Berhanu Hundee Barreeffamni kun waan dheeraa ta’eef, akka dubbistoota hin nuufisneef, kutaa afuritti addaan baasee akkan dhiyeessu dursee dubbistoota beeksisuun barbaada. Isaaniis matadureelee xixiqqoo (sub-topics) armaan gadii kanaan dhiyaatu. Xumurarrtti barreeffama guutuu PDFn dhiyeessuun yaala Kutaa Tokkoffaa Seensa/Dura-dubbii Dhimmi keenyaayyuu kan walxaxaa ta’e meeqa osoo jiruu maaliif waayee Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) kaasta jedhanii, namootni na gaafachuu malu. Haa ta’u malee, waayeen ABUT dhimma Tigraay ta’ullee, dhimmi kun dhimma Oromoo wajjin bakkee walittihidhannaa qabu waan jiruuf, isa kana kaasuun barbaachisaa dha jedheen yaada. Namootni tokko tokko, akkan Wayyaaneedhaaf quuqamee, dhimma kana kaaseetti laaluu malu. Kaayyoon barreeffama kanaa garuu Wayyaanee deeggaruu fi isaaniif quuqamuu kan agarsiisuu miti. Wayyaaneen ykn ABUT diina Oromoo ykn diina QBO akka turte kan seenaan ragaa ta’uu dha. Haa ta’u malee, ABUT uummata keenyarratti miidhaa geessisaa kan turan kophaa isaanii miti. Kan caalaa uummata Oromoo miidhaa ture fi ammas jiru dhaaba Wayyaaneen ijaarte, OPDO kaleessaa fi PP har’aa akka ta’e hirraanfatamuu hin qabu. Dararama uummata keenyarra gahaa ture fi ammas jiruuf addadurummaadhaan kan itti gaafatmu OPDO/PP dha. OPDOn ashkaroota ABUT ta’anii tajaajilaa waan turaniif, qajeelchi fi ajajamni baddaarraa (ABUTrraa) haa kennamuuf malee, kan gochaa diinummaa hojjechaa turan isaanuma OPDO dha. Dhugaan kun dagatamuu hin qabu. Badii hojjetamaa tureef hundi isaaniituu walumaan ittigaafatamu. ABUT ittigaafatamaa ta’ee, OPDOn waan kana jalaa bahuuf sababni tokkollee hin jiru. Hundi isaaniituu yakkamtoota seenaa ti. Osoo seeratti kan dhiyaatan ta’anii, hundi isaaniituu walqixxuma yakkaan adabamu malee ABUT ittigaafatamee, OPDOn jalaa hin baatu. Ammas irra deebi’ee dubbistoota hubachiisuuf, akka Oromoon ABUTf hin quuqamne kan mirkaneessan, mee waan Wayyaanee fi OPDOn uummata Oromoorraan gahaa turan tokko tokko akka fakkeenyaatti haa yaadannu. Kuni hunduu kan raawwatame olaantummaa ABUT fi ergama OPDO jalatti waan ta’eef, hundi isaaniituu diina uummata Oromoo ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Dogongora tooftaa fi tarsiimoorraa kan ka’e, qabsoo hadhooftuu Qeerroo fi Qarreen Oromoo godhaniin injifannoon argame garuu humnoota birootiin butamee; bara 2018 OPDOn aangootti dhuftee kunoo akkuma dur barte fi yeroo kamiiyyuu caalaa uummata keenya dararaa jirti. OPDOn kaleessaa fi PPn har’aa, akka waan ofiisaaniitiin qabsaa’anii Wayyaanee (ABUT) injifataniitti of laaluudhaan bookkisaa jiru. Kan sadarkaa kanaan isaan gahani fi aangoo kanatti isaan fidan garuu kuun ajjeefamanii, kuun immoo mana hidhaa keessa jiru. Egaa, dhugaan kun yoo laalamu OPDOn/PPn diinummaan isaanii ABUT ol malee isaanii gadii miti jechuu dha. Ergan seensa/dura-dubbii gabaabinaan ibse booda, mee gaafiilee armaan gadii, kan qabiyyee barreeffama kanaa ta’an kaaseen yaada koo ibsuu yaala. OPDOn/PPn hoggantoota ABUT kaan qabne, kaan ajjeefne, kaanis barbaadaa jirra jechaa jiru. Hunduu yeroo eeggatu malee warri dhiiga uummataatiin harka dhiqachaa turani fi jiran booddeen isaanii tokkuma. Hireen isaaniis walfakkaataa dha. Haa ta’u malee, waraana amma naannoo Tigraay keessatti gaggeeffamaa jiru yoo laalle, gaafiilee hedduun akka ka’an godha. Gaafiilee kana keessaa muraasni kan armaan gaditti tarreeffaman kana. ABUT saba Tigraayif akka ABO saba Oromoo yoo ta’u; hoggantootni isaa immoo gootota saba kanaa ti Jaalatamus jibbamus, amanamus dhiisus dhugaan jiru ABUT gaachana saba Tigraayi. Isatu saba/uummata kana sirna nama-nyaataa Darguu jalaa bilisa baase. Hoggantootni ABUTs bilisummaa uummata isaaniitiif jedhanii kuun barumsa addaan kutanii bosonatti galuudhaan yeroo dargaggummaa isaanii qabsoo kana keessatti dabarsan. Erga bara 1991 biyya Itoophiyaa tana dhuunfatanii; aangoo olaanaa qabatanii; olaantummaa isaanii mirkaneeffatan booda, fedhii saba isaanii caalaa kan dhuunfaa isaanii guuttachuuf waan barbaadan hundaa godhanii; achumaanis daangaa malee duroomanii jiru. Haa ta’u malee, xinnaatullee Naannoo isaaniitiifis waa hedduu hojjetaniis jiru. Kanaaf uummatni Tigraay galata guddaa isaanirraa qaba jedheen yaada. Qabamanii salphachuun, ajjeefamuu fi dararamuun hoggantoota ABUT uummata Tigraa hedduu aarsa, ni dallansiisa, xiiqii keessa galchee akka falmii hadhaawaa godan taasisa malee, gochaa PP kana jaalatanii fudhatanii, isaan jalatti waan bulan natti hin fakkaatu. Qabamuun fi ajjeefamuun hoggantoota ABUT kun injifannoo PP tii? Sababa kamiinuu ta’u waraanni ABUT fi PP jidduttii eegalamee, ammallee deemaa jira. Waraana tokko keessatti immoo injifataa fi injifatamaan waanuma jiruu dha. Miidhaan hangamuu gara lamaanirra yoo gahe, hanga waliigaltee godhanii waraan hin dhaabnetti, yoo waraanni ittifufe, boodarra humni tokko injifachuun hin oolu. Kanaafuu, erga namoota tokko tokko qabanii fi kaan ajjeesanitti, yeroodhaafis ta’u PPn akka humna injifataatti oflaaluu danda’a. Kan isaan godhaa jiranis kanuma. Haa ta’u malee, akka laalcha kiyyaatitti, waraana kana kessatti ammaaf injifataas ta’ee injifatamaan hin jiru. Hoggantootni ABUT kun akkamitti akka qabamani fi ajjeefaman kan agarsiisu maddi walaba ta’e fi ragaa amansiisaan hin jiru. Akka odeeffannoon tokko tokko agarsiisutti, warri qabamanis ta’ee kan ajjeefaman kun cimina PPtiin osoo hin taane gantuuleen ABUT keessa jiran tokko tokko akka waan bakkee/iddoo jarri kun turan saaxilaniitti himama. Waayeen gantummaa kuni immoo karaa lamaan ta’uu hin oolu jedhama. Tokkoffaa, akkuma yaadatamu, PPn nama bakkee jarri kun jiran himuu danda’eef qarshii miliyoona 10 (ETB 10,000,000) akka badhaasu himee ture. Lammaffaa, erga ABUT qabsoo Qeerrootiin Finfinnee keessaa baatee, gara Maqaleetti galte booda fi sana duras hoggantoota jidduu walittigaarreffannaan akka ture himama. ABUT keessatti gareen lama akka uumame odeeffama jechuu dha. Fakkeenyaaf, Sibihaat Naggaa fi Azeeb Mesfin (Haadhawarraa Mallas) jidduu duraanuu EFFORT keessatti walittigaarrefannaan akka ture odeeffamaa ture. Egaa, qabxiiwwan kana lamaan walittifidnee yoo laalle, sababa kamiinuu haa ta’u ABUT keessa walqoqqooduun waan jiruuf, walganuunis akkasuma jiraata jechuu dha. Walganuu keessatti immoo tokko kan biraa balleessuuf akka carraaqu kun waanuma lafarra jiruu dha. Yoo karaa kanaan laalame fi hubatame, qabamuu fi ajjeefamuun jaraa akka PPn dhaadattutti humna ishiitiin qofaa osoo hin taane gargaarsa biraatiin waan ta’e fakkaata. Kanaaf, kun injifannoo PP ti jedhanii yaaduun nama rakkisa. QABAMUU FI AJJEEFAMUU HOGGANTOOTA ADDA BILISUMMAA UUMMATA TIGRAAY (ABUT) Berhanu Hundee Kutaa lammaffaa Waraanni kun xumuramee jiraa ykn xumuramuu danada’aa? Waraanni kun ammallee deemaa akka jiru dabree dabree ni dhagahama. Eenyu akka caalaa miidhamaa jiru garuu wanti beekamu hin jiru. Lakkoofsi namoota waraana kana keessatti wareegamanii xiqqaa akka hin taanes ni tilmaamama. Kan baroota 1998 hanga 2000tti dangaa Itoophiyaa fi Eertiraa irratti wareegamanii gadi hin ta’u warri jedhan jiru. Kana ammaaf beekuun garuu baay’ee rakkisaa dha. Kan ta’es ta’uu hoggantootni ABUT qabamuu fi ajjeefamuu malee waraanni xumuramuu PPnuu hin ibsine. Gama Tigraayis wanti ibsame hin jiru. Kanaafuu waraanni kun deemaa akka jiru mirkaneessa jechuu dha. Gaafiilee waraanni kun xumuamuu ni danda’aa?fi Yoom xumurama? kan jedhaniif, ana akka natti fakkaatutti waan yeroo gabaabaa keessatti xumuramuu danda’uu miti. Yeroo dheeraa jechuun waggoota dheeraa deemuu danda’a. Maaliif yoo jedhame, waraanni kun idileedhaan xumuramullee, karaa lafa jalaatiin ittiffufuun isaa waan ooluu miti. Karaa riphe loltummaatiin immoo uummatni Tigraay kutannoo fi murannoos ta’ee mooyxannoo bara dheeraa waan qabaniif, hanga bu’aa tokko argamsiisanitti lola hin dhaaban. Dabalataan immoo hoggantootni isaanii qabamanii akkanatti salphachuu fi akkaataa kanaan ajjeefamuun dhaloota xiiqii keessa galchee, akka isaan qabsoo hadhaawaa godhan taasisa. Kanaaf, gabaabumatti waraanni kun ammaaf xumuramuu hin danda’u; yoom akka xumuramus hin beekamu. Carraan ABUT kana booda maal ta’a? Gaafii kana yoon kaasu dhimma keenya dhimma ABOtu sammuu kiyya keessa dhufa. Hoggantootni ABO olaanoo ta’an, bara 1980 keessa shiftoota Somaaliyaatiin guyyaa tokkotti rashamanii bool’a tokkotti gataman. Kanaaf ergasii kaasee guyyaan gootota Oromoo ayyaaneffatamaa jira. Yeroo hoggantootni bakka tokkotti dhuman sana, ABOn balaa sanarraa dandamatee akka jaarmayaatti ni jiraata jedhamee hin yaadamne ture. Garuu jaarmayaan kun kunoo har’allee jira. Osoo jaarmayaan kun badeeyuu uummata Oromootiif afuura waan ta’eef bara baraan jiraata. Dhaloota dhufaa dabrantu isa yaadata. ABUTis akkasuma. Har’a hoggantootni isaa dhumanillee jaarmayaan kun hin badu; baduullee hin danda’u. Yeroodhaaf garuu hanga PPn olaantummaa ishii agarsiisuu yaaltutti ABUT laaffachuu danda’a; gonkumaa baduu garuu hin danda’u. Dhaloota biraatiin yookaanis bifa biraatiin ittifufa ta’a malee baduun isaa waanuma hin yaadamnee dha jedheen amana. Maaltu beeka, waraana kanarraa dandamatanii, deebi’anii cimuu danda’u. Hundumaa arguuf teenya. Uummatni Tigraay qabamuu fi ajjeefamuu hoggantoota ABUT akkamitti laala? Egereen Tigraay maal ta’uuf deema? Akkuma baddaatti gabaabinaan ibsame, hanguma fedhan hoggantootni ABUT balleessaa qabaatanillee; hanguma fedhan fedhii saba isaanii dura fedhii dhuunfaa isaanii guuttachaa turanillee, hamma tokko uummata kanaafiis ykn Naannoo kanaaf waa hedduu waan hojjetaniif, uummata Tigraayirraa galata qabu. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, ABUT fi hoggantootni isaa uummata Tigraayiif mallattoo bilisummaa ti. Uummatni Tigraay ittin boona. Qabsoo ABUTn durfamu keessatti uummatni Tigraay ilmaan isaa kumaatamootaan lakkaawaman dhabee jira. Haa ta’u malee kan bilisummaa isaa goonfate jaarmayaadhuma kanaani. Kanaafuu, yeroo hoggantootni isaa haala kanaan qabamanii salphatanii fi ajjeefaman lammiileen Tigraayi garaan isaanii gubachuun waan ooluu miti. Ammaaf humna dhabanillee seenaaf galmeeffatan. Gaafa deebi’anii humna horatan, madaa dabre sana yaadatanii xiiqii keessa galan. Salphachuun hoggantoota isaa, salphachuu saba kanaa akka ta’eetti laalu. Uummata seenaa qabu fi seenaa isaatiin boonu waan ta’eef, seenaa boonsaa sana xureessuu hin barbaadan. Kanaafuu PP akka diina saba kanaatti laalu jechuu dha. Egreen Tigraayi xumura waraana kanaatiin murtaa’a jedheen yaada. Maal jechuu dha? Uummatni kun har’a waraan kana keessatti hedduu miidhamee jira; biyya isaarraa baqatee jira; biyya ofiirratti salphatee jira; ijoolleen isaa dhumanii jiru; qabeenyi isaas saamamee jira. Wanti irra hin gahin hin jiru. Kanaaf kana booda PP wajjin waliigalee, nagaan ni jiraata jedhanii yaaduun hin danda’amu. Kana booda keessumaayuu sirna Nafxanyaa jalatti deebi’ee akka qama Itoophiyaatti waan of laalu natti hin fakkaatu. Yeroofis ta’u yoo PPn ykn Nafxanyootni waraana kana injifatanii deebi’an (hubadhaa: waraanni kun garuu hin xumuramu), kana booda Tigraayi nagaa fi tasgabbii argattee hin jiraattu. Dirree jeequmsaa taatee ittifufti jechuu dha. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, humnaanis ta’ee akka tasaa; karaadhuma fedheenuu haa ta’uu yoo loltootni Tigraayi waraana kana injifatanii humnaa’anii as bahan, Tigraayi walaba taate ijuuruun filannoo osoo hin taane dirqama ta’a jedheen yaada. Haa ta’u malee, yoo humnootni Federaalizimii naannolee hafanii cimanii sirna Nafxanyaa kana hundeen buqqisan, Tigraayi wallaba taate ijaaruun barbaachisaa hin ta’u ta’a? Waraana kana duras ta’ee isa keessatti dogongorri hojjetame maali? Akkuma yaadatamu, fakkeessuufis ta’e dhugumatti nagaa barbaadanii ta’uun isaanii beekamuu baatullee, PPn hoggantoota ABUT tti jaarsummaa ergaa turte. Sababa maaliitiin osoo hin milkaa’in akka hafe beekamuu baatuus, ana akka natti fakkaatutti oftuulummaa hoggantoota ABUT irraa kan ka’ee ta’uu mala tilmaama jedhun qaba. Osoo humna isaanii sirriitti hin tilmaamin waan lafumaa ka’anii dhaadachaa turan natti fakkaata. Akkuma seenaa biyya Itoophiyaa tana keessatti beekamu, yeroo hundaa abbootiin irree humna malee dhaadachaa, oftulummaadhaan osoo bokokanuu booda hallayyaatti galu. Hoggantoota ABUTis isuma kanatu isaan qunname natti fakkaata. Yeroo waa hundaa harkaa qabna; meeshaalee waraanaas gurguddoo hedduu qabna jechaa dhaadatan sana, tarii akka PPn humnoota ollaa (kan akka Eertiraa fi Somaaliyaa) daboo ittibaastu hin hubanne ta’a. Kanaaf, waan dogongoran natti fakkaata. Karaa warra PPtiin yoo laalle immoo, isaaniis yeroodhaaf diina isaanii (ABUT) injifachuuf jedhanii humnoota alaa biyyatti galchuun; keessumaayuu humnootni Eertiraa Itoophiyaa seenanii waraana kanarratti hirmaachuu fi qabeenyas saamuun isaanii akka Addunyaan PP ija fi qalbii keessa galafttu taasise. Kuni immoo balaan isaa amma osoo hin taane booda mul’ata. PPn rakkoo keessaa hin baane keessa galuuf teessi. Kanatti dabalamee immoo qorannoon walaba ta’e akka hin gaggeeffamne PPn dhoowwuun (dhorkuun) ishii xiyyeeffannaa Addunyaa keessa ishii galchee jira. Dhiibbaa wanti kun hunduu qabu suuta suuta mul’achaa jira. Fakkeenyaaf gamtaan Awuroophaa gargaarsa Itoophiyaaf kennamuuf saganteeffame dhaabuun mallattoo isa tokkoo dha. Wanti baddaatti ibsame kun dogongora guddaa PPn hojjettee dha. Ammaaf itti hin fakkaatu malee, booda kisaaraa keessa galuuf deemu jechuu dha. Gochaan ykn dogongorri PP kun karaa diploomaasiitiin ABUTiif bu’aa qaba. QABAMUU FI AJJEEFAMUU HOGGANTOOTA ADDA BILISUMMAA UUMMATA TIGRAAY (ABUT) Berhanu Hundee Kutaa Sadaffaa Carraan ABUT kana booda maal ta’a? Gaafii kana yoon kaasu dhimma keenya dhimma ABOtu sammuu kiyya keessa dhufa. Hoggantootni ABO olaanoo ta’an, bara 1980 keessa shiftoota Somaaliyaatiin guyyaa tokkotti rashamanii bool’a tokkotti gataman. Kanaaf ergasii kaasee guyyaan gootota Oromoo ayyaaneffatamaa jira. Yeroo hoggantootni bakka tokkotti dhuman sana, ABOn balaa sanarraa dandamatee akka jaarmayaatti ni jiraata jedhamee hin yaadamne ture. Garuu jaarmayaan kun kunoo har’allee jira. Osoo jaarmayaan kun badeeyuu uummata Oromootiif afuura waan ta’eef bara baraan jiraata. Dhaloota dhufaa dabrantu isa yaadata. ABUTis akkasuma. Har’a hoggantootni isaa dhumanillee jaarmayaan kun hin badu; baduullee hin danda’u. Yeroodhaaf garuu hanga PPn olaantummaa ishii agarsiisuu yaaltutti ABUT laaffachuu danda’a; gonkumaa baduu garuu hin danda’u. Dhaloota biraatiin yookaanis bifa biraatiin ittifufa ta’a malee baduun isaa waanuma hin yaadamnee dha jedheen amana. Maaltu beeka, waraana kanarraa dandamatanii, deebi’anii cimuu danda’u. Hundumaa arguuf teenya. Uummatni Tigraay qabamuu fi ajjeefamuu hoggantoota ABUT akkamitti laala? Egereen Tigraay maal ta’uuf deema? Akkuma baddaatti gabaabinaan ibsame, hanguma fedhan hoggantootni ABUT balleessaa qabaatanillee; hanguma fedhan fedhii saba isaanii dura fedhii dhuunfaa isaanii guuttachaa turanillee, hamma tokko uummata kanaafiis ykn Naannoo kanaaf waa hedduu waan hojjetaniif, uummata Tigraayirraa galata qabu. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, ABUT fi hoggantootni isaa uummata Tigraayiif mallattoo bilisummaa ti. Uummatni Tigraay ittin boona. Qabsoo ABUTn durfamu keessatti uummatni Tigraay ilmaan isaa kumaatamootaan lakkaawaman dhabee jira. Haa ta’u malee kan bilisummaa isaa goonfate jaarmayaadhuma kanaani. Kanaafuu, yeroo hoggantootni isaa haala kanaan qabamanii salphatanii fi ajjeefaman lammiileen Tigraayi garaan isaanii gubachuun waan ooluu miti. Ammaaf humna dhabanillee seenaaf galmeeffatan. Gaafa deebi’anii humna horatan, madaa dabre sana yaadatanii xiiqii keessa galan. Salphachuun hoggantoota isaa, salphachuu saba kanaa akka ta’eetti laalu. Uummata seenaa qabu fi seenaa isaatiin boonu waan ta’eef, seenaa boonsaa sana xureessuu hin barbaadan. Kanaafuu PP akka diina saba kanaatti laalu jechuu dha. Egreen Tigraayi xumura waraan kanaatiin murtaa’a jedheen yaada. Maal jechuu dha? Uummatni kun har’a waraan kana keessatti hedduu miidhamee jira; biyya isaarraa baqatee jira; biyya ofiirratti salphatee jira; ijoolleen isaa dhumanii jiru; qabeenyi isaas saamamee jira. Wanti irra hin gahin hin jiru. Kanaaf kana booda PP wajjin waliigalee nagaan ni jiraata jedhanii yaaduun hin danda’amu. Kana booda keessumaayuu sirna Nafxanyaa jalatti deebi’ee akka qama Itoophiyaatti waan of laalu natti hin fakkaatu. Yeroofis ta’u yoo PPn ykn Nafxanyootni waraan kana injifatanii deebi’an (hubadhaa: waraanni kun garuu hin xumuramu), kana booda Tigraayi nagaa fi tasgabbii argattee hin jiraattu. Dirree jeequmsaa taatee ittifufti jechuu dha. Karaa biraatiin yoo laalame immoo, humnaanis ta’ee akka tasaa; karaadhuma fedheenuu haa ta’uu yoo loltootni Tigraayi waraana kana injifatanii humnaa’anii as bahan, Tigraayi walaba taate ijuuruun filannoo osoo hin taane dirqama ta’a jedheen yaada. Haa ta’u malee, yoo humootni Federaalizimii naannolee hafanii cimanii sirna Nafxanyaa kana hundeen buqqisan, Tigraayi wallaba taate ijaaruun barbaachisaa hin ta’u ta’a? Waraana kana duras ta’ee isa keessatti dogongorri hojjetame maali? Akkuma yaadatamu, fakkeessuufis ta’e dhugumatti nagaa barbaadanii ta’uun isaanii beekamuu baatullee, PPn hoggantoota ABUT tti jaarsummaa ergaa turte. Sababa maaliitiin osoo hin milkaa’in akka hafe beekamuu baatuus, ana akka natti fakkaatutti oftuulummaa hoggantoota ABUT irraa kan ka’ee ta’uu mala tilmaama jedhun qaba. Osoo humna isaanii sirriitti hin tilmaamin waan lafumaa ka’anii dhaadachaa turan natti fakkaata. Akkuma seenaa biyya Itoophiyaa tana keessatti beekamu, yeroo hundaa abbootiin irree humna malee dhaadachaa, oftulummaadhaan osoo bokokanuu booda hallayyaatti galu. Hoggantoota ABUTis isuma kanatu isaan qunname natti fakkaata. Yeroo waa hundaa harkaa qabna; meeshaalee waraanaas gurguddoo hedduu qabna jechaa dhaadatan sana, tarii akka PPn humnoota ollaa (kan akka Eertiraa fi Somaaliyaa) daboo ittibaastu hin hubanne ta’a. Kanaaf, waan dogongoran natti fakkaata. Karaa warra PPtiin yoo laalle immoo, isaaniis yeroodhaaf diina isaanii (ABUT) injifachuuf jedhanii humnoota alaa biyyatti galchuun; keessumaayuu humnootni Eertiraa Itoophiyaa seenanii waraana kanarratti hirmaachuu fi qabeenyas saamuun isaanii akka Addunyaan PP ija fi qalbii keessa galafttu taasise. Kuni immoo balaan isaa amma osoo hin taane booda mul’ata. PPn rakkoo keessaa hin baane keessa galuuf teessi. Kanatti dabalamee immoo qorannoon walaba ta’e akka hin gaggeeffamne PPn dhoowwuun (dhorkuun) ishii xiyyeeffannaa Addunyaa keessa ishii galchee jira. Dhiibbaa wanti kun hunduu qabu suuta suuta mul’achaa jira. Fakkeenyaaf gamtaan Awuroophaa gargaarsa Itoophiyaaf kennamuuf saganteeffame dhaabuun mallattoo isa tokkoo dha. Wanti baddaatti ibsame kun dogongora guddaa PPn hojjettee dha. Ammaaf itti hin fakkaatu malee, booda kisaaraa keessa galuuf deemu jechuu dha. Gochaan ykn dogongorri PP kun karaa diploomaasiitiin ABUTiif bu’aa qaba. Hawaasotni fi mootummootni Addunyaa waraana kana akkamitti laalu/hubatu? Hawaasotni fi mootummotni Addunyaa waraana tokko keessatti kan xiyyeeffannaa kennan yoguma namootni qayeerraa buqqa’anii gara baqachuutti deemanii dha. Hanguma lakkoofsi baqattootaa baay’achaa deemu caalaatti xiyyeeffannaa argata. Dhimmi baqattootaa baay’ee isaan yaaddessa. Kanaaf qaamni walaba ta’e tokko biyya seenee akka qorannoo gaggeessu gaafatu. Hoggantootni ABUT osoo waraanni hin calqabin dura araara PPn gaafatte didanillee, yeroo waraaanni qophii keessa jiru fi calqabe booda, akka waan karaa nagaa barbaadaniitti ofdhaadhessaa turan. Gama kanaan Addunyaarraa xinnoo hubannoo akka argatan waan taasise fakkaata. Kuni karaa diploomaasiitiin akka isaan gargaaru tooftaaf ta’ullee, yeroodhaaf garuu bu’aan isaan argatan hin jiru. Karaa biraatiin immoo, akka miidiyaa hawaasummaarratti mula’chaa ture fi jirutti namootni alaa tokko tokko yeroo isaan PP qeeqantu hubatama. Kan isaan ittiin qeeqaman keessaa inni tokko, PPn daboo barbaaduuf jettee humnoota hidhatan Eertiraa fi Somaaliyaarraa gara naannoo Tigraay akka galchitee dha. Kuni ija Addunyaatiin birmadummaa biyyaa ykn naannoo tokkoo cabsuu waan ta’eef, fudhatama hin qabu. Karaa diploomaasiitiin yoo laalame, dhimmi kun PP dhaaf kisaaraa dha. Gochaan kun hawaasota fi mootummoota Addunyaa tokko tokko waan aarse fakkaata. Akkuma barreeffama kana keessatti bakkee tokkotti tuqame, waraanni PPn gaggeessitu kun sirrii waan hin taaneef, fakkeenyaaf gamtaan Awuroopaa (EU) gargaarsa silaa Itoophiyaadhaaf karoorfame akka dhaabu murteessuu isaa ti. – Ittifufa –


AMMAS CARRAAN BIRAA AKKA NU HIN DABARRE, OFQOPHEESSUUN AMMA

Berhanu Hundee Akkuma Jaal Marroon yeroo tokko jedhe, Impaayarri Itoophiyaa tun raafamtee, bututtee, burkutooftee kufuuf waan dhiyaatte fakkaata. Murni Badhaadhina ofiin jedhu fi yakkamaa Abiyoot Kaasaayeetiin hogganamu fi sirni Nafxanoota haaraa deebisee of ijaaraa jiru kunis umuriin isaa waan gabaabbate fakkaata. Uummatni Oromoo yeroo kamiiyyuu caalaa kan arrabsame, tuffatame, salphate fi badiin hanga kana hin jedhamne irra gahe murna shiftootaa mootummaa Bilxiginnaa ofiin jettu fi gorsitoota Nafxanootaa jalatti. Erga namtich maraataan Abiyyi jedhamu kun injifannoo Qeerroo fi Qarree butee aangootti dhufee calqabee, wanti Oromoorra gahaa jiru himamee hin dhumu. Sabboontotni jumlaadhaan mana hidhaatti guuramuun; hoggantootni mana hidhaatti dararamuun, ilmaan Oromoo qaqqaalii ta’an ajjeefamuun; sabni Oromoo Habashootaan halkanii fi guyyaa arrabsamuun; maqaa WBO balleessuu jedhuun manneen qotee bultootaa gubachuun; uummatni Oromoo rakkinoota adda addaatiif saaxilamuun fi kkf hunduu sirna nama nyaataa kana jalatti. Sirni abbaa irree kamiiyyuu kufuun waan hin hafneef, kan Abiyoot Kaasaayee fi Nafxanyoota haaraas kufuun isaa waan ooluu miti. “Yeroo bari’uuf jedhu dukkanni ni hammaata” akkuma jedhamu, dararamni uummata Oromoos kan daangaa dabre kun gaaf tokko dabruun isaa akka hin oolle shakkiin hin jiru. Haa ta’u malee, kuni dabruu akka danda’u fi sana booda uummatni keenya lammata haala akkanaatti akka hin deebine, qabsoo hadhaawaa kana daran cimsuu fi waan dhufuufis sirriitti of qopheessuu dha. Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti wanti afaanfaajjii uumaa turan kana booda jiraachuu hin qaban. Fakkeenyaaf, Kanaafuu, tarkaanfiin ykn sadarkaan duraa, wantoota afaanfaajjii uuman kana uummata keenyaaf ifa godhuu dha. Uummata keenya, waan isaaf ta’u; waan isaaf tolu; karaan isa baasu maal ta’uu akka qabu hubachiisuu dha. Itti aansee, humna Oromoo cimsuurratti jabinaan hojjechuu dha. Humni cimuu qabu immoo humna waraanaa ti. Innis shakkii tokko malee Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) kan uummata keenya bilisummaatti geessu fi sana boodas humna ittisaa Oromiyaa ta’uu danda’u ijaaruu dha. WBO cimsuun wabii bilisummaa fi akkasumas nagaa fi nageenya uummata Oromoo tiksuu dha. WBO jabeessuun filannoo (option) osoo hin taane dirqama Oromummaa ti jedheen amana. Kan biraa waan dhufuuf of qopheessuu kan dandeenyu fi ammas injifannoon qabsoo Oromoo akka hin hatamne/butamne eeguu kan dandeenyu akkuma ABOdhaan labsame fi KFOdhaan mirkanaawe “Mootummaa Ce’umsaa Biyyooless Oromiyaa – MCBO) ijaaruuf qophii gahaa ta’e godhuu bira dabramee caasaan kun akka Oromiyaa keessatti diriiru kutannoo fi murannoodhaan hojjechuu dha. Asirratti wanti hubatamuu qabu, MCBO ijaaruu dura WBO cimsuun hedduu murteessaa dha. Kunis sababni isaa mootummaa ijaaramuuf deemu ykn ijaaramu kan tiksuu danda’u fi akka milkaa’u kan taasisu cimina WBO ti. Akkuma baddaatti jedhame, WBOn bilisa baasaa qofaa osoo hin taane, humna ittisaa Oromiyaa fi eegduu MCBO ti jechuu dha. Waayee MCBO yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a. Egaa, akkuma seensarratti tuqame, murni mootummaa jettee of yaamtu ykn/fi sirni Nafxanyaa Abiyootiin hogganamu kufaatiin isaa saffisaa waan jiru fakkaata. Keessaa fi alaan dhiibbaan ittibaay’achaa jira. Addunyaan yoomiyyoo caalaa xiyyeeffannaa keessa isaan galchitee jirti. Kana biratti immoo diinagdeen biyyattii baay’ee du’ee jira. Uummatni (keessumaayyuu uummatni magaalotaa) waan nyaatuu fi dhugu dhabuuf deemaa jira. Waraanni fi jeequmsi adda addaa biyyattii nagaa dhoowwee (dhorkee) jira. Murni PP hanguma kuftutti jabaa of fakkeessiti malee, keessi ishii burkutaayee jira. Wannumti isaan ittin boonanii fi abdatan waan jiru hin fakkaatu. Wacuu kaadiroota ishiirraa kan hafe, wanti jabina isaanii agarsiisu hin jiru. Nama hidhuu, dararuun, ajjeesuun, qabeenya saamuun, dubartii gudeeduun kuni hunduu mallattoo dadhabinaa ti malee jabina hin ta’u. Humni kufuuf deemu tokko waanuma qabu hunda achii fi as darbatee cimaa of fakkeessa malee lafarra hin jiru. Kanaafuu, uummatni keenya ammas akkuma bara 2018 haasa’a mi’aawaa afanfaajjessaadhaan burjaaja’ee; injifannoo isaa dabarsee humna biraatti akka hin kennine, kan dabrerraa baratamee, ofeeggannoo cimaadhaan akkasumas murannoo fi kutannoodhaan; hunda caalaa immoo galii ifa ta’e tokkorratti waliigalamee qabsoon kun xumuramuu qaba. Galiin qabsoo kanaa immoo mamii fi shakkii tokko malee, hiree ofii ofiin mufteeffachuu fi abbaabiyummaa keenya mirkaneeffachuu dha. Hiree ofii ofiin murteffachuun har’uma calqabuu qaba. WBO haa cimsinu; MCBO haa ijaarrannu. Kanaa ala Oromoodhaaf furmaatni biraa hin jiru. Yoo jiraatellee abjuu dha malee lafarratti hin mirkanaa’u. Oromoo dammaqi!! Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaatti


Freedom bells ring somaliland releases oromo man from prison 20 years later

Mohamed Muussaa Gamteessaa ja’ama, dhalataa Oromoo biyya Jimmaa Abbaa jifaara, bara 20 guutu yakka tokkoo malee mana hidhaa Hargeeyssaa keessaatti eega hidhabme turee booda amma gad dhiifame. Hireen warra carra hin qabnee akkana nama gooti . Guutuu dhimma kanaa dubbisuuf as xuqaa


Ibsa Ejjannoo Yaa’ii GHO 4ffaa.

Nuti, hirmaattotni Yaa‘ii Gurmuu Hayyoota Oromoo (GHO) mata duree „Burjaajii Siyaasa ammee fi Carraa Hegeree Oromiyaa“ jedhu jalatti Ebla 10, bara 2021 geeggeeffame irratti haala siyaasa Itoophiyaa kan dabre, isa keessa jirruu fi kan fuula duraa xiinxaluun erga hubannee wal hubachiisne booda ibsa ejjannoo armaan gadii sagalee tokkoon dabarsina. a) tuffii lubbuu ilma namaaf, tuffii gartuu maqaa parlaamatiin walitti qabamte sanaaf fi heera fi seera biyyichaaf qabu ibsee, abbaa irrummaa isaa ifatti labseera; b) akkuma namichi Milosevic jedhamu ol-aantummaa Serbootaa ummatoota biroo biyya Yugoslaviyaa irratti fe’uuf jecha lola fi dhumaatii daangaa hin qabne dhalchuun biiyyatti diige, Abiy Ahmadis, qooda kana Itiyoophiyaa keessatti taphataa jira. Hoogganaa gartuu finxaaleyyii Amaraa fi diinota federalummaa sab-daneessaa tahuun, sirna federaalummaa diigee, sirna mootota Amaaraa durii deebisuun, gita-bittuu Amaaraa fi galtuu isaa, siyaasaa, dinagdee fi hawwaasummaa biyyatti keessatti ol-aantummaa gonfachiisuuf fi tiksuuf kutatee kan ka’e tahuu ifatti beeksiseera. Injifannoo Uummata Oromoof! Ebla 10, bara 2021


SEENAA GABAABDUUNUUHOO MAHAMMAD GOOBANAA1952 – 2022Amajjii 19, 2022

Abbaa Urjii tiin: Ji’a Hagayyaa tan bara 1952-a, gaafa Mahammad Goobanaa ilmii barsiisuuf Dirree Dhawaa-rraa gama ganda Warra Alii kan magaalaa xiqqoo Laga Mixee bira jirutti godaanu, Haati Warraa, Faaxumaa Aadam, ulfa ji’a shanii garaa qabdi ture. Jiruu magaalaa guddoo keessaa baatee tan ganda baadiyaa xiqqoo tiin odoo wal hin fudhatin, Onkololeessa 05, bara 1952, Faaxuma, angafaaf, ilma dhiiraa, kan kitaabni banamee – burujni laalamee, maqaan Nuuh moggaafamuuf deeyse. Nuuh jecha afaan Hibruu irraa madde, kan hiikkaan isaa salaloo jechuu ti. Salaloon dadhabbii, yaada, hiraar, naasuu fii kkf-rraa sammuu hara baafachiisa. Kan maqaa kana beeysise Nabi Nuuhi. Nabi Nuuh, akka amantii Islaamaa fii Kiristaanaatti, nama Ergamaa Rabbii tahuun saba isaa badii-rraa gama qulqullinaatti yaame ja’ama.Akka umriin Nuuh afur geeyseen, bara 1956 keeysa, abbaa fii haati Ganda Alii-rraa magaalaa Dirree Dhawaa, tan duraan keessa jiraachaa turanitti deebi’an. Akki san, Nuuh, joollee Ganda Gaaraa tan ededa Qafiiraa keessaa tokko taasise. Achumaan, odoo hin turin, magaalaa Dirree tan hiryoonni maqaa masoo waliif moggaasuun itti beekkamanitti, kan isaa tiis, Nuuhoo tahe.Jalqaba bara 1961, magaalaa Dirree Dhawaa keessatti, aruuza Ugaazni ilma isaa tiif godhe-rratti, gaaffii Abdullahii Girichoo, joollee alagaa tanneen dooyaa-rraa wallisaa turaniin “mee wallee afaan keenyaa tiis takka nu dhageeysisaa khaa!” je’e. Yaroo tana, kan miya muuziqaa dhawaa ture tokko, “meeshaan muuziqaa afaan Qottuu hin beeytuu. Yo ittiin dhawan ni cabxi,” je’een. Manguddoonni Oromoo kanneen magaalattii keeysa jiraatan, Oromoon hawaasota alagaa warra halaalaa dhufanii isaan keeysa qubatan maraan tuffatamuu kanuma baakan, arraba gurbaan dooyaarra Abdallatti gadi lallabe yaroo dhagayan haalaan nahan. Joollee isaanii mabrazatti yaammatanii, yo akka joollee alagaa sanitti wallisuu dandayan, miya muuziqaa ammayyaa tan joollee san daranii isaaniif bituu akka murteeysan gabaasaniif. Ji’a muraasa booda, horii walitti buusaniin, miya himatan bitanii, Abuubaka Muussaa, Usmaa’il Muummadii fii Alii Shabboo harka kaayan. Isaaniis, irbuu manguddoof seenan bakkaan gayuuf, kaa’imman fedhii wallisuu fii muuziqaa dhawuu qabaniin hawwisoo maqaa Urjii Bakkalchaa moggaasaniif dhaabanii, Bitooteessa 08, bara 1962, ykn akka lakkooysa Hijraatti, Iida Ramadaanaa kan bara 1381, dooyaa gubbatti bahanii, manguddoota malees, Oromoota Magaalaa Dirree Dhawaa keessa jiraatan seenaa daawwachiisan. Gaafana Nuuhoo Goobanaa joollee umriin amata kudhanii ti ture. Umriin xiqqaattullee, seenichi gaafasii sammuu Nuuhoo keessati siidaa wallee afaan Oromoo guddoo dhaabbatte.Sossoohinsi afaanii fii aadaa Oromoo kan Hawwisoo Urjii Bakkachaa tiin jalqabe, dafee gandoota Dirree hunda keeysa saaree, dargaggeeyyii maqaa hawwisoo Hiriyaa Jaalalaa, Biiftuu Ganamaa, Maskoob, Suuqal-ilaaqii fii Arsaletti gurmooyte bibbiqilche. Akki san mootummaa Hayle Sillaasee/Amaaraa akkaan dallanse. Wallee afaan Oromoo keessaan sab-boonummaa Oromoo kan dagaagaa jiru saffisaan qophuuf shira xaxxeen, miya muuziqaa irraa zaraftee, dargaggoota hawwisoo hidhatti guurutti seente. Kaa’imman aadaa fii afaan isaanii guddisuun yakkaman, gariin, haala sanirra cimaa taheef muratanii, biyyarraa bahanii, bahara qaxxaamuranii, tooftaa lolaa baratanii, Qeeyroo Ganama if godhanii, karaa Soomaalee tiin cabsanii, isaanii biyya senuuf deemuu, Onkololeessa 19, bara 1970, malkaa Bulloo-Haritti mootumma Soomaalee tiin qabamanii mana hidhaa Man-Dheeratti darbaman. Yaroo tana, Nuuhoon, faana miseensota hawwisoolee hordofuun, dargaggeessa harmoonikaa fii sagaleen hiriyoota booharsu tahe.Qabsoo Qeeyroon Ganamaa hidhaa mudataniif itti fufuuf, Elemoo Qilxuu faan Arfaasa 21, bara 1973, biyya seenanii daggala Cercer keessaa hoggaa sagalee qabsoo bilisummaa bowwaasan, Nuuhoon, warra akka Muktaar Giingee, Abduslaam Ibraahim (Kibriit), Asaffaa Baqqalaa, Abdurahmaan Maammad Muussaa fii Husseen Baashaa faa waliin garee (hawwisoo) uummatee, hujii kaa’imman isa duraa itti yakkaman qaata itti fufuu jalqabe.Gaafana, tattaafata bara 1972 jalqabeen afuuffaa harmoonikaatti ogummaawee, walaloo fii yadalees ifumaaf baafatee, wallelee dhaamsa adda-addaa qaban, kanneen akka,Rabbiin si’uume, suma bareecheeHaala amalaan, suma qaceelcheeKan deemu mara sirratti maraacheeHin agarre tan akka tee titti tolcheeTattabachiiftuu lubbuu tiyyaaSi malee hin qabu jiruu tiyyaa Boontuu bar sihi ifaan tiyyaatiin hawaasni, keessaa huu kaa’imman jalaa ol guddatan, karoora mootummaan Amaaraa afaan Oromoo tii fii Oromummaa dhabamsiisuun isaan Amaareeysuuf baafatte irraa akka baraaran godhutti seene. Haaluma kanaaf, bara 1975 walleelee kaaseeta guutuu guddina sab-boonummaa tiif gumaache.Isaa haala oliitti jiru, Nuuhoon. jalqaba bara 1976 biyya Jabuutii seene. Akka achi dhaqeen, carra arakte hundatti fedhii isaa tan wallisuu itti fufutti seene. Akka hujii arkateen, mindaa duraa tiin daara if baasuu dhiisee, gitaara bitatee if barsiisutti gattaa’e. Qophiin ayyaana bilisummaa biyya Jabuutii tan Waxabajjii 27, bara 1977 gaggeeyfamete, kennaa fii dandeeytiin wallisuu fii alalasuu-rratti qabu lammii bira dabartee ijaa fii gurra alagaa hawadde. Gaafana, miseenssoota hawwisoo Caayaa Oromoo biyya Jabuutii waliin tahuun, walalooSalaam salaam jenne xiqqaa dhaa fii guddaaNamaa sa’aa keeysan mukaa citaa dhagaaDhiiraa dhalaa hin jennee lammii teeysan maraSalaamtaa gammachuu nurraa guddifadhaaIsin wajjiin jirraa nu quba-qabaadhaaGuyyaa bilisummaa baga gayeesan jennaa Nuunilleen haa-gayu Gooytaan hiree akkanaajettu, yadalee ajaa’ibaa tiin dhawwaaquun, taraa duraa tiif maqaa Oromoo dooyaa biyya alagaa-rratti beeysisuun, mootummaa Dargii garaa guban. Qophii tana booda, dhuma bara 1977, Nuuhoon, waaheloota lamaa waliin, biyya Yaman tan sossoohinsi qabsoo bilisummaa keessaa odeeyfamutti dhaquuf doonii yaabbate. Akka Yaman seenaniin, haalli Jabuutii-rraa gamas isaan geeyse tahuu, hanqatee, mana hidhaa naqaman. Hidhaa ji’ootaa booda, jalqaba bara 1978 sadeenuu Jabuutitti darbaman. Nuuhoon achirraa walakkaa bara 1979, karaa biyya Sa’uudii barare. Biyya namni hojjachuuf akka galaanaatti itti yaa’u, tan sagaleen muuziqaa itti haramii keessatti, Nuuhoon, tan hujii dhiisee, wallee,Bareedduu Oromoo mayra bishaan lagaaNa duraa sinyaatin bineensi alagaaqalbii baqattoota dubraa fii dardara Oromoo walitti kaleeysituuun, akkasumatti ammallee, Yaa galaana jiruu fuuteen naan deemtaa Fedhii too hin laaltuu tan tee tiin ceetaaGoojjoon jaarradhe humnaan narraa diiydatiin, jiruu gabrummaa tan yaroo sanitti kumoota ilmaan Oromoo baqa muddee biyya ambaa keessatti hiraarsaa jirtu abaarsaan darbate.Gama biraa tiin, jiruu biyya ambaa tan hegereen isii dukkanaa yaaduu fii mararfachuu qofa odoo hin taane, wallee Dubbadhaa haasawaa martinuu dubbadhaaBilisummaa teenyaaf mala wal gaafadhaaYaa magaala Shaggar handhura abbaaMaqaan kee si badee tahullee AbabaaGadaa hin wallaatuu waa’ee Raabaa DooriiCallisuu lakkisii dubbadhu waan duriiYaa Magaalaa Gujii angafa dhalootaa Odaan kee gubatee caayaan OromootaaAbuura dhoorkamee galmi si duwwatee Garaan si dandayee akkamitti callifteGobeelle, Mul’ata, Maaruu fii AnniyyaGaaraa fii daggalli bosonni Oromiyaa Warri keeysa tartan jiruu bara dheeraaMala nuu himaa qabsoo bilisummaa-rraaAkka gaafa Gadaa gaafa Murti Guutoo Gaafa marii buttaa gaafa duula qeeyroo Oromoo mee ka’aa nuuf wal marihadhaBilisummaa teenyaaf mala walgaafadhaajettu, tan alalaasni qalbii namaa hawaduun, , magaalonni, gaarran, dachii fii samiin Oromiyaa marti seenaa isaanii tan dabarte, tan gaafa Gadaa, gaafa bilisaa, yaadatanii qabsoo bilisummaa tiif wal marihatan yaadachiise. Walii-galatti,walleelee seena qabeeysa tahuuf jiraatan, kanneen dheerinni yaroo hin moofoysine if keeysaa maddisiisuun, kaasetatti waraabee, horuma isaa tiin biyya fii adunyaa keeysa facaasuun, dukkana qabsoo ganamaa tiif guca qabsiise.Galaanni jiruu kan Nuuhoon qeequ, ji’a Caamsaa kan bara 1986-a Sa’uudiirraa baasee magaalaa Roomaa tan biyya Xaaliyaan geeyse. Ji’a kudha afur achi teeysisee, haadha warraa, tan gaafasii, Kaltum Abdurahmaan Yuusuf fii ilmaan waliin Fuul-bana 29, bara 1987 magaalaa Winippeg tan biyya Kanadaa-ttiin barare. Achirraa, baruma san, inni dura, maatiin boodaan magaala Torontootti godaanan. Yaroo Nuuhoon Kanadaa fii Torontoo itti dhufe, yaroo jaarmayni ilmaan Oromoo kan bara 1974 namoota jibiriin biyya Ameerikaa magaalaa Waashingitaniti bu’ureeffame, dagaagee, Torontottiis goblaa bal’ifate. Dhufiinsi Nuuhoo, dhaaba dagaagaa jiruuf irree addaa dabale. Galgala aadaa kan dhaabichaa booharsa himinaa olii tiin faayee, mooraa diinaa keeysaa Oromoota as yaase. Haala akkanaa, ji’a Waxabajjii biyya Ameerikatti godaane. Gaafa mootummaan Dargii burkutaawe, wallisoota biroo waliin Finfinnee dhaquun, Adda bilisummaa Oromoo kan mootummaa Ceehumsaa irraa qooda fudhateef tin’isa cimsuuf, Amajjii 19, 1992, haala hamaa keeysa, Finfinnee dhaqe. Finfinnee malees, magaalota garii keessa daddeemuun, wayaa alaabaa tiin if faayee, walleelee biroo biratti, Arra guyyaan kan Oromoo tiiGuyyaa bilisummaaf wal-marii tiijechuun, dhaamsa hawaasaaf dabarsuun, bakka dhaqu maratti lolaa ummataa keessa if cuuphe. Odoo akkasitti jiruu, haalli mootummaa Ceehumsaa Wayyaaneen dhunfatamee, odoo hin jaalanne, biyya gadhisuu dirqame.San boodallee, dhibdee fii bacancara mooraa qabsoo keessaa nama wal-nyaachiftuun odoo abdii hin muranne, bara 2000 keessa, ilmaan Oromoo warra bilisummaa sabaa tiif muratanii biyya Eertiraa keessatti leenjii tooftaa waraanaa fudhaachaa jiran bira dhaqee, isaan jajjabeeysuu, booharsuu fii hamileessuu malees, wallee,Lallabannee nu qabsaawonni iyyanneeNuu dirmadhaa odoo yaroon hin dabarrejattuu waliin waraabe, dhaamsa isaanii lammii Oromoo keessa bowwaase. Nuuhoon qaamaan biyyaa haa bahu malee, sammuun achii hin fagaanne. Biyyoota ambaa kanneen keessa dhaqe maratti fedhiin qubsumaa keessatti dagaaguu waan diddeef, dhuma bara 2006 Keeniyaatti godaanuun Oromiyaatti if kaleeyse. Ji’a Bitooteessaa, tan bara 2010-ii, odoo bakka deemu maratti, sagalee lallabamtuun,Tokkummaa, tokkummaa! Yaa ilmaan Oromoo Tokkummaa!Shan, kudha shan, shantam taatanii,Gargar facaatanii,Bineensa beelaweef hiraata taatanii!Isin yaamti harmeen, isin yaamti harmeenYaa ilmaan koo na dhaqqabaa jatti harmeenje’ee, tokkummaa lammii fii qabsaawotaa tiif waywaachaa, saba qabsotti yaamuu, “baasaan Musxafaa” je’ee Finfinneen if dhawe. Biyya Kanadaa tan sadoo fii salaloo jireenyaa biratti, tajaajila fayyaa tiin biyyoota adunyaa keessaa durummaa qabdu dhiisee, biyya mootummaan isii kiniina-rra xiyyitii nama obaasuu ykn na hin deeggartu jettee hidhatti nama guuruu filattutti godaanuun, Nuuhoo, odoo hin turin, illaa dhukkuba ergarama umrii waaheleeffatu jala naqe. Qulus-qulusii bara 2013 isa jalqabdeen odoo araraafamu, kabsata dhabee, bilisummaa akkaan jaalatuu fii qabsaawaa fii ture odoo hin arkin, Amajjii 18, bara 2022, umrii torbaatamaan, bikka tana booda irraa godaanuu hin dandeenyetti sokke. Akka kanaan, Nuuhoon Malikaa Alii, Haadha Warraa, tan baroota kudha saddeettan dabran waliin jiraate biratti, lmaan isaa Zahraa, Obsaa, Saamii, Bilisummaa, Tokkummaa, Firoomsaa fii Bilqiisaa malees, warra akaakoo tahuuf sadii hadiyyeeyse. Isaaniin alattiis, lammii Oromoo hunda-rraa imimmaan maddisiise.Nuuhoon, wallisaa, alalaasaa, yadaleessaa fii booharsaa fakkii fii idda bu’aan isaa qaalii ti. Irbuu fii imaama bara 1972 saba isaa tiif seene-rraa odoo hin daddabin, haala gaddaa fii gammachuu, dhibdee hawwasaa fii qabsoon qabdu-rratti walleelee heddu wallise. Haala kanaan, gumaata guddinaa fii dagaagina afaan, aadaa, sabboonummaa fii qabsoo Oromoo tiif godheen seenaan isaa, walleelee isaa waliin, dhalootarraa dhalootatti dabruun ilaa abad yaadatamuuf jiraata. Rabbi Jannataan haa qanani’u!


OMN Sirni Geggeessaa fi Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa bakka maatii, waahillaniifi dinqisiifattoonnisaa argamanitti Adaamaatti raawwatame. Sirna geggeessaa Istaadiyoomii Adaamaatti raawwatame irratti jaallattoonniifi dinqisiifattoonni Artist Nuhoo Goobanaa kumaataman lakka’aman kan argaman yoo ta’u, abbootiin Gadaafi Amantaa bakkichatti argamuun kadhannaa taasisaniiru. Maarshi Baandiin Poolisii Oromiyaas bakkichatti argamuun sirna geggeessaa gootaafi qabsa’aa Oromoo kana dabaalaniiru. Artist Nuhoo Goobanaa Onkoloolessa 5, 1952 magaalaa Dirree Dhawaa, Qafiiraa, bakka Ganda Gaaraa jedhamutti, abbaasaa Obbo Mohammed Goobanaafi Haadha isaa Aadde Faaxumaa Adam irraa dhalatee, Amajji 18, 2022 lubbuun darbuu, seenaan gabaabaa sirnicharratti dubbifameen himamee jira. Artist Nuhoo umuriisaa aartii muuziqaa Oromoo keessatti dabarseen Sirboota qabiyyee garaagaraa qaban, Siyaasa, Hawaasummaafi Oromummaa, sagalee kiiloleetiin humna muuziqaatiin dabaalee, afaan Oromoo fi oguma muuziqaa aannaniifi garaa waliif taasisuu danda’eera. Artistii Oromoo hangafti Baandiin Arfan Qalloo biqilchite kun, rakkoo siyaasaa sabni Oromoo qabu, seenaan qabee yaadachiisuun, furmaata akeekee onnachiisuun afaan uummatasaa waan ta’eef, akkuma qabsaa’ota Oromoo hedduu jiruu baqattummaaf saaxilame. Biyyoota baqaa adda addaa Jibuut, Yaman, Saa’udii Arabiyaa, Italifi Kanaadaa keessatti kan dabarse Artist Nuhoo Goobanaa, jireenya baqaa dabarse keessattis hidhamuutii hanga biyyatti deebifamuutti rakkoof saaxilamus, qabsoo biliisummaa Oromoo deggaruu irraa duuba jedhee hin beeku. Artist Nuhoo Goobanaa bara mootummaa Cehumsaa keessas, wallee Biliisummaa Oromoo “Arra guyyaan kan Oromootiifi Tokkummaa” jedhuun uummatasaa onnachiisaafi amileessaa kan ture yoo ta’u, guyyaa weellisuuf afaan saaqqate irraa eegalee amma gaafa dhukkubni afaan isa qabdutti, biliisummaa Oromoo hawwaa, tokkummaa Oromoo lallabaa sagalee isaa kiilolee sanaan afaan uummatasaa ta’eera. Artist Nuhoon gidiraafi hiraara mootummaa ADWUI baqatee biyyarraa ba’uun, lammummaa biyya Kanaadaa argatus, mooraa qabsoo biliisummaa Oromoo utubuuf Ertiraafi Sudaanitti deddeebi’uun wallee warraaksaan Waraana Biliisummaa Oromoo onnachiisaa, dhaloota dammaqsaa akka ture seenaan isaa ragaa Baha. Artistiin hangafti kun lammummaa biyya Kanaadaa argatee dhuunfaatiin jiruu qananii jiraachuu danda’us, jaalala Oromiyaafi Oromoof jecha, Kanaadaa dhiisee ba’uun Oromiyaa keessatti dhukkubaan wal’aansoo qabaa waggoota hedduuf jiruu rakkoo dabarseera. Dhibee Narviitiin dhibamaa waggoota kan dabarse Artist Nuhoon, galgala Amajji 18, 2022 dhibeen isa injifachuun, lubbuun isaa dabarteetti. Amajji 20, 2022 magaalaa bakka jireenya isaa taate, Adaamaatti sirni geggeessaa fi Awwaalcha isaa bakka Maatii, Firoottan, Waahillan, keessummoonnii fi dhalattoonni Oromoo hedduun argamanitti raawwatameera. Istaadiyoomii magaalaa Adaamaa keessatti sirni geggeessaa guddaan erga taasifameefiin booda, bakka awwaalcha hordoftoota Amantaa Isilaamaa Magaala Adaamaa, Ganda Haaraatti argamutti sirni Awwaalcha isaatii raawwatameera. Qeerroo fi Qarreen Sirna Awwaalcha Artist Nuhoo Goobanaa irratti argaman hedduun diddaa Murna aangoorra jiru irratti qaban dhageessisaniiru. Hogganoota ABO Oromoo dabalatee Hidhamtoonni Siyaasaa hidhaatti hafan akka hiikaman, Dararaan kutaalee Oromiyaa garaagaraatti Ummata Oromoo mudataa jiru akka dhaabbatu gaafataniiru.


Ololli WBO irratti Oofamu haa Dhabbatu!

Hubataa Dubbii tiin Qabsoon Oromoo tooftaa hundatti dhimma bahuu qaba: Qabsoo nagaas, kan hidhannoos. ABOn WBO, WBOnis ABO dha! Addadummaan WBO fi kaayyoo ABO isa ganamaa gidduu hin jiru. Waanti jiru, hooggansi siyaasaa ABO keessaa hammi tokko nagaan qabsaa’uuf heeraa Xoophiyaa fudhatani biyyatti galuu isaaniiti. Kannen hafan ammoo qabsoo hidhannoo isa ganamaa itti fufan. Haala haarawaa kana keessatti Hayyu Dureen ABO, jaal Daawud Ibsaa, “nuti karaa nagaa qabsaa’uuf gallee waan ta’eef, WBO saba Oromootti kennineerra” jedhee labse. Hoogganoota seera Xoophiyaa tti masakamanii qabsaa’uuf biyyatti galan kunneen keessa hammi tokko diinatti harka kennatan. Murni gantuu kun Itti aanaa HD ABO, Araarsoo Biqilaa, fi miseensota Shanee Gumii ABO shan dabalata. Kanneen hafan ammoo gatii barbaachise kafalanii mootummaa nafaxanayaa irratti seera fi nagaan falmii siyaasaa gaggeessuu/qabsaa’uu itti fufan. Osoo hin turin, gareen kun mana hidhaatti guuraame. Ummata isaaf sagalee ta’uun hafe ofiisaaf iyyuu sagaleensaa ukkaamamee, itti roorrifamaa jiraata. Haala miseensonni Shanee Gumii harki wayyabni ABO gananii diinatti harka keennan, fi haala HD fi jaallan hafan mana hidhaatti guuraman kana keessatti, qabsoon siyaasaa boodatti hafe. Kan diplomaasiis ni laamsha’e. Has ta’u malee, jaallan dirree qabsootti hafaniin qabsoon hidhannaa jabaachaa dhufe. Hojiin qabsoo hidhannaa, siyaasaa fi kan diplomaasii deeggeruuf karaa adda addaan hojjetama. Bakka qabsoon siyaasaa fi kan diplomasilaamsha’etti, qabsoon hidhannoo, qobaasaa kaayyoo QBO bakkaan gahuu hin danda’u. Gaafa humni garii haala nagaan qabsaayuuf Finfinneetti ol gale WBO dandamachiisuu fi QBO finiinsuun driqama ture. Waanti kun dhaabichi, haala haaraa isa mudate irratti hundaayee hooggana waraanaa qofaa osoo hin taane, hooggana siyaasaas qabaachuu isa feesise. Kanaaf, miseensonni Gumii Sabaa ABO, qabsoo hidhannootti cichanii hafan dirree qabsootti Kora Sabaa geggeeffatan. Korri kun seeraan hoogana ABO-WBO filatae. Ajajaa ol-aanaa ABO-WBOn akka geggeeffamus waliigalame. Oromootni biyyaa alaa jiran, yoo qabsoo bilisummaa hoogganuu fedhan, akka Oromiyaatti deebi’anii, WBO tti makamanii, qabsoo bilisummaa Oromoo itti fufanis waamichi godhameefii ture. Garuu kanneen yeroo ammaatti biyya ambaa keessaa deddeemanii “miseensa ABO” ofiin jedhan keessaa namni affeerraa ABO-WBO fudhatee Oromiyaatti deebi’e hanga ammatti hin jiru. Jarri biyyaa alaa taa’anii “remote control”n ABO-WBO hoogganuu kajeelu. “Beektootni” Oromoo tokko-tokko, waa’ee waraanaa hin beekne hundi, byya ambaa taa’anii WBOf gorsaa ta’uuf hawwu. Ofii dhaqanii WBO tti makamuu hin fedhan. Walumaa galatti, Oromoota biyya alaa taa’anii hooggana ABO ta’uuf hawwan kanatu, tooftaalee asiin gadiitti fayyadamee, ABO-WBO deeggersa ummataa dhabsiisuuf sosso’aa jira. Sabni Oromoos ta’e sabboontonni Oromoo, biyaa keessaa fi biyyaa alaa jiran, waan kana beekuu qabu. Jarreen qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti burjaajii uuman kana, adda baasanii baruu of irraa ittisuun feesisa. Hojii dabaa akkasii irraa akka deebi’aniif akeekachiisuun barbaachisaa dha. Yoo hojii farra qabsoo bilisummaa kana irraa of hinqusatan ta’e garuu, hojii isaanii kana saaxiluu fi sabatti mul’isuun dirqama ta’a. Horaa bulaa!


WBO irraa Harkaa keessan Kaasaa!

Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar Baga Nagaan Mana Hidhaatii Baatan! Hubataa Dubbii tiin Obbo Baqqalaa fi Obbo Jawar turtii mana hidhaa baatii 18n booda hiikamanii jiru. Gammachuun maatii fi deggertoota isaanii, akkasumas sabboontota Oromootti dhagayamu guddaa dha. Gammachuu isaanii hundi keenya ni hirmaanna. Hundi keessan baga gammaddan jenna! Obboleeyyan kun, jalqabumayyuu balleessaa tokko malee hidhaman. Balleessaan isaanii, iini duraa, OPDOtti, gantuutti, sochii cehumsa diimookraasii impaayeritti amananii itti kennuu dha. Inn lammataa, maqaa qabsoo nagaan WBO hiikkachiisuu yaaluu dha. Balleessan kun lameen garuu kanneen seera biyyattii cabsan miti. Badiin raawwatan, kan seeraan isaan gaafachiisu, tokkollee hin jiru ture. Mootummichi filmaata biyyoolessaa keessaa isaan hanqisuuf jecha dursee hidhaatti isaan naqe. Har’a, erga filannoon dabree booda hidhaa irraa akka isin baasanis waanuma eegamaa turedha. Obboleeyyan keenya kun garuu, bahanii guyya lamallee otoo hin bulin, Amajjii 3, 2022, dhaamsa isaan barruun dabrasani. Dhaamsi kunis rakkoo impaayerattiin keessa jirtuuf furmaata nagaa akka hawwan labsan. Qabsaa’ota Oromoo kanneen mootummaa kanaan ajjeefamnanillee kaasanii yaadatan. Gaaffiin mirgaa garuu hawaii dhaan hin deebi’u hojiidhaan malee. Qabxiileen isaan kaasan hedduun faallaa haqaa fi QBO hubuu malan waan ta’aniif kana irraa namuu akka of eeggatu yaadachiisuun dirqama sabboontota Oromoo hundaati. Qabxillee kanneen isaan kaasan keessaa: 1. Jarri haala amma mootummaan nafaxanyoota impaayerattii keessa galcheef, mootummicha fi mormitoota isaa wal-qixa komatu. Hundeen rakkoo kanaa, mootummaan nafxanyootaa mirga ummatootaa dhiibuu dha warra qeyee fi mirga isaa irraa dhiibamee of irraa loluuf dirqame miti. Ummatotni mirga isaanii kabachiifachuf qabsaa’uuf dirqaman akka fedhanii lola filataniitti dhiyeessuun fafa. Isa mirga namaa dhiibuu fi isa mirgi iisaa dhiibamee falamatu wal-qixa komachuun isaanii, haqa kanneen dhiibamanii dhoksuu dha. Kun safuu kan cabsuu fi waan badaadha. 2. Ummatoota dhiiga fi lafee ilamaan isaanii itti wareeganii mirga xinnoo gonfatan san eeggachuuf mootummaa nafxanyoota irratti qabsaa’aa jiran, fi “elites” Amaaraa mirga kana irraa fudhachuuf hojjetan, wal-qixa, “duula jibbiinsaa” geggessu jedhanii komatu. Kun waan madaalawaas ykn waan sirrii miti. 3. WBO ummatasaa irraa duguuggaa sanyii qolachuuf diriqamee lolatti jiru, fi waraana mootummaa Xoophiyaa, humna addaa Nannoo Ammaraa fi Faannoo, kanneen daangaa Oromia dhiibuuf, ummata Oromoo irratti duguuggaa sanyii geggeessuuf bobba’an, walqixa komatu. “Qaama tokko cinaa hiriiruudhaan deeggarsa laachuudhaan balaaf gaaga’ama biyyattii keessatti deemaa jiru hammeessuu” dha jedhanii addunyaatti lallabu. Kana jechuun, WBO, qaama ummata isaa irraa roorroo qolachuuf loluuf dirqame, hin gargaarinaa jechuun qixadha. Mootumma ummatarraa irraa ‘gibira’ funaanee, sanumaan meeshaa waraanaa akka bitatu ni beeku. Kanaaf, ibsi isaanii kun WBO balleessuuf mootummichaaf carraa tolchuu fakkaata. Jarri WBO fi humnootni dimokraasii fi hiree murteeffannaa ofii mirkaneeffachuuf falman hundi nagaa barbaacha akka loluuf dirqaman otoo beekanii haalu. Ergaan obboleewwan keenyaa kun waayee isaanii ilaalchisee qabxii gurguddaa lama nuuf mirkaneessa. Inni duraa, qabsoo nagaa osoo geggeessaa jiranii, balleessaa tokko malee baatii 18 hidhamuu isanii irraa barnoota tokkollee osoo hin argatiin akka bahan nutti hima. Mootummaa kanneen qabsoo nagaa geggeessan funaanee hidhuu fi ajjeessu jalatti, qabsoo nagaa qofaan mirga Oromoo mirkaneessuun akka hin dandeenye ammallee hin galleef. Ummati Oromoo tooftaa hundatti (kan nagaattis, kan hidhannoottis) dhimma bahuun akka isa barbaachisu ammallee hin hubatne. Inni lammafaa, sochii bara lama dura WBO hiikkachiisuuf itti turan, ammallee itti fufuuf qophii waan qaban fakkaata. Obboleeyyan kun lamaan, ammallee, Oromoon kan qabsoo hidhanootti seene, jaallatee osoo hin taane, nagaa fi mirga isaa sarbamee akka ta’e hin galleef. Ammallee kan Oromoon qabsoo hidhannootti seeneef nagaa waaraa barbaaduuf akka ta’e hin barree. Ummatni irree cimee balaa of irraa qolachuuf irree hin cimsanne, kabaja akka hin qabne, ammalle hin galleef. Ummata Oromoof irreen WBO ta’uusaa kan beekan hin fakkaatu. Kanaaf, sochii WBO hikkachiisuuf ammaan dura godhanii milkaa’uu dadhaban bifa haaraan itti fufuuf karoora yoo qabaatan, garuu “WBO irraa, Harkaa keessan Kaasaa!” ittiin jenna. Horaa Bulaa!


Carraa Bara 2018 fi Waan Irraa Barannu

Hubataa Dubbii tiin Qabsoo qeerroo fi qarreen Oromoo bara 2014 jalqabanii geggeessaniin dhiibamtee kufuu ofii beeknan, Wayyaanen bara 2018 aangoo gara OPDO dabarsite. Kana gidduutti gareen Team Lammaa jedhe of moggaase, OPDO keessaa aangotti dhufe. Kunis abdii guddaa, kan Oromoon nagaan mirgasaa argachuuf abdii waan qabu kan fakkeessu, garuu abdii sobaa, abdii mirkanaa’uu hin danndeenye, ummata keenya fi addunyaatti uume. Carraa argame fi Dogoggora hojjetame Jijjiiramin aangoo dhihaachuu arginaan, rogeeyyiin (activists) Oromoo tokko-tokko marii tokko malee, jijjiirama kana OPDOn akka hoggantu lallaban. Gareen “Team Lammaa” jedhe of moggaase, OPDO keessaa aango akka qabatu deggersa kennaniif. Oromoon “dhaaba siyaasa cimaa waan hinqabneef,” filannoon jirus “kana qofa” jedhanii ummata amansiisutti bobba’an. Dhimma kana irratti mariiyachuuf carraa osoo hinargatin, ummatinis, hoy-hoyiidhan, OPDO waggaa 27f ummata Oromoo yakkaa fi saamaa turtte, aangootti ol baase. Akkasiin, OPDOn, qabsoo baroota 27 diina itti taatee dhaamsuu dadhabde, mataa-martee, mataa itti taatee, balleessuu yaaluuf carraa argatte. Gaaffii ABOn “qaama sadaffaan mootummaa wajjin nu mariisisuu qaba” jedhee dhiheessees OPDOf rogeeyyiin kunneen itti qoosan; itti koflanii, ummata itti kofalchiisuu yalan. ABO xiqqeessanii akka inni waliigaltee gahaa malee galu godhame. WBOnis akka hiikkatee galu tooftaa hedduutu oomishame; carraaqii heddutu taasifame. OPDOn sodaa “dhaaboliin siyaasaa Oromoo aangoo narraa fudhatan” jedhuun dhaabota kana balaaleffachuu eegalte. KFOn, osoo ummata caasadhaan sirriitti hinijaarin, hojii rogeeyyummaan, Oromiyaa bahatif jiddu galaa naanna’anii ummata kakaasan. Ummannis dimbiliqee bayee isaan simate. Kun ammoo caalatti OPDO rifachiise. ABO nis, abdii kennuu malee, biyya keessatti ummata hinijaarre ture. Sanitti aansee, OPDOn, malli jiru dhaabolii Oromoo kana balleessuu qofa akka ta’e murteeffattee, hidhaaf ajjeechatti garagalte. Kufaatii dhufe Marii “Gaaddisa Hoggansa Oromoo”(GHO) jedhamu dhiibbaa ummata Oromoon jalqabamee ture ofittummaa dhaabolii siyaasaa Oromoo, kanneen mormitoota ta’an, fi shira OPDOtiin, osoo homarraa hingayin bittinnaaye. Kan GHO hooganuuf filamees, Lammaa Magarsaa, nama OPDO, durumayyuu sabboontota Oromoo ajjeesisaa, hiisisaa fi gidrsaa kan turee dha. Osoo hin turin hoogganis GHO Abiyy Ahmaditti dabre. Innis GHO ajjeesee, awwaalee dhiise. Lammaa Magarsaa Ministeera Ittisaa Itiyoophiyaa ta’ee WBO irratti lola geggeessuu eegale. Kunis, “araaran haadhumatu” jedhanii jaarsonni yaalii godhan. Garuu shira OPDOn araarichi osoo hinmilkaayin hafe. Rogeeyyiin Oromoo tokko-tokko, OPDO cina hiriiranii, WBO hiikkachiisuuf hedduu dhama’an. Hamma tokko hiikkachiisan malee, gonkumaa hin milkoofne. Mootummaan OPDO (booda PP) Oromoo jajjaboo ajjeesuu, hidhuu, fi dhabamsiisuu itti fufe. Hacaaluus galaafate. Filannoo biyyoolessaa dhihaachaa tures akka injifatuuf hoggontoota Oromoo hidhuu itti fufe. Waajjira dhaabota siyaasaa Oromoo cufisiise. Mirga oliif-gad deemanii duula “na filaa” geggessuu dhorkate. Nafxanyoonni, sodaa OPDOn Oromoorraa qabdu kanatti fayyadamanii, malaan aangoo gama ofiitti deebisan. San booda, Oromoo hidhuu fi ajjeesuun, biyyaa buqqisuun, hojii isaanii isa angafa ta’e. Ummata Oromoo ganda, amantii fi siyyaasaan gargar hiranii tokkummaasaa jequu tooftaa godhatan. Fakkeenyaaf, hidhamtoota KFO qofaa hiikanii, kan ABO mana hidaa tursuun, Oromoo adda qooduf ta’e jedhamee kan karoorfamedha. Akkasumas, kan hiikkaman kuni waan mootummaan fedhu akka hojjetaniif akka qabata ittiin dorsisaa (bargaining chip) itti fayyadamuuf “yoo waan nuti jennu godhuu baattan deebifnee isin hiina” jechuun dorsisan. Maal irraa baranna? 1. Qaamni baroota hedduuf QBO dhaamsuuf hojjechaa ture tokko, halkan tokkotti sabboonummmaa horachuu hin danda’u. Ilmaan Oromoo diinaaf hojjechaa turan, QBO yeroo makaman nu gammachisa. As deebi’uunsaanii, milkoomina hojii sabboontotaa waan ta’eef nu boonsa. Ha ta’u malee, dhugumaan as deebi’an moo shiraaf dhufan jedhanii qorachuun fardii dha. Yeroo gahaan kennameefii, dhugumaan qabsoo gargaaruuf as deebi’uunsaanii, ragaa qabatamaan, hamma mirkaneeffamutti, QBO hooggannuuf amantaan irraa kaayyamuu hin qabu. Badii abdii Oromoon Lammaa Magarsaa, Abiy Ahmad fi kittillayyootasaanii irraa kaayaytee ture fide hin irraanfannu! 2. Mirga Oromoo kadhaadhan hinargannu; irreen malee. Eenyumtuu tolaan aangoo dabarsee namaaf hinkennu. Ummatin irree cimaa hin qabne, kabaja hin qabu. Duguggaa sanyiitu isa qunnama; daangaasaatu dhiibama. Ummata tokkoof irreen isaa waraanasaati. Irreen ummata Oromoo WBO dha. Warra WBO hiikkachiisuuf hojjetan of irraa qolachuu qabna. WBO dagaagsuun wabii milkii QBO ti. 3. Ummanni Oromoo marii taasisee, yaada jiddu gala biyyaalessaa (national consensus) irra yoo gahe malee, nam-tokkee fi murna-tokeedhan hiree ummatichaa ilaalchisee murtii fudhachuun gatii guddaa ummata keenya kaffalchiisa. Walgatanii fiigun balaa biyyaaf ummatatti fida. Akka ummataatti Oromoon maal akka barbaaduf akkamitti akka argatu mariidhan irratti waliigalamee qabsoo waloo gaggeessun murteessaa dha. Sabboonaan Oromoo ykn jaarmayaan siyaasaa Oromoo, kan carraa bara 2018 argame fi dogoggora godhamerraa qabxiilee asii olitti tarreeffaman hin baratin, kan dunuunfatanii deeman ykn kan beeka wallaalan jechuun ni danda’ama. Horaa Bulaa!


Qabsoon itti fufa!

Ija Dubbii Vol. 1, No. 4 1 Guraandhala 2022 Hoggansa fi Miseensa ABO Biyya Hambaa: Fira moo diina QBO ti?Hubataa Dubbii tiin Hoggansi fi miseensotni ABO biyya hambaa jiraatan tokko-tokko, hojiin isaan guyya-guyyaattiraawwatan, diina dhaabichaa isaan fakkeessa yoo jedhame dogoggora hin qabu. Ummatni OromooABO irratti abdi guddaa akka qabu falmisiisaa miti. ABO fi kaayyoo ABO’n dhaabateef, ummatniOromoo akka agartuu ija isaatti ilaala. Ni mararfata, ni tikfata. Waan dhaabichi itti hime otoo ijahin sukkuummatiin, mamii tokko malee fudhatee hojii irra oolcha.Ummatni Oromoo, ABOn gaaf tokko bakka dhiibamee moggeeffame irraa, diina isaa of irraarukutee, as baya jedhee obsaan eeggata. Oromoon iji isaa akka ijoollee haati gabaa deemtee garabakka hoggontootni “jirra” jedhan hunda, fi gara bosonaa, bakka loltootni WBO lubbuu isaaniiqaalii aarsaa godhanii wareegama itti kafalan ilaala.Har’a irra dhaabatnee yoo ilaallu garuu, ABOn Oromoon abdii irraa godhatee eegaa ture fi waantiqabatamaadhaan, kanneen hoogganoota fi miseensosta ABO ofiin jedhan, biyya alaa kana keessattiraawwataa jiran waliin-wal faallaadha.Hojii hoggantoota buleeyyii, miseesnsota fi deeggartoota ABO biyya ambaa, Ameerikaa,Awurooppaa fi Australia, namni itti dhiyaatee ilaale, tasuma jarri fira qabsoo Oromooti jechuufni rakkata.Hoggansa Ol’aanaa ilaalchiseeHoggansi ol’aanaan warra duraa kanneen akka Magarsaa Barii fi jaallewwan isaanii, kanneenakka Baaroo Tumsaa fi Nadhii Gammadaa faa yoo yaadannu ni boonna. Garuu jarri hin jirani. Yooisaan faa yaadannu “maal abaarsa qabnaa?” nama jechissisa.Abaarsi inni cimaan garuu, warri dhaabichas, ummata Oromoos ganan caasaa ABO keessattidagaaganii, sodaa tokko malee gaaffii ummata Oromoo keessoo isaa irraa burkuteessuu dandayuuisaaniiti. Jarri gaafa dhaabicha keessa jiran maqaa jijjiiramaatiin dhaabicha dadhabsiisu.Miseensota jijjiirama dhugaaf dheebuu qaban dhaabicha keessaa erga fottoqsanii baasianii booda,isaanumti yoo fedhan araarsituu ykn gurmeessituu ta’anii afanfajjii uumuudhaan jara garaa-garfacaasnii gurmuu Oromoo facaasu. Erga kana godhanii booda namootni hedduun, sadarkaahoggansa guddaa irra turan kunoo PP waliin ijaaramanii hojjechaa kanneen jiran kanaaf ragaadha.Ammallee, “meeqatu ABO keessa of dhoksee shira wal-fakkaataa xaxaa jira?” gaaffii jedhuufdeebii hin qabnu.Jaruma kana keessaa kanneen hafan ammo, biyya ambaa kanatti, miseensota ABO biyya ambaa jiran keessatti dabalatee, duula afanfajjii tolchaa jiru. Jarri ammallee hidda isaanii gad-fageeffatanii jiru. Fakkeenyaaf, sochii isaan itti jiran fi duula isaan samoona kana godhan muraasa yoo kaafne: Ija Dubbii Vol. 1, No. 4 Qabsoon itti fufa! 2 Guraandhala 2022


Hireen WBO maal ta’uuf deema?

TPLF kophaa isaa WBO/UFEFCF malee PP wajjin marii araaraa ni godhaa? Berhanu Hundee Seensa Akka yeroo ammaa fuula miidiyaalee hawaasaa irratti dubbatamaa ykn barreeffamaa jirutti, dokumantiin tokko kan waayee marii PP fi TPLF ibsu tasa miliqee akka bahee himamaa jira. Dokumantiin kun gara fuula shantamaa olii qaba jedhama ani garuu hangan barreeffama kana dhiheessetti dokumanticha hin argine. Kanaafuu, oduun kun soba ykn dhugaa ta’uu isaas ta’ee qabiyyeen isaa maal akka ta’e mirkaneessuu hin danda’u. Akkuma yaadatamu Tumsi maqaan isaa United Front of Ethiopian Federalist and Confederalist Forces – UFEFCF jedhamu fi yoo Afaan Oromootti hiikamu Adda Tokkummaa Humnoota Federaalistii fi Konfederaalistii Itoophiyaa (ATHFKI) jedhamuu danda’u Sadaasa bara 2021 Waashingtan DCtti ijaaramee ture. Tumsi kun yeroo ijaarame sanatti jaaramyaalee sagal (9) kan hammatu yoo ta’u, addadurummaadhaan kan keessatti hirmaatan TDF fi WBO dha. Yeroo ammaatti garuu lakkoofsi miseensota isaa dabalaa akka dhufe himama. Miseensotni tumsa kanaa harki caalanii fi kan ijoo ta’an warra qabsoo hidhannoo gaggeessanii dha. Waliigaltee fi kaayyoon tumsichaa diina waloo jechuun Mootummaa Itoophiyaa kan PPn durfamu fi gargaartota isaanii lolaan injifachuu fi uummattootni isaan bakka bu’an hiree ofii akka murteeffatan taasisuu dha jedheen yaada. Karaa biraatiin immoo, osoo ATHFKI hin ijaaramin dura WBO fi TDF waliigaltee tokko akka godhatan himamaa ture. Akka jedhamutti, waliigalteen kun waliigaltee tooftaa waraanaa akka ta’ee dha. Yeroo TDF waraana PP dhiibaa dhufee, magaalota gurguddoo Walloo qabatee, magaalaa Dabra Biraan (DB)itti dhihaatee ture sana WBO wajjin qindoomina uumanii gara Finfinneett imaluuf akka yaadan dubbatamaa ture. Haa ta’u malee, TDF dhiibbaalee garagraa isaanirra gahaniin dirqifamanii gara Tigraayitti akka deebi’an ibsamee ture. Adeemsi TDF gara DB godhan sun gaaga’ama baay’ee fide. Dhimma kana laalchisee yeroo biraan itti deebi’a. Ergan akka seensaatti waa xiqqoo ibsuu yaale booda, gama mata dureetti deebi’uuf, TPLF/TDF missensota ATHFKI ala kophaa isaanii PP wajjin marii fi waliigaltee ni godhuu? Yoo kophaatti bahanii marii fi waliigaltee kan godhan ta’e, rakkoo maaltu uumamuuf deema? gaafiileen jedhan kaasee yaada kiyya ibsuu yaala. Deebiin gaafii kanaa karaa adda addaatiin laalamuu ni danda’a. Haala fi ittibahinsa 1 (Scenario 1) Marii fi waliigalteen PP fi TPLF jidduutti godhamuufi jedhamu kun waliigaltee yeroo kan uummata Tigraayi karaa hundaan miidhame kana dandamachiisuuf kan ta’u yoo ta’e fi Tigraayiif bu’aa kan fidu yoo ta’e, tarii ATHFKI ala godhamuu ni danda’a. Yoo akkana ta’e garuu fedhii miseensota tumsichaa kan faallessu ta’uu hin qabu jedheen yaada. Gabaabumatti maalirratti akka mari’atanii fi irratti waliigalantu murteessa jechuu dha. Kun garuu rakkoo Itoophiyaa hiikuuf mala ykn fala waan ta’u natti hin fakkaatu. Haala fi ittibahinsa 2 (Scenario 2) ATHFKI ala marii fi waliigaltee ni godhu ta’a garuu tokkoffaa rakkoo Tigraayis ta’ee kan Itoophiyaatiif furmaata xumuraa hin fidu. Keessumaayuu karaadhuma kamiinuu haa ta’u marii fi waliigalteen WBO hin hammanne rakkoo biyya sanaa hin furu. Lammaffaa, ABUT ATHFKI ala PP wajjin kan araaraman yoo ta’e, tumsa sana keessatti akka gantuutti waan ilaalamaniif, haa xinnaatu haa baay’atu malee rakkoo biraa keessa galuun isaanii hin oolu. Ammaaf tumsa kana keessatti humna cimaa akka ta’an waan beekaniif ATHFKI wajjin walqabatee rakkoo booda isaanitti dhufuu malu tuffatanii dhiisuu malu. Haa ta’u malee, PP nuuf wayya jedhanii humoota saboota ykn uummattoota torba fi sanaa oli bakka bu’an diina godhachuun rakkoo biraa keessa isaan galcha. Humnoota hafan dhabamsiisuuf shirri biraa yoo duuba jiraate garuu kunis rakkoo dhuma hin qabnetti kan nama geessu ta’a. Haala fi ittibahinsa 3 (Scenario 3) Marii jedhamu kana duuba humnootni alaa kan akka Ameerikaa fi Gamtaa Awuroopaa faa kan jiran yoo ta’e fi tarii Tigraayiif furmaata xumuraa (lasting solution) fiduuf kan gargaaru yoo ta’e, ATHFKI ala PP wajjin waliigaltee godhuu danda’u ta’a. Asirratti garuu Tigraayiif furmaata xumuraa wanti fidu maali kan jedhu gaafii biraati. Hanga PPn jirtutti, hanga humnootni Amaaraa fi Eeritiraa jiranitti nagaa fi furmaatni xumuraa Tigraayiif ni argama jechuun baay’ee nama rakkisa. ATHFKI dabalatee ykn isaanii ala ta’ee, wanti TPLF barbaadu nagaa fi furmaata xumuraati. Karaadhuma fedheenuu haa ta’uu, yoo kun isaaniif mirkanaa’e fi wabii argatan fedhii tumsichaatiif dhimma waan qaban hin fakkaatu. Osoo tumsa kana keessa jiranuu karaa hin taane yoo deeman garuu hundaafuu rakkoon bioo uumamuu malu. Gaafiin kun gaafii lammaffaa mata duree “Hireen WBO maal ta’uuf deema?” kan jedhutti nama geessa. Yoo haalli akkanaa kan uumamu ta’e, miseensota AHFKI itti gaaga’ama gara garaa fiduu mala. Haala kana ibsuuf WBO addatti baaseen laaluu yaala. WBOn AHFKI keessatti yoo ganame, maal ta’uuf deema? Siyaasa keessatti ykn waraana deemaa jiru tokko keessatti diina waloo tokko laaffisuuf ykn injifachuuf tooftaatlee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru. Wanti WBO fi TDF jidduutti godhames waanuma kana jedheen amana. Wayyaanee fi WBOn diina seenaa (historic enemy) turanillee, ammatti diinni hamaan kan waloo tokko bakka jirutti waliigaltee tooftaa waraanaa godhuun barbaachisaa dha. Haa ta’u malee, tumsi jiraatus jiraachuu baatus, WBOn duris ta’ee har’a uummata Oromootti hirkata malee fira biraa hin qabu. Firri QBOs hin jiru. Keessumaayyuu immoo humnootni alaa kan QBO deeggaranii fi gargaaran hin jiran. WBOn ammas taanan erga TDF Tigraayitti deebi’anii as meeshaa waraanaas kan argatu diinarraa hiikkatee ti malee hamma kana wanti WBOn Tigraayirraa argatu waan jiru natti hin fakkaatu. Dhugaa dha, akkuma yeroo dabre Wallotti ta’e sana yoo TDF wajjin qaamaan walargan ta’e, bu’aaleen tokko tokko argamuu malu. Waan ta’eef, WBOn caalaatti kan jabaatu tokkummaa Oromootiin malee wanti diinarraa eegu hin jiru. Haa ta’u malee, akkuma baddaatti jedhame, QBOn addatti immoo WBOn fira alaa hin qabu. QBOrraa sodaa waan qabaniif; tokkummaa Impaayara Itoophiyaatiif rakkoo ta’a jedhanii waan yaadaniif, humnootni alaa kan akka Ameerikaa faa diinota WBOti jechuu ni danda’ama. WBO laaffisuuf yoo danda’ame sirumaayyuu dhabamsiisuuf humnootni alaa shiroota adda addaa dalagaa turan ammas ittijiru. Waan ta’eef ana kan natti mul’atu fi na yaaddessu, mariin PP fi TPLF akka haasa’amu kana dhugaa yoo ta’ee fi waliigaltee tokkorra gahan, WBO kophaatti baasanii irratti duuluuf karaa banuu danda’a. Addatti immoo, Ameerikaan shira kana keessa yoo jiratte, karaa adda addaatiin WBO miidhuun ni danda’ama. Karaa basaasummaatiinis ta’ee karaa biraatiin WBO laaffisuuf PP wajjin waliigaluu danda’u. Wanti dagatamuu hin qabne, Ameerikaan akka mootummaan PP kuftu hin barbaaddu. Yoo fedhiin TPLF/TDF guutamee fi PP wajjin waliigalan, diinni biraa kan isaan sodaatanii fi dhabamsiisuu barbaadan WBO qofaa dha. Kanaaf, WBOtti qormaattota cimootu uumamuuf deemu jechuu dha. Haa ta’u malee, wanti hubatamuu qabu, WBOn ganamus dhiisus, wanti duubatti isa deebisu hin jiru. Kaayyoo manaa baheef qaba; isa kanas galmaan gahuuf cichoominaa, murannoo, kutannoo fi gootummaadhaan kufee kuffisaa jira. Erga TDF Tigraayitti deebi’anii kunoo ji’a tokkoo ol ta’uuf jira. Ergasii as WBOn cimaa dhufee, injifannoolees galmeessaa jira. Duubatti deebi’uun TDF WBO duubatti hin deebisne. Imalli isaa akkuma karoorfatame gara Finfinneeti. Xumurarratti, PP fi TPLF waliigalanii, gama isaaniitiin waraana kana kan xumuran yoo ta’e; akkasumas PPn WBO diina isa hafe godhatanii caalaatti (tarii gargaarsa humnoota alaatiin) kan ittiduulan yoo ta’e, QBO irratti dhiibbaa akkamii qaba? Uummatni Oromoo haala akkanaa kana akkamitti laala, hubata? WBOn ni cima moo ni laaffata? Gaafiilee kanaa fi kan biroo yeroo biraan itti deebi’a. Hanag walitti debinutti nagaatti.


Maraammartoo moo Maltummaadha?

Hooggantoota fi miseensota ”ABO” Biyya AlaaHubataa Dubbii tiinHooggansi ABO Jaal Daawud Ibsaatiin hooganamu bara 2018 biyyatti galuu isaa Oromoon biyyakeessaa fi alaa gammachuun simate. Akkuma seera byyattitti ABOn, nagaadhaan qabsaayee,carraa baname babal’ifachaa, falmii ummatichi hiree mataa isaa murteeffachuuf gaggeessukeessatti shoora mataa isaa tapahata jedhees abdate.Haata’uutii, otoo oolee hin buliin, gurmuun biyyatti gale akka gurmuutti socho’uu hanqate.Ummata dafee gurmeessee of dura deemuu hanqate. Gantoota sabboontota Oromoo ariisisaa fiqabsiisaa turan ofitti qabe. Kanneen arsaa qaqqaalii kafalaa turan ammoo moggeessuu eegale.Namootin hedduun kana hoggu arkan dhaabicha irraa fagaatanii ilaaluu filatan.Waanti dhibaan garuu, gareen ABO Asmaraa irraa gara biyyatti imale kun, xinno bubbuleedaddaaqamuu akkasii irra darbee waanuma biyyatti galeefuu dagate ykn bitaa itti gale. Gareen kunharki chaalu, nagaan qabsaayuu jechuun mootummaa nama nyaataa EPRDF/PP tti galaniihojjechuu akka ta’eetti fudhattee socho’uus eegale.Kanneen akka Leenoo, Diimaa, Galaasaa, Abbaa Nagaa, Kamaal Galchuu fi kkf dursaniiyyuuABO ganani PPtti kan makaman hoggu ta’u, hooggansi ABO walakkaan, Itti Annaa Hayyuu Dureedabalatee, duubarra PPtti makame; gantummaa qofaan hin dhaabatne, kanneen kaayyoo ganamaaABOtti cichanii qabsaayuutti jiran dursee hiisise. Mana hidhaa keessattis gidiraa guddaaf akkasaaxilaman tolche.Humna waraana ABO leenjii irra ture, kan ABOn fudhatee gale, mooraa mootummaatti ergagalchisiisanii booda, humni PP jara hiraarsuu irra darbee jumlaan summii nyaachisee fixuuf yaaliigodhe. Hooggansa jaraa, biyyi nagaadha jedhee magaalaa keessa ooluu eegale ajjeesuu eegalan.Kana argee humni waraanaa ABO kun gara WBOtti baqachuu eegale.Hogguu kanatti mootummaan PP fi gantootni ABO durii kanneen akka Galaasaa, Leencoo,Diimaa, Kamaal Galchuu fi Abbaa Nagaa faa “WBOn maaliif harka hin kennatu, mootummaanOromoo aangoo qabteera; eenyuun loluuf jecha gammoojjii taa’a” jedhanii karaa TV firaadiyonaan balaaleffachuutti gad-taa’an.Yaroo muraasa booda, shanee ABO keessaa, kan gara PPtti madaqu gara PPtti, kan biyya alaattideebi’ee jiraachuu filate, gara biyya alaatti sossohan. Gareen PP waliin hariiroo tolfate karaa sancimsatee hoggu itti fufu, gareen dhaaba keessaa fedhii ofiitiin bayee biyya alatti deeb’ie ammoo,kabajaan boqotanii jiraachuu dhiisanii, hojii afaanfaajjii oofuu eegalan. ABO fi WBO gidduuttiwal dorgommii tolchuu, fi hooggansa WBO dhabamsiisuuf shira dhayuutti seenani. Hoggu tokko, “hooggansi WBO, ABO dha” jedhu. Hoggu biraa, “hooggansi WBO ergamtuu TPLF ta’e” jedhu.Yoo fedhan ammoo “hojiin WBO kun gara humna ‘war lord’ (humna waraanaa abbaan irreehoogganu) fakkaatu tokkotti jijjiiramaa jira” jedhanii lallabu. Hoggu shirri kun marti hojjechuudadhabuu arkan ammoo, maqaa WBOtiin “maallaqa walitti qabnee erguuf jirra” jedhanii hirphaafunaanu. Horii walitti qaban kanaanis humna WBO dadhabsiisuuf biyya keessatti caasaa badiiijaaruu irratti bobba’ani.Walgahiilee addaddaa irratti afaan damma dibatanii wayta dubbatan, waan WBO jaalatan, fideggeran fakkeessu. WBOn qabsaayota bilisummaa biroo waliin hariiroo tolfatee wayta socho’ugaruu, ifatti dura dhaabbatanii mormu. WBOn gita bittoota abashaa raasuu yoo jalqabu, maqaa hintaane itti maxxansaa, maqaa hooggansa isaa faalu; sobaan yakku. Humni WBO, humnoota biroowaliin gamtaa uumee, mootummaa nama nyaataa PP kuffisuutti hoggu dhiyaatu, “humni TDFOromiyaa akka hin seenne; ni mormina!” jechuun mootummaa PP bira dhaabbatu.Dhiyeenna kana ammoo, Task force tokko, kan Konfaransii/Konvenshinii waliigalaa tolcheerakkoo ummata Oromoo furuuf socho’u, biyya alaatti KFO/OFC waliin taane tolchuufmurteessineerra jedhu. Konfaransii/Konvenshiniin rakkoo ummata Oromoo furuuf socho’u, kanABO/WBOn qooda keessaa hin qabne kun, Konvenshinii akkami?Kana dura, waan lafa irra hin jirre “mootummaa cehumsaa biyyoolessa Oromoo ABO-WBO fiKFO/OFC waliin tolchinee akka gaariitti deemsisaa jirra” jedhanii ummata sobaa bayan.ABO/WBOn gad-bayee, mootummaa cehumsaa isaan baanan irraa akka homma hin beeyneummataaf ibse. Ammas soba adii qabatanii as bayaa jiru.Murni maqaa hooggansa ABOn yaroo ammaatti biyya ambaa keessaa bookkisu kun, bara 2018qabsoo hadhooytuu bobaa PP cinaa taa’anii hojjetan irraa baqate biyya ambaatti deebiye. GaraBaalee deemuu irra karuma dhufeen karaa BOOLEE deeb’iee imale. Hooggansa keessaa fedhiiofiin kan of baaseedha. Amma biyya ambaatti deebi’ee hojii afanfajjii eegaleera.Gareen kun hojii fudhate qulqulleessee hojjechuu kan hin dandeenye, aarsaa xiqqishuu’llee kankaffaluu hin feenedha. Ykn magaalaa taa’ee siyaasaan hin lolu; ykn bosona Oromiyaa deemeeqawween loluu hin fedhu.Akka amma argaa jirru yoo ta’e, hojiin isaanii qabsoo Oromoo gara dabarsuu malee waan biraatokko of keessa hin qabu. Duris kanatti turani, ammas kanumatti jiru.Ummatni Oromoo kana hubatee jara kanaan “dhaabbadhaa!” jechuu qaba. Jarri, Oromoon waliigalee “dhaabbadhaa!” yoo jedhe malee, ammas afaanfajjii cimaa umuuf jiru.Oromoon lamuu dagachuu hin qabu! Kana booda ummata Oromoof wabiin WBO dha.Akkasumas, qabsaayota dhugaa ABO, kanneen gatii qaalii kaffalaa jiran, qofaadha. ABOn biyyaambaatii hoogganasa hin qabu; kanneen ABO/WBOn ramadaman malee!Kanneen hooggansa ABO keessaa fedhiin bayani biyya ambaa kana jiran, akka miseensa ABO ttimataa gad-qabatanii yoo jiraatan waa takk. Garuu, maqaa hooggansaan hojii gantummaahojjechuuf, WBO irratti olola oofuuf, mirga hin qaban.Nuti, jara kanaan, irra deddebinee, “dhaabbadhaa!” jenna. Isinillee, “dhaabbadhaa!” jadhaanii.Horaa, Bulaa!


Faaydaalee ganama ganama garaa duwwatti bishaan dhuguun qabdu

Namoonni baay’een qorra kanaan bishaan dhuguu mitii hin yaadaniiyyu. Haa ta’u malee, waan baayyee dhabaa akka jiran beekuu qabu. Akkasumas, bishaan dhuguuf dirqama miirri dheebuu jiraachuu hin qabaatu. Faayidaan bishaan gahaa dhuguu akkuma jirutti ta’ee, yeroo hunda utuu ilkaan hin rigatiin (sababni isaas, hancufni ganamaa amala farra baakteeriyaafi farra kulkulfannaa qaba) ganama ganama bishaan garaa duwwaatti burcuqqoo 2-3 (liitira 1) dhuguun immoo faayidaalee dabalataa hedduu qaba. Isaan keessaa muraasni:-*Dhukkuboota sirna hargansuu huban, fknf Biroonkaayitii, Asmii,fi kkf fa’aaf baayyee fayyaada.*Dhukkuba garaachaaf hedduu gargaara *Dhibee gaggabdoof ni gargaara.*Fayyummaa kalee keenyaaf baay’ee gargaara *Dhibee funyaanii, ijaa, gurraa fi qoonqoo irraa nu baraara. * Foolii afaanii fi qaamaa badaa ta’e ni hir’isa *Gogiinsa garaa fi dhibee Kintaarootii nurraa ittisa fi kkf fa’a. Asirratti erga dhugne booda ilkaani fi afaan keenya qulqulleeffaanne, wanta nyaatamuu fi dhugamu biroo (bishaaniin ala) osoo hin fayyadaamin hanga daqiiqaa 30 turuun gaariidha. #Hub: Namoonni tokko tokkoo bishaan hammamtaa armaan olitti jenne dhuguun itti cimuu, akkasumas fincaan isaan rakkisuu waan danda’uuf suuta suuta of shaakalsiisuu qabu. Kanaaf, yoo dandeessan sochii qaamaa gochaa, ciree hojjechaa, wanta biraas kan hojjettan yoo ta’e hojjechaa yookin immoo sireedhuma keessan irra ciisaa suuta suutaan dhuguu ni dandeessu.Galatoomaa!! Olmaa gaarii!!!©Dr.Caalaa Didhaa Dr Gado