Raashiyaan miisaa'eela dandeettii niikulaaraa qaban Beelaaruusiif  kennuuf

Raashiyaan michuushee kan taatee Beeraaluusiif sirnawwan misaa'eelii dandeettii niikulaaraa fageenya gabaabaa qaban baatii dhufaa keessatti ni kenniiti jedhan pirezidaantiin biyyattii Vlaadmiir Putiin. Putiin akka jedhaniitti, sirniiwwan iskander-M ''gosawwan niikulaaraa kan ta'an baalistikiifi kiruus miisaa'eeloota dhukaasuu kan danda'aniidha.'' Siroonni kunneenis dandeettii fageenya kiilomeetira 500 furgugfamu qabu. Erga Putiin Guraandhala 24 irratti Yukireen weeraree kaasee Raashiyaafi biyyoota Lixaa jidduutti muddamni cimeera. Erga yeroo sanaatii kaasees Putiin yeroo garaa garaatti meeshaalee niikulaaraatti akka fayyamadamu malu kan kaasee yoo ta'u, kana akka jidduugaluu biyyooota Lixaa akeekkachiisuutti kan fudhatanis jiru. Putiin haasaa St. Perersburg keessatti taasisaniin, Beeraalusin xiyyaara waraanaashee fooyyeessuun gargaaruun, akka meeshaalee niikulaaraa baataniif ni taasifan jedhan. Kunis gaaffii Mr Lukashenko irraa dhiyaatiif deebii ta'u himan. Kun osoo kanaan jiruu Dilabata ganama keessa magaalaa Kiyiiviitti dhohiinsi hedduun dhagahamuti gabaafame. ''Ambulaansiifi lubbu baraartoonni bakkicha jiru. Gamoowwan lama keessaa namoota baasuun gaggeeffamaa jira'' jedhera. Maddi oduu AFP akka gabaaseetti, magaalichatti gamoo mana jireenyaatu rukkutame. Sambata kaleessaa ammoo Yukireen humnootiin Raashiyaa waraana torbanootaan booda magaalaa guddoo bahatti argamtu Severodonetsk 'gutummaatti to'ataniiru' jettee turte. Magaalattii qabachuu jechuunis Raashiyaan amma naannoo Luhansk hundaafi ollaa Donetsk qabachuutti dhiyaattee jirti jechuudha. Naannoolee lamaanis bakka indastiriin DOnbas hedduun itti argamudha. Pirezidaantiin Yukireen Volodmiir Zelenskii haasaa Sambata taasiseen, magaaloota Raashiyaan qabaman hunda ''deebiifne ni qabanna'' jechuun dhaadatan. Garuu ammoo waraanni Raashiyaa waliin gaggeeffamaa jiru sadarkaa miira cimaa keessa galuu kaasuun, haleellaafi badiin dabalataa umamamu maal akka fakkaatu akka hin beekne himeera. Haleellaa Raashiya guyyaa Jimaataa gara kaabaa fi lixa Yukireeniitti dhukaafteen, yoo xinnaate namoonni sadii ajjeefamanii baayyeen jijjigaa jalatti awaalamu qondaaltoonni magaalaa Saarnii himan. Rookkeetiiwwan muraasinis Beeraalus irraa furgugfaman jetti Yukireen. Beeraaluus Raashiyaadhaaf deeggarsa loojistiik dhiyeessaa jirtu, garuu ammoo loltoonni ishee ifatti waraanicha keessatti hirmaataa hin jiran. Tajaajilli tika Yukireen akka jedheetti haleellaan miisaa'elliiwwan kunneenis yaalii Raashiyaan Beeraaluus gara waraanichaatti galchuuf taasisaa jirtuutti. Raashiyaan Severodonetsk to'achunshee marii dippilomaasii warra Lixaa osoo hin taa'amiin torbaniin dura dhagahame. Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidanis marii Nato hordofuun walgahii G&tiif gara Jarmaniitti ni balalii'u. Baatiiwwan dhiheenyaa keessa michoonni warra Lixaa dhimma waraana kanaarratti kan of qusannaa agarsiisan yoo ta'u, MM UK Booris Joonsana ammoo Sambata darbe waraana kanaan Yukireen Raashiyaa mo'achu qabdi jedhan. ''Yukireen yeroon harka itti kennatu amma miti'' jedhan.\nPirezidaantiin Indooneshiyaa Jookoo Widodoo kan G& irratti hirmaachuf jiranis Yukireeniifi Raashiyaan gara mariitti akka deebii'an akka gaafatan himan. ''Waraanni dhaabbachuun hidhanni nyaataa addunyaa deebii'uu qabaata''jedhan.


Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin Iraan daawwachuuf

Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin erga Yukireenitti weraara jalqabanii asitti marroo lammaaffaaf biyya alaatti imaluun Kibxata  Iraan daawwachuuf jiru. Putiin hogganaa olaanaa Iraan Ayatolaah Alii Hameniifi Pirezedantii Tarkii Resiip Xayyib Erdogaan waliin wal arguuf jiru. Qondaaltonni Tarkii akka himanitti, dhimmoota al-ergii midhaanii, Siriyaa fi Yukireen irratti Aab Puutin Teheeranitti mariyachuuf jiru. Hogganaan Raashiyaa Puutin biyya Gamtaa Raashiyaa duraanii  kan taate Yukireen keessatti erga waraanni ka’ee asitti biyya alaatti yeroo muraasaaf qofa daawwannaaf imalan. Waraanni Yukireenitti ji’a Guraandhalaa kessa erga eegalamee asitti Waxabajjii darbe biyyoota Gamtaa Raashiyaa duraanii Tajakistaaniifi Turkimeenistaan Aab Puutin daawwatanii turan. Biyyootni lamaan hoggantoota abbootii hirreen kan hoogganaman yoo ta’u, michuuwwan Raashiyaati. Daawwannaan Kibxata dhufu kun Aab Puutin hariiroo isaanii Iraan waliin kan itti cimsatan yoo ta’u, Iraan michuuwwan Raashiyaa muraasa keessa tokkoo taate kun fuulleffannoo qoqqobbii biyyoota Lixaa jala jirti. Dawwannaan Puutin kun kan dhaga’ame qondaaltoonni Ameerikaa torban darbe keessa Iraan dirooniwwan waraanaa dhibbaan lakkaa’aman waraana Yuukireen keessatti gaggeesituuf jecha akka kennituuf himamuu hordofeeti. Dhaabbanni Raashiyaa annisaarraatti hojjatu guddivchi Gazpiroom waliigaltee haaraa doolara Ameerikaa miliyoona 40 ta’u dhaabbata bobba’aa Iraan waliin mallatteessera. Gorsaan Imaammata Dantaa Alaa Raashiyaa Yurii Ushaakoov,’’Hamenii waliin wal arguun dhimmaa baayyee barbaachisaadha,’’ jedhanii miidyaaleetti himan.


Raashiyaan misaayiliin magaalota Yuukireen haleelaa wayita jirtu Zeleniskiin Garee G7tti dubbatuufi

Pireezidantii Yuukireen Volodomiir Zeleniskiin garee biyyoota dinagdeen badhaadhaan G7 tti wayita dubbatanitti meeshaalee waraanaa gurguddoo dabalataan akka dhiyaatuuf  gaafatu jedhameetu eegama. Raashiyaan Sanbattan lamaan darban  magaalaa guddoo Yuukireen Kiiv fi iddoowwan biroo haleeluun  yoo xiqqaate nama tokko ajjeeste. Baha Yuukireenitti Raashiyaan magaalaa Severodoneskii guutummaatti to’achuun magalaa itti dhiyaattee argamtu Lisichaaniski to’achuu irratti xiyyeeffattetti. Sambata darbe Zeleniskiin’’ meeshaalee waraanaa nuuf dhiyeessuurraa dubbatti harkifachuun Raashiyaan irra deddeebitee nu haleeltu affeerudha,’’ jedhanii turan. Dhaamsa idileen  guyyaa guyyaan karaa viidiyoo dabarsan irratti meeshaalee waraanaa haleellaa xiyyaaraa qolachuu oolan akka dhiyeefamuuf gaafachuun maddiitti qoqqobbiin haaraan Raashiyaarra akka kaa’amu gaafatan. "Biyyoonni michuu yoo michuu taatan saffisaan tarkaanfachuu qabdu, daawwata ta’u hin qabdani,’’ jedhan. Yaa’ii garee biyyoota diinagdeen badhaadhan torbaa G7 irratti  dhimmi Yukireen ajandaa ijoo yoo ta’u,  biyyoonni kunneen qoqqobbii dabalataa Mooskoorra kaa’uun, Yuukireeniif immoo meeshaalee waraanaa dhiyeessuu waadaa seenu jedhameetu eegama. Hoggantoonni biyyoota Lixaa tokkummaa isaanii mul’isuuf kan yaalaa jiran  yoo ta’u, Chaansilarri Jarman Olaaf Sholtiz ‘’ Raashiyaan haleellaa misaayila raawwachuun tokkummaan waliin dhaabbachuu fi Yuukireen deeggaruun sirrii ta’uu  agariisa,’’ jedhan. Sana dura Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayiden, pireezidantiin Raashiyaa Vilaadimiir Puutiin NATO fi G7'n akka  gargar diigamu barbaadee ture garuu  "nuti hin diigamne, hi diigamnus," jedhan. Gabaasaan BBC kan dhimma dippiloomasii Jeemsi Landale kan iddoo walgahichi gaggeefamutti argame torban as aanaan tokkummaan biyyootni Lixa dhimma waraana Yukireen irratti qaban laafeera, hoggantoonni biyyootaa muraasni  hariiroon yeroo dheeraaf Raashiyaa waliin qaban  akkam ta’uu akka qaburratti mariyatan, kaan isaanii Yukireeniif deeggarsa cimaa fi yeroo dheeraaf turu akka taasisan himan. Walgahii garee biyyoota 7 Bavariyaa, Jarmanitti taa’amaa jiru booda  walgahiin NATO xumura torban kanaatti kan taa’amu yoo ta’u Pirezedanti Zeleniskiin  haasaa akka godhanitu eegama.


'Warra nu qoqqobanitu caala miidhama' jedhan Puutin

Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin waraanaa Yukireeniin walqabatee qoqqobbiin biyyasaaniirra kaa'ame caalatti ''warra nurra buusan caalatti miidha'' jedhan. Akka isaan jedhanitti Gamtaan Awurooppaa sababa Raashiyaa qoqqobeef doolara Ameerikaa biliyoona 400 dhaba jedhan. Dhiyeessiin gaazii boba’a Raashiyaa sarara haaraan akka ol guddatu kaasan. Raashiyaan biyyoota fedha qaban waliin tumsa gama dinagdee qabaachuu itti fuftii jedhan. Gamtaan Awurooppaa deebii waraana Yukireenif kenneen walqabatee ''walabummaa siyaasaa'' dhabeera jedhanii qeeqaniiru. Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadimiir Puutin biyyaasaanii tarkaanfii waraanaa isaan ''opporeeshinii addaa’’ jedhanii waaman akka Yukireeni irratti fudhattu dirqamteetti jedhan. Puutin kayyoon keenya ''hawaasa keenya'' Baha Yukireen, Doonbaas keessa jiraatan  duguuggaa sanyiif saaxilaman eeguudha jedhanii falman. Puutin biyyoonni Lixaa meeshaalee waraanaa itti guuraa jiru garuu ''kaayyoo tarkaanfii waraanaa addaa jalqabne shakkii malee galma gaha,'' jedhan. Pireezedant Puutin yaa’ii dhimma dinagdee Seent Piitarsibergiirratti wayita haasaa dhageessisan Raashiyaan  al-ergii miidhaan nyaataa fi xaa’oo akka dabaluu dandeessu dubbatan. Miidhaan gara biyya alaatti ergamu qoftiyyuu toonii miliyoona 50tti guddachuu qaba jedhan. Raashiyaa fi Yukireen biyyoota midhaan biyyoota addunyaa kaanitti ergurratti sadarkaa jalqabarratti argamanii, Yukireen garuu sababa buufatalee doonii ishee Raashiyaan uggurteef  miidhaan gara  alaatti erguu  hin dandeenye. Puutin haasaa isaanii keessatti waa’ee qoqqobbii dinagdee waraana Yukireeniin walqabatee biyyasaaniirra kaa’amee dubbatan. Komishiniin Awurooppaa biyyi Yukireen Gamtaa Awuooppaatti dabalamuuf akka kaadhimamtu deeggare. Yukireen Gamtichatti dabalamuuf tarkaanfii tokko akka itti dhiyaatu taasisa.\nPirezedantiin Komishinii Awurooppaa Yursulaa von der Leyin ‘’Yukireen hojiin gaarii dalagde,’’garuu tarkaanfii dabalataatu barbaachisa jedhan. Yukireen olaantummaa seeraa,mirga namoomaa fi malaammaltummaa ittisuurratti fooyya’iinsa bu’uuraa gochuu qabdi jedhan Yursulaa von der Leyin. Gamtaa Awurooppaatti dabalamuuf kaadhimamuun Yukireen tarkaanfii murteessaadha, garuu adeemsi Gamtichatti dabalamuu akka waliigalaatti waggoota dheeraa fudhata jedhan. Yaadni Komishiinii Awurooppaa kun biyyoota miseensota Gamtaa Awurooppaa 27 torban ittaanu dhimmacharratti mariyataniin fudhatama argachuu qaba.\nHoggantootni biyyoota akka Firaansi, Jarmanii fi Itiliyii tattaaffii Yukireen taasiftu deeggaran. Yursulaa von der Leyin huccuu alaabaa Yukireen cuqulisaafi keelloo qabu uffachuun, lammileen Yukireen‘’ilaalcha warreen Awurooppaaf du’uuf qophiidha’’ jedhan.


Iraan Raashiyaadhaaf diroonii dhiyeessuuf jechuun US akeekkachiifte

Qondaalli Ameeriikaa olaanoon Iraan meeshaalee waraanaa dirooniidhaaf ta'an Waraana Yukireeniif akka itti fayyadamtuuf Raashiyaaf dhiseessuuf qophaa'aa jirti jedhan. Akka qondaala kanaatti Iraan dirooniiwwan dhibbaan lakkaa'aman waraana Yukireeniif akka itti fayyadamtuuf Raashiyaaf dhiyeessuuf jirti. Gorsaan Nageenya Biyyaaleessa Waayit Haawuus, Jaak Sulivaan akka jedhaniitti, odeeffannoon Ameerikaa qaqqabaa jiru akka mul'isuutti Iraan humnootiin Raashiyaa haala diroonota itti fayyadaman irratti leenjii kennuuf qophaa'aa jirti. Itti dabaluun Iraan dirooniiwwan kunneen Raashiyaadhaan ga'uunshee haga ammaa ifa mitis jedhan. Diroonniiwwan waraana Raashiyaafi Yukireen jidduutti gaggeffamaa jiru keessatti jarri lamaanuu itti fayydamaa jiru. Torban darbe ammoo yaalii waraanaa taasisaa jiruuf deeggaruuf dirooniiwwan kumaatamni akka arjoomamuuf Yukireen gaafachuunshee ni yaadatama. Mr Sulivaan itti dabaluun akka jedhanitti odeeffannoon tikaa deeggartoota Ameerikaatiin argame akka mul'iseetti, haleellaa Raashiyaan baha Yukireen to'achuuf taasisaa jirtuun ''meeshaalee waraanaa mataashee waliitti fufiisuuf baasii cimaaf saaxilaa jira.'' Akkasumas dirooniiwwan Iraan kanaan duras Sa'uudii Arabiyaa irratti haleellaa raawwachuudhaaf riphee loltoota Huttii kan Yeman keessatiin fayyadamamu kaaseera. Yaadni qondaala kanaatiis dowwannaa pirezidaantii Ameeriikaa Joo Baayidan gara Israa'eelii fi Sa'uudii Arabiyaatti torban kana taasisaniin dura kan dhufeedha. Biyyoonni kunneen lamaanuu qoqqobbii sababii waraana Yukireenitiin Raashiyaarratti fudhatame keessatti hin hirmaanne. Israa'eel biyya Iraan kan akka badduuf waamicha taasiftu akka yaaddoo naannichaa olaanaatti ilaaltiin. Ameerikaa fi biyyoonni michuu kan biraas erga waraannii eegalee kaasee meeshaalee waraanaa doolaara biiliyoonaan lakkaa'amu Yukireeniif dhiyeessaniiru. Aab Sulivaanis Ameerikaan ''Yukireeniin haalaan ittisuu itti fuftii'' jedhan


UKn deeggarsa waraanaa dabalataa £1bn ta'u Yukireeniif kennuuf

UKn deeggarsa meeshaa waraanaa dabalataa £1bn ta'u Yukireenif kenuufan jira jettee. Kunis waraana Raashiyaan Yukreen irratti labsite qolachuuf Yukreen gargaara jette. Deeggarsa amma kennuuf jiru dabalatee hanga ammaatti UKn Yukireenif deeggarsa meeshaa waraanaa paawundii biliyeena 2.3 ta'a. Deeggarsa namoomaf ammoo hanga ammaatti Yukireenif paawundii biliyeena 1.5 kennitee jirti. Booris Joonsan, "deeggarsi Biriteen Yukreenif goote humna ittisaa ittisaa biyyattii kan jijjiiredha" jedhu. UKn murtee kana irra kan geesse erga pirezidaantin Yukreen Zeleniskiin deeggarsa meeshaa waraanaa gurguddaa fi ammaayyaatif NATO tti iyyatanii booda. Zeleniskiin dureewwan NATO tti akka himanitti Yukreen sababa waraana kanaatin ji'atti baasii waraanaa doolara biliyeena 5 baasti. US tti aanun UKn biyya deeggarsa waraanaa guddaa Yukreenif gooti. Dhiyeenya US Yukreenif deeggarsa doolaara biliyeena 40 raggaasistee jirti. Jalaba irratti UKn misaa'eloota farra taankii fa'aa Yukreenif eergaa turte, amma garuu meeshaalee waraanaa gurguddaa arjoomuf jirti. Deeggarsi UKn amma taasiftu kun bittaa meeshaalee waraanaa kanneen akka meeshaalee farra qilleensa irraa ammayyaa, dirooniwwan, meeshaalee waraanaa sirna odeeffannoo, fi meeshaaleewwan biroo heddu akka of keessatti hammata. UKn paawundii biliyeena tokko bajata haftee irraa kan ergitu yoo ta'u, paawundii miliyeena 95 mootummotta Weelsi fi Iskootilanditu arjooma. Mootummaan UK akka jedhetti deeggarsi dabalataa kun Yukreen Raashiyaa ofirraa ittisuun alatti daangaa ishee Raashiyaan jalaa to'ataman akka deebifattuuf ishee gargaara. Haa ta'u garuu deegarsi kun ammayyuu hin ga'u jedhama. Zeleleniskin har'a karaa viidiyoo Kora NATO Maadiriiditti taa'amaa ture irratti haasaa taasisaniin, Olaantummaa meeshaa waraanaa Raashiyaan biyya isaanii irratti qabdu cabsuuf meeshaalee waraanaa ammayyaa fi artilariiwwan akka isaan barbaachisu dubbatan. "Raashiyaan ammayyuu guyyaatti galii biliiyenan lakkaa’amu argachuun waraanarra oolchiti. Nuti ammoo kisaaraa biliyeena heddutu nu mudate, kana kan ittiin deebifnu boba’aa hin qabnu.,” jedhu Zeleniskiin haasaa taasisan kanaan. Booris Joonsan walgahii NATO Maadiriiditti gaggeeffame irratti, “Puutin ajjeechaa isaa itti fufee jira, nagaa fi tasgabbii Awurooppatiifis yaaddoo ta’eera” jechuun dubbatan. Itti dabaluunis meeshaalen waraanaa fi leenjin UKn kennitu weerara Raashiyaan Yukreen irratti taasifte qolachuu keessatti humna ittisa Yukreen heddu gargaarera jedhan.


US Rookkeettiiwwan Yukireeniif arjoomuun 'ibiddatti boba'aa firfirsuudha' - Raashiyaa

Raashiyaan erga pirezidaantiin US Joo Baayideen miisaa'eeloota gurguddoo Yukireeniif akka kennu beeksiiseen booda dubbii taasifteen, Ameerikaan waraanichii akka dheeratu barbaaddi jechuun komatte. Dubbi himaan Kiremliin Dimiitrii Peskoov US dhiyeessii kanaan ''beekaa ibiddatti boba'aa dabalti'' jedhe. ''Gumaachi akkasii kunis fedhii hoggansa Yukireen mariiwwan nagaatti deebii'uuf kan hin gumaachineedha'' jedheera. Gama biraatiinis mootummaa Jarman sirna ittisa qilleensaa Yukireeniif erguuf waadaa seeneera. Chaansilar Olaaf Shiluuz miseensota mana mareetti akka himaniitti, sirni IRIS-meeshaa hammayyaa'aa Jarmaniin qabdu yoo ta'u, Yukireen akka haleellaawwan qilleensaa Raashiyaa magaalaa hinseenneef ittisuuf ni gargaara. Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargee Laavroov deeggarsia kana ilaalchisuun, ibsi Baayidan kun balaa ''biyyoonni sadaffaan'' gara waraanichaatti akka harkifaman kan dabaluudha jedhe. Miisaa'eloonni gurguddaanis loltoonni Yukireen  fageenya irraa loltoota diinaa akka haleelan kan gargaaruudha. Ameerikaan duraan meeshaalee kanaan Yukireen dachii Raashiyaa haleelti sodaa jehduun meeshaalee waranaa kana dhiiyeessuuf hin barbaadne ture. Kun akka hin taane waadaa Yukireen galteen meeshaalee kana kennaa jirti. Baayidan guyyaa Roobii akka jedhanitti, meeshaa waraanaatiin deeggaruun Y akka furmaanni dippilomaasii argamuuf humna kennaaf. Qondaalli US olaanaan meeshaan waraanaa haaraan kennamuuf kunis sirna Rookkeettii fageenya dheeraa fi ammayyaa M142 (HIMARS) kan hammatuudha. Ji'a darbe hoogganaan waraanaa Yukireen meeshaa gabaabsamee yeroo barreefamu 'HIMARS' jedhamu kana argachuun ''murteessaadha'' haleellaa misaayelii Raashiyaaf deebii kennuuf gargaara jedhaniiru. Meeshaan kun dhukaasa xiyyeeffannoo isaanii eeganii hanga KM70 haleellaa raawwachuu danda'a. Kunis meeshaa Yukiireen hanga ammaa qabdurraa kan wayyaa'uudha. Meeshaalee Raashiyaan qabdu waliin bira yeroo qabamus isa hammayyaa fi  fooyya'aadha jedhama. Qondaaltonni Waayit Hawuus, erga pirezidaanti Volodmiir Zelenskii irraa akka miisaa'eeloonni kunnee Raashiyaa keessatti eddoowwan adda bahan ittiin rukuutuuf hin oolfamnee mirkanneeffannaa argataniin booda rookkeettiiwwan kanneen kan dhiyeeffaman ta'u himan. US arjooma meeshaalee kanaaf hayyama kan kennite pireezidantiin Yukireen Voloodimiir Zeleniskii meeshaaleen kun dachee Raashiyaa akka hin haleelle waan mirkaneessaniifi. ''Yukireen dachii Raashiyaa akka haleeltu sirna Rookkeettii kana kennuuf hin jirru'' jedha Baayidan barreefama isaanii keessatti. ''Waan Raashiyaa keessatti ta'aa jiruuf nuti dhimma hinqabnu. Nuti kan dhimamnu waa'ee daangaa keenyaa Yukireen keessaa qofaadha,'' jedheera pirezidaantichi. Haata'u malee Mooskoon waan Zelenskiin jedhu akka hin amannee himte jirti.\n''Akka wal ammannuuf mee dursa Yukireen kan waadaa galte hojirraa haa oolchitu,'' jette Raashiyaan. Erga US meeshaa waraanaa kana kennuu ibsiteen booda, ''Nuti Ameerikaan itti yaaddeefi kallattiidhaan ibiddatti boba'aa akka naqaa jirtu amanna... US karaa ittiin Yukireen Raashiyaadhaan hanga dhumaatti loltu barbaadaa akka jirtu beekamaadha'' jette Raashiyaan. Rookkeettiiwwan dhiheenyaa kunneenis qaama deeggarsa doolaara miliyoona 700 Ameerikaan Yukireeniif taasifteeti. Deeggarsawwan waraanaa Ameerikaan erga waraanni Yukireen keessatti ka'ee kaasee yeroo 11ffaaf taasisuuf mirkanneessite kana keessaa hilikooptaroonni, meeshaan farra taankii, konkolaatawwan waraanaa fi meeshaaleen jijjirraaf oolan kan biraa keessatti argamu.


Loltuun Raashiyaa dhaddacha yakkaa waraanaa jalqabaarratti nama nagaa ajjeessuu amane

Loltuun Raashiyaa umuriin isaa waggaa 21 ta'e erga waraanni Yukireen keessatti eegalame as yeroo jalqabaatiif himatamee dhaddacha yakka waraanaa jalqabaa irratti dhiyaate nama nagaa hidhannoo hin qabne ajjeessuun balleessaadha jedhame. Vaadim Shishimaariin yeroo waraanni eegalameetti maanguddoo waggaa 62tti dhukaasuun ajjeessuu amaneera. Kanaafi hidhaa umurii guutuutu isa eeggataan. Sirreeffamaan kun kutaa mana murtii dhiphoo Kiyeev keessaatti akkuma harkisaa cancalaan hidhametti eegdootaan dabaalamee dhiyaate. Loltuun kun kan nahee fakkaata ture. Mataa isaa gadi qabatee mul'ata ture. Fageenya meetiroota muraasaatti ammoo dubartiin abbaan warraa jalaa ajjeeffame Kaatirnaan tessee turte, jetti gabaastuun BBC News, Saaraa Raanisfoord. Wayita loltichi gara kutaa seenuutti ijasheerraa imimaantu rooba ture. Abbaan alangaas abban warraa ishee attamiin mataarra rasaasaan rukutamee akka ajjeefame ibsuu eegale. Achinis ''baleessaa kee ni amantaa?'' jechuun shakkamaa gaafate. Innis ''Eeyyeen'' jechuun deebise. "Guutummaatti?'' ''Eeyyeen'' jedheen suuta bakka of ilaalee keessa dhaabbatee ture irraa. Abbaan alangaa akka jedhanitti, yeroo haleellaan isaan irratti banameetti Shishimaariin kutaa taankii keessatti garee tokko hogganaa ture. Inniifi loltoonni biraa afur osoo konkolaataadhaan gara Chupakhivkaatti imalaa jiranii nama umriin waggaa 62 bishikiliitiin deemaa jirutti dhufan. Akka abbaan alangaa jedhuutti, Shishimaariin akka namtichi nagaa sun ajjaafamuuf ajaja kennuun Kilashinkooviin  itti dhokaasuun ajjeesaniin. Kiremliin garuu kanaan dura waa'ee taatee kanaa akka hin dhageenye himte. Battaluma loltuun Raashiyaa yeroo jalqabaatiif nama nagaa ajjeessuu amanusaa haati warraa nama ajjeeffamee dhaggeesseen booda dhaddachi Shishimaariin beelamni biraa qabameef. Dhimmi himannaa olaanaa kunis Kamisa Caamsaa 19, 2022 irra deebiin kutaa mana murtii guddaa keessatti dhagahama jedhame. Haati warraa manguddoo ajjeefamanii, Kaatiriinaan kan umuriin waggaa 62 taate osoo mana murtichaa hin bahiin dura BBCn dubbisee ture. Attamiin dandamataa akka jirtu kan gaafatamte Kaatiriinaan, ''Baayyeen gadda waa'ee isaa. Garuu yakka akkasitiif dhiifama gochuu hin danda'u," jette. ''Dhaddacha jalqabaa kanaatiin, yeekkamtoota, kanneen ajaja dabarsan hundaa ykn kanneen Yukireen keessatti yekka raawwatamu gargaaranii hundaaf itti gaafatamummaa jalaa bahu akka hindandeenye ergaa ifa ta'e dabarsaa jirra,'' jedhan Haatii alangaa olaanaan Yukireen Iriinaa Veenedikotovaa karaa tiwitaraatiin. Venediktovaan isaan duras waajjirri ishee loltoota Raashiyaa 41 irratti himannaa yakka waraanaa qopheessaa jira jettee turte. Mooskoon garuu loltoonni ishee namoota nagaa irratti xiyyeeffachuu haaltee jirti. Sababii qorattoonni dhimmicha akka yakka waraanaatti gara Mana Murtii Yakka Idi-addunyaa (ICC) kan Heegiitti argamuutti geessuuf ragaa walitti qabaa waan jiraniifu dhaddachi Shishimaarin kunis itti dhiheenyaan hordofamaa jira. Mana Murtii Yakka Idi-addunyaa (ICC)n mataansaa garee qorattootaa naoomata 42 of keessaa qabu, oggeessoota nama du'ee qorataniifi hojjattoota isaan gargaaran gara biyyatiitti ergeera. Akkasumas Yukireen himannaawwan dabalataa banuuf akka isaan dandeessisuuf garee ragaa walitti qaban hundeessite jirti.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Taateewwan gurguddoo waraana guyyoota 100 guute

Har'a erga waraanni Raashiyaafi Yukireen kan addunyaa mara raase eegalee kunoo guyyoota 100 lakkoofsiseera. Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii ragaa gaafa Kamisaa baasen, hanga yoonaa waraana kanaan namoonni 4,169 du'uu ibseera. Ta'us, kana caaluu akka danda'u amanama. Pirezidantiin Yukireen guyyaa 100ffaa waraanni itti eegale sababeeffachuun ergaa dabarsaniin injifannoon keenya taati jedhaniiru. Raashinaan gama ishiitin galma waraana kanaa muraasa akka galmeessiteefi galma ishee hanga milkeessituutti akka abdii hin kutanne ibsite. Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii (UN) immoo waraana kana keessatti qaamni injifatu hin jiru jechuun ibse. ''Waraanni kunis ta'e waraanni kamuu injifataa hin qabu. Guyyoota 100 keessatti lubbuu darbe, manneen diigaman, hojii dhabamee ragaa bane,'' jedhan UN'tti qindeessaan Yukireen Amiin Awaad. Daarektar Janaraalli Koree Fannoo diimaa Addunyaa Roobert Maardiinii ammoo miidhaa waraanni kun qaqqabsiise ibsuufillee ulfaataadha jedhan. ''Manneen jireenyaafi barnootaa, hospitaalonni manca'anii lammiileen nagaa gidiraa hamaa keessa darbuuf dirqamaniiru; lubbuun hedduus bade maatiin hedduus gargara hafaniiru," jedhan. Gama kaaniin, Raashiyaan bulchiinsa Donbaasitti Yukireen irratti milkaa'aa jiraachuu Ministirri Ittisaa UK hime. Ta'us, dirree waraanaa kaanitti Raashiyaan milkaa'aa hin jirtu jedhe. Dura Taa'aan Gamtaa Afrikaafi Pirezidantiin Senegaal Maaki Saal waraana kanaan dhiheessii midhaanii Afrikaarratti rakkoon akka qunname Pirezidantii Raashiyaa hubachiisaniiru. Guyyaa 100ffaa waraanni itti eegale sababeeffachuun ergaa viidiyoon dabarsaniin akkana jedhan. "Mo'ichi kan keenyadha. Humnoonni Yukireen hidhatan asuma keessa jiru. Ummanni biyya keenyaas asuma keessa jira. Kunoo Yukireen irraa diina qolachaa guyyoota 100 lakkoofsifneerra. ''Ammas irra deebiyeen jedha, mo'ichi kanuma keenyadha! Galanni Yukireeniif'' jedhan. Zeleniskiifi gareen isaanii waajjira pirezidantii Yukireen gidduu magaalaa Kiyeev jiru fuuldura dhaabataniiti ergaa kana kan dabarsani. Zeleniskiin waraanni kun jalqabamee guyyaa lamaffaa gaafa Guraandhala 25 bakkuma walfakkaataa dhaabatanii ''nuti harka hin kenninu diina keenya dura dhaabbanna malee'' jechuun dubbatanii turan. Yeroo sanatti akka biyya gadi dhiisanii of baraaraniif biyyoonni warra Lixaa waamicha taasisaniifii turan. Isaan garuu, "Ani meeshaa waraanaan barbaada malee karaafi lafa itti baqatan miti,'' jedhanii turan. Har'as, guyyoota 100 booda Zeleniskiin achuma jiru, waraannis itti fufeera. Dubbii Himaan Pirezidantii Raashiyaa Dimitirii Peskoov galmawwan Raashiyaa ijoo Raashiyaa keessaa tokko ummata Doneeskiifi Luhaansk jiran eeguu ta'u ibsaniiru. ''Eegumsa isaanii mirkaneesuuf tarkaanfiin fudhatameera. Bu'aan murtaa'aa argameera,'' jedhan. Bakkeewwan hedduu waraana Yukireenirraa waan bilisa ta'aniif ummanni jireenya idileetti deebi'uu danda'a jedhan. ''Yaaliin kuni hanga galmi hunduu oppireeshinii waraanaa adda ta'en milkaa'uutti itti fufa,'' jedhan. Raashiyaan yeroo ammaa gara Baha Yukireen irratti xiyyeeffachuun cimsitee haleelaa jirti. Lammileen Yuukireen akkuma waraanni kun jalqabeen biyyaa baqachaa turanis daa'ima waraannni jalqabee guyyaa lamaffaatti dhalatee baqatan dabalatee biyyatti deebiyaa jiru. Garuu magaalaa waan hedduu keessaa barbadaa'eetti deebiyan. Haati daa'ima guyyaa 100 Viktooriyaan Yuukireen maal fakkaatu keessatti daa'imni kee guddata laata jedhamtee gaafatamtee akkas jette: ''Biyyi keenya baay'ee gaariidha. Tarii garuu daa'imman keenya magaalaa bareedduu, karaa bareedaafi biyya bareedduu keessatti akka nuuf guddataniif gatii kaffaluu qabnu nu barbaada ta'a. ''Amma biyyatti deebineerra. Ummata biyya biyya koo kanaan galatoomaa jechaa ammas cimina Yukireen itti fufsiisaa jechuun barbaada,'' jette. Donbaas naannoo kibba-baha Yukireen kan argamu yoo ta'u bakka hidhattoonni Raashiyaa deeggaran waggoota saddeet darbaniif mootummaa Yukireen waraanaa turanidha. Akka ibsa UK'tti, Raashiyaan naannoo Luhaanisk, walakkaa Donbaas jechuudha, keessaa 90% to'atteetti. Akka kanaan itti fufnaan torban lama keessa guutummaatti akka to'achuu dandeessu tiksi UK ibseera. Milkaa'inni kuni ''baasii olaanaan'' akka milkaa'e ibse. Taatullee, galmi waraanaa ijoo Raashiyaa tokkollee hin milkoofne jechuun hime. Raashiyaa kana ni mormiti. Pireidantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii akka jedhanitti waraani Raashiyaa daangaa Yukireen keessaa 20% to'ateera. Gaafa Kamisaa Barreessaa Olaanaan Nato Jens Stoltenberg biyyoonni Lixaa waraana dheeratuuf Yukireen deeggaruuf akka qophaa'an gaafataniiru. Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii lakkoofsa namoota du'an ibseen alatti 4,982 miidhamuu beeksise. Duuni kuni du'a daa'imman 67 dabalata. Haa ta'u malee, lakkoofsi waliigalaa kana caaluu akka maluu danda'u ibse. Kunis, bakkeewwan ammallee lolli jirutti odeeffannoo namoota du'anii mirkaneessuu waan hin dandenyeefi.


Waraana Yuukireen: Loltootni Yuukireen magaalota ishee bahaa keessaa bahuu hin oolan jedhe qolndaalli tokko

Loltoonni Yukireen magaalaa guddittii Bahaa Severodonetsk jedhamtu kan humnoonni Raashiyaa naannichatti dhihoo jiran keessaa bahuu akka danda'an qondaalli achi jiru tokko dubbatan. Bulchaan magaalaa Luhaansk Serhiy Haayidal lammiileen Raashiyaa kutaa magaalattii keessa akka jiran himaniiru. "Loltootni achi keessatti akka hin marfamnef bahuun dirqama ta'uu ni danda'a." Waraanaa kaayyoo kan godhatte Raashiyaan naannoo Bahaa Donbaas guutuu dhuunfachaa jirti. Yukireen tarkaanfii Raashiyaan fudhatte kana qolachuuf meeshaa waraanaa fageenya dheeraa deemuu danda'u kadhachaa jirti, garuu Ameerikaan hanga ammaatti hin dhiheessine. Jimaata darbe Ministirri Muummee UK Booris Joonsan, Yukireen sirna rookkeettii fageenya dheeraa dachaa furguggisuu barbaaddi jedhan. ''Puutiin ofiifis ta'e waraana Raashiyaadhaaf baasii guddaa baasuun, Donbas keessatti lafa dhaha jedheen sodaadha,'' jechuun Bloombergitti himaniiru. "Waraanichi suuta suutaan, ittuma guddachaa jira, kanaafuu Yukireen waraanaan deeggaruun keenya guutummaatti murteessaadha." Severodonetsk keessatti Mr Haidai manneen jireenyaa walakkaa ol kan barbadaa'anii fi gamoolee achi jiran hundi jechuun karaa danda'amuun miidhamaniiru jedhan. Jiraattonni hafan hundi dahoo keessa turan. Daandiin magaalattii keessaa bahuun gara naannoo Yukireen qabdutti geessu ibidda yeroo hunda jala ture garuu ammallee darbuun danda'ama jedhan. Akkasumas Jimaata darbe humnoonni Raashiyaa deeggaran magaalaa Liimaan kan Severodonetsk irraa gara dhihaatti argamtu qabachuun gara magaalota gurguddoo Slovyansk fi Kramatorsktti tarkaanfachuuf haala mijeesse. Liiman mataan ishee magaalaa guddaa miti, garuu Raashiyaaf daandii furtuu bahaa-dhihaa to'achuuf gargaartudha.. Akkasumas amma magaalaa Slovyansk irraa 20km (12 miles) keessatti, gara kibba-lixaatti argamu jechuudha. Slovyansk Yukireeniif wiirtuu geejjibaa fi dhiyeessii guddaa yoo taatu, torban muraasa dura tajaajilli geejiba baabura achitti imaluu dhaabeera. Lolli guddaan inni biraan gara bahaatti daran kan argamu yoo ta'u, humnoonni Raashiyaa magaalota lamaan Severodonetsk fi Lysychansk jedhaman irratti xiyyeeffachaa jiru. Kunneen magaalota barbaachisoo gidduugala indaastirii Yukireen Donbas jedhamuun beekaman yoo ta'an, isaan dhabuun waraana Yuukireeniif miidhama guddaa ta'a. Dirree waraanaa irraa fagaatanii, Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Yukireen marii nagaa himataniiru, Chaansilara Oostiriyaa Kaarl Nehammer godhan ''sabotage'' goote jechuun himataniiru. Akka ibsa Moskoon kennitetti, Puutiin biyyi isaanii buufata doonii Yukireen uggurtee dhiyeessii nyaataa addunyaa jeeqxe jedhamuun himatamuun soba tahuu himuun, sababni dhugaa qoqqobbii Ameerikaa fi Gamtaa Awurooppaatiin kaa'ame ta'uu ibsan. Weerarri Raashiyaa yeroo dhiyootti rakkoo nyaataa addunyaa waggootaaf turuu danda'u fiduu akka danda'u UN akeekkachiiseera. Dhiyeessii midhaanii akka boqqolloo fi qamadii akkasumas zayita nyaata bilcheessuun addunyaa irratti dhiyaatu hir'isuun gatiin nyaataa kaanii akka ol ka'u taasiseera. Gatiin nyaataa addunyaa yeroo walfakkaatu bara darbee irraa gara %30 ol ta'uu UN ibseera. Gama biraatiin ammoo damee Moskoo Waldaa Ortodoksii Yukireen sababa Paatriyaarkiin Mana Kiristaanaa Ortodoksii Raashiyaa waraana kanaaf deeggarsa taasisaniin hariiroo Raashiyaa waliin qaban addaan kutuuf jira jedha. "Ejjennoo Paatriyaark Kiril Moskoo... waraana irratti qaban irratti walii hin gallu," jechuun Manni Kiristaanaa ibsa baaseen himeera. Akkasumas "walabummaa fi ofiin of bulchuu guutuu Mana Kiristaanaa Ortodoksii Yukireen" labseera. Yukireen Mana Kiristaanaa Ortodoksii Raashiyaatiif iddoo guddaa kan qabdu yoo ta'u, mana qulqullummaa barbaachisoo hedduu qabdi. Kutaan Waldaa Ortodoksii Yukireen bara 2019 keessa duraanuu Moskoo irraa adda bahee ture.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Raashiyaan warshaa oomisha konkolaataa Renault Moskoo jiru dhaalte

Dhaabbati 'Renault' warshaa konkolaataa Raashiyaa Avtovaz jedhamu keessa qooda olaanaa qabu sababa biyyattii keessa turuun dhiibbaan itti baay'ateef qooda isaa gurguraa akka jiru ibse. Warshaan konkolaataa Faransaay kuni qooda isaa 68% inistitiyutii saayinsii Raashiyaaf akka gurguru hime. Qoodi isaa Renault Raashiyaa keessa jirummoo magaalaa Moskootti akka darbu ibse. Raashiyaan warshaa oomisha konkolaataa 'Renault' jedhamuufi qabeenyummaan isaa kan Faransaay ta'e qabeenya mootummaa gochuun dhaalte. Kuni eega biyyattiin Yukireen weerarte as kaampaanii alaa jalqabaa qabeenyummaan isaa mootummaa jala akka seenu taasifamedha. Ministeerri Indastiriifi Daldalaa Raashiyaa ibsa baasen meeshaan warshichaa Federeeshinii Raashiyaatti akka darbu waliigalteen raawwachuu isaa hime. Odeeffannoon dabalataa waa'ee waliigaltee kanaa ifa hin taasifamne. Baatii Ebla keessa garuu Ministirri Indatiriifi Daldalaa Raashiyaa Deenis Maanturoov dhaabbati Renault qabeenya Raashiyaati qabu gurguruuf yaada akka qabu ibsanii turan. Akka dhaabbatichi gaafa Wiixataa ibsa baasen taanaan waliigalteen kuni warshaa oomisha isaa Moskoo jiru, Avtoframos, kan modeloota konkolaataa Renault fi Nissan oomishan ni dabalata. Kantiibaan magaalaa Moskoo Sargeeyi Sobyaanin oomishi bakka warshichaa biraandii bara Sooviyeet kan ta'e Moskvich oomishuun ni eegala. Hoogganaan konkolaataa Renault Luca de Meo: ''Guyyaa har'aa murtee rakkisaa garuu barbaachisaa ta'e murteessine. ''Waa'ee hiree hojjettoota keenya 45,000 Raashiyaa jiranii murtee itti gaafatama qabu murteessine,'' jechuun fuula duratti biyyattiitti deebi'uu akka fedhan akeekuun ibsan. Waliigalteen Renault waliin taasifa,e kaampaanicha dolaara biiliyoona 2.29 ni baasisa jedhamee tilmaamama. Dhaabbati Avtovaz Raashiyaa keessatti oomisha konkolaataa baay'inaan oomishuun kan beekamu yoo ta'u biraandii biyyattii beekamaa Laadaa jedhamuus isatu oomisha. Baatii Bitootessa keessa ture warshaa Moskoo keessaa qabu keessaa oomisha dhaabuu kan hime. Kunis, erga Pirezidantiin Yukireen Volodimiir dhaabbatichiifi kaampaaniin Faransaay biroo ''ajjeechaa dubartootaafi daa'immanii tumsaa jiru'' jechuun himatanii Raashiyaadhaa akka bahan gaafatan boodadha. Biraandiiwwan idil-addunyaa kanneen akka Starbucks, Coca Cola, Levi's fi Apple Raashiyaan erga Yukireen weerarte booda Raashiyaa gadhiisanii bahaniiru. Kaanimmoo biiznasii biyyattii keessa qaban gurguruuf barbaadaa jiru. Kana dura Moskoon yoo dhaabbileen kunneen oomisha dhaaban qabeenya isaanii akka qabeenya mootummaa jala galchitu himtee turte.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Pirezidant Putiin waraanaa dheeraaf qophaa’aa jiru - Tika US

Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadimiir Putiin Yukireen keessatti waraana dheeraaf, tarii injifannoo waldhabdeen akka baha keessatti hin dhaabanneef qophaa’aa jiru jechuun tiki US akeekkachisee. Akeekkachiisi kunis yeroodhuma baha karaa Raashiyaan daangaa deebifachuuf waraanni cimaan gaggeefamaa jiruu dhagahame. Mooskoonis erga yaalii magaalaa guddoo Kiyiiv qabachuuf taasifte Yukireen irraa qolannaa cimaan mudatee booda naannoo Doonbaas deebiftee to’achuuf yaalaa jirti. Haata’u malee, humnootiin ishee dadhabaa jiraachuu tiki US hime. Avriil Haayinas, daarektarri tika biyyaaleessaa Kibxata koree Seenetii US'tti akka himaniitti, ‘‘Putiin ammalleen galma Donbaas alaa fiixaan baasuuf yaalaa jiru,’’ garuu ammo ‘‘fedhiin isaaniifi dandeettii waraana Raashiyaa ammaa jidduu madaallii dhabamuun mudataa jira,’’ jedhan. Itti dabaluunis, pirezidantiin Raashiyaa ‘‘tarii’’ qaalaa’insa, hir’ina nyaataafi gatii boba’aa dabalaa jiru hir’isuuf deeggarsa US fi EU lakkaa’aa jiru jedhan. Haata’u malee, pirezidantiin Raashiyaa waraanni waan itti fufaa jiruuf ‘‘rakkoo caalaa cimaa’’ keessa galuu mala- Raashiyaan yoo kan ‘‘jiraachuuf ishee sodaachisa jettee amante’’ Puutiin meeshaa waraanaa qofaa fayyadamu danda’u jedhan. Daarektarri Eejansii Tika Waraanaa, Iskuuti Beeriir gama isaanitiin, Raashiyaanonnii fi Yukireenonni haala ‘‘xiqqoo rakkisaa keessatti’’ argamu jechuun korichatti himan. Waraana dhumaatiin, Yukireen naannoo Kaaba-baha Kaarkiivitti iddoowwan qubannaa afur deebiiftee to’achuu himte. Iddoowwan akka Cherkasy Tyshky, Ruski Tyshky, Rubizhne fi Bayrak fa’i hundi Raashiyaa harkaa humnootii Yukireeniin deebifamaniiru. Pirezidant Voolodmiir Zalansikiin injifannoon Yukireen waljalaan humnootii Raashiyaa Kaarkiiv kan erga waraanichi eegalee qabee haleellaan irratti gaggeefamaa jiru keessaa ari’ataa jiru. Yukireen bakkeewwan garaa garaatti:


Waraana Raashiyaa Yukireen: Raashiyaan gaaffii miseensuummaa Finlaandi Nato'tti makamuuf dhiyeesite irratti akeekkachiiste

Raashiyaan adeemsa biyyi olaashee Filaandi Nato'tti makamuuf taasisaa jirtuf ''tarkaanfiiwwan waraanaa'' fudhachuuf akka dirqaman himte. Ibsi Ministeera Dhimma Alaa baaseen, adeemsichi walitti dhufeenya biyyota lamaaniifi nageenyaafi tasgabbii Kaaba Awurooppaa keessaa haalaaN kan miidhuu jedheera. Dursaa Pirezidaantii fi MM Filaandi ''turtii tokkoo malee'' miseensummaa Nato'f akka iyyattuu biyyatiif waamicha taasisanii turan. Kunis weerara Raashiyaan Yuukireen irratti raawwatte hordofuun deeggarsa ummannii miseensuummaa Nato's akka agarsiisan gaafachuuf ture. Finlaandi Raashiyaa waliin daangaa km 1,300 qabdi. Hanga ammaattis Raashiyaa waliin waliitti bu'uu dhaabuuf jecha osoo miseensa Nato hin ta'iin turte. Finlaandi murtee ishee ifatti kan ibsite erga paarlaamaa fi qondaaltoota siyaasaa biraatiin irratti mari'atameen booda guyyaa Dilbataa ture. Iswiidiinis guyyaadhuma wal fakaataatti murtee akkasii iftoomsuuf akka jirtu himte. Barreessaa Olaanaan Nato Jeensi Istoltenbarg akka jedhaniitti, adeemsi Isiwiidiiniifi Finlaand miseensummaatti fudhachuu ''atattamaan'' akka raawwatu akka eegan beeksiisan. Waayit Hawuus akka jedheetti ammoo, biyyoonni lamaanu yoo miseensummaa Nato'f iyyatan US ni gargaarti Ibsi Raashiyaa ammoo adeemsi Finlaandi akka ''jijjirama imaammata alaa cimaa'' biyyatii irratti taasifame jechuun ibse. ''Finlaandi Nato'tti makamuushee walitti dhufeenya Finlaandiifi Raashiyaa jidduu fi nageenyaafi tasgabbii Kaaba Awuurooppaa haalaan kan midhuu,'' jedheera. "Raashiyaanis balaa nageenya biyyaaleessaa ishee mudataa jiruu hambiisuuf, tarkaanfiiwwan deebii gama tekinika waraanaa fi kan biraatiin fudhachuu dirqamti'' jedheera. Haata'u malee Mooskoon tarkaanfiiwwan attamii fudhachuu akka karoorfattee adda hin baafne. UNtti Ittaanaan Bakka Bu'aa Raashiyaa Dimitirii Polyaanskii akka jedhaniitti Siwiidiiniifi Finlaandi yoo miseensa Nato ta'an xiyyeeffannaa Raashiyaa keessa galfamuu malu jechuun eejjansiin oduu Raashiyaa Ria jedhamu gabaase. Qondaaltoonni Raashiyaas jecha MM fi Pirezidaantiin Finlaandi murteen miseensummaa Nato guyyoota muraasa keessatti akka darbu eegama jedhaniif deebii kennan. ''Miseensummaan Nato nageenya Finlaandi ni cimsa,'' jedhan. ''Akka miseensa Nato'ttis Finlaand waliitti dhufeenya waraanaa waliigalaa ni cimsatti. Kanaafuu Finlaandi Nato'f miseensa ta'uuf iyyachuu qabdi osoo hin turre.'' Booda ammoo Mr Niinistoo gaazexessitootatti akka himaniitti, ''Miseensa Nato ta'uu jedhuun faallaa eenyutuu dhaabbachu miti. Kana sababeeffachu dandeessa. Ofi ilaalee keessa mil'adhu,'' jedhan. Sagalee miseensummaa Nato ta'uuf Finlaandiitti walitti qabameen deeggarsa %76 argachuun %12 mormaniiru. Finlaandii fi USSR tibba Waraanaa Addunyaa Lammaffaa bara 1939-40tti gaggeeffameen faallaa walii turan. Garuu ammoo Finlaandi daangaashee gara harka 10 dhuma waliigaltee nagaa keessaa dhabuun bara Waraana Holoolaa guutuu qofaashee hafte turte. Iswidiin garuu Raashiyaa waliin daangaa qoodatuu omaa hin qabdu.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Maakroon ''Raashiyaa hin salphisiinaa'' jechuun Yukireeniin aarse

Ministirri Dhimma Alaa Yukireen erga Pirezidantiin Faransaayi Emaanu'el Maakroon Raashiyaan weerara raawwatteef salphifamu hin qabdu jechuu hordofee, deebii kennaniiru. Maakroon Pirezidantii Vilaadmiir Putiin ''dogongora cimaa'' kan jedheen keessaa karaa bahuun qabaachuun murteessaadha jedhaniiru. Garuu Dimitiroo Kulebaa Raashiyaan ''ofumaa of salphiste'' jechuun michoonni bakka isheef malu kaa'uu qabu jedhan. Maakiroon kana dura waraana dhaabsisuufi mariin nagaa akka gaggeeffamu walitti fiduuf yeroo garaa garaatti Putiin waliin bilbilaan mari'atanii ture. Faransaayi faallaa US fi UK, Raashiyaa waliin mariicha itti fufuuf yaalii taasisaa jirti. Ministirri Dhimma Alaa Yukireen Kulebaa toora tiwitara isaanii irratti akka jedhanitti, ''Raashiyaa salphisuu akka dhaabaniif waamicha taasisuun Faransaayiifi biyyoota biraa waamicha walfakkaatu taasisan salphisa'' jedhan. Yukireen Raashiyaan daangaa hiratu omaatuu Yukireen irraa argachu hinqabdu jetti. Weerarri Raashiyaa Yukireenirratti taasifte biyyoota addunyaatiin balaaleeffatameera. Kana duras Maakiroon miidiyaalee biyya keessaatiin hogganaan Raashiyaa ''qofaa of baaseera'' jedhanii turan. ''Akkan yaaduuttii fi akkan itti himeetti, innis dogongora seenaa fi cimaa ummataaf, ofii isaatiifi seenaa keessatti turu raawwateera'' jechuun dubbatan. "Nama tokko adda baasuun waan tokko, garuu sana keessaa deebisanii bahuun daandii gara biraati'' jedhan. Ministirri Mummee Xaaliyaanii Maari'o Diraagi Maakroon waliin hiriiruun Awurooppaan ''mariiwwan amanamo ta'an muraasa'' barbaaddi yaada jedhu akeekaniiru. Magaalaan baha Yukireen Severodonetsk amma adda waraanaa lolli cimaan itti gaggeeffamaa jiru taatee jirti. Loltoonni Yukireenis taankiiwwan, haleellaawwan qilleensaa Raashiyaan raawwataa jirtu dura cimsanii dhaabbataa jiru. Magaalattii to'achuun humnootii Raashiyaatiifi michootasaanii foxxooqsitoota naannichaatiif akka naannoo Luhansk qabatan kan dandeessisu ta'a. Foxxoqsitoonni naannichaa eddoowwan bulchiinsa Doneesk keessaa hedduu to'ataniiru. Bulchaan naannichaa Yukireen Serhiy Haa'ida'i humnootiin isaanii harka shantama Severodonesk deebisanii to'achuufi akka itti fufan himan. ''Meeshaalee waraanaa fageenya dheeraa gahaa Lixa irraa akkuma arganneen, bakka qabannee jirruu irraa haleellaawwan isaanii ofirraa deebisuu dandeenya. Achiinis, loltoonni Raashiyaa akka baqatan amana,'' jedhe. Ameerikaan sirnawwan rookkeettii dheerina fagootti dhukaafamaniin akka Raashiyaa of irraa ittisaniif Yukireeniif kennuuf karoorfachuunshee ni yaadatama. Akkasumas UKnis baatiirii rookeettii hedduu ergiteef. Severodonesk dhaabbata kemikaalaa guddaa qabdi. Isaaniis xaa'ootu ittiin oomishama. Magaalaan Lysychansk ammoo magaalaa Yukireen lammaffaa boba'aan keessatti qulqullaa'dha. Kanaafuu maagaaloonni lamaanuu qabachuun Raashiyaadhaaf baay'ee murteessaa ta'a. Waraanni naannichatti gaggeeffamaa jiruun magaalaa Severodonesk irra jiraa kan barbadeessee yoo ta'u, garuu ammoo lammiileen nagaa kumaatamaan lakkaa'aman ammalleen lafa jalatti dahatanii jiru. Bulchaan magaalittii Ha'idaa'i akka jedhaniitti humnootiin Raashiyaa Yukireen akka loltoota isheetiif meeshaa hin dhiyeessineefi deeggarsa namoota nagaan hin geenyee dhorkuuf jecha riqicha lagarraa rukutte.


NATOn gara biyyoota Baha Awurooppaatti babal'achuun Awurooppaaf sodaamoo humna?

Finlaandii fi Siwiidin biyyootni warra kaaniif baabsaa hin turre weerara Raashiyaan Yuukireen irratti gochaa jirtuun dammaquun waktii gannaa kana NATOtti makamuuf yaadaa jiru. Raashiyaan ammoo akka tarkaanfii kana hin fudhanneef akeekkachiifteetti. Yoo kana kan godhan tahe ''tarkaanfiin teeknikaa waraanaa'' ni fudhatama jechuun doorsifte. Kanaafuu, yoo biyyootni lameen ykn tokkoon isaanii NATOtti kan makaman tahe Awurooppaan biyya nagaa qabeessa taatimoo balaarra buuti? NATO- Dhaabbata Waadaa Waraana Kaaba Atilaantik- akkuma Waraanni Adunyaa Lammaffaa xumurameen tokkummaa humna waraanaa biyyoota 30'n hundaa'edha. Teessoon isaa ol aanaan Biraasilsi tahus, humna misaa'elaa fi waraanaa Ameerikaatu ol aantummaa qaba. Finlaandii fi Siwiidin biyyoota ammayyaa'oo fi dimokiraatawaa waan tahaniif ulaagaa NATO gaafatu ni guutu. Hogganaan dhaabbatichaa Jeensi Istooltenbergi, harka bal'isnee isaan simanna, miseensa keenya tahuuf yeroo xiqqaa qofa isaan fudhata jedhe. Humna Waraanaa Ameeikaatti hogganaan humna waraana lafoo Ameerikaa hunda Awurooppaa keessa jiranii kan tahan, Letinaant Jeneraal Been Hoojiis, kun biyyoota Lixaaf faayidaa qabaachuun isaa gaaffii hin qabu jedhan. Iswiidinii fi Finlaandi NATOtti makamuun waan guddaadha- tarkaanfii gaarii tahedha. Biyyoota dimokiraasii baay'ee gaarii tahe qabanidha, humni waraanaa biyyoota lameeniis gaarii, dandeettii kan qabuu fi ammayyaa'aa tahedha.'' Finlaandi yoo tahe qindoominni humna waraanaa ammayyuu hojjetamuu jalqabeera. Gareen taankii Biriiteen dhiyeenya kana birgeedii waraana Finlaandi, USA, Laativiyaa fi Estooniyaa waliin akka qaama NATOtti 'Joint Expeditionary Force (JEF)' jedhamuun shaakala waraanaa gaggeessaniiru. Ministerri Ittisaa UK kaayyoon isaa ''weerara Raashiyaan biyyoota Iskaandineeviyaa fi Baaltik irratti gootu qolachuufi'' jedhe. Kanaafuu yoo biyyootni lameen ykn tokkoon isaanii miseensa tahan maal rakkoo qaba? Raashiyaa addatti ammoo pirezidaanti Vilaadmiir Putiin NATO akka tokkummaa humna ittisaatti hin ilaalan. Faallaa isaati jedhu. Tarkaanfichi akka nageenya Raashiyaaf sodaa guddaa taheetti ilaalu. Puutin babal'ina NATO gara Bahaatti taasofamaa jiruufi gara Moskootti dhiyaachaa jiru sodaadhaan ilaalaa jiru. Sooviyeet Raashiyaan bara 1991 addaan faffaca'e. Yeroo Puutin dargaggeessa tahee nageenya biyyattii irra hojjetaa ture KGB, Moskoon biyyoota gara baha Awurooppaa kan to'ataa turte yoo tahu, yeroo sana Raashiyaan loltoota ishee biyyoota hedduu keessa buufachiiftee ture. Har'a biyyootni kunneen hundiyyuu gara warra Lixaatti makamuu barbaadu. Biyyootni Baaltik akka Estooniyaa, Laativiyaa, Lituniyaa fa'aa kana dura fedha isaanii malee Sooviyet Raashiyaa keessatti hammatamanii turanis har'a garuu NATOtti makamanii jiru. Puutin akka biyyi isaa humna NATOn marfamtee jirtuutti kan dubbataa ture yoo tahu dhaabbatichi loltoota isaa daangaa biyyoota Raashiyaa daangessan keessaa akka baasaniif gaafataa turan. Haa tahu malee daangaa Raashiyaa 6% qofatu biyyoota miseensa NATO tahaniin daangeffama. Gama humna waraanaan yoo ilaalle Finlaandi ykn Iswiidin gara NATOtti makamuun humna dhaabbatichaa cimsuuf gargaara. Amma  Kaaba Awurooppaa irraan lakkoofsi loltoota Raashiyaa kan NATO baay'ee caala. Finlaandi jeettiiwaraanaa F35 fiduun, Iswiidin baatirii misaa'eloota eegumsaa fiduun bakka dhiyeenya Raashiyaan basaasaa turte odola guddicha biyyoota Baaltik kan tahe  Gootlaandi eeguun danda'ama jedhan Been Hoojis. Humni waraanaa Finlaandii fi Iswiidin waraana naannoo qorraa Arkitik keessatti gaggeessuudhaan ogeessotadha. Bakka cabbaa'aa keessatti shaakala gaggeessuun waraananii biyyoota Iskaandineeviyaa oolchuuf daandeettii guddaa qabu. Bara Raashiyaan Finlaandi weerarte yeroo Waraana Adunyaa Lammaffaa lammiileen Finlaandi ofirraa qolachuun kisaaraa guddaa Raashiyaa irraan gahan. Teessoo lafaan yoo ilaalle Finlaandi NATOtti makamuun qaawwaa dhaabbatichaa guddaa cufaaf. Daangaa Raashiyaa waliin qabus dachaan dabala. Tasgabbii fi nageenya biyyoota Baltik haalaan mirkaneessa jedhan ajajaan waraanaa lafoo Ameerikaa Been Hoojis. Gama siyaasaan ammoo Putuniif ergaa biyyootni Awurooppaa kaan guutummaan tokkommaa'aniiru jedhu dabarsa jedhan. Salphumatti NATOn yoo akkas hanga balbala Kireemliinitti babal'ate akka isheen tarkaanfii bifa biraa qabu fudhattu gochuu mala. Putin yeroo ''tarkaanfii teeknikaa waraanaa'' fudhachuu jedhu waan lama himuu isaati. Misaa'elootaa fi loltoota isaa gara daangaa biyyoota Lixaatti bobbaasuu fi yoo danda'ames haleellaa saayiberii biyyoota Iskaandineeviyaa irratti gaggeessuu taha. Iswiidin garee tokko keessa osoo hin galuun turuun ishee waggootaaf ishee fayyadeera. Ejjennoo ishee kanatti abdii kuattee bahuunis waan salphaa hin tahu. Iswiidin meeshaa waraanaa mataa ishee dhiistee kan NATO akka biattu yoo dirqisiifamtes miidhaa dinagdee mataa isaa isheerratti qabaata. Dubbii himaan Kireemiliin Dimitirii Peekoov Finlaandii fi Iswiidin NATOtti makamuun ''Awurooppaaf nageenya guddaa hin fidu'' jedhan.


Raashiyaan Injifannoo Caamsaa 9'f maaliif bakka guddaa kenniti?

Raashiyaan guyyaa injifannoo Caamsaa 9 garee Naazii Jarmanii irratti bara 1945 argatte waggaa waggaan kabajuuf murteessitee itti jirti, guyyaa kana hurufni Reed Sikuweer [Red square] kan Moskoo keessatti argamu agarsiisan faayamee oola. Vilaadmiir Putiiniif guyyaan kun kan irree waraanaa itti cimsataniidha, guyyaa Waraana Addunyaa Lammaffaa itti yaadataniidha. Dirree Waraanaa Gootota gameeyyii jechuun kan Raashiyaan waamtu kanarratti, lammiileen Sooviyeet miiliyoona 27 du'aniiru. Kun kan biyya kamii caalaa lakkoofsa olaanaadha. Bara kana ammoo guyyaan kun yeroo kamuu caalaa Raashiyaaf iddoo guddaa qaba, biyya ollaashee Yukireen weerartee jiraattus, injifannoo waraanaa dabalatte garuu hin qabdu. Guyyaan injifannoo kun wayita kabajamu loltuuwwan biyyattii hidhannoo guutuudhaan gurmuudhaan ba'uun pireezidanticha fuulduratti dandeettii waraanaa biyyattii agarsiisu. Guyyaan kun agarsiisa waraanaa qofaan hin darbu, pirezidantichi waan itti aanee ta'u kan itti labsaniidha, addunyaafis ergaa dabarsu, ejjennoosaanii ibsu. Guyyaan Injifannoo kun bara bulchiinsa Sooviyeet darbee darbee kabajamaa ture, gidduun dagatamus yaadannoo waggaa 50ffaasaatti bara 1995 bara bulchiinsa Pireezidant Boriis Yelsiin deebi'ee haaromfame. Pireezidanti Putiin ammoo bara 2008'tti guyyaan kun waggaa waggaan akka kabajamu labsan. "Guyyichi yeroo kaaniyyuu guyyaa Raashiyaan ciminashee itti agarsiistudha. Guyyaa aangoon Putiin, ejjennoonsaa isaa itti lallabamuudha, bara kanammoo bakka guddaatu kennamaaf,'' jedha Yuuniversitii Gilaasgoo irraa Ammoon Cheskiin. Guyyaa kanatti Putiin waraana Yukireen akka dhaaban ni labsu kan jedhamaa ture didameera, inumaa waraana weeraraa akka cimsu ni labsa gabaasa jedhutti ba'uu eegale. Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargeey Laaviroov waraanni Raashiyaa kan taatee nam-tolcheen oofamee guyyaa wayiitti gochasaa dhaabu miti jedhan. Vilaadmiir Putiin erga biyyisaanii bara 2014 Kiraamiyaa fottoqsitee fudhattee booda wayita guyyaa Injifannoo Caamsaa 9 kabajan faashitoota irratti akka injifannoo gonfatanii fi ammas yoo jiraate akka waraanan dubbataniiru. Bara 2014 Pirezidant Putiin Kiraamiyaa fottoqfachuusaanii Guyyaa Injifannoo Caamsaa 9 irratti gara Sevaastopool imaluun loltoota hidhannoo guutuu fi meeshaalee waraanaa ammayyaawoon dabaalaman fuulduratti kabajaniiru "Bara kana kaayyoo gooroon guyyichaa injifannoo silaa Guraandhala darbe gonfachuuf turan labsachuudha. Amma garuu sun hin taane,'' jedha Giddu-gala walhubannaa fi marii Poolaand-Raashiyaa, Polish-Russian Dialogue and Understanding, jedhamurraa kan ta'e Ernest Wyciszkiewicz. Kiremiliin amma injifannoo waraana Yukireen irratti argame [waan hin jirreef] kabajuurra Mariyuupool qabachuurratti cichuutti jirti. Magaalaan kun haleellaa loltoota Raashiyaan barbadooftee jirti, Raashiyaan garuu kaayyoon weerara ishee Yukireeniin Naazii fi hidhannoorraa walaboomsuudha jechaa turte. Kanaan dura Raashiyaa bakkeewwan garaagaraatti mallattoolee guyyaa injifannoo Caamsaa 9 kan bara 1945 argame mul'isantu turan, barana garuu kana bara 2022 itti dabalamee mallattooleen bara 1945/2022 jedhamuun mul'ifamaa jiru. Kunis biyyattiin ammallee Naaziirratti duulaa jiraachuu mul'isuuf jedhameeti. Maariyuupool Raashiyaan oolfachuuf himattu keessatti mataasaa sababa rakkoo nageenyaaf jecha agarsiisa waraanaan guyyicha kabajuun rakkisaadha. Qondaalli Raashiyaan Maariyuupoolitti bakka buufatte Deniis Pushiliin, hanga Maariyuupool harka Raashiyaa seentee qaama Rippabilika Doneesk taatutti guyyaa kana asitti kabajuun hin danda'amu jedhan. Guyyaa injifannoo kanarratti meeshaaleen waraanaa Raashiyaan qabdu dirreetti baafamuun addunyaatti mul'ifamu, ammayyummaa fi jabina Kiremiliniin gama meeshaa waraanaan qabdu addunyaatti kan itti mul'isaniidha. Guyyaan kun bara 2015 wayita kabajamu taankiin waraanaa Armata T-14 tank jedhamu agarsiisaaf dhiyaatee addunyaa ajaayibsiise, rifaasise. Taankiin yeroo sana mul'ate garuu waraana Yukireen irratti hin mul'anne, kaan tarii taankiin sun dirree waraanaatti bobbaasamuf kan bocame hin turre jedhu. Yukireen taankiiwwan Raashiyaa hagas mara ammayyummaa hin qabne 1,000 caalan dirree waraanaatti barbadeessuu himti. Bara kanammoo meeshaaleen waraanaa agarsiisaaf dhiyaatan amma kan bara 2021'llee hin ga'an. Loltoonni 10,000 ta'anii fi meeshaaleen waraanaa ammayyaawoon gosa garagaraa 129 ta'an agarsiisarratti ni dhiyaatu jedha xiinxalaan BBC Raashiyaa.


Savrodoniskii: Lola daandii ijoo to’achuuf taasifamuun loltoonni Raashiyaa magaalaa Yukireenitti dhihaatan

Waraana Raashiyaafi Yukireen baatiiwwaniif gaggeeffamaa tureen daandii guddaa gara magaalaa Savrodoniskii geessuu to'achuuf waraanni cimaan gaggeefamaa jiraachuun dhagahame. Raashiyaan Magaalaa tana to'achuudhaaf dhiyaadheera jettuulleen qondaalli Yukireen olaanaan tokko garuu soba jedhan. Daandiin kunis magaalota Yukireen to'attuu kan magaalota Raashiyaan qabatteen waliin walitti fiduufi loltummaaf baayyee barbaachisaadha jedhameera. ''Luhaaniskiin adda hin cinne'' jedhan qondaalli waraanaa Yukireen Sarihiiy Haayidaay jedhaman. Amma waraanni gaggeefamaa kan jiru gama baha dhiheenya magaalaa Savrodoniskiitti. Magaalatti to'achuuf ammoo daandii guddicha Baakimuut to'achuun baay'ee murteessaadha. Ammaan tanas waraanni cimaanis gaggeeffamaa kan jiruus achumatti. Qondaalli Yukireen kunis daandii murteessaa kana qabachuuf lolli cimaan gaggeeffamaa jiraachuu hin dhoksine. Savarodoniskiin halkaniifi guyyaa sa'aatii 24'f haleellaan qilleensaa irratti raawwatamaa jira. Haleellaa guyyaa Kibxataa tureen namoonni jaha ajjeefamaniiru jedhame. Raashiyaanis magaalaa kana dhiheenyatti kan argamtu magaalaa Lysychansk to'achu yoo dandeesse naannawa Luhansk guutummaatti to'achu dandeessi jedhamee eegama. Bulchaan naannoo Luhansk loltoonni Raashiyaa namoota nagaa irratti xiyyeeffatu jechuun himatan. Magaalaa Savrodiniskii keessatti qofa namoota kuma 15 ta'utuu buufata keessa buufatee argama. ''Magaalattii to'achuu yoo dadhaban magaalattii barbadeessuu filatan'' jechuun himatan bulchaan kun. Raashiyaan erga Yukireen irratti weerara bantee baatiiwwan sadii darbuulleen carraa saffisaa hin arganne. Tilmaamni xiinxaltoonni waraana baayyeen, Raashiyaan bulchiinsawwan barbaaddu yeroo gabaabaa keessatti harka galfachuu irraa humni ishee dhorku hin jiru kan jedhu ture. Imalli Raashiyaa haala barbaadamuun akka hin deemneef sababiin guddaan loltoonni Raashiyaa loluudhaaf fedhiin qaban gadaanaa ta'uufi faallaa isaatiin ammoo hamleen loltoota Yukireen olaanaa ta'u himu xinxaltoonni. Raashiyaan naannawa magaalaa guddoo Yukireen Kiyiviitti marsuun torbanoota waraanaa jalqabaatti injifannoo saffisaa argachu malti jedhamee eegamuulleen, waraanichi gutummaa gara kutaa baha biyyattiitti taasisuun kaabaafi lixa Yukireen irraa booddeetti deebite. Waraana kanaanis Raashiyaan taankiiwwaniifi loltoota kumaatamaan lakkaa'aman akka dhabde himamaa jira. TV biyyaaleessaa Raashiyaa kaleessa yeroo jalqabaatiif Vilaadmiir Puutiin wayita hospitaala Mooskoo dhaquun loltoota miidhaman dubbisan agarsiiseera. Viidiyoo gabaabduu kanaanis Putiin loltuu miidhamee tokkoon, ''abbaan kee siin boona'' yoo jedhan dhagahama. Pirezidanti Zalaniskiin gama isaaniin baha Yukireenitti haalli baay'ee badaa dhufuu dubbataniiru. Raashiyaan xiyyeeffannoo ishee guutummaa guutuutti gara bahaatti taasiftuus dheengadda ammoo haleellaan miisaa'eelii cimaan magaalaa kibbatti argamtu Zaaporiishiyaa irratti dhukaafamuun dhagahame. Kanaanis bakkeewwan daldalaafi manneen 60 ol barbadaa'aniiru. Vilaadmiir Putiin ammoo lammiilee bakkeewwan amma Raashiyaan to'attee keessatti argamaniif paasportii Raashiyaa haala salphaadhaan akka argatan kan dandeessisu wixinee seeraa raggaasisaniiru. Kunis yaada baroota dheeraaf Raashiyaan Yukireen of jalatti deebisuuf qabdu kan mul'isuudha jedhamaa jira. Eddoowwan Doneesikii fi Luhaansikii kanneen bara 2014tti Raashiyaa jalaa walaba bahanis akka riippablikii Raashiyaatti of ilaalu ture. Raashiyaanis jiraattota naannolee kanneen jiraatan kuma 800 ta'aniif paaspoortii kenniitee jirti.


Waraana Raashiyaa-Yukireen: Finlaandiifi Siwiidiin NATOtti makamna jedhan

Raasiyaan erga Yukireeniin weerarteen booda Finlaandiifi Siwiidiin murtee seena-qabeessaadha jedhameen NATOtti makamuuf murteessuu isaanii beeksiisan. Sababii weerara Mooskoon Kiiyeev irratti raawwatteen biyyoonni kunneen lamaan NATOtti makamuuf yaada akka qabaatan gochuu isaanii bal'inaan gabaafamaa ture. Siwiidin keessatti aangoorratti kan argamu Paartiin Sooshaal Dimokiraatotaa yaada NATOtti dabalamuuf dhiyaate akka deeggaru ibsuun, biyyattiin atattamaan iyyata akka galfattuuf tarkaanfii barbaachisu akka fudhatu ibse. Murteen Siwiidiin kan dhagahame biyyi ollaa Raashiyaa taatee Fiinlaand NATOtti dabalamuuf erga gaaffii ifatti gaafatteen boodadha. Raashiyaan gama isheetiin NATOn biyyoota gama daangaa isheetti argaman miseensummaan kan galmeessu yoo ta'e, yaaddoo nageenyaa waan itti uumuuf balaa baayyee qabaachuu akka malu akeekkachiifte turte. Siwiidin baroota dheeraaf gamtaa loltummaa kamiyyu keessa osoo hin galiin walaba ta'uun turte. Finlaand ammoo Rashiyaa waliin daangaa kilomeetira 1,300n kan waliin qaban yoo ta'u, biyyattiin miseensa NATO osoo hin ta'iin kan turtes Raashiyaa mufachiisu waan hin barbaadneef ture. Pirezidaant Putiin tarkaanfiin Finlaand NATOtti makamuu kunis tarkaanfii cimaa kan hordofsiisuufi dogongora jedhulleen, garuu tarkaanfii attamii akka fudhatu ilaalchisee kan jedhe hin jiru. Haata'u malee, Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa dhimmacha irratti Raashiyaan deebii akka kennitu beeksisaniiru. Paartiin Siwiidiin kan biyya bulchaa jiru ibsa baaseen, yaadni miseensa NATO ta'uu jedhus kan lammiileen hedduun, akkasumas paartiileen mormituu hundi deeggaran ta'u ibse. Guyyoota dhiyoo keessatti ammoo Siwiidin NATOtti dabalamuuf ifatti gaaffii akka dhiyeessitu eegama. Ministiiri Mummee biyyattii Maagdaaleenaa Andirsan gama isaanitiin ibsa gaazexessitootaaf kennaniin, ''Gamatichi Siwiidiiniifis ta'e ummatasheef nagaa kan uumuudha," jechuun dubbatan. ''Kanaan dura gamtaa loltummaa kamuu keessa osoo hin galiin turuun keenya nu gargaareera. Gara fuuladuratti garuu haala kanaan kan itti fufnu natti hin fakkaatu.  Naannichatti miseensa NATO ta'uu dhiisuun keenya balaafamtoota nu taasisa,'' jechuun dubbatan. Pirezidaantiin Finlaand Saa'ul Niiniisitoo gamasaanitiin biyyisaanii miseensa NATO ta'uuf gaaffii akka dhiyeessituufi guyyaan kunis seena qabeessa akka ta'u beeksiisaniiru. Finlaand erga miseensa NATO ta'uu yaaddeen booda, Raashiyaan dhiyeessitii ibsaa biyyattiif taasisaa turte dhaabuun ni yaadatama. Dhiyeessaan ibsaa Raashiyaa 'Raa'oo Nordiik' akka jedheetti dhiyyeessichi kan adda cite sababii kaffaltiin wal qabateeti. Finlaand garuu ibsaan adda cituun rakkoo cimaa akka itti hin fidne ibsitee jirti. Ittigaafatamaan ibsaa biyyaaleessaa biyyattii BBCtti akka himaniitti, ''Raashiyaan ibsaa kutuunshee rakkoo omaa nutti hin uumne,'' jedhan. Ittigaafatamtichi dabalunis, dhiyeessitiin ibsaa Raashiyaa irraa gara biyyaa galu fedhii biyyattii parsantaa 10 qofaa akka aguuguufi filmaatawwan gara biraatiin bakka buufamuu akka danda'amu ibsan. Hoggantoonni Finlaandiifi Siwiidiin Sanbata darbe karaa bilbilaatiin marii taasisaniiru. Marii isaaniin booda Raashiyaan ibsa baasteen, eeggannoo Finlaand kanaan dura hordofaa turte geeddaruuf  yaaduun ishee dogongora ta'uufi kan nageenya isheetiif yaaddeessu ta'uu Putiin akeekkachisuu ibsite. Pirezidaantiin Finlaand gama isaanitiin, Raashiyaan Yukireen weeraruu ishee hordofuun nageenyi biyyasaanii balaaf saaxilamuu kaasan. Itti dabalunis, "haasaan taasifne kallattiifi dhimmicha siirriin hiikuuf ture. Muddamawwan uumaman tasgabbeessuun murteessaa akka ta'e waliigalleera," jedhan.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Putiin yaadannoo Injifannoo Naazii Jarman irratti biyya abbaa isaaniif akka falman himan

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin yaadannoo injifannoo waraana addunyaa lamaffaa Naazii Jarman irratti haasaa godhaniin waraanni Yukireen dhimma hiree ''biyya abbaa ofii eeguu'' ta'uu dubbatan. Putiin sirna waggaa waggaan kabajamu kana irratti waraana Yukireen irratti gageesssaa jiraniin walqabatee waan hedduu dubbatu jedhamee osoo eegamuu haasaan isaanii gara caalu duulli isaanii dhimma hegeree biyya isaanii mirkanessuu akka ta'e dubbatan. Waraana kanaan injifannoo bara 1945 waliin walfakkeessuun warra Lixaa fi Nato fedha nageenyaarratti yaada jiru boodatti jedhe jedhan jechuun komataniiru. Waraanni kun erga eegalee torban kurnaffaa irrattis lakkoofsi namoota nagaa dhumanii dabalaa jira. Baha Yukireen magaalaa Bilohorivka jedhamu keessatti haleellaa Raashiyaan mana barnootaa namootni itti dahatan keessatti raawwataniin namootni 60 ta'an du'uu hin ooln jedhameera. Putiin haasaa isaanii kanaan warra Yukireeniin faashistoota jedhanii akkuma amma duraa mootummaa Kiyeev jiruun kan ilaalcha Naazii qabu(neo-Nazi) dha jedhan. ''Biyya abbaa ofii eeguun waan qulqulluudha, har'a uummata keenya Donbas jiraniif lolaa jirtu, nageenya Raashiyaaf, biyya keenyaaf'' jedhan. Putiin haasaa isaanii keessatti weerarri kun akka gaggeefamu NATO fi Yukireen dubbii barbaadaa, itti qophaayan jedhaniiru. ''Warri Kiyeev humna niiwukileera akka qabaatan dubbachaa turan Nato ammoo lafa nutti dhiyoo jirutti siiqaa jira, kun ifatti nuufi daangaa keenyaaf yaaddoodha.'' Wajirri pireezidantii Raashiyaa himannaa kanaaf deebii kenneen ''biyyootni Nato Raashiyaa haleeluuf hin jiran. Yukireenis Kiriimiyaa loluuf karoora hin qabdu'' jedhe. Waltajjii kana gubbaatti Putiin tarsiimoo siyaasaa isaanii jijjiiranii, oppireeshinii waraanaa jecha jedhu dhiisanii guutummaatti waraana labsu ykn humna waraanaa isaanii jabeessuuf dargaggoon akka duulu waamicha godhu jedhamee eegamaa ture. Putiin garuu labsii haaraa maatiin loltoota Raashiyaa Yukireen keessatti du'aniifi miidhamanii deeggarsa addaa akka argatan jedhu mallatteesaniiru. Yaadannoo guyyaa injifanoo Naazii Jarman kana gubbaatti agarsiisfni humna waranaa biyyattii addabaabayii diimaa magaalaa Moskoo irratti kan gaggeeffame yeroo ta'u, loltoota Raashiyaa Yukireen keessatti dhumaniif yaadannoon daqiiqaa tokkoo gaggeefamera. ''Putiin haasaa isaanii daqiiqaa 11 yeroo xumuran ''kabajni waraana keenyaaf haata'u, Raashiyaaf, injifannoof, hoorah'' jedhan waraanni ammoo cooqanii. Agarsiisa kana gubbaatti loltootni 11,000 ta'aniifi konkolaattotni waraanaa 131 hirmaachuu ejensiin oduu Raashiyaa gabaaseera. Meeshaalee waraanaa agarsiifaman keessaa taankiin ammayyaan waraan Yukireen kana gubbaatti hin hirmaanne Armata jehdaman mul'ataniiru. Agarsiisa kana gubbaatti hoogganaan waraana Raashiyaa Valeeriy Geraasimoov hin mula'nne. Gabaasaaleen hin mirkanoofne hoogganichi adda waraanaa Donbas wayita doowwatan miidhamaniiru jedhu jira. Agarsiifni qilleensaas sababa haala qileensaa badaan adda citeera. Guyyaa kana dura addabaabayii diimaa Mooskootti xiyyaaronni waraanaa shaakallii gochaa turan. Waraana addunyaa lammaffaa irratti tokkummaan Sooviyeet loltoota miiliyoona 27 kan dhabde yeroo ta'u isaan keessaa miiliyoona saddeet kan ta'an warra Yukireeni. Injifannoodhuma guyyaa Caamsaa 9 kan Yukireen keessattis yaadatameen ammoo pireezidant Voloodimiir Zeleniskiin bara 1945 Naaziin akkuma ari'atame, ammoos biyya keenya kutuuf duula godhamuuf hin hayyamnuu jehdan. Dhiyyootti Yukireen yaadannoo injifannoo lama ni kabajatti jedhan. Raashiyaatti guyyaa kana irratti hiriironni mormii xixiqqoon mul'ataniiru.


Waraana Yukireen: Raashiyaan Putiin dhukkubsataniiru jedhamuu haalte

Ministirri Haajaa Alaa Raashiyaa Sarjee Laavroov pireezidantiin biyyattii Vilaadmiir Puutiin dhukkubsataniiru jedhamuun dhugaa miti jedhan. TV Faransaay irratti kan dhiyaatan Laavroov hoogganaan Raashiyaa guyyaa guyyaan miidiyaatti osoo mul'atuu namni nagaa dhibameera jedhee mallattoo irratti arguu hin danda'uu jedhan. Gabaasaaleen hin mirkanaa'iin maanguddoon bara kana waggaa 70ffaa isaanii qabatan Vilaadmiir Puutiin, fayyaan isaanii jeeqameera, tarii Kaansariin dhukkubsachaa jiruu jedhu. Gaaffiifi deebiin Sarjee Laavroov kun wayita Raashiyaan bulchiinsa Yukireen Donbas keessatti weerara jabeessitetti gaggeefame. Laavroov walabummaan Baha Yukireen xiyyeeffannoo Raashiyaan haalduree hin keenyeefi jedhaniiru. Ministeerri Haajaa Alaa Raashiyaa dhimma fayyaa Puutiin ilaalchisee yaada Laavroov kennan kana deebisee kan maxxanse yeroo ta'u, Putiiniin ''Iskiriinii irratti argaa, haasaa isaa dhagaahaafi dubbisaa dhukkubeera jechuun nama fayyaarraa hin eegamu'' jedhan. Murtee kana warra oduu sobaa oofan mataa isaaniif akka dhiisanis dubbatan. Laavroov kana haa jedhan malee, maddeen tikaa UK miidiyaalee adda addaan Putiin akkaan dhibameera jechuun gabaasameera. Putiin nama mala jireenyaa fayya qabeessa ta'eefi ispoortii jaalachuun beekaman ta'uus waggoota darban muraasa fayyaan isaanii jeeqamuun odeeffamaa ture. Miidhaa loltootni Raashiyaa maagaalaalee Yukireen keessatti meeshaalee akka rookkeettiin raawwatanii namoota nagaa miidhan ilaalchisee kan gaafataman Laavroov, ''bu'uuraalee misoomaa namooota nagaa haleeluurraa akka of-qusatan loltootaa Raashiyaaf ajajani kennameera'' jedhan. Akka ragaan UN agarsiisutti Raashiyaan Yukireeniin erga weerartee namootni nagaan 4, 031 ajjeefamaniiru. Kan miidhaman ammoo 4,735 ta'u. Lakkoofsi loltoota waraana kana gidduutti dhumanii adda hin baane. Namootni waraana kana dheessuun qe'ee isaaniirraa buqqa'an miiliyoona 14 gahaniiru. Amma waraanichi bulchiinsa Donbas irrattri xiyyeefateera. Laavroov turtii TV TF1 jedhamu waliin taasisan kanarratti ''Doneeskiifi Luhaaneesk kan Federeeshiniin Raashiyaan naannolee of danda'anii jechuun beekamtii kenniteef xiyyeeffannoo haalduree hin qabneedha'' jedhan. Ta'us jiraattotni bulchiinsota kanaa Yukireenitti makamuuf fedha yoo qabaatan mirga isaanii ta'uu akeekaniiru. Raashiyaan bulchiinsa Kiyeev ejjennoo jibba Raashiyaa qabu kuffisuuf gara magaala Kiyeevitti erga dhiyaattee booda haalli jabaannaan duubatti deebite. Dhiyoo kanas magaalaa guddoo lammaffaa Karkiiv keessaas torbanoota dhiyoo kana bahuuf dirqamaniiru.


Waraana Raashiyaa-Yukireen: Biyyoonni Gamtaan Awurooppaa zayita boba'aa Rashiyaa irraa galchuu dhiisuurratti waliigalan

Hoggantoonni Gamtaa Awurooppaa (EU) karoora zayita boba'aa Raashiyaa irraa galchan harka sadii keessaa lama ta'u hir'isuuf waliigalan. Zayita boba'aa biyyattiirraa galurra dhorkaa kaa'uun kun hanqina kan qaqqabsiisu ta'ullee dhiibbaa jiru walumaan danda'uuf kan waliigalame yoo ta'u, ammatti mormii Hangaarii irraa mudate hordofee ujummoo zayita boba'aan kun  ittiin galurra dhiibbaa hin geesifne. Dursaan Mana Maree warra Awurooppaa Chaarles Mishel akka jedhanitti waliigalteen kun "mada maallaqaa guddaa " maashina Rashiyaa irraa kuta. Tarkaanfiin kun qaama paakeejiiwwan qoqqobbii ja'a kora Biraasels irratti mirkanaa'e biyyoonni Gamtichaa 27 irratti waliigalanidha. Micheel akka jedhanitti, EUn tarkaanfii miidhaa guddaa qaqqabsiisu kan baankii Rashiyaa guddocha Sberbank, jedhamuufi tamsaasawwan oduu mootummaa gurguddoo sadii irratti xiyyeffates fudhachuuf waliigalaniiru. Biyoonni miseensa EU kunneen waliigaltee zayita boba'aa Raashiyaa irraa galchuu dhiisuurratti garaa garummaa gidduu isaanii ture hiikudhaaf falmii saatii dheeraa kan isaanii fudhate yoo ta'u, biyyi Hangaarii ammoo akkuma mormitetti haftee jirtu. Waliigaltee bu'aa zayita Raashiyaa irraa galchuu argatan dhiisuuf taasisan kana hordofee, "ujummoowwa zayita boba'aa gara EU galchan irratti yeroodhaaf kan turu qaraxni ni ka'a," jechuun rippoortarootatti dubbatan MIsheel. Sababa kanaanis qoqqobbiin kun kallattiin zayyita bobaaa Raashiyaan galaana irraan EUtti ergitu harka sadii keessaa lama miidha qofa miidha. Haata'u malee, akka pirezidantiin Komishinii Awurooppaa  Ursula von der Leyen jedhaniti sadarkaan qoqqobbii kanaa kana caalaa ballachuu mala sababaiin isaa ammoo Jarmaniifi Polaand dhuma waggaa kanaa irraa kaasanii ujummoo ittiin zayita boba'aa Raashiyaa irraa galfatan dhaabuuf jiru. "Kanaan booda Raashiyaaf kan hafu 10-11% qofa kan isheen kiba  Druzhba'tiiin ergitudha," jedhan Von der Leyen ujummoo Raashiyaan ittiin gara Hangaarii, Silovaakiyaafi Rippabilika Cheekitti ergitu eeruudhaan. Yaadi zayita boba'aa Rashiyaa irraa galurra qoqqobbii kaa'uu kun ji'a tokko dura ture Komishina Gamtichaatiin kan dhiyaate. Haata'u malee, mormii mudatee tureen keessumaa Hangaarii kan zayita boba'aa ishee %65 ta'u Raashiyaa irraa galfattu irraa mudateen mormiin mudatee ture. Biyyoonni ulaa galaanaa hin qabne akka Silovaakiyaafi Rippabilika Cheek zayita Raahiya irraa galu irratti waan hundaa'aniif yeroo dbalataaf gaafataniiru. Dabalataanis qaala'insi jireenyaa guutummaa Awurooppaa keessatti dhaga'amaa jirus miira walmakaa uumeera. Gatiin inarjii akka malee ol ba'uunis biyyoonni EU tokko tokko dinagdee isaanii darna waan miidhuuf qoqqoobbii kanaaf fedhii dhabaa jiru. Ministirri Muummee Hangaarii Viktor Orban yeroo waliigaltee kanaaf mariin taasifamaa jirutti ejjennoo cimaa agarsiisanii kan turan yoo ta'u, Komishiniin Awurooppaa miseensota Gamtaa Awurooppaa waliin waliigaltee sirrii ta'e taasisuu dadhabeera jechuun qeeeqaniiru. Dhimmi inarjii "baayyee dhimma belbeltuudha" kan jedhan Viktor Orban, "nuti qoqqobbichi dura furmaata erga lafa kaawwannee booda akka ta'u feena," jedhan.


Waraana Yukireen: Pirezidaantiin Yukireen yeroo jalqabaatiif gara Khaarkiiv imale

Pirezidaantiin Yukireen Volodimiir Zelensikiin bulchiinsa Khaarkiiv keessatti bakka adda waraanaa baha biyyattii ta'e imaluun loltoota dowwate. Imalli isaa kunis erga Raashiyaan waraana eegaltee as yeroo naannoo Kiyiiv keessaa bahu kan jalqabaati. Jijjigaa magaalaa Khaarkiiv keessa uffata rasaasa irraa ittisu uffachuun mul'ateera. Zeleniskiin loltootaan, ''tajaajila keessaniif hunda keessanuu galateeffachuun barbaada,'' jedheen. Booda keessa ammoo hogganaa nageenyaa naannichaa ''magaalattii hin tiksine'' jechuun aangoo irraa ari'e. Raashiyaan erga jidduun callifte turteen booda magaalaa guddoo Yukireen lammaffaa kan taatee Khaarkiiv irratti haleellaa raawwachuu eegalte. Magaalatiinis tibba baatii jalqabaa waraanichaatti haleellaa cimaan mudatee ture. Suuraaleen magaalicha keessaa bahanis gamoowwan guutummaatti barbadaa'uu mul'isu. Loltoonni Raashiyaas waluma jalaan Eblaafi Caamsaa keessaa magaalattii marsanii turan keessaa gara boodaatti dhiibamuun, erga weerarichaatiin as yeroo jalqabaatiif tajaajilli baabuuraa deebi'ee saaqame. Haata'u malee, magaalattiin haleellaa Raashiyaa irraa bilisa hin taane. Erga Mr Zelensikiin dowwannaa taasiseen booda dhohinsa ciccimaafi sagalee guddaatu dhagahame. Waajjiirri pirezidaanti Zelensikii karaa telegraamiin viidiyoo maxxanseen, ''Magaalaa Kharkiiv fi naannicha keessatti gamoowwan 2,229 barbaadaa'aniiru. Nutis deebifnee ijaarra, ni deebiifna, lubbuunis itti deebi'a...'' Waraabbiin viidiyoo akka mul'iseetti, loltoonni Yukireen Zelenskii waliin konkolaataawwan waraanaa qarqara daandiitti rukutamuun dhaabbatan dabalatee, badii waraanichaan raawwatamee naannawanii agarsiisan. ''Waraana kana keessatti, weerartoonni yoo xinnaate bu'aa tokko galmeessuu barbaadu,'' jechuun booda keessa kan maxxansan. "Haata'u malee dachee keenya hanga namni tokko hafuutti akka ittifnu yeroo dheeraadhaan dura hubachuutu isaanirra ture. Carraa hin qaban. Ni lolla, ni mo'annas.'' Pirezidaantichi hogganaa Tajaajila Nageenyaa Yukireen kan bulchiinsa Khaarkiv Romaan Dudin jedhaman hojiirraa kaasuu himan. ''Sababii guyyaa jalqaba waraanni itti cimee kaasee magaalattii ittisuuf sirriin hin hojjanneef, garuu waan ofiisaa qofaaf dhimma ture,'' jedhe sababa itti hojiirraa arii'ateef yoo himu. ''Madda maaliitiin? kan jedhu qondaaltoonni seera raawwachiiftuu kan adda baasan taha,'' jedhe dabaluun. Pirezidaantichi kantiibaa Khaarkiiv fi bulchaa naannichaa waliin wal arguunis karoora deebiisanii ijaaruu irratti mari'ataniiru. Innis magaalaa diigamte tana deebiisanii ijaaruuf ''Pirojaktiiwwan gaarii barbaadaa'' jechuun akka gaafate gabaafame. ''Kunis aanaa sanaaf bifa haaraa akka qabaattuuf carraadha'' jechuunis dhagahameera. Hogganaan Waraanaa Yukireen Andriy Yermak daangaa bulchiinsa Khaarkiiv keessaa %31 ammaan tana Raashiyaan qabamuu fi %5 kan ta'ee loltoota Yukireeniin harkaa deebifamu himeera.


'Raashiyaan waraana Yukreen irratti niwukilara fayyadamuuf karoora hin qabdu'-Ambaasaaddara Raashiyaa

UK'tti Ambaasaaddara Raashiyaa kan ta'an Ambaasaaddar Andiree Keliin BBC waliin turtii taasisaniin, Raashiyaan waraana Yukireen irratti meeshaa waraanaa niwukilaraa fayyadamuuf karoora hin qabdu jedhan. Akka Ambaasaaddar Andiree Keeliin jedhanitti haala waraanaa akkasii keessatti meeshaa waraanaa niwukilaraatti fayyadamuu seerri loltuu Raashiyaa hin eeyyamu. Akkaataa itti fayyadama meeshaa waraanaa niwukilaraa irratti Raashiyaan seera jabaa qabdi kan jedhan ambaasaaddarri kun, meeshaaleen waraanaa niwukilaraa kan hojiirra oolan yoo biyyattiin balaarra buute qofadah jedhan. "Duulli amma gaggeeffamaa jiru garuu kanaan wal hin qabatu, '' jedhan ambaasaaddarichi turtii har'a BBC waliin taasisaniin. Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin biyyisaanii Yukireen weerartee baayyee osoo hin turin Guraandhala darbe gara dhumaa humni niwukilaraa isaanii qophii ta'ee akka turu wayita ajajan, addunyaa guutuun akeekkachiisa meeshaa waraanaa niwukilaraati jechuun yaaddoo qaban ibsaa turan. Vilaadmiir Putin waraanni kun akka sadarkaa kanarra ga'uuf sababiin ijoon biyyoota lixaa fi dubbi barbaacha Nato'ti jechuun himatan. Ministirri Ittisaa UK Been Waalaas ammoo, ''rakkoon amma Yuukireen keessatti dhalate addunyaa dagachiisuun bira kutuuf waan raawwatameedha,'' jedhan. Tooftaa fi malteen meeshaa waraanaa niwukilaraa fayyadamuu, ''Tactical nuclear weapons,'' jedhamuu fi tarsimoo meeshaa waraanaa niwukilaraa fayyadamuu, ''Strategic nuclear weapons'' jedhamuu gargari. Inni jalqabaa faallaa isa lammataan fageenya gabaabaa irratti hojiirra kan ooluudha. Inni lamaffaa ammoo fageenya dheeraa irratti kan dhukaafamuu fi akka waliigalaatti waraana niwukilaraa kan kaasisuudha. Inni ''Tactical nuclear weapons'' jedhamu, meeshaalee waraanaa dirree waraanaa irratti itti fayyadaman kanneen akka boombii fi misaa'eloota xixiqqoo dabalata. Raashiyaan meeshaalee akkasii kuma 2tti siqan akka qabdutu himama. Ambaasaaddarichi haleellaa Raashiyaan magaalaa Buchaa keessatti raawwattee, kanaanis ''Yakka waraanaan,'' himatamte, ta'e jedhamee uumamee maqa balleessiif kan itti fayyadamameedha jedhan


Waraana Yukireen: Murtoo Siwiidiniifi Finlaand NATOtti makamuuf jedhan US ni deeggarti- Baayidan

Murtee Siwiidiniifi Finlaand miseensa Waliigaltee Waraanaa Kaabaa (NATOtti makamuuf taasisan US deeggarsa "guutuufi hin sharafamne" akka qabduuf Pirezidaantiin biyyattii Joo Baayidan beeksiisan. Biyyoonni kunneen lamaan miseensa NATO ta'uuf torban kana iyyata kan galfatan yoo ta'u, kun jijjirama siyaasa warra Lixaa guddaadha jedhameera. Gamtichatti makamuuf biyyoonni lamaan kunneenis deeggarsa biyyoota miseensa 30n hundaa argachuu qabu. Garuu ammoo adeemsi biyyoota Noordiik kun gama Tarkiidhaan mormiin mudateera. Baayidan Caamsaa 19, 2022 MM Siwiidin Maagdeelenaa Andarsan fi MM Finlaand Saawulii Niinistoo waliin haasaa Waayitii Hawuusitti taasiasaniin, iyyannoo Siwiidiniifi Finlaandiin ''Yeroo nageenya Awuroooppaa itti jijjirame'' jedhaniiru. ''Miseensi haaraan NATOtti makamus biyya kamiifuu yaaddoo miti,''  jedhan. Pirezidaantichi itti dabalunis, ''gama kaabaatiin'' miseensoota haaraa lama qabaachuun, ''nageenya gamtaa keenyaa cimsuun walta'insii nageenyaa keenya daangaa hanga daangaatti akka jabaatu taasisa,'' jedhan. Raashiyaan ammoo irra deddebiin NATO akka yaaddootti akka ilaaltuufi yoo naannicha keessatti karoorri isaa babal'chuun kan itti fufu ta'e ''balaa qabaata'' jechuun akeekkachiiftee jirti. Tarkiin ammoo Siwiidiniifi Finlaandiin shakkamtoota milishoota Paartii Hojjattoota Kurdish (PPK) kan akka shororkeessaatti ilaaltuutiin dahoo kennu jechuun himatte. Haata'u malee, Barreessaa Olaanaan Nato, Jeensi Itolteenbarg fi Ministeerri Ittisaa UK Been Waalaas yaaddoon kun dhugaatti akka deebii argatu amantaa qaban ibsaniiru. Yaadni Joo Baayidan kunis wayita seeneetiin Ameerikaa gargaarsa namoomaafi waraanaa Yukireeniitiif doolaara biliyoona 40 haaraa ragaaseeseetti ture. Kunis deeggarsa atattamaa isa olaanaa hanga ammaa taasifamedha ejdhameera. Karoorri gargaarsaa miseensoota mana maree bakka ku'ootaan Caamsaa 10tti mirkanneeffame kunis, jalqaba torban kanaatti akka ragaasifamu eegamaa ture. haata'u malee, mormii Raand Paawuul kan Paartii Riippablikaan Kentukaii irratti mormiinnmudachuutti tursiifame. Haata'u malee, hogganaan seenetii Ripaablikaan Miitchi McConeel yaaddoo kana kufiisaniiru. ''Yaaddoon waa'ee baasii deeggarsa injifannoo Yuikeen kamuu waan Yukireen dhabdu guddaa ilaaluu qabaata,'' jedhaniiru Mr McConeel. Torban darbees, Barreessaan Ittisaa Llooyd Awustiin fi Ministirii Dhimma Alaa Antoonii Bilkan kongrasichi akka karoora deeggara Yukireen mirkanneessuuf gaafatanii turan. Pirezidaantiin Yukireen Volodmiin Zelensikii karoora deeggarsaa kanaan, 'gumaacha US olaanaa nageenyaafi tasgabbii Yukireen, Awurooppaafi addunyaa keessatti deebiisuuf taasiftu'' jechuun leelliisan. Karoorri deeggarsa ammaa kunis deeggarsa Ameerikaan hanga ammaatti Yukireeniif taasifte gara doolaara biiliyoona 50 taasisa. Kunis deeggarsa nageenyaa karaa leenjii, meeshaalee, qawweefi deeggarsaatiin taasifte doolaara biiliyoona 6 kan dabalatuudha. Kana malees doolaarri biiliyoona 8.7 kan biraas kusaa meeshalee Ameerikaan gara Yukireeniitti ergite deebiisanii guutuuf ni ramadama.


Raashiyaan loltoota haaraa yukireeniin loluuf qacartuuf daangaa umurii kaafte

Raashiyaan daangaa umurii ogummaa loltootaaf ture kaasuun ekspartoonni siiviilii baayyeen akka waraana Yukireeniif qacaraman karaa bante. Pirezidaanti Vilaadmiir Putiin seera namoonni umuriin waggaa 40 ol akka humna waraanaa seenan dandeessisu mallatteesse. Isaanis namoota umuriin hojii idilee akka ta'an eegamu. Kanaan dura lammiileen Raashiyaa kan umuriin waggaa 10-40, kan lammii biyya biraa ammoo 18-30 qofatu loltuuf qacaramu danda'a ture. Raashiyaanis kun espeshaalistoota tekinikaa baayyee mindeessuuf akka ta'e himti. Seerrii haaraan ammoo meeshaalee waraanaa hammayya'oo irra hojjachuun beeksoonni barbaachisoodha, akkasumas ''isaanis kanneen umuriin waggaa 40-50 gahu ta'u muxannoorraa hubatameera,'' jedha. Akkasumas oggeessoonni fayyaa, injinaroonniiifi oggeeyyin komunikeeshiniis dabalataan mindeeffamuuf. Eksipartoonni waraanaa Yukireeniifi warra liixaa garuu Raashiyaan waraanichaan baayyee miidhamte jirti jedhu. Akka Yukireen jettutti loltoonni Raashiyaa 30,000 ta'an ajjeeffamaniiru. Motummaan UK ammoo kana gara 15,000tti tilmaama. Raashiyaan garuu Guraandhala 25 irratti loltoonni 1,351 du'uu himtulleen ragaan kun ergasii hin haaromfamne. Kanaan dura baatii Guraandhalaa keessa Ministeerri Raayyaa Ittisaa Raashiyaa waraanicha keessatti loltoonni dirqama biyyaaleessaa bahan muraasni hirmaachu fi muraasni isaanis humnoota Yukireeniin to'atamu beeksiisee ture. Leenjiitota dirqama biyyaaleessaa gara adda waraanaatti erguun imaamama baramaa mitis jedhe ture. Boodara ammoo Ministirri Ittisaa Sargee Sho'iguu, loltoonni leenjii biyyaaleessaa dhiheenya kana simataman gara adda waraanaa kamiittu hin ergaman jedheenii ture. Dhiiroonni baayyeen leenjiin loltummaa biyyaaleessaa akka leenjii'aniif gochuun baroota dheeraaf motummootaan kan barameedha.  Raashiyaanis dhiiroonni umuriin waggaa 18-27 leenjii waraanaa waggaa tokkoo akka fudhatan gochuu kan eegalte bara motummaa tsarist baroota 1917 irraa ture. Baayyeen garuu sababii fayyaafi barattoota waan ta'aniif irra bilisa ni taasifamu ture. Raashiyaan ammaan tanatti humnoota waraanaa waraanaa cimaa 900,000 keessaa ''mindeeffamtoota'' loltoota ogummaa qaban 400,000 ol qabdi jedhama. Akkasumas hanga waraanaa of eeggannoo miliyoona lamaa sochoosu akka dandeessu xinxaltoonni waraanaa ni dubbatu. Waraanni Yukireen gaayyee xiqqaadha- erga waraanni Raashiyaa waliin eegalee as amma lakkoofsi kun haalaan gudatulleen, loltoota gara 200,000 fi kanneen of eeggannoon jira 900,000 qabdi. Seera dhiyeenyaa alatti Yukireen dhiiroota umuriinsaanii waggaa 18-60 jiru biyyaa akka hin baanne dhorkuun, biyya keessa turuun akka lolanif gaafatte. Dubartoonni, daa'immaniifi jaaroolliin garuu gara biyyoota ollaatti kolugaltummaaf kanneen baqatan keessaayi. Waraanni Yukireen hanga ammaatti dubartoota dirqiin leenjii loltummaa hin galchine jechuun, garuu muraasni kanneen oggummaa wallaansaa, IT ykn dameewwan barbaadaman biraa yoo qabaatan addatti fudhatamu ni danda'u jedhe. Yukireen loltoota lammii biyya biraa fedhiin hirmaatan kumaatam qaccarte jirti. Seerri isaa garaa gara ta'ulleen biyyoonni akka ISraa'el, Tarkii, Iraan, Siwiidiin fi Joorjiyaas lammiilee dirqiidhaa leenjiin waraanaa akka fudhatamu ni taasisu. UK fi US garuu biyyoota waraanaa ogummaa guutuu fi waraamaa of eeggannoo tibba lolli atattamaa jiraatuutti waamaman qaban keessaayi. UK bara Waraana Addunyaa lamaanittu leenjii waraanaa dirqamaa kan gaggeessite yoo ta'u, US ammoo bara Waraana Veetinaamiitti wixineessite.


Gaaffiin Yukireen EUtti makamuu waggoota fudhachuu mala- Maakroon

Yukireen miseensummaa Gamtaa Awurooppaatti fudhatamuuf waggoota akka fudhatu Pirezidaantiin Faransaayi, Emaanu’eel Maakroon dubbatan. Maakiroon haassaa paarlaamaa Gamtichaa irratti Strasbourg keessatti taasisaniin, kanarra Yukireen hanaga murteen taasifamutti akka ‘‘hawaasa Awurooppaa walgitaniitti’’ makamtuuf yaada kennan. Kunis biyyoonni miseensa EU hin taanee karaa biraatiin caasaa nageenya Awurooppaatti akka makamaniif ni dandeessisa jedhan Maakiroon. Haasaan Maakroon kunis osoo Raashiyaan Yukiren- bulchiinsa baha Donbaas keessatti babal’ifachuuf yaalaa jirtuutti. Qondaallii waraanaa US olaanaan adeemsi Raashiyaatiin ‘‘fooyya’iinsa dijitii baaqqee kilomeetiraa’’ jechuun ibasn. Hogganaan Yukireen ammoo naannoo Luhaansk keessatti waraanni cimaan gaggeeffamaa jiraachu beeksiisan. Gama biraatiin ammoo, guyyaa Wiixata kaleessaatti: Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin haasaa guyyaa injifannoo irratti taasisaniin humnootii Raashiyaa Yukireen keessaa lafa haadhasaanitiif lolaa jiru jedhe. Garuu ammoo haasaa isaatiin wanti guddaan ifa taasisee omtu hin turre. Yukireen Gantaa Awuroppaatti makamuuf bara kana Guraandhala keessa weerara Raashiyaatiin guuyyoota afur dura ture iyyata kan galfatte. "Yukireen akka gamtichatti makamtuuf hayyamuun waggoota dheeraa, tarii baroota akka fudhatu hundi keenyaa beekna,’’ jedhe Maakiroon. Itti dabaluunis, ‘‘Sun dhugaadha, yoo ulaagaalee miseensi ofitti fufhatamuun gadi hir’isuuf barbaadne malee. Tokkommaa Awurooppaa keenyaa irra deebiin yaadaa,’’ jedhe. Aab Maakiroon iyyata Yukireeniif saffisaan deebii kennuuf ulaagaa miseensummaa EU cimaa diiguurra miseensummaa ‘‘hawaasni Awurooppaa gitaa’’ yaaduun gaariidha jedhe. Yaadni Maakiroon kunis battaluma Pirezidaantiin Komishiinii Awuroppaa Ursulaa Voon der Leyen, gaaffii Yukireen miseensa EU ta’uuf dhiyeessiteerratti Waxabajjii keessaa yaada jalqabaa akka baasan himaniin boodha. Qondaaltoonni Kiyiiv Wiixata akka mirkanneessaniitti Yukireen kutaa lammaffaa iyyata miseensummaa EU Biraasilsiitti galfattee jirti. Adeemsa idileetiin miseensummaa EU argachuuf yeroo dheeraa kan fudhatuufi biyyi iyyannaa galfates ulaagaalee hedduu guutuutu eegama. Kunis dimokiraasii fi olaantummaa seeraa eeguu kaasee hanga dinagdee cimaa qabaachu dabalata. Pirezidaantiin Yukireen Voolodmiir Zalansikii EUn battalatti miseensummaa biyyasaatiif kennuuf adeemsa addaa fayyadamu akka danda’u kaasee ture, garuu ammo kun hin taate. Pirezidaantiin Faransaayi Maakiroon erga irra deebiin filatameen booda yeroo jalqabaatiif Wiixata kaleessaa imalasaa biyya alaa gara Jarmaniitti taasisuun duree biyyattii Olaaf Skooliiz waliin Barlii keessatti wal argan.


Waraana Raashiyaa - Yukireen: Dippilomaasii qofaatu waraana Yukireen fura - Zeleniskii

Waraanni ammaan tana Yukireen keessatti gaggeeffamaa jiru furamu kan danda'u karaa ''dippilomaasii'' qofaan jedhan, pirezidaant Volodmiir Zelenskiin. Zeleniskiin haasaa TV biyyaaleessaa irratti taasisaniin, biyyi isaanii dirree waraanaatti Raashiyaa injifachuu amma dandeessus kaasan. Haata'u malee, waraanichi dhuma argachuu kan danda'u karaa ''mariitiin qofaadha'' jedhan. Wayita ammaa kanattis yaalii Raashiyaan bulchiinsa Luhaansk guutummaan to'achuuf taasiftuun naannawa Severodonesk keessaatti lola cimaatu gaggeeffamaa jira. Magaalaa buufata kaabaa kan taate Maariyuupool keessatti waraana dhaabuun loltoonni Raashiyaa akka waraana cimsaniifi deebisanii akka humna bobbaasaniif dandeessise. Bulchaan naannichaa Serhiiy Hayidaay, loltoonni Raashiyaa akkuma wal jalaan Severodonesk marsaa jiraniin magaalattii ''barbadeessaa'' jiru jedhan. Bulchaan kun ergaa karaa Telegiraamitiin barreessaniin, loltoonni Yukireen adda waraanaarratti haleellaawwan 11 qolataniiru. Kanaanis taankiiwwan Raashiyaa saddeeti barbadaa'aniiru. Garuu ammoo kun madda walabaa irraa hin mirkanoofne. Gabaasaan BBC Jeems Waatarhaawus, Raashiyaan haleellaa qilleensaa, dhukaasa meeshaalee gurguddaa fi misaa'eelootaa itti cimsitee jirti jedhe. Zelenskiin haasaa TV gubbaa taasisaniin, waraanichi ''baay'ee hamaa ta'u danda'a, lolli gaggeeffamu mala garuu dirqama dhaabachuu kan danda'u karaa dippilomaasii qofaan,'' jedhan. Haata'u malee, sababii gama lamaaninuu waliigaluu barbaachisuuf kunis salphaa akka hin taane dubbatan. Guyyaa Kibxata darbe ammoo namai Yukireen bakka bu'anii marii gaggeessan Mykhaylo Podolyak mariin dhaabbachu himanii turan. Guyyaa ittaanu ammoo dubbii himaan Kiremiliin Dimitrii Peskoov, aanga'oonni Kiyiiv waldhabdee dhaabuuf marii itti fufuu hin barbaadan jechuun himatan. Eejansiin oduu Raashiyaa ammoo marii dhumaa gara baatii tokkoon dura Ebla 22 gaggeeffamu gabaase. Waraanicha dhaabuuf mallattoon homtuu waan hin jirreef US deeggarsa waraanaa, diinagdee fi namoomaa dabalataa ergaa jirti. Guyyaa Sambataa pirezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan Yukireeniif deeggarsa gara doolaara biliyoona 40 ta'u kennuuf mallatteessuu Waayit Hawuus himee ture. Maallaqni amma mallattaa'e kunis deeggarsa erga Raashiyaan Guraandhala keessa weerarichi eegalteen as sagantaa deeggarsaa isa olaanaadha jedhameera. Deeggarsi kunis baatiiwwan ittaanan shaniif Yukireeniin kan gargaaru ta'a. Isa keessaa doolaarri biiliyoona 6 konkolaataawwan waraanaafi ittisa qilleensaaf kan ooludha. Pirezidanti Zeleniskiinis galata isaanii karaa tiwitaraatiin, ''deeggarsi waraanaa kan yeroo kamuu caalaa barbaachisuudha'' jechuun galateeffatan. Raashiyaan lammiilee Ameerikaa 900 Raashiyaa akka hin seenneef gaafa Sambataa beeksiste keessaa tokko Pirezidant Baayidan ta'un barameera. Tarreen qondaaltota Ameerikaa Raashiyaan dhorkite Ministira Dhimma Alaa Antoonii Bilinkan, Hogganaa CIA Wiiliyaam Barnis fi miseensota Kongirasii dhiibbaan lakkaa'amanidha. Gama biraatiniis, Raashiyaan boba'aa Finlaanditti ergitu irraa dhaabdeetti. Kunis erga gaaffii Raashiyaan gatii boba'aa akka maallaqa biyyashee ruubilsiin akka kanfaltuuf dhiyeessite diddeen booda ture.


Maariyuupool: Yukireen loltoota marfaman baraaruudhaaf 'waan dandeessu mara' gochaa jirti'

Yukireen loltootashee Maariyuuupool bakka hojii sibiilaa Azovistaal keessatti danqamanii hafan baraaruudhaaf "waan dandeessu mara" gochaa jiraachuu qondallii mootummaa tokko himan. Itti-aantuun Ministira Ittisaa Haannaa Maliiyar akka jedhanitti, mootummaan biyyattii loltoonni meeqa akka bakka warshaa kanaatti danqamanii jiran ni beeka garuu "odeeffannoo icciitii ta'e" waan ta'eef of eeggannoon qabachaa jira. Wixata loltoonni 264 ta'an kan hedduun isaanii baayyee madaa'anii turan gara bakka finciltoonni raashiyaan deeggaraman qabatanii jiranitti baafamanii turan. Kibxata ammoo, konkolaataawwan/baasiin torba bakka sanaa osoo bahaa jiranii argameera jechuun Roohitars gabaaseera. Itti-dabaluun konkolaataan waraanaa mandara finciltoota Raashiyaan deeggaramaniin qabamtee jirtu Olenviikaa jedhamtu qaqqabeera jedheera gabaasni Roohitars kun. Abbootiin alangaa Raashiyaa ammoo loltoota Yukireen qabatan hunda akka gaafatan dubbatan. Gaaffiin isaanii kunis qaama qorannoo Raashiyaan "Yakka mootummaan Yuykireen namoota nagaa Donbaas irratti raawwattuuti" jedhu. Yukireen loltootashee magaalaa ulaa gama kibbaa eegaa turan kana deebifachuudhaaf yaaluu itti fufti. Kanas kan gootu haala loltoota Raashiyaa qabattee jirtu deebisteefii kan ishee ittiin fudhatturratti hojjechuudhaan jedhameera. Loltoonni Yukireen dhibbootaan lakkaa'aman kan miseensonni Humna Galaanaa, Eegdonno Biyyaalessaa (cibiraa Azor dabalatee), eegdota daangaa, poolisiifi garee humna ittisaa daangaa biyyaa kabachiisan, akkasumas daa'imman dabalatee lammileen nagaa hedduun bakka kana keessatti danqamanii jiru. Kun erga ji'a Bitootessa keessaa jalqabee loltoonni Raashiyaa fuula sana marsanii qabataniiti. Jaqabqa ji'a kanaa ammoo lammileen nagaa hangi tokko Maariyuupool keessaa gara lamaanitti bakka Raashiyaan to'atamee jiruufi Yukireeniin qabatamee jirutti baafamaniiru. Ibsa Kibxata Kiyeev keessatti kenaniin loltoonni Yukreen meeqa akka Azovistaal keessatti danqamanii jiran kan gaafataman Aadde Maliyaar, "nuti lakkoofsa isaanii ni beekna" jechuun deebisan. "Opereeshiniin baraaruudhaaf hojjetamu hangam akka ta'e ni hubanna, garuu odeeffannoon kun waan icciitiidhaan qabamuu feesisudha. Kana waan ta'eefis, hanga opperesshiniin baraaruu kun xumuramutti ifa hin taasifamu," jechuun ibsite. Loltoota kana "gootota keemya£" jechuun kan ibsite Aadde Maaliyaar, oppereshii gaggeessuun garaa ittiin isaan baraaruu dandeenyu qofa jette. ergaa karaa vidiyootiin Kibxata dabarsaniin Pirezidantiin Yukireen Voloodmiir Zeleniskiin loltoonni, gareen tikaafi gareen Yukireen waliigalteef hojjetan, akkasumas warri fannoo Diimaaf UN oppereeshinii baraaruu kana keessatti hirmaachaa jiru. "Yukireen goototashee lubbuun argachuu barbaaddi," jedhan. ,secutor general has asked the country's Supreme Court to declare the unit a "terrorist organisation" in an apparent attempt to prevent its fighters being treated as conventional prisoners of war.


Waraana golgaa duubaan basaastota Raashiyaafi biyyoota Lixaa gidduutti deemaa jiru

Waldhabdeen basaastota Raashiyaafi biyyoota lixaa gidduu waggootii dheeraaf ture waraana Yukireen irratti hammaateera. Garuu tajaajiloonni basaasaa Raashiyaa maal godhu jedhanii shakkamu, qondaaltonni isaanii biyyoota irraa ari’amuun isaani hoo akkamiin hojii biyya alaa Putin miidha? Bara 2014tti yeroo jalqaba Raashiyaan humna waraanaa ishee Yukireen irratti xiyyeeffatte, tajaajila basaasaa isaas biyyoota Lixaa irratti eegalsiiseera. Filannoo US keessa seenuu irraa eegale, haleellaa interneetaafi Awurooppaa keessatti hojii gufachiisuufi summeessutti hojjetaniiru. Ta’us garuu, ji’oota dhiyoo kesssa, yeroo biyyootiin Lixaa tajajilli basaasaa Raashiyaa hojii dhokataa akka hin hojjenneefi miidhaa akka hin gessisneef yeroo hojjechaa jiranitti, waraanni basaastotaa hammachaa dhufeera. Kunis ammoo biyyootii Lixaa keessaa qondaaltoota Raashiyaa 500 ari’uun mul’ateera. Waraqaa seeraa irratti qondaaltonni kun dippiloomaatota jedhamuun beekamanis, hedduun isaanii garuu qondaaltoota basaasaa dhoksaan jiran akka ta’anitti amanama. Gariin isaanii hojii hariiroo uummachuufi qondaaltoota odeeffannoo dhoksaa daddabarsan qacaruu hojjetaniiru jedhamee yaadama, akkuma biyyootiin lixaa Raashiyaa keessatti hojjetanitti. Ta’us garuu, gariin isaanii hojii Raashiyaan “tarkaanfii kallattii” jettee waamtu irratti hojjetu jedhamee yaadama. Kunis hojii pirooppagaandaa tamsaasuu irraa eegale hanga hojii dhoksaa hamaatti hojjechuudha. Poolaand akka jettutti, lammileen Raashiyaa 45 biyyashee keessaa ariite, hojii dandeettii biyyattii gadi qabuu” irratti hojjechaa turan. Bara 2014 irraa eegalee, dhabbileen basaasaa Lixaa, basaastota Raashiyaa hojii akkanaa irratti hirmaatan adda baasuuf hojjechaa turaniiru. Hojii kunneen keessaa tokko gartuu basaasaa waraana Raashiyaa GRU unit 29155 jedhamu, kan hojii gufachiisuu, dandeettii biyyaa salphisuufi ajjechaa irratti hirmaatu jedhamniidha. Onkololeessa 2014tti dhohiinsa kuusaa rasaa bosona Cheek keessa ture duuba gartuun kun akka turan adda baasuuf gara waggooti torbaa fudhateera. Dabaluunis boodarra kanneen summeessuu Saliburii UK bara 2018 keessaa harka qabanis adda baasaniiru. Gartuun kun daldalaa meeshaa waraanaa lammii Bulgaariyaa kan kuusaa Cheek keessa meesha ka’eeru ajjeesuufis yaalaniiru. Shakkiin jiru tokko dhohiinsiifi summeesuun kun meeshaa waraanaa inni bakka waldhabdeen itti eegale Yukireeniif dhiyeesse waliin wal qabata kan jedhudha. Miseensonni gartuu kanaa bara 2014tti hoggantoota Raashiyaa deeggaran Yukireen keessaa baasuu irrattis hojjetaniiru. Amma ammaatti tajaajila basaasaa Lixaan dhiyeenyatti qoratamaa jiru. Ta’us garuu, basaastota tokko tokkoon adda baasuun hojii qaalii ta’edha. Basaastonni Lixaa Raahiyaa keessa jiran yeroo dheeraaf hojii hordoffii taasisanis, basaastonni Raashiyaa biyyootii Lixaa jiran kana hojjechaa hin turre. “Lakkoofsi isaanii akkuma dabaleen, maal akka hojjechaa jiran adda baasuun caalaatti cimaa deema,” jechuun qondaalli US tokko BBCtti himeera. Haalli jiru garuu amma geeddaramaa jirachuu mala. Anga’ooti Lixaa akka jedhanitti, dhiyeenya biyya keessaa ar’uun isaanii mormii agariisuu qofaaf osoo hin taane, dandeetti Raashiyaan isaan miidhuuf qabduuf hir’isuufidha. Qondaaltonni basaastota qaban tokko tokko, qondaaltoota Raashiyaa biyyaa ari’uun tarkaanfii barfatedha jedhu. Qondaalli tokko as jiraachuu isaanii obsuu kenyaatti warri Raashiyaa kolfaa turan jedha. Biyyoota tokko tokko keessa addatti basaastota Raashiyaa hedduutu ture jedhamee amanama. Barliin qondaaltota Raashiyaa 40 ariiteetti. Ta’us garuu, qondaalli basaasaa Lixaa tokko, Jarman keessa qondaaltota basaasaa Raashiyaa 100 ta’an akka hojjatoota “buufata xiyyaaraatti” dhokatanii jiru turan jedhee amana. UKn maaliif qondaltoota Raashiyaa tokkoyyuu hin ariine? Qondaaltonni akka jedhanitti hundi isaanii Saliburii booda ari’aman, basaastonni hafan ammoo qondaaltota waayiloota duraa waliin warra hojjetanidha. Yoo hojii biraa dhoksaatti hojjetu ta’eef dhaabbata basaasaa UK , M15 jedhamuun hordofamaa jiru. Ameerikaa keessatti, qondaltoonni ari’aman qorannoo tokko tokkoon irratti taasifame irratti hundaa’uunidha. Biyyootiin Lixa waliin ta’uun qondaaltonni biyya tokko keessaa ari’aman biyya biraa seenuuf akka hin yaalleef hojjechaa jiru. Raashiyaanis biyya ishee keessaa dippilomaatota Lixaa ari’uun deebii kenniteetti. Haala jiruun, qondaaltonni Lixaa ari’aman hedduun isaanii basaastota osoo hin taanee dippiloomaatota dhugaa ta’u. Raashiyaan qondaaltota Jarman 40 ariiteetti, ta’us garuu kun dippiloomatota biyyattii jiran  keessaa parsantaa muraasadha.


Waraana Yukireen: Joo Baayiden deeggarsa waraana Yuukireniif dolaara biliyoona 33 Kongirensii gaafatan

Pirezidaanti Joo Baayiden deeggarsa Yukireeniif kan oolu dolaara biliyoona 33 tahu Kongirensiin biyyattii akka raggaasisuuf gaafatan- Kunis deeggarsa waraanaa, dinagdeefi namoomaaf kan oolu yoo tahu, dubbii isaaniin ammoo Ameerikaan Raashiyaa ''waraanaa hin jirtu'' jedhan. Baayiden seera baastonni US waliigalticha raggaasisuun ''murteessaadha'' jedhanii Yukireen ofirraa akka ittistuuf oola jedhan. Deegarsi akka raggaasifamuuf dhiyaates dolaara biliyoona 20 ka tahu, waraanaaf, dolaara biliyoona 8.5 kan tahu dinagdeef akkasumas dolaarri biliyoona sadii ammoo deeggarsa namoomaaf kan ooludha. ''Kun rakasa miti'' jedhan Baayiden guyyaa Kamisa kaleessaa yoo dubbatan. ''Garuu akka humnaan seenan kan eeyyamnu yoo tahe kana caalaa gatii nama baasisa.'' US Yuukireeniif deeggarsa akka gootu beeksiftu iyyuu kun deeggarsa isa guddaa taasiftedha. Baayiden akka jedhanitti deeggarsi US Yuukireeniif gama waraanaan taasifte taankii Raashiyaan gara Yuukireenitti galchite tokko tokkoo isaaf farra taankii kudhan, kudhan gumaachite. Dubbii jabduu taasisan irratti gama biraan US, Raashiraa waraanaa hin jirtu jedhan. ''Yuukireen akka haleellaa hamaa Raashiyaa of irraa ittistu deeggaraa jirra,'' jedhan. Kamisa kaleessaa dubbii himaan Ministera Dhimma Alaa Raashiyaa, deeggarsi waraanaa biyyoota Lixaa Yuukireeniif godhan, nageena ardichaaf'' yaaddoo guddaadha jedhan. Deeggarsi amma Baayiden Kongireensin biyyattii akka raggaasisaniif gaafatan dachaa deeggarsa kana dura waraanaafi deeggarsa namoomaaf US baasii gooteeti. Pirezidaantiin US kun doorsisa ifa hin taane Putiin biyyoota dhimma Yuukireen gidduu galan irratti haleellaa niwukileera fayyadamuu danda'a jedhaniin akka hin raafamne agarsiisuuf deeggarsa itti fufan. Baayiden waa'ee deeggarsa maallaqaa kana lammiilee Ameerikaaf yoo ibsan- amma yeroo namootni hedduun qaala'insa jireenyaan rakkataa jiran keessa, waan rakasaa tahuu baatus homaa gochuu dhabuun ammo kana caalaa gatii waan nama baasisuufi jedhan. Karoorri dabalataa qondaalotni US qabeenya abbootii qabeenyaa Raashiyaa Ameerikaa jiruu ugguruu qofa osoo hin taane mootummaan saamuun deeggarsaaf oolchuuf karoorfameera, garuu kun garee siivilii US biratti yaaddoo kaaseera. Garuu Kongiansiitti paartii lamaan irraa waan deeggarsa argatudha. Doorsisa Raashiyaan qaama dhimma Yuukireen gidduu seene irratti haleellaa niwukilera raawwachuu akka dandeessu ibsite ilaalchisee Baayiden, ''namni tokkoyyuu itti fayyadama niwukileraa irratti dubbii gatii hin qabne dubbachuu hin qabu'' jedhan. Mootummaan Kanaadaas qabeenya abbootii qabeenyaa Raashiyaa biyya isaanii keessaa bifa kamiinuu jiru kaan gurguruun deeggarsa Yuukireeniif oolchuuf hojjechaa jiru.


Voloodimiir Zeleniiskii: 'Maariyupool keessatti namni meeqa akka ajjefamu namuu hin beeku'

Pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniskin biyyootni Lixaa osoo hin barfatiin meeshaa waraanaa Yuukireeniif gumaachuu akka qaban BBCtti himan. Magaalaa buufata doonii Maariyupool keessatti namootni meeqa akka ajjeefaman namuu hin beeku jedhan.