– MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Afraffaa – Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Afraffaa – Berhanu Hundee Barreeffama kutaa sadaffaa keessatti tooftaalee humnootni farra-QBO ittifayyadamaa jirani fi gargaarsa isaan mooraa Oromootii argatan laalchhisee waan tokko tokko dhiyeesseen ture. Akkasumas adeemsi OPDO duraanii fi ODP ammaa QBO ni gargaara moo faallaatu hojjetamaa jira jedhee gaafii kaasee; garuu dhimma kana akkan bal’inaan ittideebi’u bulcheen ture. Barreeffama kutaa afraffaa kana keessatti adeemsa ODP laalchisee waanan hubachaa jirun dhiyeessa. Adeemsi ODP fi hojii isaan dalagaa jiran QBO ni gargaara moo gufuu itti ta’aa jira? Dhimma kanarratti yaada kiyya yoon barreessu, waanan hubadhe ykn/fi hubachaa jiru ibsuuf malee, dhaaba kanarraa jibba dhuunfaa qabaadhee akka hin taane dubbistoota barreeffama kanaa hubachiisuun fedha. Dabalatees hojii ykn/fi adeemsa isaaniin balaaleffadha malee namootarraa rakkoos ta’ee jibba qabaadhee tii miti. Wanti ani balaaleffadhu immoo waan fedhii uummata bal’aa Oromoo faalleessu fi QBOtti gufuu ta’a jedhee itti amanuu dha. Maqaa xureessuuf yookaanis olola irratti godhuuf osoo hin taane, akkuma seenaan Oromoo ragaa bahu, dhaabni kun fedhii uummata Oromoo guutuuf jedhamee osoo hin taane fedhii diinaa fi alagaa kabchiisuuf kan ijaaramee fi kaayyoo ijaarameef sanas hojiirra oolchaa akka ture waanuma yaadatamuu fi amanamuu dha. Haa ta’u malee, erga fincila diddaa fi sochii uummata Oromootiin olaantummaan Wayyaanotaa cabee; qilleensi jijjiiramaa biyyattii tana keessatti mul’ate booda; yeroo hooggantootni haaraan dhaaba kanaa waan Sabboonummaa Oromoo calaqqisu dubbachaa turanitti, kan dabree seenaaf dhiisuu wayya jedhamee; dhugumatti dhaabni kun ofjijjiiree uummata Oromootiif dhaabbatinaa laata jedhamee abdiidhaan eegamaa ture. Amma garuu abdiin sun hunduu qilleensarratti hafe jechuu ni danda’ama. Erga jijjiiramni biyyattii tana keessatti mul’ate booda ODPn dhimma Oromootiif xiyyeeffannaa kennee waan tokko tokko jijjiiruuf akkasumas gaafiilee Oromoon kaaasaa ture keessaa tokko tokkoofillee ta’u deebiin akka kennamu taasisuuf carraa gaarii argatee ture; garuu carraa kanatti hin fayyadamne. Wantootni faallaa kanaa ta’anii argaman garuu hedduu dha. OPDO (ODP)n akkuma amala isaa durii sana har’as alagaa tajaajiluu fi gammachiisuuf dhama’aa jira malee dhimma Oromootiif gurras ta’ee ija hin bananne. Kanaafuu, adeemsi jaarmayaa kanaa QBO gargaaruu caalaa gufuu itti ta’aa akka jiru hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Kuni maaliif ta’e? yoo jedhame, sababaalee adda addaa tilmaamuun ni danda’ama. ODPn maaliif dhimma Oromootiif dursa fi xiyyeeffannaa hin kennine? Gaafii kanaaf deebii quubsaa argachuun rakkisaa ta’ullee, garuu sababa kanaaf tilmaa adda addaa kennuun ni danda’ama. Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti, sababaaleen armaan gadii kun amansiisaa ta’uu danda’u jedheen amana. Egaa, qabxiileen armaan olitti tarreeffaman kun tilmaama kiyyaa fi waanan hubadhe keessaa kan ijoo ta’an cuunfee baasuuf malee, sababaaleen biroos jiraachuu akka danda’an dagatamuu hin qabu. Erga dhimma Saba Orootiif dursa hin kenninee; ODPn filmaata biyyoolessaa dhufuuf jiru kana keessatti deeggarsa Oromoo argachuu ni danda’aa moo jaarmayaa Itoophiyaaf dhaabbatu ta’ee argamuudhaan; deeggarsa saboota, sablammoota fi uummattoota biroo argatee filmaata moo’achuu ni danda’a laata? Isa kana arguuf teenya. Waanuma ta’eefuu dhimma kana ittin deebi’a. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa. Berhanu Hundee Barreeffama kutaa sadaffaa keessatti tooftaalee humnootni farra-QBO ittifayyadamaa jirani fi gargaarsa isaan mooraa Oromootii argatan laalchhisee waan tokko tokko dhiyeesseen ture. Akkasumas adeemsi OPDO duraanii fi ODP ammaa QBO ni gargaara moo faallaatu hojjetamaa jira jedhee gaafii kaasee; garuu dhimma kana akkan bal’inaan ittideebi’u bulcheen ture. Barreeffama kutaa afraffaa kana keessatti adeemsa ODP laalchisee waanan hubachaa jirun dhiyeessa. Adeemsi ODP fi hojii isaan dalagaa jiran QBO ni gargaara moo gufuu itti ta’aa jira? Dhimma kanarratti yaada kiyya yoon barreessu, waanan hubadhe ykn/fi hubachaa jiru ibsuuf malee, dhaaba kanarraa jibba dhuunfaa qabaadhee akka hin taane dubbistoota barreeffama kanaa hubachiisuun fedha. Dabalatees hojii ykn/fi adeemsa isaaniin balaaleffadha malee namootarraa rakkoos ta’ee jibba qabaadhee tii miti. Wanti ani balaaleffadhu immoo waan fedhii uummata bal’aa Oromoo faalleessu fi QBOtti gufuu ta’a jedhee itti amanuu dha. Maqaa xureessuuf yookaanis olola irratti godhuuf osoo hin taane, akkuma seenaan Oromoo ragaa bahu, dhaabni kun fedhii uummata Oromoo guutuuf jedhamee osoo hin taane fedhii diinaa fi alagaa kabchiisuuf kan ijaaramee fi kaayyoo ijaarameef sanas hojiirra oolchaa akka ture waanuma yaadatamuu fi amanamuu dha. Haa ta’u malee, erga fincila diddaa fi sochii uummata Oromootiin olaantummaan Wayyaanotaa cabee; qilleensi jijjiiramaa biyyattii tana keessatti mul’ate booda; yeroo hooggantootni haaraan dhaaba kanaa waan Sabboonummaa Oromoo calaqqisu dubbachaa turanitti, kan dabree seenaaf dhiisuu wayya jedhamee; dhugumatti dhaabni kun ofjijjiiree uummata Oromootiif dhaabbatinaa laata jedhamee abdiidhaan eegamaa ture. Amma garuu abdiin sun hunduu qilleensarratti hafe jechuu ni danda’ama. Erga jijjiiramni biyyattii tana keessatti mul’ate booda ODPn dhimma Oromootiif xiyyeeffannaa kennee waan tokko tokko jijjiiruuf akkasumas gaafiilee Oromoon kaaasaa ture keessaa tokko tokkoofillee ta’u deebiin akka kennamu taasisuuf carraa gaarii argatee ture; garuu carraa kanatti hin fayyadamne. Wantootni faallaa kanaa ta’anii argaman garuu hedduu dha. OPDO (ODP)n akkuma amala isaa durii sana har’as alagaa tajaajiluu fi gammachiisuuf dhama’aa jira malee dhimma Oromootiif gurras ta’ee ija hin bananne. Kanaafuu, adeemsi jaarmayaa kanaa QBO gargaaruu caalaa gufuu itti ta’aa akka jiru hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Kuni maaliif ta’e? yoo jedhame, sababaalee adda addaa tilmaamuun ni danda’ama. ODPn maaliif dhimma Oromootiif dursa fi xiyyeeffannaa hin kennine? Gaafii kanaaf deebii quubsaa argachuun rakkisaa ta’ullee, garuu sababa kanaaf tilmaa adda addaa kennuun ni danda’ama. Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti, sababaaleen armaan gadii kun amansiisaa ta’uu danda’u jedheen amana. Egaa, qabxiileen armaan olitti tarreeffaman kun tilmaama kiyyaa fi waanan hubadhe keessaa kan ijoo ta’an cuunfee baasuuf malee, sababaaleen biroos jiraachuu akka danda’an dagatamuu hin qabu. Erga dhimma Saba Orootiif dursa hin kenninee; ODPn filmaata biyyoolessaa dhufuuf jiru kana keessatti deeggarsa Oromoo argachuu ni danda’aa moo jaarmayaa Itoophiyaaf dhaabbatu ta’ee argamuudhaan; deeggarsa saboota, sablammoota fi uummattoota biroo argatee filmaata moo’achuu ni danda’a laata? Isa kana arguuf teenya. Waanuma ta’eefuu dhimma kana ittin deebi’a. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa. – MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Sadaffaa – Berhanu Hundee Barreeffama kutaa lammaffaa keessatti sirni Federaalisimii Itoophiyaa amma jiru kun gaaga’ama keessa akka jiru fi humnootni sirna kana jibbanis ofijaaraa fi humna isaanii cimsaa akka jiran; akkasumas humni jaarmayoota Oromoo hangam abdachiisaa akka ta’e wantootni tokko tokko gabaabinaan dhiyaatanii jiru. Barreeffama kutaa sadaffaa kana keessatti shiroota humnootni farra-QBO hojjechaa jirani fi waan mooraa Oromoo keessatti mul’achaa jiran laalchisee hubannoo kiyya dhiyeessa. Tooftaalee humnootni farra-QBO ittifayyadamaa jirani fi gargaarsa mooraa Oromootii argatan Mooraa Oromoo laaffisuuf akkasumas injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesse dhabamsiisuuf, diinotni QBO tooftaalee fi tarsiimoolee adda addaatti fayyadamaa akka jiran waanuma ifatti mul’achaa jiruu dha. Humnootni kun karaalee gara garaatiin duula cimaa gaggeessaa jiru. Karaalee kana keessaa inni tokko miidiyaa dha. Baay’ina miidiyaalee isaan qaban qofaa osoo hin taane, akkamiti murannoo fi kutannoodhaan hojjechaa akka jiran hubachuun nama hin rakkisu. Karaa miidiyaatiin olola cimaa godhuudhaan Oromoorratti addatti immoo QBOrratti maqa-xureessa hojjechaa jiru. Tuffii uummata Oromootiif qaban bira dabranii, ifaa ifatti Oromoo arrabsaa fi abaaraa jiru. Uummattootni biroo Oromoorraa shakkii akka qabaatani fi deeggarsa argachuuf yaaliin isaan hin goone hin jiru. Kanaaf miidiyaalee isaanii akka meeshaa waraanaatti fayyadamaa jiru. Kan nama gaddisiisu garuu Oromoo keessaa warri humnoota farra-QBO kana deeggaran jiraachuu dha. Tooftaan biroo kan isaan ittifayyadamanii al-kallattiidhaan mooraa keenya laaffisuu barbaadan maqaa OROMARA jedhuun deemuu dha. Asirratti wanti ani cimsee dubbistoota hubachiisuu barbaadu, uummattoota Oromoo fi Amaaraa jidduu hariiroo gaariin jirachuu hin qabu jechuu akka hin taanee dha. Hariiroon uummattoota kana lamaanii murteessaa waan ta’eef deeggaramuu qaba. Uummattootni kun lamaan walkeessas ta’ee akka ollootaatti nagaana waliin jiraachuun murteessaa dha. Haa ta’u malee, tokkummaa sababa godhatanii, garuu kaayyoo dhokataa qabatanii maqaa OROMARAtiin deemuun QBO ni gaaga’a malee bu’aa waan qabu natti hin fakkaatu. Adeemsa akkanaa kana keessatti tokko kan biraa gammachiisuuf jedhee waan dhugaa fi seenaa faallessu hojjechuun waan maluuf, bu’aa argamu caalaa rakkoolee isa kana wajjin uumamantu guddachaa fi babal’achaa deemu. Tokko kan biraa gammachiisuuf yoon jedhu, kun harki caalaan gama Oromootiin mul’ata. Oromoon Amaara gammachiisuuf wanti hin yaalle hin jiru. Gama Amaaraatiin garuu wanti akkanaa hin mul’atu yoon jedhe dhara hin ta’u. Wanta ani jechaa jiru kana akka fakkeenyaatti kaasuuf, waan dhiyoo kana Ambotti ta’e yaadachuun gahaa dha. Jara kana gammachiisuuf jecha, hubatees ta’ee osoo hijn hubatin; beekees ta’ee osoo hin beekin; ittiyaadees ta’ee akka tasaa waan Hogganaan ODP Obboo Addisuu Araggaa dubbate dhugumatti waan seenaa Oromoo faallessu fi QBO xureessuu dha. QBOn maaliif akka eegale fi deemaas akka jiru waanuma diinni fi firris hubatuu dha. Harka muraa fi harma muraan Oromoorratti hojjetame waan seenaan ragaa bahuu dha malee asoosamaa miti. Warri gochaa kana ija isaaniitiin arganillee har’a waan kana dubbachaa jiru. Haa ta’u malee, wanti akka seenaatti barreeffame hin jiru; kanaafuu wanti kun asoosama malee dhugaa miti jedhanii dubbachuun, keessumaayuu Oromoo keessaa wanti akkanaa dubbatamuun baay’ee qaanii dha. Kan diinota keenya onnachiisullee isa kana dha. Madaa ofii abbaatu beeka malee ormi namaaf hin dhukkubsatu. Fakkeenyi ani armaan olitti kaase kun handhuura qabsoo Oromoo kan taate Ambotti dubbatamuun caalaatti nama gaddisiisa; nama aarsas. Ambo wiirtuu QBO waan taateef, shirri diinaa fi faallaan QBO achitti mul’achuu hin qaban turan. Saboota fi Sab-lammoota akkasumsa uummattoota nagaa barbaadanii fi eenyummaa Oromoo kabajan keessummeessuun Aadaa Oromoo waan ta’eef, kun deeggaramuu qaba. Haa ta’u malee, lafee fi dhiiga ilmaan Oromoorra dhaabbatanii; seenaa uummata keenyaa busheessuun; akka dhugaa hin taanetti dhiyeessuun Oromoof qaanii guddaa yoo ta’u diinota QBOtiif garuu hamilee cimaa kenna. Qotiyyoo abbaan gaafa cabse ormi ija jaamsa jedhamaa mitii ree? Waayee kana kaasuun koo ololaaf osoo hin taane, dhimmi keenyaa hangam akka tuffatame fi orma gammachiisuuf jecha waan ofii dagachuu ykn dhoksuu yaaluun fafa akka ta’e hubachiisuufi. Adeemsi ODP, QBO gargaaraa jira moo faallaatu hojjetamaa jira? Akkuman kanaan dura barreeffamoota adda addaa keessatti yaada fi laalcha koo ibsaa ture, OPDO duraanii fi ODP ammaa keessa Sabboontotni Oromoof quuqaman jiraatanillee, jaarmayaan kun akka dhaabaatti ammallee kaayyoodhuma ittiin ijaarme sana qabatee hojjechaa waan jiru fakkaata. Dhaabni kun olaanummaa Wayyaanotaa jalatti, Oromiyaa keessatti isaan bakka bu’ee hojjechaa akka ture waan hirraanfatamuu miti. Har’as taanan dhaabni kun maqaa jijjiirrate malee kaayyoo fi adeemsi isaa waan jijjiirame hin fakkaatu. Adeemsi isaanii yeroo hunda orma gammachiisuuf malee, dhugumatti uummata Oromoo bakka bu’anii, dhimma saba kanaatiif dursa kennanii, hojjechaa akka hin jirre ragaalee hedduutu jiru. Kuni immoo dhugaa jiru Obboloota keenyatti himuuf malee olola miti; waanuma lafarratti mul’achaas jiruu dha. Dhimma kana bal’inaan itti deebi’a. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.


Waa’ee ”yaalii fonqolchaa” fi ajjeechaa hanga ammaatti maal beekna?

bbc afaan Oromoo Waa’ee yaalii fonqolchaa fi ajjeechaa hanga ammaatti raawwatamee maal beekna? Wanti guyyaa Sanbataa galgala keessa Magaalaa Baahirdaaritti umamee kan hineegamne ture. Dhukaasni tasa naannoo waajjira Pirezidaantiitti dhagahame. Magaalattiis naasuu keessa galche. Osoo maal akka umamee hinbaramiiniis dhukaasichi magaalatti eddoowwan biraattis dhagahamu eegale. Erga sababiin dhukaasichaa ”yaalii fonqolchaa” ta’unsaa motummaa Federaalatiin ibsameen booda, akka kan Magaalaa Baahir Daaritti hammaataa ta’u baattus, Finfinnee naannawa mana jireenyaa Janaraal Sa’ireettis dhagahame ture. Guutuu isaa dubbisuuf As tuqi


Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?

– MARSAA LAMMAFFAA – Lakkoofsa Kudha-sadaffaa Berhanu Hundee Barreeffama lakkoofsa kudha-lammaffaa keessatti, yoo dhimmi Finfinnee furmaata argachuu baate fi sababa kanaan sochiin ykn warraaqsi uummataa deebi’ee kan ka’u ta’e, haalota akkamiitu uumamuu akka danda’an ibseen ture. Barreeffama lakkoofsa kudha-sadaffaa kana keessatti waan yeroo ammaa hojjetamaa jiru fi keessattuu immoo waayee Afaanii (language) laalchisee waan tokko tokkon dhiyeessa. ODPn waan Oromummaa faallessu dalaguurraa dhaabbachuu qaba Akkuma seenaan Oromoo agarsiisu, yeroo kamiiyyuu diinni humnaan yookaan beekumsaa fi dandeettiidhaan Oromoo caalee osoo hin taane, kan inni Oromoo injifatu fi kaayyoo isaa bakkaan gahu Oromootti fayyadamee ti. Kun Goobana Daaccee irraa kaasee hanga har’aatti waan mul’achaa jiruu dha. Oromootni diina wajjin hojjetanis karaa adda addaatiin laalamuu ni danda’au. Gareen tokko tooftaa fi tarsiimoof jedhanii diina wajjin hojjechaa booda garuu uummata Oromootti balaa fidanii ofiifillee dhabamu. Gareen biroo immoo fedhii dhuunfaatiif jedhanii diina tajaajiluudhaan uummata keenya miidhu. Kanas ta’ee sana, gareen kun lamaanuu gufuu bilisummaa Oromoo ti. Adeemsi isaaniis farra-QBO fi farra-Oromummaa ti. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Adeemsi ODPs yoo laalamee fi hubatame, gareelee baddaatti ibsaman lamaan keessaa isa tokko yookaanis lamaanuu ta’a. Akkamitti yoo jedhame, tokkoffaa, maqaa tokkummaa biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tanaa eegsisuu jedhuun; lammaffaa tooftaa fi tarsiimoof jechaa uummata Oromoo sobuu fi sossobuuf wanti dalagamaa jiru waan Oromummaa faallessu waan ta’ee fi. Kan nama gaddisiisu garuu OPDOn tajaajilaa Wayyaanotaa ture sun, bakkee ture sanarraa ka’ee, sadarkaa har’aa kana gahuun isaa sochii uummata Oromootiin addatti immoo sochii Qeerroo Oromootiin akka ta’e hirraanfatee; waadaa uummata keenyaaf gale sanas diigaa; dhimma Oromoo duubatti dhiibaa; fedhii diinaa fi alagaatiif dursa kennuudhaan dhama’aa jiraachuu isaa ti. Jaarmayaan kun har’a mootummaa Federaalaa keessatti bakkee (iddoo) furtuu ta’e argachuun isaa waan Oromoon lubbuu ilmaan isaa kumaatama ittidhabeefi. Suni hunduu dagatamee; uummata keenya tuffachuudhaan, dhimma isaatiif xiyyeeffannaa kennuu dura fedhii diinaa fi alagaa guutuuf tattaaffachuun waan seenaan nama gaafatuu dha. Gabaabumatti, ittigaafatamummaa jalaa bahuun hin danda’amne dalagaa jira dhaabni kun. Dogongora duraan hojjetamaa ture sana irra deebi’aa jira. Hunda caalaa kan nama dinqu immoo, namootni muraasni Araat Kiiloo seenaniif akka waan uummatni Oromoo aanagweetti odeeffamuu dha. Haala amma jiru kana keessatti, uummatni tokko aangoo argate jechuun maal jechuu akka ta’e namaaf hin galu. Uummatni gaafiin isaa deebii argachuu dadhabe; kan fedhiin isaa hin guutamin; kan nagaana bahee galuu dadhabe; kan har’allee beela fi gadadoo keessa jiru akkamitti aangeffame jedhama? Kuni ajaa’iba!! Yeroo Afaan Oromoo guddachuu qabutti hacuucuun tuffii uummata Oromoo ti Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa ture fi jiru keessaa inni tokko fi hangafti Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa taasisuu dha. Kana godhuu keessatti Afaan kun caalaatti guddachuuf carraa argata. Kuni dhimma hatattamaan deebii argachuu qabu ta’ee osoo jiruu, faallaa Oromummaa hojjechuudhaan Afaan Amaaraa ijoollee keenyarratti fe’uuf karoorfachuun gonkumaa waan fudhatama qabuu miti. Kun waan QBOn hanga har’aatti galmeessyyuu duubatti deebisuu dha. Kun diinummaa Oromummaa ti; farra QBO ti. Hojii diinummaa kana uummatni bal’aan Oromoo cimsee balaaleffachuu qaba; mormii cimaas agarsiisuun dirqama ta’a. Humnootni farra-Oromoo addatti immoo farra-QBO ta’an, ODPtti fayyadamanii fedhii fi kaayyoo isaanii galmaan gahuuf halkanii fi guyyaa hojjechaa akka jiran uummatni keenya hubachuu qaba. Dhugaa dubbachuuf, kan uummata Oromoo tuffatee akka diinnis nurratti dalagu taasisu ODP dha. Waan ta’eef, uummatni Oromoo ODPf carraa isa dhumaa fi akeekkachiisa ijibbaataa kennuufii qaba. Yoo kana hin taane, jaarmayaan kun badii guddaa nutti fiduuf akka jiru hubachuun barbaachisaa dha. Kuni ololaaf osoo hin taane, waan lafarratti mul’achaa jiru waan ta’eefi. Hamilee kamiin ykn sababa isa amansiisaa ta’e fi fudhatama qabu kamiin karoorri farra Oromummaa ta’e kun qophaa’ee; Afaan Amaaraa ijoollee Oromorratti fe’uuf hojjetamaa jira? Kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan Afaan Oromoo hacuucuuf ittyaadamee karoorri kun akka qophaa’ee, shira kanatti dammaquun murteessaa dha. Yoo wanti kun hojiirra oole, waan itti aanee dhufus tilmaamuun nama hin dhibu. Balaa namatti deemaa jiru alaalatti arguun barbaachisaa dha. Afaan alagaa uummata keenyarratti fe’uun hafee; Afaan keenya Afaan hojii Federaalaa taasisuun haal-duree tokko malee akka mirkanaa’u gochuuf yeroon isaa gahee jira. Obsi uummata keenyaas daangaa dabree waan jiruuf, kana booda hojii ODPn diinota keenya wajjin dalagu ciminaa too’atamuu qaba. Uummatni Oromoo tokkummaa fi dammaqinsa cimaadhaan shira xaxamaa jiru dura dhaabbachuun waan filannoo biraa (other option) hin qabnee dha. Fedhiin biyyoolessaa uummata Oromoo (Oromo People’s National Interest) osoo hin guutamin hafuurra biyyattiin tun bakee dhibbatti caccabuu wayya. Adeemsi fi hojiin dhimma Oromootiif xiyyeeffannaa hin kennine, kana booda callifamee laalamuu hin qabu. Tokkummaan biyyattiis kan fedhii Oromoo hin kabajne tokkummaa dhugaa hin ta’u. Waan sobaatiif dhama’uun barbaachisaa miti. ODPnis ibiddaan taphachuu dhaabuu qaba. Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaatti


Ergamtuun sirna dabree duraanii (OPDO) Allabaa Oromoo qabatanii bahuun dhwwaa jetti

Jawaar Mohammadiin Alaabaa Minilik waajjiraalee mootummaa federaalaa keessa mitmirsaa, alaabaa qabsoo Oromoo gootonni kumaatqmaan itti wareegamanii biyya bilisoomsanii angotti isin baasan ayyaana Oromoo irraa ugguruuf yaaluun fafa !! Ganama kana namoota Fiigicha Irreechaatiif dhufan irraa huccuu alaabaafi faajjii qabsoo Oromoo muldhisan irraa guuraa akka turan hubannee jirra. Kun sirrii miti. Tarkaanfiin akkanaa gaafa irreechaa yaalamnaan jeequmsa guddaa uuma. Abadan Oromoon alaabaa qabsaa’onni kumaa kitilaan jalatti wareegamanii asiin nu gahan hin dhiisu. Kanaafuu mootummaan dubbii barbaaduu kana dhiisuu qaba. Qaamota nageenyaafis tarkaanfii akkanaa irraa akka of qusatan qajeelfama ifaa dabarsuu qaba.


Guyyaa har’aa wayta Oromoon Finfinneetti of mul’isu ilmaan Oromoo  Dirre Dhawaatti ilmaan Nafxenyaatiin tumamaa oolan.

Yahyaa Bashiiriin Reebicha har’aatiin namni lama du’ee lama mana waldhaansaa jiru. Rakkoon kun waan har’a jalqabe osoo hin taane kan turee dha. Poolisiin Dirre Dhawaa ABN waliin akka hojjetu deddeebi’ee himamaa ture. Ilmaan Nafxanyaa ganda Addis Katamaa Poolisii Dirre Dhawaa abdachuudhaan joollee Oromootti roorrisaa jirti. Fakkeenyaa guyyaa har’aa Habashoonni kun wal gurmeessanii ganda Addis Katamaa irraa ka’uudhaan ganda Oromoon galtu Qafiiraa deemuudhaan ‘’Dirre Dhawaan keenya qofa, maal fiddu?’’ jechuun itti roorrisaa turan. Wayta joolleen Oromoo ofirraa dhorkuuf sossootu Poolisiin Dirre Dhawaa ilmaan Nafxanyaa irra goruun joollee Oromoo rasaasaan reebe. Guyyoota muraasa duras haala kanaan nama Oromoo sadi ajjeesan. Oromoon Dirre Dhawaa dirmannaa jabaa barbaada. Mootummaa Oromiyaatti akka hin iyyanne Oromiyaa jalaa baasan. Federaalatti akka hin iyyanne ABNiin toyatamee nama keenya fixaa jira. Habashaan lafa Oromoorra teessee wayta kanatti Oromoo doorsisuu fi ajjeesuun Oromoo cufaafuu salphina. Warri mootummaa dafanii caasaa poolisii magaalaa sanaa hin sirreessan taanaan, isaanis akka qaama diinaa tahanii Oromoo irratti duulaa jiranitti fudhachuun sabni kun of ittisuu qaba.


“Yaa Marqa si afuufuun si liqimsuuf”

Waaqoo Nooleetiin Tibba kana Perezedaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa baanamu Lammaa Magarsaa Sochii warraqsa Biyyoolessaa FXG Qeerroon Dargaggoonni Oromoo fi Ummanni Oromoo bal’aan taasisaa turee fi jiruun fakkaattotaa fi gooftolii isaa Wayyaanee waliin dhiphuu hamaa keessa seenuun warraaqsa Bilisummaa Ummanni Oromoo taasisaa jiru kana gar-dabarsuuf olola afan-fajji oggaa xibaaru argaa jirra. Akka kanaanis Murni aangoo afaan Qawweetiin qabachuun byyatti keessatti Dimokrasii (Bulchiinsa Ummataa) Lafaratti hojiin mul’isuu osoo hin tanee waraqaa qofa irratti golgaa godhachuun Ummattootaan cunqursa jirtu Wayyaaneen, Booji’amtoota-garaaf bultoota ADEETI tti bu’uresiteen Ummata Oromoo mankaraarsaa jirti. Kanaaf perezedaantii mootummaa naannoo Oromiyaa ofiin jedhu Lammaa Magarsaa dabalatee, jechaa fi gochaa irra keessa Dammaa fi Dhadhaa dibuun Keessaan ammoo Lilmee Summittin OPDOn ergama gooftolii isaanii Wayyaanee fudhattee Oromoo diruuf deemtu irrattii damaquun Shira diinaa saaxiluun dirqama Oromummaa tokkoo tokkoo keenyaa ta’uu qaba malee , waan nuun jedhan aamiin jennee fudhachuun nurra hin jiraatu. Waan ta’eefis , mucattii (mucaa ilntalaa ) xiqqoo takkatuu abbaa dhalatteef waliin jiraata turan, safuu hangafoomaa fi quxusoomaa Margaa Maddaan isin dallawanne; gaafa tokkoo mucattiin xinnoon tun MUKA fudhattee teettee osoo kofa hooqattuu abbaan itti dhufee ” Mucattii ! citi, hin guddatin siin jechuuf abaarsaa maal hojjetaa jirta?” ittiin jennaan , Mucattiinis “Aabbaa Kofatuu na hoossisee koottaa naa hooqaa !” yoo jettuu, Abbaanis rifaatuun ” Doomi, Dirmi, Laashashi , waan jette dhabi, Mukni hooqaniinis kanaa mitii, Namni sii hooqus anaa mitii” jedheen. Egaa “Tiisisa irraa Damma eeggachuun ” Gonkumaa wan hin danda’amneef nuti ilmaan Oromoo alaa fi keessaan Quuqaa fi quuqamni saba keenyaa nutti dhagahamee QBO tumsuun dhimma Oromoo fi Oromummaa irratti hojjetaa jirru, Qabsoo gaggeesinu keessatti wanti nu adda baafannee beekuu qabnu, olola afan-fajjii diinaatiin sobamuu fi gowwoomuu dhiisnee, ilmi Gumaa Abbaa baasu ilma GUDEEDAA qofa akka ta’ ee fi Garaaf bultootaa fi Booji’amtootni akka Oromoo bakka hin buunee fi qaama ittiin Oromoof rifataniin akka hin qabne beekuun dubbii fardiidha. Walumaagalatti QBO qabsaawotaan gaggeeffamaa turtee fi jirtu galmaan geenyee Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa mirkaneesuuf fallii fi malli jiru tokkichii fi inni maayii qabsoo karaa hidhannoo finiinsuudha malee diina inikkaa keenya sooggachuu (kadhachuu) miti. Kanaaf jechaa fi gochaan diinni ittiin nu sobee nuun sossobu cufti nuuf jajee osoo hin taane nu jaji’ uuf akka ta’e hubachuun barbaachisaa qofa osoo hin taane murteessaadha. Egaa anis kanumaafan “yaa marqa si afuufuun si liqimsuuf” jedhe.


#Maqaa_BULCHIINSOTA_FINNFINNEE Weerara Nafxanyootaan dura..

::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::;;;;; Finfinneen qaama Oromiyaa akkuma taate hunda bulchinsa Oromiyaa jala turte. Ilmaan Oromoo weerara Minilikiin dura Finfinnee Bulchaa Turan kessaa akka fakkeenyaati: Caffee Tuulamaa : kan bulchaa ture gooticha Oromoo-Tufaa Munaa. Birbirsa fi Mana Gullallee : kan bulchaa ture -Qajeelaa Dooyyo Teechoo/Teessoo :kan bulchaa ture -Guddataa Araddoo Boolee: Kan bulchaa ture -Shubbuu Ejersaa Boolee Bulbulaa: kan bulchaa ture- Soraa Lomee Kolfee /Qaraniyoo/: bulchaa ture -Axalee Jaatanii Daalattii kan bulchaa ture- Jamo Dabalee Jarsaye kan bulchaa ture -Galatee Ashate Ekkaa kan bulchaa ture- Abeebee Tufa ii. Karra Shanan Finfinnee Finfinneen karra ykn qarmammeettii shan qabdi ture.Shana isaaniituu maqaa maqaa ofii qabu. Isaanis : Karra Qirxii – karaa gara kaaba geessu Karra Qoree – karaa Jimmatti geessu Karra Allo- Karaa Walloo/Daseetti nama geessu Karra Qaalluu/Qaallitti- karaa Bishooftuutti nama geessu Karra Gafarsaa- Gara dhiyaatti kan geessu iii. Bulchiinsota duraanii keessatti akkaataa Onoota caasaa bulchiinsa Finfinnee fi maqaleen naannolee akka armaan gadii fakkaata. A. Ona Caffee Tumaa Finfinnee :– Hora saawwan Gullallee fi Galaan arraabaa turan amma bakka “Filwuha” jedhamu Hurufa Doobbii:- Bakka maqaan ammaa Jaan Meedaa, Embaasi Egypt, Hospitaala Minilik, bakka qubtuma waraanaa isaanii godhatani dha. Dirree Caffee Araaraa- Bakka amma Yuniversity kiiloo jaha/sidist kilo/, Hospitaala Yakkaatiti 12 jedhamu dabalatee fi naannoo isaa jiru dha. Dhummuugaa: – bakka amma Ginfillee jedhamu ture. Keelloo Masqalaa- Bakka amma yuniversity kiiloo Afur jiruu, parlaamaa, Bataskaana Qiddist Maramii, fi Qiddisit Sillasee, bakka amma Baasha waldachilot jedhamu, fi bakka amma xiyyit beet jedhamu. Tulluu Heexoo Diimtuu: – bakka amma masaraan mootummoota habashaa jiru, taaboti Gabrelii jiruu, buufata polisaa Keessa fi bakka Baahitaa jedhamu. Dhakaa Araaraa: – Bakka amma Fit barri, bakka poolis garaaj jedhamu, bakka amma hooteelli Sharaatan jiru, bakka Iteegee maski jedhamu, fi bakka amma hoteelli Hilton jiru. Qarsaa:- kun ammoo bakka amma kasanchis jedhamu irraa kaasee haga xiyyit bet jedhamu ammata. Awwaaroo:- bakkuma amma Awwaaree jedhamu dha. Hulluuqoo korma:- bakka amma bataskaanni Isxifaanos jedhamu jiru, bakka amma Masqal addababay jedhamu, fi bakka amma Raas Birruu safar jedhamu ammata. Hora finfinnee:- bakka amma Fil wuha jedhamee beekamu, bakka mana masaraa mootummaa isa lammaffaa fi awwaaree dabalata. Dolloo Biddeena: – bakka amma Baqloo beet, Gootaraa fi Walloo safar jedhamu Dabbasoo: – bakka amma lagahar mashulakiyaa jedhamu. Haada Amma – bakka amma Teelee Garaji, bataskaana Carqos jedhaman B. Ona Birbirsa yaa´ii Gooroo Waddeessa: – bakka amma piyaassaa, Charchar godaanaa, fi Araadaa Goorgis jedhamu Maarama Birbirsaa: – bakka amma bataskaanni Gorgis jiru C. Ona Qarsaa Hurufa Raaree :– bakka amma buufati konkolaataa dhaabbatu, bakka amma raas Ganamee safar jedhamu fi Addisuu Mikaa’êl jedhamu dabalata. Sokorruu :– Bakka amma hospitaala Amanu´el jiru, bakka amma dhaabba midhanii (ihiil barandaa), massaalamiyaa, fi kowaas meedaa jedhamu ammata. Sulula Garbii :– Bakka amma Taklahaymaanotii fi Cid taraa jedhamee beekamu ture, Garbii: – bakka amma Sangaa tara fi Ambaxxaa makkalakayaa jedhamudha. Qarsaa: – bakka amma Markaatoo, Ameerikaan gibbii, fi masgiida Anuwaar isa gudda fi naannoo isaa dabalata. Baro Kormaa: – bakka amma Gollaa Mikaa´el, Raas Tasammaa safar, hospitaala Xiqur Ambassaa, fi bakka waajirrii dhimma daangaa cehuu (imegrashin) jedhamu ammata. Dachee Golbaa:– bakka amma Addis katamaa jedhamu kana. D. Ona Gullallee ykn mana Gullallee Adaamii:- bakka amma bataskaanni Rufaa´el jedhamu jiru, Sameen mazagajaa, fi Sameen Total jedhamanii fi naannoo ishee hammata Diddiimtuu – bakka amma Shogolee jedhamee beekamu ammata. Qaallee:– Bakka amma Askoo jedhamu Fiichee:– Bakka amma dahannoo Xaliyaani ykn Xaliyaan mishig jedhamu. Kattaa:– ammas kattaa jedhama Burayyuu:– Bakka amma burrayyuu, fi Gafarsa jedhamu Harbuu Irreechaa: – bakka amma Raas Hayiluu safar jedhamu E. Ona Abbichu Burqaa Ejeree:– Bakka amma Inxooxxoo Kidana mirat jedhamu, fi bakka amma Imbasiin Faransaay irra qubatee fi naannoo isaa. Baddaa Ejersaa :– Bakka amma Iyyasuus, Raas kaasaa safar jedhamu Hurruma: – Bakka amma Imbaasiin Faransaay, Xaliyaani fi bataskaanni Abboo jedhamu jiru ammata F. Ona xiixaa (Inxooxxoo) Haxxee laalii:– bakka amma Shiroo meedaa fi Inxooxxoo Maaramiin jiranii fi naannoo isaa ammata Muujjaa:– bakka amma Shiroo meedaa jiru keessattuu itti waamama. Waayyuu: – bakka amma Qacanee Madanalam jedhamu ture Karaa Qorxii: – bakka amma Balaay Zallaqaa mangad jedhamuu fi Samen bar jedhamu ammata. G. Ona Ekkaa. Burqaa Qorichaa:– Bakka amma Yakkaa Mikaa´el xabal, laga Qabbannaa, fi laga Daadhii jiran dabalata. Karaa alloo riqicha:– Bakka amma Imbasiin Ingilizii, Imbasiin Jarmanii, fi Imbasiin Raashaa jiran dabalata. Harbuu:– bakka amma Gurdi shoolaa jedhamu dha. Kotabee:– Ammas Kotabee jedhama Doqaa Booraa: – Bakka amma Hayaa hulatti maazoriyaa jedhamu dabalata H. Ona Boolee Garjii:– Ammas garjii dhumaan beekama Bulbulaa:– Ammas Bulbulaa dhan beekama Warra ganuu:– Ammas warra ganuun beekama I. Ona Teechoo/Teessoo Golboo:– bakka amma Marqos, warshaa qadaaddi (qorkii), Qaallitti, Qeeraa, Goofaa jedhaman ammata. Lumee:– bakka amma bataskaana Yooseef jiru kana dabalata Laaftoo Tumtuu – bakka ammaa Bunnaanaa boordii jedhamu ammata Jaajaa:– bakka amma Biheere Tsiggee jedhamu ammata Tulluu Ejersaa:– bakka amma Haannaa Maariyaam jedhamu ammata Tulluu dheertuu – bakka amma Goofaa beetamangist jedhamu ammata Baaboo:– bakka amma Addisuu Qeeraa jedhamu dabalata Sammuu Gullallee:– bakka amma Meettaa darichaa jedhamu ammata J. Ona Caffee Aannanii Caffee Muudaa: – Bakka amma manni murtii ol aanaa jiru (lidataa) ammata Harbuu: – Bakka amma Meksikoo, mana barnoota tagbaara’id jiru, mana adabaa Finfinnee, bakka Saar bet jedhamu, bakka Geejjaa safar jedhamu, mana barnootaa Dajjaa Baalchaa, bakka oomisha dhugaatii wayin xajji, bakka oomisha kookaa kollaa dabalata, Harawaa:– bakka amma oomishini haadaa jiru ( qaaccaa fabrika) jedhamu dabalata. K.Ona Jaarsayu Calcalli:– bakka amma Sar bet jedhamu dabalata Mardee: – bakka amma “Arogee Awuropilan marefiya, Midir Xoor”, ganda Tolasaa, fi Raphii jedhaman ammata. Bakkanniisa: – bakka amma Makkaanisaa jedhamee waamamu dha. L. Ona Kolfee Daalattii:– bakka amma Qaraaniyoo jedhamee waamamu, Labu:– bakka amma Siga meeda, Taaxaq Xor safar jedhamu ammata Xaro :– bakka amma Axaanaa Taraa fi Faxino darash jedhamu ammata. Wabii Barruu “Duudhaa” jedhamuu Seenaa Oromoo hanga jaarraa 16ffa Via Xiinxala Jiruu


Finfinnee Osoo Hin Tahin Maqaleen Kan Enyyuti?

TPLF angoo, maallaqa, biyya fi waraan ittisa biyaa harka isii osso jiruu dargageesaa fi shamaran Orommoo harka duwaa dhaan mormanin mohamtee. Kana ragaa kan tahu TPLF filmaata democracy dhann gaggeessameen 100% filmaata mohee jattee osso hin turin labsi hatatamaa (state of emergency) labsu dhaan biya waraanan akka bulchaa jirtu addunyaan beeku dha. Injifanoon dhigaa fi lubbu daa’iman fi hawwaan Oromoon arkaame akka laafaatti kan of booda hin deebinee tahu isaa TPLF kan bartee yaroo isiin labsi hatatamaa kan baati jahaaf labsitee dheerafachu waan dirqamteefi. Angoon, maallaqni fi biyyaa humna waraanaan bulchun akka muranoo Orommootaa if booda hin deebsnee kan bartee TPLF tarsimoo mofaa kan bilchinsoota duraaniraa barateen Oromootaa fi Oromia waraan Liyu Policin itti bantee. Kunis hin tahu janaan amma tarsimoo harayaan dhiheenya kana as baatee – Faa’idaa Oromian Finfineeraa Arkachu. TPLF akkamitti Orommodhaaf faa’idaa Orommoon Finfineeratti qabu murteesufi dandeesee? Kana deebisuf seenaa walfakaatu haa laalu. Baraa 1700s keessa waraan gugguudootu Franch fi British jidutti lafa Kaaba Americaa keesa turee. Lafti biyoottan Europaa lama haalaalaraa dhufanni iratti waloolan lafa Hindi America (Native Americans) noottati. Lafa Hindi ratti kan walalan biyoottan lameen qoofa osso hin tahin biyoottan akka Spain fi Netherland ykn Dutch keesa jiran. France waan humna Englandin mohamteef bara 1763 France fi England waltahinsa Treaty of Paris ja’aamu malateesu dhaan akka France lafa Hindi kan harka isii jiru heddu Englandif kanitu tahee. Maaltu dura France lafa Hindi fudhachu dandeesisee? Maaltu akka deebittee gadhiistu taasiseen? France irree waraanaan dachi Hindi fudhatee booda moo England irree waraanan dachi san France raa fudhatee. Kanaafu Finfineen kan enyutii yoo kan janee wal gaafanu tahee debiin isaa…. Maqaleen ykn Bahardar kan enyuti maaf hin ja’aamnee? Sababaan TPLF fi warri Finfineen akka Addis Ababa taatee haftuf mormaa jiran akkuma France fi England dachi tenyya ratti faraqaa dhaa waan bulchaa jiranif mirga kanuff dhorkachu kan qaban itti fakaata. Isaan itti haa fakaatu malee Orommoon akka keenaa TPLF bu’aa addaa jatee nuf kanituun hin gamadnee fi akka mormin waroottan kana mormaa jiran nuun yaachisnee hujidhaa isaan garsisun yaroon fi dirqamni Oromootaa hunda ammaa. Kuniis kan tahu dandayu yaada (imaamata) keenya, ija keenya, dandeetti fi humna keenya yoo karaa qabsoo TPLF angooraa kufisu ratti deebisnee qofa. Yoo huji dhaan irree horachuu dandeeny qoofa dha. Irreen nubarbaachisu kan amma TPLF angooraa ittin buqifnu qoof osso hin tahin kaan mirgaa dhigaa fi lubbu Oromootaan arkamee fula dura ittin tikfachu dandeenyun tahu qaba. Irreen kun irraa waraanaa qoofa – aa’daan waraanaan iffi fi qabenya iffi kabachusun kan addunyaara wagaa dheeraa turee, ammalee jiru fi fulduraafilee jiraach taa’uu dha. TPLF oloola bu’aa Finfineef kanamee jachun yaada Oromoota fafacaasuf fi eegalli kufinsa isii digaa fi lubbu Oromootaan arkkamee bakka dhoorkuf maalaqa heddun namootaan heedu Facebook fi Tweetin boobbaaftee hoojjachaa jirti. Oromootni hundumaa – keesaafu kan diaspora – tersimoo isii kana baru dhaan osoo hin gamadin ykn osoo warroota kanaan mormanin hin gaddin irree Oromoo akka ittin jabeesachu dandayuu wal marihachun waan lamaaf barbaachisaa dha. Tokkofaa, yoo Oromoon dhara TPLF beekaa facaastee kana jalaa calisudhaan (ignoring) irree keenyaa cimsuratti hojjanee maalaqni isiin baastee fi hoojjatooni isii walin kasaaran jachu dha. Lemafaa, kana taasisun akka sadarkaa Oromoon siyaasaa ittin hubatu fi gageesu kan duraanira chaalu waroottan lameen lafa keenyaratti murteesa garsisa. Sedafaa, TPLF akkuma barteetti tersimoo biroo baasachuf dirqamtii. Kun imoo akka issit dhagayamu ykn hifanaa (frustration) itti fida. Kana waan taheef Oromoon hundumtu kan dhimmi saba kiyaa nayaachisa ja’uu yaroo amman tanaa filmaata lama qaba. Tersimoo TPLF faana bu’uun isii walin dhimma Finfinee hafarsuu fi hafarsiisu ykn tersimoo isii hubatani dhimma Finfinee hasawu fi qooda iraa fudhachu baachun akka tarsimoon isii kufu tolchu dha. Waan Oromoon hundumtuu beeku qabu Kan Nu Gamachiisu fi Kan Nu Yaachisu Irree Waaraan Offi Qabaachu ykn Dhabu Qoof!! Yoo akka isaanitti nutis irree waraanaa qabaanee gaafin Finfinee Osoo Hin Tahin Maqaleen Kan Enyuti?


Umrii Namaa Mana Hidhaatti Fixanii “Abaluu fi Abaluun” Bilisa Bahaniin Qoosaa dha! Baarentuu Gadaa Irraa// gessogeda@gmail.com Waggoonni 26n darban keessumaa waggoonni 3n darban ummata Oromoof addatti ammoo sabboontota ilmaan isaaf waggoota akkaan ulfaatoo turan. Guyyaa Wayyaaneen tokko jettee humnaan aangoo qabattee kaasee Oromoon hidhaa, dararaa, ajjeechaa fi saamicha jala jira. Kan biyyaa baqatee galaanaa fi gammoojjitti dhumaa turee fi jirus manni haa lakkaawu. Sirna kanaan ilmaan Oromoo mirga ummata isaaniif dubbatanii fi falman hedduun rasaasa Aga’aaziitin akka bahanitti hafaniiru. Awwaala dhabanii dheyena allaattii fi bineesaa ta’aniiru. Keessumaa waggoota 3n darbanii asii ammoo yakki ummata Oromoorratti raawwachaa turee fi jiru amma hin qabu. ABO dha, shororkeessaa dha, farra misoomaa ti jedhamuun yakki TPLFn dhalataa Oromoorratti hin raawwatamin hin jiru. Qayee fi qabeenyarraa buqqifamuun hiraarfamuu, hidhattoota saba biraa Oromootti bobbaasanii lafa Oromoo qabsiisuu, buqqisuu, saamanii saamsisuu fi ajjeechisiisuun hojii Wayyaanee idilee guyyaa guyyaan dalagamaa oolee buluu dha. Har’a manneen hidhaa Impaayeera Itiyoophiyaa dhiphatanii kan jiran ilmaan Oromoo yakka malee dharaan yakkamanii hidhamaniin ta’uu eenyuyyuu quba qaba. Kaampiileen baqattootaa ollaa impaayera Itiyoophiyaa jiranis haaluma walfakkaatun ilmaan Oromoo ajjeechaa fi dararaa Wayyaanee baqatanii biyyaa bahaniin kan guute ta’uun addunyaa jalaa dhokataa miti. Namoota osoo biyyarraa baqatanuu garba Meediitiraaniyaatti, Galaana Diimaa fi gammoojjii adda addaa keessatti dhumaa turanii fi jiran keessaayis harki guddaan ilmaan Oromoo dharaan yakkamanii dararaa sodaatanii biyyaa bahaniidha. Murni ani mootummaa Itiyoophiyaati ofiin jettu tun waggoota 26n darbanii fi ammas yeroo ilmaan Oromoo heddu dharaan yakkitee ajeestu, hiituu fi darartu guyyaa takkallee yakka sobaa ittiin himachaa turtee fi jirtu shororkeessummaa irratti yoo ragaa qabatamaa fi haqa qabeessa ta’e itti dhiheessitu muldhatee hin beeku. Wayyaaneen guyyaa tokko fakkeessiifilleen dhalataa Oromoo ukkaamsitee fixaa fi dararaa jirtu ajaja mana murtii itti baaftee qabdee hin beektu, akkuma sa’aa afaan qawweetiin karaarraa buttee fixaa fi dararaa turte, dararaas jirti. Wanti hunduu kan raawwachaa turee fi jiru seerarratti hundaayee osoo hin taane ajaja qondaaloota Wayyaanetiini. Isaantu mana taa’ee abbaa barbaaderratti ajaja bakka argamanitti haa ajjeefaman, haa dararamanii dabarsaa ture, dabarsaas jira. Qondaalonni Wayyaanee waggoota 26n darbaniif keessumaa waggoota 3n darbanii as erga FXG Oromoo gutummaa biyyattii keessatti sirnicharratti ibidda qabsiisee booda ajjeesuu, dararuu fi bakka buutee dhabamsiisuu cinaatti ilmaan Oromoo hafan ammoo waggaa 4,5,6 fi sanaa ol erga hidhanii mankaraarsanii booda waan ragaan quubsaan itti dhabameef abaluu fi abalu bilisaan gadi dhiifne qoosaa jedhu gaggeessaa jiru. Ilmaan Oromoo maatii isaanitiinillee as jiran jechuu diddee dararaa fi maqaa shorkeessitoota jedhu itti maxxansitee yakkaa turtee erga waggoota hedduu hiitee booda waan ragaan quubsaan irratti dhabameef gadi dhiise jechaa jirtu kana ummanni Oromoo durumaanuu akka qulqulluu ta’an ni beeka. Haa ta’uutii waggaa 6 fi 7 hidhanii dararaa turanii bilisa gadi dhiifneen yoo hololaaf ta’e malee gama kamiinuu bilisa gadi dhiifaman nama hin jechisiisu. Akka fakkeenyaatti ilmaan Oromoo sabboontota mirga saba isaaniif falman miseesota ABO ti, shorkeessitoota, warra biyya diigu jettee manneen hidhaa hedduu keessatti mankaraarsaa turte amma ajjeefte irraa ajjaftee kaan bakka buutee dhabamsiiftee kan hafan ammoo qabsoon Oromoo FXG itti cimnaan tibba kana muraasa isaanii waanan ragaa gahaa itti dhabeef bilisa gadi dhiiseera, kaan ammoo himata shororkeessummaa irratti banamee ragaa waanan dhabeef himata isaanii gara himata balleessaa idileetti jijjiree jira jettee jirti. Hayyoota, Artiistotaa fi namoota bebbeekkamoo mirga Oromoof falman waggoota hedduuf ukkaamsitee turte dhiheenya kana ammoo mana murtiitti deddeebisaa turte kan quba hin qabne hin jiru. Egaa waggaa danuuf nama hidhanii mankaraarsaa turanii qaamaa qalbii nama cabsanii maatii, qayee namaa, jiruu fi jireenya namaa diiganii waan ragaa dhabneef bilisa gadi dhiifneen maal jechuu dha. Abaluun kun shorkeessaa dha, ragaa itti qabna jedhanii erga maqaa namaa balleessaa turanii fi hidhaa waggaa heedduu keessa nama tursanii booda Abaluu fi abaluuf ammoo himata shorkeessummaa irraa kaafnee himata idileetin himanneerraan hoo maal jechuu dha..? Kun dhugumatti qoosaa dha, diraamaa fokkisaa dha. Ilmaan Oromoo hidhaman kunniin durumaanuu akka balleessaa wayiituu hin qabne beekamaa dha. Odoo dhugaan Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiraatee murni ani mootummaa dha ofiin jettu wayyaaneen sirnaa fi seera malee waggaa 6, 7 nama hiitee maqaa namaa balleessitee, qaamaa-qalbii nama cabsitee qoosaa kana fakkaatu lubbuu namaarratti hin qoostu. Hammeenyaa fi jibba sirni kun Oromoof qabus ifatti muldhisa. Ilmaan Oromoo bilisa jedhamanii gadi lakkifamaniifis haa ta’u warra himanni dharaa irraa xiqqaateef Oromoon hin gammanne hin jiru. Haa ta’uutii hidhaa fi dararaan irratti raawwate, humrii isaanii mana hidhaa keessatti dhugaa malee badeef itti gafatamaan eenyu.? Namoota kana erga ragaan hin jiraannee durumaan maaf waggaa danuu mana hidhaa keessatti dararamaa turan..? Egaa warra lubbuun hafan ragaa gahaan waan irratti dhihaachuu dadhabeef carraa argatanii hidhaa waggaa dheeraa booda gadi lakkifamuu argataniiru,warri ajjeefaman, warri dhugaa malee bakka buuteen isaanii dhabame hoo..? Ragaa maaltu irratti dhihaate….? Eeyyee kun diraamaa dha…ilmaan Oromoo martuu qulqulluudha. Kan hidhamanii ajjeefamanis ta’e dararaman dhugaa malee dha. Dhiigni dhugaa malee dhangalahee fi miidhaan dhaqabe ammoo lafatti hin hafu. Oolee haa bulu malee Wayyaaneen ni kaffalti. Holola fakkeessii har’a gaggeessaa jirtuunis gaafatama jalaa hin baatu. Diraamaan itti jirtu kunis gama kamiinuu haqa qabeessummaa mana murtii ishii hin muldhisu. Akkuma muldhachaa turee fi amma gutummaa Oromiyaa keessaa muldhachaa jiru FXGn finiinaa jira. Hololli kamuu laaffisuu hin dandeenye. Eeyyee wayyaaneen ajjeechaa, hololaa sobaa fi sossobbaa gaggeessiteef, namoota 2 fi 3 fakkeessiif gadi dhifteef Oromoon diinummaa wayyaanee hin dagatu, qabsoo isaarraayis hin dhaabbatu. Dhaabbatuus hin qabu. Kan hidhaa, dararaa, ajjeechaa fi saamicha jalaa nama baasu qabsoo fi FXG qofa ta’uu hubatee finiinsaa jira. Fuunduraafis beekumsaan, maallaqaan, humnaa fi gama danda’u maraan dhaaba isaa ABO akkasumas ilmaan isaa Qeerroo duukaa hiriiree murna diraamaa irratti dalaguuf tattaafattu, weerartuu, saamtuu fi daratuu gita bittuu Tigraay wayyaanee fi jalee ishii OPDO waliin haree ofirraa gatuu qaba. Fallii fi malli ummata gabrummaa jala jiu gabrummaa jalaa baasus kana qofa dha. ~xumarame~


Xalayaa Banaa PMNO Kabajamoo Obbo Lammaa Magarasaaf

Bakka jirtutti nageenyi rabbi si haa gahu. Akkuma waliinuu hordofaa jirru ummanni Oromiyaa ammas mormii biraa keessa seenee jira. haala kanarratti qabxii muraasa siif dabarsuun fedha. 1) Ji’oota jahan dabran kana ummanni Oromoo bifa hoggana OPDO kamiifuu godhee hin beekneen ofitti si fudhatee jira. Godinoota hunda keessatti bahee si simachuun si dhugeeffatee jira. Kana kan godheef dhugaa isaa waan irraa dubbatteef. Haasaa keettu onnee seene. Xiqqaatus tarkaanfii qabatamaa ati fudhattetu abdi itti hore. 2) Mormiin amma ka’es kan jibba siifi bulchiinsa keetii miti. Inumaatu ummanni abdii waan sirraa qabuuf waan warra si duraa tokkollee hin gaafatin si gaafachaa jira. Gibira humnaa olii nurraa buusi jechaa jira. Hubadhu, ummatuma har’a suuqii isaa cufee konkolaataa dhaabe mormaa jiru kanatu gaafa ati karoora warraaqasa diinagdeetti isaan waamte garagalee bahee guyyaa takkatti miliyoona dhibbatamaan sheeri bitate. Kanaaf ummanni waan gaarii ati fidde yennaa itti amane qabatamaan si bira dhaabbatee; gaafa waan isa miidhaa itti fidde mormiitti deebi’e. 3) Gibirri amma fe’ame kun madaallii kamiinuu humnaa ol akka ta’e sitti himuun hin barbaachisu. Bara dabre sochiin diingdee biyyattii, keessattuu kan Oromiyaa haalaan miidhamee akka ture namuu beeka. Hamma fedhes hanqinni bajataa jiraatu bara kana gibira dabaluun gaariidha jedhee abbaan murteesse nama qalbii hin qabne ta’uu qaba. Ummanni gibira kana kafaluuf osoo hayyamaa ta’eeyyuu kafaluuf qarshii isaa hin qabu. Pirojektoota yaaddaniif maallaqa yoo barbaaddan gadi baatee ummata keetin dhugaa itti himtee as kennaa osoo jetteenii galii silaa gibiraa kanaa oliin si badhaasuu mala. Garuu gibira haqa maleessaa itti fe’uu ammoo cichee morma. 4) Ummanni kan mormaa jiru gibirri humnaa ol isatti dabalamuu qofaa miti. Kubbaniyyaaleen gurguddaan Oromiyaaf gibira kafaluu dhiisanii seeraan ala mootummaa federaalf kafaluu isaanii, akkasumas, qabeenyi uumamaa Oromiyaa harka alagaa jiraachuu isaati. Mootummaan naannoo Oromiyaa daldalaa magaalaa Ambotti dafqa isaa xuruurse suuqii xiqqoo takka banate irratti gibirri dachaa shaniin yoo dabalu, warra bishaan Amboo waraabaa biliyoonaan gugurguratu irraa sumunii buufachuu yoo dadhabe maal jedhamaree? Kanaafuu mormiin ka’aa jiru gibira hin kafalluu osoo hin taane gibirri kan galii keenyaan wal madaale haa ta’u, Oromiyaan qabeenya isheerratti abbaa haa taatuudha. Afaan biraan mormiin kun mootummaan naannoo Oromiyaa mirgaafi aangoo seeraan kennameefi shiraan irraa fudhatame akka deebifatu guuza/ jigii bahaafi jira jechuudha. Itti fayyadamaa! 5) Mormiin kun hamma ammaatti sochii farra mootummaa miti. Mootummaan gibira humnaan walgitu ( fair taxation) haa nu gaaftu akkasumas sirni federaalizimii diinaggee ( fiscal federalism) hojiitti hiikamee naannoleen qabeenya lafa isaanii irra jirutti aangoo guutuu haa qabaatan kan jedhuudha. Kana ifatti jara waliin jirtan hubachiisu qabdan. Kanarraa ka’uun gorsa obbolummaa armaan gadii laachuun fedha – Shalaggii gibiraa haaraa kana dafaa haqaa. Yoo baay’ate ummanni hammuma bara dabree haa kafalu. – Rakkoon adeemsa gibira guuruu Oromiyaa keessa akka jiru namuu beeka. Kana bifa gaariin furuuf koree ogeeyyota biiroo galiiwwani, hayyoota dhimma kana qoratan, fi daldaltoota irraa walitti dhufan jaaraa. Koreen kun mariifi qorannaa godhee yaadaa imaammataafi tarsiimoof ta’u isiniif haa dhiheessu.Sanirratti hundaayun gibirri bara dhufuu haa murtaayu. – Heerri mootummaa Itoophiyaa akkaataa gibirriifi galiin itti guuramu irratti ifaadha. Daladala alaa ( import and export) kan gibira irraa guuru federaala. Daldala naannoo keessaa kan gibira irraa guuru mootummaa naannooti. Albuuda gurguddaa irraa ammoo waliin hiratu. Kubbaaniyyaan tokko hamma fedhes haa guddatu, eessattuu haa galmaayu gibira naannoma keessatti galii irraa argatu saniif galchuu qaba. Kana sodaa tokko malee falmadhaa. Jarri diddee morma raasnaan tarkaanfii fudhadhaa…heeraafi ummanni isin faana jira. – Mormiin godhamaa jiru guututti kan nagayaati. Ummanni hokkara kaasuu gonkumaa hin barbaadu. Kanaafu qaamota nageenyaa naannoo ajaja kee jala jiranitti qajeefama ifaafi jabaa dabrsuun ummata akk hin tuqne dhoorgi. Poolisiifi loltoonni federaals ummataan akka walitti hin buune akeekkachiisa ifaa warra isaan ajajuutti dabarsi. – Dabballee jaanjoo garii kan alagaan akka qalqallootti akka isaa tahutti hodhe, tan yeroo ummanni komii kaase hunda saba ciniinuuf fiigdu tana sansalata mormaa gabaabaa ( short leash) itt godhuu feesisa. Dhumarratti dhugaaf haa t’auu fakkeessaaf waan ummanni jaalatu dubbachuun qalbii isaanii hawwattee jirta. Jechoota dubbatte hojitti hiikuun qormaata itti aanee si eeggatuudha. Dhimma qubee ofirraa dabarsitanii jirtan. Qormaata Finfinnee gatantartanis yeroo dheereffachuu dandeessanii jirtu. Dhimmi gibiraa qormaata cimaadha. Waadaan ummataa galteefi abdiin itti horte hoomacha moo dhadhaadha kan jedhu asirratti adda baya. Ummanni ammas abdii sirraa qaba. Ati didnaan ykn dadhabnaan mirga isaa kabachiisuuf qophiidha. Nagayaan Obboleessa kee Jawar Mohammed


GIDIRAA MOO GIBIRAA?

————————————– Siyaasaadhaaf diinaggeen itti haguugdanii Maal nyaata iyyeessi qe’ee duguugdanii? Qorsoo gogduu nyaachaa rakkatee baratee rakkoo hedduu obsee sammuufii qaratee Inni eebbifame yoom hojii qabatee? Miseensaaf ogummaa wolitti hiitanii Miseensummaa dinnaan hayyuu ariitanii Mirgasaa gaafannaan tumtanii hiitanii Rasaasa ibiddaatiin foonsaa jajiitanii Hanga yoom iyyeessa waan hundaan miitanii? Biyya rakkistanii galaanatti yaasaa Haadha, abbaaf ilmaan gargarii facaasaa Jiruusaa booressuun hawaasa mancaasaa , Kijibaan sossobduu tolfattanii haasaa Ummanni guddisu haftoowwan rasaasaa Qarshii eessaa fida qotee boollaa baasaa? Meetiree imaaxaan biyyaan guddisuudhaa jireenya iyyeessaa hiddaan buqqisuudhaa? Ummata saamtanii beelaan kuffisuudhaa Keenya daarsitanii keessan uffisuudhaa? Meetiree tarsiimoof misoonmi baaddiyyaa Hawaasni saamtanii nyaata dhabee iyyaa? Qixxaa iyyeessaarra Yeroo keessan xiyyaa Ati du’i jettuunii an ni baha tiyyaa? Sagalee ummataa qawweedhaan mootanii Abbaa haqaa hin hiinee yakkamaa gootanii ? Kan qotee nyaachisu maatiirraa footanii Haadha ilmaan isaa kadhattuu gootanii gibira maaliitiif dafqashii hootanii? Kalee lafasarraa humnaan kafattanii Abbaa manaa qawween manaa baafattanii hardha gibira kam ilmaan gaafattanii? Isin konkolaataan galchuudhaafi alarraa namni beela dhoorkuuf yaadda’aa dhalarraa! Iyyeessa jiraatu jiruu namaa gadii Kun tilmaama akkam roorroon guyyaa adii bittaadhaa gibiri harki dachaa badii? Hidhaaf ulee keessan duruu laalleffannaa Qawwee keessan sodaa hedduu qaaneffannaa Nu hin saamtanii lakki ni balaaleffannaa. Kun gibiraa mitii lakki gidiraadhaa waaqni iyyeessaatis hundaa ol jiraadhaa mee galii tilmaamaa ilmaaniif hiraadhaa.! Seeraan gibira kennuun eessumayyuu ni jiraa Dachaa 10’n gaafachuun Gidara moo gibiraa?


WALLIFTOONNI KEENYA IJA,AFAANII FI DAAWWITII KEENYA!

______________________ -Najiib Zannuun irraa Tattaaffiin walliftoonni Oromoo gama guddina afaanii,aartii fi qabsoo teenyaaf godhanii fii gochaaa jiran himamtee hin dhumtu. Dhugaa ummataa walleen alalaasuun dhibdee teenya mara afaan keenya tahuun himu. Jechoonni babbareedaan isaan itti fayyadamanii walleedhaan dhawwaaqan kan namuu keessatti if laalu. Waan jechuu feete tan isaaniin ja’amtee jirtu ittiin dhimma bahuun sirboota babbareedaa isaaniin quuqaa firraa buqqaafta. Tanaaf artistoonni keenya ummata biratti fudhatama qabaachuun ulfinaa guddaa ummata biratti horatan. Ummanni wanni isaan ulfeeysee kabajaa guddaa kannuufis dalagaa gaarii ummata biratti jaalatamtu waan dalaganiifi. Akkasuma kan kabajaa firraa mulqee waan ummata biratti jibbisiisaa hojjates bishaan jala yaasu. Gaafa biyya jirru walliftoonni tokko tokko kanneen mootummaa gabroomsaa wajjiin dalagan yeroo isaan sirboota adda addaa baasuun manneen muuziqaa irra raabsan namni kaaseeta isaanii sumunii baasee bitu hin jiru. Bituu dhiisii namni kanuma mana muuziqaa irraa itti banamuuhuu gurratti qicatu hin jiru. Inumaa mana muuziqaa kaaseeta akkasii itti banu san haajuma biraatiifuu itti hin goran. Walliftoonni fakkeenya ummataa waan tahaniif; jecha,gochaa fi hojii gaarii ummanni irraa gammaduun fakkeenya tahuun argamuj qabu Garuu kan kana ifirratti irraanfatee lagachuun hojiilee fokkottuu, jecha badaa fii gocha hin taanee raawwatu osoo ni wallisaa mitii kan akka isaatti wallisu addunyarrallee hin jiraannee ummata biratti gatii hin qabu. Wallisuun qofti kabajaa namatti hin gootu. Abbaan wallisu sunis kabajaa ifitti godhuu qaba. Arraata isaa tiiyfatuun akkuma ummanni isa kabajutti innis kabajaa isaa ifirratti beekee nama kabajamaa tahee argamuutu irraa eeggama. Xumuruun dura wannin jechuu fedhu, muhabbaan siyaasaa tun namuttuu jirti. Namuu jaarii itti falame tan mataa ifii qabaachuu mala. Tahus garuu dhimma siyaasaa ofii tolfachuuf ja’anii sobaan maqaa wal xureeysuun Oromoo kutaan addaan qoodanii jibba magarsuun ummata jiddutti wal dhabbii uumuun karuutuu nama hin geeysu. Namoonni waan akkanaa kanarratti bobbaatan irraa dhaabbadhaan dhaamsa kiyya.


“Waliso yeroo ammaa kana fakkaatti.

“Waliso yeroo ammaa kana fakkaatti. Opdo n Oromiyaa irraa dhufte akka gaariitti salphattee erga deebitee booda magaalaan akkuma qorritetti jirti.” “Olankomii Guyyaa har’aa 12/11/2009 OPDO’n Daldaltootaa Magaalaa Olankomii keessa jiran hundaa Wajjiraa Aanaa Ejersa Lafoo tii waamtee marsissaa jirti.hata’uu malee Miseensaa OPDO’n Immoo Wajjiraa Mottumaa Cuufuudhan Daandii gubbaa ta’anii namootaa walgahii demmanii fi hin deemnee ilala turan.Daandii gubbaa ta’ani ilalaa kan turan keessa.kanaan Ani suuraa kaasse,Itti gafatamaa Bulchinsaa Magaalaa ykn Kanatibaa Obboo Salamoon Hayiluu fi Itti gaafatamaa Bulchinsaa Lafa Magaalaa Obboo Danyachoo Guutaa dha.suuraa kanaan isaan kaasse nannoo sa,atii 5:00 tti.Jawar Akkamiti Dawoo jala ta’ani akka jiran Qillensaraa naaf olchii.Halii magaalaa guyyaa akkam akka jirtu suuraa kaasse kanaas Qillensaara naag olchii.Wajjiraa Bulchinsa Magaalaa Cuufaa dha,Wajjiraa polisiin Cuufaa dha.”


Oromiyaa Lixaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Neqemtee kana fakkaatti

Adoolessaa 19/2017 Oromiyaa Lixaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Neqemtee Keessatti Guyyaa har’aa Sochiin Warraaqsa Biyyoolessaa Oromiyaa FXG Duullii gabaa lagachuu, mormiin gibiraa fi qaraxa adda addaa dhorkachuu itti fufe. Qeerroon dargaggootni Magaalaa Neqemtee fi uummatni Daldaltootni Sabboontootni Oromoo guutummaatti mana daldalaa isaanii ✔manneen nyaataa fi hoteelotni cufamanii tajaajila dhaabaniiru ✔dunkanoonni (Suuqiiwwaan) daldaltootas hojii dhaa uun cufamaniru ✔Uummatni waliigalee qabeenyaa keenya gabaa hin baasnuu jechuun duula gabaa lagachuu itti fufuun mormii sirna abbaa irree wayyaaneef qabu ifatti argisiisuun diddaan daran jabaatee itti fufee jira. Qeerroon dargaggootni Oromoo fi sabboontootni daldaltootni Oromoo hanga gaaffiin kabajamuu mirga abbaa biyyummaa uummata keenyaa kabajamuutti hacuuccaan kamuu nurraa dhaabachuu waan hin dandeenyeef qabeenyas keenyaafi gibira mootummaa garboomsaa wayyaaneef kanfallee diina of irratti hin goobsinuu jechuun guyyaa har’aa mormii Duula gabaalagachuufi diddaa gibiraafi qaraxa humnaa olii balaaleffachuun oromiyaa keessatti sochii FXG finiinaa jiruuf dirmannaa gochuun motummaa wayyaaneefi ergamtuu wayyaanee boqonnaa dhorkaa jiru. Injifannoon Uummata Oromoof!!


Ilmaan Oromoo Galmee Malkaamuu Kinfuu Jalatti Himataman Guyyaa Hardhaa Mana Murtiitti Akka Dhihaatan Beekame !

#RDH Adoolessa 25 2009 Ilmaan Oromoo galmee Malkaamuu Kinfuu jalatti shororkeessummaan shakkamuun hidhamanii jiran guyyaa hardhaa mana murtiitti dhihaatanii akka turan gabaafameera. Dhaddacha yeroo darbee irratti Manni murtichaa du’aa fi haala du’a dargaggoo Ayyalaa Bayyanaa irratti, manni sirreessichaa ragaa qabatamaa akka dhiheessuuf ajaja dabarsee turuun isaa ni yaadatama. Haaluma kanaan bakka bu’aan mana hidhichaa ragaa hospitaala waliigalaa mana hidhichaafi xalayaa bulchiinsa mana hidhichaarraa barreeffame mana murtichaaf dhiheesseera. Kunis: ☞ Ayyalaan kutaa wal’aansa ilkaaniitti yaalamuu isaa. Gaafa 11—11—2009 gara Hospitaalichaa gaafa dhufu, maddi isaa lamaan irra mallattoon dhiita’uu irraa akka mul’atu, dhiita’uu maddiilee isaaf sababa kan ta’e, ilkeen isaa kan hubamuun nyaatame akka buqqa’eef, qorichi farra baakteeri’aa karaa hidda dhiigaatiin isaaf kennamuu isaa, hogguu ijummoon qilleensa dabarsu cufamuu fi yeroo itti hammaatu, gaafa 14—11—2009 gara Hospitaala Miniliyeemii Paawuloositti riifeeriin isaaf barreeffamuu isaa. ☞Dhumarrattis Ayyalaan Hospitaala waliigalaa mana hidhichaa keeysatti wal’aanamee fooyya’uu waan dhadhabeef, gara Hospitaala Miniliyeemii Paawuloositti ergamuu, yaalamaa osoo jiruu gaafa 16—11—2009tti lubbuun isaa dabaruu, haati manaa isaa aadde Salaamii fi obboleessi isaa dhukkubsachiisaa akka turan, erga du’ee boodas, qorannoo reeffaa ilaalchisee gara Koomishina Poolisii Magaalaa Finfinneetti akka geeffamee fi bu’aa isaa Manni murtichaa Koomishina Poolisii Poolisii Magaalaa Finfinnee akka gaafatuuf xalayaa isaarratti ibseera. ☞ Abukaatoo himatamtootaa kan ta’e, Obbo Wandimmuu Ibsaa Aadde Salaam dhaddacha irratti waan argamtuuf, dhimma kana irratti haa dubbattu jechuun yaada kan kenne tahus, Abbaan Alangaa garuu “haala du’a himatamaa irratti ragaan Hospitaala irraa dhihaate gahaa dha. Seenaan biraa yoo jira jedhame of danda’uun, dhaddacha biraa irratti komee dhiheessuu danda’a. Dhimma kana irratti bu’uurri seeraa akka haati manaa isaa dhaddacha irratti dubbattu taassisu hin jiru.” Kan jedhe yommuu ta’u, Himannaan Ayyalaa irratti banames akka addaan citu gaafateera. Obbo Wandimmuun, haati manaa Ayyalaa akka dubbattuuf kan barbaade, xalayaa bulchiinsi mana hidhichaa dhukkubsachiisaa turte waan jedhuuf, isheenis dhaaddacha irratti waan argamtuuf, gama isheetiin waan jiru osoo dubbattee, dhimmicha qulqulleessa yaada jedhu qabatee akka ta’e ibsuun, haalli du’i himatamichaa ragaa qabatamaan hin mirkaneeffamiiniin, gaaffiin himannaa Ayyalaa addaan haa citu jedhu fudhatama hin qabu jechuun dubbataniiru. ☞ Himatamtoonni lama dhimma kana irratti akka kanaa gadiitti yaada kennaniiru: ☞” Dhiheenyatti Ayyalaa waliin kan ture Nu dha. Dhukkubni Ayyalaa dhukkuba ilkaanii tahus, afaaniif funyaaniin dhiigni bahuu eegalee ture. Gara Kilinikaa hogguu deemamu Parastaamoolii kennuuf. Rifeerii jedhamuun wal’aansaaf hogguu deemu, Orraantii isaarratti Shororkeessummaa kan jedhu waan irra jiruuf, gara mana yaalaatti osoo hin geessiin deebisu. Haalaan dhukkubsatee Rifeer yoo jedhame, gara baka Rifeer jedhamuutti kan geeffamu, torban tokko faa erga darbee dha. Manni sirreessichaa gaafatamuu dha qaba.” ☞”Ilmi Namaa bilaashatti hogguu kufu akka laayyootti ilaalamuu hin qabu. Ayyalaan kan miidhame wayita Maa’ikelaawwii turetti. Reebicha Maa’ikelaawwiitti nurratti raawwateen hundi keenya miidhamneerra. Dhukkubsattoota taaneerra. Komii dhiheeffachuuf irra deddeebinee hogguu gaafannu, callisaa nuun jettu. Haala callisneeni du’aa kan jirru. Callisnee du’uu keenyarra dubbannee duuna jenneeti dubbachaa jirra. Nuti Gara mana murtiitti kan dhufnu, Manni murtichaa dhimma keenya qoratee murtee kenna jennee ti. Haa ta’u malee adeemsa murtii keeysatti qaamni jidduu seenee nu ajjeesaa jiru jira. Namni kamuu dhukkubsatee ni du’a. Waan barbaachisu isaaf guutamee yoo du’e du’a seera qabeessa dha. Obboleessi keenya kun dhukkubsatee wal’aansa dhabuun,, maatii osoo qabuu, kunuunsa dhabuun isaatiin du’e. Obboleessi keenya waan argachuu qabu waan sarbameefi dha kan du’e. Namoonni du’aaf isa saaxilan dhihaatanii murteen haa kennamu. Ani wal’aansa argachuuf hogguun gaafadhu naaf hin heyyemamu. Yoon mana yaalaa deemuuf gaafadhu na deebisu. Dacheen si nyaachisa jedhameera. Dachee nyaachuu koorra jedhee yaalii gaafachuu dhiiseera. Hatattamaan akka wal’aanaman rifeer jedhamuun, gara bakka rifeer jedhamanii osoo hin geeffamiin baatiilee 4 fi 5 warri tursiifaman jiru. Dubbachaa duuna jenneeti.” ☞Dhaaddacha guyyaa hardhaa irratti abbaan seeraa, xalayaan manni sirreessichaa ergee fi ragaan mana yaalaa mana hidhichaa irraa ergame, haala ajaja manni murtichaa dhaddacha darbe irratti ajajeen, haalaa himatamichi itti du’e waan hin ibsineef, ajaja biraa kennuun barbaachisaa ta’uu isaa ibsuun, yaada dhihaate irratti dabaluun guyyaa boorii murtee kennuuf guyyaa boorii sa’a 3:30tti beellamni qabameera.


Daandiin keenya qoreen guutee Duugdi keenya ulee quuftee Abdiin osoo hin dhalatin Ifa hin argin Nurkaa duute. Haata’uyyuu malee ni deemnaa hin dhaabbannu Miilli nu bututes nuti abdii hin kutannu Biyya hawwa keenyaa Hin hankaaknu hin geenya Karaa dheeraa sana Bu’aa ba’ii sana Dheebotaa beela’aa Kukkufnee kaka’aa Imimmaan lolaasaa Dhiiga dhangalaasaa Dukkana kaleessaa qabsoodhaan ibsinee Ifa boruu arguuf har’arra dhaabbannee Kunoo ilaalaa jirra biiftuu ba’uuf jirtu Urjiin bilisummaa yommuu calaqqiftu. Walaloo obbo BAQQALAA GARBAA mana hidhaarraa


Jibbaafi Jaalala

Hawi Anole ~ Hag/2017 ———————- Yunivarsitii Tokko Keessatti Barsiistuun Muummee Xiinsamuu barattoota isheetiif barumsa isaan yoomiyyuu hin irraanfanne kennuu barbaadde. Haaluma kanaan Hojii Manaa tokko Qopheessite. Barattoonni daree ishii hunduu Dinnicha qabatanii akka dhufan ajajje. Dinnicha sanarrattis Maqaa Namoota Jibbanii irratti barreessanii akka dhufan itti himte. Baay’inni Dinnichaa fidanii dhufaniitis baay’ina namoota jibbaniitiin akkawal qixxaatu jetteen. Kana jechuun namni nama akka malee jibbu 1 qabu Dinnicha tokko fida jechuudha, ka lama qabus akkasuma. Haaluma kanaan barattoonnis gariin isaanii 3, gariin isaanii 5, gariin isaanii 8 fidanii dhufan. Guyyaa Borumtaa sanaa Barattoonni Haala jedhamaniin Dinnicha Qopheessuu isaanii ilaaltee mirkaneeffate. Irra deebitees ~ ” Har’arraa Eegalee torban tokkoof Dinnicha kana Shaanxaa keessan keessatti qabattanii Joortu/ sochootu. Eddoo kamittuu ofirraa lafa kaayun hin danda’amu. Mana fincaaniis yoo seentan lafa kaa’uun dhorkadha” jetteen. . . . Adaduma guyyaan dabalaa adeemun Dinnichi baadhatan waan shamaa adeemeef barattoonni foolii isaa too’achuu dadhaban. Keessattuu Barattoonni Dinnicha 6 ol baadhatan ba’aanifii foolin ajaawaan garmalee akka itti ulfaate hadheeffatanii dubbachuu eegalan::) Torban booda Hojiin Manaatiif yeroon kenname waan dhumeef Barattoonni Dinnicha sana baasanii akka gatan hayyamameef. Barattoonnis Gammachuun fuulli isaanii cululuqee ajaafii foolii hamaa baadhatanii jooraa bahan ofirraa darban. Gammachuunifi Mirqaanni haaraan itti dhagayame. . . . Barattoota Koo Mee Hojiin Manaa Akkam Ture? Jettee barattoota isii gaafatte; Uuuhhhf Barsiistuu Keenya ~ Mee nu hin gaafatinaa, Ulfaatinni isaa , Ajaawinna foolii isaa…. Jedhanii waan isaan mudate hunda itti himan. . . . Barsiistunis ” Argitanii Barattootakoo, torban tokko keessatti waan badaa kana baadhattanii oliif gadi jooruu dadhabdan. Jibbaan Isin Ilmoo namaatiif qabdanis akkanuma. Jibbaan Onnee Xureessa. Eddoo deemtan hunda isin jala deemee isin jeeqa. Tasgabbii sammuu isin dhoorka. Mee Xiinxalaa ~ Dinnicha Torban tokko keessatti shame/ badee ajaawa foolii isaa too’achuu dadhabdan, akkamitti Onnee teessan Jibbaadhaan balfamte qabattanii jiraattu?!” Jettee gaafii ajaa’ibaa gaafatte. Kanaafuu; Waanuma Fedhes ta’u Jibbaa Onnee keessan keessaa baasaa. Yoo dandeettan onnee teessan jaalalaafii gammachuudhaan guutuudhaaf yaalaa. Yoo dadhabdan onnee teessan jibbaa irraa eegaa! Jettee barumsa isaan yoomuu hin irraanfanne barsiisfte ~ Nutis Waljala deemnee dogongoroota wal jala barbaaduufi dadhabina namaa qofa hordofuu osoo hin ta’in waliif hubannee jaalalaan waliin jiraachuun faaydaa guddaa nuıf qaba. Jibbi keessoo keenya nu xureessa, foolii keenya nu hammeessa. Kanaafuu hamma dandeenyen jibba ofirraa fageessinee eddoo hındatti ilillii jaalalaa haa facaasnun isiniin je’a Kanuma Keenyas Oluma #HawiAnole


BEEKSISA MORMII MARSAA 3FFAA Irratti tarkaanfilee fudhataman – Mormiin kun tooftaa mana oolu ( stay-at-home) ta’a. Kana jechuun – Namni hundi mana isaa ooluun daandilee duwwaa godha – Geejjibni ni dhaabbata – Manneen daldalaa ni cufamu – Hojiin waajjiraa hin jiraatu – Mormiin guyyoota lamaa qofaaf tura ( Wiixataafi Kibxata) – Raaw’ii mormii kanaa Qeerroon ni hordofa,hojiitti hiikamuu isaa mirkaneessa Kana beekuun hawaasni keenya wantoota guyyoota lamaaniif isa barbaachisan ammumaan akka guuttatu dhaamsa dabrsina. Sochiin geejjibaa waan hin jiraanneef warri imaluuf karoora qaban amumarraa karoora isaanii akka sirreeffatan gprsina. Uggurri kun hojjattootaafi konkolaataalee tajaajila hawaasaa murteessoo ta’an kan akka hospitaalaafi awwaalchaa hin dabalatu. Hubachiisa: raaw’iin mormii kanaa Qeerroodhan kan too’atamu ta’ee warra uuggura diigan irratti akkuma amma dura tarkaanfiin kan fudhatamu ta’uu asumaan isin beeksisuu feena.


Gaafa agabuun dhufe soorree beela baafnee..

Gaafa agabuun dhufe soorree beela baafnee, Garbuu nyaachifnee annaan mi’ii obaafnee, Isaa nama hin fakkaanne nama fakkeessinee, Gara laafina keenyaan qubsiifnee guddifne. Akka ilma keenyaatti leenjifnee erginee, Carraa laanneefii dorgoomee moo’atee Waa harka seeneefii erga kiisha guuttatee, Galata dagatuun jibbasaa ifatti baafate. Duraan ni callifne himuun nutti ulfaattee Gaafa awwaala baasee biyyatti galfate, Osuma beeynuu safuu jannee dhiifnee Gara laafina keenyaaf garattiin gad-usne. Diinni silaas diinaa diinummaan beeynaa Hamtuu malee gaarii isa irraa hin eeginaa Shira isaa garree tan biraa hin eeynuu Gocha raawwatuuf dachaan haa deebifnu! _____


Gabaa Lagachuun Oromiyaa Itti Fufee Jira Daldaltoonn Immoo Hidhamaa Jiru

WAASHINGITAN, DIISII — VOA afaan Oromoo Tilmaamni galii guyyaa dabalamee gibirri nuti baafnu nutti hammaate jechuu dhaan daldaltoonni godinaalee Oromiyaa adda addaa keessa mormii gabaa lagachuu geggeessaa turan itti fufanii jiraachuu jiraattonni nuuf ibsaa turan. Mormiin isaanii ka biroon hoogganoonni siyaasaa kanneen akka obbo Baqqalaa Garbaa fi Dr. Mararaa nuuf haa hiikaman kan jedhu ta’uu illee dubbataniiru. Gaaffiin gibirri akka xiqqaatuuf dhiyeessine amma iyyuu deebii hin arganne jechuu dhaan mormiin kun Oromiyaa bakka tokko tokkotti itti fufee jira. Akkuma kanaan godina Shawaa lixaa magaalaa Amboo keessa daldaltoonni jiran torban darbe guutummaa isaa manneen daldalaa cufanii bajaajjii dabalatee geejjibi socho’aa kan hin turre ta’uu dubbatu. Bulchiinsi magaalaa Amboo kanaaf sababaa ta’an kan ittiin jedhe abbootii qabeenyaa to’annaa jala oolchuu isaa jiraataadhumti kun ibsanii namoota kana wabiin gad dhiisisuuf maallaqa guddaa gaafataman jedhan. komee uummataa kana bakka haalli laguu gabaa fi hidhaan daldaltootaa itti raawwatame jedhe magaalaa Ambootti bilbiluu dhaan kutaa ittisa yakkaa irraa Comandor Mengistu nama jedhaman kana dura haasofsiisnee waan turreef gara isaaniitti bilbillus deebii quubsaa hin arganne. bilbile. Qaama mootummaa biraa deebii argchuuf kaleessaa qabee yaalaa turre. Kan dhimma galii guyyaa fi gibiraa ilaalchisuun deebii nuu kennaa turan itti gaaftama biroo kominikeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa obbo Addisuu Araggaatti deddeebi’ee bilbilee haala yeroo ammaa naannolee adda addaa keessatti uumame odeeffannoo argachuuf yaalus bilbilli isaanii hin ka’u. Itti aanaa isaanii kan ta’an Obbo Workuu Caalaatin bilbile. Yaalii hanga tokko booda bilbila isaanii kaasanii haala jiru ergan ibseefii booda mootummaa biraa deebii argachuu barbaaduu koo ibseefii, dhimm isaa poolisiif abbaa taayitaa galii ilaallata waan ta’eef kallattiin isaaniin quunnami naan jedhan. bilbilan irratti argachuu danda’u deebisee yoon bilbile naa kennuuf waadaa naa seenan. Akkuma kanaan bilbila isaanii irra deddeebi’ee bilbilus argachuu hin dandeenye. Dhaggeeffattoota keenyaa komii uummati dhiyeessu kanaaf deebii gama mootummaa hordofnee akkuma argannetti dhiyeessina.


Ummata keenya daangaa irratti dhumaa jiru cinaa dhaabbannee guyyaa ayyaana #Arafaa….

#Qeerroo Oromoo irraa #Sharegodhaa *********************** Ummata keenya daangaa irratti dhumaa jiru cinaa dhaabbannee guyyaa ayyaana #Arafaa ummanni muslimaa fi Oromoonni hundi tokkummaan ajjeechaa liyyuhayl sumaalee ummata keenyarratti raawwachaa jiru akka morminu dhaamsa Oromummaa isiniif goona. Osoo ummanni keenya rasaasan daangaa irratti dhumaa jiru ayyaanni nuti gammachuun kabajnu hin jiru. Guyyaa annaana #arafaa ilmi Oromoo hundi 1) sagalee mormii dhageessisuu 2) Dirree iidaa irratti tokkummaan olkaanee harka keenya walqaxxaamursuun ajjeechaa fi dararaa ilmaan Oromoo irratti hammaate akka dhaabbatu mormuu. 3) Rakkataa hunda gargaaruu 4) Ilmaan Oromoo mana hidhaatti dararamaa jiran gaafachuu,gargaaru fi jajjabeessuu. 5) Haala qabsoo keenya fuulduraa irratti marii gochuu. Ummanni Oromoo ayyaanota kamuu fuuldura keenyatti argaman sirbaa fi dhiichisaan osoo hin taane #Gaddaa fi mormii adda addaa mootummaa abbaa irree irraa qabnu agarsiisudhaan kabajanna. Akkuma ayyaana iidalfaxrii irratti mormii dhageessisnetti ilmaan Oromoo guutummaa Oromiyaa #Baale #Jimma #Arsii #Shawaa #Harargee #Iluu #Gujii #Boorana #Wallagga #Wallookamisee keessatti argamnu Oromoota amantii biroo waliin tahuun ayyaana #iidalAdahaa irratti ajjeechaa suukaneessaa ilmaan Oromoo irratti raawwatamaa jiru akka morminu qeerron Oromoo waamicha Oromummaa isiniif goona. Gaafa bilisoomne tokkummaan gammannee ayyaaneffanna. Osoo obboleessi keenya nurraa ajjeefamuu gammachuun nuti qabnu hin jiru. #hubachiisa: Abbootin amantii dhimma amantii dabarsuun alatti waa’ee qabsoo keenyaa wanti isaan galchu tokkollee hin jiraatu. Quuqama yoo qabaatan nu cinaa dhaabbachuudha. Kanaan alatti ergama diinummaa fudhattee maqaa amantiin warra sochootuf qeerron Oromoo iddoo kan hin qabne tahuu hubachiisna. TOKKUMMAAN FALMANNA NI INJIFANNA. Baga geessan Baga geenye #AYYAANAGAARII.


Active Genocide Underway in Eastern Oromia

———————————————- Ethiopia, a country described as a “pillar of stability” in the tumultuous Horn of Africa, continued to commit genocide on its people, particulary ethnic Oromo and Amhara. More than 1000 Oromos have been killed since the protest against landgrab has started in Nov 2015. That is committed directly by the TPLF military, Agazi, and the federal police. However, months passed since TPLF launched committing genocide against the Oromo using proxy Somali Liyu Police forces. The Somali Liyu police, which is equivalent to Janjawit militia backed by Sudanese government against the Darfur. The Liyu police have intensified its genocide agains Oromo civilians and they are attacking and killing Oromos in Miesso, West Hararge. One of the liyu police force have surrndered to Oromia police station with its armes. He said he is fade up with killing Oromo civilians. Such witnesses would help to bring the TPLF generals and ABDI ILE, the somali regional president, who are the masterminds of this active genocide. #OromoProtests#Ethiopia #LiyuPolice —————————————————— “Godina Harargee bahaa aanaa Miidhagaa Lolaatti, Liyyuu Poolisiin tokko har’a guyyaa irraa sa’aa 5:00 tti harkaan if kenna jechuudhaan waajjira Poolisii magaalaa Miidhagaa tti dhufeera. Liyyuu Poolisiin kun akka jedhutti duguuginsa sanyii Oromoo irratti gaggeefamu kana hifadheetiin dhufe jedha.Liyyuu Poolisiin kun Kilaash,boombii harkaa fi hidhannoo guutuu wajjiin kan dhufeedha. Ummanni aanaa Miidhagaa Lolaa Liyyuu Poolisii kana amanuu hin qabu.Basaasaaf gorfamee kan dhufe tahuu beeytanii akka of eegdan isiniif dhaamna. Waajjirri nageenyaa aanaa fi Poolisiin aanichaa ummata hiraarsuu malee waa takka dhimma Liyyuu irratti hojjachaa hin jiran. Liyyuu Poolisii araddaa Bilisummaa fi Jiddoo Garrii jidduu bakka Olbahinsa Seeruu jedhamtu qubatte irraa basaastummaaf kan ergame tahuu bekkameera. Nama keenya kan qaban,uleedhaan tuman.Garuu Wajjirri nageenyaa aanaa Miidhagaa Lolaa Liyyuu Poolisii kana foon nyaachisa. Kunoo namtichi kan ilkeerraa saaqqatu kan qawwee hidhate kana.”


Weera har’a Liyyu Poolisiin Wayyaanee Mi’eessotti banteen ilmaan Oromoo daangaa biyyaa tiiksuuf dirmatanii wareegaman nama saddeet gahanii jiran.

Isaanis: 1) Maammee Huseen 2) Yaassin Yuusufaa yaasiin yuusufaa 3) Haaji Ahmadoo Badhaasoo 4) Alii Shunaa 5) Usmaan Muummee Baadhasoo 6) Ahmad Uttoo 7) Musxafaa Abdi 8) Ammee Alii Iloo Rabbi jannatatti wareegamtoota isaan dura dabranitti haa maku. maatiifi firoottan isaanii akkasumas ummata Mi’eessoof jajjabina hawwiina. Gumaa isaanii baafachuun itti fufa!!


Akkamitti hajjii fii umraa goona?

KITAABA HAJJI`IIFII UMRA`AA كتــــــاب الحــــــج Sharxiin hajjiin wajjabduun yookaa nama qabduun torba, isiin : 1 – Islaama. 2 – Saalfatuu 3 – Aylii . 4 – Bilisummaa . 5 – Sinqii yookaa galaa argatuu 6 – Waan yaabbatu argatuu. 7 – Karaan nagaya tayuu. Makka deemee dhaquun mijjaayuu . Arkaanni hajji`ii , shani. isaan : 1 – Hajji`ittin seenaa yaadee hidhatuu 2 – Arafaa dhaabbatuu . 3 – Beytii Rabbiitin hoggaa torba xawaafuu yookaa naannawuu 4 – Bakka safaafii , marwa je`amtu jidduu hoggaa torba naannawuu 5 – Rifeensa mata`aa haaddatuu takkaa cir-atuu odoo hanga rifii-nsa sadiyillee taatee . ARKAANNI UMRA`AA AFURI ISAAN 1 – Hidhatuu . 2 – Xawaafuu 3 – Sa`yii godhuu{ safaafii marwa } jidduu , naannawuu jechuu 4 – Mataa haaddatuu yookaa ciratuu WAAJIBNI HAJJIIDHAA KAN ARKA-ANA HIN TAYIN SHANI 1 – Bakka irraa hajjii hidhatu`uuf godha-mterraa hidhatuu . 2 – Dhagaa boollatti darbatuu . 3 – Muzdalifa buluu . 4 – Guyyaa sadeen iida boodaa mina buluu 5 – Xawaafa dhaammanna`aa xawaafuu. inni qawlii tokkoon sunna`. inni dhalaa dhiiga qabdurraa ni kufa . SUNNAAN HAJJI`II WAAN AS DEEMU KANA 1 – Ifraada godhuu. inni hajjii hidhatanii , dalag-anii fixanii , eegasii umraa godhuu . 2 – Talbiyaa godhuu. isiin: لبيك اللهم لبيك،لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك . لا شريك لك { labbaykallaahumma labbayka , labayka laa shariika laka labbeyka ,innalhgamda wannikg-mata laka walmulka. laa shariika laka } 3 – Xawaafa dhufiinsaa godhuu 4 – Raka`aa xawaafaa lamaan salaatuu xawaafa hunda booda. KARAAN HAJJII DALAGANIIN SADII 1 – { Ifraada } akka reefu jenne. hajjii godhanii eegasii umraa godhu. 2 – { Tamattu`a } inni baatii hajji`ii, shawwaalifii, zhulqikgdaa, kurnan baatii zulhijja`aa keessa , umraa hidhatee, dalagee , irraa raa-w`atee , eegasii hajjii hidhatuu . 3 – { Qiraana } sun hajji`iifii , umraa walitti qabee hidhatuu , kan dalaguma hajji`ii qofaan, isaan lachuu argaman . Hoggaa hajjii yookaa umraa hidhatu`uu ka`an wanni barbaadamu: 1 – Qaama dhiqatanii . 2 – Wayaa hoddha`aan qaamatti nama marsitu ifirraa baasanii 3 – Marxoodhafii , huccuu gubbaa darbatan uffatanii. 4 – Waan urgaayaa godhatanii . 5 – Raka`aa lama sunnaa ihraamaa je`anii, salaatanii . 6 – Eegasii hajjii yookaa umraa hidhatan . {naweytulhajja wa ahg-ramtu bihii labbeykallaahummaa labbeyka} je’anii. takkaa {nawey-tul’umrata wa ahgramtu bihaa} je`an. takkaa nawaytulhajja , wal`u-mrata wa ahgramtu bihimaa labeyka allaahumma labbayka} je`ee, yoo namarraa hajjii godhe { labbayka abalurraa , je`ee, abalurraan hajjii yookaa umraa yookaa hajji’iifii umraa godha je’ee. KUTAA WAAN NAMA HAJJII YOOKAA UMRAA HIDHATARRATTI DHOOWWAMU محرمات الإحــــــرام Nama hajjii yookaa umraa hidhaterratti waa kudhantu dhoowwama , sun: 1 – Huccuu hodha`aan qaamatti nama marsitu , tan akka kofo`oo faa , uffatu`uutu dhii-rarratti dhoowwama . 2 – Mataa hagooggatu`uutu dhiirarratti dhoowwama . 3 – Dhalaan fuula hagooggatu`uutu dho-owwama . 4 – Mataa filatu`uutu dhoowwama . yoo rifeensatu citaa siye . 5 – Mataa haaddatu`uutu haraami . 6 – Kottee ciratuu . 7 – Waan urgaayaa godhatuu . 8 – Bineensa al`oolu`uutu . 9 – Nikaaha hidhu`uutu , . 10 – Dhala`atti ida`amu`uutu . 11 – Jaalalaan dhala`aan wajji taphatu`uutu , nama hajjii , yookaa umraa hidhaterratti haraami yookaa dhoowwama . Waan dubbanne kana hunda yoo dalage , yakka qaba. nikaahni inni hidhe takkaa hidhate fayyaan tayu . waan dubbanne san dalagu`uun hajjiin hin baddu, yoo dhala`atti ida`amuu taate malee inni hajjii ni balleessaa haa tayuu badde je`ee hin dhiisuu ni guuta odoo hajjii sunna`allee taatee. ammas hajjii san amata as deemu keessatti , qadaa baasun isarra jira . Namni arafaa dhaabbatuun isa dabarte , da-lagaa umra`aa dalageeti , hiikkata sanumaan wajji qadaa baasa . namni ruknii hajji`ii dhiise , hanga ruknii san fidutti hajji`irraa hin hiikkatu. ammoo namni waajiba hajji`ii dhiise , hajjiin isaa fayyaa taatii, haa tayuu waa qalu`uutu, isa qaba. nama sunnaa hajji`ii dhiise, wanni takka-lleen isa hin qabdu . KUTAA DHIIGA NAMA QABUU الدمـــــاء الواجبة Dhiiyni hajjii keessatti,namarratti wajabu shani 1 – Dhiiga dalagaa hajji`irraa waa dhiisz-u`uutin, nama qabu. akka miiqaatarraa hidhatuu dhiisu`uu. dhiiyni kun tarreeffamaa. dura re`ee takka qalu`uutu irratti wajjaba.yoo dhabe guyyaa kudhan sooma-nu`uutu isa qaba . sadii hajjii kee-ssatti, odoo arafaan dhaabbanne, soomana. Torba eega biyyatti galee soomana . 2 – Dhiiga rifeensa haaddatu`uun , takkaa waan (taraffuh) yookaa boona je`amu , kan akka dhadhaa dibatu`uu , waan urgaayaa godh-atu`uu ,fa`aan, nama qabu. dhiiyni kun akka fedhanitti dalagama yoo fedhe, re`ee qala. yoo fedhe , guyyaa sadii soomana . yoo fedhe , sug-uda midhaanii sadii deegaa jaharratti sadaqata , hundaafuu cinaa sugudaa ( 1,00 ) garaama kenna . 3 – Dhiiga hajji`irraa dhoowwamu`uun nama qabu eeguma hajjii hidhatanii . diinni , yookaa wanni biraa , makka seenuu nama dho-owwitee , dhiiyni, kun re`ee takka qaluu . 4 – Dhiiga bineensa ajjeesu`uun nama qabu . inni filanna`arratti kaayame . yoo wanni inni ajjeese waan fakkaataa qabu taye , waan isa fakkaatu , beylada`arraa qala. takkaa dhaadhesseeti , gatii isaatin midhaan bitee , sadaqata . takkaa midhaan sun , muddii, yookaa kab-ala lama lamaan yoo laalan meeqa tayaa, bareeti, muddii hundarraa guyya tokko soomana. yoo bineensi sun, baylada`arraa , waan fakk-aatu kan hin qabne taye gatii isaatin, nyaata bitee sadaqata. Takkaa muddii hundarraa , guyyaa tokko soomana . 5 : Dhiiga dhala`atti ida`amu`uun , nama qabu inni tarreeffamaa. dura gaala qala . dhabu looni. Dhabu re`ee torba , dhabu gaala gatee-sseti , maallaqa isaatin midhaan bitee , sadaqata . yoo dhabe muddii hundarraa guyaa tokko tokko soomana . Wareega yookaa dhiiga namarratti wajabe qaluun , nyaata nam-arratti wajjabe, nyaachisuun , harama keessatti malee , hin gayu. Am-moo soomana hajjii keessatti nama qabe , soomanuun bakka fedhetti ni gaya Bineensa harama makkaa ajjeesun hin gayu. Akkasuma muka ha-ramaa muruun haraami . yoo waan akka citaa mana fa`aan ajjeerra-tanii taate malee, bineenssafii muka haramaa balleessun, dhoowwamuu keessatti , namni hajjii yookaa umraa hidhateefii, kan hidhatinis wal qixa, isaan lachurrattuu haraami. yoo jiidha tayee, kan nama hin miine taye. yoo baala muruu takkaa daw-a`aaf muruu taate malee . Dr mohammed rashaad kabiir abdullee ttooyata qur`aanafii hadiisa fii afaan rabbii jannata haa qananiisu


“TASA”

Ragaa guutuu qabna Waan hojiin godhame Karoora Abbaa irreetin Ittuma yaadamee Qilleensaaf lafoodhaan Namni keenya dhumee, “Balaa Tasa ga’een ” akkamiin jedhame? Konkolaataan korre yookaanis xayyaara, Nuti Doonii hin yaabne amna bishaanirraa, Nagaan irreeffachuuf Hora harsadee jirraa Balaan akka tasaa eessan gahe nurra? Baranan dhagahe Dubbii ajaa’ibaa, Ijji nu imimmaani garaan madaa qaba Nama nujjeesetu siidaa numaaf dhaabaa? Warra gumaa irraa nu humaan eeggannu Balaa tasaa jechaa Maaf dhaaban yaadannoo Tuni nuuf salphinaa Wayyaanef dhaadannoo. Keessa keenyan barreef diinni nutti qoosa Qawween duguugamnee maali dubbiin tasaa? Nuut tolchee dhaabbataa Waan Tasaa buqqisaa. Ambayyoo dammaqaa Iyyaa waliif labsaa Jecha Tasa ” jedhutti dhimma bahuun isaa, Shiraaf kaayyoo diinaa gad fageenyaan ibsa. Yakkamaas ni beeyna Gamtaan dhabnes lubbuu, Osoo namni keenya gaddee isaan jibbuu, Harka dhiiga qabuun Dhaaban siidaa Cubbuu. Eeggachuun dirqama Waan seenaa jallisaa, Beekaa ajjeesanii Je’an balaa tasaa, Aboo Tapha dhiisaa, Seenaa nuuf sirreessaa!! ————————– Munawar Ahmed Siraj Hagayya 27/17


OROMIYAAN KAN KABAJAMTU YOO DAANGAAN ISII KABAJAME QOFA !

(Saphaloo Kadiir) Oromiyaa jechuun kutaa qama tokkooti, foon lafee qama tokko uwwisee jiruu dha. Akkuma qaama nama tokkorraa kutaan tokko yoo hir’ate qama miidhamaa tahu, Oromiyaa irraallee gandi hir’atu tokko Oromiyaa uunkaaf buxa dhoorkuu daran eenyummaan saba guddaa kunilleen maxaxaa deema. Hanga arraatuu tooftaa adda addaatiin lafti Oromiyaa irraa mogalamtee naannoolee biraatti moggaafamtee yookaa maqaa addaa qabattee Oromoo harkaa baatee jirtu gowwaa ulee isuma harkaa fuudhanii ittiin dhaanan nu gootee jirti. Arra kutaa Oromiyaa kan dhaloonni ammaa kun maqaa dhaga’uu malee eessa akka taatellee hin beekne jiraachuullee dagachuu nun barbaachisu. Kutaa kudha tokkoo Oromiyaa keessa “Waambaraan” jiraachuu kan gurraan dhaga’ee hin beeknelleen akka jiruus dagachuu nun barbaachisu. Lafti Oromiyaa tan akka Jijjigaa, Adaree, Dirree Dhawaa, Kafaa, Walloo, Raayyaa fi Asaboot, Asoosaa fi kkf yoo kaafnelaalle ilmaan Oromootiif tola ooluu caalaa ibidda shanacha miilaa taatee irra dhaabbachuu fi irra gad taa’uuf illee waakkachaafi akka jirtu beekkamaa dha. Lafa tanneen malee Oromiyaan guutuudha jannee yaamuun akka hin danda’amne beekkamaa dha. Lafa tana deebifachuufiis gatii guddaa, wareegama hadhaawwaa akka nu kafalchiisuus yoo jaamaa taate malee tilmaamuun hin rakkisu. Dhaloonni ammaa qeerroon kana waan hubateef lafti Oromoo tan ammaan dura kutamte gaaf-tokko itti deebina, amma booda ammoo lafti Oromiyaa taakkuun takka hin muramtu jechuun dhiiga isaaniitiin eewalachaa jiran. Shirri Finfinnee fi naannawa isiitti xaxamee ture, dhaloonni qarri ammaa kun bakka takkaa ka’uun warraaqsa finiinsanii yeroof illee taatu diina handhura Oromiyaa garaa waliin mogoluuf habalee shiraa qarate harkaa doomsan. Baha, lixa, Kaaba, kibba fi jiddu gala Oromiyaa mara keessaa dhaadannoon “Burraayyuun teenya, laga xaafoon, sabbataan, finfinneen teenya, tan Oromooti!’ jechuun adda isaanii rasaasaaf kennanii wareegama qaalii lubbuu itti kafalaa turan. Shawaan tan Tuulamaati hin janne, hin ja’aniis. Baroota lamaan dabran kana gamtaan maal akka tahe hubachuu daran gatiin gamtaaf laatamtu yeroo biraa caalaa kan itti mirkanaa’ee dha. Diinni oromoof rafee hin beeku. Diina hoggaa jannu gariis amba akka jechuutti akka na duraa hin hiikkanne. Diinni lamaanuu keessa, firaa fi amba keessaas ni jira. Gaafa ilmaan Oromoo Oromiyaa guutuu keessaa irree gamtaatiin akka leencaa bookkisanii gulantaa shiraa tan duraan diinaa fi jallaan keenya oromoo jiddutti habaqaalan buqqisan sanittillee shiroonni tokko tokko kan oromoo walitti hammeessuu akka ture beekkamaa dha. Irree gamtummaa Oromootu irra qajiloomee micciiree harkaa bahe malee gaadiin hin fooyamin hin turre. Sababni guddaan yeroo san irreen qeerroo Oromoo humna cimaa horachuun shiroota yaraa warri alagaa fi keenya mataa dhagaan sharraban bu’aa galmeessuu dadhabeef, kan duraa sabboonummaan Oromoo baayyee guddachuu isaa, kan biraa osoo habaqaaltoonni shanyii shiraa kanneen hin bayyanatin warraaqsi Oromoo walakkaa gahuu isaa fi ilaalchoonni kaleessa qabsoo Oromoo addaan dhifaa, gamtaa ummata Oromoos addaan sharafaa ture san dulloomuu isaatii fi kan biroos danuu tarreessuun ni danda’ama. Dhimma kana kaasuun koo waa malee miti. Akkuma beekkamu shira waggoota dhibbaa oliif Oromoota daangaa Oromiyaa irra jiraatan waxalaa tureetu amma ol bahee qalbii quuqamtoota hundaa raasuu jalqabe. Ilmaan Oromoon quuqamaa fi qoma waliif dhawachuu, lafaa fi lafee ifiitiif akkanatti hadooduun hedduu hedduu gaarii dha. Tarkaanfii akkanaatu ilmaan abbaa tokkoo irraa barbaachisa. Dur irraa quuqamaa fi onnata akkanaa dhabuutu hanga arraa waaroo gabrummaa hamtuu jalatti sabni guddaan gombifamee ganam-barii akka dhiiga booyu dirqisiise. Gaafa dura sirni nafxanyootaa Oromiyaa koloneeffachuuf sochii jalqaban irree jaraa hiilchee, kan gurmuu oromoo iilchee capha salphinaatiif isaan saaxile guddaan walitti dirmachuu dhabuu isaaniiti. Gaafa Oromoota Walloo, Raayyaa fi Asaboot cabsan Maccaa f Tuulama dirmachuu dhabuu, gaafa Maccaa fi Tuulama caphsan sikkoo fi Mando, Sabboo fi Goona dirmachuu dhabuu, gaafa Sikkoof Mando Cabsan Ituu fi Afran Qallo dirmachuu dhabuu, gaafa Ituu fi Afran Qallo caphu eenyuu dirmataree? Kan dirri dirmammaawee fi kan diramee darrate dirmachuufuu ‘buruja’ hin qabu. Oromoon akkasitti kunoo baroota kana mara waliif dirmachuu dhabaaf darara gabrummaatiin dirmammaawaa hanga ammaa jira. (Jaarraa diigdamii meeqaffaa keessa jirra amma?) Bara sanyiin gabrummaa fuula addunyaa irraa akka ‘dinosaur’ (Wahii – afaan oromootiin) irraa dhabamtee jirtutti tanattillee akka sanyii gabrummaatti hagaay goonu nu taasise. Hubadhaa! Oromoon yeroo san wal jibbee, wal dagatee osoo hin taane qubsuma lafaatiin hanguma wal irraa fagaachaa deemeen odeeffannoon akka arraa kana qabaachuu dhabuu fi kan akka Goobanaa Dacee faaniis akkuma Lammaa Magarsaa kan ammaa kanatti dabballoota diinaa tahanii ummatarratti dalaguuniis sababa tokko akka tahe dagatamuu hin qabu. Arra gaa shirri san hundi caphee Oromoon gamtaan lafaa ol kaatee walabummaa fi bilisummaa mataa isiis gonfachuuf kutannaan shirri bakkayyuu haareyatti hammaachaa dhufe. Kanuma keessa ammaas jallaan keenyaas hogoggorsaa fudhatee yoo batachu arkaa jirra. Akkuma irra deddeebinee jenne, shirri adda addaa naannoo daangaa Oromiyaatti dur irraa akka uumamaa ture ni beekna. Haa tahuu malee wal dha’iinsi duraan Oromoo fi Ollaa isaa jiddutti uumamu kan akka baroota lameen dabran kana hammaate hin jiru. Dhugumatti dur irraa shirri turullee kan akka baranaa haalaan adda taheen Oromoota naannoo daangaa irratti qindaawee gaggeeffamaa jiru hin turre. Hammaachuun isaa sababa gahaa qaba. Gama tokkoon gadaameessaa qabsoo Oromoo guutumatti masheensuuf if shukkuumaa jiraachuu mootummaa wayyaanee yoo tahu, Labsii yeroo muddamaa bahuun eega komaandi poostii ijaare booda duula meeshaa hiikkachiisuu sirritti irratti hojjatee jira. Gama biraatiin weerarri liyyuu poolisii bakkoota daangaa oromiyaa horsiifatee bultoota tahan irratti gar malee kan xiyyeeffatuu dha. Mootummaan wayyaanee duruma irraa bakki ifirraa sodaatu guddaan naannoo horsiisee bulaan Oromoo jiru kana. Sababniis horsiisee bultoonni hidhannoo waan qaban qofaaf osoo hin taane humniti biraa isaan kana keessaan hulluuyxee na seenti kan ja’uus waan firraa shakkuuf. Kanaaf liyyuu poolisii kanneen gama tokkoon waardiyaa godhachuu Oromiyatti bobbaasa. Gama kaaniin akkuma Dargiin gaafa kufaaf ka’e baha Oromiyaa tana irratti xiyyeeffachaa ture, wayyaaneeniis shakkii guddaa waan qabduuf naannoo ifirraa shakkaa jiraattu tana qulqulleessuu madditti ummata oromoo murruq gootee nagaya waaraa silaa kajeeltu san arkachuuf kaaniis lafa tanarraa buqqaasuu akka furmaataa godhatte itti ejjiti. Kanaaf rakkoon kun kan duraa irra hedduu hammaatee jira. Eega rakkoon kana tahuu beeknee ilmaan Oromiyaa maal godhuu qabnaree? Gaafiin jattuuf ani akka mataa kiyyaatti yoon tarreessu: 1) Ummanni oromoo kan daangaa Oromiyaa irra jiraatu kun duruma irraa waraana jajjabaa dha. Garuu sababni amma akkuma ijaan agarru san liyyuu poolisiin soda malee deemtee ummata Oromoo akka barbaaddetti dhiittu kun wayyaaneen Oromoo naannoo daangaa jiran guutumatti hidhannoo isaan beeyladaa isaanii irraa diina ittiin dhoorkatanillee waan irraa guureef ummanni keenya akka luuynaatti qee’ee isaatti tumamaa jira. Kanaaf tarkaanfiin jalqabaa godhuu qabnu ummata kana deebisanii hidhachiisuu qofa. Qawweef rasaasa gahaa qabaannaan ummanni keenya kan daangaa irra jiru kun nuklerii dha (Keessattuu warri diaspora dhimma kana itti yaaduu qaban) 2) Ilmaan Oromoo kan qubsumaan naannoo kanatti dhiyaatan waliif dirmachuu, waliif tumsuun diina ilmaan Oromoo irratti shira hojjachaa jiru kana waliin mancaasuu. Diinni obboleessa kee sirraa hiiyxuu jiru yoo hinniyyuu jalqabe bakkuma sanitti atiis itti dirmattee yoo macalaaftan malee takka bakka san injifatee dabarraan atillee waa takka akka godhuu hin dandeenye hubachuun, waanuma harkaa qabdaniin walitti dirmachuun dirqama jalqabaa tahuu ifitti murteessuun harka wal qabachuu qofaatu amna fagoo nu imalchiisaa haa barru, 3) Akka waan lafti saamamaa jirtu tan Oromoo Harargee qofa taateetti osoo haasawa micciirtanii dubbachuu baattanii baayyee gaarii dha. Lafti Oromiyaa iddoo kamuu jiraattu qabeenya Oromiyaa, qabeenya ummata Oromooti waan taheef ilaalchi lafa bahaa akka tan Harargee qofa taatetti micciiruu kana tufuun ilmaan Oromoo akkuma kaleessaa mormii fi warraaqsa keenya guutuu Oromiyaa keessaa haa dhageessifnu. Akkuma kaleessa sagaleen ilmaan Oromoo boolla keessaa illee “Oromiyaan teenya!” jattee dhawwaaqaa turte san, ammaas warraaqsi cimee mala if eeggannoon guutameen itti fufuu qaba. 4) Ummata Harargee qofa osoo hin taane ilmaan Oromoo guutuun eega sirni nafxanyootaa Oromiyaa weeraree rakkoo hamaa keessa jiraachuun beekkamaa dha. Haa tahuu malee Oromoonni daangaa irra jiraatan, keessattuu roga bal’aan kan Soomaalee daargeessu Harargeen hadaammii ollaa agamsaa tahanii bara baraan dhumaa, diina isaaniif osoo hin jilbiiffatin hanga arraa waardiyaa daangaa Oromiyaa tahanii eegaa jiran. Kanaaf, yeroo waa’ee lafa Oromiyaa bahaa haasooynullee akka dantaa Harargee qofa gootanii warri odeeysitan irraa if qusachuun gaarii dha. (Keessattuu facebook live……) 5) Gaafa waa’een lafa Oromiyaa tan alagaan saamamaa jirtu kaafnu tarsiimoon shira diinaa fi jallaa keenyaa keessa jiraachuun beekkamaa dha. Kanaaf akka ummanni Oromoo waliin hin kaane waan barbaaduuf kutaan Oromiyaa yeroof miidhamaa jiru san akka saba Oromoo biratti ulfina hin qabne fakkeessee dhiheessuun miira hamaa “Sa edaanuu anumaatu Oromiyaaf dhimmama malee ani Oromoo biratti gatii fi ulfina hin qabu” ja’ee akka kutaan san geengoo oromummaa keessaa if baasu taasisuu dha. Tooftaan akkanaa kun alagaa gabrummaa jala nu bulchuu barbaaddu qofaan kan hojjatamu osoo hin taane jallaa keenyaaniis daran kan hojjatamu akka tahe muudannoo gara garaa irratti agarree, barree jirra. Malli akkanaa kun amma qofa osoo hin tahin gaafa Oromoon jalqaba caphuus kan itti hojjatamee dha. “Sumaatu isaanitti maraata, gaafa isaanii ati yaamina malee dirmattaa isaan ammoo…. Ati naguma if shukkuumta malee isaan haajaa tee hin qaban……” fira fakkaatee dabballummaa akkanaatiin Oromoo wal afaan deebisaa turan. Sanuu takkuma aaraan sarara keessaa baanaan xurretti deebi’uun ni ulfaata. Kanaaf, gabaabumatti wantiin jechuu barbaade gaafa manni tokko gubatu kaan bishaan qabatee dhaamsuuf fiiga, kan boba’aa qabatee dirmatuuf fiiguus jiraachuu bari, jechuu kiyya. 6) Xumura irratti wantiin ja’u yoo jiraate, lafaan tahuus samiin tahuus dhaloonni kun hidhamuu irraa gara hidhannoo jabduu hidhachuutti seenuu qaba. Qeerroon Oromoo yeroo ammaa waa hunda caalaa wanti itti fardii hidhannoo qawweeti. Kana hoggaan ja’u qabsoon warraaqsaan deeggaramte hin barbaachiftu jechuu kiyyaa miti. Silaas waa oromoo guutuu miti kan hidhatu. Hidhachiisuuf ammoo dhaabni jabaan shiraaf sharaarattii irraa bilisa tahe tokko jiraachuu qaba. Yoon waa’ee hidhannoo kaasu ammoo mootummaan kun hidhannoo malees hin kufu jechaa hin jiru. Wayyaaneen ammaahu gaaddidduu isii malee isiin kuftee jirti. Garuu kufuu wayyaanee qofaa osoo hin taane dhimmi guddaan kallattii nuti barbaannutti kuffisuuf ‘xumaashaan’ qawwee barbaachisaa dha. Carraan yeroo hedduu Oromoo dabree ture yoo hidhannoon hin jiraanne ammaas nu mudata. Afrikkaa keessatti mootummaanuu osoo fedhii isaatiin aangoo gad lakkiseellee kan barcuma aangoo san arkatu warra qawwee harkaa qabu malee abbaa haqaa miti. Kanaaf, Oromooniis tarsiimoo qabsoo amma itti deemaa jiru madditti humna qawwee jabaa yoo horate malee gonkuma hawwii isaa tan dhugaa san milkaa’uu hin danda’u. Kanaafuu gabaabumatti hayyoonni Oromoo addunyaa irra jirtan walitti dhufuun dhimma kana irratti mari’achuun falaaf firmaata lafa kaa’uun dirqama dirqamaa oliiti. Waluumagalatti yaadni kiyya silaa ammallee ni hafa. Haa tahuu garuu ijoon tiyya arraa hanganuma. Wantiin osoon irra hin deebine bira hin kunne garuu namni Oromoo tahe kamilleen kabajaa Oromiyaa eeguuf daangaan Oromiyaa kan ammaan dura ciramaa ture sanuu deebisuun nu dhiba waan taheef, kan kana booda ciramu gonkuma hayyamuu hin qabnu. Namni gaafa morma dhawan hadoodee, yoo milli dhawame hin laalanne miilli san kan laamsha’e akka tahe hubachuu qaba. Namni lafti oromiyaa tuqamuun isa hin hadoochine san nama du’e. Arraas, boruus, fuul-duraas, Oromiyaan kan kabajamtu yoo daangaan isii kabajame qofa akka tahe haa barru, haa hubannu namuu. “Oromoo fi Oromiyaan akkuma waliin gabrooman, waliin qofa bilisooman!!” Saphaloo Kadiir | Abdulbasit Hagayya, 2017


Daangaa Oromiyaa: Heera fi hojmaata

Barreessan: Betru Dibaba ___________________________________ Oromiyaan yeroo Heerri Mootummaa Federaalaa Hagayya 15, 1987 hojii irra oole irraa jalqabee Naannoo fi miseensa Federaalawa Itoophiyaa ta’uun caaseffamtee jirti; keewwata 47(1(4)). Heeruma kanaan Oromiyaan aangoo Heera fi seerota Naannichaa tumuu fi raawwachiisu qaba; keewwata 52(2(b)). Waxabajjii 14, 1987 Heerri Naannicha yeroo jalqabaaf erga ragga’ee, hanqina Heera kana keessatti mul’ate sirreesuuf Onkololeessa 17, 1994 Heerichi Labsii lakkoofsa 46/1994’n fooyya’ee jira. Heerri kunis keewwata 2 jalatti daangaa Oromiyaa murteessee jira. Innis akka kanaa gadiitti dubbifama; Qubsuma lafaan wal qabatee, kan uummanni Oromoo fi uummattoonni Oromiyaa keessa jiraachuu filatan kan birootis irra qubatan ta’ee; Kaabaan_ Naannoo Affaari fi Naannoo Amaaraatiin, Kibbaan_ Naannoo uummattoota Kibbaa fi Keeniyaan, Bahaan_ Naannoo Sumaaleetiini fi Lixaan_ Naannoo Beenishaangul Gumuz, Naannoo Gaambeellaa fi Sudaaniin kan daangeffamu dha. Akkaataa Heerichaatti, daangaan Oromiyaa Kaabaa hanga Kibbaatti; Bahaa hanga Lixaatti. Jecha biraan, Oromiyaan dachee guutuu, kan handhuura qabduu fi kan addaan hin ciccinne dha. Ibsi Heera Naannoo irratti hundaa’e kunii fi tumni Heera Federaalaa keewwattoota 2 fi 47(1) jalatti tumame kan waliin deemu dha. Tumaalee armaan olii akka ulaagaatti fudhannee, hojmaata rakkoo tokkummaa fi birmadummaa daangaa Oromiyaa irratti geessisanii fi geessisaa jiran haa ilaallu. 1. Bu’uura Heera Federaalaa keewwata 2 fi 47(1)’n daangaan Mootummaa Itoophiyaa daangawwan Naannolee sagaliin kan ijaarame dha. Haa ta’u malee Mootummaan Federaalaa Finfinnee akka naannoleetti lakkaa’un Chaartara Labsii lakkoofsa 87/1997 fi kan fooyya’e 361/2003 baase daangaa Oromiyaa Heera Federaalaan fi Heera Naannichaan hundaa’e kan faallessu dha. 2. Dirree Dhawaa bulchiinsa fi ittigafatamummaa Motummaa Federaalaa jala galchuun immoo ifaan Oromiyaa addaan kukkutuuf kan yaadame dha. Chaartarri Labsii lakkoofsa 416/2004 sadarkaa Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataatin qophaa’e Dirree Dhawaa Oromiyaa jalaa baase, sadarkaa Naannotti ol guddise hundee Heeraa kan hin qabnee fi tokkummaa fi birmadummaa dachee Oromiyaa ciruuf tarkaanfii fudhatame dha. 3. Labsiin adda addaa, fakkeenyaf Labsiin lakkoofsa 377/2003, keewwata 2(7), Finfinnee fi Dirree Dhawaan Naannolee salgan wajjin Naannolee jedhamanii caqafamaniiru. Labsiiwwan akka kanaa Oromiyaa qofa kan miidhu osoo hin taane ol’aantummaa Heerichaas ni cabsa; keewwata 9. 4. Maastar Pilaaniin Finfinneef qophaa’ee tures handhuura Oromiyaa, Finfinnee, Oromiyaa irraa yeroo dhumaaf adda baasun geettin ga’uu (emancipation) fi handhuura Oromiyaa qullaa taasisuu dha. 5. Heerri Federaalaa keewwanni 48(1) gaalen ‘Daangaa Naannolee ilaalchisee gaaffin kan ka’u yoo ta’e |የክልሎችን ወሰን በሚመላከት ጥያቄ የተነሳ እንደሆነ …’ jedhu tilmaama Naannoleen daangaa isaanii irratti wal dhabbii akka hin qabne ibsa. Gaaffiin kan ka’u yoo ta’e immoo walta’iinsa Naannolee dhimmichi ilaallatuun raawwatama. Naannoleen walta’iinsa irra ga’uu yammuu dadhaban Manni Maree Federeeshinaa haala qubannaa fi fedhii uummataa irratti hundaa’uun yeroo waggaa lamaa hin caalle keessatti akka murteessuu qabu keewwanni 48(1,2) ni tuma. Erga Naannoleen hundeeffamanii waggaan 25 oli darbu illee, hanga ammaatti rakkoon daangaa furmaata fi murtee osoo hin argatin turuun darbiinsa yeroo Heerichi kaa’e daangessa. 6. Rakkoon waldhabbii daangaa Oromiyaan Naannolee ollaa Gaambeellaa, Sumaalee, Amaaraa fi Saboota, Sablammoota fi Uummattoota Kibbaa wajjin qabdu baruma hundeeffama Naannolee irraa kan jalqabe dha. Waldhabiinsa kana furuuf adeemsi ifa ta’e jirachuu baatu illee bu’aan rifaraandamii uummataa bara 1997 gaggeeffame akka jiru qaamoleen adda addaa ni addeessu. Naannoleen Heeran kan hundeeffaman bara 1987 ta’uun yaadatamaa, bu’aa rifaraandamii bara 1997 hojitti hiikuu dhabuun, waldhabiinsa Oromiyaa fi Naannolee ollaa gidduutti tureef walta’iisi Oromiyaa fi Naaannolee dhabamuun tilmaama fi akeeka keewwata 48 ni cabsa. Guduunfaa fi furmaata: 1. Oromiyaan dachee guutuu; handhuurri Finfinnee, Kaabaa hanga Kibbaatti, Bahaa hanga Lixaatti kan diriirte ta’uun hundee Heera Federaalaa keewwata 2, 47(1) fi 48; fi Heera Oromiyaa Fooyya’e keewwata 2 qaba. 2. Rakkoon hojmaata qindaawaa Oromiyaa handhuura qullaa taasisuuf Finfinnee fi Dirree Dhawaa irraa jalqabee daangaa Godiinota Oromiyaa Naannolee ollaatin ga’aa jiruu Oromiyaa irratti maccoorraa taasifamaa jiru dha. Tokkummaa fi birmadummaa daangaa Oromiyaa eeguuf tilmaamni fi akeekni Heera Federaalaa fi Naannoon tumame hojmaata walirraa hin cinneen cabeera. 3. Hojmaanni, seerri fi murteen Mootummaa Federaalaa fi hojiin boodarra muxannoon argame tokkummaa fi birmadummaa daangaa Oromiyaa sarbeera; sarbaas jira. 4. Tokkummaa fi birmadummaan daangaa Oromiyaa Heera Federaalaa fi Heera Naannotiin harka mirgaan eegame, hojmaata armaan olitti ibsameen harka bitaan sarbamaa jira. 5. Uummanni Oromoo tokkummaa fi birmadummaa daangaa Oromiyaa eeguu fi eegsisuuf hirmaannaa kallattii gochuu qaba. 6. Bakka bu’oonni fi hooggantoonni uummata Oromoo fi Oromiyaa uummatichaa fi Naannichaaf gitummaa agarsiisun tarkaanfii daangaan Oromiyaa ittiin deebi’uu fi kabajamu fudhachuu qabu.