Nuti barsiisotni Oromoo ibsa gabaaba qabxii 8 of keessa qabu kana ummata Oromoo fi lammilee Cunqurfamoo biyyattif dabarsinee jirra.

Haala Yeroo biyyattiin Keessa jirtuu fi Kasaaraa siyaasaa Mootummaa EPRDF mudatee jiru irratti Ibsa barsiisota Oromoo dhaabbilee bararnoota Olaanoo Yuunibarsiitota garaagaraa irratti maqaa walga’ii tarsiimoo Siyaasaa jechuun wayyaaneen walitti qabde irraa kenname. 1. Sirni TPLF/EPRDF bulchiinsa Dimookiraasii Warraqaan kakatuu fi sirna Federaalizimii daheeffachuun yakka raawwatuun Impaayera Itophiyaa waggoota 23 oliif bitaa jiru, ummata guddaa biyyatti keessatti argamuu uummata Oromoo irratti yakka dugugginsa sanyii rawwaachaa as gahe. Sabaaf sablamoota biyyatti tapha siyaasaan ala godhee qoddanna angoo ala taasisuun fallaa federaliizimii fi dimookiraasii dhaabbatee, mirgoota siyaasaa, namummaa, amantaa, walgahuu, ijaaramuu fi kkf ugguraa fi dhiitaa jira. 2. Jarraan amma keessa jirru biyyattii keessatti bara mirgi uummata Oromoo ugguramee dhiitamee, Oromoon balleessa malee qe’ee fi qabeenya isaa irratti gara laafina tokko malee ajjeefamaa, hidhamaa, qe’ee fi qabeenyaa isaa irra buqqa’aa jiruu dha. Bara nagaan ba’ee nagaan galuu itti dadhabe, ilmaan isaa barsiisee yeroo itti eebisifachuu hin dandeenye, bara mirgi Dimookiraasii fi namummaa caalmaatti irraa mulqame, bara Oromummaa fi Oromoo ta’uu ibsachuun yakka itti ta’ee dha. 3. Adeemsii fi tarkaanfiin abbaa irrummaa mootummaan wayyaanee/EPRDF uummata Oromoo irratti mul’isaa jiru, barattoota, dargaggoota, barsiisota fi walii galatti uummata Oromoo gara tokkotti fiduun wareegama qaalii baasee mirga isaa kabachiifachuuf mootummaa nama nyaataa kana irratti caalaatti akka fincilu taasisaa jira. Kanuma bu’uura godhachuun barattootni Oromoo dhaabbilee barnoota olaanoo warraaqsa FDG karaa nagaa fi Dimookiraasii ta’een jalqaba baatii Ebla 2014 irraa eegaluun biyyatti keessatti gaggeessanii fi ittis jiran eenyummaa mootummichaa ifatti mul’isee jira. Warraaqsa karaa nagaa fi dimookiraasii uummatni mirgaa isaa kabachiifachuuf gaggeessa jiruuf karaa nagaa deebii kennuu fi mirga uummataa kabajuu irraa uummata irratti ‘loltuu Agazii’ jedhamu bobbaasuun gocha faashistummaa raawwateera. Mootummaa lubbuu ilmaan Oromoo akka malee balleessuun, dhiiga uummaticha balleessa malee dhangalaasuun, jibbinsa uummata Oromoof qabu ifatti mul’isaa jiruu dha. Roga kanaan yakki dhiifama hin qabnee fi seera Idil-Addunyaa duratti mootummaa wayyaanee/EPRDF gaafachiisuu uummata Oromoo irratti raawwatamee jira. 4. Murni sobee maqaa dimookiraasii warraaqsaa fi sirna federaalizimiin kakatu kun, caalmatti uummata Oromoo afaan, aadaa, eenyummaa fi tukkummaa isaa cabsuuf, akkasumas ummaticha qe’ee fi qabeenyaa isaa irraa buqqisuuf waggoota dheeraa itti yaaduun ‘’maqaa Master plan Finfinnee’ jedhu qindeessee as bahe. Kanaanis ummaticha irratti dachaan waanjoo garbummaa fe’uuf mootummaa fiiga jiru dha. Adeemsi kun ummatni Oromoo tokko ta’ee walcina dhabbachuun akka falmatu isa godhee jira. 5. Mootummaan abbaa irree wayyaanee fi bittoota Habashaa dabareen aangoo biyyattii irratti walfuraa turan waliin wanti adda godhu yo jiraate maqaa qofa. Angawootni EPRDF/TPLF mirga namummaa fi mirgoota dimookiraasii adda baasanii kan hin beekne, afaan qawwee qofatti amanuun kan jiraatanii dha. Maqaa walga’ii siyaasaa tarsiimoo ADWUI jedhuun barsiisota hayyoota sadarkaa Adunyaan keessa jirtu guyyuu hordofan walitti qabuun qaanii dha. Adeemsii kun mootummicha jaamaa doobbii seente godhee jira. Yeroon kun yeroo addunyaan sirna Dimookiraasii dhugaa keessa jiraachuu wayyaaneen quba hin qabu. Mootummaan kun baroota dheeraaf maqaa dimookiraasii sobaa fi federaalizimii fakkeessan mootummoota gamtoomaniif dookumentii dhugaa qabatamaa waliin wal hin fakkaatne dhiyeessuun har’a ga’ee jira. “Karaan sobaan darban galatti nama dhiba’’ akkuma jedhamu adeemsi wayyaanee/EPRDF laaqii siyaasaa keessatti kufee akka baduuf sababa guddaa dha. Walga’iin Tarsiimoo kunis rakkoo kana keessaa kan wayyaanee baasu utuu hin ta’iin daran kufaatii isaa kan saffisiisuu dha. 6. Mootummootni abbaa irree afaan qawweetti amanan yeroo uummatni cunqursaa fi gadi qabaa isaanii dadhabee, nu hin bulchitan jedhee irratti ka’u, rakkoo fi qawwaa dadhabbii isaanii cuqqallachuuf humna waraanaan uummata doorsisu; maqaa walga’ii jedhu qindeessuun yaada uummata dura dhaabbatu; fiilmii fi taphoota bashannansiisaa qopheessuun yaada uummataa fi dargaggootaa gara dabarsuuf manneen filmii fi Araadi adda addaa akka babal’atan eeyyamu. Miindaan hojjettoota Siviliif dabalame jechuun labsii baasu. Adeemsii kun warraqsa uummataa hambisuu kan hin dandeenye oggaa ta’u, bittootni warraaqsa kana ittiin qancarsuuf garuu akka meeshaatti dhimma itti bahuuf carraaqan. Ummatni Oromoo fi lammiileen sabaaf sablamootni cunqurfamoon biyyatti adeemsa kanaan akka mirga keessan falmachuu irra duubatti hin deebine dhaamsa keenya. 7.Walumaa galatti nuti barsiisotni dhaabbilee barnoota olaanoo Yunibarsiitota garaagaraa irratti maqaa walga’ii tarsiimoo siyaasa wayyaanee EPRDF ‘n walitti qabamnee jirru; yeroo kanatti gaaffii kabajamuu mirga abbaa biyyummaa uummata Oromoo bakka jirruu finiinsuun dirqama dhalootaa ba’uu qabna malee abbaa irree qawweetti amanuuf hin jilbeenfannu. Gaaffiin uummatni Oromoo fi barattootni Oromoo gaafachaa jiran gaaffii keenya; deebii sirnaa argachuu qaba. Ummata keenyaa fi dargaaggoota Oromoo gaaffii mirgaa qofa waangaafataniif jumlaan ajjeefamaniif mootummaan itti gaafatamuu qaba. Kanneen jumlaan hidhatti guuramanii murtii haqaa dhabanii rakkachaa jiran haal duree tokko malee hiikamuu qabu. Manneen Murtii Oromiyaa keessa jiran ilmaan Oromoo fi uummata Oromoof murtii haqaa kennuu qabu. Barattootni Oromoo bal’eessaa malee barnoota irra ari’ataman gara barnoota isaaniitti deebi’uu qabu. Master Planiin Finfinnee hatattamaan haqamuu qaba. 8. Nageenyii fi mirgi keenya Yuunibarsiitii biyyatti keessatti dhiitamaa fi balaa irra bu’aa jira. Barsiisotni yuunibarsiitii biyyatti irraa lammii keenya barsiisa jirru nageenyi keenya eegamaa miti. Waraanni mooraa Yuunibarsiitii keessa buufatee jiru nageenya keenya sarbaa jira. Tajajila barbaachisu kanneen akka mana galmaa, geejjibaa fi kkf dhabuun hannaaf saaxilamnee jirra. Dabballee sirnichaa homaa hin beekneef haalli jiruu fi jireenya mijateefii beektotni lammii biyyatti qaraa jirru tuffatamnee waan jirruuf, mirga keenya, akka waliigalaatti immoo mirga uummata keenyaa kabachiisuuf yeroon warraaqsa sochii karaa nagaa gaggeeffamaa jirutti makamuun mootummaa qawwee fi irreetti amanu karaa irraa maqsinu amma. Waan ta’eef bakka jirru hundaa adeemsa mootummaa wayyaanee dura dhaabbachuun haa fashaleessinu jechuun nuti barsiisotni Oromoo ibsa gabaaba qabxii 8 of keessa qabu kana ummata Oromoo fi lammilee Cunqurfamoo biyyattif dabarsinee jirra. Injifatnoon uummata Oromoof!! Gadaan Gadaa Bilisummaati!


Taajjabbii Irreecha bara kanaa!!!

Guyyoota darban keessatti uummanni Oromoo hundi dammaqinaan Irreecha bara kanaa irratti akka hirmaatuuf biyya keessaaf biyya alaa irratti yeroo odeeffannoon raabsamaa turetti duulli guddaan “Irreechi kan amantaa Waaqeffataati nuun bakka hin bu’u,warri amantaa Waaqeffannaa hin hordofne bakka sanatti akka hin argamne…..” jechuu dhaan Duulli cimaan karaa Interneetii fi kanneen biroon nurratti banamee ture. Duula kana kan nurratti taasise namootuma keenya waan ta’aniif duula isaanii kana ifatti baasnee mormuu dhaan diinota keenya gammachiisuu hin feene.”Duula keessaniif Uummati deebii ni Laata!!” jennee callisne. Guyyaan kaleessaa duula kanaaf deebii quubsaa taatee darbite!! Tarii namoonni duula kana nurratti godhan Irreecha akka Amantii Waaqeffataatti qofa beekuu danda’u. Osoo guyyaa kaleessaa Hora Arsadeetti argamnii daawwatanii garuu duula bobba’an kanaaf dhiifama ni gaafatu. Garuu bakka kanatti argamanii daawwaachuuf carraa sana hin arganne waan ta’eef namoonni bakka kanatti argamtan wantoota naannoo kanatti raawwatamaa turan waan tokko osoo itti hin dabalin irraa hin hir’isin uummataaf ifa akka gootan shakkii hin qabu.gama kootiin taajjabbiin koo akka armaan gadiiti.uummanni miiliyoonaan Lakkaa’amu guyyaa kaleessaa Arsadiitti kan bobba’e “Irreechi Amantaa ebeluuti” jedhee miti.salphaamatti ibsuu dhaaf dirreen Irreechaa uummata Oromootiif “Dirree Bilisummaati!!” mootummaan wayyaanee dimookiraasii isheen mirkaneesseera jettee dhaadattu uummata Oromootiif guyyaa kana qofa.uummanni Oromoo guyyaa kana dhukaasi tokko osoo irratti hin banamin sodaa tokko malee waan barbaadeen ni dhaadata,waan barbaade ni morma,waan barbaade ni faarsa,paartileen siyaasaa kanneen seera biyyattiin baafatteen “shororkeessitoota” jedhaman guyyaa kana akka gootummaatti ni faarfamu,ni Leellifamu,ni Galateeffamu!!Mootummaan wayyaanee uummata Oromoof guyyaa kana mirga akkasii kan laattuuf jaallattee osoo hin taane dirqamteeti.sababni isaas bakki kun bakka itti uummani shawaa argamu qofa miti,bakka itti uummati booranaa argamu qofa miti,bakka itti uummanni arsii argamu qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa Waaqeffataa argaman qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa Kiristaanaa argaman qofa miti,bakka itti hordoftoonni amantaa musiliimaa argaman qofa miti,bakki kun bakka itti Oromoon naannoo hunda irra jiraatu wal arguu dhaaf Tokkummaa dhaan walitti bobba’u dha!! Uummata Miliyoonaan lakkaa’amu kana irratti dhukaasa banuun dhumni isaa maal akka fiduu danda’u mootummaa Wayyaanee caalaa kan bareechee beeku hin jiru.kanaaf callistee ilaaluun dirqama itti taate. Salphaamatti Oromoon Hora Arsadiitti kan wal ga’u Irreeffachuuf qofa miti.kan achitti argamee dawwatetu guyyaan kun uummata Oromoof maal akka taate beekuu danda’a.hawwiin kiyya inni guddoon Tokkummaa kaleessa Hora Arsadiitti mul’ate waggaatti osoo hin taane yeroo mara arguu dha. Akka kun hin taaneef namoonni shira xaxaa jirtan garuu kana booda waan wal bira darbinu miti.Diina dhiifnee wal irratti bobbaana!!! Dhuma irratti eebba Guyyaa kaleessaa Abbaan Gadaa Bayyanaa Sanbatoo osoo eebbisaa jiranii sababa hin beekamneen osoo isin hin dhaggeeffatin addaan citen isiniif xumura!!! “waleensuu kormaa ta’aa Diina yaabbii dhawwadhaa Andoodee kormaa ta’aa Bonaaf ganna lalisaa Galaana abbayyaa ta’aa Dhugan isin hin hanqisin Cirracha abbayyaa ta’aa Hammaaran isin hin fixin Oromoon nagaa haa taatu Qabeenyi oromoo haa eegamtu Bofa ta’aa diina hiddaa Gufuu ta’aa gufachiisaa Walii galtee nuuf haa kennu Kan dubbii nu barbaadu rabbi nurraa haa qabu Kan humnaan nutti duulu rabbi nurraa haa qabu Kan oromoo addaan baasu waaqni nurraa haa qabu Kan oromoo cunqursu rabbi nurraa haa qabu…..!!! Waaqni jaalalaa fi tokkommaa keenya cimsee warra bara dhufu hora Arsadiitti wal argu nu haa godhu!!!


“SIRRAA DEEMUU KOOTI..!”

Jaalalaan qaroomnee, jaalalaan gammannee, Abdii fuula duraa keessa keenyatti horannee, Umrii teenya guutuu addaa’n baanu jannee, Waliif taanee akka, hidda dhiiga onnee, Teepha jaalalaatiin walitti hidhamnee, Wal kabsannee, meeqaaf wal duskannee, Sombuma tokkooni qilleensaas hargannee, Sadoo fi qananiin nama tokko taanee, Jiraachaa dha turre takkaa addaan baanee. Imimmaan koo hayxee, aniis kee siif haqaa, Hayyeef marabbaadhaan kokkoflaa, sesseeqaa, Lubbuu koo, onnee too…… Tiruu koo, agartuu too……. Jannee wal yaammanne, waliif baafnee maqaa, Gammachuuf jaalalaan guutamnee burraaqaa, Rakkoof gufuu meeqa obsaan keessaa hulluuqaa, Daandurree nu miidhuuf kaayyeeffatte meeqa, Tooftaan suuta jannee jalaa mimmiliqaa, Dhufnee arra geenye galanni kan waaqaa. Mee yaadadhuu kaa, gaafa waliin teenyee, Imimmaan gammachuu walirratti boonyee, Xiqqoo harkaa qabnu afaan waliif keenyee, Mi’aa dhandhamachaa hanga arraa geenye. Haa tahuutii garuu……. Guyyaa keessaa maaliif natti taata qanyee. Ani fittin beekuu takkaa waa balleessee, Onnee tee qulqulluu maaltutu booreessee, Gaafa walii dhufnu……….. Sansakkaa obsaa bar siitu na barsiisee, Habaqaala ayaa na keessa qabsiisee, Arra maaltu dhufee……….. Garba obsa keetii si duraa xuruursee?? Meeqa dabarsinee……. Maaltu barii boruu tana si fageessee? Jaamaan ganna torba ija dhabee taa’ee, Gufuu meeqa obsee waa hedduu danda’ee, Boru ijji isaa ni banaamti jachuu… ……………………… helifii dhaga’ee, “Edanu akkamittiin bulaa duuba” ja’ee, Arra yaadni keetiis sanuma maaf ta’ee? Obsi akka dachii inni duraan qabdu.. ……… ………… eessa si harka bu’ee? Hanga utaalcha raachaa takkaatu nu hafee, Dukkana balleessuuf miilli biiftuu ifee, Maaltu hanganatti ..tasa sitti dhufee, ………………… obsa kan kee cunfee? Eega sirraa dhufte… anilleen ufuuffee, Dirqiin sin gunadhuu aniis been si quufee, Galmee jaalalaa tee qaaxa duruun cufee. At’torba na tufnaan torbaatam si tufee, Deem karaan si arkaa ceerbe dhaqi huffee. Ani maaliin godhaa eegaa siitu didee, Jaalala fayyaadhaa sii meeluu itti fidee, Waan dabaarsine san arra eega kaadde, Maal godhuun danda’a dur eegala baddee, Gochaan faallaa taatee arraata bareeddee. Wasaasaa jaalalaa gama keetiin qabdee, Xiqqollee tinnisuu eegaaniif dadhaabde, Sitti haa toluu gaa arkadhu waan yaadde, Kan si dhoorkun jiruu tahi akka barbaadde, Abdii muri humaa nan gartu amma booddee, Anuu kan si daran malaan bishaan waadee, Hayyee nagayattii……. Sirraa deemuu kooti…. *** *** *** *** (#Saphaloo_Kadiir)


JECHOOTA HAYYOOTA OROMOO IRRAA….

Kutaa 1ffaa Hubachiisa:- yoo akka dubbifteen ‘like’, ‘share’ fi ‘comment’ godhuu baatte dubbisuun hin hayyamamu. dubbisanii ‘like’ ‘share’ ‘comment’ godhuun dirqama sabummaati. Ashamaa harka fuune jaalatamtoota, kabajamtoota ilmaan oromoo? Nagayni badhaadha? Alaa manni, aalii ollaan fayyaadha? Baraa bariin, daagaa argaadni nagayaa? Mee arraan tana jechoota hayyootni oromoo dubbatan isiniif dhiheessinaa nu hordofaa. . Waa sadi waan lubbuu qabaatu, waa sadiin lubbuu dhaba:- 1. Seenaan waan lubbuu qabaati, yoo gowwatti himan waan lubbuu dhabaati. 2. Gudeedni kormaa waan lubbuu qabaati, masheenatti goreen waan lubbuu dhabaati. 3. Qabeenyi waan lubbuu qabaati, yooniif doyna/doqnatti goreen waan lubbuu dhabaati. Dhiirti waa sadi dandeessee, waan sadi dadhabde:- 1. Bilaaluu gurguddoo keessa deemteeti, cirracha tokko kan kophee keessa seene dadhabde. 2. Rooba guddaa keessa deemteeti, dhimmuu mana takka obsite. 3. Waan abbaa duubaa dandeessee, waan abbaa biraa/duubaa dadhabde. Eeyba jaarsoolee/ manguddoolee waan sadi si haa bararu:- 1. Qoree dhoqqee keessaa si haa baraaru. 2. Abaarsaa jaarsaa du’aaf deemu si haa baraaru, 3. Jecha niitii/jaartii obboleeysaaa si haa baraaru. Abaarsi jaaroolee sadi:- 1. Itillee dhabi. 2. Soora/nyaata dhabi 3. Dhugaa dhabi. =Itti Fufa= Maddi:- Manguddoo oromoo irraa. Kan yaadannoo isaarraa nuuf laate:- @Murataa teysoo Qindeessee dhiheessaan:- #Saphaloo_Kadiir. Yaada. Qeebaa ykn komii yoo qabaattan teessoo armaan gadii kanaan nu qunnamaa. Email:- ak23873@gmail.com.


Waahee keenya

Beekumsallee hin dhabnu Ofiifillee hin taanu Sammuun haguugatee Afaan haa dubbtu Egaa na dhaggeeffadhuu Carraan erga fiddee Oromoon tokkodha Eenyutu eenyuun qoodee Muka tokko taanee Hidda yayyaafannee Akka ilma abbaa hin qabnee Salphinaan waamamnee Kan halagaa maalii Lammiinkoo hubataa Surree geeddarannaan Sabasaa tuffatee Maqaa addaa addaatiin Guddaa xinnaassaa Ulaa karaa meeqaan alagaa seensisnee×2 Fakkeenyi baayyatu Nurratti mulata Qoqqoodamuu keenya halagaan hubata Kaanin jedhen Jimmaa, Wallaggaa Kaanin jedha Hargee Baalee Anaan kan na dhibee Wal bittinsaa jedhee Waaqa nu abaaree?×2 Dhagahi sabakoo walloo fi Kamisee Arsii bahaa dhihaa Akkasumas shawaa Nuti tokko taanee Tokkummaa mulisnaan Nama ofii miti alagaan nu hawwa×2 Kun hundi maalidhaa Dhukkubni nu seenee Qooqqoodaa na waamaa Oromoon hin jenne Waan baayyeen gubadhe Garaakoottaa hafuu Haadha gufuun dhoofnaan ilmaan itti kolfuu Muka baala qabne qoottoon hin jaallata Nutu of tuffate kanaaf nu tuffata×2 Eektiraan bilisaan, tigiraayi bulchiinsummaan,amaarri oduudhaan hunduu walii galee Sa’a abbaa hin qabne gad taahee nu elme×2 Maalinni micciirraan jabbiin hin marrattuu Dallaasheetii fidanii haadhashee qalatu Ganna kudha meeqa ilaallee dadhabne Sobanii ajjeesuu malee hin garree Sabboonaa guddate deebinee hin garruu Laga abbaa hin qabne kunoo nu waraabu Haatillee madeeshee dubbattee hin baafattuu Dargaggeessi diinaaf lammiisaa darbatu Kuni abaarsamoo miciraan hin qabnuu Hiriyaan ijoollummaa nu biratti qalamuun Kana hunda argaa ofirratti hin duunu Garaadhaaf bitamnee garagaltoo hin duunu Biyyoota qaroome hubannee hin arginuu Sabni walii galee ulaa meeqa banuu Saba xiqqoo jechuuf addunyaan nu beeka Ofitti hin boonnemoo, sabatti hin boonnemoo, haatikee hin boonyemoo, beekaakee hin dhabnemoo, firakee hin dhabnemoo Kana hundaa ilaalaa kan ati callistu Waaqni lafa buhee deebii siifaa laatuu×2 Maalinni waantisaa waanti hin eegamne Wareegaman malee mirgi tola hin dhufu Egaa yaa sabakoo walumaan haa kaanu Nuti walii gallaan jarrillee nu beeku Seenaa baayyee qabna kan darbe yaadadhu Malee yaa sabakoo imimmaaniin taahuun bilisummaa hin fidu Kan oromoo taatee lammiikee gantu Gammachuu halagaatiif kan seenaakee dhabdu Dhuguman siin jedha Dhiisi sittaa hafu kun lammuu hin tahuu×2!! Galatoomaa By Meetii


Gadaameessa Qabsoo

Aaruu,dhipachuu, gidiraa,rakkina,obsa dhabuu,jechaan,sammuun naanna,uu,harka qalina,dhugaan mo,amuu,ofiin gungumuu,maraatuma ayii nama dhiba. jaaalala dhugaa unatanii dhandhamachiisan, dhiisanii taa’uu. Ija dura fiigdi ,jaalala dhugaa love streat ,dhugaan jaallatanii utuu wal dharrahaani gargar cituun, nama dhiba kaayyoo ofii abdii daawitii jireeenyaa fiixaan bahuu hafuu, burqaan sammuu wixineen jalqabame utubaan jireenyaa bakkeetti haftee.nama gaddisiisa ;obsuun yeroon dheerannaan kaayyoo dhugaa dhiisanii callisuun baay’ee nama boossisa .Oromummaa hidda dhaloota koo hundee uumama koo ishee kan eenyummaa, gaaffiin deebii hin qabne yoo jiraate inni kun isa hangafa.kaayyoo Oromummaa kaayyoo uummatichaa saba bal’aa kana namni cinqamuu aariin waadamanii waxalamuu abdii kutachuu kanneen abdiin ta’u, kaan wal gurguru .qarshiif jedhanii, kannen dhugaa irratti du’u kanneen fakkeessanii bulu ittin jireenya soba garaa furdifachuu,dhugaa lammii bay’ee nyaachuu,safuu wallaaluu namni baay’een isaaf jechuun haftee anaaf jechuu baayisu salphina ! kun ummaticha keessa taa’ee xuxxuuxuu ,abdii kutachiisuu ,wal qoodinsa garaagaraa lagan, biyyaan, kun abaarsa dha moo maali? Nama wallaalchisa, kaayyoon oromummaa fi eenyummaa koof har’allee bariillee hangan gaafan du’uutti qabsoo koo ittin fufa ,oromoonni baay’een jiraatanis abdii naa in kutachiisu. Kana jechuun koo oromoota bakka sadiitti qoodnee ilaaluu ni dandeenya.innis 1.Oromoo dharaa:kan oromoo hin taane ilmaan guddifachaa kan biyyee oromoo keessa taa’anii itti wal horani dhiiga ilmaan oromoo xuxxuuxanii fixani qabeenya abba biyyaa itti fayyadamanii quufuu dadhabani dhiiga barataa kan beektotaa xuxxuuxuutti ka’ani xannacha hidda gaarii keessatti dhalate “silmii” naga’aan hin jiru. haadha gaarii kan muchi ishee hin guune ,argatanii bonaaf ganna nyaatu. otuu hin qotatiin ,otuu hin aramiin nu gaha ni deemnaan hin jiru. lafa abbaaf haadha hin qabne argatanii warra akkasii funaannee qe’ee keenya biyya keenya keessaa baasuu qabna. Muka cobaa qabuu kan midhaan keessa jiru aramaa ,muramee hin badu taanaan ,hin aramu tanaan midhaan ija tokkittillee hin argannu jechuudha . kun fakkeenya guddaa nuuf ta’uu danda’a. inni lammataa 2.Oromoo garaa: warra jedhamanidha.dhaloota badu osoo hin taane dhalatanii baduu jedha mammaksi biyya keenyaa .garaaf jiraachuu kaayyoo dhabuu kaan mana hidhaatti darbatanii garaa furdifachuuf jedhanii kaan hojjaa isaa irraa ar’achiisani bakkeetti hambisuu kanneen biyya abbaa isaa qabeenya isaa gadhiisisanii,ajjeesisuu,reebsisuu,kaan maraachisuu ofiif garaaf,udduu furdifachuu. salphoo akkasii nu irraa haa kaasu waaqayyo .kana irraa nu barari ya baraa jedhu mitiiree?inni sadaffaaniif inni dhumaa, 3. Oromoo dhugaa dha: abbaa seenaa, abbaa dhugaa, abbaa biyyaa, hidda kuush, abbaa qabeenyaa ,dhaloota har’aafis boruu fis yaadu.garraamummaan waaqeffattota uumamtoota waaqayyoo tokkichaa. dhala namaa dhugaa warra haqaaf jiraatu, kabajamtoota kaadhimamtoota oromiyaa baayee nama gammachiisu.handhuura abbaa seenaa warra kijiba hin beekne dhugaaf jiraatanii dhugaaf warreegaamuu, ajaa’iba uummata kanneen waliin hin lakkaa’amani garuu maal godhu anis jara keessaa tokkon ture imimmaan ija guutee, garaan dhuriirihee, obsa dhabee, boo’ichaan gadi taa’e, wayyoo ya garaa koo! Ayii! Ayii! Qabsoo maal taate ?bo’uu hin qabduu? Boo’ichi sirraa hin eegamuu?ati bar nama guddaadha haati oromoonniif uummatni ishee baay’ee sirraa abdii qabdi jabaadhu! Qabsoon erga mana hidhaa gale wagga hedduu lakkoofsise jira . bara 1996 barataa jimmaa universittitti seera (Law) barachaa ture .haata’u malee waggaa lammaffaa isaatti dhuma bara 1997tti mana hidhaatti darbatamee taa’un isaa kaayyoofi maatiisaa barnoota saba isaa jijjiruf baay’ee abdii qaba ture har’a garuu haamileen waan cabde fakkaatee dhiiga ijoollummaa isaatiin erga gidiraa mana hidhatii galee waggaa 8 fixee jira. Biyyi dhaloota isaa godina qeellam wallaggaa magaalaa dambidoolloo ganda 04 keessatti kaniini dhalate. wagga hammaa kana yeroo mana hidhaa taa’u haati isaas, abbaan, isaas obbolaan, uummata dambidoolloof qabsoon du’eera .namni jiraachuu isaa quba qabu hin jiru garuu abbaan isaa obbo Fufaa Moosisaa yeroo hundaa waa’ee mucaa isaanii baay’ee garaa nyaata .ni boo’uu, wawwaatu ,waraabessi mucaa koo nyaate yuusuu dide beekaa koo furmaata oromoo anaa nyaatu jechaa obbolaansaa fi haadha isaaf obsa laatu turan. Qabsoon yaada dhalli nama maatiin tokko dhala isaf yaadu caalaa saba isaaf yaada ,garraamummaan nama gorsuun gaafa namni gaddu gammachiisuun baay’ee beekamaa fi jaalatamaa ture . haa ta’u malee har’a mana hidhaatti nama gorsuun isa haa boochiftuu malee,guyyaan itti imimmaan isaa irraa dhiqamtu guyyaan tokko ni jirti jedhe ni amana ture. Guyyaan isaa gaafaa sanbata guddaati hunduu hirribaa ka’ee waariin qaama isaa dhiqata.guyyaan sun hidhamtootaaf guyyaa bashannanaati. kaan maatii isaafi fira isaa arga waan ta’eef guyyaa sana baay’ee jaallatu. Qabsoo fi hiriyyootii isaa baay’eef garuu guyyaa gaddaati. guyyaa iti gaaffiin sammuu cinqitu aariin wargaamaa cannaqaamaa onneetu waadama, guyyaan sun daftee hin deemtu. Barri isaa qabssoon akkuma durii namoota isaa waliin oduu itti fufee jira<<elaamee ijjoollee qabsoon hadhooftuu dha ,baay’ee nama miiti, kaan mana hidhaatti darbattee, haadhas ,abbaas, dhowatti warra akka keenyaa ,dhuguman isiniin jedha oromummaan cubbuu dha/ laata moo? nuti maalidhaaballeessaan keenya? kaayyoon keenya kaayyoo sabaati? Maaliif akka warra kaanii mirga maatii keenya argachuu nuuf hin laatamnee?maaliif mirgi keenya sarbamaa?maaliif gaafannees deebii dhabnaa? Kun gaaffii koo yeroo dheeraati.maaloo naaf deebisaa moo gaaffii keenyatu sirrii miti?akka seera biyyattiti namni tokko mirga nyaachuu,dubbachuu ,mirga afaan isaatiin aadaa isaatillee guddifachuu qaba nuti garuu kana argachuu maaliif dhabna?maaliif sarbamna ,nama dhiba ,utuu wanti godhamuuf, wanti jedhan jiru akka itti godhaniif akka itti jedhan nama wallaalchisa jedhu mitiiree?jedhee lafa ilaaluu jalqabe.hiriyaan isaa kan wal jallataan universitii dha jalqabaani hanga mana hidhatti waluman jiruu caalaa: maal sitti fakkata qabsoo nu akka nama fakkessuu hin dandeenyu metii dhaaf warqee dhanis saba keenya hin gurgurruu. dhugaa qabannee dhuma deemna . Inni lmmataa immoo tokkummaa hin qabnu walin kaanee dabarsine wal lanna garaaf jiraachuu filanna , ni yaadatta yoo ta’ee ijoollee raga nurratti ba’aan sana nuu fakkata’ani ka’ani deebi’aan nu nyaatani soba raga nurraatti ba’aan argoo argataani oromummaa fi enyummaa dabarsani gurguran. malaan godha utuun gaafa sana meeshaa qabaadhe jiraadhe fudhadhe dhuman biyyoo of nyaachisa ture. maal godhu hidhamuun keenya furmata taate kaayyoon kenyaas utuu tate hafte . obsi sanyii turee, sanyiin haraamayaa univeristii Electirical inginering wagga 4 ffaa utuu baratu qabame dhufe yaada bilchataa nama umridhaanis isaan caccaluu ture obsuun waanta hunda caala abdii kutaachuun hin barbaachisuu dhugaan ni qallatti male hin badduu ykn hin dutuu hin dhabamtu waggaa dheeraaf cunqursamuu gidiraamuu ni dandeessi suni immoo amaluma qabsooti. me fudhadhaa ilaalaa barsisaa addunyaa kana irratti wallalaa dhabamsisaa haqaan si barsisaa, bekumsa horachiisaa ,mindaan isaaf kaffalamuu xiqqoo dha .garuu bu’aan isaa itti dhama’ee wallalummaa kessaa baasuu isaatti garaa isaa baay’ee gammada. bu’aan isaa isuma kanadha . Akkasumas hati ilmoo ishee gaafa deessu albatii isaa irra haqaa , gufuun dhahamte bute baate ni guddifatti .beeloftes, dheboottes dhala sheef abdii hin kutaattu ykn qottee boolla hin buuftu,dhaamaate beelofte dhuma guddifaatti sana dha bu’aan she kanaafuu nutiis abdii kutaanne obsa dhabuun nurraa hin eegaamu.matii gaarii kessatti gadheen akkuma dhalaatu beekuu qabna. Wantii inni guddaan tokkummaan bu’uura abdii kutaachuun nu hin barbaachisuu . Utuma isaan mariataani sa’aatii laqana isaani gessenaan garaa kutaa kutaa tti galuu deemaan , nyaatan malee hin jiraataan jedhu mitiree kan dhalli nama nyaatuu ta’uu baatuus dirqaama jiraachuuf nyaachuun baarbaachisaa dha.har’aa guyyaan qabsoof deemaa jirti. baatii 3/sadii fi / guyyaa 26 tu isaa hafti warrii kanneen garuu yeroo baay’eetu isaan hafa. Garuu qabsoo fi waanti gaffi ta’uu baay’eetu jira qabsoon biyyaa fi maatii isaaf du’ee jira .obbolaan isaa fis akkasuma gaafa guyyaa mana hidhaati ba’uu akkaman godha , isaan deema ? isaan dhufaan jedha? hanga harra’atti jarrillee jitaachuu koo maal naan jedhu garuu yeroon xinnoon jirti yeroo baay’ee maalifaan mana ba’ee maaltu nama mijoofnan gala deebie jedhe ofiin gungumaa mana hidhaati ba’uu osoo hin taane har’aas booris sabni ko maal narra barbaada yoon mana hidhaati ba’ee warraa mana adabaatti hafaanif maal gochuun qaba ? asii ba’ees maaltu na eggata? gaaffii isaa dhuma hin qaabnee dha kun samuu nanneessuu isa itti fufuu laqaanaaf gadii ta’ee yaadan waxalaame garaan osoo hin barbaadiin lama afaan kawwate gadi ba’e. Qabsoo baay’ee waan aruuf waan garaa isaa kessaa dubbate dhuma bafaata baay’ee kabajamaa jalltamaa dha hiriyaa isaa biraatti safuu bekaa afaan isaa keessa tasa wanti hamaan hin ba’uu yeroo baraataa ture hiriyaa jalaallee tokko ni qabaata ture lalisee hidhaatu gargaar baase, baay’ee issaa jallatti ishee yadaate waggaa saddet /8/ hanga har’atti eessa jirti? isaa hirranfatti laata ? lubbu dhanoo jirti? Laaliseef qaabsoon du’eera barbaadde barbaadde dhabdeetti. Inni garuu har’aa ille hin irranfanne sammuu akkasi fi obsa hamaa kana qabaachuu, kuni baay’ee ajaa’iba laalisee waalin yeroo turaan isheen waadaa seente qabdi hanga gaafan du’uu ykn dututti sirra gargar hin ba’uu jettetti dhuguma wadaa ishee ni egdi lata? Namam? Guyyaan ni dhiiti, ni bariiti, beektonni fi baraattonni oromoo har’aas akkuma duraa hidhaamuu murtiin waggaa dheeraan yakka tokko malee itti murta’uu itti fufee jira dhaabi hin qabu . Qabsoon murtii isaa xumuraa jiraa dirqaamni itti lataamuus akkasuma waggaa saddetif ji’a ja’a fixuun baay’ee ulfaata . Qabsoon mana hidhaati ba’uu osoo hin ta’inyaadni is baay’ee dha . Akkamitti beekaa oromoof barataa oromoo hidhaati bararuu dand’aa ? kana booddee akkamittis jiraachuu danda’a? gaaffii saba baay’ee akkamittin deebii laachisa essa dhaabadheen eessa dhaqeen , eenyuutu na duukkaa hirira ? deebie yoon hidhame hoo akkaman godha ? gidiraa bu’aa malee rabbi na haa olchuu gaaffii deebii sammuu nanna’uu guyyaan baatii isaa dhiyachaa dhuma jirti. Hiriyyonni isaa imaanaa isaanii itti himaatani geggessuf karaa karaa ta’aani yaadaan ba’uu hiriyaa akkasi irraa gargar ba’uun baay’ee na gaddisisa garuu isaaf gaarii waanta ta’eef duwwaa callisaani imimmaan ijaa guutee kaan dhoksee bo’a kaan hudhaame yaadaan dhabama kana jiddutti qabsoon gara mana fincaaniti utuu ba’uu itti dhufee. malii maaliif yadaan badduu misirroon cidha demuuf jedha gala isaaf ta’u qopheessa fi malee mali maal taanan qoosaaf fakkeesse itti kolfa, aarees gammadees qabsoo irraatti namnu hin beeku bukkee gadi taa’ee imimmaan ija isaa keessaa dhaquu dhaquun gadi cob cob godhe ! maali maal taate ? dhirrii garaa deemati lencaa garaa kutaadhu ,bossee nu hin bossisin kun guyyaa gammachuu keenya hundaati hin beekamu furmaata karaa ke argaachuu akkaa dandeenyu ta’uus dand’a.Qalbeessa ture . sanyii :- ani walaaaloon sif qaba kana dhaggeffadhu bo’uu itti dhisi bashaanansisuuf ture , bo’icha irraanfaachisuuf, abdii itti laachuuf walaaloo cimaa hadhaa’e mi’awaa karaa itti agarsisa . walaaloo isaa eegalee sanyiin Jalqaabe hin dhiisuu Ittin fufa qabsoo Bara jireenya koo ano takka hin teenye Utuu utuu jedhu waggaa baay’ee darbe Tasallee hin dhifne abdii koo muraa dhe Dhaamsaa guddaan qaba ani sabaa kootiif Silaa qaabsoo dhisnaan anoo baduu kooti Gaffiinan jalqaabe xumureetaan dhiisa Sila isaa irranfaannan ciruma badiisa Ka’umsa koo ilaalee gaafuma xinxaalu Inni anaf jalqaaba bu’aan isaa itti aanuu Kanaafuu sabaako abdii hin kutinaa Utuu utuu jettaani tasuma hin badinaa Kanaaf inni guddan tokkummaan bu’uura Kana ta’uu bannan tasa baduuf jirra Jalqaaba koon kaasa bilisummaan farsaa Daddafe arguu dhaaf qabsoo koon geggessa Jedha adurren hantuutaan mana keessa Jedha mana hidhaa keessa qabsoo dha maqaansa Qabsoo biyyaa isaaf lubbuu isaa wareegsaa Hamilee isaa guddaa nama ajaibsiisa Sabaakoof jiraadhe adda koos guddise Afaan koo ballisee human itti godhuuf Lammummaaf dirqaama mirgaaf bilisummaa Afaan oromoo dirqaama enyummaa Mana ba’een deema qabsoo walabummaaf Oromiyaa bilisomsuuf yeroonsa ammuma Naaf milkeessi yaa waaq abjuun koo kanuma Sobduun saba hin taatu itti fakkeessuuf malee Jedhe mammakeera qabsoo fufaan illee kanaaf dhugaa hin baana Naaf milkeessuu hin dhiisiin abdii koo ijoollumma Hanga har’aatti kan dhagadhe Seenaa koo isaa dhugaa kanin irranfaadhe dhugaan isiinif hima warri hin baraatiin Gaafa guyyaa sana gafataamuuf jirtaani Jedheen itti hima bakka dhaqee fiani Nuti gowwaa miti kutaannee kaneerra Imimmaan saba keenya nutti mul’aateera Dhugaadhaaf jiraachuu narraa egaleera kanaaf dhamsan qabuu ani saba kootiif Of fakkachuu amantii godhati Dhugaa dhaaf jiraadha bakka jirtaanitti Iyyaa iyya dabarsaa bakka dhaqxanitti Jedha abban kiyya kuni dhamsa koo ti Gootni ko sabbonaa oromooti Ergaamni koo inni guddaan lammii oromotiif Tokkummaan jiraadhaa bakka jirtaanitti Biyyaa bataani hin faca’ina Hedduu isiin abdatu hati oromoota Mo’ichaan hin galtu hin hin haftan biyyarra Guyyaa darbuuf jiruu maaf abdii kutaanna Dhaamsa beeka keenya maaliif hirranfanna Goota hedduu qabdi haati oromoota Kanaaf maaliif tessuu ka’aa nurraa lolaa Jedhe abbome du’ee Naggaasee Waggii dha Nuti abdiin teenya tokkummaan bu’uura Ergaan isa cimaa dha goota oromoo dhaa Kanafaan si faarsaa har’allee sabbonaa dha Osoo kan beeknu maaliif irranfanna Hidda kush ishe ganama kaane jabeessina Jedhaaati qabsa’aa oromiyaan keenyuuma Hedduu si yadaanna sin dagannee Ebbisa Kanaafuu qabsoo jabaadhu abdiin keenya suma jedhe Sanyiin yaada ergaa isa dabarsef. caalaan sirba jaallatti sagaaleen isaas baay’ee barede namatti tola .inni akka armaan gaditti sirba ebbisaan ergaa dabarfaate :- Bacaaqii boraafaadheetaan Dhakaatti hirkaadhe Bosona oromiyaattaan gala Qawwee koo fudhee Kopheen lukaatti na dhume Gufuun na dhahee Biyyaa koon bilisomsadha Wardiyyaa ta’ee Ergaa cimaa qaba sirbisa kuni kana caala rakkaachuun, beela’uun ,gidiraamuu si qunnaamuu danda’a. garuu waanta nurra ga’uu ilaalee abdii kutaachuu hin barbachisu hammaa bu’aa dhamaane sana argaannutti kanuma dha galaan sif galasuu, lafa dhaqxuu hundumaattu milka’aa ta’ii adeemsa ke hundumattus namnille namuuma lafarra ejjetullee shakkii suutaan tarkaanfaadhuu aritii hin barbachisuu nunis nu yaadadhu dhaamsaa gababa caalaa irra ture Qabsoon bo’uuf dhaggeffachuu irraa kan darbe deebii laachuu hin dandeenye ijii sadanuu dhiiga uffate jira ni hudhamani, gargar ba’uu nama jallatanirra ,foonin tokko , yaadan gaaffiin ,enyummaan,baay’ee ulfaata, boo’uu miti nama marachisa ,garuu maal godhure manni hidha shawaa Robit kan galuu simaachuu fi kessummeessuu kan ha baahu jedhaan baasuu rakkina mana hidha sana gidiraa fi rebicha dukkana fi qoree ifaa arguun hin jiru .kana kessa ba’uun wanta gudda dha .gumaachuun isaanis isuma kana duwwaa dha. Jalabultii gesse guyyaa tokko duwwatu isa hafe ,ba’e dhabamuuf , waregaama enyummaf kaffale dirqaama hidhaa isaa xumure dawwitii jireenya takka jedhe jalqaabuuf ergaa dhaamsaa isaatti laataame dirqaama xumuruuf abdii isaaniif kayyoo isaani galmaan gahuuf, bilisuummaa unachisuuf ,garaan isa xiqii qabaaate, jaraan yoo gargar ba’ee bo’ee gododunis furmaata akka hin taane beeke onnen dhikkifaatte, furmaata argaamsisuuf kufate kaate .Qabsoon akkuma maqaa isaa qabsaa’uu isa itti fufuu waan of akeekkachisee fakkataa gaafa fuula isaa ilaalaan Jala bultii guyyaan dhuma geesse lakkomsaaf hundu garaa kuta kuta ti waal hammataani nagaadhaan wal gessisaani adeemaan. Qabsoon lakkawaame ha galuu malee iddoo cisaa isaa hamma gahutti waan tokko ille hin beekne ture.yaadaan onneen isaa garaa keessatti bilchattee bahuu bahuu jetti. Ofin gungumuu jalqaabe duddaan gadi ciisee ,amma anumatu gadhifamuuf jira yoo si hin gadhisnu naan jedhaan hoo malaan godha dhugaa natti hin fakkattu gaaffii baay’een sammuu cinquu hin hafne baay’ee ulfaata osoo oliif gadi yaada busee basuu sa’atiin irbaata ga’ee nyaachuufis afaan isaatti dhiga dhiga jedha ,dhisuuf garaan baay’ee bela’ee dhuma jira, humnumaan gadi ta’ee lamaan tokko afaan kawwate dhuma ka’e gara cisicha dhaqe duddaan gad haa cisuu malee hirribni gonkuma qabuu hin dandeenye dhakaan wagga saddeti (8) akka cisicha gaariitti tajajile ille har’aa quqququu jalqabde yaadaan waxaalamuu hiriyyota isaa irra gargar ba’uun asi ba’ee eessaan dhaqa ? maal gochuutu narra eegaaama ? maal yoon godheen gidiraa saba dhugaa irraa hambisuu danda’aa? warraa ijollummaan barnoota fi hojii isaani irraa hidhaan umrii gutuu itti murta’ee akkamitti gadhisuu dand’aa? angoo gadhisuu kaan qabuu enyuu? akkas yaaduu mana maraachuu wayya ituu irribni ija isaa walitti hin qabachisiin laafti bari’ee wardiyyaan ulaa tokkoffaa banaa jira ollaan bultee beeka akka itti buluu abbatu beeka sanyii Caalaa Qalbeessa har’aa garaa kutaachuu hin olle misirroo geggessuf waan kutaatani ka’aan fakkatuu Qabsoon waan akka rafee bule fakkate ija susuukummachaa gad ba’e harka fune jedhani nagaa wal gafaataani waliin gara mana fincanitti ya’aani ol debia’ani cire isaani nyaataani ulaa ulaa ilaaluu jalqabaani dhiirri dirqaama xumuraate ba’uuf qopha’ee ka’e osoo isaan waliin ta’ani taphachaa jiranu Qabsoo Fufaa Mosisaa tafachi silehonk tolo bile wuxa kan jedhamu sagaaleen dhagahaame . hunduu imimmaan isa calaale Qabsootti marmani bo’ichaan akka nama du’eetti geggessuufi ka’aani , hundu nib o.a garatu wadaame , obsa dhawwate, bo’aani geggessuun furmaata taate ilma abbaaf hadhaan tokko fakkatu mana bo’icha godhani,ni gadoodaani , wal gadhisuu didaani kana jidduutti sanyii akka nama warere ka’e ta’e <<maali? Maal gochaa jirtu ? gadhisaa haa deemu maaliif bossani bossiftu dhaqi agaa dhaqii nagaatti nutiis yoo lubbun jiraanne guyyaa tokko ni dhufna imimmanin hudhamaa kanuumaan wardiyyichi dhufee balbala bane gadi baase isaanitti balbala cufe kanuma dha gargar ba’uun wagga saddet gutuu ukkamamani ta’aani har’a waal dhabuun kan warra hafaani furmaatni maal tati egaa ykn du’aani ba’u ykn qabsoon furmaata sirba Bashadaa Hayiluu yadaattani cidha bara dhufuu abdii itti latti tasa bo’icha dhisaani of jajjabeessani , ni kutaatan yaadan tamsa’ani cidha bara dhufuu akka filmiitti dawwachuutti ka’ani abdi hin qaban turaani abdi isaani guddatte qabsoo taate Qabsoo Fufaa Mosisaa . Qabsoon ba’ee qajelee wanti hundumtu isaaf haraa dha lammee dha lachuu du’aani ka’uu ummata isaa beekuuf abjuu dha .abjuu dhuma hin qabe du’aani ka’uu ajaiba ! Qabsoon waan ittin deemu waan tokko ille ofirka hin qabu hojii barbaaduun furmaata taatef. waanti hundumtu abjuu itti ta’us harka hin lanne. ba’aa gara gara baate qarshii funannachuu jalqabe dirqaama qarshiin guyyaan argaatuu xiqqaa waan ta’eef qorraa keessa buluun naamni baayyeen ilaaalchisa akka kashalabbee ta’etti ta’uu danda’a. garuu kana miti beeka rakkinni gabromfaate kayyoof dhama’aani bu’aani ba’uu hagabuu taa’uu rakkina ofi namni itti himataan dhabaamuu iyyaani birmannaa dhabuu waan itti baree fakkata warri mana hidhaatti hafani Qalbeessan Sanyiin yeroo isaa irraa gargar ba’aani kaasee yaada guddaa irra bu’aaniru haa ta’uu male qabsoon bilisummaa isaaniif fiduu danda’a ykn jireenya mataa isaatti deebi’uu danda’aa laata? kaan jedhus gaaffii sammuu isaani xaxu waan dhisuus miti garuu qabsoo dhaan waan jallataanif baay’ee gadduu hin olle. Qabsoon magalaa shawa Robit kessa rakkachu hin hafne hojiin akka gaaritti nama hin argaamu, nyaatni illee homaa miti kaan qorraa fi ho’aa magalaa sana baay’ee itti ulfachus hin hafne. naannoo sa’a 12 keessa qabsoon qorii itti hammaanaan gara mana namatti siqe kadhate buluuf mana midhagaa kan dhagaa irra ijaaraame tokkotti ol gale afanuma isaanitiin asadiruny jedhe gaafaate jarriis wardiiyyaan isaani waan jala deemeef mana bukken qorqorro tokko keessa akka buluuf erga hayyamanif booda wardiyaa mana sani akka inni itti fufu itti himnan innis garaa guutuu dhaan gammadee fudhate wardiyaa mana nama ji’a tokkon qarshii dhibba lamaf shantama , baay’ee nama dhiba .bu’aa ba’iin mana sana mana fincaani micuu ,uffaata guyyaa guyyaatti micuu,mana kessaa fi dubasa kosii haruu ,guyyaa guyyaatti kan isaaf hin hafnee dha . nyaati isa illee ergaa sareen mana isaani quufte booda kan itti kennamu gidira fi bu’aa ba’ii hammana hin jedhamne ifaannan ,rukunnaan, akka sareetti dhanamuun ,waan akkaa arrabsoo sukkanneessaa , wardiyyaa ta’ee galee hojii fi arrabsoon , rebichi hammana hin jedhaamne irraa ga’aa turuus guyyaa gaafa baatii isaa ga’uu qarshii isa fudhaate akka lakkise deemu gaafatus kan isaaf kaffalaame reebicha ture. Bu’aan inni argaates bo’icha duwwaa ture . kanuumaan harkaa isaa duwwaa mana isaani gadi lakkise deeme . qaabsoon ni bo’ee ,ni wawwaate ,millaa isaatiin magaalaa sana gadi dhisee deemuuf murteffaate . baay’ee nama gaddisiisa ,dhaamaateen bu’aa malee . warraa safuu hin beekne , warra abbaa taayita,waaqa illee warra hin beekne ,baay’ee nama boossisa . Qabsoon luka isaatiin deemsa itti fufe. Utuu deemaa jiruu yadaan gara biyyaa isaatti imaale . oromiyaa hundaatuu irraa nyaata, hundaatu irraa dhuga,isaa kanan alaagaa dha hin jettu ,isaa kaan jibbite ofirraa hin dhessitu, utuu afaan qabdii taate waa’ee gochaa ilmaan ishee irraatti rawwate ,kan sila alaagaa hunduuma kan guurte qaltu turte . maal godhu gaa jarri haadha gaarii muchii ishee hin guunee argaatani kan gammojji dha , kaabafi kibbaa dhufee irraatti wal hora . kaan immoo hammaa is a ga’uu irraa saame gale biyyaa isaa fi lammii isa ittin guddifaata, ittin misoomsaata . mee maqaalee fudhadhaa ilaala lafi ishee omisha baasuu hin danda’uu , dhagaa duwwaa ,baalli iji tokko irraatti hin dhalaanne , bokkaan iji tokko irraa bu’ee hin beeku ,waaqni illee kan aabaare irra gala gale fakkatti turte waggaa digdaamii shanin dura (25) .ummaanni ishee beelaa’ee lafa itti baqatu dhabe rakkachaa ture ., hongeen dararaamaa ture ,sana booda haadha garraamii argaataan OROMIYAA ,bonaf ganna nyaatu .hin araamna utuu hin cirraa hin jedhiin irratti wal horu har’’aa garu biyyaa isaani fudhanne yoo ilaalle Washingiteenii dc fakkatti .kun hundu garuu qabeenya ilmaan oromoo fi kan oromiyaa ta’uu hin irraanfaatiinaa . nama dhiba biyyaa isaani keessatti afaan oromoo haasa’uun haa turuusi maqaan kan kee oromoo fakkatee jennaan lafeen kee illee hin argaamu . Qabsoon waan abjuu fakkaata dhugaa hadha’aa, kana keessa tahe yaadaan adeemmii isa itti fufe . ……………….


Dhiibbaan  Motummaan Masrii (Gubsii) hidhaa laga Abbayyaarratti godhaa jirtu haga tokko itti milkaawuun isaanii gabaafame jira.

Dhiibbaa Diplomaasii cimaa Motummaan Masrii goteen warreen akka Raashiyaan , tokkummaan Awrophaa fii Chainaan gargaarsa maallaqaa Milyaara 3.7 hidha laga abbayyaaf kennaa jiran dhaabuun gabaafamee jira. Akkasuma Baankiin Addunyaa fii Motummaan Itaaliyaatiis deggarsa duraan hidha laga abbayyaatiif Motummaa Ethiopia gargaaraa turan irraa dhaabanii jiraachuun gabaafame jira. Garuu Motummaan Masrii Horiin Ethiopiaan hidha Laga Abbayyaa kanaaf ramaddee Milyona 250 hoggaa tahuu garuu kan ijaarsa kanaaf bahaa jiru ammo Callaa Milyaara tokko oliitti shallagamuun hojjachaa jirti waan taheef kuni kan mil’isu akka warri masrii skakki qabanitti Qaamni miidhaa masrii barbaadu biroon dhoksaan harka lafa jalaatiin ethiopiaf dinaggey guddaa kennaa jiraachutuu mul’ataa jetchuun shakkii guddaa qabaachuu isii ibsataa jirti. Gama kaaniin itti gafatamaan bishaani fi enerjii Masrii duraanii Motummaan Masrii dhiibbaa diplomaasii ofaa jirtu kan hin dhaabne tahuu ibsanii jiru . Akkuma bekkamuu warri Masrii kan jechaa jiran hidha haaromsa laga abbayya kanarraa ifaa dhalchiisuuf yo tahee bishaan milyaara 74 kusuun maalif barbaachisee ? Ifaa dhalchuuf taanaan milyaara 14 qofa kusuu qaban malee inni biraa rorroodhaa jechaa jirti M/Masriin. Mara waayee kanaatiif as tuqi


Diimaa Nagawo Finfinnee Gale

(Oduu, Oromedia, 17 Okoloolessa 2014) — Yeroo garaa garaatti Itoophiyaa haarosuuf fedhii akka qabu ibsaa kan jiru, Dr Diimaa Nagoo, torbee kana keessa Finfinnee deemuun dhagayam. Maddi keenya Finfinnee irraa akka gabaasetti, Dr Diimaan Finfinnee erga gahee booda qondaltoti OPDO waliin walarguun beekame. Turtii haga ammaa keessatti namoota hagoo isaanitti dhiyaatan waliin dhimma qabsoo Oromoo biyyatti deebisuu fi karaa nagaa hojjachuu irratti haasaáa jiran. Mariin ammaaf ifatti himame jiraachuu baatus, warri dhimmicha quba qaban akak ibsanitti, Dr Diimaan haala ummati Oromoo keessatti argamu hubannaa gahaa hin qaban. Yeroo mootummaan Itoophiyaa filannoo bara dhufuuf qophiitti jiru kana, Dr Diimaan Finfinnee deemuun isaa paartii dhiyeenya kana tolfatan ODF galmeessisuuf akka taétti dubbatamaa jira. Oduun gara biraa ODF filannoo bara dhufu Itoophiya akeessatti gaggeeffamu irratti hirmaachuuf iyyannoo galfatu illee haga yoonaatti boordii filannoo irraa deebii hina rgatiin akaka jiru amdeen gabaasan. ODF galee akak dorgomuuf fedhii guddaa qabaatu iyyuu, warri TPLF garuu shakkii waan irraa qabaniif hayyama kennuun dura ODF qorachuu fi duubbee isaanii xiinxaluutti akak jiran keessa beektoti Oromidaf ibsanii jiru. Oduun walqabatee nu gahe akak ibsutti, Dr Diimaan Finfinnee kan deeme sirna awwaalcha amaatii isaa kan Aadde Tsahaay Tolasa irratti argamuuf jedhameera. Seenaa qabsoo Oromoo keessatti waantita faallessaa dhiyeenyatti yaadataman keessaa tokko Dr Diimaan “ABOn kan hundeeffame warra Itoophiyaa irraa adda taúuf malee walabummaa Oromiyaaf hin turre,” jedhan.Hunda caala kana anma dhibu immoo, Ob Leencoo Lataa bara 1990moota gara jalqabaa keessa Ob Ibsaa Guutamaan hiiksisa’ jedhanii Finfinneen bahuu dha. Yeroos ana keessatti immoo waraanni ABO kuma 20 manneen hidhaa keessatti gidirfama jiraachuun kana yaadatamuudha. Source: Oromedia


Seenaa irratt qabattee gabaabduu

Onkoloolessa 16, 2014 (Gubirmans) — Duulli Oromoo jaarraa 16faa keessa Laga Gibee fi Baaroo gidduu qubate Odaa xixinnoo fi bulcha sirna Gadaa irraa maqe dhaabbachuutti ka’e. Keessaammo kanneen dhiddheessa gamanatt hafan sirna mooti irratt hundaawe ijaarratan. Dhugeeffannoos kan dudhaan adda tahe guddifatan. Jimma, Gomma, Limmuu fi Gumaan hidhata walgargaarsaa tokko ummatanii turan. Jarri kun “Afran Naggaadotaa” jedhamu turan. Isaan irraa gara lixaatt kan jiran Gabbaa, Haannaa, Leeqaa fi Nooleen sirna dudhaa guutummaatt akka jara kanaa hin gaddhiisne. “Afran Oromoo” jedhamu turan. Buunnoon isaan keessatt argama. Murni lachanuu naannicha humna tokko jala galchuuf lola hedduu haa gaggeessan malee dubbii hubachuutt yoo ka’an nagaan tokkummaa uummachuu yaaluu eegalan. Garuu utuu hin xumuratin humni Habashaan Raas Tasammaa Naadon hogganamu gargar baasee gad ciruun tokko tokkoon of jala galche. Magaalli Buunnoo guddoon, Baddallee jedhamti. Dur konyichi Buunnoo Baddalleen beekama ture. Seenaa, diinagdee, hawaaasoma magalaa kanaa irratt qormaati beekamaa amanamaan kan tolfame hin fakkaatu. Waabariin saa 1943 erga dhaabbatee beekota hedduu homishe. Garuu waa’ee Baddallee iyyaatiin barbaadamu dhibuun kan beekoti keessaa hin baane fakkeessa. Akka waan kolonoommii fi warshaan “biiraa” Dargiin eebbifamee banamee (1989?) isee uumee, waa’ee saanii qofatu ifee internet irratt mullata. Sunis tahee akkamitt meeqatu waa isaan irraa argatee, naannaan bu’aa maalii fidan kkf kan jedhu nutt thin hin himne? Kan iyyaatii Baddallee gara dabarsanii fi ukkamsan waan ukkaamsanii fi gara dabarsaniif qabu; beekoti see hundi isaanitt makamanii laata? Mirkanii ilaalcha malbulchaa irratt hin hundoofne dhihessuun isaan irraa eegama ture. Lammii kam irraayyuu haa tahanii “Ijoollee Baddallee!” jechuun saanii hin hafu. Kanaaf barruun kun beekotii magaalattii bahan quwannoo gadi fagoo qorataaf dhiisanii waanuma dhagahaa fi argaa guddatanillee utuu barreesanii wanti iyya’amu kan darbaniif yaadannoo kan jiraniif iyya’aa tahuu dandaha. Biyyuma ofii keessatt seenaa wallaaluun halagaan keessumsiisaa, abbaan biyyaa keessumaa tahu hin qabu. Barreessaan kun akka kara deemaatt namoota haasa’an irraa waan dhagahe waan arge tokko tokko tuttuquu fedha. Sunis qorattoota fi kan caalaa beekan fulduratt bahanii magaalattii seena qabeettii kanan caalaa wal nubarsisinu laata jedhee abdachuunii. Kanaan duras moor saa “Prison of Conscience” keessatt wanti ka’anis jiru. Barreessaan kun bara achiin darbee 1963/64 magaalichi ummataan “Baddallee Abbaa Wagaa” jedhama ture. Maqaan dhalootaa Abbaa Waggaa Firrisaa jedhama. Waggaan ilma saa angafaa. Horee saa kan tahan Galaayee Mangistuu Waggaa fi Birqee Waggaa jedhaman katkaalaa baasuun jireenya saanii deggeru turani. Tokko maqaaf “baalabbaataa”. Bara Baddalleen itt uumame hin barre garuu hedaan bara dhibbaa fi shantamaa as miti. Abbaan Waggaa ni bu’uurse moo ni beeksise laata? Handdhurri Baddallee jalqaba naannaa Odaa guddicha, booddana wabarii olhaanaan itt ijaaramee akka turetu himama. Odaan sun caffee naannaa ture jedhu. Erga Oromiyaan qabamtee sirni walabi diigamee garuu dame galma Abbaa Caffee kan galmisaa muummichi Suphee, Anniyoo Qarree akka tahe himamu tahe. Odicha jalatt wareega guddaatu gala ture. Abbaan Caffee Qaalluu Leeqaa sodaatamaa fi kabajamaa ture. Wiirtuun Baddalleen si’anaa bakka karaan Aggaaroo, Goree fi Arjoo walitt bu’u. Dur karaa hundi kan bona irra oofamu qofa ture. Amma garuu bonaa ganna oofsisa. Riphaan rophilaanis ture. Telefoonnis jira. Booddana tajaajilli postaas jalqabameera. Jiraattoti magaalaa garri caalan namota alaati, Isaan keessaa Guraagee nagadaan jiraatanii fi Amaara mootummaa tajajilantu heddummaata. Suuqiiii garri caalu kan Arabootaa fi Guraagee ture. Baadiyyaan garu hundi Oromoo jechuun ni dandahama. Kolonummaan naannaa eenyummaa jiraatatota magaalaa irraa beeksisa. Barumsa sadarkaa sadaffaa kan qabu qondaala fayyaa yoo tahu itt haananii kan sadarkaa lammafaa bahan nursii, qondaala xurree qilleensaa fi barsiisota barumsa sadarkaa lammaffaa qabani. Bara barreessaan kun achiin darbe Badddalleen gabaa Sanbat Duraa magaalaa walakkaa fi xinnaa Kamisaa yaatu karaa Jimma dhaqu duri irraa qabdi turte. Bittaa fi gurgurtaan afaan Oromoon gaggeeffama ture. Homishi naannaa gabaa keessatt argamu midhaan adda addaa, raafuu, muusii, loomii, burii, ancootee, dinnicha, goodarree, hudhaa, goosuu, qinxissaa, shonkooraa, dhadhaa, anqaaquu, indanqoo hoolaa fi horii qalmaa, meeshaa hooda faatu argama. Xaafii farasullaan tokko birrii lamaa fi walakkaa ture. Bittaa fi gurgurtaan kan qaban wal jijjiiruunis ni taha ture. Loomii digdammii santimii shan ture. Buna qotuu reef jalqabu. Xobbooti birrii sadii gogaan sees sanuma, indaanqoon santimii 25, anqaaqun birriin soddomaa ol ture. Wanti halle basha ture. Manooti daadhii damma qulqulluu hedduu turan. Mana bunaa jiran keessaa bakka ciisichaa kan qabu kan nama Mahaarii Barahee jedhamuu ture. Konkolaataas isaa fi bulchaa konyaa qofatu qaba. Farmaasiin tokkichi kan nama Baqqalaa Walda Sanbat jedhamuu ture. Geejiba biyya keessaaf nammi humna namaa fi horii kotte duudaatt dhimma baha. Baaabura daakkuu tokkitiitu ture. Bara Xaaliyaaniin dhufte Oromoon naannaa jiran Abbaa Waggaa jalati gumaawaani koloneeffata dullacha gaggeessanii kan dhufuu akka itt simataniif qophaawaa turani jedhama. Ni lolu moo ni gabbaruu utuu hin murteeffatin hankaaffaman. Barri sun bara doonichoon Habashaa Raas Immiruu jedhamu Nugusan wakkala jedhee Goree qubatee. Raas, Achirraa faarri itt toluu didnaan biyyaa bahuuf karaa Sayyoo kaanaan Bure irratt Odaa Jooteen ittifame. Karaa Gimbii yaallaanis, Guyii irratt humni Konfedereeshin Oromoo Lixaa dhaabeeni. Humnaan yaallan moohamee lubbbuu baafachuuf gara Gojebtt gugate. Duran raayyaan saa bakka gahett Oromoo saamaa, ajjeesaa, dubartii arge jiffataa akka ture waan beekamuuf Gojebiin salphaatt hin geenye. Isa waliinis loltooti “Xiqur Anbassaa” jedhaman turan. Bulchaan kolonii Gumaa, Axinaaf Saggad jedhamu adda Baaleett lola humna fashiti waliin tolfameen mo’amee gara bulcha saatt baqatee. Garuu achiis hamajaajii malee fira dhabe. Kanaaf Immiruutt makamuuf utuu baqatuu Baddalleett humni Oromoo Firrisaan hogganamu dhangaan simatee darbuu akka hin dandeenye itt hime. Axinaaf Saggad kan garaa garaa kaa’atee ol deebi’u diddaa malee fudhate. Utuu hin ka’in dhangaa nagaa dhaamsaaf Firrisaa fi gurgudoo Oromoo hunda afeere. Fulaan waaroo (dunkaanni) saa kan altokkoon nama tokko qofa seensisu ture. Kan dura jiru inni duubaa akka hin agarrett hidhannoo hiiksisaa ol galchu turan. Tokkichumaan waaroo guddichi sabboonota Oromoo qallii dhiiga dheebotteen marfameen xirribbaawe. Axinaaf Saggad hooggana Oromo tokkollee of duubatt akka hin dhiisne murteeffatee jira. Erga hundi seenanii loltuu qophooftee yeroo kana eeggattu ajajee hunda fixe. Battaluma sana xaxachun lubbuu tufatee Buunnoo jalaa bahuun Immiruutt dabalame. Gojebitt Immiruu waliin cibraa Xaaliyaanii tokkott harka kennate. Garuu jarri Shaggariin gahanii Immiruu Roomaatt yoo dabarsan isa haaloo Baaleef fannisanii. Akkasitt fixaqaccee Baddallee irran gaheef utuu hin gaafatamin kute. Sababa kanaan lammiin al tokkoon masakoota dhabe, maatiin ijoollee haadha hiyyeessaa taate. Hardhas yoo tahe finnaan isa erge ummata Buunnoo Baddallee dhiifama gaafatee bakka buusaa baasuufii qaba. Gochi Axinaaf Saggad kan seexa qabuuf jibbisiisaa waan tureef namoota saa keessaa tokko ittiin mormuun utaalee bahuu yaalee bifilee firoota saan ajjeefame jedhama. Nammi qajeeltuutt amanu isaan keessas ture jechuu dha. Namooti waa’ee kanaa barreessaan kun irraa dhagahe Habashoota turan. Kanneen gaafas achi hin turre keessaa nammi Qanyaach Meexxii jedhamu nama nyaataa biraa jala dhaabbachuun ofirraa facisaa wareegame jechunis ni himama. Oromoo ta’eef malee akka goota biyyaatti maqaan saa barnoota waabarii keessa gala ture. Sun hafee ilmi silaa ittiin yaadatamu barsiisaa Waabarii Raas Tasammaa kan ture, Yirguu Meexxiillee, akka of ajjeesetu himama. Hogganooti gosaa hafan hedduun kan akka obbolaa Caaltuu Guutamaa surra qabeettittii koloneeffataa haaraan Goreett guuraman. Ergasii Baddelleen hoggansa waloo dhabde. Kun hundi kan ka’eef Baddalleen Waa’ee koloneeffataa fi “biiraa” qofa akka hin taane agarsiisuufii. Baddalleen sanneen caalaa kan himamu hedduu qabdii. Dargaggoon didhaa dhugaa baasuu ofirratt fudhatu jedhamee abdatama. Barreesichi Baddallee akka tasaa wayiif barbaadee internet irraa iyyaatii dhabuu saaf kaase malee konyootii fi qorooleen Oromiyaa kan seenaan ukkaanfamee jiru hedduu dha. Hundi hubannoo yoo argatan of bara gargaara. Keessaa immo barri samichi lafaa fi qabeenyaa, dhiitammi mirga ilmoo namaa ija baase ummata gadadoo deegaa, jeejee fi dhukkubatt saxilaa jiru kun xiyyeeffannoo addaa gaafata. Kan himame irraa naannaa dhumisi itt tahe asi. Naannefati kun waltajjii karaa Aggaaroo, Goree fi Arjoo dhufaniiti. Gidduu saatt waanti siidaa yaadannoo fakkaatu gaalchaan hin mullane jira. Kan eenyuuti laata? Internet hanga sana qofa waan himuuf kan caalaa beekan akka gabbisaniif eeggataa. Ibsaa Guutama Onkololeessa 2014


Qabeenyi ABO Shanee Gumii Saamamuu isaa ammaan dura isiniif ibsineeti turre.

Garuu horiin kun akkuma ammaan dura isiniif ibsinetti madda galii addaa jedhameeti beekkama. Kan ajaja hayyu duree qofaan sossoohudha kanaaf namni biraa horii kana irraa dubbachuus tahee gaafachuu mirga ittinqabu! Horiin kun maalmaal irra akka arkame akkuma ammaan dura isin beeysifnetti Taxin madda galii kanaa guddaa yemmuu taatu wantoonni biraas jiru kan dhaabbataa akka madda galiitifii tajajilaa sagaggaalummaatiif oolfaman. Kanneen kessa tokko ILMAAN OROMOO biyya abbaa isaanii irratti hidhaafii ulee diinaatiin luqqa’anii bu’aa bahii meeqaan lubbuu jijiirraan qabne jiraachifachuuf jecha rakkofii gidiraa waan ittin shalagamtu hinqabne keessa bahanii biyya anbaa dhufaniidha. Kanneen dahata gaafatan marti warra maqaa ABO qabatee ta’uu kanatti xalayaa deggarsaa irraa barbaacha dhufu. Garuu qondaalli kun kan naasuufi dantaa ilmaan Oromoo irra hinqabnee haalduree lafa kawateeti isaan eega kunis dolaarii 200 kan USA dhaati madda galii addaa kanjedhamuusaniif taha. Kana malees namni kun yoo shamarran taate akka waan isaan barbaadan godhuu dandeeysu wadaa naqa isaafii warra isa jala jiraniif akka yeroo isaan barbaadaniiti isaan wajjiin sagaggalummaa hojjattuuf. Tan didde hin kennamuufi yoo kennameefiis akka silaa barbaadamutti hin kennaniif kan dhiiraatiis dirqama fudhatee akka osoon barbaanne miseensa tahee isaaniif ergamuuf waadaa naqatu. Kan horii san dhabaaf xalayaan deggarsaa dhowwatamee biyya tanna keessa bahi farnjiin jechaanii jirtu manni haa lakkawu maqaanillee tarrisuun nidandayama. Garuu warri Oromoo hin tahin kan durattu sagaggalummaa aadaaf qabu waan qondaalli kun barbaadu guutuun Oromaawanii xalayaan akka aja’ibaati brreyfamteefii bekkomsa biyyatti arkatu. Yaaboleeysa koo yaa garaa gudee kan alagaadhaa fira sii godhee ana hoo maaltu diina sitti godhe je’eemii ABDI QOPHEEN Rabbin haa araaramuufi? Mee laalaa WBOn ilmaan Oromoo hundaaf kan isa jaalatufii jibbuufiis walqixa du’aafii yeeroo jirutti qaama an Oromoofiin dhabbadhe ifiin jedhun yeroo wantii akkanaa Oromoo irratti raw’aatamu maal jettu??? Tan biraa bara 2008 keeysa warri jijjiiramaa yeroo dhaaba warra shiraatiin gaggeeyfamu kana keeysa bahan horii dhaabaa guututi fudhataniiti bahan jechuun dhaaba dandamachiisuuf projecti miliyona labsan miseensi mata matatti dolari USA 500 akka buusan labsameeti ture miseensi akka jirutti baase Lotori maqaa FDGtin qopheeysanii gurguraa bahan. Kana qofaami horii yeroo walgahii argamu hunda abbaan dinagdee hin arku sababni saas namni abbaa diinagdee kun nama gandaa isaaniitiimi kanaaf akkuma warra jijjiiramaa san fudhatee deema jedhaanii shakkaa waan jiraniif buusii meseensummaa qofaatu garaa isaatti dhaqa. Kanamalees gareen kun akkuma Amari ETHIOPHIAn Nuun malee hinjiraatu jedhanii amanan san isaaniis QBO nuun malee hiintaatu warra jedhee murteeyfateedha Oromoonni biraa yoo ajaja isaanii fudhatan qofa Oromoodha yoo kaan Oromummaan kee irr’udha. Kanaaf waarra ajaja isaanii hin fudhanneefii kutaalee biraa if keeysaa qulquleeysuun Stepi dhumaa irra gayseeeti jirti Isiinuu jirtuu sanuu manan jirtu jetti Oromoon. Bakka qondaalli kun aangoon itti dabalamuuf yaadamaa jirutti hooriin kun qabame yeroo Hayyudureen dhufee SKANDINIVIA keesa turee mariin qondaala kanaaf aangoo dabaluu dhoysaan mari’atamaati ture jedhama kuniis bakka Miseensa Gumii Sabaatifii Itti gaafatamaa jaarmaya alaa jaal Odaa Xasee isa buusuuf qophiin godhamaa akka jiru oduun warra itti dhiheenyaan hordafan irra nu gahee ni ibsa. Garuu akkamitti yoom maaliif gaaffi jettuf samamiinsa horii kanaa akkaata itti gadii baasanii miseensootaaf ibsanii gama qondaala kanaaf aangoo dabaluuti ceehan waliin arkuuf teenya…..Ittifufa Miseensota Kutaa Skandinivia Qabsoon gandaan bakkangeeysu!!!!!!!!!!!!!!!!!!


Hin seenu mana gumaa!!!

Hin seenu mana san haaloon irraa qaba Waan baay’ee na miidhan aariin garaa qaba Tokkoyyuu hin dagadhu ani gocha isaanii Har’as itti jiru isaan yoom dhiisanii Nama jibbisiisaam dalagaan isaanii Aaak! Aaak! garagalee hin ilaalu ani gara isaanii Jawween itti haa seenu dhufee diinqa isaanii! Maal barbaadan seena duuba mana gumaa Saba seenaa xurii warra balaafamaa Warra safuu hin beekne sanyii abaaramaa Kan cubbuu hin sodaanne saba akkas jibbamaa Warra hijjata hin tolle kan kotteen jarjaraa Duubaa durri hincinnii saba mataa daaraa Bifaan nama fakkaatu kan keessi bineensaa Ani ittuu hin siiqu kana irraan dheessa! Koo maal natti ta’ee qaxaleen biyya koo Inni afaan koo beeku sabboonaa sanyiin koo Maafan ganda dhaqa jira hoo qomoon koo Gaaddisa Odaa jalatti safuun kan guddate Dachee Oromiyaarratti burraaqee taphatee Inni safuu beeku kan safuu koo eegu Seenaa saba keenyaa kan wal yaadachiifnu Aadaa fi afaan keenya kan waliin guddifnu Oromummaa keenya kan ittiin cimsinu Waliin waliif taanee kan diina kuffifnu Boonaa sanyii leencaa goota goonni dhale Kan eebba Uumaatii duubaa durri tole Sanyii Oromtichaa ilma Abbaa Gadaa Tasa ganda hin dhaqu Oromoon jaaladha! Waan isaan na godhan hundumaa argeera Abadan hin seenu anoo kakadheera Yoon ani achi seene ilmoon naaf hin dhalatiin Tarii dhalattullee haa duutu hin guddatiin Guddattee maal gooti silas ilmoon bofaa Borus isaanirraan salphinni natti dhufa! Warri dura seene tokko tokkoon isaa Dhiiras ta’ee dhala mee altokkon ibsa Kunoo mee dagate aadaa fi seenaasaa Afaan isaa dhiisee kan ormaan odeessa Lammii isaa ganee alagaadha faarsa Takkaas lachuu dhabee qalbii of rarraasa Itti hin dhagahamu cunqursaan lammiisaa Akkamiin dhagaha oduu ETVn duudeera gurrisaa Har’a hiriyaansaa bosonaa bookkisa Haqa dhabne jedhee boohee wal boochisa Inni diinqa darbee diina wajjin ciisa ecci! ecci! kun jiraa du’uudha mee achuma dhiisaa Warra akkasiiti kan saba koo rakkise Diinatti michoomee wajjinuu odeessee Gabrummaa keessatti isatu nu hambise Egaa obboloota koo mana gumaa hin seeninaa Tokkitti yoo seenan bahuunis rakkina Jiraachuunis fafa egaa mana diinaa Dhaluu fi dhalchuutu jira kana hin wallaalinaa Qabeenya ilaaltanii itti hin heeruminaa yookaas hin fuudhiinaa Hortee KUUSH fi Seem walitti hin makinaa Qabeenyi har’a laaltan kansaanii hin se’iinaa Dhiiga lammii keenyaa ta’uu hin dagatiinaa Keenyumaan nu bituun kuni kaa salphina Faandoo harree malee maal qabuuyyu turan? Bututtuudhaan mitii kan as nutti dhufan? Keenyuma saamanii har’a nama ta’an Gootaa fi hayyuu keenya irratti qalatan Uuuuuy kaka hin seennu mana isaanii Tu-tu hirmiidha hin nyaannu isaan waliinii! Ilaamee yaa qomoo dhaamsa koo hubadhaa Har’a qofaa miti kan kalees yaadadhaa Waan boru dhufullee har’a itti yaadaa Waliin wal nuuf wayya alagaan badaadha Walumaan miidhagnaam Oromoo jaaladhaa!!!


Amaanaa – Fiilmii Afaan Oromoo

Wanti waaqni nu umeef bilisaan akka addunyaa kana irraa jiraannuf. Garuu namni humna walii wal irrattii ilaalachuun dantaa mataa ofii mo’achiisuuf jechaa bilisummaa dhunfaa namoota biro sarbaa jiraata. Kun immoo foon keenya gabbaruuf foona nama bira kutachuudha. Namni ni imala. Imala isaa keessaattii gufuun essaattii akka isaa dhoftuu hin beekuu akkasumas eddo buluuf enyuun waliin akka bulus hin beeku. Waa malee miti kan kana dubbadheef oromoon dura waan barbaduu sana dubbachuuf waan dubbi san fakkatuu kaasuun isaa dirqama. Nuti kan jiraannu biyya halagaa keessa tahus. rakkoolee ummata keenna irra gayan hundaaf wabii taanee dhaabbachuu hin dhiifnu. aartii oromoos ni guddisna. dhakaa tokkoon sinbira lama jedhama mitiiree? Fiilmiin AMAANAA kuni Yaadannoo baratoota Oromoo kana biyyaa keessati qabsoo bilisummaa Oromoo fuula duraa tarkaanfachiisuun mirga uummata Oromoo kabachiisuf lubbuu isaani darsaani keenanif Haa tahuu. Kunooti Fiilmii Amaanaa Qalbiin Daawwadhaa!! Eebbi Fiilmii kana handhuura magaalaa guddittii biyya Noorwee, Osloo tti ta’a. Bakka: Sofienberg menighet Guyyaa: Sadaasaa 22, 2014. (sanbata diqqaa) Sa’aa: 13:30 irraa kaasee. – Agarsiisa uffata aadaa Oromoo. – Galgalaa aadaa fi Bashannanaa Odeeffannoof nuu bilbilaa. +4794423363


Diimaa Naga’oo: “Qabsoo kan goonuuf Fedhii ummata keenyaa bakkan ga’uufi

“Kan qabsaawa jirruuf fedhii ummata keenyaa bakkaan gayuufi” Jaalli kun fedhii isaa bakkaan ga’ee moo kan ummataati bakkaan gahee? J/ Nadhi Gammadaa yoo wareegame fuulli Rabbii itti haa tolu, yoo mana hidhaa wayyaaleetti dararamaa jiraate rabbi nagyaan haa baasu!!


Gutuu Hawaasa Baqataa Oromo Biyya Masrii Hundaaf :

Olola kana bakkaan geyachuuf Onkololeysa 19/2014 Hiriira Cubbuu fuula UNHCR duratti bahuudhaan Oromofii UNHCR Balaaleyfataa olanii jiru . gocha hamaa fii badaa habashonni akkuma Aadaa isaanitti ofaa jiran kana duraa dhaabbachuuf Caayaan Tokkummaa Baqattota Oromo Biyya Masrii qophii xumurataa jira. gochaa fii ademsa isaanii kana ni fashalsina jabeysinee balaaleyfanna ifaan ifatti duraas dhaabbannee hujiin agarsiifna. Gadaan Gadaa Bilisummaati .!!! Injifannon Ummata Oromoof .!!! Koree Caayaa Tokkummaa Baqattota Oromo Biyya Masrii .


Fuudhaa fii heeruma Aadaa Oromoo

Mararoo misiroon dhaammattu *********************** Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaa haala addaddaatiin ibsata. Keessumaa aadaasaa haala bareedaafi hawataa ta’een karaa addaddaatiin ibsata. Aadaa Oromtichaa tarreessuun hanga urjii lakkaa’uu ulfaatullee akka fakkeenyaatti aadaa nyaataa, uffannaa, fuudhaafi heerumaa, ayyaaneeffannaa, walgargaarsaafi kanneen biroo kaasuun ni danda’ama. Kanneen keessaa aadaa fuudhaafi heerumaa yoo ilaalle hawaasni sabichaa hundi haala walfakkaatuun ga’ilasaa raawwata. Kaan naqataan, kaan hawweedhaan, kaan sabbatamariidhaan kaan ammoo butiidhaan mana dhaabbata(warrooma). Asirratti aadaan Oromitichaa inni jaallatamaafi kabajamaan naqataan walfuuchuu ta’uusaati. Eegaan akka aadaa Oromootti sirna fuudhaafi heeruma naqataatiin gaa’elli kan raawwatu fedha gurbaafi intalaarratti yookiin fedha maatiisaanirratti ta’uu danda’a. Kana keessattis kennaan barbaachisu intalaafi maatiisheetiif ni kennama. Maatiin lameeniis waliigalanii cidha beellamatu. Yommuu guyyaan cidhaa torbanitti galus intalli kennamtuu hiriyootashee waliin weedduu eegalti. Kunisa hanga guyyaa cidhaatti galgala galgala ittuma fufa. Haaluma walfakkaatuun karaa gurbaatiinsi hiriyootaafi obbolootasaatiin ni weeddifama. Wedduun cidhaa gama lameenin taasifamu kunis arrabsoo, jajuufi mararoo kan of jalatti qabatu ta’a nutis barreeffama keenya har’aatiin mararoo wayita cidhaa weeddifamu ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Wiirtuu Jiildii torbaffaa” irraa argannee isiniif dhiheessina. Mararoon damee afoola Oromoo keessaa isa tokko yoo ta’u, gama dhiiraatiinis ta’e kan dubaraatiin walaloo humna garaa nama raasu kan qabuudha. Haalli dalagaasaas (ittiin sirbamu) ta’e ergaansaa miira namaa kan kakasuufi yaada gaddaa namatti naqee kan nama boosisuudha. Yeroo baay’ee mararoon dubaraa meeshaa aadaa dibbeedhaan waa’ileeffamee waan dhihaatuuf daran miidhagaadha. Akka irranatti eeruuf yaalametti sirna fuudhaafi heeruma naqataa keessatti intalliifi gurbaan kan walfuudhan fedhii maatiisaaniitiin yookiin fedhii waliisaaniitiin ta’uu danda’a. Yeroo baay’ee garuu keessumaa gama dubaraatiin fedhiinshee eegamaafi hinturre (amma haalonni jijjiramaa jiraatan iyyuu). Maarree dubarri tokko osoo isheen hinbarbaadin yommuu heerumsiisan komeeshee mararoodhaan ibsatti. Kana garuu kan ibsattu fuulaa fuulatti osoo hintaane guyyaa kennaa hiriyyootashee waliin dhoksaadhaan gara boroo naanna’anii weeddisu. Akka armaan gadiitti:- Heennaan haama yaa kaloo, hin afiin ajjeerradhu, seenaan dhaama yaa haadhakoo, hinrafiin dhaggeeffadhu, yoo rafteef qalbeeffadhuu… jechuudhaan quuqqaa garaashee haaloota sadirratti hundaa’uu ibsachuu jalqabdi. Haaloonni quuqqaa kunneenis utuu umrii malee heerumuu, fedhiin ala horiidhaan jijjiiramuufi walcaalchiisu ta’uu danda’a. Mee kanneen tokko tokkoon haa ilaallu. 1. Umurii malee heerumuu:- Dubarri tokko sababa umrii malee ishee heerumsiisaniif akkana jettee komeeshee ibsatti. A) Harmi koo hinbaanee, ni quuqxe malee, Yaa aayyoolee koo, Laanni koo hingeenyee, Yaa aayyoolee koo, na quufte malee, ulee geeshee muruu, maaf na laatta haadha koo, anoo beekee hinbuluu. B) Yaa abbaayyee koo,yaa aayyolee koo, Maaltu maal ta’ee, kan badii ta’ee, Cabaawoo hintuffannee, Darbaawoo hindubbanne, Yaa ayyoolee koo iddoo ciisakoo gumbii dhaabbadhuu Cabaa irbaatakoo dilbii kaawwadhuu, Dibaa mataakoo samaa kaawwadhu. C) Yaa obbolee koo, Gadi bahaati, gorbatti siiksaa, Guyyaa kennaa koo torbeetti hiiksaa, Gaafa torbee koo kurnootti hiiksaa Gaafa kurnookoo malli funyoo koo. jettee komee maatiisheerraa qabdu ibsatti. Walaloo kana keessatti intalli akka heerumaaf hingeenye tokkooffaa harmashee waabeeffachuudhaan ibsatti. Aadaa Oromoo keessatti mallattoo ta’uudhaan waan ibsu qaba. Durba tokko “harmishee hin baane” yoo jedhamu xiqqoo ta’uushee agarsiisa. Harmiishee ba’ee qomarraa yoo mul’atu garuu geessuu ta’ushee mul’isa. 2. Fedhiin ala horiidhaan jijjiramuu:- kanas akka armaan gadiitti ibsatti. A) Waddeessa qe’ee murmurtuu hinseenee, Murmurtaniiree guddiftuu ijoollee? Haasooftuu qe’ee gurgurtu hinseene, Gurgurtaniiree? Ani ji’an se’e laftoo halkanii Ani jiran se’e nattoo maltanii. B) Yaa ayyooleekoo Yommuun ani xinnoo, siree dhodhooftee, uruuruu jetta, Amma maal goonaan, barcuma haaxoftee, qarshii lakkooftee, gurguruu jettaa? Yommuu na biraa dirribee jettaa, Dirribiin dhufnaan dirribee gattee dirrib koo jettee, Horiidhaaf jettee dhalakee gattaa? Qarshii qiraacii darbattee keess- aa, guchuma keessaa, Dhalli bilaatii ergattee teessaa, dull-uma keessa Walaloon kun heeruma bittaafi gurgurtaatti fakkeessuun ibsa. Akkuma beekamu gurgurtaa keessatti horiin yookiin meeshaan gurguramu tokko eenyuutti, meeqaaniifi yoom akka gurguramu murteessuuf yaada kennuu hindanda’u. Intalli mararoo kana weddiftuus heerumni kanarraa adda akka hintaane addeessuudhaan warra gurgurtaa gaggeessan sana komatti fedhiin osoo hinta’iin horiif jecha haala kanaan ishee kennuunsaanii gurgurtaarrayyuu darbee du’a akka itti fakkaate himatti. Haa ta’u malee aadaa Oromoo keessatti dubarri hundi haala kanaan heerumti jechuu miti. Garuu fedhiisheerra qabeenyi dhiiraa akka caalu geeraraan yommuu ibsamu ni mul’ata. Fakkeenyaaf caalmaa abbaa horii mul’isuuf akkanaan geeraru. Naqamtee Kumsaatu caalaa, Kumsaa Mooriitu Caalaa, Naqatee durba fuudhuuf, Abbaa horiitu caalaa, Naqamtee Kumsaa Morii, Na qabde gumjaan horii, jechuun kan geeraran kanumaafi. Eegaan burqaan komee durba tokko fedhiidhaan ala horiidhaan jijjiramuu yoo ta’u inni sadaffaan ammoo walcaalchiisuudha. 3. Walcaalchiisuu:- Aadaa Oromoo keessatti yeroo hedduu ijoollee dubaraarra dhiira caalsifachuun ni calaqqisa. Yommuu dubartiin tokko dhiira deessuufi dubara deessullee gammachuun namonni mul’isan walqixa miti (amma amma jijjiramoonni jiraatan illee). Yommuu weedduu da’umsaa weeddisan illee akkan armaan gadiitti dhiira caalchisuun weeddisu turan. Awwaaree jalli awwaara’ee, Abdiisaa situ ayyaana’e, Kan mutaan lilma sii ta’e, Kan mucaan ilma sii ta’e. Jechaa abbaa mucaatiif gammachuusaanii ibsu. Yommuu dubarrii dhalatte garuu baga ayyaanoofte hinjedhan. Kana malees dubarrii heerumtee kan ormaa taati, dhiirimmoo yoo fudheellee qe’ee warrasaatti hafa jedhanii waan amananiifis akkana jedhu:- Haadha farsoo naqxee, Ilka maa hin naqanne, Ilki cabee badaa, Ilma lafee namaa, Isatu namatti hafaa. Eegaan dubarri Oromoo walcaalchisa kana waan beekaniif akka armaan gadiitti mararoosaanii dhaammatu. A) Guduruu sirbuu gemboo daaddisuu, Nuun duruu jibbuu obboo caalchiisuu Obboon garaadha nutii halagaadha, Obboon kan isaanii nummoo maal saanii? B) Hindaaqqoon dhaltee qooxii jalattoo Obbolee dhiiroo Nan suuqqattanii kootii jalattoo Kootiin kan keetii ani maal keetii? Jechuudhaan dhalootumarraa kaasanii ishee akka lagaatti akka ilaalaniifi obboleeshaa warra dhiiraa ofitti akka aansaa turan dubbatti. Kana malees obbolaan dhiiraas isheef osoo ho’uu dhiisanii heerumaaf dabarsanii kennuusaaniif ni komatti. Walumaa galatti, haalli dubarri heerumuuf jettuu mararoodhaan yaadashee ibsattu garaagara ta’uullee qabiyyeensaa walirraa fageenya qaba jennee hin amannu. Dubbistoonni keenyas naannawa keessanitti dubarri naannawaa keessanii heerumuuf jettu akkamiin mararoo akka dhaaaammattu yoo nuf ergitan ni keessummeessina. *********************************


Harka Fuune akkam jirtu Obboloota kiyya? Akkuma beekamu Filannoon bara 2014/2007 adeemsifamuuf Ji’oota muraasa qofatu hafee jira. Paartileen siyaasaa uummata Oromoo bakka bu’uun naannoo Oromiyaatti dorgomuuf jedhan kudhan keessaa sagal beekamtii guutuu ta’e argatanii jiru. Isaannis:- 1.Oromo Peoples Congress(OPC) Dr.Mararaa Guddinaatiin kan hoogganamu. 2.Oromo Federalis Demokratic Movement(OFDM) obbo Bulchaa Dammaksaatiin kan hoogganamu. 3.Oromo National Congress(ONC) obbo Tolosaa Tasfaayeetiin kan hoogganamu. 4.Oromo Libration National Party(OLNP) Dr.Faaris Isaayyaasiin kan hoogganamu. 5.All Oromo People Democratic Party(AOPDP) obbo Tasammaa Hundumaatiin kan hoogganamu. 6.Oromo Libration Unity Front(OLUF) Ahmed Haruuniin kan hoogganamu. 7.Oromo Peoples Democratic Union(OPDU) obbo Girmaa Bekeleetiin kan hoogganamu. 8.Oromo Abo Libration Front(OALF) obbo Hussien Abdellaatiin kan hoogganamu. 9.Oromo Libration Party(OLP) obbo Ibraahim Malkaatiin kan hoogganamu. kanneen armaan olii kun paartilee filannoo dhufaa jiruuf beekamtii argatani dha.akkasumas filannoo biyyattiin kun adeemsisuuf jettuuf miidhagina guddaa ni kenna jedhamee kan eegamu ODF(Oromo Democratic Front) Jaal Leencoo Lataatiin kan hoogganamu Beekamtii guutuu argachuuf tattaaffii gochaa jira.kanneen kun OPDO dabalatee filannoo bara dhufuu irratti uummata Oromoo bakka bu’anii ni hirmaatu jedhamee eegama.paartileen siyaasaa kunneen yaada Lama irratti kan hundaa’ani dha.isaannis “Oromiyaa of dandeessee seeraa fi heera mataa isheetiin bultu ijaaruu fi Oromiyaa Itoopiyaa keessatti Dimokiraasiin badhaate ijaaruu” kan jedhu dha.eenyuuf Mika’a Laata? Ykn eenyutu dorgomaa cimaa ta’a Laata? Miidiyaa Xiqqittiin keessan Seenaa Abdiisaa gara fuulduraatti wantoota paartileen siyaasaa kunneen uummata Oromoof ni dalagna jedhan hordoftee isin biraan ni geessi.irrattis mari’annee kanneen uummata keenyaaf waan gaarii ni dalagu jennee itti amanneef tumsa barbaachisu ni goona. Paartilee Siyaasaa kanneen keessaa kan walitti makamuuf maree jalqaban ni jiru.yoo waaqni jedhee milka’aniif guyyaa sana paartilee siyaasaa kanneen isin beeksisna.walumaa Galatti dhumni isaa waan fedhe haa ta’u filannoo bara kanaa irratti hundi keenya dammaqinaan akka irratti hirmaannu gamanumaa dhaamsa dabarsa.keessumattuu dargaggoonni keenya waajjirri paartilee siyaasaa kanneenii isinitti dhiyoo yoo jiraate achitti argamuu dhaan wanta isaan uummata keenyaaf gochuuf yaadan hordoftanii uummataan akka geessan abdii qabna.akkasumas akkuma Diaspooraan Habashootaa wal gargaartu Diaspooraan keenyas paartilee siyaasaa keenya kana hordofanii waan barbaachisuun akka gargaaran mamii hin qabu.kun ta’uu baannaan garuu paartileen siyaasaa kunneen mootummaa akka Tulluutti dhaabbate kana waliin haala gaariin ni dorgomu jedhanii eeguun Abjuu dha.anis hangan danda’u OPDO dabalatee karoora paartileen siyaasaa kunneen uumata keenyaaf qaban Loogii tokko malee hordofee isin biraan ga’uuf gamanumaan waadaa seeneera!! gaaffii keessaniin yeroo ammaa kanatti peejii dhuunfaa koo banuu danda’eera. Peejii Sena Abdissa-Leelloo jedhu Like cuqaasuu dhaan karaa sanas na hordofuu dandeessu.yeroon kun yeroo itti wal gaarrefatan osoo hin taane yeroo itti gaariif wal abdatani dha!!! #Respect for all #Oromo polotical parties!!! chears!!


Barri 2014 Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti waan ittin ibsamu hedduu

Waan hundi yeroo isaa malee akka hin taanee, Maanguddoonni Oromoo barnooti hammayyaa hin booressine gadi jabeessanii dubbatu. Dhugumatti miidhaan Ummata irra ga’u jabaataa wayita deemu fi waan nuuti keessa jirru ilaallee waa hedduu dubbachuu malla. Waa hedduus hawwina ta’a. waanuma halkan tokkotti waa hundaa jijjiirru nutti fakkaatee, waan fagoo nu hin tarkaanfachiifne keessaseennee Maraammartoo siyaasaan kufana ta’a. waan ana qofaaf dubbiin galte goonee Xiinxala hedduus tarrifna ta’a. Addunyaan, amma Miidiyaama yeroos keessa teenya dubbannu yk amma waraqaa irratti katabaa jirru geessi jennee waan boruu deebi’ee mataa gadi nu qabsiisuu haasa’uus dandeenya.kkf. Kun hundi yeroo isaa malee yoo ta’ee isuma akka har’a teenye of taajjabaa jirru hordofsiisa. Har’a dhalli Oromoo bakka jirutti of ilaalaa jira jedheen amana. Dhugaan eessa akka jirus caalaatti adda baafachaa jira. Dirree siyaasaa keessatti of ilaaluun hedduu barbaachisaadha. Odoo hin hojjannee fi hin falmannee Bilisummaan hin jiru. kan hojjatee fi dhama’u Bilisummaa yoo gaafate irraa bareeda. Kan wareegama waa maraa baasuu Bilisummaan maa fagaattee ? jedhee yoo komate irraa bareeda. Kan Umurii guutuu xiinxalaaf taa’e garuu, guyyuu yoo komataa olee bulu qaama irra na hin yaa’u. Ummati keenya kana adda baafachuun dansaadha. Adeemsi Siyaasaa Mana Ijaaramu tokkon fakkeeffama malee, yeroo inni jaraamee dhumuun wal bira hin qabamu. Mana tokko hundee isaa ijaaruu kaasee, waan mana isa taasisuu fi jabiina qabu ilaalanii siyaasaaf fakkeenya taasifachuun ni danda’ama. Garuu hundee isaa torban tokkotti , gidaara isaa, achi kkf herreeganii waggaatti yk baatii ammanaatti jedhamee herreegamu, Adeemsa qabsoo fi siyaasaa akkasiin lafa keewwachuun rakkoodha. Akkasitti yaaduun hedduu nu dhamaaseera. Firiin muka tokko yeroo isaa malee akka bilchaatu hawwinee, hundee isaatii yoo murree kan yaadine ni argannaa ? ykn firiin sun haa bilchaatu jennee Bishaan guyyaa guutuu itti guurreef, xaa’oo humnaa olii itti dhangalaasneef bilchaachuu firii Sanaa ni ariifachiifnaa ? Amma yeroon isaa ga’ee ABO jabaa gadi dhaabuu irra ga’ameera. Kun Ummataaf Abdii ol aanaadha. Itti baha isaa argachuuf ammallee yeroo nu gaafata. Kun haala keessa jirru irrattis hundaa’a. kana irra waan jabaas dhaga’uu dandeenya. Waan keessa dabarree nuuf barnoota guddaadha. Humni akkasitti yaadu yeroo keessa dhufa . dhawaataan argama. Calalamee kan akka sibiilaa jabaatu hanga argamutti , yeroo gaafata. Warri Addunyaan nu harka jirti jedhan Biyya waggaa 40 booda dhuunfachuu barbaadaniif, itti duulanii dhaloota yaada isaanii qabu keessatti dhalchaa fi guddisaa jiran. Yeroo guddatan iskoolaar shippii barnootaa jedhanii ofitti fudhatanii barsiisanii akka Biyya bulchu taasisanii waan fedhan hojjatan . fkn…… Biyyi Iskotilaand jedhamtu waggaa 300 booda Biritaaniyaa jalaa ba’uuf hiree murteeffannaaf dhihaattee waan ishee mudate agarree jirra. Isaan tarii waggaa amma kana sabboonummaa isaanii Ummata keessa tursuu yaalaa turan ta’a. Ingiliziin garuu dubbiin garamitti akka deemu waan beektuf, karaa waan kana danqitu irratti hojjachaa turte. Addatti Dingdee gama hundaa jiru tu’atanii dhiibbaa har’aa kana raawwatan. Kanaaf waan hin yaadamne arguu dandeenye.warri dhibee wal fakkaataa qabanis keessaan waa hedduu dalagan. Addunyaa akkasii keessa jirra .(shira kana hawwuu ykn bilisummaa dhabuu jaraa deeggaru koo miti) shirri akkasiis nu irratti raawwatamu mala.nuutis akkas fageessinee yaaduun dansaadha. Mooraan Qabsoo YK Qabsaa’oonni walitti dhufuu qofaa irratti hojjachuun ga’aa natti hin fakkaatu. Hegaree keenya ijaaruu irrattis gorsaa fi yaada laachufiitu dansaadha. Waan har’a arginu fi nu miidhe kana dhaloota itti aanu keessatti akka hin umamneetti akkamiin gadi isaan dhaabnaa jedhanii yaaduun bilchina .Biyyoonni hedduun sagantaan siyaasa isaanii waggaa 20-25ttii akkas goona jedhanii akeekkatu. Yoo kun yaadamuu jalqabee waan har’aa irratti wal qabuun dhibee Nagaan waliin tarkaanfachuutu eegalama jedheen yaada. Waan har’a irra geenye jirru tuffachuun , qeeqa akka baallee indaaqqoo salphatuun saaduun,kkf eessaanu nu hin ga’an. Halgaa gammachiisuu danda’a. miidhama Ummata keenyatti jabeessuus danda’a. ABO jabaa nuuti hawwinu Ummataaf kan labsu , Nama Jabaadha. Qabsaa’oota jabaadha. Hojii jabaadha. Wareegama jabaadha. Keessa tikifachuudha. Waan hundaa hojiin irra aanuu keenyadha. Diina irraa keessaa fi alaan of irraa ittisuu yoo dandeenyedha. Rakkoon kaleessaa nutti hin deebitu jennee warra yaada kana dhugeessaa jiran waan maraan yoo waliin dhaabbanneedha. Kun haqa. Kun hundi odoo hin taanee yk gochuuf odoo hin murannee hawwuun hawwuumadha. ABOn Jabaachuun Ummati jabaachuudha. Qabsoo walii galaa Ummati keenya itti jiruufis hundeedha. Hundee qabsoo keenyaa jabeeffachaa, sochii Bara 2014 bifa gara garaan itti fufuun murteessaadha. Gama kaaniin, fedhii Ummata ofii ialaallatanii dantaa ofii nama hollachiiftu of keessaa baasanii , Qabsoo Ummata ofii tarkaanfachiisuun, kakuu jaallanii dhugeessuu ta’aa jedheen yaada. Gaddaa fi miidhaa keessa taa’aanii dantaa dhuunfaa dhaggeeffachuun sirri natti hin fakkaatu. Waan hunda dura wareegama Biyya keessaaf bakka laachuutu gaariidha. siyaasa addunyaa keessatti , saba tokko keessaa miti, Biyyumti bara baraaf diina wal taasifate hin jiru. yoo barbaachisees, wal irraa fagaachuun keenya lola addunyaatu itti jirtuun tokko miti. taa’aanii yoo yaadan iyyu, kun akkamiin ta’ee ? jedhanii kan nama gaabbisiisuudha. Ilaalchuma tokkotu bakka lama dhaabbate. Yeroo ammanaa fudhachuu isaattuu gaabbuu qabna. yoo bara baraaf wal lolu ykn wal jibbuu ta’es, wayyaanee faa’a waliin malee, obbolaan lama ……hin tolu. Mooraa Qabsoo walii galaa keessatti tasgabbii Uumanii waliin socha’uun murteessaadha. Kana Umuuf, sochii bara 2014 caalaa akka taasifnu hin shakku. Hundumtu waan ummata kanaaf tolu qofa irratti odoo hojjatee fi waan nu booressu irraa odoo dhaabbatee, Tokkomuun ykn Gamtoomuun Oromoo waggoota nu hin eegsiisu ta’a. Halagaan sadarkaa dantaa isaaf jedhee wal dhabee nu miidhaa jira. Kufaatii keenya irratti mana waloo ijaarrachuuf yaadan. Nuuti ammoo lola isa dhumaan wal dhamaafna. Kana dhaabnaan karaan eegalame milkiin akka xumurru hin shakku.


Gabaasa Kabajaa Ayyaana Waggaa 50ffaa Waldaa Meccaa-Tuulamaa  fi Ayyaana Irrecha Magaala Nürnberg  biyyaa Jarmaniitti kabjame

Ayyaana Irrechaa yeroo jalqabaaf gaafa 18.10.2014tti Magaala Nürnbergtti kan Kabajame ole yemmu ta’u Seena Ayyaanicha maal akka ta‘e fi akkasumas Ayyaanni kuni Ummata Oromoof maali isa jedhu ilaalchise Miseensa Qindessitoota Ayyaana Irrechaa Awurooppaa kan ta’aani Obbo Getachoo Camadaa barumsa ball’aa kann kennan yemmu ta’u akkasumas gaaffi fi deebi hirmaattoottaff walin geggeffame jira. Qophii kana irratti qophii sirna „Buuna Oromoo“ shamarran Oromoo dhihessaniiru. Obbo Getaachoon „Ayyaani kuni ayyaana jaalaa fi araaraati!“ kan jedhan yemmu ta’u Oromonni argamani hunda gammachuu guddaan sirba aadaa Oromoo walin sirba fi ragada kann olani sagantichi haala midhagaa ta’een xumurame jira. > Ayyaana Wagaa 50ffaa WMT fi Qophii Aadaa Oromoo Magaala Nürnbergitti haala midhagaa ta’een Kabajame Nuernberg 27.09.2014 Qophii Ayyaana Waggaa 50ffaa Waldaa Maccaa-Tuulamaa bakka kessummoota hedduu argamaniin magaala Nürnbergitti Akka aadaa Oromoo Ebbaa manguddootan baname. Ittiaansuudhaan qophii Agarsiisaa aadaa Oromoo fi Sirbaale Oromoon kan dhihaate jiddu jidduttii immo dargaggoota Oromoo Obbo Muktar fi Obbo Ahimedin Walaloo Qabsoo Bilisummaa Oromoo faarsuu fi hamilee nama kakaasu dhihessaniiru. Turtii boqonnaa fi Laaqana booda immo Waa’ee Waldaa Maccaa- Tulama barumsa Hawaasa Oromoo Berlin irra marsaa Skype dhaan kan kenname yemmu ta’u, Do’ii gabaabdu „Abbaa Caaltu“ dargaggoo Oliyad Dinaolin qophaa’ee umataatti barsise fi bashannansiise jira. Walumagalaatti kabajaa Ayyaana Waggaa 50ffaa WMT hirmaattoota fi Kessummotaaf walittidhufenya harawaa kan ume akkasumas sababni WMT bu‘urreffamef yaadachudhaan kaayyoo sanas hubachuudhaan Qabsoo Bilisummaa Oromoo ittifufudhaaf guyyaa waadaakenya kan ittin haaromsinu ta’u isaa wali galuudhaan milkiin xumurame jira. Injifannoon Ummata Oromoof! Tokkummaa Barattoota Oromoo Biyyaa Jarmanii-TBOJ www.tboj.de


Dhaabni suuqii tahee..Magaalaan oowwitee?

Duuraan nu fakkaattee gadheen nutti maltee Dubbii mammaaksaan Oromoon dubbattee; “Fira fakkaatee Risaan Shimbir nyaatee” Kunoo hubadhu mee dubbiin akkas taatee. Irbuu kalee seenuun manaa itti bahan Galmaan gahuudhaaf waadaa waliif galan Arra hoo akkamiin irbuu san dagatan? duuba qabsoof moo bu’aa jala goran? Takka qancarsanii Tabiraa habaqaaluu Qabsaawaa fi hayyuu Maqaasaanii faaluu Diinaaf himachaa Sanumatti galuu Maa wal girgireeysu Maaliif waliin gallu? Dhaabni suuqii tahee.. Magaalaan oowwitee? Namuu kara karaan Tan dhuunfaa banatee Nuuf himaa mee nutis Yoo bu’aan jiraatte Tan sabaa ni dhiifnaa Yoo garaadhaaf taate. Eenyu kan baqannee Gaafas biyyaa yaane Eenyu kan itti galuuf Amma murteessine? Hamma arraan tanaa Maalumaaf ifaajne Lubbuu Oromootaa Maaliif qisaas goone? _________ Najiib Zannuun Marsimoonaa@yahoo.com


Filannoo fi Itoophiyaa (Kutaa 3ffaa)

Duula na filadhaa Duulli na filadhaa kan filannoo 2005/1997 fi kan 2010/2002 wolbira yo qabamu Waaqaa fi lafa. Bara 2005 duula akka fedhanitti gabaa keessatti gaggeessaa turan, bakka mana amantii fulduratti gaggeessuun hin dhoorkamu ture. Duulli falmii ETV irratti godhamuu kaasee baayyee kan daangeffame. 1. Yeroon duulli gaggeeffamuuf eeyyamame baayyee gabaabaa ture. Bara2005/97 waaee filannoo kan haasawamuu qabe woggaa tokko filannoo duratti ture. Uummati akka kaardii fudhatu fi filatu miidiyaan kakaasaa ture. Bara 2010/2002 sun hin turre. Uummanni akka filatu beeksisnille hin hojjatamne. Kun kan agarsiisu mootummaan fakkeessuuf malee filannoo gaggeessuufuu fedhii kan hin qabne ta’uu isaa ti. 2. Falmiin paartilee jiddutti gaggeeffamulle 2005/97 live ture. 2010/2002 garuu woraabbamee kukkutamee darba ture. 3. Bara 2005/97 ADWUIn dabballoota isaatiin filannicha bilisaa fi dimookraatawaa goonaa kanaafuu namni tokkolle akka filannoo kanarratti gocha yakkaa hin raawwanne jedhee barsiisee ture. Dabballootasaa kan adeemsa filannoo gufachiisan ykn mormitootarratti yakka raawwatan hidhaa ture. Bara 2010/2002 garuu “namni aanaa keessan keessatti mormitoonni moo’atan hujiirraa akka ari’amtanu beekaa. Ofiif jedhaa hojjadhaa” jechuudhaan gara’aan-bultoota banee gallakkise. Garaan bultoonni kana dhage’an bakka cufatti uummata sossodaachisuu fi karaa cufuu itti fufan. Kaadhimamaa mormitootaa maaniif nagaya fuutan? Sadarkaa jedhurra geyan. “Maaliif bulchitan?” Waan inni qabu (meeshaa inni qabu) maal beektan? jechuudhaan sadarkaa sanitti gad bu’an. Karaa danda’an cufaan akka mormitoonni duula na filadhaa hin goone gufuu uuman. Pamphlet nu bittimsinulle akka uummata bira hin geenne ijoollee didiqqoon akka guurtu godhan. Daaimmaaniin beesee isinii kenninaa guuraa fidaa jedhanii bobbaasan. Keessattu yo naannoo magaalaa taate malee naannoo baadiyaatti akka duula na filadhaa hin goone gufuu guddatti na qunname. 1. Matooma haga dande’anitti guyyaa adhaa duula godhuu hin dandeettu jedhanii si dhoowwu 2. Naannoo kun naannoo gabayaatii kanaaf magaala keessaa bahi siin jedhu. Mana barnoota jira, biiroo /waajjirapoolisii fi kkf jira, mana amantiitti jira fi kkf jedganii magaala keessaa akka ati baatuu si godhu. Kana wanti godhaniif uummati bakka san si faana hin deemu jedhaniitu. Yeroo baayyee garuu uummati km tokkoo ol deemee magaalaa alatti bayee nu caqasaa tureera. Jiddoolatti bulchaan gandaa gaafasii Soorsi Jiloo “laud speaker dhaan uummataaf yaamicha godhuu hin dandeessu”jedhee hidhattootaan na dhooggaa ture. Haraqallotti ammoo naannoo gabaatti duula godhuu hin dandeessu jedhanii na rakkisaa turan. Waadarattille akkasuma.Gannaaleen ammoo isumaa xaalayaa guyyaa ardhaa “Gannaaleetti akka duula goitu siif kenname fidi” naan jettee na gaargalchaa oolte. Gurbaa na woliin jiru ka speaker naaf qabatee jiruu gi shofera na jalaa hiite. Worri Nuuraa Humbaa ammoo adoo an kakaasii godhuu mucaa motooraan na fide hidhanii dhaanamii asii badi jedhanii ari’an. Wolumaagalatti Filannoo fi dorgomuun lubbuu ofii gurguruu dha. Gaafa tokko duuluma kana gaggeesduuf gara Haafhaa-Dhaddachaa adoo deemuu hidhattoonni karatti na eeganii yaalii ajjeechaa narratti taasisan. Kanaafuu filannoofi dorgomuun keessattuu yo ati nama hubannoo qabu taate, nama uummanni fhsga’u taatee nama isaan sodaatan taate qabsoo hidhannootii gadii moti. Carraan ajjeefamuulle guddaa dha. Kanumaaf kan gurbaan gootni Arsii Nageellee Tasfaayee Adaanee fa kan ajjeefame. Bu’aa fi miidhaa Filannoorraatti hirmaachuu fi kakkaasii tolchuun bu’aan guddaan inni qabu 1. Uummataaf hubannoo kennuu ykn Uummata dammaqsuu. Yeroo san keessatti barreeffama adda addaa sirritti raabsuu fi qonnaan bulaa biraan ga’uu fi barsiisuu dandeessa. 2. Carraa santi fayyadamtee uummata sochii/mormii karaa nageyaatiif qopheessuu dandeessa. 3. Oromo-Biyya guutuu keessa dhaamsa jajjabaa fi wolfakkaataa dabarsuu dandeessa. 4. Dammaqinni uummataa yo dabalee fi boordiin filannoo yo xiqquma isii haqaan hujatuu yaalan filannicha moo’uu dandeessa. Yo saamanille ni saaxilta. Qabsoo hin dandeenyu kedhanii hin taa’anu. Waan danda’an godhan malee. Karaa danda’an cufaan sirna abbaa-irree raasuun barbaachisaa dha. Miidhaan gahu woreegama baayyee gaafata. Uummanni hedduun “mootummaan qawween dhufe filannoon hin bu’u” jedhee xiyyeeffannoo waan hin kennineef ijaarsi hanga barbaadame hin deemu. Kanaafuu uummanni keenya jala qophaawee filannoo dhufu kana keessa ergaa barbaannu karaa OFC tiin uummata bira akka gayu gochuu qabna. Duula kakaasii sirritti itti fayyadamuu qabna. 1. Uummanni filannotti hirmaatee mormituu isaaf taatu akka filu kakkaasuu 2. Mormitoonni illee cimanii akka uummata dammaqsan keessattuu dubbii MASTER PLAN sanii fi ajjeechaa reebichaa hidhaa ijoollee keennaa fa akkasuma dhiibbaa mirgaa amantiin wolqabatee ture sirritti itti fayyadamuu qabu. Kanaafuu yaadaa fi maallaqaan isaan jabeessuu qabna. 3. Yo mootummaan sagalee hate amm oo “hattee hin galtu; Hin baatu” jedhuunii qaba uummati. Event Filannoo sun bakka cufarraa yeroo tokkotti finciluuf carraa guddaa uuma waan ta’eef itti fayyadamuu qabna. Horaa bulaa deebanaa


Iyyaa iyya dabarsaa!  Wallistuu Oromoo jalatamtuu fii beekkamtuun Aaddee Haliimaa Daawwee dhukkubsattee sireerra jirti…dirmaadhaaf!!

.Na gargaaraa Adaraa!!! Yeroo Dargaggummaa koo Gaafa humni koo jirtu Gaafa Lammiin Oromoo Afaan sheetti qaanoftu Harargee qaxxaamuree Jimmaaf Aggaaroon ba’ee Shawaa keessa Imalee Baaleef Arsii Naanna’ee Boorana irra jiraadhee Wallagga waliin ga’ee Aadaa keenya Guddisuuf yeroos waan baayyeen ta’e. har’a aadaa keessaniin dhugaan akka boontaniif Afaan keessan jaallachuun akka ittiin dubbattaniif gaafa Dargaggummaa koo waan hunda carraaqeeraa yeroo koo aarsaa godhee akka dungoo copheeraa. har’a humni koo dhumee dhukkubnis natti duultee akkan hin carraaqqannef sireetti na galchitee dhaabbachuus hin danda’u Jilbi kiyya Laafeeraa Godoo jireenya koottis Dukkanni na dhaaleeraa. Lammii koo isin malee abdii biraas hin qabu nan beeka Sabni kiyya na gargaaruu hin dadhabu. Harka kiyya diriirsee Gargaarsa eegaan jiraa Osoo Lubbuun koo jirtuu na gargaaraa adaraa!!! Weellistuu Haloo Daawwee!!! kanneen gargaaruu feetan Lakkoofsa mana Baankii:- Baankii Internaashinaalii Oromiyaa Damee Magaalaa-152154955 ykn Baankii daldala Itoopiyaa Damee Magaalaa-1000063900568. Bilbiluus yoo feetan 0937513560 irratti bilbiluu dhaan karaa Ilma ishee Guutamaa argachuu ni dandeessu!! “Lammiin Gaaddisa Waliiti!!


Hawaasnii Oromoo Noorweey hirrira mormii godhan.

Gabaasa kiyyaa Gonfaa tiin Hirrira nagaa biyya Norway magaalaa Oslo keessatti gaafa guyyaa 16 october 2014 gaggefamee jiraa.hirrira nagaa kana irratti lammii oromoo tahaan heedduu magaalaa addaa addaa irraa kan waliitti qabaman yeroo ta`uu,motuumaan Norway “INVASTIMANTII“ ilaalchisee marii adeemsiisuf miniistera dhimma alaa Ethiopia Tewdros Adhanom gara biyya Norway afeeramuu walqabateetti hirriri nagaan kun kan adeemsifamee. Motuumaan TPLF ajjeechaa,hiidhaa fii dhibbaa ummata oromoo irratti raawwachaa jiruu yeroo irraa yerootti haammaachaa kan dhufee yemmuu tahuu haawwaasnii addunyaa fii motuumaan Norway qarqaarsa motuumaa Etiyoophiyaatif keenaa jiruu akka dhaabuu fii dursa mirgii dhalii namaa biyyatti keessati kabajamuu akka qabuu ormooni hirrira nagaa irratti hirmaatan dhaadhannoo isaanii irratii dhaggeesisanii jiruu. Orommumaan yeroo ammaa ilaalcha wayyaanetiin yakka tahaa dhufaatti jiraa.Hoggannonii TPLF gaafii mirgaa ummata ballaa irraa ka`aa jiruu deebbisuuf feedhii takka illee akka hin qabnee waggoota 23 keessatti dhifatti agarsiisanii jiruu.ummanii Oromoo sirnoota darban keessatti cunqurfama irratti raawwatamaa tuure qabsoo isaatiin mirgoota isaa haanga tahee haa kabajsiisuu malle haarras taanan mirgaa irraa sarbamee deebisisuufi karaa addaa addaatin qabsoo itti fuufinsa keessa jiraa.qabsoo kana keessaa immoo karaa nagaattin mirga ofii gaafachuu ossoo tahuu adeemsa kana keessatti obboollewwan keenyaa heedduu wareeggama guddaa kafalanii darbanii jiruu.dhiyyoo kana baratoota oromoo irratti gahee akka fakkeenyaa guddaa fudhachuu dandeenyaa. Jaarmiyyaawwan mirga dhala namaaf dhaabbatan kan akkaa #Human rights watch #Amnesty International fi #State Department gabaasa isaanii irratti Ethiopia keessatti namnii ilaalcha addaa qabuu tarkaanfiin inni eggatuu ajjeechaa ykn immoo mana hiidhaati darbamuu tahuu issaa gabaasu isaanii ni beekamaa,ummani oromoo seera motuumaa osso hincabsiin karaa nagaatiin mirga ofii gaafachaa kan tuure dha,haata`uutti deebin mootumaa TPLF rasaasaa gara ummataatti dhukkaasuu fii ummata nagaa ajjeesuu dha.jaarmiyaawwan kuun biyyatti keessatti sarbamu mirga dhala namaa abbaa hirree motuumaa wayyaaneetin raawwatamaa jiruu ifatti baasudhaan addunyaan guutu akka beeku goodhani jiruu. Haawwaasnii Oromoo Norway lammiiwwan keenyaa sagaleen isaanii dhukaamfameef sagalee tahuudhaan hirrira nagaa qoophaa`ee irratti dhaadhanoo addaa addaa dhaggeesisaa olaniiru. Dhaadhannoo dhaga`aaman keessaa:- -Human rights Befor INVESTMENT -TPLF respect human rights -STOP land grabbing in OROMIA -Tewdros Adhanom to ICC -Norway stop supporting the dictatorial regime -Killing Oromos Never stop the Oromo struggle -Justice for massacred oromo students -STOP eviction of oromo farmers in the name of DEVELOPMENT -TPLF regime is corrupt……etc


Dr Diimaan Misooma Itoophiyaa Dinqisiifate!!

(Oromedia, Finfinnee, 22 October 2014) Dr Diimaa Nagawoo misooma Itoophiyaa keessatti deemaa jirutti hedduu gammaduu isaa keessa beektoti saaxilan. Akka odeessi nu gahe ibsutti, Dr Diimaan qondaaltota OPDO keessaa Abbaa Duulaa Gammadaa fi Muktaar Kadir waliin walarganii mari’atanii jiru. Walqunnamtiin kun akka milkaaúuf gahee guddaa kan taphachaa jiru, Ob Alamaayyoo Katamaa ta’uun beekameera. Akka odeessi nu dhaqqabe ibsutti, Dr Diimaan guyyaa Finfinnee seene irraa kaasee namoota ijaarsa ODF leellisanii fi qondaaltota OPDO waliin marii iccitaawaa gaggeessaa jira. Maddi keenya akka ibsetti, namoota Dr Diimaa waliin walitti dhiyaatanii marii irra turan tokko tokkoon bira gahee gabaasee jira. Dr Diimaan marii warra OPDO fi qondaaltota TPLF waliin godhe keessatti guddina Itoophiyaatti hedduu gammaduu isaa dubbatee jira. Dr Diimaan waadaa cimaa mootummaa waliinseenuuf yaalii guddaa godhus, amma illee OPDO fi TPLF biratti ija shakkiin ilaalamaa fi hordofamaa akka jiru maddi keenya ibseera. Dr Diimaan garuu kaayyoo mootummaa fudhatee biyya keessatti hojjachuuf murteeffatee akka jiru odeessi nu gahe mirkaneessee jira. Warri Mootummaa akka Dr Diimaan karaa telvizyinii Itoophiyaa dhiyaatee ibsa kennuuf irratti hojjachaa jiru jedha, maddi keenya.. Odeessi dabalataan nu gahe akka addeessutti, Dr Diimaan akka biyya seenuuf kan akka riqichaatti gidduu deemee haala mijjeesseef Ob Alamaayyoo Katamaa dha. Karaa mootummaa Itoophiyaa immoo dhimma kana Ob Alamaayyoo waliin kan raawwachiise Abbaa Duulaa ta’uun beekamee jira. (Dhimma kana irratti iccitiin guddaa harka keenya galee jira. Yeroo gabaabaa keessatti qindeessinee isiniif dhiyeessinaa, nu hordofaa!!)


Guyyaa har’aa aada ummata bareeda #Oromo #Hararghee isiin wal barsiisa kan beekuu ammo isiin yaadachiifnna

Barruu keenyya kana ammoo akka #Share fi #Likecuqaasttanii hamilee dhan nuu jajjaabeesitanii ammas Seenaa babbareeda isiniif akka dhiheesinuu asumaan waada isiniin seenna!! Galatooma! **************************************************** Oromoon aadaa, seenaafi eenyummaasaatiif bakka guddaa qaba. Kabajaafi jaalala aadaa, seenaafi eenyummaasaatiif qabu kanas haala ittiin calaqqisiifatu hedduu qaba. Akka fakkeenyaattis, barsiifatawwan, barreeffamootaafi afoolawwan eeruun ni danda’ama. Ummanni Oromoo gammachuu, gadda, gootummaa, ittiinbulmaataafi haalota kanneen biroo afoolaan ibsataa tureera; ibsachaas jira. Afoollii seenaa afaaniin dhalootarraa dhalootatti darbuu yoo ta’u, kunis bifa oduu durii, mammaaksa, hiibboo, sirba, weedduu, geerarsaafi haala biraatiin dhihaachuu kan danda’uudha. Afoola Oromoo keessaa sirbi godinaalee addaddaatti haala garagaraatiin kan ibsamuufi moggaasa addaddaa kan qabuudha. Fakkeenyaaf, shaggooyyee, mirriysaa (mirrigaa), dhiichisa, heellee, heellemtaa, daraashii, shoobdoo, arrabsoo tiksee, qirindillee (tapha ijoollee), golollee (huruursa daa’immanii)fi kkf eeruun ni danda’ama. Maxxansa ykn post keenya har’aatiinis afoola Godinaalee Harargee Bahaafi Lixaatti beekaman keessaa Mirriysaa ilaalchisuun barreeffama kitaaba ‘Mirriga Oromoo Harargee’ jedhuurraa argannee akka fuula peejii facebook keenyaaf ta’utti akka armaan gadiitti qindeessinee dhiheessineerra. Afoolli Mirriysaa jedhu akkamiin akka moggaafameefi yoom akka eegalamee ragaan sirrii ta’e akka hinjirre kan eeruu kitaabichi, Harargeetti baroota dheeraaf sirba Mirriysaatti fayyadamaa akka tureefi jiru hima. Sirbichi ummata naannawichaa barattiis daran jaalatamaafi kabajamaadha. Mirriysaan yaada bal’aafi bilchaataa kan of keessaa qabu yoo ta’u, aadaa ummanni tokko qabu ibsuufis ta’e calaqqisiisuuf gahee olaanaa qaba. Harargeetti dhimmaa heeraafi seeraa (dhaddacha), araaraafi dhimmoota birootiif bakka walga’anitti mirrigaatiin yaada waliif dabarsa. Kana jechuun afoola mirriysaa heeraafi seera, ooda yookiin duudhaa, mudannoofi muuxannoo, ilaalchaafi amantii, walumaagalatti haala jiruufi jireenya hawaas-dinagdeefi siyaasaa waliif dabarsa jechuudha. Afoolli mirrigaa ulaagaa mataasaa qaba. Akka maanguddoonni aadaa kitaabichi wabii godhate jedhanittis, gosti tokko ta’e walitti hinmirrigu. Sababnisaas sirba mirrigaatiin waltuquun waan jiruuf yoo ta’u, gosti tokko ammoo gosasaa tuquu waan hinbarbaanneefi. Akkasumas, ijoolleen damiina (maanguddoo gosaatti) hinmirrigdu; walitti mirriguun kan danda’amu kan umriifi sadarkaan walgituudha. Asirratti garuu wanti hubatamuu qabu ijoolleefi dargaggoonni walitti mirriguu hindanda’an jechuu miti. Afoola mirriysaa kana yeroo baay’ee kan mirrigu maanguddoota yaadaan bilchina qabaniidha. Sirnicharrattis alangaan bakka guddaa qaba. Maanguddoon gosaa alangaa qabachuun mirriga. Yeroo mirriganis akkaataa ittiin jalqabaniifi xumuran qaba. Kunimmoo gosoota afoolaa kanneen biroorraa kan adda taasisu keessaa tokko. Walaloon mirriysaa armaan gadiis kanuma ibsa. ************* Dhagahii dhaggeeffadhuu Guurii gurraa fudhadhuu Bakka gosti itti bulee Mirriysaan beekanii Bakka wadaajni bulee Shubbisaan beekanii Bakka guuzni (daboo) itti oolee Darasumaan beekanii Akkanan jechuu beekaa Waan naan jettuun eegaa. *********** Kun kan agarsiisu, wadaajni kan yeroo nama tokko haalaan dhukkube yookiin balaa uumamaafi kan biroo nama qunnameef akkasumas, nama du’eef kan kadhannaan ittigaggeeffamuudha. Darasii yookiin daraashiin ammoo sirba aadaa kan yeroo guuzaa yookiin daboo bakka hojii lafa qonnaatti sirbaniidha. Kana malees dureewwan gosaa dhimmoota hawaasummaafi rakkoolee jiran hiikuuf bakka walgahanitti ni mirrigu. Gama biraatiin namni tokko qofaan baay’ee sirbee akka namoota dhaggeeffatan hinmufachiifneef mirrigatti ni affeera. Akkana jechuudhaan: Waa xiqquman mirrisee Wahiin hedduu dheeressaa Silaa yaa tuujii garbaa ********** Asitti dhagaa darbaa, jechuun ofii mirriga xumura. Kan biraa mirriysaan kan mirrigamu yookiin hurrubamu yeroo baay’ee nama lama gidduutti. Bakka ummanni yookiin jamaa hedduun jiranittillee dabaree dabareedhaan walirraa fuudhuun lama lamaan mirrigu malee gamtaan hinmirrigamu. Himoonni yookiin gaaleewwan mirrigni ittiin eegalamaniifi xumuramanis kanuma dhugoomsu. Jamaan jecha ‘Hayyee’ jedhu qofa jechuun walaloo mirriysaa waa’elcha. Asirratti waanti hubatamuu qabu namni tokko qofaasaa mirriysuu ni danda’a. Akkuma irranatti eeruuf yaalametti ummanni Harargee lamaanii miirotasaa (gadda, gammachuu, gootummaa, roorroo) mirriysaa ibsata. Miirota kanneen keessaa gootummaadhaan walqabatee mirrigni gootota dirree Calanqoorratti wareegamaniif mirrigame akka armaan gadiitti dhihaateera. Mirriga kana maanguddoota, dargaggoota, shamarraniifi hawwantu mirrige. ************* Dhagahii dhaggeeffadhuu Guurii gurraa fudhadhuu Dardara keenya fixan Handaara gaara ciisaa Shamarran keenya fixan Callee waan gaara ciisaa Hawwan keenya fixan Guftaa waan gaara ciisaa Maanguddoo keenya fixan Aarrii waan gaara ciisaa Dhaladheellee hinagarree Seenaatu natti odeessaa Afran Qalloo kiyyagaa Dhiiga garaa na ciisa Yoomin galee gadi cisaa? ************* Garajabummaa qe’eefi lafa ummata Oromoorratti qaqqabeen kan maatiifi hiriyyaansaa ajjeefameefi reefasaallee argatee awwaallachuu dadhabes akka armaan gadiitti mirriga. ************* Calanqoo caliidha Lafee bobeessanii Warri dhaqee arge Kana odeessanii Lafee abbootiidhaa Awwaaluu dhiisanii Qoraan godhatanii Dhiiroo eessa jenna? Booda qabriisaanii Eegee galaa sootii Keenya jiraan mootii. ************* Karaa biraatiin Dargiin qabeenya ummatichaa hedduu barbadeesseera. Sababa ‘mandar misrataatiin’ abbaa qe’ee qabeenyasaarraa buqqiseera; cunqursaa hedduus irraan ga’eera. Bakka tajaajilli fayyaa gahaan hinjirretti hawaasa walitti qabuun dhibee addaddaatiif akka saaxilaman taasiseera; namoonni hedduunis dhibeedhaan lubbuusaanii dhabaniiru. Ummatichis cunqursaa irra ga’e akka armaan gadiitti ibsateera. ********* Maqaa mandar misrataatiin manneen keenya diiganii Gaaraa dakaa hunda walitti nu qabanii Magaalaa dhukkubaa dirqiin nutti dhaabanii, ********* jechuu dhan quuqama qaban ibsatu. Walumaagalatti egaa haalonni jiruufi jireenyaan walqabatan Harargeetti bifa irranatti eeruuf yaaleen ibsamu. Asirratti waanti hubatamuu Harargeetti mirrigni kan nuti barreeffama kanaan keessatti eerre qofa akka hintaneedha. ************************* Isin, dubbistoonnis dhimmoota duudhaalee Oromoo irratti xiyyeeffatu barreessitanii yoo nuu ergitan keessummeessuuf qophii ta’uu keenya fuchuma kanaan ibsuu barbaadna.