Oromoom ukkamfamu malee ukkaamsuu hin beekuu?

Maqaan isaa Takiluu Bulchaa jedhama. Maqaa addaa Bokkaa jedhamuun beekama.Bakki dhaloota isaa Magaalaa Najjooti. Yuunivarsiitii FINFINNEE kiiloo 4 Muummee Geology/Earth Science kan seene ALI tti bara 1992 ture. Haa ta’u malee Gidiraama Wayyaaneen irraan ga’aa turteen barumsa isaa addaan kutee Jooraa turee waggaa Muraasaafis mana hidhaa Qaallittii keessa turee erga ba’ee booda, bara 2003 ALItti Mooraatti deebi’ee. Bara 2005 ALItti Eebbifamee ba’uudhaan Ji’a 3 project Gibe III keessa erga hojjetee booda, deebi’ee Ministeera Albuudaa Kan Magaalaa Finfinnee Naannoo Magganaanyaa Shoolaatti argamu keessa dorgomee gale. Kanaan booda Achi keessa naannoo ji’a 6tiif dalageera. Osoo kanaan jiruu Fiildiitiif ergamee Naannoo uummata Kibbaa keessa Ji’a 3’f dalagaa turee Gara Finfinneetti akkuma deebi’een Guyyaa 2 erga bulee booda dhabamsiisani. Hiriyaa fi maatiin issa iraa akka baree innii galuu dhabnan itii bilbilaa isaas yaalaanii dadhabuu issani nu ibsaan. Hiriyyoota isa waliin hojjetani ijoollee Habashaa tokko gaafatanii akka inni dalagaarra hin jirre tahuu issa baraan.Gaafa June 04-2014 iraa jalqabee ykn san duraas tahuu mala kan dhabamuu issa bekkamee duubaa yaa oromoo Namoonii issaa kana beytaan warraa issa walin wal qunamsissu dhaf please toohadha tii halaa inii itii jiruu gara facebook inbox tii nu ergaa galatomaa


Master Plaaniin Finfinnee magaalota addaa Oromiyaa ka Miidhu miti jedhu Angwoonni

04.06.2014 18:03 FINFINNEE — Waajjirri karoora qindoomina misooma magaalaalee addaa naannoo Finafinnee ibsa gaazexeessota biyya keessaa fi biyyootii alaaf kenne irratti hoji geggeessaan waajjirichaa obbo Matwos Asfaw akka jedhanitti hojiin karoora misooma qindoome kanaa erga jalqabamee waggootii lama darbee jira.Akka karoora kanaatti hamma har’aatti kan turan karoorawwan ijoon magaalaa Finfinnee hiri’ina qaban gamaaggamuu dhaan karoora misoomaa qindaa’ee isa haaraan guutuuf yaaliin godhameera. HIri’ina sana keessaa tokko karoorri sun misooma misooma magaalaalees haa ta’u baadiyyaa naannoo sana jiranii yaada keessa hin galchine jedhan. Kanaaf jecha Finfinnee fi naannawaa isheetti hojjetamaa kan turan hojiin misoomaa inni tokko kan isa kaanii hubannoo keessa kan hin galchine fi qindoomina kan hin qabaanne ture jedhan. Karoorri misoomaa qindaa’e inni haarawaan dogoggora kana sirreessuu irraan kan hafe magaalaan Finfinnees haa ta’u magaalaaleen addaa oromiyaa naannoo jiran shanan karoora misooma magaalaa kan ofii isaanii raggaasisu jedhan obbo Matiwos. Bulchaan magaalaa Finfinnee Dirribaa Kumaa kan isaan godhan jedhan master plan kana jechuunis kan magaalaa Finfinnee fuudhanii kaabinee isaaniitti geessu. Isa qindaa’e agarsiisuu qofaaf agarsiisuu malu. Kan isaan dhiyeessan Hektaara 52 kan taate master Plan magaalaa Finfinnee kaabinee isaaniitti dhiyeessuu dhaan raggaasisu. San booda mana maree bakka bu’ootaaf dhiyaachuu dhaan raggaasisamee seera ta’uun ba’a. Sanatu Master Plan magaalaa Finfinnee ta’ee ba’a jedhan. Raggaasisamuu karoora magaalaalee mootummaa naannoo Oromiyaa ilaalchisuu dhaan mgaalaalee addaa shanan mootummaan naannoo Oromiyaa fuudhee akka caasaa isaatti, akka seera jiruutti magaalaalee fi bulchiinsa magaalaatti dhiyaata. Sana booda mootummaan naannoo Oromiyaa akka seera jiruutti akka raggaasisamu taasisa. Akkataan itti raggaasisamu kana. Raawwatiinsi isaa immoo magaalaaleetti kennamee master plan magaala kanneen hojii irra oolchan immoo manneen qopheessa ti.


BARATAA FI BARSISAA

Barsiisaan ibsaa dukkanaa, balleessituu doofummaa, qartuu sammuu ilma namaa akka tahe eenyu jalaayyuu kan dhokate miti. Barsiisaan guddina sammuufi qaama da’imman tokkoofis baay’ee murteessaadha. Kana jechuunis akka isaan galma barbaadan gahaniif gaheen barsiisaa hammana miti. Dhimmoota brnootaan walqabatan hunda akka isaan caalaatti hubataniif ni taasisa ture. Guyyaa tokko barsiisaan barattoota isaaf hojii manaa kenneefi guyyaa booruuf akka dalagda jechuun hunda isaanii akkekkachisee itti hime. Barataan kamiyyu yoo hin hojjettiin dhufe adabbii cimaa akka qabu hunda itti himuun adda bahani. Haaluma kanaan guyyaa itti aanu barsiisaan waan harkaa qabu muuxannoo isaa hiruuf gara kutaa barnootaa deeme; yommuu achi gaheetti barattootaan namootni hojii manaa kaleessaa isiniif kenname kanneen hin hojjetne ka’aati dhaabadhaa jechuun akeekkachisaani. Barsiisaaniis barataa yeroo mara hojii manaa hin dalagne tokko ka’ee yommuun dhaabbatu baay’ee aare. Daqiiqaa muraasaaf callisaan liqinfamuun gaaffiin eegale, Barsiisaa: “Maaliif yeroo mara hojii manaa siif kennamee hin hojjatiin dhuuftaa? Barsiisaa ani hojii manaa kanaan hin dalagneef rakkoo wanan qabuufi. Mal rakkoonkee jechuun gaaffiin deebiseef barsiisaan. Barataanis, “Abbaa fi Haatiikoo yeroo mara waan wal-lolaniif jeeqameen hojjachuu dadhabee” kanaafuu, dubbiin kuni dhugaafi soba tahuusaa mirkaneessuuf Abbaa kee dhuufuu qaba; kana gochuun baannaan boru kutaa hin seentu jechuun itti himun; “Egaa boru abbaa kee fiddee akka dhuftu. Ofii abbaan kee eenyuu?” maqaa aabbaasaa baruuf jecha gaafate. Barataan sunis deebisuun barsiisaa, “Abbaafi haadha kootis kan wal lolchisu kanuma.” Mitiree!!!!!!!!! jedhee jedhama.


Galmee seenaa keessaa…

Manni kun gaara mullataa Aanaa gurawaa keessatti argama, inniis iddoo mootichi nafxanyaa haylasillaaseen mootii lij Iyyaasuu itti hidhe iddoo kana deemee namni daawwate Gara jabeeny/hammeenya mootummoota nafxanyaa salphatti hubata. Sababniis gochi yeroosana lij Iyyasuu irratti raawwatame ammallee as keessatti waan mullatuufii.


DHAAMSA

ILMAAN OROMOO BARATAA YUNVERISTII (BARATTAN)TAATAN HUNFAAFboqonnaaf gara maatii keenyaa yeroo gallutti gochaa wayyaaneen ilmaan oromoo irratti raawwachaa jirtu lammi kenya hunda hubachiisuun dirqama keenya ta’uu barree abjuu isheen oromiyaaf qabdu akkasumas duguuggaa sanyii raawwachaa jirtuuf maatii keenya hubachiisuu akka qabnu fi akka fashaleesinu kabajaan isin gaafanna.


Sochiileen bara 2014 godhaman seenaa uummata Oromoo keessatti bakkee guddaa qabu

Abdii Boruutiin Haala bar-kurnee lamaan dabranii yoo ilaalle, keessumaayuu ammoo waan bara 2008 hanga 2013 ta’e yoo yaadanne, wanti hawaasota Oromoo biyya ambaa keessatti mul’achaa ture kan baay’ee nama gaddisiisu akka ture namni hin hubatne ni jira jedhee hin yaadu. Bakkee lamatti hiramuun ABO fi akkasumas mooraa keenya keessatti gandaan, naannoo fi amantiidhaan walqoqqooduun, tokkummaan uummata keenyaallee akka laafu taasise. Diinotni keenyas yeroo laaffachuu keenya argani fi hubatan, tuffii nuuf qaban agarsiisuudhaan akka eenyummaa keenyallee hin ibsine nu taasisuuf yaalii guddaa godhaa turan. Haala akkanaa kana keessatti, gara dhuma bara 2013 irratti sabboontotni Oromoo sadi Al Jazira irratti waayee uummata Oromoo akka ibsan mariif yeroo affeeraman, Sabboonaan keenya Obboo Jawaar Mohaammad, gaafii “Ati dura Oromoo dha moo Itoophiyaa dha?” jedhuuf deebii “Ani dura Oromoo dha” jedhu kenninaan, sababa kanaan Habashootni duula cimaa nurratti banan. Duulli sun garuu akka isaan yaadanitti ykn hawwanitti otuu hin milkaayinii fi hamilee keenya hin cabsin siriidhaa haala keenya gaddisiisaa fi yaaddessaa ture sana jijjiiree, akka tokkummaan keenya cimu taasise. Barri 2014 haala kanaan jalqabe. Sochiileen bara kana keessatti godhaman, seenaa uummata keenyaa keessatti bakkee guddaa qabaachuu isaanii kan mul’isan sababoota hedduutu jiru. Isaan kana keessaa gurguddoo tokko tokko kaasuun ni danda’ama. Tokkoffaa, sochii “I am Oromoo first” jedhu wajjin walqabatee; akka bu’aa sochii kanaas ta’ee kan argame, dhalachuu meediyaa Oromoo walabaa “Oromia Media Network – OMN” ti. Meediyaan kunis seenaa saba Oromoo keessatti boqonnaa haaraa waan ta’eef, kun dhugumatti injifannoo guddaa dha. Bu’aa meediyaan kun argamsiise keessaa inni guddaan tokko ammoo Oromoo biyya keessaa fi alaa; kan bahaa fi lixaa; kan kaabaa fi kibbaa; akkasumas jiddugaleessaa odeeffannoodhaan quba walqabsiisuu isaa ti. Kun sochiin uummata Oromoos akka walqabatu taasise jechuus ni danda’ama. Waayee meediyaa walabaa yoon kaasu, Madda Walaabuu Media Foundation yookaanis Radio Sagalee Oromoo – Oromo Voice Radio (OVR) jedhamee beekamu, kan bara kana (2014) keessatti haaraa uumame kunis kan dagatamuu hin qabne sochii biraa ti. Lammaffaa, sochiin Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) duraanis turullee kan bara kana keessatti biyya keessatti godhame garuu bifa qindaaye fi tokkummaadhaan Oromiyaa kan hammate waan ta’eef, lammiileen keenya ittiwareegamanille, garuu tokkummaan uummata keenyaa yoomiyyuu caalaa akka cimu taasise. Sababa kanaan tokkummaan uummata Oromoo kan biyya ambaa keessatti laafee ture sunillee bifa hin yaadaminiin cimee argame. Kunis injifannoo biraa ti. Sadaffaa, sochii barattootni fi uummatni keenya biyya keessatti godhaa jiran wajjin walqabatee, sochiilleen uummatni Oromoo bifa adda addaatiin biyyoota ambaa gara garaa keessatti godhaa jiran; tokkummaan isaan yoomiyyuu caala agarsiisaa jiran; walitti mufatanii walitti gaarreffachuun sun hafee wal bira dhaabbachuun isaanii kunis sochii cimaa nama boonsisu akka ta’e agarsiisa. Afraffaa, Afaan Oromoo, kan dur raadiyoonii cabsa jedhamee Habashootaan duulli hamaan irratti gaggeessamaa ture fi awwaalamuuf bool’oo qarqara gayee ture sun, galanni guddaan qabsaa’ota keenyaaf haa ta’u, bara 1991 as addunyaarratti beekamuu danda’e. Sana birallee dabree akka caalaatti beekamu fi guddatu taasisuuf, sochii Sabboontuun teenya Aaddee Toltuu Tufaa bara 2014 kana keessatti eegaltes kan “AFAAN PUBLICATIONS” jedhamu kunis sochii adda ta’e fi injifannoo biraa ti. Shanaffaa, karaadhuama fi sababuma fedheenuu haa ta’u, yeroo duraatiif artistootni (weellistootni) keenya bebbeekamoo fi jaalatamoon gara biyya alaatti dhufanii; magaalaalee adda addaa fi biyyoota gara garaarra deemanii uummata keenya walitti fiduun isaaniis sochii biraa cimaa fi injifannoo hin tuffatamnee dha. Sochiin kun aadaan Oromoo akka adunyaarratti mul’atu waan taasiseef, kunis sochii guddaa bara kana keessatti godhame dha. Jahaffaa, kan biraa wanti dagatamuu hin qabne fi sochii baay’ee cimaa ta’e tokko, maqaa “waraana ykn lola eebbifamaa” Afaan isaaniitiin “Qiddus xoorinnat” jedhuun gochaa Minilik uummata keenya fi uummatoota kibbaarratti raawwate faarfachuu fi dinqisiifachuuf Habashootni weellisaa isaanii beekamaa Tedy Afro jedhamu sirbisiisuuf qohpiin isaan godhaa turan sochii uummata keenyaatiin fashalamuu dha. Egaa, sochiileen bara kana keessatti godhaman, kan ani dagadhe, kan biraas jiraachuu danda’u. Haa ta’u malee, sochiilee ciccimoon seenaa uummata keenyaa keessatti bakkee guddoo qaban jedhee amanu, kan armaan olitti tarreeffaman kana dha. Isaan kanatu bara kanallee (2014) bara addaa taasisa. Barri kunis akkuma haala gaariidhaan jalqabee ittifufaa jiru, haala gaarii fi injifannoo uummata keenyaatiin akka xumuramu Abdiin qaba. Karaa biraatiin yoo ilaalame garuu, wanti dagatamuu hin qabne, barri kun bara diinni keenya shira yeroo dheeraa irratti dalagaa ture ifatti gadibaasee Oromummaa fi Oromiyaa balleessuuf ciminaan dalaguuf qophii cimaa ittigodhaa jiru dha. Kanaaf ammoo fakkeenyi guddaan Maastar Plaanii Finfinnee (MPF) yookaanis Karoora Finfinnee fi godinaalee addaa Oromiyaa walitti fiduu fi duula Oromiyaa bakkee lamatti kutuuf yaalamuu dha. Sababa diddaa shira kanaatiin lammiileen keenya, kan lakkoofsi isaanii sirriitti hin beekamne wareegamuun isaanii garuu uummata keenyaaf gadda guddaa dha. Seenaa Oromoo keessatti, bakkee guddaa qabaachuu sochiilee keenyaa ergan kaasee, kanuma wajjin walqabsiisee waayee seenaa Oromoo waanan dhiyoo kana dhagaye tokkon tuquu barbaada. Innis waan Dr. Diimaa Nagawoo meediyaa tokkorratti dubbatanii dha. Waan diinni nuun jechaa jiru dhugoomsuu fi mirkaneessuuf; seenaa uummata keenyaatti mudaa uumuun dhugumatti kun, kan lammii Oromoo tokkorraa eegamuu miti. Seenaa kana dhugoomsuuf ragaa qabatamaan kan jiraatullee yoo ta’e, yeroon ammaa garuu yeroo waan akkanaa kaasanii dubbatan ta’uu hin qabu jedheen amana. Kun waan nama dinqu qofaa otuu hin taane kan nama gaddisiisuu dha yoon jedhellee waan dhara ta’u natti hin fakkaatu. Yeroo sochiin uummata keenyaa keessa fi alatti cimaa jirutti; yeroo tokkummaan uummata Oromoo yoomiyyuu caalaa gammachiisaa fi abdachiisaa ta’aa jirutti; Oromoon walbira dhaabbatee mirga isaatiif falmachaa jirutti; yeroo diinotni keenya seenaa keenya xureessuuf yaalii gara garaa godhaa jiranitti; gochaa isaanii kana dhugoomsuu fi isaaniif tumsa ta’uun waan baay’ee nama gaddisiisuu dha. Obboo Diimaan, waan dubbisan, argani fi dhagayan tokko ragaa wajjin dhiyeessuuf akka nama tokkootti dhuunfaatti mirga qabu. Lakkii kun seenaa dhugaa lafa jiruu dha; Oromoon nama biraa miidhe malee ofiif hin miidhamne jedhanii ragaa dhiyeessuu kan danda’an yoo ta’e, akkuman dursee jedhe, kanaaf mirga qabu. Haa ta’u malee, yoo dhuguma uummata kanaafan qabsaa’aa jira kan jedhan ta’e; yoo dhuguma uummata irraa dhalatan kanaaf kan quuqaman ta’e, yeroon waan akkanaa dubbatan ammaa miti. Ani kan naaf hin galle, Obboo Diimaan yeroo waayee uummata Oromoo fi qabsoo bilisummaa isaa haasa’an dubbii hin hubatan ta’a moo beekaa godhuu?? Gamaa gamanaa dubbii walitti fiduuf otuu hin taane, kanaan duras yeroo tokko nan yaadadha ESAT irratti yeroo dubbatan “…akka tasaa Iluu Abbaabooraattan dhaladhe…” jedhanii yoo dubbatan dhagayeen dinqame. Maal jechuu barbaadan? Anillee silaa achitti dhalachuu hin fedhun ture jechuufii? Egaa kun seera uumaa waan ta’eef, namni tokko bakkee ittidhalatu filachuu hin danda’u. Yoo Oromiyaa keessatti (Iluu Abbaabooraatti) dhalachuun isaan gaddisiisee jira ta’e, abbaa fi haadha isaanii komachuu qabu jechuu dha. Kana asumarrattan dhaaba. Dhumarratti, gara mata duree barreeffama kiyyaatti deebi’uuf, sochiileen bara 2014 godhaman, dhugumatti kan nama boonsisan waan ta’aniif, sochiileen akkanaa kun ciminaan ittifufuu qabu. Yoo harka walqabannee tokkummaadhaan sochoone; yoo karaa danda’amu hundaan qabsoo kana keessatti hirmaatne, waan barbaadnu tokko argachuun ykn galii hawwinu tokko gawuun wanti hin danda’amnee hin jiru. Yoo tokkummaan keenya akka uummataatti caalaatti cimaa deemee; sochiin kun bu’aa ykn jijjiirama tokko fiduu akka danda’u waan nama mamsiisuu miti. Kanaaf, harka walqabnnee mirga keenyaaf falmachuun dirqama Oromummaa ta’a. Kan Oromummaa diiguuf carraaqus itti haafuf. Wanti hubatamuu qabu garuu, qabsoon haqaa haa turtu haa daddaftu malee boodarra moo’achuun ishii hin oolu. Har’a keessaa fi alaan qabsoo kanatti diinni heddoomus, injifannoon xumuraa garuu kan uummata Oromoo akka ta’u shakkiin takka hin jiru. Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Barattoota Qaroo Oromoo 8 irratti Dr. Laaqew Wondimmuu Itti aanaa Pirezedaantii Amboo tarkaanfii hamaa fudhateera.!!

Namtichi Amaarri Laaqew jedhamu kun Yunivarsiitii Amboo keessatti dargaggoo Oromoo irratti badii hamaa fudhachaa turuunsaa bubbuleera. Keessumattuu yeroo itti barattoonni Oromoo goldmedalia’ argatanii turanitti jijjiiruudhaan warreen qomoon Amaara ta’an akka fudhatan taasiseera. Warreen siyaasa adeemsisan manasaafi biiroosaatti waamuudhaan waliin mariyachuun qaroo Oromoo ol adeemoo hedduu karaatti hambisaa tureera. Waa’eesaatiif qeerrn Amboo waan kuusnee ol keenye baay’ee waan qabnuuf yeroo dhiyoo keessatti mana inni qabenyaa Yunivarsiitii saamuutiin Miliyoona lamaa oliin magaalaa Amboo keessatti ijaarsisee namoota achi keessa barsiisani warra hindootaatti maallaqa guddaan kireessisuun cinatti PhD isaa biiroo keessa taa’ee Profeseroota hindii dhufaniin fichisiifatee utuu mana barnootaa tokko hingaleen maqaa dr. jedhamu argateera. Haaluma kanaan nus Qeerroon Amboo yeroo dhiyoo keessatti tarkaanfii hamaa kan irratti fudhannuufi gumaa ijoollee keenyaa kanas kan baafnu ta’uu Oromoo maraaf waadaa galla. Kan inni galu Yunivarsiiticha keessa ta’us yeroo inni gadi ba’u konkolaataasaa faana lafeefi lubbuusaa nidhabamsiifna. Dabalataanis hayyuu salphataa Wayyaanee waliin walii galee dhiiga ijoollee keenyaa dhuge Dr. Mitikkuurrattis tarkaanfii kana fakkaatu kan fudhannu ta’uu ni beeksifna. Keessumattuu kan har’a barattoota Oromoo 8 jeequmsa kaastanii mooraa fi magaaalaa Amboo,akkasumas mootummaa irratti fonqolcha kaastan jechuun barnoota isaanii irraa waggaa 1f isaa ol ari’e! Barattoota ari’aman kana keessatti kanneen bara kana eebbifaman kan argaman yoo ta’an maqaan isaanii:……. 1.Morkaa Qananii Olaanaa 2.Yoonaas Alamuu Raggaasaa 3.Awal Muhammed 4.Ismael Mitiku 5.Biqilaa Galmeessaa 6.Fayisaa Baqqalaa Roobee 7.Hundeessaa Abarraa 8.Tafarraa Aagaa kanneen jedhaman faa keessatti argamu!


Barataa HAMBAASAN GUDDISAA GALAA kan jedhamu bara kana Yunivarsiitii Finfinneetti digiriisaa xumuraa nama hojjetaa jiruu dha.

Dargaggoon qaroo kun nama abbaa fi haadha hin qabne namoonni gargaaranii barsiisanii fi bara kana qabxii galmeessisee jiruun namoota waliin barataa jiran irratti nama adda duree fi barnootasaan tokkoffaa dha. Haa ta’u malee utuu inni Waraqaa qorannoo dhumaa (research) hojjetaa jiru Kamisa darbe sa’a booda sa’a 12.00 irratti ‘SECURITY’ wayyaanee maqaansaa Darajjee jedhamu kan Yunivarsiitii Finfinnee keessatti ijoollee Qaroo ta’an irratti ramadamee jiru ukkaamsisee mana kitaabaatii fuusisee ba’uun amma mana hidhaa Maa’ikelaawwii kan Goorgisiin jiru keessatti akka malee gidirsaa fi reebsisaa akka jirantu dhagahame. Yunivarsiituma kana keessaa eessa buuteen isaanii kan hin beekamne qaroowwan Oromoo qabxii barnoota isaaniitti Adda duree fi fakkeenya ta’an babbaqachuun barnoota isaanii karaatti kan kutan hedduu dha. Qaroon Oromoo Hambaasan Guddisaa nama kitaaba ”AMARTII IMAANAA” jedhu maxxansiisee saba Oromoo biraan gahee fi dargaggoo dhaloota qubee keessatti iji irra jiru, Yunivarsiitii Finfinnee keessatti Gumii Aadaa, Seenaa fi Aadaa Oromoo (GAAO) keessatti akka gulaalaatti hojjetaa jiru dha. Haa ta’u malee qaroon Oromoo kun du’aa fi jiraansaa waan hin beekamneef Oromoon marti gama dandeessan maraan sagalee ukkaamfamee fi badii OROMOO ta’uu qofaan dargaggoon Oromoo itti dhabamaa jiran kanarratti qaama barbaachisutti akka nuuf iyyitan kabajaan isin gaafanna. MADDEEN ADDAA ADDAARRATTI MAXXANSUUTIIN NU CINA DHAABBADHAA! Suuraan armaan gadii kunis kan barataa Hambaasan Guddisaa Galaa fi qola kitaaba inni maxxansee ti.


Ergamtuu wayyaane kun gaazeexeessitoota Oromoo hojiirraa arihaa jira jedhu

Maqaan isa Zelalem Jemanee jedhaama. Kan dhalaate Godiina Wellaagga lixaatti Hojiin isa jalqaaba poliisi ture booda gara OPDO tti makaamuudhan dabbaalle OPDO ta’e barnoota fageenya Alpha irra dippiloma horiidhan akka bitaate bekaamadha. Bulchaa Godiina wellaaga lixas tureera bara 1998 filaanno bara 1997 booda ummaata Mandii ykn mana sibuu Tankii bishaanitti summii naqee nama fixuu fi turee dha. Yeroo amma finciila diddaa garbuumma Oromiyaa kessaatti adeema jiruu baraattoota fi ummaata irraatti tarkaanfi du’a fi rebiicha kan fudhaachisa jiruus isadha. Guyyaa kalessa gazexissitoota STVO 17 Hojii irra akka ari’aman kan tasiise nama kanaadha. Namnii kun Wellagga lixaatti ha dhalaatu iyyuu malee matiin isa Nefxaanyadha . Abba ijoolle lamati Finfinnee nannnoo Meksii ko jedhaamu jiraata. Oroomon hunduumtu nama kana mada inni Oroomo fi Oromiyaa irra gessise fi jecha bara baraan gantuu nu kessaatti guddaate nama keenya fixa jirtuu kana akka bartaaniifan isiini barreesse.! Guma ijoolle keenya nii deffaanna nama kanaas seeraatti guyyaa nuti dhiessinuus fagoo miti Kanaaf Oroomo jabaadha wal jajjaabessa .!!!


Gaazexeessitoota 17 Dhaabbata Raadiyoofi Televiziyona Oromiyaa irraa ari’aman”

Gaazexeessitoota 17 Dhaabbata Raadiyoofi Televiziyona Oromiyaa irraa ari’aman. Maqaafi ramaddii hojii gaazexeessitoota 17 kan Dhaabbata Raadiyoofi Televiziyonaa Oromiyaa irraa ari’amanii Damee Misooma Teeknoloojii 1. Xilaahun Magarsaa-gaazexessaa website dhaabbatichaatif hojjetu Damee Oduu 2.Birraa Laggasaa-Dubbisaa Oduu Afaan Oromoo tanaan dura sababa tokko malee Adaamarra gara Godina Iluu Abbaa Booraatti jijjiiramee gaaga’amaa ture 3.Baqqalaa Atoomaa-rippoortara Afaan English fi Afaan Oromoo 4.Hamzaa Huseen-rippoortara Afaan English fi Afaan Oromoo 5.Darajjee Goonfaa? -rippoortara Afaan Oromoo 6.Addiis Tagany-dubbisaa Oduu Afaan Amaaraa 7.Lissaanworq Mogas-Qopheessaa Oduu Afaan Oromoofi Qophii Afaan Amaaraa 8.Margaa Hangaasuu-Qopheessaa Qophii Ispoorti waa’ee arrabsoo Baahir Daar dubbateef duruma hojjirra ittifamee ammas lammata hojjirra dhorkame 9.Obsee Kaasaahun- FM dhaabbatichaaf kan hojjetaa turteefi amma Agabaastuu Oduu Afaan Oromoo tan taate Damee Boohartii 10.Ayyaanaa Cimdeessaa-Qopheessa Gola Oromiyaa 11.Abdii Gadaa-Qopheessaa Qophii Dargaggootaa 12.Yusuf Warqisaa-Qopheessaa Afaan,Aadaafi Tuurizimii Oromoo fi Oromiyaa 13.Abdiisaa Fufaa-Qopheessa Dokmantari Boohartii Aartii fi Seenaa Oromoo fi Misoma Oromiyaa hojjetu 14.Hisqeel Argaaw-Qopheessa Sagantaale Bashannanaa adda addaa Damee Barnootaa 15.Kabbaboo Ibsaa-Qopheessaa Dookmantarii Barnootaa 16.Olaansa Waaqumaa-Qopheessaa Sagantaalee Barnootaa tanaan dura sababa hinbeekamneen Adaama’rraa Shawaa Kaabaatti jijjiramuun gaga’amaa ture 17.Zallaqaa Oljiraa/ Qopheessa Heloo Doktar


OPDOn Oromiyaa Lafa Waloo Taasisuuf Irra Deebii’ee Waadaa Isaa Haaromsaa jira!

Dhaabni waggoottan 23 darbaniif wayyaanee jala fiigun ummata Oromoo saamsiisaa, hiisisaa, dararasiisaa fi ajjeechisiisaa turee fi jiru OPDOn afaanin akka mootummaa feedaraalaa wayyaaneen gaggeeffamaa jiru keessatti bakka guddaa qabuu haa hololu malee dhaaba bakka takkalleen hin qabne tahuun beekamaa dha. OPDOn murna hojii ergamtummaaf wayyaaneedhaan umame tahuun isaa beekamaa ta’us yeroo ammaa kana ammoo caalaatti diinummaa ummata Oromoorraa qabu ifatti mirkaneessaa jira. Akkuma beekamu waggoottan 23 darabniif hojiin ijoon miseensoonni OPDO warri garaaf bulee fi ergamuu amaleeffate hojjeechaa turan ennaa wayyaaneen Oromiyaa saamtu faana deemanii daandii saamichaa itti agarsiisuu dha. Sabboontota mirga ummata isaaniif qabsa’an akka ajjeefamaniif qabanii kennuu fi yeroo barbaadanis hojii ergamtummaa isaaniirratti amanamoo tahuu agarsiisuuf jecha dhalataa Oromoo ajjeesuu dha, dararanii dararsiisuu dha. Yakka isaan waggoottan 23 darban raawwatan dhiifnee yakkuma ajjeechaa fi hidhaa barattoota Oromoo harka duwwaa mirga abbaa biyyumaa isaanitiif falmaa jiran irratti dhiheenya kana raawwachaa turanii fi jiran yoo ilaalle ergamuttummaa isaanii bira darbee diinummaa isaanii caalaatti mirakaneessa. Murni ergamtoota wayyaaneetiin gutame kun tibba kana ergamaa wayyaanee kan maqaaf Pireezidaantii naannoo Oromiyaa jedhamu Muktaar Kadirii sabboontotaa fi barattoota Oromoo ajjeesisuu, hiisisuu fi akka dararaman gochuu keessatti adda durummaan hiriiree jiru ofundura oofuun daawwannaa gaggeessaa tureera. Daawwannaan ergamtoota wayyaanee kun kan irratti xiyyeeffate Invastinmentii naannoo Oromiyaatti babalachaa jiruu fi bu’aa inni ummataa fide gamaggamuu kan jedhuu dha. Daawwannaa kanaaniis ergamtoonni ummata Oromoof diina innikaa tahaa jiran kun naannawa Finfinnee fi Adaamarra marsaa turan. Marsaa kanaanis warshaalee adda addaa fi Qonnaa Habaaboo abbootii qabeenyaa Tigree, Amaaraa, Paakistaan, Arabaa, Turkii, Chaayinaa, Hindii fi kanneen biroo magaalaa Duukam, Sulultaa, Sabbataa, Buraayyuu, Laga Xaafoo, Bishooftuu, Adaamaa fi kanneen biroo keessatti qonnaan bulaa Oromoo beenyaa malee buqqisuun dhaabbatan daawwachaa turaniiru. Hubadhaa invastimentiin warshaalee fi qonnaa Habaaboo adda addaa kun %99 ol kan Oromootii mitii. Hunduu kanuma warra wayyaanee waliin hidhata qabanii ti. Kan caalaattii dubbii hammeessaa jiruu fi ummata Oromoo rakkoo adda addaaf saaxilaa jiru abbootiin qabeenyaa ummata Oromoo saamanii duroomaa jiran kun Oromoo tahuu dhabuu isaanii qofaa miti. Qabeenya ummata Oromoo saamanii argatan kanaan warshaalee fi industroota ijaaran keessatti lammiilee Oromoo naannoo sanii qaxaruu diduu isaanii ti. Abbootiin qabeenyaa kun namoota kuma hedduuttii lakkaawwaman ajaja wayyaaneetiin Tigraayii fi naannoo Amaaraatirraa fidaniiti hojii humnaarraa hanga ogeessa isa olaanatti qaxaranii hojjisiisaa jiru. Injnariin Oromoo yunivarstii bahee dhakaa kobilstonii jedhamu soqaa oola. Namni keessa hin beeknee fi dhugaa jiru gadi fageenyaan hin xinxalle warshaalee fi qonnaaleen habaaboo qannaan bulaa Oromoo buqqisuun ijaaraman kanarraa ummanni Oromoo waan fayyadamu itti fakkaachuu danda’a. Namni halaala ejjetee ilaalu yoo hojjetaa kuma hedduu warshaalee kanarraa bahaniif galan argu O! dargaggeessi fi shammarran Oromoo hedduun hojii argatan jechuu danda’a. dubbiin garuu faallaa kanaa ti. Jilli hattootaa fi saamtootaa kun dhugaa kana dhoksuu fi ummannii Oromoo kan irraa fayyadamaa jiru fakkeessuuf Gaazeexeessitoota TV fi Raadiyoo of jalaan deemaa ture. Gaazeexeessitoonni bidden itti tahee rakkatan kunis invastimentiin akka naannoo Oromiyaatti babalattee fi guddatee oduu fi qophiilee adda addaatiin nuuf himaa turan. Duchumatti Naannoon Oromiyaa akka guddina invastimantii kanarraa fayyadamaa jirtu holoolaa turan. Gaafii ashuuraa ykn qaraxa abbootii qabeenyaa kanarraa sassaabbamu eenyutu fudhata? Hojjeetaan kumaataman lakkawwamu kan wasrhaalee kana keessa hojjetu eessaa gara naannoo Oromiyaa dhufee hojjechaa jira jedhuuf deebii hin qaban. Gaafii ilmaan Oromoo miliyoonaan lakkaawwaman kan baratanii hojii-dhablee ta’anii taahan osoo jiranuu maaliif dhalattoonni biraa dursa naannoo Oromiyaatti argatu jedhuuf deebiin hin jiru. Oromoo meqaatu Tigraayi Maqalee dhaqee carraa hojii saamaa jira? Oromoo meeqaatu naannoo Amaaraa Bahaar Daari dhaqee carraa hojii qooddataa jira? Ykn argachaa jira gaafiin jedhu akka ka’u hin barbaadan. Dhalataan Oromoo hojii barbaada mitii Ispoortiifuu naannoo Amaaraa dhaqee akka eenyummaa isaatiin arrabsamee gale hunduu quba qaba. Midiyaan wayyaanee waan fedhees jedhee holoolu Muktaar Kadir diina innikkaa saba Oromoo ta’e kan garaaf bultoota akka isaa jaleewwan wayyaanee hiriirsee daawwannaa maqaa jedhuun dhamahaa ture faayidaa Oromiyaa fi ummanni Oromoo invastimentii irraa argattu jabbeessuuf ykn cimsuuf miti. Daandii dhalataan Oromoo caalaatti warshaalee fi industroota naannoo Oromiyaatti qonnaan bulaa Oromoo buqqisuun babalatan kanaarraa argatu jabeessuufis miti. Kaayyoon isaa lafa Oromoo ciree abbootii qabeenyaa kanatti gurguruuf haala mijeessuuf tahuun ifaa dha. Midiyaaleen akka TV,fi Raadiyoo Oromiyaa akkasumas TV wayyaanee jedhaman “Kaayyoon daawwannaa kanaa Invastimentii jajjabeessuun, fayyadama ummataa caalaatti cimsuuf” jedhanis kaayyoon ijoon daawwannaa Muktaar Kadirii fi ergamtoota biroo qonnaan bulaa Oromoo buqqisanii gaafii lafa bababalifachuu abbootiin qabeenyaa dhalattoo Tigraayi, Amaaraa, Chaayinaa Faakistaan, Hindii, saa’udii, Turkii fi kanneen biroo kaasaa jiran deebisuuf haala mijeessuu dha. Xumura daawwannaa kanarraatti walgahii/ marii / waxabajjii 21 bara 2014 abbootii qabeenyaa ummata Oromoo buqqisaa fi saamaa turanii fi jiran kanaa fi ergamtoota wayyaanee OPDOta gidduutti taasifameenis kan mirkanaawe kanuma. Marii badii saamtootaa fi ergamtootaa Muktaar Kadirin durfaman kana gidduuttii Adaamaatti waxabajjii 21 bara 2014 taa’amee kanaan abbootiin qabeenyaa dhalattoota Tigraayii fi kanneen isaan waliin hidhata qaban lafa baballinaa gaafataniiru. Invastimentii keenya baballisuu waan barbaannuuf qonnaan bulaa buqqisaatii lafa warshaa fi qonna habaaboo itti babalifannu nuuf kennaa jedhaniiru. Kantiiboota magaalaa warra lafa hin kenninu jedhanirrattis akka tarkaanfiin hatattamaa fudhatamu Muktaarii fi ergamtoota isa waliin turaniif gaafii dhiheessaniiru. Ergamtichi Muktaaris qaanii fi sodaa tokko malee akka qonnaan bulaa Oromoo buqqisee abbootii qabeenyaa jalee fi waayiloota wayyaanee tahan kanaaf kennu waadaa galeera. Kun immoo ifatti OPDOn diina innikkaa, ummata Oromoo diinaaf dabarsee kennuuf dhaabbate ta’uu isaa caalaatti muldhiseera. Diina akkanaa; diina biyya Oromiyaa jedhamtu dhabamsiisee, Oromoo biyya dhablee godhee Oromiyaa biyya waloo taasissuuf carraaqaa jiru kana ammoo ummannii Oromoo callisee laaluu hin qabu. Qabsoo isaa; FDG calqabee finiinsee itti fuufuun ergataas ergamaas mana isaa keessaa haxaayee baasuuf irree tokkoon diddaa isaa haga bilisummaatti daran finiinsuu qabaan dhaamsa keenya!


Namootni isin footoo ykn suuraa jara asi gaditti argaa jirtan kanneen, namoota yeroo amma kana basasummaan wayyaaneen leenjiftee Ummataa keessatti gadi lakkiftee jirtuudha.

Loltuu Wayyaannee Agazii jedhamuu keessaatti gara jabainaan lammii isaanii ajjeessaa fi mana hidhaatti waan sabboontoota gursisaa turaniif wayyaannee biratti beekamatii fi amanamummaa cimaa qaban.akka kanaan yeroo amma waraanumaa irraa basasuumaatti ramadamanii biyyaa keessaa fi ollaatti ergamaa akka jiran baramee jira.maqaan jaraa akka asi gadii kana ta’a.1ffaa, Ashebir Getahun,2ffaa,Ashee Abe, 3ffaa Misbahu Zenu. lukkeeleen wayyaanotaa kun Lubbuu sabboontoota oromoo hedduu kan galafatan tahuun isaanii baramee jira sabboontota fakkachuun oromiyaa dhihaa bahaa wallaggaa Naqmtee keessatti akka bartoota oromoo basaasaa turan iraa gahamee jira. yeroo amma kana haala adda addatiin Sabboontota Oromootii fi namoota Muslima ta’aanitti dhihaachuun akka namoota basaasa jiran hubatamee jira.naannolee Oromiyaa bakkoota adda keessaatti boobbaafamani jiru.Walloo kamisee, Baatee, Amboo,Jimmaa fi Wallaggaan keessaati. kanaaf akka sabboonton jabeessani of irraa eeggatan fii bakka arganitti gumaa sabboontoota irraa kafalatan keessaabeektooni ykn jaallaattootnii fi sabaa jaallattootni oromoo dhaama dabarfatani jiru!


obboo Leencoo Lataa Gaaffiin duchisiifte

Bara 1990 moota keessa Leencoo Lataa erga biyya bahee booda,biyya galee deebi’uun isaa ni yaadatama! akkamitti nagaan seentee deebitee? jedhamee gaafatamnaan,sana Mallas Zeenaawwi gaafadhu barbaaditi jedhu mee isin akkamitti ilaaltaan???


Gareen bara dheeraa maqa qabsootiin ummata keenyatti qoosaa baate tokkoomne jedhu..

02.07.2014 18:31 WASHINGTON, DC —Adda Bilisummaa Oromoo keessatti kanneen jalqaba bara 2000tti– jechuun bara 20001 adda ba’anii turan “ABO-n Shanee Gumii” jedhamuun waamamuu fi kan “ABO Qaama Cehumaa” jedhamuun waamamu, adda addummaa gidduu isaanii jiru furachuun deebi’anii dhaaba tokko ta’uu isaanii, torban dabre, BERLIN, GERMANY keessatti walga’uun ibsa baasaniin beeksisanii jiran. Addi Bilisummaa Oromoo eega mootummaa Cehumaa Itiyoophiyaa keessaa ba’ee booda, yeroo jalqabaatiif, bara 2001, gurmuulee kana lameenitti adda ba’uu dhaa booda ka murnawwan ka biroon illee uumaman. Bara 2008 immoo, Adda Bilisummaa Shanii Gumii jedhame irraa immoo, kan “Adda Bilisummaa Oromoo Jijjiiramaa” jedhamuu fi Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu adda of baase. Waggaa afurii booda, bara 2012 — murni “ABO jijjiiramaa” jedhamu deebi’ee murnoota ka biraatti qoqqoodamee murni tokko, kan Jeneraal Kamaaliin hoogganamu “ABO”n ana jedhee labsate. Kaan Gurmuuu qabsaa’otaa ofiin fi ABO Koree Yeroo jedhame. Bara kana jalqaba irra immoo kan hoogganoota ABO durii fi dura ABO jijjiiramaa keessa turan Adda Dimookiraatawa Oromoo yokaan ODF jedhamu hundeeffatanii beeksisan.


Gamtaa Oromoo (GO e.V) Hiriira aadaawwan biyyoolesaa (Parade der Kulturen) Magaala Frankfurt kessa geggeeffame irratti yeroo jalqabaatiif qooda fudhate Saba fi Aadaa Oromoo beeksise

Waxabajjii 28. 2014, Frankfurt Germany Jaalatamoo Oromoota hundaa duraan dursee nagaan rabii isin haagahu. Hiriira aadaawwan biyyoolesaa (Parade der Kulturen) irratti saba Oromoo fi biyya isaa saba adda addaatti beeksisuuf gaafa 28.06.2014 carraaqqni goone kan eegne caalaa akka dansaatti nuu milkaa’ee jira. Hirirra (Umzug) akkanaa irratti qooda fudhachuun Keenya yeroo calqabaatif ta’us Oromootni hedduun ijoolee isaanii wajjiin uffata aadaatiin barreedanii Bookkuu, Meeshaa adda addaatif Alaabaa Sirna Gadaa qabatanii shubiisa (ragadda/dance) Oromooottiin jamaa (uumata) Frankfurt ajaa’ibsiissaa oolanii jiru. Poostarroota adda addaa fi Barreeffamaa facaafamu (Flyer) ti fayyadamuudhaan akkasumas Afaaniin Odeeffannoo barbaachisaa ta’an saba hiriira irratti argamaniif kennamanii jiru. Akkasumas bakka dhaabii (Stand) ti waa’ee Oromuummaa fi qabeenya isaa (fakk. Bunaa fi Sirna isaa) beeksisuu qofaa osoo hin tain tajaajila Nyaachaa fi Dhugaatii guyyaa guutuu kennuudhan jamaa akka gaariitti bashannansiisuu danda’aamee jira. Kanaafuu Oromootni fi Michootni Oromoo yeroof qabeenya isaani guamaachuu dhaan kaayyoon kun akka milkaa’uu carraaqqii godhan hundaa haa galatooman! Nagaa wajjin! Maqaa KHG GO e.V. tin Tarrafaa


SEENESSA YUNBARSIITI WALLAAGA kutaa duraa

******SEENESSA**********YUNBARSIITI WALLAAGA********KUTAA 1FFAA****………..Gochaan har’a bori seenaa ta’e seeneffaama,hiriyyaa koo yunbaarsiiti wallaaga irraa baratuutu jira ganna kana boqonnaaf gara maati isaatti gale aniis manuma barnoota olaana maqa mana barnooticha heeru hin hin feene irraa barnootara dismiisal ta’een jira.nuti lameenu osuma kara irra imaala jirru waliitti baane.hiriyyaan koos waa’e koo dhagahee waaan gurraa qabuuf natti maramee imimaan isaa narraatti dhangaalasee bo’a,ati lubbuun jirta?jechaa gadi na lakkiisu didee hudhaama dubbata.akka namni nurraatti baru hin feene aniis osuma imiimaan qaroo kiyyaarra waliif gadi ori’uu obsee ciniinnadhe gadi liqiimfadhee lafiicha fudhaadhe gara mana shayii dawoo qabdu takka seenne hasaawa eegalle. Waa’e moora itti barataa ture gafaachuttaan ka’e guyyaa dura aduun aduu sanbaata ykn qidaamee ture bariin kaane osoo gargaar wal hin qodnee oromoon hundinuu amantaan,nannoo,siyaasaan osoo wal hin qoodiin yoo xiqqaate baayyiinni baraata keenya 12000 ol taanu osoo ciree hin nyaatiin gara hiriira nagaatti imaala keenya goone moora sayiinsii uumamaa fi sayiinsii hawwaasa ykn “men kampaas fi fb”irraa walittii dabalaamuun dhadaanno baafacha gara karra ykn balbaala guddaatti imaalle yeroo karra banaanne gadi yaanu barattoonni keenya barreeffama amariiffaa fi ingiliffaa karra mooriichaarra jiru ol ilaalani uuuuuuuuuuuuuuuu hundiinu ni iyya kaan immoo lafaarra gangaalata,kaanis jilbiinfaate kana ni agaarta yaa waaq biyya abbaa keenyaarraatti jechuun gara samii ol ilaala imimaani gara samiitti dhangaalasa,dhaadannoni itii fufee dhadaanno sana keessa waa xiqqoon gurra isiin buusa 1,Masteer pilaani haara ni mormiina2,Finfiinneen handhuura Oromiyaati3,Hidhaamtoonni siyaasa gadi haa lakkiifamani4,Miseensa baraata moora kan ture bara 2003 A.L.H tti ykn immoo 2011 humna tika shallaama jedhaamuu fi humna fedeeralaan mooricha kan ukkamfaame fudhaatame baraataan Tolaan gadi lakkiifamee gara barnoota isaatti haa deebi’u.6,Siidan miniilik haa buqqaa’u.7,Siidaan gootota oromoo lafiicha haa dhaabaatu.8,Lafti awaalcha abiishee garbaa nannoo amaarati buqa’ee naannoo oromiyaa haa dhaabaatuf kk fakkaatanidha dhaadanno gaafaasi hundumaa dubbaadhee siif fixuu hin dandaa’u isheen xiqqoon garu kana naan jedhe hasaawa isaa ittuuma fufe…….. Aniis afaan banee yaadaan liqinfaamee akka nama imala dheera imaala jiru isuuma duukaan bu’e.Ammaa karra gudda fulduura geenyerra,imaalli keenya gara magaala ture sagaalee keenya uummata magaala naqaamtee dhageessiiffachu ture akkuuma karra gadii baanuun poliisi oromiyaa sadii argiine namnuu hasaawa isaani hin deemne,dhakaa drbaachuun,qabeenya barbaadeessuun,nama miidhuun hin jiru sagaalee keenya qofa dhageesiisa jirra.erga lafa gaaziin kuufamu humni feederaala keessa qubaate jiru diippo jedhaamu dabarreen booda poliisoonni oromiyaa kun nu fulduura bahaani fiishkaa afuufuu eegaalaani barattoonni keenya kana dhageenye hin jenne dhaadannoo baafaacha gara lafa keella jedhaamu yeroo geenyu poliisiin Oromiyaa harka duwwaa ulee ykn dullaa baataani fulduura keenya dhaabaatani,xiqqoo ishee akka meetira 6 achi hiiqee immoo humni agaazi meeshaa kilaasha fi rasaasa aara roobsu naqaataani gachaana mataati hanga miilaatti godhaataani dhaabaatani jiru.barattoonni fi poliisoonni Oromiyaa waluuma keessa dhaabatu.dhadaannoni barattoota ni jijjiirame kara akkas jedhuutti jijjiirame1,kara gadi nuuf lakkiisa gaaffi mirgaati gaafaacha jirra kan jedhu ture yoo xiqqaatte barattooni keenya kara gadi nuuf lakkissaa jechuuf qofa barii sa’a 3:00 hangaa sa’a 7:00 lafiichuuma dhaabaatani sagaalee isaanii dhageessisa jiru humni agaazi uummata magaala naqaamtee gara magaalaatti gadi ittiisa barattoota unveersiitii gara oliitti ittiisse gidduu kana meeshaan goola jira.yeroo sa.a 7:30 gahu humni agaazi jedhaamu kun barattoota keenyattii rasaasa aaraa qabu itti gadi roobsuu eegaale baraata qabe reebuu eegaale hiriirri nagaan bahaame gara jeequumsaatti jijjiirame barataan hedduun miidhaame,sabaaba kanaatiin poliisi Oromiyaa fi agaazi gidduutti waliitti bu’iinsi uumaame poliisiin Oromiiyaa baraata kara naga bahee hin reebiina gara jeequumsaatti hin dhiibina jechuun gaafa itti dubbaatani humni agaazi poliisoota oromiyaa baraattotuma waliin reebuutti ka’e.baraataan hangi qabaame qabaamee..kan reebaame bosoona keessaatti kufees bosoona keessa deemne funaanuutti kaane….baraattan hammi baqaate harka agaazi jala gara mooraatti ol dachaa’e immoo moora keessa nannawuu hiriira naga haraawa qindeessuun sagaalee dhageesiisuun itti fufe dhaadannon haraawwaan akkas jedha ture1,baraattoonni hidhaamaan nuuf haa hiikkaamani2,humni gooleessiitu agaazi gaaffi mirgaa humnaatti jijjiirte seeraatti haa dhiyyaattu ture naanno sa’a 10:30 amma immoo hedduu sodaachiisa sagaale oriisan guuttametu jira,wal jalaa qabe bookkiisa………….. HEENESSAA KEENYA KUTA 2FFAAN WALIITTI DEEBINUTTI OBSAAN NA EEGA.YOON DOGOOGOREES NA OFKAALCHA.


Andaargaachoo Xigee Itiyoophiyaatti Deebifaman Jechuun Hiyumaan Raaytis Waach Beeksise

WASHINGTON, DC — Barreessaa duree paartii Giinboot 7 kan ta’an Obbo Andaargaachoo Xigee Yaman keessatti eega to’annaa jala oolanii booda sa’atilee hanga tokko keessatti Itiyoophiyaatti ergamuu isaaf odeeffannoo qabatamaatu jira jechuu dhaan qorattuun Tokkummaa Mootummotaa Beliiks Velee beekaisanii jiru. Kanaafis jecha Itiyoophiyaa keessa jiraachuun Obbo Andaargaachoo kan wal nama gaafachiisu miti jedhu. Balalii xayyaaraa ittiin Itiyoophiyaatti geessame kan ilaaleen odeefannoo ga’aa qabna jedhan. Obbo Andaargaachoon lammii biyya Briteen waan ta’niif dubbi himaan ministrii dantaa alaa Briteen ibsa baaaseen Obbo Andaargaachoon Waxabajji 24, 2014 yaman keessatti eessaa buutee isaa dhabamuun gabaafamee jira jedhu. Yeroo ammaa Itiyoophiyaa keessa jiraachuu mala gabaasi jedhu dhageenyee jirra kan jedhu ibsi kun aangawonni dhimmi kun kallattiin isaan ilaallatu Obbo Andaaragachoon eessa akka jiru akka nuu mirkaneessan barbaanna jedha.


Poolisiin Itiyoopiyaa miseensota isaanii hidhuu itti fufe jedhu hoogganoonni paartii Mormituu

Poolisiin namoota itti dabalaa to’annaa jala oolchuun dhaga’amee jira. Kanneen hidhamanis hanga yoonaa mana murtiitti hin dhiyaanne. Paartiin tokkummaa dimokraasii fi haqaa miseensonni isaa qabaman haal duree tokko malee akka hiikaman ibsa marsaa interneetii irratti tamsaaseen yaadachiiseera. . Kaleessa poolisii dhaan to’annaa jala kan oolan miseensota hoji raawwachiistuu paartii tokkummaa dimokraasii fi haqaa obbo Habtamu Ayalew fi obbo Dan’el Shibeshi malee itti aanaa dura taa’aan mana marii semayawi paartii Obbo Yeshii Waas Asefa yeroo dhuma wal fakkaatu poolisii dhaan qabamuu isaanii dura taa’aan paartichaa obbo Yeleqaal Geetnet VOAf mirkaneessaniru. Obbo Yeshiwaas yeroo qabamanii manni jireenya isaanii sa’aatilee afuriif sakata’ametti unifoormii waraanaa fi sivilii kanneen uffatan humnootii naga eegumsaa hedduutu naannoo sana kan turan ta’uu dura taa’aan paartichaa beeksisaniiru. Obbo Yeshiwaas gara waaltaa qorannaa ma’ikelaawwitti erga geessamanii booda galaa dabarsuufii irraan kan hafe maatii isaaniis haa ta’u firoottan isaanii itti dubbachuu kan hin dandeenye ta’uun beekameera. Paartichis har’a ibsa marsariitii irratti tamsaaseen miseensonni hoji raawwachiistuu isaa kaleessa hidhaman haal duree tokko malee akka hiikaman yaadachiise. IHADEG hidhaa inni jala bultii filannoo biyyoolessaa eegale kun filannoo bara 2007 dhuunfachuuf tarkaanfii inni fudhate dha jedha ibsi paartichaa. Ibsi sun itti dabaluu dhaan hidhaan kun diraamaa qindaa’e kan sirnichaa ta’uu itti dabalee akkuma baratame filannoo bara 2007 namoota dararuu fi waliin dha’uu dhaan fudhachuuf tarkaanfii jalqabaa fudhatame jennee amanna jedha ibsi kun. Gama biraatiin immoo haati warraa obbo Andargachew Tsige aadde Yemisrachi H/Maariyaam qabamuu abbaa warraa isaanii kan dhaga’an isaan wixata irra qabamanii gaafa jimaataa ta’uu dubbatan. San booda ministrii dhimma alaa biyya Britaintti bilbiluun haalli isaa maal irra akka jiru gaafachuu isaanii ibsan. Hojjettoota Embassy san’aa jiran waliin wal quunamuu dhaan Hanga Adoolessa sadii bara 2014tti mootummaan Yemen eessa akka jiru nutti hin himne jedhan. Ambasaddorri biyya Britain kan Senea’a jiran ofii isanaii xalayaa muummicha ministeeraa Yemenitti kennanii turan. Garuu as ykn achi jira deebii jedhu hin kennine. Mootummaan Briteen biyya lammii itti ta’etti deebisee adeemsa seeraa akka eegalu aadde yemsirach gaafataniiru.


Leenconni barattoonni keenya sababa saamicha lafa Oromoo finfinneef Oromiyaa bakkoota baay’etti godhamaa jiru ilaachisee gufachiisuf qabsoo dhoosun finiinsaa turan amma gammoojjii ho’aa Affaaritti geeffamuun bakka,firriif lammiin hin birmanneefitti akkanattiin akka ilmoo abbaa haadha hin qabneetti rifeensa mataasaanii irraa haadun dhaanichaan gidirfamaa jiraachun dhagahame ! Hubadhaa ! Kun waan garaa nama nyaatu, xiiqii nama qabsiisudha. Isaan numalee, nuti isaan malee hin qabnu waan dandeessan godhaa !


Dorgommii baranaa mana barumsa MN.,St.Paul,jiru ‘Central High School’ jedhanitti qopheessan.

WASHINGTON,DC — OSFNA, Oromo Sport Federation in North America,dorgommii ispoortii Oromootii Amerikaa gama kaabaa baruma baraan qopheeffatan. Eegii jalqabanii ganna kurnya lamaatti deemuutti jirtii dorgommiin baranaalleen Amerikaa kutaa MN-tti Hagayyaa 2-haga Hagayya 9, MN dorgoman. Akka itti gaafatamaan sab-qunnmatii OSFNA,Milkeessaa Ukaa jedhetti barana Awustiraaliyaa fi Kanaadaallee waliin garee 19 itti dhufa. Dorgommii tun fiigichaa maqaa Abbebee Biqilaatiin qopheessan,kubbaa miilaa,ta harkaa,qophii aadaa,qophii maatii,qophii ijoollee,ta nama guddaatii dabalee waan hedduutti jira. Akka Milkeessaan jedhutti bulchiinsi godina Minneaplisii fi ka St.Paul torbaan qophiin itti dorgoman sun akka Torbaan Oromoo, ‘Oromoo Week’ jedhamee yaamamu moggaase. Dorgommii baranaa mana barumsa MN.,St.Paul,jiru‘Central High School‘ jedhanitti qopheessan. Dargaggoo Milkeessaan keessummaa hedduu simachuuf qophii jirraa jedha.


Ayyaana Yaadannoo  Qabsoo Diiddaa Gabrummaa

Kaayoon kallachi ayyaana kanaa, qabsoon bara 1960’mootaa Baaletti jalqabamtee achirraa kutaawwan heddu walgeette, qooda seenaa sochiiwwan bilisummaa Oromoo keessatti qabdu ifatti baasuudha. Seenaa qabsaawota barootaa saniitillee tooftaa teknooloojii ammayyaatiin galmeessanii dhaloota dhaalchisuun immaammata guddaa ayyaana kanaati. Ayyaanni kun, qabsaawota kufan yaadataa kanneen lubbuun jiran irraa seenaa qorata. Seenaan qabsoo Oromoo martinuu walitti hidhata qaba. Kanaaf, qabsoowwan kanaan dura turaniifii kanneen san boodarrallee dhufan walitti qabanii dhiheessuun galmee seenaa gabbisa; hundee itti fufiinsi qabsoo irraa madde illee mul’isa. Saniif, seenaa baroota dhibbaatiin walsimachiisanii himuun barbaachise. Qabsaawota, manguddootaafi hayyoota rraa koottaa seenaa: Aanole-Azuule, Calii-Calanqoo, Lola Dhoonbir, Sochii Afran Qalloo, Lola Raayyaa-Azaboo, Sochii Waldaa Maccaa-Tuulamaa, Lola Soowraa fi kkf dhagayaa. Hagayya 9 – 10/2014 : Sanbata (Saturday) 9wd – 5wb Dilbata (Sunday) 9wd – 9wb Bakki: Hamline University, 775 Snelling Ave North, St, Paul, MN 55104 Akka sirna kanarratti nuu argamtan kabajaan isin afeerra. Koree Qopheessituu Ayyaanichaa


Gaaddiidduu Jaaramayaa Farra Sabboonummaa Oromoo (kutaa sadaffaa)

ABO fi ABUT akkaa fi yeroo sadihi keeysatti wal beeku. Isaaniis: 1) Mootummaa Dargi kuffiisu keeysatti lamaanu humna mootummaa diiguuf tattafatu keeysatti, 2) Akka qaama waliin biyyaa Bulchuuf gaafatama fudhatan keeysatti (Motummaa Cehumsaa) 3) Akka Mootummaa TPLF fi ABO Mootummaa TPLF buqisuun bilisummaa fi walaabummaa ummtaa Oromoof falmaa godhuu keeysatti (bara 1992 hanga har’atti). ABO fi ABUT dhawaata tokko keeysatti kan bu’ureeffamani dha. Haala isaan keeysatti qabsa’anii fi akkaataa isaan itti deeman adda addaa waan taheef ABUT bu’ureeffame wagga 17 booda aangoo Impayeeraa Ityophiyaa harka isaatti galfate. Gaggeessaan Jaarmayaa ABUT kan Jalqaba Argawi Berehe ture. Meles Zenawi bara 1985 irraa eegalee angoo qabate. Rakkoon gartuu Mallasaa fi Aragawii jidduu keessaa inni guddaan akkata humna biraa waliin ijaaramanii Dargii kuffisanii angoo qabatan ilaalchissee ture. Kuniis Gartuun Malassaa Agobaraa tokko jalaatti kan handhurri isa ABUT tahee sabaa fi sablammootii adda addaa irraa jarme ijaaruu yeroo tahuu, kan Aragawii faa ”Multinational Pan Ethiopanist” kan tahe jaarmayaa tokkicha qabaachuu qabna kan jeedhu ture. Gartuun Mallasaa mormitoota isa Aragawii Berehe, Gedey Zeratsion, Kahasay Berhe; Tesfaye Atsbeha, Teklu Hawaz, Asfeha Hagos fi KKf of keessa ariyuun fi garii ajjeessuun waligala jaarmaychaa akka dhunfataniin ABO-tin gaaffii waliin dalaguu gaafatan, innis gaaffiin Oromoo Ityophiyaa keessatti ni deebi’a, kanaaf Agobara tokko jalatti waliin hojjenna jedhan. Gama ABOn yaadi kun fudhaatamuu hin dandeenye, bifa kanaan ABO fi ABUT jidduutti rakkon bu’uraa dhalate. Yeroo sana irraa kaasse ABUT toftaa fi tarsiimoo ABO itti balleessu irratti dhaawataan hojeechuu eegale. Kan duraa Jaarmayaa maqaa Oromoon kan TPLF akka fedha isaatti sossosu ijaaruun murteessaa tahuu hubachuun boji’amtoota waraana Dargii EPDM keeysaa turanii fi kan EPLF irra argatan waliitti fiduun OPDO bu’ureessan. As irratti kan dagataamuu hin qabnee yeroo ABOn Qabsoo Bilisummaa Ummataa Eritrea jalqabumaa kaassee akka deggaruu yeroo sagantaa siyaasa isa keessatti ka’uu (Sagantaan siyaasa ABO aangoo 8 xuqaa 4 jalaatti akkana jeedha:-” VIII. International Relations: 4. It supports the Eritrea peoples’ struggles or self-determination that are being waged in the empire state of Ethiopia (Prepared in Finfine – Oromia, October 1974 and amended on June 1976.)”), gama ELF/EPLFn garuu walabummaa Oromiya gaaf tokko itti amananii hin beekani. ADULIS barruun alaa EPLF bara 1985 keessaa falmii ABO fi dhabbollee bilisummaa ummatoota Ityophiyaa keessaa jiranii irratti qabuu yeroo barreessuu ”..the demand for the secession of the Ethiopian nationalities has neither an historical nor an economic basis; nor is the extent of the prevailing national antagonism so acutely sharp as to justify it” isa kanaaf ”On Adding Insult to Injury” jeechuun Sisay Ibsa alias Hordofa Q.Loltu Kindling point nr. 8 August 1985 barreessen deebii gahaa itti keenne. Kanaafuu EPLF yeroo mara yaada lakkuu (double standerd)n waan deemaniif namoota akka Yonatan Dhibbisaa, Baacaa(Atinkugn) Dabalee, Kamal Galchuufaa fi kkf kan dabarsee ABUT-f kenne. Bara 1993 waraan TPLF fi ABO gidduutti, keessumaa karaa bahaa tahee keessatti waraanii Shabiyaa gargarsaa guddaa akka TPLF-f godhee dhugaa diidaa jiruudha. Har’as jaarmolee Oromoo wal duraa dhabbataan lamaa tajajiluun isaanii akka dantaa ummataa oromoof hin tahiin Oromoon qajeelchee beeku qaba. Mootummaa Cehumsaatti utuu hin seeniin duraa ABO fi ABUT waliigaltee September 26 bara 1990 godhatan irratti garagarummaa hundee ilaalcha siyaasa qabanis lafa ka’anii turan. ABOn yeroo mootummaa cehumsaatti seenuu wan inni beekaa itti seene waan gurguddoo shantuu turan. Isaniis;- 1) TPLF gaffii Oromoo akka ABOn qabatee jiruttii akka hin fudhannee, ammoo kaayyoon ABO uummata biraan gayuun hiree kana itti dhimma bayuuf akeekkatee itti seene 2) OPDO diiguu irraa jabeeffachuun TPLF yeroo boodaa jaarmayaa diinaa tahee ABO lolu qopheeffataa jiraachuu 3) EPLF fi TPLF, ABO alaatti ajaandaa dhoksaa isaan gidduu deeddeemuu akka qabaan. Haa tahuu malee ABOn humnaa tahee humnootii biroo waliin Ityophiyaa keessaa jiraachuun dantaa EPLF tahuu, 4) Falmii Ityophiyaa keessaan falmamuu keessatti toftaan habashootaa humna Oromoo gargar hiruu tahuu ni hubata. Kanaafuu hanga danda’ameetti kana hanqisuuf jeecha utuu Mootummaa cehumsaatti hin seeniin jaarmayoolee Oromoo mara kan OPDO irra hafee waliin waliigalteen Khartum, Sudanitti tahe. 5) Akka dhaabatti ABOn qophii jaarmayaa gahaa akka hin qabnee. Karaa biraa jarmaan akka ”Coalition of Ethiopian Democratic Forces(COEDF)”-ffaa yeroo akka mootummaa cehumsaatti hin seenne dhorkaamaan ABOn kan Roma irratti hin hirmaatiin akkamiin ”London peace conference” irratti akkan hirmaatuu tahee ka jeedhuu gaaffin ka’uu ni malaa. Kuniis ka tahee sababooti gurgudoo Kanaafii:- 1) Humnii Waraan qabaachuu akkasumaas humnii waraana ABO karaa Dirree Bahaa daran itiitaa fi sirnawaa waan tureef humnaa dafee caabuu akka hintaanee humnootii heedduu biraattii hubataama wan tureef, 2) Gargaarsa EPLF, dantaa mataa isaa tikfachuuf (tasgabbiin jiraatee walabummaa isaa argachuuf) 3) Mootummaan USA Oromoo caala Ityophiyaanistiin hin jiru, Kanaafuu ABOn yoo biyyaatti galee ni liqinfaama malee namni yaada isaa irraa fudhatu hin jiru yaada jedhu waan qabaachaa tureef, akkasumas konfrensii London caamsaa 26, 1991 gaggeeffame irratti jiilli ABO Leencoo Lataan hogganamu bakka bu’ee irratti argame yaada US assistant secretory of state for African Afairs, Mr. Hank Cohen, Oromoon regional autonomy bulchiinsa Federala Itiyophiyaa keessatti akka fudhatee jiraatu jedhu dhiyeesse waan fudhateef, (David H. Shinn, December 2004) 4) TPLF ilaalcha siyaasa qabduun, ABOn hogganaa fi miseensota isaa amansiisee mootummaa cehumsaatti hin galu, yoo gales yaada TPLF tarkaanfachiisuuf deemu fudhachuuf deema jette wan eegedef, 5) Dhiibbaa Biyyooti akka Germany, Norway, UK fi Netherland ABO karaa ORA gargaaraa turan, ABOn humna boru ciimuu dandayu ni ta’a jeedhaniis yaadaa waan turaniif, Gama ABOn murtiileen darban kan sirna Jaarmayaa eegee, Koreen Gidduu ABO kan murteesse utuu hin tahiin Leenco Lataa fi Diimaan Nagawoo murteesame dha, TPLF fi EPLF waliin mallatteessanii booda kan koree gidduu quba qabaachisan dha. Kunuu tahee chartara galaamee irratti yaada walfakkaataa dhaabuu, yeroo chartar keessaa turamees akkaataa hojii irratti wal hubannoo dhabuu fi bahuu irratti dhaabicha keessatti dhaabbii walfakaatuu dhabuun dhibdee har’aa ABOn irra gaheef madda ta’e. Barootii sagaltamoota keessaa akka ”Selamawii Oneg”, Ebla bara 2012, Oslo-tti akka Partii maqaa moggaafatu barbadachaa jiruutti, Caamsa bara 2012keessa moo ”Waltajii Marii” ofiin jeechuun akka cilaalluu mataa baafataa fi dhofkataa bar 20 deeme har’aa of labsuuf dhiissuu keessatti dorroobee jira. Dobni kunis ni dalataa fi ni gataataa namni beeku hin jiru. Kun hundi firii adeemsa xannachoota dhaaba kana akka gaaddiidduu waliin deema turanii ti. Akka Jaarmayaatti ABOn yeroo Mootummaa cehumsaatti seene rakkoo gurguddoo shan qabaacha ture. Isaniis:- 1) Hogganii dhihaaf Bahaa kan haala fi naannoo adda addaa fi hogganummaa adda addaa jalaatti hojeetaa tureetu yeroo calqabaaf wal keessaa deemuu eegale. Waldhunfatanii wal qajeelchuun hin ture. 2) Gaafa ABOn Kora Sabaa lamaffaa (1989) gaggeessuu namooti mana hidhaa keeysa turan yeroo dhaabni bara 1991 Finifinnee seenuu hojii dhaabichaa sadarkaa hogganaatti utuu hojjeetanii, bifa sirnawwaa tokkon hogganumaatii dhuunfatamuu hanqachuu 3) Namni bara sana ABO bakka bu’e jiruu chartara gaggessaa ture Leencoo Lata dha. Ilaalchii isaas kanuma har’a naannessu kan Ityophiyaa demokraateessuu malee haalli ABOn qabsoo hidhannootti isa deebisu ni dufa jeedhu hin yaadne. Abdiin isaas mootuumma USA, EPLF fi gaggeessaa TPLF Malassa turan. Akka ilaalcha Leencoo-tti dhimmaa Oromoo Ityophiyaa keessatti akka hiikamu ABOn fudhannaan Mallasaan ABOf obsa godhate ykn ”power share” godha kan jeedhuu amantaa isaati. 4) Uummata Oromoo yeroo sanatti ka’e bilisummaa isaa goonfachuuf hawwe, akka Jaarmayaatti ABO dursee fi hogganee akeeka yaadameef sossosuu hanqachuu 5) Qooda hojii addan qooddannaa keessatti daandii ilaalcha siyaasa hordofuun wal ramaduu. Kunis Hojii Jaarmayaa ABO Galaasa Dilboo akka gaggeessuu, hujii Mootummaa Cehumsaa Keessaa Leencoo Lataa akka gaggeessuu tahuun akka Hantuutaa fi bashoo kan tokko goodhuu inni tokko eeggachuu, gartuu wal irratti ijaaruu fi amantaa wal irratti dhabuu dagaagise. Waan hedduu tarreessamu keessaa wan xixiqqoon akka fakkeennaatti ka’uu dandayan keessaa, warra Ministeeraa Wayyaaneen kenniteefii fudhatani itti turan xiinxaluun feesisa. A) Zagayee Asfaw gafa mana hidhaa ture qophaatti kan tajaajilamaa ture, gafa Dargiin dhimma araaraa fidu Abba Biyyaa waliin kan jalqaba fudhatee mana hidhaa irraa bahee minsteera Dargii kan tahee, bara chartaraas Maqaa ABOn Ministeera Qonnaa ta’ee ramadame. Dhugaa dubbachuuf Zagayee Asfaaw caala Ityophiyanist tahee hin jiru. B) Dimaa Nagawoo, Malerid irra garaa ABO kan dhufee, sanatti aansee koraa ABO jalqabaa irratti kan Dura ta’aa ta’ee filame utuu jaarmayichaf waa hin dalagiin dirqama isaa gatee barnootaaf biyya Senegal deeme. Yeroo barnoota irra deebi’uus haalli inni Waajirri banameef akka biyya Jarmaniitti hojeetuu isaaf mijjawaa itti fakkatee fi filmaata biroo dhabuun ABOtti Sudanitti dabalamee (Maddii odeeffataa kanaa Kitaaba Dandii Nagassoo jeedhuu fuula 110 akkasumas gaaffii fi deebii Diiman ESAT waliin bara 2011). Diimaan bara yeroo Nirobi ture, sababaa Galaasaan utuu isa quba hin qabaachisiin dirree kibbaa deemeef jecha, vidio Waraana Dirree Kibbaa waraabee Diimaa bira ture yeroo booda, harka tika wayyaanee, Kinfe Gebremedin, argamuun isaa, akka inni dabarsee kennetti isa shakkisiise. Diimaan ABO keeysatti ilaalcha habashoota irraa isa fageesuu godhatee hin beeku. C) Ibsa Gutamaa akka har’aa uttu hin taanee gaaf sana nama Ityophummaa leellisu ture. Dhaabbiin isaa kan har’aa kuniis kan madditee erga bara 1993-tti Leencoo Lataa isa hiksiisuuf jedhamee biyyaa deeme mootummaa Malasaaf Qabsoo hidhannoo keessatti lamaffa qooda hin fudhadhuu ABOniis akka inni hidhannoo hikkatee seeran Ityophiyaa fuudhatee biyyatti deebi’u irrattin hojeedha jeedhe malateessee achii bahees jirutti hiikuuf erga irratti bobba’eeti. D) Ahmed Hussen Ramaadiin nama kanaa gartuu Leencoo fi Galaasa gidduutti kan rakko fide keessaa tokko. Bakka inni ramadame kanatti Mokkonon Galaaniitu yaadamee ture. Sabbonumman Mokkonnon Galaan fi Ahmed Hussen walitti madaaluun hin danda’muu. Leencoon garuu ulaagan isa warra sirnaa Ityophiyaaf mijaatan wan taheef Ahmed-n ramade. Karaa biraa warra yaada Ityophiyaanismii of keessaa qaban jiruu irratti ramaaduu duwwaa utuu hin tahiin, heeraa dhaabichaa caabsuun akka qabsa’an jireenyaan dagaamu qajeelfamaa fi ofii fakkii tahuun anjeessuun eegalamee. Kuniis :- 1) Dimaa Nagawoo kan seera dhaabichaa oliitti of ilaaluun yeroo jalqabaaf seena ABO keessatti qabsa’oonii akka walfudhaan dhiibe. Kuni qaama qabsichaa lamasheesuu fi qabsaawota jireenyaa barsiisuuf tarkanfii fudhatame dha. Hogganoonnii garii yaadicha mormanis hambissuu hin dandeenye. 2) Dabballee ABO fi kan TPLF Finifine keessattii namni wal biraa qabee ilaalee nama aja’ibaa ture. Kan ABO wayyabnii yeroo kophee adiidasn ya’an kan TPLF barbaasoon deemaa turan. Yeroo kan TPLF Mooraa jiraan keessatti of hojeetanii nyaatan, kan ABO mana Foonii magalaa keessatti dabaree dhiphiisuu turan. Mooraa Gulaalee keessaa Nadhii, Gutamaa, Dawud fi Toleeraa irra kan hafee hunduu Hoteelaa dhiphiisaa ture. Wan gafaas barsiifametu har’aa dhaabichaaf ba’an guddaa maatii qabsa’otaa tajajiluu tahee jira…… Kutaan Afraffaa ittii fufa…


Baqqalaa Jirataa irraa* Dubbistotaf! harra waa’ee haala siyaasa Itopiya ammaa otuu hin taane seenaa wagga 100 duraa kitaba tokko keessatti dubbise isinii hirun fedhe. Seenaa Itopiya bara 1847 hanga 1983 jedhu afaan Amaaratin profeser Bahiru Zawudee barreese irraan gara afaan Oromooti hike. Seenaa kana maalif akkan hiikee dhiyeesuf barbade yaada kiyya dhuma irra ka’era. Seena kana keessatti maqootin Fitawuraarii (ፊታውራሪ), Ligaabaa (ሊጋባ), Iraas (እራስ), Bitwadad (ብትወደድ), Iceegee (እጬጌ), Dajamasha (ደጃዝማች) fi Mokanint (መኳንንት), Liji (ልጅ), Abeto (ኣቤቶ) jedhan dhalootni ammaa keessuma dhalootni qubeee dhaga’anii waan beekan natti hin fakkatu. kanaafuu maqaa kabaja ykn taayitaa ta’uu isaa akka hubttan. Jabana Iyaasuu Iyaasun abbaa isaa Mootii Walloo Mika’el (durati Iraas Ali) fi haadha isaa hintala Miniliki Shawaraggaa irraa dhalate. Minilik Ilma dhiiraa hin qabu. Xaayitun (haati warraa Minilik) yeroo aangoo irraa dhorkamtu dargagoo Mooti Minilik dhaaluf qopha’u jalaa gufuun tokko buqa’e. Waggaa isaatti bara1903 bakka bu’aa (እንደራሴ) isaa kan ta’e Bitwadad Iraas Tasamman yeroo du’emoo dargagoo Iyasuudhan kan hayi jedhu ni dhabame. Angoo guutu dhunfachu kan isa dhorke kan xuxamee dhumee garuu du’uu dide qama Minilik qofaa dha. Minilik afurri keessa bahudhaf ganaa waggaa lama turutu irra ture. Iyaasun mootii moototaa jedhamuu yoo baateyyuu yeroon aangoo isaa bara 1903 hanga bara 1909 ture, Haata’u malee jalqabuma irratti qixa hin eegamne irraa humni taayitaa Iyaasuu falmu dhalate. Ajaja Xaayitutin Finfinnee akka hin geenye kan dhorkamee ture Iraas Abataan nugusummaa irraa dhorkamuu Xaayituu akkuma baren hamilee injiffannotin gara Finfinnee dhufee barcuma mooti Minilki qabachudhaf yaada kan jedhu oduun faca’e. Karaa tokko bakka Iraas Tasammaa nama isaaf ta’u busee karaa biroo moo Zawudituu (hintala Minilik) fuudhee yeroo isheen muudamtu maqaa isheetin bitudhaf yaala hamin jedhus ture. Dubbichis kan ifa bahe meeshaa masaraa mootichaa keessa jiru qabachudhaf yeroo seenudhaf yaale ture. Waardiyotni masaraa Fitawurarii Gabramaramin oganaman hin seensisnu jedhani giddutti dubbin cimaan erga dhalatee booda Abunin (oganaa amantii Ortodoksii) gidduu seenee dhiigni otuu hin dhagala’in qabbanese. Abataanis gara naannoo bittaa isa jala jiru Kambataatti deebi’uf waligale. Abbaa Iyaasuu Iraas Mika’elif garuu kun gahaa hin turre. Aangoo seerri ilmaa isaatif kennu mormitotni itti baayatanii waan rakkisanif fakkataa rakkoo kana guutummatti dhabamsisudhaf loltota 8000 qajeelchudhan Finfinnee dhufe. Sana boodas Abaataa Kambataa irraa waamsisee/yaamsisee Maqdallaatti ergee hidhamee akka turu godhe. Kana giddutti kallattiti bahee mullachuu irra of dhoksee kan ture ejjennon Fitawurarii HabeteGiyorgis (Qusee Dinagdee) cimaa dhufe. Kambtaa Abataan dhabe dabalachuu irra darbee oganaa Mokanintota Shawaa ta’ee olbahe. Yeroo tarkanfin Iyaasuu Mokanitota yaaddoo keessa galche Iyaasauu angoo irraa buusuu qindeese, boodas yeroo abbaan Iyaasuu Iraas Mika’el ilma isaa aangootti deebisudhaf yaalii godhe fashalesuu keessatti hojii qulfii hojjete. Jabanni mootummaa Iyaasuu jabana hibbodhan guutame dha. Afaan guutanii garummaa isaa fi gadhummaa isaa dubbachuun nama dhiba. Carraa isaa ta’ee jabanni Iyaasauu gababaa yoo ta’uu kan isa booda taayitaa qabate Tafarin faalla isaa baroota dheeradhaf Itopiyaa bituu isaa irra yyuu akka maqaan iyaasuu tolaan ka’uu hin barbadu ture. Kanafuu kitabota seenaa baayee keessatti irra deddebi’ame kan himamu muslima ta’uu isaa, qoosaa fi tapha jaallachuu Iyaasuu ti. Kitaabota caalaa ummata qubee hin lakka’intu waa’ee tolaa Iyaasuu dubbata. Baredinni isaa, dandeetti dubbii fi nama isporti ta’uun isaa kan qalbii ummata hawwatan keessaa turan. Qeeqa dalgaa mootummaf xiyyeefannaa hin kennu jedhufille kun kan ta’eef ijollumma isaa irraa kan dhufe jedhee falmaafii ture ummatni. Iyaasuun yeroo taayitaa isaa gababduu sana keessatti tarkanfii hawaasummaa fi guddina dinagdee cimsu jedhaman tokko tokko fudhatera. Qabeenyi dhunfaa akka kabajamu fi gibira yerodhan akka sasabuu, sirnni himataa fi himatamaa walitti hidhee gidirsuu akka hafuf tarkanfii fudhatera. Akkasumas sirna Leebaa shayi (Hattuu adamsanii qabu) jedhamee beekamu, garuu kan namootni ittin haaloo walirratti bahuf itti fayyadaman seera qabsisudhaf yaalera. Heerrega mootummaa oditii gochisisudhan namoota qabeenyaa fi maallaqa mootummaa ballesan irratti tarkanfii fudhachudhan Itopiyatti Iyaasuun nama isaa jalqabaa ti. Kan nama gaddisisu garuu nama jibbee kana sababefatee hidhuu isaa ti. Walumaa galatti amalli fi imaammatni Iyyaasuu kan walmormanii fi itti fufinsa hin qabne turan. Karaa tokko imimmaan namoota midhamanii haquuf jecha Afarota qabeenyaa ummata Oromoo jiillee saaman irratti yeroo duulu argina. Baruma sana moo kan bara baraan maqaa isaa xuresaa hafee duula ummata Gimiraairratti adeemsisame oganuu isaa fi namotni kuma hedduutti lakka’aman akka garbudhaf saxilaman gochuu isaa ti. Waardiyota nageenya magalaa eegan xurumbullee (poolisi) jedhamudhan kan beekaman kan dhabe Mootin kun galgala galagalamoo ofumaf seera cabsee jara sanaa wajjin walitti dhukasuu irratti argama. Kun marti akka laayyotti kan bira darbaman turan. Badii Iyaasutif sababa kan ta’an Gimiraa irratti duuluu fi xurumbullee wajjin walitti dhukasuu isaa otuu hin taane waraana Adawa booda siyaasa biyyatti tasgaba’ee fi waligaltee dipilomaasii mootummota alaa wajjin ta’e jeequu isaa ti. Iyaasun Mokanintoota bara Minilk ulfinaa guddaa qabaachaa turan ayyana irraa ballese. Mootii isaanii Minilikin ajjabanii bakka addaa addaa deemuu akka waan guddatti warra lakka’an mokanintota kana callisanii ta’uu qabu jechudhan kan armaan gaditti dubbifamu kan sammuu isaani cabsu ittin jedhe: ”Yeroo anni namota dargagoo ta’an fudhadhe biyyaa dawwachuf ka’u hayyama kiyya malee na hordofuu hin dandeesan. Furdatanitu, dullomtanitu. yeroo keessan abbaa kiyyaa hordoftani biyya misomsitanitu. amma garuu figdanii jalaa bahuu fi, aritanii qabuu waan hin dandeenyef teesanii dalagaa keessani irratti cimuu qabdu” jedhe. Ilaalcha gaaridhan yoo ilaalan kan Iyaasuun jedhu isin yeroo keessanitti hojjetanitu, ammammoo Itopiyaa hammayyofte ijaaruun dabareen kan keenya jechuu isaa ti. Mokanintootni garuu haala kanan hin ilaallef. Iyaasuun kan obsa dhabe mokanintota qofa irratti otuu hin ta’in Minilik mataa isaatti ture. Jireenyaa fi du’a giddutti rarra’ee turuun Minilik carraa siyaasa Iyaasus akkasuma akka rarra’ee hafu waan godhef. Walitti bu’ins wardiyota masaraa fi Iyaasuu giddutti bara 1905 ummames obsa dhabuu isaa kan mullise dha. Miniliki malee goofta biroo kan hin beekne wardiyotni akkuma duratti Iraas Abaataa masaraa seenuu dhorkan ammas Iyaasudhan hin seentu jedhan. Sababni isaas Iyaasuun Minilikin gara Ankobaritti geesisuf yaada qaba kan jedhu waan dhaga’anif otuu nuyi hin du’in mootin keenya masaraa kana hin bahu jechudhan Iyaasuu irraatti karra cufan. Iyaasunis masaraa marsudhan wardiyotaf waan tokkolle alaa akka hin seenef godhe. Dhukasni sa’aa 5 ture gidduu isaanitti banamee namoota 17 kan ta’an du’an. Xumura irratti oganaan amantii Abuna Matiyos gidduu seenee wardiyotni akka harka kennan ta’e. Iyaasunis oganaa wardiyota Fitawurari Gabramaram Begemdritti (Gondar), qondaltota hafanmoo Ankobartti akka hidhaman godhe. Iyaasun injiffanno isaa booda Dajamasha Tasammaa Gazmuu Masaradhaf oganaa haraa muude. Iyaasun kan qormata keessa galche mokanintota qofaa otuu hin ta’in olaantummaa amantaa Ortodoksitis. Dinootni isaa Iyaasuu ummata biratti jibbisisudhaf akka meeshaatti kan itti fayyadamanis isuma kana. Iyaasun warra amantaa kiristanaa hordofuu wajjin fuudhan walitti hidhatee jiraachun isaa otuma beekamu kan afarsamee odefamu garuu dubartii musilimaa fudhe kan jedhu ture. Bataskana Qacanee Madanalamii ijaarsisuu fi gadami Dabralibanosif gargarsa gochuun isaa dagatamee akka raajitti kan odeefamu Masgidota ijaarsise kan jedhu ture. Himanni bara 1909 Iyaasuu irratti dhiyates manafiqa (nama amantaa hin qabne) kan jedhu ture. Himani kun fakkachuufi didnan duris nama Mahamad Ali jedhamu (abba isaa Iraas Mika’el jechuu isaanii ti) irraa kan dhalate irraa maaltu eegama kan jedhu ture. Himatichi garuu haqa hin ture. Ragaan biyya keessas ta’a kan biyyota alaa irraa argaman kan mirkanesan yaalin Iyaasuu kirstanummaa Islamummadhan bakka buusudhaf otuu hin ta’in sirna loogidhan guutame haqee muslimoni biyya isaanii irratti akka keessummatti ilalamuu isaanii hambisudhaf ture. Rakkoon iyaasuu imammata isaa ifatti ibsuu fi hojirra oolchudhaf toftaatti fayyadamuu dadhabuu isaa ti. Imammata amanti iaalchisee oganaan Iyaasudhan walgitu Itopiyatti argamera jedhanii yaadun nama dhiba. Qixa kanaan yoo ilaalame immammatni amantii Iyaasuu biyyattin sabaa, sablamii fi amantalee gurgudda lama qabdu kun biyyaa waqixumma fi haqaan tokkummaan ishee ijaaramu gochudhaf yaalii isa jalqabatti jechuun ni danda’ama. Garaa garumman yaadaa Iyaasuu fi diinota isaa gidduu jiru hagam ballaa akka ta’e kan mullisu himata fulbana 16 bara 1909 Iyaasuu irratti dhiyate yoo ilaalu dha. Himatichi akkas jedha ”Iyaasuun kan Islamni qale nyaachudhan biyyan babalisa jedhee ummata sosoba kan jedhu ture. Imaammatni haaraan Iyaasuu ummatota biyyatti kan tuffataman akka biyya isaanii irratti kabajaa fi walqixummadhan jiraatanif yoo ta’u karaa biraa mormitootni isaa lammiliee biyyatti humnaan qabatan dhiituu fi gabarsisuu malee imaammata biraa akka hin qabne mullisa. Himanni manafiquma Iyaasuu irratti dhiyaate amantii kiristanaf yaaduu irraa kan madde otuu hin ta’in yaaddo siyaasaa isaan qabateef amantiiti fayyadamudhaf mija’aa ta’ee waan argamef dha. Mokanintoota Shawaatif Iyaasuun kan balaa ta’e olaantummaa isaanii qormata keessa galchuu isaa ti. Jabana Minilik kabajamoo fi sodatamoo kan turan jabana Iyaasuu tuffatamuun isaanii isaan aarse. Kanaafuu otuu Iyaasuun bakka jaallatu Ogaden dawwacha jiruu aangoo irraa isa buusudhaf tumaa tumuu eegalan. Haala kana ibsudhan Iyaasuun dafee akka deebi’u dhamsi yoo isa gahes mokanintota Shawaa isaayyuu hin gahan jedhee tuffidhan deebise jedhama. Imammatni Iyaasun mokanintota Shawaa dadhabsisuf qabu sadarkaa olaanaa irra kan gahe caamsaa bara 1906 abba isaa Iraas Mika’elin Mootii Wlloo fi Tigree godhee muuduu isaa ti. Mataan isaa Lij ykn Abetoo dha malee mootii ykn mootiimotota kan hin jedhamin Iyaasun abbaa isaatif taayitaa olaanaa kenne. Iraas Mika’elis Kaaba Itopiyaa kallatidhan kan hafemoo karaa ilma isaa harka duubatin to’annaa isaa jala galchee biyyatti irratti Mootii beekamaa ta’e. Sirna mudama Iraas Mika’el irrattis Abuna Axee Yohanis kan ture Abuna Phexrosin kan durfame jilli tokko kan ergame yoo ta’u Iyaasuu bakka bu’uudhan kan argaman ministera masaraa Ligabaa Walda Gabrel Bashaa fi ministera maallaqa Bajrondi Yigezu Bahabtee turan. Ayyanichaaf midhagina fi kabaja kennudhafis Iyaasun masaraa Miniliki Zawudi fi uffata muudamaa baasee erge. Imammatni Iyaasu mokanintota Shawaa dallansise kan biroo tarkanfii muuduu fi shaaruu inni fudhate dha. Imammatni isaa kun mokanintota baayedhaf kan tolu hin turre. Fakkeenyaf ministera rayyaa ittisa biyyaa kan ture Fitawurarii Habta gorgis taayitaa dura taa’ummaa mana maree ministirotaa irraa buusee nama isatti dhiyatu Nagadras Haile gorgisin muude. Dajamash Tafarinis (Hayilasilase) madda galii isaa gumuruka Harar fi Dirredawaa irra kasee nama hiriyaa isaa ta’e Yidilbi nama jedhamuf ka’e. Yidilbin naannoo Gambeelas dabalee akka bulchuf mudame. Tarkanfin kun namoota baayee waan mufachisef Iyaasuu aangoo irraa fonqolchuu yoomiyyuu caalaa barbachisaa ta’ee mullate. Waligalteen Tafarii (Hayilasilasee) fi Habtegorgis Dinagdee yoo itti fufuu baateyyuu kan madde kana irraa ti. Sana boodas Iyaasun mootummota 3 gurguddo ta’an ija isaanii Itopiyaa irra ka’atanii turan Inglizii, Faransayii fi Xaliyanii irratti yaaddoo guddaa uume. Walabumman Itopiya motummota kana yeroo hunda isaan warersa ture. Sababni isaas ummatoota naannolee ollaa Itopiyaa bittaa koloni isaani jala jiran nu irratti fincilsisa jedhani waan sodatanif. Kanaaf jecha bara 1899 Itopiyan olaantummaa isaani jalaa akka hin baane waligaltee godhan.. Minilik mataan isaas walabummaan Itopiya akka guutuu hin taane waan hubate fakkata. Kanaaf jecha mootummota saden walin imammata diplomasii wal kabajuu fi wal danda’uu jedhu irra gahuu danda’ee ture. Imammatni Iyaasuu garuu kan madalii hariroo alaa kana diigu fakkatee mullate. Balaan kun mootummota sadenitti kan ifa ta’ee mullate imammata Iyaasun Ogadenif qabu yeroo beekan ture. Iyaasun naannoo sanaf jalala addaa waan qabu fakkata. Akka waan magnetin harkisuu naanna’e naanna’e achumatti deebi’a. Dinootni isaa kan aangoo irraa isa buusanis otuu inni achi jiruti. Imammata amantii irratti akka arginetti yaalin Iyaasuu ummatni sumalee itopiyummaa isaatin kabaja isaaf malu akka argatuf ture. Jalala addaa Ummatni sumalee Iyaasudhaf qabus kan mullate gaafa inni taayitaa irraa buusame ummatich Hararitti duuluu isaa ti. Iyaasun abdii sumaalee cimsudhaf tarkanfii fudhate keessaa tokko nama Abdallaa Sedeq jedhamu nama biyyaa bulchaa Ogaden godhee muuduu isaa ti. Mootummota naannoo sana kolonefatan kan naasisee warerse garuu isa kana otuu hin tane erga isaan naannoo sana qabatan irraa kaase waggota 15 keessuma Inglizii fi Xaliyanii irratti warana banee kan ture qabsa’aa sumalee Sayid Muhamed Abdulleetif gargaarsa hamilee fi meeshaa kennuu isaa ti. Kun marti kan ta’emoo yeroo waranni adunyaa tokkofan adeemsisamu keessatti waan ta’ef kolonefattota naasisuu irra darbee kan wacabarsisu ture. Yeroo isaan Awurophaa fi giddugaleesa bahaatti Jarmanii fi Turkii wajjin hudhani walqaban Iyaasun ummata Afrikaa kolonii isaanii jala jiran akka fincilan godha jedhanii waan yaadanif Iyaasuun seexana taa’ee itti mullate. Kanuma kan jabeesu Jarmanii fi Turkin (keessumaa Turkin) faayida toftaa Iyaasuun isaanif qabu waan hubatanif akka inni gara kaampii isaanii seenu sosobu eegalan. Iyaasuun gutumatti yoo kaampii isaanii galuu baateyyuu mallattoo inni agarsise kolonefatotni ollaa sadan bulanii otuu hin oolin Iyaasuu taayitaa irraa buusuf warra shawaa wajjin akka dhabbatan isaan gochuu danda’era. Egaa Iyaasuu taayitaa irraa buusudhaf gamtaan humnota keessa fi alaa kan uumame haala kanaan ture. Mormiin mootummota kolonefatota ollaa hammachaa dhufuun kan ifa bahuu danda’e yeroo isaan qaamee bara 1908 tarkaanfii isaa ilaalchisani Iyaasudhaf xalayaa dininaa barreesan ture. Sana irra darbanii Iyaasuu taayitaa irraa buusuf diinota isaa biyya keessa wajjin erga walif galanii booda muslima ta’uu Iyaasuu kan agarsisa jedhan suuraa fi sanadota sobaa addaa addaa qophesudhan kallatidhan hirmataniru. Akkuma barame Iyasuu aangoo irraa buusudhaf tummaan godhame kun kan ummataa akka fakkatu godhamera. Himatni inni angafti waa’ee manafiqummaa waan ta’eef oganaan tumaa sanaa dursaa amantii kan ta’e Walda goorgis ture. Warri tumaa kana tumman mana Iceegechatti (dursaa amanti) kan walgahan yoo ta’u kan haala mijeesumoo Fitawurarii Habta goorgis ture. Carraan Iyaasuu kan caalaa gadisisaa ta’e argame warri inni ofitti dhiyeesee mudaa fi badhaasa ture isa ganuu isaanii ti. Iyaasuu balalefachudhaf kan hin jarjarin Abuna Maatiwos qofa ture. Dinootni Iyaasuu kakuu Minilik akka Iyaasuu hin ganne jedhee kakachise akka irraa hiikuf gaafatanii jennan Iyaasun muslima ta’uu isaatif ragaan qabataman hin jiru jedhee morme. Haata’uu garuu booda dhiibban karaa Iceegee itti baayanan kakuu isaanii irraa hiike. Sana booda Iyaasuun guyyaa masqalaa muslima ta’e jechudhan guyyaa sana taayitaa irraa akka bu’u murteesani hintalli Minilik Zawuditun akka barcuma Minilik qabattu ta’e. Dajamash Tafarimoo (Hayilasilasee) kan gara fuladuratti barcuma dhaalu jedhamee muudame. Iyaasun taayitaa irraa bu’uu isaa akkuma dhaga’en jijjigaa irraa gara Finfinnetti qajeele. Haata’uu malee waraani Shawaa 1500 ta’u Me’eesoo irratti eegee warana irratti bane. Iyaasunis mo’amee gara gamojjii Afaritti baqachuf dirqame. Waggota shanan itti aananis bakka irraa bakkatti ari’amaa jirate. Akkuma eegame murtee Finfinnee irratti ta’e kana irratti mormmii guddaan kan ka’e Iyaasuu irraa otuu hin taane abbaa isaa Mooticha Mika’el irraa ture. ”Mucaa kiyya bade naa barbada” jechudhan loltuu 80,000 dursudhan Shawaa irratti duule. Karaa Shawas waraanii lakkofsan 120,000 gahu qopha’ee isa eege. Waraanni inni jalqabaa dirree Tooraa jedhamu irraatti onkololesa 7 bara 1909 ta’ee waraanni walloo mo’ee ajajaan waraana Shawaa Iraas Lulseged Axnafsegeds warana kana irratti du’e. Injiffannon argamee fi ergaan jechota haxummadhan guutame Fitawurarii Habtegorgis biraa isa gahe mooticha walloo dagachisan. Warana Adawaa boodaa dhiga baayeen kan itti dhangala’e bakka segelee jedhamu irratti onkololesa 17 bara 1909 ta’e. Waraanni Shawaa toftaa marsani lolutti fayyadamee waranni walloo haala hin yaadnetti rukutamee faca’e. Mootii Mika’els ni boji’ame. Jijjiramni taayitas dhiigan raawate. Jabanni Iyaasuus asuma irratti raawate. Dubbistotaa! Jalqaba barreefama kanaa irratti maalif akkan amma seenaa kana isinif hiruf barbade xumura irrattan ibsa jedhen ture. Haaluma kanaan seenaa kana irraa maal hubannaa kan jedhu waan gababaduu jechun fedha. Inni tokkofan aangoo siyaasa qabachuun waaan ummata ofitif hawwan tokko hojiirra oolchudhaf hagam akka murteesaa ta’e tarkaanfilee Iyaasun fudhate ragaa tokko ta’uu isaa hubana. Iyaasuun otuu aangoo guutuu hin qabatin tarkaanfii inni fudhate ummattota hagam akka gammachises seenaa kana irraa hubachuu dandeenya. Iyaasuun bilisummaa cunqurfamtootaf kan dhabbate ture. Namni uummattota biyyatif ta’u nama akka Iyaasuu ti jechu dha. Inni biraa akkuma hundumtuu beeku siyaasni Itopiyaa haxummadhan kan guutamee ta’uun isaa kan harra eegalee otuu hin taane hundeefama ishee irraa ta’uu isaa ti. Kana keessatti gaheen mootummota alaas kan harraa akka hin taanee fi yoomiyyuu dhiibbaa isaanii jalaa bahuun akka hin danda’amne argina. Imammatni faayidaa isaanii hin eegne hojii irra ooluu hin danda’u. Kana ammallee ijaan argaa jirra. Kanaafuu siyaasaa fi imammatni mootummaas haa ta’uu paartii tokkoo kan kallatidhan faaiydaa isaani tuqu yoo ta’e bakka gahuu hin danda’u jechaa dha. Inni biroon rakkoo waqixummaa amantii yeroo sana Iyaasuun hiikuf yaalee hanga harratti otuu furmata hin argatin hafuu isaa ti. Dhimmi cimaan harrallee xiyyeefanna guddaa barbadu kan biraa siyaasaa keessatti qulqullummaa guddaan akka iddoo hin qabnee fi abshalummaan akka barbachisu dha. Qulqullumman toftaadhafi abshalummaa wajjin malee akka hin baasne Iyaasu irraa hubachuun nama hin dhibu. Jechafan jedhe malee kun yeroo bayee Oromoota irraa gahera waan haaraa seenaa irraa baruu barbachisu miti.


Keemikaalli duuch-balleessaa waraanaa dhoksaan gara Tigraay galuun himame

Keemikaalli duuch-balleessa (Bilogical Weapon)kun, laaboraatoorii kolleejjii raayyaa ittiisa biyyaa magaala Bifshootuu keessatti dhokfamee ture, dhiheenya kana dhoksaan gara Tigraay akka geeffame toorri interneetii kun maddeen amanamoo wabeefachuudhan gabaasee jira. Keemikaalaa sanyii namaafi sa’aa duuchaan balleessu kana, biyyoonni adda addaa waraana addunyaa tokkoffaafi lammaffaa keessa akka meeshaa waraanatti fayyadamuu isaaniirraa kan ka’een, balaa suukkaneessaa addunyaa yaachisu waan fideef, biyyi kamiiyyu sana booda keemikaala suumma’aa kana akka hin fayyadamne mootumoonni gamtooman dhoowwuu qofaa osoo hin taane nama laganii jiran. Toorri interneetii kun akka saaxiletti, keemikaala suummaawaa namaafi sa’a fixee naannoo hin dhiisne kana, Jeneraalota ‘Hiwohati’n kan bulu ministeerri raayyaa ittisa biyyaa, dhoksaan biyya keessatti galchee ture. Haa ta’uuti, maaliif akka galche, eenyurratti fayyadamuuf akka galche wanti beekamu jiraachuu dhabulle, dhimmi kun rifachiisaafi sodaachisaa waan ta’eef, bifa eerumsaatiin mootummoota gamtoomaniifi qaamoolee mirga ilmaan namaatiif falman bira akka gahuu namuu gahee isaarraa eegamu bahuun dirqama ta’a. Keemikaalonni suumma’aan akka meeshaa woraanaatti itti fayyadaman kunneen bara darbe kan dhoksaadhaan gara Itoophiyaatti galan keessaa antiraaksi ispoores (anthrax spores), Biruusilosiis (brucellosis) fi Botuliziim (botulism) faadha. Toorri interneetii kun kan rageefatte, Namni toora interneetii kanaaf odeeffannoo kenne maqaa ‘Abbaa Koster’ jedhamuun waamamu kan filateefi dhimma kanarrattis hubannoo qabuunis, keemikaalonni balaafamoon kunneen yoo harka namaatii bahe qilleessaafi lafarra hanga waggoota 30 ol turuudhaan namaafi sa’alle lafarraa balleessa. Namni osoo hin beekin foon horii suummii keemila kanaatiin du’e kan nyaates balaa kanaaf saaxilama. Keessumattu keemikaala suummma’aa Antiraaksi jedhamu kana, yeroo waraana addunyaa lamaffaa biyya Jappaaniitti dhoksaan mana hidhaa keessatti hidhamtootarratti yaalii taasisaniin, hidhamtoonni 3000 ol galaafatamanii turan. Har’aan tanalle biyyoonni hedduun keemikaalota baalaafamoo kanneen awwaallatanii irra taa’anii jiru. “Qottee qottee handaanqoon waan isiin qalana baaste” akkuma jedhamu, ilmoon namaa qaroomee qaroommatee, of balleessuuf qophaa’e fakaata. Waan nama gaddisiisaa, keessumattuu keemikaalli suumma’aan bootilisziim jedhamu kiraam tokko, yoo tasa harka namaatii baheefi yoo beekaa gadi dhiisanille, yeroo tokkootti iskuweer karee meetirii 3700 keessatti hanga namoota miliyoona tokkoo ajjeessuu danda’a. Kanaafuu, eerumsiifi odeeffannoon xiqqoo hin qabdu waan ta’eef, dhugumatti woyyaaneen kana biyyatti galchitee jirti yoo ta’e, tarii biyyoota ollaa akka Sudaaniifi Gimtsii keessa sochi turerraa ta’uun malaa; suni maqaa biyyaatiin yoo dhoksaan gale dhimma biyyaatiif jennaayyu, amma garuu maaliif gara Maqaleetti geeffamuun barbaachisee? Jabbiin harree wajjiin oolte dhuufuu barti akkuma jedhamu, Itoophiyaan(Woyyaaneen) yeroo ammaa Chaayinatti mijjoomtee waan hamtuu baraa jirti. Chaayinaan biyyoota keemikaala suummaa’a kanaan miidhamanii turan keessaa isii tokko. Yeroo Jappaan Chaayina weerarte bara 1937-1945tti, lammileen nagaa Chaayinaa 250,000 ol galafatamuusaanii seenaan ni mul’isa. Yeroo waraana addunyaa lammeessootti Chaayinaan biyya akka malee keemikaala suumma’aa duuchi balleessii kanaan miidhamte taatulle, hanga bara 1984 tti waliigaltee addunyaa fayyadama keemikaala suumma’aa kana dhoowwu hin hin mallatteessine. Bara 2005 keessa ammoo Ameerikaan akka mirkaneessitetti, Chaayinaan waliigaltee mallateessite haala diigeen sochiin keemikaala suumma’aa farra dhala namaafi horii kun akka jiru mirkaneeffadheera jettee turte. Gama biraatiin, Chaayinaan yeroo amma humna guddaa mootummaa Woyyaanee ta’ushii wal-nama hin gaafachiisu. Keessummattu baasasa bilbilaatiifi interntiitiin muuxannoo biyyashii keessaa Chaayinaan Woyyaaneef qooduun, Woyyaaneenis Itoophiyaa keessatti Chaayinaa lammeessoo ta’a akka jirtu wal-nama hin gaafachiisu. Keessummattuu, Chaayinoonni yeroo amma mana hidhaa Itoophiyaa keessa jiran kan akka Maa’ikalaawii keessatti, biiroo IT bananiif yeroo hidhamtoota dararan yookiin ‘torture’ godhanitti, walitti dhufeenya namoonni karaa qunnamtii interneetiitiin qaban basaasuun, ragaa gara garaa Woyyaneef akka kennaa jirtu bira gahamee jira. Kana qofaa osoo hin taane, maashinii guddaan jechoota mootummaan shakkuu akka alaarmiitti itti guutanii hordofaniifi, bilbiloota biyya alaarraa bilbilaman hunda gara bilbila Itoohiyaatti kan jijjiiruufi kan basaasu, biyya Chaayinarraa galee erga Finfinnee Saar-beeti keessatti hojii jalqabee bubbulee jira.


Hawaasni Oromoo Roobii dabre irraa eegalanii nyaataa fi dhugaatii lagachuun mormii dhageessisaa jiran.

WASHINGTON, DC — Maaster Plaanii kan magaalee addaa Oromiyaa Finfinnee jala galcha – jedhame mormuuf kanneen hiriira nagaa ba’an barattoota Oromoo irratti tarkaanfii humnoota mootummaan fudhatame – jedhan ajjeechaa, reebichaa fi hidhaa mormuudhaan as Washington DC kanneen jiraatan miseenonni hawaasa Oromoo Roobii dabre irraa eegalanii nyaataa fi dhugaatii lagachuun mormii dhageessisaa jiran. Mootummaan Itiyoophiyaa lammiiwwan isaa irratti miidhaan geessisu hammaatee itti fufee jira- kanneen jedhan – miseensonni hawaasa Oromoo kun masaraa Waayit Haawus fuulleetti nyaataa fi dhugaatii lagachuun mormii geggeessanitti kanneen hirmaatan namoonni gara soddomaa ta’an, kaayyoon isaanii miidhaa uummata isaanii mudataa jiru mootummaa Ameerikaa fi addunyaatti beeksisuu ta’uu dubbatan. Naannoon Masaraa Waayit Haawus bakka tuuristoonni itti heddummaatan waan ta’eef, ergaa keenya lammiwwan Ameeikaa qofa otuu hin taane tuuristoota biyyoota Addunyaa adda addaa irraa dhufanii fi falmitoota mirga dhala-namaa dhaqqabsiifannee jirra – kanneen jedhan – mormitoonni kun, “hedduun isaanii suuraa keenya kaafatanii, barreeffama nu irraa fuudhanii, akka mootummoota biyya biyya isaanitti beeksisanii fi nu waliin dhaabatan waadaa nuuf seenanii jiran”. Qindeessitoota mormii kanaa keessaa, akkasumas, hirmaattota keessaa haga tokko dubbisnee jirra.


Hoogganaa ta’uun uummata ofii ofitti qabuu malee taayitaa qabatanii taa’uu miti

WASHINGTON, DC — Dargaggoo Dararaa Molee konferensii YALI/Young African Leadership Intiative jedhamuu fi kan waggoota afur dura prezidaant Baaraak Obaamaa dhaan labsame irratti argamuuf as Gara Yunited Isteetes dhufe. Biyya keessatti waggoota shanii fi misooma hawaasummaatti hirmaachuun kan hojjete si’a ta’u yeroo ammaa dhaaba harmee Education for Development Associatin, jedhamuu fi godina Arsii keessatti argamu keessaa qindessaa sagantaa ta’uun hojjeta. Dhaabi kun dubartoota, ijoollee, dargaggootaa fi namoota qaamni isaanii hir’uu kanneen gandeen baadiyyaa keessa jiran gargaaruu irratti hojjeta. Dargaggoo Dararaan garee “Youth for Action and Charity” jedhuuf dura taa’aa akkasumas waajjira mootummaa kan hojii fi dhimmootii hawaasummaa keessas hojjetee jira. As gara Ameerikaa kan dhufe dargaggoota Itiyoopiyaa kuma lama gumii “YALI” irratti hirmaachuuf galmeeffaman gidduu dhaa kudha lama kan filataman yoo ta’u Dararaan tokko. Waa’een hooggantummaa ykn Leadership cimsee kan yaadachiisu daraggoon kun hoogganaa jechuun taayitaa irratti ol ba’anii taa’uu utuu hin taane uummata ofii ofitti qabanii rakkoo isaa hubachuun waliin hojjechuu dhaa jedha.


Jaarmeyni Al-Qaa`idaa garam Deemaa Jira. ?

Akka Motummaan tokkummaa Sovetii (Moskoon ) dhuma 70 keysaa biyya Afghaanistaan sentee bulchiinssa soshalizim Sovetiin hogganamu gadi hundeysiteen Islaamonni warra Afghaanistaan Motummaa Yeroo san kaabul bulchitu fii tokkummaa Sovetiirratti jihaada labsan , Jihaada yero sanii kan hogganaan Dinaggey fi Meshaa Lolaatiin USA , KSA fi Motummaa Pakistaan hoggaa tahan 80 keysa jihaadonni kanneen Motummaa Raashiyaa akka malee waranaa turuun isaanii ni yaadatama , Garuu sennaa fi egallii 90 keysaa Raashiyaan Afghaanistaan keysaa waraana isii baasuuf dirqamte . Mujaahidonni warreen Loltota Arabaa hogganan keysaa inni angafaa 1ffaan Usammaa Bin laadin biyya sa`udiirraa 2ffaa Abdallaa Azzaam biyya Jordon irraa dhalataa falasxiin hoggaa tahu 3ffaa Dr. Eyman Al zawaahirii biyya Masrii irra tahudhaan mujaahidota biyya arabaa adda addaa keysaa dhufan warra lolchiisaa turaniidha :- Garuu Raashiyaan afghaanistaan gadi dhistee bahuuf dirqamuun isii fii warrii mujaahidota Afghaanistaan magalaa kaabul keysatti ofii wal waraanuun jarreen (Hogganota )kana hedduu hamilee isaan cabsee mul`ate . Gaaffilee kana akka of gaafataniif isaan dirqe ., * Dinni nuti waraanaa turree Sovetiidhaa injifannee , * lolaa obboleyyanii keysa ( Mujaahidotaa ) hin gallu ka ja`u Murteyfatan.. Garuu Afghaanistaan keysaattii jiraachuufiis haalli mijjaawaa waan hin turiniif namu gara biyyaa irraa dhufettee debi`uuf murteyfatan . warreen biyya irraa dhufanitti debi`an keysaa tokko shekh Usaamaa Binlaadin turee , Iddon inni qubatees ( maadheyfate) Magaalaa Jiddaati , Garuu Qacelfamaa Motummaan Sa`udii kennutuuf hujiitti hiikuu hin dandenye , waan taheef Gara Biyya Sudaan godaanuuf dirqamullee biyya Sudaanittis dhiibbaa Saudii fii Amerkaa jalaa of baraaruu hin dandenye maayyirratti biyya san gdi dhiisee gara afghaanistaan (bakka irraa ) dhufeetti debi`uuf dirqame . bakka qubatuu dhabee ofirraa Afghaanistaanitti waahellan isaa waliin jaarmayaa Al-Qaa`idaa ja`amuun bekkamu gadi dhaaban . waarra Xaalibaaniin wal gargaaranii mojaahidotaa kaabul keysatti wal rukutaa ture akka barattonni amantaa islaamaa (xaalibaan) isaan injifattuf Meeshaa lolaa , Dinaggeyiin cinaa dhhabbatudhaan mujahidotaa kuffissan . Gutuu Afghaanistaaniis waarra xaalibaan harkatti (kufte . kunii haala Qaa`idaaf mijjeysee akka deggartotaa isaaniif dirree lenjjii fi geejjibaa mijjeyseef. ega haala mijjeyfatanii Amerkaa fii waahelota amerkaa kan akka sa`udii faarratti jihaada labse shek Usaamaan kanaan sa`udii keysatti magaalota akka Riyaad fii khubar keysatti halellaa guddaa raawwatten miidhaa guddaa dhaqqabsiisuun isii niyaadatama . garaa USA tiin wareegamtota 17 lenjiftee 2001 gara amerkaatti akka bobbahan taasifte , waregamtonni kunnen xayyaraa fe`inaa 4 xalafanii Moraa Rayyaa USA Pintaagon fii wirtuu Naggada Addunyaa werarudhaan nama kuma 3000 ol akka ajjesuun Qaa`idaa ni yaadatama, kana boddee Motummaan Amerkaa gadi fagenyaan xiyyeyfannaa guddaan jaarmayni Al-Qaa`idaa shorarkeysaadha jechuun Al-qaa`idaarratti lolaa jabaa banteen addaan isaan bittineysite hogganaa Al-Qaa`idaa Sekh Usamaa bin laadiniis kumaando addaa itti ramaduun naanno magaalaa islaam abaaditti ajjechaa irratti raawwatte, kanaa boddee Al-Qaaidaan ammo xiqqo as xiqqo achii malee addaan faffacaate , saudii fi biyyota hedduu keysaa hiis maddi galii isii jalaa goggoge , sababa kanaaf Al-Qa`idaan lolaa iraaq fii suriyaa irraa qoda fudhachuu hin dandenye. Lola lammaan kanarraa warra biraatu hirmaannaa guddaa godhaa jira, Isaaniis Motummaa Iraaq fii shaam jechuun of yaamaa turan. suriyaa keysatti lafa guddaa bilisomsan , garuu dhihoo kana lolaa daguu mummicha iraaqii nurii Al-Maalikii irratti gad geysaniin lafaa guddaa waraanaa Iraaq irraa qabchuudhaan meshaa lolaa guddaas waranaa kanarraa argatanii jiru, erga iraaq keysaa lafa guddaa kana qabatanii Motummaa Iraaqa Fi Shaam irraa maqaa geddarachuun ” Duwlaat khulafa`aa ” ( Motummaa Islaama Hunda Bakka Butuu ) kaartaa haareya Ethiopiaa fi biyyonni dhiha afirkaa hedduun keysatti argaman baafttee ni bilisomsinaas jattee irratti hojjachaa jirti .kanaaf kan jenne jaarmayni Al- Qaa`idaan garama deemaa jiraa? egallii barreyfama kanaarratti ” Shabaaba Somaliyaa ” fii ” Baako Haraam Nayjeria malee lipii isii hin agarree maalii jechaa jiru keysa betonni jaarmaya Al-Qaa`idaa.!!! Gazexeysaa Afaan Araba/Oromo Obbo Gammadaa Sutee


Bulchiinsii Amerikaa Ganna 15tti Itoophiyaa Waliin Biyya Afrikaa Jaha Elektirikiin Walin Gahuuf Hujiitti Jira

Afrikaatti nama harka 75 eletirikii abdatan hin qabne harkii 85 ammoo tana arg achuu dhiisii ittuu hin dhihaatu. Biyya haga tokkotti ammoo elktirikiin hammaachaa jireenna namaa harka shan faan diqqeessiti. Baaddiyaa biyyoota Afrikaa Gammoojii Sahaaraatii gadii jiran jahatti ammoo nama miliyoona 240 ibsee hin qamne. Awurooppaa fi Amerikaan faan ammoo guddoo bisiti. Mootummaan Perzdaanti Obaamaa sagatana isaa Power ‘Initiative Africa’jedhaniin biyyoota Afrikaa jaha ganna 15 keessatti dukkana hamtuu akkanaati baasaa jedhee hojjachuutti jira. Karoora kana doolara ufii baase dooalra biliyoona torba caaltu alatti waliin doolara biliyoona 26 hojjachuutti jira. Biyyootii karoorii kun baheef jedhan Itoophiyaa, Gaanaa, Keenyaa, Laaybeeriyaa,Naayjeeriyaa fi Tanzaaniyaa.Afrikaan ibsee dhabdee maan taate,karoorii kun hagam isii gargaara?Biyyoota tana keessaa tamtii irra faay aa argata? Porofeeserii yuniversitii university San Diego ka barumsa ‘Mechanical Engineering’ fi gorsaa barattoota barumsa PhDti tahee hojjatu,porofeeser Asfawu Beyyenee maan jedha? Qorannoon isaa hagii guddaan akka humna ibsee ta hin dhumanne ta akka ibsee, bisaanii, aduu, bubbee fi waan akkanaa kanaan hojjachu dandahanii fi humna ibsee ta lafa keessaa fi qilleensa keessaalleen hojjachuu dandahan qorata.Afrikaan ibsee dhabdee humna ibsee dhabuun maal dhabde?Mee kutaa duraa caqasaa.


~~MOOSINNI NI DABRA!~~

Abdii hin kutatin teessee hin hifatinHiraarteen cinqatin ustee hin rakkatinIfiin if eergartee Nama hin komatin!Osoo human qabduu odoo yeroon jirtuuKan ariitee qabdu osoo fiiydee baatuuMoosinni ni dabraa Umriin hin dhaabbattuuYeroon takka deemnaan namaaf hin deebituuSirumaa hallettuu Keessatti waan waartuuSi harkaa baanaan lammadan-dhalattuuTana yoon saammatin eenyu kan komattuu?Danta-dhabaan hifattee Calliftee dhiifteeQaama qucaacsitee Sammuu adoolsiteeHarka marattee Miila ulfeeysiteeGaraa addeeysitee Mataan yoo maratte,Eenyu kan komattu gaafa yeroon kutte?Jahan fayyaa si harka jirtiiSumaan ajajamtiiKa’ii tattaafadhu malli kan abbaatiiAbbbuma qabattiiKan sirra siif yaadu hin jiru namuutiiDammaqii sossoo’i hin taphatin fitti.Gaafa yeroon kuttee waa hundi raawwatteHoggaa waa martinuu bakka qaqqabatteYeroo dubbiin hundi sitti gara galte;Gaafa san atis kunoo sheenaa duuteeSilaan akkas ta’een quba if ciniinte.Kan hiraanni shuummoo yeroon irra kaayyataaOkkotee beelaa abbat jala shidataaYooniif tattaafatte tan yaadde argattaaIf dagattee muuynaan hirriibni siin kuta.Gaafa gadaa ifii yeroo saammataniiJiruu fi jireenyi yoo tattaafataniiKana tahuu baannaan humaatuun taraniiIfii Daddabanii Rabbin sakkabaniiDunquqquu jalatti ciisteen muusahiniiHirriibarraa ka’i abjuun sin sobinii!Xiinxalii hubadhuu ifiin if gaafadhuuBal’isii yaadii sirritti qoradhuuDhugaa fitti himii hifannoo lagadhuuDhaamsa kanas hujirra oolfadhu!Yaabo mee dhagayi hin didin namanaaHiman-diddeen booddeen isii sheenaaGowwoomanii hafuun abbumaaf salphinaaKunoo sitti gabaa gorsi kiyya kanaa.Kunoo sitti gabaa gorsi kiyya kanaa.


Sareen saruma!!!!

Mee garaagarummaa saree haalaallu.sareen biyya teenyaa ala galtii aluma sanitti warri isiin tajaajiltu hambaa nyaataa khan isaan irraa hafee darbaniif gaafa irraanfataniis dikhee gandaatirra deddeemteetuma waan ittiin ooltu saroobbatti ykn funnattii. Garuu mana warra galtuu ykn Abbaa isii guddisee irraa hinfagaatu hujii isiitiis hindagattu eegumsa irra warri barbaaduus nibeeyti namaafii bineensa idduu waan warra isii guddise san miidhu hunda ni ittifti haaluma khanaan jireenya isii gaggeeyfatti. Sareen biyya faranjii akkasiimiti fallaa saree biyyateenyaati namaa wajjiin mana galtii inumaahuu siree irra rafti wantii guddisaniifiis garaa garummaa qabdi akka isiin mana ykn qe’ee eeyduuf osoon taane ittiin booharuufi waahela godhachuufi saree maalqaan bitatanii afaan isaanii barsiifachaa guddisu.sareeniis akkuma waan isii guddisaniif beeytuuti dirqama abaa isii qabuu fudhattee hujii irra oolchiti namaafii beeyladaa takkallee hintuyxu garuu sareen biyya faranjii walhindhiiftu akkuma deendeeytii shurufkaa wahii tan fagoo irra wahiin arkuu dandayaan saniin shurufkaa walii arkaniin afaan beekhaniin walitti dhaadatanii lolanii lafa balleeysu. Haatahuutii wantii gaariin saree biyya faranjii afaan Abbaa guddisee beekhuufii dhagahuudha warri gudisees saree isaanii adabadhuu khun bar obboleeysa kheetii jechuun lolaniin yeroo tana sareen ifitti qaanfatteeti eegee wixwixi godhuun dhugaa jirtu tana fudhatti. Amma mee tan saree nama miila lamaan deemuu haa laallu namni kheenya rakkoo haala jireenyaatiifii amaloota garaa garaa khan wallaalummaa irra maddeefii muxannoo dhabaatiin firaafii aalii isaarra jalqabee ummata kheeysaa bahee diinaa wajjiin tahuun miidha boru maaltu tahuuf taa’a je’ee hin yaadu. Wanti nama dhibu eega biyya rakkoon itti isa dirqitee diinaa wajjiin akka foon isaa nyaatu isa goote kheeysaa baheetiis akkuma saree faranjii tan walnyaachuuf walitti gamtuu san tahuudha.akka waan qabsaawaan isa malee hijirree tokkotti qabsoon inni godhuus diina irratti osoontaane fira isaa khan dhiigaa khan lafee takkaati yaadaan gargar bahuun akka jartu beekhuu dadhabuun sarara intarneetitiifii paltalk khanneen akka fb faa irratti qabsoo diina kheenya khan waloo irratti hingooneefii dendeeytii itti qabne irrati akkuma sareeti gooftolii isaanii gammachiisuuf manatti dutu tanaafuu sareen saruma garaa garummaa hinqabdu yoo mana galuufii ala galuu taate malee saroonni kheenya khannama fakkaataniis qaamaan biyya jijiiratan malee sammuu hinjijiirrane tanaaf bakkuma seenan hundaa nama gammachiisuuf foon isaaniitii dutan wuf wuf wuf hangafeete duttuus sareen saruma paltalk fb irrattiis sareen saruma gltm eega dubbiftanii sheer godhaa warri dhiiga saree ifkeeysaa qabdan sar!!!


Bal`isuu Qanaala Suweeys

Dhihenya kana Motummaan Masrii Qanaala Suweys kan Bahara Adii fii Bahara Diimaa walitti hiitu guddisuuf ( bal`isuuf ) baajata milyaara 19.5 Gine Masrii (Dolaara Milyaara 4 Afur ) ramduudhaan hagayya 5/2014 sirna ho`aan hujiin egalamee jira . Sirna egallii hujii qanaala kanaarratti Prsedentin Masrii Abdulfattaah Alsiisii fi hogganonni waraanaa akkasumaas Minesteronni Motummaa biyyatti gara gargaa irraa qoda fudhatanitti sirnichi kuni raawwatamee jira . Sirna kanarratti bulchaan biyyatti haasawa dhageysisaniin hujiin kunii waggaa sadii keysatti rawwatamaa ja`amee kan tilmaamaa turee waggaa tokko keysatti akka rawwachuu qabu ummata isaaniif ballama cimaa seenanii jiru . Hidha laga abbayyaarratti Ethiopiaan raawwachaa jirtuun miidhaa Qonnaan bultota Masrii ni dhaqqaba ja`amee eggamaa jiruu jalaa of baraaruuf daddaffiin hujiin kuni raawwatamuu qaba jechuus dhaamanii jiru. Galiin biyyi masrii yero ammaa qanaala kanarraa argachaa jirtu milyaara 5 hoggaa tahuu yeroo guddinni qanaala kanaa xumuramu Milyaara 15 ol ni argatti ja`amee eggamaa jira. Qanaalli kunii kan hujii egalee waggaa 145 dura(1860) rraa kaasee tajaajilaa kennaa jiraachuun isaa bekkamaadha. Doonileen duraan qanaala kana qaxxamuran 49 rraa 97tti ol guddachuudhaaf karoofamee jira. Doniileen duraan Sa`aa 11 gutuu waleggatudhaan dabraa turan yero hujiin qanaala kanaa dhumu Sa`aa 3 sadii qofaatti gadi bu`a ja`amee eggamaa jira. Companiileen ijaarsa kanarraa qoda fudhatan compaanii 33rraa hamma 40 ti hoggaa tahan , Hojjattonni yero ammaa hujii egalan 7500 hoggaa tahuu hamma dhumaa ji`a kanaatti 15,0000tti akka ol guddatus itti gaafatamaan hujii Qanaalaa kanaa Alliwa,aa Kaamil Al-Waziiriin Midialeef ibsanii jiru.