Gadaan ta hormaataa fi bultumaa! jenne.Abbaan Gadaa Booranaa Kuraa Jaarsoo ya baallii fuudhe

No media source currently available Kuraa Jaarsoo,abbaa Gadaa Booranaa 71essoo. Bitootessa 2,2017 godina Booranaa aanaa Areeroo ardaa Badhaasaatti abbaa gadaa Booranaa Guyyoo Gobbaa irraa baallii fuudhe. Booranii ka jaarraa 14essoo duraa addoo hin itti hin darin bara 1,456 jalqabee akkanuma ganna saddeeti saddeetitti baallii wal irraa fuudhaa akkana jechaa kunoo 71 bahe. Abbaan Gadaa Booranaa ka qaraa Gadayoo Galgaloo.Gadaan jaarraa 14esso duru jirtu Gadaa Maxaloo jedhan.Gadaa sun keessaa abbootii gadaa hedduutti ganna saddeeti saddeetitti wal irraa fuudhuu baatanillee gadaa hunda qabdu qaban. Bara Boorannii Gadaan bulaa bahe bara 1,456 bara addunyaan maan keessa jirti?Amerikaan maqaa guddoo tun qabdu tun bara sun keessaa USA jedhamtee yaamamuufuu ganna 320 hafaaf. Namu gamaan waraana guurratee daarii baballifachuuf lafa jiituu irratti wal hadhuuf yaaha. Namii maqaan isaa addunyaa keessatt beekamu qorataan xaliyaanaa Kiristofor Kolomboosa fi qorataan Portugaal Vaaskoo Dagaamaa baruma kana keessa addunyaa haaraa barbaada garba Atlaantic gama maanti jira? jechaa lafa barbaada yaahan.Afrikaan ammoo beekamu dhiisii achittuu hin dhiyaanne.Warra addunyaa barbaada yaahu ka akka Alvise Da Dacada Mosto gaafas Kape Verde argan. Kuraa Jaarsoo,ka amma baalli fuudhe kun nama ganna 30.Nama barumsallee qabu. Yuniversitii Hawaasaa ganna lammeessoo barumsa Istaastikisii barataa. Boorana bulchuuf barumsa lakkise. Abbootiin Gadaa Booranaa amma Baallii fuudhan sadii: Gadaa sadeen tana keessaa Gadaa Harbooraatti angafa.Abbaa Gadaa Harbooraatiin Adulaa Fiixee jedhan.Tanaafuu Kuraa Jaarsoo abbaa Gadaa Boorana cufaati. Abbootii gadaan hafan abbootii gadaa gosaati.Maqaan abbootii gadaa waliin qaban Adulaa. Abbootii gadaa sadeen malee namii sadeen hafe Hayyuu.Hayyoota tana gosa keessaa filan.Bulchiinsii Gadaa Booranaa Yaa’a.Fkn Yaa’a Harbooraa,Yaa’a Koonnituu fi Yaa’a Hawaxaa.Dubbii fixuu dadhaban Yaa'aan dhaqatan. Abbaan Gadaa nama torba waliin baalli fuudha.Warri kun Torbaan Baalli jedhan. Booranii damee lama qaba. Sabboofi fi Goona. Yoo fkn Abaan Gadaa fiixeen Sabbo tahee Goonaatti itti aana.Akkana jechaa Sabboo fi Goona, Sabboo fi goonaa jechaa wali tohachaa wal gargaaraa waliin hojjatan. Gadaan Oromoo gaafa addunyaan addunya addunyaa tahuu dhiisiii bifaayyuu hin qamne keessa biyya bulchaa baate. Gadaa Booranaa Adulaa 6n malee nama gosaa keessa filatame. Hayyuu, Makkalaa,Jaallabaa, Qaalluu jedhanii namuu akkuma qooda isaatti biyya bulcha. Namii abbaa gadaati dubbii himu,aadaa guutuuf Bokkuu jedhan.Bokkuun jaarsaa lafa bulee ka warra dhiyoo baallii fuudhe ykn hayyuu tahe gorsu. Boorannii silaa akka paartiitti yaamanii Gogeessa Lubaa ykn paartii shan qaba.Baaliin Gogeessa tokko ganna saddeetiin duubatti irra marti. Gogeessii cuftii yoo dhaqqabate Raaba,Gammee,Kuusaa tahaa gadaa keessaa godaanaa aadaa guutata. Baaliin ganna ganna 40n duubatti irra marti.Gogeessii cuftii bara baallii irra martu waan beekuuf durattu nama kopheeffata. Paartii tanaan gogeessa ykn luba shana jedhan.Tanaaf namii cuftii gogeessa ufii ka keessatti dhalatu beeka. Yoo abbaan gadaa baallii kennuu namii gogeessa baallii fuudhuu kuma hedduutti aadaa tana keessa jira. Gadaan Oromoon bultuun tun waan mootummaan tokko qabaachuu male cufaa hinuma qabdi.Seerii Gadaan biyyaan bulchitu seera jabaa, heeraa,alaabaa (Faajjii) fi waan cufa qabu. Dr.Borbor Bulee jaarsa argaa-dhageettiitii doktorummaa ulfinnaa kennaniif. Jabeennii Gadaa Booranaa maan? Maanti bara kuma hedduu kana cufa keessaa asiin gahe jennaan.Gadaan bulchiinsa mootummaatii gadii mitii jedha. “Aada fuudhaa,aadaa Buusaa-Gonofaa qabdi. Ilmaa fi niiti jabeessaniin. Aadaa dhaalaatti keessa jiraa. Haraa fi eelaan jabeesan. Niitii yoo fuudhan isiin intala gosaati.Yoo dhiirsii dabsellee isiin gosatti jabeessa. Tanaafuu dhiirsilleen niitii dabsuu hin dandahu. Rakkataan gargaaran. Hiyyeessa fi hiyyeetii, jaarsaa fi jaartiin gargaaran. Aadaa tanaan mukaa fi buuyyoo, bineensallee jabeessan,.aadaa qofaa mitii finnaa dhugaati," jedha. Gadaan Booranaa seeraa fi heera ufiin bulchitu 370 caalaa qabdi jedha Dr.Borbor Bulee.Seerii kun waan cufaa oli.Waan hafe qophii toraan dhufuu keessatti itti deebina.


Dhimmi Dr. Mararaa Guddinaa Maal Irra Jira?

Dura taa'an paartii mormituu Kongresii Federalawaa Oromoo, Dr.Mararaa Guddinaa erga ji’a sadi dura hidhamanii harra yeroo lamataatii mana murtiitti dhihaataniiru. Dhaddacha 19ffaa mana murtii olaanaa Lidataa harra ta'e irratti abukaatooleen Dr. Mararaa akka mirgi wabii maamila isaanitii akka eggamu gaafatan. Dhimma kana laaludhaa bellamni Bitootessa 9, 2017 qabameera. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walga’ii Paartii Mootummaa fi Mormitootaa Marsaa Afuraffaa

Walga’iin paartii taayitaa mootummaa harkaa qabu – Ehaadegii fi paartiilee mormitootaa gidduutti jalqabame, har’a marsaa afuraffaaf geggeessamee jira. Haasawa paartiilee gam-lameenii kana eenyu akka hoogganuu fi eenyu akka irratti argamu amma illee hin muroofne – jedhu – mormitoonni walga’ii har’aatti hirmaatan. Miseensa Koree Hoji-geggeessituu Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Xurunee Gamtaa Finfinneetti bilbilee dubbiseen jira. Kana cuqaasuun gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Oromiyaa Keessaatti Kanneen Angoo Irraa Kaafaman Miseensoota Dhaabaa Angoo Irra Jiran Qofa : Angawaa Oromiyaa

Waggootii kudha shan dura kan karoorfame sagantaan haaromsaa dinagdeen biyyatti ittiin hogganamu jijjirama argamsisaa ituu jiruu Oromiyaa keessatti jeequmsii ka’uu isaa kan ibsan bulchiinsa mootummaa nannoo Oromiyaatti itti gaafatamaan kutaa dhimmootii komunikeeshinii Obbo Addisuu Araggaa gaaffiin uummataa bifa adda addaan dhiyeessees sirri ta’u bulchiinsii Oromiyaa ni amana jedhan. Kunis bulchiinsa gaarii Dhaba irraa, malaamaltummaa fi dargaggotaaf carraan hojii dhabamuu irraa akkasumas dhimmootii ka birootti hidhata akka qabu ibsan Obbo Addisuun gaaffii uummataa irratti hundaa’uun tarkaanfiin siyaasaa fudhatamuu ibsan.Tarkaanfiin kunis koree hojii rawwachiiftuu DH.D.U.O irraa jalqabee hanga sadarkaa gadiitti hoggana irra kan turan namoota 4460 aangoo irraa kaafamuu dubbatan.Sadarkaa gandaatti immoo gandeen Oromiyaa keessaa jiran 7303 keessaa hoggansa irra ka turan namoonni 13,578 irratti tarkaanfii wal fakkaataan fudhatamu hubachiisan. Isaan kana hundumaa aangoo irraa kaasuuf sababaa kennaman keessaa hojii irratti dadhabbii qabaachuu, malaamaltummaa, barnoota ga’aa dhabaa fi kanneen biroo ta’uun ibsamee jira. Kanneen aangoo irraa kaafaman kana keessaa yakkaan himatamanii dhimmi isaanii mana murtiin ilaalamaa akka jiru kana malees qabeenyaan isaanii akka hin sossone kan uggurame akka jiran Obbo Addisuu Araggaa ibsanii jira.Waluumaagala kanneen aangoo irraa kaafaman kun martinuu miseensoota dhaabaa aangoo irra turan malee hojjattoota sivilii kan mootummaa miti jedhu. Gaaffii fi deebii gaggeeffama kana Cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Wabiin siidii Baqqalaa Garbaa irratti dhihaate harras waan hin hojjaneef manni murtii wabiin kun akka hin jirreetti fudhatama jechuudhan bellama murtii kennee

Wabiin viidiyoo fi sagalee abbaan alangaa itti aanaa dura ta’aa Kongresii Fedrraalaawaa oromoo, Obboo Baqqalaa Darbaa irratti dhiheeffate harras lallamuu hin dandeenye. Manni murtiis wabiin kun akka waan hin jireetti fudhatama jechuudhan wanuma duraan dhihaatan lalee Bitootessa 29, 2017 murtii kennuu dha beellama qabeera. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Tokkummaa Mootummootaa: Sababaa Dantaa Siyaasaaf Qabiinsi Mirga Dhala Namaa Haala Sodaachisaatti Deemaa Jira

Hoogganaan mirga dhala-namaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – Ze’iid Ra’aad Huseen, kan kabajamuu mirga dhala-namaa bu’uraa irratti hundaa’e – nageenyi Addunyaa micciirtota siyaasaata siyaasaatiin haala sodaachisaa irra jira, jechuun akeekkachiisan. Waraansa Addunyaa lammaffaa tii booda, bu’aaleen addunyaa tasgabbeessuu argamanii turan, ilaalchi siyaasaa “Populism” jedhamu, kan uummatni iyyeessi warra duureyyiin saamamaa jira – jedhu guddataa deemuu irraa kan ka’e dhabamaa jira – jedhu Koomishinarichi Koomishina Mirga Dhala-namaa Tokkummaa Mootummootaa ol’aanaan – Ze’iid Ra’aa Al-Huseen. Waraana Addunyaa hamaa sanaa booda, waggoota toorban dabaraniif - nageenyi nannoolee addunyaa hedduu keessatti argamee fi hojiin misoomaa milkaa’ina argate – seerri eegumsa mirga dhala-namaa Chaarter Tokkummaa Mootummootaa keessaa fi walii-galteelee dhaabatoota mirga dhafla-namaa sadarkaa Addunyaa ka biroo keessatti tumamuu fi kabajamuu isaa ta’uu dubbatu. Addunyaan duula hammeenyaa hoogganootni siyaasaa mirga dhala-namaa bu’uraa irratti geggeessaniin toosisamuu fi walii-galteelee mirgawwan kana eegsisuuf tolfamanii fi dhaabbatoota deggersa kanaaf dhaabatan keessaa ba’uun, waan baay’ee akka ishee dhabsiisu akeekkachiisan – hoogganaa koomishina mirga dhala-namaa ka Tokkummaa Mootummotaa kun. Hoogganoota siyaasaa, kanneen akka bara ijaarsa Liigii sana, caasaa Tokkummaa biyyootaa keessaa of baasuuf sodaachisan yokaan of baasuuf yaadaa jiranitti, fiingeen akeekkachiisaa muuxannoo dabre irraa madde hafuufamuu qaba. Calluma jennee adoodnee hin teenyu. Wanni dhabuuf jirru baay’ee waan ta’eef. Wanneen tiksuun nu irra jirus hedduu waan ta’eef. Jarreen siyaasaa jal’isan kanaaf jecha, mirgawwan keenya, mirgawwan ka biroo, egeree Addunyaa keenyaa moqqaatti gatnee taa’uu hin dandeenyu – jedhan – Ze’iid Ra’aad Huseen. Barreessaan Muummichi Tokkummaa Mootummootaa – Antooniyoo Guteres, gumii mirga dhala-namaa ka Tokkummaa mootummootaa kana irratti yeroo duraaf argamanii jiran. Dhiittaan mirg dhala-namaa sadarkaa jalqabaa irra jiru kun gara rakkoo hamaatti akka geessuu malu akeekkachiisan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsa Daangaa fi Deebii Angawootaa

Adda Oromoo Abboo, adda bilisummaa tokkummaa Oromoo, Kongresii biyyoolessa Oromoo fi paartiin walabummaa Oromiyaa jedhaman torban darbe ibsa baasan. Hidhattoonni naannoo Somaaleetii dhufan aanaalee fi gandeen Oromiyaa daangaa irra jiran irratti haleellaa raawwatan kan hin dhaabanne ta’uun isaan yaaddessuu isaa ibsaniiru. Hidhattoonni kun humnaan dachii kan nama harkaa fudhatan, namoota nagaa kan ajjeesanii fi qabeenyaa kan saaman ta’uu paartileen arfan Oromiyaa keessa sosso’an kun beeksisaniiru. Torban dabe qofaa illee Harargee Bahaa aanaa Gursum keessatti haleellaan wal fakkaatu raawwatamuuf namoonni nagaan du’uu isaanii dura taa’aan kongresii biyyoolessa Oromoo obbo Tolosaa Tesfaayee ibsaniiru. Haalli isaa Somaalee Itiyoopiyaas haa ta’u mootummaa naannoo Oromiyaa biratti kan beekamu ta’uu obbo Tolosaan beeksisanii furmaata hatattamaa argachuu akka qabu illee dubbataniiru. Motoummaan naannoo Oromiyaas gama isaan dhimma isaa quba qabaachuu beeksiseera. Gama biraatiin haleellaa daangaa irraatti namoota hidhataniin raawwatamu ilaalchisee furmaata arguuf command post fi naannolee lamaaniin yaaliin godhamaa kan jiru ta’uu itti gaafatamaan waajjira komnikeeshinii mootummaa naannoo somaalee Itiyoopiyaa obbo Idiris Ismaa’el beeksisaniiru. obbo Idiris akka jedhanitti hidhattoota naannoo daangaa Oromiyaa irraa dhufantu aanaalee daangaa naannoo keenyaa irratti haleellaa raawwataa jiru. Kanneen haleellaa sana raawwatan mootummaa naannoo Oromiyaa, uummatichaa fi waaltaalee isaa kan bakka hin buune ta’uu isaaniif humnootii farra nageenyaa alaa dhufan jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mootummaan Oromiyaa Angawoota isaa Kuma 4 ol Hojii Irraa Ari’e Jedha

Akkuma Kanaan itti gaafatamtoonni bulchiinsa naannoo qabee hanga sadarkaa aanaaleetti jiran akkasumas koree dhaabaa keessaa aangoo irraa kan kaafaman ta'uun ibsameera. Kanneen keessaa seera duratti dhiyaachaa ka jiran jiru jechuu dhaan iitti gaafatamaan waajira kominikeeshinii mootummaa Oromiyaa obbo Addisuu Araggaa VOAf ibsaniiru. Tarkaanfiin fudhatame sochii haaromsaa gadi fagoo ta’e irraa madde kan jedhan Obbo Addisuun sochii haaromsaa kana keessatti uuammati miliyoonni 6.5 caalan itti hirmaachuuf rakkoolee jiru jedhamanii ka’anii irrattis dudubbatamuu ibsan. Sadarkaa caasaa naannoo irraa hanga aanaatti hooggana jiran keessaa kummi afurii fi dhibbi afurii fi jaatammni taayitaa isaanii irraa kaafamuun ibsameera. Qonnaan bulaan lafa isaanii irraa kaafaman fi qabiinsi mirga dhala namaa irratti gaaffiin ka’an galmeelee haaromsuu kana keessa jiru kan jedhan obbo Addisuun gaaffileen uummataa Oromiyaa keessaa ka’aa turan akkasumas komeeleen dhiyaatanis sirrii dha amantaa jedhu qabna. Kanaafis tarkaanfiin fudhatame kun kan itti fufu ta'uu obbo Addisuu Araggaa hubachiisaniiru. Gabaasa guutuun kunoo ti No media source currently available


Aanalee gammoojjii Baaletti bonii jabaatee namaa fi horiilleen waliin gargaarsa eegata

No media source currently available Hagii tokko bokkaa gannaa dhabe,haga tokko bokkaa hagayyaatti irraa oole.Bonii baranaa Oromiyaa harka 30 caalaan itti dhufe. Itoophiyaan ummata isii bonii itti jabaate miliyona 5.6 gargaarsa gaafachuutti jirti. Afrikaanu barana bokkaa silaa argachuu malte hin arganne.Gama hedduu horii dhiisii naminuu jiraachuufuu yaaddoo keessa jira. Naannoon Somaalee,ummata Kibbaa naannoo Amaaraa,Afaar faatilleen naannolee rakkoo akkanaa kessa jiran keessa tokko. Godina Baalee keessaa keessattu aanaaleen gammoojjii horiin irraa du’uutti jira.Laftii durii baddaa gurraatti jedhan amma diddiimessa tahuutti jirti jedha warrii Madda-Walaabuutii fi Dalloo-Mannaatii dhubbfine.Horiin yoo qalatan foonii hin qabuu yoo gurgurtan ammoo gati hin qabu jedhan. Bonnii kun Madda-Walaabuutti ganna lamaa asi akka malee hammaachuu dhufe jedha warrii lafaa namii akka obboo Ahmed faati. “Horiin jiru maqaatti jiraa malee hin jiru. Qalatan foon hin qabuu gurguratan gabayaa hin qabu.Mataa kiyyattuu gara hori 16 naraa dhume.” Laftii akkanaa rakkoon tun itti hammaatte jedhan ganda akka:“Hora koree,Bariisaa,Gannaalee Duumee, Odaa Boojjii,Goloo Jawwee, Warree fi Karjuula akka malee miidhamaa jiran.” Gargaarsii jirulleen diqqaa jedhan. Gama Dalloo-Mannaa keessaa ammoo ganditii bonaa itti hammaatte jedhan: Barraaqa,naanniga dheeraa,kallee golbaa, waabara,Malkaa Amaanaa,Cirrii gammoojjummaan hammaachuu irraa kana kahe loon hedduutti dhume. Gargaarsii kennanilleen maati nama 10 fi 20 fa qabu womaanuu hin gahu.Rakkoon akkanaa tun haga guddaan gammoojjii.Gatiin midhaaniilleen qaalii. Dalloo-Mannaa akka warrii beeku jedhutti durii biyya waan hedduun himan,biyya bunaati.Gama afraniinuun biyya baddaati.Tun cuftii waan duriiti.Amma ammoo guddoo miidhamte. Mootummaan Itoophiyaa naannolee rakkatan jedhanii gargaarsa kennuutti jiraa jedha. Akka itti gaaftamaan damee ittisa balaa Itoophiyaa,Mitikkuu torbaan dabre keessa jedhetti mootummaan isaanii rakkoo bonaan faluuf doolara miliyoona afurii baasee ummataan gargaaruutti jira. Tana maleelleen mootummaan Itoophiyaa gargaarsa doolara miliyona 984 ummata rakkateen gargaaruuf gaafate. Daarekterii USAID Itoophiyaa, Lesilee Riid ammoo akka addunyaan ardii Afrikaa bonii itti hammaate quba qabaattu gaafate.


Jawaar Waa’ee Himannaa Abbaan-alagnaa Mootummaa Itiyoophiyaa Isaa fi OMN Irratti Dhiheessee Maal Jedha?

Kan mana hidhaa jiran, dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo – Dr. Marararaa Guddinaa har’a masaa afuraffaaf mana-murtiitti dhihaatanii, seeraan himannaan itti banamee jira. Akka Abukaatoon Dr. Mararaa Obbo Wandimmuu Ibsaa Kaleessa nuuf ibsanitti, galmee Dr. Mararaa irratti kanneen himatamaan ka biroon, hoogganaa Arbenyooch-Ginbot 7 – Dr. Birhaanuu Naggaa, Daarectara Ol’aanaa OMN, Obbo Jawaar Mohaammad, Dhaabbatoota Televiisiyoonaa ESAT fi OMN ta’uun beekamee jira. Himatamtoonni waa’ee himannaa kanaa maal jedhu? Hoogganaan ol’aanaan OMN, Jawaar Mohammed, himannaan isaa fi dhaabbata isaa irratti dhihaate, hojii isaa fi hojii miidiyaa seera-qabeessaa yakkuudhaan, namoota biyya keessaa odeeffannoo kennan sodaachisuutti, keessumaa immoo, Dr. Mararaa Guddinaa karaa itti yakkan barbaaduutti ka fuuleffate akka tahe dubbata. Kana cuqaasuun gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Beelli Afriikaa Mudate Irra Hedduun Harka Namaatu Fide: Hayyoota

Waggaa beelli kana duraa caalu Afriikaa keessatti babal’atee jira. Tokkummaan mootummootaa kutaa Sudaan kibbaa hanga tokko keessa beelli jiraachuu isaa fi ardittii keessaa kanneen miliyoonaan laka’aman rakkoo wabii nyaataan miidhamuu isaanii beeksisee jira. Sababaan beela kanaas adda adda ta’uun beekameera. Hayyoonni garuu rakkoo inni hamaan sababaa waraanaan ta’uu ibsaniiru. Naannoo hanga tokko keessatti hongeen sababaa yoo ta’u walitti bu’iinsi garuu dhugumatti sababaa guddaa ta’uu angawaa gameessi dhimmootii gargaarsa maallaqaa US chris Hillbruner beeksisaniiru. Hongeen sababaa ta’us, garuu yeroo baatii rooba itti aanuu irraa dandammachuun ni danda’ama, walitti bu’iinsi walitti aanee ennaa jiraatu garuu uummata gargaaruuf rakkisaa ta’a jedhan. Jarmayaan gargaarsa daa’immanii UNICEF biyyootii Afriikaa afur jechuun Nigeria, Sudaan Kibbaa, Somalia fi Yemen qofaa keessaa ijoollee miliyoona 1.4tu qarqara du’aa jiraachuu akeekkachiisee jira. Biyyoonni kun arfan wal waraansaa fi lootee seentummaa gidduutti danqamanii jiru.


Dr. Mararaa Irratti Yeroo Jalqabaaf Himannaan Dhihaate. Obbo Jawaar Mohammed, Dr. Birhaanuu Naggaa, ESAT fi OMN Illee Galmee Isaan Wajjiin Himataman

Kan mana hidhaa jiran, dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo – Dr. Marararaa Guddinaa har’a masaa afuraffaaf mana-murtiitti dhihaatanii, seeraan himannaan itti banamee jira. Akka Abukaatoon Dr. Mararaa Obbo Wandimmuu Ibsaa jedhanitti, galmee Dr. Mararaa irratti kanneen himatamaan ka biroon, hoogganaa Arbenyooch-Ginbot 7 – Dr. Birhaanuu Naggaa, Daarectara Ol’aanaa OMN, Obbo Jawaar Mohaammad, Dhaabbatoota Televiisiyoonaa ESAT fi OMN ta’uun beekamee jira. Himannaan Dr. Mararaa irratti dhihaateef kanneen akka ragaatti kennaman, haasawa isaan walga’ii Waldaa Qorannoo Oromoo irratti godhan, xalayaalee fi ii-meelii isaan waggoota afuran dabraniif namoota fi dhaabota adda addaa wajjiin wal-jijjiiranii fi ka biroo akka tahe ka dubbatan – Obbo Wandimmuun, sanas tahe himannaalee sana keessa shororkeessummaan akka hin jirre beeksisanii jiran. Obbo Jawaarii fi OMN, akkasumas, Dr. Birhaanuu fi ESAT irratti garuu, addatti, himannaan shororkeessummaa dhihaatee jira – jedhu. Gaaffii fi deebii guutuu Obbo Wandimmuu Ibsaa waliin geggeessame kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Uummata Itiyoophiyaa Miliyoona 5.6tu Gargaarsa Yeroo Hatattamaa Eeggataa Jira: USAID

Itiyoophiyaatti daayrekteriin Jaarmayaa gargaarsa misoomaa Ameerikaa kan USAID Leslii Riid hongeen baranaa kutaalee Ardii Afriikaa hedduu miidhe jira jedhan. Deebiin hongee kana ilaalchisee jirus kana yaada keessa galchuun ta’uu akka qabu daayrekteriin kun ibsaniiru. Hongeen kunmiidhaa kan jiru Itiyoopiyaa qofaa miti. Ugaandaa miidhaa jira. Kutaa Keeniyaa gama kaabaa illee miidhaa jira. Sudaan Kibbaas akkasuma. Taanzaaniyaa keessaa rakkoo wabii nyaataatu jira. Maadagaaskaar reefuu hongee irraa dandammataa jirti jedhan. Itiyoopiyaa naannoo horsiisee bulaa keessaa lammiiwwan miliyoona 5.6 gargaarsa yeroo hatattamaa eeggataa kan jiran ta’uu Leslii Riid beeksisaniiru. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mariin Paartii Mootummaa fi Paartiilee Mormitootaa Gidduutti Jalqabame Maal Irra Jira?

Paartiin aangoo Mootummaa harkaa qabu, Ihadeg, dhiheenya kana paartiilee mormitootaa 21 gara galma mootummaatti waamuudhaan, haala itti wal-dhibdeen biyyattii keessaa furamu irratti mormitoota waliin mari’achuuf qoha’uu isaa beeksisee ture. Kana irraa ka’uudhaan, moodaaliitii yokaan sirna mariin kun itti geggeessamu, eenyu akka marii sana hoogganuu fi eenyu akka taajjabduu ta’u irratti akka paartiileen mormitootaa yaada isaanii (proposal) barreeffamaan dhiheessan beekkama kennee, paartiileen guyyaa beellamaatti sana dhiheessanii jiran. Garuu, mariin sun itti fufuuf, kanneen mormitootaa fi paartii mootummaa gidduutti wal-amantaa jabeessan, tarkaanfii gama mootummaa tii eegnu qabna – jedhu –paartiileen mormitootaa. Waga’iin Ihaadeg fi paartiilee mormituu gidduu marsaan sadaffaa Jimaata dhufu kana geggeessama. Deemsa haga ammaatti deemamee fi kanneen fuul-duratti eegaman ilaalchisnee, Koongiresa Federaalawa Oromoo irraa Obbo Xuruneh Gamtaa haasofsiisnee jirra. Kana cuqaasuudhaan guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsi fi Abbaan Irrummaa Dhiittaa Mirga Namaa Afriikaa Hammeessaa Jiran: Amnestii

Dhiittaan mirga namaa addunyaa fakkeenyaaf kan biyyootii 11 keessaa hammaataa adeemuu Amnesty Internationalitti directorri naannoo Gaanfa Afriikaa fi Hara gurguddaa Muthoni Wanyeki beeksisaniiru. Dhugumatti dhiittaa mirga namaa lammiiwwan irratti geggeessamu dabalaa deemuu isaa haaluu hin dandeenyu. Haala Burundii, Ertraa, Itiyoopiyaa kanneen labsii yeroo hattamaa jala jiranii ennaa ilaallu. Kenyaan immoo harka lafa jalaan haleellaa, fi dararaa kanneen mirga namaaf falmani irra ga’u, Sudaan kibbaa keessaa jamaa walitti qabanii hidhuu, Sudan fi Tanzaniyaa keessaas akkasuma jedhan Wanyeki-n. Abbaan irrummaa hammaataa adeemuu, walitti bu’iinsa, hiriirtota nagaa irratti haleellaa raawwatamu, muddama siyaasaa, jibbiinsa gosootaa kanneen dhiittaan mirga namaa Afriikaa keessaa ittiin geggeessamu ta’uu Amnestyn beeksisee jira. Wanyekin akka jedhanitti haalli biyyootii Afriikaa hanga tokkoo immoo sababaa hoogganoonni aangootti cichaniif yaaddessaa dha.


Afrikaa Kibbaa Keessatti Jibbinsi Lammiilee Alaa Deebi’ee Belbele

Afrikaa Kibbaa keessatti, jibbinsi dhaloota yokaan lammiwwan alaa waggaa dabre mul’atee ture, eega yeroo haga tokkoof gab jedhe, amma immoo deebi’ee ka’uun isaa gabaasamee jira. Dhiheenyuma kana, buuftaalee daldalaa baqattoota lammiwwan Naayijeeriyaa, Itiyoophiyaa, Somaaliyaa fi Paakistaan irratti miidhaaleen raaw’ataman yaaddessaa ta’uu jaarmayaaleen mirga namoomaa ibsanii jiran. Poolisiin biyyattii garuu, “ajjeechaan dhaqqabe hin jiru. Kan hidhames hin jiru” jedha. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Uummatni Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa Naannoolee Caamaan Dhahaman Keessa Jiraatu Balaa Du’aa fi Dhukkubaa Jala Jira, Jedhu Jaarmayaaleen Tokkummmaa Mootummootaa

Beelli hamaan bara 2011 tokko Somaaliyaa dhahe gara namoota kuma dhibba lamaa fi kuma jaatamaa fixee booda, ammas biyyattiitti deebi’aa jira. Naannooleen akka hamaatti miidhaman kanneen gama Kaabaatti arggaman Putlaandii fi Soimaaliiland yoo tahan, duutii fi dhukkubni namoota hedduu gama sana irraa gabaasamaa jira. Dubbi-himaan Jaarmayaa Dhimma Koolu-galtootaa, Liyoo Doobs akka jedhanitti, sababa caama kanaan, gatiin midhaan nyaataa dabaluu isaan, akkasumas, qilleensi hamaan egeree raagamuu isaani, namoonni kuma hedduutti lakkaawaman manaa fi qehee isaanii gad-lakkisanii, gara magaalaalee akka Moqdishoo faatti dheessaa jiran. Itiyoophiyaa keessatti, namoonni milyoona shanii fi kuma dhibba ja’aa ol tahan akka rakkoo caamaa hamaa Gaanfa Afrikaa mudate kanaan akka miidhamuu malan tilmaame – Tokkummaan Mootummootaa. Rakkoo Itiyoophiyaa kanaaf akka gargaarsa doolaa Miliyoona dhibba sagalii fi miliyoona afurtamii saddeet isa barbaachisu illee beeksisee jira. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Artistoonni Oromoo Lama Sababaa Hidhamaniif Hin Beeknu Imaanaatu Nutti Kenname: Poolisii Magaalaa Adaamaa

Aartistoonni Oromoo lama godina Shawaa Bahaa magaalaa Adaamaa kessaa Roobii darbe humnooti mootummaan bakka hojii isaaniitii qabamanii hidhamuu isaanii waahiloota isaanii hojii keessaa akkasumas miseensonni maatii nuuf himanii jiran. Weellisaa Keekiyyaa Badhaadhaa fi ogeessa muuziqaa Xilaahuun Tolaa sababaan hidhamaniif hanga yoonaa maal akka ta’e quba hin qabnu kan jedhan hiriyoonnii fi Haati warree Xilaahuun wellistuu Waaritee Barii akka nuuf himanitti Poolisii gaafannus sababaa hidhamuu isaanii kan nuuf ibsu hin arganne jedhan. Kan Raadiyoon Sagalee Ameerikaa haasofsiise ajajaan poolisii magaalaa Adaamaa Komaander Genneneew Xibebuu Tolosaa hidhamuun aartistoota kanaa maaliif akka ta’e ofii isaaniif quba kan hin qabaanne ta’uu dubbataniias nu bira kan jiraniif Imaanaatu nutti kenname jedhan. Gabaasa guutuuf kana cuqaasaa No media source currently available


Dhaabbatni “Menshin For Menshin” Yuroo Miliyoona Kudha-lamaan Bara Kana Akka Hojii Gargaarsaa Itiyoophiyaa Keessatti Hojjetu Beeksise

Mension for Mension yokaan “Namoonni Namootaaf” jedhamuun kan waamamu, dhaabbanni arjoominaa, ka sadarkaa Addunyaa -- sagantaalee gargaarsaa adda addaa bara 2017 Itiyoophiyaa keessatti geggeessuuf karoorfateef, baajeta qarshii itiyoophiyaa Miliyoona dhibba lamaa sagalamii saddeetii fi kuma dhibba tokkoo fi kuma soddomii sagal yokaan immoo Yuuroo Miliyoona 12 ramaduu isaa fi hojii jalqabuu isaa har’a beeksise. Dhaabbatichi har’a ibsa gaazzexeessotaaf kenneen akka beeksisetti, toora barnootaa, fayyaa, karoora maatii, HIV/AIDS fi kanneen birootti fuuleffachuun karoorawwan hojii baafate hojii irra oolchuuf jecha baajeta kana remade. Maallaqani gargaarsaa kun irra caalaan isaa ka madde, dhaabbatoota arjoomtootaa biyya Jarmanii jiran irraa yoo tahu, kan hafe immoo dhaabbatoota biyya Ostiriyaa argame – jedhan – Miseensi Boordii Meshin For Menshin – Piiter Reenee. Proojektiilee bara kana keessa Itiyoophiyaa keessatti hojjetaman keessaa tokko akka fakkeenyaatti ennaa ibsanis akkana jedhan. Ibsi dhaabbatichi baase akka addeessetti, bulchiinsota naannoo Amaaraa, Oromiyaa, Tigiraay, Sabaa fi sab-lammotoaa fi uummatoota Kibbaa keessatti manneen barnootaa haaraa toorbaa fi ka biroo kudha-toorba ijaaruu dhaa ala, boollawwan bishaanii 83 fi burqaalee bisheenii toorbaatamii ja’a cimsuutti dabalee, waaltaaleen bishaan qulqulluu 159 akka ijaaraman beekamee jira.


Waraanii ‘Liyuu Poolis’ naannoo Somaaletii dhufee ollootaa fi ardaa Nageellee Booranaatti dhiyaatu hadhee nama hedduu fixe

No media source currently available Akka warrii nu dubbifne jedhutti waraanii Liyuu Poolis mi’a waraanaa gugurdaa, makiinaa waraanaatii fi qawwee gugurdoon naannoo Somaaleetii dhufe ollootaa fi aanaa magaalaa Nageellee Booranaatti dhiyaatu hadhee nama 18 fixe malee 36 madeesse. Madoolee fi ka dhumattelleen kana caaluu dandahaa jedha. Gandii hadhan kun akka jecha warra lola sun nutti himetti aanaa Liibanii fi Gumii-El Dallooti.Hagii tokko godina Booranaa fi Godinii Gujiitti irratti wal daangessu. Jarii lolee kun ammallee waraanaa hedduu daangaa Somaalee keessaa fidachuutti jiran jedhan. Waraanii kun akka jecha warra dubbii tana nutti himeetti,Liyuu Poolisi, milishaa gandaa,hidhataa naannootii fa wayaa waraanaa naannoo Somaalee qaballee. “Qawween namaa hadhan jedhan bkm,matiriyeessi 50 kalibber fa.Gandaa fi ollootii keessatti nama hadhan jedhan Funnana Agarsuu, Qoraattii, Ejaaruu, Galaana Odaa Diimaa, Malkaa Galaanaa Buruurii fi Jirma Qoonee. Hadhessaa fi Qoraattii.Kun cuftii ollaa fi ardaa Booranaati” jedha. Waraanii nama hadhe jedhan kun fedhii isaanii lafa Oromiyaa kutachuu ka jedhan jiraattotii waraanilleen "Jijjiraa,Dooloo fi Godee dhufe," jedhan. Wannii mirkanaa akka jecha isaaniitti "waraqata ragaa jara irraa argan,waan jarii waraana Itoophiyaatti himee fi nama beekuutti akka isaan naannoo Somaaleetii dhufan mirkanse." Nama dhumate malee qabeennii mootummaatii fi ka dhuunfaallee waraana kanaan akka barbadaahee fi namii kuma 10-15 baqachiisee jedha. Obboo Adoolaa Miheessaa itti gaafatamaa biiroo dhimma nagaa Godina Gujii Bahaati.Akka jecha isaatti rakkoon jiraachuun mirkana,fedhii daangaa baballifachuutti jira.Rakkoo jiru karaa seeraa fi nagaatiin faluuf itti jiraa jedha. Rakkoo tana mootummaalleetti akka himan,mootummaan nananoo Oromiyaalleen dhimmii daangaa akkuma seeraan bahetti akka kabajamu dubbachuu isaatii fi akka rakkoon tun hin baballannee hujiiti jirraa jedha obboo Adoola.


Wixineen Seeraa Itoophiyaatti Kabaja Mirga Dhala Namaa Deggaruu Bakka Bu’oota Ummataa Yunaaytid Isteetsin Ifa Godhame

Mana-maree Yunaayitid Isteetsitti, dura-taa’aa Koree-birkii Dhimma Fayyaa fi Mirgawwan Dhala-namaa Sadarkaa Addunyaa fi Dhaabbatoota Sadarkaa Addunyaa ka ta’an – bakka-bu’aan Niwujeersii, Kiris Ismiiz, har’a “Seeraa Haaraa Mirgawwan Dhala-namaa Itiyoophiyaa Lakkoobsa 128 ” kaleessa yeroo gazexeessotaaf ibsa kennanitti ifa godhaniiru. Wixineen seeraa kun, “Kabajaa mirgawwan dhala-namaaf kennamu deggeruu fi Itiyoophiyaa keessatti bulchiinsi hunda hammate akka jiraatu jajjabeessuu” ka jedhu. Gabaasa guutu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Gaafii fi Deebii Fayyisaa Lalisaa Wajjin

Maatiin atleet Fayyisa Lalisaa - haatii warraa isaa Iftu Mullisaa fi ijoolleen isaa lamaan Kibxata darbe gara bakka inni jiraatuu Yunaayid Isteets dhufaaniiru. Fayyisaan Olompikii Riyoo bara darbee irratti mootummaa Itoophiyaa balalleffachuun mormii Oromiyaa bira erga dhaabbate as Yunaaytid Isteets jireenya baqaa jiraacha jira.  Fayyisaan jiruun koobaa ji'a jahan darbee salphaa akka hin turre, garuummoo harka kennuutti waan hin ammanneef ciminaan keessa darbuu dubbata. Dabalees, Fayyisaan "gara funduraattis harka kiyya ol kaasee mallattoo mormii agasiisudhan qofa odoo hin ta'in amma ummanni Oromoo bilisummaa argatutti karaan danda'e hundaan waan narraa eggamun hojjadhaa, ammasitti boqonnaa hin qabu." jedheera. Dhaggeeffachuuf kana cuqaasaa No media source currently available


Vizaa Ilaalchisee Ibsa Embaasiin Amerikaa Finfinnee Irraa Kenne

Finfinnee kan jiru Embaasiin Amerikaa ibsa har’a baaseen akkaataa vizaan itti kennamu akkuma duriitti itti fufee jira jedha.Kanneen ammaan dura vizaa argatanii turan irra deebi’anii haareessuu fedhan baatii 12 hin guunne taanaan iyyachuu danda’uu jedha Ibsii kun.Garu nageenyaaf jecha sakatta’aa gaggeeffamu keessa darbuun dirqama ta’u isaa fi barbaachisaa taanaan gaaffii fi deebii gageessuuf qonsilaan akka waamuu danda’uu hubachisee jira. Namoonni umriin isaanii 17 hanga 79 ta’e gosa vizaa tokko tokko irraa kan hafe qaamaan argamanii iyyannoo dhiyeeffachuun akka qaban ibsee jira. Biyyoota 7 kanneen Amerikaa akka hin senneef Prezidaant Traamp ugguranii turan murtii manni murtii kenneen ministriin dantaa alaa Amerikaan fudhatama kan qabu ta’u hubachisee lammiwwan biyyoota Torbanii ta’an sirna deemsa vizaa ittiin argatan ka baratame sanaan iyyachuu danda’uu jedhe.


Maaliif Akkan Hidhame Utuun Hin Barinan Hiikame: Ogeessa Seeraa Hidhaa Keessa Turan

Mormii Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keessatti ka’een mootummaan namoota jeeqama kaasan jechuun shakkaman kanneen kuma 20 ol ta’an to’annaa jala oolchuu dhaan mooraa leenjii adda addaa keessatti leenjisa kenneefii irra hedduu gad dhiisuu isaaf kaan immoo murtiitti dhiyeessuuf hidhaa keessatti hambisuu isaa ka beeksise ta’uu gabaasuun keenya ni yaadatama. Kanneen to’annaa jala oolan keessa barsiistota, barattoota, doktoorotaa fi ogeessonni seeraa keessatti argamu. Keessummaan keenya har’aa ogeessa seeraa Dr. Mararaa Guddinaafaa dabalatee namoota 200 oliif abukaatoo ta’uun kan dhaabatan obbo Dhaabaa Cufaa ti. Dhaddacha Sadaasa 28 irra oolee waajjira kootti ennaan deebi’u humnoonni mootummaa natti marsuun na qabanii waajjira Poolisii Shawaa Lixaatti na geessan. Achittis murtiitti utuu hin dhiyaatin guyyoota kudha shaniifan hidhame. Maaliif akkan hidhame namni natti hime hin turre jedhan Obbo dhaabaan. San booda namoota kanneen biroo aanaalee Shawaa Lixaa adda addaa irraa qabaman waliin Xolaayitti of agarre jedhan. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available  No media source currently available


Manni Murtii Ol Iyyannoo Uggura Imala Traamp Bakkatti Deebisuuf Tole Hin Jenne

Grumuun abboota murtii sadii kanneen mana murtii ol iyyoannoo US 9ffaa San Francisco keessa jiran kan manni murtii gad aanaa imala baqattootaa uggurame rarraase akka hin kaane sagalee guutuun murteessee jira. Manni murtichaa murtii isaa beeksisee yeroo xiqqoo booda prezidaant Traamp ergaa twitter maxxansaniin “Mana murtiitti wal argina”, nageenyi biyya keenyaa balaa keessa jira jedhan. Booda irra immoo tuuta oduuf White House keessatti ibsa kennaniin manni murtii murtii siyaasaa nageenuya biyya keenyaa balaaf saaxilu dabarse jedhan. Abbaa alangaa muummichi kutaa Washington Bob Ferguson tuuta oduuf Seattle keessatti ibsa kennaniin uggurri sun bakkatti akka deebian kan falman yoo ta’an manni murtii muri inni dabarse Heera USf injjifannoo dha jedhan. Abbaa seeraa US kan ta’an August Flentije ajaji ol aanaa Trump dabarsan aangoo prezidantiin qabuuf Kongresii fi heeraan eeyamame jechuun falman. Abbaan alangaa addaa kutaa Washington Noah Purcel akka jedhanitti garuu uggura imalaa sana xiinxala mana murtii malee bakkatti deebisuun biyyattii deebisee jeeqama keessa buusa jechuun akeekkachiisan. Dhimmi kun mana murtii walii galaatti darbuu mala. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Paartiin Itiyoophiyaa Bulchaa Jiruu fi Paartilee Mormituun 21 Giddutti  Marii Gaggeessuuf Qophitti Jiru

Marii gaggeeffamuuf karoorfame kanaaf yaada ittiin ka’uumsa ta’u irratti mari’achuuf Robii dhufuu walgahii gaggeessuuf waamichii dhiyaatee jira.Gama kaaniin paartiileen mormituu yaada tokko qabatanii dhiyaachuuf abdii qabna jedhu.Gareen paartilee mormituu 6 of keessaa qabu yaada isaa barreeffamaan galfachuu isaa kan beeksiise torban kana keessa ture. Gareen paartilee mormituu 11 of keessaa qabu xalayaa yaada wal fakkaataa qabu mana marii bakka bu’otaatti galfachuu isaa har’a ibsa kenneen beeksisee jira. Paartiin biyya bulchaa jiru gama isaan marii kanaaf fedhii akka qabu, yaada isaas barreeffamaan galfachuuf qophiittiin jira jedha.Gama kaaniin paartilee mormituu qofa waliin otoo hin taane waldaalee sivikii, hayyoota akkasumas kanneen seeraan karaa nagaa yaada isaanii gaggeessan mara waliin dubbachuuf kan fedhu ta’u beeksisee jira. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ajaja Prezidaant Traamp Kennanii fi Falmii Seeraa Isa Mudate

Uggura imalaa prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp mallatteessan danqaan seeraa isa mudataa jira.Imaltoonni kuma dhibba tokko kanneen gara Amerikaa seenuuf vizaa argatan sababa ajaja Kanaan danqamanii turan.Booda garu Abbaan seeraa ajajii kun akka hojii irra hin olleef waan murteesseef jecha yeroo ammaa seenaa jiran. Kanaaf jecha gareen prezidaant Traamp murtii abbaa seeraa kana mormuun ol iyyannaa galafatee jira.Manni murtiin ol iyyannaa dhaggeeffatu irraa abbotiin seeraa sadii gam-lameen waliin gaaffii fi deebii gaggeessuun falmii ture kallattiin Kibxata Guraandhala 7 bara 2017 gama sabaa himaan uummanni akka dhaggeeffatu gochuun ni yaadatama. Muurtiin kennanis har’a dhaga’ama jedhamee eegamaa jira.Dhimmi Imigreeshinii fi imalaa prezidaant Traamp mallatteessan akkasumas rakkoo inni uumamee irratti abukaatoo kan ta’an obbo Israa’eel Gobanaa seent pool Minisootaa irraa haasoofsiifnee jirra. Kana cuqaasuun marii guutuu caqasaa No media source currently available


Baqattoonni Mooraalee Baqattootaa Keeniyaa Keessaa Gara Yunaayitid Isteets  Deemuuf Ehama Argatan  Uggura Imalaa Prezidaant Traamp Jalatti Maal Akka Tahan Beekuu Dhabuun Dhiphataa Jiran

Uggurri imalaa Prezidaantii Yunaayitid Isteets – Donaald Traampiin kaa’amee fi danqaaleen seeraa tarkaanicha mudataaa jiru – mooraalee baqattootaa Keeniyaa lama. Kaakumaa fi Dadaab keessatti yaaddoo guddaa uumaa jira. Baqattoonni Yunaayitid Isteets keessa qubachuuf ehama argatan, hegereen isaanii maal akka tahu beekuu dhabuu irraa yaaddoo keessa jiran. Biyya keenya haleellaa shororkeessummaa irraa eeguuf, tarkaanfiin kun barbaachisaa dha – jedhu – Prezidaant Traamp. Dhaabbatoonni baqattootaa garuu, baqattoonni eega qorannaa cimaa keessa dabaranii booda, ehama qubannaa argatu – jechuun falman. Mooraa baqattootaa Kaakumaa keessa ka jiru, baqataan lammii Sudaan – Maayikil Abdu-qaasim Kuukkuu, waaltaa dhimma qubachiisa baqattootaa, ka magaalaa Naayiroobii jiru deemuuf, Amajjii soddomatti beellamamee ture. Achii booda, silaa, haadha manaa isaa, as Yunaayitid Isteets, kutaa Hayiwaa, magaalaa Des Moones jirtutti dabalama ture. Garuu, sabababaa uggurichaaf deemuu hin dandeenye. “Baay’aa hamtuu tu matti dhaga’ame, baay’ee na miidhe. Yeroo natti himetti, uggurichi murteessamee jira. Deemuun nu irra hin turre. Kun hedduu hedduu na rakkise” jedha – Maayikil. Baqataan ka biraan, lammiin Sudaan – Abdulaziiz Yaasir Yaayyaa jedhamus, akkasuma, gara kutaa Arizoonaa, magaalaa Takson deemuu akka danda’utti, dhimma isaa xumurachuuf Amajjii 30matti beellamamee ture. Garuu, amma illee mooraadhuma sana keessa jira. “Biyya Ameerikaa dhaquun barbaada. Sababaan isaa biyyi koo amma illee waraansa keessa jirti. Abdii tokko malee jiraachaa jirra. Yoon Ameerikaa deeme, mana barnootaa deemuun danda’a.” jedheen abdadhe, jedha – Abdul-aziiz Baqattuun lammii Somaaliyaa tokkos, gara kutaa Mizuurii, magaalaa Seent Luwis deemuuf, otuu Naayiroobii teessee, dabaree xayyaaraa eeggataa jirtuu akka gara mooraa Dadaabitti deebitee murtii seeraa Yunaayitid Isteets sana eegdu taasisamuu ishee dubbatti. Dhaabbatni dhimma godaantotaa – IOM, dhimma kana irratti akka ibsa kennu barbaadamee, deebii hin kennine. Dubbi-himaan Ministrii dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, “hojiin baqattoota Yunaayitid Isteets dabalee biyyoota alaa keessa qubachiisuu, Naayiroobii keessatti itti fufee jira” jedhan. Haalli jiru qabatamaa tahuu dadhabuu kana amane – dubbi-himaan UNHCR immoo, otuma danqaa dhimma seeraa Yunaayitid Isteets sana furuuf yaalamaa jiruu, baqattoota Yunaayitid Isteets keessa qubachiisuun akka itti fufu dubbattu. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Godaantonni 1500 Guyyaa Lama Keessatti Baraarfamuun Ibsamee Jira

Waardiyyaan handaara galaana xaaliyaanii sambataa fi Dilbata darbe godaantoota galaana Meditraaniyaan qaxxaa-muruun gara xaaliyaanii dhaqqabuuf ka;an 1500 baraarsuu isaa beeksisee jira. Waluumaa gala Erga Robii darbee qabee kanneen haala wal fakkaataan baraarafaman lakkofsaan kuma afurii hanag kuma shanii kan ga’u ta’uun gabaafamee jira. Baatii qorraa fi cabbii keessa imaltuu galaana irraa waan baratame hin turre. Gama kaaniin waardiyyaan handaara galaana Libiyaa godaantoota Afrikaa 400 hanga 500 ta’an biyya isaa keessaaka’uun imaltuu galaana irraa akka hin senne ittisuun beeksisee jira. Kunis gamtaa Awuroopaa fi Libiyaa giddutti walii galtee tolfameen ta’uun ibsamee jira. Garu ituu eegumsii kun jiru godaantoonni 600 caalan naannoo sanatti galaana irraa baraarsamanii jiru.Xaaliyaanii fi Libiyaanis godaansii kun Libiyaa keessaa akka hin kaaneef walii galanii jiru.Gamtaan Awuroopaa fi xaaliyaaniin godaansa kana dhaabsisuuf kan oolu deggersa maallaqaa Libiyaaf kennaa ituu jiranii Libiyaan guutummaatti dhaabsisuu dadhabuun ishee falmii kaasisaa jira, Libiyaan biyya qoqqodamtee fi kanneen seeraan ala godaantoota deddebisan caasaa seera tumtootaa waliin hidhata qabaachuu malu shakkiin jedhu biyyattiin hagam godaansa kana dhaabsisuu dandeessi ? gaaffii jedhu kaasisaa jira jedhama. Gama kaaniin Walgahiin Maaltaa keessatti hogganoonni biyyootii Awuroopaa gaggeessan caasaa namoota seeraan ala nama deddebisan cabsuu irratti akeekkate jedhama. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Marii Hariiroo Yunaaytid Isteetsi fi Biyyoota Gaafa Afrikaa Irratti Fulleeffate

Yunaytid Isteetsi fi biyyoonni Gaafa Afrikaa hariiroo nagaha eegumsa irratti fulleeffate an bara dheeraa qaban. Yeroo Yunaatid Isttetsitti jijjiirraan bulchiinsa dhufu imaammanni ishiin biyyoota alaatii qabdus amma ta’e jijjirramuun waan baramee, waan eeggamusi. Mariin torban darbe dhaabbanni Neew Ameerikaa jedhamuu as Waashingitan Diisiitti qopheesse Itoophiyaa, Eertiraa, Jibuutii, Somaaliyaa fi Sudaan dabalatee biyyoonni Gafa Afrikaa bulchiinsa pirezdaant Donaald Traamp jalatti hariiroon Yunaaytid Isteets wajjiin qaban maal fakkaachuu mala an jedhu irrtti mari’ate. Gama kanaan milkaa'inni fi dadhabbinni bulchiinsa Obaamaas marii godhame irratti xuqamee jira.. Maaykil Woldamaariyaam hayyoota qorannoo dhiheessan keessayi. Bostan Yunvarsiititti profeesarii Saayinsii Siyaasaa fi Hariiroo Biyyoota Alaati. Marii geggeeffame irratti hudaahudhan dubbisneerra. Gabaasa guutuu dhaggeeffachuuf as cuqaasaa No media source currently available


Maatii fi Barattoota: Barataan Yunivarsitii Addigraat keessatti Torban Darbe Du’e Fayya Buleessaa fi Barnoota Isaatti Jabaa Ture

Torban darbee yunivarsitii Addigraat keessatti kan du’e barataa Shuumii Lammaa Baqqalaa nama fayya buleessaa fi barnoota isaattis jabaa ta’u barattoota keessaa nu ibsanii jiru. Abbaan isaa Obbo Lammaa Baqqalaa ilmii koo erga dhalatee kaasee dhukkubsatee hin beeku jedhan. Halkan du’an boqote sanas hanga walakkeessa halkaniitti laaybraary ykn mana kitaabaa keessatti qayyabataa akka ture dubbatu - barattoonni. Nama kutaa keessaa guyyaa tokko hin hafnee fi daree isaa keessatti itti gaafatamaa barattotaa ta’uun tajaajilee ture ta’uu isaa illee dubbatanii jiran. Garuu, prezidaantiin gamtaa barattoota yunivarsii Addigraat Barattuu Fireyaat Meressa barataan du’e dhukkubsataa fi barumsa irratti erga argamee kan bubbulee ta’u kanneen isa waliin baratanii fi dormii keessa waliin jiraatan nutti himanii jiru jette. Kana malees dhukkubsateera jedhamee waan nu bilbilameef doormii dhaqnee ambulaansiin gara hospitaalaatti kan geessine ta’us lubbuun hambisuun hin danda’amne jetti. Gama kaaniin prezidaantiin yunivarsitii Addigraat Dr. Ziyaad Nagaash waa’ee du’a barataa Shuumii gaaafatamanii isa prezidaantiin kaawunsilii barattootaa jette sana irraa kan adda tahe odeeffanno haaraa hin qabu jedhan. Barataan kun eessatti akka du’e gaafatamanii kutaa ciisiicha isaa ykn doormii keessatti ta’uu dubbatan. Kana cuqaasuun guutummaa qophii kanaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Imaltoonni Waashington Irraa Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaatiin gara Finfinneetti Deebisaman Eessa Ga’an?

Ajaja hoogganaa ol’aanaa, kan uggura imalaa Prezidaantii Yunaayitid Isteets – Doonaald Traampiin labsame irraa kan ka’e, imaltoonni Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa karaatti deebisaman – lakkoobsaan xiqqoo tahuu dubbatu – hoogganaan Daandii Qilleensichaa. Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaatti, hoji geggeessaan damee Ameerikaa Kaabaa – Obbo Nigusuu Warquu, raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, ajajni uggura imalaa Yunaayitid Isteets irraa akkauma bahetti, hooggoota Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa Finfinnee jiran waliin dubbachuudhaan, rakkoo imaltoota irra gahu hanqisuudhaaf battaluma tarkaanfii fudhachuu isaanii dubbatan. “Imaltoonni otuu bakka jiran irraa hin ka’iin akka imala hin jalqabne taasisnee jirra” – ka jedhan – Obbo Nugusuu Wa rquu, yeroo uggurri labsametti kanneen imala jalqabanii turan immoo gara bakka irraa dhufaniitti deebisuu isaanii dubbatu Imaltooni karaatti deebisamuun kun, hojii Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa fi galii isaa irratti dhiibbaa qabaate yoo tahe gaafatanii ennaa deebisan, “walumaa-galatti, imaltuu tokko yokaan lama irra ennaa uggurri imalaa kaayamu dhiibaa mataa isaa qabaata. Garuu, biyyoota uggurri imalaa irra kaayame toorba keessaa, gara shanii faa keessaa imaltoota hin qabnu, dhiibbaan isaa hagana guddaa miti. Iaan iyyuu taanaan, ennaa uggurri sun kaasamu deebi’anii imaluu danda’an” – jedhan – Obbo Nigusuu Warquu. Dhaabbatoonni imala qilleensaa hedduun, namoonni imalli isaanii jalaa uggurame akka tikeetni isaanii jalaa hin gubanne godhanii jiran. Namoonni sun, yeroo fedhetti, yeroo ehama argatan akka ittiin imaluu danda’an taasisan. Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaas akkanuma gochuu isaa – Obbo Nigusuun ibsanii jiran. Kana cuqaasuun gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


Leenjii Haarmsamaa Kanneen Fudhatan Kummi 11 Ol Gad Dhiisaman: Sabaa Himaa Mootummaa Itiyoopiyaa

Kaleessa gad dhiisamuu isaanii fi maatiiwwan isaaniitti makamuu kan gabaasame marsaa lammataa fi bakka adda addaatti leenjii haarmsamaa kanneen fudhatani. Akkuma Kanaan naannoo Oromiyaa godina Shawaa Bahaa koollenjii leenjisaa Sanqallee keessatti leenjii haaromsamaa kanneen fudhatan leenjifamtoonni kuma 3800 gara naannoo irraa dhufanitti deebi’uu isaanii sabaa himaan mootummaa gabaaseera. Leenjii kana irratti kanneen hirmaatan godinaalee naannoo Oromiyaa jechuunis Baalee, Shawaa bahaa fi Arsii irraa jeeqamaa fi hookkara kaasuun shakkamanii kanneen qabaman ta’uun ibsameera. Haaluma wal fakkaatuun naannoo uummattoota kibbaa waaltaa leenjii Yirgaalem keessatti leenjisa kanneen fudhatan leenjifamtoonni 1383 gad dhiisamuu isaanii sabaa himaan mootummaa gabaasee jira. Waaltaa kana keessatti kanneen leenjii fudhatan naannoo sana aanaa Koonsoo fi godina Geedoo keessatti jeeqama uumame irratti hirmaatan jedhamuun kanneen shakkaman ta’uun gabaasameera. Lakkoobsi irra jireessi garuu waaltaa leenjii Xolaay keessatti leenjifamanii kanneen gad dhiisamani. Shakkamtoota 5605 kanneen ta’an waaltaa kana keessatti leenjii fudhachuu isaaniitu ibsame. Sirna kana irratti kan argaman itti gaafatamaa waajjira koree giddu galeessa OPDO obbo Bekir Shaallee gaaffii leenjifamtoonni kun kaasan sirrii ta’uu tuqaniiru. Mala isaan ittiin gaaffii kaasan garuu faallaa heeraa waan ta’eef jecha leenjii kana akka hordofan taasisamuu dubbatan. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Aanalee gammoojii Gujiitti bonii jabaatee horiin gaggabee lafa dhadhahaa,ji’a dhufu bokkaan bu'uu baannan ‘tissaan ulee qofaan alaa gala’

No media source currently available Godinii Gujii Bahaa godina aanaalee horsiisee bulaan hedduun keessa qubatu keessaa tokko.Bonii hammaachaa dhufee horiin naannoo tanaa dhiyoo tana keessaa hin gagaggabaa adoo yaahuu lafa dhadhahaa jedha warrii hori ka achii dubbifne. Aabbaa Duuba Waariyoo nama hujiif naannoo tana keesaa yo heddu dedeemu, "waan durii hin jirree horiin adoo huqqatee kahuullee hin dadhabin adoo yaahuu gaggabee baphi jedhee lafa dhadhahaa,”jedha. Keessattuu akka jecha aabba Duubaatti “loon gabayaa aanaa Gooro Doolaa oolan hedduu gaggabani lafa dhahn argee..gaggabanii karaatti jijjigan.” Rakkoon guddoon akka jecha aabba Duubaatti hiddii marraa lafa keessaa dhumatee horiin waan nyaatu dhabe.“Horiin olloota gara Sirbaa, Luqqoo, Balaambal fi Bokkoolaa rakkoon waluma fakkaati.” Naannoo tanatti bokkaan gannaa diqqaatee bokkaan hagayyaa ammoo oole. Akka jecha aadda Duubaatti fulaan horiin humna dhabee itti gaggabu “Ardaa-Sooblee,Hoccuu ardaa Bulee Qalqalchaa, Funnaan Girii ,Diida Qallaa,Golba,Algeefi fulaa hedudu.” Mootummaan ummata amarro qoodullee waan wal gahaatii miti jedha.Yoo bokkaan yoo bokkaan jia tokkotti hin roobin “tissaan ulee fudhatee gala.” Horiin alatti dhumatee tissaan waan galchu dhabee ufumaa ulee fudhatee galaa jedha. Dhaabii mootummaan hin NGO ammoo akka warra horiin irraa huqqate irraa bituutti jiran jedhan. Horiin yoo nyaati nafa keessaa dhumate humn ahdabee gaggaba. Aanaalee Gujii ka akka Dudda-Daawwaatii fi Galaana Abbayyaa faallee rakkoon wal irra goomtullee bonii jabaatee namaa fi horiilleen waliin miidhuutti jiraa jedha warrii achii dubbifne. Mootummaan Federaalaa fi ka mootummaa naannoo Oromiyaa rakkoo bona biyyatti dhufee nama beellsitee irratti nama gargaaruutti jira jedha. OCHA,dhaabii gargaarsa namaa Tokkummaa Mootummootaa Itoophiyaa keessaa nama miliyoona 5.6 gargaarsa barbaadaa jedhee torbaan dabre gabaasa baase.


Korri Hoogganoota Afrikaa Waa’ee ICC Keessaa Ba’uu Irratti Murtii Dabarsuun Xumurame

Xumura irratti, murtiilee guguddoo walga’iin hoogganoota Gamtaa Afrikaa dabarse keessaa tokko gammachuu guddaan otuu hn taane, calleensaan sirna cufataadhaan ka raaw’atame. Gariin isaanii yakka waraanaatiin mana-murtii sadarkaa Addunyaatiin – hoogganoonni Gamtaa Afrikaa kurnaan lakkaawaman, guyyaa xumuraa irratti, tarsiimoo mana-murtii sadarkaa Addunyaa keessaa ba’uu sana murteessuuf calleensaan itti deeman. Hoogganoonni Afrikaa, yeroo dheeraadhaaf, manni-murtii sadarkaa Addunyaa kun loogiidhaan, hoogganoota Afrikaatti fuuleffate – jechuun balaaleffataa turan. Namoota haga ammaatti, mana-murtii sana duratti yakka ilaalaman soddomii-sagal keessaa, soddomii-saglanuu lammiwwan Afrikaa akka ta’anittti dubbatan. Ejjennoon Gamtaa Afrikaa keessatti dudhatame kun garuu, biyyoota Afrikaa hundeeffama mana-murtii sanaa mallatteessanii jiran irratti dirqama akka hin taane tu dubbatama. Biyyoonni Afrikaa 34 miseensota ICC ta’an yoo manicha murtii sana keessaa ba’uuf murteeffatan garuu, Gamtaan Afrikaa ka deggeru ta’uu tu dubbatama. Dhaabbbata Qorannaa Naga-eegumsaa Finfinnee keessa maadheffate, kan “Instituter of Security Studies” jedhamu keessaatti qorataa ka tya’an – Nadubu-isii Kiristiyaan Anii, murtii dabarsame sana ennaa ibsan, “Tarsiimoon keessaa ba’insaa kun, ejjennoo siyaasaa hoogganoonni Afrikaa mormii mana-murtii sadarkaa Addunyaa irratti qaban ittiin ibsatan tahee tajaajila. Ejjennoon ICC keessaa ba’uu kun, akka biyyoonni Afrikaa – otuu Gmtaa Afrikaa waliin walitti-bu’insa hin qabaatiin, walabummaadhaan, fedha ofiitiin manicha murtii sana keessaa of baasan jajjabeessa” jedhan. Ejjennoon kun murtii cimaa ta’uu dhaa baate iyyuu, wanna akka salphaatti ilaalamu akka hin ta’iin hubachiisan. Kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mufannaan Keessan Hamma Isin Irraa Caamuutti” Jechuun Manni Murtii Bellama Dheeresse: Abukaatoo

Manni hidhaa Qilinxoo gubachuu isaan wal qabatee ammaan dura namoonni 38 himatamuun ni yaadatama.Wiixata darbe Amajjii 30 bara 2017 namootai biroo 121 irratti himannaa wal fakkaataan dhiyaachuu abukaattoota keessaa tokko ka ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru. Kanneen haaraa himannaan irratti dhiyaate kun dhaddacha duratti maqaan isaanii eega waamamee booda mootummaan akka abukaatoo dhaabuuf barbaadu yoo ta’e gaafatamanii irra jireessi isaanii “hin barbaannu waaqayyo abukaatoo keenya” deebii jedhu kennan.Mootummaan beekaa isintu gubee jechuun waan nu himateef waan fedhe nu irratti haa murteessu kan jedhan qabu. Sana booda manni murtii baatii Guraandhala dhufuutti bellama akkuma kenneen hidhamtoonni dararaa guddaatu nu irratti rawwatama, mana dukkanaa keessatti hidhamnaa, gola tokko keessatti hunda keenya kaa’uu waan ta’eef iddoon dhiphachuu irraa kan ka’e akka itti ciifnu hin qabnuu jechuun manni murtii mana hidhaa Qilinxootti ajaja akka kennu gaafachuun wacan. Manni murtii garu dhimma keessan abukaatoon barreeffamaan haa dhiyeessu jechuun waan cufeef jeeqamsii uumamuu kan dubbatan Obbo Wandimmuun booda irra mannu murtii inumaa iyyu mufannan keessan hanga isin irraa caamuutti jedhee Baatii tokko itti dabalee bellama duraan Guraandhalatti kenne baatii Bitooteessaatti dheeresse jedhan. Manni murtii dhimma hidhamatootaa obsaan ilaalee iyyata isaanii dhaggeeffachuun murtii kennuu manna bellama kana akkanatti dheeressuun ija seeraan yeroo ilaalamuu sirri miti jedhu abukaatoo Wandimmuu Ibsaa. Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Adigiraat Yunivarsitii Keessatti Torban Dabre Du’uu Barataa Tokkoo tii booda, Barattoonni Mormii Kaasanii Qabeenyaa Irra Miidhaa Geessisan

Torban dabre, Yunivarsitii Adigiraat keessatti baataan tokko du’uu dhaa booda, barattoonni dhiheessiin bishanii hanqachuu isaa mormuudhaan, fincilanii qabeenyaa Yunivarsitichaa irra miidhaa guddaa geessisuu isaanii barattoonni, barsiisonnii fi hojjetoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Barattoonni Adigiraat Yunivarsitii tokko tokko gaaffiileen kaasan – jedha – gabaasaan keenya – Girmaay Gabruu, irra-guddaa hanqina bishaanii mooraa sana keessatti uumame waliin kan hidhaqa qabu ta’uu, barattoonni, barsiisonnii fi hojjetoonni dubbatanii jiran. Torban dabre keessa, fincila barattoonni kaasaniin, qabeenyaa Yunivarsitichaa irra miidhaan ga’uun isaas ibsamee jira. Kanneen akka maqaan isaanii ifatti hin himamne gaafatan – hojjetoonni Yunivarsitichaa akka jedhanitti, rakkoon hanqina bishaanii waggaoota shananii fi jahan dabran irraa kaasee mooraa sana keessatti hammaataa dhufe. Dhimmi isaa gamaaggamame iyyuu, namoonni gamaaggamaman irratti tarkaanfiin fudhatame hin jiru – jedhan – hojjetoonni Yunivarsitichaa. Barataan Baayoo-keemikaal tokko du’uu isaa kan ibsan – barattoonnii fi hojjetoonni Yunivarsiti Adigiraat, du’i isaa mormii barattootaa waliin akka hidhata hin qabne dubbatan – jedha – gabaasaan keenya – Girmaay Gabruu. Waa’ee mormii barattootaa, aangawoota moormichaa haasofiisuuf deddeebisee carraaqe iyyuu akka itti hin milkaa’iin dubbata. Itti-gaafatamaa Sab-quunnamtii Yunivarsitichaa – Obbo Yohaannis jedhaman, beellama kennaniifii, garuu beelllamichatti argamuu dhabuu dubbata. Prezidaantii Gamtaa Barattootaa - barattuu Fireyaat Meressaa, haasofsiisee, ennaa deebistu, “dhugumatti, barataan du’e ni jira. Garuu, barataan du’e sun rakkoo ka’e sana wajjiin kan wal-qabate miti. Barataan sun dhukkubsachuun isaa nuuf bilbilamee, gara doormii deemnee Ambulaansiidhaan gara hospitaalaa geessine. Sana duras akka dhukkubsataa ture, akka rakkoo baay’ee qabuu fi kutaa galateellee akka hin baranne, ijoolleen kutaa isaa fi doormii isaa nutti himanii jiran. Hatattamaan qabannee gara hospitaalaa deemnee turre. Garuu, lubbuun isaa ooluu hin dandeenye.” Jette. Achii booda, miseensa Gamtaa barattootaa tokko wajjiin, reeffa isaa gara warra isaatti geggeessuu isaanii, gabaasaa keenyatti himte – prezidaantiin Gamtaa barattootaa Yunivarsitii Adigiraat – Freyaati Meresaa. Waa’ee mormii barattootaa ilaalchisee ennaa dubbatu immoo, “barattoonni sun xiqqoo baay’ina qabu turan. Rakkoo bishaanii irraa kan ka’e gaaffii kaasanii turan. Gaaffiin sun gara wanna hin barbaadamneetti deeme. Garuu, bulchiinsi Yunivarsitichaa fi qaamni bakka sana jiru itti bobba’e, akka dhimmi isaa tasgabbaa’uu taasisamee jira.” Jette. Akka ka’insa mormii sanaatti, miidhaan guddaan qabeenyaa mooraa sanaa irra akka ga’uuf ture ka dubbatte – Prezidaantiin Gamtaa barattootaa, amma garuu to’achuun waan danda’ameef, daawwitii balbaloota Kaafteriyaa tu caccaccabe. Kan mana kitaabaas haga tokko caccabee jira – jetti. Garuu, barataan hidhame jiraachuu waanan beeku hin qabu. Silaa barataan hidhame ta’ee yeroodhuma sana beekama ture – jetti. Kana cuqaasuun gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Gamtaan Afriikaa Rakkoo Liibiyaa Furuuf Hojjetaa Jira: Komishina Nagaa fi Nageenya Gamtichaa

Komiishinerri komiishina nagaa fi nageenya gamtaa Afriikaa Ambaasaaddor Ismaael Chiruguwii waajjira haadhoo gamtichaatti tuuta oduuf ibsa kennaniin haalli Liibiyaa kan yeroo ammaa mara keenyaaf yaaddoo guddaa dha jedhan. Kan yaaddessaa ta’es adeemsi siyaasaa fi kan araaraa dhaabachuu isaa qofaa miti jedhan. kan haala jiru daran hammeessu ka biroon illee jira jedhu komishiner Chiruguwii. Mootummaan Liibiyaa kan yeroo ammaa tajaajila bu’uuraa uummataaf oolu kennuu hin dandeenye. Amma ennaa nuti dubbataa jirru kanatti illee Liibiyaa keessa rakkoo humna elektrikiitu jira. Tajaajilli fayyaaf kanneen biroon hin jiran. Kun haala jiru kan hammeessuuf yaada furmaataa dhiyaatu illee kan dadhabsiisu jedhan. Komiishinerichi akka dubbatanitti gamtaan Afriikaa rakkoo Liibiyaa furuuf hojii adda addaa hojjetaa jira. Hoogganoonni Ardittii koree ol aanaa dhimma Libiyaa hundeessaniiru. Koreen sunis murtii hanga tokko dabarsee jira. Dursees mootummaa Liibiyaaf mana maree bakka bu’ootaa dabalatee qaamni dhimmi ilaallatu martinuu rakkoo jiru furuuf akka wal ta’an waamicha dabarsinee jirra jechuu dhaan Ambaasaadder Chiru Guwii beeksisaniiru. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffdhaa No media source currently available


Morokoon Miseensummaa Gamtaa Afriikaatti Deebite

Gumiin hoogganoota biyyoota Afriikaa 28ffaan Kaleessa waaree booda waajjira haadhoo gamtaa Afriikaa ka Finfinnee jiru keessatti banamee jira. Wal ga’iin sun ennaa banamu kanneen haasaa dhageessisan keessaa komiishina gamtichaa waggoota 4 fi walakkaaf geggeessaa kan turan Dr. Dilaamini Zuuma tokko turan. Kan aangoo gad dhiisaa jiran Zuumaan haasaa baga nagaan dhuftanii isaan dhageessisan waluma gala bakka lamatti waan hirame fakkaata. Tokko rakkoo ardittii mudate yoo ta’u kaan immoo ba’ii gaarii argame ture. Zuman akka jedhanitti barri 2017 Afriikaa qofaa utuu hin taane bubbee addunyaa mara raase kan keessatti ka’e. Keessumaa prezidaantichi haaraan Ameerikaa Donaald Tiraaump torban darbe ajaja uggura baqattootaa isaan kennan ilaalchisee zuman akka jedhanitti sadarkaa addunyaatti yeroo bubbee hamaan itti ka’e keessa seenuun keenya ifaa dha. Fakkeenyaaf gurgurtaa garbootaa Atlaantikii gamatti geggeessamaa tureen ardii keenya keessaa biyyi lammiiwwan keenya hedduun itti guuraman irraa har’a biyyoota keenya adda addaa irraa kanneen baqatan lammiiwwan Afriikaa deebisuuf murteessitee jirti. Kana maal gochuu qabna. Kun wal gargaarsaa fi tokkummaa keenya akkaan qormaata keessa kan galchu keessaa tokko jedhan. Morocco bara 1984 keessa gamtaan Afriikaa Sahara gama dhiyaa kan Moroccon qabiyyee koo ti jechuun falmaa turte walabummaa isheef beekkannaa kennuun miseensa gamtichaa godhee booda Morocoon miseensommaa keessaa baate. Biyyoota miseensa gamtichaa ta’an 54 keessaa 39 sochii deebi’uu biyyattii simatanii jiran. Falmiin jiru garuu hin furamiin jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Qarooma Teknooloojii Ammayyaan Barataan Beekame Maal Jedha?

Barataa Saamuu’eel Margaa Nagaraa jedhama. Umriin isaa kudha saddeet. Magaalaa Finfinnee keessa ka jiru mana barumsaa dhunfaa Afaan Ingliffaa fi Afaan Faransaayiin barsiisu “Pristijiyas Akkaadaamii “jedhamu keessatti barataa kutaa kudha lamaa ti. Barnoota isaa isa rammaddiin qabxii olaanaa fiduun badhaasoota adda addaa argataa jira. No media source currently available  Gama kaaniin immoo Roobootii fi hojii Teknooloojii ammayyaa adda addaa hojjachuun biyya keessaa fi biyya alaatti dorgomuun milkaa’ee jira. Yunaaytid Isteetes keessatti dorgommii Naasaan Qopheesse irratti dorgomuuf qophiitti jira. Hojii isaa kanaaf waan barbaachisu dhiyeessuun kan isa gargaaran maatii isaa ta’uu kan dubbatu Saamuu’eel Fifinnee irratti projeektii dhimma kana irratti hojjatu banuuf yaada isaa barreessee qopheeffachuu isaa ibsee jira. Garuu Isponsaraa fi gargaarsi akka isa barbaachisu dubbata. Gabaasa guutuu kana cuqaaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Daraartuu Tulluu bara ufiitti fiigichaan warqii hedduu tuulatte kaayoon qabaatanii jabaatanii hojjannaan hinuma taati jetti

No media source currently available Olompikii Ispeen,Barseloonaa irratti addunyaa afaan qabsiiftee eennuu fi ta eennu akka taate hubachiifte. Eegii bara 1992 jalqabee haga bara 2011 kophee dorgommii yaafatte qofa mitii hardhallee waan hedduun faarsan. Haati Qananii,intaltii obboo Tulluu Gammachuu,maatii ilmaan Obboo Dibaabaa Qananii,Daraartuu Tulluu haadha ilmaan jahaati.Lama isiitti dhaltee afur hin guddifatte. Ganna 15 dorgommii fiigichaa addunyaa sadarakaa gara garaatti dorgomaa baate.Dhibii jilbaa isiin bara 2009 New York irratti dorgomte itti hammaate keessa jabaatee bara 2011 Yakohoma,Jappaan duuabtti dorgommii fiigicha aufi dhiifte. Gaafa diqqootuu yoo barumsa dhaxxee galtullee hinuma utaalti. Farda yaabbachuu jaalatti.Yo gulfsiisuu feetu ammoo diida lafa dhaloota isii, fardaan keessa garmaamaa baate Boqojjii,biyya atileetoota teenna nuu horte geeffatti. “Diqqeennanauu fiigichaa fi farda garmaasuu nan jaaladha.Ani warra kootiifis yoon ergamu fiigaa,mana barnootas deemu nan fiigaa kanumaan jalqabe.Namni naa fakkeena tahee calqabe hin jiru gaa waaqayyotuma biddeena keeti jedhee na calqabse fakkaata,” jetti yoo waan fiigicha ufii dubbattu. Daraartuu fi horteen isii fiigicha waan dhangihaniin fakkaatan.Atileeti Daraartuun diqqeennaan dorgommiitti seente.Metiri metirii 10,000 qofa irratti marroo sadii Olompikii moote. Barseloonaa bara 1992.Sidnii bara 2000, Edmenton 2001 fi eegii sunillee medaaliyaa hedduu moote warqii tuulatte. Dubartii Afrikaa Olompikii moote ta qaraati, Daraartuu.Dubartii fiigicha karaa dheeraa Olompikii warqii lama moote ta qaraati. Rekordii Olompikii haaraa lama qabdi,Daraartuun. Amma Finfinneetit hujii investiemntii hojjatti.Bara dorgommii isii hamtuu fi toltuullee taatu waan hedduu qaabatti.Bara 2004 dorgommii Afrikaa Kibbaa irratti Nelson Mandellaa isii dubbisuu f fulaa badhaasa itti kennan dhufe dhabe.Daraartuun gaafas miilii dhukkubee wallaanachuu hospitaala dhaxxee. Eegii suniiyyuu wal hin agarre.Sun waan guddoo gara na nyaataa keessaa tokko jetti. Bara adoo fiigduu qopheen irraa buute.Bara tokko dorgommii biyya alaa deemtee saatii 24 diida xuyyuuraa keessa turte. Daraartuu atileetota Oromoo Itoophiyaa addunyaa iratti badhaasanii atileetota hedduu fakkeenna taahn keessaa tokko.Daraartuu namii maqaa hedduun yaamee faarsa. Namii maqaa jaalalaa hedduun si yaamaa ati eennu ufiin jettaa jennaan. Maquma warrii kiyyaa naa baasee fi warrii na jaalate naa baasa hinnuma fudhaa jetti. Yoo ammoo ati dorgommii seentu, ka yoo ati rekordi cabsitu,ykn ammoo yo ati mootee galtu adoo fiigduu iyyannaa fi gammachuu namaa dhageettaan jennaan "saatii sunitti gurraa namaan dhagahu hin qabu moohuu malee womaa natti hin mullatan." Haatii Qananii nama ganna 45 haga gaafa gannii isii mana soddomaa keessa jiru cufa hinuma dorgomte.Amma dorgommii dhiisullee egerii maanguddoo waliin dorgomuuf kophee naqadhaa jetti. Atileetota kahima ammoo maaniin gorsitaa jennaan, "yo atileetii jabduu taate nama gufachiisuu, karaa namatti cufuu fi waan hedduutti jiraa malaan fiiguu qabda.Karoora, kaayoo,obsa, fi wal gargaarsa qabaachuu qabda,” jetti. Tana caalaa ammoo “kutannoo qabaattee jennaan eessaa hin geetta,”jetti gootii Barseloonaa,intaltii obboo Tulluu Gammachuu, atileetii Daraartuu Tulluu.


Rakkoon Utuu Hin Uumamin Ittisuun Barbaachisaa Dha: Muummicha Barreessaa Tokkummaa Mootummootaa

Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antoniyoo Guteres Jarmiyicha sadarkaa addunyaa hoogganuu erga jalqabanii as gumii gamtaa Afriikaaf haasaa ennaa dhageessisan kun isa jalqabaa ti. Haasaan isaaniis hariiroo Afriikaa waliin jiruuf wal ta’iinsa ardittii waliin jiru irratti kan fuuleffate. Afriikaa waliin wal ta’insaan hojjechuu kan barbaadan keessaa tokko rakkoolee fi walitti bu’iinsa ittisuu irratti hojjechuu ta’uu ibsaniiru. Walitti bu’iinsii fi rakkoon durumaan akka hin uumamne ittisuun barbaachisaa dha yaadachiisaniiru. Addunyaan keenya rakkoon erga uumamee booda furuuf yaaluu irra durumaan akka hin uumamne gara ittisuutti ce’uu qabdi. Addunyaan yeroo hedduu deebii kan kenne boodatti hafee ti. Kana attamiin furuu akka dandeenyu isin waliin ta’ee hojjechuun barbaada. Naannoo addunyaa kan jiran rakkoolee irra hedduun biyya keessatti uumamu. Kan uumamanis aangoo, qabeenyaa wal saamuu, qixxummaan jiraachuu dhabuu, addaan wal qooduu irratti. Walitti bu’iinsi yeroo hedduu leellistootaan jalqabamu sana boodas hammaatu jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Oromiyaatti bonii jabaatee ijoollee hedduu barnoota keessaa oofee godina Booranaatti hori hedduu fixe

No media source currently available Bokkaan Ganna dabree hin diqqaate bokkaan Hagayyaa ka baranaa hin oole.Rakkoon bokkaa diqqeessite ta akkanaa tun Oromiyaa, Amaara, Somaalee,naannoo ummata Kibbaatii fi Affaar keessatti rakkoo guddoon dhufte. Akka gabaasii Tokkummaan Mootummootaa namaan gargaaru,OCHA-n jedhutti barana nama miliyoona 5 fi kuma 600 gargaarsa eegata. Tana malee gargaarsa $miliyoona 948-tti barbaachisa. Dhaabbilee mootummaa hin tahinii fi mootummaalleen gargaarsaan kennumatti jira.Cidii fi furushkaa haguma taheefuu namaa kekkennuutti jiran. Rakkoon tun godina Booranaatii fi Gujiitti harka 36,naannoo Somaalee harka 29,naannoo Amaaraatii harka 11,naannoo Kibbaatii harka 8,Affaarii harka 7 baballatte. Akka gabaasa gara garaa argannetti rakkoo tattanaan barana bara 2009 godina Gujiitii fi godina Booranaatti mana barumsa 141 cufame, ijoollee 47,000 barumsa jidduutti kute. Naannoo Somaaleetti rakkoo midhaanii fi bisaaniitiin manneen barnootaa 442 cufame ijoollee kuma 183 barumsa jidduutti dhaabe. Horsiisee bulaan rakkoo baranaa ta bara 1977 bara horiin akkanumatti harachee dhumateen wal fakkeesse. Godinii Booranaa godina rakkinnii kun guddoo itti hammaatee horiin hedduun du’uutti jiru.Bokkaan Gannaa ka barana eegatani sunuu yoo tole roobuuf gara ji’a lamaatti hafe.Suniin duratti ammoo horii kuma hedduu dhumachuu dandahaa jedhanii sodaatan. Jaarsii biyya aanaa godina Booranaa magaalaa Dubuluqii keessaa dubbifne, aabba/Dr.Borbor Bulee akkana jedha. “Aanaalee sagallan Booranaa horiin keessaa hin dhumatin hin jiru.Ollaa kiyya keessaa horii torbatti dhumate.Loon kiyyallee sadii kaasa.Fulaan horii akka malee dhumateef aanaa Areerootii fi Taltalleeti.Dubuluqii ani jiruufiiyyuu yabbii,haawwicha,dulloota itti daran gara 1000 hin gaha dhumate. Guyyaa 10n duubatti horii hedduutti dhumata jennee sodaanna.Gara Eel Wayyee, Waacillee,Magaadoo,Miyoo,Guchii Goofaa Suruphaa fi hedduu” Koomishinineerii koree yero balaa mootummaa federlaaa,Mitikkuu kaasaa rakkoon tun rakkoo guddoo falumatti jirraa jedha. “Duri yoo bonii dhufu bokkaan walti aanee rooba,Naannoon hind andmataman,Horiillen humna horata.Amma ammoo boni wlauma dhufa horiin tanaaf miidhame.Amma wantii guddoon hojjatamuu male horii gabayaa barbaaduu. Kana karaa lamaan hojjatan tokko hori laafe bitanii qalanii foonjii jajii tolchanii ummataa akka gargaarsaatti qooduu.Horii faaydaa qabuun irraa bituu. Horii foon qabuu ammoo horii faaydaa qabuun irraa bituu.Tana ammoo mootummaa federalaa mootummaa naannoo waliin hojjachuutti jiraa jabeessanii itti fufuu wayya.” Gama barumsaatiin akka jecha obbo Mitikkuutti:"Gama barumsaatiin dhugumaa ijoollee hedduutti rakkoolee midhaanii fi bisaaniitiin barumsa dhaaban.Mootummaan federalaaa mootummaa naannoolee dabalee qarshii miliyoona 198 ramadee baratoota galmeessuutit jrianii.Brumsa isaan dhaban ammoo irra deebihanii barsiisuu.Tahuu baannaan ammo saati manii barumsaa silaa itti cufamu dheeressanii barssiisanii akka isaan barumsa bara itti aanuu 2010 dhaqqabatan tolchuu.” Rakkoo bonii kun Oromiyaa godina akka akkaatti fide torbaan dhufu itti deebina.Bonii baranaa kun waan akka akkaatiin dhufe.Kana keessaa guddaan akka Dhaabii OCHA jedhutti jijjiirama qilleensaa, El Ni·ño baanan kaan.


Mannii Murtii Har’as Bellama Biraa Kenne

Barresitoota marsaa inteerneti ykn bloogaroonni 5 kanneen waggaa lama dura himannaan shoroorkeessummaa irratti dhiyaatee ture keessaa 4 manni murtii walaba baasu iyyu abbaan alangaa ol-iyyannaa irratti dhiyeesseen har’as mana murtiitti dhiyaatanii jiran. Jalqaba himannaan kan irratti dhiyaatee Soliyaanaa shimallis, Befeeqaaduu Haayiluu, Naatnaa’eel Fallaqa, Axnaafuu Birhaane fi Abeel waaballaa turan. Ol-iyyannoo dhiyaate booda abbaan alangaa kan Federaalaa fi himatamtoota giddutti falmiin eega jalqabamee as bellamnii inni har’a 50ffaa ta’u isaati.Murtii kennamuu dhaggeefachuuf bellamnii yeroo jijjiramu immoo kun 6ffaa dha. Yeroo darbee sababaan kenname galmeen hunduu wal qixxaatee hin dhiyaanne kan jedhu yoo ta’u har’a garu ragaa wal qixxaatee kan galee ta’uus ilaaluuf yeroo barbaanna jechuun bellama ka biraa kenne. Gabaasa guutuu Caqasaa No media source currently available


KFO: Marii Araaraa Nageenya Fidu Mormitoota Waliin Jalqabuuf Mootummaan Dursee Gaffiilee Nuuf Deebisuu Qabu tu Jira

Paartiin Mootummaa Itiyoophiyaa, dhiheenya kana, paartiilee mormituu 21 ta’an Galmaa Paarlaamaa biyyattiitti waamuudhaan, karaa nagaa rakkoo biyyattii keessaa furuuf qopohaa’uu isaa dubbatee jira. Haala kana miijessuuf akka hoogganoota mormitootaa akka walitti-waaman ka dubbatan – hoogganoonni paartii mootummaa, haaala mariin itti fufinsa qabu mormitoota waliin geggeessamu miijessuuf, moodaaliitii yokaan sirna mariin sun itti geggeessamu, eenyu akka marii sana hoogganuu fi taajjabdoota irratti argaman waliin murteessuun barbaachisaa ta’uu isaa hubachiise. Kana murteessuufis, paartiileen mormitootaa akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti haga Amajjii 25tti yaada isaanii akka barreeffamaan dhiheessan beellama kenneefii jira. Gamtaan Paartiilee mormitootaa, yaada kana dhiheessuuf jecha, hoogganoota paartiilee miseensota waliin gidduu-kana mari’ataa jira. Kanneen marii kanatti hirmaatan keessaa tokko ka ta’an – itti-aanaa dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Mulaatuu Gammachuu, paartii mootummaa waliin marii araaraa gara nagaa waarinsa qabuutti geggeessu jalqabuuf dursee dhimmoota paartichi mooutmmaa mijeessuu qabu tu jira, jedhu. Kana cuqaasuun guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Dr. Mararaa Guddinaa Mirga Wabiin Gad Dhiifamuu Hin Arganne

Dura taa’aan Kongresii Federaalawaa oromoo Dr. Mararaa Guddninaa har’a mana murtii Federaalaa dhaddacha Araadaatti dhiyaatanii jiran. Dhimma Dr. Mararaa Guddinaa akka qoratuuf poolisiin yeroo sadaffaaf har’as qorannaa itti dabalaa akka geggeessuuf goyyoonni 28 kennameefii jira. Abukaatoleen isaanii mirgi wabii akka eegamuuf gaaffii isaan dhiyeessan manni murtii fudhatama dhabsiisee jira. Abukaatoo Dr. Mararaa keessaa tokko kan ta’an obbo Wandimmuu Ibsaa ibsanii jiru. Poolisiin Dr. Mararaa irratti qorannaa geggeessu mana murtiif akka himetti herrega isaanii baankii keessa maallaqa hedduu dhaaba shorokeessotaa irraa ergame akkasumas galmeelee hedduu dhaabolii akkasii biraa ergametu jira. Afaan Oromoon waan jiruuf gara Afaan Amaaraatti hamman hiikutti akkasumas ragaa ka biroo hangan yeroo itti dabalaan barbaada jechuun mana murtii gaafate. Manni murtichaas himannaa kana dhaggeeffachuuf akka lakkoobsa Itiyoopiyaa Guraandhala 16 bara 2009tti beellama ka biroo kennee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Daayrektera Ol Aanaa WHO Ta’uuf Dorgommiin Geggeessamu Xumuramaa Jira

Aangoo ol aanaa jarmayaa fayyaa addunyaaf kanneen dorgoman duula waggaa tokkoo aangoo kana qabachuuf geggeessan xumuraa jiran. Directorri ol aanaa-n WHO inni itti aanu gumii jarmayaa fayyaa addunyaa baatii Ebla keessa geggeessamu irratti murtaa’uuf jira. Dorgommii aangoo qabachuuf walitti aansuun tuuta oduuf ibsa kennuun geggeessamaa tureen, kaadhimamtoonni sadan dandeettii fi jarmaya fayyaa adduduyaa fooyyessuu fi waaltaa mikaa’ina qabu gochuuf yaada qaban ibsaniiru. Ministeerri eegumsa fayyaa fi ministeerri dhimma alaa Ityoopiyaa duraanii Tedros Adahanom kaadhimamaa lammii Afriikaa jalqabaa WHO hoogganuuf dorgomani. Dr. Adahaanoom gaazexeessotaaf ija jabinaan akka ibsanitti, hojii kanaaf kaadhimamaa gaarii ta’uu isaanii akkasumas muuxannoo biyyoolessaa fi ka sadarkaa addunyaa. Gabaasa guutuu dhaggeeffahdaa No media source currently available


Dr Mararaa Guddinaa Kamiisa Borii Mana Murtii Duratti Dhiyaatu. Garu har’a Abukaatoo Waliin Dubbachuu Hin Dandeenye

Abukaattoota Dr Mararaa keessaa tokko kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa har’a mana hidhaa maakelaawwii dhaqanii Dr Mararaa Waliin gamaa gamatti wala arganii nagaa eega wal gaafatanii booda qorannaaf barbaadama jedhamee wal bira ga’anii dubbachuun akka hin danda’amiin ibsan.Dr. Mararaan bor waaree booda mana murtii duratti ituu hin dhiyaatiin dura waan ta’u qabu irratti mari’achuuf har’a akk deemanii turan dubbatu Obbo Wandimmuun.Maraafuu carraan biraa hin jiru boruuma dhaddachatti argina jedhan. Gama kaaniin Wiixata darbe galmee obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti kanneen himataman irratti namoota ragaa ba’uuf dhiyaatu jedhaman 5 keessaa 3 qofaan dhiyaatanii kanneen hafan lamaan dhaggeffachuuf manni murtii bellama biraa kenne jira.Raga baatonni lama ituu hin dhiyaatin hafuu isaaniif sababaan kenname teessoo ammaan dura jiraataa turan irra iddoo biraatti deeman kan jedhu ture. Obba Baqqalaa Garbaa mana murtiif akka iyyatanti akka dhunfaatti dhunfaatti ituu namnii tokko ragaa nu irratti hin ba’iin waggaa tokkof hidhamnee ammas lafa irra bubbutamuun sirri miti jechuun falman. Namoonni gubachuu mana hidhaa Qaallittiin himataman deemsii yakka ilaalachaa irratti gaggeeffamu cufataan akka ta’uuf abbaan alangaa gaafachuun ni yaadatama. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ka Torban Dabre Du’aan Boqote Wallisaan Angafni Hayiluu Disaasaa Maaliin Yaadatama?

Wallistoota sirba Afaan Oromoo angafoota keessaa tokko ka tahe – Artist Hayiluu Disaasaa, umurii isaa waggaa jaatamii-tokkootti, Amajjii 17 bara 2017 du’aan boqote. Jimaata darbe jechuun, gaafa Amajjii 20 immoo, reeffii isaa, bakka inni waggoota afurtamaa ol keessaa hojjete – Aager Fiqir Tiyaatir keessaa ba’ee, bakka namoonni bebbeekamoon itti awwaalaman bakka awwaalchaa Waldaa Qiddist Sillaaseetti awwaalamuu isaa, hoji-geggeessaan Aager Fiqir Tiyaatir, Obbo Kaasayee Gabayyoo Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. “Hayiluu ijoollummaa koo tii jalqabeen beeka. Artistii sagalee bareedaa fi dandeettii guddaa qabu. Nama guddaa dhabne” jedha – Obbo Kaasayeen. Kan baroota 1970ta keessaa jalqabdee Hayiluu beektuu fi waltajjii tokko irratti waliin sirbitee beektu – wallistuun Oromoo angafni Ilfinesh Qannoo immoo, “Hayiluun nama dandeettii qabuu fi nama garraamii dha. Garuu, sababaa hacuuccaa Oromoo irra tureef dandeettiin isaa amma silaa mul’achuu fi guddachuu male otuu hin ga’iin hafe.” Jechuun gaddaan dubbatti. Kana cuqaasuun qophii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available Namoonni hojii isaa jaalatan sabquunnamtii hawaasummaa irratti waan jedhan keessaa amma tokko


Walgahii Gamtaa Afrikaa Irraa Maaltu Eegama?

Hogganoonni biyyootii Afrikaa walgahii barana gaggeessan irratti dhimmootii hedduu irratti duddubachuuf kan jiran yoo ta’u murtii adda addaas dabarsuu qabu.Hogganaa haaraa filachuun isaan kana keessaa tokko.Dhimmi walitti bu’iinsa gosaa sudaan kibbaa keeassaa, deemsa nageenya Sudaan Kibbaatti lubbuu horuu, gargaarasa dhala namaa fi walitti bu’iinsa Somaaliyaa fi naannoo hara Chaad keessaa kanneen jedhan mata duree ka biraati. Biyyonni Afrikaa sadii mana murtii yakka qoratu kan addunyaa (ICC ) keessaa ba’uuf karoorfachuun ka biraati. Rakkoo Afrikaa keessaaf Afrikaan ofii ishee furmaata barbaachuu qabdi jedhamaa ture yeroo dheeraaf.Maraafu walgahii gaggeeffamu irratti argamuuf Diploomaatonni Afrikaa , ministeeronni haajaa alaa kan biyyoota Afrikaa akkasumas hogganoonni arditti keessaa waajiira haadhoo kan gamtaa Afrikaa lafa itti argamu Finfinnee seenuu jalqabanii jiru. No media source currently available Gabaasa Viidiyoo No media source currently available


Uummati Walakkaa Miliyoonaa Ta’u Hiriira Farra Traamp Geggeessan

Hiriirtonni wahsington Dc keessaa bakka National Mall jedhamutti kan wal ga’an ennaa ta’u hiriitumti wal fakkaatu guutuu addunyaa adda addaa keessatti illee geggeessamee jira. Kaayyoon isaas prezidaantichi haarwaan sagalee isaanii akka dhaga’an mirkaneeffachuuf jecha. Hiritonni kun irra hedduun koofiyaa bifa abaabo roosaa qabu keeyyatan kuma dhibba hedduutti laka’amu. Faaruu adda addaa dhageessisaa fi mallattoolee garaagaraa kanneen qabatan dubartoonni kutaalee US adda addaa irraa walitti dhufan kun sagalee isaanii dhageesisanii jiru. Namoota polotiikaa, taatolee fi sirbitoonni mormii prezidaanticha haaraaf qaban dhageesisaniiru. Qabsooftuu mirga namaa beekamtuu kan dhaloota amma jiru duaa a’an hiriira kana irratti akka dubbatanitti hiriirtonni kun qabsoo isaanii sadarkaa addunyaan ga’uu qabu. Kun guyyaa tokko qofa, isaan ol haa ta’u jedhan. Donald Trump kakatanii aangoo erga qabatanii sa’aatii 24 booda dubartoonni fi dhiironni kuma hedduutti laka’aman daandii irratti ba’uu dhaan prezidaantichi haaraan safuu fi mul’ata Ameerikaaf qabaniif kan qabsaa’an ta’uu akka isaan hubatan ibsanii jiru. Deggertoonni Trump xiqqoon Washington keessatti wal ga’anii deggersa prezidaanticha haaraaf qaban ibsaniiru. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Qophii Addaa, Ka Sirna Muuda Prezidaantummaa Yunaayitid Isteets

As Yunaayitid Isteets keesssatti sirna muuda prezidaantummaa tu geggeessame. Ka waggoota saddeetiif Prezidaantii Yunaayitid Isteets ta'uun tajaajilaa turan – Baaraak Obaamaa, yeroo bulchiinsa isaanii xumuratanii, kan Sadaasa dabre kana haarawa filataman – Donaald Traamp-tti sirnaan aangoo dabarsan. Sirna muuda prezidaantummaa kanaan – Donaald Traamp hirbuu seenanii haasawa dhageessisaa jiran. Ummatni kuma dhibba hedduun yaa’ee sirna kana hordofe iyyuu, kanneen imaammata Doonald Traamp balaaleffachuun mormii isaanii dhageessisan ni jiran. Sagantaa keenya daqiiqaa soddomaa keessatti, sirna kakuu prezidaantichaa, gabaasaa achi irraa nu dhaqqabe, gaaffii fi deebii waahila keenya sirna sana hordofaa ture waliin geggeessame, yaada deggertootaa, balaaleffannaa mormitootaa, xiinxala ogeessa siyaasaa, seenaa prezidaanticha haaraa fi ka biroo qindeessinee dhiheessinaa jira. Kana cuqaasuudhaan guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Harargee Bahaa aanaa Cinaakasn keessatti waraanii Liyuu Poolis ganda hedduu lolee namallee ijjeese

No media source currently available Cinaaksan aanaa godina Harargee Bahaa keessaa tokkoo ganadaa 50 caalaa qaba.Akka jiraattotii jedhanitti waraanii Liyuu Poolis Jijjigaatii dhufee ganda aka Hordaa, 1ffaa, Lammaffaa fi Sadaffaa,Kalmaalee,Baaduu Caffee fi Marar. Akka warrii achii dubbifne jedhutti waraanii kun duruu naannoo tana hinuma lolaa taatullee dhiyoo tana keessaa hedduu lolee nama shan caalaa fixe. "Milishaa gandaatti nurraa dhowwaa jira,"jedha warrii nu dubbifne Waraanii Liyuu Poolis waraana ittisa biyyaa(Mekkelaakeyaa) wal lolee nama irraa madeesse jedha warrii nu dubbisne. "Waraanaa dhaabaa fi hin dhaabnuu irratti Mekelaakeyaa fi Liyuu Poolis magaalaa Hordaa Lammaffaa keessatti wal lolanii Mekelaakeya airra anamii madaahe.”Garuu Mekelaakeyaan hin amannu..isaanumattuu Liyuu Poolis gargaaraa jiraa,” jedha warrii nu dubbifne. Jiraattooti Cinaaksen waraanii Liyuu Poolis lafaa duruu Riferendeem dhabe ammallee baballifachuuf loluutti jira. Waraanii Ittisa biyyaa akka jiraattotii aanaa Cinaaksen jedhanitti Liyuu Poolisii gargaaraa poolisiillee balleessaa itti mure. Bulchiinsii Dhimma Nagaa aanaa Cinaaksen ammoo Liyuu Poolisii fi Waraanii Ittisa Biyyaa wal hin lolle taatullee waraanii alaa dhufe ka wayaa milihsaa Somaalee qabu naannoo isaanii gadeen Cinaaksen loluu isaa dubbatan. Obboo Ahmed Yaasin itti aanaa itti gaafatamaa dhimma nageenna aanaa Cinaakseniiti. “Naanannoo keenna seenanii ummata dhawaa jiran.Nu naannoo isaanii hin seennee isaantu nutti dhfee..fedhii isaanisi hin beeknu.Wayaa milishaa Somaalee qabu.Federaalattis himnee jirraa naannoo Oromiyaatti himnee jirra. Amma lola kana irratti gurbaa tokkotti Marar keessatti du’e.Gaafii isaaniituu hin beeknu.Qawwee gugurguddoon lolan.” Akka jecha obboo Ahmeditti amma lolii ya dhaabatee jiraattotii ammalle Cinaaksen soda guddoo keessa jirti.


Imaammata Biyyoota Alaa Obaamaa Bulchiinsa Traampi Jalatti Maaltu Eeggata?

Preezdaant Obaamaan masaraa mootummaa Yunaytid Isteets, Waayit Hawusii gadhiisee bahuudha yeroo ka’e kanatti wanni deggartoonni fi qeeqxonni isaa itti walii galan tokkichi; imammata biyoota alaa laalchisee bu’aan inni buuse wal-mammakaa ta’uu dha. Addunyaa irratti jeequmis hammaachaa dhufuus" bulchiinsi Obaamaa gama hikoo faluutin laafaa ture" jedhamuun akka dadhabiinaatti dhiimmota ka'an keessaa tokko. Karaa biraatiin hogganaan Al - Qaayidaa Osaamaa Biin Laadan hoggansa Obaamaatiin ajjeeffamun waan ittin Obaamaan jejamu keessaatti tuqama. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


ADWUIn Paartiilee Mormitootaa Wajjiin Walga’ii Wal-dhibdee Furuutti Fuuleffate Geggeesse

Paartiin taayitaa mootummaa Itiyoophiyaa harkaa qabu – ADWUIn yokaan Ihaadeg, wal-dhibdee siyaasaa biyyattii danqee jiru mariin furuuf qophaa’een jira – jechuudhaan, har’a bakka-bu’oota mormitootaa hedduu waliin walga’ii jalqabaa geggeessee jira. Akka hoogganoonni paartiilee mormitootaa jedhanitti, Ihaadeg, yeroo ammaatti of haaressuu isaa fi dhimmoota biyyattii keessatti wal-dhibdee uuman irratti paartiilee mormitootaa waliin mari’achuuf qophaa’uu isaa dubbate. Hoogganoonni paartiilee mormitootaa walga’ii har’aa irratti argaman, keessumaa, hoogganoonni paartiilee mormitootaa, mariin jalqabamuu isaa dura, hoogganootaa fi miseensota isaanii hidhamanii jiran, kanneen ajjeesamanii fi miidhaan adda addaa irratti raaw’atame akka calleensaan yaadataman gaafatanii, dhaabachuudhaan calleensaan gadda isaanii beeksianii jiran, Har’a bakka-bu’oota paartiilee mormitootaa kurna hedduu waliin galma mana-maree bakka-bu’ootaa keessatti walga’ii geggeessame kan hoogganan – bakka-bu’aan Ihaadeg – Obbo Shiferraw Shigguxee, walga’iin har’aa kun, haala itti mariin fuul-duraa geggeessamu wixinuuf kan akeekame ta’uu dubbatanii, gara fuul-duraatti akkaataa itti mariin kun geggeessamu, eenyu akka marii kana dura-teessummaan hoogganuu fi taajjabdoota maricha irratti argaman ilaalchisee eega bakka-bu’oonni paartiilee maraa yaada dhiheessanii booda ka marii waloon murtaa’u ta’uu hubachiisanii jira. Haala kanaanis, partiileen mormitootaa marti akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti haga Amajjii 25tti akka yaada isaanii barreeffamaan dhiheessan beellamni kennameefii jira. Hirmaattota walga’ichaa keessaa tokko ka ta’an – itti-aanaa dura-taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Mulaatuu Gammachuu deemsa walga’ichaa nuuf ibsanii jiru. Kana cuqaasuudhaan gaaffii fi deebii geggeessame dhaggeeffadhaa No media source currently available


Waraanii ‘Liyuu Poolisi’ Oromiyaa gama Kibbaatti nama shan fixee sagal madeesse bulchiinsii naannoo rakkoo tana ya oli-iyyanne jedha

No media source currently available Waraanii Liyuu Polisi daangaa Somaaleeti dhufee olloota Booranaa godina Guji keessa jiran lolee nama shan fixee nama 10 dhiyaatu mammadeesse. Waraanii kun jaarsa biyyaatii fi hidhataa gandaallee fuudhee godina ufiitti dabarfate ganna ganan shanii fi ganna torba itti mure. Akka jiraattotii jedhanitti waraanii kun qaraa gaalaa fi loon olloota Booranaa hadheesaa fi qoraatti keessaa fudhate eegee abbaa horii irraa bade barbaadachuu deemu,jaarsa biyyaa Kanaa Diidaatii fi milishaa Abbaaqoree Duubaa seera malee qabee godina Godeetti dabarsee balleessaa itti mure hidhaa ganna shaniiti fi ganna torbaa itti mure. Jarii kun duruu daarii Oromiyaa seenee ollootaa hadheessaa fi qoratti keessatti nama ijjeessee mootummaan naannoolleen dhufee mirkansee jedhan. Achii ammoo lafa ollootii Booranaa qubatan Daalunta,Qaxxee arba Boruu, Malkaa Buruuri Dhungoo fi Odaa Diimaa achitti nama afur fixxe. Akka jiraattotii jedhanitti waraanii Liyuu Poolisi kun hidhannoo fi warayaa waranaa Soomalee qaba. Godina Gujiitti bulchaan aanaa Gumii Eldalloo,obboo Saafayii Bariisoo akkan jedha. “Dhufanii nananoo teennatti nama ijjeesanii.Haga ammaa namii keenna haga shanii du’eera.Mekkelaakeyaalleen jidduu seenee jira.Kanaa Duubaa gaala isaa jalaa fuudhanii barbaadahuu deemee jennana hidhanii.Akka innii gadi lakkifamu gaafannee gadi dhiisuu hin dandeennee.Warrii godinaatii fi warrii Mekkelaakkeyaalleen gadi dhiisaa jedhee didan.” Akka jecha obboo Saafayiitti namii madaahe haga ammaati sagal madaahee hospitalaa Nageellee Booranaatti akimachuutti jiran. Mootummaan naannoo lamaanii wal gaafatee laftii nagaa taate jedha obboo Saafayiin taatullee warrii nu dubbisne waraanii Liyuu Poolisi ammallee daangaa Oromiyaa gama Booranaatii fi Gujiitiin humna itti guurrachuutti jiraa jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


Mootummaa Prezidaant Traamp Ka Taayitaa Fudhataa Jiru Jalatti Gargaarsi Alaa Hagi Tokko Jijjiiramuu Mala

Ka ministarummaa dhimma-alaa Yunaayitid Isteetsiif kaadhimaman – Rex Tilerson, yeroo qorannaa mirkaniif mana-mare murtii-seeraa Yunaayitid Isteets duratti dhihaatan, biyya isaanii Addunyaa irratti arjoominaan ol’aantuu taate – Yunaayitid Isteets irraa gargaarsi kennamu, mootummoota malaammaltummaan guutamaniin akka hin maqsamne yokaan akka hin hatamne maal akka godhan miseensota mana-mareen gaafatamanii turan. Donaald Traampii fi mootummaa isaanii, gargaarsi alaaf kennan -- mirga abbaa-qaabeenyaa, ol’aantummaa seeraa fi hojii farra-malaammaltummaa jajjabeessuutti ka fuuleffatu fakkaata. Yeroo manni-maree lameenuu ol’aantummaa Ripablikaaniin geggeessamaa jiru kanantti - Kanneen jarreen amantiitti cichan aarsan – sagantaaleen gargaarsa argataa turan tokko tokko waan keessa deebi’amanii ilaalamuuf jiran fakkaata. Sagantaaleen akka karoora maatii fi wal’aansa fayyaa qaama dhaluu, kan ittisaa fi wal’aansa HIV/AIDSii gargaarsa argachuuu irratti yaaddoo tu jira – jedhu – xiinxaltoonni. Garuu, kan amma taayitaa gad-lakkisuuf jiran – ministarri dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Joon Keerii, baajeta waggaa bara kanaa Biliyoona 34 caalaa ka barbaadan ta’uu dubbataa jira. Dargaggota balaa garee fiinxaaleessotoa amantii Islaamaan hawatamuu irraa oolchuuf, gargaarsa barnootaa kennuun barbaachisaa akka tahe dubbatan. Mootummoota adda addaa keessatti, hojiiwwan dippiloomaasii, misoomaa fi gargaarsa biyyoota alaa paartiilee lameen biraa iyyuu deggersa argataa ture. Dantaa naga-eegumsaa fi dinagdee Ameerikaaf barbaachisoo waan ta’aniif gargaarsawan kun mootummaa dhufaa jiru jalatti illee itti fufa – jedhamee eegama. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Miseensoonni Koo Hidhaman Eessa Akk Bu’an Baruu Hin Dandeenye:Samaayaawii Paartii

Erga labsii hatattamaa labsamee as miseensoota paartichaa fi kan hogganaa keessaa 23 hidhamanii mooraa leenjii mooyummaan dubbatu eega seenanii booda hangii tokko gadhifamanii amma iyyu 6 hidhaa keessa jiru jedha paartiin kun. Isaan kunis kutaalee biyyaa irraa kan qabaman mooraa leenjii seenan oduun jedhu jiraatuus haga ammaatti eessa akka jiran maatiin kan hin beekne ta’u dura ta’an paartichaa obbo Yeshiiwaas Asaffaa ibsanii jiru. Miseensoota keenyaan qofa otoo hin taane kanneen Gazexaa fi Barruu paartichaa qopheessaa turan leenjiif hin ergamnee firri hin arguu akkasumas hin gadhiifamiin jiru jedhan. Akka obbo Yashiiwaas jedhanti hidhaa keessatti irraanfatamanii hafan. Mootummaan yeroo adda addaatti beeksisaa akka jiruutti kanneen labsii yeroo hatattamaan qabaman dhimmi isaanii yeroo gabaabaa keessatti ilaalamee mooraa haaromsaa eega seenanii booda gadhiifamanii hawaasatti makamu. Kanneen yakka rawwachuun shakkaman garu dhimmi isaanii seera duratti kan ilaalamuu ta’u ibsee jira. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Duulli Farra Shororkeessummaa Awropaa Dhiittaa Mirga Namaa Dhaqqabsiiuu mala: Gabaasa Amnestii

Labsii yeroo hatattamaa, hidhaa, seera lammummaa nama irraa mulqu, fi tarkaanfiin farra shorokeessummaa fudhatamu safuu fi bilisummaa Awoppaan qabdu balaa irra buusa jedha gabaasi haaraan Amnesty International har’a baase. Haleellaan shororkeessummaa guutummaa gamtaa Awropa keessa ka jiru haala nageenyaa jijjiiree jira. Gabaasichi mootummaan mirga namaa eegisisuuf tattaaffii inni godhu irraa qabee mootummaan nageenya eegsisuuf mirga namootaa inni ugguru of keessaa qaba. Biyyoonni miseensota gamtichaa 14 irratti qorannaa geggeessameen mirgi namaa kan akka icitii dhuunfaa saaxiluu, yaada ofii walabummaan ibsuun ugguramuu fi bakaa bakkatti sosso’uuf yaaddoo jiru, fi seera lammummaa nama irraa mulqee biyya bakka dararaan nama irra ga’utti nama deebisan dhimmootii yaaddoo uuman keessaa ti jedha gaaasichi.


Itiyoophiyaa Keessatti Gargaarsa Nyaata Kan Hatattamaa Baranas Akka Barbaachisu Ibsame

Bara reefuu seene 2017 Itiyoophiyaa keessatti uummanni Miliyoona 5.6 gargaarsa nyaataa kan hatattamaa akka barbaadu Mootummaan Itiyoophiyaa fi wal taatoonni isaa har’a ifa akka godhan.Uummanni gargaarsa eeggatan kun Oromiyaa keessa dhibba keessaa harka 36 bulchiinsa naannoo somaalee keessaa harka 29 naannoo Amaaraa keessaa harka 11 naannoo uummattoota kibbaa keessaa harka 8 akkasumas Afaar keessa harka 7 akka jiran ibsamee jira. Sababaa El- Ninoon caamnii dhaqqabe xumuramuun isaa ibsamaa yeroo jiru kanatti caamnii haaraan mudachuun har’a dhaga’ame.Kunis sababaa lolaa bishaaniin akkasumas haala qilleensa tujii Hindii irratti mudatee waliin hidhata qaba jedhu aangawoonni.Kanneen gargaarsa fedhan kanaaf kan oolu doolaara miliyoona 900 fi miliyoona 48 kan barbaachisu ta’uun ibsamee jira. Garu bara darbee 2016 irraa maallaqanii hafe waan jiruuf kan amma barbaachisu doolaara miliyoona 700 fi miliyoona 15 ta’uun ibsamee jira. Caamnii ammaa kun naannoo horsisee bulaan jiraatu irratti kan heddumaatu ta’u fi arjoomtoonni caama haaraa mudate jedhame kana simatanii akka gargaaran gochuuf yaalii cimaa kan gaafatu ta’uun ibsamee jira. Gabaasaa Guutuu Kana Cuqaasuun Dhaggeefadhaa No media source currently available


Bara 20008, Baraak Obaamaan pirezdaantii Ameerikaa ta’ee filamuun, qalbii ijoollee ardii Afrikaa farumaan onnachiise. Obaamaan lammii Ameerikaa ta’us abbaan isaa Baraak Husseen Obamaa Sr lammii Keeniyaati. Ilmi Afrikaa kun egaa sadarkaa Ameerikaa bulchuu gahuun lammiiwwan Afrikaa gammachiisee ture. Bara bulchiinsa Obaamaa, jechuunis woggoota saddeettan darban kana walitti dhufeenyi biyyoota Afrikaa fi Yunaaytid Isteets maal fakkata ture? Abdiin Afrikaan Obaama irra kaayyatte dhugoome moo hin dhugoomne? Gaabaasa kana irraatti qindaahee dhaggeeffadhaa No media source currently available Abdiin Afrikaan Waggoota Saddeet Dura Obaama Irra Kaayyatte Dhugoome Moo Hin Dhugoomne? Kutaa 2ffaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsa Furuuf Yaadawwan Furmaataa Dhiyaatee jira: Hoogganoota AmantiiQaami Walitti Araaramu Utuu Hin Argamin Araarri Hin Bu’u: Mormitoota

Gumiin waaltaalee amantii Itiyoopiyaa kan yaalii araara buusuu kan jalqabe walitti bu’iinsa biyyattii keessatti uumamee ture ittiin ka’umsa godhachuu dhaan ture. Kanaan wal qabatees haaloo fi jibbiinsi akka itti hin fufnes yaalii gochuuf jecha. Hirmaattota irraa yaadi dhiyaate qindaa’anii motummaaf akka dhiyaatan illee ibsamee jira. Yaada kana keessaa hangi tokko barreessaa gumii waaltaalee Amantii luba Zerihuun Degguun dhiyaatee jira. Yaadi furmaataa dhiyaates araara caalaa ittiin ka’umsa rakkoolee Sanaa fi furmaata jiru irratti kan fuleeffate ture. Gumii kana irratti mormitoonnii fi mootummaan kan hin affeeramne ta’uun ibsameera. Guyyaa duraa gumichaa irratti ministeerri federaalaa kan dhimmootii Horsiisee bulaa Kaasaa Tekele Birhaan yoo argaman kan guyyaa lammataa irratti immoo itti aanaa muummichi ministeeraa Demmeqee Mekonnin argamaniiru. Gama mormitootaan yaada gama isaanii kan kennan itti aanaa dura taa’aa Kongresii Fedeaalawaa Oromoo Obbo Mulaatuu Gammachuu turan. Mariin araaraa kun mootummaan kan dhuunfatamee fi araara buusuuf kan wal ga’e jennee hin amannu jedhan. Qaama walitti araaramu utuu walitti hin fidin araara buusuun hin danda’amu jedhaniiru. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Jibbiinsa Jiru Dhabamsiisuuf Araara Buusuun Murteessaa Dha: Hoogganoota Amantii

Uummata Itiyppiyaa dhibba irraa harka 97 kan bakka bu’an amantiin ijoon torba kan keessatti argamu gumiin waaltaalee amantii Itiyoopiyaa sabatiinsa dhabamuu baatilee fi ture dhaabsisuu akkasumas adeemsa nageenyaaf yaalii gama isaa gochuuf hojjetaa turuu ibsee jira. Walitti bu’iinsa turetti aansuu dhaan jibbiinsa uumamee wal wajjin deemuun rakkisaa akka hin taane gochuuf yaalii gochaa jira. Mootummaan Itiyoopiyaa nagaan bakkatti deebi’uu ibsee jira. Gumiin waaltaalee amantii biyyattii garuu dhimmi ijoon nagaan bu’uu qaba jechuun yaadachiise. No media source currently available Paappaasiin waldaa orotodoxii Itiyoopoiyaa abuna Maatiyaal illee isuma kana calaqisan. Prezidaantiin waldaa Mekane Yesuus luba Waaqsiyuun Iddoosaas araara sanaaf ta’a kan jedhan ennaa dubbatani adda addummaa yaadaa qabnu yaada gabii qabuun yoo ilaalle wal wajjiin jiraachuu, nagaa fi guddinni keenya akka saffisu gumaacha jedhan. Prezdantiin Mana marii walii gala dhimmootii Islaamummaa Shek Muhamed Amin Jamaal walitti bu’iinsaa fi jibbiinsa dhiifama gochuu dhaan hambisuu nu irra jira jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Gaazeexxessoota Biyya Alaaf Ibsa Kennan

Labsiin yeroo hatattamaa eega labsamee as yeroo duraaf Obbo Haayla Maariyaam Dassaaleeny gaazexxesoota biyya alaaf Wiixata Amajjii 9 bara 2017 ibsa kan kennan.Labsiin yeroo hatattamaa yoom kaafama jechuun gaaffii dhiyaateef deebii kennaiin uummanni akka ka’uuf gaafannaan mootummaan qophii dha jedhan.Garu bu’aa ammaan dura labsiin kun argamsiise jajjabeessuu akka qabnu waiin ta’u qaba jedhan. Labsiin yeroo hatattamaa kun sochii haaromsaa biyyatti keessatti gaggeeffamaa jiruuf haala kan mijeesse akkasumas bu’aa ajaa’ibsiisaa kan argamsise ta’u kan ibsan Obbo Haayla Maariyaam sochiin idlee kan uummataa fi mootummaa akka itti fufee jiru ibsan.Yaada uummataa fi qorannaalee adda addaa eega funaanannee booda akkasumas bu’an argame kan itti fufuu ta’u eega ilaalamee booda labsii yeroo hatattamaa sana kaafna jedhan. Hidhamuu Dr. Mararaa Guddinaa kan ilaaleen humnootii hidhatanii akkaataa heeraan ala ta’een mootummaa jijjiruuf yaalan waliin shire kan jedhan Obbo Haayla Maariyaam hogganaa siyaasaa beekamaa ta’uus seeraan ol ta’u hin danda’uu jedhan. Kongreesa Federaala Oromoof itti aanaa dura ta’aa kan ta’an Obbo Mulaatuu Gammachuu ibsa kennamee kana irratti yaada kennaniin sagaleen uummataa yoom kabajanii beeku? Beekaa uummanni haa murteessu jedhu jedhan.Heera irra dursanii waan ka’ataniif dheeressufis mirga guutuu qabu kana malees uummanni keenya dararamuu hidhamuu fi ajjefamuun itti fufee jira jedhan. Uummanni sodaatee yeroof callisuun isaa ammaan booda deebi’ee gaaffii hin dhiyeessu jechuu miti.Sababiin isaas gaaffiin dhiyeeeffate amma iyyu deebii hin arganne jedhan obbo Mulaatuun.Akkaataa itti mootummaan deemaa jiru sirrii akka hin ta’iin irraa deddebinee beesiifnee jirra jedhu. Hidhamuu Dr Mararaan ilaalchisees deebii kennaniin isa mootummaan jedhu keessaa inni harka hin qabu beekaan sanaan qabatanii isa hidhan jedhu. Gabaasaa Guutuu Kana Caqasuun Dhaggeefadhaa No media source currently available


Namoonni Mooraa Xollaay Keessaa Gad-lakkifaman Maal Jedhu?

Mootummaan Itiyoophiyaa, torban lama dura, jechuun gaafa Mudde digdamii-tokkoo, kanneen hiriira mormii naannoolee Oromiyaa fi Amaaraa keessatti geggessametti hirmaatan – jechuun qabee, mooraalee Xollaayii fi Birri Shalaqoo keessatti hidhee ture kuma shanii gad-lakkisuu beeksisee ture. “Namoonni kun, leenjii haaromsaa fudhatanii gad-lakkisaman” jedha – mootummaan. Jarreen gad-lakkisaman keessaa, kanneen mooraa Xollaay keessaa, haala itti qabamanii fi haala mooraa sana keessaa akkamitti ibsan? Namoon kanneen mooraa Xollaay keessaa deebi’an keessaa haga tokko dubbisee jira. Kutaa duraa dhiheessina. Kanneen godinaalee Oromiyaa adda addaa keessaa qabamanii, mooraa Xollaay keessatti leenjii fudhatan – namoonni kuma afur ennaa gad-lakkisamanitti, ka bakka sanatti argamanii haasawa godhanii turan, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi, “lammata itti hin deebinu” jechuun akka qalbii jijjiirratanii fi dogooggira irraa deebi’uuf waadaa seenan eeranii, mootummaanis gama isaaniitiin dogoggora isaa sirriiffachuun akka keessa isaa tii of haaromsu hubachiisanii turan. Kanumaa, namoonni mooraa Xollaay keessatti leenjisaman haala akkamiitti qabamanii mooraa Xollaayitti geessaman. Haala mooraa sana keessaa fi waa’ee leenjii isaanii maal jedhu? Namoota gad-lakkisaman haga tokko telefoonaan dubbisnee jirra. Kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available Kutaa lammaffaan kunooti No media source currently available


Prizidaantiin Ameerikaa Jijjiiramuun Imaammata Isheen Itiyoophiyaaf Qabdu Hin Jijjiiru:Mormitoota

Paartii biyya bulchu IHADEG fi mootummaa dhiittaa mirga namaa fi waltajjii siyaasaa dhiphisuun kan himatan gareeleen mormitootaa michoota kan akka US irraa waa hedduu eegu. US paartii biyya bulchu waliin michummaa walitti dhiyeenya qabutti fayyadamuun dhiibbaa gochuu dandeessi jechuun amanu mormitoonni kun. Gumaacha US kan isaan ittiin madaalan malli tokkos dhiibbaa isheen mootummaa irra keessuun akka ta’e illee ibsaniiru. Profeeser Beyyenee peexroos miseensa paarlaamaa kan turan miseensota mormitootaa keessaa kan yeroo dheeraaf tajaajilan isa dura yoo ta’an yeroo ammaa gamtaa Medrekiif dura taa’aa dha. Psrezidaantonni Ameerikaa ennaa jijjiiraman imaammata isaan Itiyoopiyaa ilaalchisee qaban ennaa jijjiiru hin yaadadhu jechuu dhaan bara bulchiinsa president Obaamaa akka fakkeenyaatti tuqaniiru. Obaamaan hidda dhalata Afriikaa waan ta’eef lammummaan itti dhaga’ama jedhanii hedduu kan abdatan turan garuu abdii duwwaa ta’e abdachuu dha jechuu dhaan prezidaantiin Ameerikaa inni kam iyyuu dantaa biyya ofii dursa jedhan Imaammati Ameerikaa prezidaantiin inni kam iyyuu yoo dhufe tarkaanfii dantaa biyya isaanii eegsisu fudhachuu fi sana jajjabeessuu malee bulchiinsi biyya tokkoo abbaa irree ta’ee lammiiwwan isaa dararee sadarkaa lammataatti ilaalanii yaaduma kennu malee sababaa sanaaf biyya kam waliin akka wal hin dhabne seenaan isaanii ifaa ta’e kan agarsiisu. Itiyoopiyaan michummaa farra shororkeessummaa US waliin qabdu kan torban lama booda aangoo Obaamaa harkaa fuudhan bara bulchiinsa Trump cimee itti fufa jedheen yaada jedhan profeesor Beyyeneen. Gabaasa sagalee kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


Abukaatoo: Raga Baatoota Dhaggeffachuuf Bellamnii Dhumaa Kenname Yeroo Biraatti Dabarfame

Hogganoota partii mormituu ka Kongreesa Feedaraala Oromoo fi kanneen biroo irratti raga-baatoota yeroo dhumaaf ka dhaggeeffatamu Kamiisa Amajjii 5 bara 2017 akka ta'e manni murtii federaalaa olaanaan kan ramaddii Lidataa beeksisee ture. Garu abbaan alangaa raga-baatoota dhiyeeffachu hin dandeenye, jechuun mana-murtiitti waan iyyateef jecha guyyaa 19 booda dhaggefachuuf murteessee jira – manichi-murtii. Abukaatonni himatamtootaa murtii kana morman iyyu manni-murtii gama isaan sababaa amansisaa taanaan guyyaa biraatti dabarsuun ni danada'ama, jechuun murticha cimsee jira. Abukaatonnis bellamni itti-aanu isa xumuraa akka ta'uuf gaafachuun isaanii beekamee jira. Bellamni sababaa addaan yeroo dabarfamuu kun yeroo shanaffaa dha jedhu abukaatonni hidhamtoota. Kana cuqaasuun gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa


Sababaa Siyaasaan Oromiyaa Keessatti Namnii Hidhame Hin jiru. Angawaa Oromiyaa Addisuu Araggaa

Hidhamtoota yakkaa kuma kudhaniif dhiifamnii godhamuu Prezidaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Lammaa Magarsaa Robii Amajjii 4 bara 2017 labsanii jiru.Hidhaa keessa yeroo turanti amala gaarii kan argisiisan, yakka rawwataniin kanneen gaabban gara hawaasaatti yoo makaman jijjirama ni argamsisuu jedhamee kanneen yaadaman ta’uun ibsamee jira.Kunis heera bulchiinsa naannoo Oromiyaa keeyyata 57 irratti hirkachuun bulchaan nannoo dhiifama gochuu akka danda’uu ibsamee jira. Waajiira dhimmootii kominikeeshinii Oromiyaaf itti gaafatamaa kan ta’an Obbo Addisuu Araggaa akka jedhanti Oromiyaa keessatti sababaa siyaasaan namnii hidhame ykn adabnii irratti murame hin jiru. Garu Jeequumsa Oromiyaa keessaa waliin wal qabatee kanneen wirtulee haroomsaa xolaay Alaagee fi Awaash seenan leenjii fudhatanii ba’aniiru waan ta’eef dhiifamnii kun isaan hin ilalltu jedhu.  Paartiin mormituu Kongreesnii Federaalawa Oromoo gama isaan aangawoonni mootummaa waan dubbatan walii isaanii giddutti wal faalleessaa dha jedhu. Gabaasaa guutuu kana cuqaasuun dhaggeefadhaa