“The Rise and Failure of Everything rests on Leadership”

Waan ABO Keenyaa Hawi Anole ~ Hag/2017 ———————— Uummanni Oromoo Uummatoota Afrikaa keessatti garmalee cunqurfaman keessaa Adda durummaadhaan kan eeramuudha. Mootummoonni yeroo garagaraatti biyya Itiyoophiyaa bulchan hamma humniifi aangon isaanii hayyameef hundaan Uummata keenya gabroomsanii qabeenya isaa saamuu danda’aniiru. Afaan keenya, aadan keenya akkasumas eenyummaan keenya akka lammata lafaa ol hin kaanetti awwaalamee akka hafuuf, dhalootni eenyummaa ofii beekee, sirriiti hubatee ittiin of ibsu akka hin jiraannef shirri isaan hin hojjatin takkalleen hin jirtu. Yeroo Ibiddaa sana ture ilmaan Oromoo qaqqaalin eddoo jiranii wal kakaasanii, wal dhagayanii, wal kabajanii cunqursa hamaa uummata keenyarra gahaa jiru sanarratti mari’atanii kallattii qabsoo Oromoo bifa qindaa’en kan bu’uuressan. Yeroo sana ture bifa qindaayen tarsiimoofi galma qabsoo Oromoo irratti mari’atanii Jaarmaya rakkoolefi gufuulee hedduu bira dabree har’arra gaye, ABO kana kan ijaaran. Addi Bilisummaa Oromoo dhaaba akka laayyotti eenyumaanuu abaaramu, arrabsamuufi tuffatamuun maluu miti. Tasuma, dhaaba namni dhugaadhaan Oromumammaa ishee qulqulluu sana dhiiga ofii keessaa qabu quba itti qaba jedhamee yaadamus miti. Dhaabni kuni dhaaba galma Oromoo bifa taliila akka bishaan qulqulluutitti addeessee lafa ol kaaye. ABOn dhaaba ilmaan Oromoo hunduu dhiiga isaanii keessatti akka DNAtti ofkeessatti qabaatanii waliin dhalatan hamma jechuuf nama dandeessisu tokkotti dhaaba Uummata Oromoo biratti jaalalaafi kabaja addaa ( special respect) qabuudha. Haata’u malee waggoota muraasaa as dhaaba kana, ABO, namoonni/qaamonni hedduun bifa garagaraatiin qeeqa walitti fufiinsa qabu irratti dhiyeessaa jiru. Osoo keessi isaanii isaan mararu abaarsaafi arraba itti guuraa jiru. Dhaaba onneerraa jaalannu yeroo ofbiraa dhabuu hin qabnetti of biraa dhabne, gaachana keenya jennee osoo abdannu irkoo malee hafne, nu bilisoomsa jennee osoo akka gaaddiduu keenyaa ofitti kaleessinee ilaallu nu jalaa dhabame jechuudhan gamaaf gamanaa himachaa jiru. Kanneen obsi keenya dhumeera, dhaaba kana ammaan achi abdachuun yeroo ofii balleessudha jedhan immoo hamma ilaalcha siyaasaa isaanii jijjiiranii dhaaba haaraa ijaarachuuti cee’anii jiru. Gaaga’ama kana hundaa danda’anii kanneen obsan immoo yoomiyyuu kaayyof galma keenyarraa hin sossoonu jechuudhaan dhaaba isaanii ganamaa akkuma qabataniiti jiru. Akkuma hundi keenya dhageenyetti torban kana ABO kora sabaa gaggeessee hoggansa isaas filatee waadaa isaa cimsatee qabsoo Uummata Oromoo akka finiinsu labsee jira. Filmaata kanaan koree hoji raawwachiistuu keessatti namoonni haaraan filamanis Adda dureen dhaabichaa hoggansaan akka itti fufan murtaa’eera. Murteen kuni Uummata Oromoo biratti bifa garagaraatiin ilaalamaa jira. Kanneen qabsoon ABO gaggeessaa jiru rakkoo guddaa qaba jedhan hoggansi yoo jijjiirame tarii dhaabichi of jijjiiree jijjiiramaaf onnatuu isaa mallattoodha jedhaa eegaa kanneen turaniif murteen kun kan naatoo ture. Kanneen adeemsi dhaabichaa bifa barbaadaniin adeemaafii jiru immoo gammachuudhaan murtee dhaabichaa simataniiru. Kanarraa ka’uudhaan mee ABO kallattii garagaraa shaniin ( five basic points of evaluation) haa ilaallu; 1. Kaayyoo Dhaabichaa Galmaan Ga’uu Irratti Dhaabni Kamiyyuu kan madaalamu kaayyoo lafa olkaawwateeni. Addi Bilisummaa Oromoo erga hundeeffamee waggoota hedduu lakkoofsiseera. Dhaabbileen yeroo ABOn hundeeffamu hundeeffaman qabatamaan uummata isaanii bilisummaa gonfachiisaniiru. Kanaaf immoo fagoo osoo hin adeemin Ertraa ( EPLF, PFDJ) fi Tigraayin ( TPLF) akka fakkeenyaatti fudhachuun ni danda’ama. Inumayyuu ABO jabaachaa, cimaa, damee isaa bal’ifachaa kaayyoo isaatti ofdura tarkaanfachuurra yeroo irraa gara yerootti dadhabaa, laaffachaa, galma lafa olkaawwate irraa fagaachaa adeeme. Kuni kufaatii guddaafii Isa jalqabaati! Tarii namoonni tasuma kaayyon ABO hin kufne, inumayyuu ofdura tarkaanfachaa jira jedhan jiraachuun ni malu. Kuni akkuma dhuunfaa kootittuu fedhii kooti. Wantin jireenya koo keessatti hawwu guddaan osoo jiraatee kaayyon sabaa galma gahuu isaati. Waan ijaan arguu hin dandeenye tokko immoo argeera jedhee dubbachuun waan ulfaataadha. Osoo wanti haasa’amu hundi dhugaadhas ta’ee wantin daa’imummaa koorraa hamma ammaatti gama Raadiyoo ABOtiin dhaga’u qaata Oromoof Oromiyaa bilisoomuushee qabatamaan natti agarsiisa ture. Waraanni ABO irra deddeebidhaan tarkaanfii akka fudhatetti Uummatatti himamu Finfinneeyyuu ni qabata ture. Kanaaf namni hedduun osoo keessi isaanii ABO tuquu hin feene sammuunsaanii gaafii kana akka ifatti bahanii gaafatu isaan dirqisiise – Meerre ABOn? Meerre Injifannoon Cululuqaan? Meerre Tarkaanfin Zoonii Kibbaa? jedhee Uummanni kan gaafatuuf ABOtti qoosuf miti – gurra isaa waggoota hedduuf abdiidhaan dhageeffachaa tureef booqonnaa laachuf malee. 2. Hoggansa Jijjiiramaa ( Transformational Leadership) Uumuu irratti Akka hayyuun hoggansa John Maxwell jedhutti ‘ The Rise and Failure of Everything rests on Leadership’. Kana jechuun immoo kufaatis ta’ee guddinni waan tokkoo hoggansa isaa irratti hundaa’a. Yoo hogganaan dhaaba tokkoo kufaa ta’e wanti hunduu waliin kufa, yoo cimaa ta’e waliin ka’a. Faffaca’iinsifi addaan diigamni ABOs kanumarraa madde. Hammuma fedhe rakkoon hammaatus, gidiraan baay’atus kufaatidhaaf akka dhiifamaa guddaa ( big excuse) ilaalamuu waan danda’anii miti. Hoggansa jechuun mataansaa dhaaba rakkoo keessa jiru tokko furmaata khalaqaawaa ( innovative solution) fiduudhaan furanii bu’aa kanaan dura hin argamin argamsiisudha. Waan lafa jiru tokkorra taa’anii eddoodhuma sanaa akkuma duraaniitti hojjachaa jijjiirama fiduun tasumaa waan danda’amuu miti. As biratti qabxiin ijoon ka’uu qabu dhimma gandummaafi gantummaati. Gandummaf gantummaan yeroo hunda akka rakkoo ijoo qabsoo Oromootti ilaalama. Kunimmoo namoonni akkuma salphaatti qaama isaaniif dhiyaatutti qalbiin akka goran haala mijeesse. Qoqqoodamiinsi bifa jedhameen fakkaatu akka uumamuuf karra saaqe. Garuu osoo hoggansi lubbuu qabu jiraatee, osoo waadaan galame galma gahamiinsi isaa kan sadarkaa amansiisaa irra kan jiraatu ta’ee, osoo hoggansi cimaan jiraatee wanti suni hundi hin uumamu ture. That is the result of a failed leadership – Leadership is handling an extraordinary challenges in an extraordinary manner. Hoggansa jechuun rakkoolee akkanaa kanneen bifa bilchaataa ta’een furanii irra aananii argamuudha. Lakki kan adeemuu barbaade haa deemu, daandin koola lukkuu haa taatuf jedhanii eebbisuun, kan buqqa’ee ganee adeemaa jiru isa warra kanaati jedhanii maqaa laatunifi xureessun kufaatii hoggansaa isa ol’aanaadha. Hogganaan tokkummaa kaayyoo bu’aa irratti hundaaye fiduu hin dandeenye dandeettin hoggansa isaa gaafii guddaa keessa kan galuudha. Akkuma warri gatee adeeme itti gaafatamu, kan harka dhayee gaggeesses sanumaan qixa itti gaafatama. Kuni boru gaafa bilisummaan hawwinu argame waan uummata duratti deebiin irratti barbaadamuudha. 3. Haala Yeroo Waliin Tarkaanfachuu Irratti Har’arratti Adduunyaan eddoo kaleechaa hin jirtu. Erga ABOn hundeeffamee as waggoota hammana hin jedhamnetu dabre. Carraan ABOn aangoo mootummaa uummata ofii argatee, uummata ofiif mirga itti gonfachiisee kabaja uummata isaa itti eegsisuu danda’u hedduun miliqeera. Dhaabbileen siyaasa alagaa kanneen ABO waliin kaleessa bosona turan har’a hunda too’achuudhaaf danda’aniiru. ofirras dabranii dhaloota haaraa isaanii lafaa ol adeemaa jiru, kan humna qabu, kan kaka’umsa qabu, kan dheebuu bilisummaa qabu ofduuba hiriirsisanii jiru. Kunimmoo kaayyon isaan ittiin dhaabbataniif bifa itti fufiinsa qabuun akka raawwatamu haala mijeessaafi jira. Jijjiirama Adduunyaa keessatti muldhatuun waliin akka wal cinaa tarkaanfataniif haala mijeesseefi jira. ABOn gama kanaan eessa jira jennee yoo ilaallu wanti qabatamaan mul’atu hin jiru. Inumayyuu hayyuuf qabaatan Oromoo, jaarsaf dargaggeessi Oromoo, daa’imaaf dubartiin Oromoo sababuma mirga ofii manaa baatee gaafatteef qofa maqaan ABO kennameefi cubbuun ilma namaa irra ni gaha jedhamee hin yaadamne irra ga’aa jira, yakki ilmoo namaa irratti hojjatama jedhamee hin yaadamne irratti hojjatamaa jira…! Kuni Ilmaan Oromoo lafarraa akka dhumaniif haala kan mijeesse, siyaasni TPLF ( Wayyaanee) bifa gaarii ta’een akka adeemu ( by always excusing Oromo dissents on OLF and crushing them down) carraa guddaa kan kenneedha. Kunimmoo dhalootni yeroo waliin adeemu akka uumamuuf osoo hin ta’in dhalootnumti jiru akka duguugamee dhumuuf kan haala mijeessedha. 4. Amantaa Uummataa Argachuu Irratti Uummanni Oromoo ABO garaa qulqulluudhaan jaalata, Alaabaa isaatiif du’a. Bilisummaan Oromoo har’as borus harka ABO akka jirtutti amana. Hamma Alaabaan miidhagduun suni lafa Oromiyaarratti mirmirtutti dheebuun bilisummaasaas waan dhugoomu hamma hin fakkaanne tokkotti qalbiinsaa waliin raata’a. Uummata qofa osoo hin ta’in dhaabbilee dhumti siyaasaa ABO irraa fottoqanii ajandaa mataa isaanii bocatanii sosso’an ilaalchi isaan Alaabaa ABOtiif qaban kan jechaan ibsamuu miti. Ta’us garuu suuta suutaan abdiin Uummanni ABO irratti qabu xinnaachaa dhufe, namni ABO abaarufi qeequ, hadheeffatee gaddu heddummaate. Kana hundarras dabree hamma ABOn dhaaba Oromoo guutuu osoo hin ta’in dhaaba kallattii Oromiyaa tokko/lama qofaaf qabsaawuutti hamma lakkaawuutti ga’ame. Kuni waan dhugaadhaan baay’ee tokko garaa nama nyaatu, waan Oromoon qulqulluun osoo lubbuun jiru arguu hin feenedha. Garuu dhugaa osoo ijaan argan bira darbuun wal nama gaafachiisa. Kaayyon hunda keenyatuu wal utubuuf wal ijaaruudha. Wal utubnee cimnee irree tokkoon of dura tarkaanfachuuf garuu haqa walitti himuun rakkoo qabas jedhee hin amanu – Akka Oromoon jedhu, haqa dubbachuun firooma hin kutu. 5. Tokkummaa Dhaabaafi Uummataa Dhugoomsuu Irratti Tokkummaan dhaabaafi Uummataa gatiin kamiyyuu itti kanfalamee dhugoomuun kaayyoof galma sabaa dhugoomsuuf baay’ee murteessoodha. Dhaabni tokkummaa hin qabne, kan tokkummaa Uummata isaa sadarkaa amansiisaa irraan gahuu hin dandeenye hammam tarkaanfatee alaabaa bilisummaa akka lafatti gadi dhaabu tilmaamun baay’ee ulfaata. Dhaabni bu’uurri isaa jaalala uummata isaa irratti hin hundoofne, kan irkoon isaa uummata tokkoomee wantoota tokkummaa isaa diigan irraa bilisoome yoo hin uumin har’arrattis borurrattis gatii guddaa nama kanfalchiisa. Qaama Oromoo tokkorratti garmalee rarra’anii qaama Oromoo tokkorratti daran irkatanii ofdura tarkaanfachuun waan baay’ee ulfaatudha. Wantin kana jedhuuf isa dhiibame/ ofiif of dhiibee adeeme deeggaruuf osoo hin taane wal mormiifi morka jidduu kana keessatti adeemun kan miidhamu Uummata keenya bal’aa sana waan ta’eefi. Kan gufatu galma saba keenyaa waan ta’eefi, dhiigni ilmaan teenya qabsoo sabaaf lubbuunsaanii dabree aarsaa faaydaa dhabe ta’ee akka hafuuf karra kan saaqu waan ta’eefi. Morki injifataa hin qabu, dhumni morkaa balbala diinaaf akka malee saaqame ta’a, jidduutti dhumaatiif gaaga’ama saba bal’aati. Dhuma Dubbii Kufaatiin dhaaba Oromoo kamiituu kufaatii Uummata keenyaati. Keessattuummoo kufaatiin ABO waan Uummanni Oromoo tasumayyuu dhaga’uus arguus hin barbaanne yoon jedhe dogongora natti hin fakkaatu. ABOn seenaa qabsoo keenyaati, isa kan Oromoo ta’e hundi himatu, isa namni keenya hundi alaabaaf faajjiisaa garmalee jaallatu. Ciminaaf dagaaginsi ABO, jabinaaf irreen WBO abjuu hunda keenyati. Dhaabni yoo karaa sirriirra jiraate ni jaalatama, yommuu karaarraa dabe ni qeeqama. Hundarrammoo dhaabni uummataa, kan bu’uurri isaa, jalqabaaf dhumni isaa uummata ta’e uummata isaa ni dhageeffata, jalaayis ni awwaata. Dhaabni nama dhuunfaatii miti, akka namaa nama dhuunfaa namoota dhuunfaatti/ uummatatti hin morkatu. Yoo itti himan ni awwaata, yoo gaafatame gaafiif deebii ni laata. Uummanni Oromoo ABO irraa dammaqiinsa malee eddoo jiranitti hafuu ( rigidity) hin fedhu. ABOn hoggansa isaa madaallii bu’aa qabatamaa irratti hundaayeen madaalee akka muudatuuf, hoggansi haaraanis dhiibbaa ( pressure) siyaasa Oromoo keessatti uumamaa jiru kan dhiphisu akka ta’u abdachaa ture. Kuni namoota kana hawwaniif waan milkaa’e hin fakkaatu. Kana jechuun garuu abdii murachuun barbaachisaadha jechuu miti. ABOn dhaaba akka uffata xuraawee ofirraa mulqatanii darban osoo hin ta’in dhaaba hamma dhumaatti aarsaa barbaachisu hunda itti kanfalanii cimsanii, rakkoo isaa furanii akka jabaatee cimee irree uummataa ta’uuf godhuun dhaaba barbaachisuudha. Dhugaa dubbachuudhaaf Uummata Tokkummaa malee jedhee biyya keessatti harka walqabatee falmatuuf hoggansi tokkummaa dhugaa ( isa ijaan mul’atu) fiduu hin dandeenye eessayyuu hin ga’u. Muudamnif barcumaan abbaa barcumaa nama godha ta’a malee hogganaa nama hin godhu. Hoggansi hojiidha, hojiin jijjiirama, jijjiiramni galma gahiinsa kaayyoo ganama lafa kaawwameeti. Kanaafuu, hoggansi amma aangon itti kenname, waan hunda dura bifa kaleessa irraa adda ta’een ( with a transformed mentality) kana hubachuu danda’uu qaba. Hojii qabatamaa haalli yeroofi adduunyaa barbaaddun malee morkaan gaara dhiibanii sochoosun hin danda’amu. Akka nama tokkootti kora gaggeessitan har’uma diigaatoo hoggansa haaraa filadhaa ilaalacha jedhu hin qabuy. Haa ta’u malee hoggansi amma amaanaan sabaa itti kenname al tokko dhaabbatee, waan haqaan irra jiru sirriitti xiinxalee, rakkoolee jiran hundaaf furmaata qabatamaa, kan namni hundi jaallatus jibbus dhugoomina isaa ragaa ba’uuf akka hojiin agarsiisu dhaammachuun barbaada. Karaan nu baasu karaa hojiiti, kan of dura nu tarkaanfachiisu waan qabatamaan mul’atu qofa. Kun hin ta’u taanan, doing old things in an old fashion is the worst of all failures. Har’aaf wantin ani jedhu kanıma, yaadni asii olitti barraa’es ilaalcha dhuunfaa kootiiti. Akkuma kanaan dura irra deddeebi’ee dubbadhe yoon dogongore, yoon haqa dabse, yoomiyyuu taanan dhaabbadhee of ilaalee of sirreessudhaaf qophiidha. Abjuuf hawwiin koo Oromoo tokkoome, kan wal jaalatu, kan waliin falmatee waliin dhandhama bilisummaa argu tahuudha.


SEENAA BIRRAA 1875 FII 1974

Birraa 05, 2017 Abbaa Urjii tiin Galmee seenaa Oromiyaa keessatti, jiini Birraa, kanneen biraa biratti, guyyoota lama kan seena-qabeessa tahan qaba. Isaaniis, Birraa 25, bara 1875 fii Birraa 5, bara 1974-i. Guyyoonni lameen bara sagaltamii fii sagal adda fagaatan kuni, seenaa wal fakkaattuu walitti dhiheeysitu, tan amna qabsoo bilisummaa fii Oromiyaa bilisoomte keessatti yaadatamuun barbaachisu qaban. Seenaan Birraa 25, bara 1875-i tan lola waraana Masrii fii Oromoota Baha Oromiyaa jidduu ti. Haala kana dura, Maammad Ra’uuf Baashaa, ajajaan waraana Masrii, kan ji’a lama dura, Adooleessa keessa, Zeeylaa qabate, “qormaata saaynsii tiif deemnaa,” dahoo godhachuun, Birraa 18, bara 1875, waraana isaa Zeeylaa-rraa karaa Oromiyaa sossoose. Tirannaa guyyaa torbaa booda, Birraa 25, bara 1875, guyyaa Sabtii, ganama Laga Haamaa gaye. Akkuma irkata Laga Haamaa ol qaqqabateen, waraana Afran Qalloo, Murti Guutoo, kanneen Urfoo Jiloo Bikkoo tiin hoogganaman, warra Tulluu Iftuuhaarraa halaalaa daawwachaa turaniin, raaree bal’oo keessatti weerara ifirraa quba hin-qabneen, simatame. Lolli Iftuuhaa kan diiramaan jalqabe, lakkuma aduun oowwituun waliin danfaa deeme. Murti Guutoon diina qawwee fii miya ibidda tufuun deemmatu-tti jihaa hundaan eeboo roobsan. Murni duraa hoggaa kufu kan itti aanu reefka-rraan utaalaa, afaan madaafaa dabooluuf faradoo fii miilaan itti ceehan. Maammad Ra’uuf, tooftaa beeku hundatti dhimma bahee, dirqitti, Khasha Booda, waraana isaa Iftuuhaa keessa hulluuyse. Garuu, akka Kottee Fardaa keessaan Muluqqee dabreen, Murti Guutoon Eegu-tti afaan bahanii, ammaas, akkuma Iftuuhaa-tti, if dura deemuu waakkatan. Guyyaan hanqatee halkan irratti dhiichisaa bulan. Borumtaa, Ra’uuf, caalmaya miya waraanaa kan qabutti gargaaramee, humna hamma Murti Guutoo jalaa lubbuu baasuu dandayeen, Karra Fal’aanaa tiin Biyyoo Adaree seenee, karroota darbii shanan fitti danqare. Ra’uuf Baashaa, yaroo Zeeylaa-rraa karaa Oromiyaa sossoohuuf saganteeffate, humna isa dura dhaabbattuu mitii, tan itti aaggaattulleen akka qunnamuuf jiraattu xiqqollee hin shakkine. Waan Murti Guutoon tahaniis quba-hin-qabu ture. Warra akka isaaniitti loluus takkaa arkee waan hin beeyneef, wanni hedduun raajii itti tahe. Tooftaa Urfoo Jiloo waraana isaa ittin lolchiise akkaan ajaa’ibe. San malees, gamnummaa fii faxinummaa Murti Guutoo haalaan dinqifate. Galmeessaan seenaa tanaa, Bimbashi Muhammad Muktaar, kan Ra’uuf waliin ture, Murti Guutoon, “dangerous warriors, capable of rapid movement.” (loltoota hamoo, dandeeytii sossooha sardaa qabu.) je’ee, seenaaf galmeesse. Lolli Birraa 25, bara 1875 jalqabe, hamma Waxabajjii 15, bara 1885, gaafa Ra’uuf waraana isaa waliin Zeeylatti deebi’utti, waggaa kudhaniif, itti fufe. Bulchiinsa Ra’uuf tan waraana Misraa jalatti buluu diddaaf lola baroota kudhaniif godhan keessatti, Afran Qalloo, lubbuu jeeynota hedduu malees, hoogganoota keessaa hiis, warra akka, Ballaa Buubaa, Ibroo Shaxaa, Caammaa Nuurii fii Kormooso faa dhaban. Haalli kuni, akka Ra’uuf naannoo sanii deemeen, bara lama booda, Amajjii 05, 1887 Calanqotti lola waraana Miniliki waliin godhan irratti injifannoon galuu dhabaaf sababa tahe. Seenaa Lola Iftuuhaa irraa bara sagaltamii fii sagal yo if dura furgaanee Birraa 05, 1974 dheeyne, Lola Xirroo, kan bara afurtamii sadi dura, guyyaa akka arraa, tahe abuurra. Gaafana waraanni diinaa kan Gooroo Khinteerii qubatee ture, bariisaan midhaan boqqolloo kan hojjaa namaa liqimsuun if dahaa, qarmaammee isaarraa raaree Xirroo-tti bobbahe. Waraana diinaa kan shokomsaa malee ooyroota namaa keessa deemu, gurbaan qabsaawotaaf faxaraan goojjotti deemu tasa arkee gabaaseef. Akkuma Odeeyfannoo arkataniin, qabsaawonni, waraana diinaatti afaan bahanii dhukaasa itti banan. Dhukaasni Qeeyroo waraana diina wareersee, goda dahoof seenan dhoorke. Zarraafii isaanii tiif odoo yaroo hin laatiniif, dachii fii samii itti gara-gaggalche. Lolli waraana diinaatti akkaa fii bakka hin barbaadinitti jalqabame, xiyyitii fii boombii karaa hundaan itti xiiche. Dhukaasni akka jalqabameen, Qeeyroon hafaniis karaa sagaleen qawwee itti dhagayamututti orihan. Waraana diina kan duruu afanfaajjawaa jiru, olii-gadiin fii bitaa-mirgaan, itti dhukaasanii lafaan dhawutti seenan. Waraanni diinaa, ibidda qaban, ija cufatanii karaa arkan haru malee waan godhan wallaalan. Lolli ganama jalqabe, dafee raawwachuu dhiisee, akkuma kan Iftuuhaatti, lakkumaan, aduu waliin oowwutti seene. Ibiddi gooroo gubbaa itti roobu, baayyina waraana diinaa xiqqeeysaa dhufe. Haalli akka mooraa itti baheef tahuu dhabnaan, ajajaan waraana diinaa, kanneen mooratti hafan dhufanii akka gargaaraniif dirmachuu lallabate. Tanaa-tana jiddu mudaamuddii ol, bakka miilaa fii garaan Elemoo walitti jaajju, xiyyitiin diinaa takka dhuftee seente. Elemo dhawamuu isaa kan hubate yaroo humniti diinaa akkaa-gara dhabdee, dhukaasni gama isaanii tiin itti ol roobu qabbanaawe. Waraanni mooratti hafan akka iyyannaa dhagayniin, dirmachuuf orihaa dhufanii waaheloota du’aa fii madaawuu irraa hafanitti hafuura lubbuu deebisanii, waliin, qabsaawotatti dhukaasuu jalqaban. Yoona, Elemo, qabsaawonni tokko-tokkoon suuta lola keessaa mimmiliqaa akka lubbuu boruuf baasan ajaje. Haala miliquu isaaniif aanjeeysuuf, ansoolaa deemmatuun irraa fiinxa dhoosee bakka dhiiyni irraa yaa’aa jirutti maree, dhagaa guddaa dahoo godhatee, waraana diinaatti dhukaasa banuuf jilbiiffate. Qabasaawonni haala isaa kana arkan amrii isaa dura dhaabbachuun, biraa deemuu didan. Elemo garuu, isa caalaa kan arraaf lubbuu baafachuu qabu isaan taachaa itti hime. San malees, “manaa kaniin baheef qabsoo bilisummaa ummata kiyyaa fi. Haala kanaan du’uu caalaa wanni na gammachiisaa hin jiru. Qaanqee qabatte tana akka hin dhaamne godhuun dirqama isinirra jiru. Kanaaf, na dhiisaa deemaa. Ani hamma lubbuun na keeysa jirtu diina isinirraa hiin ittisa.” Jechuun bakka riphiserraa diinatti dhukaasuu jalqabe. Waraanni Kaasaahuun, gama isaanii tiin, iddoo dhukaasni irraa itti as dhawamutti, xiyyitii malees madaafaa haraa, karaa maraan dooyatti ol yaa’an. Elemo bakka jilbiiffaterraa waaraana diinaa kanneen itti ol yaa’an hamma dandayu odoo lafaan dhawuu, sagaleen kilaash isaa callifte. Waraanni diinaa bakka irraa itti dhukaafamaa ture hoggaa gayan, ibiddi itti roobaa ture qaama adda bittinneessee, haabee nama itti dhukaasaa turee dhaban. Yaroo dilli kuni tahu, dachiin Xirroo maaltu na mudate jette. Samiin naannoo sanii waan jalatti deemaa jiru laaluu jibbite duumeeysa hagooggatte. Aduun kana hunda daawwachaa ooltee, Asrii, Birraa 5, bara 1974-ii, lubbuu Elemoo Qilxuu, jeeyna qabsoo bilisummaa Oromiyaa keessatti gita hin qabne, umrii soddomii saddeetitti fudhattee, Gaara Bubbee tiin gadi qaarte. Arra, gaafa qabsoon bilisummaa Oromiyaa sadarkaa if duuba hin deebine itti geeyse, gaafa Wayyaaneen kan waraana isii tiin gootu isii hanqatee, warra maqaa Soomaalee tiin gurmeeysiteen lammii Oromiyaa lafarraa buqqisaa, ajjeessaa, araraasaa jirtu, seenaa diddaa gabrummaa fii qabsoo bilisumma tiif godhaman abuuruu fii yaadachuun yoomiyyuu daran barbaachisaa dha. Oromiyaan ni bilisoomti! abbaaurjii@gmail.com


Ibsa: Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa(THBO/ULFO) irraa kanname:

Imaammataa fi weerara Shanyi Duguggaa Addi Bilisummaa Ummata Tigree(ABUT/TPLF) fi kittillayyoonni isaani Ummata Oromo Bahaa fi Kibba qubatu irratti bane ilaalchisee. Birraa 10, 2017 Addi Bilisummaa Ummata Tigray(ABUT/TPLF) impaayera xoophiyaa irreen walitti qabattee bara dheeraaf if jala bulchuuf akka karoorfattee aangoo siyaasaa biyyattii qabatuun beekkamaa dha. Akeeka wayyaanee kana hanqisee waaqatti kan galchuu danda’u, baayyina ummataa, qabeenya lafaa fi gootummaas dabalatee ummata Oromiyaa akka tahe wayyaaneen sirritti beeka. Shiftoonni(TPLF) kun eega aangoo siyaasaa dhunfatee jalqabee imaammata saba Oromo guddaa xiqqa deebisuu fi biyya Oromo balloo fi badhaatu sablammootaa ciree kannuu eega itti fufe bubbulee jira. Imaammata shiraa fi dabaan guutame kana ummanni Oromiyaa ittisaa fi wareegama barbaachisu baasee, baasaa falmachaa jira. Wayyaanoonni kittillayyoota isaa (Liyu Police) haga fedhe garaa isaani guutee leenjisuus biyya Oromootiin qabsiisaan ifiif boolla qotataa akka jiru asumaan hubachiifna. Boolla TPLF fi Liyu Police itti awwaalaman baanna! Wayyaaneen weerara qindaawa abjuun guutame ummata Oromiyaa irratti geggeessaa jira. Abjuun isaani kun akka hujitti hin hiikamne yookaan hin dhugoomne kan guchuu dandayu ummata Oromiyaa akka tahe qaceelanii waan beekaaniif guuza Liyu Police afeerrattee Oromo waraanu eegalte. Bara 26 guutu imaammata Oromo itti balleessitu tarkaanfachiisa turte. Abjuun isaani abjuu qofa tahee hafa. Gootowwaan ummanni Oromiyaa saba biicu Tigree fi killilii shanii yeroof bulchaa jiru kana akka dhihotti feeddaguuf jiraatu mamii hin qabnu. Duulli Wayyaaneen ummata Oromiyaa irratti gaggeessaa jiru bifa adda-addaa qaba. Amma danda’an humna waraanaa bobbaasuun sabboontoota Oromoon horatte tumuu, ajjeesuu yookiin mana hidhaatti ugguranii daraaruun, kan qabeenya horate deegsuun, kan hafe lafarraa kaasanii alaa mana dhablee taasisuu fi daangaa Oromiyaa dhiphisuu dha. Daangaa Oromiyaa dhiphisaa, Oromiyaa xiqqeessaa, ummata Oromiyaa humnaan dhabsiisuu; Iddoo itti daddhaban, toftaa Wayyaaneen dhimma itti ba’aa jirtu, ummata ollaa wajjin walitti buusuu dha. Toftaa kana yeroo dheeraaf Wayyaaneen akka dhimma itti bahaa jirtu hunda keenyaaf ifaadha. Lolli Wayyaaneen ummata keenyarratti gaggeessaa jirtu, ammuma qabsoon keenya cimu jabaachaa deema. Yeroo ammaa kana ummanni keenya tokkummaan harka wal-qabatee murannoon Wayyaanee ofirraa darbee bilisummaa gonfachuuf kutaatee ka’eera. Keesumaa sochiin barattoota Oromiyaa Wayyaanee hedduu naasisee, yaachiseera. Yaaddoo fi sodaa irraa kan madde, Wayyaaneen humna dabalataa ifatti ummata keenya irratti bobbaasaa jirti. Yeroo ammaa kana, maqaa Liyu Police ummata keenya Harargee, Baalee, Booranaa, Gujii, fi Walloo irratti duula shanyi duguuggaa fi lafa isaa irraa buqqaasu gaggeessaa jirti. Duula kana ofirraa dhoofnee irra-aanuuf, akka sabaatti gamtaan, hatattamaan bobbaanee dura dhaabbachuun dirqama lammummaati. Toftaa Wayyaaneen ummata keenya ummata ollaa wajjin walitti buusu kana, uummanni keenya haleellaa irratti gaggeeffamaa jiru ofirraa qolachaa, amma danda’ame, gocha Wayyaanee fi humna ummata ollaa Wayyaaneen bobbaafatte adda baafachuu yaaluun barbaachisaa dha. Hubannoon arra goone galmee seena keessa bulfannee boruuf saba keenya gargaara. Falmiin ummanni Oromiyaa Kaabaa-Kibba, Bahaa-Lixa tokko ta’anii gaggeesaa jiran hedduu dinqisiifanna! Falmiin kun, sadarkaa ol-aanaatti tarkaanfachuun, ijaaramuu fi hooggansa waloo uummachuun akka itti fufee milkiin galma gawu, hujii fi murannoo dhaloota qubee ti fi haqa ummata Oromiyaa tahu mirkaneessa. Qabsoon ummata keenyaa akka injifannoon xummuramu, waamicha itti aanu dabarsina: Dhaloota Qubee: Qabsoon Oromiyaa bilisoomsuuf geggeeyfamaa jiru dhaloota irraa dhalootatti darbaa osoo jiruu isinirra gayeera. Yeroon kun ennaa jireenyi Oromiyaa fi itti fufinsi lammii Oromiyaa gaaffii jala galee jiru. Dirqamni Oromoo fi Oromiyaa jiraachisuu isin harka jira. Kanaafuu, falmaa abbaa biyyummaa fi hujii keessan boonsaa saba keenya gulantaa haarawaan gahe kana irra deddeebinee dinqisiifachaa, ummata keenya sirnaan ijaaruu fi gamtaan bobbaasuun, qabsoon keenya injifannoon akka xumuramuuf, isin wajjin dhaabbachuu keenya asumaanuu mirkaneessina. Ummata Oromiyaatiif: Dhimmi Oromo fi Oromiyaa – haqaa fi dhugaa oromoo barbaaduun, bilisummaa Oromo gonfachiisu, dura-bu’insaa fi ol-aantummaan haa-gaggeessan malee, dirqama dhaloota qubee duwwaa otoo hin-tahin dantaa oromoo waliigalaa ti. Kanaafuu, fakkeenya dhaloota qubee fudhachuudhaan, ummanni Oromo, alaa-mana, bahaa-lixa, kaabaa-kibba tokko taanee diina lafarraa nu dhabamsiisuuf saganteeffatee bobba’e kana ofirraa fonqolchinee bilisummaa keenya gonfachuuf akka qaama tokkootti bobba’uun boru otoo hin ta’in, hardha jenna. Daba wayyaaneen daangaa Oromiyaa shasharafee Oromoo lafarraa dhabamsiisuuf raawwachaa jiru haalan balaaleffanna! Ummanni Oromiyaa Wayyaanee fi saroota isii(Liyu Police) gamtaan dura dhaabbatee ifirraa dhoorkuun dirqama lammii Oromiyaa isa hangafaa ti! Tokkummaan Humna! Oromiyaan Ni Bilisoomti! Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa(THBO)


Sirnoota shan uumanni Oromoo ittiin Oromiyaa Naannummeessu:-

Betru Dibaba ______________________________________________ Sirna federaalizimii Itoophiyaa keessatti, mootummoonni Federaalaa fi Naannolee aangoowwan qaban guutuu fi wal qixa. Guutummaa fi walqixxummaan aangoowwan mootummoota kanneenii guutummaa fi walqixxummaa lakkoofsan ibsamu osoo hin taane, guutummaa fi walqixxummaa aangoowwan sadan; seera tumuu, raawwachiisuu fi abbaa seerummaa qabani dha. Kanaafis, wal kabajuu fi wal tumsuu qabu; Heera Federaalaa keewwattoota 1, 8, 39, 47 fi 50(8). — Oromiyaan miseensa federeeshinii, Naannoo taatee hundooftu illee hojmanni waggoota 25 oliif turee fi ammas jiru kan Oromiyaa Naannummaan (Statehood) ga’e miti. Oromiyaan Naannummaa akeeka waliigaltee fedaraalizimiin ittiin ijaarame hanqachuu dhabuun dhadhabbina Mootummaa Naannichaa yookin/fi fedha aangessuu dhabuu Mootummaa Federaalan ibsamuu danda’a. Ta’us, uumanni Oromoo fi Oromiyaan adda ba’anii hin beekan. Uumanni kun uummata tasa abdii kute miti. Tarkaanfii uumanni fudhachaa jiru keessatti sirnoonni armaan gadii yoo raawwataman kaayyoon uummanni Oromoo Oromiyaa Naannummeessuuf qabu fiixa ba’a. — 1. Sabboonummaa ‘Ani Oromoo dha!’ jechuun nama sodaatuf yakka, nama jabaaf gootummaa ta’uu hin qabu. Oromummaan mirga namummaa malee miira sodaa yookin gootummaa miti. Sabboonummaan of beekuu fi of kabajuu, fi ijaarsa xilsammuu fi tokkummaa uummataa ti. Oromummaan aadaa, seera, siyaasa fi hawaas diinagdee Oromiyaa keessatti ibsamu mootummoota fuulduratti adda ba’iinsa, mormii fi diinummaa ta’ee fudhatamuu hin qabu. Uummanni Oromoo akka uummataatti, sadarkaa dhuunfaa olitti, Oromummaa ijaaruu fi ittiin sabboonuu qaba. — 2. Birmadummaa Birmadummaan uummata Oromoo yeroo hundaa harkuma uummata Oromoo turuu qaba. Birmadummaan uummataa uummatumaan kallattiin ibsamuu qaba. Oromiyaa keessatti, birmadummaan uummata Oromoo abbaa aangoo ol’aanaa Oromiyaa ta’uu waliigaltee kamiifuu dhiyaachuu hin qabu. Birmadummaan Oromoo mirga, dantaa, faayidaa fi abbummaa Oromiyaa keessatti xiyyeeffannoo argachuu qaba. — 3. Dachee Oromiyaan dachee tokko; qaama lafaa fi bishaan uuwwiste dha. Dacheen Oromiyaa kan yeroo yerootti jijjiiramtuu fi qaamni fedhe akka gogaa hoolaa gabaa baasee gatii guyyaatti gurguratu osoo hin taane, dachee tasgabboofte, tokkummoofte fi Oromiyaan qofti aangoo irratti qabdu ta’uu qabdi. Uummanni Oromoo dachee Oromiyaa irratti humna ittisaa fi lafa weerarame ittiin deebisu ijaaruu qaba. — 4. Mootummaa Uummanni Oromoo mootummaa fi dhaabbata adda baasee beekuu fi ijaarrachuu qaba. Mootummaa siyaasawaa Oromiyaa keessatti mul’atu ijaarrachuu qaba. Mootummaa siyaasawaa kanaafis aangoo sadan mootummaa goonfachiisuun Oromiyaa akka bulchu waliigaltee hawaasaa raawwachuu qaba. — 5. Walitti dhufeenya Bara ammayyaawaa kana keessatti uumanni Oromoo balbala Oromiyaa banaa gochuu qaba. Oromiyaan akka Naannootti, uummanni Oromoo akka Uummataatti beekamtii saboota biroo fi addunyaa bira ga’uu qaba. Walitti dhufeenya kanaan, sirni wal kabajuu, wal fudhachuu fi waliin jiraachuun baratamuu qaba.


Hiriira Mormii Biyyoolessaa Qeerroon Waamame Ilaalchisee Ibsa Ejjannoo Gurmuu Deeggarsa Koongiressii Federaalawa Oromoo Idil Addunyaa irree Kenname

Fulbaana 12, 2017 Seensa baatii Hagayyaa (August ) irraa kaasee Humni addaa Liyyuu Hayil jedhamuudhaan beekkamu kan Humna ittisaa mootummaa Itoophiyaatiin hidhachiifamee fi hoogganamu daangaa naannoo Oromiyaa fi uummata Oromoo daangaa Harargee, Baale, Gujii fi Boorana keessa qubatanirratti weerara gaggeesseen lammiiwwan Oromoo dhibbootaan ajjeesee kumootaan ammoo qe’ee isaaniirraa buqqisee jira. Kanumaan wolqabatee Qeerron Oromoo hiriira biyyooleessaa gaggeessuuf Kamisa waame irratti yaadachiisa Qabna. Hiriira mormii kana cimsine kan deeggarru ta’uu ibsina. Sababni hiriira mormii kana deeggarruuf ammoo: Humni Liyyuu hayilii humna mootummaan hidhachiisee fi kan duraan uummata Somaalee deeggartoota ONLF (Adda bilisa Baasaa Biyyoolessa Ogaaden) jedhee ittiin ficcisiisaa turee, Ollaa fi manneen, qe’ee irratti gubsisiisaa fi duguugiinsa sanyii irratti raawwachaa turanii dha. Humni kun humna mootummaa abbaa irree Woyyaaneetiin ajajamu dha. Kanaafuu gaaffiin 1. Mootummaan Woyyaanee (Mootummaa Federaalaa ofiin jedhu) Weerara harka liyyuu Hayiliitiin Saba Oromoorratti gaggeessu hatattamaan haa dhaabu! 2. Uummanni keenna kan ardaa fi Qe’ee isaaniirraa buqqaafaman hatattamaan qe’ee isaaniitti haa deebifaman. 3. Hidhaamtoonni Siyaasaa haal-duree tokko malee hatattamaan haa hiikkaman ! Uummata Oromootiif: 1. Humna qabdaan maraan tokkummaadhaan weerara kana ofirraa ittisaa! Sabni kamuu mirga lubbusaa baraaruudhaaf ofirraa qolachuu (self defense) maatiisaarraa qolachuu, qabeenyasaa tikfachuu fi lafasaa tikfachuu mirga guutuu qaba waan ta’eef mirga keessan kana tokkummaadhaan kabajsiifadhaa. 2. Mirga keessan kanatti yo fayyadamtan garuu weerarri amma taasifamaa jiru kun kan karoorfame mootummaa Woyyaaneetiin malee qaama kamiiniyyuu miti. Liyyuu poolisii fi Abdii Ilee mootummaa uummata Somaalee bakka hin bu’an waan taateef, uummata Somaalee kanuma akka keessan Liyyuu poolisiin fixaa baate irratti kunis Somaaleee dha jettanii tarkaaffii akka hin fudhanne, qabeenna isaanii akka hin balleessine. Kana kan goonu yo taate Karoorri Woyyaaneen baafatte galma gahe jechuudha. Karoora Woyyaanee kana fashalsuuudhaaf mormiin keenna master mind Weerara kanaa kan ta’e Woyyaanee irratti ta’uu qaba jenna.Qabeenna barbaadeessuunille yo ta’e kanuma Woyyaanee ta’uu qaba. Hiriiraa fi mormiin kun kan sirna abbaa irree irratti malee uummata Somaalee irratti akka hin xiyyeeffanne akeekkachiisna. 3. Kan madaa’e yaalchisiifadhaa, kan beela’e nyachifadhaa, Kan buqqa’e gargaaraa, qubsiisaa. Mootummaa Naannoo Oromiyaa bulchaa jira ofiin jedhuuf : Kanaan dura waa’ee fixiinsaa fi ajjeechaa kanaa gaafatamnaan dubbii himaan mootummaa federaalaa “Humnoota hin beekkamne” jechuudhaan waakkateera. Gama biraatiin humnoota kanneen keessaa loltoonni Somaaliyaa keessaa dufanii fi humnoonni gara garaa jiraachuun mirkanaawee jira. Mootummaan lammiiwwan isaa humnooota hin beekkamnerraa ittisuuf gaafatama qaba. Jarri federaalaa kana yo kan hin goone ta’e mootummaan naannoo Oromiyaa saba nutu bakka bu’a jettan, uummata naannoo isin nutu bulcha jettan irratti waraanni baname faccisuuf, nagaa uummataa tiksuuf, lubbuu, lafa, qabeenyaa fi maatii uummata naannoo isin bulchitanii tiksuuf gaafatamummaa qabdu. Kanaafuu humna qabdan cufan waraana ummata keessan dhabamsiisuuf baname dura dhaabbachuu qabdu jenna. Humni badii kun kana san osoo hin jedhin isinitti gara galee miseensa keessan ajjeesaa jira. Kanaaf, miseensa jaarmaya kamiituu ta’u lammiin tokko ajjeeffamuu hin hayyamnu jettenii Oromoo akka baraartan gaafanna. Dhaamsa ofi-eeggannoo Qeerroo Oromiyaatiif: Waraanni kuni Oromo irratti kan baname ilaalcha siyaasaa, gartuu jaarmayaa Oromoo, amantii fi lagaan osoo hin taane akka Oromootti, akka Oromiyaatti nurratti labsame. Waraanni kuni ilmaan Oromoo dachee tana irra jiran cufatti kan labsamee dha. Kanaaf ilmaan Oromoo amantii kamuu hordofan, biyya kamuu jiran, dhaaba kamuu keessa jiran, firoottan Oromoo hunda laallata waan ta’eef osoo haala kamiinuu wal hin qoodin dhabamuu irraa ofi hambisuuf nu cuftuu akka Oromoo qofatti kan hirmaannu. Ta’us, qeerroon Oromiyaa kanaan dura hariira fi mormii adda addaa Oromiyaa keessatti qopheessaa turtan ammas ifa ofi hin baasinaa. Tana keessa basaastonni akka adda isin hin baafanne eeggadhaa. Iccitiin keessan ammas hin bayin. OPDO waliin akka Oromootti waan kana irratti hirmaachuu qabdu malee iccitii keessan hin baasinaa! Ofi-eeggannoo guddaa akka taasiftan waamicha isiniif goona. Tokkummaan keenna humna keenna! Injifannoon saboota cunqurfamoo maraaf! Fulbaana 12, 2017 Minneapolis, Minnesota


Nuti hoggantootni dhaabotii siyaasaa Oromoo bilisaa asii gaditti mallattoon keenya mul’atu duguuggaa sanyii mootummaan Wayyaanee nannoo Bushooftuu, Harargee, Walloo, Baalee, Boorana, Gujii, fi akkasumas Oromiyaa bakka birootti raawwachaa jirtuun haalaan yaaddoo keessa seennee jirra. Kanneen balaa duguuggaa sanyii kana keessatti maatii isaanii dhabaniif jajjabina hawwina. Kanneen soda tokko malee jagnummaan yeroo hamaa fi haala hamaa kana keessa Oromiyaa guutuu keessatti mootummaa bineensa kana dura dhaabbatan qeerroo, mangudoolee fi miseensota dhaabaa ulfinaa fi jaalala isiniif qabnu ifaan mul’isuu feena. Mootummaan kun aangoo irra turuuf duguuggaa sanyii inni raawwachaa jiru ifirraa qolachuuf, badiinsa Oromiyaa baraaruuf maal gochuun akka nurra jiru namoota haqa uummatni Oromoo akka ilmoo namaattii qaban deggeraniif gaaffii isa olaanaa tahee jira. Yeroo yerrootti haala hamaa sabummaa keenya ball’eessaa jiru kana ifirraa ittisuudhaaf waamichi tahu bu’aa malee hafuun, mootummaan Wayyaanee hulluuqxe seentota dhaabaa fi hawaasa keenya keessa tamsaasuun waan yeroon hin gaafatin irratti falamaa yeroo dheeraa fudhaturratti humni keenya qisaasamuun akka uummata keenya cinaa dhaabbannee falammaa hin godhin hafuun nu-yaaddessee jira. Hawaasni Oromoo biyya alaa jiran dhiheenya kana walitti dhufanii mare haala ittiin uummata keenya baraaran marihachuun waan nama jajjabeessu. Haata’u malee, yeroo hatattamaa kana, yeroo akka sabaatti jiraachuu fi jiraachuu dhabuun gaaffii keessa gale, waltahiinsi xiyyoon isaa waan tokko tahe walgahii biyyoolessaa (Oromo National Convention) kan Oromoo gola hundaa waliin dhaabuu dandahu, argamuutu irra jira. Akkasumas, walitti dhufeenyi dhaabolee siyaasaa Oromoo yaalamaa ture, jiras, haata’u malee, dhugaan jiru, haalli amma keessa jirru hagam hamaa fi muddamsiisaa tahuu hubachuu fi if dura balaa as-deemu tilmaamuu dadhabuun ni mul’ata. Haala diinaa yeroo ammaa daran hammaachaa dhufe hubannoo keessa galchuudhaan walitti dhufeenyi kun akka bu’a qabeessa tahu ni abdanna. Kun osoo kanaan jiruu, duguuggaan sanyii mootummaa Wayyaaneetiin uummata Oromoo irratti raawwatamaa jiru yeroo ammaatti haalaan hammaachuu hubachuudhaan, toftaa haarawa, yeroo kami irrayyuu kan hamaa tahe Oromoota addaan diiganii wal-lolchiisuuf bu’urri guyyaa tii 2 guyyaati raabsamu jiraachuun waan ifa tahee argamu tahuu hubachuudhaan, kun ammo, hubannoo fi mare waliigalaa akka barbaadu waan hubanneef waamicha kana gochuu murteesine. Oromoonni hundi duguuggaa sanyii nurra gahaa jiruu fi garam akka deemaa jirru yeroo tokko tasggabaa’ee akka if gaafatan gaafanna. Yeroo ammaa, miseensonnii fi hawaasni Oromoo keessaa fi alaa walitti dhufuun waltahiinsa biyyoolessaa kan yeroo muddamaa tokko uumanii dirmmachuun badiinsarraa nu-oolchuu dandaha jennee amanna. Oromiyaa walaboomte arguuf tarkaanfii fudhatamu keessatti kanneen kaayyoo kana bikkaan gahuuf wareegamanii fi kanneen if kennan yaadanna. Nuti qabeenyaa, dandeettii fi huma qabnu walitti fiduuf wareegama feesisu raawwachuuf waadaa seenna, hawwasni keenya akkasuma, qabeenya isaanii, dandeettii, yeroo fi humna isaaniin akka nu-waliin dhaabbatan waamicha goona. Tokkummaan humna! Galaasaa Dilboo Bakka ABO Gumabaas Abbaa Haqaa Bakka AWDO Jen. Kamaal Galchuu Bakka KWO Aliyyi Umar Agaa Bakka ATBUO Abbaa Nagaa Jaarraa Bakka ABO -‘Tokkomee’ JOINT CALL FOR OROMO NATIONAL UNITY AGAINST GENOCIDE 10 September 2017 We, the undersigned leaders of independent Oromo political organisations, remain deeply troubled over the recent massacres that are perpetrated by the TPLF regime in Bishoftu, Walloo, Hararghe, Bale, Borana, and Guji, areas in particular, and the ongoing slaughtering taking place daily in the rest of Oromia. Our thoughts and prayers are with our impacted communities at large and the families whose loved ones are martyred in particular. We proudly salute the heroes and heroines amongst our youth known as Qeerroo, elders, intellectuals, and members of our organisations engaged in the defence of our nation under extremely challenging circumstances all across our land. The ongoing genocidal acts by the incumbent Ethiopian regime have shaken our nation to its core and caused many people to question what needs to be done to save our nation from extermination. We are also equally concerned that through many years of systematic infiltration the enemy had weakened our unity, and our repeated call for serious and sombre examination of the grave situation collaboratively in order to muster our resources and stand as one have not yet come to fruition. There are encouraging beginnings in that the Oromo communities in the diaspora have assembled in large numbers and spent significant amount of time and resources on consensus building. Nonetheless, a unified pan-Oromo effort as we envisaged when we called for an ‘Oromo national convention’ is yet to emerge. Similarly, coalition building among different Oromo political forces is being experimented. The unfortunate truth is that this undertaking has also been frustrated due to, in part, lack of a precise realisation of the urgency of the matter and inability to foresee the consequences of a true unity of purpose or the lack of such an arrangement. We continue working hard to build a proper and genuine coalition leading to unity based on mutual understanding of the objective of the struggle. In the meanwhile, because of the ever-increasing violence from the Ethiopian state and disenfranchisement of the Oromo due to a calculated misinformation and propaganda that the enemies within and without are spreading among our diaspora community, we have agreed to issue this joint call. We urge every Oromo national to pause and take a stock of the genocide perpetrated against our nation, and the direction we should be taking. In so doing, we would like to call upon members of 2 our organisation, our communities at home and abroad to urgently come together to form a national consensus on how to save our people from extermination. More than ever before, the Oromo political forces need to unite and struggle for the survival of our nation and independence of Oromia. The enemies of our people – the TPLF and its puppet organization – have continued their campaign of genocide and permanent state of violence against the Oromo people. Stopping the tide of genocide, they have unleashed against our nation, demands that our organizations take uncompromising radical measures against them. Indeed, it is time for the Oromo political forces to unite and fight back before it is too late to effectively defeat the internal and external enemies of our people. We can no longer afford the internal minor differences to keep us from facing the real and mortal enemies of our people and country. As we move forward in our endeavours to liberate Oromia, we will forever never forget the lives of those slain and the loss we have experienced as Oromo nation. We, hereby pledge to insistently continue our efforts to unite our resources and skills and call upon our people to join us and answer our call with your support in terms of your knowledge, time, energy and material resources so that Oromia can survive the genocidal war perpetrated against it by the TPLF, and eventually emerge as free and liberated independent nation. In the end, we call upon all Oromo patriotic individuals and forces to join us and our people today, in this fight. We urge you to come prepared to do battle for the survival of your people and country. Together in unity we will be strong enough to throw our enemies into the dustbin of history and liberate our sacred Motherland Oromia Unity is power! Mr. Galasa Dilbo For and on behalf of OLF Mr. Gumabas Abba Haqa For and on behalf of FIDO Mr. Aliyi Umar Aga For and on behalf of UOPLF Gen. Kamal Galchu For and on behalf of FIO Mr. Abba Naga Jara For and on behalf of OLF ‘United”


Uummanni Oromoo Uummata Ergamtootaa fi Garaaf Bultootaaf Jilbiifatuu Miti!

Baarentuu Gadaa Irraa// Wayyaaneen waggoota 26n darbaniif ummata Oromoo weerartee qabeenya isaa saamaa, kan kun hin ta’uu jedhee mormee fi mirga ofii fi lammii isaatiif falme ammoo hidhaa, dararaa fi ajjeesaa turuun beekamaadha. Dhugaa hunduu beekudhasi. Baroota 26n darban kana keessa Oromoon ammamiis akka waraana Wayyaanee Aga’aazii dabalatee hidhattoota sirnichaatiin dararame, eessa buuteen isaa dhabamee fi ajjeefame, hidhaatti mankaraaraa jirus eenyufuu ifaadha. Haati Oromoo baayyeen yakka sirna wayyaaneetiin boochee jirti, abbaan Oromoo baayyenis akkasuma ajjeechaa ilmaan isaarratti raawwataa turee fi jiruun miidhameera. Gaddeera. Qabeenyi sirna kanaan saamamaa turee fi jirus akkasuma amma hin qabu. Walumaa galatti waggoonni 26n darban baroota yakki daangaa hin qabne danuun Oromoorratti raawateedha jechuutu irra salphata. Waraanni Aga’aazii jedhamuu fi hidhattoonni gandaa amma danda’an Oromoo ajjeesaniiru, hidhanii dararaniiru, keessumaa erga FXG akka malee finiinee ka’ee waggoota 3n darbanii as tikoonni sirnichaa OPDO waliin ta’uun qayee Oromoo keessa deemun yakki hin raawwatin hin jiru, Haa ta’uutii Oromoon akka isaan yaadan saba hidhaa, dararaa fi ajjeechaa sodaatee mataa gadi qabatu ta’ee hin argamne. Oromoon inni tokko hoo ajjeefamu, inni biraa falmaa itti fufaa, inni tokko yoo hidhamu inni biraa diina dura dhaabbachaa, falamaa biyya abbaa isaa deeffachuuf taasisu finiinsee itti fufee jira. Injifannoorratti injifannoo galmeessisaa diina dhiphisaa as gaheera. Keessumaa haalli amma Oromiyaa keessa jiru akkuma eenyuyyuu quba qabutti diinatti aduun dhihaa Oromoof bar’aa jiraachuun ifatti muldhachaa jira. Walumaa galatti qabsoon oromoon bilisummaa isaaf taasisu Oromoo bira darbee cunqurfamtoota impaayeera itiyoophiyaa keessa jiraniifuu fakkeenya ta’aa jira. Akka qabsoon kun duubatti deebi’uu hin dandeenyees diinni mirkaneeffateera. Qabsoon Oromoo qabsoo dhugaarraa madde, qabsoo haqaaf gaggeeffamuudha. Qabsoon Oromoo; qabsoo bilisummaa fi walqixxummaaf gaggeeffamu qabsoo hiree ofii ofiin murteeffachuuti. Qabsoon Oromoo qabsoo biyya abbaa ofiii deeffachuuti. Qabsoon akkasii qabsoon dhugaaf gaggeeffamu, qabsoon hiree ofii ofiin murteeffachuu, qabsoon biyya abbaa ofii deeffachuu hidhaa, dararaa fi ajjeechadhaan gongumaa hin dhaabbatu. Sobaa fi sossobaanis hin gufatu. Wayyaaneen maalis gootu, maalis jettu gaafiin maddi isaa haqa,sirrii ta’e kun karaarraa hin jaldhatu. Amma galma gahuttis karaa kamiinuu humnii kamuu dhaabuu hin danda’u. Tattaafii fi carraaqqiin yeroo ammaa kana gama hundaan sirna gabroonfataa wayyaaneetiin taasifamus yaalii ijibbaataa yoo ta’e malee waan jijjiiru hin qabu. Qabsoon Oromoo guyyaarraa gara guyyaatti finiinaa jira., qabsoon kaleessa namoota muraasaan eegalame harra miliyoonoota hiriirsee jira. Kunis wayyaanee dhiphisee kunoo sirnichi raafamaa jira. Kan Qabsoon hidhannoo fi FXG Oromoo isa dhiphise murni gabroonfataan Wayyaaneen har’a kunoo waan qabee gadi dhiisu wallaalee waa heddu Oromoo irratti yaalaa jira. Sirni kun dhiphuurraa kan ka’e qabsoo Oromoo finiinaa jiru kana dhaamsuf yaaliin godhaa hin jirre hin jiru. Sabboontoota, qeerroo Oromoo sobuu fi sossobuu bira darbee hidhaa fi ajjeechaan hin raawwatin hin jiru. Kuni qabsoo Oromoon bilisummaa isaaf gaggeessu dhaabuu dadhabnaan kunoo akkuma hunduu quba qabnuu fi dhageenyutti garaaf bultootaa fi ergamtoota naannoolee ollaa Oromoo jiran keessumaa shiftoota sumaalee leenjisee hidhachiisee Oromootti bobbaasee saba Oromootti dulchisee ajjeechaa fi saamicha raawwachiisaa jira. Mootummaa abba irree Wayyaanee ofi isaatifuu shiftaa ta’ee ummata Oromoo goolaa ture, goolaas jira, Har’ammoo kunoo shiftoota sumaalee oromootti bobbaaseera. shiiftoota sumaalee kana hidhachiisee Oromootti maaliif akka bobbaases tilmaamuun nama hin dhibuu. Dubbichi ifaadha. Ofii saatii Agaa’aazii itti duulchisee waan dadhabeef ammamoo shiftoota kana maqaa daangaatiin itti duulchisee qalbii Oromoo FXG irraa butuuf ta’uun dhokotaa miti. Haa ta’uutii deemsi akkasii, toftaa dulloomaa fi duubatti hafaa waan ta’eef waan milkaawuu miti. Ummanni Oromoo ummata ergamtootaa fi garaaf bultootaaf gadi jedhuus miti. Oromoon keessumaa , qeerroon Oromoo Akkauma Aga’aazii amm taankitti hidhatee itti bobbaafamee dura dhaabbatee ofirraa ittisaa ture shiftoota sumaalee gaaraaf jecha itti duulan kanas ofirraa ittisuun isa hin dhibu, ittisee waaroo salphinaa itt uwwiseen dachaasaa jira. Darbees sirna shiftoota kana bobbaase wayyaanee qabsoo mirga isaaf taasisuun xumra itti gochuuf qabsoo isaa finiisaa jira. Kun cimee itti fufuu qaba. Eeyee namni ykn Oromoon shiftoota wayyaaneen ergite kanan baaragu hin jiru, Oromoon qabsoo of ittisaarra jira. Haleellaattis akka cehaa jiru muldhachaa jira. ergamtoota kana akka dhufaatii isaanitti kan isaan erge waliin Ofirraa qolachaa jira, kun cimee itti fufuu qaba. itti fufiinsa isaaf ammoo kan ani Oromoodha jedhuu hundi lammii saa bira waan danda’een ijaajuu qaba. yeroon saba kiyyaaf , biyya kiyyaaf ejjedheera moo hin ejjenne jennee itti of gaafannus amma. Kanuma hubachuun waamicha biyya abbaa, waamicha lammiif gurra haa kenninu. Diinni kamuu saba keenya jilbiifachiisuuf mirgas humnas hin qabu waan ta’eef roorroo saba keenyarra gahaa jiruuf haa owwaannu. Sirna nama nyaataa kanaan gahe haa jennu


Mootummoonni  Abbootii Irree  Turan  Yeroo  kufaatii Jala Gahanitti Akkuma Wayyaanee Har’aa  Kana Wixxirfachaa Turan.

Baarentuu Gadaa Irraa/// Hayila sillaaseen diddaa ummattootaan ennaa kufaatii jala gahetti akkuma har’a wayyaaneen gochaa jirtu kana hidhaa, dararaa fi ajjeecha raawwachaa ture, Jeneraal Taaddase Birruu dabalatee ilmaan Oromoo hedduu aangorraa hariyuu bira darbee ajjeeseera, hidhee darareera. Hayilasillaaseen goticha Oromoo Hagarii Tulluu maqaa narratti fincilte jedhuun yoo fannoon ajjeesu, Balaay Zallaqaas haaluma walfakkaatuun mootii mootootaa kanan ta’e kanan rabbiin muudameerartti fincilte jechuun fannisee ajjeesuu kan quba hin qabne hin jiru. Kunneen akka fakkeenyaatti haa eeraman malee hayilasillaaseen yakkoota danuu dhuma aangoo isaarra saboota biyyattii irratti keessumaa ilmaan Oromoo qaroo irratti raawwateera. Hidhattoonni sirnichaa ajjeechaa dabalatee, hidhaa fi dararaa adda addaa raawwataniiru. Saamichis amma hin qabu ture. Haa ta’uutii hidhaa- ajjeechaa fi saamichi taasifame kun martuu fincila ummataa dhaabuu hin dandeneye, Hayilasillaaseenis kufaatii irraa hin hafne. Du’a gadhee du’ee dhumarra awwaalcha sirnaalleen dhabe. Kan warraaqsa ummataa, ummanni jijjirama bu’uuraa barbaachaaf taasifatee fi dhiigas itti dhangalaasee fide human butatee aangootti bahe dargiinis guyyaa aangoo qabaterraa kaasee wanti inni godhe yoo jiraate sabboontoota gaafii haqaa, gaafii mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu kaasan ajjeesuu, hidhuu fi dararuudha. Dargiin guyyaa aangoo qabaterraa kaasee waggoota 17f yakkoota suukanneesoo walfakkaataa addatti ammoo calqabaa fi dhuma aangoo isaarratti raawwatus dargii kufaatirraa hin olchine. Walumatti qabaatti haalli dhuma Dargii irratti muldhachaa ture, akkaataan inni gaafii ummattootaa itti deebisaa ture akkaataadhuma amma wayyaaneen saboota biyyattii keesumaa ilmaan sabootaa sabboontoota gaafii saba isaaniif dhaabbataniif deebisaa jirtuudha. Ajjeechaa, hidhaa fi dararaadha. Dargiin Oromoo abdii kutachiisuuf Kanneen akka J/Taaddaasaa birruu fi ilaamaan Oromoo sabboontoota saba isaaniif dhaabbatan ajjeesus kufaatirraa isa hin olchine. Sabboontota hedduu hidhee dararee manannene hidhaatti fixus badiin isaa hin hafne. Kan wayyaanees kanaan ala hin ta’u. kanumatti deemaa jirti. Kufaatii Dargii hordoftee kan dhiiga ummattootarraa ejjettee akkuma Dargii aangoo ummattoonni itti dhiigan humnaa fi shiraan butattee qabattee wayyaaneen haalli amma keessa jirtu haaluma dargiin yeroo kufaatii jala gahuuti. Dargii fi hayilasillaaseen kufaatii isaanii jala jirra, ummanni nuufaan jira, kan biyya goolaa jiru eergamtoota, warreen farra biyyattii ta’aniidha jechuun jabinaa fi ummata biratti jaalatamoo ta’uu isaanii irra deddeebiin odeessaa turan. Wayyaaneenis kanuma dhaalun gama tokkoon jaalala ummatataan qaba jettee dhaadachaa gama biraan ajjeechaa raawwachaa jirti. Haa ta’uutii wayyaaneen yakkoota sukanneessoo, ajjeechaa jumulaa fi hidhaa, saamicha daangaa hin qabne raawwattus, sobaa fi sossobaa hedduu gagegessitus wanti yaadde hunduu osoo hin milkaayin hafee kunoo akkuma addunyaan quba qabu impaayeerri itiyoophiyaa ibiddarra jirti. Wayyaaneen dhiphuu hamaa keessa seentee raafamaa jirti. Haalli keessa jirtus abbootin irree osoo dhaadatanuu dhidhimu isa jedhu san nuuf mirkaneessaa ajira. Walumaa galatti haalli amma Impaayeerri Itiyoophiyaa Wayyaaneedhaan bulaa jirtu keessa jirtu maal fakkaata jennee yoo ilaalle baroota abbootii rree kanneen akka Hayilasillaasee fi Dargii Impaayeera caalaa biyyattiin dhiphuu keessa jirti. Qabsoon ummattootaa keessumaa FXG ummanni Oromoo gaggeessaa jiru kufaattii Wayyanee saffisiisaa jira. Kanarraa ka’uunis kan sodaan itti bule wayyaanee akka wixxirfachaa jirtu ragaan jiru ifatti mirkaneessa. Eeyyee abbootiin irree yoo aangoo qabatanis haa ta’uu yoo aangoo humnaan qabatanirraa irree ummattootaatin kufuu jala gahan amala addaaa argisiisu, ni baaragu, gaaddiduu isaanii dabalatee hunduma amanuu dadhabu, kan isaaniin morme hunda hidhuu fi ajjeesuun fala jedhanii amanu, kan yeroo ammaa kana Wayyaaneedhan ta’aa jiruu fi muldhacha jirus kanuma. Haa ta’uutii hidhaa, ajjeechaan sabboontota mirga ummattootaatif dhaabbatanirratti raawwtaa turee fi jiru akkuma Hayilasilleesee fi Dargii kufaatirraa hin olchin gochi amma Wayyaaneen itti jirtus badirraa ishii hin oolchu. karaa kamiinuu sirinicha hundeen buqqa’uurraa hin baraaru. Wayyaaneen dhiphurraa kaatee ajjechaa ofii ishii karaa Aga’aazii raawwachaa jirtu cinaatti uumamta Oromootti hidhattoota saboota adda addaa keessumaa garaaf bultoota naannoo sumaaleerraa leenjiftee, hidhachiiftee kunoo akkuma muldhachaa jiru ummata Oromoo ficisiisaa,qayee fi qabeenyarraa buqqisaa jirti. Kunis kan muldhisu sirni kun akkuma sirnoota kanaan dura irree ummattootaatin harcahanii kufaatii jala gahuu isaatiin dhiphurraa kan madde waan qabee-gadi dhiisu wallaalee afuura dhumaa baafachaa jiraachuu isaati. Du’aa fi jireenya gidduu taa’ee dhidhiittachaa jiraachuu dha. Haa ta’uutii dhiidhiitannaan mullachaa jiru kun karaa kamiinuu wayyaanee kufaatirraa hin olchu. Akkuma Dargii fi Haylasillaasee oole osoo hallayyaatti oofaa jira. Keessumaa qabsoon gama hundaa uummanni Oromoo taasisaa jiru sirna abbaa irree weerartoota Tigiraay wayyaanee yeroo gabaabaatti akka gateettii Oromoorraa buqqisee gatu mallattooleen muldhachaa jiran ifatti mirkaneessu. Kanuma hubachuun ummanni Oromoo alaa-manatti magalaa baadiyyaatti walcina hiriiree qabsoo eegalame FXG itti fufee sirna gabroofattootaa, murna abbaa irree wayyaanee ofirraa kaasuuf caalaatti ka’uu qaba. Tokko ta’anii Of ittisuun mirga ofiitiif falmuun gabrummaa jalaa ariitiin nama baasa.Abbaan irree , gabroonfataan yeroo kufaatii jala gahe dhidhiitachuun amaluma isaa ta’uu hubannee osoo yakka amma wayyaaneen nurratti raawwachaa jirtuuf hin dhiphatinii fi hin baaragin qabsoo itti fufuun dubbii fardii fi ijoo bilisummaa keenyatti nugeessuudha.


Irreechaa fi Wayyaanee

Baarentuu Gadaa Irraa// Duraan Dursa Baga Ayyaana Irreechaa Bara 2017tin Nu Gahe! Akkuma beekamuu fi hunduu quba qabutti Sirna irreechaa kun weerara minilikiirraa kaasee amma kufaatii Dargiitti akka aadaa Oromoo ganamaa fi dhuudhaa Oromoottichaatti kabajamaa hin turre, asii fi achitti dhoksaan kabajamaa ture, sirnoonni Oromoo weeraranii bita aturan kun aadaa, duudhaa, afaan, seenaa fi eenyummaa Oromoo balleessuuf waan danda’an hundaa raawwachaa waan turaniif sirna irreechaa addabaabaayii bahanii kabajuuf baayyee rakkisaa ture. Haa ta’uutii Qabsoo walirraa hin cinne ummanni Oromoo dhaaba isaa ABO waliin taasiseen abbootiin irree kun kufaanii ummanni Oromoo guutuu ta’uu baatuus aadaa fi duudhaa isaa darbees afaanii fi seenaa isaa kabajechuu eegale. Kan kufaatii dargii hordoftee shiraa fi afaan qawweetiin aangoo humnaan qabtte wayyaaneen garuu deebitee ukkaamsaa eegalte, afaaniin aadaa, seenaa fi afaan saboota aguddisaan jira jettus dhugaan qabatamaan jiru garuu akka aadaan, seenaa fi afaan ummattootaa hin guddanne dhiibaa taasisuudha. Keessumaa irreechi Oromoo bakka Oromoo kaabaa kibbaa, bahaa lixaa irratti wal gahu waan ta’eef kan soda guddaan itti bule wayyaaneen waggoota hedduuf akka irreechi kun hin kabajamnee fi namni irratti hin hirmaanne danqaa hedduu taasisaa turte. Sirni Guddaan kun akka aadaa fi dhuudhaa Oromootti akka hin kabajamanee fi Oromoon fedhutti hin gaggeeffamne iddoo siyaasa ishii itti hololattu taasisuuf carraaqaa turte. Haa ta’uutii ayyaanni irreechaa kun guyyaarraa gara guyyaatti bakka tokkotti karaa Oromoo fi jaalattoota Oromoo fiduun kabajamaa jira, galanni kan sabboontootaa, galanni kan qabsaawoota dhiiga isaanii dhagalaasanii kanaan nugahanii haa ta’uutii Oromoon itti boonaa jira. Wayyaaneen guddachuu sirna kanaa fi ummata Oromoo biratti jaalatamuu, Oromoo walitti fiduu isaatti inaafurraa kan kaate waggaa waggaan shiroota adda addaa uumtee, uffata namarraa yaasuurraa eegaltee akka namni bakka irreechaa hin dhaqqabneef uggura adda addaa keechuus, sirnichi dagaagaa ummanni Oromoo fi jaalattoonni aadaa isaa guyyaarraa gara guyyaatti sirnicha caalaatti miidhagsaa , namoonni miliyoonaan lakkaawwaman irratti hirmaachaa turaniiru. Keessumaa hayyoonnii fi abbootiin gadaa Oromoo Sirna Kana Hambaa addunyaa taasisuuf jabinaan rartti hojjecha aturaniiru, hojjechaas jiru. Mootummaan wayyaanee garuu mootummaa shiftaa, mootummaa saamichaa waan ta’ee fi waan ummata Oromoorraa hin rafneef akkuma hunduu quba qabu uffata namarraa baasuu faaya nama saamuu , akka bakka irreecha hin dhaqane nama danquu bira darbee bara darbe jechuunis bara 2016 waraana isaa bobbaasee ajjeechaa jumlaa sukanneessaa ta’e nama nagahaa, harka qullaa jirurratti raawwateera. Daa’imti, manguddoon, dhiiraa dubartiin dhibbootaan lakkaawammanis kuun rasaasaan , kuun bishaanitti namuun, kuun hallayyaa seenuun dhumaniiru. Dhugaa kanammoo Dhaabbnni mirgna namaaf falamu human raayi wochillee osoo hin hafin gabasa kanaan duras, tibba kanas ibiddatti biinzina naquu jedhuun baaseen ragaa baheera. Egaa sirni akkanaaa kun irreecha dhufu irrattis waan walfakkaataa hin raawwatu jedhanii eeguun rakkisaadha. Ammumaanuu kunoo abbootiin Gadaa waliin wal mormii seeneera. Abbootiin gadaa nuti waraana sirnichaa nageenya keessannan tikasa jedhee numarsee nugooluu hin barabaannu, irreechi aadaa, irreechi ofii isaatiifuu nageenya, nageenya keenya ammoo akka aadaa Oromootti Fooleedhaan eegsifanna jechaa jiru, Wayyaaneen ammo karaa dubbi himaa ishii ergamticha Nagarii Leencoo jedhamuu lakkii anumatu hidhataa taankii qabu bobbaasee isin eega jechaa jira. Maal akka irreecha barnaa irratti akeekkate ammo ishii fi ishii qofatuu beeka. Haa ta’uutii ummanni Oromoo maaliyyuu dhufu akka irreecha isaarraa hin hafne, akka aadaa, fi duudha aisaa dhugoomnfatu haalli Oromiyaa keessa jiruu fi qophiin abbootii gadaa ifatti mirkaneessaa jira. Uumanni Oromoo keesumaa qeerroon Oromoo hundumaa akka dhufaatii saatii deebisuuf qophii ta’uun mirkana. Mootummaan wayyaaneen kun sirna abbaa irreeti, sirna humrii isaa dheereeffachuuf waggoota 26n darban ummata Oromoo fixaa tureedha, sirna saamichaati. Sirna akkanaa kanarraa ammo yomiyyuu nageenyi hin eegamu, Oromoon eegaas hin turre. Amma wayyaaneen jiruttis yoomiyyuu nageenyi hin jiraatu. Amma kan ta’aa jiru umkmanni Oromoo nurraa bu’I jecha ajira wayyaaneen ammo lakkii gateettii keerraa hin bu’u jettee ajjeechaa raawwachuudha. Sirni kun sirna hamaa fi sirna dhiiga bareeda. Kan biraa haa hafuutii ajjeechaa bara darbe irreecharratti raawateefillee yoo ummatatti qoosu afiifi hallayyaa bu’anii dhuman jedheeti siida afakkeessii lafa irreecharraa fageessee dhaabe. Kun qoosaadha. Gongumaa ajjeechaa inni raawateef kan bakka hin buunee dha. Har’a Oromoon wayyaaneerraa siidaa hin eegu, Oromoon wayyaaneen yoom nurraa baaii eegacha ajira. Qabsoon gaggeeffamaa jirus kanumaa fi. Kun ammoo amma dhugoomutti sobaa fi sossoba kamiinuu kan duubatti deebi’u hin jiru. Irra deebidhaan irreecha gaarii irrecha milkii fi injifannoo nuuf haa ta’u jenna@!


JEEYNUMMAA JEEYNUMMAA OLII

Birraa 30, 2017 Abbaa Urjii tiin Bara dabre, yaroo akkanaa, kabajaa Ayyaana Irreechaa irratti, sab-boononni murannoo haala armaa oliitti arkamuun, mootummaa shiftootaa tan irreen aangoo qabatte, tan lubbuu namaa tiif kabajaa hin qabne dura dhaabbatanii bilisummaa ummataa tiif falman arra haala akkam keessa akka jiran kan beeku Rabbuma. Dhukaasa diinni kaa’imman, nagayaan, mirga sabaa tiif falman irratti baneen gaaga’amani mude, galmee qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti, seenaa boqannaa guddoo dhunfatu. Wayyaanneen gaafa tarkaanfii san fudhattu, kaa’imman gatuu qofaaf odoo hin taane, dhaadannoo ija isii dura dhaabbatanii itti dhawwaqan ukkaamsuuf ture. Haala sanii fiis, lubbuun achitti galaafatte isii hanqatee, san booda baddaa fii gammoojjii Oromiyaa keessatti, warra lakkooysa Rabbiin qofti beeku ajjeefte. Achirraa kaatee, biyya guutuu Shiftoota abbootii waraanaa muudde jala nayxee, kanaa sanii malee, kumaatama mana hidhaatti guurtee, cafaquu, gudeeduu fii gatutti bobbaate. Gama biraa tiin, lammii Oromiyaa sukukkula biraa jala naquuf, goobanoota lammiilee alagaa keessaa kannene gunaan bitatte jihaa hundaan itti bobbaafte. Warra akka Abdii Illee, kashlabbii garaan bakka sammuu bu’e, daangaalee hundaan ummata Oromootti jaas jatte. Saroonni dantaa Wayyaanee eeguuf eegee wix-wixaniis, akkuma gooftoolee isaaniitti, karaa hundaan lubbuu lammii Oromiyaatti bobbahan. Ummata magaalaa bira kutanii, kanneen baadiyaa gandootarraa buqqaasutti seenan. Haalli kuni, bara guutuu deemee, quubsuu dhabee, kunoo, dhiheenya kana, Oromoota naannoo isaaniiraa fagaatanii qubatan, warra lakkooysi hin beekkamne, alagaan gurraasisee, kumaatama buqqisee qe’etti ol yaase. Akkanumaa waliin, duuba, duulli Wayyaaneen keessaa fii daangaan ummata Oromiyaatti bante, kan fedhii isii if dura tarkaanfachiisuu tahuu dide. Shirri waggaa guutuu xaxaa baate hundi, sossooha qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif beenziila tahaa dhufee, arra kaa’imman bira taree hawaasa guutuu itti kaase. Ummanni warra diinni qawwee hidhachiisee qe’etti itti ergu mancaa fii uleen ifirraa qolaa, kan wareegame awwaallachaa, kan madaawe wal’aannachaa, kan baqaa fii halaala buqqaafamee itti ol yaa’u, akka ilmi bade deebi’eefitti qoma banatee fudhachaa jira. San bira kutee, shira Wayyaaneen dhandhaartu hundatti dammaqee, amba isa jiddu jiran hawaasarraa odoo hin taane, ergamtoota Wayyaaneerraa eegaa jira. Haalli kuni, gara-bal’ina Oromoo kan ittiin mammaakamu dhugatti fassare. Warra laata boru akkam taane jachaa bahanii fiis mirkanii nagayaa labsee, kabajaarratti kabajaa gonfachiise. Haalli guddina Oromoo malees, bilisummaaf qophaawuu firaa fii diinaa fiis ifa godhe. Haalli arra biyya keessatti deemaa jiru, lammiin Oromiyaa Hiddii-Lolaarraa hamma Asoosaatti, Diida Waaledi irraa hamma Gola Raayyaatti bilisummaaf murachuu qofa odoo hin taane abbaa biyyummaa isaanii hujiin mul’isaa jira. Oromiyaa guutuu hunda keessatti hoogganaa hiree isaanii tahuu mirkaneessaa jira. Kanaa fiis, akkuma bara dabreetti, diina lafaa fii samiin isaan doorsisu hashara shifuutti lakkaawuu dhiisanii miliyoonaan ayyaana isaanii kabajuuf karaa Hora Arsadee deemaa jiru. Kuni jeeynummaa jeeynummaa olii ti. Bilisummaan tana! Lammii murannoo, haala fii amala olii kanaan harka wal qabate, shiftoota Wayyaanee tii mitii, abbaan fedhi galii isaanii irraa if duuba hin deebisu. Haa offolan! Oromiyaan Ni bilisoomti! abbaaurjii@gmail.com


Qabsoon Isaa Boojihamuu Ummanni Hayyamuu Hin Qabu

Onkololeessa 14, 2017 Abbaa Urjii tiin: Qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa baroota hedduuf munyuuqqachaa baatullee arra bakka if duuba hin deebinee fii sadarkaa abdachiisaarra geeysee jirti. Irreeysii torbaan lama dura Hora Arsadeetti gaggeeyfame haala kan firaa fii diinaa fiis ifa godhee jira. Ayyaanni ummanni miliyoona shanii olitti shalagaman irratti arkaman milkiin xumuramuun, qabsaawotaa fii sab-boonota bira dabree warra diinaaf meeshaa tahaa jiranillee, gammaachuu fii naasuun onnee raase. Wayyaanee, tan ummatoota biyyaa maraaf tuuta jaartee, maqaa Feedraalaa tiin kormaa irratti tattee, qabeenya biyyaa xuuxaa jirtu, haala kanarraa waan itti dhagayame tilmaamuun nama hin dhibu. Fincilli Sadaasa 12, bara 2015, Gincitti jalqabe waggaa lamaaf itti fufee yoona gayuun waan mataa Wayyaanee keessa hin turini. Gatiinsa Irreessa bara dabrerratti gooteen kan itti aanu ni kolaafamaan fedhii isii ti ture. Haala kanaaf, kumaatama mana hidhaatti guurtee “አይደገምም” yaroo jattuuniis hawwiin isii fiixa ni bahaa abdattee ti. Hawwii kanaas akka fiixa baasaniif basaasotaa fii dabballoonni leenjifachaa baate, horiin irratti dhangalafte, himanaa oli. Karoora olii tiin fedhiin isii fiixa bahuu hanqannaan shira lammii waliin fixuu fii shorokeessuutti bobbaate. Bobbaa kanaaf, Aaw-wadaayii fii Hargeeysatti lubbuu Soomaalootaa galaafattee, Oromotatti quba laattee, shiftoota akka isii tiin ilmaan Oromoo kanneen lafa ummata Soomaalee keessa jiran xiqqaa fii guddaa gatutti seente. San isii hanqatee, kumaatama qe’ee alagaa tii fii lafuma abbaa isaanii (Jijjiga)-rraa buqaafte. Yaroo kana gootu, ummanni Oromoo tiis Soomaalota irratti haala fakkaataa ni fudhataa murteeyfattee ti. Garuu, lammiin, Wayyaaneen kana hunda godhuun, qabsoo bilisummaa isaanii irraa ija libsachiisuu fii bulchiinsa umrii isii dheereeyfachuuf tahuu waan hubataniif, Soomaalota isaan keessa jiran, ifirraa odoo hin taane, isiirraa eegutti seenan. Haala Wayyaanee kan gochoota shiroota armaa olii tii fii kanneen biraa tiin sukukkulooyte keessatti Irreessi qophaawe, irree ummata Oromiyaa, tokkummaa isaanii, fii hunda caalaa, murannoo qabsoo bilisummaa tiif qaban yoomiyyuu daran hangaase. Hanga’iinsi kuniis, ummata bira dabree, meeshaalee isiin ummata Oromiyaa tiin ugguruu fii bulchuuf tolfatte, OBN fii OPDO keessaan dhawwaaquu jalqabe. Kuni waan tasa godhamee odoo hin taane waan itti karoorfame. Qophii Irreessaaf godhamaa ture hanqisuuf, gufachiisuu fii booreeysuu Wayyaaneen ijibbaata hin godhin hin qabdu. Lakkuma hawwiin fincila ummataa dhaabuu fii qophii Irreessaa hanqisuu dhabuu dhugaa itti tahaa dhufeen, karoora biraa baafachuu dirqamte. Karoorri kuniis, anaannata ummataa meeshaalee isii keessaan lallabsuu jalqabuu dha. Mala kanaa fiis ORTO (Oromia Radio and Television Organization) ykns TV-Oromiyaatti kan beekkame, kan ummanni “TV-Boqqolloo” baasaniifiif maqaa haaraya OBN (Oromiya Bloggers Network) moggaasuu fii hoogganoota OPDO, garii, warra lammiif anaannatan gootee as baasuun, qabsoo ummataa boojihuuf tattaafachuu dha. Meeshaan lameen olitti ibsaman, warra Wayyaaneen dantaa isii tiiyfachuuf, baroota dheeraa dura tolfatte. Baroota dila aangorra jirtu kanaas, yaroo feete ummatatti “jaas” jachaanii, yaroo biraa ammoo irraa qabaa as geeyse. Arraas, haluma san itti fufuun, hoogganoota OPDO warra OBN-iin dabaaltee, dinqarratti baaftee, dhibdee ummataa akka dhageeyfatan godhaa jirti. Jarri OPDO kanneen haala kanaaf leenjifamaa bahan, warri dantaa ummataa fiixa baasurra TV-rratti bahanii mul’achuun itti fardii, akka waan biyya alaa tii dhufaniitti, miidhaa baroota 26–af Wayyaanee waliin ummata mudan jiran dhageeyfachaa, bakka barbaachisetti gadadoo isaanii bowwaasaa jiru. Wayyaaneen gama tokkoon san godhaa, karaa kaaniin, Abdii Illee bira dabratee warra akka isaa kanneen ummatoota Oromiyaa waliin daangaa qaban irratti muudde, bitaa fii mirgaan, Kaabaa fii Kibbaan, hidhachiisaa, ummaata Oromiyaa gachisiisuu fii daangotarraa buqqaasuuf shftoota irratti gurmeeysaa jirti. Warri OPDO kan kana hunda beekan, ijaan arkan, gurraan dhagayn, hujiin fardeeyfatanii jiran waanuma itti ajajaman tan ummata hujii dhoorkanii walgayiif yaamanii rakkoo isaanii himachiisuu fii anaannatoo if fakkeeysu. Wanni godhaa jiran kuni, gadadoo ummataatti qoosuu dha. Haalli isaanii akka haala adurree miidhama hantuutaa tiif mararfattuu ti. Ummanni Oromiyaa warra ilmaan irraa ajjeesaa taaziyaa waliin taa’anii fii dinqarratti bahanii gadadoo isaa irraa dhageeyfatan takkaa hin dhabne. Kanneen miidhama isaa dhawwaqanii fiis itti qaalawanii hin beekan. Kan dhabe, warra sirna gabrummaa Wayyaanee jalaa isa baasu qofa. Duuba, arra, kaa’iimman isaa, qeeyroon, diina hidhannoo caanceeyfate, kan waan naasuun taate hin beeyne dura harka qullaa dhaabbatanii injifannoo injifannoorratti galmeeysaa jiru. Haala kana keessatti, ummanni akka duritti sobamuun irra hin jiru. Gara laafina isaa irra aanee, shoora deemaa jiru sirritti xiinxaluu qaba. Qabsoon hadhooytuun gaggeeysaa jiruu bilisummaa isaa gonfachuu biraan geeysee jirti. Kanaa tu Wayyaanee waan qabattuu fii dhiiftu wallaalchisee, OPDO sab-boonaa fakkeeysuu dirqe. Haalli kuni as qofatti kan dhaabbatuu miti. Lakkuma hudhaan itti jabaatuun Wayyaaneen maloota hedduun as bahuun isii waan hin oole. Maloota kana keeysa tokko warroota baroota hedduuf ifaa fii dhooysatti “Maalo nu galchaa!” jachaa, kadhachaa jiranii fii Faranjootatti dirmachuu iyyachuu dha. Ayyaan-laalltoonni haala kanaaf biyyoota alaa keessatti wal haqaaranii, libaanata “yoomuma qunnamamnaa?” arfachaa jiran heddu. Haallan armaa oli gufuulee xumura qabsoo bilisummaa dura tarrifamuuf jiraatan keessaa jibiri. Ummanni kana hubachuun, akka ammaan duraatti, hiree isaa namoota ykn garoota harka kaayuun dogoggora lamadaa keessa seenuu irraa if eeguun barbaachisaa dha. Tumsa abbaa fedherraa dhuftuuf fudhachaa, qabsoo isaa boojihama irraa tiiyfachaa, murtii hiree isaa murteeyfachuu, hamma maayyiitti, itti fufuu qaba. Oromiyaan ni bilisoomti! abbaaurjii@gmail.com


Gaafin Oromoo Hooggansa Qabsoo Oromooti

******************************************* Waggoota 3n darbe kana ummatni Oromoo gaafi gurguddaa sadi qabatee socho`a turuun isaa ni beekama. Gaafileen kuni gaafi deebi barbaadan qofa odoo hin tane hooggansa qabsoo ummata Oromos ta`an fayyadaa jiru. Ummata Oromoo kaabaa kibbatti, Bahaa dhihatti, biyya alaaf biyya keessaati, amantaan, siyaasan, naannoon odoo adda hin basiin akka wali faana hirriiran kan godhu gaafilee kana. Kanaafu gaafin Oromoo hooggansa bareedadha jechuun ni danda`ama. Ummatni Oromoon Afaan tokkoon, yeroo tokkooti gaafilee kana kaasa ture/jira: 1) Eenyummaan Oromoo yaa kabajamu. Oromummaan kan ittiin hidhamnuuf ittiin ajjeefamnu odoo hin taane kan ittiin kabajamnu ta`u qaba. Afaan Oromoo Afaan hojii mootummaa Feedaraala ta`u qaba. 2) Ummatni Oromoo qabeenya (uumama, humna nama, hawaasuma) isaarratti abbaa qabeenya ta`u qaba. Albuudn Oromo abbaa qabeenya biroof kenamu hin qabu, magaali Oromo mootummaa feedaraala gala galu hin qabu. Namni barate biyya arri`amu hin qabu, ajjeefamuuf hidhamu hin qabu, Oromoon hidhaman hundi atattamaan hiikamu qaba. Oromoon biyya isaarratti akka fedhetti walitti dhufee waan barbaade uumachu danda`u qaba. 3) Oromoon mirga ofiin of-bulchuu dangaa tokko malee gonfachuu qaba. Gaafilee kana qabatan sodaa tokko malee mootummaa nama nyaata san fuldurra dhaabachuun wareegama lubbuu kan itti kanfaala tureef jirumoo Qeerroof Qarree Oromooti. Gaafi kana akka Oromoo guutun wal-qixa gaafatu kan godhe isaan. Dhihoo kanamoo poolisiin Oromoof MNO isaan faana hirriire jira. Gaafin Oromoof Qeerroon/Qarreen Oromoo ilaalcha namoota mootummaa isaan ittiin falamaa turan keessa jiru moo`achuun isaan injifannoo guddaadha. Activistoonf beektoni Oromosi adda dureen gahee isaan baha kan jiran ta`un ni beekama. Qabsoo ummata kana jajjabeesu keessati shoora guddaas taphataa jiru. Miidiyaan Oromo hundi gahee ammana hin jedhamne taphachaa jiru. Sochii amma ammaati godhame keessati injifannoon bayeetu galma`ee. Isaan keessamoo: diina keenya addaan baafachuuf tokkummaan irraatti duulu keenya iddoo guddaa qaba. Amma qabsoon ummata Oromoo sadarkaa dhumaara gahee jira. Qabsoo kana injifannoo ummatni keenya barbaadun xumuruuf tokkummaa ummatichaa cimsani itti fufuun barbaachisaadha. Tokkummaa kana eegnee itti fufuuf immo wali dhageeffachuun waan filannoo hin qabne ta`un hubatamuu qaba


QABSOON MAARAATOONIIDHA!! (dheeeerraaadha suuta dubbisaa)

================================ Jawar Mohammed Torban dabre wal fakeenya qabsoo keenyaafi fiigicha maaraatoonii jidduu jiru ibsuudhaaf barruu gabaabduu takka feesbuukii gubbaatti maxxanseen ture. Akkuma beekkamu Fiigichi Maaraatoonii dorgommii kiloomeetira 42ti. Kiilomeetira 41n duraa san kufnee, kaanee, isa nu dura jiru dhaqqabnee fiigicha itti fufuu dandeenya. Akkuma Atleetin teenya Tiikii Galaanaa bara dabre goote sana jechuudha. Dheebonnu karaarraa gorree, bishaan fudhannee, bayyanannee humna horannee fiigicha keenya itti fufna. Kiilomeetira dhumaa keessatti garuu kufnee dogongora xiqqaa tokko raawwannaan moo’atamuu dandeenya. Fakkeenyaaf atileetonni tokko tokko yeroo sarara xumuratti dhihaatan gammachuun of dagatanii yeroo burraaqanitti kan itti dhiyaatee duubaan jiru sirriitti fiigee isaan moo’achuudhaan badhaasa isaan kiilomeetira 42 guutu itti xaaran yeroo dhabsiisu agarra. Qabsoo Oromoo waggoota shantamaaf godhamaa jirtu keessattis sodaan kiyya guddaan, erga aarsaa hedduu kanfallee sadarkaa ol’aanaa amma irra jiru kanaan geenyee booda gantantarree akka of jalaa hin balleessineefi. Waggoota dheeraa dabran injifannoo gurguddaa argannee jirra. Dogongora hamaas hojjannee turre. Garuu yeroo qabaachaa waan turreef qabsoon dandamattee karaatti deebi’aa as geenye. Waggoota afran dabre kana ammoo saffisa dabaluun goolabbiitti dhihaachaa jirti. Adaduma sarara goolabbiitti dhihaachaa deemnuun tarkaanfiin fudhannu cufti kan nu gatantarsiisan akka hin taane of eeggannoo cimaa godhuu qabna. Hiriira mormii tibbana godhamaa jiru kanas haaluma kanaan ilaaluun barbaachisaadha. Ummanni maalif hiriira bahaa jira jennee yoo gaafanne deebiin isaa baay’ee salphaa akka ta’e ifa gala. Sababiileen guddaan haalli Oromoofi Oromiyaa ammaa fincilaaf bilchaataa ( ripen condition) – Uummanni keenna osoo hin jaalatin Wayyaanee waggoota 26f baadhatee dugdi isaa waan madaayeef; – Madaan ajjeechaa baroota dabranii ammas kan hin qoorin waan ta’eefi tuqaan xinnoon ishee miira isaa waan kakaasuf; – Hidhamuunifi salphifamuun hoggantoota isaa baay’ee waan isa gaddisiisuf/ isa aarsuf; – Daangaan isaa shira diinaan qindaayeen sarbamee obboleewwan isaa eddoofi lafa jireenyaa biyya teenya jedhanii keessa jiraataa turan irraa buqqa’uun isaanii baay’ee waan isa madeessef; – Injifannooleen gurguddoon waggoota dabran galmaahan abdii ol’aanaa ta’e waan itti horeef; ( confidence) – Hoggansi qalbii isanii hubatuufi dhugaa isaanii dubbatu gama aangoo Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa dhufuun onneefi ofitti amanamummaa waan itti horeef; ( euphoric hope) – Poolisiin Oromiyaa Uummata isaatiif aantummaa agarsiisuuniifi fedhii uummataatiin masakamee hiriira dhowwuu dhabuun uummatichi hamma poolisiin Oromiyaa bira jirutti miidhaan akka irra hin geenye/ irra gahus baay’ee xiqqaa akka ta’u waan amaneef/ waan tilmaamef; ( low risk anticipation) Dimshaashatti uummatni keenya bifa yeroo kamiinuu adda ta’een sirriiti bilchaatee jira. Bilchini kun qabsaa’ota Oromoof abdiifi humna guddaa kan kenne yommuu ta’u diinatti ammoo naasuufi sodaa hamaa uume jira. Bilchinniifii kaka’umsi uummataa armaan olitti tarreessine kun akkanumaan lafatti kan dhufe osoo hin ta’in hojii ol’aanaa aarsaan guddaan itti baheen kan dhugoomeedha. Kanneen tokko tokkoon yoo ilaalle; – Dadammaqiinsa sabboonummaa ( nationalist concisouness) kana uumuuf waggoota shantammaan dabre hayyoonni, barreessitoonnifii qindeessitoonni kumaatamaan lakkaawwaman humnaafi lubbuu isaanii itti wareeganiit takka takkaan jaaran ( it was built brick by brick); – Dhaaba waggoota dheeraadhaaf meeshaa diinaa ta’ee diinni uummata keenya ittiin cunqursu, saamufi ajjeesuuf ijaarate keessatti hoggansi sabboonummaafi aantummaa sabaa qabu aangoo kan dhuunfate akka hireettii miti. Kuni kan dhugoomuu danda’eef tariismoodhaan irratti dalagamee, aarsaan guddaan amma himamuu hin barbaachifne itti kafalameeti. – Poolisiin Oromiyaa aangoo alagaa eegsisuuf ummata keenya fixaa ture, har’a ajaja diinaa didee namootuma seera cabsaniiyyuu qawwee lafa kaayee kan kadhaataa jiruuf waggaa takka keessatti raajiin (miracle) kun lafatti dhufe seetanii? Lakki! Jijjiiramni kun kan laayyotti dhufe osoo hin ta’in, kan hojiin guddaan irratti hojjatameefi namootni muraasni aarsaadhaaf of qopheessanii dirqama kana fudhatanii jijjirama fiduudhaaf raawwachiisaa jiraniidha. Kanaafu jijiirama gurguddaa xumura qabsoo keenyaatiif baay’ee barbaachisaa ta’an kana of eeggannoon itti fayyadamuun murteessaadha. Diinni ammoo humna fiigicha meetiroota dhumaatiif kuufanne kana waan arguuf akka qisaasnu gochuun of duuba nu deebisuu barbaada. Akeekni isaanii qaamota qabsoo kana finiinsaa jiran sadiin asii gadii kanneen qaamaafi ololaanis kuffisuudha. A. QEERROO OROMOO – Humni dargaggoota Oromoo kun waggota dabran keessatti tarsiimoodhaan diina caalee siyaasaa biyyattii kallattii isaa jijjiireera. Kanaafuu firaafi alagaa fagoofi dhihoo birattis humna kabajamuufi sodaatamu ta’ee jira. Akkuma baatilee dabran kana keessa muldhatetti ajaja jeneraalota biyya saniitrra kan Qeerrotu ummataan kabajamaa jira. Qeerroon Oromoo mootummaan biyya bulchaa jira ofiin jedhu ija ummataatin xiqqaatee ( undermined) akka tuffatamu godheera. Mootummaan tokko qaama biraatin wal bira qabamee tuffatamnaan mataa namaa keessatti kufuu isaa kan agarsiisudha. Achirraa qaamaan kufuuf yeroo gabaabaa qofa gaafata. Diinni kufaatii ol’aanaa kallattii kanaan irra gahaa jiru kana jalaa bahuuf ilaacha ummanni Qeerroof qabu jijjiruu akka qabu sirriitti beeka. Sababa kanaaf Qeerroon kan tarsiimoon masakamu osoo hin taane kan miiraan machaaye fiigu fakkeessee dhiyeessuu barbaada. Humna tokkummaa qabu osoo hin taane kanuma faffaca’ee fincilu godhees agarsiisuun akeeka isaati. Humna kaayyoo biyya ijaaruu qabu osoo hin taane walitti qaba daa’immaniifi kashalabbee biyya jeequdhaaf machoofte akka taatetti mataa ummataa keessatti uumuu fedha. Kana ammoo ololaan yaalanii waan dadhabaniif luuxxee seentotaafi lukkeeleedhaan ( infiltrators and agent saboteurs) fayyadamuun Qeerroo fakkaatanii hojii tarsiimoo hin qabneefi ummata nuffifisiisu fayyadamuutti cehaa jiru. Harargeetti yeroo uggura jimaa Qeerroo fakkaatanii daldalatoota saamaa turan, haadholii waa gurguratan boochisaa turan. Hiriirota godhaman keessatti ummata gara kaambii waraanaatti oofuu dabalatee shira gaaga’ama guddaa fiduu danda’u garagaraa kan yaalan ta’us yaaliin isaanii kuni tattaaffii manguddootaafi poolisiin hanga ammaa qindoominaan godhaniin fashalaa’uu danda’e. Gara fuulduraatis shira kana daran cimsanii akka itti fufan shakkiin hin jiru. B. POOLISII OROMIYAA – kasaaraa Wayyaaneerra barana gahe keessaa inni ol’aanaan poolisiin Oromiyaa ummatarra goruu isaati. Poolisiin Oromiyaa uummata isaatiif qabatamaan aantummaa agarsiisiisuu isaa bira darbee saamicha jeneraalonni Wayyaanee godhaa jiran bakka heddutti harkatti qabuudhaan gufuu itti ta’eera. Weerara jeneraalonni kun Abdi Ilee duubaan taa’anii godhanis ummata waliin ta’uun kan fashalse poolisii Oromiyaati. Qaama mootummaa kamuu keessatti caasaan hidhateefi hojii nageenyaa keessatti gahee guddaa qabu qajeelfamaafi akeeka mootummaa sanii hojiitti hiikuu diduun isaa sirni suni jiguuf kalaawuu isaa kan agarsiisudha. Akkuma amma dura jenne mootummaan utubaalee aangootin (pillars of power) deeggaramee jiraata. Utubaalee san keessaa tokkoofi jabaan qaama poolisiiti. Poolisiin gara ummataa gore jechuun utubaan tokko sirnicha jalaa baheem sirnichis kufuuf garaasitti jallate jechuudha. Wayyaaneen aantummaa akkanaa kana yoomiyuu hin fudhattu. Kanaafuu haala kana jijjiirudhaaf mala barbaaduun ishii hin oolu. Kanaaf filannoo lama qabdi. Kan duraa humnaan micciirtee poolisiin sodaatee akka ajajamuuf gochuudha. Kan gochuuf garuu sababa ishii barbaachisa. Poolisiin Oromiyaa nama ajjeesuu waan dhaabaniif inni jedhu sababa gahaa isaaniif hin ta’u. Kanaafuu gara filannoo lammataa deemuuf dirqamu. Kunis yeroo hiriiraa, walgahiifi bakka poolisiifi ummanni walitti dhufanitti jeequmsa kaasuun Uummataafi Poolisii walitti buusuudha. Walitti bu’iinsi kun waa lamaaf kaarra saaqa. Kan duraa aantummaan poolisiin ummataaf qabu kun sababa jeequmsaatiin gara diinummaa duraaniitti akka deebi’u godha. San qofaa miti. Yoo danda’an Oromiyaa guututti jeequmsa uumuudhaan, poolisiin Oromiyaa naannicha keessatti heeraafi seera eegsisuu dadhabeera jechuudhaan kallattiidhaan hoggansi poolisii Oromiyaa ajaja federaalaa jalatti akka galu godhuu barbaadu. Kana gochuuf ammoo labsiin mootummaa federaalaa lakk. 359/2003 jedhamu kan federaalli akka aangoo naannoo irraa fudhatu hayyamuuf baafatanii lafaa qabu. Halli Oromiyaa keessaa karooraan maletti boorayee ajajoonni poolisii Oromiyaa bakkaa kaafaamanii poolisiifi milishaan Oromiyaa kallattiidhaan federaalaan ajajamuu jechuun immoo kasaaraa hamaa qabsoo teenya waggoota hedduun of duuba deebisu yommuu ta’u Wayyaaneef ammoo lootorii lubbuu ishii gaggabde tana baraarsuudha. C. HOGGANSA MNO- Bu’aa warraaqsa waggoota sadan dabranii keessaa tokko DHDUO keessa warri sabboonummaa, beekkumsaafi murannoonis irra wayyaa qaban gara aangotti dhufuudha. Jarri kun gara aangotti dhufuun gaafii Oromoo deebisee saba keenya kan aangesse ta’uu baatus qabsoo bilisummaa Oromootiif faaydaa guddaa akka qabu jijjiramoota mul’ataa jiran irraa hubachuun ni danda’ama. Jijjirama gama poolisiitiin dhufe armaan olitti kaaseen jira. Miidiyaan kaleessa saba Oromootin dhiphoota, shoorarkeessitoota jechaa ture har’a ejjannoo sabboontotaa dhiheessuu eegalee jira. Misooma kijibaa dhiisee dhugaa ummataa dhiheessuu eegalee jira. Daangaa Oromiyaa gurgurachuun hafee tiiksutti seenamee jira. Qabeenya Oromiyaa irratti abbaan Oromoo ta’uu akka qabu qondaalota dubbatantu as bahe. Hojii xixiqqaas taatu wanti eegalan waan gaaridha. Warri amma aangoo irra jiran warra akka kanaan dura federaala ( Wayyaanee) bakka bu’ee Oromiyaa saamsisan osoo hin ta’in wa warra mirgaafi dantaa naannichaa falman akka ta’an dubbataa jiru Shira wayyaaneen xaxxuu fshalsuuf falmaa kana keessattis aangoo federaalaa ifatti gadi dhiisuu mormii eegalanii jiran. Hoggana waan sabni barbaadu hojjachuuf aangoofi humna qabu ta’uu baatus kan hawwiifi fedhii ummataa dhaggeeffatee dubbatutu as bahe. Waliigalatti dhaabni Wayyaaneen Oromiyaa al-kallattiidhaan ittiin bulchuudhaaf ijaarattee turte gara mooraa qabsoo Oromootti saffisaan as siqaa jiraachuun kun saba keenyaaf hiree guddaa yoo ta’u Wayyaaneef immoo baay’ee sodaachisaadha. Kana jijjiruuf saffisaan socho’aa jirti. Akka duritti akka feetetti kan jibbite aangoo irra kaaftee kittillayyoo biroo aangoo irraa baasuu akka hin dandeenye waan beektuuf sababa uummachuu qabdi. Shirri gara naannoo Soomaleetin gooteyaa li duraati. Garuu fashalee jira. Shirri itti aanu Oromiyaa jeequmsa guddaa keessa galchitee keewwata armaan olitti tuqne sanitti fayyadamuun bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa waraana biyyattii jala oolchuudha. Hogganoota Oromiyaatiin warra nageenya naannichaa eeguu dadhaban/didan ( unwilling and unable to protect the constitutional order), kanneen shoorarkeessitoota waliin hidhata qaban taappeellaa jedhu itti maxxansanii rukutuudha. Gara kanatti akka deemaa jiran immoo nama qalbiin xiyyeeffate hundaaf ifa natti fakkaata. Qeerroo, Poolisii Oromiyaa fi hogganoota MNO waliin dhahuun maqaafi qaamaan balleessuun ( Physical and political elimination) akeeka yeroo ammaa Wayyaaneen lubbuu ofii ittiin baraaruuf lafa kaayyattee ittiin socho’aa jirtuudha. Akeekni ishii kun galma kan ga’u yoo qaamonni sadeen kunneen karooraafi tarsiimoo itti yaadamee qophaayeen masakamuu dhabanii diinaaf qaawwa bananiidha. Mootummoonni abbaa irree yeroo warraaqsi uummataa isaan kuffisuuf ka’u tooftaalee farra warraaqsaa ( counter revolution strategies) fayyadamu. Farra Warraaqsaa (Counter revolution) hoggaa jennu warraaqsi tokko yennaa sirna abbaa irree kuffisuuf dhiyaatetti warraaqsi suni sakaallamee ykn butamee akka of duuba deebi’u ykn ammoo abbaan irree sun erguma kufeeyyuu humnoonni warraaqsaa aangoo dhuunfatanii turuu dadhabuu isaanitiin sirni kufe sun ykn qaamni sirna sanaa ( fkn waraanni) deebi’ee aangoo qabachuu yeroo danda’eedha. Dhiheenyuma kana yoo fudhanne Waraanni biyya Masrii (Egypt) kan biyyattii waggoota 60 oliif bitaa ture warraaqsa Arabootaa (Arab Spring) bara 2011 saniin erga kufee booda, warruma warraaqsa san qabsiise jijjirama fide san walitti buusuudhaan deebi’ee aangoo qabatee ture.( dhimma counter revolution kanarratti guyyota itti aanani bal’inaan isiniin gahuun yaala). Walumaagalatti akkuman baniinsa barruu kanaa irratti ibsetti kiiloomeetiriin takkittiin dhuma fiigicha maaraatoonii sun abshaalummaa, tasgabbii fi of eeggannoo cimaan socho’uu gaafatti. Yeroo gabaabduu hafte sana obsaan goolabuun osoo danda’amuu jarjara hin barbaachisne keessa galuun kufaatii hamaa ta’e fiduu malti. Osoo karaan hin dhumin dhumni isaa dhiyaatee waan nutti muldhate qofaaf gammachuudhaan of wallaaluunis of dagachuu fiddi. Kanaafuu akkuma atileetotni keenya yeroo irraa gara yerootti hamma injifatanitti miiraafi of eeggannoo cimaadhaan fiiganii moo’atanii nutti agarsiisan sanatti nutis karaa gabaabduu nu hafte tana tarsiimoo lafa kaayamee hanga ammaa bu’aa buuse irraa osoo hin maqin, tasgabbiifi waldhaggeeffachuun adeemuun baay’ee murteessaa akka ta’e hubachuu qabnan jedha. Har’aaf kanuma Isinitti dheeressee dhiifama Dhugaa qabna Tokkummaan qabsoofna Tarsiimoon masakamna Ni injifanna!!