Prezidaant Doonaald Traamp Dallaa Daangaa Irratti Ijaarame To’achuuf Gara Arizoonaatti Qajeelan

Prezidaant Doonaald Traamp ededea daangaa to’achuu akkasumas haasaa siyaasa ilaalchise dhageessisuuf jecha gara kutaa Arizoonaatti qajeelanii jiran. Tramp har’a ministrii nageenya biyyoolessaa kan yeroofii Chad Wolfii fi komiishinera eegumsa daangaa kan yeroofii Mark Morgan waliin ta’uu dhaan ededa daangaa Meeksikoo kan San Luis konyaa Yumaa keessaa daawwatuuf jiru. Mootummaan Yunaayitid Isteetis akka jedhetti dallaan km 338 fagaatu erga bara 2017 qabee daangaa irratti ijaarame. Dallaa inni haaraa ijaarame isa kana duraa caalaa dacha lama kan dheeratu yoo ta’u bakka kana dura konkolaataa qofti dhaabachuun eegaa ture maayilii hedduu irrattis dallaan ijaaramee jira. . Prezidaant Traamp Yuma keessatti angawoota fi hoogganoota waliin dhimma nageenya daangaa ilaalchisee mari’achuuf jiru.


Poolisiin Washingiten Siidaa Prezidaantii Ameerikaa 7ffaa Diiguuf Yaalii Ta’e Dhaabsise

Poolisiin Wahingiten keessaa moormitoonni White House cina kan jiru siidaa prezidaantii Ameerikaa 7ffaa kan Andrew Jackson jigsuu ennaa yaalanitti ittisee jira. Mormitoonni kanneen waltajjii Lafayette jedhamutti wal ga’an morma siidaa sanaatti funyoo kaa’uu dhaan gad harkisan. Booda irra poolisiin dhangala’aa ija gubuu biifee dullaa dhaan gargaaramuun gamasii ari’e. Prezidaant Traampis twitter irratti barreessuu dhaan mormitoota kana balaaleffatan. Jackson bara 1829-1837tti prezidaantii kan turan yoo ta’u bara 1830 keessa seera isaan mallatteessan kan lammiiwwan Ameerikaaduraanii dachii isaanii kutaa US gama kibbaa irraa kaasuu akkasumas bakka biqiltuu Tennessee irraa garboota hedduu kan qabaniif dararaa turan jedhamuun qeeqamanii jiru.


Addunyaa Irratti Guyyaa Tokkotti Namnii 183,000 Dhukkuba Koviid-19 Haaraa Qabaman: WHO

Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa kana kan gabaasee Dilbata Waxabajjii 21 bara 2020 yoo ta'u weerarrii vaayrasii Koronaa erga jalqabee as kun guyyaatti isa galmaa'aa ture keessaaa guddicha jedhee jira. Kanneen keessaa 116,000 biyyoota Amerikaa kaabaa, kibbaa fi waaltaa keessatti argamu.Kanneen hafan 16,000 biyyoota addunyaa kanneen biroo keessaa ta'uun ibsamee jiran. Addunyaa irratti namnii 55,000 kan haaraa Koviidiin jalaa qabamee Braaziil dursaa kan jirtu yoo ta'u Yunaaytid Isteetes kan haaraa qabaman 36,000 qabaachuun lamaffaa Hindiin kan haaraa qabaman 15,000 qabaachuun 3ffaa irra jirti.


Talaalii Koviid-19 Ittisu Arguuf Abdiin Jiru Maal Fakkaata?

Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa ka Tokkummaa Mootummootaa qorannaan dawaalee fi talaalii Vaayirasii Koronaa hariitiidhaan ka geggeessamaa jiru tahuu beeksise. Gosa talaalii 200 ta'an haaraan sadarkaa tokko irra ga'anii jiru.Kanneen keessaa 10 yaaliif namaaf kennamaa kan jiran yoo ta'u torban lama keessatti yaalii sadarkaa 3ffaaf kennamu. Inni sadarkaa sadaffaa kun talaaliicha qaama namaa akka hin hubnee fi hagam hojii qubsaa akka qabaatu ilaaluuf akka ta'e ibsamee jira. Gabaasaa Liisaa Shilaayin Jenevaa irraa ergite Caqasaa.


Mormii Amerikaa Keessaa Fi Haala Inni Uume

Lammiin ameerikaa hidda dhalata Afriikaa Joorj filooyid harka poolisii utuu jiruu du’uu isaaf kan ka’e guutummaa Yunaaytid Isteetes keessatti haleellaa poolisiin raawwatamuu fi loogii sanyii haxxummaan geggeessamu ilaalchisee mormiin ka’uun ni yaadatama. Sabaa himaa,industriiwwan Filmii, Televiziyoonaa qophii bashannanaa dhiyeessanii fi spoortii keessattis sochiin eegalamee jira jedha Gabaasa mariama Diyaloo ergitee. Guutummaa isaa caqasaa No media source currently available


Niw Ziilaand Dhibeen Koronaa Haaraan Biyya Ishee Keessatti Ka’uu Beeksiste

Niw Ziiand kamisa har’aa namni sadaffaan turban kana vaayiresii koronaan qabamuu gabaaste. Akkuma kanaan mootummaan erga vaayiresi koronaa biyyattii dhabamsiisuu beeksisee booda qajeelfama uggura sochii cimaa baasee jira. Namoonni sadanuu bakka biroo irraa gara Niw Ziilanditti imalan. Namni boodanaa Pakistaan irraa kan gamas dhaqe yoo ta’u bakka qofaa tursiisaman keessa seenee jira. Kutaalee addunyaa garaa garaa keessaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii ol ka’uun yaaddoo uumee jira. Hindiin namoonni 12,881 haaraan vaayiresichaan qabammuu har’a gabaastee jirti. Biyyattii keessaa yeroo ammaa uummata 367,000tu vaayiresii koronaan qabaman. US keessaa kutaaleen hangi tokko lakkoobsi namoota vaayiresii kanaan qabamanii guyyoota dhiyoo as ol ka’uu yoo gabaastu lakkoobsi namoota du’anii gad bu’aa adeeme. Oklahoomaa bakka prezidaant Tramp sambata dhuftu duula siyaasaa geggeessuuf jiran magaalaa Tulsa keessaa kaleessa sa’aatilee 24 keessatti namoonni 259 haaraa vaayiresii koronaan qabaman. Angawaa gameessi eegumsa fayyaa Tulsa Bruce Dart akka jedhanitti namoonni hedduun waa’ee COVID dadhabaniiru, garuu COVID hin dhabamne. Amma iyyuu jira. Hawaasa keenya keessa battala tamsa’aa jira jedhan. Kanaaf ennaa bakka uumati heddummaatu dhaqxan maaskii keeyyadhaa, wal irraa hiiqaa, qulqullinaa fi harka dhiqachuu hin dagatinaa, ofii fi maatii keessaniif of eeggada jedhan. Texas keessaas namoonni 3,100 COVID-19n yoo qabaman California keessaa immoo kanneen haaraa vaayiresii kanaan qabaman 4,000 caalaniiru. Akka galmee Yuniversitii Joons Hopkinsitti namoonni 840 haaraan COVID-19n du’anii jiran. Niw York koronaa dhaan kan akkaan dha’amte yoo taatu, bulchaan Niw York Andrew Kuwoomoo garuu kaleessa daariqi ykn infekshin kun akkaan baay’achuu irraa gara baay’eetti gad bu’e jedhan. Namoonni 17 kibxata darbe yoo du’an kun guyyaa itti lakkoobsi kun gad bu’e keessaa isa tokko jedhan Cuomoon.


Hoogganaa Ol Anaan Sabaa Himaa Yunaayitid Staatis  Hoogganoota Dhaaba Isaanii Aangoo Irraa Kaasan

Kan haaraa filataman hoogganaa ol aanaan VOA hoogganoota dhaabolii caasaa sabaa himaa giddu galeessa bahaa, Radio Free Asia fi Radio Free Europe jedhamanii aangoo irraa kaasan. Hoogganaan ol aanaan dhaaba sabaa himaa US Michael Pack kana kan beeksisan kaleessa galgala ture. Asociated Press akka gabaasetti Pack namoota kana aangoo irraa waan kaasaniif sababa addaa hin dhiyeessine. Angawoonni VOA gameeyyiin lamaan daayirktera VOA Amanda Benett fi itti aaantuu isaanii Sandy Sugawara Wixata darbe fedha ofiin aangoo gad dhiisan. Koree hariiroo halaa irraa dimokraatichi gameesse senator Bob Menendez, tarkaanfii Pack qeequu dhaan kan isaan nama kana ramadaniif ergama dhaabbati sabaa himaa addunyaa kan US dhaabateef qooda seena qabeessa inni qabu mancaasuufi jedhan. Hoogganoota caasaalee dhabotaa sabaa himaa kana hojii irraa kaasanii michuu siyaasaa prezidaant Traamp bakka buusuun akka inni deebi’ee hin dandammannetti seenaa ergama isaa balleessuu dha jedhan. “ Haleellaanboodanaa tattaaffii bulchiinsi Traamp waaltaalee US kanneen qajeelfama dimokraasii irratti hundaa’an ajendaa dhuunfaa prezidaantichaa akka leellisan gochuu dha jechuu dhaan Menendez ibsa kaleessa galgala kennaniin beeksisaniiru. Kan caasaa sabaa himaa giddu galeessa bahaa hoogganaa turan Alberto Fernandez, akka jedhanitti caasaa kana waggoota sadiif hoogganuu isaanii akkasumas gaazexeessota oguma qaban kanneen US, Dubaay, Beeruutii fi bakka biroo waliin hojjechuu kootti nan boona jedhan. Dhaabi USAGM rakkoo inni dhaggeeffattoota isaan oduu dhaqqabsiisuuf qabu illee tuqaniiru. Kaleessa ganama Pack ergaa isaanii jalqabaa hojjettoota VOAf erganiin, dhaabbata mootummaa USn deggeramu ta’us gaazixeessummaa walabaa ta’uun qooda inni guutummaa addunyaatti qabu egama VOAn dhaabateef kan eegan ta’uu waadaa seenaniiru. Qajeelfama VOA kabajuuf akkasumas walabummaan hojjechuu gaazixeessota keenya naannoo addunyaaf cichaan kan hojjetan ta’uu Pack ibsanii jiran. Pack waggoota lama dura USGAM-n akka hooggananiif Prezidaant Doonaald Traampiin muudaman. Haa ta’u malee dimkraatonni guutummaan mormanis senetiin ripaablikaanotaan dhuunfatame turban lama dura waggoota sadiif dhaaba sabaa himaa kana akka hooggananiif raggaasisie. Torbanneen dhiyoo dura Tramp VOAn ennaa weerara vaayiresii Koronaa Chaayinaa gabaase qeeqanii turan. Pack muudamuu isaanii gaafatamanii VOAn sirriitti hoogganamaa hin jiru,isaan sagalee Ameerikaa utuu hin ta’in faallaa sagalee Ameerikaa ti jechuun isaanii ni yaadatama.


Gamtaan Awrooppaa Tattaaffii Itiyoopiyaan COVID-19 Ittisuuf Gootu Deggeruuf Euro Miliyoona 487 Kan Gumaache Ta’uu Ibse

Gamtaan Awroppaa fi biyyooni miseensota ta’an tattaaffii Itiyoophiyaan COVID -19tti duuluuf gootu deggeruuf jecha qarshii biliyoona 19 kan gumaachu ta’uu Finfinneetti kan argamu gurmuun gamtichaa beeksisee jira. Tuuta oduuf ibsa kennameen gargaarsi kun kan kennamuuf michummaa Itiyoophiyaa waliin jiru kan waggoota dheeraa irratti hundaa’uu dhaani.  Gamtaan Awrooppaa mootummaa Itiyoophiyaa waliin waaltaalee fayyaaf hawaasummaa cimsuu dabalatee dhukkuboota daddarbaa ta’an ittisuuf deggersa namoomaa inni kennu Euro miliyoona 487 ga’uu isaa gamtichi beeksiseera. Waaltaa eegumsa fayyaa Itiyoophiyaaf bakka namoonni qofaatti ba’uun keessa tursiisaman deggeruu fi fayummaa hawaasaa cimsuun akkasumas COVID-19 dhiibbaa inni dinagdee irraan ga’uu malu ittisuuf gumaacha gochaa kan jiru ta’uu ibseera jechuun Meleskachew Ammahaa Finfinnee irraa gabaaseera.


Hiriirri Mormii Yunaaytid Isteetes Keessaa Har'as Itti Fuufa Jedhame

Yunaaytid Isteetes Atlaantaa keessatti Jimaata darbee namnii Rayshard Brooks jedhamuu harka polisiitti du'uun gabaafamee jira. Jorjiyaa keessatti mormiitonni Wiixata har'a galgala mana maree kutaa duratti hiriiruun murtiin haqaa kan yakka rawwatamee akka jijjiramuu fi rakkoo filannoo biyyatti mudatee jedhan irratti gaaffii dhiyeesuuf jiru. Gocha gara jabinaa polisiin gaggeeffamuu fi loogii jiru mormuun Atlaantaa fi Waashingtan dabalatee magaalaalee hedduu keessatti hiriirri gaggeeffamuuf jira. Kana malees Wiixata har'a kaawunsiliin mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummootaa dhiittaa mirga dhala namaa gosa irratti hirkate dhaqqabaa jiru irratti Robii dhufu falmii hatattamaa gaggeesuuf har'a walii galee jira. Dilbata kaleessaa Waashingtan, Neewyork,Loosaanjalas, Atlaanataa, Maayaamii dabaalatee magaalaalee hedduu keessatti hiriirrii mormii gaggeeffamee jira.


Mormiin Sochii Mirga Namaa Hawaasaalee Ameerikaa Hanga Tokko Keessatti Jijjiirama Murtii Haqa Hawaasaa Gaarii Argamsiisaa Jira

Hojettuu dhimma hawaasummaa kan ta’an Joyce Jonson dilbata darbe siidaa hoogganaa sochiii mirga namaa Washington, D.C keessa jiru fuulleetti hiriira mormii geggeessame argamanii jiran. Richmond,VA irraa kan ta’an Joyce Dr. King utuu har’a as jiraatanii nan hawwan ture jedhan. Uummati sanyii hunda irraa ta’e guutuu biyyattii keessaa asitti wal ga’ee haqi sanyii maraa fi mirgi qixxeen akka jiraatu gaafachuuf ba’uu isaa utuu arganii ni boonu turan jedhan. Xiinsaltoonni siyaasaa hangi tokko akka tilmaamanitti hiriirri mormii haqi sanyiif akka jiraatuuf geggeessamu hanga jijjiiramni dhufutti akkasumas ba’ii filannoo guutuu biyyaa fi naannoo irratti dhiibbaaa hanga fidutti itti fufa jedhan. Mormiin kun dargaggoonni filannoo biyyoolessaa Sadaasa keessa geggeessamuuf sagalee akka kennani illee ni kakaasa jedhaniiru.


Prezidaant Traamp Dhimmootii Hiriirtonni Mormii Dhiyeessan Ilaalchisee Tarkaanfii Fudhachuuf Itti Yaadaa Jiran

Prezidaant Doonaald Traamp har’a Dalaas keessatti hoogganoota amantii angawoota seera eegsisanii fi abboota qabeenyaa daldalaawwan xixiqqoo waliin wal arguuf jiru. Du’uu Joorj Filooyiidiin wal qabatee mormii guutuu biyyattii raase ilaalchisees deebii kannuuf jiru. White House akka jedhetti mariin sun furmaata dhimmi dinagdee, eegumsa fayyaa fi haqi jal’achuu hawaasa Ameerikaa gidduu jiru irratti fuuleffata. Dubbi himtuun White House Kayleigh McEnany /keelii Mekinenii/ tuuta oduuf kaleessa ibsa kennaniin wixineen seeraa paartilee lamaaniin qophaa’ee fi ajaji dadarkaa ol aanaa hojii irra akka ooltu yaada keessa galchamee jira, bulchiinsi Traamp guyyoota dhufan keessa ifa gochuuf jira jedha. Wixinee Tramp hin deggerre keessaa tokko dahata seeraa kan humnootii nagaa eegsisuu akka hin himatamne gargaaru. Hoogganoonni dimokraatota mana maree bakka bu’ootaa seerri akkaataa hojii poolisii akka jijjiiramu yoo gaafatan kunis poolisiin balleessaa hojjeteef akka itti gaafatamu of keessaa qaba. Kan Ripaablikaanotaan dhuunfatame senetiinis wixinee ofii qopheessee turban dhuftu dhuga ba’umsi koree murtii seeraa duratti dhaggeeffatamuuf jira.


Yunaayitid Isteetis Keessaa Lakkoobsi Namoota COVID-19n Qambamanii Miliyoona Lamaa Ol Ta’e

Yunaayitid Isteetis keessaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii miliyoona lamaa ol ta’uun beekamee jira. Marsariitii waaltaa qorannaa Yuniversitii Joons Hoookins irratti akka maxxanfametti Yunaayitid Isteetis keessaa yeroo ammaa lakkoobsi namoota COVID-19n qabamanii miliyoona lamaa fi 464 yoo ga’u kanneen 112,924 du’anii jiru.  Torban kana Kutaalee biyyattii 21 keessatti lakkoobsi namoota COVID -19n qabamanii akkaan yoo dabalu, kan akkaan keessatti heddummaate kutaa gama dhiyaa fi kibba gama dhiyaa Arizoonaa, New Meeksiikoo, Teeksaasii fi Yutaa dha. Lakkoobsi kun ol ka’uun kan dhaga’ame torbanneen dhiyoo as sababaa vaayiresii koronaan kan ka’e uggurri sochii kaa’ame laaffachuu isaa akkasumas ayyaana goototaa ilaalchisuun namoonni boqonnaa ba’uu waan jalqabaniif jecha. Lakkoobsi kun haaraa ol ka’uun angawoonni Kaalifoorniyaa veestivaalii muuziqaa fi aartii beekamaa baatii Onkoloolessa keessa geggeessamuuf ture akka hambisaniif sababaa ta’e.  Sababaa du’uu Joorj Filooyidiin kan ka’e hiriirri mormii namoonni walitti siqeenyaan geggeessanis lakkoobsa kana ol kaasuu danda’a yaaddoo jedhu qabaachuu isaanii hayyoonni ibsanii jiran. Hanga galeessa galgalaatti addunyaa irraa namoonni 7,360.239 COVID-19n yoo qabaman 416,201 ta’an immoo du’aniiru.


Sirnii Awwaalacha Jorji Floyiids Gaggeefamee Jira

Waldaa Krostaanaa magaalaa Hiwstan keessatti Kibxata kaleessaa sirna gaggeeffamee irratti miseensoonni maatii isaa, namoonni siyaasaa fi namoonni bebbeekamoon Amerikaa keessaa argamanii jiru. Akkaataan itti Flooyids polisoota harkatti du'a guutuummaa Amerikaa fi biyyoota kanneen biroo hedduu keessatti mormii hordoofsisuun isaa ni yaadatama. Sirna gaggeessaa awwaalchaa kaleessa gaggeeffame namoota hundaaf banaa kan hin turre yoo ta'u namoonni dhibba hedduun argamanii jiru. Midiyaan bebbekamoo fi gurguddoo jedhaman marti guutummaa Amerikaa keessatti sirna awwaalchaa kaleessa gaggeefame kana kallattiin uummataaf dabarsaa turan.


Miseensonni Kongrasa Yunaaytid Isteetes Yaada dhiyaate Ilaalaa Jiru

Polisii Yunaaytid Isteetes waan jijjiramuu qabu kan ilaaleen yaada dhiyaate ilaalaa jiran. Polisiif maallaqnii ramadamuu fi aangoo humnaan gargaaramuu polisoonni qaban jijjiruuf tarkaanfiin dabalataa fudhatamuu qaba kan jedhutu jira. Koreen seeraa kan mana marii bakka bu'ootaa Robii har'a obboleessa gurraacha Amerikaa harka polisitti du'e fi raga baatoota ka biroos dhaggeefachuuf jiru.


Addunyaan Joorji Filooyid du’aan yaadachaa akka itti ijjeesaniif ammoo hiriira momriitti jirti

No media source currently available Joorji Filooyid nama gurraacha hidda dhalata Afrikaa Caamsaa 25,2020 USA godina MN keessatti harka poolsiitti irratti du’e. Akkaatiin gurraachii Amerikaa harka poolisiitti du’uutti jiruu fi du’aa bahe addunyaa dallansiifte hiriiraaf karaatti baafate. Gurraachii duraan garboomfatanii asiin dhufan ammallee hacuuccaa jalaa hin bane jedhanii falmuufiitti jiran. Hiriira torbaan lamaan jalqaban US godina cufa keessattii fi biyya hedduu keesstti bahuutti jiran. Gabaasa guutuu kana caqasaa.


Hiriirtonni Joorj Filooyidiif Murtii Haqaa Barbaadan Gaaffiin Isaanii Hookkaraan Oofamuun Haguugame

Suraaleen hookkaraa fi saamichaa gabaasa oduu mormii Ameerikaa kan faallaa loogii sanyii fi yakka poolisiin hojjetamu haguugee jira. Haa ta’u malee uummati hedduun kanneen hiriira mormii kana irratti hirmaatan badii uumamaa jiru keessaa harka hin qaban. Kan poolisiin adii Miniyaapolis keessatti morma obboleessa isaa irra dhaabachuun booda irras lubbuun isaa ba’e obboleessi George Floyd yaadannoo bakka obboleessa isaa irratti kun itti raawwatametti qophaa’ee irratti argamuu dhaan erga du’uu isaatii nagana boora’uu babal’aataa adeeme ilaalchisuun tasagabbii fi nageenyi akka bu’u gaafatee jira. Kottaa hundumti keenya kana ni jijjiirra, ni jijjiirra. Maaloo nagaa dhaan haa geggeessinu jedhe.


Iddoo Gumii Paartii Ripaablikaanootaa Jijjiruuf Jirra: Traamp

Kutaa Noorz kaaralaayinaa keessatti gumiin paartiin Ripaablikaanootaa gaggeessuuf ture bulchaan kutaa sanaa waan didaniif jecha iddoo biraatti dabarsuuf jirra jedhu Traamp. Demokraatichi Rooy Kuppar faca'iina vaayrasii Koronaa ittisuuf jecha ugguura walgahuu ka'ame kaasuu waan didaniif ta'uun ibsan Traamp. Gumii kana irrattijilootaa fi aangawoota paartii kanneen kuma 19 caalantu aargama jedhamee eegama.


Hiriirrii Mormii Amerikaa Keessaatti Harka Caalaan Nagaan Gaggeffame

Magaalaalee Yunaaytid Isteetes adda addaa keessatti Kibxata Waxabajjii 2 bara 2020 hiriirrii mormii gaggeeffamee harka caalaan nagaan xumurame. Joorj Flooyid to'annaa polisii jala ituu jiruu du'uu isaatu mormii uummataa kan torban tokkoof itti fufee jiru kana kaasisee. Iddoo tokko tokkotti sochii uummataa galgalaa kaasee halkana guutuu ugguruuf labsii ka'amee cabsuun gaggeessan. Magaanaal Niiw Yoork, Waashiingtan fi Atlaantaan warra uggura sochii labsan didan keessa jiru. Dhaabbatii oduu Asosheetid Prees akka gabaaseetti polisoonni guutuummaa Yunaaytid Isteetes keessatti torban dabree nama 9300 hidhanii jiru


Prezidaant Traamp Ani prezidaantii Seeraa fi Seerrataa Ti Jedhan

Hiriiraawwan mormii ibiyyattii raasaa ennaa jiran kanatti, prezidaant Doonaald Traamp kaleessa galgala haasaa guutuu biyyaaf dhageessisaniin ofii isaanii prezidaantii “seeraa fi seerrataa” ofiin jechuu dhaan magaalaalee fi kutaalee biyyaa kanneen qabeenyaa fi jiraattota isaaniif eegumsa gochuu didanitti waraana Yunaayitid Isteetisn bobbaasa jechuun dhaadatan. No media source currently available Hiriirtonni mormii kaleessa galgala ennaa nagumaan White House fuullee hiriiranii jiranitti prezidaant Traamp akka tasaa labsii labsan. Gocha shorokeessummaa biyya keessaa hiriirtota mormii hookkara kaasaniin raawwatame jechuu dhaan jeeqamsaa fi seera dhablummaa guutuu biyyattii waliin ga’e kana dhaabsisuuf dhaadatan.


Kutaaleen Yunaayitid Isteetis Saddeet Filannoo Duraanii Kan Paartii Ofii Geggeessaa Jiran

Kutaaleen US saddeet fi Washington DC har’a filannoo duraanii kan paartii dimokraatotaa fi Ripaablikaanotaa geggeessaa jiran. No media source currently available Filannoon duraanii kan paartilee torbanneen dura geggeessamuuf ture garuu saabaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e lafa irra harkifate. Filannoon sun bakka buutota mana maree murti seeraa fi mana maree bakka bu’oota uummataa kanneen filannoo biyyoolessaa Sadaasa 3 geggeessamuuf kaadhimaman filachuuf of keessaa qaba. Filannoon kun itti dabaluu dhaaan itti aanaa prezidaantii duraanii Joo Baayiden kaadhimamaa paartii dimokratotaa akka ta’aniif sirnaan filachuu dhaan Sadaasa keessa prezidaant Traampiin ka ta’uu dorgoman beeksisuu dha. Kan marsaa lamaaf itti aanaa ajajaa waraana walii kan bulchiinsa Baaraak Obaamaa kaadhimamtoonni 20 ta’an dorgommii dimokraatotaa keessaa ennaa ba’aniyyi duruu kaadhimamaa ta’u jedhameera.


Harka Poolisiitti Du’uu Joorj Filooyid Mormuun Hiriirri Guutmmaa Ameerikaa Keessatti Ka’e Ittuma Fufee Jira

Du’a gurraacha lammii Ameerikaa, Joorj Filooyid irratti aarii fi mormii jabaa Yunaayitid Isteetis keessatti ka’een Dilbata kaleessaas guyyaa ja’affaadhaaf, hiriirtonni daandiilee magaalaa biyyattii dhuunfatanii oolfan. Jijjiramni akka biyyattii keessatti ta’u gaafatan hiriirtonni kun. Gama biraatiin Los Aanjeles, Chikaagoo, Maayaamii, Filaadelfiyaa dabalatee magaalaalee 40 guutummaa Yunaayitid Isteetis keessatti akka hiriirtonni eega dukkanaa’ee booda daandiileetti hin baane uggurri sochii sa’atiin ugguru kaa’amee jira. Bulchoonni kutaalee Verjiiniyaa fi Teksaas immoo labsii yeroo muddamaa labsan. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Hiriirtonni Mormii Naannoo Addunyaa Mormii Yunaayitid Isteetis Keessaa Deggeruu Itti Fufan

New Zealand keessaa uummati kumaan laka’amu kaleessa kanneen US keessaa ajjeechaa lammii Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa harka poolisiitti du’e kan George Floyd ilaalchisuu mormii dhageessisaa jiran deggeruuf jecha hiriira ba’anii jiran. Gabaasa guutuu Jalanetu dubbisa. No media source currently available


Addunyaan Muddamaa Jiraattu Iyyuu Gabaan Sadarkaa Addunyaa Kan Har’aa Ol Ka’ee Jira

Monday’s big rally in Asia carried over to European markets despite multiple worldwide crises. Rakkoon sadarkaa addunyaa heddummaatus har’a gabaan addunyaa ol ka’ee jira. Gabaan addunyaa London dhibba irraa harka tokkoon yoo ol ka’u kan paaris dhibba irraa 1.1n ol kaa’ee jira. Gabaan Hoong Koong fi kan Shaangaai falmiin dipilomaasummaa US fi Chaayinaa gidduu kan yeroo ammaa jiraatus dhibba irraa harka 3.3n ol ka’ee jira. Tookyoo, Sidindii, Se’ool fi Taayiwaanis akkasumas guddina argamsiisanii jiru. Dhukuti boba’aa US har’a barmeelli tokko doolaara 35.19tti gurgurame.


Mormitoonni Braazil Keessaa Yakka Pooliisiin Raawwatamu Morman

Hiriirtonni dhibbaan laka’aman Brazil waltajjii Rio de Janeiro biilsa mootumaa fuullee kaleessa hiriiruu dhaan yakka poolisiin uummata ganda hiyyeeyyii gurraachota lmmiiwwan Brazil kan Favelas jedhamuun beekamu keessatti raawwatu balaaleffataniiru. Hiriirtonni kun dhaadannoo ennaa ajjeechaa George Floyd poolisiin raawwatame jedhe kan hafuura baafachuu hin danda’u jedhe irra deebi’uun dhageessisaa turan. Hiriirtonni kun akka jedhanitti kan nuti as jirruuf sababaan jiraachuu barbaanna. Kan nuti asitti hiriirreef fixiinsa mootummaan nu irratti raawwatu nu waan nu uffisiiseef kana booda hin ga’a jechuufi jedhan. Hiriirtonni kun dhaaadannoo nu ajjeesuu dhaabi, Faaveelaan nageenya barbaada jedhu qabatanii turan. Caamsaa 18 gurbaa gurraaha umuriin wagga 14 weerara poolisiin Faveelaas keessatti gegeessameen ajjeefame. Joao Pedro Pinto poolisiin mana isaa cabsanii dawaa sammuu adoochuu kanneen deddeebisan barbaaduu maqaa jedhuun ennaa ol seenanitti itti dhukaafamuun ajjeefame. Bara 2019 Riyoo keessaa poolisiin Brazil ennaa weerara poolisiin geggeeffametti namoota 1,546 ajjeese.


Prezidaant Doonaald Tramp Jeeqama Ka’eef Deebii Kennuuf Waardiyaa Biyyoolessaa Bobbaasan

Prezidaant Doonaald Traamp hiriira mormii Minnesota keessatti geggeessamaa tureef gara hookkaraatti jijjiirameef deebii kennuu dhaan hojii gaarii hojjete jechuun waardiyyaa biyyoolessaa galateeffatanii jiran. Hookkarri magaalaalee US hedduu erga raasee booda ergaa twiiterii kaleessa maxxansaniin Tramp, garee farra loogii sanyii “ANTIFA” ofiin jedhan hoogganantu jeeqama uume jedhan. Demokraatonni kanneen magaalaalee fi kutaalee biyyaa bulchan leellistoota Minniapolis keessatti jeeqama uuman kanatti fuuleffachuu qabu jedhan. Waardiyyaan biyyoolessaas hojii gaarii hojjete jechuu dhaan utuu yeroon hin darbin kutaalee biro keessattis akkas ta’uu qaba jedhan. Tramp US garee “ANTIFA” akka dhaaba shororkeessaatti ni fudhatti jedhan. Daayiritera projektii nageenya biyyoolessaa kan waldaa walabummaa sivilii Ameerikaa Hiinaa Shaamsii akka jedhanitti garee biyya keessatti hundaa’e akkasitti adda baasuuf bu’uurri seeraa hin jiru. Kana gochuuf adeemsa seeraa hedduu gaafata, heera biyyaa isa jalqabaa irra taa’ee kan jiruu walabummaan yaada ofii ibsuu isa jedhus balaa dha jedhan. Washington dabalatee magaalaalee Ameeikaa 25 kutaalee biyyattii 16 keessatti uggurri sa’aa kaa’amee jira. Tramp hoogganoota kutaalee biyyaa, angawoota humnoota naga eegumsaa fi angawoota nageenya biyyoolessaa waliin viidiyoo dhaan konferensii geggeessaniin nageenya hawaasaalee Ameerikaa eeguu kan jedhu irratti mari’achuu jiru. Mormiin halkan walitti aansuuf geggeessamaa jiru bakka jireenyaa prezidaant Trampitti illee dhiyaatee jira. Poolisoonni ennaa hojjettoonni ibdidda dhaamsan waltajjii Lafayeetti jedhamutti kan argamu mana sagadaa St. Joonsiti ibidda qabate dhaamsanitti hiriirtota waliin walitti ba’anii jiran. Waldaan sun Fuullee White Housitti argama. Ibsaan fuullee white House fi waajjiraalee fuullee kaleessa galgala dhaamaa turan. Sabaa himaaleen akka gabaasanitti jimaata galgala hojjettoonni tajaajila biyyaa Traampiin of eeggannoof jecha yeroo gabaabaaf White Housitti kan argamu bakka lafa jalaatti geessanii jiran. Dubbi himaan White House gabaasa kana ilaalchisee gaaffii VOA biraa dhiyaateef deebii hin kennine.


Ameerikaan Dhimma Biyya Koo Keessa Harka Galfachuu Haa Dhaabdu Jetti Chaayinaan

Prezidaant Doonaald Traamp sababaa Chaayinaan seera naga eegumsa biyyoolessaa haaraa kan Hong Kooong keessaa baastee booda Hong Kong giddu gala daldala addunyaa akka taatuuf deggersa addaa jiru kan addaan kan kutanii fi barattoota Chaayinaa Yunaayitid Isteetis keessa jiran irra uggura kan kaa’an ta’uu yoo beeksisan, Chaayinaan immoo ijaa ba’uuf dhaadatte. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Chaayinaa Zaahoo Liijaan Wiixata har’aa tuuta oduuf ibsa kennaniin akka jedhanitti tarkaanfiin labsame kun dhimma Chaayinaa keessa akkaan kan seenuu fi hariiroo Yunaayitid Isteetis fi Chaayinaan qaban fi garee lamaan kan miidhu jedhan Chaayinaan kana cimsitee ni balaaleffatti, jechi dantaa Chaayinaa miidhuuf US biraa dhiyaatu kam iyyuu deebiii cimaa Chaayinaa biraa dhaqqabsiisa jedhan. Traamp Jimaata darbe akka jedhanitti seerri naga eegumsaa falmisiisaan sun uummata Hong Kongf balaa dhaa waadaa Chaayinaan akka isheen of dandeessu gale cabsa jedhan.


Yunaaytid Isteetes, Briteen, Awustraliyaa fi Kaanaadaan Murtii Chaayinaa Balaaleffatan

Chaayinaan Hoong Koong irra seera nageenyaa biyooleessaa kaa'uuf murteessuu ishee Yunaaytid Isteetes, Briteen, Awustraliyaa fi Kaanaadaan balaaleeffatanii jiru. Ministeeronni haajaa alaa kan biyyoota arfan kanaa walii wajjiin ibsa baasaniin Hoong Koong ofiin of bulchuuf mirga qabdu kan dhabamsisuu fi tasgabii fi badhaadhiina biyyattiin qabdu irratti sodaa uumameedha jedhu. Kanaaf jecha tarkaanfii Chaayinaan fudhattee kana irraa yaaddoo akkaan jabaakan qaban ta'u ibsanii jiran.


Uummanni Amerikaa Mirga Yaada Ofii Ibsachuuf Qabu Eeguu fi  Mirkaneessuun Fedha: Prezidaant Traamp

Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp kamiisa kaleessaa midiyaa hawaasaa kan ilaaleen ajaja hoggana olaanaa baasaniii jiru. Xinxaltonni akka jedhanti immoo kun seera biyyatti keessa darbee raggatii argatee hojii irra oola jedhanii hin yaadan. Traamp maaliif tarkaanfii kan akka fudhatan gaafatamanii uummanni Amerikaa walaba ta'e yaada isaa ibsachuuf mirga qabu eeguuf akkasumas mirkaneessuuf jedhan, Twiitar kamiisa kaleessa galgala ibsa baaseen Ajajii Traamp kennan siyaasaan kan guutamee fi gama marsariitiin carraa yaada ibsachuu fi walabummaa Interneetti sodaachisuuf yaalii ta'e jedhee jira


Sodaa fi Yaaddoon Vaayirasii Koronaa Dhibee Sammuu Yookaan Saayikoloojii Fidaa jira,  Jedhame

Barreessaan muummichi Tokkummaa Mootummootaa – Antooniyoo Guterez, namoota Addunyaa irraa miliyoona hedduu sababaa COVID 19n rakkoo qor-qalbii yokaan dhibee sammuutiin gidiramaa jiraniif akka wal’aansi fayyaa kennamu waamicha dhiheessanii jiran. Namoota vaayirasichaan qabamaniif qofa otuu hin taane, namoota yaaddoo vaayirasichaan qabamuutiin rakkataniif, keessumaa namoota dhukkubsatoota kunuunsaniif wal’aansi dhibee sammuu barbaachisaa dha, jedhu - Guterez. No media source currently available


Balaan Beelaa Weerara Itti Aanu Kan Dhiibbaa COVID-19 Dhaqqabsiiu Ta’uu Mala: WFP

Naannoo Addunhyaa iraa uummati miliyoona 265 ta’u sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e hanqinni nyaataa hamaan isa mudachuuf kan jiru ta’uu xiinxalli sagantaa nyaata addunyaa beeksisee jira. Kunis kan wagga darbe hanqinni nyaataa isaan mudate uummata miliyoona 130 ta’u dacha dhaan caala. Xiinxalli baatii Caamsaa keessa ba’e kun guyyaan beela addunyaa Caamsaan 28 guyyaan har’aa utuu hin ga’in dura beekssame. Weerarri kun lakkoobsa namoota duruu sagal keessaa tokko nyaata ga’aa hin qabaanne ol kaasee jira. Kun jechuun uummanni miliyoona 820 ta’u beelatu isa mudachuuf jira jechuu dha. Kan Niw Yoork keessa maadheffate projektii dhimma beelaa qoratuuf dubbi himtuu kan ta’an Saaraa Wilson akka jedhanitti kun dhimma fayyummaa ol ta’uu beekna, rakkoo beelaa namoota hedduutti akkaan ulfaatuu ta’uuf deema jedhan. Weerarri beelaa faca’ina COVID-19n wal qabate sababaa rakkoo dinagdeen kan ka’e gatiin nyaataa ol ka’uu fi caasaan dhiyeessii midhaanii addaan cituu isaan kan mudatu ta’uun beekameera. Kunis sababaa qonnaan bultoonni fi hojjettoonni socho’anii midhaan dhiyeessuu hin dandeenyeef hanqinni akka mudate illee ibsamee jira.


Yunaayitid Keessaa Lakkoobsi Namoota COVID-19n Du’anii Kuma Dhibba Caalee

Yunaayitid Isteetis keessaa lakkoobsi namoota COVID-19n du’anii kuma 100 ol gal’uu isaaf kunis lakkoobsa namoota lola Veetinaamii fi Kooriyaa keessatti lakkoobsi du’anii caala. Biyyattiiin lakkoobsa himamee ol ennaa lammiiwwan ishee dhabde kanatti gareeleen seneteroota paartii lamaanuu kanneen du’an kana kabajaan yaadachuuf wixata yeroon calliinsaa akka ta’u gaafataniiru. Biyyi kun yeroo dukkanaa kana tokkummaan yaadachuu qaba jechuu dhaan seneter Brian Schatz dubbataniiru. Yeroo baay’ee gaddisiisaa ta’e kanatti lubbuu bade kana kabajaan yaadachuuf waliin taanee gadda keenya mul’isuu qabna jedhan. Weerarri COVID-19 biyya keenya rifaasiseera kan jedhan seneter Liisaa Murkowiski, maatiiwwan hedduun kanneen isaan jaal’atan ennaa dararaman arganiiru. Sababaa walitti siqeenyi murtaa’aa ta’eef hedduunis firoottan isaanii du’aan dhaban geggeessu hin dandeenye. Yunaayitid Isteetis lakkoobsi namoota guyyaa guyyaan du’anii xiqqoo gad bu’uu argitus fooya’inni kun roobii kaleessaa jijjiiramuu dhaan namoonni 1,400 haaraa du’uutu gabaasame. Addunyaa irraa namoonni 355,00 ol sababaa COVID-19n du’uu statistics-n Yuniversitii Joons Hopkins beeksisee jira. Addunyaa irraa uummanni miliyoona 5.7 vaayiresii koronaan yoo qabamu kana keessaa dhibbi irraa harka soddoma kan ta’u Yunaayitid Isteetis keessa.


Paarlaamaan Chaayinaa Seera Naga Eegumsaa Falmisiisaa Hong Koongiin Ilaallatu Raggaasisuun Mormii Kaasise

Paarlaamaan Chaayinaa kan qeeqxonni jedhan kan hanga tokko ofiin of bulchituuf balaa dha jedhan seera naga eegumsa biyyoolessaa haaraa raggaasisee jira. Kongresiin biyyoolessaa Uummata Chaayinaa seera falmisiisaa kana har’a sagalee 2878 fi tokkoo fi miseensota sagalee hin kennine ja’aan raggaasise. Seerri haaraan kun hojii addaan fottoquu, ganiinsa biyyaa ykn gocha shorokeessummaa nageenya biyyoolessaaf balaa dha ittiin jedhe adaba. Seerri kun itti dabaluu dhaan qaamni nageenya biyyoolessaa Chaayinaa Hong Kong keessatti dhaaba akka hundeessu illee ni eeyama. Koree dhaabbataan seera kanaa kan baatii Fulbaanaa hojii irra oola jedhame seericha bal’inaan wixineessuu jalqabuuf jira. Seerri sun kan caasaa mootummaa ofii ishee qabdu Hong Kongf balaa dha jechuu dhaan gareeleen daldalaa fi biyyoonni gama dhiyaa balaaleffataniiru. Labsiin seera nageenya Biyyoolessaa Beejiing balbse kun walakkeessa bara 2019tti hiriira mormii magalattii raaseen wal fakkaatu marsaa haaraa kaasisiee jira. Roobii galgala namoonni seera kana morman kanneen 360 ta’an to’annaa jala oolaniiru.


Gurraachi Lammii Ameerikaa Harka Poolisiitti Du’uun Mormii Guyyaa Lammataa Dhaqqabsiise

Kutaa Yunaayitid Isteetis MN magaalaa Miniyaapolis keessatti namni gurraachi tokko harka poolisiitti du’uun roobii kaleessaa mormii hookkaraan guutame dhaqqabsiisee jira. TV irratti fakkiin mul’ate poolisii fi hojjettoonni ittisa ibiddaa suuqii ibiddi itti qabsiisame fuulleetti argamuu mul’ise. Ibiddi sun kan qabate fuullee buufata poolisii hiriirtonni mormii Kibxata darbe poolisii waliin walitti bu’anitti. Aariin namootaa kan belbele Wiixata darbe gurraachi lammii Ameerikaa Joorge Flooyid jedhameu cheekii sobaan himannaa wal qabateen harka qabamee herga inni du’ee booda. Viidiyoon mobaayila harkaan waraabaem Flooyid harki isaa boodatti hidhaee lafa erga ciibsamee booda poolisiin adii morma isaa irra jilbaan dhaabatee mul’isa. Flooyid hafuura baafachuun dadhabe jedhee poolisichatti utuu iyyatuu dhaga’amaa ture, garuu poolisiin sun daqiiqaa hedduuf erga inni socho’uu dhaabee morma isaa irra jilbaan dhaabatee mul’isa. Booda irras hospitaalatti geessamuun lubbuun isaa darbe. Bulchaan magaalaa Miniyaapoolis Jaakoob Fireey abbootiin alangaa naannoo poolisii morma Flooyid irra jilbaan dhaabate sana irratti himannaa yakkaa akka dhiyeessan gaafataniiru. Namni Flooyidiin ajjeese sun maaliif hin hidhamne? Jechuun Fireey tuuta oduuf ennaa ibsa kennanitti gaafataniiru. Yoo anis ta’e ati badii dalagne ta’e hidhamuu qabna jedhan. Mirgi Filooyid dhiitamuu isaa poolisii konyaa Henneppiniin fi FBI dhaan qoratamaa kan jiru ta’uun ibsamee jira. Prezidaant Doonaald Tramp tuwiiterii irratti ergaa maxxansaniin FBIn qorannaa sana akka saffisu gaafatanii maatii Filooyidiif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru. Mormituun isaanii kan filannoo prezidaantummaa Sadaasa keessa geggeessamuuf jiru Joe Biden ajjeechaan Filoyiid irratti raawwatame qaamuma tooftaa haqi dhabamuu kan amma iyyuu biyyattii keessa jiruuf hundee gad fageeffatee ti jedhan.


Lammiin Ameerikaa Hidda Dhalata Afriikaa Poolisiin Erga Qabamee Yeroo Xiqqoo Booda Miidhaa Irra Ga’een Lubbuun Isaa Darbe

Magaalaan Yunaayitid Isteetis Minniyaapoolis, poolisoota Afuru kanneen lammii Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa to’annaa jala oolchanii fi booda irras erga poolisiin adii jilba isaan morma irra ejjetee booda du’e keessatti hirmaatan hojii dhaa ari’ee jira. No media source currently available Namoonni dhaabatanii ilaalaa turan viidiyoo haala turee waraabuu dhaan social miidiyaa irratti maxxansan, oduun isaas battala sabaa himaa guutuu biyyattiin gabaasame. Bulchaan Minniapooliis Jacoob Fireey ergaa tweeter maxxansaniin poolisoonni sun arfan hojii irraa kaafamuun sirrii dha jedhan. Fireey akka jedhanitti namni kun du’uu hin qabu ture. Kan nuti argine suukaneessaa dha. Qaruma waan fudhatama hin qabaanne. Lubbuun naa kanaa nu dhiba jedhan. Sadarkaa kamiinuu waanti ani arge kun dogoggora. Ameerikaa keessatti gurraacha ta’uun adaba du’aa dhaqqabsiisuu hin qabu jedhan.


Hoong Koong Keessatti Hiriirri Mormii Geggeeffamaa Jira

Seera wal-falmisiisaa ta'e kan waa'ee nageenyaa mormuun Hoong Koong keessatti hiriirrii mormii gaggeeffamee jira.Polisoonni hiriirtoota addaan facaasuuf waan ija namaa guubu dhukaasaa oolan. Konyaalee biyyatti hedduu keessatti polisoonni eeguumsa kan cimsan yoo ta'u hiriirtoota hedduun isaanii dargaggoota kan ta'an kana buufata Baabuuraaan alatti akkasumas daandilee irratti sakatta'aa oolan. Naannoo waajiroota mootummaa fi kaawunsilii seeraatti hedduminaan namoonni kan hiriiran ta'uus doorsiisa polisii sodaachuun adda faca'an.  Daandileen gara waajiroota mootummaatti geessan xixxiqaan illee cufamanii jiru.


Dhukkubii Koviid-19 Lubbuu Nama Meeqaa Galaafatee?

Addunyaa irratti lakkoobsii namoota vaayrasii koronaan dhumanii 350,000 darbuun isaa gabaafamee jira.Koriyaan Kibbaa namoonni 40 haaraa vaayrasii kanaan qabamuu beeksiiftee jirti. Kunis namoota kaampaanii handaara magaalaa galma mootummaa biyyatti cina jiru waliin hidhata ka qaban waan ta'eef jecha aangawoonni namoota kaampanii sana keessa hojjatan irratti qorannaa fulleeffate gaggeessaa jiru. Koriyaan kibbaa duraan weerara dhukkuba Koviidiin kan beekamaa turte yoo ta'u yeroo ammaa namoota dhukkubsatan qabaachuun addunyaa irratti biyya sadarkaa 50ffaa irra jirtu taateetti.


Weerara Vaayrasii Koronaa fi Yaaddoo

Addunyaa irratti weerarrii dhukkuba Koronaa mudatee qalbii nama hedduu miidhee jira.Vaayrasii kanaan namnii kan jalaa qabamee, kan jalaa du'e, kan hojii irraa ari'amee, gargaarsaaf harka mootummaa kan ilaalan kun hundumtuu yaaddoo fi dhiphiina sammuun midhamanii jiru. Yaadii sammuu ofii dhiphachuun yeroo dabalu gorsa ykn wal'ansii ogeessaa barbaachisaa ta'uun beekamaa dha. Gama kaaniin, akka durii Doktoora ofii bira qaamaan dhaqanii of-ilaalchisuun hin dand'amu. sababaa walitti dhiyeenyii dhorkamee jiruuf. Kanaaf jecha ogeessonni fayyaa karaa meeshaalee teknooloojii ammayyaa adda addaa kan vidiyoo, zoom,bilbila harkaa kanneen smaart Foon jedhamaniin dhukkubsataa fageenya irraa argaa dubbisanii waan barbaachisu gochuufiin baratamaa dhufee jira. Kana booda qaamaan Doktoora bira deemuun hin barbaachisu jedhnii kan dubbatanis ni jiran. Gabaasaa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Vaayrasii Koronaa fi Addunyaa.Amerikaanoo Maal Keessa Jirti?

Addunyaa irratti lakkoofsii namoota vaayrasii koronaan qabamanii yeroo ammaa Miliyoona 5.3 yoo ta'u Kanneen vaayrasii kanaan du'an immoo Kuma 300 fi kuma 35 ga'uun beekamee jira. Addunyaa irra biyyoot jiran keessaa Namoota vaayrasii Koronaan qabaman hedduu qabaachuun Amerikaan iddoo duraa irra jirti. Garu dinagdee fi jirrenya iddoo duriitti deebisuuf jecha Daldallii fi manneen amantii adda addaa kan akka waldaa kristaanaa, Masjiidaa fi kanneen biroon akka deebi'anii banamaniif dhiibbaan godhamaa jira. Gabaasa Kane Farabaugh erge caqasaa No media source currently available


Gabaan Addunyaa Har’a Mallattoo Ol Ka’uu Agarsiise

Biyyoonni sababaa vaayiresii koroaan cufaatti turan qalbii dhaan banamuu jalqabuun gabaan addunyaa kan Asiaa har’aa akka ol ka’u godhee jira. Gabaan Tookiyoo keessaa dhibba irraa harka 2.5n yoo ol guddatu kan Hong Kong immoo dhibba irraa harka 2.1n ol guddateera. Kan Sydney harka 2.9n kan Shaangaay dhibba irraa .8, kan See’ool 1.6 fi kan Taayiwaan dhibba irraa harka 1.1 guddina agarsiisee jira. Gabaan boboa’aas har’a kan ol ka’e yoo ta’u dhukuti boba’aa US barmeelli tokko $34.49n ol ka’ee jira. Gama biraan gabaan addunyaa Dow Jones, S&P fi Naasdaaq martinuu dhibba irraa harka lamaan ol ka’aniiru. Jaappaan labsii yeroo hatattamaa baatii lamaaf ture waan kaasteef jecha abdiin investerootaa illee deebi’uun ol ka’ee jira.


Yunaayitid Isteetis, COVID 19 Ittisuu fi Dhukkubastoota Wal'aanuu Irratti Dandeetti Biyyoota Afrikaa Cimsuuf Gargaarsa Kennite

Yunaayitid Isteetis, biyyoonni Afrikaa weerara Vaayirasii Koronaa of irraa ittisuuf akkasumas dhukkubsatoota gargaaruuf kan isaan dandeessisan, meeshaalee kka Hospitaaloota Dirreetti tajaajilan, Ambulaansota, Ventileetaroota fi maaskoota, akkasumas ogeeyyii gumaachitee jirti. Haala itti humnoonni naga-eegumsaa Yunaayitid Isteetis Afrikaa keessa jiran, karaa faayida qabeessa tahe uumuudhaan akka biyyoonni Afrikaa, vaayirasicha irratti duuluuf dandeettii cimsatan taasisan ilaalchisuun Waajira damee Siyaasaa fi humna waraanaatti gargaaraa Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Kilaark Kuupper VOA ibsanii jiran. Gabaasaa gutuuu caqasaa. No media source currently available


Gumiin Fayyaa Addunyaa Talaalii fi Dawaan COVID-19 Ittisu Nama Maraaf Akka Dhiyaatu Wixinee Gaafatu Qopheesse

Wixineen Warra Awrooppaan ba’e kun mirga abbummaa dawaa kana dhiy ilaalchisee ennaa gurgurtaaf dhiyaatu danqaan akka hin hammaanne gaafatee jira. No media source currently available Mirgi abbummaa kun walii galtee jarmayaa daldala addunyaa hedduu keessatti haammatamee jira. Danqaan dhiyeessii dawaa kun dhabamuun biyyoonni talaalii ykn dawaa COVID-19 ittisuuf ykn wal’aanuuf dhiyaatu kana seeraan akka galfatan ykn gatii gad aanaa dhaan dawaa gurguramu akka oomishan eeyama. Yuunaayitid Isteetis wixinee sana sadarkaa duraatti akka itti hin fufne mormitee turte. Mirga abbummaa kampaanilee daawaa irraa mulquun bu’aa isaanii gad xiqqeessee dawaa haaraa akka isaan hin oomishne abdii kutachiisa jette. Wixineen sun qorannaan dhuunfaa fi xiinxalli walii galaa akkaataa WHOn weerara ittisuuf itti hojjete illee akka geggeessamu gaafatee jira. Hoogganaan WHO Teedroos Adhaanoom, qorannaan akkasii hamma danda’ame dafee akka geggeessamu haala kan mijeessan ta’uu dubbatan.


Obaamaan Waliigalaan Dandeetti Hin Qabu: Prez Traamp

Beekna Ituu Jedhanii Golgaan Irraa Ciramee Saaxilaman:prez Obaamaa Prezidaantiin Amerikaa duraanii Baaraak Obaamaa nama dandeetti hin qabnee dha jechuun prezidaant Traamp Dilbata kaleessaa dubbatan. Prezidaant Obaamaan haala Yunaaytid Isteetes weerara dhukkuba koviid-19 ittisuuf itti hojjataa jirtu irratti eega qeeqa dhiyeessanii booda Traamp deebii kana kennan. Obaamaan Sanbata darbee galgala barattoota baruumsa sadarkaa adda addaan bara keessa jirru 2020 eebbifamanii ba'aniif gama Televiziyonaan haasawaa dhageesiisan kanaan, kanneen itti gaafatama irra jiran fi nutii waan hojjannu beekna jedhan suun golgaan irraa ciramee Qullaatti Hafan jedhan. Waa'ee haasawaa Obaamaa kana kan gaafataman prezidaant Traamp deebii kennaiin, inni prezidaantii dandeetti qabu miti. Kanuman jechuu danda'aa.Waluumaagala dandeetti hin qabu jedhan Traamp. Bulchiinsii Traamp yeroo jalqabaa sana weerara vaayrasii koronaa ija tuffiin ilaaluutu haala jiru daran hammeesse jedhu qeeqxonni.


Kunuunsi Fayyummaa Sammuu Babal’achuu Qaba: Tokkummaa Mootummootaa

Tokkummn mootummootaa kunuunis fayyummaa sammuu uummata miliyoonaan laka’man sababaa COVID -19n kanneen soda, qofummaa, rakkoo dinagdee fi hookkara maatii keessaan dhiphina yaada sammuuf saaxilamaniif akka godhamu waamicha dabarsee jira. Ibsi imaammataa kan tokkummaa mootummootaa COVID-19 fi fayyummaa samuuf tarkaanfii fudhatamuu qabu ilaalchisuun muummicha barreessaa Antooniyoo ba’e dhimmootii sababaa rakkoo kanaan as ba’an xiinxaluu dhaan yaadawwan illee dhiyeessee jira. No media source currently available


Lakkoobsi Naaamoota Ameerikaa Keessaa Vaayiresii Koronaan Du’anii Kan ibsameen Ol Ta’uutu Himame

Daayirikdterri waaltaa dhimmoota dhukkuboota daariqaa kan US Dr. Anthony Fauchii, sababaa vaayiresii koronaan lakkoobsi namoota Ameerikaa keessaa du’ani kan gabaasame 81,000 ol ta’uu kaleessa beeksisaniiru. Yoo magaalaalee fi kutaaleen biyyaa ariifatanii dinagdee banu ta’e daafoon isaa hamaa ta’uu akeekkachiisan. Faauchiin kaleessa boordii senetii akkaataa US weerara kanaaf deebii kennite qoratuuf akka ibsanitti, vaayiresii koronaa tiin keessumaa naannoo magalaa New York keessatti sirnaan uttuu hin laka’amin mana keessatti kan du’an hedduu dha jedhanii lakkoobsa hagamii akka ta’e garuu dubbachuu irraa of qusataniiru. Faauchiin walumaa gala weerarri kun baatii Fulbaanaa hanga Sadaasaa yeroo jiru gidduutti ni hammaata jedhanii, garuu biyyattiin hangasitti isa ammaa caalaa furmaata ni argiti jedhanii kan abdatan ta’uu dubbatan. President Donald Trump daldalaawwanii fi bulchaawwan kutaalee biyyaa addunyaa irraa dinagdee beekamaa kana akka deebisanii akka banaman tuttuqaa turan, garuu bulchaawwan kutaalee 50 keessaa xiqqoo qofaatu suuqileen hangi tokko fi waajjiraaleen haala murtaa’aa ta’ee fi of eeggannoo dhaan akka hojii jalqaban ajajan. Faauchiin akka jedhanitti US keessaa talaalliin vaayiresii koronaa sadeeti qophaa’ee jira, yoo itti milkoofne xumura baatii Fulbaanaa ykn jalqaba baatii gannaa irra adda baafanna jennee abdanna jedhan.


Prezidaant Traamp VOA Irratti Qeeqa Dhiyeessan. VOAnis Deebii Kenne

VOA dhaabbata sabaa himaa hedduu mootummaan deggeramu yoo ta’u torbanitti afaanota 40 oliin uummata miliyoona 280 dhaqqba. Seenaa galmeeffame kan ennaa waraana addunyaa lammaffaa fi kongiresii biraas oduu haqaa fi madaala isaa eege akka dabarsuuf eeyama qaba. No media source currently available Haa ta’u malee kurna hedduuf muddamni White House fi VOA gidduu waanuma barateme. Sababiin isaas irra hedduu bifa addaa kan qabu hanga tokko to’annoo alaa irraa walaba kan ta’e, yeroo hedduus oduu cimaa kan dabarsu dhaabbaata oduu walakkeessa birookraasii bal’aa kan mootummaa federaalaa gidduutti jiru. Baatii darbe pdrezidaant Doonaald Traamp kanneen isaan dura turanitti makamuu dhaan gabaasaawwan oduu VOA qeeqanii garuu haala cimaa dhaan ture. "Radiyoo sagalee Ameerikaa biraa waan dhiyaatu yoo dhageessan jibbisiisaa, biyya keenyaaf waan jibbisiisaa dha jechuu dhaan Traamp ennaa Ebla 15 Roose Gaarden keessatti dhimma koronaa ilaalchisee ibsa kennan dubbatan. Himannaan Tramp dhiyeessan bifa lama qaba. Inni jalqabaa VOAn galmee falmisiisaa ta’e kan mootummaan Chaayinaa daariqa ykn infekshinii vaayiresii koronaa fi lakkoobsa namoota du'anii kan Chaayinaa keessaatti itti fayyadame. Qeeqi kunis dhaabolii hedduun falmiin irratti dhiyaateera. Inni lammataa immoo prezidaantichi hoogganaa haaraa kan sabaa himaa addunyaa Yunaayitid Isteetis kan VOAn jalatti argamu to’atu moggaasuu dhabuu isaaniitti mufachuu isaanii ti. Waggota lamaa oliif moggaasuu hoogganaa kanaaf dimokraatonni Senetii keessa jiran gufuu natti ta’an jedhan. Daayirekterittiin VOA Ammaandaa Benet himannaa kana fudhatama dhabsiisuu dhaan VOAn gbaasa madaala isaa eege kan dhugaa irratti hundaa’e dabarsuuf tattaafate male ergaa eenyuu iyyuu ol kaasee hin afarsine jedhan.


Iraan Miseensoonni Humna Galaana Ishee Ajjeefamuu fi Madaa'uu Beeksiifte

Miseensoonni Humna Galaana Iraan 19 ajjeefamanii 15 immoo madaa'uu isaanii kan ibse Televiziyoonni mootummaa Iraan kunis dhukaasa dogoggoraan ta'e irratti jedhee jira. Shaakala Iraan gama Kibbaa fi galoo Omaan keessatti ta'een walii isaanii rukutan.Shaakala akkasii Iraan gaggeessuun waan haaraa miti jedhameera.


Prezidaant Traamp Dinagdee Cufame Banuu Itti Fufanii Jiru

Dhukkuba Kooviid ittisuuf jecha ugguura ka'ame laaffisaa kan jiran Traamp gama kaaniin hojjattoota Waayiit Haawuus kanneen vaayrasii koronaan qabaman haala isaanii hordofaa jiru. Yoo xiqqaate namnii lama kan qabamee yoo ta'u lameenuu prezidaantii fi itti aanaa isaanti dhiyeenya qabu jedhamee jira. Gartuu vaayrasii Koronaa kana irratti hojjachuuf waayit Haawus gurmeessee keessaa namnii sadii of-eeggannaaf jecha adda of baasanii jiru. Isaan kana keessaa took Dr. Antonii Faawuchi akka jiran ibsamee jira.


Addunyaan Vaayiresii Koronaan Raafamuu Itti Fufe

Sochiin lafaa Iraaniin mudate biyyattii koronaatti duuluuf qabsooftutti dabalame. Uummanni kumaan laka’aman har’a ganama tarkaanfii wal irraa hiiqiinsa hawaasummaa kan vaayiresicha ittisuuf lafa kaa’ame dhiisanii daanii Teeraan irratti ba’an. Kirkira lafaa har’a ganama kana magalaa galma mootummaa biyyattii mudate kanaan yoo xiqqaate namoonni lama du’uutu gabaasame. Austraaliyaan dinagdee biyyattii banaa taasisuuf karoora sadarkaa sadii baafattee jirti. Kutaaleen biyyaa Yunaayitid Isteetis qorannoo COVID-19 jiraattota isaaniif gochuuf rakkataa ennaa jiran kanatti prezidaant Doonaald Traampii fi itti aanaa prezidaant Maayik Peens erga shofeerri konkolaataa prezidaantii oofu vaayiresichaan qabamee qabee guyyaa guyyaatti qorannoon geggeessamaafii jira. Utuu shofeerri kun hin dhukkubsatin dura hoogganoonni Ameerikaa kun lamaan torbanitti guyyaa tokko qorannoo godhataa turan. Jaarmayaan fayyaa addunyaa akka jedhetti yoo vaayiresiin koronaa hin to’atamju ta’e Afriikaa keessaa uummanni hanga miliyoona 44 vaayiresii Kanaan yoo qabamu kanneen kuma 190,000 ta’an du’uuf jiru. Barreessaa duraan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guterees akka jedhanitti jarmiyichi addunya biyyoonni hiyyeeyyii ta’an vaayiresii koronaatti akka duulaniif gargaarsa doolaara biliyoona $6.7tu barbaachisa jedhan.


Hoji Dhabiinsi Ameerikaa Keessaa Waggoota 50 Keessatti Isa Ol Aanaa Ta’uutu Himame

Baatii lamaaf dinagdeen addunyaa gad deebi’aa ennaa adeeme kanatti hoji dhabiinsi US keessaa dhibba irraa harka 14.7 yoo ta’u kunis kan Awrooppaa fi biyyootii guddatan kan akka Jaappaanii fi Briteen caala. Dhibbaan vaayiresiin koronaa fide Ameerikaa dhaaf utuu COVID-19 hin faca’iin dura addunyaa irraa dinagdee jabduu biyya qabdu. Baatilee hanga tokko dura garuu hoji dhabiinsi biyyattii dhibba irraa harka 3.5 kan tureef kunis waggoota 50 keessatti lakkoobsa isa gad aanaa ture.


Haasan Jibbiinsaa Addunyaa Irraa Akka Dhaabatu Muummichi Barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Gaafaatan

Weerarri vaayiresii koronaa bubbee jibbiinsaa, loogii sangii fi wal qeequu fide jechuu dhaan muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa dubbatan. Antooniyoo Guteres haasan jibbiinsaa addunyaa irraa akka dhaabatu duulli gutuu addunyaatu barbaachisa jechuun dhaamsa dabarsan. Vaayiresiin kun faca’uun hoogganoonni addunyaa fi lammiiwwan kannen biroon weerara kanaaf gareelee hanga tokko akka himatan godhe. Koolu galtoonnii fi baqattoonni yeroo tokko tokko akka waan madda dhukkubichaa ta’anitti ilaalamuu dhaan haala hanga tokkoon ennaa kunuunsa eegumsa fayyaa dhorkataman argama jedhan Guterees. Gaazixeessonni, kanneen himannaa dhiyeessaaaan, ogeessonni fayyaa, hojjettoonni gargaarsaaf kanneen mirga namaaf falman hojii dhuma isaanii hojjechuu isaaniin irratti fuuleffatama jedhan. Namni martinuu jibba balaaleffachuutti akka duulu, kabajaa walii walii akka eegu, carraa argame malaan gara laafummaa akka labsu hoogganaan tokkummaa mootummootaa kun gaafataniiru. Addunyaa kana irraa uummanni miliyoonni 3.8 vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen kuma 269,000 ol ta’an du’aniiru.


Ammaan Booda Qiyyaafannaan Keenya Waan Cufamee Banuu fi Talaalii Barbaachuu Ta'a: Traamp

Ammaan booda qiyyaafannaan keenya waan cufamee banuu fi talaalii barbaachuu ta'a, jedhan prezdaantiin Yunaaytid Isteets. Prezidaant Traamp Robii kaleessaa kana kan ibsan yoo ta'u koree weerara vaayrasiif hundeeffame suun hojii isaa kan itti fufuu ta;uus miseensoota kanneen biroo kan itti dabaluuf jiran ta'u ibsan. Qiyyaafannii ammaan boodaa dinagdee cufaman banuu tallaalii dhukkuba kooviid fayyisuu ykn ittisuu barbaachuu dha jedhan. Hayyonni eegumsa fayyaa garu iAmerikaan laalcha duraa dinagdee biyyaaf otoo hin taanee fayyyaa uummataaf kennuu qabii jechaa jiran.


Tokkummaan Mootummotaa Gargaarsaa Iyyataa Jira

Yaalii faca'iina vaayrasii koronaa ittisuuf kan oolu doolaarri biliyoona 6.7 akka kennamuuf jaarmayichii addunyaa kun iyyataa jira. Ammaan dura doolaara biliiiyoona lamaaf iyyachuun isaa ni yaadatama. Waajirri gargaarsa dhala namaa kan tokkummaa mootummootaa kamiisa har'a akka jedheetti addunyaa irratti biyyonni hiyyeeyyii jedhaman sichii 3-6 booda malee fixiinsa vaayrasiin koronaa geesisuu hin argan. Laftii hojii-dhabiinsii fi galii ittiin jiraatan dhabuu kan amma mudatee jiru biyyootuma kana ta'u ibsee daa'imman nyaataa fi talaalii dhabuun rakkataa akka jiran ibsee jira


Gurmuun “UN Watch” Jedhamu Biyyoonni Sadii Gumii Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaatti Akka Hin Filatamne Gaafate

Gurmuun dhimma mirga namoomaa qoratu tokko akka biyyoonni sina dimoookiraasiin bulan Raashiyaa, Kuubaa Saawudii Arabiyaan miseensummaa Gumii Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaatti filatamuu irraa akka dhorkan gaafatee jira. Galmeen mirga qabinsa mirga namoomaa biyyoonni sadeen qaban Jaarmayicha Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa biyyoota miseensotaa 47 of keessatti miseensa tahuu irraa isaan dhorka, jedha – Gurmuun “UN Watch” jedhamu. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Lakkoobsi Namoota Ameerikaa Kanneen Vaayiresii Koronaan Du’uuf Jiran Hanga Kuma 100 Ta’uu Mala: Prezidaant Doonaald Traamp

Prezidaant Doonaald sababaa vaayiresii koronaan namoonni meeqa du’uu akka danda’an tilmaama isaanii ol kaasuu dhaan dinagdeen biyyattii deebisee akka banamu yaalaa ennaa jiranitti deggersi dinagdee itti dabalaa kennuuf waadaa seenan. Namoota kuma 75, ykn kuma 80- kuma 100tti dhabuuf deemna, kun waan suukaneessaa dha jechuu dhaan Tramp dilbata kaleessaa dhaabbata caasaa oduu Fox News jedhuuf ibsanii jiran. Torban darbe namoonni vayiresii koronaan du’an kuma 60 hanga kuma 70 ga’uu malu jedhanii turan. Senetiin Wixata har’aa wal ga’uuf qophaa’aa ennaa jir kanatti mootummaan federaalaa gargaarsa gargaarsa yeroo hatattamaaf kan ramade doolaara biliyoona 3 dachaa dabaluu danda’a jedhan. Hanga amaatti maallqi sun daldalaawwan xixiqqoooon hojii akka itti fufan, meeshaalee hospitaalaa fi uummata biyyattiif maallaqa erguu dhaaf oole. Tramp akka jedhanitti gargaarsi itti dabalaa dhufuu jira. Yunaayitid Isteeis keessaa namoonni miliyoona 1.1 vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen kuma 68 ta’a du’aniiru. White Housetti gurmuu duula koronaa irratti geggeessamu kan hoogganan Dr. Deborah Birx akka jedhanittii gorsi gaariin lammiiwwan Ameerikaa harka dhiqachuu akka itti fufan akkasumas manaa akkahin bane jedhan. Itti dabaluu dhanias talaalliin vaayiresii koronaa hanga Baatii Amajjii dhuftutti qophaa’uu mala jedhanis garuu hin mirkanoofne.


Qorannaa Chaayinaan Gaggeessaa jirtu Irratti Hin Afeeramne: WHO

Ittiin ka'umsii vaayrasii koronaa maal akka ta'e baruuf qorannaa Chaayinaan gaggeessaa jirtu irratti hin afeeramne jechuun jaarmayaan fayyaa addunyaa (WHO) beeksisee jira. Gara fuula duraatti jaarmayicha ni afeerti jedhanii kan eegan ta'u Beejiingiitti itti gaafatamaan jaarmayichaa beeksisanii jiru.


Laftii Uumamuu Vaayrasiin Koronaa Chaayinaa Ta'u Afaan Guuteen Dubbadha: Traamp

Vaayrasiin koronaa Laaboraatorii Chaayinaa kessatti jalqaba argamu isaaa of-irratti amantaa guddaan dubbadha jechuun Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Donaald Traamp kamiisa kaleessaa dubbatan. Kanaafis ragaa tika biyyaa biraa qabduu jedhamanii kan gaafataman Traamp eeyyeeqaba garu dubbachuuf aboo hin qabu jedhan. Hayyoonni saayinsii vaayrasichii Wuhaan Chaayinaa irraa ka'u irratti walii galuu. Garu attamiin beeleedaalee irraa gara namaatti darbe? isa jedhuuf deebiin dhabame.


Dhukkuba Kooviid Injifachuuf Hogganoonni Addunyaa Tokkummaa fi Qindomiina Dhabuun Gaddisiisaa Dha: Antoniyoo Gutarrees

Biyyi hundumtuu akka imaammataa fi ilaalchaa qaabuun tooftaa adda addaa itti fakkaate gargaaramuun vaayrasiin Koronaa akka faca'uuf karaa kenne jedhan. Weerara kooviid ittisuu kan ilaaleen hogganaa dhabne kan jedhan Gutarrees addunyaa irratti biyyonni beekamoo ta'an walitti dhufanii tooftaa tokko akka baasan akkasumas uummata addunyaa dhimma kana irratti wal duukaa akka hiriirsan gaafatan.


Caamsaa Sadii Guyyaa Walabummaa Preesii Adduyaa

Guyyaan walabummaa preesii ka baranaa Mata dureen ittiin kabajamu "Gazexxessummaa Sodaa fi Carraa of-keessaa qabu" jedha. Waggootii lamaan darbaniif Itiyoophiyaan walabummaa preesii argaamsisuuf yaalii ta'u deggertee jirti. Gaazexxessonni hidhaman gadhiifamanii, marsariitiin ugguramanii turan banamanii Gazeexxessonni fi midiyaan biyya alaatti dheessanii turan biyyatti deebi'an. Kunis haallii Itiyoophiyaa keessaabanamaa waan adeemeef ture.Ta'uus garu midiyaan Itiyoophiyaa keessa jiran amma iyyu danqaan isaan mudatee jira. Dandeettii oogumaa kan Gazexxessummaa deggeru hanqachuun,carraa itti odeeffannoo argatan dhabamuun, midiyaan jiran ajandaa ofii qaban tarkaanfachisuuf oolchuun akkasumas immoo yaaddoo haaraan dhufaa jiru tooftaa cunqursaa isa durii mul'ataa dhufuun rakkolee amma mudataa jiran ta'uun ibsamaa jira. Kana irratti gara fuula duraatti qophilee dhiyeessinu akka qabnu isin beeksiifna.


Gabaan Addunyaa Kan Ameerikaa Erga Dawaan Vaayiresii Koronaa Yaaliif Dhiyaachuun Dhaga’ame As Ol Ka’ee jira

Gabaan addunyaa kan London, kan Fraankfurt fi Paaris xiqqoo ennaa bu’aa argantan gad bu’uun isaa beekamee jira. vaayiresii koronaaf dawaan yaaliif ba’e kan dhukkubsattoonni dhibee koronaa irraa hatattamaan akka fooya’an gargaaru kan rmede-sivir jedhu beeksisamuun ennaa dhaga’amu gabaan Ameerikaa kaleessa ol ka’ee jira. Ba’ii argames daayirikterichi waaltaa dhukkubooa daariqaa ykn infekshinii to’atuu Dr. Antonii Faawuchii galateeffatanii baay’ee abdachiisaa dha jedhan. Oduu gaariin itti dabalaa gama Briteenii dhaga’ames qorattoonni University Oxford talaalliin vaayiresii koronaa kan yeroo ammaa namoota irratti yaalame jalqaba baatii Fulbaanaa irra uummataaf ni dhiyaata jedhee jira.


Meeshaa Hafuura Baafachuuf Gargaaru Kan Rakasa Ta’e Hojjechuu Gareen Briteen Keessaa Beeksise

Gareen hospitaala Briteen keessaa tokko meeshaa hafuura baafachuuf gargaaru kan gatiin isaa gad aanaa dhaan argamu jedhanii fi dhukkubsattoota vaayiresiin koronaa qabe gargaaruuf sirriitti hojjetu kan qopheessu ta’uu beeksisee, kunis biyyootii guddataa jiran kanneen caasaan eegumsa fayyaa isaanii dadhabaa ta’eef hedduu dhaaf battala dhaqqabuu danda’a jedhan. Ennaa weerarri COVID-19 addunyaa dhuunfate kanatti meeshaan hafuuura baafachuuf gargaaru /ventilator/ akkaan barbaadamaa jira. Doktoroonnii fi Injineroonni koollejii Imperiyaal jedhamu kan London meeshaa hafuura baafachuuf gargaaru kan kan addunyaa kamiinuu keessatti salphaatti hojjetamuu danda’u uuman jechuuuu dhaan hoogganaan projektii Sanaa Dr. Joseph Sherwood dubbataniiru. Meeshaan kun inni jabanaa doolaara kurna kumaan laka’amu yoo baasu Kan JamVent jedhu kun garuu akka salphaatti argama, nuti meeshaa jabanaa kan duraan dorgomuu keenya miti garuu akka salphaatti hojjetamee dhukkubsattoota COVID 19 gargaaruuf oola jechuu dhaan kan meeshaa kana hojjechuu gargaaran keessaa Dr. Jakob Mthiszig Lee beeksianiiru. Biyyoonni gargaaramuu danda’anii fi caasaan eegumsa fayyaa sanii dadhabaa tae kan akka biyyoota Afriikaa hanga tokko kanneen hanqina qaban jedhan.


Chaayinaan Filannoo Ameerikaa Jidduu Seenuun Fedha Koo Miti Jette

Chaayinaan fallaa prezidaanti Doonaald Traamp jedhanii filannoo prezidaantummaa US kan wagga kana jidduu seenuuf fedhii akka hin qabaatin beeksiste. Trmp kaleessa Reudtersiif akka ibsanitti Chaayinaan mormituun koo Joo Baayideniif looguu dhaan orogommii kana akkan injifatamuuf waan dandeesse mara ni gooti jedhan Dubbi himaan ministrii haajaa alaa Chaayinaa Geng Shuang akka jedhanitti akkuma yeroo hedduu irra deddeebinee ibsaa turre filannoon US dhimma ofii isaanii ti, Chaayinaan gidduu seenuuf fedhii hin qabdu jedhan. Uummati Ameerikaas siyaasa filannootti Chaayinaa hin harkisu jennee abdanna jedhan. yaadi uummataa hedduun akka agarsiisutti dorgommii White Housiif godhamuun Baayiden Trampiin sagalee 48-42n dursaa jiru.


Daldalaawwan Ameerikaa Keessaa Hangi Tokko Of Eeggannoo Dhaan Banamaa Jiran

Kutaaleen yunaayitid isteetis hangi tokko lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii dabalaa adeemus daldala isaanii banaa jiran. Dhibee ujummoo qilleensaa hamaa fi akkaan daddarbu kanaan yunaayitid Isteetis keessaa namoonni 55,000 ol du’aiiru. No media source currently available Miliyoona tokkotti kan hedaman immoo vaayiresii kanaan qabamaniiru. Bulchitoonni kutaalee biyyaa vaayiresii fayyummaa uummataaf balaa ta’e kanaaf rakkoo dinagdee wal bir qabanii ilaaluuf yaadaa jiran. Sababaa namoonni manaa akka hin bane ittifamaniif uummata miliyoona 26tu baatii darbe keesssa hojii isaanii dhaban.


Miseensonni Mana Maree Bakka Bu'ootaa Torban Dhufu Diisiitti Hin Deebinu Jedhan

Waashiingtan fi naannoo isheetti weerara dhukkuba Kooviid to'achuun rakkoo fidaa yeroo jiru kanatti kutaa ofii keessatti caalaatti vaayrasicha irratti hojjachuu filatan. Miseensoota Kongreesaa keessaa 7 dhukkuba Koovidiin kan qabaman yoo ta'u 31 immo shakkiin addaa baafamanii jiru.


Dhukkubii Kooviid Dhibbaa Inni Ijoollee Irraan Ga'e Guddaadha: HRW

Sababaa weerara vaayrasii koronaan ijoolleen Biliyoona tokkoo fi walakaatti tilmaamaman manni barumsaa itti cufamee jira. Ijoollee kuma hedduun sababaa dhukkuba kanaan warra ofii dhabaniiru kan jedhu gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach(HRW) muxannoo ammaan dura Ibolaa fi dhukkuba Edsii Afrikaa mudatee irraa argameen ijoolleen haala akkasiin warra ofii dhaban carraa hamaatu isaan eeggata jedhan. Kunis hojii sagaagalummaa fi hojii humnaa umrii isaanii wal hin madaalleef saaxilamu. Sababa weera vaayrasii Koronaan namnii Miliyoona 200 hojii kan dhabuuf jiran ta'u jaarmayaan hojjattootaa kan sadarkaa addunyaa gabaasee jira.


Geejibii Balalii Xayyaaraa Awuroopaa Rakkootu Na Mudate Jedha

Dhaabbatii balalii xayyaaraa Awuroopaa ykn Eer Baas(Airbus) sababaa weerara koronaa fi uummanni xayyaaroota kaampaanii kanaan akka gargaaraman amansisuun yeroo fudhate jedhee jira. Faca'ina vaayrasii koronaa ittisuuf uggura imalaa ka'amee fi uummanni mana ofii keessa turuu waan filateef balaliin xayyaaraa irra-jireessi dhaabachuu isaa ibse. Eer Baas akka gabaaseetti nuusa waggaa ykn baatii 4 keessatti kan silaa argachuu qabu Doolaara Miliyoona 500 fi miliyoona 22 dhabee jira.


Walitti Bu’iinsi, Hookkarrii fi Balaan Uumamaa Lakkoobsa Namoota Biyya Ofii Keessatti Qe’ee Ofii Irraa Buqqa’anii Ol Kaase

Uummanni miliyoona 58.8 ta’u kan naannoo addunyaa sababaa walitti bu’iinsa, hookkaraa fi balaa uumamaan kan ka’e biyya ofii keessatti qe’ee irraa kan buqqa’an ta’uu gabaasi haaraa ba’e beeksisee jira. No media source currently available Gabaasi waaltaa dhimmootii namoota biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa buqqa’anii qoratuun ba’ee maxxanfame kun akka jedhetti uummata miliyoonni 33.4 haraan bara 2019 keessa qe’ee ofii irraa kan buqqa’an yoo ta’u lakkoobsi kunis erga bara 2012 qabee isa guddicha. Akka gabaasa kanaatti Siiriyaa, Kolombiyaa, Ripaablikii Dimokiraatawaa Koongoo, Yemen fi Afgaanistaan uummata walitti bu’iinsa fi hookkaraan qe’ee ofii irraa buqqa’an kanneen million 45.7 ta'an keessaa irra hedduu dha. Irra hedduun qe’ee irraa godaanuu kan wagga darbee, sababa walitti bu’iinsaa fi hookkarri haaraan dhiya Afriikaa fi Saahel akkasumas walitti bu’iinsawwan naannoo kan Afriikaa waaltaa fi gaanfa Afriikaa keessaatti uumameen ta’uu Daayirikiterri waaltaa to’annoo namoota biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaananii Alexandra Bilek VOAf ibsaniiru.


Talibaan Waliin Walii Galtee Ameerikaan Mallatteessitus Du’uun Siiviilotaa Itti Fufe

Hookkarri akka dhaabatuuf Yunaayitid Isteetisii fi Taliban gidduutti mallatteessamu iyyuu du’i siviilotaa heddumminaan itti fufuu dhaan nuusa wagga bara 2020tti namoonni 500 du’uu isaanii gabaasi tokkummaa mootummootaa kan har’a ba’e beeksiseera. Baatii sadan jalqaba wagga kanaa ijoolleen 150 yoo du’an dhibbaan kan laka’aman madaa’uu isaanii gurmuun tokkumma mootummootaa kan Afganistaan keessaa beeksiseera. Gurumuu sana kan hoogganan Debraa Liyoons akka jedhanitti ergaa muummichi barreessaan dsbarsan simachuu dhaan gareeleen martinuu diina hundumaa isa ta’e weerara COVID -19tti haa duullu jechuun gaafataniiru.


Angawoonni Eegumsa Fayyaa Ameerikaa Mallattoo COVID-19 Ka Biroo Ja’a Adda Baasan

Kutaaleen Yunaayitid Isteetis hangt tokko sababaa weerara vaayiresii koronaan ugguram kaa’amee ture kaasuuf sochii jalqabnii jiru. Angawoonni eegumsa fayyaa kan federaalaa immoo mallattoon dhibee vaayiresii kanaa dabaluu isaa beeksisan. Angawoonni eegumsa faayyaa Yunaayitid Isteetis akka jedhanitti qaamni namaa nama hoollachiisuu, mataa dhukkubbii, qoonqoo keessi nama dhukkubuu, waa dhandamuu fi fuunfachuu dadhabuun mallattoo daariqa ykn infection vaayiresii koronaa ta’uu akka dand’a. Waaltaan ittisa fi to’annoo dhukkubootaa kan US qaamni ho’uun hafuura nama kutuu fi qufaan mallattoo COVID 19 ta’uu beeksisanii turan. Hoogganoonni Koloraadoo, Missisiippii, Montaanaa fi Teenesii maneen daldalaa hangi tokko hojii har’aa akka banamu eeyamaniiru. Hoogganoonni Joorjaa, Oklahoomaa, Alaaskaa fi South Karolaayina namoonni akka hojiitti akka deebi’an jajjabeessanii jiru. Hayyoonni eegumsa fayyaa daldalaawwan dafanii banamuu isaa mormuu dhaan akeekkachiisanii jiru. US keessaa namoonni 980,000 COVID -19n yoo qabman kummi 55 du’aniiru. Sababaa vaayiresii koronaan hojii dhaabanii kan lammiiwwan Ameerikaa miliyoona 26.5 ta’uu ministriin dhimma hojjettootaa beeksisee jira. Prezidaant Doonaald Traamp daldalaawwan xixiqqoo fi hospitaalatoa deggeruuf kan oolu seera doolaara biliyoona 484 raggaasisu Jimaata darbe mallatteessaniiru.


Muummichi ministeeraa Xaaliyaanii Uggurri Vaayirasii Koooronaaf  Kaa’amee Ture Akka Laaffatu labsan

Sababaa Vaayirasii Koronaantiin uggurri sochii lammiwwan Xaaliyaanii irraa kaa’amee ture Caamsaa 4 dhufaa jiru irraa jalqabee, suutaa suutaan irraa laaffifamuu jalqaba. Tahus garuu, “lakkoobsi namoota vaayirasichaan qabamanii akka salphaatti deebi’ee ol ka’uu mala, “ ka jedhu ammallee yaaddoo qaba – mootummaan biyyattii. Kan kaleessa galgala Televiiziyoona biyyaalessaaf uummataaf ibsa kennan – muummichi ministaraa Xaaliyaanii – Juuzeppee Kontee, yeroo tarkaanfii marsaa lammataa kanatti akka lammiwwan biyyaa itti gaafatamummaa fi of eegganaa duraan agarsiisan itti fufan waamicha dhiheessan. Akka muummichi ministaraa Juuzeeppee Koontee jedhanitti, lammiwwan Xaaliyaanii marsaa ammaatti maatii ofii waliin wal-ga’uu danda’u. Garuu gurmuu xixiqqoodhaan tahuu qaba. Ammallee sababaa amansiisaa tokko malee kutaa Xaaliyaanii tokkoo gara kutaa ka ka biraatti imaluun hin eyyamamu. Lammiwwan imala akkanaa deeman unkaa yokaan foormii sababaalee akka dhimma hojii fi fayyaa ibsan harkatti qabatanii socho’uu qaban.  Paarkiileen yokaan bakkawwan bashannanaa waan banamuuf jiraniif, lammiwwan Xaaliyaanii amma akka naannoo manneen isaanii qofa turan hin dirqsiisamani. Warshaalee fi proojektiileen ijaarsaa hojii isaanii jalqabuuf jiran. Garuu, manneen bunaa fi manneen nyaataa, yeroof namoota bitatanii deebi’an qofaaf tajaajila kennu, jedhama.  “Haga Fulbaana dhufuutti, barattoonnii fi barsiisonni gara manneen barnootaatti hin deebi’an,” jedhan – Muummichi-ministaraa Koonteen. Gabaasaa guutuu caqasaa.


Biyyonni G-20 Gargaarsaaf Iyyataa Jiru

Dhukkuba Kooviid - 19 jedhamu ittisuuf kan ooluu doolaara Biliyoona saddeeti walitti qabuuf iyyataa jiran. Biyyoonni addunyaa, jaarmayoonni sadarkaa addunyaa, dhaabatonni arjoomtootaa fi namoonni dhunfaakanaaf akka gumaachan gaafatamee jira. Haga har'atti doolaara biliyoona1.9 kan walitti qabamee yoo ta'u dura teessummaa biyyoota G-20 jedhamuu kan of-harkaa qabdu Saawudiin diilaa miliyoona 500 laattee jirti. Rakkoo addunyaa mudatee kanaaf furmaata isaa addunyaatu barbaachuu qaba jetti Saawuud Arabiyaan.


Angawaan Waraanaa Kan Iraan Amerikaa Akeekkachiisan

Bidiruwwan Iraan kanneen galoo pershiyaa keessa jiran irratti doniwwan waraanaa kan Amerikaa soda uumuu taanaan barbadeessuuf kan jiran ta'u hogganaan waardiyyaa waraaqsaa kan Iraan beeksisanii jiru. Kunis har'a kan dhaga'ame prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Donaald Traamp muddama galoo pershiyaa keessatti biyyoota lamaan giddutti uumamee kan ilaaleen tuttuqqaan Iraan hammaannaan haleelaa jechuun eega ajaja kennanii booda. Angawaan waraana Iraan Meejar Jeneraal Hossein Salami humnootiin shoroorkeessoota ittiin jedhan kan Amerikaa galoo sana keessatti waraana Iraan irratti soda nageenyaa uumnaan akka barbadeessanif ajaja kennuu isaanii Televiziyoona mootummaa Iraan irratti dhiyaachuun ibsan.


Ehama Amerikaa Keessa Jiraachu ykn "Griin Kaard"Keennuu yeroof Dhaabnee Jirra:Prezidaant Traamp

Kunis Jimaata Ebla 24, bara 2020 jalqabee guyyoota jaatamaaf hojii irra kan oolu yoo ta'u kanas prezidaant Traamp Robii kaleessaa jechuun Ebla 22 bara 2020 mallatteessan. Sababaan kennamees lammiwwan Amerikaa yeroo weerara vaayrasii koronaa kanatti hojii, tajaajiila eegumsa fayyaa fi kanneen biro irratti carraa duraa akka argatan gochuuf jedhamee jira. Guyyaan kennamee jaatamnii itti dabaluu, irraa hanqisuu, bifa biraan dhiyeessuu ykn jijjiruu malla jedan prezidaant Traam. Ajajii kennamee kun namoota Amerikaan ala jiraataa ehama jireenyaa ykn Griin Kaardiif kanneen iyyataa jiran malee warra Amerikaa seenee deemsa imiigreeshinii keessatti ehama jireenyaa kana gaafataaa jiran kan hin ilaallannee ta'uun ibsamee jira.


Namnii Hundii Tajaajiila Eegumsa Fayyaa Argachuun Mirga Dhala Namaati: Antoniyoo Gutarrees

Weerarrii vaayrasii koronaa waa'ee mirga dhala namaatti hidhachuuf arifataa jira jedhu barreessaa dureen tokkummaan mootummotaa. Ibsa kamiisa har'a baasan kanaan tajaajiilli eegumsa fayyaa jiraachuun akkasumas namnii hundi tajaajiila kana argachuu akka qabu mirkanaa'uu qabaa kana malees gargaarsii dinagdee kennamuu warra akkaan midhameef ilaalcha duraa kennuu qaba jedhan. Dhalli namaa nyaata bishaanii fi mana keessa jiraatu argachuu mootummonni mirkaneessuu qabu jeechuun gaafatan. Koronaan nama addaan ituu hin baasiin akka fixaa jiru yeroo argaa jirru kanatti caasaaleen biyyoota addunyaa keessa jiran sadrkaa fi jabinni qaban immo rakkoo ta'e akka jiru ibsan. Kanaaf jecha rakkooleen weerara dhukkuba kanaan dhufan marti furmaata argachuun isaanii hbatamuu qaba jechuun Antoniyoo Gutarrees beeksiisan


Prezidaant Traamp Yunaayitid Isteetis Keessatti Kanneen Eyyama Jireenya Dhaabbtaaf Iyyatan Guyyoota 60f Kan Hin Simanne Tahuu Beeksisan

Prezidaantiin Traamp namoota Ameerikaa keessatti ehama jireenyaa dhaabbataa, kan Griin Kaard jedhamu barbaadan simachuu, guyyoota jaatamaaf dhaabuun, hojjetoota Ameerikaa irraa vaayirasii Koronaa ittisuuf tarkaanfii barbaachisaa akka tahe dubbatu. “Lammiwwan Ameerikaa sababaa Vaayirasichaan hojii akka dhaaban taasisaman hojjetoota godaantota haaraa biyyoota alaatiin dhufaniin bakka-buusuun gochaa haqaa hin ta’u.” Waajirri prezidaantichaa, Waayit Haawus, waa’ee tarkaanfii kanaa haga ammaatti ibsa bal’inaan baase hin qabu. Garuu, prezidaant Traamp, lammiwwan alaa akka keessummaatti gara Yunaayitid Isteetis dhufanii hojjetan, fakkeenyaaf, kanneen yeroo qonnaa dhufanii hojjetanii deebi’an, labsiin kun akka hin iaallanne hubachiisanii jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Biyyoonni Uggura Manatti Ittisuu Kaa’ame Kaasuuf  Qalbiin Itti Adeemaa Jiru

Muumichi ministeeraa Speen pedroo Sanchez vaayiresii koronaa dhaabsisiuuf jecha uggurri sochii kaa’ame walakkeesa baatii Caamsaatti kaasuuf karoorsaa jiraachuu beeksisan. Kaleessa paarlaamaa biyya isaaniif ibsa kennaniin namoonni manaa akka hin bane ittisuun hanga Caamsaa 9tti akka dheeratu yaada dhiyeessanii Ispeen uggura kana laaffisuu ni jalqabdi, garuu adeemsi isaa qalbii dhaan ta’a jedhan Ispeen keessaa nmoonni kuma 208,000 COVID 19N yoo qabaman yoo xiqqaate 21,700 du’aniiru. Mootummoonni vaayiresii kana dhaabsisuuf akkasumas gara fuula duraatti weerarri bal’aan akka hin mudanne ittisuuf talaallii barbaadaa jiran. Waaltaa to’annoo fi ittisa dhukkubootaa USf daayriktera kan ta’an Rober Redfield Washington Postf kaleessa ibsa kennaniin daariqi marsaa lammataa xumura wagga kanaa ennaa jalqabu ulfaataa ta’uu malaa, caasaa eegumsa fayyaa irraan illee dhiibbaa ga’u mala jedhan. US fi Chaayinaan biyyoota talaallii vaayiresii koronaa yeroo ammaa yaalaa jiran yoo ta’u angawoonni hanga jalqaba wagga dhuftuuttu talaalliin kun uummata bira ga’uu dhiisuu mala jechuun of eeggannoon dubbatniiru. Angawoonni eegumsa fayyaa Briteen akka jedhanitti Yuniversitiin Oxford talaallii kana kamisa dhuftu namoota irratti yaaluuf jiru.


Chaaniyaan Kutaan Ameerikaa Mizuuriin Kan Dhiyeesse Himannaa Seeraa Fudhatama Dhabsiiste

Ministriin haajaa alaa China kutaan US Mizuuriin weerara COVID -19f Chaayinaatu itti gaafatama jechuun himannaa seeraa kaleessa dhiyeesse Chaayinaan fudhatama dhabsiiste. Abbaa alangaa Muummichi kutaa Mizuurii Eric Shmitt, himannaa seeraa kana kan labsan kibxata kaleessaa yoo ta’u angawoonni Chaayinaa weerara uummata miliyoona 2.5 kanneen naannoo addunyaa dhukkubaaf xaaxilee, miliyoonaan kanneen laka’aman hojii dhaa ala taasisuu dhaan Chaayinaa dabalatee dinagdee naannoo miidheef itti gaafatamu jedhan. Schmitti akka jedhanitti mootummaan Chaayinaa balaa vaayiresii kanaa ilaalchisee ni kijibee, akka inni hin facaaneefis hojii ga’aa hin hojjenne jedhan. Dubbi himaan ministrii haajaa alaa Chaayinaa Geng Shuang kaleessa tuuta oduuf Beejing keessatti ibsa kennaniin akka jedhanitti kan himannaa seeraa jedhamu kun himannaa bu’uura amanisiisaa fi kan seeraa hin qabaatin kan jibbiinsaa ti jedhan. Shuang itti dabaluu dhaan angawoonni Chaayinaa erga Amajjii 3 qabee vaayiresii koronaa ilaalchisee mootummaa US waliin itti fufiinsaan mari’ataa jira jedhan.


Dhiibbaa Weerarri Koronaa Uumeen Uummatni Addunyaa Nuusa Biliyoonaa Ta’u Beela Hamaaf  Saaxilamuu Mala, Jedhame

Snyaataa Nyaata Addunyaa, FAO fi Jaarmayaalee ka biroo 14iin gabaassaa haaraa bahe, ka bara 2020 tu kana beeksise. Vaarasiin daddabraan biyyoota Addunyaa irra faca’e, COVID 19 dhaga’amuu isaa dura, gabaasaan sagantaa nyaata Addunyaa bahe, guutmmaa addunyaa irratti uummmatni miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona soddomii shan beela hamaadhaan gidiramaa jira, ka jedhu ture. Amma garuu, qorattoonni gabaasicha baasan, yoo tarkaanfiin hatattamaa fi cimaan hin fudhatamne, sababaa vaayirasii Koronaa kanaan, lakkoobsichi dachaa dhaa ol akka dabaluu malu akeekkachiisan. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Prezidaant Traamp Deddeebii Imigireeshinii Yeroof Nan  Dhaaba Jedhan

Prezidaant Doonaald Traamp sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e yeroo dhaaf deddeebii immigration kan dhaaban ta’uu dubbatan. Tramp kaleessa galgala ergaa tweeter isaanii irratti maxxansaniin weerarri kun haleellaa diina hin argamne biraa dhufe jedhanii dalagaalee lammiiwwan guddaa biyya keenyaa oolchuu qabna jedhan. Tarkaanfiin kun ajaja sadarkaa ol aanaan ta’a jedhanii ibsa xiqqoo kennan. Bulchinsi Tramp baatii Bitootessaa keessa daangaa Meeksiikoo fi Kanada imala barbaachisaa ta’e irraan kan hafe cufee jira. Itti dabaluu dhanias namoonni biyya alaa kanneen guyyoota 14f Chaayinaa, Iran ykn Awrooppaa keessa turan Ameerikaa akka hin seenne ugguree jira.


Biyyoonni Tarkaanfii Vaayiresii Koronaa Ilaalchisuun Fudhatan Laaffisuun Balaa Qaba: WHO

Biyyoonni yoo ajaja manaa akka hin bane ittisuuf kaa’ame laaffisuuf hatattamaan tarkaanfii fudhatu ta’e faca’innni vaairesii koronaa deebi’ee akka ka’u godhu jechuu dhaan angawoonni jarmayaa fayyaa addunyaa akeekkachiisan. Yeroon kun yeroo itti dagannu miti. Fuula duratti attamiin jiraachuu akka dandeenyu mala dha’uuf of qopheessuu qabna jechuu dhaan Pasific gama dhiyaatti daayirkterr WHO ,” Dr. Takeshi Kasai, ibsaniiru. Ergaan of eeggannoo kun kan dhaga’me ennaa mootummoonni naanoo addunyaa attamiin tarkaanfii faca’ina vaayiresii koronaa kan baatii afuriif jireenya addunyaa danqe dhabsisuuf fudhatan laaffisuuf itti yaadaa jiranitti.


Amerikaan Erga Baroota 1930taa Booda Yeroo Duraaf Lakkoobsii Namoota Hojii Hin Qabnee Guddaan Ishee Mudatee Jira

Weerarrii vaayrasii koronaa dinagdee Amerikaa irra badii guddaa geesisaa yeroo jiru kanatti uummanni hojii dhaabee Miliyoona 5.2 mootummaan maallaqa nuuf haa kennu jechuun turban dabree gaafachuu isaanii ministriin hojjattootaa gabaasee jira. Torban afuuruuf hojii dhaabaniif Doolaara Miliyoona 22 gaafatan. Sababaa vaayrasii koronaan daldallii waan cufamee jiruuf torbanneen dhufan kana keessa kanneen mootummaa gargaarsa gaafatan dabaluuf jiru jedhamee eegama.


Wuhaan Keessatti Lakkoobsii Namoota Vaayrasii Koronaan Du'an Isa Dubbtamaa Ture Caala: Angawaa Fayyaa

Chaayinaa Keessatti lafa vaayrsiin koronaa jiraachuun jalqaba ibsame Wuhaan keessatti lakkoobsii namoota du'anii isa guutummaa biyyatti keessatti du'an harka 50 kan caaluu ta'un ibsamee jira. Angawoonni eegumsa fayyaa kan Chaayinaa ibsa baasaniin isa ammaan dura ibsamee ture sana irra dabalataan namoonni ka biroon 1290 du'u beeksiisa. Kanaaf namoonni Chaayinaa keessatti dhukkuba Kooviid-19 du'an 3869 ta'u hubachise. Lakkoobsi namoota vaayrasii koronaan qabamanii 325 kan dabalee yoo ta'u lakkoobsa waliigalaan qabamanii 50,333 geesisee jira. Sababaan adda addummaa lakkoobsaa kana kan fide namoonni mana ofii keessatti du'an jiraachuu fi heddummaachuu uummata vaayrasichaan qabameen irraa kan ka'e ogeessonni eegumsa fayyaa adda baafachuuf rakkachuu isaanii ta'u ibsamee jira.


Prezidaant Doonaald Traamp Seera Tumtoonni VOA Dabalatee  Taayitaa Ol Aanuuf Nama Isaan Muudan Akka Raggaasisan Gaafatan

Prezidaanti Doonaald Traamp seera tumtoonni kaadhimamaa isaan taayitaa ol aanaa bulchiinsa isaanii kan Raadiyoo sagalee Ameerikaa hoogganu dabalatee dhiyeessan waan hin raggaasisiniif yaa’ii dhaaf kongresii waamuuf dhaadatan. Traamp akka jedhanitti keeyyata heera US irra jiru kan ennaa aala akkaan barbaachisu prezidaantiin senetii ykn kongresii waamuu danda’a jedhu tuquu dhaan aangoo cimaan qaba jedhan. Senetiin ykn hojii isaa fiixaan baasee kaadhimamaa ani dhiyeesseef sagalee kennyy ykn immoo sirnaan hojii itti fufee kaadhimamaa koo bakka isaan hin jiraannetti filaa jedhan Tramp.


Maatiin Koo Gadda Guddaa Keessa Jirra: Lammii Itiyoophiyaa Abbaan Warraa Koronaan Duraa Du’an

Dubartiin Ameriikaa kutaa Las Veegaas keessa kan jiraatan abbaa warraa isaanii abbaa ijoollee sadii obbo Eggaamoo Kiyyaa Ejjetaa jedhaman du’uu isaanii dubbatan. Aadde Abarraash Oromoo ofii isaaniifis vaayiresii koronaan qabamuu isaanii dubbatanii anis ijoollee koo irraan du’a yaaddoo jedhu qabaachuu isaanii ibsan. Abbaan warraa koo ijoollee koo duratti du’e, maatii koo gadda guddaa keessa nu buuse jedhan. Gama biraan Ameerikaatti ambaasaaddera Ameerikaa VOAf gama Skype ibsa kennaniin lammiiwwan Itiyoophiyaa fi lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Itiyoophiyaa kenneen US keessa jiraatan sababaa maneen kunuunsa maanguddootaa akkasumas tajaajila barbaadamu ka biro keesssaa hojjetaniif jecha vaayireii Kanaan qabamuu malu jedhan. Lammiiwwan Itiyoophiyaa kanneen vaayiresiin kun keessatti argame akka lammiiwwan Ameerikaatti galmaa’anis hanga ammaatti lammiiwwan Itiyoophiyaa 100 ta’an vaayiresii Kanaan qabamuunn du’aniiru jedhan. Amaasaadderichi itti fufuu dhaan odeeffannoo kana kan argatan garaa waldoolii fi dhaabolii Itiyoophiyaan ta’uu isaaniif hedduu gadduu isaanii illee ibsanniiru. Lammiiwwan Itiyoophiyaa yeroo mara maalaqaa fi meeshaalee biyya isaaniif erguun gargaaru jedhan jechuu dhaan Tsiyoon Girmaa gabaasteetti.


Obaamaan Dorgommii Prezidaantii Garee Dimokraatotaaf Baayideniif Deggersa Godhan

Prezidaantiin Ameerikaa duraanii itti aanaa isaanii duraanii Joo Baayiden paartii dimookraatotaa bu’uu dhaan filannoo prezidaantummaa Ameerikaaf akka dorgomaniif kibxata kaleessaa dhiyeessanii jiru. Kunis mormituu Baayiden kan turan senetera kutaa Vermont Bernii Saanders guyyaa tokko dura dhiyaachuu Baayiden kan ilaaleen deggersa qaban erga labsanii booda. Yunaayitid Isteetis dhimma vaayiresii koronaa irratti fuuleffattee ennaa jirtu kanatti jedhan Baraak Obaamaan, biyyattiin hooggana haaraa ishee barbaachisa jedhan. No media source currently available


Prezidaant Traamp Yeroo Itti Dinageen Ameerikaa Deebisee Banamu Murteessuuf Aangoo Qaba Jedhan

Prezidaant Doonaald Tramp vaayiresii koronaa ilaalchisuun kan cufame dinagdeen Ameerikaa yoomii fi akkamiin akka deebisee banamu murteessuuf aangoo guutuun qaba jechuu dhaan Wixata darbe dubbataniiru. Adda baasanii garuu yoom akka ta’u hin dubbanne. Gareen hojii qonnaa fi hojii kuusaawwan midhaaniif falman, rakkoo oomishaa fi ba’iin oomishaaa sababa maneen nyaataa cufamaniif manca’aa jiruu akkasumas fedhiin nyaataa namoota galii isaanii dhabanii heddummaataa adeemee ilaalchisee kanneen sagalee isaanii dhageessisanitti dabalamanii jiru.


Biyyoonni Hedduun Biiyyi Isaanii Cufataatti Akka Turu Murteessan

Hindii, Ferensaayii fi Naayijeeriyaan biyyoota hedduu hoogganoonni isaanii faca’ina vaayiresii koronaa ittisuuf jecha yeroo biyyattiin cufataatti turtu dheeressan keessaa ti. Yeroo ammaa addunyaa irraa namoota miliyoona lama ta’antu vaayiresii Kanaan qabaman. Muummichi ministeeraa Hindii Nareendraa Moodii lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabaman biyya isaanii keessaa kuma 10,300 ol waan ta’eef guutummaan biyyattii hanga Caamsaa 3tti cufaatti turti jedhan. Prezidaantiin Ferensaay Emaanu’el Maakroon Wixata galala ibsa TV irratti dhiyaachuun kennaniin Ferensaay hanga Caamsaa 11tti cufaatti turti jedhan. Yeroo kanatti maneen barnootaa deebisanii banamuu jalqabu jechuun angawoonni beeksisniiru. New Ziilaand torbanneen sadii dura namoonni mana keessa akka turan ajjejje. Lammiiwwan new ziilaand irra hedduun yeroon itti gad ba’an amma akka hin ta’in ni hubatu guyyoota 20n darbaniif hojii gaarii namni martinuu hojjete gatii dhabsiisuu hin qabnu jechuu dhaan muummichi ministeeraa biyyattii jacinda Ardem beeksisaniiru. US keessaa namoonni kuma 600 ta’an vaayiresii koronaan yoo qabaman kan akkaan dha’amte magaalaa New York.


Amerikaan Jalqaba Baatii Dhufuutti Jireenya Lafa Duritti Deebisuu Hin Qabdu: Dr. Antonii Faawuchi

Prezidaantiin Amerkaa Donaald Traamp yaada kana qabaatan iyyu kana gochuun vaayrasiin koronaa fixiinsa hamaa akka geesisuu gochuu ta'a jedhu hayyuun fayyaa kun. Ummataan mana keessa turaa jechaa kan jiru mootummaan guyyaa 17 booda jireenyi iddoo duritti deebi'a jechuun daldala biyyattii waan gargaaru hin qabu jedhu. Yoo dhibe illee dhuma baatii dhufuutti hanga tokko hojiitti deebi'uu fi sochiin jireenya guyya-guyyaa jiraachuu mala jedhanii kunis kutaalee Amerikaa adda addaa keessatti sadarkaan isaa garaa gara ta'u qaba jechuun Dr. Antonii Faawuchii Televiziyoona CNNf Dilbata darbee kana ibsan.


Speen Hanga Tokko Foyyee Qabdi

Sababaa uggura koronaan Speen keessatti namnii akka manaa hin bane eega dhorkamee baatii tokko guutee jira. Ugguura kana amma xiqqoo laaffisuun hojjattoota omishaa fi ijaarsaa akka hojii seenan ta'eera. Vaayrasichii amma iyyu faca'uu mala sodaan jedhu waan jiruuf jecha kaampaanileen hojjattoota kanaaf waan dhukkubicha irraa isaan ittisuu akka guutaniif akkasumas wal irraa fagaachuun akka hojjatan gochuu qaba jedhameera. Speen keessatti namnii 165,000 kan qabaman yoo ta'u 17,000 du'aniiru. Dhukkubnii kun lubbuu namaa galaafachuu qofa otoo hin taanee dinagdee fijireenya hawaasummaa rakkoo keessa buuse jedhan mummichi ministeera biyyatti Pedroo Saancheez.


Ayyanni Du’aa Ka’uu Yesuu Kirstoos Kan Baranaa Isa Waggoota Darbeettii Haala Adda Ta’een Kabajamaa Jira

Kirstaanonni miliyoonaan laka’amu kan naannoo addunyaa Gooftaa Yesuus Yerusalme keessatti guyyaa itti fannisame har’a yaadatanii oolan. Aadaan ayyaanichaa wagga kana isa kan yeroo biraatti adda. Hordoftoonni amantii kirstaanaa sirna geggeessamu waldoolii kirstaanaatti qooda wal ga’an sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e miidiyaalee adda addaa irraa hordofaa jiran. Uummati addunyaa irra hedduun faca’ina vaayiresii kanaa ittisuuf jecha mana ofii keessaa hin ba’an. Waaltaan qorannaa vaayiresii koronaa kan Joons Hopkins akka beeksisetti uummata miliyoona 1.6tu vaayiresichaan qabaman. Yunayitid Isteetis addunyaa irraa bakka vaayiresiin kun itti hammaate yoo ta’u namoota 446,000 ol ta’utu vaayiresichaan qabame. Ispeen keessaa namoonni 153.222 vaayiresichaan yoo qabaman Xaaliyaanii keessaa immoo 143,626tu qabame. Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutees akka jedhanitti weerarri vaayiresii kanaa nagaa fi tasgabbii addunyaaf balaa hamaa dha jedhanii hookkarri fi jeequmsi hawaasa gidduutti ka’u dhibee kanatti duuluuf dandeettii ijiru akkaan dadhabsiisa jedhan. Antoniyoo Guterees kaleessa cufataatti wal ga’ii gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa geggeessuu isaanii ergaa maxxanfame kan yaada isaanii of keessaa qabu irraa hubachuun danda’ameera. Prezidaant Doonald Traamp kaleessa ibsa vaayiresicha ilaalchisuun kennan irratti namoonni hangi tokko kanneen vaayiresichaan qabaman mallattoon dhukkubaa kan irratti hin mul’anne ta’u iyyuu heddumminaan qorannaan haa geggeessamu isa jedhu waan itti yaadan hin fakkaatu. Waa’ee uummata miliyoona 325ti kan dubbataa jirru, kun waan ta’u miti jedhan. Biyyoonni kam iyyuu kana hin goone, kanneen qorannaa geggeessanis yoo ta’e murtaa’aa dha jedhan. Bulchiinsi Traam akkaan kan irratti fuuleffate sababaa vaayiresii Kanaan cufamee kan jiru dinagdeen Ameerikaa yoom deebisee banama isa jedhu irratti. Lammiiwwan Aimeerikaa miliyoona 16 ol ta’an deggersa hoji dhabulummaaf iyyatanii jiru.


Hoogganaan Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa Biyyoonni Dhimma Vaayiresii Koronaa Dantaa Siyaasaaf Akka Hin Fayyadamne Akeekkachiisn

Hoogganaan Jaarmayaa fayyaa addunyaa biyyoonni dhibee COVID-19 jedhamuu fi vaayiresii koronaan mudate dantaa siyaasaf akka itti hin fayyadamne akeekachiisaniiru. Teedroos Adaanoom Roobii kaleessaa akka dubbatanitti vaayiresii kana injifachuu kan danda’u tokkummaa biyyootaa fi addunyaa qofa. Uumata miliyoona tokkoo fi walakkaa ta’utu vaayiresii Kanaan yoo qabaman kanneen kuma 87 ta’u galafateera. No media source currently available


Gamtaan Awuroopaa Gargaarsa Dolaara Biliyoona 16 kennuuf yaadaa Jira

Afrikaa fi biyyonni galiin isaanii gad aanaa ta'e vaayrasii koronaa faccisuu akka danda'an gochuuf kun akeekame. Afrikaan maallaqa gargaarsaa kana kana keessaa harka caalaa kan argattu yoo ta'u ardittiin dhiibbaa hamaa jala akka jirtu nan hunadha jedha gamtaan Awuroopaa. Weerarrii vaayrasii koronaa kun kutaalee addunyaa kamiin iyyu caalaa Afrikaa hubuuf deema yaada jedhu gamtaan kun qaba. Biyyoon biraa deggersa kana argatan Awuroopaa hanga tokko Eshiyaa Laatiin Amerikaa fi laaboraatorii qorannoo kanneen kaampaanii dureesicha Amerikaa beekamaa Biil and Maliindaa Geetis waliin hojjataniif ta'uun ibsameera


Yunaayitid Issteetis WHO Irra Uggura Deggersa Maallaqaan Kaa’a Jette

Yunaayitid Isteeis jarmayaa fayyaa addunyaaf maallaqa kennu irra uggura cimaa kan kaa’u ta’uu prezidaant Doonaald Traamp kaleessa dubbatanii jarmyichi weeara vaayiresii koronaa haalli inni itti qabe sirrii miti jedhan. Traamp kana kan beeksisan tuuta oduuf White Housitti ennaa ibsa kennan yoo ta’u jarmiyichi Chaayinaaf akkaan baabsa, kana sirriitti ilaaluu qabna jedhan. Yunaayitid Istees adda durummaa dhaan biyya WHO deggertu. Ennaa weerarri vaayiresii koronaa hammaatee jiru kanatti jarmayaa kana irraa maallaqa deggersaa kutuun gaarii dhaa jechuun gaazexeessota biraa gaaffii dhiyaatgeef Traamp ennaa deebisan kana nan godha hin jenne jechuun haalanii, yaada isaanii fooyyessuu dhaan haala isaa ni ilaalla jedhan. WHOn battala yaada Traamp kennaniif deebii hin kennine. Sa’aatile hanga tokko dura dubbi himaan Tokkummaa mootummootaa Stephane Dujariik WHO irratti qeeqa dhiyaatu walumaa gala qeequu dhaan vaayiresii koronaa ilaalchisee qajeelfama guutuu addunyaa kennuu, mootummootaaf leenjii kennuu akkasumas meeshaalee miliyoonaan laka’aman biyyoonni faca’ina vaayiresichaatti akka duulan erguu dabalatee hojii guddaa hojjete jedhan. Gama bieaatiin prezidaant Traamp gaaffii gaazexeessonni bulchiinsi isaanii akeekkachiisa jalqabaa kan vaayiresiin koronaa addunyaa US doolaara triliyoonaan laka’amu baasisiuu mala uummata hedduu illee galaafachuu mala jechuun kenname calliinsaan bira tare jechuun dhiyaate jechaan dha’anii bira darban. Gorsaan dhimma daldalaa Traamp Piter Navaroo Amajjii 29 ennaa vaayiresiin koronaa biyyoota hanga tokko keessatti argame gumii nageenya biyyoolessaa akeekkachiisanii turan. Traamp garuu yaadachiisa Navaaroo hin argine, yaaduma isaan dhiyeessani, kan isaanitti dhaga’ame dubbatan jedhan. Traamp ennaa sana vaayiresii koronaa haaraa akka hin facaane ni ittisna jedhanii, haasaa Amajiji 30 dhageesisaniin vaayiresii koronaa ilaalchisee haala gaarii dhaan irra aanna jedhanii turan.


Muummichi Ministeeraa Briteen Fayyummaan Isaanii Gaarii Ta’uutu Gabaasame

Muummichi ministeeraa Briteen Booris Joonsen vaayiresii koronaan qabamanii guyyaa lamaaf kutaa wal’aansa fayyaa yeroo hatattamaa hospitaala London keessa erga turanii booda roobii har’aa haala wayyaawaa irra jiraachuu beekamee jira . Ministeerri eegumsa fayyaa Edwaard Argaar akka jedhanitti Joonsen haala wayyaawaa fi hafuura gaarii qabu jedhan. Muummichi ministeeraa Briteen dilbata darbe erga mallattoon dhibee irratti argame hammaataa adeemee booda. Torban lamaaf cufataatti kan jirtu briteen keessaa namooni kummni 56 vaayiresii koronaan yoo qabaman 6100 immoo du’aniiru. Kooriyaan Kibbaa akka biyyoota ka biro qajeelfama namoonni manaa akka hin bane godhu hin hordofne, garuu faca’inni vaairesii kanaa haaraa akka hin facaane lakkobsi isaa akka gad xiqqaatu gochuutti milkooftee jirti. Wal irraa hiiqinsa namootaa hojii irra ooleeraa maneen barnootaa garuu cufaatti jiru. Yunaayited Isteetis keessaa namoonni kummi 400 ta’an vaayiresii koronaan qabamaniiru. Neww York bakka vaayiresiin kun akkaan keessa faca’e yoo ta’u, kaleessa qofaa namoota 700 oltu du’an. Jarmanii keessaa namoonni kummi 100 vaayiresii Kanaan yoo qabamanii jiru. US, Spain, Xaaliyaanii fi Ferensaayitti aansee lakkoobsa guddicha.


Jiraattonni Wuuhaan Gadda Isaaniis Ibsaa Hafuura Boqonnaa Baafatan

Jiraattonni magaalaa Chaayinaa kan Wuuhaan bakka jalqaba vaayiresiin koronaa keessaa ka'e ennaa uggurri manaa akka hin baane kaa'ame ka'etti hafuura boqonnaa baafatanii jiru. Dhibee kanaan kanneen lubbuu dhabaniif illee gadda itti dhaga'ame ibsanii jiran. No media source currently available


Tokiyoon Labsii Yeroo Hatattamaa Labsitee Jirti

Jaapaan biyya ishee hanga tokko jechuun magaalaa Tokiyoo fi magaalaalee kanneen biruu 6 keessatti labsii kana hojii irra oolchiiti, Kunis baatii tokkoof hojii irra kan oolu yoo ta'u aangawoonni uummanni akka mana keessa turu gochuuf gargaara jedhu. Gama kaaniin mummichi ministeera Briteen Booris Jaansan turban dabree vaayrasii koronaan eega qabamanii booda kaleessa hospitaala seenuun gabaafamee jira. Yeroo amma immoo kutaa hospitaalichaa kan wal'ansa hatattamaa fi wal irraa hin cinnee kennamuutti galchaman. Angawoonni Amerikaa gama isaanii kutaalee biyya isaanii vaayrasiin koronaa akka hamaatti midhee keessatti tarii lakkoobsii namoota haaraa qabamanis ta'e du'anii gad bu'u malaa/ jechuun hordifaa jiru.


Amerikaa Keessatti Dhukkubii Koranaa Hammaachuuf Jira

Torbanneen dhufan kun rakkisaa ta'uuf kan jiru ta'u aangawaan Amerikaa Dilbata kaleessaa ibsanii jiru. Kunis jireenya lammiwwan Amerikaa irra jireessa biratti yeroo hamaa fi Gaddisiisaa akka ta'u itti gaafatamaan gameessii waa'ee wal'ansa fayyaa uummataa guutuu Amerikaa Jeeroom Adams dubbatan. Prezidaantiin Amerikaa dukkana kana booda ifatu jira jedhu. Ogeessii eegumsa fayyaa Dr. Antonii Faawchii gama isaaniin uummanni mana keessaa akka hin bane dhorkuun bu'aa isaa baruun yeroon isaa hin geenye jedhu.


Boriis Jaansan Mana Yaalaa Seenan

Mummichi ministeera Briteen turban darbe vaayrasii Koronaan qabamuu isaanii kan ibsame yoo ta'u ho'ii qaama isaanii gad bu'u waan dideef jecha of-eegganaaf jecha har'a akka hospitaala seenana ta'e jedhamee jira. Dhukkubii Kooviid-19 Briteen keessatti hammaataa kan jiru yoo ta'u namnii 600 du'un Dilbata kaleessaa ibsamee ture. Biyyonni Awuroopaa kanneen biroon hangi tokk foyya'iinsa xiqqoo agarsiisaa jiru. Kunis vaayrasichii torbanneeniif midhaa hamaa eega geesisee booda.


Komiishinni Awrooppaa Biyyoota Gamtaa Awrooppaa Koronaan Miidhe Kan Deggeru Ta'uu Beeksise

Komiishinni Awroopaa biyyoota gamtaa Awrooppaa kaneen sababaa weeara vaayiresii koronaan hoji dhabiinsaan miidhaman deggeruuf kan oolu karoora doolaara biliyoona 109 kennuuf koroora jiru ifa godhee jira. p Prezidaantiin komiishina gamtaa Asrooppaa Ursulaa Von der Leyeen Brussels keessatti ibsa kennaniin deggersi yeroo hatattamaa hoji dhabiinsa uumame deggeruuf ta’u kun rakkoo Awrooppaa keessaaf deebii guddaa kenname jedhan Von der Leyeen akka jedhanitti deggersi kun biyyoota miseensota gamtaa Awrooppaa 27f bifa liqaan kan kennamu. Biyyonni miseensota ta’anis liqaa kana deebisuuf dirqamatu irra jira jedhan.


Kooriyaan Kaabaa Vaayiresii Koronaa Irraa Walaba Jechun Ishee Fudhatama Hin Qabu: Ajajaa Waraana Ameerikaa

Kooriyaan kaabaa biyya koo keessa vaayiresiin koronaa tokko iyyuu hin jiru kan jetti ajajaan waraanaa US kan Kooriyaa kibbaa keessaa hin simadhu jedhan. Akkaataa amma argaa jirutti kun waan danda’amu miti jechuu dhaan General Robert Abrams VOA akkasumas CNNf ibsaniiru. Addunyaa mara waliin ga’u iyyuu Koriyaan kaabaa irra deddeebi’uu dhaan vaayiresii koronaa irraa walaba ta’uu ishee dubbatti.


Chaaiynaan Sababaa Vaayiresiin Koronaa Hammaataa Adeemeef Dinagdee  Ishee Miidhame Dandammachiisuuf Abdiin Qabaatte Hin Milkoofne

Vaayiresiin koronaa biyya ishee weeraruu dhaan dinagdee ishee gad bu’e irraa battala dandammachuuf kan abdatte Chaayinaan weerarrichi sadarkaa addunyaatti hammaachuun isaan kan ka’e lafa irra harkifachuun beekamee jira. Meeshaawwan warren gama dhiyaa bituuf ajajanii turan hambisuun oomishi akka dhaabatu dirqisisee jira. Kaan isaanii kan akka meeshaa wal’aansa fayyaa fi maaskii oomishuutti jijjiranii jiran. Xiinxaltoonni akka jedhanitti kun gara fuula duraatti namoonni hojii akka dhaabaniif sababaa ta’ee, baarattoota Yuniversitii eebbifaman kanneen miliyoona sagal ta’an hojii male hambisuu malae. Addunyaan amma iyyuu Chaayinaa irraa Maaskii kan bitatu yoo ta’u guyyaatti hanga miliyoona 200tti oomishama.


Lakkoobsi Namoota Vaayiresii Koronaan Du’an Ameerikaa Keessaa Kuma Shan Guute

Yunaayitid Isteetis keessaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan du’anii kuma shan darbee ennaa jiru kanatti kantiibaan magaalaa guddittii lammaffaa Ameerikaa LA uummati ennaa ala ba’u funyaanii fi afaan akka haguggatu ykn mask kaayyatu gaafataniiru. Eriik Gareeti akka jedhanitti uummati maaskii ogeessota fayyaafuu hanqatee jiru fayyadamuu dhiisanii kan hucuu irraa hojjetametti gargaaramuun vaayiresii kana xiqqeessuuf gargaara jedhan. Angawoonni federaalaa hanga ammaatti uummati maaskii akka godhatu yaada hin dhiyeessine. Gaarseetiin akka jedhanitti maaskii kaayyachuu jechuun namoonni akkuma tasaa mana keessaa haa ba’an jechuu miti jedhanii, kan gad ba’uu danda’an waan barbaachisu kan akka nyaataa bitachuu qofaaf jedhan. Daayrikterri jarmayaa fayyaa addunyaa Dr. Tedroos Adhaanoom weerarri kun hammaachuun hedduu na yaaddesse jedhan. Biyyoota hiyyeeyyii ta’aniif uummata vaayiresii kanaaf saaxilamoo ta’an kanneen akka gad hin baane ugguraman dhiibbaa isaan irra jiru hedduu dha jedhanii, biyyooti guddatan deggersa akka godhan gaafataniiru. Waaltaan ittisa fi to’annoo dhukkuobtaa kan US kaleessa akka akeekkachiisetti mallattoon isaa irratti hin argaminuu malee eenuyu iyyuu vaayiresiin koronaa qaama isaa keessa jiraachuu mala jedhee jira. Qorannaa Singaapoor keessatti geggeessameen vaayiresiin kun dhibba irraa harki kudhan namoota mallattoo dhukkubaa irratti hin argamneen faca’e. kanaaf jecha wal irraa hiiqiinsi hawaasummaa dirqama jedhee jira waaltaan kun. Prezidaant Doonaald Traamp Wal Irraa Hiiqiinsa Hawaasummaa Guutuu Biyyaa Fudhatama Dhabsiisan Prezidaant Doonaald Traamp guutummaa biyyaatti manaa ba’uun akka dhorkamu isa jedhu kaleessa fudhatama dhabsiisuu dhaan,xayyaaronni naannolee vaayiresiin koronaa itti hammaatetti akka hin balaliin dhorkuu kan malan ta’uu beeksisan. Mootummaan US qajeelfamni wal irraa hiiqiinsi hawaasummaa ykn namootaa cimee hojii irra oolu iyyuu namoonni nuusa miliyoonaa ta’an vaayiresii koronaan du’uu malu jedhee jira


Yeroon Wal Irraa Hiiqiinsa Hawaasummaa Ammeerikaa Keessaa Akka Dabalamu Prezidaant Traamp Ajajan

Uummanni Ameerikaa qe'ee ofii akka turuuf yeroo dabalatan ajajuun koo lubbuu uummata miliyoona tokkoo baraaruu dha jechuu dhaan prezidaant Doonaald Traamp Wixata kaleessaa dubbatanii jiran. prezidaantichi tuuta oduuf ibsa kennaniin, carraa biraa hin qabnu ni ijifanna jedhan No media source currently available


Chaayinaa fi Koriyaa Kibbaa Keessatti Vaayrasiin Koronaa Dhabamee Jira Jechuun Hin Danda'amu:Jaaramayaa Fayyaa Addunyaa

Foyya'iinsii guddaan biyyoota lameen keessatti argamuus weerarri vaayrasii koroonaa kutaa sana keessatti xumuura irra ga'u irraa fagoo jira jechuun jaarmayaan Fayyaa Addunyaa beeksisee jira. Dhimmi kun falmaa yeroo dheeraa waan gaafatuuf jecha biyyonni haala qabatamaa biyya isaanii keessaa irraa ka'uun waan barbaachisu mara tattaafachuu akka qaban hubachiisee jira. Chaayinaan namnii took vaayrasichaan amma du'u fi 48 haaraa vaayrasich koronaan qabamuu ibsite jirti. Garu biyya keessa warra ture miti jette. Koriyaan kibbaa namnii 145 haaraa vaayrasichaannqabamuu ibsitee jirti.


Hogganoonni Addunyaa Meeshaa Teknooloojiin Gargaaramuun walgahii Gaggeessanii Jiru

Hogganoonni biyyoota addunyaa irratti humna guddaa qaban ykn badhaadhoota jedhaman Kamiisa kaleessaa gama teleekonfraansiin walgahii gaggeessanii jiru. Mariin kunis weerara vaayrasii koroonaa addunyaa gidirsaa jiru irratti dinagdee irratti midhaa inni geesisee fi biyyoota amma weearrii vaayrasichaan akkaan midhaa jiru irratti dubbatan. Gabaasa guutuu Caqasaa No media source currently available


Muummichi Ministeeraa Briteen Vaaayiresii Koronaan Qabaman

Muummichi-ministaraa Briteen Booris Johaansen, Vaayiresii Koronaa yokaan COVID-19n qabamuun isaanii qorannaan beekamee jira, jechuudhaan – Waajirri Mootummaa isaanii, magaalaa London Daawoniing Istriit irra jiru ibsa baaseen beeksisee jira. Mr. Johaansen, kaleessa fuula Tiwiiterii isaanii irratti ibsa viidiyoodhaan baasaniin, how’a qaamaa fi qufaa wal irraa hin citne qabaachuu isaanii beeksisanii turan. Kan irratti argame mallattoolee sasalphaa akka tahe ka dubbatan, Johaansen, nama irraa qofaatti of baasanii, mana isaanii irraa akka hojjetanis beeksisanii turan. Kun, wanna barbaachisaa namuu gochuu qabu, jedhan. Gabaasaa Kennet Shiwaarz, Tujubee tu dhiheessa.


Hoogganoonni Ameerikaa daldalaawwan Sababaa Uggura Ittisa Vaayiresii Koronaan Galiin Duraa Miidhame HIrphuuf Walii Galtee Irra Gahan

Hoogganoonni Yunaayitid Isteetis, hojjetootaa fi dhabbatoota hojii yokaan daldalaa sababaa uggura of irraa ittisa Vayiraaresiitiin galiin isaanii miidhame hirphuuf jecha, baajeta maallaqaa doolaara triiliyoona lama baasuuf, har’a walii-galtee irra gahanii jiru. Wixineen walii-galtee baasii maallaqaa kun har’a ganama akka bahe kan eegamu yoo tahu, itti aanee immoo Senetii yokaan Mana-maree Murtii-seeraa Yunaayitid Isteetisiin ilaalamee akka raggaasisamu kan itti dabarsamu tahuu tu himame. Yoo Manni maree murtii seeraa baasii maallaqichaa raggaasise, gara Mana-maree Bakka-bu’oota Uummataatti deebisama. Hoogganaan Paartii Sagalee irra-jireessaa Chak Shuumer, waa’ee seerichaa ennaa dubbatan, “seerichi waan hundaan guutuu dha jechuu irraa fagoo dha,” jedhanii, garuu marii guyyoota hedduutiin yoo fooyyehe, akka dafee mirkaneessamu dubbatan.


Ilmi Mootii Briteen Vaayiresii Koronaan Qabaman

Ilmi mootiittii Briteen, Priinsi Chaarles vaayiresii Kornaan qabamuun isaa beekamee jira. Ibsi har’a achi irraa bahe akka jedhutti, mallattooleen vaayiresichaa sasalphaan irratti mumul’atee jira. Kana irraa kan hafe, haalli fayyaa isaanii gaarii irra akka jiru tu himame. Haati warraa isaanii, Kaamilaan qoratamanii, vaayiresicha irraa walaba tahuun beekamee jira. Lameenuu, mana isaanii Skootlaand jiru keessatti, nama irraa qofaatti of baasanii jiru. Priinsi Chaarlisi, torbanneen as dhihoo keessa walgeettii hedduutti waan hirmaataa turaniif, eenyu irraa fi akkamitti akka vaayiresichi itti dabre beekuun hin danda’amu ibsi bahe sun.


Xaaliyaanii Dabalatee Biyyoonni Hangi Tokko Lakkoobsi Namoota Koronaan Qabamanii Gad Xiqqaachuu Beeksisan

Kan weerara vaayiresii koronaan akkaan dha’amtee fi namoonni guyyaa guyyaatti du’aa turan Xaaliyaaniin har’a guyyaa sadii waliti aanuuf lakkoobsi namoota vaayiresichaan qabamanii gad bu’aa adeemuu beeksiste. Wiixata namoonni 601 du’uun amma iyyuu kan nama rifaasisu yoo ta’u garuu kan sambata namoonni 800 du’an irraa fooya’ina argamsiisee jira. Xaaliyaaniin namoonni kuma ja’aa ol du’uu isaanii gabaasteee jirti. Turban lama dura weerara kana gad xiqqeessuu abdii jedhuun angawoonni gutummaa biyyattii keessaa sochii ugguranii jiru. Biyyoota akkaan dha’aman keessaa tokko kan taate kooriyaa kibbaas fooya’inni argamuu isaa gabaaasuu dhaan namni haaraa qabame gara 76tti har’ gad bu’uu jira. Kunis guyyoota walitti aanan 13f dhibbaa gad ta’uu beeksiste. Chaayinaanis fooya’ina ofii ishee argame gabaastee jirti.


Kutaaleen Ameerikaa Adda Addaa Mootummaan Federaalaa Deggersa Gochuuf  Boodatti Harkifate Jechuun Komataa Jiran

Addunyaa irratti namoonni vaayiresii koronaan qabaman hanga dilbata kaleessa galgalaatti lakkoobsi isaanii kuma dhibba sadii fi kuma digdama ga’ee jira. As Yunaayitid Isteetis keessatti immoo namoonni kumni soddomni vaayiresii koronaan qabamuu isaanii angawoonni ibsaniiru. Bulchiisonni kutaalee adda addaaa kan Yunaayitid Isteetis lammiiwwan biyyattii vaayiresii irraa ittisuuf meeshaalee barbaachisan dhiyeessuuf mootummaan federaalaa duubatti harkifate jechuun komee dhageessisaa jiru. Angawoonni federaalaa garuu lakkii dhiyeessaa jirra jechuun falmu. No media source currently available


Jaappaan Olomikii Tookiyoo Kan Bara 2020 Itti Fufuuf Dungoo Qabsiifte

Olompikii jaappaaniif dungoon qabsiifamu har’a Jaappaaniin seenee jira. Meedaala warqee yeroo sadii kan injifatan Saoorii Yooshiidaa fi Tadaahiiroo Nomuraa dungoo oplomikii Tookiyoo kan bara 2020 qabsiisaniiru. Xayyaarri dungoo sana baatte Greece irraa maadhee qilleensaa Jaaoppan kan Matsushimaa qubatee jira. Xayyaarri sun namni hagas keessa hin turre, sababiin isaas koreen olompikii Tookiyoo kan bara 2020 sababa weerara Koronaan kan ka’e jiloota sadarkaa ol aanaa akka hin ergine murteessee jira.