Mootummaan Wayyaanee Dhimma Maaster Pilaanii Magaalaa Finfinneekan Duraan Dhiise jedhe Amma Maaliif Afarsaa Jira?

(Boruu Barraaqaatiin) Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee amma dura eegalame mormii jabaa ummanni Oromoo godheen hambisiifamuu danda’ee akka ture ni yaadatama. Yeroo sanitti dabballoonni OPDO arraba damma dibatanii gad bahuudhaan ‘’yoo ummata Oromoo kan hin gammachiifnetahe maaluu ni hafa’’ jechuun ololaa bahan. Mormiin ummata Oromoo yeroo sana Maaster Pilaaniitti qabatee eegalame garuu salphaatti kan dhaabatu hin turre. Gaaffiin Oromoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa waan taheef boris salphaatti kan aguugamee hafu hin tahu. Haa tahuutiimormii sirnicha hundee irraa raasuu danda’e kana ukkaamsuuf jecha Labsa Yeroo Muddamaa Oromoo irratti labsan. Humnaan ummata afaanqabanii, harka isaa micciiranii, miila isaa hidhanii callisiisuu filatan.Dhimmi Maaster Pilaanii magaalaa Finfinnee ammas xixxiixaa jira. Miidiyaaleen Wayyaanee gurguddoon EBC fi FBCn dhimma kana qabatanii ifatti gad bahanii jirani. Keessumattuu miidiyaa karoora mootummaa dursee beeksisuudhaan beekamu kan tahe Faanaan (FBC) oduu Mudde 8, 2009 (ALH)tti dabarseen ‘’Maaster Pilaaniin magaalaa Finfinnee dhiheenyatti akka ragga’u Komishiniin Pilaanii Magaalaa Finfinnee beeksise’’ jechuun gabaasee jira. Gaaffiin as irratti ka’uu qabu,Wayyaaneen maaliif yeroo kanatti dhimma master pilaanii kana amma kaasuu filatte kan jedhuu dha. An akka naa galetti sababaan isaa waan gurguddaa lama.Kan duraa, sirnichi wayta ammaa kana jabaa nama Oromoo hanga danda’e guuree mana hidhaatti naqee jira. Warra silaa ummata kakaasuu fi mormii ummataa qindeessuu danda’u jedhee shakku qabeehidhaa keessatti toyatee argama. Ummata isa hafe ammoo bittaa waraanummaa Komaand Poostiitiin sodaachisee bitaa jira. Ammaantana hamilee fi kaka’umsa ummanni Oromoo qabsoo mirga isaaf qabu onnee isaa keessatti buruqsee, boquu gad cabseen jira jedhee waan of amansiise fakkaata. Kana irraa ka’uun wayta kanatti kaayyoo biyya Oromoo saamuu fi Oromoo salphisuuf qabate san hojii irra oolchuu irraa wanni na hanqisu hin jiru jedhee of amansiisee jira. Oromoon hangamuu baay’atu, hangamuu sadarkaan mormii isaa addunyaatti dhagahamu, toyannoo koo jalaa hin bahu, dirqisiisee doorsisee waanin barbaadu waga’uu nan danda’a jedhee of hubachuu isaa argaa jirra. Dhimma Master Pilaanii magaalaa Finfinnee irratti Oromoodhaan salphifamee boquu cabsatee kan ture sirni Wayyaanee amma xiiqii san Oromoo irratti bahachuuf yeroo aanjaa uummadheera jedhee yaadaa jira.Kan lammaffaa wanni Wayyaaneef onnee kenne haala faca’iinsa gurmuu siyaasaa Oromoo ti. Dhaaba siyaasaa biyya keessaa (KFO) yoo taheef guutummaatti mataa hanga jalaatti jabaa namoota dhaabichaa hidhaa naqanii jirani. Dhaabicha guutummaatti laamshessanii jiru. Wayta Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii Oromiyaa irratti labsitee halkanii guyyaa Oromoo kumootaan mana hidhaatti guurtu, rukuttee madeessitu, ajjeeftu, qabeenya isaa aduu saafaatiin saamtu dhaabni siyaasaa Oromoo jabaan sabichaaf dirmatee salphina kana irraa Oromoo baraaruu danda’e hin jiru. Keessoon dhaabota siyaasaa Oromoos tahee aktiivistoota Oromoo biyya keessattis tahee alatti irree qabaatee kan sirnicha sodaachisu hin taane. Ummatatu muratee natti ka’e malee dhaabni siyaasaa kan sagantaa mataa isaatiin haleellaa narraan gahuu danda’u Oromoo keessa hin jiru jettee murteessiteettiWayyaaneen. Duula karaa miidiyaa hawaasummaa ummata kakaasuuf godhamu Facebook fi karaalee wal qunnamtii biroo cufuudhaan ummata dukkana keessatti iggitte.Haalli amma jiru waan fedhan Oromoo irratti labsuuf yeroo aanjaa tahee laalameera. Wayyaneen balaa siyaasaa hamaa, keessumattuu Oromiyaakeessatti mudatte irraa humna qawweetiin akka of baraartee amma hafuura bitattetti of fudhatteetti. Kunis Oromoo tuffachuu irraa madda. ‘Ofiif wacitu malee homaa na gochuu hin dandeessan, keessi keessan bukoo dha’ nuun jedhaa jirti. Ummata keessaa warra mormii dabre keessatti seenaa hojjete garii ajjeeftee, kuun madeessitee qaama hir’iftee, kuun ammoo kumoota kudhanootaan hidhaatti naqxee affeelaawaan jirtuuf, tarkaanfii akkasii kanaan umrii dheereffachuun akka danda’amu shaakalaa jirti.Kanaafuu maaltu mala? Hegereen qabsoo kanaa maal tahuuf deemaa jira? Kan durii yoo hafe wareegamni gootonni Oromoo qabsoo waggaa tokkoo keessatti kafalan bilaash tahee hafaa? Wayyaaneen humna qawweetiin Oromoo afaan qabdee deebitee akka bofaa biyyee arraabdee yoo ol kaatu, akkasumatti wacnee dhiifna moo tarsiimoo qabsoo haaraa wayiitiin gad baanee dheebuu bilisummaa ummata keenya baafna? Gaaffilee kana qaamonni ‘humnoota siyaasaa’ Oromoo ofiin jedhan of gaafachuu qabu. Warri jaaramee jiru waliin hojjechuu ni dandeenya moo hin dandeenyu jedhaa wal gaafadhaa. Waliin haasawuufi waliin deemuu hin dandeessan taanaan maqaa qabsoo lafa kaayaatii jireenya mataa keessanii jiraadhaa. Ummanni isin eega, isinis qilleensuma irratti jirra jirra ofiin jettu, lafa irratti garuu hin mul’atani, gidduutti kan bu’aa hangana hin jedhamne hammaarrachaa jiru diina keenya.Wayyaaneen mormii lafa raasu waggaa tokkoo san irraa dandamattee tuffii isii itti fufuu kan dandeesse hanqina keenyaan malee jabina mataa ishiin miti. Keessoon jaarmayummaa siyaasaa Oromoo baay’ee dheedhii dha. Corqaa dha. Bakka ummanni keenya gahe gahuufuu fagoo jira. Wayyaanee kan lubbuu itti hores isa kana. Ummanni yoomuu mirga isaaf ni falmata. Garuu jaarmayaa siyaasaa jabaa kan tarsiimoo jabaadhaan isa hogganu hin qabu taanaan maayyii irratti irbaata diinaa taha. Wayyaaneen bulchiinsa Komaand Poostii labsuu ishii dura ibsoonni dhaabonni siyaasaa Oromoo tokko tokko baasaa turan sirnichaaf gargaarsa guddaa godhe. Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo walii isaanii gidduutti wal dorgoommii diigaa godhan irraa kan ka’e ‘qabsoo biyya keessaa deemaa jiru natu hogganaa jira’ jedhanii miidiyaatti bahanii labsuun ummata keenya rukuchiise malee bu’aa Oromoofis tahee jaarmayaa sanaaf fide homaa hin qabu. Diraamaa Wayyaaneen ‘ABO fi Masriitu na goolaa jira’ jettee hojjetatteef karaa bane. Diraamaa kanaan qabdees labsa yeroo muddamaa baafatte. Bulchiinsa waraanaa ‘Comand Post’ jedhamu Oromoo irratti labsitee haleellaa abbaa irrummaa kan durattuu raaw’achaa turte seerawaa godhachuuf ittiin gargaaramte. Dheedhummaan siyaasaa keenyaa balaa kana fakkaatu nu mude.Gara fuulduraas of keessa deebinee hanqina keenya hin guuttannu taanaa, dogoggora keenya irraa hin barannu taanaan, akka qara eebootti qeeqa sodaachuu dhiifnee wal hin dhageeffannu taanaan, ego keenya of duuba goonee sabichaaf waa hojjechuu qofa irratti wal hin dorgoomnu taanaan salphinni kana caalu itti fufuun gaaffii hin qabu. Laafina keenya irraa barannee qaama laafinaa san jabinatti jijjiirrachuu dandeenyaan garuu ni injifanna. Yoo san gochuu hin dandeenye ammoo dhiiga ummanni keenya bilisummaa isaaf dhangalaasaa jiru dhiiga saree gochuu manna Oromoon akka furmaata barbaaddattu itti himnee karaa irraa maquu dha. Dhaamsi kun warra tuqata siyaasaa Oromoo qabu kan matayyaas tahee gurmuudhaan gumaachaa jirra jedhan maraaf tahuu qaba.Sabni keenya ni injifata!


“Obboo Galaasa Dilboo maal ta’an, maal barbaadu?

An ammumayyu nama kabajaa guddaa Obboo Galaasa Dilbootiif qabu keessaa tokko. Obboo Galaasaan nama jireenyii isaanii bilisummaa Oromootiif jedhe erdarame keessa nama tokko ta’un isaan wol nama hin gaafachiisu, Qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn durfamuu gaafatamaa Ol aanaa H/durumaan barootaa dheeraaf hoogganuun haalaa jajjabaa fi ulfaataa keessaa Qabsichaa qaxaamursuun qabsawotaa biratti beekamuu, ummataa Oromoo birattis galataa fi kabajaa seenaa kanaatiin yaadatamu. Haata’u malee dubbiin isaan miilana gadiin dhufan kun eessa kaaase eessa isaan geessa jira fakkaata? Kabajaa isaan torbaan lamaan dura Oromoo biraa qabaniif amma qaban madaaluu Oromoodhaf dhiisa. Garuu Obboo Galaasaan ammaan tana maal barbaadu? Dhuguma bilisumma yeroo dargaggummaa isaanii keessa wogaa digdamaa hayyu duree ABO turan Oromoo dhaaf fiduu dadhabani gana kana keessa, sanuu haala wol xaxaa kana keessa waa dabaluuf? Atumaa ta’eyyu haga ammaa, haga dura ta’ummaa ABO irraa ka’anii maal irra turan? Mee waan bara 2000 dura ta’e ka Obboo Galaasan mataan isaani akka “aangoo wolii galteedhaan” aka dabarsan kennan ka isaanumti himatan isaanumaaf dhiisuudhaan,waan achii as ta’e haa kaafnuu. Akuma hundi keenna beeknuu, Qaamn Ce’umsaa ABO haga bara 2001 Shanee Gumii ABO (SHG ABO) irraa bayyeeti kan obboo Galaasaan hooganaa koree hujii raawaachiftuu Qaama Cehumsaa ABO(QC-ABO) keessa jiruu, dhaabin isaanii kun eessa turee maal irraa ture? Dargaggees hadha gana 25 keessa jiruuf, hardha abbaan biyyaa ABO dha jedhuu kun qaama ce’umsaa jechuun maal akaa ta’eef maal akka ture, eessa ka’ee eessa akka gaye waan beeke himu qaba laati? Biyyaa Ambaa obboo Galaasaa fi itti aanaani isaani ammaa muudatani Obboo Mulugeetaa Moosisaa baqattumaan keessa jiraatanu Awuropaa keessaatti jaarmiyaa fi caasaa hangami takka qabu laati? Isumayyuu Qaama Ce’umsati Dura ta’a kan turee fi maqumaa sanillee jiraachisee asiin kan gahee Obboo Dhugaasaa Bakakkoo fi hooganootaa diree turanii fi maayyii/gara dhuma irraa naanoo biyyootaa ollaa keessatti waa caraaqaa turan akka ta’ee eenuuf iyyuu hubatamaadha jedhee yaada. Isaan sanin alatii murnii Obboo Galaassaa woliin biyyaa ambaa keessa turee waan kana hojjannee jedhanii ykn guyyaa akkasi ummataa Oromootti gadi baanee dubbinnee beenna jedhanii waan himatanu kan qabanu natti hin fakkatu. Akkumaa olitti tuqee yeroo kana keessa Dura ta’a QC kan turan Obboo Dhugaasaa Bakakkoo dabalatee hoogantootaa miseensotaa GS isaa woliin turan haa diqaatuu guddatuu caasaa jarmiyyaa sanis dhunfatanii ifii jalaa qabaatuundhan hogganaa kan turan isaan kana ta’uun dhokkataa miti. Haa ta’uu maqaa fi gatiin hooganooti buuleeyyiin kun qabatan, Moraa Qabsoo bilisummaa Oromoo bakka lamatii hiramee kana qabatanii socho’anuun dhiibbaa hanganaa jedhamee Qabsoo Oromoo fi tokkumaa sabichaa irratti Qabaata turee hubatuun, akkasumaa woli malee qabsichaa akka hawametti ifi duraa furgaasuu danqaa inni qabuu xiinxaluun yaadaa qaamaa sadaffaa malee murnaa hoogganaa gama lamaanii keessa kaka’insaa mataa isaaniitiin madeenni SHG ABO fi QCn ABO waggoota lamaa oiliif wol giddutti marii araaraa adeemsisaa erga turaniin duubaa woliigaltee irraa gahuun, fuulaa hawwasaa Oromoo fi bakkaa alagaa fi firootan Qabsoo itti argamanitti wolii galteen woliti baqisaa dhaabaa lamaan jilaa GS QC ABO fi SHG ABO lamaan irraa bakka bu’een biyya Germany magaalaa Berlinitti labsame. Wolii galtee kana irratti kan jilii kun lamaan murteesse labsee keessa Caasaan lamaan oli irraa hanga gaditti wolta baquu, Heeraa fi seerii dhaabotiin lameen ittin bakka lamatii bulaa turan heeraa fi seeroti dhaabaa Bu’uuraa 1998 fi 2004 wol fudhachiifamuun heeraa fi seeraa dhaabaa tokko taasisuu, Maqaan SHG fi QC jedhamuu murtii woligaltee Kanaan haqamee, Koree hujii raawachiftuu ABOtiin bakka buufamuu fi hooganooti koree hujii dhaabaa lamanuu koree hujii raawachiiftuu fi gumin saba lamanuu akkumaa jirutti akka gaafatama qabuun woltaa baqee korii sabaa yaamamuuf murtawee irratti filmaat hangaa godhamuti hogana dhaabichaa ta’an akka itti fufamuu murtawe. Akka Kanaan namooti akka barbadanii fi waan barbaadaniin nama yaamuu filatani waan barbaadan haa jedhanuu malee maqaan SHG fi QC murtii seeraa Kanaan kaafamee jira. Kanumaa woliin garaa garummaa woldhabii tureef murnii lamaanuu kan itti wol himatanu yoo qabaataniyyuu jaarmiyaa lamaan giduutti abbaa badii ykn yakkaa dabree qulqulleessuu hanqatuuf isaa darbee seenaaf dhiisanii badiin akkasii deebi’ee kan isaan gidduutti hin dhalannee ta’uu waadaa seenanii turan. Yeroo Jaarmiyaa kana lamaan gidduutti wolii galteen araaraa kun barootaaf adeemaa turetti obboo Galaasaa fi Mulugeetanis obboo Dhugaasaa woliin koree hujii raawachiiftuu fi miseensotaa Gumii sabaa QC wolumaan turanii murtii woligaltee woltibaqiisaa kana irraa gahan. Haalaa kanaan Obboo Dawudi Ibsaa Hayyuu Duree ABO SHG turan akka Hayyuu dureeti, Obboo Dhugaasaa Bakakoo Hayyuu duree QC ABO turan Akka itti aanaa Hayyuu duree 1ffaa ABO fi Obboo Bultumi Biyyoo itti aanaa Hayyu duree 2ffaa ABO hanga Koraa saba itti aanutti ramadamanii ykn dirqamaa fudhatanii akka hojjatamuu qaamaa murtii woltaa baqinsaa kana keessa isa tokko ture. Akkumaa olitti ibsuu yaalee Koree hujii raawachiiftuu fi miseensoti Gumi sabaa gama lamaanituu akkumaa jiranutti koree hujii raawachiftuu fi gumi saba ABO ta’ani Akka wolta baqanu murtawee labsame. Waan hunduu dhumee, woliigalteen godhamee, erga wolitta baqamee casaan haaressi diriirfamee ramaddiin godhamee Obboo Galaasaa Dilboo qaamaa ol aanaa Koree hujii raawachiiftuu gumi sabaa ABO keessatii ramadaamanii dirqamii hujii itti kennamee hujiin qabsoo bilisummaa hoganaa qaamaa lamaan wolta baqeetiin boqannaa haaraan jalqabuun ni yaadatama. Akka oduu dhaabaa amma qabutiis obboo Dhugaasaa dabalatanii miseensoni hoogganaa Koree hujii rawachiftuu fi Gumi sabaa duraan Obboo Galaasaa woliin QC turan, har’as ABO keessatti iddoon dirqamaa furtuu ta’an itti kennamee dirqamaa isaani bahaa jirachu dhaga’a jira. Kun hundi ta’e atoo jiruu eega miilana obboo Galaasaan waan hagana geyaatiin gad bayyuun guddoo na rifaasise, na naasise, na mamsiisee, gaafii hedduus na keessat bulche. Garuu maal argachuuf? Maal godhuuf? Qaamn Ce’umsaa woggoota kudhaa jayaaf gaggaba (in coma) keessa hanga turee kana Obboo Galaasaan eessa turan? Ammaa ammo nama ja’a ta’ani kunoo nuut “ABO” taane dhufne jechuun maqaa Qaama Ce’umsaa jedhu haqaaqan (induce) dhuguma ABO gochuun ni danda’ama? Lafumaa ka’an nutuu ABO dha jechuun maaliif? Dhuguma Obboo Galaasan waan ABO keessa ta’ani hojjachuu dadhaban tokko, me woggoota digdamaaf wayi isaan hooganaa turanille dhiifneeyyu, amma maqaa “ABO” jedhuun dhaaba “franchised” ta’e tokko abbaa itti ta’anii gad bayuun maal fidhuuf? Moo yo/asoo rakkoon jiraateeyyuu haga korri sabaa yaamamu obsaan eegachuu dadhabani? Maaliif?? Yoma korrii sabaa yamameeyyuu waan dhunfatti barbadanuu kan argachuu danda’u of shakkanii tarkaanfii kana fudhatuutti isaa geese qabu laati ? Obboo Galaasaan kanarra dabran ammayyuu murnaa bara 1999 gara dhumaa keessa jeequmsa ABO keessati uumee gaafatamaa gadi dhiisuu isaa fi umamuu QCf sababaa guddaa ta’ee, mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo hookkaraan goolaa ergaa tureen duuba xaxatee dhaabaa keessa godaanee woliin yoo deebi’ee maqaan isaan ka’u maaltuu isaanti dhaga’ama? Murnaa SHG fi QC addaan baasuun yeroo duraatiif dhaabichaa bakka lamati cabsee sana boodaa dhaabaa keessa godaanee dhaabaa meeqa/hagami labsataa turee fi bakka hangamiti woluu harcaasee ture woliin tokkumaa umuun isaanii mooraa QBO tasigabeesanii tokkoomsuuf moo mooraa QBO gara badii birati ofuuf? Badii kaleessa darbee irraa baratanii fuulaa duraaf akka sun hin deebinee obsaan woliin hojjatuu irratti woltaanee jedhamee qalamii wolii malateesaniin asoo hin qoorinii fi madaa turee san hin dhinfatin ammas Kanaan asi nutaa bahuun isaanii tufii ummataa Oromootii qabanuuf akka nama tokkootii kabajaa ifiifis dhabuu hin fakkatuu? Obboo Galaasaan nama saboonumaa fi cichoominaan QBOn faarfamanu ta’anii asoo jiranuu gaadidduun murna saboonumaa Oromumaa hin qabnee fi aantumaan wol gurmeessee ititaa fi sabatiinsaa Moraa QBO arguu dhukubee kun isaa duubaa muldhatuun hangam takkaa dhaabaa inni ammaa hooganuuf deemuu Oromoo biratti dhugeefachiisa? Dhuma irrati Ani “business” falakeessa/fakkeesuudhan (franchised) hojjatamu beeka malee dhaaba bilisummaa ummataatiif Qabsaawuu tokkoo kan inni kuun falakeessa isa kaani hojjatuu takkaa hin garree. Silaa yoo kan maqaa ABO jedhuun Oromoon hunduu hayyuuduree ta’u ta’eyyuu Gadaan Obboo Galaasaa akkaa aadaa baalii sirnaa gadaa Oromoo fi tartiibaa Dimokiraasii baranee ammayaalleetti dhumee jira. ABOn dhaabaa saboonaa aadaa fi safuu ummataa Oromoo eeguuf tikisuu ta’ee asoo jiruu fi hooganii isaa fakkeenaa gaarii dhalootaa hardhaatii fi boruutiif ta’ee sirnaa ittiin boonaa jiruu kanaa hujiin dhaalchisuu asoo qabuu Obboo Galaasaan yeroo yuubomaa fixatanii jaarsaa qululichaa eebaa fi gorsaa callaa nuuf ta’uu turan kanatti deebi’ani ani Hayyu duree ABOtti deebi’ee filamee jira jedhanii asi bahuun aadaa, duudhaa fi safuu ummati keenna dhaalmaan qabuu fi Aadaa , seenaa,seeraa fi gati ykn value ABO ykn jaarmayaa Oromoo kamuu kan diqeesuu fi tufachiisu bira kutee bishaan itti dhangalaasan nati fakkata. An ammayyuu barreefamaa kiyyaa kanaa keessati ulfinaa fi kabajaa jaalalaa Obboo Galaasaaf qabuu gadi buusee isaa diqeesee qeequuf asoo hin taanee isaafis jaarmayaa keennaa fi ummataa keenaafis waan na yaadesee fi gaaffii nati bulchee kaasutti akkaa naa hubatamu yaadachiisa. Kaayoo qabnna! Horaa bulaa, deebanaa!”


Dargaggeessi Oromoo tokko Hargeeysa keessatti du’aan addunyaarraa gale

RIP. Namin kun dargaggoo Khaalif Umar jedhama Godina Harargee Lixa Aanna Daroo Labuutii dhalatee. Guyyaa 17-12-2016 Somali laand magaala Hargeeysatii lubbun isaa adunyaa tana irra du’aan booqotee! !! Miidhaa mootummaan TPLF irran geysee irra dandamachuu hin dandenyee;guyyaa murasa dura kan somale land senee yomuu tahu ega guyyaa 2f mana yaala turee boda boqotee.MATTIF ALIII ISA MARAF IMAANAF SABARI ISINIF HAWAA…..


Dhaamsa Nugusa Boqachuuf Qophaayee

Bara wayii keessa biyya wayii keessatti nugusa waytu ture. Innis ummata isaa hacuucuun beekamaa ture. Yeroo bulchiinsa isaa ummanni isaa hedduu hedduu dararame; nugusichi cunqursaa ulfaafaa ummatatti fe’e. Ummannis hedduu itti fincilaa turan gabroomfataa kana. Innis yeroo dheeraaf ummata isaa bulchaa ture. Osoma akkanatti bulchuu gaafa tokko hedduu dhibama; du’uu akka hedus beekkate, hedduu qooqqifate hedduu caraanee sagalee du’aas dhageessise. Dhuma irratti waan balleesseef warwaatee aangoo irraa bu’ee nagaan boqachuuf fedhe!! Worwaate, watwaate, bacaraane, burjaajjaye, raataye!! Dhaamsas dhaamate!!!!!Nugusichi kun ijoollee afur qaba ture ijoollee tannin keessaa mucayyoon tan isaa yoo taatu dhiirran sadii guddisa/guddifachaa/ turan. Kanniin keessaa hangafni durba, itti kan aanu dhiira, itti ka aanu dhiira fi kan dhumaas dhiira. Fedhiin ijoollee nugusa kanaas akka armaan gadii ture.1. Mucayyoon hangafaa seenaa odeessuu, seenaa fakkeessitee uumuu, seenaa kijibaa odeessuu fi kijiba hafarsuu jaalatti jallattuudha,dabduudha,oftuultuudha,dhiphoodha turte.2. Mucaan itti aanu waa’ee walqixxummaa, walgargaarsa, jaalala, ogummaalee adda addaa kunuunsa, bulchiinsa gaggaarii irratti jaalala qaba gamna fayyaalessas ture.3. Mucaan sadaffaa hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.4. Mucaan arfaffaas hiibboo jaalata ofii fayyaalummaa qaba ture.Nugusichi dhibeen waan itti hammaatteef akka du’u hubate.Caraanee qooqqifates!! Innis aangoo eennuun akka dhaalchisu hedduu itti yaade. Innillee ijoollee ofii waamee dhimmi kana mari’achiise. Ijoolleenis aangoon anaaf mala jechuun hedduu wal morman. Nugusichis ijoollee aangoo irratti wal loltu tana addaan baasee aangoo kennuufii barbaade! Nugusichis du’a irratti dhaamachuun bulchiinsa isaa kan ulfaataa ture sanaaf ilma filachuu barbaade; ilmi isaa kun akka seenaa badaa isaa sirreessu barbaade!Nugusichis ijoollee isaa arfan wal morkan kana waamee wal filadhaa jedheen. Ijoolleenis anatu filatama jechuun wal morman. Walii galtees dhaban. Achumaan nugusa biras deemanii atumti addaan baasii nuuf kenni jedhan. Innillee akkuma fedha keessanii gaaffii adda addaatin addaan isin baasuu jedheen. Ijoolleenis hayyee jetteen. Nugusichis: Ishee hangafaatin seenaa koo hanga ammaatti natti himiMucaa lammataatiin waa’ee walqixxummaa, walgargaarsaa, jaalalaa ogummaalee adda addaa bulchiinsaa natti himiIjoollee lamaan ammo tokko tokkoo isaaniitiif hiibboo lama lama dhiyeesseefKana booda ijoollee isaa hangafarraa ka’ee hanga maandhaatti dhageeffachuu itti fufe.Mucayyoon isaas seenaa sobaa midhaassitee dhiyeessiteef, seenichis hedduu hedduu hedduu itti ulfaate; innillee soba jechuun itti dallane waan du’aaf deemaa jiruuf dhugaa ifa baasuu barbaadee!Mucaan lammataa akkuma fedhii isaa sirna walqixxummaa fi dimokiraasii/sirna gadaa/ sirri tolchee ibseef; innis heddu itti gammade!Ijoolleen lamaanis hiibboo isaanitti hiibbifame lama lama keessaa tokko tokko deebisaniifNugusichis akkas jedhee murtii kenneef!!! Ijoollee koo ammaa achi biyya bulchuu kan danda’amu walqixxummaan, waljaalalaan bulchiinsa gaarin malee seenaa jette jettee yookaan kijibaan barraayeen miti yookaan hiibbodhaan miti jedhee mucaa isa lammataaf aangoo kennee, biyyi akkasitti bulchamti jedheen jedhama!Ummanni biyyaas kana dhagayee hedduu gammadee, hedduu dhiichisee sirba waliin gayee dadammaqe akkas jedhees dhiichise“Yoosan rakkoon sabaa kufee lafa dhayaaKan dhugaan saba bulchu biraan nu gayaaNugufni du’ee waa’ee biyyaaa maal haasaya!Nan sirbaa nan dhiichisaaGabroomfataan hamaa fokkisaaFifincilaa hallayyaa buusaa Gabroomfataa ofirraa kuffisaaWalqixxummaan wal sirreessaaDhugaan galeeTuraa naasuu maleeRabbii guddaa nu falee!!”Jedhamee sirbame, geerrarame, weeddifame!!!!!Haylamaaram Boqataa


———————————— -Najiib Zannuun Diinoonni Oromoo takkaa rafanii hin beekan. Kan isaan hirriiba dhabaniif cubbuu fi shira xaxuu,akkasumas ummata Oromoo gandaan addaan qooduuf osoo tattaafataniiti. Diina ifa bahaa diinummaa isaa beeynurra kan fira fakkaatee diina tahuutu irra hamaadha. Akkuma “Mootummaan sodaatinii Saree mootummaa sodaadhu” jedhanitti kanneen qabsoo teenyaaf gufuu tahanis isaannan akkanaa kana. Yeroo waa’ee qabsoo teenyaa dubbatan waanuma nuuf yaadan fakkaatu. Garuu irra-keessa nu fakkaachaa harka lafa jalaan diinummaa isaanii gaggeeysu. Namoonni akkanaa kun guddina keenya hin fedhan,dhugaa keenya hin jaalatan,tokkummaa keenya jibbu,diigamiinsa keenyaaf carraaqu, akkasumas gadda keenyatti kanneen gammadaniidha. Gochaalee isaanii kana faana buunee hoggaa laallu,diinummaan isaan ummata Oromoof qaban kan diinni keenya ifa bahaan nuuf qabuun garaa-garummaa hin qabdu. Yeroo hedduu tooftaalee adda-addaan baafachuun akka ummmanni wal jibbee wal qooduuf ummata jidduu summii facaasuu yaalu. Haata’u malee ummanni keenya olola isaanii gurratti osoo hin qicatin irra aanaatuma as gahes itti jiras. Diinni keenyas guyyarraan guyyatti ifaajaatuma jiran. Hanga fedhan tattaafatanis ummanni Oromoos akkasumatti irra aanuun gara fuulduraa tarkaanfataa jira. Barreeffama kiyya waa malee kanaan hin jalqabne, Dhimma waa’ee OMN Afaan Arabaan bara 2017 as deemu kana irraa tamsaasuu ilaalchisee dubbiin namoota muraasa guddina keenya hin feeneen oliif-gad deemaa jirtu irraan waa jechuu barbaade. OMN sagantaa Afaan Arabaan tamsaasuun dhugaa ummata keenyaa addunyaa afaan keenya hin beeyne dhageeysisuufi Oromoo addunyaan wal barsiisuuf faaydaa guddaa qaba. Kun guddina keenya akka tahe waan wal gaafachiisuu miti. Afaan Arabaa bira taree afaanoota addunyaa kan biraatiinis yoo tamsaasame waan guddina keenya mul’isu,waan hedduu nu boonsu. Namoonni Afaan Arabaan maaliif tamsaasama jechuun waan biraan wal qabsiisanii olola oofaa jiran kaayyoon isaanii afaanicha osoo hin taane, kana dahoo godhatanii miidiyaa kana balleeysuu namoota fedhani. OMN dhugaa teenya tan dur dhokatte ifa baasaa jira malee diinummaa leellisaa hin jiru. Namoonni diinummaa leellisaa jiran ammoo dhugaa Oromoo tan ifa baatu waan hin feeneef OMN irratti tooftaa adda addaan olola oofuun balleeysuuf dhama’u. Ololli isaanii milkaa’uu baatus har’aa mitii gaafa miidiyaan kun gama qilleensaatti as baheeraa ittuma jiru. Xumura bara 2014 keessa obboleettiin teenya maqaan isii Nasibo jedhamti natti fakkaataa maqaa isiitiin waan isiin irraa quba hin qabne meeqa jechaa turan. “OMN keessa hijaaba/fooxaa maratanii hojjachuun hin danda’amu jedhamtee ari’amte,OMN muslima hin feetu” jechuun olola OMN irratti gaggeeysaa turan. Obboleeytiin teenya sun akka maqaa isitti fayyadamanii olola oofaa jiran dubbattee waan isaan dubbatan hundi soba tahuu mirkaneeysite. Diinoonnis dubbiin sun akkasiin jalaa fashalte. Namoonnummaan “OMN hijaaba dhoorkite,OMN Muslima hin feetu”jechaa turan,gaafa Aisha Oromia Ali hijaaba isii uffattee hulaa OMN keessaan sagantaa AOA SHOW qabattee as baatu ammas, “OMN miidiyaa shirorkeessaati,muslima malee hin fedhan” jechuun olola biraa jalqaban,sunis hoggasuma jalaa fashalaawe. Ammas tooftaa biraa barbaaduu ittuma fufan……. Sagantaan Afaan Amaaraa yeroo banamus mormii isaanii hin lakkifne, “OMN kan Oromootii Afaan Amaaraa maaliif tamsaasama,isaanuu afaan keenyaan hin tamsaasanii” jechuun olola oofaa turan. Gaafasis osuma isaan qeeqanii OMN irraan tarkaanfatee itti fufe. San booda ammas gaafa Ogadeeniif sagantaan Afaan Somaalee kennamee tamsaasuu jalqaban,ololli isaanii addaan hin cinne. Akkasuma ammas kunoo Afaan Arabaan banamnaan olola isaanii jalqaban. Waan fedhan jedhanis humaan fidanii kunis akkasumatti irra aanama. Diinni keenya yoomiyyuu guddina keenya waan hin feeneef ololli isaanii bakka takka hin geeysuu nuti isaaniif bakka kennuu hin qabnu. Tana gurratti osoo hin qicatin isaan haa garaa gubatanii nuti qabsoo teenya roga hundaan finiinsuu qabna. Waan nuuf tahaa,waan nuuf tolaa,waan nu guddisaa,waan nu gabbisaa,waan nu tarkaanfachiisaa, waan nu tokkoomsaa,waan nu beeysisaa,waan nu jaaraa irratti halkaniifi guyyaa carraaquutu nurraa eegama. Horaa bulaa!


Tarsimoo TPLFn Isii Kuffisu

Galiin barruu kanaa waan TPLF ammaantana umataratti hojjachaa jirtu erga cincileen booda mala ykn yaada toftaa fi tarsimoo isii umri ittin deerefachuf lafa kaayyatee debisani isumaratti dhimma bahun kufaati isii ittin shafisan gumaachu dha. Hujin motumaan TPLF ammaantana umataratti hojjachaa jirtu galiin (goal) isaa fincila gara garaa itti ka’ee kana dhamsu dha. Kana taasisuf jacha TPLF hojji adda addaa hojjachaa jirti. Karaaratti nama ajjesuni fi namoota kumaatamin hidhun fincila karaarraa (street protests) dhaabu dadhabnaan labsa yaroo hatattamaa baati jahaf labsun akka hujji amma dhura bifaan ciqqaa (smaller scale) fi dhooysaan hojjachaa turtee amma dirree baatee bifa ykn hala ballaadhan hojjachuf akka anjaa’uf dha. Ka’umsa fincila bara 2015 duraa fi san boodale hamma labsi hatattamaa hin labsamin TPLF namottan hittu lakkofasaan akka labsaan booda hitee ykn hidhaa fi hikaa jirtu hin gahuu. Namoottan kuma dhibbaan tilmaamaman hidhun ammalee fincila irraa dhaabu waan hin jireef kaneen hitee hikudhaa kaneen biro hidhuun fincila naraa dhaabaa tarsimoo ja’uun dhiheenya kana hidhamtoota kuma 9000 ol gadhisun isii ni yaadatama. Hojii isii kan tarsimoo kanaratti hundaaween hojjachaa jirtu kana yoo laallee TPLF itti hongaawaa jirti malee ittin hin milkaawaa hin jirtu. Erga hidhamtoonni gadhisaman booda gaaffin umataa hin jijjiramu. Hidhamtoonni akki itti hidhaman bifa ragaan malee caluma ja’aan umata walitti gurun waan taheef hidhamtonni kan fincilatti hirmaatan fi kan hin hirmaannee dha. Fincilatti kaneen hirmaatan (Finciltoota) wanni isaan fincilsisee dararaa fi midhaa wagaa dheeraaf motuummaa kanaan saba isaani ratti gageeffamaa jiru waan hubatanif waan taheef hanga dararaa fi midhaan san hin hafinitti sobaa fi oloolli TPLF finciluraa isaan hin deebisu. Finciltootni yoo TPLF mirga haqaa kan akka angoon kan umataa hubatee angoraa bu’uudhaan angoo namoota umatni filateetti kanu yoo taheen malee qabsoo isaani iraa of booda hin deebi’an. Waan TPLF immoo mirga haqaa umataaf hin kanitu taateef murni kun fincila bifa addaatin kaasun isaa waan hin ollee. Finciltooni wanni tokko fincila marsaa kanaraa baratan yoo jiratee karaan ittin fincilanii TPLF firaa kuffisu dandayan karaa heeddu tahu issaati. Bittaa fi gurgurtaa lagachu fi teessuma TPLF humnaan nama walitti qabduratti dubachu baachun akka fakeenyaati kan kaayamu. Murni lameesaa moo erga fincilaraa qooda fudhachu baachun hidhaa fi dararaa kan issaniraa hin olchinee tahee yoo fincilatti dabalaman irra wayaa jachu murteefachun isaanii hin olu. Murni kun bifa qabsoo fi dadhabbi motumaa kan duraan hin beeynee hidhaan booda hidhamtoota birootiraa waan baruf jacha caraan fi hamileen saba saanitif seenaa dalaguu isaani heeddu ni ida’aa. Itti anun kan jiru barnoota TPLF hidhamtootaaf keenti dha. Barnotni ykn leenjiin TPLF hidhamtootaaf keenitee bu’aan isaa fincila hin dhaabu. Yaroo ammaantanaa umatni biyasani cufaatu media TPLF dhisee Dish dhima bahudhaan oloola Wayaanee akka hifatee waan mulisaa jirufi manarra deemani Dish namaraa guraa turan. Kun wani mulisu umatni biya sani waan TPLF jattu hundumaa akka sobaa ololaa fi afanfaajif jattu waan hubateefi tahu isaati. Kanaafu barnootni hidhamtootaf kennamee kan TPLF soba dhugaa fakkeesitee ykn dhugumaahu yoo taheelee hidhamtoota biratti fudhatam qabaachu hin dandayu. Soba TPLFn kan wagaa 25 booda sobamaa jiru yoo jiraatee Wayaanee kan umatni soba kiya amanaa jattee yaaduun of sobdu malee umataa miti. Kana ragaa kan tahu Wayaaneen ammallee waan akka dabbaloota isii media isittif dhiheessun akka sobani fi “badi hidhamtoonni baleessanif dhifama gaafatani gadhisaman” jachun soba itti fufaa jiraachu isiti. Hidhamtoonni akka soba isii irraa hin fudhanee kan garsisu photon hidhamtootni T-shirt isiin qoopheessitee itti kanitee kan silaa “Irra Hin Deebi’amu!” ja’uu jijjirun akka “Irra Deebi’ama!” ja’uu tasisun uffachu isaani Facebook ratti jira. Kanatti annun immoo hidhamtoota sodaachisu dha. “Bishaan mataa ga’ee miila hin hanqatu” jatti Oromoon. The Near Miss Theory kessatti warri qormaata sammuu akka ibsanitti yaroo ilmi namaa tokko waan sodaatu tookkoo yoo isaratt gayee fi akka duraan sodaatee sanitti kan hin midhamnee tahu gaafa baratee sodaan ciqaachaa deema ykn ni dhabama ja’uu. Kanaafu yaroon ammaantana yaroo hidhaa fi dararaan ummata gabrumaa badhachu dadhabee ja’ee ka’ee of booda deebsu waan hin taaneef tarsimoon hidhamtoota sodaachisuf TPLF fudhatee akka warra hidhaa baqachaa turan fulduraa hin baqanee sodaa iraa kaasa malee fincila hin lafisu. Hidhamtoonni yaroo hidhaa galannillee akka gootaatti waan hawaasa kessatti kabajaan simatamutti jiranif hidhaa sodaan hafee sabaaf hidhamun waan ittin boonamu tahati dhufaa. Kanaafu tarsimoon TPLF kan namoota hedduminaan hidhu dhaan leenjisuu ja’uu fincila dhaamssurra fulduraaf akka babalatu tasisa. “Ififu ni duti maaf of hutii” Oromoon jatu hubachudhan hogganotni qabsoo tersimoo TPLFn kufinsa isii waan armaan gadittin shafisun ni dandayan.


Ibsa Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO)

(Muddee 27, 2016) Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo (GS-ABO) walgahii isaa dhaabbataa Mudde 16 – 25, 2016 gaggeeffateen haala Dhaabaa fi QBO, akkasumas, haala Ummata keenyaa, haala diinaa (mootummaa TPLF/EPRDF), haala Godina Gaanfa Afriikaa fi kan Idil-Addunyaa irratti marii fi xiinxala bal’aa gaggeessee murtiilee jajjaboo QBO daran jabeessanii fuula dura tarkaanfachiisan dabarseera. Murtiilee dabran hojiitti hiikuuf kan gargaaran dirqamaa fi qajeelfamoota adda addaa KHR-ABOf kennuudhaanis wal gahii isaa milkii fi injifannoodhaan xumurate. Addi Bilisummaa Oromoo Dhaaba bu’uura jabaa qabu kan duulaa fi shira diinota kaayyoo gara garaa qabaniin irratti gaggeeffamaa turee fi jiru hunda injifatee irra aanuudhaan bu’aa-bahii hedduu keessa qaxxaamuree fi moyxannoo qabsoo bara dheeraa horatee dha. Har’as gufuulee hedduu diinootni Saba Oromoo fuul-dura isaa naqan hunda injifatuudhaan yeroo irraa yerootti of humneessaa fi of jabeesaa qabsoo bilisummaa ummata Oromoo fi walabummaa Oromiyaaf gaggeessu finiinsuu irratti argama. Walgahiin GS kun jabinni jiru caalaatti jabeeffamee akka itti fufuu fi laafina mul’atu irra aanuudhaan galma gahiinsa Kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo shaffisiisuuf kan gargaaran murtiilee jajjaboo dhimma Jaarmayaa ABO irratti xiyyeeffatan dabarsee jira. Kanneen keessaa dhimmi Kora Sabaa jabinaa fi shaffisaan irratti hojjetamee akka xumuramu wal gahiin GS kun qajeelchee jira. Imaammata diinummaa kan irraa maayyii murni TPLF/EPRDF isa irratti gaggeessu fashalsuu fi irra aanuuf furmaatni tokkichi jiru Kallacha qabsoo isaa kan tahe Adda Bilisummaa Oromoo wajjin tahuudhaan qabsoo bilisummaa bifa hundaan finiinsuu qofa tahuu kan hubate Ummatni keenya, keessattuu dargaggoon (Qeerroon Bilisummaa Oromoo) Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) baroota dheeraaf gaggeessaa ture Sadaasa bara 2015 irraa eegalee gara boqonnaa haaraya Fincila Xumura Gabrummaa (FXG)tti jijjiiruudhaan warraaqsi gaggeessaa jiru, seenaa QBO keessatti iddoo guddaa qaba. Walgahiin GS ABO kun sochii boonsaa fi seena-qabeessa karooraa fi qindoomina diriire ofitti fudhatuun Ummatni keenya itti jiru kana gadi faginaan xiinxale. Wareegama ulfaataa miseensotni ABO, Qeerroo Bilisummaa Oromoo fi Ummatni keenya baasee fi baasaa jiru, akkasumas, injifannoolee sochii kanaan galmeeffamanis bal’inaan gilgaale. Akkaataa sochiin kun itti daran jabaatuu fi akeekni isaa shaffisaan fiixaan bahuu danda’u irrattis tooftaa fi tarsiimoo hordofamuu qabu KHRtti qajeelchuun akka cichoominaan irratti hojjetamu murteesse. ABOn akka dhaaba bilisummaa tokkootti bu’aa bahii adda addaa kan diinni kaayyoo dhabama isaa hawwuun irratti duulaa turee fi ammas itti jiru irra aanuun muyxannoo qabsoo horaa har’aan tana gahee qabsaawaa jiru dha. Adeemsa xaxamaa diinotiin saba Oromoo ABO fuuldura afan hunda injifatuun yeroo irraa yerootti if jabeessaa fi if humneessaa qabsoo bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa gulantaa itti aanutti tarkaanfachiisaa turee fi itti jirutti, sirna isaa hordofuun Kora Sabaa godhachuun daran akka of gurmeessuu fi cimsu wal gahiin GS-ABO 2016 tartiiba ittiin xumuramu murteessee jira. Mooraa QBO daran itichuu fi jabeessuun imaammata dhaabbataa ABOn yeroo hundaa irratti hojjetu dha. Baroota as aanan kana yaaliin gama kanaan godhamu jajjabeessaa tahuu GS hubatee jira. Humna namaa, beekumsaa fi qabeenya Ummata keenyaa wal faana luuccessuudhaan diina keenya irratti tokkummaadhaan qabsaawuun bilisummaa Ummata keenyaa akka shaffisiisu kan wallaalu hin jiru. Waan taheef hojiin gama kanaan itti jiramu akka daran jabaatee itti fufu GS qajeelfama kennee jira. Mootummaan TPLF/EPRDF gaaffii mirgaa ummatni Oromoo fi Ummatootni biroos gaafataniif deebiin kennaa jiru kan diinummaa fi gaaffii karaa nagaa humnaan ukkaamsanii dhaamsuuf kan akeekkate, farra nagaa fi sabatinsa naannichaa akka tahee fi hokkoraa fi jeequmsa naannichatti kan babal’ise tahuun lakkuma buluun hundaaf ifa tahaa dhufee jira. Tarkaanfii diinummaa fi gara jabinaa (faashiistummaa) fudhataa jiruunis akeeknii fi eenymmaan isaa inni dhugaa daran ifatti mul’atee har’aan tana guutummaatti biyyattiin bulchiinsa waraanaa jala galtee jirti. Murni TPLF/EPRDF waggoota as aanan lamaan, addatti ammoo waggaa tokkoo oliif labsii lolaa ifatti ummata Oromoo fi Oromummaa irratti labseen imaammatni sanyi-duguuggaa (genocide) waggoota 25 dabraniif golgaa dimokiraasii kijibaatiin Ummata keenya irratti gaggeessaa ture hawaasa Addunyaa duratti caalaatti saaxilamee jira. Gumiin Sabaa ABO imaammata diinummaa fi loogii Sabummaa murni TPLF Ummatoota hunda irratti fi addatti ammoo Saba Oromoo irratti qiyyaafatee bara aangoo isaa guutuu gaggeessaa turee fi jiru (keessattuu ammoo maqaa labsii haala yeroo hatattamaa /State of Emergency/ jedhuun humna waraana isaa itti duulchisee roorroo Ummata keenya irraan gahaa jiru) sagalee jabaadhaan irra deebi’ee balaaleffata. Ummatni keenyas roorroo daangaa dabre kana of irra faccisuuf tarkaanfii barbaachisu hunda fudhachuun mirga isaa tahuu GS gadi jabeessee hubachiisa. Waan taheef murannoo ol aanaan sochiin jalaqame itti fufamee akka xumura itti godhamu akka qindeeffamu murteessee jira. Yeroo Ummatni keenya mootummaa TPLF/EPRDF.iin addatti baafamee ifatti labsiidhaan humni waraana biyyaa jedhamu itti bobbaafamee qabeenyi isaa saamamaa, xiqqaa fi guddaan hidhaatti guuramee gidirfamaa, biyya irraa arihatamaa fi akka bineensaatti ajjeefamaa jiru kanatti kanneen miseensota OPDO, miseensota waraanaa, poolisaa, humna tikaa fi milishaa diinaa tahuudhaan Ummata irratti yakka dalagaa jiran hatattamaan gochaa badii kana irraa dhaabbatanii yeroon hiriira isaanii itti sirreeffatan amma tahuu waamicha ABOn deddeebisee godhaafii tureef deebi akka kennan Gumiin Sabaa cimsee akeekkachiisa. ABOn ummata Oromoof qofa osoo hin taane cunqurfamaa hundaaf cunqursaa alagaa jalaa bahanii bilisa tahanii jiraatuu ni hawwa. Kana irraa kan ka’e ummatoota cunqurfamoo waliin hariiroo qabsoo ummachuuf hojjatuu irraa of qusatee hin beeku. Akka kanaan ABO dabalatee Jaarmayootni qabsoo Ummatoota cunqurfamoo afur kan waliin ijaaran Tumsi Ummatootaa Bilisummaa fi Dimokraasii (TUBD) waan hundaan akka jajjabeeffamu GS KHR.tiif qajeelfama kennee jira. Rakkoon Siyaasaa, Dinagdee fi Hawaasummaa naannoo keenyaa furmaata waaraa argachuu kan danda’u yoo humnootni fi Ummatootni abbootii dhimmaa hundi (stake holders) qabsoo haqaa kan bilisummaa, nagaa, dimokiraasii fi guddinaaf godhamu irratti wal hubatanii fi wal dura dhaabbachuu dhiisanii waliif tumsan qofa tahuu ABOn ni amana. Waan taheefis wal hubannoo fi tumsa qabsoo akkasii argamsiisuuf irratti hojjetamuu akka qabu GS KHRf akeekee jira. Ummatni Oromoo bilisummaa afaan qawweetiin sarbame deebisee gonfachuuf qabsoo bara dheeraaf mootummoota Itoophiyaa dhufanii dabran irratti gaggeessaa turee fi jiruun fedhii fi gaaffii isaa irra deddeebi’ee addunyaatti agarsiisee jira. Haa tahu malee mootummootni gariin haqa ummatni Oromoo qabu beekanii Oromoof tumsa barbaachisu gochuu mannaa mootummaa farra ummatootaa kan gochaa sanyi-duguuggaa (genocide) raawwatu waahelfatuu itti fufuun gaddisiisaa fi qaanfachiisaa tahuu GS-ABO jabeessee hubachiisa. Waan taheef, kanneen mootummaa kufuuf daddaaqamaa jiru kanatti lubbuu horuun jiraachisuu barbaadan kan halaalaa fi dhihoo hundi tumsa dippilomaasii fi tin’isa dinagdee godhaniif irraa dhaabuudhaan gaaffiin ummatootaa deebii haqaa akka argatu gochuu irratti akka hojjetan, kanaafis dhiibbaa barbaachisu akka godhan GS-ABO yaadachiisa. Hammeenya raawwatamuu fi tarkaanfii garajabinaa fudhatamaa jiru osoo arganii fi dhaga’anii akka hin arginii fi hin dhagahiniitti callisuun seenaa duratti gaafachiisaa tahuus GS dabalee hubachiisa. Maayyii irratti, miseensotnii fi deggertootni ABO waliigalatti, addatti ammoo WBOn dirree falmaa, akkasumas, Qeerroon Bilisummaa Oromoo Kaayyoo QBO galmaan gahuuf tarree duraa irratti hiriirtanii wareegama qaqqaalii baasaa jirtan diina Ummata keenyaa kan qabsoo keenyaan afaan boollaa irra gahe kana hobbaafachiisuudhaan qabsoo Ummata keenyaa galii isaa dhaqqabsiisuuf dirqama keessan dacha-dachaan akka ol kaastan GS yaamicha qabsoo haaromsa. Injifannoo Ummata Oromoof! GS-ABO Muddee 27, 2016


B A G A  I T T I I N   I S I N  G A H E !

Bara gaarii – bara guddinaa Bara balleeysinu shiraa fii jallina Bara tokkummaa – bara nageenyaa Bara lagannu wal jibbaaf hammeenya! Bara badhaadhinaa – bara quufaa Bara dhabamsiifnu vaayrasii hinaaffaa! Bara dhugaa – bara haqaa Bara callaa malee fageeysinu baaqa! Bara araaraa – bara milkiidhaa Bara dhaabbattu ajjeechaafi hidhaa! Bara kabajaa – bara jaalalaa Bara dhageenyu waan gurraaf tolaa! Bara injifannoo – bara bilisummaa Bara irra aanu dhaloonni ammaa! Bara mo’aannu – bara qeerroo Bara irraa maayyii cunqursaafi roorroo Bara walin qoonne – bara walin komanne Bara hiddaan buqqaafnu jalee fii Wayyaanee! Bara bilisoomnee abbaa biyyaa taanu, Bara kan faffacaane walitti dachaanu, Bara Aadaaf Afaan keenyaan boonnu, Bara sirna gadaa deebifnee gad dhaabnu! Barri nagayaafi bara milkiiti! Gadaan gadaa bilisummaati!


OMN tamsaasa Afaan Arabaa eegaluun akka jabaatti irratti haasayamaa jira.

Kuni waan gaariidha. Sababni OMN Afaan kana tamsaasatti daballeef nama hedduuf ifa. Namni hedduunis barreessee jira. Xiqqoma itti dabaluuf: Kaayyoon OMN ‘Oromiyaa addunyaan, addunyaa ammoo Oromiyaan wal qunnamsiisuudha.’ Kana ammoo hamma humni hayyaameen dhawaataan toora tamsaasaa ( mode of broadcast) akkasumas afaanota tamsaasaa dabalaa deemuudhaan galmaan geenya. Afaan Oromootin eegalle. Afaan Amaaraa itti daballe. Afaan Inglizii itti edaane. Amma Afaan Arabaatin as baane. Dhihotti Khiswahilifi Afaan Soomaleetin as bahuuf qophaayaa jirra. Afaan arabaa maalif? – Oromoota 500,000 oltu baqattummaafi hojiidhaan biyyoota Arabaa jira. haa ta’uu ammoo ummanni Arabaa kun waa’ee Oromoo homaa hin beekan jechuun ni dandahama. Hariiroo lammileen keenya achi jiraatan hawaasa san waliin qaban ( public diplomacy) fooyyeessuuf waa’ee Oromoo fi Oromiyaa ummata san barsiisuun akkaan barbaachisaadha. sababni sagantaa Afaan Inglizii babaldhisaa jirruufis tokko Faranjiin nuti keessa jiraannu dhimma keenya akka hubattuufi. – Ilmaan Oromoo baqattoonni kun achitti horan ( 2nd and 3rd generation immigrants) kumaatamaan lakkaayamu ( Hubadhaa! Baqattoonni Oromoo osoo biyya Faranjii hin dhufin biyya Arabaa qubatan…baroota 1940moota irraa eegalee). Ilmaan isaan horan kan afaan Oromoo hin beekne kumaatamatu jira ( Fkn joollee Elemoo Qilxuu laalaa). OMN waa’ee seenaa Oromoo fi haala Oromiyaa daa’imman Oromoo Afaan warra isaanii hin beekne hubachiisuun barbaachisaadha. Afaan Ingiliziis kan eegalleef keessaa sababni guddaan joollee biyya faranjii dhalattee Afaan Oromoo hin beekne bira gahuufi. – Hariiroo daldalaa Itoophiyaan biyyoota alaa waliin gootu keessatti Chaaynaatti aanee sadarkaa guddarra kan jiru biyyoota Arabaa waliini. Jara kana waliin diplomaasii jabeeffachuun ammatti qabsoo keenyaaf, boru ammoo hariiroo diinaggeetiif barbaachisaadha. Hariiroo diplomaasii cimsuuf ammoo dhimma keenya Afaan isaan beekaniin hubachiisuun barbaachisaadha. Saagantaa Afaan Inglizii kan babal’isuu barbaannufis akeekuma kana biyyoota dhihaa keessatti daran cimsuufi. ( Hubadhaa Wayyaaneen dhiibbaa gama saniin dhufu diinaggee isiitiif hedduu waan sodaattuf hariiroo isii jara kanaa waliin cimsuuf halkaniifi guyyaa carraaqxi. Baatilee jahan dabre kana keessatti biyyoota muumichi ministeeraafi haajaa alaa dhaqaniifi walgaltee adda addaa mallatteessan yoo laaltan kun ifatti muldhata. Nutii teenyee laaluu qabnaaree? ) – Akeeka dhimma Oromoo ummata ollaa keenyaafi kan addunyaa beeksisuu kana galmaan gahuuf adaduma humni teenya jabaachaa deemtuun afaanota gurguddoo naannawa saniitifi addunyaatin oduufi sagantaalee idilee dabalaa deemna. Akkuma duratti ibse dhihotti Afaan Soomaleefi Kiswahilitin eegaluuf qophii xumuraa jirra. Gaazexeessaa dhimma keenya Afaan Chaaynaatiin himuu danda’u osoo argannee sanis itti dabaluu feena. Dhugaan baana, qoosaafi miti. – Kanaan walqabatee Afaan sabafi sablammootaatiif hireen osoo kenname wayya yaadni jedhu ka’ee jira. Yaada dansaadha. Yaadni nuti dura qabaachaa turre saboota naannawa saniitif saatalaytii keenyarratti kenninee walabaan siyaasaa isaanii afaan ofiitiin akka tamsaasaniif ture. Akkuma namuu beeku saboonni naannawa sanii toora saatalaytii OMN akka fayyadaman ifatti affeeraa turre. Rakkoon jiru saboonni biyya sanii hedduun nu daran waan cunqurfamanii turaniif humni isaanii nurraahuu laafaadha. Sababuma kanaan gariin eegalanii jidduun dhaaban. Tokko tokko ammoo ni eegalla jedhanii fiixaan baasuu dadhaban. Haala kana hubachuun humna isaani ol guddisuuf tarii deeggarsa godhuun barbaachisuu hin oolu jennee haala mijeessuuf mari’achaa jirra. Walakkeessoo bardhibbee 20ffaa keessa biyti Igilizii siyaasaafi waraanaan moo’amtee yeroo kufuuf daddaaqaa turtetti dantaa isii addunyaa irratti eegsisuuf kan isii dandeessise BBC dha. Ameerikaan siyaasaa addunyaa akka dhuunfatu kan godhe humna waraanaa qofa osoo hin taane CNN, VOA fi Hollywood ta’uu ni beeytan. Biyyoonni kun dhimma ofiifi kan addunyaa afaan ofiitifi afaanota gurguddaan biroon tamsaasuun ilaalchi isaanii mataa ummata addunyaa keessa akka jiraatu godhan. Kanarraa nutis wahuma baranna. Waan barannu kana ammoo humna qabnuun hojitti hiikuu qabna. ( kanarratti gaaf biraa dabalataan barreessuun yaala) Ammaaf gama kiyyaan kanuma. Tasgabbiin mar’idhaa. Marii keessatti wal eeggadhaa. Wal hin madeessinaa. Yaada waliif ulfeeffadhaa. Yaada Oromoof ta’uu waliin gabbifadhaa.


Godina Harargee Bahaa Aanaa Mayyu Muluqqee keessatti weerarri Liyuu poolisii cimee itti fufee jira.

Guyyaa Har’aa Konkolaattota ISUZU sadi(3) araddaa UNKURUUREE jedhamtu keeysatti,qabuudhaan ummata Oromoo konkolaataa kanaan dalagachuuf deemu qabanii hidhanii of harkaa qabu.Aradduma Unkuruuree kanatti konkolaataa UD yokko yeroo qabuuf jedhan konkolaachisaan keeysaa bahee utaaluun hidhaa duraa bahee konkolaataa qabanii of harkaa qaban. Abbootiin konkolaataa kanneenii keeysaa; 1,Ahmad Ibroo 2,Shakuul faadha. Konkolaattonnii fi ummanni konkolaataa keeysa jiran walumaan harka Liyuu hidhaa jiran. Karaa biraatiin Aanuma kana araddaa KARRA MARFATAA jedhamu keeysaa weerara bananii qabeenya ummataa Loonii,Gaalaa fikkf hedduu saamanii jiran.


Diinni Oromoo Enyuu?

Abawajy, Mehabub Social Median qabsoo Oromoon gabrumaa jalaa bahuf yaroo dheeraa dhaaf Oromia kessatti itti jiru, midhaa, dararaa fi ajjechaa dhinnii Oromoo nuratti hojjachaa jiru adunyaatti saaxiluf heeddu gargaaree. Akkasumatti Social Median gummaacha qabsoo biya keesaatif Oromoon diaspora taasisaa jiru jabeessu fi qindomina akka qabuf qoodha guddaa qaba. Hatahu malee yaroo muraasa dura Social Median – kessaafu Facebook – Oromoon diaspora akkuma qabsoo cinaa dhaabachuff gargaareetti deebisee hamilee cabsuudhaan qabsooraa akka of booda ja’aan goochaa jira. Kanaafu diinni Oromoo enyuu? Akkammitti Oromoon disapora diina Oromooratti ciyyeefata? Gumaachi Oromoon diaspora bilisummaaf Oromiaf gumaachu murtaawaadha. Oromoon diaspora yoo wali galee gamtaan dhaabachun hiriira nagayaa bahu, calayaa – petition – bakka bu’oota isaanitif barresun rakkoo fi ajjechaa TPLF Oromooratti hojjachaa jirtu motumota addunyaa barsisu fi dinagdeen qabsoo biya keesaa gargaaruti gabaabsun ni dandayama. Kanaan alatti diasporan akka Oromoo biyyaatti qabsoodhaaf hidhamu, garafamu ykn lubu isaa/isii akka kanu hin gaafatamnee. Akka namu beekutti lubbun namaa mallaqaan waan hin shalagamneef gattin isii tilmaama hin qabu waan taheef qabsoon biya keessaa kan lubbu nama baasisu yoo jannu kan diaspora moo gumaacha murtaawee qabsoo biyaatif taha. Gumaacha murtaawaa diaspora kana yoo diina Oromoo fi toftaa isaa sirrin hubanee malee gumaachi kun faa’idaa gudaa qabaachu hin dandayu. Kanaafu Oromoon diaspora murnaan adda baasudhaan – catagorize – murna kamitu diina akka tahee laalamu qaba. Oromoon diaspora – kan wan qabsoo dubbatu – bakka saditti adda bahu dandaya: (1) kan miseensa jaarmaya siyasaa Oromoo (akka maqaaf nuf toluf murna kana “Jaaramaa” janaan); (2) kan jarmaya siyaasaa ala jiree – nonpolitical organization/individuals – akka activist fi media Oromoo fakkenyaaf OMN, ONN, websitii Oromoo… (jaarmaya siyaasan alatti waan qabsaawaa jiranif “Alee” janaan) ; fi (3) kan daleeydu TPLF tahun maqaa Oromootin Facebook dhima bahun hojjatan (“Fakkesaa”) dha. Kanaafu dinni Oromoo Fakkesaa – kan Wayyaanee bakka bu’ee nukeesaatti hojjachaa jiru tahu haa baranee iffiraa egganu. Yoo Fakkesaa firraa ittisun ciyeeffanaa gumaacha qabsoo TPLFti garagalchinee – focused efforts – malee dararaan, gudeeddin dubartoota keenyarra gayaa jiru, hidhaa fi ajjeechaan Oromoo biya kessaa deemaa jiru dhaabuf gumaachi nuti goonu bakka hin gayyu. Oromoon diaspora akka Fakkesaan diina keenya tahe kan hin hubanee yoo jiraateellee kan hubatu moo heeddudha. Yaroo adda addaatti barrudhaa fi media ratti bahun Oromoon heddun hojii Fakkesaan Oromoo diaspora jiran laafisuf hojjachaa jiruraa akka of eegnu nama goorsaa jiran. Akka fakenyaati mangudooleen Oromoo waan kanaraa gorsaa fi dhaamsa ONN ykn OromoTV ratti dabarsani turan. Haatahu malee hujin Fakkesaa waan babalachaa deemaa jirtuf dhima kana gadi fageenyaan xincalun barbaachisaa tahaa. Oromoo diaspora kessaa murni Fakkesaadhaan dhagayamu dandayuu murna kami? Jaaramaan waan jaarmaya siyaasaa kan caasaa mataa isaa qabu jalatti jaaramee jiruf yaroo fi caasaa isaa eggatee haasofni – information- isa/isii dhaqaba. Kanaafu caraan Jaaramaan sobaa fi oloola Fakkesaa amanee fudhaachun xiqqaadha. Yoo Jaaramaan sobaa fi oloola Fakkesaa amanee fudhachun ergamaa – medium – ykn afaan Fakkesaa tahudhaan kan Oromoo biroo maqaa balleesu yoo tahee jaarmayni siyaasaa inni/isiin jalatti jaaramee seera jarmayaaratti dhaabatee dogogoora umamee fi miseensa akkas hojjatee sirreesu qaba. Kana waan taheef Jaaramaan yaroo heeddu of egganoo dhaani oloola diinni/TPLF jarmaya isaaniratti offu firaa ittisan yoo ja’aamee ni dandayama. Murni kaan Alee dha. Aleen waan seera, caasaa, itti gaafatama ykn jaarmaya isa/isii tohatu waan hin qabneef caraan dogogooraan yookin beekkumsaan ergamaa – medium – ykn affaan Fakkeesaa tahu isaa/isii heedu gudaa dha. Alee kessa hayyuleen heedu fi median adda addaa qabsoodhaaf gumaacha heedu akka goodaa jiran ni beekkama. Isaan warra shira TPLF hubatan waan taheef ergamtoota dinaa/TPLf osoo in tahin warra akka Oromoo tokkootti qabsoodhaaf gumaachaa jirani. Murna Alee keessa namoottan walaalaan ykn beekkumsaan Facebook ratti bahanii ergaa Fakkeesaatin Oromoo diaspora diguuratti hojjachaa jiraniitu jira. Isaan kun yoo dhigaan Oromoo tahannillee hujjin isaani ykn qabsoon isaan itti jiran waan qabsoo Oromoo diaspora digudhaaf gargaaruf qabsoo digmayaati malee qabsoo Oromoo biya kessatti du’aa jiruf gumaacha qabu miti. Kanaafu Oromoon diaspora jirru diinni Oromoo (tareeffamaan): Erga diinni Oromoo enyyu akka tahee adda baasnee hubanee booda Oromoon diaspora jiru murti fi tarkaanfi cimtuu tahee fudhachun dirqama Orommummaa qoofa osoo hin tahin TPLF mohuudhaas. TPLF qabsoo fixaan baha jirtu of booda deebisuf kan halkani guyyaa tataafachaa jiru tahu hubachun barbaachisaa dha. Kanafu tarkaanfin nuti akka Oromoo tokkotti fudhacu qabnu murna lameen boodaa (Fakkesaa fi ergamaa Fakkesaa) ratti kan ciyyeefattee tahu qaba. Kunis Fakkesaan waan beekaa mallaqa ykn bu’aa inni/isiin TPLFraa arkatuuf jacha Oromoo digaa jiruf gorsaa fi dinninii isa/isii hin dhaabu. Kana waan taheef Fakkesaan murna Alee walin waan wallitti laaqamee hojjachaa jiruuf isa adda baasun barbaachisaa taha. Fakkesaan akki itti beekkamu dandayu (1) maqaan isaa Oromoo tahee yaroo heeddu wantoota nama digan Facebook ratti bareessa ykn dubata, (2) Facebook isaa yoo laalan suraa – photo – isaa kan dhugaa hin dhoysudhaan suraa alabaa Oromoo, gootoota Oromoo fi Qeerroo maxansa. Yoo gad fageenyaan Facebook isaa/isii kessa laalaa suraa hoganootaa TPLF kesatti arkama, ykn (3) Facebook isaa/isii kan haraya banamee tahaa. Heddun isaa kan bara 2015 booda banamee dha. Kana hubachudhaan Oromoon diaspora Fakkesaaratti tarkaanfi akka Oromoo tokkotti fudhachuf: Oromoon walaalaa fi dogoogooraan ergamaa ykn afaan Fakkesaa tahee waan dhugumatti qabsaawaa jiru itti fakaatee Oromoo diaspora jidutti shorarkaa umuudhaan diina gargaaraa jirufi moo: Yaroo Oromoon biyyaa gootumaa fi muranoon harka duwaa TPLF dura dhaabatee loolee ammalee loolaa jiru kana keessatti TPLF karaa ergamtoota isiitin diaspora kan moohu hindandeenyee akka tokkon qoofa. Yoo nutileen akka daa’imman Oromoo biyaatti gootumaa fi muranoon dhabbanee qoofa. Kana waan taheef Oromoon diaspora martuu akka Oromoo tookkooti diina ykn TPLF meshaa ammayaatin – Facebookin – mana ofiitti galfanee kana yoo nuttumaan isaan Facebook keenyaraa haquuf murannee tarkaanfi fudhanee malee Oromoon diasporan fulduraaf Seenaa fi Sheenaafile hin toolu.


JOGOLA HARARIIFI GANDA OROMOO:

Magaala Harar keessa dur naannoo bara 1875 – 1885! Saba lakkooysaan xiqqaa tahe warra “Geey” Ykn Adaree ja’aamu jogola keessa qofa jiraachaa ture. Jogola gama alaatiin sabni Oromoo akka jiraachaa turee fi akkuma suuraa irratti argitan kana manneen Oromoo naannoo jogolaa marsee akka jiraatu ragaa hedduu jira. Arraa garuu Adareen lafa Oromoo mara dhunfattee Naannoo Hararii jedhamuun akka Naannootti moggaafamtee dangaa isaanii lafa Oromoo irratti babal’ifachaa jiran. Naannoon Hararii wayta ammaa bahaan Erar dabartee gara Baabbilee dhihaattee jirti. Lixaan Hammarreessa dabartee Aawwaday gahaa jirti. Kaabaan immoo Dirree Xayyaaraa dabartee Biiftuu gahaa jirti. Akkasumaas gara Kibbaatiin Haakim qaxxaamurtee Fadisitti dhihaachaa jirti. (Photo: FB Oromo Graphya)


“Gaafa du’ee qabrii seenellee Galaasaa Dilbootiin bullaa”

Marii gaafiif deebisaa sarara Paltalk hayyuu duree ABO duraanii kan yeroo ammaa bifa haarayan gara hayyu durummatti deebi’uu isaa boodden kana labsee turee waliin taasifame..


Gaafii Ummataawaliin Dhahanii Bira Darbuuf Yaaluun  Essanuu Nama Hin Gahu!

Xumura Abbootii irree! Baarentuu Gadaa Irraa/// Ummanni rakkatu malee gaafii hin kaasu, hin lolu, miidhamu malees hin iyyatu, hin fincilu. Ummata miidhamee gaafii kaase ammoo sobuu fi sossobuudhaan yknis waliin dhahuudhaan itti fakkeessanii bira darbuun hin danda’amu. Gaafii ummata fincilee humnaan ukkaamsanii hanbisuunis akkasuma hin danda’amu. Ukkaamsaan yoo badii dabalataa ida’e malee furmaatas ta’uu hin danda’u. ta’ees hin beeku. Biyya hedduu keessatti, abbootiin irree hedduun ummata gaafii haqaa kaase, ummata mirga isaaf qabsaawe ukkaamsuuf yaalaniiru, hidhaniiru, ajjeesaniiru, dararaniiru. Biyya kam keessattuu garuu abbootin irree kun milkaawanii bara baraaf ummata gaafii kaase ukkaamsanii haangoo humnaan tikfachuuf abbalan sanirra hin turre. Ykn hin jiraanne.Yeroof waan humna qawweetiin gaafii ummataa ukkaamsanii hanbisan itti fakkaatee dhiittaa mirgaa sukanneessaa raawwatanis dhumarra ummataan injifatamaniiru. Baayyeen isaanii du’a badaniiru. Xumurri isaanii akka hin taane ta’eera. Akka humna qabna jedhanii namatti taphatanitti itti taphatameera. Haangoo bololaniif sanis dhabaniiru, qabeenya hangoo harkaa qaban fayyadamanii saamanii horatanis osoo hin nyaanne nyaatamaniiru. ykn dirqamanii isa biraaf laataniiru. Namni Saadaam Huseen, Kolaneel Gaadaafii, chaarlas teelar, bin alii, Idaamiin daadaa fi abbootii irree Afrikaa du’a badan arge yakka hin dalagu. Qondaaloonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabna jedhanii ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessumaa ammoo ummata Oromoo dararaa fi saamaa jiranis osoo qalbii qabaatanii bor beekoo ta’anii yakka amma Oromoorratti raawwachaa jiran kana hin raawwatan. Qondaalonni Wayyaanee har’a haangoo harkaa qabana, maaltu maal nugodha jedhanii yakkoota lakkaawamanii hin dhumne ummattoota impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranirratti keessumaa ammoo Oromoorratti raawwachaa jiru. Yakkoonni wayyaanootaan Oromoorratti waggoottan 25n darban hedduu ta’anis keessumaa baroota as dhihoo kana jechuunis waggoota 2n darban erga FXG gutummaa Oromiyaa keessatti dhooyee yakkoonni waraana sirnichaatin Oromoorratti raawwatan kan lakkaawwamanii dhumanii miti. Kan hidhame mana hidhaatti odoo dararamuu du’e, kan karaarratti akka saree waraana aga’aazitiin ajjeefame, kan bakka buuteen isaa dhabame, kan biyya abbaa isaa dhiisee godaane lammii Oromoo manni haalakkaawu. Keessumaa waraanni sirnichaa Aga’aaziin maqaa komaandi posti jedhamuun labsii yeroo muddamaa sababeeffatee Oromiyaatti bobbaafme yakki dalgaa turee fi jiru kan himamee dhumu akka hin taane hundumatuu quba qaba. Kaleessa Kolooneeffattoonni Awuroopaa biyyoota kolaniin qabatan keessatti abbaa biyyaa gabrummaa dide ajjeessaa, hidhaa fi dararaa turaniiru. Qabsoon dhalattootaa itti jabaannaan, addunyaanis barri kolonii darbuu hubattee kolaneeffatummaa balaaleeffannaan dhiifama gaafanii haangoo abbaa biyyaatti dabarsanii dhisanii bahaniiru. Wayyaaneen garuu erga barri kolonii darbee jaarraa walkkaa booda Oromootti duultee kunoo Oromoon gabrummaa ishii jala jira.wayyaanoonni har’a jaarraa 21ffaa kana keessa yakka kolnofeeattoonni Awuroopaa jaarraa 19 keessa raawwataniin ol Oromoorratti raawwachaa jirti. Saamichi, hidhaa fi dararaan akkasumas ajjeechaan isaan har’a Oromoorratti raawachaa jiran gongumaa kan dorgomaa qabuu miti. Duguuginsa sanyiiti. Egaa Oromoon kana ofirraa dachaasuuf qabsoo walirraa hin cinne gaggeessaa jira. Ummattoonni impaayeera itiyoophiyaa keessa jiran, keessumaa ummanni Oromoo rakkateet, miidhameet, dararameet fincila eegale, biyya isaa irratti akka lammii lammaffaatti ilaalamuu, qabeenya isaa saamamuutu isa dallansiise, of ittisuufis isa kaase. Amma rakkoon isa dallansiise, fincilaaf isa kaase kun furmaata argatuttis akka qabsoo gaggeessaa jiru irraayis duubatti hin deebine halli amma Oromiyaa keessatti muldhachaa jiru eenyufuu ragaadha. Achi qabaa fi as qabaa, ykn waliin dhahiinsa murna gabroonfattuu wayyaaneen raawwachaa jirus gongumaa fincila mirga abbaa biyyummaaf taasifamaa jiru kana karaarraa maqsuu hin danda’u. Koloneeffattoonni Tigraayirraa Oromootti duulan kun bakka irraa dhufanitti dacha’uun dirqama. Bara baraan gateettii Oromoorraa sirbuuf mirgas, heyyamas hin qaban. Qabsoon gaggeeffamaa jirus kanumatti xumura gochuufii. Kun jabaatee itti fufuu qaba. kan kana jabeechee itti fufuudhaan, gabroonfattoota weeratoota Tigraay kanatti xumura godhu ammoo nama biraa odoo hin taane numa ummattoota gabrummaa jala jiruudha, keessumaa ammoo ummata Oromoo sirna kana jalatti miidhaa guddaan irra gahaa jiruudha. Akkuma Afrikaa kibbaatti ummanni fincilaan kolooneeffattoota harkaa biyya isaa deeffate, akkuma Sudaan kibbaa, Akkuma Eritiraa fi biyyoota bilisummaa isaanii qabsoon koloneeffattoota harkaa deeffatan isaan kaanii ummanni Oromoos dhiigaa fi lafee isaatiin biiyya isaa gabroonafttoota ilmaan Tigraay wayyaanee harkaa deeffachuun dubbii marii hin barbaachifnee dha. FXG eegalle jabeessinee itti fufuu qabna. WBO gama dandeenyun utubuun dubbii fardiidha. Wayyaaneen holola adda addaatiin waliin dhooftee bara dheereffachuu hin qabdu.Walumaa galatti namni ani Oromoodha ofiin jennuu fi bilsummaaf qabsoofnu baadiyyaa- magaalaatti, baddaa gammoojjittii karaa danda’ame hundaan warra nu saamaa, nu ajjeesaa, fi nu hidhaa, qayee keenyaa sirbu kana ergamtoota isaanii miseensoota OPDO waliin harree ofirraa gatuun gabrummaatti xumura godhuu ta’uu hubannee harka wal haaqabannu. Akkuma addunyaarratti beekamu, akkuma nutis itti jirrutti qabsoo malee kan gabroonfataa kuffisu,bilsummaan nama gahu waan hin jirreef bakka jirrutti qabsoo keenya haa finiinsuun dhaamsa keenyaa.//


“Jiraachuu keessan dhukaasaa nu garsiisaa jenne malee dhiichisaa nu garsiisaa yoom jenne?”

Saphaloo kadiir Je’e hiriyaan kiyya tokko. Siitu je’e akka naan hin jenne! Yoon je’e hoo maaltu gaa ja’a? Dhugumattuu nama injifannoo argate malee namni bishaan jige osoo ol hin qabin akkamitti dhiichisa? Osoo mixii hin ajjeesin akkamitti cal’isee geeyrara? Osoo abbaafi haati teenya dhiitamanii, eessaatu nurraa dhiichisa? Gaafii deebii dhabde.


QABSOON WAREEGAMUU QOFA OSOO HIN TAANE WAREEGUUS DABALACHUU QABDI!

(Dubbisii xumuri, ‘share’ godhii dabarsi) (By:- Saphaloo Kadiir) Afaan qofaan qabsaa’uun, ibsa ejjannoo baafachuuniifi dhaadannoolee bilisummaa dhaadheessuun osoo kan nama bilisoomsu tahee addunyaa kanarraa namni dura bilisoomu oromoo tahuu hin oolu jedheen yaada. Yoon kana jedhu ammoo gariin namaa kan arraba dheeratu waa darbachuuf akka jerjeru niin beeka. Suuta jedhaa mee! “Dubbii baha hin dhoorkan gala dhoorkan malee” jedha warri keenya. Oromoon dhaadachuu malee qabsaa’utti hin jiru jechuu kiyyaa miti. Oromoon qabsoo ajaa’ibaa taasisaa jiran. Hanga baroota 25’n dabran kana qabsoon shorroqaa turte, barana qeerroon biyya keessa jiran haareyatti qaanqee qabsoo qabsiisuun gootummaa afaaniin haasawuu malee dagannee turre san qabatamaan mul’isanii jiran. Dhugumatti oromoon gootoota, leenca eegee hin qabne. Fincila oowwaafi hadhaawaa ji’oota sadeen dabran kana taasifamaa jiru yoo laallu, oromoon goota goototaa, qeerrensa ija ibiddaa tahuu nuuf mirkaneessuu daran onneen akaakoof habaabootiis ammallee dhaloota qubee keessa jiraachuus ragaa bahan. (Gootoota afaaniin dhaadachuufi ibsa ejjannootiin qabsaa’uu irraa gara qabatamaan qabsaa’uutti nu ceesisan kana galanni dacha dachaan isaan haa gahu) Qabsoon warraaqsa diddaa master pilaaniitiin jalqabamtee gara fincila xumura gabrummaatti tarkaanfatte, amma immoo gara warraaqsa bilisummaatti cehuuf aggachaa jirtu tun injifannoo hedduu galmeessitee jirti. Kannarratti wanti ijaan agarre kan seenaan dhageenye nu yaadachiisuu qofa osoo hin taane, nuufiis mirkaneessuu hin oolle. Qeerroon gootoonni keenya, yoo eeboofi gaachenaan dhaadachaa fardaan garmaaman, lola gadaa michillee kan jaarraa 16 ffaa godhamaa ture jedhamu san nama yaadachiisan. Yoo mancaan qawwee wayyaanee dura dhaabbatan ammoo lola Calii Calanqoo kan subba jiifatanii afaan madaafaa tufteeyyuuf itti deeman jedhan saniifi, gootoonni keenya ammoo gootota kaleessa darban kan akka Bakar Waaree, Mucee Ahmad Mucee faa nu yaadachiisuu hin oolle. Yoom kana qofaree? Wayyaaneen daa’ima, haawwaniifi aabboota mara irratti ajjeechaa diinuma, yakka duguuggaa sanyii yoo nurratti raawwattu, godaannisa harkaaf harma muraa Aanoolee nu yaadachiisuus garuu, ilmaan oromoo diina jalaa gad jechuu didanii biyya keenya dabarsinee hin kenninuuf falmatan ammoo gooticha oromoo kan farda Minilik jalatti waraanee lafaan dhawee, isaas madeesse gooticha Leenjisoo Diigaa nu yaadachiisuu bira dabree nuus onnachiisuun yoom hafe. Haatahuu malee, injifannooleen kun marti gootoota qeerroo harka duwwaa qabsaawaniin kan galmaawe waan taheef wareeguu caalaa wareegamuun kan itti baayyeetee dha. Onne qabeessummaafi jeeynummaa keenya mirkaneessu illee, garuu dhiigni dhangala’uufi lubbuun ilmaan oromoo, dubartii ulfaafi daa’imnilleen osoo hin hafin duguugamuun xiqqo nama suukanneessa. Kana yoon jadhu injifannoon dhiiga facaasanii, lafee caccabsanii, lubbuu kennan malee akka hin galmooyne osumaan beekuu, qabsoon wareegamuu qofa osoo hin tahin wareeguus dabalachuu qabdi jechuu kiyya. Nuti ammoo wareegamuu malee wareegaa hin jirru. Wareeguuf ammoo meeshaa diinni nuttiin deemaa jiruun tan wal gittu qabaachuu nu barbaachisa. Meeshaa diinni nuun dorsisuun wal gittu yoon jedhu ‘taankii fi madaafa’ jechuu kiyyaa miti. Inniis yeroof taanfiifi madaafa nuun sodaachisuuf haa yaaluu malee nutti hin fudhanne. Meeshaa xiqqoo nutti as qabaa jiru tanaan tan wal gittu dhabuu keenyaaf ammoo kan sababa tahee, qabsoon teenya sadarkaa san irra hin geenye jennee yaaduufi dhaaba hidhannoon ijoollee warraaqsa finiinsaa jiran maddii dhaabbatu dhabuu keenyaafi. Dhabuu yoon jedhu ammoo kan silaa ni qabna jennee abdannu orraafachuu daran hanga ammaa waan takka xuuxxisuu dhabuu isaa akka dhabneetti waan na dallansiiseefi. Yeroo amma lafattiis tahe fuula miidiyaa hawaasaa irraatti keenyuma kan du’e lakkaawachaa, biyyoon itti haa salphatu jechaa ooluun, madoo ilaallee, dhiiga daawwannee imimmaan dhiigaa dhangalaafnee booyuu dadhabannee jirra. Kan du’an reeffa isaanii lakkaawaa booyaa ooluun ammoo hadooddii dhabuu keenyaaf tahuu baatullee garuu, kan walirratti eegaa jirru nu fakkeessuun isaa hin oolu. Mala waliif dhahuu dhabuun keenyaa ragaa nutti bahaa kan jiru tahuutu natti mul’ata. Kun ammoo hafuu qaba. Qabsoo wareegamuu irraa gara wareeguutti cehuun dirqama. Kana godhuuf oromoo marti kan biyya keessaafi alaatiis gamtummaan ka’ee qabsaawuu qaba. Gara kana seenuuf ammoo nama mataa walitti qabuun qabsoo tana hogganu nu barbaachisa. Kana malees qawwee argachuun dirqama dirqama oliiti. Kana tahu baannaan ammoo qabsoon wareegamuu malee wareeguu hin qabne gara duguuggaa sanyiitti nama geessiti. Sanyii teenya lafarraa duguuguun ammoo goda qabriitti nu galchuu ala injifannoon caalatti galmeessu tokko hin jiru. Akkuma beekkamu kanaan dura waggaa dheeraa dhimmi abdii nu kutachiisuu irra gahe, kan yaadaaf akeeka oromoo laamsheessaa ture gamtummaa akka arraa kaabaaf kibbatti, bahaa dhihatti bakka takkaa akka kanniisa qeeyroo baheetti xiixu kana dhabuu keenya ture. Arra garuu ol godhannee dubbachuuf ifin qaanfannu. Dhaloota qubeetiif galanni dachaa haa gahuu gulantaa kaleessa oromoo giddutti qaama hin beekkamneen ijaaramee ture diiguu danda’anii jiran. Kun ammoo bu’ura cimaa deeggarsa nama tokkoo malee ifumaaf hareeyatti ijaarame yoo tahu, jijjiirama fiduufiis shakkii kan hin qabne tahuu isaa tilmaamaan osoo hin taane qabatamaan agarree waan jirruuf sodaa malee dubbachuun ni danda’ama. Kana yeroon jedhu hangafoota keenya dagadhee miti. Dhaloonni kun daandiin irra imalaa jiran kanuma isaan nuuf baasan sani. Haa tahuu garuu dhaloota kana wanni adda godhu seenaa haasawuurraa gara seenaa hojjachuutti tarkaanfachuu isaati. Kana tahuun ammaas dirqama waan taheef malee qooda hangafoota keenyaa tuffatanii miti. “Harreenuu ba’aa ilmoorratti sablifatti” akkuma jedhamu san, hangafoonni keenya waan gaarii hojjachaa turan, carraaqqii isaaniitiif galata guddaa galchaafi, miilaanumaan ammoo dhaloota finiinaa kanaaf marsaa gad lakkisuu akka qabaniis yaadachiisuun barbaada. Yeroon ammaa tan dhaloonni kun seenaa qabsoo awwaalamtee turte dirretti baasanii leellisa jiranii dha. Kanaaf hangafoonni daandii qabsoo oromoo irra labbagal tahanii ta’aa jiran, kan arrallee afaanumaan dhaadachuu malee qabsotti seenuu if bir’atan fakkaatan karaa irraa maquun baallii qabsoo dabarsanii dhaloora kanaaf laachuu qaban. Dhaloonni qubee eega qabsoo jalqabe if duuba deebi’uun isaa hin jiru. Sadarkaa kanatti qabsoon yoo duubatti shirgigaatte gaaga’ama hamaa akka fiddu dhaloonni kun waan beekuuf warraqsa isaa kan duraanii caalaa finiinsuuf muratee jira. Qabsoof kan barbaachisu dura hubannoo tahuus kan itti aanu hidhannoo dha. Dhaloonni ammaa immoo waan gara hubannootti waanuma gadaameessa haadhaa keessaa waliin dhufe fakkaata. Akeeka wal fakkaataafi siranaa qabaachuu irraa qalama qofaan ka’ee gamtummaan ibidda qabsoo bobeeysee jira. Eeyyee! Hubannoo wal fakkaataa qabaachuu isaaniitu akka gamtummaan cimuufi qaanqeen warraaqsaa billiqxu taasise. Hubannootu akka kaayyoo tokko irraa kaanee galma tokkotti gallu nu godha. Kana ammoo ifaafi ifatti mirkaneessanii jiran. Bahaa, dhiha, kaabaaf kibbatti wal bubuusuun hafee fiinxaaf fiinxa oromiyaatti tokkummaan sossoohaa jiraachuun qeerroolee teenyaa boqonnaa hareeya qabsoo oromootiif banuu isaanii mul’ise. Amma immoo sadarkaa itti aanutti dabruuf qophiin xumuramee jira. Eeyyee! Amma qabsoon sadarkaa hubannoo dabree, sadarkaa hidhannoo irra gahee jira. Hidhannoon sadarkaa kanatti akkaataa lamaan argama jedheen yaada. Waraana bilisummaa oromoo mooraa jira jedhamutti makamuun ykn ammoo meeshuma lola aadaa kan harka namayyuu jiruun meeshaa lolaa diina harkaa laqaaquu dha. Diina harkaa qawwee fuudhuun lubbuu baayyee balleessee gatii amma kafalamaa jiru kana caalaa nu kafalchiisa waan taheef, furmaanni jiru tokkichi mooraan waraana bilisummaa oromoo yeroo biraa caalaa banaa tahuun simannaaf qophaa’uutu irra jiraata. Yoo ammallee akkuma duraanii mooraan waraana oromoo cufaa taatee itti fufte ammoo qabsoon keenya lubbuu baayyee harcaasee, gatii injifannoo keenyaa xiqqeessuu daran injifannoo orraafachiisuu mala. Haatahuu malee qabsoon jalqabamte tun gonkuma akka hin dhaabbanne beekuun gaariidha. Kanaaf, akkaataa ijoollee oromoo barnootaas barachuu dhoorkamtee qabsoof qophooyte tana gara hidhannootti galchuun danda’amu irratti tooftaafi mala hatattamaa taraarrachuun dirqama mooraa qabsoo oromooti taha. Gabaabumatti WBO’n gabaasa “lukkeelee wayyaanee sagal ajjeessee kudhan madeessee….” jechuu irraa “Gootichi waraana bilisummaa oromoo, WBO’n mootummaa wayyaanee barbadeessee abbaa biyyummaa gonfatee..” kan jedhutti dabruu qaba. Qabsoon kan wajiijamtuun meeshaa caalaa onnee xiiqiin guutamtee fi gootummaan keessaa shidamtu qabaachuun akka tahe ragaan barana caalu ni jira jedhee hin yaadu. Dhaloonni kun ammoo kana mirkaneessuuf yeroo sodaafi rincicummaan ummata keenya keessa saartetti kana cabsanii injifannoo boonsaafi cululuqaa kana galmeessuun isaanii ragaa guddaa nuuf mirkaneessuudha. Qaanqee billiqxe tana daran bobeeysuuf ammoo baankiifi taankiin murteessaa dha. Oromoon idil addunyaarra jiran marti baankii itti yaaduun kallattii taankiin itti argamtu qopheessuu qaban jedheen yaada. Baankiin jiraannaan taankii argachuun salphaadha. Amma kilaashinkov illee taatu ijoollee leencoota teenya tana harkatti guuruun taankii tanuma qabeenya oromiyaatiin bitamtee nu fixaa jirtu tana haala itti diina harkaa guuruun danda’amutti tarkaanfachuu akka qabnu beekuu nurra jiraata. Walumaagalatti, haalli qabsoo hanga ammaa jiru wareeguu irra wareegamuun baayy’atuus, onneen kaleessa akka waan nu keessatti duuteetti shokomii dhabde arra xiiqiin waadamtee warraaqsa finiinsuun isiituu injifannoo qabsoo boonsaa taatullee, kanaan booda garuu gara qabsoo wareegaa wareegamuutti (kuffisaa kufuutti) cehuun dirqama filannoo hin qabne akka tahe hubachuun gaariidha. (Asumaanuu dhaadannoon teenya tan “Qabsaawaan ni kufa qabsoon itti fufa” jettu saniis “Qabsaawaan kuffisee kufa bilisummaan ni dhufa” kan jedhutti nuuf haa jijjiiramu) Qabsoon itti fufuuf kana booda wabii kan tahu hidhannoo tahuun wal nun mamsiisu. Dhaabnii qabsoo hidhannootiin biyya bilisoomsuuf warraaqsa finiinsaa jirra jedhuus carraa kanatti fayyadamuu irra jiraataan dhaamsa kooti. Qeerrooleen qabsoo finiinsaa jiran ammallee daran itti finiinsuu qaban. Qabsoon tooftaafi mala jijjiirrachaa deemuu akka qabduus hubachuun bareedaadha. Yeroo gabaabatti hanga hidhannoon argamtee injifannoo wareegamuu irraa gara wareeguutti ceenuu tooftaa qabsoo balaa xiqqeessuu dandeessutti fayyadamuun dirqama. Akkuma yeroo garagaraa ibsaa turreefi ammallee qabatamaan mul’achaa jirutti dargaggoonni akkuma walitti dhiheenya isaaniitiin iccitiin wal ijaaruu, walgahileefi leenjii wayyaanee fashaleessuu, bakka wayyaaneen dhimma biraatiif hawaasa dirqamaan walitti qabde gara fincilaa jijjiiruu, gibiraafi qaraxa kafaluu diduu, qabeenyoota wayyaanee barbadessuu fi kkf fayyadamuun humna mootummaa kanaa daran laaffisuun qabsoo wareegamuu xiqqeessuun injifannoo dabaltuudha. Kanumaan wal qabatee dhaabni qabsoo bilisummaa ijaarsa dandeettii isaa cimsachuu irratti cichaan hojjatee qeerroolee finiintuu biyya keessaa qabsotti jiran kana gara hidhannootti galchuu danda’u irratti hojjachuun gara qabsoo wareegamuufi wareeguus dabalattetti ceesisuu qabu irratti akka xiyyeeffatu dhaamsa oromummaati. Kana booda qabsoon wareegamuu qofa osoo hin taane wareeguus dabalachuu qabdi jechaan arraaf dhaamsa koo goolaba. Waan hanga dhumaa dubbiftaniif galatoomaa. Injifannoon tan ummata oromooti! Gadaan gadaa bilisummaati! Qabsaawaan kuffisee kufaa bilisummaan ni dhufa! #Saphaloo_Kadiir / Abdulbasit Amajjii 2016


Amaloota Farra Qabsoo Oromoo Gaaga’aa jiran !

Amiin Jundiin Gaafiin nama hedduu, yeroo ummanni keenya tokkummaadhaan mirga isaatiif lubbuu jijjiirraa hinqabnne wareega jiru, yeroo hayyootaafii ilmaan qaroo sabaa funaanamanii dhabamsiifamaa jiran, yeroo ummanni keenya dirmannaafi lallabataa jiru, afanfaajjiif diiggaan qabsoo oromoo keessatti deemaa jiru kun hundeen isaa maal? Gaafii kana deebisuufi sababoonni isaa hedduu ta’uu danda’a akka ilaalcha kiyyaatti qabxiilee sadi guggurdoo qabsoo ummata keenyaa firii hanqisaa jiran akeekuu yaala. Isaanis Ufi-tuulummaa ,Doofummaa fii Ayyaan-laallatummaa. 1.Ufi-tuulummaa : Amalli ufi-tuulummaa waan hunda ufirraa kaatee akka yaaddu sigodha. Beekkumsa, hogganummaas ta’ee qabsawummaas nama birootiifi akka hinqodnne siqadaada. Qabsoo oromoo anaa eegalee anaa xumura itti godhuu qaba jettee akka yaaddu sikeessatti uuma . Firiin qabsoo oromoo yoo anaan ta’e malee xurree fedheenuu dhugoomttus bu’aa ummataa caalaa qodnni koo maal jettee akka yaaddu dhiibbaa sitti godha. Amalli kun yaada haarayas ta’ee humna haaraya biqilituu fi umamittu hundaafi kabajaa akka hinqabaanne sigodha. Waan ufii harka keessaa hinqabanne hunda ija shakkii fii sodaatiin gara lalittutti sigeessa. Qaama sicinaa socho’u wajjiin itti kaloofittee wajjiin hojjachuu caalaa olola ittiin diiyidu akka qindeeffattu qofarratti sikakaasa. Galii waaloo fedha waloo bu’aa waaloo( National Interest) biyyaa caalaa fedha murnaa yookaan maqaa ufii akka dursanitti nama tolicha. Humna diinaa gamaaggamte ,haala olloota keenyaa qorattee, dandeetti oromoo faffaca’an tokkomistee , tarsimoo qabsoo oromoo itti mooyanna goonffatuun akka hinyaanne sihaguugaa. Kanarraa ka’uudhan injiffannoolee xixiqoo farfachaa humnna sii gadiitiin ufi waldorgomsiisee jabina hinjirre ufitti himtee maqaa qabdu qofa tursiiffachuufi akka carraaqixxu sigodha.. Namnni amala Ufi Tulummaa qabu oromoon wal ta’ee qabsoon finiinuu caalaa yeroo dhibba Hayyu Duree,hooggana YKN qondaala jedhamee yaamamuu isa gammachiisa. Qabsoo ummataa ,asxaa qabsaawotaa, maqaa dhaaba ,fii alaabaa qabsaawota akka qabeenya dhunfaa isaatti ilaalaa. Tokkummaan qabsaawota oromoo araarri jaarmayoota siyaasaa oromoo hunddi sodaa angoo isaa ta’ee itti muli’ata.. Kanaafi xurree argame hundaan sababa tarrisuudhaan tokkummaan qabsaawotaa akka hinmilkoofinne carraaqa. Qabsoo oromoo mooraa ufii itti amanee taligu yookaan murna wajjiin jiru sanii alatti ilaaluu hindanda’u. Beekaa isa caaluu waan sodaatuufi wajjiin dalaguu hinbarbaadu. Kanaafi namoota wallaaloo isaa gadiitiin ufi marsee bakkuma jiruu bookkisuu filata.. Waldayaalee hawaasaa hunda keessa harka naqatee abbaa itti tayuufi shira xaxa yoo dadhabe diiguufi itti bobba’a. Amalli Ufi-tuulummaa amaloota farra qabsoo jedhaman keessaa arra kan qabsoo keenya qancarssaa, diigmaya hanga ammaa ta’e hundaafi sababa ta’an keessaa isa hangafa 2.Doofummaa: Hiikkaan doofummaa wallaalummaadhaan tokko . Kan duraa Doofummaan siyaasaa barnoota wajjiin hidhata hinqabu. Namoonni uumaadhaan qaroo ta’an, kan qabsoo keessatti yeroo dheeraa dabarsuudhaan muuxannoo gayaa horatan, akkasuma kitaaba hedduu dubbisuun osoo barnoota baree (Modern education) hedduu hinqabaanne siyaasaan bilchoo ta’an hedduu jira. Akkasumma namoota umri isaanii mana barnoota keessa turanii waan ittiin baratan malee waan siyaasaa hinbeeyne garuu akka beekaatti ufi midaaluun wallaalummaadhaan ummata keenya diigan hedduu agarra. Amalli Doofummaa namoota hubannoo siyaasaa hinqabnne garuu akka beekaatti ufi ramadan irraa muli’ata. Siyaasaanis akkuma saynsiille biroo hujii ogummaa guddaa gaafatu.. Siyaasaan namoota ogumma siyaasaa baratan, ykn siyaasaa hordofan ,namoota kitaaba siyaasaa hedduu dubbisan,kan siyaasaa biyya keenyaa qofa osoo hintaane siyaasaan adunyaa gama itti deemu hubataniin geggeffamuu qaba ture. Mooraa qabsoo oromoottii faallaa kanaa agarra. Namonni hedduun osoo ogummaa kana hinqabaanne nama siyaasaa ufi godhanii waan beekaniifi hinbeeynne hojjachuudhaan waa ijaarra jechaa waa diigutti jiru. Siyaasaan aadaa mataa isaa qaba,akkasuma olollis akkasuma. Ololli diinarratti ofaniifi ololli obboleeyyan yaada addaa qaban irratti oofamu tokko ta’uu hindanda’u. Garuu namoonni Doofummaa siyaasaa qaban kanas gargar baasuu waan hindandeenyeefi diiggaa araara hinqabnne hawaasa jiddutti facaasuutti jiru. Murna ufii keessa jiran yookaan nama isaan hoogganu ittisuufi jecha tokkummaa ummata oromoo osoo hinbeeynne itti aggaammatu. Garaagarummaa xixiiqqoo bali’isuun olola diiggaa facaasu yookaan facaasisisu fedhii diinaa guutu Amalli Doofummaa bosonni itti dagaagee guddatte muli’atu ,namoota ganda kutaa fii amantii calanqisan irraa hinguddattin biratti hedummaata. Kan biroonamoota kaayoo siyaasaa fii galii siyaasaa jedhu maal akka ta’e hinhubannee irratti muli’ata Doofummaan hoogganoota siyaasaa, hawaasaa fii activistootaas dabalatee namoota bekkamoo keessattis bali’atee muli’ata. Amalli kun obsa nama dhooggee gama diigmayaa fii gargar qoodamuutti nama dhiiba. Qabsaawaan hunddi nama siyaasaa ta’uu hindanda’u. Kanaafi namoonni sadarkaa hogganaa irra jiran kan ulaagaa nama siyaasaa guutuu hindandeenye hedduutu jira. Namoonni hoogganoota jedhaman hedduun namoota murna isaanii keessa jiran namarratti bobbasuun amala dopfummaa siyaasaa yeroo calanqisan muli’atu. Amalli doofummaa kun babali’atee dagaaguu irraa arra qabsaawaa caalaa abbaa siyaasaa heddumaatee kan dubbatu malee kan caqasu dhabame. Namoonni amala kanaan waxalaman kun beekaa jedhanii waan ufi shalaganiifi gorsaas hindhagayan. Miidhaan ummata keenyaas gadi fageenyaan arguu hindanda’an. Amalli kun gaafii oromoo bifa dhooggee, waan barbaannuuf akka itti argannus faallatti nama hubachiisee. Kanarraa ka’amee ummata kolifaa nutaasisee nusalphisaa kan jirus amaloota kana. Gabaabamatti rakkolee qabsoo keenya sakaalan keessaa tokko Doofummaa siyaasaa jedheen amana. Namooni amala kana qaban ammoo mooraa biroo keessaa jiran. Isaan kun siyaasaan oromoo eessaa ka’ee asi gaye jedhanii hincarraaqan. ,Bu’aa bayiin qabsoon qabu maal ture kan jedhu kana hinbeekanis beekuufis hinrakkatan. Gaafa qabsoon oromoo ukkaamisaafii haguuggii jirtu keessaa qabsaawonni hedduun umriii dardarumma isaanii hinbaranna, maatii fii ilmoo horanna fira gargaaraa osoo hinjedhin wareega barbaachisu kafalanii qabsoo kana ummata oromoottin gayan quba hinqabn takkaa dantaa itti qabaachaa hinturre. Namoonni amala ayyaan laallatummaa qaban qabsoon kun bakka amma gaye kana hingayu jedhanii amanuu dhabuun , ufiqaromsuudhaan, maalittu nagayeedhaan ykn wallaalummaan hirmaannaa qabsoo irraa ala turan. hangi tokko ammoo mooraa diinaa jalatti galuudhaan yookaan ammoo gaafa haalli bilchaate itti deebina jechuudhaan jireenya dhuunfaa isaanii jala warra fiigaa ture. Warra dura barnoota kiyya maatii kiyya ,jiruu tiyya jedhaa moggaa ta’anii ilaala turaniidha. Namooni kun seenaa qabsoo keessaa qodnni isaan qaban waan hinjirreefi ykn xiqqaa waan ta’eefi waayeen seenaa qabsoo oromoo isaan biratti bakka hinqabu. Seenaa qabsoo oromoo bakkuma amma irraa qabsoo eegalan kanarraa dabbachuu barbaadu. kanaafi amalli kun warra duraan seenaa dalaganii qabsoo oromoo boolla keessaa baasaniifi kabajaa xiqqoolle akka hinqabaanne isaan godha.. Murnoonni amala kana qaban qabsoo amma biyya kessatti babali’attee dagaagodde kanatti dhimma bayuudhaan barnoota yeroo qabsaawaan wareegamu baratan saniin qabsaawota xinneessanii abbaa qabsoo ta’uu barbaadu. Qabsaawanis nuhi namnni barates nuhi kan qabsoo oromoo milkeessuu danda’us nuhi jedhanii sirnna qabsoo waldhaalchisuu haala faallesuun carraaquu yaalu. Amalli kun seenaa kaleessaa irraa barattee kan arraa gamaaggamitte kan boruu akka itti miidhaguu qabu irratti akka hinxiyyeeffanneefi dantaa dhuunfaa qofa akka hordofittu sigodha. Gabaabamatti amalli Ayyaan laallatummas arra qabsoo oromoo guddataa jirttu kana keessatti dagaagaa dhufee tuffii hinbarbaachifinne keessatti nama seenisisee diigmaya amma ta’aa jiru kana keessaa qooda guddaa tapahachaa jira. Maayyii irratti namoonni beekkumsa siyaasaa gayaa qaban kan haalli deema jiru kun isaan dhibee, akka hindubbanne arraba Doofitotaa sodaatanii ,akka hincarraaqinne Ufi-tuultotaan tuffatamanii akka hinhojjanne ayyaan-lallatootaan dandiin hunddi cufamee cali’isanii ariidhaan ta’an waddamanis hedduutu jira. Garuu cali’isanii ta’anii ilaaluun ammo akkuma jechoota faranjii “ The world suffers a lot not because of the violence of bad people but because of the silence of good people” jechuun adunyaan kun wanni hedduu miidhamtuuffi waan namoonni hamoon hammeenya dalagan qofaafi osoo hintaane waan namoonni gaariin cali’isaniifi jedhan kanaafi cali’isanii ilaaluunis fala waan hintaaneefi qabsaawonni oromoo hundi rakkoo kanaafi fala dhayuun dirqama. Yaanni ani fala jedhee laadhu kan duraa rakkoo jiru kana qulqulleessanii beekanii walitti himuu danda;uudha. Itti ansuudhaan akka yaada kiyyaatti amaloonni sadanuu waan walanamuu danda’an jedheen amana. Warri amala Ufi-tuulumma qabus seenaa kaleessa dalageen dhaadatee anaa abbaa jechuu dhiisee namoota beekkumssa qabana ufitti dabalee kan isa caalu yoo dhalates bakka lakkiseefi beekkumsaafi muuxannoo qabu dhaalchisuu, Warri amalla Doofummaalle siyaasaan hawwiin bakka akka hingeenye hubatee Fedhiin waloo fedhii murnaati yookaan dantaan oromoo daantaa dhaabaa akka caalu hubatee irra caalaa nama siyaasaa ta’uufi ogummaa siyaasaa akka itti horaturratti fuula deeffachuu. Warri amala Ayyaan-laallatummaa qabdanis seenaa kaleessaatiin salffachuu dhiisuu. carraa amma uumametti dhimma baannee beekkaminna jechuu irraa guddachuu. Irra caalaa qabsaawota kaleessa qabsoo oromoo ifatti baasaniif kabajaa qabaachaa muuxannoofi beekkumsa isaanii irraa muuxxachaa, ulfinnaafii kabajaa isaaniin male laachaafi gorsaafi dandii isaan taraaran miidhagasaa abbaa qabsoo ta’uufi osoo hintaane qabsoo oromoo milkeesuuu irratti xiiyyeefachuudhaan gabrummaa ummata keenya xumura itti godhuu irratti hojjachuu. Ulfaadha.


Hiriyaa Jaldeessaa Galgalli Hallayyaadha!

Baarentuu Gadaa Irraa// Ingiliizonni, Faransaayi, Portugaal, Ispeeyeenii fi koloneeffattoonni Awuroopaa bayyeen ennaa Afrikaa fi biyyoota kibba Ameerikaatti duulanii koloneeffataa turanitti; biyya isaanitii waraana xiqqoo qabatanii biyyoota weeraran kana erga seenanaii booda saba tokko tokkorratti ijaaruun hidhachiisanii walirratti duulchisaa turan. Isa tokko hikkachiisuun isa biraaf meeshaa waraanaa kennuunis wal ficciisiisaa ofii ammoo saamicha gaggeessaa turan. Giduuu saboota biyya tokkoo ykn ollaa walii jiru gidduutti holola sobaa facaasuun jibba uumaa, wal shakkisiisaa fi gargar qooduun bitaa turanis seenaan katabee dhalootaaf kaa’eera. Koloneeffattoonni kun keessuumaa toftaa xiqqaa guddaarratti kakaasuu, sabuma koneeffatan keessaa garaaf bultoota, warra samuu garaan gurgure, ykn kan afaan ingilzitiin(mercenary) jedhaman ofitti qabuun waraana fi tika keessatti itti fayyadamuun akka lammii irraa dhalanne jedhan deebi’anii ajjeesan, dararanii fi saamanii saamsisan taasisaniiru. Wayyaaneen har’a ummata Oromoo fixaa jirtu tunis yakki ishiin OPDO ijaarun raawwachaa turtee fi jirtus kanuma. Ergamtoonni, garaaf bultoonni gabroonfattootaa kunneen akka seenaan katabee lafa kaa’eetti biyya baayyee keessatti gabroonfattootarra gara jaboo akka turan himama. Ergamtoonni kun of jaalachiisuuf jecha ennaa lammii isaanii ajjeesan , ennaa saba ollaa isaanii barootaaf waliin jiraatan weeranii qayee fi qabeenyarraa buqqisan biyyoota baayyee keessatti muldhateera. Gara jabinnii isaanii kolaneeffattoota yoo caalu, xiqqumalleen naatoo namaa kan hin qabne, garaa guuttannaan abbaa fedhe, hidhuu, dararuu, saamuu fi ajjeessuun hojii isaaniiti. ergamtoonni wayyaanee, jala deemanii har’a ummata Oromoo ficcisiisaa jiran OPDO fi fakkaattoonni isaaniis kanuma dalagaa jiru. Garaaf bultoonni, ergamtoonni Akka OPDO lammiirra ofitti citan eessattuu, jaarraa kam keessattuu, saba kam keessattuu hamoo fi badoodha, gara jaboo fi bor hin beeknee dha. Har’a nyaatanii bullaan kan bor-ifataanii dantaa isaanitii miti, akkuma yaa sangaa marga malee hallayyaa hin argine afoola jedhuu san garaan gunnaan isaaniif kan isa caalu hin jiru, hallayyaa kamuu ni bu’u. Ajjeesi jedhamnaan ni ajjeesu, hidhi jennaan akkasuma. Dararaanis isaaniif hojii ittiin beekamaniidha.OPDO fi ergamtoonni kanneen biroo Impaayeera itiyoophiyaa keessa jiranis wanti isaan waggootan 25n darbaniif wayyaanee jala fiiguun hojjechaa turanii fi jiran kanuma. Wayyaaneen gaafa impaayeera itiyoophiyaa qawween weerartee qabattee kaaftee hojiin ishiin tokko jettee eegalte garaaf bultoota warra garaa malee sammuu hin qabne ofitti qabuudha. Sassaabdee ergamtoota godhachuu dha, Dhaabooleen maqaa OPDO, DHDN,BADN,ESODN,GHDD,BGDD jedhaman dhimmi dhaabbataniif kanuma. Wayyaaneen garaaf bultootaa fi ergamtoota erga haala kanaan walitti qabdee dhaaboota kana bixxiltee booda akkuma koloneeffattoonni Awuroopaa gochaa turan bu’aa xixiqqoo bubuutuu jala qabdee garaaf bultoota kana ergachuudha. Miseensoonni dhaaboolee kanaas wayyaanee dura deemuun saba irraa dhalanne jedhan dararuu,hiidhuu, saamanii fi saamsiisuu akkasumas ajjeesuu gahummaan bahachaa turan ammas itti jiru. Keessuumaa dhaabni maqaa Oromootiin waamamu kan wayyaaneef hojii ergamtummaa raawwachaa jiru OPDO fi miseensonni isaa xiqqumalleen warra sammuu itti hin uumiin, warra garaan sammuu itti caale ta’uun yakki isaan wayyaanee waliin ta’uun waggoottan 25n darban keessumaa ammoo waggaa 2n as ummata Oromoorratti raawwataa turan akkaan suukanneessadha. OPDOn Harree baattee hin dadhabne ta’anii wayyaanee tajaajiluu caalaayyuu yeroo baayyee wayyaanee biratti jaalatamuuf jecha ofumaafuu ta’e jedhanii ummata Oromoo hidhaa, saamaa, ajjeesaa fi biyyaa baqachiisaa turaniiru, ammalleen itti jiru. warri kun yoo wayyaaneen waggoota 25n darbaniif Oromoo ajjeeftu, warra qawwee baatee jala fiigaa turee fi jiruudha, yoo darartu, yoo saamtus akkasuma fuundura fiiganii ilmaan Oromoo qabanii dabarsanii keennaa turaniiru. Keessumaa waggaa 2n as erga FXG sadarakaa olaanutti cehee wanti OPDOn ummata Oromoorratti raawwatte ergamtummaa ishii kan caalaatti saaxileedha.Yoo wayyaaneen AMBO, Haromaayaa, Naqamte, Gimbii, Arsii Magaalota hedduu keessatti, Finfinnee fi naannwa finfinnee, Booranaa fi gujii, Walloo, Jimama, Iluu Abbaaoor fi Baalee keessatti addabaabaayitti barattoota harka duwwaa bahanii mirga uumaa fi dimookiraasii Oromoof falman fixxu; wayyaanee deeggaranii ibsa baasuu malee lakkii sirrii miti hin jenne. Ummata ittiin of yaaman san cinaa hin ejjenne. Irreecharrattis haaluma walfakkaatuun yoo ajjeechaan jumlaa fi sukanneessaan sana fakkaatu ilmaan Oromoo irratti raawwatu OPDON asan jira hin jenne. Haacaaluu akka labsiin yeroo muddamaa labsamuuf wayyaanee jala kaatanii kadhachaa turan. Inumaawuu wayyaanee caalaa dallananii kan ajjeechaan sun sirriidha jedhanii morman isaan akka ta’e Oromoo mitii addunyaatu beeka. Ergamtoonni miseensoonni OPDO kun kan biraa haa hafuutii ergamtoonni akka isaanii kan “naannoo sumaalee Bulchaa jirra” jedhan yeroo ammaa kana yoo waraana liyyuu hayil jedhamu ummata Oromoo Baha Oromiyaa fi kibba baha Oromiyaa jirutti duulchisanii yakkoota danuu hojjetan afaan ittiin dubbatan dhabanii callisanii ilaalaa turan, jiran. Garaaf Bultoonni ergamtoonni naannoo Sumaalee Bulchaa jirra jedhan kun waggoottan 25n darbaniif Duula ONLF balleessina jedhuun yakka meeqa akka saba irraa dhalanne jedhanirratti raawwatan addunyaatu quba qaba. Ammammoo kunoo ummata Oromoo daangaa isaanii jiraaturratti liyyuu poolis ykn liyyuu hayil jedhamu itti duulchisanii ajjeechaa dararaa fi saamicha raawwachaa jiru. Qayee fi qabeenyarraa godaansisaa jiru. Egamtoonni weerartootaa kun akkuma warri Awurooppaa ennaa Afrikaa kolneeffatan saba tokko tokkorratti kaasanii isa tokko tokkoon hacuucaa turan san warreen naannoo sumaalee bulchina jedhan garaaf bultoonni kun waraana liyyuu hayil jedhamu ajajjaa fi deeggarsa wayyaaneetiin ijaarame fudhatanii kunoo akkuma argaa fi dhagahaa jirru ummata Oromoo ollaa isaanii barootaaf jiraachaa turee fi jiru, ummata gaaf rakkoo waliin dabrse, ummata akkuma isaanii hacuuccaa jala jiru goolaa jiru. Kun ergamtummaa isaa hamaa fi duubni isaas hallayyaa ta’e; kan waan ka’aniif ittiin fiixa baasu hindandeenye carraaqqii bu’aa hin qabnee ta’uun eenyufuu ifaa dha. Walumaa Galatti Akkuma “Hiriyaa Jaldeessaa Galagalli Hallayyaadha” jedhamu san Daandii Wayyaanee Duubni Qilee ykn Halayyaadha! Kana Hubatanii yeroon Wayyaanee Biraa Hafuun Dansaadha! Har’a ergamtichi Lammaa Magarsaa Ani bulchaa naannoo Oromiyaati, Oromiyaan dhaaba keenya OPDOn gaggeeffaa jirti, nuti Oromoof quuqamaadha jedhee yoo hololu dhagahaa jirra. Ummanni Oromoo garuu wayyaaneedhaan akkasumas warreen wayyaaneen ergattu kanneen akka Bulchiinsa naannoo Sumaaleetiin dhumaa jira. Ergamtichii fi garaaf bultichi Lammaa Magarsaa amma eessa jira?essa seene? Maaf gadi bahee wayyaanees ta’e ergamtoota akka isaa warra liyuu hayilii ummata Oromootti bobbaasee Oromoo fixaa fi saamaa jiru balaaleeffachuu ykn innis akkuma isaanii waraana bobbaasee ummata Oromoorraa roorroo qolachuu dide? Ykn dadhabe..? Deebiin isaa salphaadha, innuu hojiin isaa, kan dhaabni inni keessa jiru OPDOn wayyaaneedhaan bixxilameef ergamaa ta’ee Oromoo saamsisuu, dararsiisuu fi ajjeechisiisuufi. waan ta’eef ni gammada malee gaddi itti dhagahamee Oromoon miidhame jedhee goftolii saatti afaan guutee dubbatuuf hin jiru. Dandeettiis, mirgas itti hin qabu. Ummanni Oromoos Lammaa Magarsaas ta’e gutummaa miseensota OPDO irraa homaa hin eegu eegees hin beeku. Ummanni Oromoo gutummaa Oromiyaa keessa jirus ta’e inni ala jiru mirga isaa ofiin kabachiifachuuf qabsoorra jira. FXG gaggeessaa jira. Wayyaanees ta’ee ergamtoota akka bulchitoota naannoo sumaalee warra liyyuu hayilii ajaja wayyaaneetiin oromootti bobbaasan ofirraa qolachaa akkuma ture, funduraafis roorroo kamuu ni qolata. Itti jirasi. Kun jabaatee itti fufuu qaba. weerara naannoo sumaaleetiin itti dhufes Oromoon naannoo san jirus haa ta’u innii gutummaa Oromiyaa keessa jiru mirmatee jarreen kun adaba godhachuu qabu.


Oromiyaan yoo walaboomte malee, furmaatni xumuraa Oromoof hin argamu

Abdii Boruutiin Namni mata-duree barreeffama kanaa argu, qabiyyee barruu kanaa dubbisuu yoo baatellee, dhaamsi isaa maal ta’uu akka danda’u ni hubata jehdeen yaada. Haa ta’u malee, maaliif barruu gabaabaa kana waanan dhiyeesseef, qabxiilee tokko tokko kaasee ibsuun barbaada. Gara qabiyyee barreeffama kiyyaa otuu hin seeni dura, mee waan dhiyoo kana Sabboontota Oromootiin dubbatamaa ture fi mooraa Habashootaa keessatti waca uume tokko tokkon kaasa. “Itoophiyaan diigamtu malee, Oromoon nagaa hin argatu. Itoophiyaan Oromummaa hin fudhanne fi hin kabajne diigamuu qabdi. Itoophiyaan caccabuu qabdi malee diimookraata’uu hin dandeessu….” fi k.k.f. Haala amma deemaa jiru wajjin walqabsiisee yoon ilaalu, ani gama kootiin waan jedhame kanatti guutumaa guutuutti nan amana. Warrii Walabummaan Oromiyaa salphaadhumatti dhufuu waan hin dandeenyee dha jedhanii morman hedduu akka ta’an naaf gala. Haa ta’u malee, Impaayarittii sana diimookraatessuu fi Oromoodhaaf akka toltu godhuunis waan salphaa akka hin taane hunduu hubachuu danda’an jedheen amana. Dhiiroo, waayeen keenya xiinxala bal’aa waan barbaachisuu mitii bar! Namni haal amma deemaa jiru kana arguu fi dhagawu, ofduuba garagalee waa hundaa hubachuun akka rakkisaa hin taaneen dhugaa mul’achaa jiruu dha. Har’allee bar-dhibbee 21ffaa keessatti; keessumaayyuu ammoo yeroo Sabboonummaan Oromoo yoomiyyuu caalaa guddachaa fi dagaagaa jiru kana keessatti; yeroo uummatni keenya tokkummaa dhaan harka walqabatee; kaabaa-kibbaa, bahaa-lixaa, jiddugaleessaa fi akkasumas keessaa-alaa gaafii hundee (gaafii bu’uraa) gaafachaa jiru kanatti, gadheewwan tokko tokko sammuudhuma dur sanaan yaadaa; uummata keenya gad xiqqeessuu fi seenaa isaas xureessuuf duula nurratti bananii jiru. Maarree, uummattoota akkana waliin biyya takka, kan nuuf taatu, ijaarra jennee yaadnaa ykn yaallaa?? Deebii gaafii kanaa dubbistootaaf dhiisee; mee gara qabiyyee barreeffama kiyyaattan deebi’a. Ani barumsa fi beekumsa Seenaa qabaachuu baadhullee, dhugaa jiru tokko tokko seenaarraa hubachuun barumsa ykn dandeettii seenaa na hin gaafatu. Otuu fagoo hin deemin, mee seenaadhuma dhiyoo kanaarraa waan tokko tokko kaasuun barbaada. Asirratti, wantootni ka’uu danda’ani fi kan seenaan ragaa ta’uu danda’u baay’eetu jiru. Haa ta’u malee, dubbii gabaabsuudhaaf, dhugaa kanarratti hundoofnee, wanti jechuu dandeenyu gabaabumatti, Oromiyaa walaboomtu malee wanti Oromoof furmaata xumuraa (lasting solution) fidu waan jiru natti hin fakkaatu. Gaafii hundi keenyaa ofis ta’ee wal gaafachuu qabnu inni guddaan tokko: Warra akkantti seenaa keenya xureessan; siidaalee yaadannoo uummata keenyaas diiganii waa hundaa awwaaluu barbaadan….. waliin akkamitti impaayara sana diimookraatessinee Oromoof nagaa fiduu dandeenya? kan jedhu ta’a. Anaaf, akkuma armaan olitti tuqame, “Itoophiyaan diigamtu malee, Oromoon nagaa hin argatu. Itoophiyaan Oromummaa hin fudhanne fi hin kabajne diigamuu qabdi. Itoophiyaan caccabuu qabdi malee diimookraata’uu hin dandeessu” kan jedhu ta’a. Falli ykn furmaatni biraa natti hin mul’atu. Nagaatti. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Wayyaaneen Irraa-Jalaan Ummata Oromoo Fixaa Jirti, Kun Dacha’uu Qaba.

Baarentuu Gadaa Irraa// gessogeda@gmail.com Gama tokkoon Aga’aaziin qayee Oromootti bobbaafame, dhalataa Oromoo kamuu gaafii malee hidhee darara, karaarratti ajjeesa, gama biraan waraanni Wayyaaneen leenjiftee,hidhachiiftee bobbaafte Liyyuu hayiliin haaluma walfakkaatuun ummata Oromoo gama bahaatin weerararee kunoo ajjeesaa, qayee fi qabeenyarraa buqqisaa, kaanis ukkaamsee eessa buutee dhabamsiisaa jira. Saamichi silaawuu hojii ijoo sirnichi waggoota 25n darbaniif ittiin beekamuudha. Wayyaaneen waraana ishii bobbaasuun ajjeechaan, hidhaa-dararaan, akkasumas saamichi waggoottan 25n darbaniif gaggeessaa turtee fi jirtu quubsuu dadhabnaan kunoo ammammoo ummata Oromoo beelaan fixaa jirti. Nama beeleessuu qaama qabsoo ishii godhattee dhimma itti bahaa jirti. Ummanni Oromoo beelaan adabamaa, lubuun namaa hedduutis yeroo ammaa kana gaaga’amaa jira. Wayyaaneen akkuma waraana bobbaaftee Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqaasaa turtee fi jirtu beelaanis buqqisaa, qayee isaa dhiisee akka godaanu taasisaa jirti. Godaansa qayee isaa dhiisee gara mgaalaaleetti godhaa jiru kanaanis iddoo hedduutti kadhaa fi dararama hedduuf saaxilamaa akka jiru kan quba hin qabne hin jiru. Beelli, dheebuu fi dhibeen erga ummanni Oromoo sirna Habashootaa jalatti kufee asii kan irraa dhaabbatee hin beekne ta’ulleen takkaa akka bara wayyaanee kana akka ta’ee hin beekne eenyufuu ifaadha. Ummanni Oromoo osoo biyya lalliftuu fi gabbattuu kan biraafuu haftu qabuu imaammata weertoonni gabroonfattoonni akka wayyaanee irratti diriirsaniin har’a gadadoo hamaa jalatti kufee beela hamaa jala jira. Ummanni Oromoo waggootan 25n darbaniif kan rakkoolee adda addaan mankaraaraa ture dhiifnee beela yeroo ammaa kana impaayeera itiyoophiyaa muudatee fi namni miliyoonni 15 ol itti gaaga’amaa jiru kan yoo fudhannee ilaalle mil. 10 ol Oromoodha. Onoota 22 ol beela hamaaf saaxilamanii waan nyaatanii dhugan dhabanii sa’aa- namni balaa guddaaf saaxilame keessaa akka dhaabooleen mirga namoomaa fi dhaabbanni nyaata addunyaa FAOn ifa godhe keessaa 19-20 kan ta’an Oromiyaa keessa. Balaan dhaqqabaa jiru kan jedhamaa jiruu oli. Walumaa galatti wayyaaneen ta’e jettee Oromoo beelaan adabaa jirti. Biyya kam keessattuu roobni dhabamee gogiinsi dhalachuu danda’a. ykn roobni hammaatee miidhaa geechisee sa’aa- namini miidhamuun rakkoon dhalachuun waanuma jiru. Haata’uutii googiinsi ykn qilleensi jijjiramee roobni baayyachuun beela sa’aa nama fixu ni uuma jechuu miti. Biyya mootummaa qabdu, biyya sirna balaa jijjirama qilleensatiin dhufu hundaafuu qophii qabdu keessatti caamnis hammaatulleen, roobnis jabaatu ummanni beelaan hin dhumatu. Beeladoonni akka baalaa harcahanii qotee bulaaf horsiisee bulaan hin harcahu. Biyya mootummaa aantummaa ummataa qabu, biiya bulchiisni gaariin keessa jiru keessatti balaan kamuu dhufu rakkoon dhufe osoo balaa hin geechisin furama. Yoo balaan dhufe humna biyya sanaatii ol ta’eelleen aadaan addunyaarratti barame gargaarsa biyyoota birrraa gaafachuudha. Kan impaayeera Itiyoophiyaa wayyaaneedhaan bulaa jirtuu garuu kanaan adda. Wayyaaneen 1ffaa beela impaayeera itiyoophiyaa keessatti uumamaa turee fi jiruuf madda ta’uu ishii caalaayyuu gurraa fi ija addunyaa jalaa dhoksaa turte. Beela Imaammataa fi poolisii ishiin hordooftun ummattoota biyyattii keessumaawuu ummata Oromoo mankaraarsaa jiru kana karaa danda’ameen addunyaatti himuun gargaarsa kadhatanii furuu, akka inni lammitti hin deddeebine mala Saayinsii fi teeknooloojiin akka qonni guddatu qonnaan bulaa deeggaruurra inumaawuu akka beelli biyya san keessaa hin dhabamne yoo shira hojjettu muldhachaa ture, muldhachaas jira. Guyyaa tokko caamnaan ykn rooba hamaa roobnaan iddoo baayyetti ummattoonni biyya sanii ni beela’u. kan amma muudachaa jirus kanuma. Wayyaaneen gongumaa akka beelli impaayeera itiyoophiyaa keessaa badu hin feetu. Ykn hin barbaaddu, Beelli ishiif daldala bu’aa olaanaa qabu, kan horii guddaan irraa argataa turtee fi jirtuudha. Murni tun bara qabsoorra jirtu irraa eegaltee midhaan maqaa gargaarsatiin nama beela’eef alarraa dhufe murna gurgaratee dhala namaa kuma hedduun fixaa turteedha. Kanaaf ragaan ammoo isaanuma qondaaloota wayyaanee warra yeroo sanatti midhaan gargaarsaa alarraa gurraa turanii fi amma dhaabicharraa bahaniidha. Ammas kanumaatu wayyaaneedhaan maqaa beelaatin itiyoophiyaa keessatti raawwachaa jira. Namni ni dhumaa wayyaaneen garuu midhaan gargaarsaan dhufaa jiru daldalachaa jirti, bu’aa ishiii irrigataa maqaa beelaatin daldalti. Kun yakka guddaa, yakka dhala namaarratti hojjetaman keessaa isa olaanaadha. Har’a ummanni Oromoo googiinsa muudatee fi imaammata misoomaa wayyaaneen diriirste, Duula Liyyu hayilii fi waraanni Agaa’zii irratti bane jiruun tasgabbii dhabee beelaa fi balaa guddaaf saaxilamee jira. Ilmaan Oromoo kun mana hidhaatti guuramanii, kuun ammoo sababa adda addaatiin qayee fi qabeenyarraa buqqifamanii qotatanii jiraachuu ykn daldalatanii jiraachuu dadhabuun beela hamaa keessa jiru. Wayyaaneen daldala maqaa ummattootaain mi’eeffatte jabeessitee itti fufuuf; 1ffaa beelicha dhoksaa turte, 2ffaa isuma beele’e jetteeyyuu kan Oromoo xiqqeessitee ibsaa, ykn himaa turte, 3ffaa gargaarsa maqaa ummata beelee’eetiin alaa dhufe daldala siyaasaa Oromoo irratti ittiin gaggeessaa jirti, beelaan Oromoo adabaa, aarii irraa qabdu itti bahaa jirti. Kun yakka, yakka sanyii balleessuuti, yakka addunyaan beekuu fi hubachuu qabuudha. Ummanni Oromoo biyya keessaa fi alaa jiru keessumaa kan naannoo beelli kun itti hammaatee jiru jiraachaa jiru; ummanni Oromoo hargee bahaa fi lixaa, Booranni, Baalee, Gujii fi gammoojiin shawaa bahaa yakka kana sagalee olkaasuun addunyaatti iyyachuun dubii fardiidha. Addatti ammoo ummanni Oromoo naannoo beelli kun itti muudateen ala jiruu fi hawaasi Oromoo biyyoota gara garaa keessa jiru yakka wayyaaneen Oromoorratti gaggeessaa jirtu kana addunyaaf saaxiluun dirqama lammummaati. Lammii isaa biyya keessatti wayyaaneen beelaan adabaa jirtu baraaruun dubbii fardiidha. Yakka kana Addunyaan beekuu qaba. saaxilamuus qaba. Hara’a midhaan maqaa saba kanaatiin dhufaa jiru daldala siyaasaaf oolaa jira. ummata Oromoo beelaan miidhamaa jiru bira gahaa hin jiru. kan gahaa jirus wayyaanee deeggartan malee jedhamee nama addaan qooduun hiramaa jira. Keessumaa naannoo beelli kun itti hammaatee jiru, Harargee bahaa, fi lixaa gammoojjii Baalee, Shawaa bahaa, Booranaaa fi Arsii lixaa.. keessatti ummata balaa goognsaa fi immaammata wayyaanee dogongoraa ta’een beelaaf saaxilame beeladoonni jalaa dhuman sirnichi mormii narratti kaasaa turtanii fi jirtan ittiin jechuun beelaan adabaa jira. Yakka Adoolfi hitiler ayhudoota kaampiitti naqee beeleessuun raawwachaa ture kan fakkaatu irratti raawwachaa jira. Yakki Kun sirnaan balaaleeffatmuu qaba. keessumaa ummanni Oromoo biyyoota alaa jiru yakka kana addunyaatti saaxiluu irratti qooda isaa isa guddaa fi olaanaa bahachuu qaba.// Yeroo ammaa kana yakkatuu wayyaaneedhaan ummata Oromoorratti raawwachaa jira, yakki kun yakka sukanneessaa dha, yakka dubbachuufuu nama suruuruu dha, wayyaaneen gama tokkoon waraana bobbaasuun oromoo fixaa jirti, gama biraan ammoo akkuma addunyaan quba qabuu fi ragaa bahaa jirutti beelaan ummata Oromoo adabaa jirti. Yakki kun karaa danda’ame hundaanuu nurraa dacha’uu qaba. Diinni innikaan nu weertee nusaamaa, nu ajjeesaa, nu hidhaa fi nu dararaa jirtu Wayyaaneen gateettii keenyarraa bu’uu qabdi. Kan gateettii keenyarraa butu ammoo qabsoo keenya walirraa hin cinneen ta’uun wal nama hin gaafachiisu. Kan dirqama kana galmaan gahuu keessatti qooda olaanaa qabuu fi dirqamni dachaan irra jiru ammoo dhalootuma har’a qabsoorra jiru kana. Dhaloonni kun kana hubatee bakkayyattuu tokkumaa isaa cimsatee, irree isaa waleeffatee, qabsoo eegalame; qabsoo hidhannoo ABOn gaggeeffamaa jiruu cinaa hiriiruu fi FXG finiinsee itti fufuun dubbii ijoo fi fardii dha.