Naggaadeen alaabaa ar’aas waanuma kalee irra deebi’uun gad jabeessite

Waxabajjii 9, 2022 ABOn, xalayaa gaafa 06-06-2022 lakk.022/xly-abo/2022 gara Partii Kongiresii Federaalawaa Oromoo (KFO) barresseen haalli itti fayyadama alaabaa Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) seera biyyattii fi hariiroo dhaabbilee lameen tiksuun akka ta’uu malu gaafachuun keenya ni yaadatama. Hafurrii fi ergaan xalayaa sanaa gabaabaadha. Haafuurri xalayaa sanaa waanni sirreeffamuu malu dhaabbillee gidduutti wayita umamu karaa seeraa, naamusaa fi walkabajuun sirreeffamu qaba kan jedhu ture. Addi Bilisummaa Oromoo erga alaabaa kana ibsituu kaayyoo isaa godhatee raggaasifatee, akka mallattoo dhaabichaa godhatee qabsoo bara dheeraa ittiin haa hogganu malee, akka faajjii qabsoo Oromoo maraatti ilaala. Faaruun, ibsi, jechi, fi miirri ABOn alaabaa kanaaf qabu kanuma mul’isa. Alaabaan kun kan ABOti jechuun kan Oromoo miti jechuu akka hin taane ifaadha. Kan Oromooti jechuunis kan ABO hin ta’u jechuu miti. Seenaan ABO, seenaan Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBO) fi seenaan qabsoo baroota shantamaa asii Oromoo akka waligalaatti wal-hidhate jira. Kana irratti, osoo beekanii yookin hin beekin atakaaroo hin feesifnee kaasuun eenyuunu hin fayyadu. Alaabaa kanaaf miseensoti ABO, hogganni fi deggertoonni dhaabichaa akkasumas ummati Oromoo bal’aan walbira dhaabbachuun seenaa ummata cunqurfamaa keessatti, wareegama ol’anaa fi cululuqaa ta’e irratti baasan. Addatti ammoo hogganooti fi miseensoti ABO alaabaa kanaa waliin irbuu fi kakuu lubbuu qabu. Miseensi ABO yeroo dhaaba kanatti dabalame qabsoo seenu alaabaa kanaaf kaayyoo ABOtiif irbuu seena. Hanga har’aatti wareegamni bahe; lafeen itti caccabe; dhiigi itti dhangala’e; maatiin itti tamsa’e qabsoo keenyaaf utubaa hin raafamne ta’ee jira. Alaabaan kunii fi qabsoon ABO Oromoo tokkoomsuu fi akkasumas ummata carraa tokko, kaayyoo tokko fi fedhii bilisummaa fi walabummaa qabu tokko uumuu keessatti shoora akkaan mul’ataa ta’e qaba. Alaabaa kana kan eeggatu, tikfatu, kabajatu akkasumas bor abjuu keenya sanaan nu gahuu ummata bal’aa Oromooti. Dhaabni kamiyyuu alaabaa seenaa akkanaa qabduu; abjuu fi hawwii Oromoo muli’ftu; bilisummaaf walabummaaf asxaa taate ni kabaja, ni eegas jennee amanna. Ummatni Oromoo wareegama alaabaa kanaaf gumaachee fi gumaachaa jiru, hawwii billisummaa fi walabumma bakkaan gahachuuf faajjii isaa godhatee addunyaatti ibsatuuf taahuun ifaa dha. ABOn ummati Oromoo alaabaa kana akka qabeenya fi asxaa isaatti fudhachuu isa gammachuu guddaa irraa qaba. Kaayyoon ABOn bilisummaa fi walabummaaf qabu ummata keenya biratti jaalatamuu fi fudhatamu akka ta’etti hubata. ABOn aktivistoonni fi gartuuleen alaabaa kana qabatanii socho’aa turan qaamuma kanaa godhee ilaalaa har’a gahe. Kanaaf fayyadamuu aktivistootaa ilaalchise guyyaa tokko yaada mormii kaasee hin beeku. Ummati Oromoo hiriira dantaa Oromoo tiksu kamirratti; duula dipilomaasii ummataa irraatti; dhimma Oromoo biyyoota biroof ibsamu irratti; gaafii Oromoo Mootumma Gamtoomaniif (UN) dhihaatu irratti; yookin guutuu addunyaaf dhihaatu irratti fi dhimma hawasaa irratti akka mallattoo enyummaa fi asxaa sabummaa isaatti fayyadamuun mirga Oromoo maraati. Kanneen akkasi ABOn akka injifannoo kaayyoo isaafi kan Oromoo waligalaatti fudhata. Kaayyoon ABO ummata carraa tokko, biyya tokko fi hawwi tokko qabu uummuuf waan ta’eef. Partileen Oromoo kan biroon alaabaa kaayyoo isaanii ibsu mata mataatti qabu. Hogganootni isaaniis akkuma hogganoota ABO kaayyoo dhaaba isaanii kan itti amananii fi kan ABO irraa adda tahe ittiin ibsatan alaabaa fi faajii mataa isaanii qabu. Akka seera biyya kamiittuu, kan biyya kanaa dabalatee, partileen siyaasaa alaabaa seeraan, aadaan fi seenaan kan mataa isaanii ta’e, kan dhimma siyaasaa kanneen akka walgahii, ibsa midiyaa, hiriira, xalayaa, asxaa waajjira isaanii, duula filannoo fi kannen kana fakkaatan irratti fayyadamu. Paartilee kunnnen alaabaa isaanii kaayyoo yookin sagantaa siyaasaa mataa isaanii bakka bu’u fayyadamuun ummataa burjaajii irraa oolchuu fi adeemsa iftoomsuuf fayyadamu. Yoo kana ta’uu baate partii addaa, sagantaa siyaasaa addaa, asxaa addaa dhaabboleen siyaasaa hedduun adduynaa irra jiraniif hin barbaachisu ture. Dhimmi alaabaa dhimma kaayyooti jechuudha. Alaabaan dhaaba tokko sagantaa siyaasaa fi heera ittiin bulmaata dhaaba sanaa keessatti ifaan caqafamee qaama hariroo fi adeemsa paartilee biyya tokko masakuun raggaasifama. Kunis hojii fi adeemsa keenya guyyuu taliiga. Kan ABOf kan waa’ila keenya KFO haaluma kanaan hojiirra oole jira. Hariiroo kana walii tiksuun ammoo seera sanaaf itti gaafatama qabaachuu irra taree hariiroo keenya daran jabeessuuf walhubannoo gaarii tolchuuf nu gargaara. Xalayaa armaan dura KFOf barreeffame sana irrattis, hoggantooti dhaabbilee keenya lamaaniis seera lamaan keenyaayyuu waliif kabajuu malu jennee wal gaafanne. Dhaaba KFO fi hogganoota saanii waliin hariiroo ijaaraa qabna. Kuni ammoo qabxiilee waliigallu irratti fi dantaa Oromoo tiksa jennee amannuu irratti daran jabaannee akka itti hojjennu nu gargaara. Yaada KFO waliin kaafne kana irratti walmormi ‘alaabaan kun kan Oromooti moo kan ABOti’ jedhu tokkollee hin kaafne. Ummati Oromoo ‘ni fayyadama moo hin fayyadamu’ jedhus hin kaafne. Ka’uus hin danda’u. Garuu dhaabni siyaasaa kamiyyuu alaabaa fi asxaa sagantaa isaa ibsuun alatti yookin ammo kan seeraan isaaf kennameen alatti sochii siyaasaaf (political mobilization) akka kan isaa ta’eetti fudhatee alaabaa dhaaba biroo fayyadamuun sirraffamu qabaa jenne. Yaaddoo ummati keenya dhimmoota tokkommaa isaa tiksuu malaniif hin malle dammaqinaan ilaalu ni hubanna. Sun guddoo gaabiffamu qaba. Osoo waantoti rakkoo uumuu malan jedhanii yaadaman hin babal’atin karaatti wal-deebisuun ammoo tokkumma keenya daran jabeessa. Kanneen faallaa keenya dhaabbataniif tokkommaa Oromoo fi dhaabbilee Oromoo laaffisuuf halkanii guyyaa dalagan akka jiran dagachuu hin qabnu. Hariiroon dhaabbilee Oromoo waan wal-ta’ani irratti waliin hojjetan; waan wal-hintaane ammoo bulfatnii mala wal-hubannoo qabuun boruuf turfatanii itti deeman jennee waliin hojjataa as geenye diina Oromoof gammachuu hin kennu. Kanaaf ummati keenya, kanneen tokkummaa Oromoof dhippattani, burjaaja’uu irraa jabaadhaa of- eegaa jenna. Haala hayaataa fi kabaja qabuun akka waliin dubbatuuf ummata keenyaaf dhaamsa dabarsina. Ummatni keenya alaabaa itti waliin wareegamne kana bifa fedhee fi ittiin sabummaa isaa dhaadessuu, faayatuu fi hawwii bilisummaa isaa ibsatu dhimma itti bahuuf mirga guutuu akka qabu gadi jabeessinee amanna, irra deebiin mirkaneessina. Yeroo kana jennu, akka ilaalcha ABOtti, alaabaan kun sagantaa fi akeeka dhaabbateef akka ooluu kan tohatuu qabu ABO caalaa ummata itti wareegame dha jennee amana. Alaabaan kun kaayyoo bakka bu’uu fi sangantaa siyaasaa dhaabbatuuf qaba. Qaamni siyaasaa fi hoggannooti dhaabbillee siyaasaa sagantaa siyaasaa alaabaan sun dhaabbateen alatti sochii siyaasaaf fayyadamuu irraa akka of qusatan gaafanna. Gama keenyaanis alaabaa kaayyoo fi sagantaa siyaasaa keenya bakka hin buune sochii siyaasaaf hin fayyaadamnu fayyadamnees hin beeknu. Kana walii kabajuun hariiroof waayilummaa qabsoo nuu jabeessa, sochii siyaasaa keenyaa tartiiba fi sirna itti hora. Alaabaan kun akkuma ammaan tana Oromoon offitti fudhatee akka sabaatti alaabaa isaa godhate, fuulduratti alaabaa biyyaa Oromiyaa fi mootummaa akka taatuu gochuuf ummata waliin qabsoo isaa itti fufa. Injifannoo Ummata Bal’aaf! Adda Bilisummaa Oromoo Waxabajii 9, 2022 Finfinnee


“OTOO  LOON HINGALIN HATTUUN MOORAA  GUUTTE”  JEDHAN

#OromoRevolution Ummani Oromo mirgaa fi demokrasi Abbaa biyyummaa isaatiif qabsa’u erga jalqabe jaarraa tokkoo ol laakoofsisuun isaa beekamaadha. Kana keessatti Oromoon miliyoonatti lakkaawaman wareegama lubbuu,qaamaa, qalbii akkasumas qabeenyaa fi yeroo kafalanii jiru. kana keessatti wareegama kaffalameef harr’as kafalamaa jiru dhaloota baay’etu keessa darbee asga’e. jaarraa tokko guutuu darbe keessatti dhalooni darban hundumtu osoo wareegama lubbuu hin kafalini,hin dararaminnii fi hin buqa’in asgahe hin jiru yoo jedhame dhaadheessuu hinta’u. haata’u malee dhalootaa dhalootatti garaagarumsi jiraachuun isaa waan hin oolle dha. Umanni Oromoo Ummata guddaa fi Ummata Adaa fi safuu qabu Umata beekaafi Qaroodha. Haata’u malee Ummata kana tokkummaan ijaarani qabseessun Hoogana jabaa fi muldhata qabu barbaachisa ture. sana dhabuu keenyaan hanga har’aa jaarraa amma keessa jiru jaarraa 21faa kanatti ajeefamuu, dararamu, hidhamu, buqaasifamuu fi saamamuun carraa jireenya Oromo ta’ee itti fufee jira. sirnooni dhufaa darbaanis Ummata oromo humnaan itti roorisanii lafaa fi Biyya isaa irraa buqisani baqataafi kadhataa taasisan jiru. Keessattu Oromoota giddu galeessaa yookan Shawa duula nafxanyooni itti fufiinsaan irrattii gageesaniin lafa isaa irraa buqa’ee oromiyaa mara keessattii fi naannoo Ummatoota kibaa keessatti facha’ee argama. Fakkeenyaaf Oromoota giddu galeessa faca’a n keessaa bakkoota 1.Godinaa baalee anaa hunduma keessa 2 .Godinaa Arsii 3.Godinaa Harargee 6.1 Anaa Qarsaa keessa Ganda Shawaa Xoxobi, Qarsaa Sumee, Foollaa gubataa, Shawaa baalagari fi ganda hadaree jedhaman keessa akka gandaatiti jiraatu. 6.2 Anaa Geeraa 6.3 Anaa Saqaa coqorsaa 6.4 Anaa Omoo naaddaa 6.5 Anaa diimtuu 6.6 Anolii limuu kossaa,gommaafi maannaa keessa faca.anii jiratu. Kuni kan ta’e duula nafxanyootni ummata Oromoo irratti bananiifii lafa isaa irraa buqisanii lafa irraa baleessu yaalaniidha. Hara’as maqaa inveestimeenti jedhuu fi magaalaa finfinnee balisu jedhuun Ummata kana yeroo lammaffaa dhaaf buqisaa turaanii haacaaluu jidhanii ammo ciruma isaatuu kaartaa yookaan Map Oromiya irraa haquudhaafi balleesuu karoorfatani master plaanii jedhani naannawa finfinnee kilomeetira 100n naanesani ammas harka lafa jalaatin itti deemaa jiru. kana jechuun Finifinnee irraa hanga Walisoo fi Amboo gara lixaatitti, Finfinnee shanoo fiicee gara kaabaatiiti, Finfinnee adaamaa gara bahaatitti jechuu dha. Haata’u malee Ummatni Oromoo kaabaa kibbaan bahaa lixaan iyyee iyya dabarsee waliif birmatee eenyummaa isaa diina isaatitti argisiisuu irra darbee Addunyaa mara rifachiisee diinota isaa jilbiibbiin deemsisee dhiifama gaafachise. ani akka nama tokkootitti kabaja fi galatni kan warraa wareegamee akasumas Umata Oromo maraaf Haata’u baayeen ittii boone. waggoota dhibba darban keessa Oromoon Akkasitti walta’ee qabsaahaa hin turre namuu godinaa godina dhuma isaa irratti qabsoo gageessa ture male. Hara Oromoon dambidoolloo jiraatu kan Baha harargee jiraatu kan baalee jiraatu hundumtuu fageenyi otoo isa hindaangesin Buraayyuun kankeenya Sabbataan kankeenya Finfinneen kankeenya jedhee bakka jiru hundati qabsoo itti fufee wareegama wal’iraa hicinne kaffalaa jira kufee kufsaa fi ajjeesee du’a jira. Eegasuu ani amma seenaa qabsoo Ummata Oromo eenyuma yuu itti himuuf barsiisuu Otoo hinta’in dhugaa nattii fakkaate tokko ibsachuu dhumaf akka ta’ee namuu akka naaf beekun barbaada. Qabsoon Ummata Oromoo Essaa ka.ee sadarkaa Ammaa kana irra ga’e? Gaafii kanaaf haraa Oromooni hundumtuu deebii quubsaa Qaban natti fakkaata.kanaafis dhalootin hundumtuu gatii kaffalaa dhufe ammas kaffalaa jira waan ta’eef har’as Qabsoon Ummata Oromo sadarkaa ol’aana fi xumuraa irra ga’ee jira jedheen amana.haata’u malee qabsoon kun har’uma akka calee yookan marga rooba argatee kan lafa keessa ol hin bane yookan tasa hin biqle.yookaan midiyaa Hawaasaa garaagraa marsaritii adda addattin asi hingeenye. Midiyaaleen hawaasa ga’een isaan qaban xinnaadha jechuu koo akka hintaane namu hubachuu qaba ga’een inni qabu baayee ol’aanaadha. keessatuu ga’een inni hojii qabsootif gumaachu fi gumaachaa jiru bayee ol’aana ta.uu isaa sirriitan hubadha.Eeyyeen har’a galata Teknoolojii haata’utii Odeefannoon daqiqaa gidduutti Adunyaa mara walgaatit jira.Umanni Oromootis Ta’ee Qabsaotnii Qabsoo qabsoo Umata Oromoo tis Teknoolojii kanatti fayyadamuudhaan Qabsoo Ummani Oromoo Abbaa biyyummaa tifi mirgasaatif godhuti fayyadamuun dirqama ta’a qofa Otoo hinta’in waan wal’ nama gaafachiisu miti.kuni kana ta’ee otoo jiru Qabsoon Ummata Oromoo kan asga’e akkasumatti wacaafii dhiichisa yerootin miti.akkan gubbaa irrati tuquu yaaletti jaarraa tokko darbe keessatti dhalooni hundumtuu gatii kafalaa dhufee jira. hata’u malee suni bifa qindaawaa dhaan gageefama waan hinturreef injifannoo waliigalaa galmeessuun hindanda’amne ture.kan biraa hafee baruma dhiyoo keessa Waldaa macaa fi Tulamaa gadidhaabuuf Wareegama xinnaa hingaafanne ture wareegama baayee gafate ture. Kan lammataa dhaaba waalta’ee Ummata Oromoo qabseessu fi dura bu’umman qabsa’u ABO gadi dhaabuun Wareegama qaqalii gaafate qofa Otoo hinta’in namoota Qaroo ija Oromoo ta’an baayeetu itti dhume.Alaabaa Oromoo Har’a Eenyumtii keenya mirmirsinu kanas Warruma gaafas lubbuun teenya Oromoof Oromiyaa dhaaf Haadabartu jedhanii darbantu nuutolche yookan nuuf uume. Wareegamnii kuni gootota heddu kan itti kafalle yoota’u Jeneral Tadasa Birruu,Baaroo Tumsaa,Magarsaa Barii,Elemoo Qlxuu fa’a irraa kaasee hanga guyyaa haraa kanatti mirgaafii bilisummaa Orommotif Jecha Adda Adda isaanii rasaasa diinaatiin rukutamanii kufan hunduma dabalata.kana qofa otoo hinta’in barrii sun bara oromoonu bara wal hin beekneefi walii birmachuu hindandeenye bara dukkana Roobaa bara interneetii mitii bilbili lee hin jirre bara walquunamttin bahaa lixatti Ergaa namaatiin qofa ture innuu wal arguudhaaf kan baatii lama sadi namatti fudhatu keessaa kaasetu kan qabsoon kuni tirachaa asga’e. Egaa qabsoon akkanatti asga’e kun har’a Oromoota miliyoonaan lakkaawamu hirmaachisee eenyummaa Ummata Oromoo Addunyaatti beeksisuu bira darbee diinota Oromo jilbibbin deemsisaa jiru kun kan asga’e maatiin gutummaati Itti dhumee abbaafi ilmi haatiifi intali itti wareegamani kuun buqa’ee lafa irra badee kuun Achi buuteen isaa dhabamee kuun amoo akka godinaatitti faca’e asga’e malee qoosaatti mit. Fakkeenyaaf Ummata Oromoo Giddu galeessa yokan Shawaa fi Oromoota Walloo fudhachuun nidanda’ma.hoggaa 400ol nafxanyon duula guyya tokkollee irraa hndhaabne ture. kan biro Qabsoon akuma Baaburati namuu buufata isaa tii ka’ee hanga demu deemetu irra bu’a gariin bakkuma ka’umsa baaburichatii koree qajeela gariin karaa dhuma irraa itti dabalamaa deema hundumtuu ka’usaa irraa kaasee hanga xumuraa hindeemu bakuma ga’eeti bu’a gariin akka carraa ta’ee ka’umsa anga xumuraatitti deema gariin xumura irratti koreetuma xumura ga’a qabsoonis akkasuma kan jalqabe qofatu xumura jechuun hindanda’amu akka carraa yoota’e gaaridha yookaan kanuma booda dhufetuu xumuruu dan’a jechuu dha.Ani hoggaa 10 kudhan dura yoon mooraa qabsoo Oromootitti makamu waa lama Hubachuudhaan ture, 1faa rakkoo fi gidiraa Ummani Oromoo keessa jiru hubzchuu dhaan 2faa Qabsaa’ota qabsoo ummata Oromootif diinaa wajjinin hudhatti walqabani kufaa diina kufisaa jiran ilaaluf hubachuudhan, akkasumas Nu ilaalee namni qabsichatti makameef makamaa jiru baayee dha jedheen amana. Laafinnii fi jabinni keenyas ta’ee warra qabsoo kana Hoogganaa turan maalini yoo jedhame? Dadhabbini jiru Kuma tokoof dhibbatokkoo fi tokko ta’a Jabinnii jirus Kumatokkoof dhibatokkoo fi tokko ta’a Dadhabina ture tokko tokkon kaasani dubbachuufi gamaagama ga’aafi xiinxala yookan qorannoo ga’a nama barbaachisa ta’a garuu maaliif Injifannoo xumuraa galmeessuu dadhabne kanjedhu irraa kaanee eenyumiti keenya yuu yaada mataa keenyaatif Xinxala mataakeenyaa qabaachuu nidandeenya. Jabinni tureefi ammas jiru maalini yoojenne Ilminamaa hundumtuu yeroofi dandeettii isaatin waa hojjeta raawatas ilminamaa waahundumaa waluma irraa barachaa asga’e namni tokko hangamuu uumaman beekaa yoota’eyuu lafumaa ka’ee doktora hinta’u sadarkkaa tokkoffaa hanga Universititi barachuu qaba, namni hangamuu yoo barmootaan fagaatee deeme barsiisota isaa kansadarkkaa sadrkkaan isabarsisaa turan hin irraffatu yoo argesi Akuma dur barsiisaa isaa ture sannatti kabajee nagaa gaafata maliif bu’uuri namicha kanaa barsisota sadarkaa sadarkaan isa barsisaa turanidha waanta’eef. Ani hogaa kudhan dura baran qabsooti makamu mucaan koo ishiin angaftti umuriin ishi hoggaa torba saddeet turte.har’a University seentee jirtti tarii Umuriin ishi Amma hoggaa kudha sadeeti ta’a. kanaaf Qeerroon Oromo harra diinaan hudhatti walqabee kufee kufisaa jiru yookaan ajjeesee du’aa jiru kuni anaaf Hijoollee kootti yookaan hiryaa intala kootiti Warraa naduraa tiif ammo Akaakayuu dha jedheen yaada akka dhalootaatiti jechuu kooti. Kanaaf Qabsoon Umata Oromo Abbaa,Ilmaa fi Akaakayyuu dhaan kan walitti hidhate yookaan hidhamee dha malee kan midiyaalee Hawaasaa Uumeefi kan namtokkeeleen oligadii figee ittiin Dhaadatu miti yookaan kan bubbee yeroo oboboleettin bubbisee fide miti walitti hdhinsa baayee qaba akasumas bu’aa bayii baayee dabarsesi, Kanaafuu dubbin akka har’aa hinture asga’u dhaaf wareegama qaqaaliifi bu’aabayii baayee keessa darbamee tudha. Har’a garuu namoonii Hoggaa lamasadi dura Finfinneetti dedeebi’anii lafa gurgurachaafi mana ijaarachaa turan garuma bubeen bubisutti kan wajjinin bubbisan biyaa Alaa ta’anii Hirira nagaa lee ba’u dhaaf kaameraa Wayyaannee jalaa kan dhokatan har’a Dhiiga ilmaan Oromoo dhangala’aa jiruun bakka argachuu dhaaf dhiigaa ilmaan Oromoo Dhiiga Hoolaa rakoo taasifatanii Irra tarkaanfatani Waabutachuu dhaaf Shubbisaa jiran lakkoofsi isaanii Akka malee baayachaa dhufu bira darbee Abbaa Qabsoo ta’ufa’a fi Abbaa Qabsoo of fakkeessuuf yeroo akkamalee Oligadii fiigaa jiran mulatu.eenyumti namni Oromoo ta’e tokko karaa isaaf danda’ameen ummata isaatiif qabsoon karaa kaminu inni gumaachuuf ejjennoo fedhellee haaaqabaatu hanga cichoominaan galma ga’insa qabsoo Oromotif yoota’e ani akka nama tokkoo titti kabajaa ol.aanan qabaaf. haata’u malee gariin namaa yoo qabsoon qabbanooftee achi buuteen isaanii kan hinbeekamne kan wayyaanee jala kaatani harcaatuu wayyanee funaanachuuf olii gadii fiigan kan qabsoo Umata Oromoo keessa ga’ee homaa takkallee kan hin qabne Qabsoon yoo hoo’itee isaan ibidda saafaa itti ta’ani isaan caalaa shubbisaafi dhiichisan kan hnargamnne dhiiga ilman Oromootin Masaraa Minilik kana fa’a seenuu kan hawan natti fakkaata. namoonii baayeen qaba nagallakkisaa jedhu asiifi achitti akkawaaan walgain wayyaanee balleessu walga’idhaan mudamu dhiigaa Ilmaan Oromoottin waabutachuu dhaaf hirriiba hin qabani. namuu wal ga’ee haala qabsoon Ummata Oromoo keessa jiru hubachuu walhubachiisuufi namuu hanga humnaafi dandeetti isaa qabsoo kanaaf deeggarssaafi tumsa akka godhuuf hojjechuun waanuma Lammii oromoo tokkoofi Oromoota irra eegamudha.garuu kan homaa keessa hijirree fi homaa gumaacha tokkollee keessaa hiqabne Hundi dhiiga Ilmaan Oromo dhiiga Hoolaa rakko godhatee Irra tarkaanfachuu dhan waa jalaa butachuudhaaf warraa dhagaafi mukattii Of buusaa olantuu nama raja. Kanaaf Ummani Oromo warraa dhiigaafi Lafee keetin waabutachudhaafi gaggabanif bakka otoo hinkenini Qabsoo kee akka jabeesitee itti fuftuun jechuu barbaada yookaan dhaamsa qaba, Qabsaa’otni Dhuguma abbaa biyyummaa Oromoottif Qabsootti jirttanis ejjennoo garagara yookaan ejjennoo fedhe yoo qabataniyuu yookaan qabaadha fedhiifi galma ga’ii qabsoo Ummata Oromotiif jecha waldura dhaabachuu dhiiftani baruma baran otoo walii keenyan wal dura dhaabanuu diini numatti fayyadamun Ummata keenya lafa irra fixaa jira.kana waanta’eef namni dhimi Oromo isa ilaalu hundumtu dantaa mataa isaa dhiisee dantaa Ummataa tif of Wareegutu nura jiraata.yoo kana hinta’in dhiiga lammiwan keenyaa dhiiga sare taasisuuf waan deemaa jirru natti fakkaata. Yoon dogongore dhiifama Injifanoon Umata Oromootif Kol. Abebe Geresu


Xalayaa Oromummaa: Adda Dimookraatawa Oromoof (ADOf) Abdii Boruutiin Duraan dursee nagaan Obbolummaa fi Oromummaa isin haa gahu. Akkuma yaadatamu, dhiyeenya kana jaarmayaa PG7 jedhamu waliin waliigaltee akka mallatteessitan ni beekama. Isuma sana waliin kan walqabatu barreeffama gabaabaa tokko mata-duree “Waliigaltee ODF fi PG7 ilaalchisee gaafiilee deebii argachuu qaban” jedhu dhiyeessuun kiyyas ni yaadatama. Xalayaan tiyya tunis gara qabiyyee ishiitiin barreeffama sanarraa adda hin taatu. Haa ta’u malee, akkan isiniif barreessu kan na taasisan dhimmoota hedduu dha. Dhimma namoota tokkoo lamaa otuu hin taane, dhimma saba Oromoo fi qabsoo bilisummaa isaa ilaallatu waan ta’eef, addatti dhaamsa kana isniif erguu barbaade. Gara ijoo dubbiitti otuu hin seenin dura, wantin ibsuu fedhu, karaa danda’amu hundaan QBO kana keessatti gahee keessan taphachuu fi qooda keessan gumaachuuf tattaaffiin isin gootan kabajamuu qaba. Akkan hubadhutti, qabsoo tana galiin gahuuf, karaalee adda addaa fi tooftaalee garagaraatti fayyadamuu akka barbaaddanis ni beekama. Tooftaa fi tarsiimoo siyaasaa adda addaatti dhimma bahuun gamnummaa siyaasaa akka ta’e, kun dhugaa waliigalaa ti. Diina waloo tokko kuffisuuf jedhamee jaarmayoota gara garaa waliin tumsa uumuunis akkasuma waan haaraa miti; kana godhuun barbaachisaa ta’as. Haa ta’u malee, isin caalaa beekuu baadhus, tumsa uumuu irratti ofeeggannoo guddaa barbaachisa. Tooftaa fi tarsiimoo yeroo gabaabaatiif jennee, kan yeroo dheeraa irratti rakkoon akka hin uumamne gadi fageenyaan xiinxaluun murteessaa dha. Gara jaarmayaa waliigaltee waliif mallatteessitaniitti, PG7, yoon deebi’u, jaarmayaan kun fedhii saboota impaayarittii sanaa guutuuf otuu hin taane, hawwiin isaanii inni guddaa fi hangafti, karaa danda’amu hundaan impaayarittii tana tokkummaa ishii jiraachisuuf warra halkanii fi guyyaa hojjechaa jiran akka ta’en hubadha. Kana birallee dabree, otuu akka fedhii fi hawwii isaanii ta’eefii, warra sirna dulloomaa durii sana deebisanii ijaaruu barbaadan akka ta’anis waan nama mamsiisu natti hin fakkaatu. Akka hubannoo kiyyaatitti, isaan Oromoo waliin tumsa ijaaruu kan barbaadan, kaayyoo isaanii bakkaan gahachuuf jedhanii, nutti fayyadamuuf yoo ta’e malee, dhugumatti kaayyoon QBO galii barbaadamu akka geessu hawwaniitii miti. Mee hubadhaa, yeroo hundaa jaarmayoota Oromoo kan gara garatti hiraman keessaa tokko tokko barbaadanii ofitti qabuuf yaalan malee tokkummaan jaarmayoota Oromoo isaaniif diinummaa dha. Kan biroo dhiisnee, waanuma yeroo dhiyoo kana ta’e yoo kan yaadannu ta’e, jaarmayaa “Jijjiirama” jedhamee ABO irraa kophaatti bahe waliin sirbaa akka turan; hoggantoota tokko tokko miidiyaa isaanii irratti affeeruudhaan harka walii rukutaa fi walfaarsaa akka turan dhugaa lafarratti mul’atee dha. Gareen ABO tokko, kan Jeneraal Kamaal Galchuutiin hogganamaa ture bara 2012 kaayyoo fi sagantaa ABO jijjiirre jedhanii yeroo labsan sanatti, wanti mooraa Habashootaa keessatti mul’achaa ture waan hirraanfatamuu miti. PG7 yeroo sana ABO jijjiiramaa sana waliin tumsa ijaaruuf yaalii akka godhanis ni yaadatama. Haa ta’u malee wanti irra gahame hin beekamu. Sana biraayyuu dabree, kunoo ABO gareen Generaaal Kamaaliin hogganamaa ture sun, maqaa haaraas moggaafatee (Kallacha Walabummaa Oromiyaa – KWO), kaayyoo jijjiirre jedhan sanas deebisanii haaromsuudhaan walabummaa Oromiyaatiif akka qabsaa’an labsanii jiru. Maaliif ta’uu danda’een gaafii biraa ti. PG7 tu of keessaa isaan baase moo jaruma keenyatu waayee isaanii hubatanii; gara mooraa QBOtti deebi’an? Maarree, jaarmayaa PG7 kana keessatti wanti jijjiirame maaltu jira jettaniiti; isinis dabaree keessan eeggattanii waliin hojjechuuf waliif mallatteessitan? Wayyaanee diina waloo kana kuffisuu alatti, kaayyoo QBO ilaalchisee maalirratti waliigaltaniiti, waliigaltee fi tumsa kana mallatteessitan? Kan keessanii kana maaltu adda taasisa? Gaafiilee kanaa fi kan kana fakkaatantu barreeffama yeroo dabree sana akkan dhiyeessu na taasisanii turan. Gaafiilee deebii argachuu qaban kanan jedhes achirraa ka’eetani. Shakkii ani jara kanarraa qabutu gaafiilee hedduu na keessatti uuma. Waayee kana akkamitti saba Oromootiif ibsuu dandeessu? Wanti hubatamuu qabu tokko, jaarmayootni habashootaa tumsa Oromoo kan barbaadan karaa lamaani. Karaan tokko, warra kaayyoo QBO ifa hin taasifne fi kanarratti cichina hin qabne barbaadu. Karaan biraa ammoo, jaarmayoota Oromoo, kan gara gara faffaca’anii; humna laafaa ta’an barbaadanii ofitti qabuu yaalu. Kuni ammoo itti fayyadamuuf akka ta’e abbaa fedhe jalaayuu waan dhokatuu miti. Jaarmayoota Oromoo tokkoomee humna ta’e (innuu yeroo ammaa hin jiru malee) isa kana waliin hojjechuu hin fedhan. Humni Oromoo jabaan kaayyoo isaanii dura waan dhaabbatuuf, humna akkanaa arguus hin barbaadan. Waayee kana isinitti himuun barbaachisaa miti. Waanuma isinuu keessa isaa beekatanii fi hubattanii dha jedheen amana. Oromoon otuu humna jabaa hin horatin; otuu sirriitti itti hin qophaayin; Habashoota waliin waliigaltee uumuun dogoggora seenaa akka ta’e fi har’a maaliirraan akka nu gahe, Konfaransiin London sun ragaa ta’uu danda’a. Kan yeroo sana waliigaltee sana mallatteesses inni tokko Hogganaa ol’aanaa ADO har’aa ti. Akkamitti kan dabre sanarraa barachuun dadhabamee dogoggorri lammaffaan dalagama? Har’as dhiibbaa mootummoota warra dhiyaatu jira jechuu dhaa? Dhiibbaan yoo jiraate ammoo, lakkii jechuun ni danda’amaa bar. Hiree saba keenyaa kan murteeffatu nuyi malee, alagaan hanga yoomiitti nuu murteessuuf jedhee dhiibbaa nurratti uuma? Kan biraa ammoo, kan caalaatti dhiibboo natti ta’e, yeroo ammaa yeroo uummatni keenya kutatee ka’ee; bilisummaa goonfachuuf wareegama ulfaataa kaffalaa jiru kanatti; mooraa QBO keessatti yoo danda’ame, tokkummaa jaarmayoota keenyaa yoo kun hin danda’amne tumsa ijaaruun gaafii bilbiltuu ta’aa otuu jiruu; kana illee dhugoomsuuf waliigaltee fi walhubannoorra geenye jechaa otuu jirtanuu; koreen tokkummaa/tumsaa uumamee hojjechuuf jira jettanii dubbachaa otuu jirtanuu; kana bakkaan otuu hin gahin, maaliif tumsa alagaa brbaaduu deemtan? Yeroo ABO irra kophaatti baatanii jaarmayaa haaraa ijaarrattan, nuti qabsoo hidhannoo hin gaggeessinu jettanii ibsaa hin turree? Har’a maaltu dhalateeti, mooraa QBO keessa warri qabsoo hidhannootti amanan otuu jiranuu isaan waliin hojjechuu (tumsa waliif ta’u) dhiistanii; xinnaatus jaarmayaa qabsoo hidhannoo gaggeessaa jiru waliin tumsa biraa barbaaduu deemtan? Isa kana akkamitti laaltu? Miila tokkoon mooraa keenya keessa dhaabbachaa; kan biraatiin mooraa Habashootaa keessa seenuu hin ta’uu? Gaafiilee dhuma hin qabne!!!!! Akkuman kanaan duras yeroo baay’ee irra deddeebi’ee barreessaa ture, tumsi ijaaramu sadarkaa sadarkaadhaan yoo ta’e gaarii dha jedheen amana. Sadarkaan duraa, tokkummaa yookaan tumsa mooraa QBO; kan itt’aanu tumsa jaarmayoota sabaoota cunqurfamoo waliin ijaaramu yoo ta’u, yoo kun milkaaye fi cimee humna amansiisaa uume booda, Habashoota waliin tumsa hundaa hammatu ijaaruutu silaa karaa murteessaa dha jedheen yaada. Mana keenya otuu hin qulqulleessin; humna mooraa keenyaa otuu hin jabeessin, bu’aa maal nuu fiduu danda’a jettanii jara kana waliin tumsa ijaartu? Sochiin warraaqsaa kan uummatni keenya godhaa jiru kun isaan sodaachisee; yaada isaanii akka irra deebi’anii hubatan yoo isaan taasise malee, Habashootni isuma durii sanaa bar!! Shira fi gamnummaa siyaasaa isaan taphachuu barbaadan isin jalaa waan dhokatu natti hin fakkaatu. Xalayaa kiyya xumuruudhaaf, akka ilma Oromoo tokkootti dhaamsi ani isiniif dabarsuu barbaadu (fudhachuu ykn dhiisuun mirga keessan ta’ee) humna jabaa fi amansiisaa otuu hin qabaatin, waliigalteen isin jaarmayaa kaayyoo QBO hin fudhanne waliin gootan kun gaaga’ama fiduu waan maluuf, seenaa dabre irraa barattanii; waayee kana keessa deebitanii akka ittiyaaddan isin gaafadha. Bu’aa fiduu danda’a jettanii, booda siriidhaayyuu faallaa kanaa ta’ee akka hin argamne; isinis seenaa xuraaye akka hin galmeessine waayee kana sirriitti ittiyaaduun barbaachisaa dha jedheen amana. Wayyaanee nama-nyaataan, kan hanga funyaaniitti hidhatee jiru kun, akkuma mootummoota isa duraa, innis kufuun isaa waan ooluu miti. Yoom akka ta’u beekuun rakkisaa ta’ullee, kufaatiin isaanii waan dhiyaate fakkaata. Waan dabruun hin oolleef, dogoggora seenaa hin hojjatinaa. Ilmaanuma abbaa fi haadha tokkoo waliin tumsa waliif ta’uutu wabii Oromoo fi Oromiyaa ta’uu danda’a. Oromummaatu dursa argachuu qaba. Oromoon yoo makmaaku: “Lagni (galaanni) darbuuf jedhu si hin fudhatin; jaarsi du’uuf deemu si hin abaarin” jedha. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Faana Fayyisaa!

Baarentuu Gadaa Irraa Sammuu ofii gurguranii, garaa ofii qofa guttachaa yeroof jiraachuun ni dhanda’ama ta’a. Lammii koo, biyyakoo isa jedhu dhiisanii anaaf ana qofaaf jechuunis akkasuma ni danda’ama. Kanneen haala kanaan jiratanis danuudha. Iddoo hedduuttis muldhachaa jira. Fakkeenya biraaa dhiifnee garaaf bultoota miseensoota OPDO ergamtoota Wayyaanee yoo kaafne gongumaa of malee nama biraa hin beekan. Garaan gunnaan isaanibara sammuun hin jiru. Warreen kun yoo Oromoon waraana Agaa’aazii amma funyaanitti hidhateen dhumu isaaniif homaayyuu miti. Hidhamuun, qayee fi qabeenyarraa buqqa’uun Oromoo dantaa isaanitii miti. Horii wayyaaneerraa argataniins akkuma beekamu Oromoo ficcisiisaa jiru.Miseensota OPDO fi fakkaattoota isaanii bira garaan gunnaan ummataaf, biyyaaf wanti jedhamu hin jiru. hin turres. Funduraafis OPDOrraa waa eeguun buuphaa bofaarraa makoodii eeguudha. Akkuma miseensoota OPDO kanneen sababa adda addaa himachuun ajjeechaa, dararaa fi saamicha saba isaanii callisanii ilaalan, kan ammoo maqaaf Oromoo himatan hedduudha. Warreen kun xiqqatus abbaa qabeenyaa ykn namoota karaa akkaadaamii, ogummaa Artii, ykn Atleetoota aadunyaarratti beekaman ta’uu danda’u. Isaan kun hundas ta’uu baatan muraasni Wayyaaneetti hiiquun gurshaa bubuutuu argataniin ykn horii Wayyaaneen Oromoorraa saamtee isaanif qunxurtuun gurrii fi ijji isaanii cufamee dhumaatii saba isaanii gurraa fi ija cufachuun yoo callisan argina. Bahanii mormuuf yoo sababoota bishaan hin kaafne tarrisan muldhata. Sanis ta’ee kanas garuu namni bara kana hin damqane yoomuu hin dammaqu. Ani Oromoodha jedhee himachuunis saalfachiisadha. Inni ykn ishiin antummaa oromoorraa qabdu kamuu himachuun qaaneessaadha ta’a. Namni kamuu ani nama ofiin jechuu danda’a, dhugaadha namni namrraa dhalate hunduu namuma. Dheeraa gabaabaa, dimaa gurraacha, dhiiraa dubartii,beekaa wallaalaas ta’uu danda’a. Haata’uutii eenyuyyuu ani namaa bar ofiin jechuuf sadarkaa samuun namaa yaaduu danda’utti yaaduun dirqama. Hamaaf -tolaa adda baaftee isa yaraa jibbee ykn sirreessee, isa gaarii ammoo jaalatee fi jajjabeessee jireenya isaa bareechee fi akka namaatti jiraatee darbuu qaba. kan samuu namaa gammachiisu ummata ofii saamanii fi saamsisanii nyaatanii buluu osoo hin taane ofitummaarra firaa fi biyya ofii yoo dursan nama gammachiisa, namatti tola, nama kabachiisa, nama boonsa waan ta’eef. Akka dhugaa addunyaa kanarratti argaa jiruutti kuun hiyyeessa kuun dureessa, kun quufa dhokkubsatee hospitaala bula, kuun kan nyaatee dhugu dhabee karaarra taa’ee Dunbulloo kadhata. Keessumaa impaayeera itiyophiyaa keessatti erga wayyaaneen haangoo qabttee asii miseensoota ishii dhalattoota Tigraay malee kuun saamamee keessumaa ummanni Oromoo(economic genocide) Jenoosaayidii diinagdeetinis rokutamee rakkoolee hedduuf saaxilameera. Haa ta’uutii Oromoon jireenya akkamiituu jiraatu ergamtoota muraasarraa kan hafe hiyyummaa sammuu hin qabu. Akkuma argaa jirru kan qabu qabeenyaan, kuun humnaan, kuun beekmsaan qabsoo saba isaarratti wareegama kaffalaa jira. Seenaa dhaloota dhufuuf darbu dalgaa jira. Kan nama nama jechiisiisuus kanuma waan ta’eef. Dhugaadha addunyaa har’a keessatti of ittummaan hammaatee jira. Inni tokko yoo lammii fi biyya kootiif jedhu inni biraa ammoo garaa isaaf jecha yoo lammii fi biyya isaa gurguru muldhata. Inni tokko biyyaaf lammiif dhiphata, inni biraa ammoo samuun isaa ofitummaa guutamee lammii isaarra garaaf maqaa isaaf dhiphata. Dhugaa akkasii kana ragaan deeggaruuf ammoo fageenya osoo hin deemne miseensoota dhaaba wayyaaneen bixxiltee ergachaa jirtu OPDO fi kanneen biyya keessaa fi alatti maqaa diyaaspooraa jedhuun socho’an kaasutu danada’ama. Warreen kun garaa ofii, dantaa isaanii malee Oromoo quba hin qaban. Akkuma argaa fi dhagahaa jirru dhiiga ummata Oromoo dhangalahaa jirurra ejjetanii horii Wayyaaneen ummata Oromoorraa saamtee qunxurteef lakkaawaa jiru. namoota akkasitin nama jedhanii nama keessatti ramaduun nama rakkisa. Wanti gaarii fi nama gammachiisu ammoo haati Oromoo gotota dachaa.. dachaan dahaa jiraachuu ishiiti. Hattuu fi gantuun , saba Ofii gurgurtu, inkirdaanni lammii asif achiin ummata Oromoo saamaa fi saamsisaa turtus, kunoo gootonni Oromoo taankii fi matrayyasii dura dhaabbatanii dhakaan lolaa jiru. Oromoo gootoota kumaa kitila garaa isaanirra lammii isaanii filatan, hedduu qaba. hojii gotummaa hojjechaa jiraniins bonsaa jiru. baddaa gammoojjitti, baadiyyaa magaalaatti , muziqaan, dirree olompikiitti gotummaa argisiisaa jiru. Gootota kanneen keessaa goonni seenaan hin daganne kan dhiiga ilmaan Oromoo dhugaa malee waraana wayyaanee aga’aaziin dhanagalahe kabjaa ol aanu itti hore Goticha Atleet Fayyisaa Leellisaati. Fayyisaa Leellisaa atleeta Oromoo Atleetii seenaan yoomiyyuu hindaganneedha. Fayyisaa Leelisaa qabsaawaa bara rakkooti, qabsaawaa ummata isaaf maqaa isaa, kabaja isaa, qabeenya isaa, dabarsee kenneedha. Fayyisaa leellisaa dhugaa Oromoon qabu, dhiittaa mirgaa, ajjeechaa fi hidhaa, saamichaa fi godaansa ummata Oromoorra wayyaaneedhaan gahu nama Addunyaaf saaxileedha. Nama saba isaaf umame, gota safartuu hin qabneedha. Fayyisaan mootummaa faashstii wayyaanee waggoota 25n dabaniif yakka ummata Oromoorratti raawachaa turtee fi jirtu mataa gadi qabachiise, buquu gadi cabseedha. Addunyaa duratti sirna abbaa irree kana qaaneesseedha. Walumaa galatti fayyisaan goota, fayyisaan fakkeenya waan hundaati, qabeenyi isa mogsine, qarshiin wayyaaneen ummata Oromoo saamtee isa badhaaftu isa hin hawwanne. Gaafii guddaan goota kanarraa barnoonni fudhatamuu qabu maali kan jedhuudha.? Keessumaa warreen maqaa OPDOtin wayyaanee jala fiigdan, kanneen maqaa diyaaspooratin mootummaa shiftaa Tigraayitti irkattanii alaa-manatti ummata Oromoo qayee fi qabeenyarraa buqqisaa turtanii fi jirtan akkuma Oromoon “Barri hin darbaa maqaan hin darbu” jedhu bara darbaa jiruuf yakka Oromoorratti hin dalaginaa, karaatti deebi’aa. Maqaa keessan akka Atleet Fayyisaa Leellisaa halluu hin haqamneen katabsiisaa. Qabsoo Oromoo cinaa dhaabbadhaa. Diinni namatti fayyadamee akka harree dadhabdee nama gata. Osoo hin gatamin kan daandii ofii sirreeffatu ammoo abbaadha. Daddaffin daandii sirreeffatuun lammiitti deebi’uun dubbii fardiidha jenna. Goota keenya Atleet Fayyisaa Leellisaa Oromoon eenyu akka ta’e dirreetti ibseera. Goota keenya kanaan galaganni kee bilisummaadha jechaa hundii keenyaa karaa dandeenyu maraan akka faana isaa dhofnuun jedha!!!


Abdii Boruutiin Waayee biyya Itoophiyaa jedhamtu tanaa yoon kaasu, jechaa “Impaayara” jedhamu irraa hanbisee hin beeku. Haa ta’u malee, kufaatii Wayyaanee booda biyyi tun akka impaayaraatti jiraachuu waan hin dandeenyeef, barreeffama kana keessatti otuu jecha kanatti hin fayyadamin dhiise. Yoom akka ta’u beekuun rakkisaa ta’ullee, kufaatiin Wayyaanee waan nama shakkisiisuu miti. Akka Wayyaanotni yaadanitti, akka isaaniif galutti, humni waraanaa jabaan uumamee, karaa kanaan humnaan isaan kuffisuun ammaaf yoo hin danda’amne illee, sochii warraaqsaa uummatootaatiin keessi ishii nyaatamee gaaf tokko akka kuftu ifa dha. Mootummaa abbaa irree kan fiixee hallayyaarra jiru waan ta’eef kufaatiin isaa mamii hin qabu. Gaafii guddaan garuu, kufaatii ishii kana booda biyyattii tana keessatti sirna akkamiitu uumama ykn uumamuu danda’a? kan jedhu dha. Yoo Wayyaaneen kufte booda biyyattiin tun maal fakkaatti yookaanis sirna akkamiittu uumammuu danda’a kan jedhu otuu hin ilaalin dura, humnoota siyaasaa biyyattii tanaa beekuu fi hubachuun barbaachisaa dha. Gama sochiilee siyaasaatiin yoo ilaalle, yeroo ammaa yoo xiqqaate humnoota garee shaniitu jiru: Tokkoffaa, humna Wayyaaneedhaan durfamu yoo ta’u sirna Federaalisimii, kan eenyummaa sabootaa irratti hundaa’e waraqaarra kaayee; gara hojiitiin garuu farra-diimookraasii fi shororkeessummaa dalagaa jiru; Lammaffaa, humnoota bilisummaa sabootaa, kan hiree murteeffannaa uummatootaa mirkaneessuuf qabsaa’aa jiran kan akka Adda Bilisummaa Oromoo (ABO), Adda Bilisummaa Biyyoolessaa Ogaadee (ABBO), Adda Bilisummaa Sidaamaa fi kkf. Sadaffaa, humnoota siyaasaa kan sirna Federaalisimii amma jiru kanatti amanan garuu Federaalisimii fi diimookraasii dhugaa ta’e mirkaneessuu barbaadan; Afraffaa, humnoota Habashootaa, kan diimookraasii dhgaa fiduuf qabsoofna jedhan??, garuu sirna Federaalisimii naannolee kan eenyummaa sabootaa irratti ijaaraman kan hin fudhanne; Shanaffaa, humnoota Habashootaa kan har’allee sirna durii dulloomaa sana deebisanii ijaaruuf abjootaa jiran Ergan humnoota kana garee adda addaatti hire booda, mee kaayyoo humnoota kanaa ilaalchisee sodaa biyyattii sana keessa jiru tokko tokko ibsuun yaala. Asirratti waayee Wayyaanee ibsuun barbaachisaa miti. Wayyaaneen gabaabumatti faashistii dhiiga sabootaatiin harka dhiqatte; nama qofaa otuu hin taane kan lafti/dacheen isaan jibbite; mootummaa hundeedhaan buqqayee achi darbamuu qabu waan ta’eef, waayee isaanii ibsuu hin barbaachisu. Akka hubannoo kiyyaatitti, kan biyyattii tana keessatti sodaa uume/uumu humnoota garee lammaffaa fi afraffaa/shanaffaa ti jedheen yaada. Keessumaayuu, kaayyoon humnoota garee lammaffaa fi shanaffaa waan wal faallessuuf, humnoota kana jidduutti waliigalteen waan uumamu hin fakkaatu. Kaayyoon humnoota garee shanaffaa sirumaayyuu waan milkaayuu miti. Kun asumatti jala sararamuu qaba. Kana booda sirna durii dulloomaa sana deebisnee ijaarra warri jedhan abjuu kana yeroo xumuraatiif awwaaluu qabu. Kun projaktii hin milkoofne dha. Kaayyoo humnoota garee lammaffaa ilaalchisee, sodaan jiru, yoo humnootni kun jabaatani fi ciman biyyattii tana gara garatti hiru kan jedhu dha. Jechi itti fayyadamamus kanuma barame “magganxal” kan jedhu waan ta’eef, isa kanaan walis ta’ee kan biroos sodaachisu jechuu dha. Haa ta’u malee, hiree ofii ofiif/ofiin mureeffachuun uummatootaa, uummata Habashaatiifillee akka hojjetu hubachuus fudhachuus hin barbaadan. Rakkoo guddaan kan jiru asirratti. Sodaa fi shakkii walirraa qaban kanatu akka Wayyaaneen umrii ishii dheereffattee as geessu taasise. Gara fuulduraattis, yoo waliigalteen hin jiraanne, kan rakkoo walxaxaa uumu isuma kana jedheen amana. Sodaan jiru kun har’a Wayyaanee kuffisuu irrattis ta’ee waan sana booda uumamuuf deemu irratti dhiibbaa qaba jechuun ni danda’ama. Mirgi hiree murteeffannaa sabootaa/uummatootaa kan eegamuu qabu akkuma jirutti ta’ee; akka Heerragaatti (Mathematics) otuu wal’akkeessuun (Average) kan ilaalamu ta’ee, silaa hundaafuu kaayyoo jiddugaleessi Wayyaanee hiddaan buqqisanii erga achi darban booda, sirna Federaalisimii amma jiru kana guutumaa guututti Federaalisimii fi Diimookraasii dhugaatti jijjiiranii; sabootni fedhii isaaniitiin ofbulchuus ta’ee waliin buluu akka danda’an taasisuu ture. Saba Oromootiif kun kaayyoo isa xiqqaa dha (minimum objective- minimum requirement); injifannoolee hanga har’aatti argaman akkuma jiranitti tikfachaa kan caalutti ce’uu jechuu dha. Kaayyoo isa xiqqaa kanarraa wanti sharafamus ta’ee hir’atu jiraachuu hin danda’u. Kuni guutuu baatnan qabsoon kunis waan dhaabbatuu miti jechuu dha. Waayeen kun firaafis ta’ee, alagaa fi diinaaf ifa ta’uu qaba. Egaa, gara gaafii akka mata dureetti dhiyaatetti deebi’uudhaaf, biyyattiin tun kufaatii Wayyaanee booda maal fakkaachuu dandeessi fi maal fakkaachuu qabdi kan jedhu ilaaluun barbaachisaa dha. Gaafii maal fakkaachuu dandeessi ? kan jedhu yoo ilaalle, haalota (Scenarios) adda addaatu uumamuu danda’u. Haalotni kun ammoo humnoota siyaasaa kan armaan olitti ibsaman sanarratti hundaa’u. Gaafii: Biyyattiin tun kufaatii Wayyaanee booda maal fakkaachuu qabdi? kan jedhuuf , humni uumamu danda’u akkuma jirutti ta’ee (humni uumamu garuu murteessaa akka ta’u hubachuun barbaachisa dha), biyyattiin tun jeequmsa xumura hin qabne keessa akka hin seenne fi furmaata xumuraa kan hundaafuu walqixxee ta’e uumuuf, humnootni hunduu waliigaltee uumanii; humna hundaa walitti qindeessanii saffisaan Wayyaanee kuffisanii; sirna hundaafuu bu’aa fidu uumuu dha. Sodaa hanga ammaatti jiru dhabamsiisuu dha. Filannoon kana booda jiru humnootni garee afraffaa fi shanaffaa ofamansiisanii; haal yeroo waliin deemanii; waan biyyattii sanaaf tolu irratti hojjechuu dha. Diigumsa impaayarittii sodaachuurra akka kun hin uumamne, dursanii ittiyaaduu qabu. Sabootni biyyattii sanii hunda dura ofbulchuu danda’uu fi sana booda yoo fedhii isaanii ta’e waliin buluu filachuu danda’uu qabu. Walumaagalatti, akaa yaada fi ilaalcha kiyyatitti, nagaa fi tasgabbii xumuraa fiduuf, sirni kufaatii Wayyaanee booda uumamuu qabu, xiqqaatee yoo xiqqaate sirna Federaalisimii dhugaa kan naannolee eenyummaa sabootaa irratti hundaaye; kan uumatootni saboota hundaatuu walqixxummaadhaan keessatti of argan; kan mirgi hiree murteeffannaa isaanii keessatti dhugoomuu danda’u ta’uu qaba. Biyya walaba taate ijjarrachuu barbaaduu fi dhiisuun murtii uummatootaa ta’uu qaba. Yoo kuni hunduu hin mirkanoofne, sirni biraa nagaa fi tasgabbii waan uumu natti hin fakkaatu. Dhumarratti, dhaamsi gabaabaan ani Sabboontota Oromootiif carraa kanaan dabarsuu barbaadu, tooftaa fi tarsiimoo yerootiif jettanii waan dhugaarraa fagaachuu malu; waan boru ittigaabbitan dubbachuus ta’ee dalaguurraa of qusadhaa. Alagaan alaguma, diinnis diinuma. Saboota ykn uummatoota biroo wajjin waan waliin qabnu (hundee keenya??) fi waan waliin hin qabne addaan baasanii hubachuun rakkoo boru uumamuuf malu hanbisuu ykn hir’isuu danda’a. Kaayyoo dhokataa diinaas sirriitti hubachuun murteessaa dha. “Diinni diina kiyyaa fira kiyya” kan jedhu bakkee itti hojjetus; bakkee itti hin milkoofnes qaba. Waaqayyo/Rabbii fi Ayyaanni Oromoo hubannoo nuuf haa kennu. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Irreecha  Bara 2016 “Akka Wayyaaneetti Moo Akka Oromootti” Kabjuuf Jirra…..???!!!

Baarentuu Gadaa Irraa // Irreechi bara 2016 wayyaanee fi ergamtoota isaaf kan xumuraa ta’uu qaba. Sodaa fi yaaddoo irraa Irreecha baranaa to’achuuf diinnii fi lukkeeleen diinaa maal godhaa jiru???? ……. Akka kanaan 1ffaa = koreen naannoo ergamticha Wayyaanee Muktaar Kadiriin yoo hogganamu; 2ffaa= Sadarkaa godinaa fi magaalotaatti bulchitoonni godinaa fi kanatiiboonni magaalaa akka koree ayyaana irreechaa kan baranaa waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuuf hundaaye kana gaggeessan ta’eera. 3=ffaa Sadarkaa Onaa fi gandeen baadiyyaattis dabballooni OPDO bulchitoonni gandeenii sabboonummaan Oromummaa irreecharratti muldhatuu akka hanqisaniif gaggeesitoota koree waan kana hojjetu akka ta’an murtaayee hojiitti galaniiru. =========================================================== Irreecha Baranaa Akka Keenyattimoo Akka Wayyaaneetti Kabajuuf Jirra..? Irreechi Oromoof maali? irreechaa fi ummata Oromoo maaltu walitti hidha jedhee kan gaafatu yoo jiraate inni alagaa aadaa fi duudhaa Oromoo hin beekne ykn kan aadaa fi duudhaa Oromoorraa moggaa galee dha!. Dhugaadha yeroo dheeraaf akka aadaa fi duudhaan Oromoo ifa hin baane, akka Oromoon ani Oromoo dha ofiin hin jenne afaan, seenaa fi aadaan Oromoo gabroonfattoota Habashaatiin ukkaanfamee hunduu mataa gadi qabatee deemaa ture. Har’a garuu galanni kan qabsoo Oromoo ABOn hogganamaa turee fi jiruu, galatni kan sabboontota Oromoo haa ta’uutii Oromoon mataa gadi qabatee deemaa ture ol jedhee deemaa jira. Lafee fi dhiiga gootota qabsaawoota ilmaan Oromootiin weertoonni osoo hin jaalatin dirqamanii akka aadaa, afaan, seenaa fi duudhaa Oromoo kabajan ta’eera. Gaaffiin ummata Oromoo guutummaa guutuutti kan deebii argatu gaafa Oromoon hiree ofii ofiin murteeffatu ta’us qabsoo ABOn gaggeessaa turee fi jiruun injifannooleen cuccululuqoon laayyootti hin ilaalamne galmeeffamaniiru. Dhiibbaan adda addaa bal’inaan jiraatus Oromiyaa keessatti ummatni Oromoo akka afaan isaatiin baratuu fi hojjetu ta’eera. Guutuu ta’uu baatuus ummanni Oromoo aadaa fi duudhaa isaa sodaa tokkoo fi heyyama halagaa malee dhugeeffachaa fi gaggeeffachaa jira. Qabsoo isaatiin afaan isaatiin barachaa fi barsiisaa jira. Kun injifannoo qabsoon Oromoo argamsiise malee kan alagaan Oromoof kenne miti. Injifannoolee cuccululuqoo fi sabboonummaa eenyuyyuu duubatti deebisuu hin dandeenye kana boodammoo ABOn jiraachuun ifaa dha; kan quba hin qabnes hin jiru. Dhugaa kana ammoo Oromoo mitii alagaanuu ragaa ba’aa jira. ABOn Oromoon akka Oromummaa isaatti, aadaa, seenaa fi afaan isaatiin boonu godhee jira. Akka duudhaa isaa dhugoomfatu taasiseera. Diinonni Oromoo keessumaa Wayyaaneen har’a impaayeera Itiyoophiyaa afaan qawween qabdee saamaa jirtu guddinni aadaa, afaan, seenaa fi eenyummaa Oromoo akka eebichaa itti hadhaa’ee liqimsuufis, diduufis dhiphattee lafee qoonqootti rakkate akkuma jedhan san itti ta’eera. Wayyaaneen akka mootummoota isii duraa ifatti aadaa Oromoo xureessuu, balaaleeffachuu fi yakkuuf sadarkaan qabsoon Oromoo ABOn hogganamu irra jiru ishiidhaa hayyamuu baatus shiroota adda addaa xaxuu fi gufuulee hedduu uumuun gama ofii barbaaddee fi yaaddeetti micciiruuf hedduu yaalaa turte; yaalii kana har’a yeroo bool’a irra dhaabbattee jirtu kanattillee hin dhiisne. Haaluma kanaan murni gabroonfattuu fi saamtuun waggoota 25n darbaniif ummata Oromoo saamaa, hidhaa fi ajjeesaa turte Wayyaaneen jibbaa fi tuffii aadaa Oromoof qabdu karaa muldhisuun irreecha bara kanaa jechuunis Onkolooleessa 2016 bacancarsuu fi akka ofii barbaaddutti micciirtee waltajjii siyaasa ishii irratti gaggeessitu godhachuuf karoora bal’aa baafattee jirti. Ayyaanichi akka aadaa fi duudhaa Oromootti akka hin kabajamne taasisuun guyyaa qondaaloonni lukkeelee wayyaanee OPDO /Wayyaanee/ waltajjii qabatanii guddina, nageenyaa fi misooma sobaa gaggeessine jedhan irratti hololan taasisuuf sadarkaa adda addaatti koree ijaaranii amma irraa sochii akka jalqaban ummatni Oromoo beekuu qaba. Akka karoora wayyaanee kana keessa beektoonni saaxilanitti Wayyaaneen qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiruun dhiphuu hamaa keessa seenuun Irreecha baraanaa kan Oromoo fi jaalattoonni aadaa Oromoo biyya keessaa fi addunyaa guutuurraa irratti hirmaatan kana waltajjii ergamtoonni ishii miseensoonni OPDO irraa sirbanii fi holola siyaasaa irratti gaggeessan taasisuuf koreen walii galaa sadarkaa naannootti ergamticha maqaaf Pireezidaantii naannoo Oromiyaa jedhamu Muktaar Kadiriin gaggeeffamu yoo ijaaramu isaa gadittis sadarkaa sadarkaan koreen ayyaana irreechaa baranaa waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuu irratti xiyyeeffate hundeeffamee hojii eegaleera. Akka kanaan 1ffaa = koreen naannoo ergamticha Wayyaanee Muktaar Kadiriin yoo hogganamu; 2ffaa= Sadarkaa godinaa fi magaalotaatti bulchitoonni godinaa fi kanatiiboonni magaalaa akka koree ayyaana irreechaa kan baranaa waltajjii OPDO/Wayyaanee taasisuuf hundaaye kana gaggeessan ta’eera. 3=ffaa Sadarkaa Onaa fi gandeen baadiyyaattis dabballooni OPDO bulchitoonni gandeenii sabboonummaan Oromummaa irreecharratti muldhatuu akka hanqisaniif gaggeesitoota koree waan kana hojjetu akka ta’an murtaayee hojiitti galaniiru. • Akkaataa raawwii hojii koreelee OPDO/wayyaanee kanaa; 1ffaa= Koreeleen sadarkaa naannootii amma gandeen baadiyyaatti ijaaraman kunneen irreecha birraa akka walii galaatti Hora Arsadiitti kabajamurrattis haa ta’u, irreecha birraa malkaalee Oromoo bakkayyuu jiran irratti akka sabboonummaan hin calaqqifamne hojjetan; akka dubartoota, dargaggoota, manguddootaa fi abbootii Gadaa ajaja isaanii fudhatanii fi afaan isaanii dubbachuu danda’anitti leenjisan, horiin sossoban, kaan ammoo doorsisan qajeelfamni kennamaaf. Kun karoora wayyaaneen OPDOf irreecha ilaalchistee baafteefi dha. Haaluma kanaan baatii Hagayyaa bara 2016 irraa eegalee koreeleen Irreecha baranaa bacancarsuuf ykn danquuf sadarkaa naannootii amma gandeen baadiyyaatti dhaabbatan kunneen turban torbaniin wal gahanii sochii jiru xinxalu. Diddaa ummata Oromoo keessumaa kan dargaggoota Oromoo ukkaamsuuf toftaalee adda addaa hojiirra olchuuf tattaafataa jiru. Iddoo baayyeettis, keessumaa karaa midiyaalee sirnichaa FXG ilaalchisee holola gaggeessaa jiru. 2ffaa= Akka karoora baheetti calqaba baatii Fulbnaanaa bara 2016 irraa kaasee amma guyyaa irreechaatti guyyaa sadi, sadiin wal arguun caalaatti dubratoota, dargaoota, manguddoota, abbootii gadaa fi namoota hawaasa biratti beebbeekamoo ta’an horii fi holola adda addaatiin hawwachuun sabboonummaa bal’eessuu, akka waayee misoomaa, guddinaa fi nageenyaa hololan, sirna wayyaanee nama nyaataa kana faarsan jajjabeessuurratti hojjetama. Kanaafis maallaqni guddaan kan ramadame yoo ta’u, kan kana dide ammoo akkuma baran ukkaamsuuf karoorfataniiru. Egaa walumaa galatti karoora Wayyaaneen karaa ergamtoota ishii OPDOdhaan diriirsite kanarraa kan ifatti hubachuu fi beekuun danda’amu waa lama. Inni tokko Wayyaaneen qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiruun dhiphuu hamaa keessa galuu dha. Inni lammataa ammoo afaaniin aaadaa fi seenaan akkasumas afaan ummatootaa kabajame jettee hololtus qabatamaan garuu jibbaa fi tuffii aadaa Oromoorraa qabdu ifatti muldhisa ykn mirkaneessa. Ummanni Oromoo erga FXG eegalee baatileen 9 darbaniiru. Ammas itti fufee jira. Amma Wayyaaneen gateettii ummata Oromoorraa buututtis kan dhaabbatuu miti. Kanarraa ka’uunis wayyaaneen karoora akkamiituu baaftee Irreecha ukkaamsuu ykn danquu yaaltus ummanni Oromoo diddaa eegale hin dhiisu. FXGn itti fufa. OPDOn ergaa wayyaanee bakkaan gahuuf Irreecha waltajjii siyaasa ishee kufe irratti geggeeffattu godhachuuf qophooftus gaaffii ummata Oromoof deebii hin ta’u. Haatu’iitii ukkamsaafis haa ta’u tuffiirraa kaatee Wayyaaneen karoora akkanaa karoora irreecha Oromoo, kan Oromoon aadaa isaa dhugoonfachuuf waggaatti yeroo tokkoo walargee geggeeffatu ergamtoota ishii OPDOta bobbaaftee danquuf karoorfachuun gongumaa kan fudhatama hin qabnee dha. Maddi isaa maaliyyuu haa ta’uu ummanni Oromoo Irreecha isaa, kan aadaa isaa kan ganamaa irratti dhugoonfatu dinaaf dabarsee hin kennu, kennuus hin qabu. Irreechi kun kan kabajamuu qabu akka Oromoon barbaadutti malee akka Wayyaanee fi ergamtootni diinaa fedhanitti miti. Waltajjii dhiiga gootoota sabboontota Oromootiin argame waan ta’eef yoo kun ta’u Oromoon callisee ilaalu hin jiru; ilaaluus hin qabu. Keessumaa dargaoonni sabboontoonni Oromoo mirga abbaa biyyummaa Oromoof qabsaawaa turanii fi jiran, jaalattoonni aadaa Oromoo shira Wayyaaneen aadaa fi duudhaa Oromoorratti karoorfattee socho’aa jirtu kana dursanii harkaa fashalsuuf sochii gama hundaa taasiisuun dubbii fardii dha. Wayyaaneen yeroo waltajjii dhiigaa fi lafee gootota keenyaatiin dhufe kana kan ofii godhattu, gara baraabbdeetti miciirtu callisanii ilaaluun dhiiga sabboontotaatti bishaan naquu dha. Kan ta’uu qabu Oromoon aadaa fi duudhaa isaa akka barbaadee fi akka isaa toletti akka qopheeffatuu fi dhugoonfatuuf hojjechuu dha. Diddaa gama hundaa jabeessuu dha. Kaayyoo diinaa .. kaayyoo Wayyaanee kana dura dhaabbachuudha. Harkatti fashalsuu dha. Akka yoo abbaa tuffatan farda jalatti dhaanu jedhamu san akka hin taane dursanii of ittisuun akkaan barbaachisaa dha. Kan Oromoo dha ofiin jennu martuu alaa manatti karoora Wayyaanee kana balaaleeffachuu qabna. Aadaa fi duudhaa keenya akka ofii barbaannetti malee akka diinni nuuf karoorsee fi yaadeetti kabajuun caalaatti of tuffachiisuu fi of xiqqeessuu waan ta’eef, hundi keenya haa balaaleffannu, dura haa dhaabbannuun dhaamsa kooti!!!


Ibsa Koree Jidduu Kallacha Walabummaa Oromiyaa ( KWO)

FRONT FOR INDEPENDENCE OF OROMIA (FIO) KALLACHA WOLABUMMAA OROMIYA FRONT FOR INDEPENDENCE OF OROMIA LakK: kwo – 052B-2016 REF.NO : oif-052B-2016 Guyyaa : Hag. 23, 2016 Date : Aug. 23, 2016 Dhimma Jaarmayaa irratti: Koreen Jidduu Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) walgahii Hagayya 21, 2016 godhate milkiin xumuratee jira. Gabaasa Koree Huji Raawwachiiftuutiin dhiyaate erga caqaseen booda, haala yerootii fi dalagaawwan fuula duraa irratti, marii fi xiinxala baldhaa taasiseera. Walgahii kana wanti adda isa godhe, yeroo ummanni Oromoo gaafii dimokraasii, haqaa, mirga siyaasaa fi mirga abbaa biyyummaa finiinsuun, gulantaa murteessaa irra geessetti ta’uu isaati. Qaamni hoggana KWO kun, xumura walgeettii kanaa irratti, ejjannoolee armaan gadii dabarfatuun walgeettii isaa injifannoon fixatee jira. Mormii/Fincila Ummata Oromoo laalchisee: Kallachi Walabummaa Oromiyaa (KWO) gocha diinummaa humni bicuun Woyyaanee TPLF, tan impaayera Toophiyaa bulchaa jirtu, ummata Oromoo irratti yeroo ammaa kana raawwachaa jirtu hadheeffatee balaaleffata, humna qabu maraanis afoo dhaabbata.Ummanni Oromootii fi saboonni cunqurfamoon impaayera kana keessa jiraatan eenyummaa fi mirgaa isaanii erga gaaffachuu jalqabnii kunoo ar’a woggoota 25 lakkaawwateera. Warraaqsi diddaa gabrummaa ummanni Oromoo baatiilee saglan dabran keessaa uduu addaan hinkutin ofaa jiru, murannoon mirga abbaa biyyummaa (walabummaa) goonfachuu kan yeroo kammiyyuu caalatti sadarkaa ol- aanaa irra gayuu isaa mirkaneessa. Akka heera addunyaatti (UN), Oromoon miga Hawaasumaa fi Siyaasaa gutuu – guututti qaba. Sirni gita bittuu Tigree (TPLF), heera UN kana jalatti akka bultuu fi kabajjitu fakkeessuudhaaf heera mootummaa Tophiyaa keessatti mirkaneessiteerti. Heera UN kana irratti hundaayuuudhaan ummanni Oromoo daanga tokko malee mirga HIREE ISAA UFIIN MURTEEFFACHUU HANGA FOTTOQIINSAATTI qaba. KWOn ijjannaa Ummanni Oromoo mirga bilisummaatii fi walabummaa biyya isaa, akkasumas mirga mootummaa birmaduu mataa isaa ijaaratee gammachuun akkuma lammiiwwan addunyaa biroo keesa jiraatu qaba jedhu hordofa. Mootummaan TPLF ummata Oromoo dhiiga jigsutti mootummoota asiin dura impaayera Toophiyaa bulchaa turaniin kan wol-gituu miti. Gochi gara-jabeennaa isaan ummata Oromoo Wajira.kwo@gmail.com irratti raawwataa jiran, kan amaloota sanyii duguuggaattiin beekaman hunda guutudha. Duulli xuruuriinsa sanyii kun bara dheeraaf irratti raawwatamus Oromoon otuu hin jilbiiffatin, alagaan bitamuu fi qabeenya saamamuu, lafa abbaa isaa dhaalamuu, biyya ufii irratti alagoomee salphachuu jalaa ba’uf sodaa tokko malee, harka qullaa, finqilee kallattii maraan ka’ee jira. Tarkaanfiin goottumaa dargaggoonni Oromoo ji’oota saglan dabran kana keeysa diinaa fi firattis agarsiisan kuni, bilisummaan Saba Oromootii fi walabummaan Oromiyaa fagoo akka nurraa hin jirre ifatti raggaasisee jira. Dhugaan kun dhiiga dargaggota Oromootiin mallataa’ee , lafee isaniitiin ijaarameera: Kaayoon KWO wareegama kana firii itti godhuun sirna koloneeffataa Toophiyaa diigee Ripublika Gadaa Oromiyaa tan ilmi namaa hundi nagayaan keessa jiraatu deebisee ijaaruudha. Gamtoominna ADO (ODF) fi AG7 (PG7) laalchisee: Sabni Oromoo diina koloneefataa isa qabate mooyachuu fi Oromiya bilisa taate ijaaruu kan dandayu duudhaa (ideology) dabaa habashaa irraa adda kan ta’e sabboonummaa Oromoo jabeessuu fi babal’isuudhani. Haa ta’u garuu , namoonni tokko-tokko faallaa sabbonummaa Oromoo hojjachuun gahee sabboonummaa Oromoo laamshessu taphachuun halagatti harka kenachuu , abdii kutannaa fi adunyaa biratti uf fakkeessuuf yoo carraaqan argina. Ummanni Oromoo otuu diinaaf hin jilbiiffatin koloni habashaa jalaa ba’uf waldhaansoo isaa cimsee itti fufus , namootiin kun injiffannoolee waldhaansoo wareegama ol’aanaa gafateen argaman kanneen doomsuuf tattaaffii yeroo godhan mul’atu. Namoonni kun kaayoo saba Oromoo kana galii isaa, bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa hanqisuuf yoo qaamota halagaa addaa waliin hariiroo tolfatan argina. Ammaan dura jaarraa 20faa keessaatti TPLF tti heeruman; ar’a ammoo barii jaarraa 21ffaa keessatti worroota jibbansa Oromoo qabanii fi olaantummaa Saba Amharaa deebisuuf qabsaawan kan akka Patriotic Ginbot -7 (PG7) waliin harriiroo uumachuun isaanii waan nama qaanesuudha. Haaluma kanaan dhaabni Adda Dimokraatawaa Oromoo kan Obboo Leencoo Lataatiin hoogganamu wal-hubannaa dhiheenya kana dhaabotii Oromoo afur waliin irra gayame irra ijjachuudhaan dhaaba halagaa ka mirga hiree murteefannaa sabootaatti hin amanne, ka sirna federaalaa kan sabummaa irratti hundaaye hin fudhanne, kan Toophiyaa dullattii deebisee ijaaruuf qabsaayu waliin tumsa tolfatee jira. ADOn rakkoon saboota cunqurfamoo sirna kolonii habashootaa jalatti kufanii kan hiikamuu dandayu sirna koloneeffataa diiguu qofaan akka taye dagachuun yookaan beekaa fudhachuu diduudhaan dogoggora seenaa kana raawwachuun isaa hedduu nu gaddisiisee jira. Haata’u malee, bilisummaa fi walabummaan Saba Oromoo fi Saboota cunqurfamoo sirna kolonii habashootaa jalatti jaarraa tokkoo oliif dararamaa jiran, yeroon itti mirkanaawu fagoo miti jenna. Wareegamni kafalamaa jiruu fi uf durattis kafalamuuf taa’u ulfaataa ta’ullee Sabni keenya murannoo fi tokkummaadhan qabsoo isaa yoo itti fufe injifannoon kan Saba keenya akka ta’u shakkii hin qabnu. Qabsoo bilisummaa fi walabummaa Saba kamiituu keessatti diina alaa dhufee nama qabatu caalaa ka qabsoo ummataa miidhu lootee galtuu keessaan ergaa/kaayoo diinaa raawwachiisan akka ta’e seenan ni addeessa. Kanaaf, sabbontonni dhugaa yeroo hunda “Jeedalloo kaldhoo hoolaa” uffattee deemtu damaqinnaan ufirraa eegu fi gochaa isaanii saaxiluu qabu. Akka Wajira.kwo@gmail.com Preezidaantiin Ameerikaa duraani, John F. Kennedy yeroo tokko jedhe-”dogoggorri yoo namni hin sirreesin dogoggora tayee hafa”. Rakkoon akkanaa yeroo hedduu moonaa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dedebi’ee kan raawwatame ta’ullee hogganootiin dhaabaatii fi hawaasni keennallee dogoggora dabre irraa barannee sirreeffachuu hin dandeenye. Kanaaf, Kallachi Walabummaa Oromiyaa (KWOn) tokkummaa dhaaba ADO/ODF fi Patriotic Ginbot-7 jidutti ta’e ni balaaleffata; miseensonnii fi deegartonni dhaabichaa tarkaanfii dogoggoraa hogganni ADO fudhate kana irraa akka gara moonaa Oromootti deebi’u dhiibbaa barbaachisu akka godhan waamicha dabarsaaf. Qabsoo Karaa Nagahaa irratti: Seenaa qabsoo keessatti, yeroon waldhaansoon karaa nagahaa humna jabaa ta’ee firii argamsiise heddutu jira. Haata’uu malee, yeroo hunda, worraaqsa karaa nagahaa duuba irkoo qabsoo hidhannoo qindaawatu jira. Akka qabsaawaan bilisummaa biyya Zaambiyaa, kan booddee preezidaantii biyyattii ta’e, Kenneth Kaunda, jedhetti “ haga gaafa qabsoon teenya karaa nagahaa irraa gara humnaatti geeddaramtuutti koloneeffattoonni nama kolfaa nagodhatanii turan, eega irree teenna arganiin booda, sagalee dhugaa tayee ol-baye, jarri duraan natti koflaa turan akka dubbataa isaanii tayu na worwaachuu eegalan”, Nelson Mandela ANC (Koongresii Biyyoleessa Afrikaa) keessatti qabsoo hidhannotti faaydamee jira. Martin Luther King, seenaa qabsoo gurraacha Ameerikaa keessatti kabajaa kan horate, haga Malcolm X magaalaalee Ameerikaa keessatti qabsoo humnaa eegaledha. KWOn mormiin ummanni Oromoo gola hundaa kaase abdii bilisummaa Saboota cunqurfamoo bittaa sirna TPLF jala jiran hundaaf tayee jira jedhee amana. Sirni nama nyaataan Oromoota 1000 ol ta’an ajjeesee, kumaatamaan hidhee, kumaa fi kitilaan lafa isaa irraa buqqisee, dubartootaa fi daa’immaan osoo hin hafin dararaa irraan gahaa jiraatullee ummanni keenya gootummaa fi murannoo addunyaan dinqisiifattuun dura dhaabachaa arma gahee jira. Hoogganoota dhaaba karaa nagahaantiin qabsaawan kan akka Obbo Baqqalaa Garbaa hidhee dararaa jira. Kun hundi karoora mootummaan TPLF sanyii Oromoo dhabamsiisuu, Saba Oromoo qabeennaa fi siyaasaa irraa moggeesuun Oromiyaa kolonii jalatti hambisuuf kaayate dha. Mootummaan kun sirna ilmaan Oromoo, qe’ee isaanii irratti, karaa gubbatti akka ilmoo bineensaa rasaasan akaayu. Kun hundi tayee Ummanni keenya qabsoo karaa nagayaatiif carraa guddaa keennee jira, wareegama hagana hin jedhamnes itti baasee jira. KWOn mootummaa koloneeffataa hiriiraa fi fincila qofaan kuffisuun hin dandayamu jedhee amana. Mootummaa gabroomfataa finqila ummataa qawween cabsuu murteeffate, harka duwwaa afoo dhaabachuun sanyii duguuggaatti nama geeysa waan tayeef, ummata Oromoo waliin tayuudhaan KWOn humna diina kana garqii godhu uumudhaaf hojjachaa jira; humna qawweedhaan diina falmee, kufee kuffisu, finqilla ummataa waliin wal-laddaya qabsaayu Oromiyaa keeysatti gadi dhaabuudhaaf halkanii guyyaa hojjachaa jirra. Kanaaf, Sabnni keenya akka nu bira dhaabatu waamicha lammummaa goonaaf. Dhimma Tokkummaa Humnoota Siyaasaa Oromoo irratti: Sabboontonni Oromoo dhaabota Oromoo adda addaa jalatti ijaaramanii yookiin akka gurmuutti kurfaayanii qabsoo hadhaayaa geggeeysaa jiraachuun ifaadha. Galiin humnoota kanaatis Wajira.kwo@gmail.com bilisummaa Oromoo fi abbaa biyyummaa Saba Oromoo mirkaneessudhaaf akka tayes beekamaadha. Kallachi Walabummaa Oromiyaa (KWOn) tokkummaa humnoota Oromoo dhugoomsuuf dhaabotaa fi humnoota kaayoo bilisummaa fi walabummaa Oromiyaatti amanan hunda waliin hojjachaa as gahe. Uf durallee hojjachuuf qophiidha. Dhaabotaa fi humnootin Oromoo akka amma jiranitti qophaa qophatti qabsaayanii fedhii ummata keennaa guutumaan guututti galmaan gahuun hinjabaata. Oromoon akka maatii guddaa tokkotti, bakka takkaa, yoo diina isaa irratti duule malee, humna faffaca’een waldhaansoo dhiibuun bara gabrummaa nurratti dheeressuu malee, galii hawwinuttiin nudhaquu hindanda’u. Kanaaf, KWOn dhaabotii fi humnootin Oromoo kan bilisummaa Saba Oromoo fi Walabummaa Oromiyaatti amanan garagarummaa nu jidduu jiru dhiphisuun hatattamaan tokkummaa kaayoo uumachuun Ummata keenya kan dhumaa jiru bira akka dhaabannu waamicha hatattamaa dabarsina. Waamicha Mootummoota Addunyaatiif: Mootummaan gita bittuun Tigree (TPLF), sababa “Duula shororkeessummaa irratti,” jedhuun gargaasa biyyoota dhiyaa irraa argatuun, qabeenya guddaa, waraana Afrikaa keeysatti jabina qabu, humna tikaa cimaa ummata keenyaan fixu tolfatee jira. Waggoota 20 dabarran keeysatti, USA calla irraa, doolaara Biliyoona 40 ol maqaa gargaarsatiin argatee jira. Falmattonni haqa Oromootii fi dhabbileen mirga dhala namaa miidhaa mootummaan wayyanee ummata Oromootii fi ummatoota cunqurfamoota impaayericha keeysa jiran hunda irratti geeysaa jiran irra deddeebisanii kan ibsan tayullee mootummaan USA fi Awurooppaa ammallee mootummaa cubbamaa kana gargaaraa irraa hinqoorsine. Gamtaan Awurooppaatii fi USA, mootummaan wayyaanee ummata silaa nagaha isaa tiksuu qabu shororkeessaa akka jiru osoo argan ibsa “ haalli Toophiyaa keeysa jiru nu yaachisee jira” jedhuun ala haga ammaatti tarkaanfii qabatamaa tokkollee hin fudhanne. Booyichaa ummata cunqurfamee irraa gurra cufachuun, warra dhihaa irrattis boru miidhaa akka qabu beekamaadha. Bu’aa isaanii dhaabbataan karaa kanaan eeggamuu akka hin dandeenye hubachuudha qabu. Haalli Toophiyaan keessa jirtu, bombii yeroo eeggattee dhooyu irra ta’aa akka jirtu warreen dhihaa kan mootummaa bulguu cinaa dhaabatan hundi beekuu qabu. Kanaaf, dhaabni keenya, KWOn, mootummoota gamtoomanii (UN), EU fi USAn balaa ummata keenya irra gahaa jiru ilaalchisee tarkaanfii qabatamaa akka fudhatan waamicha godha. Dhimma Sabaa fi Sab-lammoota, akkasumas Ummatoota biroo irratti: KWOn adeemsa sirna kolonii hundeen buqqisuun, sirna mirga dhala namaa kan uumamaa, bilisummaa fi walabummaa ummattotaa, jireenya kabajaa sabaa fi sab-lammii yookiin ummatoota biroo hunda kabachiifatee biyya isaa irra jiraachuuti hordofa. Kun Ummata biyyattii keeysa jiraatu hundaaf mirga dhalootaan gonfatan jedhees amana. Kanaaf, KWOn qabsoo Sabaa fi Sab-lammiin biyyatti mirga hiree ufii ufiin murteeffachuudhaaf geegeysu kamuu ni deegara. Gochaa abaaramaa mootummaan wayyaanee waggoota 25 dabran keeyssatti mmata Gaambellaa, ummata Ogaadeen, ummata Amaaraatii fi as dhihoo kana ummata Walqaayit Tsagadee irratti raawwate cimsee balaaleffata, karaa isaa aanjawe hundaan KWOn Wajira.kwo@gmail.com


Hanan Elemo Qilxu Support Fund

Torban kana Qaanqee Show oduu gama tokkoon nama gammachiisee gama kaaniin nama gaddisiisuu dhageesisee jira. Innis Hanan Elemo Qilxu fi Abdulkarim Elemo Qilxuu biyya Yemen keessa rakkina irra jiraachuu isaaniiti. Gootni Oromo guddichi ilmaan qabaachuu dhagawuun nama gammachiisa. Gama kaaniin rakkina keessa jiraachuun isaanii nama gadisiisa. Gargaarsa barbaachisu godhuufii dhaaf koreen qindeesituu qindaawee jira. Koreen kun waa lama irratti hojjeta. Inni jalqabaa rakkina keessaa dandamachiisuudhaaf gargaarsa maallaqaa lammiiwwan Oromiyaa ala jiraatan irraa fuunanee biraan gawuudha. Kan lammataa ammoo biyya nagaa hin qabne sana keessaa bahanii bakka nagaan jirachuu danda’an qubachiisuuf yaalii barbaachisu godhuu dha. Kanaaf maaloo, hatataman, arjoominaan ha birmannu. Koree Qindeesitu (Dr. Mohammed Hassen, Dr. Solomon Ungashe, Elemo Ali, Elias Ibsa fi Damsho Ali)


Yaadanoo Ebbisa Addunya (30.8.2016)

Ebbisan waggaa digdama harra uttuu innii mana issa siree isaara rafuu, loltuun mootummaa kolonefata Habasha, warra gartuu haarra Tigrai’in gegefamuun rasaassa itti roobsani lubuu isa muchumaati kutan. Biyya akaakile isaati, diini daanga Oromiyya ceete dhufte dhiiga Oromoo hammaa haraati iddoo hundaati dangalaasa jirti. Akkuma Oromoon hunduu beeku, kan diini kun ajjesu moo beeka, sooresa, artistoota, oladeema/ oladeemtu, kan ta’ani kunis aggaamsaa sanyii duguugu -targeted genocide jedhama. Imaammati gartuu Tigrai (TPLF) saba Oromoo doofaa, iyeesa taasisani achumaan akkuma namichii Waaqayyoo jibe sun Malas Zenawi wa’ee Oromo “saba lakkofsi issa bayyee xiqeesun salphadha” jedhe kakate, oladeemtota Oromo fixaa jiru. Kan TPLF hin beekin garu, akkuma Oromoo ajjecha deemtu, Oromoon tokko ta’ee kibba hamma kabaati dhi’aa hamma ba’aati kuno diina olachisa jira. Alaaban ABO jaal Elemo Qilxuufa bara 1973 qabatanii diina offira buqisanii Oromiyya Republika taate dhaabuf bosona (Tullu Carcar) seenan kuno dachee Oromiyya hunda irrati Oromoon qabatee “Abban Biyyaa Oromoo dha” “hormii nun bulchitu” Biyya keenya walaba taate nutu bulcha jedhee alaaba isa qabatee yeroo diini saba harqa duwa haqa isaaf falmatu, isaa harka diinati ajjefame, awaalate Alaaba ABO awaala irra dhaaba jira. Mirgga mulqammaan deebisanii gonfachuuf Haatif ilmi hiriira ba’aani, gaafa loltu’un diina rasaasa itti roobiste mucaase ajjeftu, haati Oromticha sanaa “gumaan ilma kiyya bilisuma Oromiyya hata’u” jettee Oromiyyaati kutanoo ishe dhaamte. Ebbisan , “siifan lolaa Oromoo narra hingortu? https://www.youtube.com/watch?v=2B3F0DnH6m0 Jettee kan atti akka gaafiti saba keeti dhi’eesinan diini si nyaate, garuu arra waamichi kee qeerro sibooda dhalataniin kan gegeefamu sabi kee deebisa jira. Jaali kee, Usmaayyoo Musa waggaa sadeet (1995-2003) mana hidha diina keesati dararammaa ture eega ba’ee, saba durati gaffa as ba’uu sii (Ebbisa Adunya fi Dhugumaa Ayyana) yaadachudhan walisa isa jalqabe. Kan Usmaayyoo gaafas walise keesa: Garbummaa manna du’a filane Saniif finchillee dagala seenne Seenadhaaf duuna lubbu hinqusannee https://www.youtube.com/watch?v=mC2s21z1CMI Usmaayyoo Musa, darara mana hidha diina keesati irra gayeen lubbun isa dargagummaati qurxame. Lubuun artistota Oromoo kunif kan isaan fakatan darbuun, hiri’ota isaanif dhalota isaan booda dhufe ibidda sammuu itti naqe. Isaan booda artistoti dhibaan laqahaman sagallee isaani kan fagoo nama hawatu, ergaan saani ani Oromoo mittii? maalifan walaabummaa kootif hin lolu? jedhee kan samuu qirqidu, xiiqii qabachiisu, tokko ta’ee akkan diina biyyaa isa qabate irraati mormuu kan godhee keesa isa tokko. Artistooni Oromoo wallaansoo walaabummaa Oromiyyaa ta’aa jiruuf aarssaa isaan baasa turan/jiraan seena saba issani keesati bo’oo olaana qaba. Jaalan: Elemo, Ebbisa, Usmaayyoo fi kan walaabuma Oromoofi kuftanii, sabi keesan akka damaqee waanjjo kolonii ofirra darbatee, biyya bilisa taate (sovereign state) ijaarachuf tarkaanfi xumura irra ga’aa jira. Yoo isin lubuun jiraatani saba keesan arguu baatan ille hojjin keesan Oromoo karaa walabummaati luucessera. Qeeransi Oromoo diina isa Oromiyyaa irra ari’a jira (https://www.youtube.com/watch?v=7tr04nYSafw) akkuma Mulluu Baqqaalaa wallifte. Jaalan, maqaan keesan bara barran seena Oromoo keesa hajiraatu. Qabsa’aan hindu’aa qabsoon Oromiyya Walaabuman xumurama. Alemayehu Kumsa, Ph.D. Alemayehu.kumsa@gmail.com


SEENAA  ELEMOO QILXUU

Abbaa Urjii tiin Birraa 05, 2016 Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, arra sadarkaa if duuba hin-deebinee fii abdachiisaa geeysee jirti. Dhuma bara 2015 irraa kaasee hamma yoonaatti, lammiin Bahaa-Dhihaa fii Kaabaa-Kibbaan mirga isaanii tiif anaannata bira dabranii xiqqaa fii guddaan dhiiraa fii dhalaan wareegamaa, caphaa, dhiigaa jiran. Wayyaaneen, warra waraana Dargiirraa boojitee fii abbootii garaa kanneen ummata Oromiyaarratti muuddeen irreen aangorra jiraachuuf ijibaanni godhaa jirtu guyyuma-guyyaan bu’ura dhabaa jira. Qabsoo bilisummaa tan arra xiqqaa fii guddaa lammii Oromiyaa Bahaa-Dhihaa fii Kaabaa-Kibbaan, “bilisummaa ykn du’a!” jachisiisaa, Wayyaanee dhaabaa-dhaabbata waakkachaa jirtu bu’ureesuuratti qabsaawaan qoonni isaa hundaa ol tahe Elemoo Qilxuu ti. Elemo, arra, gaafa ummanni Hiddii Lolaa keessaa “Burraayyuun teenya”! ja’an, warri Gincii “dhiiga nama keenyaa kan Aaw-Wadaayitti dhangala’e ni baafanna!” ja’an, haala kanaa fiis, xiqqaa guddaan – dhalaa dhiiraan, diina ibidda itti harutti, harka duwwaa deeman, odoo hin taane, gaafa haalli kanaan faallaa, gaafa ummanni Oromoo ifii fii waliis wallaalanii dukkana keessa turan “akki kuni isaaniin hin malle” jachuun, jiruu sadoo tan keeysa ture dhiisee, maatii isaa biyya alagaa keessatti gatee, qaanqee qabsoo hidhannoo bilisummaa qabsiisuuf nama Adanirraa biyya seene. Maqaan warri Elemoof moggaasan Hassani. Akka aadaa hawaasa Baha Oromiyaatti maqaan buruja ykn haala dhalataa ykn dhalattuu laaluun moggaafama. Maqaan afaan Arabaa kan haala san hordofuun Elemoof moggaafame, hiikkaa sadii qaba. Isaaniis, Bareedaa, Gaarii ykn Tolaa fii, Nama rakkataa ykn dhimma kabajamaa tahe gargaaru kan ja’u. Namni akkuma dhalateen haalli armaa olii irraa calaqqise kuni, Abraahim Umarii fii Aashaa Aammad irraa Baha Oromiyaa, Godinaa Bareentumaa Konyaa Gaara Mul’ataa, Aanaa Qarsaa, Ganda Galaan kan Raaree Bululoo keessatti arkamutti, toora bara 1936 keessa dhalate. Elemo akka barnoota Amantii Islaamaa kan ganda itti dhalatetti barsiifamu xumureen, dabalataaf odoo daddeemuu, toora bara 1956-aa magaalaa Diree Dhawaa seene. Akka achi dhaqeen, jaalalti magaalaa Dirree Dhawaa qoma seentee, darasummaa mana bahee fiin adda baaftee, if keessatti qubsuma murteeffachiifte. Jireenyaaf, dukkaana nama Haaji Umeerii ja’amu, kan meeshaa adda addaa alarraa fidee jimlaa fii takkeen gurgurutti mindaawe. Elemo, faxinummaa waa barachuu biratti naamusaa fii amanamummaan yaroo gabaabduu keessatti onnee Haajii seene. Akka magaalaa baree, hawaasaa fii amala biyyaa tiin wal fudhateen, eega hujii isaa raawwate booda, galgala-galgala, uffata adda-addaa, kopheelee fii faaya dubartii, Haajirraa fuudhee dukkaannan irra daddeemee jimlatti gurguruun mataa isaa tiif waa jalaa buufachuu jalqabe. Abbootiin dukkaannanii, kanneen Elemo irra daddeemee meeshaa itti gurguru, akka wal-baraa dhufaniin, akkuma Haajitti, haalaa fii amala isaa jaalatanii, daldala isaanii tiin barbaadutti seenan. Haalli kuni, Elemoof, hammaa fii miyoota gurguru baayyiseef. Heddominni gurguraa bu’aa jalaa arkatu fijaa dukkaana keeysa oolee horu caal’chisaa dhufe. Hoggaa kana, yaroo dukkaana keessa hojjatu xiqqeeysaa tan daldala ifii isaarratti bobbahuu dheereeysaa deeme. Gama biraa tiin, Elemo, gaafa magaalaa Dirree Dhawaa qubaterraa kaasee, daldala malees, karaa raadiyoo fii gaazeexoota afaan Arabaa tiin haala siyaasaa adunyaa, keessaa huu, kan sossooha bilisummaa kan yaroo sanitti biyyoota Afrikaa fii Laatiin Ameerikaa keessatti gaggeeffamaa jiru, akkaan hordofuu jalqabe. Haalli kuni, yaroo hiriyoota waliin wal-arkuu fii barcaaf taa’u, akka nama qamahutti, muka jimaa if dura qaqqabaa, hunda caalaa waanuma qabsoo bilisummaa qofa haasawuu isa jaalchiise. Hoggaa hiriyoonni oduu dubartoota tiin wal booharsan, haala rifeensaa, tafaa fii guntutaan bareedina dubartii madaalan, Elemo, seenaa Jamiilaa Buuheerd, qabsooytuu biyya Algeeriyaa tan yaroo sanitti oduun isii raadiyoo fii gaazexaalee adunyaa dhunfate odeeysuun, bareedinaa fii dhiira gammachiisuun alattiis, dubartoonni, qabsoo bilisummaa tii fiis qooda guddaa gumaachuu akka dandayan haasawaa ture. Bayyanoota akkanaa tan qaburraa ka’uun, bara 1962 keessa yaroo kaa’imman Oromoo naannoo Dirree Dhawaatti sossooha aadaa tiin hawaasa dammaysuuf gurmaawuu jalqaban, sossoohinsi afaanii fii aadaa eenyummaa beeysisuu qofatti kan hin dhaabbanne tahuu warra jalqabaan hubatan keeysaa tokko Elemo tahe. Haala kanaa fiis, hoogganota kaa’immanii, keessaa huu Abuubakar Muussaa waliin, qunnamtii addaa horuun hawwisoolee Afran Qalloo diinaggee fii yaadaan tin’isaa ture. Elemo baadiyyaarraa magaala Dirree Dhawaatti godaanee qabeenyaan if dandayaa dhufullee, amaloota badoo magaalaan guddoon qabduun in hawadamne. Jimaa fii sijaaraan namoota daadda isaa biratti faaya tureeniinillee isa fudhachuu hin dandeenye. Toliinsa haalaa fii amalaa biratti, hojjataa haraaraa fii araadarraa qulqullaawe tahuun, Elemo, hawaasa guddaa bira kutee, Haaji Umeerii malees, naaduraa sooreeyyii magaalaa kanneen meeshaa jimlatti irraa bituu, warra akka Hassan Foorsaa fii Saalim Abuubakar Ba-Mihdaar jala naqe. Hundinuu, daldala isaanii bira taranii, shamarraan isaanii tiin warra kajeelu tahan. Haaluma kanaan, warri Baa-Mahdar, daldala isaanii kan Adan jiruuf isa qaadhimatanii, Dirree Dhawaa irraa akka gamas sossoohu amansiisan. Akkasiin, walakkaa bara 1963, karaa Adan sossoohe. Akka Adan dhaqee biyya bareeniis, warra achi geeysaniif hojjachaa, akkuma Dirree Dhawaatti, seedata dhunfaa cinatti ooffachuu jalqabuun, daldaloota biyya sanii tii fii kanneen biyyaa dhufanitti miyoota barbaadamoo gurgurutti seene. Haala kanaan, daldalli isaa yaroo gabaabduu keessatti toleefii mindooma namaa jalaa if baase. Akka qabeenyi walitti kuufameefiin, achumaa bitee achitti gurguruu mannaa, Taaywaan, iddoo warri inni irraa bitu meeshaa irraa fidanitti sossoohuu jalqabe. Adanirraa Taaywaanitti bobbahuun, yaroo gabaabduu keessatti, Elemo, sooreeysa beekkamaa, akkuma hiikkaa maqaa isaatti, nama if bira dabree rakkataa gargaaru godhe. Yaroo Elemo Adan seene, biiyti bulchinsa Ingiliz jala turte. Elemo akka bubbulee biyya bareen, dargaggoota biyyaa kanneen dhaaba maqaa Adda Bilisummaa Ummataa, الجبهة القوميّة ykn National Liberation Front (NLF) ja’amuun gabroomsaa ifirraa kaasuuf qabsaawaa jiraniin wal fudhatee, yaadaa fii diinaggeen gargaarutti seene. Sadaasa 30, bara 1967, gaafa sossohinsi riphee loltummaa dhaaba armaa olii, gabrummaa Ingiliz buqqisee, biyya Bulchiinsa Ummata Yaman Dhidhimaa (People’s Republic of South Yemen) gonfachiise, akkuma warra biraatti, Elemo deeggaraa galmaawaa tahuun isaa ifatti beekkame. Deeggaraa NLF tahuun, Elemo, Falasxiinota bilisummaa biyya isaanii tiif qabsaawan walii niis jaala godhe. Kaayoo qabsoo isaanii galiin gayuuf, walakkaa bara 1964, gaafa dhaaba PLO gurmeeyfatan irraa kaasee, gama waajjira isaanii kan Adaniin, diinaggeen gargaaruun, hariiroo jaallummaa waliin uummate. Isaan malees, Elemo, qabsaawota Adda Bilisummaa Eertiraa (ELF) kanneen yaroo san Adan keeysatti cimoo turan waliiniis qunnamtii walitti dhaabbatte qabaachuun wal’aansoo isaanii hordofaa ture. Gama biraa tiin, Yaroon Elemo Adan itti dhaqe, yaroo sossoohinsi qabsoo bilisummaa fii yaanni sirna siyaasaa wajji qabeenyaa kan maqaa Soshalizimiin beekkame hawaasa adunyaa itti dhunfatte. Yaroo sanitti, hawaassan adunyaa hedduu keeysatti, qabsaawonni haala armaa olii kanaan gabroomfataa alagaa malees cunqurfamaa fii saaminsa Abbootii Lafaa jalaa bahuuf wal’aansoo cimtuu godhaa turani. Akka yaadaa tiin sirni wajji qabeenyaa faallaa daldalaa fii sooroma dhunfaa ti. Haalli kuni, silaa, nama akka Elemoo kan qabeenyii amma walitti kuufamaafii jiru, kan makiinaan haarayni, reefu baate, mooraa keessa jaajjitu, kan harkisu hin turre. Garuu, Elemo, nama dantaa mataa isaa caalaa kan ummata bal’aaf irra hadooduu fii yaadu waan taheef, sirna kana qaamaa fii qalbiin fudhate. Kaayoo sirna kanaa fiixa baasuu fiis, akka Yaman Dhidhimaa bulchiinsa Ingilizii jalaa walaba taateen, dhaaba NLF jalatti, goblaa Markisizim keessatti galmaawee, kitaabban Shuu’ii dubbisuun dhorame. Seenaaleen qabsaawota akka Chee Guveeraa fii Ho Chi Miin niis sammuu fudhatanii yaroo hunda afanii bu’uu didan. Elemo qabeenyaan sooromuu fii mootummaa biyyaa waliin hariiroo jaallummaa qabaachuun, ilmaan Oromoo kanneen haala adda-addaa tiin biyyaa bahanii achi seenan akkaan gargaare. Elemo, warra baqa dhufaniif dahoo tahe. Nyaataa fii dhugaatiin gargaaruu bira taree, hamma qubatanitti, mana isaa bira taree, kophatti iddoo galan horii isaa tiin kireeyseef. San malees, warra daldalaaf achi dhufan, kani duubbee isaanii hin-beeyne, miya isaa liqitti kennuuf jalqabe. Haalli isaa kuni, Elemo, rakkoo keessa galche. Walakkaa bara 1968-ii, namicha tokko kan miya irraa fuudhee achumaan biyyatti hafe irraa maallaqa isaa barbaada Finfinnee dhaqe. Namichi, miya liqiin irraa fuudheef horii isaa erguuf mannaa, Elemo hidhaaf qaadhime. Mootummaa Hayle Sillaasee tan warra dura dhaabbatu akka boombiitti ifirraa eegaa jirtutti, “Elemoo warra biyya alaa keessatti mootummaa dura dhaabbatan waliin nama jiru,” badii jattuun akka qabamee hidhamu godhe. Gama biraa tiin, namichi, durumaanuu tahe ja’amee, mootummaa Xoophiyaa irraa nama itti ergame ja’ama. Dimshaashatti, gaaroominni, Elemo, goda itti hin qophaawin keessa naqe. Namichi bu’aa akka irraa arkatuuf miya liqiin kenneef, “Adan dhufuu ani hin dandayuu, sumaa tu narra wayyaa, ati as koottu. Noolii baaftu horii keetirratti ida’een siif kenna. Achumaanuu biyyaa fii haala daldala Finfinnee tiis laalta,” yaada ja’uun sobee, Shaggar fidee, illima qopheeyseef keessa naqe. Qaruuteen mootummaa Hayle Sillaasee, Elemoo keeysaa waan beeku baasuuf, akkuma mana hidhaa ol naqataniin, uleen irra gattaa’an. Harkaa fii miila hidhanii, eessaa tu irra laalataan, akka nama uuda bishingaa tumuutti qaama mara cafaqan. Akkasitti, waan dhagayuu fedhan afaanii baasuu dadhabnaan, dumucoo carqii afaanitti takashanii, akka siilchoo waadanitti sibiila furdaa keessa loosaa tuman. Akka foon suguyyaatti, mataa isaa gadi rarraasanii fannisuun, hamma coraan irraa solloqee foon diimaan mul’atutti, faana keessa tuman. Afaan cancalanii tumuu fii akka foon suguyyaatti fannisanii garafuun, wahuu afaanii baasuu dadhabnaan, warri zaalla-gaaffii, “kuni nama humaa takkallee keeysa hin jirre,” murtii jatturra gayan. Tumiinsarraa kan ka’e, faanti madooytee, Elemo ejjechuu dadhabee, mana fincaanii dhaquuf gargaarsa barbaade. Mana isaa oowwaa fii jiruu isaa mi’ooytuu keessaa, malaan yaamamee kana mudachuun haalaan garaa gube. Horii isaa barbaadaaf, mana hidhaa kan miila isaa tiin dhufee if naqe keeysaa bahuuf, horii biraa dhangalaasutti seene. Mootummaa gunaan aadaa isii taate jalaa maallaqaan if baasuuf, kan arke hundatte harka hiixaachuu jalqabe. Akkasiin maa-na-uumtetti, hidhaa ji’a jahaa booda, walabummaa horii isaa tiin bitatee, mana hidhaa keessaa bahee, Adanitti deebi’e. Hidhaan mootummaa Habashaa Elemo haalaan jijjiirte. Eega Adanitti deebi’e, sammuun isaa waan dalagaa dhiiftee, gadadoo balleessaa takka malee biyya haadhaa fii abbaa isaa keessatti mudate, halkanii fii guyyaa, yaaduu irraa hara fudhachuu didde. Saba irraa dhalate, kan biyya isaa keessatti mirga tokkollee qabaachaa hinjirreef, humaa godhaa jiraachuu dhaba isaa tiif gaddi weerare. Haalli kuni, isa dhunfatee, fedhii dalagachuu keessatti laamsheesee, karaa fii haala qabsoo bilisummaa ummata Oromoo irraa qooda itti fudhatu qofa akka yaadu goodhe. Yaada isaa kana hujiirra oolchuuf, odoo iyyaafataa fii qorannoo godhuu, Kaa’imman Oromoo kanneen qabsoo bilisummaa jalqabuuf fedhii qaban biyyaa baqatanii Soomaaliyaa keessa jiraachuu dhagaye. Dhageeytii faana-dhawee akka mirkaneeyfateen, qunnamuuf karaa Maqdishoo barare. Achitti, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen wal’aansoo qabsoo bilisummaatiif qophii tahaniin walitti dhufe. Elemo, Jaarraa Abbaa Gadaa tii fii sab-boonota biroo kanneen fedhii qabsoo bilisummaa akka isaa qaban arkuun haalaan gammachiise. Nama qabsoo akka isaanii tiif murate, kan mootummaa Adan waliin jaallummaa qabu, kan qabsaawota Falaxiinii fii kanneen biroo waliiniis hariiroo qabuun walitti dhufuun, Jaarraa Abbaa Gadaa faa keessattiis gammachuu daangaa hin qabne uumte. Hawwii qabsoo bilisummaa tan mootummaan Soomaalee keessatti ukkaamsitetti hafuurri deebi’eef. Marii godhaniin, akkaataa yaada isaanii if dura itti tarkaanfachiisanirratti mala tarrifatanii, Elemo hujii adda fudhatan fiixa baasuuf Adanitti deebi’e. Ji’a sadii booda, haala sab-boononni soomaalee keessaa itti bahanii fii Adanitti leenjii tooftaa lolaa itti baratan qopheeysee, horii nooliif barbaachisu waliin sab-boonotatti deebi’e. Gabaasaa Elemorraa arkamtetti irkachuun, ji’a Abraashaa/Muddee 12, bara 1969, magaalaa Maqdishoo keessatti teeysuma dhooysatti gaggeeysaniin, qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf murteeyfatan. Ji’uma tana keesa, warra tooftaa lolaa barachuu irratti ramadaman, qaruutee Soomaalee jalaa mimmiliysaa, tokkoo-lamaan, dooniin bahara ceesisanii Adan naqan. Elemoo fii sab-boononni Soomaalee irraa Adan dhufan, kanneen Yamanii fii biyyoota adda-addaa irraa itti dabalaman waliin, tooftaa lolaa barachuuf, moora leenjii Falasxiinotaa tan Adanitti arkamtu seenan. Jaarraa Abbaa Gadaa, tooftaa lolaa biratti tan riphee loltummaa fii hoogganummaa akka baratuuf gama mooraa leenjii waraanaa tan Falsxiinoonni Suuriyaa keessaa qaban dhaqe. Akka barnoota barbaachisu fixateen, Adooleeysa 23, bara 1970, Adanitti deebi’e. Miyni waraanaa kan arkamee akka naannoo san dhufeen, warra leenjii barnoota lolaa fixatan keessaa qabsaawonni soddomii jaha, karaa Soomaaliyaa tiin Oromiyaa seenanii qabsoo hidhanoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, Onkololeessa 17, bara 1970, hoogganummaa Jaarraa Abbaa Gadaa tiin, dooniin, Bahara Diimmaarra, Adanirraa karaa Soomaaliyaa sossoohan. Qabsaawonni 36-n, seenaa qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti Qeeyroo Ganamaatti beekkaman, gaafa biyyatti deebi’uuf murteeffatan, “hujii fii hariiroo biyyoota alaa keessatti jalqabamte isa caalaa kan fiixa baasu hin jiru,” murtii jattuun, Elemo odoo diduu, akka Adanitti hafu godhan. Qabsaawoni qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuuf, leenjii lolaa fudhatanii karaa biyyaa sossoohan, Soomaalee keessaan biyyatti hulluuquuf tattaaanni godhan milkooma dhabe. Bahara Hindii, kan bitaa-mirgaa fii, gadii fii oliin isaa, kan irra daddeebi’u afanfaajjeessu, guyyaa aduu, halkan urjii hordofaa irra deemanii lafa garaa gayuun rakkisa. Haala kanaan, amniti doonii tan kiiloo-meetira dhibba lamaa fii shantamii olii, qabsaawota Qeeyroo Ganamaa, iddoo tilmaammatan irraa maysitee, halkan dukkana, malkaa Bulloo-har ja’amtu, tan Zeeylaa fii Barbaraa jidduu jirtu geeysite. Achitti, ganama, isaanii hirriibaa hin ka’in, waraana Soomaalee tiin marfamanii, eega dhukaasa walitti banan booda, malaan harka isaanii seenanii, mana hidhaa Man-Dheeraa ja’amutti darbaman. Qabsaawonni Qeeyroo Ganamaa hidhamuun, Itti Gaafatama Dhimma Alaa tan duraan itti kennamterratti, dirqama waliigalaa, qonyee Elemoorratti dabalte. Elemo, ulfina dirqamaa tan haalli mudeen odoo hin baaragin, yaada qabsaawota Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuuf, hifaata malee warraaqutti seene. Dhimma kanaaf, dooginyoota (Bakka bu’oota) waajjiroota mootummoota Arabaa tii fii biyyoota qabsoo bilisummaa gargaaran waliin hariiroo uumuuf Iraaq, Kuweet, Ordon, Libnaan, Suuriyaa fii Misra keessa daddeeme. Tattaafanni Elemoo, maqaa fii seenaa Oromoo gurra mootummoota hedduu naqe. Haaluma kanaaf, yaada “Laalcha Sadaffaa Adunyaa” ja’u babal’isuuf, walgayii bara 1973, ji’a Eblaa keessa, Koloneel Gadaafiin Liibiyaa keessatti qopheesserratti, akka qabsaawota bilisa baaftuu Oromootti afeerraan godhamteefii, jilaa waliin, Tirippoolii dhaqe. Teeysuma bakka bu’oonni dhaabota qabsoo bilisummaa biyyota Afrikaa, Aasiyaa, Oroppaa fii Ameerikaa Dhidhimaa irratti arkaman tanarratti, Elemoo fii jilli waliin dhaqan, qabsaawota achitti arkaman, seenaa Oromoo tii fii kaayoo qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiin wal-barsiisan. Elemo, haala armaa olii tiin, Oromoo fii dhibdee isii lammii fii mootummoota biyyoota alaa beeysisaa, karaa kaaniin, karoora Qeeyroo Ganamaa bakkaan gayuurratti qophii barbaachiftu-rratti bobbahe. Haala kanaa fiis, akka karaa ittiin biyya seenamu qoratanii fii caasaa saniif barbaachiftu diriirsaniif, qabsaawota dhimma kanaaf muratan, karaa adda-addaa tiin biyya naqe. Akka qophiin haala kanaaf barbaachiftu xumuramteen, fuula karaa biyyaa deebise. Dhimma kanaaf, Sadaasa 04, bara 1973, sab-boonota leenjii waraanaa fudhatan waliin, mana isaatti teeysuma qopheeyse. Qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa jalqabuurratti marii godhaniin, warra kaayicha hujiirra oolchuu fedhan waliin biyya seenuu murteeyfatan. Yaroo sanitti, Elemo, qabeenya gayaa malees, haadha warraa, Aammuun Umar, tan bareedina daawwatamee hin quufamneen faayamtee fii ilma isaa kan maqaa Kallachaa, Abdukariim, moggaaseef fii intala isaa Hanaan, tan reefu dhalatte, qabaachuu ture. Horii fii matii biratti, hoogganoota biyya Adan waliin jaallummaa qabuun, biyya san keessatti, jiruu nagayaa, sadoo fii qananiin jiraachuu isaaf salpha ture. Saniin alattiis, achuma jiraatee, maqaa qabsoo Oromoo tiin yaroo-yaroon biyyoota alagaa keessa daddeemuun jiruu isaa itti fufuu ni dandaya ture. Garuu, fedhiin bilisummaa tan onnee keeysaa belbeltu, sadoo fii qananii gatee, maatii isaa Rabbitti dhiisee, qabsoo hidhannoo jalqabuuf, karaa daggala Oromiyaa akka sossoohu goote. Akkasiin, qabsaawota waliin biyya seenuu murteeyfatan waliin, miya waraanaa hamma dooniin deemuun dandeeysu fe’anii, Arfaasa 06, bara 1973, Adanirraa ka’anii, qilleensaa fii dambalii hamilee cabsuu barbaaddu keessa hulluuqanii malkaa Asabitti tarkaanfatan. Achirraa, lafa ummata Affar keessa loohaanii hawaasa isaaniitti fullahan. Elemo faan, odoo biyya hin seenin duratti, qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa, jalqabumaan, Oromoota nannoo adda-addaa akka haammattuu fii hooggana isii keessattiis martinuu akka if arkan godhuun barbaachisaa tahuu hubachuun, hoogganummaa isii falmachuurraa if qusatan. Yaada kana bu’ureeffachuun, akka biyya seenaniin, sab-boonota magaalaa Finfinnee keeysa jiran qunnaman. Arfaasaa 27, bara 1973, Finfinnee keeysatti sab-boonotaa garii waliin teeysuma godhaniin, yaada isaanii kana gayaniinii, hamma qabsaawonni naannoo adda-addaarraa keessatti heddommaatanuu isaan Wiirtuu Gola Qindoominaa (Central Coordinting Body) akka tahan murteeysan. Sanumaa waliin, bara lama keeysatti, Dirreen Qabsoo tan jabaatte keessatti, Walgayii Idilee tan hooggana if keeysaa filtu qophooysuurratti waliigalan. San booda, Eleemoo fii Qabsaawonni, miya waraanaa kan fidatan iddo adda-addaatti dhooyfatanii, haalaa fii naannoo qubsumaa qorachuu irratti bobbahan. Qormaata yaroo xiqqoo boodaan, Gaara Gubbaa Qorichaa hundee godhatanii, Daloo ifii olitti laalaa, gadiin Galamso daawwachaa, Shaggariin, “kiiloo meetira dhibba lama qofa sirraa jirraa, nuu obsi,” ja’chuun, hidhannoo isaanii tan waraanni mootummaa hin qabneen hawaasa keessa daddeemaa dammaqiinsaa fii hamilee ummataa kakaasutti seenan. Gandi keessa bobbahan, kan itti aanuuf haala isaanii odoo hasaasuu, oduun isaanii yaroo takkatti lammii walgeeyse. Dhaadannoon isaanii tan, “ummanni keenya biyya isaanii keessatti, mirga abbaa biyyummaa mulqamanii, gabrummaan jiraachuun raawwachu qaba!” tan jattu, hawaasa Oromoo bira tartee, tan diinee seente. Nafxanyoonni naannoo Gubbaa Qorichaa dhunfatanii ummata keenya-rratti roorrisaa jiran yaroo tana dhagayan gurra isaanii amanuu dadhaban. Mulaatuu Tamany tuni natti hin taatu je’e. Mulaatuun, nafxanyaa, lafa guddoo mootummaan ummatarraa fuutee badhaafterratti abbaa lafaa tahee, hawaasarratti roorrisaa ture. Lafa fardaan irra gulufee, fudhatee, irratti qanani’aa jiru, irreen tiiyfachuuf hamma funyaanitti hidhatee, bakka deemu mara ash’karoota hidhannoo qabaniin nama dabaalamaa deemu. Ilmi Temeny akkuma afaan isaatti, onnee horee, Caamsaa 01, bara 1974, guyyaa Isniinaa, jalee waliin, midhaan isaa fidachuuf, Har-diimi-tti ganame. Qabsaawonni hammi tokko isaanii iddoo itti bobbahan irraa gala deeman, harroota gooroo jala dhunfatan halaalaa arkanii, itti achi deeman. Dargaan Mulaatuu kanneen alaa isa eegan, warra hidhannoon itti achi deemaa jiru agarraan, dhukaasa banan. Namicha dura Dimitfoor dhukaase, Qeeyroon Kilaashiin adda keessa dhooynaan, warri hafan harka samitti ol qabanii Mulaatuu dargaa malee hambisan. Qabsaawonni midhaan boolla torba, kan nafxanyichi harroota shantamiin fe’achuuf deemu, geejjibaa waliin manguddoo biyyaa harka kaayanii, Mulaatuu Waaqatti galchan. Oduun haala Mulaatuu mudatee, Galamso qaxxaamurtee, Finfinnee baatee gurra mootummaa Habashaa seente. Hayle Sillaasee fii dooginyoonni isaa shororkaa biraa keessa jiraatanillee, tana gurraan dhagayuun taan daran yaachisee, hatattamaan humna daddaffii tan Faxnoo Daraashiitti beekamtu naannoo sanitti ergan. Faxnoon, nafxanyoota naannoo sanii waliin tahuun, manneen irra daddeemanii manguddoota, sheekkotii, daldaloota, barattootaa fii kaa’imman Galamsoo fii naannoo sanii kanaa-sanii malee, hidhatti guuran. Dargaggoonni, nafxanyoota akka saree maraattee Oromoota hidhuuf ganda keessa o’orihan jalaa jalaa miliquu dandayan, qabsaawota biratti jalaa baqatan. Guyyaa sanirraa kaasee, irreen qabsaawotaa cimaa dhufte. Ummanni keessa jiran gadaameysaa tahaniifii caasaan isaanii guddachaa, marsaan bal’achaa deemte. Gama kaaniin, wal’aansoon naannoo sanitti finiintee, lolli walitti dhaabbate. Nafxanyoonni baadiyyoota Gubbaa Qorichaa keessa jiran darsa guurratanii magaalatti godaanuu jalqaban. Baadiyyaan nagaya arkatte. Abbootiin biyyaa xixa nafxanyootaa irraa hara baafatan. Odoo haalli akkanatti deemaa jiru, Waxabajii 28, bara 1974, Dargiin jaaramtee aangoo biyyaa Hayle Sillaaseerraa fudhatte. Akka barcuma tottolfatteen, rakkoolee biyyaa kanneen muddamsiisaa jiran caalaa, kan naannoo Gubbaa Qorichaatti nafxanyoota mudachaa jiruuf durummaa kennitee, miseensoota isii keeysaa, Koloneel Zallaqaa Bayyanaa naannoo sanitti ergite. Zallaqaan, nafxanyoota baaraga duuti Mulaatuu itti fidde keessaa baasuuf, irbuu seeneef. Ummata Galamsoo dirree magaalaa-tti walitti qabate. Loltootaan marsee, walakkaa dhaabbatee, “isin ummanni Galamsoo fii naannoo isii, shiftoota isin keessa daddeeman fiduu ykn dhabamuu keessaa tokko filadhaa,” jachuun doorsise. San booda, murna waraanaa kan Shaalaqaa Kaasaahun Alamaayyoo tiin hoogganamu, Galamsoo fii Gubbaa Qorichaa jidduu, Gooroo Khinteerii ja’amturra qubachiise. Akeekni guddaan waraana achi qubachiisuu, ummata naannoo sanii anfariirsuun, qabsaawota isaan keessa jiranitti quba laachisiisuu fi. Ummataa fii qabsaawota duuydaa-garaa godhuufi. Jarri galii tana fiixa baasuuf, hidhannoo guutuun hawaasa keessa bobbahanii galuu jalqaban. Yaroo qarmaammee isaanii-rraa bahanii deebi’an mara, ummata zaalla-gaaffiin rakkuu, doorsisuu fii sodaachisuu hujii godhatan. San isaan hanqatee, gaafa kaan nama tokko galaafatan. Guyyaa Faxnoon lubbuu nama Oromoo galaafatan, qabsaawonni Amaarota baadiyyaa keessa jiranitti dhaqanii hulaa dhadhawanii, qabsoon manaa bahaniif, tan hiyyeessa Amaaraa, kanneen hawaasa Oromoo keessa nagayaan jiraatan miidhuu akka in tahin mirkaneessaniif. Gochi Faxnoo isaanii fii Oromoota jiddutti garaa-garummaa uumuuf waan karoorfame tahuu beeysisuun, dhaamsaa waliin jaratti ergan. Dhaamsa Faxnoof barreessan irrattiis, akeeka deemaniif ifa baasaniif. Wal’aansoon itti jiran tan gabrummaa Habashaa ifirraa buqqisuu fii, tan abbaa biyyummaa ummata Oromoo mirkaneeysuu tahuu adeessaniif. Sanumarratti dabalanii, ummata nagaayaan jiraatan irratti ajjeechaa hojjatamu akka balaaleeffatan hubachiisan. Akkasumaa waliin, kana booda, yo nama Oromoo tokko ajjeesan, dhiiga gama kaanirraa dhangalauuf warri itti gaafatamu isaan taachaa beeysisan. Shaalaqaan, yaroo Amaarota qabsaawonni itti erganiin wal-qunnamee, dhaamsa irraa dhagaye, tooftaan isaa jalaa fashaluu hubate. Yo ajjeechaa ummata Oromoo itti fufe, lubbuu Amaarotaa tan galaafatamuuf jiraattuuf itti gaafatamuu isaa arke. Haalli qabsaawotaa kuni hatattaamaan ugguramuu baannan, caalaa hammaachuun isa yaachisee, tarkaanfii isaan dhabamsiisuu tiif waraana isaa qopheessee, Birraa 05, bara 1974, guyyaa Kamisaa, subiin, Gooroo Khinteerii irraa gama raaree Xirrootti sossoose. Qaruuteen qabsaawotaa sossooha waraana Kaasaahun arkanillee, akkuma aadaa isaaniitti, bobbahanii deebi’anitti waan fudhataniif, hordofuuf itti hin-rakkanne. Kaasaahuniis faana arraantanaa dhooyfachuuf, guyyoota hedduu kan humaa hin balleessin nagayaan, waraana isaa diiramaan bobbaasee deebisaa ture. Arra garuu, midhaan boqqolloo kan hojjaa namaa liqimsuun if dahaa, bakka duri-rra miila dheereeffate. Waraanni diinaa shokomsaa malee mayra boqqoolloo keessa deemanillee, ilaaloo Qeeyroo jalaa dhokochuu hin-dandeenye. Sayliin Qeeyroo, warri akka hireetti naannoo san turan, akka odeessa arkataniin waraana Faxnoo afaan bahanii, isaanii quba hinqabne dhukaasa bakka takkaa tiin baareeysan. Waraanni diinaa dhokochuuf goda seenan dhaban. Shaalaqaan, zarraafii isaa tiif odoo yaroo hin arkatin, dachii fii samiin itti garagaggalan. Lolli akkaa fii bakka inni hin barbaadinitti itti jalqabamee, xiyyitii fii boombiin karaa hundaan itti xiixan. Dhukaasni jalqabamnaan, Qeeyroon naannoo jiranirraa karaa sagaleen qawwee itti dhagayamtutti orihan. Waraana diina kan duruu afanfaajjawaa jiru, olii-gadiin, bitaa-mirgaan, itti dhukaasanii lafaan dhawutti seenan. Kaasaahunii fii waraanni isaa, ibidda qaban, ija cufatanii karaa arkan haru malee waan godhan wallaalan. Ummanni naannoo sanii yaroo qawween qabsaawotaa diinaa akka kubbaatti ol kaaftee lafatti gadi deebiftu, halaalaa mil’atanii dinqifachutti seenan. Lolli ganama jalqabe, dafee raawwachuu dhiisee, lakkumaan, aduu waliin oowwutti seene. Ibiddi gooroo gubbaa itti roobu, baayyina waraana diinaa xiqqeeysaa dhufe. Haalli akka mooraa itti baheef tahuu dhabnaan, ajajaan waraana diinaa, kanneen mooratti hafan dhufanii akka gargaaraniif dirmachuu lallabate. Tanaa-tana jiddu mudaamuddii ol, bakka miilaa fii garaan Elemoo walitti jaajju, xiyyitiin diinaa takka dhuftee seente. Elemo dhawamuu isaa kan hubate yaroo humniti diinaa akkaa-gara dhabdee, dhukaasni gama isaanii tiin itti ol roobu qabbanaawe. Waraanni mooratti hafan akka iyyannaa dhagayniin, dirmachuuf orihaa dhufanii waaheloota du’aa fii madaawuu irraa hafanitti hafuura lubbuu deebisanii, waliin, qabsaawotatti dhukaasuu jalqaban. Yoona, Elemo, qabsaawonni tokko-tokkoon suuta lola keessaa mimmiliqaa akka lubbuu boruuf baasan ajaje. Haala miliquu isaaniif aanjeeysuuf, ansoolaa deemmatuun irraa fiinxa dhoosee bakka dhiiyni irraa yaa’aa jirutti maree, dhagaa guddaa dahoo godhatee, waraana diinaatti dhukaasa banuuf jilbiiffate. Qabasaawonni haala isaa kana arkan amrii isaa dura dhaabbachuun, biraa deemuu didan. Elemo garuu, isa caalaa kan arraaf lubbuu baafachuu qabu isaan taachaa itti hime. San malees, “manaa kaniin baheef qabsoo bilisummaa ummata kiyyaa fi. Haala kanaan du’uu caalaa wanni na gammachiisaa hin jiru. Qaanqee qabatte tana akka hin dhaamne godhuun dirqama isinirra jiru. Kanaaf, na dhiisaa deemaa. Ani hamma lubbuun na keeysa jirtu diina isinirraa hiin ittisa.” Jechuun bakka riphiserraa diinatti dhukaasuu jalqabe. Waraanni Kaasaahuun, gama isaanii tiin, iddoo dhukaasni irraa itti as dhawamutti, xiyyitii malees madaafaa haraa, karaa maraan dooyatti ol yaa’an. Elemo bakka jilbiiffaterraa waaraana diinaa kanneen itti ol yaa’an hamma dandayu odoo lafaan dhawuu, sagaleen kilaash isaa callifte. Waraanni diinaa bakka irraa itti dhukaafamaa ture hoggaa gayan, ibiddi itti roobaa ture qaama adda bittinneessee, haabee nama itti dhukaasaa turee dhaban. Yaroo dilli kuni tahu, dachiin Xirroo maaltu na mudate jette. Samiin naannoo sanii waan jalatti deemaa jiru laaluu jibbite duumeeysa hagooggatte. Aduun kana hunda daawwachaa ooltee, Asrii, lubbuu Elemoo Qilxuu, jeeyna qabsoo bilisummaa Oromiyaa keessatti gita hin qabne, umrii soddomii saddeetitti fudhattee, Gaara Bubbee tiin gadi qaarte. Oromiyaan ni bilisoomti! abbaaurjii@gmail.com