Michoonni Waraana Federaalaa Itiyoophiyaa Tigraay Keessatti Namoota Hidhaa fi Saamiinsa Gaggggeessaa Jiran Jedhame

Michoonni waraana federaalaa Itiyoophiyaa ta’an Tigraay keessatti qabeenya saamaa fi hidhaa jumlaa gaggeessaa akka jiran namoonni ijaan arganii fi hojjettoonni gargaarsaa himan. Maddeen kunis gocha hammeenyaa jedhame kana irratti yaaddoo haaraa kaasan kun, erga qaamoleen wal waraanaa turan waliigaltee mallatteessanii torban sadii caalaa booda. Dippilomaatonni fi namoonni biroo naannoo lola keessa jiru fi namoonni miliyoona Shanii ol keessa jiraatan Tigraay keessatti xumura gidiraa ni fida jedhanii abdataa turan. Waliigaltee dhukaasa dhaabuu Adoolessa 2 Afrikaa Kibbaatti mallattaa’e booda gargaarsi gara Tigraayti geessuun deebi’ee eegalamus, kutaan suun ammallee Itoophiyaa hafe irraa baay’inaan addaan citee jirti. Qorattoonni mirga namoomaa Tigraay keessa seenuun isaanii daangeffameera ykn gonkumaa hin jiru.Humnoonni Itoophiyaa naannoo sana amm aiyyu to'achuu itti fufanii waan jiraniif gaazexeessitoonni fi namoonni biroo Tigraay irraa odeeffannoo argachuun rakkisaa ta'eera. Waraanni Eertiraa fi Loltoonni bulchiinsa naannoo Amaaraa irraa dhufan kanneen waldhabdee Tigraay keessatti gama waraana federaalaa Itoophiyaa dhaabchuun lolaa turan magaalaa ji’a tokko dura to’atan Shiree keessatti manneen daldalaa, qabeenya dhuunfaa, konkolaattota, fi kilinika fayyaa saamuun isaanii hojjettoonni gargaarsaa achi jiran lama dhaabbata oduu Ashoosheetid preesiif kan ibsan yoo ta’u sababa yaaddoo nageenyaatiin maqaan isaanii akka hin dhahamne gaafataniiru. Shiree keessatti dargaggoonni hedduun waraana Eertiraan butamuu hojjattoonni gargaarsaa beeksisaniiru. Hojjataan gargaarsaa Tokko akka jedheetti, eega magaala shire to’atanii booda, dargaggoonni 300 ol loltoota federaalaa Itoophiyaan jumlaa hidhamuu isaanii argeera jedhe .Shireen, namoota biyya ofii keessaa buqqa’an baay’inaan kan keessa qubatan qabattee jirti. Naannoo magaalattii iddoowwan namoota qabaman keessa tursan adda addaatu jira,kan jedhan hojjetaan gargaarsaa kun, loltoonni federaalaa kan Itoophiyaa namoota Adda Bilisummaa Ummata Tigraay(TPLF) waliin hidhata qaban jechuun amanan hidhaa akka turanis hubachiisaniiru.


Hoggantoonnii Marii Araaraa Tigraay Deeman

Gaafa Afrikaatti bakkaa bu’aan addaa gamtaa Afrikaa fi Hogganaan marii nageenyaa mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa fi mootummaa naannoo Tigraay giduutti faasifamee, prezidaantin Naayijeeriyaa duraanii Oluseegun Obasanjo fi Itti aantun prezidaanti Afrikaa kibbaa duraanii Fuumiziili Milaamboo Nigichuka kamisaa kaleessaa nannoo Tigraay magaala maqalee dhaqanii jiru. Miseensa garee marii nageenyaa mootummaa naannoo Tigraay kan ta’an Obbo Wandimmuu Asaminewu akka miidiyaalee naannichaa ti himanitti kaayyoon daawwaannaa garee obasanjoon hogganamuu akkaataan adeemsaa waligaltichaa akkamitti akka hoojii irra olaa jiru hubachuudhaf . Dhimma kana irrati ibsa kennamee irraa akka hubachuun danda’ameetti, ajajjidoonni waraanaa gareewwan lammanii guyyoottan lamman ykn guyoottan sadan dhufan keessatti magaalaa Shire keessatti walarganii dubbatu. Dhimoottan biro irratti yaada kan kennan Obasanjoon wa’ee waraanni Eertiraa Tigraayin gad lakkisee bahu irrattis dubbachuu isaanii Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaaseera.


Godinaa Guraageetti Komaandii Poostiin Dhaabbate

Bulchiinsa naanoo kibba Itiyoophiyaa jala kan jiruu Godinni Guraagee guyaa Har’aatii kaasee komaandi poosti umnoottan feederaalaa fi unmaa addaa naanichaatiin hogganamu jala akka buluu waajjirii nagaa fi tasgabbi naanichaa beeksiseera. Komaandi poostichi kan labsamee dhimma nagenyaa nannoo sana muudate umna nageenyaa Idileetin too’achuun waan hindanda’amneef akka ta’e itti gaafatamaan wajiraa nageenyaa fi tasgabbii naanichaa oboo Alemaayyoo Baawuudii sagalee Amerikaatti himuu isaanii Yoonaatan ZebdiYoos Hawaasaa irra gabaaseera. Labsichii ji’oottan lamman dhufaaniif hojii irra akka olu kan himan oboo Alemaayyoon , labsii Kanaan namoottan akka jiraattonni hojii isaanii hin hojjanee taasisan akka too’annoo jalaa olchaman himanii, yeroo kana keessatti, alaabaa seeraan alaa qabachuun, beeksisaawwan nama kakaasan maxxasuun , karaa cufuun, walga’idhaa fi hiriirrawwan hin eeyyamanne taasisuun dhorkaa akka ta’e ibsaniiru. Jiraattonii VOAn haasofsiisefi maqaan isaanii akka hin dahamne gaafatan jiraattonni godinichaa 200 ol ta’an hidhamuu isaanii ibsaniiru. Dhimmaa kana irratti kan gaafataman obbo Alamaayyon namoonni 70n too’annoo jala oolani akka qorannoon irratti taasifamee jiru himaniiru. Gaafiin mootummaa naannoo qabaachuu godina Guraagee keessatti akka dhihaachaa jiru gabaasaa turuun keenyaa ni beekama.


Gargaarsi Namoomaa Kaabaa Itiyoopiyaa Itti Fufee Jira

Dhaabbileen gargaarsaa mootummoota gamtoomanii kaabba Itiyoophiyaa keessatti jiraattotaa sababa wal waraansaantin qe’ee isaanii irraa buqqa’an, warreen balaa hongeetin miidhamaanif gargaarsa taasisaa jiraachuu isaanii ibsanii jiru. Dhaabbanii dhimma godaantotaa irratti hojjatu IOM ibsaa fuulaa tiwuutari isaa irratti baaseen Tigraay keessatti hojii lubbuu baraaruu itti fufee jiraachuu isaa beeksiseera. Akkuma Kanaan gargaarsa barbaachisaa midhaan nyaataa hin taanee bakka namoottan qe’ee isaanii irraa buqan qubatanii jiraan naanno magaalaa Shireetti argaman 6 keessatti raabsuu isaa IOM ibsee jiraa. Dhaabbanni sagantaa midhaan nyaataa adduunyaa WFP gama isaatiin jiraattota Naannoo Affaar sababa hongee fi wal waraansaatiin miidhamanif gargaarsaa taasisaa akka jiru ibseera. Akkuma Kanaan namoottan kuma 600 fi kuma 50 karaa lubbuu baraaruutiin, namoottan kuma 100 fi kuma 10 karaa midhaan nyaata madaalawaa ta’een akka gargaaraa jiru ibsee, ijoolewwan kuma 96 ta’n immoo karaa mana baruumsaatiin nyaataan gargaaraa akka jiru beeksiseera. Itiyoophiyaatti daarekteera WFP kan ta’an Kila’uud Jibidaar naanno Affaar keessa rakkoon hamaan jiraachuu isaa dubbatanii, keessumaa rakkinaa bishaanii isaa hamaa ta’ee haala waarii qabeessa ta’een furuudhaaf dhaabbanni isaanii hawaasaa naanichaa fi mootummaa awajjin akka hojjachaa jiru ibsaniiru.


Jiraattonii Kaabaa Itiyoopiyaa Sababaa Waraansaan Adda Bahan Firoottan Isaanii Wajjin Wal-arguu Akka Barbaadan Dubbatan

Jiraatonni Kaaba Itiyoophiyaa godina walloo kaabaa fi magaalaa Allaamaaxaa wali galtee nageenyaa mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa fi mootummaa naannoo Tigraay gidduutti taasifameetti gammaduu isaanii ibsaanii sababa walwaraansichaatin kan ke’e miseensonni maati walharkaa babbadan akka barbaadamanii froottan isaanii wajjin wal argan gaafatanii jiruu. Jiraataan magaalaa Waldiyaa ergaa obboleesaa isaanii wajjin addaan bahani yeroo dheeraa ta’uu isaa Sagaleen Amerikaatti himuu isaaniitiif jiraataan magalaa Alaamaxaa tokko immoo maatii isaanii dabalatee namoonii hedduun bakkii isaan jiran akka hin beekamenne ibsanii qaamoleen dhimmichii isaan ilaallatu akka isaan gargaaran gaafacuu isaanii gabaasnii Masfin Arragee ibseeraa. Itti gaafatamaan dhimmaa quunnamitti waldaa fannoo diimaa Itiyoophiyaa Dr. Solomon Ali, dhaabanii isaanii namoottan sababa rakinaa nammii umee fi rakkina umamaatiin kan ka‘e gargar bahanii turan kuma 80 ta’an amma ammatii maatii isaanii wajjin wal quunamsiisuu isaa insanii jiru. Warren amma ammatii wal hin quunnamnesi barbaadanii akka wal agarsiisan Dr. solomoon ibsuun isaanii beekameera . Itti aantuu itti gaafatamtuu dhimmaa kominikeshinii mootummaa naannoo Amaaraa kan ta’’an aadde Hiilinaa Mebraatuu mootummaan naanichaa wal galtee nageenyaa hojii irra ollchuudhaaf itti dhimmatee akka hojjachaa jiru ibsanii daabilee aduunyaa wajjin ta’uudhaan maatiwaan gar gar bahan walitti debisuudhaaf akka hojjatan ibsaa VOA dhaaf keenna keessatti himuun isaanii beekameera.


Buqqaatonni Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Keessa Jiran Komee Dhageesiisan

Bulchiinsa naannoo Oromiyaa bakka adda addaa irraa buqqa’anii bulchiinsa naannoo Amaaraa godiina walloo kibbaa aanaa Qaalluu keessaa kanneen jiran mootummaan bakka qubsuuma ka birootti nu geessuuf kokolaataa nu dhiyeessine jechuun himatanii jiru. Waajirri waltaasisaan wabii nyaataa fi ittisa balaa kan goodiina walloo Kibbaa iyyati buqqaatootaa kun dhugaa irraa fagoo jira jechuu isaa gabaafamee jira. Waajirri kun akka jedhutti, uummata gidduu fi bakka buufataa keessa kan jiran buqqaatonni kuma 43 ta’an jiraachuu ibsee, kanneen harka 90 ta’an oromiyaa irraa dhufan kun, hanaga har’atti kanneen kuma tokko ta’an gara godiina Sanaa seenaa akka jiran itti gaafatamaa waajirichaa Obbo Mohammad Seeid RSAf ibsuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Humnoota Tigraayiif Waa’ee Waliigaltee Tolfamee Ibsaama Jiraachuun Himame

Hogganaan looltoota Tigraay Letenaal Jeneraal Taaddasaa Worede akka jedhanitti Akkaataa bu’uura waliigaltee Naayiroobiitti tolfamee ilaalchisee, humnoota isaaniif ibsii kennamaa akka turee fi kunis guyyoota lamaan itti aanan keessatti ni xumurama jedhan. Ibsa Miidiyaalee naannoo sanaaf baasaniin, hubannaa kennamaa jiru kana booda loltoonni adda waraanaa irraa gara bakka isaaniif qophaa’etti ramadamuu jedhan. Hanga dandeettiin loojistikii ykn dandeettiin keenyaa hayyamutti al tokkotti fudhachuu dandeenya ykn erguuf guyyoota muraasa fudhachuu danda’a; Kun ni jalqaba” jedhan ajajaan olaanaa kun. Mariin Siyaasaa yeroo dhiyootti eegaluu qaba. Yoo kun harkifate madda waldhabdee ta’uu danda’a jedhanii, garuu Waliigaltee Nageenyaa hojiirra oolchuu eegallee jirra, jedhan. Mariin Siyaasaa akka baayyee gaariitti hojiirra ooluu akka danda'uuf garu yeroo dhiyootti eegalamuu qaba jechuun ibsan. Labsiin Naayiroobii Ajajoota Olaanoo Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT haalawwan raawwii waliigaltee Piriitooriyaa ilaalchisee baaseen ibsii ajajoota waraanaan humna isaaniif kennan, erga ajajaan kun bakka idilee isaanti deebi’anii booda guyyoota torba keessatti ni raawwatama. Ibsa waraana isaaniif kennan sana booda guyyaa afur keessatti looltummaa irraa adda ba’u jedha walii galteen labsame jechuun mulugeetaa Atsebahaa maqalee irraa gabaasee jira..


Kan Marii Irra Ture Jilli Tigraay Tuuta Oduuf Ibsa Kenne

Mootummaa Itiyoophiyaa fi bulchiinsa nannoo Tigraay giddutti marii gaggeffame ilaalchisee itti hirmaataa kan Turan Obbo Geetaachoo Raddaa fi Jeneraal Tsaadkaan Gbara Tinsaay saba himaa Tigraay keessaaf ibsa kennii jiru. Jiraachu uummata Tigraay hundee godhachuun walii gallee kan jedhan Obbo Geetaachoo Raddaa dhukaasii dhaabchuu isaan gargaarsii akka Tigraay seenuuf haallii mijeeffamee jira jedhan.Haga barbaadamee akka hin taane ni beekna jedhanii, Dawaalee seensisuuf carraan dandeesisuu uumamaa jira jedhu. Waluumaa gala dhukaasa dhaabanii gara marii siyaasaa itti aanuutti darbuuf haallii dandeesisuu kan uumamee ta’uus, waraanni Ertraa amma iyyu uummata irratti miidhaa geesiaa jira jedhan.Himata kanaaf gama Ertraa irraa deebiin kennamee jiraachuu baatus, ammaan dura himannaa irratti dhiyaataa ture soba jechaa turuun isaa ni yaadatama. Jeneraal Tsaadqaan Gabra Tinsaay gama isaaniin, waliigalteen tolfame Itiyoophiyaa jeeqama keessa lixxee keessaa baasuuf human kan qabu akkasumas, rakkoo uummata Tigraay heera biyyattiin furuuf kan haala mijeessee akkasumas, rakkoo Tigraay keessaa ilaaluufis kan dandeesisuu jechuu isaanii Muluugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Itiyoophiyaan Humna Eleektrikaa Gara Keniyaatti Ergu Jalqabdee Jirti

Hogganaan komunikeeshinii humna Elektirikii Itiyoophiyaa VoA'tti akka himanitti, biyyattiin humna eleektrikaa gara Keeniyaatti erguu Kamisa darbe eegaluu ishee fi waggaatti doolaara miiliyoona 100 argachuuf karoorfattee jirti. Itti gaafatamaan komunikeeshinii dhaabbata tajaajiila humnaa mootummaa Moges Mekonen akka jedhanitti, gara alaatti erguun kun Meegaa Waatii 75n kan eegale yoo ta’u, bu’uura waliigaltee biyyoota lamaanii mallatteesaniin, waggoota sadii booda gara Meegawaat 200tti akka ol guddatu ibsan. Moges akkasumas waggoota sadii booda maallaqni al-ergii gara ol’aanaa MW 400tti akka ol guddatu hubachiisaniiru.Waggaa sadii booda, gara meegaa waatii 400tti akka guddatuus ibsaniijiru.  Miidiyaaleen Keeniyaas akka gabaasanitti biyyattiin humna ibsaa Itiyoophiyaa irraa Kamisa dabree laasee galfachuu eegalte jedhan.


Gargaarsii Tigraay Dhaqqabaa Jira :Jaarmayoota Gargaarsaa

Koreen Fannoo Dimaa kan addunyaa balalii fi konkolaataan meeshaalee wal’ansa fayyaa kan hatattamaan barbaachisan Tigraay magaalaa Shiree keessatti dhaqqbsisuu isaa beeksisee jira. Waldaa Fannoo Diimaa Itiyoophiyaa waliin ta’uun gargaarsi toonii 20 namoota rakkoo hamaa keessa jiraniif ni raabsama jechuun koreen fannoo Dimaa kan addunyaa dameen Itiyoophiyaa Twitarii ofii irratti sambata dabree barreessee jira. Guyyuma kana sagantaan nyaata addunyaa (WFP)n konkolaataan isaa ergaman keessaa gareen lama Tigraay akka gahes Tiwiitara ofiiirratti barreesse. Inni 1ffaan gara Meqalleetti ergame kokolaataa boba’aa fe’an lama of keessaa qaba.Inni 2ffaan immoo nyaata gara shireetti geesseera. Kna malees kaleessa Meeshaalee wal’ansa fayyaa murteessoo ta’an qilleensar iraan erginee turre jechuun sagantaan nyaata addunyaa gaafa sambataa Tiwiitara isaa irratti dabalee ibseera.Kana malees ehama argannaan abdii jedhuun guyyaa guyyaatti gargaarsa geessuuf qophii ta’u labsee jira.  Gama biraatiin Pireezidaantiin Naayijeeriyaa duraanii fi Ergamaan addaa Gamtaa Afriikaa Olusegun Obasanjo waraana waggaa lamaa lammiileen Tigraay gara kuma 600 ta’an galaafate sana eegaluu isaatiif Addi Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) komatan. ABUT garu, waraana kana situ jalqabee jechuun himannaa irratti dhiyaate mormaa ture. Yaada maxxansa haaraa Ameerikaa SEMAFOR jedhamuun beekamu irratti maxxanfame keessatti, Obasanjo gahee nagaa buusuuf qabuu fi waliigaltee nagaa Adoolessa 2 Afrikaa Kibbaatti gaggeeffamuu fi labsii Naayiroobii Keeniyaatti ba’e irra ga’uuf rakkina irra aanuu bal’inaan ibseera.\n\nObasanjo gahee nagaa buusuuf qabuu fi waliigaltee nagaa Adoolessa 2 Afrikaa Kibbaatti labsamee fi labsii Naayiroobii Keessatti ba’e irra ga’uuf, rakkina ture bal’inaan ibsan.  Ollaan Itoophiyaa kan akka Eertiraa fi Sudaan tokko tokko kallattiinis ta’e harka biraan waraana kana keessatti qooda kan qaban ta’u, biyyoonni Gaanfa Afrikaa keessa jiran hundi gama hawaasummaa, diinagdee fi siyaasaa kallattiin haala hintaaneen dhiibbaa irra ga’eera jechuun Obosaanjoon ibsan. Wal waraansa kana keessatti Ijoo kan ta'e Tigraay keessatti gaaga'amni dhaqqabe gama namaa fi meeshaa baay'ee ol'aanaa ture. Namoonni 600,000 gadi hin taane kallattiin lola irratti ykn sababa dhukkubaa fi gargaarsa namoomaa argachuu dhabuun akka du’an tilmaamamee jira jedha barreeffamnii Obosaanjoo jechuun keeneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira..


Murteessituun Ruwaandaa Waancaa Addunyaa  Irratti Hirmaachuudhan Seenaa Galmeesite

Lammiin Ruwaandaa Saliimaa Raadiyaa Mukansangaa, dubartii Afrikaa jalqabaa taba waancaa addunyaa irratti murteessuudhaan Qaxar keessatti seenaa hojjechuuf jirtu. Saliimaan bara 2018 murteessituu sadarkaa tokkoffaa taa'uun ishii fi oggoota afraan darbaniif muuxannoon gama kanaan qabduu waltajjiilee akka addunyaatti geggeeffamaniif ishii qopheesuutu himama. Gabaasaan Niiw Yoorki Taayims Edii Nisbimanaa VOA wajjin gaafii fi deebii godhe irratti Mukansangaan dorgommii waancaa Afrikaa bara 2022 Kaameeruun keessatti gaggeeffame irratti gahumsa gaarii agarsuufii kunis ardii guutuun waayee ishee akka baruu waan godhe ture jedha.


Nagaan Argamuun Gargaarsa Dhaqqabsisuuf Karaa Kan Banee Ta’uus Iddoo Biraatti immo Danqaatu Jira:OCHA

Bulchiinsa naannoo Affaar, Amaaraa fi Tigraay keessatti nageenyi fooyya’aa ta’uun naannoowwan hanga ammaatti dhaqqabuun hin danda’amneef, carraa gargaarsa namoomaa raabsuuf banaa jira jechuun dhaabatii gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa (OCHAA)n beeksisee jira. Erga baatii waxabajjii bara dabree jechuun 2021 as yeroo jalqabaaf konkolaattota fe’umsaa 15 kanneen nyaata toonii 293 fe’ansadaasa 16 gama daandii Gondar – Addi Arekeyiin Tigray Maayi Tsebriitti seene seenee jira. Gama biraatiin diinummaan Oromiyaa Lixaa keessatti diinummaan wal ilaaluu deemaa jiru lammiilee nagaa kuma dhibbaan lakkaa’aman qe’ee isaanii irraa buqqisuu fi hojiiwwan gargaarsa namoomaa dhaqqabsisuu irratti dhiibbaa geessisuun isaa itti fufee jira jedha OCHAn. Weerarri koleeraa bulchiinsa naannoo Somaalee fi Oromiyaa keessatti mul’atu ammallee to’annaa jala hin oolle jedhe, hanga ammaatti namoonni 399 ol dhukkuba kanaan qabamuu fi lubbuun namoota 17 darbuu gabaafamee jira. Kana malees, hanqinni nyaataa fi bishaanii yeroo dheeraaf naannoolee caamaan miidhaman keessatti mul’ate, sadarkaa hanqina nyaataa mudatee akka dabaluu taasisuun isaa ibsamee jira.


Dorgommiin Tapha Kubbaa Millaa Kan Addunyaa Hawwiin Eegamaa Jira: Yaada Kenneme

Tapha kubbaa milllaa kan waancaa addunyaa Fifaan (FIFA) waggaa Afuur afuriin gaggeessu, barana Qataar keessatti jalqabamuuf guyyaan lama lafa hafee kanatti Itiyoophiyaa keessatti kanneen tapha kubbaa miilaa jaallata qophaa'aanii eeggataa kan jiran ta’uun ibsamee jira. Xiinxalaan waa’ee Kubbaa Miilaa deeggartoonni jaallatan Mansuur Abdulqeni RSAf akka ibsanti taphii kun hawwii guddaan eegamaa kan jiruu fi sportii addunyaa guddicha jedhanii jiru. Kun tapha kubbaa miilaa qofa osoo hin taane, ayyaaneeffannaa walii wajiin qoddatanii dha kan jedhan Mansuur nii,tapha waancaa kubbaa milaa addunyaa isa 2014 Biraazil qopheessite irratti Jarmaniin 7-1n Braaziliin injifachuun haala rifaasisaa inni umee irratti muxannoo qabanis dubbatan.yeroo sana uummanni biyyatti gadda guddaa keessatti kufuu argeera, guyyaa 34f Braazil keessan ture jedhan mesur. Seeneegaal biyyoota Afrkaa keessaa waancaa addunyaa Qataariif abdii gaarii qabdii jedhanii, sadio Maanee hin xabatiin hafuu isaa milkaa’iina seenneegaal irrtti dhiibbaa qaba jedhau Mansuur.


Gargaarsii Namoomaa Kallatii Adda Addaatiin Tigraayiin Seenu Itti Fufuu Isaa Qaamonni Adda Addaa Ibsanii Jiran

Walgaltee mootumma feederaalaa Itiyoophiyaa fi bulchiinsaa naannoo Tigraay giddutti tassifamee hordofuudhaan, gargaarsaa namoomaa Tigraay keessatti taasifamuu hariifachiisuudhaaf gareen Sadiii garaa Tigraayitti bobba’uu issa komishiinerri bulchiinsaa ittisa balaa Itiyoophiyaa Doktoor Shiferawu Teklemariyaam ibsaniiru. komishinerichii ibsaa miseensota mana maree bakka boo’ataf kennaniin gargaarsaa namoomaa kallatti Afuriin naannoo Tigraayitti erguun jalaqabuu isaa himanii, amma ammatti namoottan gargaarsa barbaadan miiliyoonii Tokkoo fi miliyoonii walakkaa gargaarsii akka qaqqabe ibsaniiru. Koreen biyyaleessa bulchinsaa fi qophaa’insaa ittisa balaa kan itti aanaa mummee ministeeraa Damaqee Mokononiin hogganamuu gamma isaatiin, michuuwwaan gargaarsaa kan sadarkaa aduunyaa akka gargaarsa atattamaa kanaaf gumaachaa taasisan gaafataniiru


Muummichii ministeeraa Itiyoophiyaa Koree Farra Malaamaltummaa Dhaabuu Beeksisan

Muumichi ministeeraa mootummaa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad hundee malaanmaltummaa biyya sana keessa jiru buqisuudhaaf sochii jalqabame bakkaan gahuudhaaf sadarkaa biyyaalesaatti koree dhaabuun isaanii beeksisan Muumichii ministeeraa tibbana haasaa yaa’ii mana maree bakka bu’oota irrati tasisaniin malaanmaltummaan biyyatti keessatti akka itti fufe jiruu ibsaanii tarkaanfii fudhachuudhaaf erga waadaa seenanii boodaa koree miseensota torba of keessa qabu, kan itti gaafatamaa dhimma nageenyaa biyyatti obbo Tamasgeen Xurunetiin hogganamu hudaa’u isaa fuulaa miidiyaa hawaasaa isaanii irratti beeksianiiru. Muummichii ministeeraa akka ibsanitti yeroo ammaa dhimmi malaanmaltummaa dhimaa nageenyaa biyyaa ta’ee jira jedhani, dhimmaa lafaatin, tajaajila bu’uraatiin, haqaa fi dhimmootan biraatin walqabatee malaanmaltumma jiruun kan ka’ee ummanii rakkachuu isaa ibsaniru. Dhimma kana irratti gabaasaan oduu kana Masfin Araagee kan haasofsiisee hoggaanaan walda hogeeyyota diinagdee Itiyoophiyaa Profeesee Mengiistuu Ketemaa mootumaan dhimmichi yaaddessaa ta’u isaa hubatee koree dhaabuu isaa dinqisiifatanii rakkinichaa hundee gadi fageeffatee jiruu sana akka laayyootti hiikuun rakkisaa akka ta’e ibsaniiru.


Humnoonni Eetraa Yoo Naannoo Tigraay Hin Gadhiisne Qoqqobbiin Irra kaa’amuu mala : Angawaa Gameessa Ministrii Dhimma Alaa Ameerikaa

Angawaa gameessi Ministeera himma alaa Yunaayitid Isteetis waliigaltee nagaa mootummaan isaanii fi ABUT mallatteessan ilaalchisee yaada muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy AhImad kennan simataniiru. "Yaada muummichi ministeeraa Abiy ifatti paarlaamaa biyyoolessaa irratti, nagaaf kutannoo qaban irra deebi'anii ibsuun ammas nu jajjabeessa" jedhan angawaan gameessi Ministeera dhimma alaa kun. Muummichi ministeeraa Dr. Abiyyi Ahimed waliigaltee nagaa dhiheenya kana mootummaa isaanii fi ABUT gidduutti mallattaa’e hojiirra oolchuun barbaachisaa ta’uu irra deebi’anii ibsaniiru. Miseensonni garee Gamtaa Afriikaa akkasumas mootummoonni Afrikaa Kibbaa, Keeniyaa fi Ameerikaa waliigalteen kun xumura akka argatu deeggaruun gahee cimaa qabaataniif galata guddaa qaban ibsaniiru. Ergaa tiwiitara kaleessa dabarsaniin,dubbi himaan TPLF Geetaachoo Reddaas barbaachisummaa raawwii waliigaltichaa irra deebi’anii ibsaniiru. "Wanti fuuldura keenya jiruu fi akkaataan itti qabnu fageenya hanga ammaatti deemame caalaa bu'aa guddaa qaba" jechuun tiwiitara isaa irratti barreesse. Angawaa gameessi Ministeera Dhimma Alaa kun Yunaayitid Isteetis adeemsa nagaa Itiyoophiyaa deggeruu akka itti fuftu irra deebi’anii ibsaniiru. Walitti bu’iinsi kun xumuramuu jalqabuu isaa argaa jirra jennee abdanna. Yunaayitid Isteetis Gamtaa Afrikaa deeggaruun, Mootummaa Itoophiyaa deggeruuf ga’ee ofii ba’uuf cicha qabdu kan itti fuftu yoo ta’u, miseensota paanaalii anaa qofa utuu hin taane, garuu mootummoota Afrikaa Kibbaa fi Keeniyaa fi kanneen biroo naannichaa kanneen walii galteen kun akka milkaa'uuf qiyyaafata guddaa kennan waliin ni hojje jechuun angawaan kun ibsaniiru jedha gabaase Kenedii Abaatee Finfinnee irraa erge. Angawaan gameessi ministeera Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets kun, Eertiraan loltoota ishee naannoo Tigraay keessaa yoo hin baafne qoqqobbiin irra kaa’amuu mala. Ministeerri dhimma Alaa irraa maqaan isaanii kan hin dhahamne angawaan kun, walii galtee nagaa Itiyoophiyaa ilaalchisee ibsa bilbilaan kaleessa kennaniin, walii galteen Naayiroobii humnoonni Eertiraa Itiyoophiyaa keessa jiraachuu isaanii beekamtii kan kennu ta’uu ibsaniiru. Hojiirra oolmaa walii galticha mirkaneessuuf yoo barbaachisaa ta'e qoqqobbii fayyadamuu irraa duubatti hin jennu" jechuun akeekkachiisaniiru. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed kaleessa mana maree bakka bu’oota Ummataaf ibsa kennanii, mootummaan isaanii waliigaltee nagaa hojii irra oolchuuf kutannoo akka qabu ibsaniiru jedhan qondaalli Yunaayitid Isteets maqaan isaanii hin ibsamne kun. ABUT ejjennoo wal fakkaataa fudhachuu isaas ibsaniiru. Akka waliigaltee kanaatti gargaarsi namoomaa naannoo Tigraay seenuu kan eegale yoo ta’u, erga ji’a Waxabajjii bara 2013 akka lakkoobsa Itiyoophiyaatii as yeroo jalqabaatiif gargaarsi karaa Gondar akka ergamu Sagantaan Nyaata Addunyaa agarsiiseera. Akka walii galtee Piritooriyaatti Naayiroobiitti mariin geggeessamee walii galtee sana hojii irra oolchuuf galmeen mallattaa’e, qaamonni lamaan Afriikaa Kibbaa keessatti dhimmoota ijoo irratti walii galan hanga tokko keessumaa humnoonni alaa fi humnoonni raayyaa ittisaa Itiyoophiyaa irraan kan hafe humnoonni kam iyyuu naannoo Tigraay keessaa akka ba’an, kunis Tigraayiin hiikkachiisuu waliin wal cina kan hojjetamu ta’uu ibsa jechuu dhaan galmee sana lakkoobsa lammata irra taa’ee jiru tuqee jira. Kun murteessaa dha kan jedhan angawaa gameessi maqaan isaanii hin tuqamne kun sababiin isaas jedhan Itiyoophiyaa keessa humnoonni Eertraa socho’an jiraachuu isaanii kan beekkannaa kennu qabxiin jiraachuu isaa fi amma ba’uun akka irra jiraatu mul’inatti waan ibsuuf jechuun hubachiisaniiru. Wal waraansa Kaaba Itiyoophiyaa keessatti Eertraan Itiyoophiyaa cina hiriirtee waraanaa akka jirtu kan ibsite Yunaayitid Isteetis, Eertraan waraana ishee akka baastu gaafataa turuun ni yaadatama. Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti walii galteen Pritooriyaas haa ta’u humnoonni alaa Tigraay keessaa akka ba’an kan murteesse walii galteen Naayirobii erga mallatteeffamee booda gama Eetraatii yaadi kenname hin jiru. Guyyaa kaleessaa ibsa kennaniin Eertraan waaana ishee hin baastu yoo ta’e tarkaanfiin akkamii fudhatamuu akka danda’amu angawaan Yunaayitid Isteetis kun gaafatamanii qoqqobbiin kaa’amuu akka danda’u tuqaniiru. Gaaffii dhiyaateef deebii kan kennan angawaa kun walii galteen sun humnoota Eertraa qofaa utuu hin taane humnoonni addaa Amaaraa fi milishoonni Affaan akka gad dhiisanii ba’an gaafata jedhan.


Gargaarsi Gama Tigraayitti Ergamuu Jalqabuu Simachuun Ergaan Gama Adda Addaa Darbaa Jira

Walitti bu’iinsi sun ka’ee waggaa lama booda balaliin yaalii kan ICRC har’a magaalaa Shiree qubatee jira. Gara Tigraayitti balaliin ta’u deebisee jalqabuun, gargaarsi namoomaa namoota kumaan laka’aman kanneen deggersi isaan barbaachisuu fi dararaman hatattamaan naannoo sana akka dhaqqabu gargaara jechuu dhaan ICRCn ergaa twitter maxxanseen beeksiseera. Erga baatii Waxabajjii bara 2021 as yeroo jalqabaaf karaa Gondar Tigraay Kaaba gama dhiyaa seenee jira jechuu dhaan jarmayaan nyaata addunyaa WFP fuula twitter ofii irratti barreessee jira. Midhaan gargaarsa murteessaa ta’e amma guyyoota dhufan keessatti hawaasa magaalaa Mai Tsebri keessa jiraniif ni dhiyaata. Nyaanni itti dabalaa, nyaani madaalamaa fi konkolaataan meeshaa wal’aansa fayyaa karaa danda’ame mara ergamuu itti fufa jedhee jira. Angawaa gameessa TPLF Profeeser Kindeyyaa Gebrehiwet gama isaaniin twitter isaanii irratti barreessuu dhaan, konkolaattota fe'umsaa meeshaalee gargaarsaa fe'anii Maqalee ga'aa jiran jedhan. Akka waliigaltee lola dhaabinsaa gargaarsi namoomaa dhorkaa malee akka dhaqqabu gochuuf mallattaa'een gargaarsi itti dabalaa yeroo dhiyoo ni dhaqqaba jennee abdanna jedhan.


Prezidaantichi Ameerikaa Duraanii Doonaald Traamp Filannoo Prezidaantummaa Bara 2024f Akka Dorgoman Beeksisan

Pirezidaantiin duraanii Doonaald Tiraamp Kibxata kaleessaa paartiin isaanii paartiin ripaablikaanotaa filannoo walakkeessa marsaatti hanga eegame argachuu erga dhabee booda filannoo prezidaantummaa kan bara 2024f akka dorgoman murteessuu isaanii beeksisan. Garuu akka miseensa paartichaa nama dulloomaa ta’etti, yeroo ammaa akka isa bara 2016 jeequmsi uumamee utuu hin taane hambaa hojii isaanii ol kaayyachuu fi bulchiinsa Traamp lammataaf karoora guddaa akka qaban dubbatan.


Buqqaatonni Biyya Keessaa Naannoo Amaaraa Keessatti Heddumaatanii Jiru

Walitti bu’insaa naannoo Oromiyaa godinaalee Wallagaa fi naannoo Beenshaangul Gumiz keessa jiruun kan ka’ee namoonni jireenyaa isaanii irraa buqqa’an magaala Finoote Salaamii fi magaalewwan biroo godinaa Goojjam lixaa keessa qobachaa jiraachuu isaanii mootummaan naannoo Amaaraa ibsee jira. Dubbi-himaana bulchiinsa ittisa balaa naannoo Amaaraa obbo Iyaasuu Masfin , gargaarisi namoomaa buqqaatotaa kanaaf taasifamaa jiruu yaraa akka ta’e fi mootummaan naanichaa waan harkaa qabuun gargaaraa akka jiru sagalee Amerikaatti himuu isaanii Asteer Misgaanaawu gaabaasteetti. Namoottan qee’ee isaanii irraa buqqa’an gamaa isaaniitin jireenyii isaan amma keessaa jiraa heduu jabaa ta’uu isaa VOAti himanii jiru. Dhimmaa nageenyaa wallaga keessaa jiruun akna ka’ee qe’ee ofii iraa buqqa’n akka itti fufee ji’a darbee kan ibsee daabbataa mootummootaa gamtoomaniitti qindeesii gargaasa namoomaa ykn OCHAn godinaalee Goojjam, Shawa kaabaa, kibba walloo, godinaa Waag Himiraa akkasumas magaalotaa Baahir Daar fi Dabree Birhaan keessa buqaatonni hedduun jiraachuu isaanii haanga’ootaa bulchiinsaa fi hojjattootaa gargaarsa namoomaa wabeffachuudhaan ibsuun isaa ni beekama.


Konkola’attonni Meeshaalee Gargaarsa  Fayyaa Fe’an Maqalee Seenaniiru

Ergaa ji’a hagayya darbee keessa lolli Tigraay deebi’ee itti fufee fi erga waligalteen Afrikaa kibbaa malatteefamee as yeroo jaqabaatiif qoricha fi meeshalee egumsaa fayyaa konkola’ataa lama guutuu qibxata har’aa magaalaa Maqalee galchuu isaa dhaabanii koree fannoo diimaa adduunyaa ICRCn beeksiseera. Itiyoophiyaatti itti gaafatamma dhaabbatichaa kan ta’an Nikoolaas Voon Arkis dhimmii egumsaa fayyaa naanicha keessa jiruu hedduu yaaddesaa ta’u isaa himanii gargaarsii amma qaqqabe kun namoottan gargariisi fayyaa atattamaan isaan barbaachisuuf carraa gaarii akka ta’e himaniiru. Gumaachaa gareewwan adda addatiin, deggersii dhaabbanii koreen fannoo diimaa addunyaa Tigraayii keessatti taasisuu akka baldhinaan itti fufu ibsii dhaabbatichii finfinnee irraa baase erera. Ergaa waligalteen dhukaasa dhaabuu taasifamee as dhaabbanni hawaasaa Fannoo diimaa Itiyoophiyaa naannoo Tigraay, Amaraa fi Affar kessatti gargaarsa yeroo atattamaa taasisaa jiraachuu isaa ibsii kub dabalee beeksiseera.


Adda Bilisummaa Uummata Tigraay Ibsa Baase

Koreen Giddugaleessaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT)marii fi waliigaltee mallatteessuu Afrikaa Kibbaa fi Keeniyaa keessatti gaggeeffame ilaalchisee ibsa isaa jalqabaa baasee jira. Ibsa isaa kana keessatti, waliigalteewwan mallattaa’an hojiirra oolchuuf akkasumas hojjechuuf qophii ta’uusaa ibsee ABUT loltoota hin qabu, garu namoota waraana ummataa ta’uun of irraa ittisuu keessatti qooda fudhatan qaba jechuun hiika waliigaltichaa akeekee jira. Ibsichi garuu, naannoleen poolisii fi kan nageenyaa irraa kan hafe waraana idilee qabaachuu akka hin qabne qajeelfama irratti jala sarare. Gama biraatiin gareen mormitootaa lama Tigraay keessatti socho’an Paartii Walabummaa Tigraay fi Arena Tigray waliigaltee kana irratti deebii kennuu isaanii Mulugheta Atsbahaa Mekellee irraa gabaasee jira.


Amerikaa fi Tokkummaan Mootummootaa Walii Galtee Ajajoota Waraanaa Simatanii Jiru

Yunaaytid Isteetis Walgahii Ajajoota waraanaa Olaanoo kan mootummaa Itiyoophiyaa fi humnootii Tigraay Raawwii Waliigaltee Naayiroobitti labsame hojiirra oolchuudhaan gargaarsa namoomaa gufuu tokko malee seenuu fi diinummaan wal ilaaluuhaala dhaabbataa ta’een dhaabuuf tole jechuu isaanii simatanii jiru. Raawwii waliigaltee Adoolessa 2, 2022 Pritoriyaa keessatti mallattaa'e caalaatti qabatamaa ta’u ibsuu bira darbee, qaamoleen waliigaltee Sambata dabree keessatti tumsa fi dhaqqabdummaa gargaarsa namoomaa danqaa hin qabne akka ta’u haala mijeessuuf caalaatti waadaa galan jedhan dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa Yunaaytid Isteetis Need Praayis. Mootummaan Itiyoophiyaa bulchiinsa naannoo Tigraay, Affaarii fi Amaaraa keessatti gargaarsii danqaa tokko malee dhaqqabsisuu saffisiisuuf karaa jiran martii banamuu kanaan dura beeksisee ture. Gargaarsii akka seenuuf ehamnii kennamee hojii irra oluu isaa akkasumas, waadaa cimaa gargaarsi namoomaa gara Naannoo Tigraay fi naannolee miidhaman kan Affaarii fi Amaaraatti erguun fedhii namoota baay'ee rakkoof saaxilamoo ta'anii guutuuf waadaa galan ni simannaa" jechuun Need Praayis. Hogganaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Ityoophiyaa Fiildii Maarshaal Berhaanuu Juulaa, waliigaltee Naayiroobi keessatti mallattaa’e hojii irra oolchuuf, mootummaan tumsa gochuuf kutannoo qabaachuu isaa irra deebi’anii ibsaniiru. Dubbi himaan ABUT Geetaachoo Redaas barbaachisummaa marsaa raawwii waliigaltichaa irra deebi’anii ibsaniiru. Wanti fuuldura keenya jiruu fi akkaataan itti qabnu fageenya hanga ammaatti imalamee caalaa, bu'aa guddaa qaba jechuun kaleessa Tiwiitara ofii irratti barreessan. Waliigaltee sambata dabree ajajoota waraanaa olaanoo gam lameen gidduutti haalawwan hojiirra oolfma waliigaltee Dhaabbataa Diinummaa wal ilaaluu Dhaabuu diriirse barreessaa dureen Tokkummaa motummootaa Antoniyoo Gutarrees simatanii jiru. Tokkummaan Mootummootaa adeemsa murteessaa ta’e kana deeggaruuf qophii ta’uu irra deebi’anii ibsan. Waliigaltee kana lammiilee nagaa lafa sana irra jiraniif fooyya’iinsa qabatamaa ta’etti jijjiiruuf, haala mijeessuun gargaarsa namoomaa fi tajaajiloota barbaachisoo ta’an saffisiisaan deebisuu dabalatee, hatattamaan gara fuulduraatti akka tarkaanfatan gaafatan.


Waliigalteen Tolfame Kabajamuu fi Hojii Irra Oluu Isaa Eegaa Jirra:Yunaaytid Isteetis

Yunaaytid Isteetis waliigaltee mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti Piritooriyaa keessatti mallattaa'e hatatamaan kabajamuu fi hojiirra ooluu isaa eegaa akka jirtu ibsitee jirti. Lammiileen Itoophiyaa balaaf saaxilaman kanneen Tigraay, Affaarii fi bulchiinsa naannoo Amaaraa keessa jiran, ammatti gargaarsa barbaadu jechuun waajirri Dhimma Afrikaa kaleessa Tiwiitara ofii irratti barreesse. Mariisisaan olaanaa kan Itoophiyaa Reedwaan Huseen garuu gargaarsi nyaataa gara Tigraayitti deemaa jira jedhanii Konkolaattonni nyaataa fe'an 35 fi qoricha fe'an 3 har’a shire ga'aniiru jechuun Tiwiitara ofii irratti barreessan. Kana malees, balalii ehamamee jira, Tajaajilli deebi'ee akka itti fufuuf hojjatamaa jira jedhan.aa jira. Mootummaan Itiyoophiyaa akka jedhutti, erga waliigaltee nagaa Piritooriyaa keessatti tolfamee as, lammiwwan Tigraay kuma 100 fi kuma 8 ta’an gargaarsa namoomaa argataniiru. Daarektarri olaanaa kan jaarmayaa Fayyaa Addunyaa ykn WHO Dr. Teediroos Adhanom gargaarsa nyaataa ykn qoricha tokko iyyu gara Tigraayitti sosso’aa hin jiru jedhan. Amb, Redwan gama isaaniin, golee tokko tokko keessa, hafuura nagaa balleessuuf carraaqaa jiru jechuun himatan. Gargaarsa ilaalchisee danqaan tokkollee hin jiru jedhan.


Gargaarsii Tigraay Seenee Moo Hin Seenne: Falmii Gam Lamaa

Mootummaan Itiyoophiyaa Jimaata har’a humnootiin isaa kan wal waraansaan miidhame Tigraay keessaa harka 70 akka to’atu ibsee gargaarsii seenuu kan ibse ta’uus, finciltoonni Tigraay garu kun soba jechuun haalanii jiru. Gargaarsi namoomaa naannoo sanaaf baay’ee barbaachisu ta’u fi achitti deebisuun waliigaltee nagaa mootummaa federaalaa fi ABUT gidduutti mallatteefame fi dhimmi ijoo ta’an keessa tokkodha. Dubbiin wal faallessu kun kan dhiyaate yeroo bakka bu’oonni gama wal lolan lameenii magaalaa galama mootummaa Keeniyaa Naayiroobii keessatti walga’ii hordoffii kan waliigaltee haaraa Adoolessa 2 magaalaa guddoo Afrikaa Kibbaa Piritooriyaa keessatti mallattaa’e yeroo gaggeessaa jiranti.


Mariin Nageenyaa Mootummaa fi ABUT Gidduutti Taasisame Gurmuulee Hidhattootaa Biroo Waliinis Itti Fufuu Qaba, Jedhu Xiinxalaan Siyaasaa

Waliigalteen nagaa mootummaa Itiyoophiyaa fi humnoota TPLF waliin jidduutti taasifameen booda ammas mareen guyyoota muraasa dura Naayroobiitti jalqabe itti fufee jira. Dhaabbanni tamsaasa Oduu Asooshiyeetid Pirees oduu harra ifoomseen, mareen humnoota Tigraay hiikkachiisuurratti xiyyeeffate ammas guyyootaaf dheerachuu angawa takka wabeeffaachuun ibsee jira. Obbo Solomoon Teferraa Yuuniversitii Ambootti barsiisaa muummee saayinsii Siyaasaati, walii galteen kun nageenya biyyaaf bu’aa gaarii akka qabu dubbatanii, garuu rakkoon nageenyaa biyyaa guutuutti akka furamuuf mootummaan kanneen Oromiyaa keessaa dabalatee warra hidhatanii socho’an waliin marii taa’uun waliigaltee dhukaasa dhaabinsaa mallatteessuu qaba, jedhan. Galmoo Daawwit tu qopheesse.


Namoottan Qe'ee Irraa Buqqa'anii fi Tajaajilli Bu'uuraa Bakka Duraatti Deebi'aa Jiru

Walwaraansa kaabaa Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa tureen kan ka’ee namoottan qe’ee isaanii irraa buqqa’an keessaa namoonii 3000 ta’an garaa mana isaanitti deebi’uu isaanii dhaabanni godaantota adduunyaa IOM ibseera . Akkuma kanan Bulchiinsa naannoo Amaaraa bakka Addii Harqaay jedhamu keessaa haalii nageenyaa waan fooyya’aa ta’a jiruuf jiraattonni naanichaa bakka qubannaa Qulicmeedaa jedhamuu keessa turan qe’ee isaaniitti deebisuudhaaf akka gargaaraa jiruu dhaabanii dhimaa baqatootaa kan mootumootaa gamtoomanii UNHCR akka ibse IOM fuulaa tiwutarii isaa irratti akka eere Asteer misgaanaawuu gabaastee jirti. Karaa biraatiin, dhaabbanni umnaa ibsaa Itiyoophiyaa kaaba biyyatti keessatti tajaajila Elektiriikaa gargar citee ture debisaanii diriirsuudhaaf hariitidhaan hojjachaa jiraachuu isaa akka VOA ti himee Masfin Arragee Gabaasee jira. Umna Electiriikaatin alattis tajaajilawwan barbaachisaa ta’an akka jalqabaman mootummaan gaafachaa jiraachuu isaa gabaasiini kun Eereera. Tajaajillawan bu’uraa deebisanii hojii irra oolchuudhaa fi dhiheessa gargaarsa namoomaa itti fufudhaaf waliigalteen walgahii Naayiroobii akka murteessaa ta’e gabaasameera.


Mariin Naayiroobii Keessaa Itti Fufeera

Mariin nageenyaa hoggantootaa umna waraana mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi hoggantoota waraana ABUT gidduutti Naayiroobii keessatti taasifamaa jiruu kamisaa har’aas itti fufuu isaa dhaabanni oduu Assoosheetid prees gabaasee jira. APn maddaawwan walgahichaaf dhiheenya qaban, kan waa’ee walgahichaa ifatti dubbachuudhaaf eeyyama hin arganne waabeffachuudhaa akka ibsetti Walgahiin wixataa dheengaddaa jalqabamee Roobii kaleesaa raawwata jedhamee karoofamee ture. Dhaabbanni mootumoota gamtoomanii Roobii kaleessaa akka ibsetti dhaabileen gargaarsa Tigraay keessatti hojii gargaarsa namoomaa itti fufudhaaf waligaltee haalaa dhukaasa dhaabuu irratti huundaa’ee kana eeggachaa akka jiran ibsee jira. Dhaabataa mootumootaa gamtoomaniitti daarikteera dhaabbata Fayya Aduunyaa kan ta’an Dr. Tewodiroos Adehaanoom ibsaa gaazexesootaaf kennaniin gargaarsa fayyaa taasisuudhaaf mallateeffama waligaltichaa eeggachaa akka jiran himuun isaanii bekameera. Garee mootummaa Itiyoophiyaa marii araaraa irratti hirmaate kan hogganan ambaasader Reediwaan Huseen dhuma torban kanaa ykn walakkeesa torban dhufuu keessa gargaarsii namoomaa akka Tigraayiin seenu taasifama jechuu isaanii APn gabaaseeraa. Haaluma walqabateen, Waligaltee mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa fi mootummaa naannoo Tigraay giduutti taasifamee irratti hudaa’uudhaan dhaabileen Miidiyaa waligaltichaa akkaataa gabaasuu qaban irratti qajeelfamni qophaawaa jiraachu isaa haanga’an mootumaa ibsani jiru. Daarekteerri abbaa taayitaa miidiyaa Itiyoophiyaa Mohaamed Idiris ibsaa dhaabbata presii Itiyoophiyaatiif kennan waabeffachuudhaan Kenedii Abaate Akka gabaasetti, qajeelfamni akkataa gabaasa miidiyaa kun kan qophaa’uuf deemuu waligaltee walwaraansaa fi diinummaa dhaabuu Afrikaa kibbaa keessatii taasifamee irratii hundaa’udhan. Qabxii Waligalitichaa keessaa tokko kan ta’ee lakkoofsa Sadii jalatti kan argamu, qabxii sadaffaan haala diinummaa dhaabuu jechuun, olola , barreefamaa fi haasaa diinumaa babaldhisuu irraa of qusachuu kan dabalatuu akka ta’e kan ibsuudhaa.


Walga’iin Mootummaa Itiyoiophiyaa fi ABUT Naayiroobii Keessatti Geggeessamaa Jiru Har’a Yokaan Boor Xumurama, Jedhame

Walgahiin Qondaaltota waraanaa mootummaa Itiyoophiya fi hoggantoota waraana ABUT gidduutti magaalaa Naayiroobii keessatti taasifamaa jiruu har’a ykn guyyaa borii akka xumuramuu dubbi himaan ministeeraa dhimmaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasadar Meles Alem ibsaa gaazexesootaaf keenaanni himuu isaanii Kenedii Abaatee gabaasera. Waligalteen marichaa dhukaasaa dhaabuu , gargaarsa namoomaa itti fufuudhaaf tajaajilawwan bu’uraa deebisaanii dirirrisuudhaaf akka murteesaa ta’e gamtaan Afrikaa kan ibsee yemuu ta’u, dubbi himaan minsteeraa dhimmaa alaa US Niid Praayis gama isaatiin, waligaltee irra gahame hojii irra oolchuun murteessaa akka ta’e ibsuu isaanii gabaasii kun eereera.


Mariiin Mootummaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay Naayiroobiitti Guyyaa Lammataaf Itti Fufee Oole

Ajajoonni waraanaa gameeyyiin ka mootummaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay marii isaanii, guyyaa lammaffaaf Naayiroobii keessatti itti fufanii jiran. Gamtaan Afrikaa akka jedhetti walga’ii kana irratti ulaagaaleen ittiin Tigiraay keessatti waraansi dhaabatu, gargaarsi namoomaa gargaaramtoota qaqqabuu fi tajaajilawwan jalqabaman lafa kaa’amuuf jiran. Hoogganaan ajajoota raayyaa ittisaa Itiyoophiyaa – Fiild Maarshaal Birhaanuu Juulaa fi ajajaan waraana Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay, Jeneraal Taaddesee Werredee hoogganoota gam-lameenii maricha irratti argaman keessa jiraachuun beekamee jira.


Hoggantoonni Addunyaa Duumessa Muddamsaa Jalatti Haala Qilleensaa irratti walitti qabaman

Hoggantoonni addunyaa Wiixata har’a marii haala qilleensaa irratti dubbatan Masrii keessatti walga’anii jiru. Hirmaatonni faalama qilleensaa xiqqeesuuf fi biyyoota guddachaa jiran kanneen duraanuu dhiibbaa ho’a qilleensaa dabaluutiin barbadaa’an maallaqaan deeggaruuf dhiibbaa jala jiran. Walgahiin haala qilleensaa kun kan bakka bashannana Galaana Diimaa Sharm el-Sheikh keessatti gaggeeffame yeroo biyyoonni addunyaa balaa uumamaa cimaa bara kana qofa lubbuu namoota kumaatamaan lakkaa’aman galaafatee fi doolaara biliyoonaan lakkaa’amu baase mudachaa jirutti. Sirna baniinsaa Wiixata har’a gaggeeffame irratti qondaaltonni rakkoo dinagdee waraana Raashiyaan Yukireen irratti geggeessite, rakkoo anniisaa ykn eneerjii, qaala’iinsa jireenyaa dabalaa jiruu fi weerara dhukkuba KOOVID-19 itti fufiinsaan mul’atu fi jijjiirama qilleensaa ittisuuf tattaaffii mootummoonni godhan akka itti fufan dhaamanii jiru. Angawaa gameessaa waa’ee jijjirama qilleensaa kan Tokkummaa Mootummootaa Siimoon Istiil ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, sodaan jiru dhimmoota aantummaa qaban biroo dursa kennuudha jedhan. Biyyoota 194 keessaa 29 qofatu karoora haala qilleensaa fooyya’aa kan dhiyeessan yoo ta’u, kunis marii Tokkummaan mootummootaa bara darbe Gilaasgow keessatti gaggeeffame irratti akka dhiyaateen ta’u Istiil hubachiisanii jiru.


Itiyoophiyaa Keessatti Nagaa Waaraa Argamsisuun Akkaan Rakkisaadha: Borel

Ityoophiyaa keessatti waraana suukaneessaa waggoota lamaan darban gaggeeffame sana booda dhukaasa dhaabinsa dhaabataa argamsisuun baay'ee rakkisaa ta'uuf deema jechuun hogganaan imaammata alaa Gamtaa Awurooppaa Josef Borel walgahii biyyoota dureeyyii G-7 jedhamu fi Jarmanii keessatti gaggeeffamaa jiru irratti, akeekkachiisanii jiru. Walii galtee mootummaan Itiyoophiyaa fi finciltoonni Tigraay mallatteessan oduu gammachiisaa dha jechuun Borel walgahii biyyoota G7 cinatti oduu gabaastootaaf ibsan. Garuu gamnii lamaan amma waliigaltee dhukaasa dhaabbataa irra ga'uu qabu kan jedhan Borrell, kun waan salphaa ta'uuf hin jiru jedhan. Sabaiin isaas, Nagaa buusuun loola waraanaa kaasuu caalaa rakkisaa dha jedhan. Gamtaan Afrikaa Itiyoophiyaa keessatti nagaa,fi araaraa buusuuf akkasumas, deebisanii dandamachisuuf carraaqqii taasiisan keessatti Gamtaan Aurooppaa deeggaruuf qophii ta’u ibsan Booreel. Itti fufsniis, yeroo walii galtee kana simataa jirrutti, hawaasnii addunyaa uummata kuma kurna hedduun kanneen hangi tokko immo, lakkoobsii kun kuma 100 jedhan, uummata walitti bu’iinsa kanaan ajjeefamanii fi gocha gara jabinaan hamaa kan wal waraansa kun itti fideen miidhaman yaadachuu qaba jedhan.


Waliigalteen Tolfame Akkaan Barbaachisaa Dha:Garee Mirga Namoomaa

Angawoonni Iyiyoophiyaa fi kan Tigraay gidduu kana walii galtee irra ga’uun isaanii, gocha hammeenyaa dabalataa fi balaa gargaarsa namoomaan dhabu irraa dhufu hambisuuf, hordoffii addunyaa kan hatattamaa fi cimaa ta’eef carraa murteessaa ta’eera jechuun Dhaabbanni mirga namoomaa Hiyumaan Raaytis Waach Jimaata har’a beeksisee jira. Tigraay keessatti wal waraansii eega jalqabamee Sadaasa 4 jechuun har’a waggaa lama kan guutee yoo ta’u, kunis humnootii Tigraayii fi Mootummaa federaalaa isa michoota naannoo fi biyya ollaa Ertiraa dabalatee giddutti ture. Qorannoon addunyaa, qaamoleen waraanaa kanneen miidhaa bal’aa raawwatan, miidhaa ummata nagaa irratti raawwatamuu akka hin dheeranne mirkaneessuuf furtuu ta’a jedhu Hiyumaan Raaytis keessatti Daayreekteera Afrikaa kan ta’an Kariin Nantulyaa. Dhaabbatichi, ajjeechaa seeraan ala raawwatamee, humnaan gudeeddii fi hokkara saalaa, dhukaasa seeraan alaa fi haleellaa xiyyaaraa, akkasumas saamicha dabalatee cabiinsa seera waraanaa fi dhiittaa mirga namoomaa hamaa qaamolee waldhabdee kana keessatti hirmaatan hundaan raawwatame galmeessee jira jedheera. Deggertoonni ijoo waliigaltichaa namoota nagaa ykn siviloota eeguuf dursa akka kennan, hojiin haala jiru hordofuu cimaa akka hojii irra oluuf, dhiibbaa gochuun mootummaan Itoophiyaa fi aangawoonni Tigraay waadaa mirgaa galan guutummaatti akka raawwatan gochuu qabu jedha.Hiyumaan Raaytis Waach.


Walii galtee Nageenyaa Tolfame Deggersii Itti Fufee Jira

Preezdaantiin Ityoophiyaa Sahlework Zewde waliigaltee nagaa mootummaa federaalaa fi ABUT gidduutti mallattaa’e jajanii jiru. Kun biyya guddoo taate kan Itiyoophiyaa fi ummata isheetiif oduu baayyee gaarii dha jechuun ibsa kan baasan yoo at’u, injifannoon biyya keenya Itiyoophiyaaf jedhan. Carraa waliigaltee kanaan argamee qabachuun hojii irra olfama isaa, deebisanii ijaaruu fi deemsa deebisanii ijaaruu irratti fulleeffachuun barbaachisaa ta’uu cimsanii dubbataniiru. Walii galteen kun xumuura akka argatu gargaaruuf qooda guddaa kan fudhate garee Gamtaa Afrikaaf dinqiisifannaa qaban ibsanii jiru. Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad waliigaltee mootummaa isaanii fi ABUT gidduutti xumuramuu isaa faarsan. Lammiileen Ityoophiyaa marti carraa argamee kanaan fayyadamee waliin dhaabbachuun bulchiinsa naannoo Tigraay "deebisee ijaaruu fi dhaabuu akka qaban gaafatan. Diinummaa dhaabuu Waliigaltee Piritooriyaa keessatti mallatteessame hordofee ibsi ABUT irraa kenname hin jiru. Miseensi hooggan olaanaa ABUT Professor Kindeya Gebrehiwot garuu mootummaan Itoophiyaa Tigraay magaalaa Maychew haleellaa diroonii fi meeshaa waraanaa gurguddaa keessatti raawwate jechuun himatan. Magaaluuma kana keessattis dhukaasni meeshaa waraanaa namoota nagaa ajjeesee fi madeessee jedhan.Kun kan ta'e erga waliigaltee nagaa Pretoria keessatti mallatteessanii booda jechuun Tiwiitara irratti barreesse Sirna mallatteessuu Piritooriyaatti gaggeeffamerratti haasawa taasisaniin mariisisaan adda duree wayyaanee Geetaachoo Reedaan waliigaltee nagaa yeroo gabaabaa keessatti hojiirra oolchuun barbaachisaa ta’uu cimsanii dubbataniiru. Geetaachoon hawaasni addunyaa dhaabbachuu kana akka deeggarus dhaamaniiru. Sirna mallatteessuu Piritooriyaa irratti haasawa kan taasisan adda duree mari’attoota ABUT kan ta’an Geetaachoo Raddaa wayyaanee Geetaachoo Reedaan waliigaltee nagaa yeroo gabaabaa keessatti hojiirra oolchuun barbaachisaa ta’uu cimsanii dubbataniiru. Wal waraansii deebi’ee akka hin kaanee gochuuf Hawaasni addunyaa dhaabbachuu waraana kana akka deeggarus Geetachoo Raddaa dhaamanii jiru. Haala kanaan wal qabateen waliigaltee dhumaa fi bal’aan mootummaa federaalaa fi ABUT gidduutti mallattaa’e har’a ummataaf ifa ta’eera. Komishinni Marii Guutuu Biyyaa Waliigaltee Tofame Faarsee jira  Waliigaltee nagaa mootummaa federaalaa fi ABUT gidduutti mallatteeffamuun, milkaa’ina hojii komishinichaaf haala mijataa kan uumu ta’uu Komishinarri Olaanaan Marii Biyyoolessaa Itiyoophiyaa piroofeesar Mesfiin Araayaa dubbatanii jiru. Waltajjiin karaa nagaa kana itti fufuun qormaataa fi garaagarummaa hafe furuu akka qaban jajjabeessan. Gama biraan Tokkummaaan Mootummoota waliigaltee nagaa Roobii darbe mallatteffame hordofuun jaarmayoonni gargaarsaa deebi’anii hojii jalqabuuf ehama eegaa jiru jedha. Dubbi himaan barreessaa barreessaa duree tokkummaa mootummootaa kan Antoniyoo Gutarrees Guuteres kaleessa ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, waahiloonni keenya mootummaa Itiyoophiyaa fi kanneen biroo waliin wal qunnamtii taasisaa kan jiran yoo ta’u yeroo gabaabaa keessatti, sochii konkolaattota gargaarsa fe’anii fi hojjettoota gargaarsaa gara Mekellee fi Shireetti deebi'anii jalqabuuf jiru jedhan. Kokoolaataan gargaarsa fe’an karaa gama Afaar maqalee seenuu kan dhaaban Hagayya 22 bara 2022 ta’uun ni yaadatama.


Waliigalteen Araaraa Lola Tigiraay Furuuf Tolfame Lola naanoolee Biroo Keessaa Furuufis Itti Fufuu Qaba: Yaadaa Namoonni Kennan Keessaa

Waa'ee waliigaltee waliigaltee araaraa kaleessa mootummaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti mallatteessame kanaa, gabaasaan keenya, Naakoor Malkaa, yaada namootaa haga tokko walitti qabee jira. No media source currently available


Waliigalteen Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT Gidduutti Mallatteessame Ka Duraaniirra Caalaa Abdii Uumee Jira, Jedhu Xiinxaltoonni

Wal-waraansa mootummaa Itiyoophiyaa fi humnoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti waggoota lamaaf geggeessamee booda, araarri kaleessa Afrikaa Kibbaa, Pritooriyaa keessatti mallatteessame, akka xiinxaltoonni jedhanitti, waraansa lubbuu namoota kuma dhibba hedduu galaafatee fi miliyoonota manaa fi qehee ofii irraa buqqaase sana xumura itti godha abdii jedhu tu jira.


Dhibeen Busaa Dhiheenya Dabaluun Bookeen Akaakuu Haaraa Itiyoophiyaa Galuun Wal-qabachuu Malaa?

Oromiyaa keessatti dhukkubii Busaa dabalaa deemuu kan aangawoonni Biroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaa beeksisan, torban dabree gabaasnee turre. Dhibeen kun babal’achuun maal irraa akka madde adda baafachuuf Jaallanneen Instituutii Fayyaa Uummataa Itiyophiyaatti qorataa gameessa dhukkuboota daddabroo - Dr. Addunyaa Wayyeesaa, Finfinnee irraa dubbistee jirti.


Yunaayitid Isteetis Lolla Mootummaa Itoophiyaa fi TPLF Gidduu Dhaabuuf Walii Galtee Irra Ga’ame Smattee Jirti

Miinistriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Biliinken, mootummaan Ityoophiyaa fi Adda Bilisummaa Ummata Tigraay wal waraansi ture akka dhaabbatu walii galteen mallattaa’uu isaa ni simannaa, Gamtaan Afrikaa kaaba Ityoophiyaa keessatti nagaa buusuuf carraaqqii addaa taasisaa jiru ni galateeffanna” jedhan. Yunaayitid Isteetis adeemsa Gamtaa Afriikaan durfamu deeggaruu itti fufuuf qophii ta’uu isee irra deebitee ibsiteetti. Dura taa’aan Komishinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Faakii Mahaamaatis walii galtee paartilee lamaan jidduutti irra ga’ame galateeffataniiru. Gamtaan Afrikaas waliigalteen kun nagaa, nageenya, akkasumas tasgabbiin naannoo Tigraayitti akka deebi’uuf karaa saaqa jedhee jira. Muummichi barreessaan Tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutereesh, waliigalteen gareewwan lamaan gidduutti taasifame kun waraana waggoota lamaaf geggeeffamaa ture xumuruuf tarkaanfii jalqabaa fi murteessaa dha jechuun ibsaniiru. Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad waliigaltee kana hojiirra oolchuuf mootummaan isaanii qophii ta’uu ibsaniiru. Hoogganaan araarteessota mootummaa federaalaa ambaasaaddar Reedwaan Huseen waliigaltee irra ga’ameef jajannaa qaban ibsaniiru. Jeequmsa sana hunda irraa fagaachuu qabna turre. Ittisuus ni dandeenya turre jedhan ambaasaadder Reedwaan. Erga gubannee booda irraa akka baranne nan amana. Karaa ulfaataa baranne jedhan. Injifannoon Itoophiyaafi nagaa dhuma mataa isaafi jechuu dhaan waliigaltee kana mootummaa bakka bu'uun erga mallatteessanii booda tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru. Sirna mallatteessuu Piritooriyaatti gaggeeffame irratti haasaa ka dhageessisanhoogganaan araarteessota TPLF obbo Geetachoo Reedaa, walii-galteen nagaa kun hanga danda’ametti ariitii dhaan hojiitti hiikuun barbaachisaa dha jedhan jechuu dhaan Kenedii Abaatee Gabaasee jira.


Humnoonni Mootummaa Itiyoophiyaa  Finfinneetti Qabeenyaa Abboottan Manneen Warqee Qabatan, Jedhame

Wixata dheengadda akka lakoofsaa Itiyoopiyaatti Onkoloolessa 21 bara 2015 namoonii Uffata siviilotaa uffatan Magaalaa Finfinnee naannoo Piyaasaa fi Markaatoo keessatti kan argaamaan manoottan wareqiin itti gurguraman keessaa seenuudhaan warqeewaan akka fudhtanii deeman namoottan nageenyaa isaaniitif jechaa eenyummaa isaanii himuu hin barbaanne Sagalee Amerikaatti himaniiru. Abootiin manoottan daladalaa Sanaa poolisootaan akka qabamanii fudhataman namoonii VOA ti himan akka jedhaniitii, namoottan qabaman keessaa hedduun isaanii dhalattootaa naannoo Tigraay akka ta’an ibsaniiru. Namoonni suuqotaa sana sakatta’udhaan qabeenyaa fudhatan ajaja mana muurtii akka harkaa hin qabnee fi warqeewwan fudhatan sana gara mana baankiitti akka geessan himuu isaanii ibsameera. Tarkaanfichii suuqota meeqaa irrati akka fudhatamee fi namoonni qabeenyii isaanii jalaa fudhatamee ammam akka ta’an baramuu baatus, naannoo piyaassatti manneewwan gurgurtaa warqee 20 ta’an cufamuu isaanii namoonii ijaan argan VOA ti himuu isaanii gabaasinii Geree Hagoos kutaa Afaan tigirifaa irraa qopheesse ibseeraa. Dhimma kana irratti waajiraa poolisii Finfinnee fi poolisii feederaalaa irraa deebii argachuuf yaaliin taasifamee akka hin milkoofne gabaasnii kun beeksiseera.


Mootummaan Federaalaa Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay Waliigaltee Mallatteessan

Afrikaa kibbaa keessatti guyyoottan Saddeetan darbaniif marii araaraa irrra kanneen turaan mootumaan Itiyoophiyaa fi ABUT walwaraansaa waggoottan lamman darbaniif taasifamaa ture karaa nagaatiin furuudhaaf walgaltee irra gahuu isaanii jila Gamtaa Afrikaa jaarsummaan marii sana geggeessaa ture kan hoogganan Prezidaantiin Naajeriyaa duraanii Olusegun Obasaanjoo guyyaa har’aa ibsaa gaazexesootaaf kennaniin beeksisanii jiru. Akka Obsaanjoon jedhanitti, gareewwan lamman dhukaasaa dhaabu, tajaajilaa bu’uraa deebisaanii jalqabuu, gargaarsaa namoomaa mijeessuu, eegumsaa ijoolewwanii fi dubartootaaf taasifamuu qabu jabeesuu fi kanneen biroo irratti waliigalan. Garee mootumma Itiyoophiyaa bakka kan bu’an Ambaasader Reeduwaan Huseen fi ABUT kan bakka bu’an Obbo Geetaacheewu Radda waligaltee kana irraa gahamuu isaa haasaa taasisaniin mirkaanesani jiru. Mootummaan Itiyoophiyaa waligaltiichaa hojii irra olchuudhaaf akka itti dhimmatee hojjatuu, akkasumas ijaarsii sirna dimokiraasii akka jaabaatu, mariin biyyaalesaa akka taasifamu ambaasader Reediwaan Huseen ibsaniiru. Walwaraansa Kanaan kan ka’e lammiileen Tigraay kuma dhibbatti lakkawaman akka du’an, ijoollewwan akka hin baranne, hospiitaalonii akka tajaajila hin kennine taasifamuu isaanii kan ibsan obbo Geetachewu Raddaa, waligaaltichaa kan mallateessan ummataa Tigraay fi ummata Itiyoophiyaatiif carraa nagaa kennuudhaaf akka ta’e ibsanii jiru. Walgalteen irra gahamee akka dafee hojii irra oolu kan gaafatan obbo Geetaachoon gareen isaanii waan danda’ame hunda akka hojjatu ibsaniiru.


Tajaajiilli Eleektrikaa Jalqabuuf Deema Jedhame

Bulchiinsa naannoleen Amaaraa fi Tigraay tokko tokko kan Raayyaan Ittisa Biyyaatiin to’ataman keessatti, humna elektirikaa argachuuf akka jiran waajirri human Eleektrikaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Suphaan sarara humna olaanaa dabarsan kan Woldiyaa hanaga -Alamaaxaa gidduu miidhamee ture hojiin suphuu xumuramuu ibseera. Mootummaan naannolee naannoo Tigraay fi Amaaraa humnoota wayyaaneen to’atamaa turan keessattis tajaajiloota bu’uuraa biroo deebisee eegaluuf qophii taasifamaa ture beeksisaa tureera. Ameerikaa, Gamtaan Awurooppaa fi michoonni idil-addunyaa biroo mootummaan Ityoophiyaa Tigraay keessatti tajaajila barbaachisaa ta’e akka eegalu dhaamaa turaniiru. Bulchiinsa naannoo Tigraay fi Amaaraa kan humnoota TPLFn to’atamaa turan keessattis tajaajiloota bu’uuraa kannen biroo deebisee eegaluuf qophii taasifamaa ture beeksisaa tureera. Ameerikaa, Gamtaan Awurooppaa fi michoonni addunyaa biro, mootummaan Ityoophiyaa Tigraay keessatti tajaajila barbaachisaa ta’e akka eegalu gaafataa turaniiru. Tokku


Humnootiin Ertraa Namoota Nagaa Tigraay Keessatti Ajjesan: Kanneen Ijaan Argan

Mootummaan Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay Afrikaa Kibbaatti yeroo marii araaraa taa’anii jiranitti wal-taatonni humnoota mootummaa Itiyoophiyaa waraanni Ertraa namoota nagaa kan Tigraay haga tokko irratti ajjeechaa fi miidhaa hamaa akkasumas saamiinsa gaggeessu, jechuudhaan kanneen ijaan argan dhaabata oduu Ashosheetid Preesiif ibsanii jiru. Yakki rawwatame jedhamee kun wal waraansa waggaa lamaa badii guddaa dhaqqabsisee ilaalchisee, mariin nagaa sirnaawaan yeroo jalqabaaf gama wal waraanaa jiran giddutti gaggeeffamaa yeroo jiruutti. Dhaabbatii oduu Ashoosheetid Prees namoota ijaan agarree jedhan magaalota Shiree, Aksuum fi Adwaa irraa dhufan waliin dubbateera. Namoonni nagaan meeqa akka ajjeefaman ifa miti. Tajaajiilli Intarneetii fi bilbilaa Tigraay keessaa kan cite yoo ta’u, gaazexeessitoonni walaba ta’an Tigraay akka hin seenne dhorkamaniiru jedha. Dubbi himaan mootummaa Itoophiyaa himannaa kanaa fi humnoonni Itiyoophiyaa kan Eertiraa irratti to'annaa qabaachuu fi dhiisuu isaanii ilaalchisee gaaffii dhiyaateef deebii hin kennine.


Mariin Nagaa Afrikaa Kibbaa Har’as Itti Fufee Jira

Tigraay keessatti wal waraana kan jiran mootummaa Itiyoophiyaa if Adda Bilisummaa Uummaya Tigraay (ABUT) gidduutti mariin Afrikaa Kibbaa keessatti gaggeefamaa jiru hanga Wiixata har’atti dheerachuu isaa sabaa himaan naannoo kan Afrikaa Kibbaa fi dhaabatii oduu Ashoosheetid Prees gabaasanii jiru. Marii Kibxata dabree kaasee gaggeeffamaa jiru kana ilaalchisee ibsii ba’e ykn gad faageenyaan ifatti waan iibsamee hin jiru. Garu dubbii himtuun dura ta’aa komiishiina gamtaa Afrikaa kan Musaa Faakii Maahmaat , Ebba Kalondo, dhaamsa dhaabata oduu Ajaans Fraans Preesiif erganiin, marii kana xumuruuf guyyaan qabame hin jiru jedhan. Qondaalli qophii marii kanaa beeku tokko akka mirkaneessanitti, Afrikaa Kibbaa keessatti mariin mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi bakka bu’oota bulchiinsa naannoo Tigraay gidduutti taasifamaa jiru itti fufee jira. Mariin Gamtaa Afrikaatiin durfamu kun wal waraansa Yunaaytid Isteeteetis namoota hanga kuma dhibbaan lakkaa’aman ajjeesuu ibsituu keessatti diinummaan akka dhaabbatu kan barbaaddu yoo ta’u, tilmaamni kun hayyoota baratanii fi hojjettoonni fayyaa tokko tokkotu kenne. Mariin nagaa sirnaan jalqabaa torbee darbe kan eegale yoo ta’u, mootummaan Afrikaa Kibbaa Wiixata akka xumuramu beeksisee ture. Bakka bu’oonni gama lameen wal waraanaa jiran gaaffileef deebii hin laanne. Biyya Ollaa taatee fi waraanni ishee gama Itiyoophiyaa goreenwaraanaa jiru Eertiraan, marii kana irratti kan hirmaanne yoo ta’u, biyyi ukkaamsaa ykn cunqursaa gad fsgoo ta’e gaggeessuun beekamtu kun, waliigaltee irra ga’ame kamiyyuu kabajuu fi dhiisuun ishee ifa miti. Maddeen Jila Tigraay Afrikaa kibbaa keessa jiruutti dhiyoo ta’an dhaabata oduu AFPf akka ibsanti, mariin kun hanga Kibxata boritti itti fufuu mala.


Waa’ee Marii Araaraa Itiyoophiyaa Deemaa Jiruu Dhalattoonni Biyyattii Awurooppaa Keessa Bakkawwan Adda Addaa Jiraatan Maal Maal Jedhu?

Marii araaraa Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti Afrikaa Kibbaatti geggeessamu, Dilbata dhufu – jechuun – Onkoloolessa bara 2022 xumurama, jedhamee eegama. Gabaasaan keenya haaraan, Eebbisaa Naggasaa, dhimma marii kana irratti namoota biyyoota Awurooppaa adda addaa keessa jiraatan yaada gaafatee nuuf, Swiidin, Istookoolm irraa nuuf ergee jira.


Dura Taa’aan Komiishina Gamtaa Afriikaa fi Ministriin Dhimma Alaa Ameerikaa Wal Arguun Mari’atan

Ministirri Dhimma Alaa U.S Antoonii Blinken adeemsa nagaa kaaba Ityoophiyaa dabalatee dhimmoota ka biroo irratti dura taa’aa Komishinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Faaki Mahamat waliin maril’ataniiru. "Dura taa'aa Komishinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Faakii waliin Otawaatti wal arguun gammachiisaa ture. Dura taa'aa kan ta’an Faakiifi Gamtaan Afrikaa nagaa kaaba Ityoophiyaa milkeessuuf barbaachisoodha" jechuun Bilinken har'a tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru. Mootummaan Itiyoophiyaa gama biraan "naannoleen fi dhaabbileen warra dhihaa tokko tokko kijiba maqaa balleessii Itoophiyaa irratti faca'aa jiruu keessaa harka qabu jehee waan fedhe haa ta'u TPLF baraaruuf tattaafataa jiru jechuun himate. Gama biraatiin Geetaachoo Redaan yeroo jalqabaaf Piritooriyaa irraa walitti bu'iinsa kana ilaalchisee tiwiitara irratti kan barreessan yoo ta'u, himannaa barruuThe Economist jedhamuu mormaniiru. Gama biraan ajajaan waraana Tigraay Jeneraal Tadese Weredee, miidiyaa naannoof akka himanitti, lola malee filannoo biraa waan hin qabneef waraanni deemaa jira, itti fufas jedhan. Ibsa kaleessa miidiyaaf kennaniin, karoorri waraanni Itoophiyaa inni guddaan magaalaalee Tigraay to’achuu akka ta’e ibsaniiru; Aksum, Aduwaa humna Itoophiyaa fi Eertiraa jala jiru. Itti dabaluunis akeekni Eertiraa inni guddaan ummata tasgabbii dhabsiisuu fi shororkeessummaa uumuu akka ta’e dubbataniiru. Mootummaan Itiyoophiyaa bulchitoota Tigraay gaggeessan muudeera garuu kun hin milkaa’u jedhan.


Waa’ee Marii Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay Gidduu Namoonni Sagaleen Dubbise Maal Jedhan?

Mariin araaraa mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti Kibxata Afrikaa Kibbaa keessatti jalqabame Dilbata dhufu jechuun Onkoloolessa 30, bara 2022 ka xumuramu tahuu Mootummaan Afrikaa Kibbaa


Wal-Waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa Keessaa Maaliif Hawaasa Addunyaa Yaaddesse?

Walwaraansi Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti deemsisamee jiru hawaasa adduunyaa fi biyyoottan akka Yunaayitid Isteets yaaddoo cimaa keessa galchee jira. Lolichii akka atattamaan dhaabbatee gara marii nagaatti deebi’amu dhiibbaa gochaa jiru. Mootummaan Itiyoophiyaa gama Isaatiin , “biyyoottan alaa dhimmaa biyyaa koo keessaa seenaa jiru, ” jechuudhan akka hiriirri mormii bahamu taasisaa jira. Gama biraatiin mootummaan Eeritiraa, daangaa Itiyoophiyaa keessa seenee humnoota ABUT loluu mormii hawaasa adduunyaa ijoo ka biraa ta’ee jira. Dhimmoottan kana irratti akka ibsaa nuuf kennan Bafqaaduun, hojjataa mootummoota gamtoomanii duraanii fi ogeessa seera idil-adduunyaa - obbo Baayisaa Waaqwayyaa Jeeneevaa irraa haasofsiisee jira.


Wal Waraansii Itiyoophiyaa Kaabaa Dhaabchuu Qaba: Antonii Bliinkan

Ityoophiyaa gama kaabaa keessatti wal waraansii battalumatti akka dhaabbatu Ministirri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Blinken irra deebi’anii ibsanii iiru. Kanas Marii pirezidaantii biyya tokkummaa Araboota Emeereetootaa Mohamed Bin Zayed waliin taasisaniin irratti ture. Bliinkan Twitarii ofii irratti har’a akka barreessanti, Deeggarsa Yukireeniif taasifamuu fi wal waraansii Itoophiyaa gama kaabaa keessaa hatattamaan dhaabbachuu dabalatee dhimmoota naannoo adda addaarratti pirezidaantii Mohaammad Bin Zaayid waliin marii gaarii taasifne jedhan. Bliinkan Ibsa kaleessa baasaniin, namoota rakkatan hundaaf gargaarsi namoomaa danqaa tokko malee akka dhaqqabu, lammiilee nagaa eeguuf tarkaanfiin akka fudhatamu akkasumas, humnootiin Eertiraa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessaa akka ba’an gochuuf, jiloota walgahii irra jiran waliigaluu akka qabanis gaafatan. Hogganoonni gameeyyiin Addi bilisummaa uumata Tigraay wal waraansii akka dhaabtu, gargaarsii danqaa tokko malee akka seenu fi waraanni Ertraa Tigraay keessaa akka ba’an gaafatu Gama biraatiin, Mootummaan federaalaa Itiyoophiyaa sochii gargaarsa namoomaa Tigraay keessatti gaggeeffamu to'achuun dirqama heera mootummaa irraa ta’u ibse. Dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa, Laggasaa Tuliuu, Feesbuukii irratti akka maxxansanti, mootummaan Nageenya ummata Tigraay keessaa eeguu fi hojiin gargaarsa namoomaa achitti gaggeeffamu to’achuun dhimmi mariif dhiyaatu miti jechuu isaanii keeneedii Abaata Finfinnee irraa gabaasee jira.


Lolaan Bishaanii Torban  Kana Keessa Naannoo Gambeellaa Mudate Namoota Kuma 75 Ol Manarraa Buqqise, Jedhama

Naannoo Gaaambellaa keessatti balaa lolaa torban kana keessa mudateen lakkoofsi namoota qe'ee isaaniirraa buqqaasamanii kuma 75 ol gahuu Mootummaan Naannichaa beeksiseera. Itti gaafatamaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Gaambellaa, Gaatbeel Muun, roobni cimaa dheengadda roobe, kallattii lamaan lolaa cimaa uumeen, aanolee 8 godinaalee lama keessatti argaman keessatti hubaatii guddaa geessise jedhan.


Marii Araaraa Itiyoophiyaa Afrikaa Kibbaatti Geggeessamaa Jiru Irratti Dhimmoota Akkamiitu Dhihaachuuf Jira?

Mootummaan feederaalaa Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay waldhabiinsa isaan gidduu jiruu karaa nagaadhaan hiikuudhaaf Afrikaa kibbaa keessatti marii taa’aa jiru. Mariin kun kan qophaa’ee Gamtaa Afrikaatiin tahuus biyyoottani fi jarmiyaaleen hawaasa adduunyaa dhimma kanatti cichanii hojjachaa jiru. Dhimma marii araaraa kana ilaalchisee, Yunivarsitii Finfinneetti barsiisaa Falaasamaa ka turanii fi amma as Yunaaiyitid Isteetis keessa ka jiraatan – hayyuu falaasama siyaasaa Dr. Alamaayyoo Birruu waliin marii deemsisnee jirra.


Sodaa Qabu Taanaan Akka Deebi'an Hin Dirqisiifaman:Labsii Ba'e

Sababaa Haala Nageenyaa Itiyoophiyaa keessaa waliin Wal qabatee lammiwwan Itiyoophiyaa Onkolooleessa 20 bara 2022 duraa Amerikaa keessa jiran Baatiilee 18’f akka Yunaayitid Isteetis keessa turan fi hojjechuu danda’an Yunaayitid Isteetis ehamtee jirti. Kana ilaalchisee Abukaatoo dhimma Immigreeshinii fi dhimmoota biroo kan ta'an Obbo Israa'eel Gobanaa Jaallanneen Minesootaa irraa haasoofsiifte jirti.


Mootummaan Itiyoophiyaa Jilli Isaa Mariif Har’a Gara Afrikaa Kibbaatti Imaluu Beeksisee Jira

Mootummaan federaalaa Itiyoophiyaa marii nageenyaa Gamtaan Afrikaa Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) waliin waame irratti hirmaachuuf jilli isaa har’a ganama gara Afrikaa Kibbaatti imaluu isaa beeksise. Mootummaan Itiyoophiyaa marii kana akka carraa waldhabdee uumame karaa nagaan furuu fi haala lafarra jiru fooyyeessa jechuun kan ilaaluu ta’u, ibsii ministriin ittisaa kan Itiyoophiyaa baase beeksisee jira. Dubbii himaa ABUT Proofeesar Kindayyaa Gabrehiwoot kaleessa fuula Twiitarii isaanii irratti barruu maxxansaniin gareen isaanii Afrikaa Kibba galuu isaa beeksisanii jiran. Marii araaraa Itiyoophiyaa fi Tigiraay ka Gamtaa Afrikaatiin hoogganamutti hirmaachuuf jilli mootummaa Tigiraay Afrikaa Kibbaa seenee jira, jedhan. Mootummaan Itiyoophiyaa garu waraanni isaa guyyoota dhiyeenya kanaa keessa maagaaloota gurguddoo to’aachhaa akka jiru ibsee isaan kam akka ta’an garu hin ibsinee. Gama kaaniin, Abuniin kaatoliika Romaa Poop Fraansiis mariin mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT giddutti gaggeeffamuuf har’a tti saganteeffame dursuun Dilbata kaleessaa waa’ee Itiyoophiyaa kadhatanii jiru. Waa'ee waldhabdee Itoophiyaa keessatti adeemsifamaa jiru yaaddoodhaaniin hordofa jedhanii, Jeequmsii rakkoo fura osoo hin taane bu'aa gaddisiisaa inni fidu kan dabalu ta'uu, ammas onneen koo irra irra deebi'een hima jedhan. Gidiraa ummanni ofii isaa of irraa ittisuu hin dandeenye kana hoggantoonni siyaasaa dhaabuu akkasumas, furmaata haqa qabeessa kan waaraa, nagaa guutuu biyyatti ta’u akka barbaadan waamicha dhiheessa jedhan pope fraansis. Tattaaffii paartileen marii irratti hirmaatan fi faayidaa waloo hordofuun taasisaa jiran daandii araaraa qabatamaatti nuuf haa geessu, Obboloota keenya kan Itoophiyaa kadhannaa keenya akka hin hanqanne, Obbolootaa fi obboleettoota akka malee miidhamaniif kadhachuu hin dagatinaa, kana malees, tokkummaa keenyaa fi gargaarsa namoomaa isaan barbaachisu dhiyeessuufii hin dagatinaa jedhan pope Fraansiis.


Magaalaan Aduwaa To’annaa Mootummaa Jala Jirti:Hojjataa Gargaarsaa Humnoonni Itiyoophiyaa fi Ertiraa magaalaa seena qabeettii Adwaa kan Tigraay keessaa to’achuu Hojjetaan gargaarsaa tokko ibsanii jiru.Hojjataan gargaarsaa kun dhaabata oduu Asoosheetid Preessiif Dilbata kaleessaa akka ibseetti, waraannii Ertraa fi Itiyoophiyaa sambata dabree kana Adwaa qabatan.Kunis waraanni Tigraay midhaa irra ga’een gadhisee eega ba’e booda. Guyyoota darban kana keessa walduraa duubaan magaalota to’achuu waan itti fufaniif jecha hogganoonni Tigraay duubatti deebi’aa jiru.Mariin nagaa qaamota wal waraanaa jidduutti taasifamus eegama jira .


Tigraay Keessatti Humnaan Gudeeddii fi Ajjeechaan Rawwatamee Jira: Galmee Keessoo

Ityoophiyaa gama kaabaa naannoo Tigraayitti wal waraansa geggeeffameen dubartoonnii fi shamarran kurnootaan lakkaa'aman gudeedamuu fi lammiileen nagaa dhibbaan lakkaa'aman ajjeefamuun gabaafamee jira. Kanas galmee waaltaa Qindeessituu haala hatattamaa kan Balaa Tasaa bulchiinsa naannoo naannoo Tigraay qopheessee fi The Asoosheetid Prees ijaan argeetu mul'isa. Magaala Tigraay Kaaba dhiyaa Shiraaroo keessatti, shamarranii fi dubartoonni umriin isaanii waggaa 13 hanga 80 gidduu jiran gara 40 ta'an gudeedamaniiru jedha. Hokkara saalaa kanaaf eenyu itti gaafatamaa akka ta’e kan hin ibsinee galmeen kun, yoom akka gaggeeffamees hin ibsine. Galmeen keessoo kun akka gabaasetti Tigraay naannoo Tahtay Adiyaboo, Dedebit fi Tselemti keessatti namoonni dhuunfaa 159 rasaasaan ajjeefamaniiru. Walitti bu’iinsi humnoota Itiyoophiyaa fi ABUT jiddutti eeega jalqabamee waggaa lama guutuuf akka jiru ni yaadatama.


Bilinken Dhimma Itiyoophiyaa Irratti Kaleessa Ruttoo fi Ministara Afrikaa Kibbaa Waliin Dubbatan

Ministarri Dhimma Alaa Yunaayitdi Isteetis Marii Araaraa Itiyoophiyaa Har’a Afrikaa Kibbaa Keessatti jalqabama jedhamee eegamu ilaalchisee prezidaantii Keeniyaa Wiiliyaam Ruuttoo fi Ministara Dhimma Alaa, Hariiroo fi Waliitumsa Idil Addunyaa Afirkaa Kibbaa Naaleedii Paandoor waliin kaleessa dubbatanii jiran. Mr. Bilinken, marii isaanii tii booda barreeffamoota fuula Twiiterii isaanii irratti maxxansaniin, “Ministara Dhimma Alaa Afrikaa Kibbaa Paandoor waliinis haalawwan mariiwwan araaraa Itiyoophiyaa itti milkaa’an irratti mari’annee jirra. Qooda barbaachisaa Afrikaa Kibbaa marii sana keessatti qabduufis galateeffadheen jira,” jedhan. Dubbi-himaan Ministara Dhimma-alaa Yunaayitid Iasteetis Need Praayis, barreeffama kaleessa baasanii fi marsariitii ministirichaa irratti maxxansaniin Bilinken yeroo prezidaanti Ruuttoo waliin dubbataniitti ‘qooda ijoo Keeniyaan, nagaa fi tasgagabbii Itiyoophiyaa fi guutummaa Afrikaa keessatti qabdi’ jedhan irratti kan mari’atan tahuu, Sadaasa fuul-dura keenyaa Waashington Diisii keessatti ka geggeessamu fi prezidaant Joo Baayiden kan waaman gumii hoogganoota Yunaayitid Isteetis fi biyyoota Afrikaa irrattis mari’achuu isaanii, dubbi-himaan isaanii kun eeranii jiru. Gama biraatiin Ministarichi Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Bilinken baatii Fulbaana dabree keessa marii bu’a qabeessa prezidaantii Afrikaa Kibbaa Siriil Raamaafoosaa waliin Waashington Diisii keessatti geggeessan hordofee, Yunaayitid Isteetis fi Afrikaa Kibbaa dhimmoota dantaalee isaanii waloo irratti akka walii tumsan irra deebi’anii mirkaneessanii jiran, jedha, ibsi waajjira dubbi-himaa sana irraa bahe.


Gareen Marii Araaraa Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay Afrikaa Kibbaa Seenuun Himame

Marii Araaraa Mootummaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti jalqabama jedhameef gama lemeen irraa mari’attoonni Afrikaa Kibbaa galuun isaanii dhaga’amaa jira. Iddoo fi sa’aatiin mariin sun itti geggeessamu kan iccitiitti qabamee fi haga ammaatti hin himamiin jiru taheyyuu, gama Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay irraa Proofeesar Kindayyaa Gabrehiwoot har’a fuula Twiiterii isaanii irratti barruu maxxansaniin gareen isaanii Afrikaa Kibba galuu isaa beeksisanii jiran. “Marii araaraa Itiyoophiyaa fi Tigiraay ka Gamtaa Afrikaatiin hoogganamutti hirmaachuuf jilli mootummaa Tigiraay Afrikaa Kibbaa seenee jira,” jedhan. Dubbi-himaan kun “dhimmoota fardii” jechuun fuula Twiterii isaanii iratti “waraansi hatattamaan akka dhaabatu, dhiheessiin gargaarsa namoomaa otuu hin daangessamiin kennamuu fi humnoonni Ertiraa Tigiraay keessaa bahuu,”tahuu barreessanii jiran. Tahus, qabxiileen kun haal-duree marichaa tahuu fi dhiisuun waan adda baasanii himan hin jiru. “Tarkaanfiin waraanaa furmaata tahuu hin danda’u,” jechuun barruu twiterii isaanii xumuran, Proofessar Kidayyaa Gavrehiwoot. Garee gama Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay keessa Jeneraal Tsaadqaan Gabre-tensaayii fi Obbo Getaachew Raddaa ka jiran tabuun gabaasamee jira. Hanga oduun kun qindeessametti gama mootummaa Itiyoophiyaatii oduun ifaan dhaga’ame jiraachuu dhabaateyyuu, miseensa garee hirmaattota marii araa gam mootummaa Itiyoophiyaa akka tahan ka duraan ibsamee ture, Obbo Reediwaan Huseen, Kamisa dabre, jechuun Onkoloolessa 20,2022 fuula twiterii isaanii irratti barruu maxxansaniin, waiin dubbiin yokaan mariin sun Wixata, Onkoloolessa 24 akka geggeessamu Gamtaan Afrikaa isaan beeksisuu eeranii, mootummaan isaanii marichatti hirmaachuuf murataa tahuu irra deebi’anii akka mirkaneessan ibsanii turan. Qaxiileen marichaa maal maal akka tahan haga ammaatti odeeffannoon ifa bahe hin jiru. Waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa biyya isaanii jabaa akka yaaddesse ka dubbatan Ministarri Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken, mariin nagaa Wixata Afrikaa Kibbatti geggeessamu, hafuura qajeelummaan akka tahu waamicha dhiheessuudhaan, waraansi akka hatattamaan dhaabatu, dhiheessiin gargaarsa namoomaa hin daangessamne akka jiraatuu fi humnoonni Ertiraa daangaa Itiyoophiyaa Kaabaa keessaa akka bahan hubachiisuu isaanii, dubbi-himaan Ministarichaa – Need Praayis ibsanii jiran. Gamtaa Afrikaa irraa ibsi ifatti kenname hin jiru. Dhimma kana ilaalchisee oduu bahu hordofnee battalumatti isiniin gahuuf carraaqaa jirra.


Waraannii Itoophiyaa Kaabaa Keessaa Cimee itti Fufuun Isaa na Yaaddesse Jetti Yunaaytid Isteets

Naannoo Tigraayitti mootummaa federaalaa Itoophiyaa fi TPLF gidduutti lolli itti fufee waan jiruuf, Ministirri Dhimma Alaa Yunaayitd Isteetis Antoonii Blinken “lolli kaaba Itiyoophiyaa keessatti cimee fi balaa fixiinsa jumlaa mudachuu malu ilaalchisee yaaddoo guddaa akka qaban ibsaniiru jechuu dhaan dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ameerikaa Ned Praayis twiitera isaanii irratti barreessaniiru. Blinken diinummaan hatattamaan akka dhaabbatu, gargaarsa namoomaa gufuu tokko malee qaqqabsiisuu, marii torbee dhufu gamtaan Gamtaan Afriikaa qopheesse irratti amanamummaa gaariin hirmaachuu, akkasumas Eertiraan humna ishee kaaba Itoophiyaa keessaa baasuun barbaachisaa ta'uu hubachiisaniiru," jechuun dubbi himaan kun ibsaniiru. Ministrichi Blinken kana kan dubbatan, kaleessa muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutiyeereez waliin bilbilaan ennaa mari’atanitti. Ameerikaan mariin nagaa dafee akka eegalus gaafachaa jirti. Ergamaan addaa Maayik Haamer Finfinee kan turanii fi tattaaffii Gamtaa Afrikaa deeggaraa kan turan ta’uu isaaniii Need Praayis kaleessa gaazexeessitootaaf ibsaniiru. Piraayis itti dabaluun akka jedhanitti, Manni Maree Nagaa fi Nageenyaa Gamtaa Afrikaa fi golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa har’a haala kaaba Ityoophiyaa irratti mari’achuuf beellamni qabamee ture jechuu dhaan Kenedii Abaatee gabaaseera. Haa ta'u malee Muummichi miniteeraa Itoophiyaa Abiy Ahimad, Kamisa kaleessaa haasaa Finfinnee dhaa alatti taasisaniin “Guyyaan obboloota keenya Tigraay waliin dhaabbannee misoomaaf waliin hojjennu dhihoo ta’uu abdiin qaba” jedhan.


Mariin Nagaa Itiyoophiyaa Torban Dhufu Jalqabama Jedhame

Walwaraansa kaaba Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa jiruu marii karaa naagaatiin xumuruudhaaf sagantaan marii gamtaan Afrikaa qopheesse Onkoloolesaa 24 bara 2022 Afrikaa kibbaa keessatti akka taasifamuuf karoorfame gorsaa dhimmaa nageenyaa Muumee ministeera Itiyoophiyaa kan ta’a ambaasadeer Reduwaan Huseen kamisa har’aa ibsuu isaanii Assooshiiyeetid prees gabaaseera. Dubii himaa duraa taa’aa komoshiinii gamtaa Afrikaa kan ta’am Eebbaa Kaloondoo gama isaaniitin marichii akka Onkoloolesaa 24 taasifamuu VOAti himuu isaanii Kenedii Abaatee Finfinne irraa gabaaseera. Ambaasader Reeduwaan fuulaa tiwutarii isaanii irratti, mootummaan marii kana irratti akka hirmaatuu beeksisuu isaa himanii, “gareewwan tokko tokko tarkaanfii ittisaa nu fudhachaa jiru irratii oduu sobaa facaasuudhaan marichii akka hin taasifamen yaalaa jiruu” jedhaniiru. Mariin nageenyaa gamtaa Afrikaatiin qophaa’e kun kan taasifamuuf karoorfame Onkoloolessa 8 bara 2022 yoo ta’u, sababa loogestiikaatiin jechaa ittu hin taasifamin hafe. Dhimma kana irratti kan gabaasee madii oduu Ajaans Fraans Prees karaa ABUTn deebiin haraan kennamee akk hin jirree ibseera. Haa ta’u malee hoggantoonni ABUT dhimmaa marii nageenyaa irratti ibsa Kanaan dura kennaa turan keessatti marichaaf qophaawaa ta’uu isaanii akka himaa turan ni beekama.


Haasaan Jibbinsaa Waraansa Itiyoophiyaa Kaabaatti Daranuu Zayita Boba’aa Naqe, Jedhame

Dhaabbileen miidiiyaa hawaasaa walwaraansaa Kaaba Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa jiruu ilaalchisee haasawwan jibbaa irratii hundaa’an too’achuudhaaf waan danda’an hunda akka godhan dhaabataa mootummootaa gamtoomaniitti gorsituu dhimma Itisa ajeechaa eenyumaa irratti hundaa’ee ykn jeenoosaayid kan ta’an Aliise Waayirimuu Ndeeritu ibsuu isaanii daabanii oduu Assooshiyetid press ibsee jiraa. Ibsii kun akka jedhetti, haasawwan ololaa hoggantoonni mootummaa fi ABUT taasisan walti bu’insichii akka babalachaa deemuu taasisee jira. Walti bu’insichii babalachaa deemee yeroo amma hookkoraa saalaa dabalatee,gochaawwan suukanneessan raawachaa akka jiran kan ibsan haangaatuun mootummootaa gamtoomanii kun haasaawwan jibba fi gosaa irratti huunda’ani midiyaalee hawaasaa adda adda irratii tattamsa’aa jiran rakkincha babaldhisaa jiraachuu isaanii ibsanii jiru. Dhaabbileen mediyaalee hawaasaa too’atan meeshaa danda’amee huunda fayyadamuudhaan haasawwan loogii fi diinummaa lallaban akka dhaabsisuu Aliis Waayirimu Ndeeritu gaafatanii jiru.


Reenffi Jumlaa Godaantota Itiyoophiyaa Biyya Maalaawii Keessatti Argame

Kaaba biyya maalawii keessatti reenfii namoottan 25 awwaalaa jimlaa keessatti argamuu isaa pooliisiin biyyatti Roobii kaleessaa beeksisee jira. Dubii himaan poolisii biyyatii Piiper Kaalaayaa wabeeffachuudhaan AFP akka gabaasetti reenfichii kan godaantotaa lammiilee Itiyoophiyaa ta’u danda’a jedhamuu isaa ibseera. Awwaalii jimlaa kun kan argame Magaalaa gudditti biyyatti Liloongee irraa kiiloomeetirii 250 bakka Miiziimbaa jedhamutti namoottan bosona keessa dammaa murachaa jiraniin yemuu ta’uu, reenfichii kan namootaa karaa seeraan alaa Malaawii keessa darbanii garaa Afirikaa kibbaatti imalaa jiran akka ta’an poolisiin ibseera. Reenfiichii kan naamootaa umuriin isaanii wagga 25 amma 40 ta’uu danda’a jedhame kun erga awwaalamee ji’a tokkoo ol akka hin taane ibsameeraa. Akkaa dubii himaan poolisii malawii jedhanitti bara kana keessaa ji’a Amajii irraa kaasee amma ji’a Fulbaanaatti, haangaa’onni godaantota seeraan alaa 221 qabuu danda’an keessaa 186 lammiilee Itiyoophiyaati.


Waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa Keessatti Itti Fufuun Tajaajila Gargaarsa  Namoomaatti Daran Hammeessuun Himame

Yeroo Kaaba Itiyoophiyaatti waraansi itti fufee jirutti, Jaaramayaan gargaarsa namoomaa ka Tokkummaan Mootummotaa waraansichi daran hammaatee itti fufe, gargaarsa dhala-namaa inni Tigiraay keessaatti geggessutti kan danqaa uumee tahuu beeksisee jira. Mootummaan Itiyoophiyaa immoo kaleessa ibsa baaseen naannoolee Tigiraay to’ate keessatti gagraarsi akka raabsamu ka taasisu tahuu dubbate.


Hiriirri Mormii Dhalattoota Amaaraa  fi Tigraay Washington DC Keessatti Geggeessame

Naannoo Washington DCtti kan argaman miseensonni hawaasa dhalattoota Tigraay xumura torban darbee wal ga’uu ddhaan jiloota mootummaa Itiyoophiyaa baankii addunyaa fi dhaabbata maallaqa addunyaa dhufan irratti mormii isaanii dhageessisanii jiran. Mormitoonni kun ministrii maallaqaa Itiyoophiyaa obbo Ahimed Shidee waliin walitti ba’uu isaanii qindeessaa kan ta’an obbo Mesfin Ayyenew waahila keenya afaan Tigiree Gebree Hagoosiif ibsaniiru. Gama biraan hawaasaaleen Amaaraa, naannoo Walaggaa fi naannolee biroo keessatti dhalattoota Amaaraa irratti ajjeechaa fi qe’ee irraa buqqa’uutu raawwataa jira jedhan jechuu dhaan White House fuulleetti hiriira geggeessan. Qindeessitoota hiriirichaa keessaa tokko kan ta’e obbo Mesfin Baayaabbil sababaa waraansa sanaan kanneen miidhaman dhalattoota Amaaraaf hawaasi addunyaa ilaalcha ga’aa hin kennine jechuu dhaan deebii ga’aan akka kennamu yaadachiisuun kaayyoo hiriirichaa ijoo ta’uu dubbatee jira jechuun Habtaamuu Siyyum bakka sanatti argamuun gabaaseera. Dhalattoonni Tigraay Kibba Walloo Keessaa Hiriira Geggeessan Naannoo amaaraa godina Walloo kibbaa keessa kan jiraatan dhalattoonni Tigraay kanneen kumaan laka’aman, wal waraansa Kaaba Itiyoophiyaa deebi’ee ka’e mormanii jiran. Hiriirtonni kun haalli nageenya Kaaba Itiyoophiyaa yeroo ammaa gad adeemaa deemuu isaaf ABUTn himataniiru. Furmaata karaa gagaaf tattaaffii taasisamu dhanquu dhaan biyyattiin irra deddeebi’uun gara walitti bu’iinsaatti akka seente kan taasisu TPLF jedhan jechuu dhaan Mesfin Arraagee gabaaseera.


Walitti Bu’iinsa Naannoo Oromiyaa Keessaan lakkoobsi Namoota Qe’ee Irraa Godaananii Ol Ka’aa Adeeme: OCHA

Sababaa walitti bu’iinsa naannoo Oromiyaa keessaan lakkoobsi namoota qe’ee ofii irraa buqa’anii gara naannoo amaaraatti godaananii ol guddachu isaa OCHAn beeksisee jira. Waajjirichi angawoota naannoo fi hojjettoota gargaarsa namoomaa wabii godhachuun akka ibsetti naannoo Oromiyaa godinaalee Walakkaa irraa buqqaatonni walitti aansuun gara godinaalee naannoo Amaaraa seenaa jiru jedhameera. Komiishinni ittisa balaa fi wabii nyaataa naannoo Amaaraa fuulleetti namoonni wal ga’an qe’ee isaanii dhiisanii kan godaanan ajjeechaa WABOn raawwatuuni jechuun himatan. Dubbi himaan WABO Odaa Tarbee kana dura VOAf ibsa kennaniin gareen isaanii ajjeechaa kana keessaa harka akka hin qabaannee fi magaalota naannoo sana keessa turan humnoota Faqqadaa fi humna faannoo ti jechuun himannaa irratti dhiyaate haalanii jiran.


Dhaabbati Mirga Namaa Hiiwuman Raaytis Waach Itiyoophiyaa Irra Uggurri Meeshaa Waraanaa Akka Kaa’amu Gaafate

Dhaabbati Mirga Namaa Hiiwuman Raaytis Waach wal waraansi hamaan Tigraay keessatte hammaatee ennaa jiru kanatti siivilootaaf eegumsa gochuuf jecha Itiyophiyaa irra uggurri meeshaa waraanaa akka kaa’amu gaafatee jira. Haleellaan sun himamee kan hin dhumne lubbuu namoota nagaa baduuf sababaa ta’eera jedha ibsi kun. Kanneen keessaas hojjettoonni gargaarsaa midhaan ennaa dhiyeessan qabeenyaa mancaasuu fi uummanni hedduun qe’ee irraa buqqa’uu dhaqqabsiisee jira jechu dhaan dhaabbaticha mirga namaatti daayriketerri naannoo latiishiyaa Baader ibsa kennaniin beeksisaniiru. Itiyoophiyaan michuu ishee Eertraa qofa utuu hin taane, walitti bu’iinsa sana keessatti amala agarsiisteef uggurri sadarkaa addunyaa irra kaa’amuun barbaachisaa jedhan Baader. Yunaayitid Isteetis, gamtaa Awrooppaa akkasumas golli naga eegumsaa uggura barbaachisu kan meeshaa waraanaa dabalatee siiviloota balaa irraa eeguuf waan barbaachise mara fayyadmuu qau jedha ibsi Human Rights Watch kun. Maqaa faayidaa siyaasaatiin kana booda dararaan namoota nagaa Itiyoophiyaa keessaa callisee bira darbamuu hin qabu jedhan.


Fixiinsa Sanyii Ittisuuf Yeroon Isaa Darbaa Jira: Hoogganaa Jarmiyaa Fayyaa Addunyaa

Hogganaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa, Dr. Tewodroos Adihaanoom haala hamaa Ityoophiyaa naannoo Tigraay waldhabdee dhaan raafame keessatti Kibxata darbe balaaleffachuun, ''fixiinsa sanyii'' hambisuuf tarkaanfiin hatattamaa akka barbaachisu akeekkachiisaniiru. “Addunyaan qiyyaafata gahaa hin kennitu,” jechuun waajjira hoogganaan WHO Jeeneevaa irraa gaazexeessitootaaf kennaniin, “Tigraay keessatti fixiinsa sanyii ittisuuf amma karaan jiru baayyee dhiphoo jira” jechuun cimsanii dubbataniiru. Ofii isaanii naannoo kaabaa irraa kan ta’anii fi haala achitti mul’atu irra deddeebiin kan balaaleffatan Teediroos, “Tigraay keessatti itti yaadanii lammiilee nagaa irratti 'Haleellaa loogii malee' raawwachuun afaan diplomaasummaan dubbatamuun irra taree jira . - Aadaan hawaasummaa manca’ee jira, namoonni nagaa gatii suukanneessaa kaffalaa jiru,'' jechuun "humnoonni Eertiraa hatattamaan Itoophiyaa keessaa bahuu fi hiikkachuu dabalatee diinummaan Tigraay keessatti uumame xumuramuu qaba" jechuun cimsanii dubbataniiru.


Waajjirri Mirga Namaa Kan Tokkummaa Mootummootaa Haleellaa Qilleensa Irraan Tigraay Irratti Raawwate Na Yaaddesse Jedha

Waajjirri mirga namoomaa kan tokkummaa mootummootaa haleellaa samii irraan uttuu adda hin basin naannoo Tigraay keessatti raawwatu hangi tokko kan isa yaaddesse ta’uu dubbi himaan jaarmiyichaa kibxata har’aa tuuta oduuf ibsa kennaniin beeksisaniiru. Hookkarri Tigraay keessaa naannolee hollaatti babal’atee loltoota Eertraa ofitti hawate siivilota kumaan laka’an yoo galaafatu miliyoonaan kanneen laka’aman qe’ee ofii irraa buqqise yoo ta’u kanneen kuma dhibbaan laka’aman beelaaf saaxiluu mala. Tokkummaa mootummootaatti komiishinirri dhimmootii mirga namoomaa Voliker Turki, haleellaan samii irraan Tigraay irratti raawwatame namoota nagaa irratti kan geggeessamu dhiibbaa hamaa daran hammeessa jechuun har’a ganama akeekkachiisa kennaniin beeksisaniiru. Dubbi himaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guterees ibsa kennaniif kaleessa deebii kan kennan gorsaan tika nageenya mootummaa Itiyoophiyaa Reedwaan Huseenfuula twetera iaanii irratti barreessuun kaleessa deebii kennaniin , walitti bu’iinsi sun akka hangi tokko bifa ka biroo qabsiisuu yaalan hammaataa kan adeemu miti. Kan inni hammaataa adeeme ennaa naannolee ka birootti babal’atetti ture. Amma garuu dhaamaa fi xiqqaataa adeemee jira. Gargaarsii fi tajaajilawwan yeroo dhiyoo itti fufuuf jiru jedhan.


Yunaayitid Isteetis Caasaa Deddeebii maallqaa Al-shabaab Ijoo Ta’e Irra Uggura Keesse

Yunaayitid Isteets garee al-Qaayidaa Somaaliyaa jiru irratti lola ishee babal’isaa jirti, haleellaa diroonii fi gorsa waraanaa humnoota U.S. lafarra jiran irraa qoqqobbii haaraa, bal’aa dabaltee jirti. Ministeerri Maallaqaa Wixata kaleessaa qoqqobbii hoggantoota olaanoo al-Shabab afur akkasumas hojjettoota 10 irratti fuuleffate ifoomseera, martinuu neetworkii maallaqa walitti qabuu, loltoota bobbaasuu fi meeshaa waraanaa bituu keessatti kanneen qooda ijoo qaban ta’uun isaanii ibsameera. Akka Yunaayitid Isteetis jettutti, neetworkiin kontirobaandii kun dhaabbilee kan mootummaa hin ta’in dabalatee maddeen adda addaa irraa maallaqa argachuun al-Shabab waggaatti tilmaamaan doolaara miiliyoona 100 akka maddisiisu gargaareera, kunis guddinaa fi dandeettii garee shororkeessaa kanaa cimsuuf gargaareera. Ministriin maallaqaa Yunaayitid Isteets hoggantoota ijoo keessaa tokko Abdullaahii Jeeri, hogganaa bittaa meeshaa waraanaa al-Shabab jechuun adda baasee jira.


Loltoonni Itiyoophiyaa Magaalaa Shiree Qabatan

Humnoonni Mootummaa Itiyoophiyaa fi wal-taatonni isaanii magaalaa guguddoo Tigiraay Kaabaa keessa jiran keessaa tokko ka taate Shiree, humnoota naannichaa harkaa baafachuun qabatan, jechuuun maddeen dippiloomaatotaa fi gargaarsa namoomaa lama itti himuu eeree Rooyiters gabaasee jira. Hookkarri Tigiraay keessaa naannoolee ollaa sanaatti babal’ate fi waraana Ertiraallee hirmaachise, siiviloota kuma hedduu ajjeesee, kanneen miliyoonotaan lakkaawaman manaa fi qehee irraa buqqisa. Kanneen kuma dhibba hedduutti lakkaawaman ammoo beelaaf saaxilamanii jiran. Magaalaan Shiree kiiloomeetira 140 Maqalee irraa fagaatti. Uummata kuma kurna hedduu bakkawwan biroo irraa buqqa’an tu itti dheeressee keessa jiraata.


Dippiloomaatonni Addunyaa Akka Wal-waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa Dhaabatee Mariin Araaraa Eegalamu Cimsanii Gaafatan

Lolli hamaan geggeessamaa jiru sodaa namoomaa hammaataa adeeme waan uumeef jecha aangawoonni federaalaa Itiyoophiyaa fi mormituun isaanii naannoo kaabaa Tigraay dhukaasa dhaabuuf akka walii galan dippilomaatonni gaafachaa jiru. Dura taa’aan Komishina Gamtaa Afrikaa Musaa Faaki Mahamat ibsa Dilbata kaleessaa lola kanailaalchisuun kennaniin yaaddoo guddaaqaban ibsuu dhaan, dhukaasichi haalduree tokko malee hatattamaan akka dhaabbatu fi tajaajilli gargaarsa namoomaa akka itti fufu gaafachuu isaanii Associated Press gabaaseera. Tokkummaa Mootummootaa, Yunaayitid Isteetisii fi Gamtaa Awurooppaa dabalatee dippiloomaatonni idil-addunyaa waamicha wal-fakkaataa dhaiheessaa jiran. Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay fi Mootummaan Itiyoophiyaas gam agama isaaniin deebii kennanii jiran.


Osuma As Teenyuu Iddoo Kana Irraa Hin Fagaannetti Immoo Hokkaratu Gaggeeffamaa Jira: Maayik Haamar

Gaanfa Afrikaatti ergamaan addaa Yunaaytis Isteetes Maayik Hammar walitti bu’iinsi Itiyoophiyaa kaabaa keessatti adeemsifamaa jiru akka dhaabbatu gaafatan. Rakkinni jiru dhaabbachuu qaba, mariinis jalqabamuu qaba,jedhanii, deemasa nageenyaa gamtaa Afrikaan gaggeeffamu deeggaruuf hojjechaa jirra " jedhan ergamaan addaa kun. Ergamaan addaa kun kan kana jedhan, waltajjii sadarkaa olaanaa xaanaa kan waa’ee nageenya Afrikaa keessaa ykn Xaanaa Foram jedhamee waggaa waggaan magaalaan Baahirdaar qopheessitu irratti ture. Magaala bareedduu fi waan gaariin mul’atu fi mijataa ta’e kana keessa teenye, naannoo’uuma kana keessalafa asii irraa-fagoo hin taaneetti, hokkara gidiraa hin dubbatamiin, du’a, mancaatii akkasumas dubartoota, dhiironnii, ijoollee miti jeequmsi gidiraa, du'a, badiisa hin jedhamne, dubartoonni, dhiira , daa'imman du'aa jiru jechuun ibsan Hammer. Waltajjiin bara kanaa hoggantoota Afrikaa, murteessitootni fi qooda fudhattoota furmaata nageenyaa Afrikaan durfamu bobbaasuu dhajedhan qindeessitoonni.Gama biraan prezidaantiin mana maree abbaa biyyuummaa Sudaan Abdeel Fattah Al Burhaaniin walgahii kana acinatti mummicha ministeera Abiyyi Ahmad waliin waa’ee biyyoota lameenii dubbatanii jiru.


Antoniyoo Gutarrees Itiyoophiyaa Kaabaa Ilaalchisee Tuuta Oduuf Ibsa Kennanii Jiru

Barreessaan Muummeen Tokkummaa Mootummootaa Anatooniyoo Guterez, haala Itiyoophiyaa keessaa ilaalchisuun har’a gaazzexeessotaaf ibsa kennanii jiru. Haallii itiyoophiyaa keessaa to’annaan ala ta’u isaa kan ibsan Gutarrees, walitti dhufeenyaa hawaasaa caccabee jira jedhan. Hokkarrii Tigraay keessaa ammuuma dhaabachuu akka qabu, kunis waraani Ertraa Tigraay gadhisee ba’u akka dabalatuu, sivilootaaf eeguumsii taasifamuu akka qabuu fi barbaachisummaan gargaarsaa kan Tigraay keessaa rifaassaa ta’u dubbatan. Kana malees Gutarrees Haawaasnii addunyaa amma walii wajjiin hojjachuu akka qabuu fi furmaannii waan kanaa kana gama hidhannoo akka hin taane oduu gabastoota biraa gaaffii ka’eef ibsanii jiru.


Tigraay Keessatti Hojjataan Gargaarsaa Dho’insaan Ajjeefameera, Itiyoophiyaanis Gadda Ishee Ibsite

Sambata dabree hojattoota isaa kana gargaarsa dhala naamaa Tigraay keessaan jiran keessa tokko ajjeefmuu koreen Intaranaashinaal Reskiwuu Komiteeykn (IRC) jedhamu beeksisee jira. Jimaata dabree shireE keessatti dubartootaa fi daa’immaniif gargaarsa dhala namaa kan lubbuu isaanii baraaruu raabsaa ituu jiruu hojjataan isaanii kun dhohinsa dhaqqabeen ajjeefame jedha ibsii gareen kun baase.Hojjataan gargaasa dhala namaa kan biraan immo haleellaa kanaan madaa’uu isaa ibsamee jira. Hojjettoota gargaarsaa fi lammiilee nagaa irratti, gonkumaa qiyyaafatamuu ta’u hin qabu jechuun ibsa baaseen hubachisee jira.Sagantaan nyaata addunyaa (WFP) beekaa hojiwwan gargaarsaa gaggeeffaman irratti qiyyaafachuu kam iyyu kan balaaleefatuu ta’u fi waamooleen walitti bu’iinsa kana keessa jiran martii, dirqama seera gargaarsa dhala namaa kan addunyaa akka kabajan akkasumas eegumsa akka godhan gaafatee jira. Gama kaaniin Torban dabree Tigraay keessatti haleellaa gaggeeffameen hojjataa gargaarsaa tokko dabalatee siviloota 3 irratti midhaa dhaqqabeef akkaan gadduu isaa mootummaan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Midhaan kamiin iyyu hojjattoota gargaarsa dhala namaa dabalatee kan siviloota irratti dhaqqabuu akkaan kan isa gaddisiisuu ta’u tajaajiillii kon munikeeshinii mootummaan Itiyoophiyaa ibsee, haala akkasii uumaman kan qoratu ta’u hubachisee jira.


Hongeen Naannoo Somaalee Sababa Hanqina Roobaatiin Yeroon Isaa Dheerachuun Ibsamei

Mootummaan naannoo Somaalee baatii Onkoloolessaa hanga muddee bara 2022tti yeroo arfaffaaf walitti aansuun yeroon roobaa hafuun dhiibbaan hongeen qabaate gara waqtii ka birootti dheerachuu akka danda’u ibsee jira. Itti aanaa dubbi himaan mootummaa naannoo kutaa ja’aa Ferhihaan Abdullaahii akka jedhanitti, naannon sun jalqaba baatii Okoloolessaa rooba arguu qaba ture. Naannoo Somaalee yeroo roobaa Guu fi Deeyr jedhaman lama irratti kan hirkatu ta’uu Addis Chekkol ogeessa tilmaama haala qilleensaa dubbisuun gabaaseera.


Walloo Kaabaa Dhuka’aan Lafa Jalatti Hafee Jiru Jireenya Hawaasaaf Sodaachisaa Ta’uun Gabaasame

Naannoo Amaaraa godina walloo kaabaa keessatti dhuka’aan lafa jalatti hafee jiru namoota hedduuf yaaddoo ta’ee jira. Akka angawoonni naannoo jedhanitti keessumaa kaaba Itiyoophiyaatti Hagayya 24 waraanni erga deebi’ee ka’ee booda, naannolee wal waraansi hamaan itti geggeeffame keessa lammiiwwan jiraatan jireenyi isaanii balaa keessa jira. Itti gaafatamaan ajaja poolisii godina Walloo kaabaa komaander Temesgeen Biresaaw VOAf akka ibsanitti magaalaa Qobboo keessatti kan argamu keellaa mana jireenyaa tokko keessatti boombiin waan dho’eef, angawaan naannoo tokko yoo du’an jiraattonni ka biroon afur madaa’aniiru. Komaanderichi akka jedhanitti dhukaatonni hafanii jiran hojii qonnaa irra dhiibbaa geessiaa jiru. Qonnaan bultoonni hangi tokko lubbuu isaaniif sodaachuu dhaan hojii qonnaa irraa of qusataa jiru jedhan jechuu dhaan Mesfin Arraagee gabaaseera.


Mootummaan Itiyoophiyaa Ammallee Marii Araaraaf Qophaawaa Tahu Ibse

Walwaraansaa kaaba Itiyoophiyaa keessatti umnoottan mootummaa feederaalatiif Adda bilisummaa Ummata Tgiraay/ABUT gidduutti taasifaa jiruu marii karaa nagaatiin hiikuudhaaf mootummaan qophaawaa ta’uu isaa ministeerrii dhimaa alaa Itiyoophiyaa ibsaa guyyaa har’aa kenneen beeksisee jira. Dubbii himaan Minsteeraa dhimmaa alaa Ambaasadar Melles Alem ibsaa kenaniin mootummaa balbala karaa nagaa akka hin cufne ibsaanii, prezidaantiin biyyatti Saahileworq Zewudee tibbana mana maree biyyatii irratii ibsaa kennaniin ijjanoo mootummaa mirkaneesuu isaanii eeraniiru. ABUT fi mootummaan rakkinichaa karaa nagaatiin hiikuudhaaf fedhii dhabuu irratti wal balaalefachuu yeroo itti fufanii jiran kanatti, dubii himaan ABUT Geetachoo Raddaa ibsaa fuulaa tiwuutarii irratii kennaniin umnoottan mootummaa Itiyoophiyaa fi waraanii motummaa Eertiraa guyyoottan kudha shaman darbaniif Tigraay keessatti haleellaa raawwachaa akka jiran himanii jiru. Obbo Geetachoon itti dabaluudhaan, Waraanii mootummaa akka alaala irraa himaa jirutti ittu hin ta’in adda waraanaatti akka hin milkoofnee ibsani, siviilotaa irratii xeyyeefatee haleella raawwachaa jiraachuu isaa himuun isaanii gabaasameeraa. Awustiraaliyaa,Deenmaark, Jarman, Niizerlaad,Yunaayitid kiing damii fi Yunaayitid Isteets dabalatee biyyootaan Jaha kaleessaa ibsaa waloo baasaniin gareewwan walwaaraansicha keessatti hirmaachaa jiran haalduree malee lola dhaabaanii atattamaan akka gara marii nagaatti deebi’an gaafachuu isaanii gabaasinii Kenedy Abaatee Ibsee jira.


Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay Yeroon Hojii Ogeeyyii Idi-Addunyaa Dhimma Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Qoratanii Dheereffamuu Simate

Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay, Gumiin Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, Koomishina ogeessota mirga namoomaa sadarkaa addunyaa haala mirga namoomaa Itiyoophiyaa qoratuuf yeroon hojii isaa waggaa tokkoof akka dheeratuuf murteessuu simatee jira. Gumiin Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa sun Jimaata darbe dha kan inni murtii kana sagaleedhaan dabarse.


Mootummaan Naannoo Amaaraa Duula Farra Qormaata Biyyoolessaa Ilaalchisee Geggeessamu Mormee Jira

Mootummaan naannoo Amaaraa Itiyoophiyaa keessatti kan hojii irra oole sirna qormaata Itiyoophiyaa irratti duula geggeessamu mormee jira. Ibsi sun kan ba’e naannolee tokko tokko keessatti barattoonni lakkoobsi isaanii hin mirkanaa’in qormaata kutaa 12ffaa dhiisanii ba’uun ennaa dhaga’ametti. Itiyoophiyaan barattoonni gara Yuniversitiiwwanii dhaqanii qormaata akka fudhatan gochuu dhaan yaalii isee qormaati akka hin hatamne gochuu barana cimsitee jirti. Kana dura qormaati biyyoolessaa manneen barnootaa sadarkaa lammataa keessa kan jirani waaltaalee qormaataa keessatti geggeessamaa ture. Haa ta’u malee hojiin kun Yuniversitiiwwan hanga tokko keessatti hojii danqee jira. Yuniversitii Baahir Daar keessatti ennaa barattoonni qormaata dhiisanii ba’an hojiin jiru danqamee jira. . Yuniversitiin Jigjigaa gama isaan humnoonni nagaa eegsisan barattoota hookkara kaasuu yaalan bittimsuuf gaazii imimmaansu gargaaramuuf dirqamuun gabaasamee jira. Barattoota irra miidhaa xiqqoon ga’uu prezidaantiin Yuniversitichaa VOAf ibsaniiru jedha gabaasi Asteer Misgaanaaw.


Boordiin Filannoo Godinaalee fi Aanaaleen Kibba Itiyoophiyaa Keessatti Referendemii Geggeessuuf Akka Jiru Beeksise

Boordiin filannoo biyyoolessaa Itiyoopohiyaa naannoo gama kibbaa Walaayittaa, Gaammoo, Gofaa, Oomoo kibbaa, koonsoo fi godinaalee Geedi’oo akkasumas Daraashee, Ammaaroo, Burjii, Aalee fi aanaalee addaa Baaskeettoo keessatti referendemii akka geggeessu beeksisee jira. Manni maree federeeshinii Itiyoophiaa godinaalee fi aanaalee armaan olitti tuqaman naannoo tokko jalatti akka ijaaraman gaaffii dhiyaate kan simate waggaa kana baatii Onkoloolessaa irra ture. Booridichi referendemicha Guraandhala 5 bara 2023 kan geggeessu ta’uu beeksisee jira jechuu dhaan Gebremedin Gebremikaa’el gabaaseera.


Gaazexeessaa Fiqiruu Kidaanee Du’aan Boqotan

Gabaasaan oduu ispoortii Fiqiruu Kidaanee guyyaa kaleessaa biyyaa Firaans keessatti umurii isaanii waggaa 87ti adduunyaa kana irraa du’aan boqotanii jiru. Fiqiruu kidaanaa waggaattan 50 ol gaazexeessaa spoortii ta’uu isaaniitiin qofa hoggansaa koonfeedereeshiinii kubba miilaa Afrikaa fi koree Olompiikii addunyaa keessaa nama tajaajilaaniidha. Biyya keessatis barreessaa federeshiinii biskileetaa Itiyoophiyaa ta’uudhaan tajaajilaniiru. Waldaa gaazexessootaa Spoortii Itiyoophiyaa fi kan Afrikaa hundeesuudhaa fi hoggansaa kenuudhaan nama tajaajila kennaniidha. Fiqiruu kidaanee yeroo tokko sagalee Amerikaatiif gabaasaa turan.


Humnoonni Itiyoophiya fi Ertiraa Tigiraay Bakka Adda Addaa Irratti Haleellaa Itti Fufanii Jiran, Jedha Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay

Addi Bilisummaa Uummata Tigiryaa yokaan TPLF, humnoonni mootummaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa qabiyyee isaa irratti haleellaa itti fufuu dubbachuun balaaleffatee jira. Himannaa TPLF kana ilaalchisee, mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi mootummaa Ertiraa irraa haga ammaatti deebiin kenname hin jiru.


Marii Araaraa Jalqabsiisuuf Carraaqqii Taasisamaa Jiru Ilaalchisuun Yaada Namootaa

Mootummaa Itiyoophiyaa fi Humnoota Tigiraay Gidduutti Marii Araaraa Jalqabsiisuuf Carraaqqii Taasisamaa Jiru Ilaalchisuun Magaalaa Amboo irraa namoonni gaggaafanne waan jedhan qaban. Caqasaa.


Riqiichi Yunivarsitii Hawaasaa Keessa Jiru Jigee Lubbuu Barataa Tokko Glaafatee Jira

Yuunivarsiitii Hawaasaa keessatti riqichi miillaan irra deeman jigee yoo xiqqaate barataan mana barumsaa sadarkaa lammaffaa tokko lubbuun isaa darbeera. Godina Sidaamaa fi naannoo ollaa irraa barattoonni sadarkaa lammaffaa kumaatamaan lakkaa'aman Jimaata darbe irraa eegalee mooraa yunivarsitichaa keessa turuun Qormaata Biyyoolessaa kutaa 12ffaa bara 2014 fudhataa jiru. Ministeera Ministirri Barnootaa Ityoophiyaa Piroofeesar Birhaanuu Neegaa ibsa har'a gaazexeessitootaaf kennaniin akka jedhanitti, barattoonni mada’an magaalaa Hawaasaatti wal'aansa fayyaa argachaa jiru. Hogganaan Biiroo Nagaa fi Nageenyaa kan naannoo bulchiinsa Sidaamaa obbo Alemayehu Timotiyos barataan tokko du'uu mirkaneessaniiru.Riqichi mooraa guddichaa fi Mooraa Teeknooloojii jidduu jiru jigee Kanaan barattoonni lama gar- malee miidhamuu ibsan Gabra Mikaa’eel Gabra Medhin gabaasee jira.


Humnoonni Itiyoophiyaa fi Ertraa haleellaa itti fufanii jiru: ABUT

Hunoonni Itiyoophiyaa fi Ertraa haleellaa itti fufanii jiraachuu Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) himatee jira. Dubbi himaan Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) Obbo Getaachoo Raddaa ergaa Tiwiitara ofii irratti barreessaniin biyyoonni lamaan hanga ganama har'aatti humnoota kuma kurna hedduutti lakkaa'aman fi meeshaalee gurguddoon gama Raamaaa, Tsoranaa fi Zalambessa keessatti bobbaasanii jiru jechuun himatan. Himannaan kun dhaga’amuun, maddeen dippilomaasii dhuma torban darbee mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi TPLF gidduutti mariingaggeeffamuuf karoorfamee turee yeroo biraatti darbuu maddeen dippilomaasii erga beeksisan guyyaa lama booda. Oduu haaraa kanaaf qaamota wal waraanaa jiran irraas ta’e Gamtaa Afrikaa irraa deebiin kenname hin jiru.Ta’uus garu, Mootummaan Itiyoophiyaa hawaasni addunyaa ABUT fi bulchiinsa naannoo Tigraay waliin jechoota walqabatan tokko tokko akka hin fayyadamne akeekkachiisee jira. Gama kaaniin, Pirezidaantiin Itiyoophiyaa Sahlework Zewde yaa'ii waloo kan Mana Maree Bakka Bu'oota Ummatootaa fi Mana Maree Federeeshinii irratti haasawaa dhageesisuuf jiraniin, karoora mootummaan waldhabdee Kaabaa dabalatee bara Itiyoophiyaa 2015 har'a waaree booda ibsuu jedhamee eegama.. Gama kaaniin, Ityoophiyaa keessatti nagaa buusuuf tattaaffii gamtaa Afrikaan durfamu keessatti qooda fudhattoota ijoo ka ta’an, Pirezidaantiin Keeniyaa duraanii Uhuruu Keeniyaataa, Jimaata darbe marii silaa dhuma torbee kanaa eegala jedhamee eegamu ture keessatti akka hin hirmaannee beeksissuun isaanii, mariin kun itti fufuu fi dhiisuu isaa irratti shakkii uumeera. Mootummaan Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa fi ABUT marii kana irratti argamuuf tole jechuun isaanii ni yaadatama.