Baatiin tokko Ministira Mummeetiif jijjirama eegamu galmeessuuf gahaadha?

BBC afaan Oromoo Ministirri muummee Dr. Abiy Ahimad erga aangoo biyya bulchuu qabatani ji’a tokko ta’eera. Ji’a tokko kana keessattis bakkeewwan addaa addaatti imaluun qaamoolee biyya keessaafi biyya alaa waliin marii taasisuusaaniiru. Keessattiyyuu biyyaa keessatti bakkeewwan mormiifi komii cimaan irra dhagahamaa tureetti argamuun gaaffiiwwaan deebiifamu qabaatan jedhan irratti qaamolee hawaasa garaa garaa waliin mari’ataniiru. Haa ta’u malee qaamooleen adda addaa turtii Dr Abiyi kan baatii tokko kana haala adda addaatiin akka ilaalan ni beekama. BBCnis har’aaf dhimmi kanarratti Atileet Fayyisaa Lalisaa dubbieera. Fayiisaan erga Olompika Riyoo irratti mootummaa mormuuf mallattoo harka walqaxxamursuu agarsiiseen booda biyyatti hin deebine. Biyya alaatti dhimmoota mirga namoomaa biyyatti cabaniiru jedhu irratti miidiyaalee adda addaaf ibsa kennuun beekkamtii guddaa argateera. Ilaalcha bulchiinsa amma aangoo jiruurratti attamiin ibsiitaa jedhamee ”Lammaa Magarsaa fa’I waan qabatamaa dubbatan hojiitti jijjiruun ummata illeen jijjiruu danda’aniiru. Akkasumas sadarkaa naannootti siyaasa biyyattii jijjiraniiru. Gara mootummaa federaalaatti yoo dhufnuus ministirri mummichaa haaraan Dr Abiyi waan baayyee namoonni irraa jaalatuufi gara sirna dimokraasiitti biyyatti geessu dubbataniiru. Waanti isaan jedhan kun hundi qabatamaan hojiitti hiikamaa kan jedhu akkuma jirutti ta’ee, garuu yaadni isaan qaban gaariidha,” jedheera. Waan jedhan hojiitti hikusaaniis yeroo gabaabaa kanatti osoo hintaanee adeemsa keessa kan ilaatu ta’a jedheera Fayyisaan. Haa ta’u malee haasaa guyyaa mudamasaanitti taasisaniin mata dureewwan garaa garaa kaasan illeen waa’ee hidhamtootaafi ka’e komaand poostii kan dhimmoota mummee rakkina ummata Oromoo ta’anii osoo hindubbatiin dhiisusaanii baay’ee naaf hinfudhatamne jechuun komiisaa caqaseera. Haa ta’u malee waan isaan hojiitti hiikan yeroo kennuun ilaalu wayya jechuun obsaan eegachaa jiraachusaaleen dabaluun BBC’tti himeera. Baatii tokko darnee kana keessatti jijjirama guddaa irraa eeguun akka hindanda’amne kan hime Fayyisaan, yeroon xiqqoo kennamuufii qaba amantaa jedhu akka qabu hima. Kanaafis sababa isaa yoo eeru, ”Nama kana gufuuwwan hedduutuu isa fuuldura jira. Kanaafuu gufuuwwan kanneen akkuma barbaaddeetti irra hinutaalamu. Qaamooleen mudama isaatti baay’ee hingamadiin illeen jiru.” Jedheera. Kanaafuu hanga sadarkaa gutummaatti biyya bulchuu danda’urra hingeeny namni kun. Ammalleen biyyattii irra caalaa harkuma warra duraa jirti waan ta’eef ani namoota xiqqoo yeroon haa kennamuuf jedhu keessan jira jedheera Fayyisaan. Kana malees lafa dorgommiif figuu hundattu gara fulduraas mallattoo harka wal qaxxaamursuu Fayyisaan ittiin sadarkaa addunyaatti beekameen agarsiisu akka itti fufuus himeera. Kunis osoodhuma gutummaatti Oromoon bilisomeeyyuu mallattoon kun akka yaadannoo namoota bilisummaaf weeragamaniitti turu qabaata jedheera.


Hariiroo OPDO fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO)

Siyaasa Oromoo keessatti, dhaabbileen waggoota 28ttan dabreef shoora qaban keessaa tokko OPDO dha. Waggoota 28ttan dabran kana keessatti hariiroon dhaabni siyaasaa kun Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) waliin qabu maal fakkaata? Gara fuulduraa hoo akkam ta’a laata? Gaafilee kana sirritti xiinxaluun tooftaalee bu’a qabeessa waggoota muraasa dabran keessatti nu fayyadan sirriitti hubachuu fi adeemsa gara fuulduraatiifis barbaachisaa dha. Kanaafuu, barruu kana keessatti bifa dimshaashaa ta’een dhimma kana irratti xiinxala dhiheessuun yaala. Hariiroo OPDOn QBO waliin hanga ammaa qabdu bakka ijoo saditti qoodnee ilaaluu dandeenya. Inni tokkoffaan akka FARRA qabsootti. Lammaffaan akka tumsa / daboo takkaahuu FIRA qabsoo bilisummaa Oromootti. Sadaffaan haala amma keessa jirru kan addaan hin bahni. Gama biraatiin, adeemsa QBO keessatti gaheen OPDO bifa diinummaa, firummaa fi amma ammoo kan ifa hin ta’iniin kanaan ibsamuu danda’uu dha. Akkuma beekkamu OPDOn waggoota 25 duraatiif dhaaba maxxantuuf ergamtuu alagaa ta’uudhaan Qabsoon Bilisummaa Oromoo akka laamsha’u godhaa turte. Adeemsi maxxantummaa kunis suuta suutaan geeddaramaa dhufee farra qabsoo bilisummaa Oromoo irraa gara deeggartuu QBOtti ol siquun tumsa kennite. Akkuma waggoota muraasa dabran keessatti arginetti falmiin ummanni keenya mirga isaatiif godhu too’annaa isaaniitii ol taanaan qabsoo of duubatti deebisuu irra qabsicharraa humna horachuudhaan dhaaba siyaasaa aangoo biyya bulchuu tahuu dandeessee jirti. [In short, OPDO went from being a parasite/servile party to a quasi-resistance party and now to a semi-governing party]. Mee dhimmoota asii olitti ibsaman kanneen tokko tokkoon adda baasnee gadi fageenyaan haa ilaallu. 1. Baroota Farra QBO (Tool of Repression) OPDOn bara 1990 ifatti haa hundhooftu malee karoorri jaarmaya siyaasaa kana ijaaruu kan bubbule. Yaadni dhaaba maxxanaa akkasii Oromoo irraa ijaaruu jalqaba baroota 1980moota keessa gaafa ilmaan Oromoo Shaabiyaadhaan booji’amanii gara Tigraay fidaman, Dhaabbata Warraaqsa Dimokiraasummaa ummata Itoophiyaa (Ethiopian People Democratic Movement) jedhamutti makaman irraa kan eegale ture. Dhaabni kun dhaaba gara boodaatti gara Dhaabbata Warraaqsa Dimokiraasummaa Ummata Amaaraa (Amhara National Democratic Party- ANDM) kan geeddarame amma kan naannoo Amaaraa bulchu kana. Kaayyoon, tarsiimoonii fi akeekni OPDO hundeeffameef inni bu’uuraa maal ture isa jedhu ibsuun barbaachisaadha. Ilmaan Oromoo booda OPDO bu’ureessuu keessatti hirmaatan mooraa booji’amtoota waraanaa (POW) Eritraa keessa turuu mannaa sirna abbaa irree Dargii gombisuu kan filatan ta’us dhaaba booda OPDO ta’e kana dhaabuun hawwii isaanii hin turre. Namoota kanneen gurmeessanii, dhaaba haaraa OPDO jedhamu uumanii jalatti isaan ijaaruun pirojaktii waloo Shaabiyaa fi Wayyaanee ture. Akeekni ijoon isaanis Qabsoo ummata Oromoo tumsuuf yookaan deeggaruuf osoo hin ta’in dhaaba maqaa Oromoo qabu kan isaan jalatti gurmaa’ee dantaa isaanii Oromiyaa irratti eegsisuu danda’u ijaaruu dha. Ilmaan Oromoo kun mooraa booji’amtoota waraanaa keessa yeroo turanitti filannoo saditu kennameef. Filannoon tokkoffaan gara Suudaniitti baqatanii achirraan gara biyya biraa deemuu, lammaffaan gara qe’ee ofitti deebi’aniii galuu yommuu ta’u sadaffaan immoo dhaaba siyaasaa barbaadanitti dabalamanii sirna Dargii kuffisuu irratti qabsaa’uu ture. Ilmaan Oromoo sirna Dargii irratti qabsaa’uu filatan 300 ol ta’an ABOtti makamuun filannoo isaanii ture. Haa ta’u malee, dhiibbaa Shaabiyaan Dhaaba Warraaqsa Dimokraasummaa Ummatoota Itiyoophiyaa (EPDM kan EPRP irraa fottoqee too’annaa ABUT/TPLF jalatti gurmaa’etti) akka makaman godhaman. Yeroo murtiin ilmaan Oromoo kun ABO dhiisanii akka EPDMtti makaman godhaman sana Shaabiyaanis ta’ee Wayyaaneen ABO waliin hariiroo gaarii qabu turan. Osoo hariiroon gaariin suni jiruu maalif dhaaba Oromoo biraa kan ABO fi masaanuu ta’u bixxiluun isaan barbaachise? ABOn yeroo sanitti humna guddaa qabaachuu baatus dhaaba walaba ture. Dhaaba sabboontota ummata ofiitiif of kennaniin dhaabbatee fi namoota quuqama saba ofii qabaniin kan hoogganamu ture. Kanaafuu, ABO akka salphaatti harka micciiranii dantaa saba ofii akka gurguree kan jara kaanii bakkaan gahuuf akka hin sarmine sirriitti beeku. Dhugaa kana immoo dhaabbileen lameenuu (Shaabiyaa fi Wayyaaneen) jila isaanii erganii qorannoo godhanii waan jala muranii dha. Maarree, Itoophiyaa kufaatii sirna Dargii booda uumamtu keessatti maqaa Oromootiin dhaaba isaaniif ajajamu waan barbaadaniif OPDO hundeessan. Haaluma karoora Shaabiyaa fi Wayyaaneetiin OPDO bara 1990 ifatti hundaa’udhaan Wayyaanee masaktee Oromiyaa seente. Bara 1991 surni dargii kufee, mootummaan cehumsaa yeroo dhaabbatu san jaarmayaalee Oromoo shantu hirmaate. Isaan keessaa afur dhaabbilee walabaa QBO geggeessan yommuu ta’an, OPDO dhaaba walabummaa hin qabneefi maxxantuu diinaa turte. Gama biraatiin, hooggansii fi miseensonni OPDO gaafasii uummata isaaniitiif naatoo qabaatanis, sana biras dabree saba isaaniitti siquuf fedhii qabaatanis jaarmayni keessatti gurmaa’an walaba waan hin turiniif yaadni isaanii kuni milkaa’uu hin dandeenye. Fakkeenyaaf, yeroo dhaabbileen Oromoo shananuu bara 1991 keessa tokkummaa uumuuf waliigalanii turanitti, warri OPDOs mamii malee erga fudhatanii booda, dhiibbaa Wayyaaneetiin Kumaa Dammaqsaa waliigaltee san mallatteessuu irraa of qusachuun isaa ni yaadatama. Kana jechuun garuu ABO fi dhaabbileen biroo tooftaan isaan yeroo sana hordofan dogongora hin qabu jechuu miti. Yeroma sana osoo diinni maandheffatee OPDO guutumaan guututti hin dhuunfatin tooftaalee garagaraa fayyadamuudhaan Wayyaanee hoongessuun danda’amuun ni mala ture. Ta’us garuu har’arra dhaabbannee yoo madaallu, hireen tooftaawwan sunneen milkaayuu f qaban baay’ee xiqqaa akka ta’e hubachuun ni danda’ama. Kana jechuun gama tokkoon dhaabbileen QBO gaggeessan akkasumas dammaqiinsi ummataa guddaa waan hin turiniif, gama biraatiin immoo yeroo sanatti humni Wayyaaneefi Shaabiyaa deeggarsi isaan biyyoota alaatii argachaa turan ol’aanaa waan tureef mooraan qabsoo Oromoo tooftaawwan aadda addaa kanneen akka hawwataanii yookin dhiibbaa irratti uumanii gara ofiitti makuu/deebisuu dandeessisu hin turre jechuunis ni danda’ama. Sababa kanaafii kanneen biroo irraa kan ka’e OPDO bara 1992 irraa kaasee dhaaba maxxantuu Wayyaaneen bifa al kallattaawwaa ta’een dantaa isii Oromiyaa keessatti itti galmaan gahattu taate. Haaluma kanaan, OPDOn dhaaba siyaasaa Wayyaanee bakka buutee Oromiyaa bulchitu ta’uu eegalte. Yeroo kana keessatti, hariiroon OPDOn QBO waliin qabdu guutumaan guututti kan diinummaa ture jechuun ni danda’ama. Yeroo kanaa kaasee hojiin ijoon OPDO hojjachaa ture sabboonummaa Oromoo laamshessuu, busheessuufi qabsaawota onnee guutudhaan bilisummaa biyya isaaniitiif falman adamsitee diinaaf laachuu ture. Kana malees diinni maandhee isaa Oromiyaa keessatti gubbaa hanga jalaa diriirfatee, cancala hannaa babal’ifatee Oromiyaa hannaan akka onsuuf balbala kan saaqe ture. Yeroo kana keessatti hojiin ijoon OPDO hojjachaa turte hojii diinummaa hamaa farra Qabsoo Bilisummaa Oromoo ture jechuun ni danda’ama. Haa ta’u malee adeemsi diinummaan OPDO bifa garagaraatiin itti fufus Oromiyaa bulchuun isii wantoota boodana qabsoo bilisummaa Oromoo fayyadaanis osoo hin yaadin akka dalagdu godhee jira. Kufaatii Sirna Dargii booda sabbonummaan cimaan waan dhufee tureef Oromoo fi saboota biroo akka duriitti guutumaan guututti cunqursuudhaan qofa bulchuun hin danda’amu ture. Sabboonummaa baay’ee lelisaa ture laaffisuuf akkasumas sirna haaraa ijaaraa jiran uummata biratti fudhatama akka argatu godhuuf hacuuccaa qofas osoo hin ta’in sossobbiis itti makanii faaydaarra oolchuun dirqama ture. Gama biraatiin Wayyaaneen ABO waliin wal dorgomuuf akkasumas qalbii uummata Oromoo hamma tokkos ta’u gara OPDOtti garagalchuuf wantoota uummata Oromoo hawwatan tokko tokko kara OPDOtiin hojitti hiikuuf dirqamtee turte. Gama biraatiin, uummata Oromoo ABO irraa fageessuuf OPDOn ajandaa ABO waan fudhatte of fakkeessudhaan uummatatti dhihaatuuf yaaliin isiin goote isii fayyadee ture. Keessattuu, sabboonummaa Oromoo guututti ukkaamsuu waan hin dandeenyeef sabbonummaa qal’aa isaas taatu miidiyaa fi dhaabbilee garagaraatiin sadarkaa mootummaatti geggeessuun faaydaa qaba ture. Fakkeenyaaf, yakka sirna Wayyaanee keessatti ummata keenya irratti raawwatamu tuquu baatanis kan Moototni durii raawwatan ummata barsiisuun sabbonummaan daran Oromiyaa guutuu akka walgahu godhe. Kana caalatti ammoo, dorgommii kana keessatti wantoota sadi gurguddaatu dhalate; bulchiinsi Oromiyaa ni ijaarame (bureaucratization), qubeen barachuun ni dhufe (mother tongue literacy), akkasumas bulchiinsi mootummaa naannoo Afaan Oromootiin ta’uun, ummanni keenya magaalatti akka galuuf haala mijeesse (urbanization). Jijjiiramoonni sadeen kun (bureaucratization, mother tangue literacy & urbanization) walfaana (simultaneously) deemuun cehumsa haawaas-diinagdee fi siyaasaa (socio-economic and political transformation) guddaa Oromiyaa fi Oromoo keessatti uume. Haalli kunis sabbonummaa ni finiinse, Oromoonis yeroo duraatiif akka dhuunfaatti mala – bulmaata (beaurocracy) ofii akka qabaatu godhe. Kun ammoo OPDO irrattis, QBO irrattis jijjiirama guddaa fide. Gama OPDOtiin, hawaasni jijiiramee, sabboonummaan walgahaa deemuun; akkasumas hireen barnootaa kan afaan ofiitin baratan babal’achuun dhaloota diddaa uumaa waan dhufeef sirnichi akka duriitti cunqursaa deemuu akka hin dandeenye hubate. Kanaafuu, keessattuu filannoo bara 2005 keessaa sabbonummaa busheessu irraa gara ofitti hammatanii dhaadhessuu fi sabboontotas ofitti qabachuu (co – optation) tooftaan jijjirame. Namoota sabaaf quuqaman kan dura maqaa dhiphummaa fi ABO jedhuun afaan qabsiisaa fi hiree hooggansaa dhoowwataanii turaniifis hireen saaqamuu eegalte. Wayyaaneen ofiif jecha OPDOtti lugaama furuuf dirqamte. OPDOtis ofiif jecha ummataa fi qabsoo Oromootti siquu filatte. 2. Baroota OPDO Fira Qabsoo Bilisummaa Oromoo Itti Taate (OPDO – Ally of Resistance) OPDOn ifatti fira qabsoo bilisummaa Oromoo kan taate bara hooggansa Obboo Lammaa Magarsaa ta’uu namuu ni beeka. Jijjiiramni bulchiinsa Lammaa jalatti muldhate bubbuluu isaa armaan olitti tuqeen ture. Dhiibbaa jijjiiramoota sadan armaan olitti kaafneen OPDOn sabbonummaa Oromoo kan sirrii (mainstream) akka madaqfattu, sabbontotaa fi Oromoota baratan of irraa fageessuurra akka ofitti hawwattu (cooptation over exclusion); akkasumas sabboontota ishee keessa jiraniif karaa akka saaqxu dirqamte. Keessattuu, bara Obboo Abbaa Duulaatii fi Obboo Alamaayyoo Atoomsaa hojmaatni kun baldhinaan muldhachaa ture. Baroota san keessatti 2005 – 2013 OPDOn QBO diinomfatuu irraa gara sossobuutti of ceesifte. Jijjiiramoonni sadan asii olitti ibsaman kunneen OPDO keessatti qofa osoo hin taane ummata Oromoo bal’aa birattis jijjiirama hawaasaa fide. Afaan ofiitiin barachuun dhaloota Qubee uume. Bulchiinsi Oromiyaa (bureaucracy) jiraachuun Oromoo fi Oromiyaa walitti hidhee dantaan nam – tokkee fi kan sabaa akka wal simatuufi walitti hirkatu godhe. Ummanni keenya magaalatti galuun qunnamtii isaa cimsuu qofa osoo hin taane, Oromoon warroota biroo keessattu kan isa cunqursan waliin wal bira of qabee roorroo isarra jirtu sirritti akka hubatu godhe. Waan duras beekamu caalaa hiyyummaanis ta’ee rorroon kan biraatiin wal biratti of qabanii yoo of madaalan irra namatti dhagayama. Kunis miirri sabboonummaa uummata keenyaa akka daran olka’u godhe. Fincilli barattootaa gubannaa bosona Baalee bara 2000/01 irraa eegalee qabsoon laafinna jaarmaya siyaasaatiin laamshayaa turte, bifa sochii hawaasaatti (social movement) deebitee dagaaguu eegalte. Adaduma dhaloonni qubee jalaan dabalamaa lakkoofsaan baldhachaa deemeen, qabsoonis finiinte. Bara 2000/1, 2004 (mormii Finfinne), 2006 (Fincila Diddaa Gabrummaa), jechaa deemtee bara 2013 mormii Maastar Pilaanii dhoosuun bakka har’a geenyeen ni fullaafte. Jijjiiramni ummata Oromoo keessatti dhufaa deeme akkuma qabsoo keenya finiinsaa deemneen OPDOnis amala, tooftaa fi filannaa ishii waliin gituudhaaf jijjiiramuun dirqama itti ta’ee ture. Haaluma kanaan sadarkaa qabsoon bilisummaa Oromoo bara 2016 geesse keessatti OPDOn filannoo lama qofa qabdi turte. Takkaahuu akka Muktaar Kadiir godhaa turetti gara duubaatti deebitee farra QBO ta’uudhaan warraaqsa ummataatiin dhiqamtee kufuu ykn tooftaa fi hooggansa qabsoo bilisummaa Oromoo cinaan hiriiree, uummata of cinaan hiriirsuun as baasuu qofa ture. Filmaatawwan dhiphoo jiran lameen keessaa tokko filachuun dirqama ture. Yeroo kana ture OPDO hoggansa siyaasaa qabsoo bilisummaa Oromoo cinaa dhaabbatu kan as baasuu dandeesse. Yeroo kana ture kan Obboo Lammaa Magarsaa as bahuu danda’e. Kanaafuu akkuma suuta suutaan farra QBO irraa gara uummata sossobachuutti of ceesisaa dhufte, bara 2016 irraa eegalee gara firaa fi tumsituu qabsootti ceete. Lubbuu ofii dheereffachuufis taatu OPDOn hooggansa Obboo Lammaa jalatti waggaa tokkoof (2017) tumsa QBO ta’uun faaydaa guddaa buuftee turte. Faaydaan kunis sabboonummaa Oromoo dhugeeffachuu (legitimizing Oromo nationalism) irraa hamma Poolisiin Oromiyaa gara Qeerroo akka goru gochuun, xiqqaatus saamicha Oromiyaa keessatti geggeeffamu balaaleffachuun qabsoo ofdura furgugeessuun danda’amee ture. OPDOn QBOtti firoomuun qabsoo bilisummaa Oromootiif qofa osoo hin taane isheefis bu’aa guddaa buuse. Yeroo duraatiif hoogganaan dhaaba isaanii akka hooggana Oromootti laalamee saba keenyaafii fi kanneen biraatiinis dhaggeeffatamuu fi kabajamuu eegale. Kun ammoo jaarmaya balfa hamaa irraa ka’e, kan akka OPDO kanaaf akka lammata dhalachuuti. OPDOn humna ummataatiin guutamtee dhaaba ajandaa dhuunfaa isaatiif ishee hundeessee akka barbaadetti ergataa turetti akka mataa raaftuu fi dura dhaabbattu onnachiise. Adeemsa keessas, taaytaa dhaaba biyya bulchuu (EPRDF) fi kan Federaalas akka dhuunfattu taasise. Kanaafu, firummaan takkaahuu tumsi OPDO fi QBO jidduutti bara dabre uumame gama lachuu kan fayyadee fi humneesse (mutually beneficial and reinforcing) ture yoo jenne dogongora natti hin fakkaatu. 3. OPDO: Paartii Biyya Bulchu (Governing Party) Bara 2018 kana keessa OPDOn taaytaa EPRDF fi mootummaa Federaalaa hoogganuu harkatti galfattee jirti. OPDOn taaytaa biyya bulchuu (governing party) taate tun fira moo farra QBO taati laata? Kun gaafii guddaa mooraan QBO sirritti itti yaaduu, qorachuu fi tooftaaf tarsiimoo madalawaa itti baasuu qabuudha. Torbanoota dabran kana keessa marii fi falmiin godhamaa jirus gaafii kanaaf deebii barbaaduu irraa kan ka’eedha. Gariin OPDOn amma guututti Wayyaanee jalaa bilisoomtee, fira QBO ta’uu bira dabartee hooggansa qabsootuu taatee jirti jechaa jiru. Kanarraa ka’uudhaanis, QBO tooftaa OPDO mormuu irra gara guututti deeggaruu fi daran humneessuu deemuu qabdi yaada jedhus dhiyeessu. Gariin ammoo, saneen sanuma jedhu. OPDOn yoomuu fira qabsoo hin taatu, ammas afaaniin malee gochaan farruma qabsoo bilisummaa Oromooti kan jedhanis jiru. Tarsiimoon QBOtis, fakkeessaa OPDOtiin osoo hin sobamin ishii fi Wayyaanees waliin mancaasuun warraaqsa kana galmaan gahuun dirqama kan jedhanis jiru. Kan sadaffaa akka durittis farraa miti, akka dhaadheffamtuttis firaa miti, kanaafuu yoo tolchitu jajjabeessaa yoo balleessitu qunxuuxaa deemuu qabna yaada jedhu dhiyeessu. Waan hundaafuu, OPDOn sadarkaa biyya bulchuu irra geesse tun fira moo farra qabsoo taati gaafii jedhu debisuuf wantoota murteessoo ( determining factors ) armaan gadii kanneen ilaaluundhaan deebii isaa tilmaamuu ni dandeenya jedheen yaada. A. Umamaa (Nature) fi Dantaa OPDO Rakkoon OPDO guddaani fi hamma hanga ammaatti ofirraa buusuu dadhabde dhaaba biraa irratti maxxantee dhaabbachuu ishiiti. Kun ammoo ilaalcha siyaasaa (ideology), tarsiimoo, caasaa fi madda humnaa mataa ishii ummachuuf akka rakkattuu fi dhaaba haadhoo (mothership) kan taate ABUT/TPLF irratti akka hirkattu godhee jira. Hoogganaa akka Obboo Lammaa jalattuu ilaalchaan gama qabsoo Oromootti as siqxee, deeggarsa ummataa guddaa horattus har’as sadarkaa ofiin dhaabbachuu bira gahuu hin dandeenye. Kun ammoo tarsiimoo fi imaammata walabaa baafattee socho’uu ishii dhoorga. Walabummaa kana kan dhabduuf Wayyaaneen humnaan caaltee, huutee waan qabduuuf qofaafii miti. Maddi humnaa, keessattuu waraanaa fi tikaa OPDOn fayyadamtu kan dhaaba haadhoo waan ta’eef, haadhoo san irraa cituun, humna ishii dhabsiisee dhabbilee ishiin faallaa jiran jalatti na kuffisa jettee sodaatti. Kanaafuu, haadhoo san irraa addaan cituun ykn haadhoo san ajjeesuun, akka ofittis du’a muruutti ilaalti. Hoogganoonni dhaaba kanaa sadarkaa sadarkaadhaan jiranis dhaaba haadhoo (ABUT/TPLF/EPRDF) waliin ta’uun yakka hojjataniiru, biyya saamaniiru. Haadhoo irraa addaan cituu isaanii balaa fi kasaaraa guddaadhaaf nu saaxila sodaa jedhu qaban. Qabxiilee armaan olitti kaaseef fakkeenyi guddaan waan walgahii EPRDF kana baatii Muddee 2017 keessa godhamee san ilaaluu ni dandeenya. OPDOn humna warraaqsa ummataatiin ADWUI/ EPRDF keessatti ol’aantummaa horachaa dhuftee turte. Garuu, TPLF jalaa bilisa of baasuu ykn ammoo ABUT/TPLF dhabamsiisuu irra araarfachuudhaan nagaya buusuu filatte. Sababnis, ABUT/TPLF irraa yoo cittes ta’ee yoo kuffifte boru ofii itti aanuu dhabuu ishiif humna, caasaa fi tarsiimoo mataa ishii kan balaa irraa ittisee fi utubee ishee tursuu danda’u waan hin qabneefi. Kanaafuu, ejjannoolee bara dabre gaafa qabsotti makaman qabatan hedduu laaffisuu (compromise) gochuu filatan. Kanaan ammoo haaromsa gadii fagoo dhaaba isaanii dhiisuun, hooggansa jaarmaya haadhoo fudhachuun filannoo bayeessa itti fakkaate. Jecha biraatiin, haaromsaan jaarmaya bilisa ta’e ta’anii as bahuu irra, maxxantummaa sadarkaan ishii xiqqo ol-siqe ta’uu filatanii jiru. Kun hariiroo OPDOn QBO waliin qabduuf maal jechuudha? Akka bara dabreetti ejjannoo cimaan firaa fi tumsa qabsoo ta’anii deemuu hin barbaadan; hin danda’anis. Yoo karaa sanitti deebina jedhan taaytaa sadarkaa EPRDF fi Federaalatti arganne dhabna jedhanii yaadu. Gara farra qabsottis hin deebi’an. Garas deebi’uun deeggarsa ummataa dhabsiisuu qofa osoo hin taane jaarmayuma keessattu gaaga’ama hamaa akka isaanirratti uumu sirriitti beeku. Ummataan deebi’anii tufamanii, keessi jaarmayaa jeeqamnaan taaytaa Federaalaa fi EPRDF sanis dhabuuf deemu. Kanaafu, OPDOn amma booda karaa QBO fi Wayyaanee jiddu galeessa (middle ground) hordofuu feeti. Ejjannoon boru OPDOn qabachuuf jirtu kan murteessu cimina mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromootifii adeemsa Wayyaaneeti. Kana jechuun mooraan qabsoo bilisummaa Oromoo kan Wayyaanee yoo kan caalaa adeemu ta’e OPDOn suuta suutaan ejjannoo jiddugaleessaa irraa gara guutumatti QBOtti makamuu filachuu dandeessi. B. Dantaa, Humnaa fi Tarsiimoo Wayyaanee Sadarkaa amma irra jirtutti, Wayyaaneen humni ishii haphachaa dhufee jira. Humni ishii kan ummataatiin (People Power) caalamus, kan OPDO akka caalu garuu sirriitti beekti. Humna diinagdee guddaa horattee jirti. Kanaafuu, tarsiimoon ishii baasu humnaan deemtee humna hamma hafeef qisaasuu irra tooftaadhaan duubatti deemtee (tactical retreat), humna qabdu qusachaa diinagdee horatte tikfachuutu ishiif filatamaadha. Kanaaf ammoo OPDOn walitti bu’uu dhiiftee, taaytaa siyasaa kenniteef humna tikaa fi waraanaa dhuunfattee turuun dantaa diinagdee ishii tiikfachuun tarsiimoo ishiiti. Sababni isaas, akkuma armaan olitti jenne, OPDOn ol-aantummaa TPLF kan jibbitu ta’us guututti irraa fottoquu ykn ABUT/TPLF dhabamsiisuu dantaa ofiitiifu hin barbaaddu. Sababa kanaaf walgahii guyyaa 17 fi kan san boodaa keessattuu fuulleeffannaan guddaan ABUT/TPLF ejjannoo fi tarkaanfilee OPDO kan dantaa diinagdee ATPLF miidhan qeequun akka jijjiraman dhiibbaa gochaa, taaytaa hooggansa Paartii fi kan biyyaa ija dura qabuu kan filatteef. Gara fuulduraattis, TPLF amma booda gara hooggansa siyaasaa fuulduraatti dhufuu hin barbaaddu. Duubaan dhokattee humna tikaa fi woraanaa caasaan xaxxee qabuun dantaa diinagdee ishee eegsisuu barbaaddi. Sochii fi imaammata qoqqoodama diinagdee (economic redistribution) fidu kamiiyyuu humna tikaa fi woraanaatiin shira xaxxee laamshessuu yaalti. OPDOdhaan taaytaa siyaasaa siif kennine sirraa fudhanna jettee dorsisuun yaalii jijjiirama diinagdeef godhamu akka hin fidne dhoorgiti. Filannoon bara 2020 kan baroota dabree irra xiqqo banaa akka ta’u ni hayyamti. Guutumatti walabaa fi kan waldorgommii qabu yoo ta’e OPDOn takka na ganti ykn ni moo’amti jettee waan yaadduuf hin hayyamtu. OPDOn QBOtti hamma tokko firoomuun akka sossobdu ni jajjabeessiti, garuu ammoo guututti akka itti makamtu hin feetu. Wayyaaneen dantaa fi tarsiimoo armaan olitti eerree kana hojitti hiikuuf humna barbaachisaa kan OPDO caalu ammas ni qabdi. Kan ishii rakkisu humna ummataati. Humna ummataa kana ammoo yoo dandeesse OPDOtti fayyadamtee mala hawwannaatiin (co – optation) laamshessiti. Maarree akka dantaa, humnaa fi tarsiimoo Wayyaanee kanaan OPDOn akka duriitti guutumatti farra QBO ta’uu baattus gara Oromoo goruu irraa garuma Wayyaanee jallachu akka filattu dirqamti. Kana hanqisuuf humni Oromoo jabaachuunii fi tarsiimoo haala yerootiin wal madaaluun masakamuun dirqama. C. Dantaa, Humnaa fi Tarsiimoo QBO Akeekni QBO mirgaa fi aangoo abbaa biyyummaa saba Oromoo mirkaneessuudha. Kana jechuun qabeenya ofii saamamuun hafee, misoomfachuu fi fayyadamuu, eenyummaa ofiitiin boonuu fi guddifachuu, mootummaa naaf ta’a jedhanII filataniin buluudha. Kana argamsiisuuf karaan jiru ammoo takkaahuu mootummaan amma jirtu dirqamtee gara sirna dimokraasii fi walqixxummaatti akka ceetu gochuu ykn fonqolchanii mootummaa ummata kanaaf ta’u dhaabuudha. Sadarkaa amma jirutti, QBO humna takkaa agartee hin beekne horattee jirti. Mootummaa Wayyaaneetiin cinatti humni dhiibbaa guddaa uumuu danda’u yeroo ammaatti kan ummata Oromooti. Qabsoon Uummanni Oromoo gaggeessaa jiru hamilee, gurmaa’innaa fi jabina guddaa kan qabuudha. Humna kanatti fayyadamuun OPDO fi sirnicha irratti dhiibbaa uumuun yoo danda’ame ceehumsi walta’iinsaa (negotiated transition) Paartii biyya bulchuu fi kan mormiituu jiddutti akka uumamu gochuudha. Didamnaan ammoo, sirnicha amma jiru diiganii haaraa ijaaruudha. Lamaan keessaa kan filatamu kan duraati. Cehuumsa nagayaa fi waliigaltee gochuuf ammoo OPDOn taaytaa qabachuun fayda qabeessas danqaas ta’uu danda’a. Kan fayyadu yoo OPDOn fedhii ishii kan ummataatiin wal simsiiftee gara cehuumsaatti dhiibaa gooteedha. Yoo kun ta’uu baate immoo OPDOn taaytaa amma horatteen mirqaantee gara fuula haaraya sirna abbaa irree Wayyaaneetti of ceesisuu dandeessi. Kanaafuu Tarsiimoon QBO hordofuu qabu, dantaa fi humna OPDO fi TPLF armaan olitti dhihaate walbiratti madaalanii tarkaanfii akkamii yoo fudhanne kara akeeka barbaannuu nu geessa kan jedhu murteessuudha. Akkuma armaan olitti jenne, OPDOn biyya san gara sirna dimokraasii dhugaatti ceesisuuf fedhiis, humnas hin qabdu. Fedhii kan hin qabneef akka jaarmaya walabaatti waan hin jirreef filannoo walabaatiin ishiinis, haadhoonis (mothership) moo’amanii kasaaruu waan danda’aniifi. OPDOn hooggansa Lammaa jalatti akka dhaaba walabaatti Oromiyaa keessatti osoo dorgomtee moo’achuu malti. Garuu, ABUT/TPLF/EPRDFfiin alatti waan of dandeessee jiraattu itti hin fakkaatu. Hamma tokko ilaalchi isii kuni dhugaas qaba. Osoo OPDOnuu Oromiyaa keessatti harka wayyabaa argattee, filannoo bilisaatiin EPRDF Tigraayiin alatti hireen moo’achuu ishee xiqqaadha. Kana jechuun OPDOn minority Paartii taati. Kun ammoo dantaa dhaabaa qofa osoo hin taane kan namootaas miidhuu mala. Gara biraatii, murni OPDO kan dantaa sabaa dursuu fi filannoon bilisaa dantaa sabaatiif barbaachisaadha jedhee amanu osoo as bahees haala amma jiruun milkaayuu hin danda’u. Akkuma walgahii guyyaa 17 OPDOn jaarmaya dhiibbaa dhaaba biraa jalaa bilisa hin baaneefii, bahuuf fedhii hin qabne waan ta’eef, murni tarkaanfataan ishii keessaan burqu hedduu osoo hin deemne sakaalama. Akkuma walgahii guyya 17 san irratti ta’e jechuudha. Sakaallaa san irra aanuuf ammoo madaalliin humnaa gara Wayyaaneetti daba. Murni akkasii akka milkaa’uuf madaallii humnaa gara QBO jallisuuf humna ummata Oromoo jabeessuun dirqama. Kanaafuu, OPDOn qabsoo Oromoo gara goolabbiitti dhihachaa jirtu kanaaf ammas fira taatee itti fufuun akka tumsitu yoo barbaanne, falli jiru dhiibbaa daran irratti cimsuudha. Kanarratti bara dabre deeggarree cimsine, baranas deeggarree cimsina yaadni jedhu akka ka’u beekamaadha. OPDOn bara dabreef tan baranaa adda adda. Bara dabre OPDOn Paartii jijjiirama barbaaddu fi sirnicha mormu taatee (resistance party) turte. Barana gara Paartii biyya bulchuutti (governing party), jijjiiramtee jirti. Amaluma siyaasaattuu Paartiin biyya bulchu akkuma aangoo dhuunfateen imaammata ofii hojitti hiikuu malee jijjiirama bu’uraa (fundamental change) hin barbaadu. OPDOn ammoo dantaaf uumama ishiitirraa kan ka’e erga paartii biyya bulchu taatee jijjiirama bu’uraa hin barbaaddu ykn hin dandeessu. Kanaafuu, bara dabre yeroo Paartii jijjiirama barbaaddu taatee turte san ishii deeggaruun humna biyya bulchaa jiru (status quo) laaffisuuf nu gargaara ture. Jechuun bara dabre OPDO deeggaruun ishii cimsee, mooraa qabsoo yabbisee kan sirnichaa (status quo) waan laaffisuuf tooftaa bayeessa ture. Baranas OPDO cimsuun faaydaa ni qaba. OPDOn Paartii biyya bulchu taate kan cimtu garuu deeggaruunii miti. Dhiibbaa alaa cimaa itti uumuudhaan gama tokkoon tarkaanifii jijjiiramaa bu’uraa fi saffisaan fudhachuuf akka dirqamtu gochuu, akkasumas tarkaanifiin jijjiiramaaf ishiin fudhattu barbaachisaa fi filannaa biraa kan hin qabne akka ta’e waahillaan ishii ADWUI/ EPRDF keessa jiran akka amanan dirqisiisuuf fayyada. Akkuman asii olitti ibse Paartiin biyya bulchu kamiiyyuu dhiibbaa ummataatiin maletti dantaa saba bal’aa (mass) irratti hin fuulleeffatu. Hawaasa kamiiyyuu keessatti, Paartii dhufaa dabraa kan harka micciiruu danda’u humna of qopheessee jiru (establishment) kan jennuuni. Fakkeenyaaf, Baarak Obaaman kan filame tumsa (alliances) qaamota jijjiirama barbaadanii (progressive forces) kanneen akka ummata gurraachaa, dubartootaa fi hojjattootaatiini. Haa ta’uu garuu, akkuma filameen imaammata warra injifannoon isa gahee irratti hin fuulleeffanne. Inumaatuu dantaa warra gaafa filannoof dorgomu abaaraa turee (Wall Street, etc) saniif dursa yennaa kennu argame. Imaammataa fi fuulleeffannaa isaa jijjiirsiisuuf humnoonni jijjiirama barbaadan akkuma gaafa isa filchiisanii sanitti duula banuu qaban ture. Baaraak Obaamaan Dantaa ummata hiyyeessaatiif xiyyeeffannaa akka kennu kan godhe, duula /sochii (movement) “We are 99%’’ jedhu ture. Ummanni gurraachi gaafa inni filamu gammachuu guddaa qaba ture. Injifannoo seena qabeessa argameenis gammadee dhiichise. Yeroo dheeraafis Obaama qeequun, laaffisuudha ilaalcha jedhuun caldhisee ture. Boodarra hifannaan sochii “Black Lives Matter” jedhu kan roorro poolisaa irraa dhalate garuu gaafiilee mirgaa fi dantaa gurraachaa hedduu of keessatti qabate santu dhiibbaa uumee akka Obaamaa fi bulchiinsi isaa ummata gurraachaaf akka xiyyeeffannoo kennu dirqisiise. Qabxiin ani kaasuu fedhe, akkuma agartan sirna dimokraatawaa keessattuu, mootummaan dantaa saba/gartuu tokkoo hojitti hiikuuf namni yookin Paartiin isaan jaalatan taaytaa qabachuun qofti gahaa miti. Dhiibbaa walirraa hin cinne uumuutu barbaachisa. Akkuma har’a masaraa Minilik keessatti ta’aa jiru, Obaaman baroota dura filame san hayyoota, artistootaa fi qabsaa’ota gurraachaa walitti qabee, kabajaa kennaafii ture. Masaraa Mootummaa Ameerikaa (White House) kan ummanni gurraachaa gabra ta’ee ijaare keessatti, gurraachi pirezidaantii ta’ee, hayyootaa fi artistoota sanyii isaa kabajaan affeeruun tarkaanfii seena qabeessa ture. Haa ta’uu ammoo, gaafii diinagdee, siyaasaa fi jijiirama seeraa ummata gurraachaatiif homaa faaydaa hin buufne. Inumaahuu, gaafii isaanii ni haguuge. Kanaafuu, namas ta’ee paartii nutti aanu tokko gaafa taaytaaf warreen biraatiin dorgomu deeggaruuniif akka olbahu harkisuun barbaachisaadha. Wanti uummata keenya birattis mul’atee ture kanuma jechuunis ni danda’ama. Akkuma paartiin yookin namni sun taaytaa too’ateen garuu duuba goranii mormiidhaan dhiibbaa itti cimsuun paartii/nama sanis ni cimsa, dantaan keenyas akka galma gahu gargaara. Goolabbii Barruu kana keessatti hariiroo OPDOn waggoota 28 dabran kana keessatti QBO waliin keessa dabarte bifa dimshaasha ta’een agarsiisuu yaaleen jira. Hariiroon kun diinummaa irraa adeemsaan gara firummaatti ce’ee yeroo amma haala ifa hin ta’in keessa jira. Sadarkaalee lamaan, diinummaa fi firummaa irratti namoonni hedduun waliigalu jedheen yaada. Kan sadaffaa, kan reefu itti seenne waan ta’eef wal mormiin ni jira. Gaafa hariiroo sadarkaa lammaffaa, jechuunis firummaatti, seennus bifuma walfakkaataadhaan garaagarummaan yaadaa mul’atee ture. Ammas taanaan OPDOn paartii maxxantuu irraa gara biyya bulchuutti ceete tun, fira moo farra QBO taati gaafii jedhuuf yeroon deebii ni kenniti. Qaamota/ namoota dhuunfaa OPDOn kaleessa gantuu waan taateef har’a hin jijjiiramne, borus hin jijjiiramtuu jettaniif dhaamsi ani qabu yoo jiraate, ammaaf hiree kennuufiin gaariidha kan jedhuudha. Akkuma haallii hawaasummaa fi siyaasaa jijjiramu dhaabnii fi namni siyaasaas jijjiirama. Kanaaf ammoo jijjirama OPDO keessatti filannoo 2005 booda dhufe ilaaluun waan danda’amu natti fakkaata. Hunda caalammoo jijjiirama hoggansa Obboo Lamma Magarsaa jalatti argamerraa yoomuu taanaan, bifa kamiinuu jijjiiramni dhufuu akka danda’uu ragaa guddaadha jedheen yaada. Qaamoleen jijjiirama OPDO keessatti argamee fi Oromoon masaraa Minilik seenuu isheetiin akka malee mirqaantanis tasgabbiidhaan waan hunda ilaaluun barbaachisaadha yaada jedhun qaba. Jijjiiramni OPDO keessatti dhalate kan fedhii jaarmayaa fi hooggansa saniin dhufe osoo hin taane kan cehuumsa siyaasaa (political transformation) Oromoo keessatti dhalatee fi tarsiimoo QBO yeroo irraa gara yerootti fooyyeessaafi itti fayyadamaa dhufeen kan dhugoome akka ta’e irraanfatamuu hin qabu. QBOtu humna Wayyaaneen qabdu haphisee OPDO akka of ilaaltee gara uummataatti hirkattu isii dirqisiise. Kanaafuu bu’uurri jijjiiramaa kamiyyuu ciminaafi laafina qabsootiin kan madaalamu ta’a. Yoo qabsoon laaffate fedhiin OPDOs ta’e humni jijjiramaaf ittiin onnattee sochootu gadi bu’a. Yoo wanti isii duubaa dhiibu hin jiraatin waadaa sabaaf seente guutuuf hin dirqamtu. Walumaagalatti bu’uura madaallii asii olitti ibsuuf yaalerraa ka’uudhaan OPDOn jijjiirama dantaa Oromoo saffisaan eegsisuu danda’u dhugoomsuuf fedhii fi humna ni qabdi jechuun rakkisaadha. Kanaafuu Qabsoon keenya galma ka’ameef bira akka gahuuf ammas tooftaan masakame ciminaan finiinee akka itti fufuu qabun amana. Tarsiimoon qabsoo keenyaas waqtaawaa, tarsiimawaafi haala yeroo wajjiin kan wal milu godhuun barbaachisaadha. Hunda caalammoo tarsiimon baafannu dantaa, humnaa fi tarsiimoo humnoonni sadan wal dura dhaabbachaa jiran (antagonists), jechuunis, TPLF, OPDO fi QBO sirritti xiinxaluu irraa ka’uu qaban jedha. Dabalataan, sirna siyaasaa fi diinagdee dantaa saba keenyaa eegsisutti cehuuf OPDO irratti dhiibbaa gochuun barbaachisaa ta’us gahaa miti. Paartiin mormituulee hojii guddaa hojjachuu qabu jedheen yaada. Dhimma kanarratti barruu koo itti aanuun itti deebi’a. Hammasiifu warri dheerinni barreeffama kanaa duugda isin kute, na of kolchaa isiniin jedha. Jawaar Mohaammad Caamsaa 3, 2018


– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee Kutaa Kudha-afraffaa Dhimma har’a yaada koo irratti barreessuu fedhu keessa osoo hin seenin dura, waayee MIDROC laalchisee waa jechuun barbaada. Dhimmi Laga Dambii dhimma Maastar Plaanii Finfinneerraa adda hin ta’u yoo jedhame dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Karoorri lamaaniituu Oromoorratti duula labsanii, karaalee adda addaatiin sanyii isaa dhabamsiisuu dha. Karaa injifannootiinis yoo fudhatame, uummatni keenya diina harka micciiree lamaanuu dhaabsisuu danda’ee jira. Kana hundaafuu galanni uummata keenyaaf keessumaayuu warra dhimma kanaaf jedhanii wareegama ulfaataa kaffalaniif haa ta’u. Asirraa wanti hubatamuu danda’u immoo Oromoon waan barbaadu argachuuf humnas, dandeettiis, beekumsas, qabeenya fi tokkummaas akka qabuu dha. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga Abbaabiyyummaan Oromoo mirkanaa’utti cimee ittifufuu qaba Haasa’a ykn makmaaksa Oromoo keessatti waan jedhamu tokkotu jira. Innis “Lafti bari’uuf yoo jettu dukkanni ni hammaata” jedhama. QBOnis isa kana wajjin walfakkaata. Akkamitti yoo jedhame, qabsoon kun bifuma kamiinuu haa ta’u injifannoodhaan xumuramuuf galii isaatittii dhiyaatee jira. Haa ta’u malee, akkuma makmaaksi jedhu, qabsoon kunis hanguma galiitti dhihaachaa deemutti, wareegamni kaffalamus kan dur caalaa hammaachaa deema jechuu dha. Kanaaf, diinnis nutti cimee, Oromiyaa guutuu keessatti karaalee adda addaatiin uummata keenya miidhaa jira. Injifannoon xumuraa garuu kan qabsoo haqaa waan ta’eef, QBOn diina injifatee, gabrummaa xumuree galii hawwamu akka gahu shakkiin tokko hin jiru. Abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu jechuun maal jechuu dha? Yeroo baay’ee waayeen kun yoo dubbatamu akka waan Oromoon biyya isaa kana fottoqsee deemuutitti laalama ykn hubatama. Kuni garuu dogonggora. Oromoon bakka irraa fottoqus ta’ee irraa deemu hin jiru. Duris achuma lafa isaarra ture, ammas borus achuma jiraata. Haa ta’u malee, diinni ittidhufee bilisummaa uummatni Oromoo qabaachaa ture fi biyya isaa irraa fudhatee; abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa irratti ta’ee; gama tokkoon qabeenya Oromoo saamaa gama biraatiin immoo biyyaa fi lafa Oromoorratti Oromoo hidhaa, dararaa, ajjeesaa; sabni Oromoo dhukkubaaf, beelaa fi gadadoodhaaf akka saaxilamu godhee; jireenya namaa agdii akka jiraatu taasisee waan as gaheef, diina kana ofirraa kaasee, hundeedhaan buqqisee, hiree ofii akka murteeffatu godhuu dha. Gaafa diina isaa ofirraa buqqisee, bilisummaa isaa argate immoo, waa dhabee sana hundaa deebisee waan argatuuf, abbaa biyyaa fi abbaa qabeenya isaa ta’ee, abbaabiyyummaan Oromoos mirkanaa’e jechuu dha. Haala kana keessatti garuu akkamitti fi eenyu wajjin jiraachuu akka barbaadu; biyya akkamii ijaarrachuus akka fedhu kan murteeffatu uummatuma Oromoo ti. Biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti walfaanummaadhaan akka Federeeshiniitti jiraachuu yookaanis immoo mootummaa birmadummaa isaa dhaabbatee biyya walaba taate ijaarrachuuf murtii booddee kan qabaatu uummatuma Oromoo ti. Murtiin kun bakkee hin beekamnetti dursanii akka fottoquutitti hubachuun ykn hiika kana kennuun sirrii miti. Abbaabiyyummaan Oromoo jijjiirama DhDUO/AWDUI keessatti godhamuun argamuu ni danda’aa? Gaafii kanaaf deebii kennuuf qorannoos ta’ee xiinxala gadifagaate godhuun barbaachisaa natti hin fakkaatu. Haaluma deemaa jiru fi seenaa jaarmayoota kanaa yoo laalle, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii gabaabaan gaafii kanaa “hin danda’amu” kan jedhu ta’a. Asirratti, gaafiin “Maaliif hin danda’amne?” jedhu ka’uu mala. Sababa kanaa gaggabaabsee ibsuun yaala. Egaa, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuun hafee, jaarmayoota kana keessatti, sirna kana suphuudhaan jijjiiramni xixiqqoon hawwamullee argamuu akka hin dandeenye fakkeenyota tokko tokko kaasuu yaalee jira. Kanaafuu, gabrummaa xumuree, abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuu kan danda’u qabsoo cimsanii ittifufuudhaan Oromoon hiree isaa ofiif/ofiin mirkaneeffachuu akka danda’u taasisuu qofaa dha. Karaan, malas ta’ee falli biraa hin jiru. Jaarmayaa ofiifuu bilsa ta’ee hojjechuu hin dandeenye fi humnas hin qabnerraa waa eeguu dhiisanii qabsoo cimsanii hanga galii booddeetitti ittifufuu dha malee filannoon biraa hin jiru. Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa! Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee Kutaa Kudhashanaffaa Oduu fi odeeffannoo adda addaarraa akka hubatamutti, Addi Diimookraatawa Oromoo (ADOn) jila hoggantoota isaa gara Finfinneetti erguuf qophiirra akka jiru dha. Jaarmayaan kun biyyatti galee hojechuu akka barbaadu durumaa kaasee ibsaa waan tureef, galuuf deemuun isaa waan haaraa miti; namas hin ajaa’ibu. Haa ta’u malee, jaarmayaan kun yeroo ammaa kanatti dursee murtii kanarra gahuuf maaliif akka filate yoon ittiyaadu, yaada adda addaa keessa na galcha. Dhimma kana laalchisee waan tokko tokko kaasuun barbaada. Shirri Wayyaaneen OPDO duuba dhokattee xaxaa jirtu waan hubatame hin fakkaatu Wayyaaneen uummattoota fi jaarmayoota biyyattii sanaa toftaalee adda addaatiin qoqqooddee umrii bittaa ishii dheeressuuf yaaliin ishiin godhaa turte fi ammallee itti jirtu waan haaraa miti. Kaan amantiidhaan, kaan naannoo fi gandaan, kaan ilaacha siyaasaatiin addaan qoqqooddee mooraan mormitootaas akka laaffatu godhuu dandeessee jirti. Kanaaf immoo mooyxannoo bara dheeraa qabdi. Amma garuu sochii uummataa jalaa bahuu akka hin dandeenye hubattee; OPDO sochiin uummata Oromoo akka hirriibarraa dammaqu taasise kana duuba dhokattee fi riphtee shiraa biraatiin sochii uummataa laaffisuuf hojjechaa jirti. Shiroota ishiin yeroo ammaa hojjechaa jirtu keessaa inni tokko maqaa araaraatiin mormitootaaf yaamicha gootee isaan kana tooftaa biraatiin qabachuuf tattaaffii godhaa jirti. Shirri kun garuu waan hubatame hin fakkaatu. Araarri biyyoolessaa fi ce’umsi nagaa akkamitti milkaa’uu danda’a? Yoo dhugumatti araarri biyyoolessaa (national reconciliation) fi ce’ums nagaa (peaceful transition) kan barbaadamu ta’e, jaarmayootaaf yaamicha godhuu dura tokkoffaa, waan gufuu ta’an hundaa karaarraa kaasuu dha. Lammaffaa, jaarmayoota hundaa wajjin marii godhuu yoo barbaadan, walqixxummaadhaan wajjin haasa’uu dha malee tokko tokko keessaa filatanii wajjin mari’achuudhaan, kaan garuu moggaatti dhiisuun bu’aa hin qabu. Keessumaayyuu immoo jaarmayoota gurguddoo yookaan hangaftoota ta’ani fi uummata biratti deeggarsa guddaa qaban dhiisanii jaarmayoota xixiqqoo ofitti harkisuun shiraaf malee dhugumatti marii dhugaa barbaadaniitii miti. Waan isaan amma ADO wajjin godhan fakkeenya gaarii ta’uu danda’a. Akkuma beekamu Oromiyaa keessatti uummatarraa meeshaa waraanaa hiikkachiisaa jiru. Kunis uummatni yoo hidhate, isaaniif gaaga’ama guddaa akka ta’u waan beekaniifi. Karaa jaarmayootaatiinis warra qabsoo hidhannoo gaggeessan kophaatti baasanii irratti duuluuf; jaarmayoota jidduuttis walqoqqoodinsaa fi walshakkii uumuuf, dursanii warra karaa nagaatiin qabsoofan jedhan ofitti harkisanii ofjala galchuu barbaadu. Mormitootni karaa nagaatiin qabsoofna jedhanis warra qabsoo hidhannoo godhaa jiran akka balaaleffatan taasisu. Waayeen kun ibsa ADOn godhaa jirurraa ifaa ifatti mul’ata. Nuti biyyatti galuufii, isinis warri qabsoo hidhannoo gaggeessaa jirtan hiikkadhaatii akka keenya kana godhaa jechuu waan barbaadan fakkaata dubbiini. Egaa, walqoqoodinsis asirraa calqaba jechuu dha. Ayyaanlaallattummaa dha moo dhugumatti tooftaa fi tarsiimoo qabsoo ti? Dhugaa dubbachuuf, ana ejjannoon ADO naaf hin galu. Waanan kana jedheef sababaalee adda addaan qaba. Mee yaadannoo dhihoorraa waan tokko tokko kaasuun yaala. Yeroo sochiin uummata Oromoo cimee sodaachise sana jaarmayootni Oromoo biyya alaa jiran ADO dabalatee tokkoomuuf ykn wajjin hojjechuuf walhubannoo fi waliigaltee tokkorra gahanii turan; OMN irrattillee hoggantootni jaarmayoota hundaatuu ibsa godhaa turan. Suni ta’ee osoo jiruu, ADOn isa kana dhiisee mooraa alagaa deemee jaarmayoota akka Ginbot 7 faa wajjin tumsa biraa uumuuf hojjechaa ture. Sanuma wajjin walqabatee dhihoo kana maqaa “Sochii Biyyoolessaa Itoophiyaa – Ethiopian National Movement” jedhuun waa hojjechaa akka jiran dhagahamaa ture. Gaafiileen asirratti ka’an: 1) Gama tokkoon jaarmayoota biraa wajjin (kan Oromoo dabalatee) tumsa barbaadaa; gama biraatiin immoo kophaa deemanii biyyatti galuuf murtii kanarra gahuun warra ADO maaliifi? 2) ABOn qabsoo hidhannoo gaggeessa; nuti garuu qabsoo karaa nagaa filanna jedhanii ABO balaaleffachaa, garuu mooraa alagaa deemanii, warra qabsoo hidhannoo gaggeessina jedhan wajjin akkamitti waliigaluu danda’an? 3) Amma immoo sana dhiisanii lakkii haalli biyya keessaa mijataa ta’ee jiraa isin hunduu qabsoo hidhannoo dhiisaatii akka keenya kana godhaa jechuun maaliifi? 4) Jarri kun maaliif akka gaararraa jijjiiramu? Dhugaa dha, qabsoon tooftaa fi tarsiimoo adda addaa akka gaafatu fi yeroo tokko tokko garagaggaluunis barbaachisaa akka ta’u siyaasa keessa waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, kan isaanii kun adda natti ta’ee jira. Kan biraa immoo akka ADOn ibsaa jirutti, mariin guyyaa lamaa (Caamsaa 11 fi 12 bara 2018) mootummaa Itoophiyaa wajjin godhamee akka ture fi gara Finfinnee deemuudhaan marii kana ittifufuuf akka barbaadanii dha. Achi deemanii marii godhuun maaliif barbaachisa? Ammuma maaliif hin fixatin? Guyyaan lama gahaa hin turree? Ana akka natti fakkaatutti jarri kun amma himuu hin barbaadne malee, waa hundaa fixatanii; tarii biyyatti waajjira banachuuf akka deemanii dha. Waanuma ta’eefuu karaan haa qulqullaa’uufi!! Haa milkaa’anisi jechuun barbaada akka ilma Oromoo tokkotitti. Haa ta’u malee, waan yeroon nutti agarsiisuuf deemu ta’us, ani adeemsa jara kanaarraa shakkiin qaba. Dhimma kana garuu yeroo biraan bal’inaan itti deebi’a. Dhumarratti, Wayyaaneen OPDO duuba dhokattee; maqaa yaamicha araaraatiin akka shira xaxaa jirtu hubachuun baay’ee barbaachisaa dha. Ammaas kaayyoon ishii jaarmayoota jidduutti walshakkiin akka uumamu taasistee; kaan ofitti qabdee, kan biraa rukutuuf akka ta’e hubatamuu qaba. Kaayyoo fi fedhiin mootummaa Itoophiyaa uummatas hiikkachiisaa; jaarmayootni qabsoo hidhannoo gaggeessanis hiikkatanii harka Wayyaanee akka seenan taasisuuf malee, dhugumatti araara biyyoolessaa fi ce’umsa nagaa fiduufii miti. Kana godhuuf tarkaanfiin duraa jaarmayoota tokko tokko kan akka ADO kana ofitti harkisanii kan hafanirratti daba hojjechuufi. Dubbii hubataatu arga!! Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa!


Dullacha Dullachaan Bakka Buusuun Akeeka Ummataa Miti!

Baarentuu Gadaa Irraa// Dhiitee bariitu ulee ittiin ummata mirga isaaf falmatu reeban gateettii irra buufatuun, diinaaf ijaa fi gurra tahuun kan sosso’an hedduu tahuu seenaa QBO irraa hubachuutu danda’ama. Kanneen ejjannoo diinummaa fi jibbiinsaan masakamanii beekaas tahe wallaalchaan, dantaan bitamuuiis tahe sodaa irraa diina waliin hiriiruu, diinaaf hojjatuu fi odeessa dabarsuufii filatan baay’atuun haa jiraatu malee ummata mirga isaaf falmaatuuf murteeffatee ka’e jilbeenfachiisuu hin dandeenye. Qabsoo bilisummaa keessatti jaarmayaa baayifatuu irra tokko jabeeffatuun wareegama hin barbaachifne hambisa. Ilmaan saba tokkoo wal dura hin dhaabu. Akeekaan ykn tooftaan adda bahanii wal fendeguu xiqqeessa. Irree fi humna qoodee diinaaf hiree hin kennu. Kun waan beekamuuf kanneen dantaa matayyaan hin sobamne, dantaa ummataa hunda irra caalsifatan, qaawwaa akkanaa hanqisuuf hedduu hojjatan. Kan anaaf jedhuu filatuuf kun hin fudhatamuuf. Ummatni Oromoo gabroomuu hubatanii walabummaa isaa akka gonfatuuf jecha jireenya ofii lagatanii diina dura dhaabbatuun kan lolan hedduu tahuun hin falmamu. Kana keessatti garuu ummataaf jecha bahuu fi ofiif jecha bahuun Waaqaa fi lafa tahuu ilaallatuu feesisa. Akeeka alagaa bakkaan gahuuf hiriiruun ammoo hundaan olitti ummata gabroome biratti jibbamaa dha. Hawaasa kamuu biratti kan ummata dura dhaabbatu abarama dha. Kan dabre irraa baratuu hanqatanii dogoggora kaleessaa irra deddeebi’uun tarree namaa keessaa baasee beeyladaatti herregsiisa. Wallaalummaan itti jabaattee ykn beekaa ummata ofiin olitti alagaaf dursa kennuun maayii irratti gatamuu akka dhalchu guyya guyyaan mul’ata. Addunyaa kana irra bubbuluu qofaan waan hedduu dha kan baratamu. Abbootiin keenya qarummaa kan horatan, sirna bulchiinsaa fi waliin jireenyaa fakkii tahu kan tolfatan mana barumsa dhaquun hin turre. Gaaddisa taa’uun kan tahuu fi hin taane irratti mari’atuun sirna dimokraatawaa boonsaa ummatan. Kana kan dagatan hedduun namootaa, digrii kijibaa tarrisuun beekaa of taasisuu kajeelan. Duris ittiin nama sobuu fi beekaa of fakkeessuuf walitti qabatan malee daree seenanii barnoota fudhatuun kan argatan akka hin tahiin gochaan isaaniituu ragaa irratti baha. Barnootni hin barbaachisu jechuu miti. Kan baratamu garuu beekumsaaf tahuu dhabee maqaa fi fakkeessiif qofa tahuu isaatu taajjaba uuma. Hawaasa kamuu keessatti kan ofitti farroomu jira. Kan gabroomfataaf jilbeenfatu, ofirraa diina caalsifatu, kan har’aa qofa malee bor hin ilaalee, kan ummataa hafee maatii isaafuu hin yaadne kan durii irra bara Wayyaanee heddummaate. Raata’aa fi kan gad-aantummaan itti bule, dhugaa itti fakkaatee ololaa fi seenaa kijibaa gabroomfataan of dagate, of tahee mul’atuu irra gabroomfataa fakkaatee argamuu akka filatus ifatti mul’ata. Kanneen akka dhala namaatti yaadan, walabummaa fi bilisummaan jiraachuun mirga tahuu beekan, mirga irraa hir’ifame qabsoon guuttatuuf wayta sosso’an, kanneen gooftaa isaanii fakkaatanii jiraatuu filatan, gabrummaa fudhatuu irraa, tuffii fi salphina jalaa of baasuuf warraaquu lagatu. Kun seenaa kolonii hedduu keessatti mul’ateera. Kanneen akkanaa wayta gabroomfatan mo’ametti dachiitu ittiin gara gala. Hiree argameen kanneen gooftolee isaanii waliin baqatuu danda’an, hanga har’aatti seenaa xuraawaa hojjataniin abaaraman. Ilmaan isaanii seenaa xuraawaa abbootii isaanii dhaalanis har’allee mataa ol qabatanii jiraachuu hin dandeenye. Biyya itti baqatanittis lammii 2ffaatti ilaalamuu jalaa hin baane. Abbootiin isaanii ofiif xiqqaatanii ilmaan isaanii xiqqeenya dhaalsisan. Tuffii har’a irra gahaa jiruuf abbootiin sababa tahan. Seenaa gantoota ummataa hundaatu akkana. Seenaan sirna gabroomfataa irraa dubbifamu kun har’allee Oromoo keessa jira. Wayyaanee lolla jedhanii dhaadataa manaa bahanii hanga dhaadatan gahuu dadhabuu irraa booji’amanii Wayyaaneef loluu fudhatuu dhaan ummata isaanii irratti duuluu murteeffatantu diina irra qabsoo bilisummaa Oromoo irraan miidhaa hin tuffatamne geessisan. Ilmaan guddifachaa Wayyaanee harma hodhuun guddatanis miidhaan geessisanii fi geessisaa jiran laayyootti hin ilaalamu. Kanneentu qe’ee abbaa isaanii fi ummata isaaniitti diina qajeelcha. Diinda dura bu’anii karaa agarsiisuun akeeka isaanii kan milkeessan kanneen akkanaa ti. Ergamtootni ajjeesuu ajjeesisuu, hidhuu fi hiisisuu keessatti qooda ol aanaa kennanis hanga dirqama itti kenname guutanitti aangoo bubuutuu fi garaa isaanii guuttatuun akka jiraatantu haayyamameef. Kanaaf fakkeenya duraa kan tahu OPDO dha. Oromoon sodaataa, doofaa fi jilbeenfataa akka isaanii itti fakkaatee kanneen diinaan olitti Oromoo irratti bookkisanii fi dhaadatan guyyaa dirqama isaanii akka barbaachisaa tahetti bahatuu dadhabanitti kan gataman tahuu OPDO irra kan gahaa turee fi jiru irraa arguutu danda’ama. Kan yeroon shira Wayyaanee hubatuun irraa fagaatan, akkasumaa shira diinaa irratti dammaqanii ummataaf falman keessa jiraatuun kan hin haalamne tahus waggoota kurnootaan lakkaa’amu keessatti illee shirri diinaa galuufii didee kan ummata isaanii irratti labsii du’aa fi dhumaatii dabarsuuf harka ol kaasan mul’atuun ummata Oromoo qofa osoo hin taane alagaa fi gooftolii isaan biratti osoo hin hafiin isaan taajjabsiise. Nyaara haaddattee, safuu fi hooda hin beeknee waan tahaniif garuu itti hin dhaga’amu. Hangamuu jireenyaa fi aangoof bololuun jiraatullee, xiqqoo cancala itti gochuu dhabuun dhuguma taajjabsiisa. Kanneen akkanaa ummata biratti kan namoomaa bahan, lubbuun keessa jirtiif munyuuqan, kan jiraatti du’an, reeffa sosso’oo tahuutti hubatamu. Ilmaan isaanii jalatti ajjeefaman illee homaatuu kan hin dubbanne, “tarkaanfii sirrii fudhatan” jechuun eebbisu herrega namaa keessa seensisuun akkamiin danda’ama? Ofiif wallaalanii ummatas akka wallaalaatti ilaaluun of xiqqeessuu taha. Keessumaa dhaloota har’aa ija duriin ilaaluun salphinaaf of afeeruu dha. Ummatni Oromoo waggoota dheeraaf bilisummaa isaaf qabsaawe. Walabummaa biyya isaatiif dhiiga isaa dhangalaase. Wareegama baaseen qabsoo isaa sadarkaa har’a irra jiruun gahe. Kun boodatti deebi’a jedhee kan yaadu ykn boodatti deebisuuf kan ifaaju, kan garaaf buluu fi dantaan isaa jalaa cittu qofa. Walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa ummata Oromoo hanqisuun gonkumaa hin danda’amu. Galatni kan ilmaan Oromoo fi qabsaawota bilisummaa haa tahu! Kanneen eenyummaa isaanii beekan, bilisummaa fi walabummaan maal akka tahe hubatan miliyoonotaan diinaan kokkee wal qabaa jiran. Kanneen hin barihu sehuun gateettii ummataatti ol bahanii jireenya isaanii guuttataa turan aduun itti dhiteetti. Bakka Wayyaanee of buusuun ummata Oromoo gabrummsuu fi cunqursuuf yaaduunis ilaalcha dullacha sirreeffamuu qabu dha.


Kan Dhufu To’atuuf Kan Dabre Beekuu Feesisa.

Baarentuu gadaa Irraa// Beekaa, hayyuu ykn qaroo akka hin jenneef kan isaan ummatootatti himan, barsiisuuf yaalan, fudhachiisuuf tattaafatan dogoggora kaleessaa kan hin sirreessine ykn hin dhabamsiisne tahe.Dogoggora sirreessuu irra sirrii akka tahetti akka fudhatamuuf dhidhiibuun ammoo yakkatti ilaalamuu qaba.Yakkasi. Fudhatama rakasaa fi hundee hin qabneef, akkasumas deggersa lubbuu hin dheeranneef jedhanii dhugaa mul’ataa fi qabatamaa irra ejjatanii dhara jechootaan daboolanii dhiheessuun har’aaf haa fakkaatu malee bor itti qaanfatama. Mataa gadi nama qabachiisa, oolee haa bulu malee ittis nama gaafachiisa. Akka ummataattis tahe matayyaatti kan keessa dabranii fi keessa jiran gilgaallatuun yo danda’ame qofa, egeree kan miidhagfatuun danda’amu. Kan kaleessa keessa turame dagatuun kan har’aa wallaaluutti geessa. Kan har’aa wallaaluun kan borii beekuu ykn dhuunfatuu irratti rakkoo uuma. Kanaafi beektonni “Seenaa dabre kan beeke kan amma keessa jiruu fi kan fuula duraa to’atuu ykn beekuu danda’a”kan jedhaniif.Maaltu ture? Maal kanraawwatame? Maal raawwachuu ykn guuttachuu barbaanna?isa jedhuuf deebiin gahaa argamsiisuufseenaa ofii beekuu irraa eegala. Kan seenaa isaa hin beekne galii isaa beekuu hin danda’u. Galiin seenaa dagatuun karoorfamus dogoggora kan uumu qofa osoo hin taane kufaatiitti geessa. Rakkoo siyaasaa Itophiyaan itti hammacamaa jirtuuf dhabamuun mirga dimokraasii sababa isa duraa ti. Wal qixxummaan ummatoota gidduu dhugoomuu dhabuunis hundee rakkoo biyyattii waliin dhalatee waliin dulloome dha. Akeekaa fi yaada qaban irratti gurmaa’uun, yaada ofii walaba tahanii ibsatuu fi dubbatuun ugguramuun, rakkina bittootaan uumame furmaata hin argatiin jiru akka tahetti itti fufee jira. Kun hundi walitti eda’amee jeequmsa siyaasaa, hiyyummaa, beela, boodatti hafummaa dagaagse.Itophiyaan tarree biyyoota hiyyeeyyii keessaa akka hin baane taasise. Itophiyaan biyya beelaa fi deegaa, bodatti hafummaan keessatti dagaage tahuu irraa addunyaan akka fakkeenyaatti eerga moggaafamtee xiqqaatu mootummoota sadii dhaqqabamee jira. Walakkaa jaarraa dabre keessatti mootummaan Wayyaanee/TPLF mootummaa 3ffaa tahuu isaa ti. Hamaan kanneen wal duraa duuba dhufan hundi kufaatii dabre irraa kan hin baranne tahuu isaanii ti. Haaraan aangootti ol bahu kan isa duraa balaaleffatuu irra dabree jijjiirama mul’ataa agarsiisuuf kan hin hojjatne tahuu dha kan ummatootaan beekamu. Afaaniin balaaleffataa ykn badii tureef kan dabre gaafatamaa taasisuun kan ammaa gaarii ykn dhimmaa akka hin taasisne ummatoota hundatuhubata. Maalummaa mootummaakan ibsu dalagaa isaa malee balaaleffannaa dhageessisu miti. Mirga dimokraasii ummatootaa fi nam-tokkee afaaniin kabajuu dhaan Wayyaaneen dorgomaa hin qabu. Osoo ololaan badhaadhinaa fi guddina argamsiisuun, of gahanii osoo hin hagabiin jiraatuunni danda’ama tahee kan Wayyaaneen duratti badhaafamu hin jiru. Akka ololaa fi balaaleffannaa Wayyaaneetti, dimokraasiif falmuu fi kabajuu dhaan Wayyaanee kangahu hin jiru. Beektotni ilmaan ummatootaa kan ummatoota isaaniif dhimman buufata qorannoo “Ma’ikelaawii” jedhamu keessatti hammeenyi suukanneessaa irratti raawwatame kumootaan lakkaa’aman. Dhiirri mana hidhaa Gaannama lafa irraa jedhamuu danda’u keessatti kolaafame, laamsha’e, sammuun joore, akkanuma kumootaan lakkaa’aman. Dhalaan itti taphatan, fannisanii tuman, qalbii fi qaamaan cabsan lakkoobsaan kaa’uun hin danda’amu. Dhala namaa lammii kiyya jedhan irratti hammeenyi kun maaf raawwatame? kan jedhuuf deebiin gabaabaa akka mootummaan barbaadetti jala deemuu diduu irraa ti. Hundaan olitti kanneen hammeenya suukanneessaa akkanaa raawwatan seeraan kan hin gaafatamne tahuu dha kan gaddisiisu. Zamana Wayyaanee kanneen hammeenya raawwatan gochaa isaaniin boonu irra dabranii kan aangootti ol baafaman, muudaman tahuun ammoo Itophiyaan biyya seeraan bultu osoo hin taane fedhaa fi haayyama garee ykn murna aangoo qabateen kan bulfamtu tahuu haala hin shakkisiisneen mirkaneessa. Baacoon baacoo caaluu fi tuffii ummatootaaf qaban kan addeessu ammoo bara Dargii malee bara Wayyaanee homtuu kan keessatti hin raawwatamne fakkeessanii, maa’iikalaawiicufne!jedhanii lallaba kijibaa lallabuu isaanii ti. Mootummaan Wayyaanee mootummaa isa dura ture hammeenya “Maa’ikelaawiitti” raawwate qofaan osoo hin taane farra wal qixxummaa tahuu isatiinis yakkamaa taasisa. Dargii yakkuun qofti Wayyaanee/TPLF haqa qabeessa hin taasisu. Dalagaa isaatu ilaalama. Dimokraasii lallabaa farra dimokraasii tahuun miidhaan ummatoota irra geessifame kan Dargii ol malee gadi hin tahu. Wal qixxummaan haalamee murni gabaabaa waan hunda irratti murteessaa fi waan hunda dhuunfatuun irratti ajajaa of taasisuun,kan bara Dargii dachaa hedduun caala. Siyaasaa irratti abbaan Wayyaanee dha. Dinagdee biyyatti kan dhuunfatee jiru Wayyaanee tahuu ragaaleen agarsiisan gahaa tii oli. Saaminsa adeemsifamuun alatti imaammata hordofamaa ture gadi faginaan yoo ilaalame kan dhaloota ummatoota cunqurfamoo, ummataa fi biyyaaf akka hin yaadne taasisee ofittummaa babal’ise akka tahe irraa hubatama. Imaammatni kun naannoo bittootaa kan hin ilaalle akka tahe beekamuu qaba. Har’a Tigraayin alatti bulchiinsa mootummaa naannoo gara garaa keessatti ofittummaa daangaa dabretu haa tahu jedhamee babal’ifamuu irraa “anaaf”kan jedhu baay’atee argama. Saba kiyyaaf, biyya kiyyaaf kan jedhu hin danatu. Kun ammoo “Hojjattee duroomuu ykn akka afaan Wayyaaneetti miliyoonara” tahuu dandeessa kan jedhuun dorgommii kijibaa uumame keessaa madda. Kijiba tahuu irraas hojjatee, duroome gadi bahuu hin dandeenye. Kan isaan foddaa Televiziyoonaan agarsiisanis tahe badhaasan, takkaan takkee dhamaasuu hedduun kan dabre irra wayyoomina agarsiise dha. Har’a kunneen badhaafamaa turan wayyabni bakka turanii lafa dhiitu ykn bakka duraaniitti deebi’anii jiran. Hojjatanii argatuu fi duroomuuf mirgi ummatootaa fi dhala namaa kabajamuu qaba. Bakka mirgi dimokraasii hin jirretti duroominni kan hannaa fi saaminsaan argamu dha. Sirna wayyaanee keessatti maqaa daandii, bishaan, ibsaa, mana yaalaa fi tajaajiloota bu’uuraa uummataaf jedhamanii qabeenya biyyatiin qabdu, gargaarsaa fi liqii biyya alaa biliyoonoota dhibbaan biyyoota lixaa fi bahaa kanneen akka Chaayinaarraa argamus yoo fudhanne; kan hojjetamee fi maallaqani itti dhangalahaa turee fi jiru amma samii fi lafaa walirraa fagaata. Uummanni maqaa isaatin liqeeffatame, maqaa isaatin kadhatame daandii hin arganne, bishaa akkasi, ibsaa hin beeku, kilnika fayyaa isaa itti eeggatu hin arganne. Dhugaan har’a Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiru kan argisiisu mootummaan Wayyaanee /EPRDF Dargii abaaraa jirurraa karaa kamiinuu fagoo hin jiru. Inni hojjetame jedhamu mataan isaatuu daandii yoo ta’e, fuunduraa yoo hojjetamu duubaa buqqa’aa, diigamaa deema. Mana barsuumsaa fi kilnika yoo ta’e osoo hojjetamee tajaajila kennuu hin eegalani dhodhaawaa fi baaxii isaa bubbeen fudhatee barattootaa fi ogeessoota fayyaa irratti jiga. Bishaan ujummoon diriirfamee osoo bishaan keessa hin darabin waggoonni 7 fi 8 darbanii biyyeen nyaatamee hojiin ala ta’a. Ibsaansi har’a boru argfattu osoo jedhamuu utuban dhaabbate akka dhaabbateetti hafaa, bakka gariitti jijjigaa, waggoonni 27 darbaniiru. Bakka baayyeetti ammo osoo hin hojjetamin hojjetame jedhamees qarshiin biliyoonaan lakkaawwamu nyaatamee hafeera, kanneen akka warshaalee sukkaaraa bilioonni 200 ol itti kasaarame ykn itti nyaatame fakeenya guddaadha. Walumaa galatti egaa hojettanii jiruu ofii fi kan uummata ofii foyyessuu keessatti DorgommiinWayyaaneen uume kan loogummaa fi shiraan xaxame waan ta’eef hannaa fi saamichaan of duroomsuun hojii ijoo ta’ee ifatti dhimma itti bahamaa jira. Sirna kana keessatti Obboleessa deegsuun ofiif duroomuun, lammii ofii gowwoomsuun badhaadhuu, qotee bulaa lafa isaa irraa buqqaasuun of duroomsuu dha kan baratame. Kontraaktarri karaa, hospitaala, bishaan, mana barumsaas haa tahu kan biraa hojjachuuf kontraata fudhatu maallaqa nyaatuu malee isaa hojjatee xumuruun gabaasuu hin mul’atu.Maallaqa nyaateefis hin gaafatamu.Baajata daandiif, bishaaniif, ibsaaf, mana yaalaaf fi KKFF irraa hatuun dantaa ofii irra oolfachuu dha kan Tigraayiin alatti babal’fame. Balaa Kanaanis projektiin bishaanii, mana barumsaas , fayyaa fi kanneen biroo akka calqbamnitti hafanii uummanni guyyuu himachaa oola. Egaa Dhugaa qabatamaa ummatootaan beekamu kana haaluun waan hin danda’amneef mootummaan Wayyaanee/TPLF amanee fudhatuuf dirqameera. Mootummaan hattummaa isaa amane, deegaa fi hiyyummaaf sababa tahuu fudhate, bulchiinsa haqaa argamsiisuu kan hin dandeenye tahuu ofirratti ragaa bahe, badii turee fi jiru kan sirreessuu danda’u ana qofa jedhee falmaa seenuun ummatootatuffatuu dha.Ofis sobaa jira. Mootummaan Wayyaanee/TPLF bifa kamiinuu Impaayera Itophiyaa keessatti jijjiirama ummatootni gaafatan, barbaadanii fi fedhan argamsiisuu hin danda’u. Akeekaa fi kaayyoo isaatu isaaf hin haayyamu. Maddi galii isaa waan gu’uuf dura dhaabbata malee hin deggeru. Waan taheef kan ummatootaaf hafee jiru qabsoo itti jiru bakkaan gahuuf warraaquu qofa. Waadaan tarrifamaa jiru kan kijibaa hojiin hin agarsiifamne, kan yeroo ittiin bitatuuf tarrifamu tahuu qalbifatamuu qaba. Shiroota olitti tarrifamanii alatti ummatootni addatti ammoo ummatni Oromoon daldala siyaasaa maqaa Oromoon geggeeffamaa jiruhubatuun irraa eegama. Maqaa Oromoo qabatanii ykn maxxanfatanii Masaraa seenuun ummataaf faaydaa hanga hin argamsiisnetti maqaa qofa hafa. Maqaa Itophiyaatiin kan aangootti fidame, tiksuufis waadaa seene ammoo dantaa Oromoo irra ejjatuun waadaa seene guutuu irraa boodatti hin deebi’u. Kanaaf ragaan muummicha ministeraa haaraa Dr. Abiyyi gaafa muudama isaa haasaa godhe keessatti tuqeera. Kan kaleessaa ykn seenaa dabre kaasuu dhaan falmatuun barbaachisaa miti jechuun dubbate. Kun eenyuuf akka akeekame hubatuun rakkisaa hin tahu. Gama biraan ammoo seenaa waggoota dheeraa tarrisuun mooraa barbaadutti ummatoota dachaasuuf isaa yaaluu dhaga’ameera. Kun hundi garuu furmaata akka hin taane ifaa dha. Gama biraan muummichi ministeraa kun Baalee Roobeetti haasaa ummata Oromoo naannoof taasiseen “Diinni Oromoo mohee hin beeku Baandaatu moosise malee” jechuunis dubbateera. Akkuma beekamu baandaa jechuun nama ummata isaa qofa osoo hin taane ofis ganee diina ummata isaa waliin hiriiruun miidhaa dhaqqabsiisu dha. Qabsoo Oromoo keessatti baandaan/gantuun miidhaan qabsoo bilisummaa fi ummata Oromoo irraan geessisaa turanii fi geessisaa jirankan diinaan olitti herregama. Cubbuu ummata ofii irratti dalagamu keessatti qoodni jaarmayaan isaan hogganamuu maali?isa jedhuuf abbaan dhimmi ilaallatu deebii itti kennuun irraa eegama.


– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee Kutaa Kudhatorbaffaa Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUOn – OPDOn) walgahii Koree Jiddugaleessaa irratti taasiseen, ji’oota muraasa dura murtiilee fi ejjannoolee adda addaa dabrsee akka ture ni yaadatama. Isaan kana keessaa inni tokko jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uuf akka deemu dha. Kanuma wajjin walqabatee natti fakkaata, Addi Dimokraatawa Oromoo (ADOn) mootummaa Itoophiyaa wajjin marii godheee amma biyyatti galuuf akka jiru himamaa jira. Barreeffama kutaa kanaa keessatti dhimma marii mormitootaa laalchisee yaada kiyya dhiheessuun barbaada. Mormitoota wajjin haasawuuf karoorfachuun Mootummaa Itoophiyaa shiraaf moo dhugumatti araara barbaadee ti? Dhimma kanarratti yaada koo osoo hin ibsin dura, waan na ajaa’ibu tokkon mee adeemsa Muummicha Ministeerotaa (MM) Dr Abiyyi laalchisee waan tokko jechuun fedha. Akkuma beekamu erga akka MMtti filatame kunoo torban sagal ta’ee jira. Erga sanaa kaasee biyya keessa fi biyya alaas deemaa jira. Adeemsa kana keessatti bu’aan argames jiraachuu mala; ani hin beeku. Biyya alaa deemuun isaa kaayyoo guddaan lammiilee hidhaman hiiksisuuf jedhama. Isaan kana keessaa tokko kan ta’e immoo Alaamuddiini dha. Namoota hidhaman hiiksisuuf yaalii godhuun waan deeggaramuu qabu ta’ee; garuu osoo kan biyya keessaa ammallee manoota hidhaa biyyattii sanaa keessatti dararamaa jiranuu; ittdabalmaanis kan biroo hidhamaa jiranuu, isaan kana hiiksisuu dadhabee; isaanirra dabree gara biyya alaa deemuun maaliif barbaachise? Dursee lammiileen biyya keessatti hidaman maaliif hiikamuu dadhaban? MM dhugumatti lammiileedhaaf quuqame moo fakkeessee ergama biraa bakkaan gahuufi? Lammiileen ishii hidhamuun, Itoophiyaan hidhamuu ishii ti jedhee haasa’aa jira. Oromoon mana hidhaa keessatti dararamaa jiran lammiilee biyyattii tanaa tii miti jechuu dhaa ree? Yeroo maqaa Labsii Yeroo Muddamaatiin (LYMtiin) ammallee Komaand Poostiin akka barbaadetti biyyattii sana unkuraa jirutti; yeroo uummatni Oromoo lakkoofsaan miliyoonatti dhiyaatan Naannoo Sumaaleerraa buqqifamanii, ammallee rakkachaa jiranitti; yeroo uummatni keenya har’allee nagaa fi tasgabbii dhabee jirutti; yeroo rakkoon Laga Danbii furmaata barbaadaa jirutti; isa kana hundaa dagachuudhaan ykn dursa kennuufii dhiisee; waayeen Alaamuddiin isa cinqee dhimma kanatti xiyyeeffachuun maaliifi? Alaamuddiin kan qabeenya Oromiyaa saamaa jiru; kan naannooleen akka summiidhaan badan godhaa jiru; kan Oromoon akka dhukkubaaf saaxilamu taasise; kan silaa yakkaan seeratti dhiyaatee murtiin kennamuufii qabu kanaaf dhiphatee; isa hiiksisuuf asi fi achi deemuun isaa maaliifi? Akkuma beekamu hidhamtoota biyyattii sanaa keessaa dhibbantaa sadddeettamaa (80%) ol Oromoota. Isaan kana keessatti Qeerroo kumaatamatu argamu. Qeerroon Oromoo immoo falmii cimaa godhee; wareegama ulfaataas kaffalee; OPDOnillee hirriibarraa dammaqxee sadarkaa kanarra akka geessu kan taasise dha; jaarmayaa ADWUI keessatti bakkee furtuu ta’e akka qabdu kan godhe dha. MM Dr Abiyyis kan taayitaa guddaa kanaan isa gahe sochii uummata Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo ti. Akka inni himachaa jirutti, Mootii Itoophiyaa torbaffaa akka ta’uuf deemu hawwii fi abjuun isaa akka milkaa’u kan taasise sochii uummata Oromoo ti. Maarree, waaffalli uummata kanaa dhimmi isaa dagatamee hafuu dhaa? Egaa, waayee MM kanuma jechuudhaan, gara mata duree barreeffama kutaa kanaatti deebi’uudhaaf, akkuman kanaan durallee barreeffama kutaa kudhashanaffaa keessatti ibsuu yaale, ani akka natti fakkaatutti ykn tilmaamutti mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin nan haasa’a jechuun isaa dhugumatti araara dhugaa buusee, jijjiirama fiduuf osoo hin taane, shiratu duuba jira jedheen yaada. Osoo dhugumatti araara biyyoolessaa (national reconciliation) fi jijjiirama sirnaatiif ce’umsa (transition to regime change) uumuu kan barbaadu ta’ee, mormitoota hundaa bakkee qaamni sadaffaan walaba ta’e tokko argamutti affeeree wajjin mar’ii godhuutu isarra ture. Kana godhuu dhiisee tokko tokkoon keessaa luqqisuu filate. Dhugaa dha, jaarmayootni mormitootaa amma jiran hundi isaaniituu kaayyoo fi galii adda addaa qabu. Kuun warra bilisummaa fi walabummaa sabootaatiif qabsaa’an; kuun kan biyyattii sana diimookraatessinee gaafii uummataa deebisuu dandeenya jedhan; kuun immoo kan sirna durii sanallee deebisuu barbaadan jiru. Isaan kana hundaa bakka tokotti yaamanii marii godhuun baay’ee rakkisaa akka ta’u hubachuun nama hin dhibu. Kanaaf, tarii warra xinnoo kaayyoodhaan isaanitti dhiyaatan jechuun warra Itoophiyaa tana diimookraatessuu barbaadani fi walabummaa sabootaa hin feene dursanii mariif affeeruu barbaadu ta’a. Yoo karaa kanaan laalame, sadarkaa sadarkaadhaan deemuun barbaachisaa ta’uu mala. Kanaaf, jaarmayoota xixiqqoo kan akka ADO kana dura haasofsiisuu barbaadu. Haa ta’u malee, adeemsi akkanaa kun akka laalcha kiyyaatitti, gaaga’ama qaba. Jaarmayoota waldura dhaabsisuu danda’a. Humna mormitootaas gara gara hiruuf carraa uuma. Tokkummaa fi tumsi jaarmayoota mormitootaa akka hin milkoofne taasisa. Walduradhaabbnnaan jaarmayootaa immoo rakkoo ta’ee uummattootatti ce’uu danda’a. Akkuma midiyaalee hawaasaa (social media)rratti argamaa jiru, akka fakkeenyaatitti yoo fudhannee, ADO fi warra Ginbot 7 jidduu wal hamachuun akka mul’achaa jiru fi rakkoon kun akka uummat bira gahullee taasisuuf, ADOn saba Amaaraa gane waan jedhamu faatu dhagahamaa jira. Akkuman dursee ibsuu yaale, kun humnoota mormitootaa faffacaasa; Wayyaaneen/Mootummaan Itoophiyaa isa kana barbaadu. Kanaafan kun gaaga’ama qaba jedhe. Shira Wayyaanee/Mootummaa Itoophiyaa kana dura dhaabbachuuf maaltu godhamuu qaba? Rakkoon biyyattii sanaa kan Foormulaa Heerragaatiin (mathematical formula) furmaata argatuu miti. Rakkooleen biyyattii tanaa jaarraa tokkoo ol hidda baasanii waan as gahaniif, baay’ee walxaxaa dha. Isa kana keessatti gaafiin Oromoos deebii argachuun isaa baay’ee rakkisaa akka ta’u namuu waan hubatu natti fakkaata. Haa ta’u malee, Qabsoon Bilisummaa Oromoo tun akka fuulduratti achi siqxu maaltu godhamuu qaba? Gaafii kanaa fi isa mata duree lammaffaarratti ka’eef deebii ta’uu danda’a jedhee yaadu barreeffama kutaa itti’aanu keessatti yaada qabadheen dhiyaadha. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa! Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee Kutaa Kudhajahaffaa Akkuma beekamu Afaan Oromoo utubaalee (pillars) sadeen Oromummaa (Afaan, Aadaa fi Seenaa Oromoo) keessa isa tokko fi hangafa dha. Injfannoolee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga har’aatti galmeesse keessaa inni guddaan tokko immoo Qubee Afaan Oromoo ti. Qubeen mallattoo eenyummaa keenyaa ti jechuu ni danda’ama. Dhalootni Oromoo kan har’a diina jilbiifachiisaa jiru kunillee Qubee kanaan yaamama. Qubeen mallattoo bilisummaa ti yoo jedhamellee dhara hin ta’u. Sababa kanaaf Qubeen diinota keenyatti dhukkuba mataa isaanitti taatee; ishii balleessanii qubee Saabaatiin bakke buusuuf hawwu. Qubeen Saabaa ykn Gi’izii Afaan Oromoo barreessuuf akka hin tolle itti himamus, dhugaa kana amananii hin fudhatan. Haa ta’u malee, isaan fudhatanis dhiisanis, waan nuuf ta’u nutu murteeffata malee namni biraa kana nuuf godhuuf mirga hin qabu. Kanaafuu, mallattoo keenya kana tikfachuun, kunuunsuu fi guddisuun dirqama Oromummaa ti. Afaan Oromoo waggoota 27 dabran kana keessatti akka guddachuu qabutti guddatee jiraa? Gaafii akka mata dureetti ka’e kanaaf, akka yaada fi ilaalcha kiyyaatitti, deebii kennuu osoo hin yaalin dura, barreeffama kutaa kanaa keessatti waayee Afaan Oromoo waanan kaaseef sababaalee adda addaan qaba. Akkan dhimma kanatti xiyyeeffadhu kan na taasise immoo “YUNIVARSITII SALAALEE” kan jedhu mallattoo (logo) tokko akka tasaa Face Book irratti argeen ture. Mallattoon kun wixinee (draft) ta’uu ykn isa xumuraa (final) ta’uu isaa waanan quba qabu hin jiru. Rakkoolee gurduddoo osoo qabnuu dhimma kana akka waan guddaatti laalee dubbii oo’isuufis miti. Haa ta’u malee, dubbiin tokko waan salphaa dha ykn xiqqaa dha jennee yoo bira dabarre, booda rakkoo guddaa ta’ee as bahuu mala. Kanaafan dhimma kana waayee Afaan Oromoo wajjin walqabsiisee kaasuu barbaade. Dhimmoota isa kana wajjin walfakkaatan gara boodaan ittideebi’a. Amma gara gaafii mata dureetitti deebi’uuf, sadarkaan Afaan Oromoo har’a irra jiru gammachiisaa fi boonsaa ta’ulle; Afaan kun waggoota 27 keessatti akka guddachuu qabutti waan guddate natti hin fakkaatu. Dhugaa dha, Oromiyaa keessatti Afaan barumsaa fi Afaan hojii ta’ee jira. Garuu karaa adda addaatiin yoo laalame, dhiibaan akka irra jiru hubachuun waan nama rakkisuu miti. Tokkoffaa, dhiibbaa alagaatu jira. Akkuma jedhame, Afaan Oromoo eenymmaa Oromoo fi Qubeen immoo mallattoo bilisummaa waan ta’aniif, isaan kun diina fi alagaa hin gammachiisan. Kanaaf, kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan; dhoksaanis ta’ee ifatti Afaan keenya akka hin guddannee fi dagaagne shirri irratti hojjetama. Lammaffaa, dhugaa haa dubbannu yoo jenne, Afaan Oromoo har’a abbaa hin qabu. Yoon akkana jedhu Mootummaan Naannoo Oromiyaallee dhugumatti Afaan kana guddisuuf waan ciminaan irratti hojjete ykn hojjetu natti hin fakkaatu. Qubee mallattoo keenyaa kanallee mudaa itti uumuuf, wanti hojjetamaa ture yaadannoo yeroo dhihoo ti. Tartiiba qubee ni jijjiirra jedhanii akka yaalii godhaa turan; garuu mormii fi sochii cimaadhaan dirqifamanii akka waan kana dhaaban ni yaadatama. Kuni kan agarsiisu Afaan Oromootiif dantaa akka hin qabne dha. Afaan kun akka sirriitti guddatu silaa bajata guddaatu kennameefii, irratti hojjetamuu qaba ture. Kana godhuun hafee, Afaanuma kana qulqulleessuuf tattaaffiin waan godhame hin fakkaatu. Bakke tokko tokkotti Afaan kun biyyuma isaa Oromiyaa keessatti akka dhukatullee taasifamaa jira. Isa kanaaf fakkeenyota tokko tokko boodarra kaasuun yaala. Walumaagalatti yoo laalame, Afaan Oromoo akka guddachuu qabutti hin guddanne. Waggootni 27 dheeraa dha umrii dargaggeessa tokkoo ti. Afaan kenya garuu ammallee daa’ima jechuu ni danda’ama. Afaan Oromoo biyya isaa Oromiyaa keessatti dursa argachuun dirqama Akka hawwamuu fi dubbatamaa jirutti, Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta’uu qabuu dha. Kuni immoo hawwii Oromoo hundaa ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Haa ta’u malee, hawwiin kun akkuma jirutti ta’ee; wanti dagatamuu hin qabne tokko, Afaan Oromoo Oromiyaa biyya isaa keessattuu Afaan biyyaa ta’ee guutumaa guutuutti mula’chuu hin dandeenye. Mootummaa Naannoo Oromiyaa keessattuu idleedhaan (formally) Afaan hojii haa ta’u malee, waajjiraalee hundaa keessattuu Afaan kun olaantummaa qabaa? Waajjiraalee fi dhaabbattootni (institutions) adda addaa Afaan kanaan sirriitti hojjetuu? Afaan kana calaqqisuu, mul’isuu? Maqaaleen daldalaa (business), dhaabbilee barnootaa, hoteelaa, mana nyaataa fi dhugaatii, mana bashannanaa fi kkf hunduu Afaan kanaan barreeffamanii jiruu? Yoo barreeffamanii ta’e immoo sirnaan barreeffamanii jiruu? Fakkeenyaaf maqaaleen dhaabbilee barnootaa (educational institutions) kan akka Yunivarsitilee Oromiyaa Afaan kanaan mul’atuu? Gaafii bay’ee asitti tarreessuurra mee fakkenyota muraasa ta’an tokko tokkon tuttuquu yaala. Yunivarsitiilee Oromiyaa yoo laalle, Yunivarsitii Amboorraa kan hafan hunduu Afaan Alagaa malee kan keenyaa hin mul’isan; yoo mul’isanillee baay’ee xiqqaatee fi dhokatee mul’ata. Kuni maaliif ta’e? Yunivarsitiilee kanatu Oromiyaa ala jiru moo isaan kun qabeenya Oromiyaatii miti? Afaan kanatti fayyadamuun qaanii ta’e moo tuffii Afaan kanaa qabanii dha? Afaan kana dhoksuun eenyummaa Oromoo dhoksuu dhaa bar!! Eenyummaan keenya biyyuma Abbaa keenyaa keessatti dhokataa? Dhimmi kun salphaa ykn laayyoo fakkaata malee dhimma guddaa dha. Kanaaf hubatamuu qaba. Dhumarratti, guddinni Afaan Oromoo guddina hawaasa keenyaa ti; guddina biyyaa fi saba keenyaa ti. Afaan kana guddisuun qaama Qabsoo Bilisummaa Oromoo waan ta’eef, guddina Afaanichaa kanarrattis ciminaan hojjechuun dirqama Oromummaa ti. Afaan keenya Afaan Federaalaa akka ta’u hawwuu dura, mee biyyuma isaa keessattuu xiyyeeffannaa haa argatu. Wanti sirraa’uu qaban haa sirraa’an. Afaan keenya Oromiyaa keessatti dursa argachuu fi guddatee ifaa ifatti barreeffamuu qaba. Yeroon Afaan keenya keessatti dhokatu dabree jira. Mqaaleen daldalaas ta’ee kamiiyyuu dursanii Afaan kanaan barreeffamuu qabu. Waajjiraaleee Oromiyaa keessattis Afaan keenya qulqullinaan ittfayyadamuu qaba. Yeroon Afaan keenya xureessinuu fi dhoksinu dabruu qaba. Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa!


Barreeffama kana ilmi Oromoo kamuu dubbisuu qaba! Haqa Oromoon waggoota dheeraaf dheebotaa ture barruu gadii kanarraa nii argattu. Du’a Jaal/Baaroo Tumsaa, Jaal/ Badhoo Dachaas, fi akkamitti akka Waraanni kuma 20 ol WBO irraa dhume? Mooraa Huursootti oromoonni kuma afurtama ta’an akkamitti dararaman? ABO maaltu hanga har’aa quucarse? Obbo Leencoo Lataa qabsoo Oromoo hanga fayyadan moo hanga miidhantu caalaa? ABO kaleessa leellisan har’a maaf jibbani? Kunooti ======== Faana Tokko hin Tollee Waaqwayyaa Namootiin Seenaa qabsoo Oromoo keessatti Oromoonni dammaqiinsa gahaan qabsoo Oromoof if kennanii wareega kafalan hedduu dha, wareegama lubbuu, qabeenya, yeroo, qaamaa fi kkf baasuun qabsoo saba Oromoo haala amma irra jirruun gahanii jiru. Kana keessatti seenaa tokko qofaan kaasuu barbaada. Innis “faana Obbo Leencoo Lataati” Obbo Leencoon akkuma qabsaawota kaamuu Oromoof qabsaawuun isaanii wal nama hin gaafachiisu. Ammo deemsa qabsoo keessatti “Faana ykn Dhaabbiin” isaan irra deeman bifa lama qaba. Gara tokkoon saba Oromoof bu’aa buusanii turan yoo jenne gara biraan ammo bakkuma deemanii gadi eejjetan maraitti rakkoo umuu fi badiilee godaannisi isaa bara irraa baratti kan ummata Oromoo miidhu dalaganii jiru ykn qabu. Barruu bifa gabaabaa kana keessa waan tolchan jennu irra faanni Obbo Leencoo dhaa bakkatti badii saba Oromoo irra geessise keessaa hamma xiqqaa tokko caqafna. 1. Dhalachuu IFLO fi Lola ABO Jidduu ture (Badii 1ffaa) Seenaa Qabsoo Oromoo keessatti qabsoon hidhannoo fi siyaasaan qindaayee mirga ummata Oromoo falmuu kan jalqabe ABO ta’uu wal nama hin haalchisu. Dirree Baha Oromiyaa keessatti Bara 1974 qabsoo hidhannoon yeroo eegaletti qabsaawoti qaqqaallii kanneen akka Elemoo Qilxuu, Jaarraa Abbaa Gadaa Mul’isi, Baaroo Tumsaa fi Badhoo Dachaasaa hedduu maqaa dhahuu kan dandayamuun haala akkaan hamtuu keessatti hidhannoon sirna gabroomsaa mootummaa Amaaraa yerosii dura gootummaan dhaabbataa turan, gootan qaqaallii kun naamusaa fi sansakkaa qabsoon tokko barbaachisuun taliigamanii wayita qabsoo gaggeessuu eegalan keessatti humni dabalataa Obbo Leencoo Lataafa magaalaa Finfinnee irraa gara qabsoo hidhannootti makaman. Obbo Leencoo Lataan yerositti leenjii waraanaa tokko illee osoo hin fudhatiin duratti Jaallan qabsoo warra duraanuu gaara ture jidduutti rakkoo fi wal dhabbii tasa hin eegamiin dhalchuu eegale. Olee bulee Jaal Baaroo Tumsaa rasaasaan rukutamee akkuma tasaatti wareegame; Badhoo Dachaasaas akkasuma wareega isaaf hin malle baasee QBO hogganoota Oromoon tasa deebi’ee argachuu hin dandeenye battala tokkotti dhabe. Obbo Leencoon guyyuma Jaallan wareegaman baqatee waraana biraa baduun biyya Jibuutii gale. Sababaan wareegama hin mallee kana irraan gahame inni guddaan Obbo Leencoo Lataa ta’uu baroota dheeraaf seenaa Oromoo keessatti dubbatamaa fi haasaasaa gabaa keessaa ta’ee har’aan gahamee jira. Obbo Leencoonis kana of irraa ibsuu didee ukkamsee irra taa’aa jira. Fanni Obbo Leencoo Lataa eegala irraa bosona ykn dirree bahaa seene milkooma dhabee dhaaba Oromoo bakka lamatti baasee dhalachuu ykn uumamuu Jaarmiyaa Adda Isilaamummaa Oromoo(IFLO) kan jedhamuun beekamu, Jaal Jaarraa Abbaa Gadaan hogganamuuf sababaa ta’e. LFLO fi ABO baroota dheeraaf wal duraa dhaabsisee akka diinaatti lolaa fi wareega hin barbaachifne wal irraa baasa turan; diina(Dargii)yerosii if irraa lolaa kara biroo ammo walii isaanii wal lolaa qabeenyas ta’e lubbuu Oromoota hedduu qinsaasaa turaniiru. Seenaa dheeraa bifa gabaabaa kanaan wal yaadachiisuu kan nama dirqu Obbo Leencoo Lataa eegala irraa faanni isaa milkoomna dhabee falfala ture. 2. Badii Bara Chaarteraa fi Cabiinsa Waraana ABO Yerosii.(Badii 2ffaa) Bara 1991 sirni cunqursaa fi abbaa irree Dargiin aangoo irraa ka’uun wal qabatee injifatnoolee EPRDF fi ABOn gonfataniin ummata biyyaa waliin wal arguu fi Chaartera Cee’umsaa dhaabuun seenaa bara dhihooti. ABOn waraana isaa baroota dheeraaf ijaarate qabatee godinaalee Oromiyaa Bahaa fi Dhiha akkasumas kibba bahaa keessaa diina cabsee lafoota ofiin bulchu qabate, chaartera erga gales yeroo jalqabaaf waajjira isaa naannoolee Oromiyaa bakka gara garaa fi magaalaa Finfinnee Gullallee keessatti banate. Umanni Oromoof daangaa hamma daangaatti ABO waliin hiriiree qabeenya isaas ta’e hanga lubbuu isaa kennuutti gahe. Jaalalaa fi kabaja ABO fi WBOf qabu ummanni Oromoo if qusannaa tokko malee muldhise. Injifannooleen kunii fi tokkummaan ummata Oromoo osoo ifatti muldhatee jiruu,WBO humnda guddaa hanga 20,000 tilmaamu godinoota Oromiyaa keessatti horatee meeshaalee ammayyaa hidhatee waraana Wayyaanee yerosii cabsuutti qophii ta’ee osoo jiruu dubbiin akka tasaa waraana rifachiisuu fi haamlee cabsu,ummata Oromoo rifaasisutu dhagahame. “WARAANNI ABO MOORAA HAA GALU” WBOn baroota dheeraaf diina rifaasisee gootummaa fi murannoon kan eenyu iyyuu isa beeku akka loonitti mooraa waraanaa akka galu murtee Chaarteraati isa jedhuun Obbo Leencoo Lataa ajaja dabarse. WBOn meeshaan isaa irraa hiikamee tokkoo fi lamaan lakkaawamee mooraa seenee achi keechatti akka Wayyaaneen raashinaan qallabdu murtaaye. WBO yeroo duraaf raashina Wayyaanee irraa hin fuunee hin nyaannu jechuun yeroo dheeraaf nyaata lagate. Booda irra murtoon Obbo Leencoo hijii irra Oolee gootonni ilmaan Oromoo akka beeledaatti hiikkatanii mooraa seenan. Gochaa Faana Gubataa Obbo Leencooti. 3. WBO Mooraa Baasuu 1992 (Badii 3ffaa) Murtoo Chaarteraatti jedhamee duraan WBO hiikkachiisanii mooraalee adda addaa lafoota fageenyaan WBOn wal arguu fi wal quunamuu hin dandeenye keessa qubsiifamee ture yeroo baatii muraasa booda ammo mooraa akka bahan ajaji Obbo Leencoo irraa yeroo lammeessoo darbe. Waraanni Bilisummaa Oromoo harka duwwaa mooraa keessa jiru irraa ajaji gogaa kenname “ABOns Chaartera Keessaa bahee waan Jiruuf WBOns moraa qubattan gadhiisaatii faladha” waan jedhutu ture. Yerositti Obbo Leencoon jireenya gaarii magaalaa Finfinnee keessa jiraatu,WBOn daggala isaatti harka qullaa deebi’e,meeshaa kuufame hin qabu, galaa fi uccuu gahaa hin qabu, qubsumaa fi dirree duraan bilisoomsee ture akka jirutti waraana Wayyaanee fi tikaan weeraramee hanga baatii muraasa WBOn mooraa turetti waraanni TPLF jala darbee lafa hunda qabatee jira. Haalli kun kan itti bita gale WBO fi ajajoonni waraanaa murteeffatanii lola itti seenan, hogganootiin Koree Gidduu yerosii,Ajajoonni waraanaa,qondaaltoti siyaasaa,miseensi WBO dhiiraa fi dhalaan lubbuun isaanii haala hin barbaachifneen dhibbaa alaan dirree bahaa dhihaan wareega kafalan. Qabeenyi waraanaa fi ABO hedduun manca’e, waraanni hangi lolu lolee hangi hafes harka diinaa galee mooraalee TPLF “Haaromsa” jettee qopheessite kan akka Hursoo,Taaxeq, Diddeessaa fi bakkoota hedduu keessatti guuruun gootota Oromoo 40,000 ol tahan reebichaa fi qorqalbiin hedduu laaffiste. Gochaa kana hundaan keessatti mortoo hin barbaachifne Obbo Leencoon kennaniin akka ta’e beekamaa dha. 4. Chaartera Booda Karaa Boolee Biyyaa Bahuu fi Karaa Boolee Biyyatti Deebi’uu .( Badii 4ffaa) Waraanni ABO cabee hogganni isaa hedduun wareegamee,griin akka ta’uttuu rakkoo meeqaan booda biyyaa bahe, TPLF waraana qabde mara erga moora haaromsaatti galchite. Wayita kanatti suuta eenyu illee osoo isaan hin gaafatiin yeroo waraanni darara arguttu bakka nagana jiraatan Finfinnee lakkisanii bara 1993 Finfinnee irraa gara Aurooppaati kan imalan Obbo Leencoon, wagga tokkoo oliif yeroo ABO fi miseensonni isaa godina hundaa qabamaa turan isaan nagaa fi bashaadaan Finfinnee keessaa mana Villaa Wayyaaneen kenniteef keessa turanii eenyu illee osoo isaan hin gaafatiin biyyaa bahan. Haala kanaan biyya alaatti bahuun Waajiraalee ABO ala jirutti hirkatanii jireenya chaarteraa boodaa eegalan,yeroo kanatti hogganootiin wareega irraa hafanii bahaa fi dhihatti hafan qabsoo hidhannoo haaromsanii bifa haaraan jaaranii qabsoo itti fufan. Haalli kun kanaan osoo jiruu bara 1993 dhaabotiin siyaasaa Ethiopia haasaa nagaa waliin taasifna isa jedhuun Finfinnee irratti wal baallaman, Jaal Ibsaa Guutamaa ABO bakka bu’ee gara magaalaa Finfinneetti akka imalu yeroo ergametti Wayyaaneen TPLF akka inni FF galeen qabdee hiite, Sabboontoti Oromoo dhibbaatamaan lakkaawaman Jaal Ibsaan haa hiikamu jechuun hiriira TPLF irratti bahuun wal qabatee namooti hedduun reebaman qabamaniis hidhaman. Haaluma kanaan Obbo Leencoo Lataa ajaja ABO malee, Hoggana HD yerosii Jaal Galaasaa Dilboon osoo hin beekiin biyya Auroppaa irraa ka’anii Finfinne seenan. Sababiin isaan “Jaal Ibsaa Guutamaa kan wayyaaneen hiite hiksisuuf biyyatti deebi’eera” jechuun labstan. HD ABO yerosii Jaal Galaasaa Dilboos badii Obbo Leencoon balleessan kanaan Obbo Leencoo Lataa dirqama irraa ari’e. 5. Ajala ABOn alatti MM Mallas Zeenaawii dubbisuun WBO qabsoo hidhannoo hikachiisuu irratti mariyachuu (Badii 5ffaa) Akka haaswamaa turetti barrii isaa 2005-2006 ta’a. Muummichi Misntera mootummaa Wayyaanee yerosii Mallas Zeenaawwiin imala gara biyya Norwayitti taasiseen wal qabatee Obbo Leencoo Lataa osoo ABOn hin beekiin maqaa ABOn qabsoo hidhannoo lagachuu sababaa jedhuun Mallas Zeenaa duubisuu fi bakka ABO bu’ee biyyatti deebi’uuf haasaa waliin taasisu iyyuu yerositti itti hin milkoofne; ammo sirna dhablummaan maqaa ABOn deemee Mallasiin dubbisuun waan badii ta’ee fi badiilee baroota dheeraaf ABO irran gahaa ture irratti hundaawuun Koreen Gidduu ABO Obbo Leencoo dhaaba keessaa ari’e. 6. ABO irraa bahee dhaaba Waltajjii Maree jedhamu ijaarsuun olola jiraa fi hin jirree deemsa qabsoo ABO irratti deemsisuu ( Badii 6ffaa) Obbo Leencoon akka ABO keessaa umurii ture keessatti rakkina uumuu fi bakka inni jiru falmaa malee tasgabbiin jiraatee hin beeku jedhama haala Kanaan ABO irraa erga arihamee booda dhaaba Waltajjii Maree jedhu ijaaran. Biyyoota Auroppaa fi Ameerikaa keessaa harcaatota Dargii fi EPRP durii waliin ta’uun namoota seenaa qabsoo Oromoo waliin hidhata hin qabne waliin duula ifaa fi dhokataa deemsa mooraa qabsoo Oromoo irratti banan. Haalli kunis daran deemsisuu yeroo dadhabu. Kanneen jaarmiyaa ABO keessaa gananii turanii fi badiilee adda addaan ABO irraa arihaman biyya alaa keessaa walitti qabachuu eegalan. ABO Irrattis ololchiisanis milkaawuu hanqatan. 7. ADO (ODF) Jaaruu fi Itiyophiyummaa fudhachuun Amaara waliin mooraa qabsoo Oromoo irratti duula banuu( Badii 7ffaa) Jaarmiyaan duraan jaaran Waltajjii Maree jedhamuun milkaawuu hanqatan,namoonni waliin eegalanis tokko lamaan irraa harca’anii mooraa Amaaraatti galan. Gariin itti galagalanii karaa irraa nu kaafte jechuun mufatan, haala kanaan milkaawuun hanqannaan dhaaba haaraa ADO jedhu namoota kanneen akka Obbo Diimaa Nagoo waliin bu’uuressan. Daandin qabsoo ABOn irra deemu sirrii miti kiyyatu sirrii dha,Oromiyaa jedhanii deemuun nu hin baasu, jaarmiyaa Amaraa Itiophiyummaa leellisan waliin Itiyopiyaa haaraa jaarra fi kkf jechuun daandii qabsoo Oromoonni kumaatamaa kitilaa irratti wareeganan irratti qoosuu fi akka taphaatti fudhachuun mooraa QBO jeequu guddoo yaalan. Haala kanaan bakka dhaqanii fi waltajjii biyya alaa keessatti ummatan mara irratti qaanya’uu fi arrabfamuun hawaasa Oromoo irraa isaan mudate. Kanattis kan mufatan murtoo addaa fudhatan “Biyyatti galanii qabbsaawuu” isa jedhuun eyyama mootummaa Wayyaanee malee biyya galeen qabsaawa jedhanii imala gara Finfinneetti taasisan. Wayyaaneensi Booleetti qabdee deebiftee biyyaa aariite. 8. Caamsaa 2018 ODF Qabatanii EPRDF waliin walta’uu (Badii 8ffaa) Kunoo maggaanyaan nama kabale osoo hin kuffisiin biraa hin deemuu akkuma jedhan Caamsaa 2018 ammoo EPRDF waliin waltahuun haala QBO mooraa EPRDF diigaa jirtuu kana keessatti kufaatii Wayyaanee tursuu fi lubbuu itti horuuf gara biyyaa imalaa jiru. Faanni isaanii badii malee kan hin baatne gaaga’ama ummata Oromoo irratti harkisuuf deeman danda’amu of irraa eeguu dadhabamu ammo of irraa xiqqeessuuf umamtni Oromoof of qopheessuu qaba. Faana badii fi jeequmsaa fi diigumsaa baatanii kunoo waggaa 40 ol mooraa QBO rakkisaa waan jiraaniif ummanni Oromoo haxxummaan if irraa eeguu qaba. Jaarmiyaa Gimbot 7 jedhaman biratti marraa meeqa kakatanii waliin kufnee kaana wal dhiifnee qaama kamuu waliin hin araaramnu jechuun itti wawwaataa turan,Gimbot 7 irra Wayyaanee filatanii kutan,Jaarmota Oromoos wal malee qofa qofa Wayyaaneetti galuun kufaatii fi badiisa guddaa dha jechaa fi wawwaachaa turan. Har’a maaltu dhalatee?? Ummanni Oromoo deebii isaa ni beeka. Qabsoon Galii ishee osoo hin geenye hin dhaabbattu! Horaa Bulaa Caamsaa 2018 Waqwayyaa Namoo


– Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu – Berhanu Hundee Kutaa Kudhasaddeettaffaa Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’uu barbaaduu duuba shirri jiraachuu akka danda’u barreeffama kutaa isa kana duraa keessatti ilaalcha kiyya ibsuu yaaleen ture. Shirri kuni immoo addatti mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessatti walqoqqoodinsi jaarmayoota keenyaa akka uumamu fi humni Oromoo akka laaffatu taasisuuf waan ta’eef, shira kana dura dhaabbachuun dirqama Sabboontota Oromoo hundaa ti. Shirri akkanaa kun akka hin milkoofne fi qabsoon kunis gara fuulduratti akka deemu wanta godhamuu qaban tokko tokko barreeffama kutaa kanaa keessatti kaasuun yaala. Mootummaa wajjin mariitti dhihaacuu dura jaarmayootni Oromoo waliin haasa’uu fi gaafii Oromoorratti ejjannoo tokko qabaachuu qabu Akka kaayyoo isaanii fi galii isaan barbaadanitti adda baafnee yoo laalle, jaarmayoota Oromoo garee gurguddoo lamatti hiruu ni dandeenya. Gareen tokko warra hiree murteeffannaan uummata Oromoo akka mirkanaa’u qabsaa’an yoo ta’u; gareen biraa Itoophiyaa diimookraatofte keessatti gaafiin Oromoo deebii argachuu ni danda’a warra jedhanii dha. Wanti nama gaddisiisu garuu jaarmayootni kaayyoos ta’ee galii tokko ykn walfakkaataa qaban tokkummaa uumuu dadhabuu isaanii ti. Walittibaqanii hoggansa tokko jalatti ijaaramuun isaanii dirqamaa miti. Akka hawwii uummata Oromoo osoo ta’ee, tokkummaa kaayyoo (unity of purpose) ijaaruun silaa dirqama Oromummaa ture. Waan fedhiin dhuunfaa fi rakkoon biraas jiruuf kun milkaa’uu garuu hin dandeenye. Rakkoon kun caalaatti kan mul’atu immoo jaarmayoota Oromoo biyya alaa jiran jidduutti. Osoo isaan biyya alaa keessatti walrigaa jiranuu yookaanis immoo maqaadhuma qabatanii taa’anii jiranuu, qabsoon biyya keessaa isaan gattee fagaattee deemtee jirti. Uummatni Oromoo isaan ni dhaabbannaaf, ni hogganna, bakka buuna jechaa jiran isaan bira dabree jaarmayootaayyuu hogganaa jira. Kanaafuu, maqaa qabatanii taa’uun; ibsa ejjannoo baasuun; hojiidhaan osoo hin agarsiisin jirra jirra jechuun yeroon irraa dabree jira. Amma wanti isaanirraa eegamu jarmayaa tokko ta’uun yoo isaan rakkise; waliin haasa’uu, eejjannoo waloo kan ifa ta’e tokko qabaachuu, jijjiiramni tokko tasa kan dhufu yoo ta’e akkamitti akka ittiqophaawuu qabanirratti waliin haasa’uu, karoora fuulduree (roadmap) waloo qabachuu fi waa hundaaf ofqopheessuu dha. Qaama kamiinuu wajjin haa ta’uu, mariitti kan dhiyaatan yoo ta’e, ajandaa waloo tokko qabaachuun murteessaa dha. Jaarmayoota Oromoo biyya keessa jiran yoo laalle, Konfaransiin Federaalistii Oromoo (KFOn – OFC) jaarmayoota lama kan kaayyoo fi galii tokko qaban walittibaqsee jaarmayaa tokko ta’ee jira. Kuni silaa hundaafuu fakkeenya gaarii ta’uu qaba ture. Haa ta’u malee, akka Obboo Baqqalaa Garbaa dhihoo kana simannaa isaaf taasifamerratti dubbatee ture, nuti kan biraa liqimsuus ta’ee, kan biraatiin liqimsamuu hin barbaadnu jedhe osso hin taane, KFOnis balbala isaa banaa godhee jaarmayoota biroo kan isa wajjin kaayyoodhaan walfakkaatan simatee tokkummaa kaayyoo uumuun barbaachisaa dha jedheen amana. Jarmayootni walfakkaatan walittidhufuun yeroon isaa amma ta’uu qaba. Akkanatti walittidhufanii, ejjannoo tokko qabaatanii, ajandaa waloo tokkorratti yoo hin hojjenne, injifatamuun laayyoo ta’a. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) fi jaarmayootni bilisummaa Oromiyaa bifa haaraadhaan cimanii argamuu qabu Asirratti, jarmayoota bilisummaa Oromiyaa (Liberation Forces of Oromia) yoon jedhu, warra hiree murteeffannaa uummata Oromoo mirkaneessuuf qabsaa’aa jiran fakkeenyaaf kan akka Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO), Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) fi warren kaayyoo fi galii walfakkaataa qaban hundaa jechuu kooti. Waayee ABO yoon kaasu garuu, wanti hubatamuu qabu, ani garee tokkorraa dubbachaa hin jiru. Wanti nama gaddisiisu, har’a jaarmayootni maqaa kana qabatanii jiran heddoomanii jiru. Kana arguun gadda qofaa osoo hin taane qaanii dhas. Jaarmayaa guddaan, kan kallacha QBO ta’ee; injifannoolee fi bu’aalee gurguddoo argamsiise sun bakkee adda addaatti caccabee argamuu caalaa kan nama gaddisiisus ta’e kan nama qaanessu hin jiru yoon jedhe dhara hin ta’u. Mariin mootummaan Itoophiyaa mormitoota wajjin godhuu barbaadu ABO fi jaarmayoota bilisummaa Oromiyaa yoo hin dabalanne, bu’aa waan fidu natti hin fakkaatu. Karaa biraatiin immoo, ABOn gareeleen hunduu walitti debi’anii, walittibaqanii hoggansa tokko jalatti jaarmayaa tokko ta’uu yoo hin dandeenyellee, walitti dhufanii waliin mari’atanii, ejjannoo tokko yoo hin qabaanne fi kophaa kophaa deemanii marii godhuu kan barbaadan yoo ta’e, bu’aa isaa caalaa gaaga’ama isaatu caala. Kophaa kophaa deemanii diina wajjin mar’achuus ta’ee waliigaltee fedhii uummata bal’aa Oromoo hin guunne tokkorra gahuun kisaaraa hundaa ta’a. Dogongora booda sirraayuu hin dandeenyetu godhamuu danda’a. Amma yeroo baay’ee murteessaa ta’e keessa waan jirruuf, ofeeggannoo cimaa barbaachisa. Humni Oromoo kamiiyyuu, kan dhuguma uummata kanaaf bu’aa fiduu barbaadan hunduu, diina injifachuu fi egeee keenyaafillee bu’ura gaarii uumuuf, haal-duree tokko malee waliin haasa’uu fi ejjannoo waloo qabaachuun dhimma yeroon gaafatuu dha. Amaluma dur barame sana qabatanii; kophaa kophaa kaachuun kan ittifufu yoo ta’e, qabsaa’anii diina injifachuus ta’ee yookaanis diina wajjin marii godhanii waliigaltee tokkorra gahuun gonkumaa waan danda’amuu miti. Kanaafuu, warri kaayyoo adda addaa qaban ejjannoo tokko qabaachuun kan rakkisu yoo ta’ellee, warri kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban tokkummaa kaayyoo uumanii ejjannoo tokko qabaachuun barbachisaa qofaa osoo hin taane dirqama ta’uu qaba jedheen amana. Dhumarratti, wanti dagatamuu hin qabne tokko, jaarmayootni Oromoo waliigalanii, ejjannoo tokko qabaatanii, fedhii uummata Oromoo guutuuf gamtaadhaan mariitti kan hin dhiyaanne yoo ta’an, Dhaabbatni Dimokraatawa Uummata Oromoo (DhDUO) niillee akka jaarmaya hangafa fi bakka bu’aa uummata Oromootti oflaalee, waa hundaa murteessuuf deemuu mala. Kanaaf karaan saaqamnaan immoo gaafiin Oromoo deebii argachuun isaa shakkisiisaa ta’a. Maaliif yoo jedhame, OPDOn ammallee miseensa jaarmayaa AWDUI waan ta’eef, waanuma jaarmayichi kun murteessutu hojiidhaan argama jechuu dha. Akkuma dubbatamaa jiru, ammaayyuu kunoo isin bilisoomsinee, jijjiirama isiniif fidnee, kana caalaa maal barbaaddu jechaa jiruu mitii?? Kuni QBOtti gufuu waan ta’uuf, kana hubachuun barbaachisaa dha. Dhimma biraatiin hanga walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa!


IBSA ADDA BILISUMMAA OROMOO

Adda Bilisummaa Oromoo(ABO) Oromo Liberation Front(OLF) Guyyaa:Caamsaa/30/2018 Date: May/30/2018 Koreen Hojii raawwachiiftuu ABO(ABO-T) guyyaa gaafa Caamsaa 27-2018 walgahii atatamaa taasifateen haala yeroo irratti mar’atee jira. Haaluma kanaan adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo, haala gaanfa Afrikaa fi jijjirama addunyaa xiinxalee jira. Maree fi qorannoo addaa addaa taasifachuun guddina qabsoo Oromoo fi jijjirama siyaasaa biyya Itiyoophiyaa keessatti shaffisaan dhufaa jiru ilaalee jira. Kanuma irraa ka’uudhaan tarsiimoo fi toftaan qabsoo egeree jaarmiyaa keenyaaf ta’uu qabu ilaalamee, murteen kennameen jira. Hundeen akeeka qabsoo keenyaa Mirga Hiree Murteeffannaa Ummata Oromoo guututti fiixa baasuu fi abbaa biyyummaa Oromoo mirkaneessuun sirna Gadaa ykn dimokiraasii waaraa gadi dhaabuu taha. Kuniis, kan mirkanaawu murtii bilisa Ummata Oromootiin mootummaa walaba Oromiyaa ijaarratuu, ykn tokkummaa siyaasaa haaraya fedhii, walqixummaa, kabajaa dantaa gama hundaa fi deemokraasummaa irratti hundaawe sabaa fi saboota Itiyoophiyaa wajjiin dhaabbachuu taha. Imaamata keenya kana irraa ka’uudhaan Tarsimoo fi toftaa qabsoof malan akeekee jira. Imaamata jaarmiyaa keenyaa galmaan ga’uuf jijjirama siyaasaa naannoo fi Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa jiru ka’umsa kan taasifate, kallattii qabsoo akeekee jira. Gama biraan jijjirama qabsaawonni qaqaaliin haarasaa wal irraa hin cinne kaffalanii, jijjiramni hunde qabeessa Oromoon barbaadu yoo dhufuu baates, firii qabsoo bilisummaa muldhachuu jalqabee jira. Jijjirama siyaasaa Itiyoophiyaa keessatti muldhachuu jalqabeef ummata cunqurfamaa Itiyoophiyaa hunda galateeffachaa addatti ammoo ilamaan oromiyaa qeerroon jijjirama muldhachuu jalqabeef adda duree taatanii saba keenyatti ulfinaa horuu keessanii fi fakkeenya qabsoo ilmaan cunqurfamaa hundaaf waan tattaniif galataa fi kabajaa addaa isiniif galchina. Dhaammanni abbootii keenyaa dhaloota mirage isaatiif falmatu waanta horateef gammachuu roga hundaa ti. Gama biraatin jijjirama mooraa diinaa keessatti dhalateef ilmaan Oromoo sabboonummaa fi aantummaa ummataa qabaan OPDO keessatti qabsoo gochaa turtan addatti Team Lammaaf galata qabna. Jijjirama hundee Oromoon barbaadu ta’uu baatus bara dheeraaf ilmaan Oromoo mooraa gidirsaa wayyaanee keessatti rakkachaa turan amma tokko hiikuu keessanii fi kan hojiin ilaalamu ta’uus, waadan isin qeerroof galtan kan jajjabeeffamuu qabuu dha. Koreen hojii raawwachiiftuu ABO-T haaluma jijjirama siyaasaa xixiqqaan qabsoo sabaatiin muldhachaa jiru sababa godhachuun, murtii armaan gadii dabarsee jira. 1. Bilisummaa fi dimokraasii dhugaa hunde qabseessa Itiyoophiyaa keessatti fiduuf alduree tokko malee mareen siyaasaa barbaachisaadha jedhee amana. Haaluma kanaan waamicha muummeen Ministeeraa Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad jaarmiyaa siyaasaa biyya saniif taasisan fudhachuudhaan akka jaarmiyaatti mareef qophii ta’uu keenya ibsina. 2. Ajandaaleen marii fi bifa qabsoo kan ilaalu eega mareen jalqabamee booda ajandaa waloon hutubnuun kan ilaalamu ta’uu qaba. 3. Dhaabinni keenna marii irratti hirmaatuuf, mootummaan Itiyoophiyaa : (A)Labsiin yeroo hatatamaa seeraan ala labsame mare siyaasaa fi sochii ummataaf danqaa waan ta’eef ka’uu qaba jenna. (B) Mootummaa Itiyoopiyaa, “Seera shororkessaa “ ka jaarmiyoolee siyaasaa fi civiik ta’aan irratti dhaaba keenna ABO dabaltee labsee akka haqu jenna. (C) Maqaa ABOn ilmaan Oromoo bara 1991 kaasee mana hidhaa keessatti rakkachaa jiran alduree tokko malee gadhiisuudhan akka qaama walii galtee biyyoolessaa keessatti gahee fudhatan taasisuu qaba jenna. 4. Waamicha muummeen ministeeraa Dr Abiyyii Ahmad jaarmiyaalee siyaasaaf taasisan bifa ifa ta’een kan ummati beeku qaamni raawwachiisu itti tolfamuu qaba jenna. Kana irraa ka’uudhaan jaarmiyaan keenya ABO-T waltajjii kamuu keessatti qabsoo bilisummaa Oromoo galmaan ga’uuf qophii ta’uu ibsa. Carraa qabsoon dhalchite , kamittuu fayyadamuudhaan mirga abbbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuun ni danda’ama. Injfannoon ummata Oromoof. KHR ABO-T. Caamsaa 30/2018