Baayidan fi Putiin muddama Yukreen irratti 'furmaata karaa dippiloamaasii' barbaaduuf

Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan muddama dhimma Yukireniin wal abatee jiru laaffeessuuf yeroo lammataatiiif pirezidaantii Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin waliin marii taasisuuf. Hoggantoonni lamaanis Kamisa haar'a bilblaan mari'atu jedhame. Isaanis waa'ee nageenya biyyoota lamaan jidduufi haala Awuroppaa akka mari'atan Waayit Hawuus beeksiise. Waaraanashee daangaa Yukireen irratti kan walitti qabde Raashiyaan, biyyattii weeraruuf karoora qabaachu haalti. Waraanni ishee leenjiidhaaf achi jiraachuufi Raashiyaan lafa isheerratti barkka barbaaddeetti loltootashee sochoosuuf mirga qabaatu dubbatti. Ameerikaanis marichaan dura deebii walfakkaataa kennuuf jecha haanga'oota biyyoota Awuroppaa waliin marii taasissuu ibsi Waayita Hawuus beeksiise. Qondaaltoonni tikaa Yukireen gamasaanitiin loltoonni Raashiyaa kuma 100 ol ta'an gara daangaa walo isaanitti ergamuu dubatu. Kanaanis walqabatee US yoo Yukreen weeraramte qoqqobbii akka keessuu Putiin akeekkachiifte. Baayidan Putiinif ''daandii dippilomaasii'' ni dhiyeessaaf malee, loltoonni Raashiyaa daangaa Yukireen irratti walitti qabamusaanitiin ''baayyee yaadda'eera'', jechun qondaalli US madda oduu AFPtti kan himan. Baayidan yoo Raashiyaan ''gara Yukiren weraruutti kan ceetu'' ta'e US deebii kennuuf qophaa'u Puutiiniitti akka himu eegama. Ministirri Dhimma Alaa US Antonii Bilikan guyyaa Roobii Pirezidaantii Ukireen Voolodyymyr Zelensky waliin haasa'anii turan. Dubbi Himaan Isteet Dippaartimentii Need Piraayis akka jedhaniitti, Bilikan walabummaa, birmadummaa fi tokkommaa daangaa Ukireeniif deeggarsa fuuldura loltoota Rashiyaa daangaa biyyattii irratti ijaaraamaa jiruutti kan hinjijjiramne ta'u Ameerikaa mirkanneessaniif jiru. Jalqaba baatii kanattis, pirezidaantoonni lamaan karaa viidiyootiin walgahiin taasifatanii kan turan yoo ta'u, yeroo sanattis Baayidan deeggarsa walabummaa Ukireeniiffi tokkummaa daangaa isheetii qaban himanii ture. Ukireen miseenta Nato taa'u baattulleen waliitti dhufeenya cimaa qabdi. Raashiyaan gamasheetiin Naton gara bahalixaatti akka hinsochooneefi meeshaan waraanaa Ukireeniif ykn biyya ollaa kamuufu akka hin ergamne waliigalte seeraa barbaadi. Barreessaa olaanaan Nato Jeensi Istolanbargi michummaan misheemsummaa Ukireen dhimma Nato fi Kyiv ta'u cimsanii ammanu. ''Mariin Raashiyaa waliin taasifamu kamuu dhigaatti dudhaalee murteessuu nageenya Awuroopaa haala kabajarreetti kan hundaa'e ta'u qabaata,'' jedhanii duran duraan. Pirezidaantiin Lituniyaa Gitaanaas Nauseda haala ammaan tana jiru ta'ii ''balaa cimaa waggoota 30 asi'' jechuun ibsan. Qoldaaltoonni Raashiyaa Ammajjii 10 irratti Jeenee keessatti qondaaltoota US waliin wal arguuf jiru. Baayidan gyya sanatti Puutiin waliin wal argu akka danda'an gaafatamanii, ''ni ilaalla, jedhulleen garuu marii Jeeneev keessaarratti inni hin hirmaatu.


Putiin gaggeessaa Yukireen Raashiyaaf amanamaa ta’e kaa’uuf shiraa jira jedhame

Pirezidaant Vilaadmiir Putiin Yukureenitti gaggeessaa Raashiyaatiif amanamaa ta'e kaa'uudhaaf shiraa akka jirtu bira ga'eera jetti Biriitish. Pirezidant Putiin nama siyaasaa deeggaraa Raashiyaa ta'e akka mootummaa Yukireen gaggeessu taasisuuf shira xaxaa jirta jechuun Yunaayitid Kingidom himachaa jirti. Miseensa paarlaamaa duraanii Yukireen kan ture namni siyaasaa Iviheen Mureeyyeeviin filannoo Raashiyaa akka ta'e Ministieerri Dhimma Alaa UK haala kanaan dura hin baramneen maqaa eeruun ibseera. Raashiyaan loltoota ishee kuma 100 ta'an daangaa Ukireen irra kan qubachiifte ta'us, karoora waraana gaggeessuu garuu hin qabu jechuun irra deddeebiin ibsiteetti. Ministiroonni Yunaayitid Kingidom mootummaan Raashiyaa Yuukireen irratti waraana kan banu taanaan, waan hamaa ta'etu isa eeggata jechuun akeekkachiisaniiru. Ministirri Dhimma Alaa Liiz Tirees ibsa barreeffamaan kennaniin, "Odeeffannoon har'a dhufe sochii Raashiyaan Yukireeniin diiguudhaaf gochaa jirtu ifatti kan agarsiise yoo ta'uyaada mootummaa Raashiyaa kan calaqqisiisudha," jedhaniiru. Raashiyaan dhimmicha akka tasgabbeessituufi duula waraanaa ishees akka dhaabdu, odeeffannoo sobaa tatamsaasuu irraas akka of qusattuufi karaa dippilomaasii akka hordoftuuf hubachiisaniiru. "UK fi michoonni ishee irra deddeebiyanii akka dubbatanitti, waraanni Raashiyaatiin Yuukireen irratti banamu kasaaraa guddaa kan qaqqabsiisuufi tarsiimoo dogogoraati," jedhan itti dabaluun. Bara 2014 Raashiyaan kutaa bulchiinsa Yuukireen qabachuu isheetiin dura biyyattii keessatti pirezidantii Raashiyaatiif amanamaa ta'e aangoorraa kaafamee ture. Tajaajilawwan bsaasaa warra Lixaafi Yuukireen jalqaba bara kanaarra waraanni Raashiyaa aangaarra qubatee jiru waraana banuu danda'a jedhanii akeekkachiisaniiru. Haleellaa kamiyyu Yuukireen irratti raawwachuudhaaf karoora hin qabu kan jettu Raashiyaan ammoo, Yuukireen walta'insa humna waraanaa NATOtti makamuu hin qabdu ejennoo jedhu qabdi. Pirezidant Putiin meeshaan waraanaa NATOn naannawaa sanatti shaakala waraanaa gochaa jiru erguun nageenya Raashiyaatiif kallattiin yaaddoo waan qabuuf akka dhaabbatuuf gaafataniiru. Ministeerri Dhimma Alaa Rqaashiyaa fuula Tiwiitara isaarratti akka beeksisetti, Ministeerri Dhimma Alaa Biriitish odeeffannoo sobaa gadi dhiisaa jira kan jedhe yoo ta'u, "gochawwan akkasii dubbii hammeessan kana akka dhaabuuf" akkasumas "Oduu fudhatama hin qabne akka dhiisu" hubachiiseera.


Shakkamtoonni Raashiyaa odeeffannoo abbootii alangaa US olaanoo hatan

Abbootiin Alangaa olaanoon US 30 ta'an akkaawwuntiin imeelii waajjirasaanii bara darbe jalaa cabuu Qajeelchi Haqaa biyyatti beeksiisa. Haleellaan saayibarii fayyadamtoota sooftiweer SolarWinds kan US ittiin Raashiyaa balaaleeffattu kunis haleellaa odeeffannoo isa cimaadha jedhameera. Akka diippaartimanitichi jedhutti abbootii alangaa 27 jalaa yoo xinnaate kompitara tokko irratti haleellaan raawwatameera. Saamtoonni odeeffannoo haleellaa kana raawwatanis tarii maqaan namootaa dabalatee odeffannoowwan ciccimoo argataniiru ta'a jedhamuun sodaataamaa jira. ''Dhimmi kun balaa cimaa kan qabaatudha,'' jechuun BBCtti himan abbaan alngaa federaalaa duraani Gil Sofar. Galmeewwan abbootii alangaa ''odeeffanniiwwan baayyee cicimoo, kan icciitiin eegamu qabaatan fi yeroo baayyees kan icciitiin isaanii eeggamu qabatu,'' jedhan. Saamtoonni odeeffannoo kunneen odeeffannoowwan namoota himanii osoo argatanii, odeeffannoo kanneenitti fayyadamuun ''aguggiisaanii saaquu,'' jedhan. Haleellaan yakka saayibarii neetiworkiiwwan kompitara motummaa fi dhunfaa 18,000 raawwatamun Mudde darbe ture ifa kan taasifame. Haleellaan kompitaraa kunis %80 akkaawwuntii imeelii Maayirosoftii hojjattoonni waajjiraalee abbaa alangaa Niiw Yoork afur keessaa itti fayyadamanii fi kanneen biyyattii keessatti dhimmoota seeraa olaanaa ta'an hordofanii kan dabalatuudha. ''Waajjiraalee kanneen keessatti qorannoowwan cicimoon gaggeefamaa jiru,'' jedhan abbaan alangaa federaalaa duraanii Renaato Maari'ot. Kunis qorannoowwan faayinaansii gurguddoo kan yoo odeeffannoonsaanii haafame ta'u maqa-balleessoo ykn kanfaltii itti gaafachuf fayyamamu danda'aman hedduu dabalata jedhame. Dippaartimitichis dabaluunis haleellaan kunis Caamsaa 2020 yeroo haleellaan Solarwinds ifa taasifameen baatii muraasaan dura kan raawwatameedha jedhe. Miidhamtoonni haleellaa kanaa hundis akkeekachifamuufi ''balaawwan hojii, nageenyaa fi iccitii'' irra qaamoolee kanneen gahu malu hir'isuuf hojjatamaa jiras jedhame. Haata'u malee odeeffannoon attamii akka bahee adda hin baafamne. Ebla keessa bulchiinsii pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan haleellaa SolarWinds fi haleellaawwan saayibarii biraa irratti raawwatameef deebii kennuuf Raashiyaarratti qoqqobbii labsanii turan. Raashiyaan ammoo balleessaa homaa hin raawwannee jechuun haalte. Haata'u malee Mr Maari'ot motummoonni biyya alaa yoo galmeewwan odeeffannoo cicimoo qabatan argatan, marii hawaasaa geeddaruu fi filannoowwan irratti dhiibbaa taasisuuf fayyadamuuf yaalu danda'u jedhan. "Sababiiwwan akkasiitiif kan motummoonni biyya alaa kan odeeffannoo akkasii argachuuf kan dabarbadaniif,'' jedhan.


'Hariiroon Raashiyaafi Itoophiyaa duudhaa hiriyyummaa fi wal-kabajuu irratti hundaa'a'- Putiin

''Hariiroon Raashiyaafi Itoophiyaa duudhaa hiriyyummaa fi walkkabajuu irratti hundaa'aa,'' jedhan Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin. Puutiin kana kan jedhan erga baga gammaddee Ministira Muummee Abiyyiif mudama dhiheenyaa ilaalchisuun ergan keessatti ta'uu maxxansi eembasiin Raashiyaa Finfinneetti argamu fuula miidiyaa hawaasaarratti baase ni agarsiisa. ''Irra deebiin Ministira Muummee taatee filatamuu keef hawwii baga gammaddee onneekoorraa madde adaraa simadhu,'' jedha xalayaan Puutiin MM Abiyyiif ergan. Dhaabni MM Badhaadhinni filannoo Waxabajjii darbee injifachuu isaa hordofee Wiixata darbe MM Abiy paarlaamaa Itoophiyaan kan filataman yoo ta'u, filatamuu isaanii hordofee sirna qophaa'ee ture irratti hooggantootni biyyoota ollaafi lixa Afrikaa argamanii turan. MM Abiy US fi biyyoota Gamtaa Awurooppaa hedduu waliin hariiroon isaanii rakkoo keessa wayita gale kanatti, keessumaa Raashiyaafi Chaayinaan Mana Maree Nageenyaa UN keessatti Itoophiyaa irratti dhiibbaan hin malle akka hin godhamne mormuutti jiru. Manni Maree nageenyaa UN erga waraanni Tigraay ji'oota 10 dura eegalee si'a 10 dhimma Itoophiyaarratti walgahuun yaada murtee (resolution) dabarsuuf walgahuus Raashiyaafi Chaayinaarraa deeggarsa dhabuu isaatiin osoo hin milkaahiin hafeera. Itoophiyaan hoogganoota deeggarsa namoomaa UN torba Itoophiyaa keessaa hojjetan dhimma keessoo biyyaatti bu'an jechuun biyyaa ari'achuun ammoo biyyoota Lixaa dheekkamsiiseera. Haalli hariiroo alaa Itoophiyaa qormaata akkasi keessa wayita jirutti Putiin hariiroon Itoophiyaa waliin qaban bara bulchiinsaa MM Abiy akka jabaatu abdii qaban ibsaniiru. ''Hojiin akka hoogganaa mootummaatti dalagdu waldeeggarsa biyyoota lamaan keenyaa gama hundaan kan guddisu akka ta'u nan amana,'' jedhan Putiin. Hariiroon isaanii fayidaa uummatoota lamaaniifi nageenyaafi tasgabbii aardii Afrikaa akka ta'us ibsan.


Buufata hawaa idil-adunyaarraa aarriifi fooliin gubataa mul'achuu hordofee akeekkachiifni kenname

Gurmuun ogeessotaa buufata hawaa aarrii mul'achuufi fooliin pilaastika gubatuu akka jiru gabaasuu isaanii hordofee Buufanni Hawaa Idi-addunyaa (ISS) akeekkachiisa dabarse. Akka miidiyaaleen Raashiyaa gabaasanittii tateen kun moojulii Raashiyaan ijaarte Zvezda kan bakka jireenyaaf ta'u keessatti mudate. Buufanni hawaa dulloomaa jiru kun waggoota darban keessa rakkoon hedduu kan isa mudate yoo ta'u, dhiyeenya keessa aanga'oonni Raashiyaa qaamni isaa iidaa (harware) dullommuufi siistemni isaa ammoo hojjechuu didaa jiraachuu akeekkachiisaniiru. Rakkoo mul'atan keessaa ammoo qilleensa galchuu, motorri isaa gara hin taanetti ka'uufi babbaqaquudha. Ejensiin Hawaa Raashiyaa, Roscosmos, sistemoonni hundinuu bakka sirrii duraan turetti deebisneerra jedhe. Aarri mul'ate kun yeroo baatirii irra deebinee chaarjii guutnudha kan jedhe Ejensiin kun, gurmuun ogeeyyiin kun gara "leenjii idileetti" deebiyaniiru jedhe. Fooliin pilaastika gubatee kun kutaa buufatichaa kan Raashiyaa irraa gara kutaa kan UStti ture kan dhaga'ame. Ejensiin hawaa US, NASAn, akka jedhetti sochiin buufata hawaan alatti taasifamuuf Kamisatti karoorfame akka itti fufudha. Astiroonoomaroonni Raashiyaa lama moojulii saayinsii Nauka dhiyeenya ergamte irratti hojjechuuf karoorfataniiru. Aanga'aan Raashiyaa Vilaadimiir Solovyov Fulbaana 1 miidiyaatti akka himanitti, sababii meeshaafi qaamni diidaa buufata hawaa kun dulloomaa jiruuf ISS kufaatiin deebisuu hin dandeenye keessa seenuu danda'a. Buufanni hawaa kutaan kan Raashiyaa sistemoonni balalii keessoo isaa parsantaa 80 ta'u guyyaan hojii isaa kan irra darbeerudha jedhan Obbo Solovyov. Ogeessi injinii kun kutaan kaargoo Raashiyaa Zarya irratti bakki baqaqeeru kan mul'ate yoo ta'u, kun ammoo adeemsa keessa hammaachuu danda'a. Buufanni Hawaa Idil-addunyaa (ISS) kun akka pirojektii waloo Raashiyaa, US, Kanaadaa, Jappaaniifi biyyoota Awurooppaa biroo hedduun bara 1998 keessa ijaarame. ISS jalqaba kan ijaarame waggoota 15'f akka tajaajiluuf yaadameeti. Ebla keessa ministirri itti-aanaa Raashiyaa TV mootummaa irratti akka dubbatanitti, sibiilli buufatichaa dulloomaa jiru "miidhaa deebisuu hin dandeenyee - hamaa ta'etti geessuu danda'a waan ta'eef kun akka mudatu gochuu hin qabnu," jedhan. Roscosmos akka jedhutti bara darbe caasaan isaa dadhabe jechuun ISS bara 2030 booda hojjechuu hin danda'u jechuudha. Adoolessa keessa, rakkoon uumamee moojuliin Nauka dhiibamee akeekkachiise malee dhukaafamuun ISS raasee ture. Raashiyaan Ebla keessa ISS gad dhiisuu akka dandeessuufi buufata hawaa kan mataa ishii bara 2030 keessa akka ijaarrattu himtee turte, garuu kana gochuuf wanti xumurameeru hin jiru. Yeroo ammaa kana astiroonoomaroota torbatu ISS keessa jiru. Isaanis Raashiyaanota lama, lammiilee US sadii, nama Faransaay tokkoofi kan Jaappaan tokkodha.


Ilmi Gaadaafii dhimma 'lubbuu baastota' Raashiyaan wal qabatuun hidhamuufi

Abukaatonni Liibiya ilmi Gaadaafii - Sayiif al-Islaam Gadaafii hidhattoota Raashiyaa 'kafaltiin nama ajjeesan' waraana Liibiyaa keessatti hirmaachuun isaanii qorannoo BBCn saaxilameen hidhata qabaachuu mala jedhanii ajaja jidhaa irratti baasan. Qorannoon 'BBC World Service' hojjete gareen hidhattoota Raashiyaa 'kafaltiin nama ajjeesan' lola Liibiyaa keessatti hirmaachaa turuu fi yakkoota waraanaa lammilee Liibiyaa irratti raawwachuu saaxile. Loltoonni Raashiya jalqaba Liibiyaa keessatti kan mul'atan bara 2019 wayita humnoota jeneraal Khaliifaa Haftaaritti makamuun, mootummaa Liibiya UN deeggaru haleelan ture. Waraanni Liibiyaa kun Onkoloolessa bara 2020 waliigaltee dhukaasa dhaabuun xumura argate. Gareen 'lubbuu baastota' ykn 'mercenaries' Raashiyaa Waginar jedhaman erga bara 2014 as lola biyyoota akka Yuukireen, Siiriyaa, Mozaambiik, Sudaan fi Rippabliika Afrikaa Jiddugaleessaa keessatti qooda fudhataniiru. Ajajni hidhaa Sayiif al-Islaam Gadaafii irratti bahe abbaa alangaa Mohaammad Gihaaruudaa jedhamuun qaamolee nageenyaa biyyattiif torbee tokko dura kenname. Garuu ifa kan godhame erga qorannoon BBC bahee booda. Sayiif al-Islaam Gadaafii durumaa Raashiyaa waliin hariiroo qabaachaa akka ture himama. Fincila uummataa bara 2011 Gaadaafii aangoorraa buuseen dura, abbaa isaa kan erga bara 1969 booda Liibiyaa bulchaa ture bakka bu'ee Liibiyaa keessatti jijjiirama ni fida jedhamee nama abdatamu ture. Afaan Ingilizii qulqulleessee kan dubbatuu fi nama barnootaa Ikoonoomiiksii Landanitti kan barate Sayiif al-Islaam Gadaafii, namoota biyyattii keessaattii dhiibbaa uuman keessaa tokko ture, abbaa isaa bakka bu'a jedhamees eegamaa ture. Haata'u malee mormii uummataa bara 2011 dhohe irratti tarkaanfii gara jabinaa mormitootarratti fudhatamaa tureen abbaa isaarra gore. Maatiin isaa kaan yoo ajjeefaman inni bara 2011 finciltootaan qabamee waggoota jahaaf erga hidhamee booda, hidhattootuma isa hidhanii turaniin gadi dhiifame. Wayita hidhamee ture manni murtii Tirippoolii ajjeechaa mormitootaa bara 2011n bakka hin jirretti adabbii du'aa itti muree ture. Manni murtii yakkaa idil-addunyaa ICCn yakka namooma irratti raawwateen isa barbaadaa ture. Yeroo dheeraaf badee kan ture namni kun siyaasatti deebi'uuf yaada qabaachuu New York Times'f himee ture. Maddeen Tirippoolii jiran ammallee magaalaa Zintaan itti hidhamee ture akka jiru himu. Raashiyaan Sayiif al-Islaam Gadaafii bulchaa Liibiyaa akka ta'u fedhi akka qabdu kan agarsiisan ragaaleen gara garaa qorannoo BBCn mul'ataniiru.


Rakkoo xiyyaar-samii Raashiyaan Buufatni Hawaa Idil - addunyaa karaarraa maqe

Buufatni Hawaa Idil - addunyaa (ISS) erga xiyyaar-samiin Raashiyaa dhiyeenya achi buufatte haala hin eegamneen annisaa baaste booda, buufaticha rakkoon mudachuu aanga'oonni himan. ''Gareen to'annoo ergamaa (mission control) haalicha sirreessaniiru. Sirnoonni amma haaluma duraan deemaa jiru,'' jedhe ejensiin hawaa Ameerikaa Nasa'n. Kunis akki itti tahe xiyyar-samii (module) ISS gubbaa jiru kan biraa annisaa itti kennuun akka walmadaalu taasisan. Taatee kana hordofees qorannoon gaggeeffamaa jira. Qondaalonni biyyoota Ameerikaa fi Raashiyaa, miseensonni torba buufaticha keessa jiran nageenyi isaanii balaa kamuurra hin buune jedhaniiru. Rakkoon ykn dogoggorri kun kan dhalate erga mojuliin Raashiyaa 'Nauka' jedhamtu ISS gubbaa guyyaa Kamisaa erga buufatte boodadha. Xiyyaar-samiin tun achi gahuuf guyyoota balallii guyyaa saddeetii taasifte. Nasa'n Twitter gubbaatti waan jedhe ''Motoroonni annisaa kennaan (thrusters) kan xiyyaar-samiirra jiran sa'aatii 16:45 GMT gubbaatti, haala hin eegamneen humna kennuu eegalan. Kanaanis buufaticha digirii 45 daandiirraa gorsan.'' Dabaluunis ''oppireeshinii bakkatti deebisuu gaggeeffameen, daandiitti deebi'eera,'' jechuun ''buufatichi daandiitti deebiyeera, haala gaariirratti argama,'' jedhe. Wayita taateen kun mudatetti astiroonota buufaticha keessa jiran wajjin komunikeeshiniin daqiiqaa muraasaaf adda citee ture. Tahus garuu jarri achi keessa jiran ''sosochiin kamiyyuu itti hin dhagahamne'' jedhameera. Dhimmi mudate kun karoora Nasa fi Boeing qaban irrattis dhiibbaa uumeera. Silaa balalliin yaalii nama malee jarri gaafa Adoolessa 30 gaggeessuuf turan haqamuun, yoo xinnaate gara Hagayya 3'tti achi siqeera. Balallii yaalii kanaan xiyyaar-samiin Boeing midhaasse Starliner jedhamtu gara ISS qajeelti. Xiyyaar samiin Raashiyaa 'Nauka' jedhamtu, dheerina meetira 13 kan qabdu oggaa tahu, toonii 20 ulfaatti. Nauka'n buufata samiirra naanna'u kanatti gama duubaan qubatte ykn buufatte. Kunis qaama buufatichaa Raashiyaan qabattedha. Mojuuliin haaraa dabalame kun bakka bultii buufata ISS haalaan dabala jedhameera - bakka namni keessa jiraachuu danda'u kiyuubik meetirii 70 dabala. Kosmonaatonni (maqaa astironaatiin Raashiyaa itti waamaman) iddoo haaraa isaanii darame kanatti qo'annoowwan garagaraa itti gaggeesuuf oolchu. Kana malees bakka boqonnaa tahuun kan tajaajilu oggaa tahu, mana fincaanii dabalataa kanneen buufata keessa jiranif oola. Kana malees mojuuliin kun harka roobootii (robotic arm) ejensii Hawaa Awurooppaan (Esa) kennames baattee jirti. Roobootiin meetira 11 dheeratu kun, qaama ISS gama Raashiyaan jiru midhaassuuf ykn suphuuf oola jedhameera. Buufatni Hawaa Idil - addunyaa (ISS) orbitii dachee isa gadaanaadha jedhamurratti kan marsu oggaa tahu, lafarraa ol kahinsa km 408 irratti argama. Buufatni kun haalaan fiiga - sa'aatii tokkotti km 27,600 kan furguggufamu oggaa tahu, kana jechuunis addunyaa tana daqiiqaa 93 keessatti naanna'a. Kanaanis guyyaatti dachii tana yeroo 15.5 marsa.


Aleksi Naavaalnii: Manni Murtii Mooskoo dhaabbilee ''shororkeessaa'' jechuun dhorkaa irra kaa'e

Manni Murtii Mooskoow dhaabbilee nama siyaasaa moootummaadhaan mormu Aleksi Naavaalnii hunda ''dhaabbilee shororkeessaa'' ittiin jechuun dhorkaa irra kaa'e. Akka murtee mana murtii kanaatti rogeessi kun hojiisaa itti fufa taanaan adabbii hidhaatu isa eeggata, akkasumas namoonni isa deggeruu itti fufan ammoo dorgommii siyaasaa keessaa baafamu. Dubbi himaan mana murtichaa Aleksi Zhafyarov, "Jaarmiyaaleen nama kanaa odeeffannoo jinbbiinsaa fi diinummaa mootummaa irratti oofaa turuusaan alatti, gocha finxaalessummaa raawwataa ture,'' jedhan. Aleksi Naavaalnii tarkaanfii kana booda miidiyaa hawaasummaarratti yaadasaa wayita ibsatu, ''akka duubatti hin jenne'' waadaa gale. Dhimma kanarratti ool-iyyannoo gaafachuun akka itti adeemu himeera. Haata'u malee deggertoonni isaa kallattii qabsoo haala kanaan duraa irraa akka jijjiiran itti himeera. Saamicha maallaqaan himatamee kan hidhamee ture Aleksi Naavaalnii, wayita gadi dhiifamuuf turetti naamusa mana hidhaa cabse jedhamuun achumatti hafee amma hidhaa jira. Namni kun himati isarratti baname himata siyaasaa ta'uu irra deddeebiin dubbataa ture. Filannoo paarlaamaa Raashiyaa Fulbaana dhufu gaggeeffamuuf paartiin biyya bulchaa jiru deggersa akka hin qabne gamanumaa haalonni akeekan jiru. Deggertoonni Naavaalnii tokko tokko ammallee filannoo irratti hirmaachuuf qophaa'aa jiru. Mootummaa pirezidaant Putiin qeequun kan beekamu Aleksi Naavaalnii, Amajjii darbe akkuma wal'aansa fayyaaf Jarmanii turee gara Raashiyaatti deebi'een hidhame. Aleksi Naavaalnii dhibee tasaa isa ajjeesuu ga'eef pirezidaant Putiin yakkamaa godhe, biyyattiin garuu himannaa Naavaalnii kana waakkatteetti.


Raashiyaan Yukireen wajjin waraanatti seenaa jiruu fi gaaffilee kaan

Agarsiisa sodaachisaa moo qophii waraanaa? Erga walakkaa baatii Bitootessaa Yukireeniifi mootummoonni biyyoota Lixaa, Raashiyaan naannoo Crimea fi zoonii lolaa baha Yukireenitti waraana walitti qabuushee akeekkachiisaa jiru. Raashiyaan maal yaadaa akka jirtu beekuun hedduu ulfaataa tahus, kanneen armaan gadii waa'ee dhimma kanaa hubannoo isinii kenna. Maddeen garagaraa akka gabaasanitti waraanni Raashiyaa gara daangaa baha Yukireen fi Kiraayimeyaatti socho'aa jira. Kiraayimeyaan lafa Raashiyaan Bitootessa 2014tti Yukireenirraa humnaan fudhattedha. Gabaasaaleen kunniin irra jireessi Twitter gubbaa bahaniiru - fakkeenyaaf xiinxalaan Jane's intelligence, waa'ee misaayelota fageenya gabaabaa Iskander maxxanseera. Kireemlin kanneen hirmaatan qaamota kam akka tahan hin himne. Dubbi himaan Pireezidant Vilaadmir Puutiin kan tahan Dmitry Peskov akka jedhanitti, waraanni biyyattii keessatti sosocho'u ''dhimma keessooti'' jechuun eenyuyyuu kanatti dhimmamuu hinqabu jedhan. Kanneen Kiraayimeyaa keessa jiran dabalatee loltoonni muraasni, shaakala gochaa jiru. Garuu Aabba Peskov, Yukireen ''nu tuttuqaa jirti'' jedhan. Maddeen basaasaa Yukireen keessaa BBCtti akka himanitti, waraanni dabalataa achi jiran baataaliyoonii 16 akka tahan himuun, kunis loltoota 14,000 gahu. Akka mootummaan Yukireen jedhutti ammoo, Raashiyaan gama bahaan loltoota 40,000, akkasumas Kiraayimiyaa keessa ammoo haga 40,000 qabdi. Kanaaf humni kun humna weeraraatii? Tahuu mala, garuu xiinxaltoonni akka jedhanitti weerara guddaa tahuu hin danda'u. Keessa lixuu yookiin dhokannaan seenuun mala Raashiyaan ittiin beekamtudha. Humni addaa Raashiyaa mallattoo hinqabneefi maqaa masoo "little green men" jedhamuun beekaman, 2014tti Kiraayimiyaa fudhatan. Yukireen, Nato fi mootummoonni biyyoota Lixaa, Raashiyaan baha Yukireenitti iddoo finciltootaan qabame keessallee garee dhaabbataafi meeshaalee waraanaa ciccimoo qabdi jedhu. Kiremlin himannaa kana kan haalu oggaa tahu, loltoonni achi jiran hunduu ''tola olltotadha'' jedha. 1991tti kufaatii Komunizimii booda, waraanni Raashiyaa lola biyyoota Gamtaa Soviyeetii duraanii garagaraa gidduu seeneera, Keessaafuu Cheechiniyaafi biyyoota 'Caucasus' jedhaman gidduu. Ebla 2014tti erga Raashiyaan Kiraayimiyaa ofitti dabalte booda, finciltoonni Raashiyaa deeggaran baha Yukireenitti kan argaman naannolee Donetsk fi Luhansk jedhaman gara caalu to'atan. Isaan dura ji'ootaaf hiriirri biyyoota Lixaa deeggaru (pro-Western) magaalaa guddittii Kiyeevitti gaggeeffame hordofee, pireezidantiin biyyattii Raashiyaatti hidhata qabu Viktor Yanukovych aangoorara bu'aniiru. Naannoon lolaa Donbas jedhamuun beekamu kanatti jiraattota Afaan Raashiyaa dubbatantu itti hedduummaata. Jiraattonni hedduunis paaspoortii Raashiyaa qabu. Puutiin lammiileen Raashiyaa biyya biraa jiran yoo balaarra jiru jedhamee amanamee, nagaeenya isaanii eegsisna jedhaniiru. Raashiyaafi Yukireen diinummaan kan wal ilaalan oggaa tahu, waraanni ifatti labsame garuu hinjiru. Darbee darbee Donbas'tti lolli ni dhalata. Raashiyaan humna addaa GRU jedhaman, haleellaa saayibarii akkasumas pirooppaagaandaa fayyadamti waraana ho'aas hin taane, qabbanaa'aas hin taane gaggeessiti. 2014tti waraanatu ture, 2015tti garuu ni dhaabbate. Lola kanaan lubbuun 13,000 ol darbeera. Yukireen akka jettutti Donbaasitti barana qofa loltoonnishee 26 du'aniiru. Guutuu bara 2020tti walbira yoo qabu lakkoofsa guddaadha - bara dabre keessa loltoota 56tu lubbuu dhabe. Finciltoonnis gamasaaniin namoonni 20 ol du'uu himaniiru. Xiinxaltoonni Raashiyaa-Yukireen, Pavel Felgengauer fi James Sherr dabalatee kaani, muddama kana waan hammeessu akkasiin himu. Guraandhala keessa Pireezidantiin Yukireen Volodymyr Zelensky abbaa qabeenyaa cimaa Yukireeniifi michuu Pireezidant Puutiin kan tahe Viktor Medvedchuk jedhamurratti qoqqoobii kaa'an. Kana malees biyyattiin buufataalee TV Raashiyaaf deeggarsa agarsiisan sadii uggurte. Waliigalteen nagaa Minsk 2015tti mallattaa'e agrri caalu hojiirra oolaa hinjiru. Fakkeenyaaf, naannoolee finciltoonni to'atanitti filannoo qaama walabaan gaggeeffamaniif qophiin godhame hinjiru. Lola amma duraan Raashiyaan bakka loltootashee ''nagaa eegsisuuf'' jecha ergite keessaa otoo hinbahin achuma turaniiru. Fakkeenyaaf Moldova fi Ossetia Kibbaatti. Akka James Sherr jedhutti, haalli kun Yukireenitti raawwachuu mala. Kunis dhimmichi gara Raashiyaatti akka goru gargaara. Akka kaan jedhanitti ammoo, Aabba Puutiin Pireezidant Joo Baayidan qoruuf kana godha jedhu. Baayidan akka Tiraamp osoo hin taane, Raashiyaarra ilaalcha cimaa qabu. Putiin Fulbaana keessa filannoon waan isaan eeggata. Deeggarsi morkataa isaanii hidhaa jiru Alexei Navalny'f uummanni qabu ittuma fufeera. Tarii Kireemlin lammiilee Raashiyaa Yukireen keessa jiran ''baraaruuf'' yaaliin godhu filattoota hedduu gammachiisuu mala. Yoo Kireemlin dhimma Yukireen wajjin jirurratti olaantummaa fudhatti taanaan, deeggarsi Navalny daran gadi bu'a? Yukireen miseensa Nato ykn North Atlantic Treaty Organization waan taaneefuu, waliigalteen miti kan eegumsi godhamuuf. Tahus waliigalteen biyyootaa kun Yukireen wajjin hidhata dhiyoo qaba. Kanaanis biyyattiif misaayelonni farra-taankii Javelin jedhaman Ameerikaarraa kennameeraaf. Kanaaf Raashiyaan wayita Yukireen tuttuqxu biyyoonni Lixaa Yukireeniif deeggarsi waraanaa akka dhufu beekti. Prezidant Zelensky'n Nato'n miseensummaa Yukireen akka ariifachiisuuf wawwaachaa jiru. Garuu seera dhaabbata waliigalatee biyyoota lixaa 30 tahan ofkeessaa qabu kanaaf, lolli amma Yukireen itti jirtu miseensummaatti dabaluuf rakkisaa taasiseera.


Haleellaa saayiberii qaqqabeef US, Raashiyaa irratti tarkaanfii fudhatti jedhan Baayidan

Pirezidaantiin Ameerikaa Jooy Baayiden gita isaanii Raashiyaa Vilaadmir Putinitti akka himanitti, US haleellaa saayiberii Raashiyaa irraa dhaqqabuuf '' tarkaanfii barbaachisaa hundayyuu ni fudhatti,'' jechuu Waayit Haawus gabaase. Haasaa bilbilaa dheeraa sa'a tokkoof gaggeesitoota lamaan gidduu ture irratti gaazexessaan Raashiyaa irratti tarkaanfiin ni fudhatamaa jedhee gaafannaan, ''eeyyee'' jedhan. Mooskoon garuu himata Ameerikaan dhimma haleellaa saayiberii irratti irra deddeebiin Raashiyaa qunnamuu himtu dhara jedhan. Haasaa bilbilaa Baayidenii fi Putin Jimaata gaggeessan marii ji'a darbe Jeneevitti gaggeessan hordofeeti. Haleellaa saayiberii tibbana akkaan dabalee fi kan kaampaanota 1,500 hojii dhaabsise hordofeeti mariin kunis kan gaggeeffame. ''Ifa godhee itti himeera. Mootummaadhaan ispoonsera tahuu baatus oppireshiniin kaffaltii beenyaa [ransomeware] biyya isaa irraa yeroo dhufu Ameerikaan osoo odeeffannoo kenniteef qaama irratti hojjechuu barbaadan irratti hojjechuu akka danda'an ni eegdi,'' jedhan Baayiden haasaa bilbilaan booda yeroo miidiyaatti dubbatan. Gaazexessaan Ameerikaan serverii haakerootaa yookaan qaama haleellaa saayiberii dhaqqabsisuu ni haleeltii jedhee gaafannaan, ''eeyyee'' jedhan pirezidaanti Baayiden. Jimaataan booda garuu Mooskoon waa'ee haleellaa saayiberii kana irratti Ameerikaan na hin qunnamne jette. ''Raashiyaan yakka odeeffannoo irratti dhaqqabu balaaleffachuuf qophii taatus, ji'a darbe keessa gaaffiin kana ilaallatu dippaartimentii US irraa dhufe hin jiru,'' jedhe ibsi waajjira Puutinii bahe. Qondaalli mootummaa US maqaa hin dhahamne tokko ammoo yaada Raashiyaa kana hin fudhanne. AFPtti akka himetti bulchiinsi Baayiden '' tarkaanfiin akka fudhatamuuf gaaffii baay'ee fi addattis dhiyeessaa ture,'' jedhan. Ibsi Kiremiliin akka jedhutti qaamoleen lamaan nageenya odeeffannoo irratti wal deeggaraa turan. Raashiyaan hojiin kun ''dhaabbataa, ogummaadhaa fi siyaasaan ala tahuun karaa qunnamtii addaa, akkaataa seera idil-adunyaatti hojjetamuu qaba,'' jedhan. Biyyootni lameen yeroo haasaa bilbilaa isaanii kanatti Sooriyaaf deeggarsa namoomaa gochuuf wal tumsuuf waliigalaniiru. Ransomeware jechuun kaffaltii haakerootni odeeffannoo dhaabbata tokkoo butuun gadhiisuufiif ammoo gaafatan- yeroo dhiyoon as akkaan dabaleera. Ameerikaan akka jettutti haleellaa cimaan irra gahe Raashiyaa irraa dhufaa kan tureefi beekumsaan kan gaggeeffame, akkasumas tajaajila nageenya odeeffannoo Raashiyaa irraallee beekamtii kan qaban tahuu agarsiisa jette.


Naavaalniin duunaan Raashiyaatu itti gaafatama jechuun US akeekkachiifte

Pirezidaantii Raashiyaa Vilaadmiir Putiin qeequun kan beekamu Aleks Naavaalnii mana hidhaa keessatti duunaan Raashiyaatu itti gaafatama jechuun US akeekkachiiste. UK, Firaans, Jarmanii fi Gamtaan Awurooppaas dhimmi fayyummaa Naavaalnii akka isaan yaaddessu ibsaniiru. Doktaroonni Naavaalnii akka jedhanitti namni kun dhukkubbii hamaa dugdaa fi luka isaarratti mul'atee jiruuf wal'aansa ga'aa hatattamaan hin argatu taanaan, ''guyyoota itti aanan muraasa keessatti du'uu danda'a,'' jedhan. Ambaasaaddarri Raashiyaa UK jiran, ''Naavaalniin xiyyeeffannoo argachuuf kan godha waan ta'eef nutimmoo akkanni mana hidhaatti du'u hin eeyyamnu,'' jedhan. Pirezidaantii Raashiyaa Vilaadmiir Putiin akkaan qeequun kan beekamu ga'eessi umrii waggaa 44 Aleks Naavaalnii, maallaqa qisaasessuun himatamee Guraandhala darbe hidhame, inni garuu sababa ilaalcha siyaasaa isaaf akka hidhametti fudhate. Garee ogeeyyii fayyaa isa wal'aanan arguu dhorkamuu fi wal'aansa ga'aa dhabuu kan komataa ture Naavaalniin, Bitootessa 31 irraa kaasee lagannaa nyaataarra jira. Qorannoon dhiigaa taasifameef akka agarsiisutti Naavaalniin dhibee onnee fi kaleef daran saaxilamuu danda'a jedhan doktaroonni. Dursaan paartii mormituu Raashiyaa kun magaalaa Pokrov jedhamtu kan magaalaa guddoo Raashiyaa Moskoo irraa kiilomeetira 100 fagaattee gara dhihaatti argamtu keessatti hidhamee jira. Biyyoonni hedduun guyyaa kaleessaarraa eegalanii akkaataa qabiinsa nama kanaa mormuu eegalaniiru. Gorsaan dhimma nageenyaa US Jake Sullivan, ''Aleks Naavaalnii duunaan kan gatii kaffalu Raashiyaadha,'' jechuun dubbii akeekkachiisaa CNN itrratti dubbatan. Pirezidaant Joo Baayidanis haalli qabiinsa Naavaalnii ''haqa qabeessa kan hin taanee fi sirna dhalli namaa ittiin kunuunfamuun ala,'' jechuun, hawaasi idil-addunyaa yoo rakkoon nama kanarra ga'e Raashiyaa himachuu qabu jedhan. Gorsaan nageenyaa Jake Sullivan twitter isaaniirratti ergaa barreessaniin Naavaalniin hidhamuu akka qabuu fi namoonni haleellaa irratti raawwataa jiran akka gaafataman gaafatan. Naavaalnii hidhuun dhiittaa mirga namoomaa qofa osoo hin taane sagalee lammiilee Raashiyaa hedduu gadi qabuudha jedhan. Qondaalli Gamtaa Awurooppaa Josep Borrell gamasaaniin dhimmi Naavaalnii akka isaan yaachisuu fi aanga'oonni mana sirreessaa akka inni yaalamuuf hatattamaan haala mijeessuufii qabu jedhan. Waajjirri Dhimma Alaa UK ibsa baaseen ,''Naavaalniin qaama walaba ta'een tajaajila wal'aansa fayyaa argachuu qaba. Namni sababa ilaalcha siyaasaa isaaf hidhame kun hatattamaan akka gadi dhiifamu gaafanna,'' jedhe. Deggartoonni Naavaalnii Roobii dhufutti hiriira akka biyyaalessaatti qindeessa jiru. Qindeessitoota keessa tokko akkas jedhe: ''Haalonni akka ati daftee tarkaanfii fudhattu si dirqan ni jiraatu. Ta'uu baannaan waan badaatu mudachuf deema.'' Artistoonni, barreessitoonni fi beektonni 70 caalan haala qabiinsa Naavaalnii mormuu eegalaniiru. Gareen kun xalayaa Pirezidaant Vilaadmiir Putiiniif barreessan keessatti Naavaalniin wal'aansa fayyaa sirnaan argachuu akka qabu cimsanii gaafatan.


Astiroonoomeroonni Nasa ergama buufata hawwaa idil-addunyaa xumuranii gara lafaatti deebiyan

Astironoomeroonni Nasa afur ergama hawaa idil-addunyaa (ISS) xumuran nagaan gara lafaatti deebiyan. Kun waggaa 53 keessatti astironoomeroonni ergamarra turan saatii halkaniin qubachuun isa jalqabaati jedhameera. Astiroonoomeroonni afran kunneen keessaa sadii garee Nasa irraa tokko ammoo ejensii hawaa Jappaan Jaxa jedhamurraa yoo ta'an, turii ji'a ja'aaf hawwaarra taasisaniin booda gara lafaatti deebiyan. Astinooroomeroonni kunneen rookeetii SpaceX Kiriiwu Diraagoon Resiiliyaansiin ture kan Filooriidaa magaalaa Panaamaa keessa sa'aatii 02:56 EDT (07:56 BST) irratti qubatan. Jarri kun buufata hawwaa idil-addunyaa (ISS) keessaa dursanii ba'uuf karoora qabu ture, garuu haalli qilleensa Filooriidaa mijachuu dhabuusaatiin barfaanii ka'an. "Gareen baraartota galaanarraa Goo Naavigaator jedhamu, bidiruu lama dabalatanii, Kiriiwu Diraagoon adeemsa baasuurra kan jiran yoo ta'u, kun ammoo carraaqqii nageenya rookeetii astironoomeroota qabattee jirtu mirkaneessuu gargaara," jedhe Nasan ibsa baaseen. "Gareen bidiruu saffisaa kun erga hojii isaanii xumuraniiin booda, dooniin Goo Naavigaator jedhamu baraaruuf deemte kunis bakka sana qaqqabuun Kiriiwu Diraagon astiroonoomeroota waliin ol baastee mullisti." Green kun osoo Pensaakollaa Filooriidaa irraa gara Hawustoon Teksaas osoo hin geeffamiin dura haalli fayyaa isaanii ni ilaalama jedha ibsi Nasa. Gareen Nasa sa'aatii halkaniin gara lafaatti deebiyuun qubatte Apollo-8 turte.  Apollo-8 halkan Mudde 27 bara 1968 kan gara lafaatti deebitee qubatte yommuu taatu, ergama rookeetii yeroo jalqabaatiif nama fe'attee Ji'arra qubattedha. Ergamni hawaa dhiyeenya kanaa kun hojii Nasa fi SpaceX qaama Saganta Komershiyaal Kiruuti. SpaceX qabeenya Eloon Maask yommuu ta'u, michuu daldalaa Nasa'n ittiin hawaatti balali'uu filatudha. Nasa'n yeroo rookeetiin astiroonoomeroota qabatte kun ISS irraa kaatutti kallattiin kan waraabe yoo ta'u, suutuma suutaan yeroo imala ishee gara Dacheetti deebi'uu jalqabdu dukkana keessa seenaa dhufte. Amallee astironoomeroonni torba ISS irratti hafnii kan jiran yoo ta'u, namoota afur torban darbe SpaceX  birootiin achirra qubatan dabalata. Rookeetiin kun yeroo kaatutti, astironoomeroota keessaa tokko kan ta'e Mikaa'el Hopkiins akkas jedhe: "Nu keessumsiisuu keessaniif galatoomaa. Dacheetti deebitanii wal arguuf jirra." Astironoomeroonni kunneen - Hopkins, Viktor Giloover, Shaanoon Wookeriifi Soo'ichii Noguchii -  Sadaasa darbe ture konkolaattuu SpaceX hojjeteen  ergama guutummaatti ISS taasifameen kan gara hawaatti imalan. Isa dura, Caamsaa 2020 keessa, astironoomeroonni US lama ergama yaalii gara ISS'tti taasisuun hanga Adoolessaatti achi turaniiru. Kun ammoo erga sagantaa hawwaa bara 2011 tiin booda ergama US irraa gara hawwaatti taasifame isa jalqabaati. Isa dura ammoo astironoomeroonni Ameerikaa rookeetii Raashiyaatiin gara hawwaatti imalanii turan.


Raashiyaan ergama dippiloomaasii NATO keessaa qabdu dhiisaa jiraachuu himte

Raashiyaan ergama NATO keessaa qabdu adda kutaa jiraachuu Ministirri Dhimma Alaa biyyattii Sergei Laavrov himan. Dabalataan hojjettoonni NATO Moskoo jiran Sadaasa dhufu irraa kaasee eeyyamni isaanii irraa mulqama jedhan. Murteen Raashiyaa kun erga NATO'n jalqaba ji'a kanaatti lammiilee Raashiyaa saddeet ari'ee booda dhagahame. Nato'n jarri kun tika mootummaati, ergama mootummaa biyyattiif hojjetu jechuun ari'e. Hariiroon Raashiyaa fi NATO gaafa Moskoon dachee handaara galaanaa Yukreen, (Ukraine's Crimean peninsula) bara 2014 of harka galchite laafuu eegale. Aab Laavrov miidiyaa biyyattiitti akka himanitti, tarkaanfiin kun gocha NATO'f deebii kennuuf kan fudhatameedha. Jaarmiyaan biyyoota damee waraanaan michoomse kun haasaa haqa qabeessaa fi hunda hirmaachise gochuu didee akka isaanitti roorrise himatan. "Miseensonni NATO dhimma ariifachiisaa yoo qabaatan, ambaasaaddara keenya Biraaselsi jiru quunnamuun gaaffii qaban dhiyeessuufii danda'u,'' jechuun miidiyaa biyyattiitti himan Aab Laavrov. Erga Raashiyaan ejjennooshee kana beeksistee booda NATO'n murtee Raashiyaa kanaaf bakka kennee akka fala itti godhu himeera. "Tarkaanfii fudhannetti gabbine,'' kan jedhan dubbi himtuun NATO Oana Lungescu, "Imaammati Nato'n Raashiyaarratti qabu akkuma duriiti. Rincicaa fi mata jabeenya Raashiyaarraa kaanee tarkaanfii kana fudhanne. Akkasuma ammoo ammallee mari'achuuf qophiidha. Karaa Koree NATO-Raashiyaa marii jalqabuu dandeenya,'' jedhan. Jarmaniin ammoo tarkaanfiin Raashiyaa dhibdee kan uumuudha jechuun komatte. "Gaabbii qofa miti, murteen Moskootti darbe kun hariiroo NATO waliin qaban akkaan kan laaffisuudha,'' jedhan Ministirri Dhimma Alaa Jarmanii. NATO'n wayita lammiilee Raashiyaa saddeet ari'u, dippiloomaatonni biyyattii jaarmiyachi eessatti hafan 10 qofa. Wayita tarkaanfiin fudhatamu Hoogganaan Nato Jens Stoltenberg Raashiyaan amala hintaane mul'isaa waan jirtuuf qophaa'inaan eeggachuu feesisa jedhanii turan. Bara 2018 keessas NATO'n dippiloomaatota Raashiyaa hedduu ari'ee ture. Yeroo sana baay'ina dippiloomaatota Raashiyaa NATO keessa turanii 30 irraa gara 20tti xiqqaaate.


US-Raashiyaa: Vilaadmir Putiniifi Joo Baayidan yeroo jalqabaaf Geneevitti wal argan

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Putin, pirezidaantii US Joo Baayidan waliin yeroo jalqabaaf Jeeneevitti wal argan. Mariin baay'ee ulfaataa tahe gaggeesitoota lameeniifi garee isaanii gidduutti gaggeeffameen boodas pirezedaantonni miidiyaaf ibsa kennaa jiru. 'Joo Baayidan pirezidentii US isaan dura turerraa addadha jechuun jajateera Pirezidentiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin. Joo Baayidan "nama muuxannoo qabudha" jechuun saatii lamaaf akka waliin mariyatan himaniiru. Putiin dhimma gaggeessaa gareea mormituu isaa Navaaliinis kaasee dubbateera. "Navaaliin waan hojjechuu barbaade hojjeteera," jedhan Putiin waa'ee morkataa isaa hidhaa jiru kana yeroo gaafataman. "Namni kun seera Raashiyaa keessa jiru akka cabse ni beeka ture. Nama irra deddeebiin yakka hojjetedha. "Akka barbaadamu sirriitti beeka ture, haata'u malee waan beekaadhuma hidhamuu barbaaduuf ta'e jedhee Raashiyaatti deebiye. Waan hojjechuu barbaade hojjeteera," jedhe Pirezedent Putiin. Dhimmi Yuukireen, haleellaa saayiberii fi niwukileraas dhimmoota gurguddoo marichaa akka tahan eegamus, lameen isaanii waliigaltee seena qabeessa tahe irra gahu jedhamee akka hin eegamne himamaa jira. Putin akkuma gaheen pirezidaantii Iswiizerlaandi, Gaay Parmeeliin simatamaniiru. Gareen Raashiyaa kan Baayiden dursuun kan gahan yoo tahu, dubbii himaan Kireemiliin Dimitirii Peskoov, ganama kana Televizhinii mootummaa biyyattiitti akka himanitti, mariin gaggeesitoota lamaanii ''baay'ee ulfaataa'' taha jedhan. Roosiyaa 1 Tvtti akka himanitti gaggeesitootni lameen ''hoj-manee hafe baay'ee irratti waliigaluu qaban qabu,'' jedhan. Itti dabaluun Putin gaaffii qabu ifatti karaa gaarii taheen kaasuun furmaata barbaaduuf deema jedhan. Peskoov marii gaggeesitoota lamaanii haalaan eegamu kanatti ''waan seenaa qabeessa hin tahu,'' jechuun bishaan itti naqaniiru. '' Waan gatii qabuu miti, waan addaa eeguunis hin danda'amu. Hariiroon Raashiyaa fi US baay'ee ulfaataadha,'' jedhan. Garuu gaggeesitootni lameen wal arguun rakkoo jiru irratti waliin dubbachuuf murteessuun isaanii matumti isaa waan gaarii akka tahe himan. Gareen Raashiyaa Putin waliin ministera dhimma alaa, Serge Lavroov, Dubbii himaa pirezidaantichaa, Dimitirii Peskoov, UStti ambaasadara Raashiyaa, Anatolii Antonov fi kaanis qabateera. Gama Joy Baayideniin ammoo Ministirri Dhimma Alaa , Antoonii Bilinkeen walgahicha irratti ni argamu. Miseensonni Baayiden kaan eenyufaa akak tahan hin mirkanoofne. Hariiroon Waashingitanii fi Mooskoo gidduu jiru amma baay'ee gadi bu'aadha. Baayiden akka aangootti dhufaniin kan hojjechuu barbaadan hidhannoo niwukileeraa fageenyaa dheeraa biyyoota lameenii kan daangessu irratti waliigaltee 'New START Treaty' jedhamu dheeressuu ture. Waliigalteen dheereffame kun kan turu hanga Guraandhala bara 2026tti qofaadha. Humnoota cicimoo adunyaa gabbisa niwukileeraa to'achuu irratti irra deebiin waliigaluun dhimma marii isaanii taha. Haa tahu malee meeshaalee waraanaa saffisa guddaa qabani fi 'artificial intelligence' akka malee dabalaa dhufuun isaa yaaddoo guddaa uumeera. Jeneev seenaa wal gahii gaggeeffamaa tureen ''magaalaa nagaa'' maqaa jedhamuun beekamti. Bara 1955 '' gurguddoota afur'' jedhamuun kan beekaman, hoggantootni US, Biriiteen Guddittii, Faransaayii fi Sooviyeet Raashiyaa achiiti wal arguun waraala Ololaa ture dhaabuuf waliigalan. Waggoota 30 booda Roonaaldi Reeganii fi Mikaahil Gorbaachev asuma magaalaa Jeneevitti wal arguun hamma hidhannoo niwukileraa qaban xiqqeessuuf waliigalan.


Yaalii farra misaa'elii Raashiyaan taasifte Ameerikaan balaaleeffatte

Yunaayitid Isteet yaalii misaa'elii Raashiyaan taasiste astiroonota Buufata Hawaa Idil-addunyaa (ISS) balaa keessa buuse jechuun balaaleeffatte. ''Balaa kan qabuufi maal na dhibdeedhaan kan raaawwatte,'' jechuun Ministeerri Dhimma Alaa US qeeqeera. Haleellaan Raashiyaan raawwatte saatalaayitii Raashiyaa mataashee kan rukute yoo ta'u, hojjettoonni ISS caccabaan isaa jalaa akka of eegan dirqeera. Buufatichi yeroo ammaa miseensota torba qaba; lammiilee Ameerikaa afur, Jarman tokkoofi lammiilee Raashiyaa lama. Biyyoonni muraasni jechuunis kanneen akka US, Raashiyaa, Chaayinaafi Hindiin lafarraa saatalaayitii rukutuu danda'u. Misaa'elii akkanaa yaaluun hammana hin baramne, garuu yero hundaa ni balaaleeffatama. Sababni isaas naannawa hawaa waan faaluuf. Buufati Hawaa Idil-addunyaa fageenya ol ka'iinsa 420km'n naannawa. ''Federeeshiniin Raashiyaa maal na dhibdeedhaan yaalii misaa'elaa badiif saaxileefi misaa'ela ishiirratti bu'e raawwatte,'' jechuun Dubbii Himaan Ministeera Dhimma Alaa US Ned Piraayis dubbataniiru. ''Yaaliin kuni caccabaa sibiilaa 1,500 oliifi kanneen xixiqqoo ta'anii kuma dhibbaan lakkaa'aman uumuun fedhii biyya hundaa yaaddoo keessa galcha,'' jedhan. Bulchaan NASA Biil Neelsan waan raawwateen guddaa mufachuu ibsan. ''Osoo gama balalii hawaan osoo seenaa bal'aa qabdu Raashiyaan michuuwwaan ishii Amerikaafi kaan ISS gubbaa jiran, kosmonaatii isaanii akkasumas kan Taayikonaatsi kan Chaayinaa yaaddoo keessa galchu jedhanii yaaduun nama rakkisa,'' jechuun ibsa baasaniin qeeqan. Dhaabbati hawaa Raashiyaa Roskomoos garuu taate kana gad qabaa ilaale. ''Caccabaan har'a akkaataa hojimaataatti hojjattoonni ISS akka dawoo barbaadan dirqe orbitii ISS irraa fagoo jira. Buufatichi zoonii magariisa keessa jira,'' jechuun gama tiwiitaraan ibse. Dabalataan US taatee ''maal na dhibdeedhaan raawwate'' jetteef michuuwwan ishee waliin deebii akka kennitu ibsite. Ministeerri Ittisaa UK Ben Waalas yaaliin Raashiyaan raawwatte ''nageenya, eegumsaafi egereen hawaaf dhimmuu dhabuudha,'' jechuun qeeqan. Gaazexeessaan BBC addatti waa'ee saayinsii gabaasu Jonaataan Amos yaalii farra misaa'elii raawwachuu akka maraachuutti ilaaluu dhabuun nama dhiba jechuun ibsa. Hanga yoonaa caccabaan sibilaafi maashinaa kumaan lakkaa'aman uumamaniiru. Muraasni lafatti bu'u garuu waan namarra balaa buusan miti. Kaan garuu ol bahuun opireeshinii fuula duratti taasifamu danqu jedhe.


Mana poolisii malaammaltumman shakkameetti manni fincaanii warqeen faayame argame

Manni fincaani warqeen faayamee fi meeshaleen gati jabeessi biroo mana poolisii qorattonni Raashiyaa sakkata’an keessatti argameera. Qorattonni kun gartuu poolisoota  malaammaltummaan shakkaman to’annoo jala olchaniidha. Marsariitii Koree Qorannoo Yakkaa (SK) irratti viidiyoon mana guddaa wantoota gatii jabbiyyeen faayame agarsiisu mul'ateera. Kunn manneen sakkata’aman keessaa tokkodha. Hogganaa poolisii tiraafikii nannoo kibba Sitavropool Koloneel Aleksii Safanoov dabalatee poolisootni ja’a biroon to’annoo jala oolaniiru. Polisootni tiraafikaa daldaloota haaraaf eeyyama sobaa kennuun mattaa’aa fudhachaa akka turan himameera. Eyyamni kun konkolaachistoonni keellaa yemmuu ga’an fe’umsaa eeyyama hin qabne kan akka midhaanii fi meeshalee ijaarsa dabarsuu akka danda’an isaan gargaaraa akka ture himameera. Shakkamtoonni himata irratti dhiyaate irratti ammatti deebii hin kennine. Sochii farra malaammaltummaa kana irratti humnootni poolisii Kaaba Kaakasus Raashiyaa hundi irratti hirmaataniiru. Wajjira poolisii tiraafikaa dabalatee bakka 80 akka sakkata’e kan himu SK, maallaqa hedduu fi konkolaatota gati jabbeessa to’annoo jala oolcheera jedha. Dhabbatni qorannoo Raashiyaa SK, gartuun Saafanoov waggootii hedduuf matta’aa gara doolara 255,000 olitti tilmaamamu fudhachuu isaanii hima. Himannaan irratti dhiyaateen yakkamaa ta’uun isaa yoo argame , Safanoov hidhaa wagga 15’n adabamuu danda’a. Itti aanaan isaa Aleeksaandar kanneen to’annoo jala oolan keessaa tokkodha. Naannicha keessatti poolisootni tiraafikaa 35 ol to’annoo jala ooluu isaanii miseensi paarlamaa Aleeksaandar Kihinshityeen himeera.


Dhukaasa Raashiyaa: Hidhataan Yunivarsiitii Perm keessatti namoota ajjeese

Dhukaasa hidhataan yunivarsiitii Raashiyaa magaalaa Perm keessatti argamu tokkotti baneen yoo xiqqaate namoonni saddeet ajjeefamuu aanga'oonni himan. Namni dhukaasa bane kun Wixata ganama ture gara mooraa Yunivarsitichaatti seenuun kan dhukaasuu jalqabe. Barattoonniifi barsiisonni gariin gamoo yunivarsiiticha keessa jiru keessatti yoo da'atan, kaan ammoo karaa foddaa utaalanii bahaniiru. Poolisiin ammoo hidhataa barataa ta'uu hin oolu jedhame miidhaa qaqqabsiise kana rukutee madeessuun to'ateera. Ministeerri fayyaa akka jedhetti namoonni 19 haleellaa hidhataan kun gaggeesseen madaa'aniiru. Taateen kun ganama saatii 5:00 (06:00 GMT) irratti Yunivarsiitii Perm Istee kan magaalaa guddoo biyyattii Mooskoorraa gama bahaan kiiloomeetira 1,300 fagaatee Uraals keessatti argamuttidha. Viidiyoowwan miidiyaa hawaasummaarra naannawaa jiran osoo nama dhukaasa bane kana baqachuuf hin utaalin dura, yeroo barattoonni gamoo yunivarsitichaa keessaa karaa foddaa meeshaa isaanii daddarbatan agarsiisu. Viidiyoon osoo barattoonni karaa foddaawwan gamoo utaalaa jiranii agarsiisu TV Raashiyaatiin tamsa'eera. Gabaasaawwan tokko tokko akka jedhanitti, hidhataan kun wanta kana kophaadhuma isaa taasisuufi dhiibbaa siyaasaa ykn amantiillee akka hin qabne miidiyaa hawaasaa irratti barreessee ture. Akka Koree Qorannoo dhimmoota yakkawan ciccimoo ta'an hordofuu jedhetti hidhataan kun barataa yunivarsiitichaa ta'uun isaa adda bahee beekameera. Barsiisota Yunivarsiitichaa keessaa tokko kan ta'e Ivan Pechishchev BBCtti akka himetti, barataan kun yeroo gamoo tokko keessa fiiguufi yeroo inni gara dareetti deemu ammoo namoonni darbii lamaffaa gamoorra yeroo utaalan argeera. "Iyya baayyee nama sodaachisu tokko dhageessisaa utaalaa turan. Barataan tokko ammoo dhukaasa akka ta'e natti himeera. Anis sagalee dhukaasaa dhaga'eera; battaluma ammoo namoonni kallattii gara garaatti bibittinnaa'an. Ani ammoo gara barattoota kiyyaa gamoo keessa darbii lamaffaarra jiranii deemuun sagalee dhukaasichaa itti fufuun dhaga'e," jedha barsiisaan kun. Akka Piroofeesar Pechishchev jedhanitti mooraa Yunivarsiitti Perm kana keessa gamoowwan 10 ta'anitu jiru. Akkuma dhukaasni kun dhaga'ameen eegdonni gamoowwaniifi ulaawwan mara cufaniiru. Yunivarstsiitiin Perm neetiwoorkii hawasummaa isaarratti akka maxxansetti barattoonni warri gamoo keessa jiran kutaa barnootaa isaanii keessa turaniif gaafateera. "Daree barnootaa tokko keessa barattoota 60 ta'anitu ture. Karra cufnee teessoollee jala kaawwachuun jabeeffanne," jechuun barataan Semyon Karyakin jedhamu Reuters'tti dubbate. Jalqaba bara kanaa, hidhataan umuriin isaa waggaa 19 ta'e mana barumsaa isaa duraanii kan giddu-gala Raashiyaa magaalaa Kazan keessatti argamu keessatti dhukaasa banee namoota sagal ajjeesee ture.


Bittaa meeshaa waraanaa irratti muddamni Turkiifi Ameerikaa gidduutti mudate

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Putiniifi gitni isaanii Turkii Reeyis Taayib Erdoohaan Raashiyaatti wal arguun waliin mari'ataniiru. Gaggeesitootni lameen dhimmoota irratti mari'atan keessaa dhimmi bittaa meeshaa waraanaafi Sooriyaa ajandaa isaanii guddaa tahuu jedhame. Turkiin meeshaa waraanaa Raashiyaa irraa bituunshee Ameerikaa waliin muddama keessa akka galtu godheera. Turkiin meeshaa waraanaa Raashiyaa irraa bitachuuf jedhu kana Ameerikaan karaa kamiinuu dhorkuu hin dandeessu jechuun ejjennoo Ameerikaa mormite. Pirezidaantiin Turkii Erdohaan misaa'ela adda addaa hedduu Raashiyaa irraa bituuf biyyi isaanii karoora aka qabdu himan. Pirezidaanti Erdohaan biyyi isaanii marsaa lammaffaaf misaa'ela S-400 lafarraa gara samiitti kan furguggifamu kan Raashiyaan hojjette bituuf erga waliigaltee Ameerikaan mormaa turte. Kana irraa kan ka'e NATOn Ameerikaa waliin tahuun Tarki irratti qoqqobbii dabalataa dabarsuu danda'a. Ameerikaan misaa'elli Raashiyaan hojjette S-400 xiyyaara waraanaakoo F-35 tahaniif sodaachisa jechuun himatti. Dabalataan Waashingitan misaa'elootni Raashiyaa kunneen sirna eegumsa daangaa NATO'f balaadha jetti. Turkiin gama isheen sirna ittisa qilleensa keenya akka barbaannuun cimsachuuf biyyoota miseensa Nato tahan irraa meeshaa barbaannu bitachuu waan hin dandeenyeef Raashiyaa waliin waliigalle jette. "Waa'ee meeshaa waraanaa qabaachuu qabnuu biyya kamirraayyuu sadarkaa kamittuu gidduugaluun hin danda'amu'' jechuun Erdoohaan miidiyaa Ameerikaa CBS irratti dubbatan. ''Kana irratti homaa gidduugaluun hin danda'amu. Murtoo akkasii kan fudhachuu dandahu nuyi qofadha,'' jechuun Erdoohaan ejjennoo Ameerikaa mormaniiru. Ji'a tokko dura Turkiin marsaa jalqabaan S-400 Raashiyaa irraa bitachuu hordofee Ameerikaan Indaastirii humna Ittisaa Turkiitti daariktera kan tahan Ismaa'el Deemirii fi hojjettoota dhaabbatichaa sadan irratti qoqoobbii dabarsiteetti. Kana irratti dabalataan Turkiin yoo meeshaa waraanaa dabalataan bitatti tahe qoqoobbiin irratti darbuu danda'a. Sadarkaa kamittuu Turkiin misaa'ela S-400 akka qabattu yookiin meeshaa waraanaa Raashiyaan hojjette akka qabaachuu irraa akka of qusattu hubachiisna,'' jechuun dubbii himaan Ministera Haajaa Alaa US himan. Dubbii himichi Ameerikaan Turkiidhaan akka michuu isheettidha kan ilaaltu erga jedhanii booda wal dhabdee keessa taaneeyyuu michummaa keenya cimsachuu barbaanna jedhan. Haa tahu malee Turkiin marsaa lammaffaaf bitachuuf jecha Raashiyaa waliin marii irratti argamti. Ejjennoo Imaammata Alaa Raashiyaa Turkii fi Raashiyaan michummaa isaanii fedhi isaaniis waliin adda addaa akka imaammata gargaaru hordofu. Turkii fi Sooriyaan dhimma Raashiyaa irratti fedha adda addaa qabu. Lamaan isaanii biyyootni lameen dhimma Sooriyaa irratti garee wal faalleessu keessa jiru. Turkiin humnoota pirezidaanti Bashir al Asaadiin fonqolchuuf qabsaa'an deeggarti. raashiyaan ammoo Asaadiin aangoo irra tursiisuuf qabsoofti. Dabalataan kana dura waliigalteen dhukaasa dhaabuu Lixa Sooriyaa Idilib keessaa cabeera jechuun quba walitti qabaas turaniiru. Turkiin ammo baqattoota Sooriyaa miliyoona 3.6 tahaniif dahoo kennitee jirti. Turkii fi Sooriyaan dhimma Liibiyaa irrattis ejjennoo adda addaa qabu. Turkiin mootummaa UN beekamtii kenneef yoo deeggartu gareen Waaginer jedhamu kan Raashiyaan ammoo humna Jeneraal Kaaliifaa Hafxaariin deeggara. Humni jeneraal kaalifaa Hafxaar yeroo tokko Tiriippoli to'achuu erga gaheen booda loltoota Turkiin haleelamee duubati deebi'e. Kana malees waraana Azerbaajiyaanii fi Armeeniyaa dhiyeenya gaggeeffame irrattis Raashiyaa fi Turkiin faallaa tahuun dhaabatanii ture. Turkiin Azerbaajiyaan Raashiyaan ammoo Armeeniyaa deeggaraa turan. Kana malees ji'a darbe Turkiin Yuukireen kan raashiyaa waliin wal dhabdee keessa jirtuuf diroonii gurguruun ishee Raashiyaa dheekkamsiisee ture. Haa tahu malee dhimmoota adda addaa irrati osooma wal dhabaniiyyuu bittaa meeshaa waraanaa, aannisaa fi turizimii irratti waliigaltee gaarii qabu.


Raashiyaa-Yuukireen: Laavroov Raashiyaan abjuun waraana kaasuu akka hin jiraanneef akeekkachiifte

Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaa Awurooppaan gara ''abjuu wal waraanuutti'' deebi'uu dandeessi jechuun akeekkachiisan. Konfiransii nageenyaa Awurooppaa Iswiidinitti taa'ame irratti Laavroov humni waraanaa Nato gara Bahaatti akka hin babal'anne dhaabsisuuf jecha waliigaltee dhimma nageenyaa Awurooppaa haaraa morman. Sekretariyeetiin US Antoonii Biliinken yoo Raashiyaan Yuukireen waliin walitti bu'insa keessa galuu barbaaddi tahe, ''balaa hamaa'' qabaata jechuun akeekkachiisan. Wal gahichis Raashiyaan humna waraanaa ishee naannoo daangaa Yuukireenitti baay'isuu hordofee taa'ame. Yuukireen akka jettutti Raashiyaan humna waraanaa 90,000 tahu naannoo daangaa qubachiifteetti. Mooskoon ammoo kun Yuukireen haleeluuf miti jechuun waakkatti. Inumaa Kiiyev qophii waraanaa taasisaa jirti jechuun himatti. Yeroo muddamni lamaan isaan gidduu dabaletti Raashiyaan basaastota Yuukireen jechuun kan shakkite namoota sadii Kamisa kaleessaa to'achuu himte. Sadan isaanii keessaa tokko haleellaa shororkeessaa raawwachuuf karoorsa ture jedhamuun himatame. Kan hafan lamaan ammoo odeeffannoo nageenyaa funaanuu [basaasuuf] shakkaman jedhe Tajaajilli Tikaa Raashiyaa. Obbo Laavroovii fi Obbo Biliinken konfiransii Dhaabbata Nageenyaa fi Wal Tumsaa Awurooppaa [OSCE] irratti wal arganiiru. Qondaalonni US lamaan isaanii iyyuu Yuukireenitti marii dabalataa gaggeessuuf waliigaluu isaanii himan. Ministerri Dhimma Alaa Raashiyaa wal gahiin Putin-Baayiden guyyoota dhufan kanatti akka gaggeeffamu himuun garuu guyyaa kam akka tahe hin himamne tajaajilli Oduu Interfaksi jedhamu akak gabaasetti. Waxabajji keessa gaggeesitootni lameen Jeneevitti yeroo wal argan dhimma loltootni Raashiyaa naannoo daangaa Yuukireen buufachuu irratti marii gaggeessaniiru. Jalqaba torban kanaati Putiin, Naton sochii isaa Yuukireen keessaa akka daangessu Ameerikaa irraa wabii barbaanna jechuun dubbatan. Kamisa darbe garuu Laavroov Naton muddama jiru hir'isuu fi balaa qaqabu ittisuuf wixinee dhiyaateef fudhachuu hin barbaanne jechuun dubbatan. "Bu'uuraaleen misoomaa tokkummaa waraanichaa [Nato] itti gaafatamummaa malee karaa Roomaaniyaa fi Poolaandi gara daangaa Raashiyaatti dhiyaateera, ittisa farra misaa'elaa kan haleellaa adda addaaf oolus qophheessera,'' jedhan. ''Misaa'eloonni fageenya gidduugaleessaa Ameerikaa Awurooppaa keessatti argamuu isaaniiti, kun ammoo abjuu wal waraansaa kan deebisee fidudha.'' Itti dabaluun Nato'n biyyoota Raashiyaa daangessan akka ''riqichaatti wal waraansaatti'' fayyadamuu akka hin qabne akeekkachiisan. Akkasumas sanada dhimma nageenyaa raashiyaan qopheesite hubannoon ilaalu jennees abdanna jedhan. Ibsa waloo konfiransicha irratti kennan irratti Bilinken tooftaa gaariin rakkoo hanbisuun danda'amu dippilomaasii fi Raashiyaan loltoota ishee daangaa irraa duubatti deebisuudhaan jedhan. ''Ameerikaan sanaaf haala mijeessuuf fedha qabdi...garuu yoo Raashiyaan walitti bu'insicha barbaadde balaa hamaa qabaata'' jedhan. Roobii darbe pirezidaantiin Yuukireen Volodimiir Zeleniskii, Baha Yuukireenitti humnoota foxxoquu barbaadan Raashiyaan deeggaraman irratti kallattumaan Raashiyaa waliin mari'achuuf waamicha godhaniiru. Loltootni Raashiyaa Baha Yuukireen naannoo Donbaas kan qaama Luhaanisk fi Doonetiski taatee humna foxxoquu barbaadaniin to'atamtetti dhiyaataniiru.


Raashiyaan badhaasa Noobeel booda gaazexeessitootaan 'wakiila biyyoota alaa' jechuun labsite

Gaazexeessaan walabaa Raashiyaa Dimtry Muratov badhaasa Nagaa Noobelii argatee sa'aatii muraasa booda, qondaalooti Raashiyaa maxxansawwanii fi gaazexeessitoota baayyee ‘ergamtoota biyyoota alaa,’ jechuun adda isaan baasan. Gareen qorannoo Bellingcat jedhamuufi gaazexeessan BBC Raashiyaa Andrei Zakharov’llee maqaan isaanii tarree kana keessa galeera. Gaaleen ‘ergamtoota biyyoota alaa’ jedhu kanneen mormii siyaasaa agarsiisan ittiin waamuuf yeroo bulchiinsa Sooviyeet faayidaarra oolaa ture. Ergasii miidiyaalee dhuunfaa fi dhaabota miti-mootummaa maallaqa alaa argatu jedhaman waamuuf oolaa jira. Gaafa Jimaataa koreen badhaasa Noobeelii gaazexeessaa Muratov gaazexaa walabaa Novaya Gazeta jedhamu  Raashiyaatti ‘bilisummaa of ibsuuf’ falmuuf kaan waliin tahuun hundeessuutti isa leellise. Gaazexaan isaa gaazexoota walabaa maqaan ‘ergamaa biyyoota alaa’ jedhamu hin kennamiinifiyyuu malee, badhaasa argateef deebii kenneen, ‘’namoota ergamoota biyyoota alaa jedhamuun adda baafamaniifi Raashiyaa irraa ari’amaa jiran gargaaruu yaalla,‘’ jedhe. Ministeerri haqaa Raashiyaa gaazexeessitoota sagaliifi dhaabota sadii tarree ‘ergamoota biyyoota alaa’ jedhu jala dabalee galcheera jedhe. Gareen qorannoo Bellingcat Neezarlaanditti kan galmaa’e yoo tahu, qondaalota Raashiyaa saaxil-baasuu irrattii bobba’ee ture. Marsariitii US’tti galamaa’e MNews.world fi kaanillee tarree ‘ergamaa biyyoota alaa’ keessa galaniiru. Kanneen tarree sanatti dabalaman keessa gaazexeessitoonni BBC Raashiyaa fi TV channel Dozhd-kan baatii Hagayyaa keessa maqaa kanaan adda baafame, ni argamu. BBCn deebii dhimma kanaaf kenneen: ''gaazexeessaan keenyi waajira Moskoo ‘ergamaa alaa’ jedhee adda baasamuusaa BBC’n jabeessee morma,’’ jedhe. BBC Raashiyaa ‘’waggoota 80 darbaniif madda odeeffannoo sirriifi loogii hin qabne kennuun dubbattoota afaanichaa tajaajileera,’’ ‘’Yeroo ammaa kana dhimmi dursa kenninuuf gaazexeessaa keenya Andrei deeggaruufi waayilooti isaa yeroo murteessaa kanatti gabaasuu akka itti fufan taasisuudha,’’ jedhe. Namni ‘ergamaa alaa’ jedhamuun maqaan kennameef galmaa’u, ji’a jaha jahaan sochii dalagaa fi faayinaansii isaa gabaasuun irra jiraata. Qabiyyeen isaa hundi ergaa miidiyaa hawaasaa dabalatee ergamaa biyyoota alaa tahuu isaan waan agarsiisu eeruu qaba.


Morkataan Puutiin hidhaa jiru lagannaa nyaataa guyyoota 24 booda adda kute

Qeeqaan Pireezidant Puutiin Aleeksii Navaalyii mana hidhaa keessatti lagannaa nyaataa gaggeessaa ture guyyoota 24 booda dhiibbaa hakiimotaan adda kutuu beeksise. Sa'aatiiwwan dura hakiimonni dhuunfaa isaa lubbuu isaa oolchuufi fayyaa isaaf jecha lagannaa nyaataa dhiisee akka sooratu gaafatanii turan. Navaalniin Bitootessa 31 tajaajila fayyaa wayyoo qabu gaafachuuf nyaata lagachuu kan eegale. Qeeqaan Puutin beekamaan kun kana dura ogeeyyii fayyaa walabaan si'a lama ilaalamuu isaa ibsuun, haala keessa jiru hubachuun ''duula lagannaa nyaataa koo adda kuteera'' jedheera. Adeemsi nyaata fudhachuus suuta suuta akka ta'u ibse. Sanbattan irra isa dubbisanii kan turan ogeeyyiin fayyaa dhuunfaa isaa, ''daqiiqaa kamittuu du'uu akka danda'u akeekkachiisaa'' turan. Navaalniin qaamni isaa hadooduu fi dugdi isaa dhukkubaa jiraachuu ibsuun ogeeyyiin fayyaa man hidhaa sanii yaala gahaa kennaafii akka hin turre komate. Qeeqaan Pireezidant Puutiin kun kan hidhame Saayibeeriyaatti summii nyaachifamee Hospitaala biyya Jarman Barliinitti lubbuun isaa fiixee du'aarraa erga deebitee ji'a Muddee keessa Raashiyaatti akkuma deebi'eeni. Amajjii keessa ammoo turtii hidhaa cabsee sababa jedhuun manni murtii hidhaa waggaa lamaa fi ji'a jahaa itti muree mana amala sirreessatti dabarseera. Manni Murtii Mirga Namoomaa Gamtaa Awrooppaa namni siyaasaa kun akka bilisa bahu gaafatus Raashiyaan fudhatama dhabsiifteetti. Deeggartootni isaa kumootaan lakkaawaman hiriira bahuun mormaniis hedduun hidhamaniiru.


Pirezidaantiin Raashiyaa Puutiin, Joo Baayidan akka Tiraamp miiraan hin gaggeeffamu ta'a jedhan

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Joo Baayidan akka pirezidaantii Ameerikaa duraanii ''dhiibbaarratti hundaa'uun socha'urraa'' akka of qusatuun abdadha jedhan. Puutiin haasaa madda oduu NBC waliin taasisaniin akka jedhaniitti, pirezidaantii US duraanii faarsuun garuu Mr Baayidan irraa murteewwan 'dhiibbaarratti hundaa'an' muraasaan eega jedhan. Hogganaan US ammaa ''nama oggummaa jireenyaasaa ijoolluummaa qabee siyaasaa keessatti dabarseeradha'' jedhan. Gaaffiifi deebiin kunis osoo aanga'oonni lamaan Jeeneeviitti wal hin argiin guyyoota muraasaan dura kan ta'eedha. Kana malees Puutiin jecha pirezidaantiin kanaan dura inni yakkamaa ''ajjeechaati'' jechuun ibsanii turanis akkanumaan taphaan bira darban. ''Kallatiiwwan hundarraa heellaan gosa garaa garaa narra gahaa jira....tokkoonsaayyuu na hin dinqiisiisan'' jedheera. Kanaan duras Puutiin yaada yakkamaa ajjeechaatii jedhuu TV biyyasaanii irraatti kaasuun, ''tokko tokkoo beekuu barbaachisa'' jechuun bira darbanii ture. Akkasums tajaajilwwan tikaa biyyattii qondaala siyaasa mormituu Aleeksi Naavaaliin ajjeessuuf jechuun himmannaa irratti dhiyaatees irra dedeebiin haalee ture. JIjjirama pirezidaantii US irratti kan gaafataman Puutiin, ''waanuma pirezidaantii US ta'ameef qofa jecha sochiiwwan dhiibbaarratti hundaa'uun kamuu taasisuun'' kanaan booda akka hinjiraanneen abdadha jedhan. Garuu ammoo Doonaald Tiraampiin ni leellisee akkas jechuun: ''Nama addaati, nama oggumaa qabu...nama haalluu qabuudha. Jaallachuu ykn jibbuu dandeessaan. Garuu inni hundeeffama US irraa hindhufne,'' jedhe Puutiin. Yaanni Pirezidaantii Raashiyaa kunis wayita Baayidan erga aangoo qabatee imala isaa jalqabaa gara biyyoota biraatti taasisuu eegaluun, UKtti walgahii G7 hirmaataa jiruuttidha. Yaa'iichaan boodas, Baayiidaniifi Giiftii dureen Jiil Baayidan osoo Nato waliin Wiixata akkasumas Kibxata ammoo Gamtaa Awuroppaa waliin marii taasisuuf gara Biraasalsiitti hinimaliin dura Giiftii Ingiliziin dubbisu jedhameera. Achiin booda ammoo erga pirezidaantii US ta'en booda yeroo jalqabaatiin Puutiiniin wal argu. Baayidan wayita imala eegalan ''sochiilee balaafamoo'' keessatti yoo hirmaate tarkaanfii ''hiika qabeessaafi cimaa hordoofsiisuu danda'a'' jechuun Puutiinin akeekkachiisanii turan. Duraan Waayiti Hawuus Baayidan yaa'ii Jeeneev irratti dhimmoota to'annoo meeshaalee waraanaa, jijjirama qilleensaa, hirmaannaa waaraanaa raashiyaan Yukireen keessaa qabdu, haleellaa saayibariifi hidhaa Mr Naavaaliin ilaalchiisuun ibsa bal'aa kenna jedhamee ture.


Filannoo Raashiyaa: Paartiin Putiin sagalee saamuun himatamus filannicha dursaa jira

Paartiin Pireezidantii Raashiyaa Vilaadmir Putin, United Russia, filannoo paarlaamaa komii hanna sagalee bal'inaan irratti ka'aa jiru olaantummaan durse. Qabxiin dursa ba'aa jiru paartiin aangoorra jiru injifataa akka jiru mul'isa. Morkattoonni jajjaboon hedduun filannoo keessaa ugguramaniiru, waraqaa filannoo fi saanduqa filannoo irratti iftoominni hin turre, kanneen dirqamaan filatanis jiru. Komishiniin filannoo biyyattii komii kana hunda waakkate. Filannoo miseensota paarlaamaa 450 filachuuf gaggeeffamerratti paartileen biyyattii 14 hirmaataniiru. Akka komishiniin filannoo jedhutti qabxii dursa lakkaa'ame, dhibbeentaa 50 sagalee kennamee, keessaa paartiin United Russia dhibbeentaa 46 argate. Paartiin United Russia Dilbata kaleessaa akkuma filannoon obba'een injifannoosaa labsate. Paartiin Putin sagalee caalmaa yaa argatuyyuu malee deeggarsi uummataa kan kanaan duraarraa gadi bu'eera. Sadarkaan jireenya hawaasaa daddaaqamaa ta'uu fi malaammaltummaan akkasumas hidhaan morkataa cimaa biyyattii Aleksi Navaalnii komiiwwan dhiyaataa turanii fi deeggarsa Putin gadi buusaniidha. Filannoo kana magaalonni hedduun karaa meeshaalee teeknooloojiin gaggeessaniiru. Filannoo kanarratti erga bara 1993 as yeroo jalqabaaf taajjabdoonni Dhaabbata dhimma nageenyaa fi qindoominaa Awurooppaa hin argamin hafan, kunis dhiibbaa aanga'oota Raashiyaatiini.


Haleellaa saayibarii kaampaani foonii haakaroota 'Raashiyaa wajjin hidhata qabantu raawwate' jedhe FBI

Gareen yakka saayibarii Raashiyaa haleellaa kaampaanii dhiyeessaa foonii addunyaarra isa guddicha taherratti aggaamame duuba jira jechuun FBI himate. Akka FBI jedhetti, garee REvil jedhaman kana haleellaa kaampaanii JBS irratti raawwateef seeratti dhiyeessuuf hojjechaa jira. Hakaroonni guyyoota dhuma torbeerra sirna dhaabbatichaa kan cabsanii seenan oggaa tahu, oppireeshiniin JBS kan US, Kaanaadaafi Awustiraaliyaa jiru cufameera. Gareen REvil maqaa Sodinokibi jedhamuunis kan waamamu oggaa tahu - addunyaa gubbaa garee yakka saayibarii haalaan beekamuufi maallaqa hedduus argatudha. ''Haleellaa JBStti raawwate gareen REvil fi Sodinokibi akka raawwatan bira geenyeerra. Jara yaaddoo ta'an kanas gara seeraatti fiduuf hojjechaa jirra,'' jedha ibsi FBI. ''Tattaaffiin nuti gama itti gaafatamaafi adabbii mirkaneessuuf taasisnu itti fufna. Qaamolee saayibarii kana keessaa qooda qaban seeratti dhiyeessuufis ni hojjenna.'' Waayit Haawus guyyaa Roobii waan jedhe, pireezidantiin US Joo Baayidan wayita gitasaanii Raashiyaa Vilaadmir Putiin torban lamaan booda arganitti dhimma haleellaa saayibarii ni kaasu. ''Biyyoonni itti gaafatamummaan itti dhagahamu, yakkamtoota [saayibariif] dahoo hin tahan,'' jedhan pirees sekretariin Jen Psaki. JBS waan jedhe hojiisaa foon saamsuu Ameerikaa jiru gaafa Kamisaa akka eegalu hime. Dhaabbatichi Ameerikaa keessaa warshaalee foon loonii gurguddoo shan qaba. Kaampaanichi gosti haleellaa kanaa kan 'ransomware' jedhamu akka tahe ifa godheera - haleellaan 'ransomware' dhaabbanni tokko sirna kompitaraa haakarootaan to'annoo jala ooluun, erga maallaqa kaffale booda kan gadhiifamudha. JBS haleellaa Dilbataa kanaan maallaqa kaffaluufi dhiisuu wanti hime hinjiru. 2019tti gareen REvil kun haleellaa qindaa'aa digdamaa ol tahaniifi mootummaa Teksaas irratti xiyyeeffatan duuba jira jedhamuun maqaan ka'ee ture. Ji'a dabre keessas, UStti erga ujummoon boba'aa daddabarsu Colonial Pipeline erga haleellaan ransomware irra qaqqabe booda, dhiyeessiin boba'aa guyyootaaf danqamee ture. Wayita sana qorattoonni, haleellaan saayibarii sun garee biraa DarkSide jedhamuufi Raashiyaatti hidhata qabuun raawwate jedhanii turan. Kaampaaniin Colonial Pipeline garee yakkaa kanaaf doolaara miiliyoona 4.4 kanfaluusaa amaneera. Mootummaan Ameerikaa kaampaaniiwwan haleellaa 'ransomware' irra gahuuf, maallaqa gaafataman akka hin kanfalle gorsa - kunis haleellaa biraa dhufu baraaruuf akka tahe hima. Erga haleellaan Colonial Pipeline irratti raawwatee guyyootaan booda, gareen yakka saayibarii biraa sirna fayyaa biyyoleessaa Ayerlaand 'ransomware'n faalanii turan.


Raashiyaan doonii waraana Biritiishitti dhukaase jettus UK'n soba jette

Raashiyaan, dooniin waraanaa galaanarraa fi jeettiin waraanaa biyyattii dhukaasa akeekkachiisaa doonii waraana Biritish kan galanaa gurrachaarra turetti dhukaasuu himte. Ministirri Ittisaa Raashiyaa akka jedhutti, dooniin waraanaa Biritish daangaa qaama bishaanii Raashiyaa Kireemiyaa cinatti seenuu hordofee dhukaasni kun irratti baname. UK'n gabaasa Raashiyaan waraanni ishee dhukaasa akeekkachiisaa doonii waraanaa UK'n galanaa gurraacharra turetti dhukaafte jettu haalte. Ministirri Ittisa Raashiyaa doonii Biritiish'HMS Defender'jedhamu daangaa bishaanii Kireemiyaa cinaattii argamu seenu fi dooniin naannicha mil'atu dhukaasa akeekkachisa irratti banufi jeettiin waraanaas boombii karaa gubbaatti darbate jedhan. Ministirri Ittisa Biritiish garuu dhukaasni akeekkachisaa doonii waraana kanatti dhukaafames hin jiru  jedhan. Itti dabaluun akka himanitti, doonichi gara qaama bishaanii Yuukireenitti imalaa turu kaasan. Ministirri Ittisa Biritiish Ben Waalas akka jedhanitti, doonichi sochii idileerra kan ture yoo ta'u, ulaa imalaa beekamtii idila addunyaatti qaburra ture jedhan. Ministirri Ittisaa Biritiish akka jedhanitti, Raashiyaan shaakala waraanaa dhukaasan dabaalame Galaanaa Gurraacharratti gaggeessaa turte jedhan. ''Dhukaasni HMS Defender irratti qiyyaafate hin turre, boombiin karaa irratti darbatameera himanna jedhuuf beekamtii hin kenninu''jedhan. Raashiyaan kutaa Kireemiyaa bara 2014 Yuukireen irraa kan fudhatte, taatullee hanga yoonatti sadarkaa idil-addunyaatti beekamtii hin arganne. Raashiyaan akka ibsitetti, balaan kun Keep Fiyolent cinaa, Kibba Kireemiyaatti kan mudate wayita ta’u, dooniin Biritiish ta’ii sana hordofuun kallattii imalaa jijjirachutu himame. Dooniin Raashiyaa naannicha mil’ataa turte yeroo lama itti dhukaasuufi jeettiin Su24-M jedhamtu immoo karaa doonii kanarratti boombii afur darbachuu gabaasni Raashiyaa kan ibse. Imbaasii Biritiishitti bakka bu’aan waraanaa Biritiish Ministeera Ittisaa Raashiyaatti akka dhiyaatanii gaafatamaniif waamichi dhiyaachufii Ejensiin oduu ‘Interfax’gabaasera. Dooniin Waraanaa Biritiish ‘HMS Defender’ jedhamu garee dooniwwan waraanaa haleellaa raawwatani keessatti ramadama. Dooniin waraanaa Biritiish kun naannoo Galaana Gurraachaatti ergamasaa bahaachaa akka ture marsariitiin Humna Galaanaarra Biritiish Rooyal Neeviy beeksiseera.


Raashiyaatti hiriira mormii deeggartootni Navaalnii bahanirratti hedduun hidhaman

Hidhamuu qeeqaa Vilaadmiir Puutiin beekamaa, Aleeksii Naavaalnii mormuun, hiriira guutuu biyyattiitti deeggartootni isaa bahan dhaabsisuuf Poolisiin mormitootaan walitti bu'aa jira. Kanaanis hiriirtotni hedduun hidhamaniiru. Magaalaa guddoo Raashiyaa Mooskootti deeggartootni Naavaalniiy hiriirri guddichi eegalamuun dura walitti qabaman humna Poolisiin bittimfamaniiru. Gara baha biyyattiitti garuu namootni hiriirarratti argaman hidhamanis kumootni hedduun hirmaataniiru. Dilbata darbe kan hidhame Navaaliin, deeggartootni isaa hiriira mormii akka gaggeessan gaafatee ture. Summii obaafamuun qarqara du'aa gahee yaala biyya Jarman magaalaa Barliinitti argateen erga fayyee Moskootti deebi'ee hidhame. Akkuma Moskoo gaheen hidhamee yakka miindaa waliin walqabatuun badii dalageera jedhame. Navaaliin na callisiisuuf sababa dursee qophaayedha jechuun deeggartootni isaa mormiif akka bahan gaafate. Hiriira har'aa kana dursuunis dubbii himtuu isaa dabalatee namootni Navaalnii waliin hojjetan hedduun to'annoo jala oolfamaniiru. Hiriirri kun gaggeeffamuu dura aanga'ootni Raashiyaa hiriirri mormii kun beekamtii hin qabnee fi dubbii barbaaduun kamuu atattamaan to'atama jechuun akeekkachiisanii turan. Magaalaa gara Bahaatti argamtu Vilaadivostook keessatti namootni 3,000 ta'an hiriira kanarratti hirmaachuu, miidiyaaleen gabaasanis qaamni mootummaa garuu 500 hin caalan jedhu. Hiriirri kun Saayibeeriyaa magaalaa Yakutisk lafa qorri isaa zeeroo gaditti digiri selshiyesii 50C qaqqabettis gaggeeffameera. Magaalota adda addaa hiriirri kun itti gaggeeffametti namootni 200 ol ta'an to'atamaniiru. Hiriirichi magaalota 60 ol biyyittii keessatti gaggeeffamuuf karoorfame. Hiriirota kana keessaa tokko addababayii Pushikiin kan magaalaa Moskoo keessa jirutti adeemaa jira. Biloogarii beekamaan qeeqaa Puutiin ta'e kun miidiyaa hawaasummaa gubbaatti hordoftoota miiliyoonaan lakkaawaman qaba. Filannoo manneen maree naannoo bara 2020 gaggeeffamee tureen ammoo Saayibeeriyaatti michootni isaa injifataniiru. Namni ganna 44 kun Hagayya darbe summii narvii miidhuun fiixee du'aarraa fayye. Yakka kana kan raawwachiise pireezidant Vilaadmiir Puutiin jechuun himata. Mootummaan Puutiin harka keessaa hin qabu jechuun ofirraa qolata.


Filannoo US 2020: 'Iraaniifi Raashiyaan ragaa filattoota Ameerikaa of harkaa qabu'-FBI

Ergichi garee warra Tiraampiin deeggaruu irraa ergamuu himuun kun jeequmsa kaasuuf jecha akka tahe Daarikterri Dhimma Nageenyaa Biyyaalessaa US Joon Raatkiliif himaniiru. Joon Raatkiliif akka jedhaniitti qondaalonni Ameerikaa Raashiyaa fi Iraan '' odeeffannoo namoota filatanii'' argachuu isaanii bira gahaniiru. Iraaniifi Raashiyaan dhimma filannoo pirezedaantummaa Ameerikaa keessa galaniiru kan jedhu kana haalaniiru. Duubbii Himaan Ministera Dhimma Alaa Iraan Kaatibzaadii,  miidiyaa mootummaa biyyichaatti akka himanitti '' Dubbii  qondaalota Ameerikaa irra dedebiin, bu'uura hin qabneefi sobaan ka'u kana Iraan gonkuma kan hin fudhanne'' tahuu karaa Ambaasadara Iswizerlaandi Teeraan jiranii fedha US  bakka bu'anii dhaamaniiru. ''Akkuma duraan ibsinetti 'eenyuyyu filannicha yoo mo'ate Iraaniif jijjirama fidu hin qabu,''' jedhan. Dubbii Himaan Kireemiliin Dimitirii Peeskoov BBCtti akka himaniitti, Akka yaadnutti kun carraa qabeessa miti. Himannaan akkasii guyyaa guyyaan dhufu, hundi isaanii waan qabatamaa of keessaa hin qaban, homaa irrattillee kan bu'uureffatan miti,'' jedhan. ''Isaan adeemsa siyaasaa keessaa filannoo dhufutti hidhaman tahuu male,'' jedhan. Joon Raatkiliif filannoo jala gahuun ibsa kennuun isaanii yaaddoo mootummaan gidduugalummaa filannoo fi odeeffannoo sobaa dabarsuu qaamolee biyya alaa irraa irra gahuuf agarsiiftuudha jedhame. Hogganaan humna Tikaa kun akka jedhanitti ''ergawwan email deeggartoota Traampiin ergaman fakkeeffamuun Iraan ergite kun filattoota doorsisuu, burjaajessuuf, jeequmsa kaasuufi pirezidaanti Tiraampi irras miidhaa geesisuuf'' yaadamaniiti jedhan. Itti dabaluun ragaaleen filattootaa fayyadaman odeeffannoo sobaa filattootatti facaasuun burjaajessuun dimokiraasii Ameerikaa irratti akka amantaa hin qabaanne gochuuf yaadamaniiti jedhan. Qondaalli kun hanga ammaatti gochaa kana Raashiyaa irraa qabatamaatti hin argine jedhanii garuu odeeffannoo filattootaa qabaachuu isaanii beekna jedhan. Isteetota Ameerikaa hedduu keessa odeeffanno filattotaa gaafatanii argachuun danda'ama. Garuu risteetotni hundinuu eenyutu gaafatee argata kan jedhu irratti ulaagaa adda addaa qabu. ''Yoo ergaa doorsisaa ykn isin miidhan karaa 'email' argattan hin facaasiinaa.'' Jedhan Joon Raatkiliif. Xiinxala: Jeemsi Kilaatitan gaabaasaa Teeknolojii Kaabaa Ameerikaa Ibsi amma kenname kun gaaddiduu filannoo Ameerikaa bara 2016  Raashiyaan harka keessa galfatte jedhu of keessaa qaba. Filannicha irratti filattoota Dimokiraatotaa fakkaachuun miidiyaalee hawwaasaa irratti maqaa hedduun banamee ture. Kompitarri paartii Dimokiraatotas cabsameera ykn haakerootaan butamee ture. Kan ammaa kana irratti garuu haala akkamiin Iraanii fi Raashiyaan odeeffannoo akkamii fi haala akkamiin odeeffannoo filattootaa argatan kan jedhu hin ibsamne. Daarikterri FBI Kiristoofer Wiireey sirni filannoo Ameerikaa ammallee nagaa qaba. Sagaleen keessan akka lakkaa'amu ofitti amanamummaa qabaadhaa. Kanaan ala dhufu ammo ija shakkiin ilaalamee adda baafama jedhan. Ameerikaan filannoo pirezedaantummaa Sadaasa sadii dhufu kana gaggeesiti. Joy Baayiden fi pirezidaanti Tiraampi filannicha irratti kan wal morkanatan taha.Qondaalonni nageenyaa Ameerikaa akka jedhanitti Iraan ergaa doorsisaa karaa 'email'  filannoo pirezidaantummaa ji'a dhufuu dursuun filattoota Dimokiraatotaatti ergameef itti gaafatamummasaa fudhatti.


Motummaan yeroo Liibiyaa biyya qoodamte ni tokkoomsa jedhame hundeeffame

Fooramii Motummoota Gamtoomanii kan miseensoonni gareewwan adda addaa bakka bu'uun irratti argamaniirratti guyyoota sadiif erga Jeeneeviitti marii taasisaniin booda, gumii pirezidaantii miseensoota sadii fi ministira Mummee qabu hundeessuuf waliigalteerra gahan. Waliigalteen kunis waliigaltee dhukaasa dhaabuu bara darbee taasifameetti dabalamuun nageenya biyyattiif oduu gaariidha jedhameera. Erga Mu'aammar Gaadaafii kan waggoota dheeraaf Liibiyaa gaggeessan bara 2011tti humnootii Nato'n deeggarameen aangoorraa buufamuun ajjeefamanii booda biyyattii wal waraana keessa turte. Ardii Afriikaa keessaa kuusaa boba'aa olaanaa kan qabduu Liibiyaan, milishoota fedhiiwwan garaa garaa qabachuun hundeeffamaniin jeeqamaa turte. Biyyattiin godaantoota gahumsa isaanii Awuroppaa taasifataniifis lafa ce'umsaa ta'un tajaajilaa turte. Haala waliigaltee dhiyeenya Jeeneeviitti taasifameetti Ambaasadaarri Liibiyaa biyya Giriik duraanii Mohaammad Yuniis Meenfii itti gaafatamaa mana maree pirezidaantii ta'u. Hojii daldalaatiin beekamoo kan ta'an Abdul Haamiid Mohaammad ammoo Ministira Mummee motummaa ce'umsaa ta'un filatamaniiru. Gaheen ittigaafatamtoota siyaasaa kanneen miseensoota mana maree motummaa ce'umsaa kanaatis, filannoo bara 2021tti gaggeefamuu raawwachiisuufi motummaa ummataan filatamuutti aangoo dabarsuudha. Ergamaan addaa motummoota gamtoomanii Isteefanii Wiiliiyaamsi, ministirri mummee haaraan kaabineewwan isaanii hundeessuun gareewwan siyaasaa adda addaatiin raggasiisuuf guyyoota 21 qabu jedhan. Erga hokkoora filannoo bara 2014tti gaggeeffameetiin booda humnootii gurguddoon lama biyyattii jeeqaa turan. Waraanni Janaraal Kaaliif Haaftaar kan motummoota adda addaatiin deegaramus bal'iina baha Liibiyaa to'ateera. Motummaan motummoota gamtomaniin beekamtiin kennameef ammoo magaalaa guddoo biyyattii Tiriippoolii to'achuun bulchaa jira. Humnootii lamaanu biyyoota gara biraatiin deegaramu. Humnootii kanneen lamaaniin alattis gareewwan milisootaa hedduun gaaffiiwwan garaagaraa qaban Liibiyaa nagaa dhabsiisaa turan. Biyyootii adda durummaan Janaraa Haaftaariin deeggaran keessaa Gamtaa Araba Imireetsi, Masriifi Raashiyaan ni eeramu. Gamtaan Araba Imreetsi Janaraal Haaftaariif deeggarsa meeshaa waraanaa gochuusaa gabaasni motummoota gamtoomanii saaxileera. Raashiyaan gama isheetiin loltoota Janaraalicha waliin waraanaan gara Liibiyaatti ergite jedhamuun hamatamti. Gama biraatiin ammoo motummaan UNniin beekamtii qabu kan deegaraa jirtu Tarkiidha. Ankaaraan ifatti loltoota ishee gara Tiriippooliitti erguun Liibiyaatti garaa garummaa cimaa uumuu dandeessee jirti. Kanaan boodas Liibiyaafi hawaasni idil-addunyaa lamaanuu deeggarsa barbaachuurraa afuura galfachuun kan itti aanee dhufu eeggatu ta'a.


Aminastiin Aleekis Navaalniin ’sababa yaada isaa ibseef hidhame' kan jedhu irraa mulqe

Jaarmyaan mirga namoomaaf falmu Aminastii Intarnaashinaal hogganaa paartii mormituu Raashiyaa Aleksi Navaliniin ‘’sababa yaada isaa ibseef hidhame'' kan jedhu irraa mulqe. Jaarmiyaan kun sababa yaada isaaf hidhame kan jedhu kan irraa mulqe qeeqa Navaaliniin dura jibba godaantotarratti dubbate jedhameen kan walqabatuuf ‘’komiin hedduun’’ irratti dhiyaachuu hordofeeti jedhe. Dubbi himaan dhaaba mirga namoomaa Mooskoo keessa maadheffatee BBCtti akka himanitti, 'duulli qindaa’aan' kun nama Vilaadmiir Puutin qeequun beekamu Navaalini miidhuufi hidhaarra akka hiikamu waamichi Aministii dhiyeessaa ture akka harkifatuuf yaadameti jedhee amana. Haa ta’u malee, Aministiin ganna 15 dura viidiyoon tokko irratti Navaaliniin baqattoota ilbisa bararootti fakkeesse, walmadaalchisuun dubbachuu mirkaneeffadheera, dubbiin isaa sirumayyuu ‘’haasaa jibbaati,’’ kuni ramaddii tarree namoota sababa yaada isaaniin hidhaman hin gitu jedheera. Aleeksi Navaliniin, bara darbe keemikaala ’nerve agent’ jedhamuun summeeffamee du’aaf qarree gahee fayyummaatti deebi’e. Amma mana hidhame kan jiru Navaaliniin, rogeessa mormii dhiyeessuun beekamuu fi malaammaltummaa dureeyyiif anga’oonni biyyattii Raashiyaatti dalagan ifa baasu isaaf akka adabameetti ilaalama. Dubbi himaan dhaabbata mirga namoomaa biyyatti keessa maadheffatee Aleksaandar Artimev ’’Namoota hedduutu nu gaafate, gaaffiisaanii dhiifne bira taruu hin dandeenyu’’ jechuun BBC'tti hime. Aab Artimev duula qindaa’a ta’u ibsuun, waajjira muummee Aminastii Intarnaashinaal addunyaarra guuturra jirutti ‘lammileen dhimmichi nu yaaddessa’ jedhan iyyata hedduu dhiyeessan jedhe. Namoonni kaan isaaniimmoo Navaaliniin sababa yaada isaa ibseef hidhame kan jedhu akka irraa mulqamu gaafataniiru.


Suuraadhaan: Raashiyaatti kumaatamni hedduun hidhamuu Naavaaliin mormuun hiriira ba’an

Waggoota dhiyoo keessatti hiriira gurguddoo Vilaadmiir Puutiin mormuun ba’aman keessaa tokko kan ta’een, namoonni kumaatamaan lakkaa’aman hidhamuu Naavaaliin mormuun Sanbata Duraa karaatti ba’aniiru. Aleeksee Naavaaliin yaaliin ajjeechaa erga irratti taasifamee booda lubbuun oolee gara biyyaatti yoo deebi’u hidhamuu isaatu deeggartootasaa mormiif kakaase. Akka namonin haalicha hordofan jedhanitti magaalota biyyattii hedduu keessatti hiriira ba’amerratti warreen hirmaatan keessaa 3,000 ol hidhamaniiru. Rooyitarsi akka tilmaametti Mooskootti namoonni kuma 40 ta’an kan hirmaatan ta’uudha, anga’oonni mootummaa garuu 1/10ffaa lakkoofsa kanaa qofatu ba’e jedhu. Poolisoonni hiriira bittinsan hiriirtota rukutaa yoo harkisan nimul’atu. UK fi US akkaataa hiriirri kun itti to’atame mormuun warreen hidhaman haa hiikamni jechuun gaafataniiru Jooseef Boorel, hogganaan haajaa alaa ‘EU’ yaaddoo qaban ibsachuun, ministiroonni dhimma alaa Wiixatarraa ‘‘gulantaa itti aanurratti’’ nimari’atu jedhani. Dhaabbanni walabaa miti mootummaa tae ‘OVD info’ jedhamuufi hiriirota hordofuun beekamu akka jedhetti, Mooskoo qofatti namoota 1,200 oltu hidhame. Hiriirri Baha fagoo Raashiyaarraa hanga Seenti Piitarsibargitti taasifame, kan waggoota dhiyootti godhaman keessaa isa guddichadha. Omiskitti deeggartoonni Naavaaliin qorra digrii seentigireedii -30 keessa ture hidhamuusaa mormuun ba’ani. Gareen Naavaaliin deeggartoonni karaatti ba’uun akka morman waamicha taasisuun isaanii daran dhimmicha kan jabeesse yoo ta’u, mootummaan Raashiyaa garuu hiriirri seera-malee kamiyyuu nibittinfama jechuun dursee akeekkachiisee ture. Mormitoonni muraasni miidhaa irra ga’e waliin suuraa irratti mul’ataniiru.


Joorj Bileek: Basaastuun duraanii MI6 Sooviyeetif basaasaa ture Raashiyaatti du'aan boqote

Qondaalli duraanii dhaabbata basaasa UK, MI6 fi bara waraana ololaa Sooviyeetif basaasuun maqaa badaa horate Joorj Bileek umri 98’tti du’uu miidiyaaleen Raashiyaa gabaasaniiru. Waggoota 9 keessatti basaastuun Sooviyeet kuni waa’ee isaanii odeeffannoo kennuun basaastota MI6 40 ta’an dabarsee kenneera. Bara 1960 Landan keessa hidhamuus bara 1966’tti miliquun Raashiyaatti baqate. Tajaajilli basaasa alaa Raashiyaa Bileek ‘’biyya keenyaaf jaalala garaarraa madde qaba’’ jedhee ibsee ture. Duuni basaasaa kanaa miidiyaa mootummaa Raashiyaa RIA Novosti’n kan gabaafame yoo ta’u hogganaan pireesii Tajaajilli basaasa alaa Raashiyaa Sergeeyi Ivaanovis mirkaneessaniiru. Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadimiir Puutin Joorj Bileek jajanii ibsaniiru. Joorj Bileek bara 1922 magaalaa Dach, Rotardaam keessa dhalate. Abbaan isaa jewishii Ispeen bara Waraana Addunyaa Lammaffaa (WWII) Biritiish waliin ta’un lolaniiru. Ergasiis lammummaa Biriitish argatan. Bileek bara waraana addunyaa lammaffaa fincila Dach taasisteerratti hirmaataniiru. Boodarra isa dura basaasa keessa dalaguu ibsuun tajaajila basaasaa seenuu akka barbaadu gaafate. Gaaffiifi deebii bara 1990 BBC waliin taasisaniin, Joorj Bileek basaastota biyyoota Lixaa tilmaamaan 500 ta’an akka ganan himaniiru. Kanneen keessaa 42 kan ta’an immoo dalagaa isaaniin lubbuu dhabuu isaanii garuu haalaniiru. Dalagaan Joorj Bileek qondaalli basaasaa Poolaand Mikaa’el Goleniyewiskii biyyoota Lixaatti baqachuun jaalallee isaafi waa’ee Joorj bileek odeeffannoo dabalataa erga fide booda saaxilame. Achiiti Bileek Landanitti waamame hidhaa seene. Dhimmi isaa mana murtiitti ilaalamee si’a shan Soviyeetif odeeffannoo miliqsuun yakkamaa ta’e. Yeroo waraana ololaa dalagaa basaasa Biriitish irratti Joorj Bileek badii guddaa raawwate jechuun hima xiinxalaan nageenyaa BBC Gordan Koreeraa. Basaastota ganuun akkasumas opireeshinii dhoksaan raawwatamu saaxiluun dhaabbati basaasaa Raashiyaa, KGB’n Biriitish keessa basaastuu ishii akka sochoostu taasise. Dabalataan, mana hidhaa Biritishirraa miliquun isaas maqaa badaa itti dabale. Maaliif Bileek akka kana raawwate ifa miti jedha Koreeraan. Ilaalchikoo hubatamee, hubatamuu baate anaaf gatii hin qabu naan jedhe jechuun hima Koreeraan yeroo sababa isaa gaafatetti. Bileek kominizimii jaalatus osooma ijaan argu xumura sooviyeet arge jedha Koreeraan. Joorj Bileek basaastota Raashiyaatin akka gootaatti ilaalama.


Raashiyaa: Hiriira mormii ba'amerratti namoonni 1,400 hidhaman

Raashiyaatti hidhamuu duree paartii mormituu Aleksi Navaalnii mormuun hiriira ba'amerratti namoonni 1,400 ta'an hidhamuu gareen mirga namoomaaf falmu hime. Magaalaa guddoo Raashiyaa Moskoo keessatti poolisoonni wayita hiriirtota reeban argamaniiru. Ga'eessa umrii waggaa 44 kan ta'e Aab Navaalniin kanaan duras waggaa sadii fi walakkaaf hidhamee kan ture yoo ta'u, himatama yeros irratti banamee ture hin amanne. Dhiyeenya kanammoo dhibamuunsaan walqabatee atakaaroon uumamee kan ture yoo ta'u gara Jarmanii ergamee erga yaalamaa turee booda gara biyyaa deebi'eera. Hagayya darbe haleelamuunsaa kan barame Aab Navaalniin ajaja Pirezidaant Vilaadmiir Putiiniin akka summeeffame komata, biyyattiin garuu kana haalteetti. Gamtaan Awurooppaa, Ameerikaa fi UK'n hidhamuu duree mormituu mormaniiru, hatattamaan akka gadi dhiifamu gaafatan. Guyyaa kaleessaa erga murteen mormituu kanarratti darbee booda hiriirtonni hedduun fuuldura mana murtii magaalaa Moskoo keessatti argamutti ba'uun mormiisaanii agarsiisaa turan. Poolisoonni ulee harkaa qabaniin gaazexeessitoota dabalatee namoota hiriira ba'an hedduu haala suukanneessaan wayita reeban mul'ataniiru. Jaarmiyaan qabiinsa mirga namoomaa hordofuun odeeffannoo kennu kan biyya Raashiyaa OVD jedhamu Mooskoo keessatti namoonni 1,116 magaalaa St Petersburg keessatti ammoo namoonni 246 hidhamuu ibse. Namoonni biroon 15 ta'an ammoo magaalaa biraa keessatti hidhamaniiru jedhe. Aanga'oonni Raashiyaa lakkoofsa hidhamtootaa gabaafamerratti yaada hin kennine. Ji'a darbe keessas hiriira guyyoota lamaaf kutaalee biyyattii hedduu keessatti ba'amerrtti namoonni kumaan lakkaa'aman hidhamaniiru.


'Haakaroonni Raashiyaa Olompiika Tookiyoo danquuf turan'-UK

Haakaroonni(buttootni saayibaraa) Raashiyaa Olompiika Tookiyoo bara kana gaggeefamuuf ture danquuf yaalanii akka turan aanga'oonni UK ibsan. Waajjirri Haajaa Alaa UK akka jedhutti garee basaasa waraanaa Raashiyaa GRU jedhamutu dhaabbilee fi namoota Olompiika Tookiyoo keessatti qooda bahan gama saayibaraan(kompiitaraan) sakatta'aa turan jedha. Haleellaan saayibaraa UK'n jettu kun kan raawwatame Olompiikni Tookiyoo sababa vaayirasii Koronaatiin bara 2021'tti dabarfamuu isaatiin dura. Aanga'ootni UK kun haleellaan raawwatame addumatti maal maal fa'arratti kan xiyyeefate fi hangam akka ta'e hin ibsine. Gama kaaniin Muummeen Haqaa US dhaabbilee Raashiyaa jaha ''fayidaa tarsiimawaa Raashiyaa eguuf jecha'' haleellaa saayibaraa raawwataniiru jedheen irratti himata bane. Abbootiin Alangaa US akka jedhanatti gareen kun Olompiika gannaa bara 2018, filannoo pireezidantummaa Firaansifi saamicha aangoo Yukireen keessa harka galfachuun danqaniiru. ''Biyyi akka Raashiyaa dandeettii gama saayibaraan qabdu wantoota badii fi haala itti gaafatama hin qabneen itti fayyadame hin jiru'' jechuun dubbatan gargaaraan Abbaa Alangaa Waliigalaa Joon Demiis. Mudannnoowwan kanaaniin haleellaawwan kompiitaraa walqabatoof badii geessisan kan garee tokkoon raawwataman akka kanaa hin jiru jedhan. Dubbii himaan mootummaa UK Doominik Raab haleellaa Olompiika Tookiyoorratti raawwate kanaan ''jechoota jaboo qabdu hundaan ni balaaleffannaa'' jedhaniiru. UK'n michoota ishee biroo waliin ta'uun haleellaa gama kompiitaraan raawwatamu kana fuula durattis qolachuu akka itti fuftu dubbatan. Aanga'oonni waajira haajaa alaa UK Olompiika gannaa bara 2018 kan Kooriyaa Kibbaa Piyoongchaangitti qophaayee ture irratti haleellaawwan akkamii akka raawwatamanii turan ifa godhaniiru. Waltajjii saniratti yaalii godhamaa ture keessaa alaabaawwan sobaa ykn sirrii hin taane kan Kooriyaa Kaabaa fi Chaayinan fakkeefame bocanii dhiyeessuun keessatti argama. Sabaa himaleen gabaasaaf argaman, aanga'aootni, ispoonsarootni,fi riizoortiiwwan xiyyeefannoo haleellaa koompiitaraa Raashiyaa ta'anii turanis jedhameera. Neetwoorkiiwwan dorgommii kana gaggeessuuf diriirfaman hojiin ala gochuun dorgommicha gufachiisuuf yaalameeraas jedha Gidduugalli Nageenya Saayibarii Biyyaalessaa UK. Malli inni tokko malweer(wantoota akka soft weerii) daataa ykn odeeffannoowwan barabaachisoo sirna Kompiitaraa keessa jiran balleessan gadhiisuudha. Yaaliin kun ogeeyyii IT'tiin koompiitaroota sirna kanaan miidhaman adda baasuun akka fashalaa'u ta'eera.


Raashiyaan buufata waraanaa bishaanirraa Sudaanitti ijaaruuf

Raashiyaan biyya ollaa Itoophiyaa qarqara Galaana Diimaa Sudaan argamutti buufata waraanaa bishaanirraa ijaaruufi. Waliigalteen Kaartumiifi Mooskoon buufata waraanaa bishaanirraa hundeessuuf mallatteessan irratti odeeffannoon dabalataa booda kana bahaa jira. Buufanni waraanaa kuni qarqara Galaana Dimaatti kan ijaaramudha. Waliigalteen kuni torban darbe kan raawwate yoo ta'u, kunis Raashiyaan hanga dooniiwwan waraanaa afur akka sochoostu eeyyamaaf. Kunis, kanneen niwkilara ofirraa qaban dabalata. Waliigalteen kunis waggaa 25'f kan turudha. Akka xiinxaltoonni jedhanitti adeemsi Raashiyaa kuni Gaanfa Afrikaa irratti dhibbaa ishee deebifachuu kan kaayyeffatedha. Raashiyaan waggaa kana irra-dedebbiin dhiibbaa ishee dhabaa jirti. Ji'a tokko durallee michuun ishee Armeeniyaan, Azarbaayijaan kan Turkiidhaan deeggaramtuun mo'amteetti. Pirezidantiin duraanii Sudaan Omaar al-Bashir yeroo jalqabaaf bara 2017 gara Raashiyaa yeroo imalan, Pirezidantii Raashiyaa Vilaadimir Puutin waan gaafatan qabu turani. Kunis biyya isaanii haleellaa Ameerikaa jalaa akka ''eegan'' kan jedhu ture. Ergasii Bashir aangoorraa kan kaafaman yoo ta'u, yeroo ammaa mana hidhaa magaalaa guddoo biyyattii Kaartum argamu keessa jiru. Aangoorraa bu'uu Bashir booda walitti dhufeenyi Ameerikaafi Suudaan fooyya'u agarsiiseera. Sudaan booda kana Israa'el waliin araara buusuf waliigaluun ishee ni yaadatama. Haaluma kanaanis Sudaan biyyoota Arabaa Israa'el waliin walitti dhufeenyasaanii fooyyeeffatan keessaa tokko taatee jirti.


US meeshaa waraanaa Raashiyaarraa bitte jechuun Tarkiirra qoqqobbii keesse

US michuushee NATO keessa waliin jiran, Tarkiirra, kan qoqqobbii keesseef, biyyattiin misaa'iloota ittisa biyyaaf oolan kan Raashiyaa irraa bara darbe argatte agarsiisuu wayita eegaltedha. Misaa'illi dachiirraa gara qilleensaatti furguggifamu, S-400, teeknooloojii NATO waliin kan wal hin simnee fi qindoomina biyyoota Yuuroo-Atlaantikiif daran sodaachisaadha jetti US. Qoqqoobbiin Wiixata kaleessaa mootummaa US'n ibsame damee meeshaalee waraanaa Tarkii irratti kan xiyyeeffateedha. Haata'u malee tarkaanfii US kana Tarkii fii fi Raashiyaan mormaniiru. Wayita Tarkiin misaa'ela Raashiyaa irraa argattetti US ammoo biyyattii sagantaa itti fayyadama xiyyaara waraanaa F-35 keessaa baasteetti. Ministirri Dhimma Alaa US Maayik Poompewoon akka jedhanitti, misaa'illi Tarkiin Raashiyaarraa bitte, S-400, NATO'f yaaddoodha. "Raashiyaan akka damee waraanaa to'attu akkasumas galii akka irraa argattu waan gargaaruuf biyyattiin akka irraa of qusattu yeroo garaagaraatti itti himaa turre'' jedhan. Tarkiin michuu US yeroo dheeraati kan jedhan qondaalli US kun, biyyattiin hatattamaan dhimma misaa'ila Raashiyaa keessaa ba'uun rakkoon jiru furamuu qaba jedhan. Qoqqobbiin US Tarkiirra keesse kun adda durummaan Pirezidaantii Indastirii meeshaalee waraanaa Tarkii Ismaa'il Damiir fi hojjettoota biroo sadi kan ilaallatuudha. Qoqqobbii kanaan eeyyami alergii Tarkii haqameera, qabeenyi kamuu kan to'annoo US jala jirus irraa fudhatama. Ministirri Dhimma Alaa Tarkii dhimmicha karaa mariitiin furuudha malee akkaataa tarkaanfii US fudhatteen hin ta'u jedhan. Kanaafuu US tarkaanfii ariifattee keessa seente irra deebiin ilaaluu qabdi jechuun akeekkachiisan. Tarkiin erga US misaa'ila itti gurguruu diddee booda kan Raashiyaa akka bitattee fi akkasumas ammoo ishee qofa osoo hin taane miseensi NATO dhibiin Giriis misaa'ila S-300 qabaachuu himte, sun rakkoo ta'uu dhabee kiyya rakkoo ta'uun hanqina US bira jiruudha jette. US'f michuu yeroo dheeraa fi bakka tarsimaawaa kan taate Tarkiin miseensota Nato keessaa waraana jabaa qabaachuun lammaffaarra jirti.


Raashiyaan basaastota Ameerikaa meeshaa iccitiin adamsaa jirtii?

Maark Pooliimirooppoolas hoteela keessa boqote keessatti sireerratti miirri suukanneessaa naannawa mormasaatti wayita itti dhagahamu of bare. Gurri isaa ammooo itti huursa. ''Miira hin taane wayita natti dhagahame waan ol nadeebisuuf ka'en se'e. Oljechuullee na dadhabsiisee ture.'' jechuun miira ganama sifuu isa dhowwe sana yaadata. ''Yeroo hedduu rasaasaan rukutameera. Haleellaan inni kun garuu akkaan nama rifaasisa.'' Maark Iraaq keessatti waggoota hedduuf tajaajileera. Siiriyaa fi Afgaanistaan keessattis qondaala basaasaa CIA ta'uun hojii shorokeessitoota dhabamsiisuu hojjechaa tureera. Haata'u halkan Mooskootti dabarsan halkan addaa turte, halkan dhiphuu. Karaa iccitii ta'een meeshaa nyaata itti tolchatan ''Maayikirooweev'' fayyadamuun haleellaan irratti raawwatamuu akka hin oolle shakka. Ameerikaan erga Raashiyaan filannoo bara 2016 keessa harka galfatteetti jechuun shakkitee as basaastota qaba jettee ittiin dhaadattu kanneen akka Maark bobbaastee hojjechaa turte. Maark Awurooppaa fi Euroasia keessatti dhimma basaasaa irratti hoogganaa ta'uun michuuwwan Ameerikaa waliin ta'uun hojii shira Raashiyaa saaxiluu eegalee ture. Bara 2018 duree Raashiyaa duraanii Sargee Iskiriippool Ingiliiz keessatti Raashiyaadhaan summeeffamuusaanii namoota qorataa turan keessaa Maark tokko. Bara 2017 ji'a keessa Maark gara magaalaa guddoo Raashiyaa Mooskootti qajeele. Imalli kun beekamtii kan qabu(official) dha malee kan iccitii hin turre. Kaayyoon imalasaa walga'ii basaastota Ameerikaa fi Raashiyaa irratti hirmaatee achumaan Raashiyaa daawwachuuf ture. ''Garas kanan imaleef basaasaaf miti.'' jedha Maark. Warri Raashiyaa garuu Maark tasa biyyasaaniitti mul'achuun kun hin liqimfamneef ture. Maark bakka boqotetti miira suukanneessaa fi jeeqamaa keessatti of arguusaaf sababi imalasaatti gammachuu dhabuu warra Raashiyaati. Erga gara Ameerikaa deebi'ees miirri isa jeequ hanga tokko irraa galus dhibeen biraan isa biraa hin hafne. Miirri dhukkubbii bifa jijjiirratee inuma irraa mul'ata. ''Waggoota sadiif mataa bowwuu hamaa (Migrine) dhukkubsachaan ture. Gonkumaa na dhiisuu hin dandeenye.'' jedha Maark. Kanarraa kan ka'e mana yaalaatti deddeebi'uun hojii guyyaa guyyaa isaa ta'eera. Maark Raashiyaatti karaa meeshaa maayikirooweev haleelamuu akka hin oolle kan dubbate taatee magaalaa guddoo Kuubaa Havaanaatti dippilomaatota Ameerikaa fi Kaanadaa mudateen boodadha. Dippiloomaatonni kunneen Havaanaatti summeeffamuusaanii ibsanii turuun Maark dhugaa baasee akka himu karaa saaqe. Maark waanti Kuubaatti dippiloomaatota Ameerikaa mudate anas Raashiyaatti na mudateera jedhee amana. Dippiloomaatota Kuubaatti miidhaman miirri dhukkubbii isaanitti dhagahamuun ''Havana Syndrome' jedheen Maark. Miirri dhukkubbii kun namoota garaagaraa irratti bifa adda addaa qabaatee mul'ata. Yeroo tokko tokko dhibeen kun miidhaa xiinsammuuti jedhamee amanama. Maark akkuma miirri dhukkubbii itti dhagahameen ogeeyyii fayyaa Ejensii Basaa Ameerikaa(CIA)'tiin qoratamee ture. Ta'us dhibee gama Havaanaatii dhufe(Havana Syndrome) waliin hidhata hin qabu jechuun kuffisan ogeeyyiin fayyaa. Hojii ogeeyyii fayyaa kana komatee ture, Maark. Maark bara 2019 sababa dhibeesaatiin erga CIA keessaa baafameeti eenyummaasaa kan ifa baase, ergasii haalota turan ifatti dubbachuu eegale. Maark akka jedhutti CIA'n haleellaan haala kanaan iccitiin raawwatu isa qofarratti osoo hin taane namoota biroo irrattillee ta'aa jiraachuu erga hubatee booda qorannoo cimseera. Qondaaltonni Ameerikaa hedduun dhibee waliinsaa hin beekamne kanaan dararamaa jiraachuutu himama. ''Qondaaltonni basaasaa gameeyyiin hedduun dhibee kanaan akka dhiphataa jiran ni himu'' jedha Maark. Akka inni jedhutti qondaaltonni hedduun dhibeesaanii himachuufillee rakkatanii waliin dhiphataa jiru. Namoonni dhibeen akkanaa irratti argame hedduunsaanii kan dhiyeenya gara Kuubaa, Raashiyaa fi Chaayinaa imalaniidha. Biyyoota sadeen kunneen keessaa tibba darbe namoonni gara Awustiraaliyaa, Joorjiyaa fi Poolaand imalanii turan dhibee kanaan qabamuunis gabaafameera. Qondaalli Waayit Haawus tokko tibba darbe hoteelasaanii Landan jiru keessatti rakkoon akkanaa isaan mudachuu himaniiru. Hojjettoonni tikaa fi basaasaa Biriteen garuu waa'ee taatee kanaa odeeffannoo qabaatanis maaltu akka uumame akka quba hin qabne himaniiru. Raashiyaan harka keessaa qabdii? Taatee Havaanaa booda qorannoon fayyaa ifa ta'e quba gara Raashiyaatti qaba. Basaastonni Raashiyaa iddoo qondaaltonni gameeyyiin CIA itti miidhaman cinaa qubatanii akka turanis odeeffannoon jira. Haata'u malee odeeffannoowwan hanga yoonaa ba'an Ameerikaan akka Raashiyaa himattuuf ga'aa miti. Basaasaan duraanii Ameerikaa kan biraan Joon Saayifar basaastonni Raashiyaa hedduu naannawa imbasii Ameerikaa socho'aa turan jedha. Mooskoo keessattis ija dhokfatanii, fuula golgatanii konkolaataa qaamasaanii hin mul'isneen hordofaa turan jedha. Seenaa keessatti Kuubaan Ameerikaa caalaa Raashiyaa waliin michummaa jabaa qabdi. Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaa biyyisaanii himannaa hundee hin qabne akkanaa akka dubbii ilaa fi ilaameetti hin lakkooftu jedhan. Basaastonnii fi ogeeyyiin fayyaa qorannoo dabalataa akka taasisan garuu ni fedhu. Bulchiinsi haaraan Baayidan hariiroo Raashiyaa fi Ameerikaa ''dubbii walbarbaaduu' irratti xiyyeeffate keessa deebi'anii ilaaluun akka sirreessan ibsu. Ministirri Dhimma Alaa US Antanii Biliinkan gamasaaniin atakaaroon 'Havana Syndrome' gadi fageenyaan qoratamee akka ifa ba'u ni hojjenna jedhan.