Baaletti bonii jabaatee nama hedduu miidhe midhaan gargaarsaa ergan ‘jidduutti gorfatatanii gurguratan’

No media source currently available Godinii Baalee lafa Oromiyaa ta bonaa fi oolaan itti hammaate keessaa tokko.Baaleen lafa gaarren,laga,paarkii fi waan hedduu faarsaniin qabdu. Bonaa fi oolaan haga itti dabre akka warrii lafaa ka Dalloo-Mannaa dubbifne jedhutti laga akka Weeb, Welmel, Didiimoo fi Shaawweee faallee ya gossee bisaan irraa qaqallise. Baddaan uumamaa ka akka Harannaa, Riraa,Sannee faatii ka lafa qabbaneessuun beekaman faati lafa amma goggodde. Gatiin midhaanii akka warrii lafaa jedhutti xaafiin kintaala tokko qarshii 1,400, boqqolloon kintaala tokkoo ammoo qarshii 850 jireennii guddoo qaalii. Aanaleen akka Dalloo-Mannaa,Madda-Walaabuu,Haroo Dumaalee, Gasaraa, Ginniir fi Jaaraa faan bonaan guddoo miidhaman. “Gammoojjummaan hammaachuun irraan gaallii guddaan kun haga ilmee re’eetti deebihee wayita du’u agarre.” Bonii kun namaa fi horii qofaa mitii qabeenna uumamaallee guddoo miidhee jedha namii rakkoo jirtu achii nutti hime. “Baddaan Harannaa akkuma biyya Itoophiyaattuu sadakraa lammafaa irratti argamaa bosona guddaa.Bosona ilma namaa dhiisii shimbirtinu keessa bararuu hin dandeenne.Saannateen durii qabbanaan beekamtu hardha lafa T-shirtn keessa deemta.” Gama gargaasaatiin ammoo gargaarsii hin mullatuu ka dhufullee akka jiraataan gada Dalloo-Mannaa kun jedhutti jidduutti gorfatan. “Dhaabbati ykn mootummaa yoo gargaarsa kenna jedhee ergu dafanii hin kennan.Maallaqa nama irraa fudhatanii gargaarsa sii kennu.Yo kennites ‘si calalla’jechuun maallqa haga qarshii 200-500 keessatti nama irraa fudhatan.Yoo kennuu dadhaban garuu duwwaa gala gargaasii hin kennamuuf.Gargaarsii hin jiruu diqqaa kennamullee bulchota naannoo jidduutti gurgurata.” Itoopiyaatti amma nama miliyoona saddeetiitti dhiyaatutti gargaarsa eegata. Akka itti gaafatamtoota rakkoo balaa Itoophiyaa keesaa obboo Mitikku Kaasaa jedhutti mootummaan qarshii miliyoona hedduu baasee ummataa gargaaruutti jira. Jiraattotii godinoota Oromiyaa keessaa dudubbifne yoo hedduu ammoo gargaarsa banana kana hin arginuu diqqaa dhufullee jidduutti gorfatanii gurguratan jedhan.


Mootummaan Itiyoophiyaa fi Dhaabbatni Misoomaa, ka Tokkummaa Mootummootaa Dhimma Mirga Namoomaa fi Dimookiraasii Irratti Marii Geggeessan

Haalli qabinsa mirga dhala-namaa Itiyoophiyaa fi sirni dimookiraasummaa ishee ka ce’insa irra jiru waan ta’eef kan hanqina qabu ta’uu, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Hayile-maariyaam Dessaalenyi beeksisanii jiran. Mirgawwan dinagdee fi hawaasummaa kabajchiisuudhaan biyyattiin ba’ii galatoomfachiisu galmeessisuu ishee immoo, dhaabbata sadarkaa Addunyaatti, bakka-buutuun dhimma Itiyoophiyaa tokko hubachiisanii jiran. Kaleessa, magaalaa Finfinneetti kan argamu, waaltaa walga’ii ka Tokkummaa Mootummootaatti ka baname - marii labsa boqonnaa raawwii, kan hojii mirga namoomaa biyyoolessaa 2ffaa irratti kana dubbatan. Akka jecha muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam Dessaalenyitti, mootummaan galmee boqonnaa raawwii, kan hojii mirga namoomaa fi dimookiraasii kan qopheesse akkaataadhuma hojii baratame waan ta’eef yokaan qalbii jarmayaalee gargaarsaa hawachuuf miti. “Galmeen sun kan qophaa’e galmeen dhimmootii mirga namaa fi dimokraasii jiraachuu biyyattiif bu’ura ta’uu isaanii sirritti hubachuudhaan simatanii itti amanuudhaani” jedhan. Waa’ee sadarkaa qabiyyee mirga namaa fi sirna dimokraasii mootummaa isaanii ilaalchisee ennaa dubbbatanis, “Akkaataan qabiinsa mirga namaaf adeemsi dimokraasii keenyaa guddataa kan jiruu fi yeroo ce’umsaa irra kan jiru waan ta’eef, humnoonni misoomaa fi nageenya kana hin barbaanne sadarkaa itti dubbatanitti ta’uu baatus, hiri’ina ni qaban” jedhan.


Gabaasa:Itiyoophiyaa fi Keeniyaan Ummata Siivilii Somaalpiyaa Irratti Humna Gitaa Olii Fayyadamaa Jiran

Keeniyaa fi Itiyoophiyaan, akka Al-shaabaab daangaa isaaniitti cehee halellaa hin geggeessine ittisuuf yeroo carraaqaa jiranitti, uummata Siivilii Somaaliyaa irratti humna gitaa olii ka bobbaasan ta’uu dhaabbatoonni gargaarsaa Somaaliyaa keessaa hojjetan gabaasanii jiran. Gabaasaan keessaa bahu, ka VOAn argate kun akka jedhutti, Keeniyaan Waxabajjii bara 2015 irraa jalqabdee, haleellaa humna qilleensaa kurna hedduu, hawaasa horsiisee-bulaa kutaa Geedoo keessa jiraatu irratti geggeessite. Kanneen hojii daangaa tiksuutti akka bobba’an dirqsiisaman - ojjetoonni Tajaajila Eegumsa Bineensa Bosomaa, ka Keeniyaa – uummata Somaaliyaa hidhuu fi murtii-seeraa tii ala ajjeesuutti fuuleffatan – jedha – gabaasichi. Akkasumas, Itiyoophiyaan, uummata horsiisee-bulaa Somaaliee kanneen naannawa daangaa Somaaliyaa fi Itiyoophiyaa qubatanii jiran of irraa dhiibuuf jecha, humnoota milishaa ishee daangaa irratti bobbaaftee jirti – jechuun beeksisee jira. Dubbiu-himaan humnoota ittisaa Keeniyaa, Koloneel Jooseef Owuoth himannaa kana ni haalan. Keeniyaan qiyyaafatni ishee maadheelee Al-shabaab qofa akka tahe dubbatan. Aangawoota Itiyoophiyaa ka naannawa sanaa argatanii dubbisuun hin danda’amne. Garuu, Prezidaantiin naannoo sanaa, kan Itiyoophiyaa – Abdii Mohaammud Omaar, gochaale, milishaan addaa “Liyyuu Police” jedhamu geggee – jedhame mara haalanii turan. Jiraattonni naannoolee kanaa garuu, wanneen gabaasaa sana keessatti waa’ee humnoota biyyoota lameenii ibsaman dhugaa ta’uu dubbatan.


Itoohpiyaa Keessatti Lakkofsii Namoota Gargaarsa Hatattamaa Eeggatanii Miliyoona Lamaan Dabale

Itiyoophiyaa Keessatti sababaa caamaan kan ka’e Lakkofsii namoota gargaarsa hatattamaa eeggatanii baatii afur keessatti Miliyoona lamaan dabaluun ibsamee jra.Yeroo ammaa lakkoobsii namoota gargaarsa nyaata hatattamaa eeggatanii Miliyoona 7.78 dhaqqabuu isaa obbo Mitikkuu Kaasaa hogganaa komiishina biyooleessaa kan gaggeessaa hojii yaaddoo balaa ibsanii jiran. Kanneen gara miliyoona tokkoo fi walakkaa ta’an naannoo Oromiyaa irraa ti. Kuma dhibba lamaa fi kuma sadii immoo, naannoo Sabaa fi Sablammootaa fi Uummatoota Kibbaa irraa ti. Kanneen gara kuma dhibba sadi’ii fi kuma afurii ta’an immoo naannoo Amaaraa irraa ta’uun ibsamee jira. Kan gargaarsa kennamaafii ture lammiwwan biyyatti miliyoona shanii fi qaxii shaniif ture. Isaan kanaaf gargaarsa otuu kennaa jirruu kannen gargaarsa jalatti hin hammatamiin kun dabalataan ka dhufan. Kanaaf, isaan ilaalchisuudhaanis, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Ebla bara 2009 irraa jalqabnee, lammiwwan biyyatti miliyoona toorbaa fi qabxii toorbaniifuu gargaarsa kennaa jirra jedhu Obbo Mitikkuun. Maallaqnii gargaarsaaf gaafatamee doolaaara Biliyoona tokko ta’uus mootummaan Ameerikaa, karaa Sagantaa Nyaata Addunyaa fi Eop ka jedhamu, “Emergency Operation Program” ka jedhamuu, gara doolaara Miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona kudha-afurii kennanii jiru. Mootummoonni biroon tokko tokkos, haga miliyoona kudhanii gadii kanneen kennan ni jiran jedhan. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walabummaan Presii Addunyaa Gad Deebi’e: Doctors Without Borders

Bara 2009 seerri farra shororkeesummaa Itiyoopiyaa erga ba’ee qabee tooftaa dhaan gaazexeessotatti duuulee jira. Himannaan Kanaan wal qabate waggoota dheeraa hidhaan adabsiisuu fi angawoonni gaazexeessorta irratti himannaan utuu hin dhiyaatin yeroo dheeraaf to’annaa jala akka tursan eeyamaaf. Bara 2014 erga gaazexaaleen ja’aa fi gaazexeessonni 30 ta’an biyyaa baqatanii qabee fooyya’inni argame hagas miti. Bara 2016 kan labsamee fi hanga yoonaa hojii irra oolee kan jiru labsiin yeroo hatattamaas lammiiwwan Itioopiyaa caasaalee sabaa himaa adda addaa akka hin hordonfe ugguree jira. Sabaa himaa ukkaamsuuf, jechaan doorsisuu, namoota hidhuun amma iyyuu itti fufee jira. Gaazexeessota hidhaa keessa jiran keessaa Eskinder Nega waaltaa sabaa himaa addunyaan kan qophaa’e badhaasa goota walabummaa miidiyaa jedhu badhaafamee jira. Haati warraa gaazexeessaa Iskinder Nega gaazexeessituu Serkaalem Faasil baatii Guraandhalaa keessa waa’ee abbaa warraa ishee VOAf akka ibsitetti kan dhaqee daawwatu nama xiqqoo dha jetti. Norway, Sweden, Finland, Denmark fi Netherlands biyyoota walabummaa gaazexeessotaa ilaalchisee bakka ol aanaa irra jirani. Kanneen akkaan gad deebi’an immoo Saud Arabia, Itiyoophiyaa, Maldives fi Uzbekistani. Gabaasi gaee kanaa presidentiin US Donald Traamp erga filatamanii qabee sabaa himaa irratti fuuleffachuu dhaan oduun isaanii kijiba ittin jedhu. US toora gareen kun ka’e irraa 43ffaa irra jirti. Birteen immoo toora 40ffaa irrajirti. Gara dhumaa irra kan jiran immoo kooriyaa kaabaa, Ertraa, Turkmenistan, Syria fi China dha. Erga bara 2016 qabee fooya’ina kan argamsiisan immoo Laos, fi Pakitan ta’uun ibsamee jira. Gabbaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Lalistuu Toofiq waan diqqeenaan akaakuu isii irraa baratteen kitaaba barreessitee fiilmiillee hojjattee lafaa qabdi

No media source currently available Lalistuun intala ganna 23ti.Yuniversitii Qonna Baakkootii digriin eebbifamte. Carraatti barumsa qonnaatti erge malee durii gaazexeessituu tahuu feete. Diqqeennaanuu akaakuun isii wa barsiisaa bahe. “Gaafa ani ganna shanii waan akkaakuun kiyya natti himu waraabbachaa bahe.Gannii kiyya sagal gahee jennaan wa barreesusu jalqabe.Akaakuun kiyya seenaa,eennummaa kiyya,aadaa tiyyaa fi waan hedduu na barsiise.Tanaan asi gahe” Lalistuun onnee fi qalbii diqqeennaan horatteen amma kitaaba shanii fi fiilmii barreesitee lafaa qabdi. Kitaaba isiin barreessite keessaa tokko “Imala Jireennaa.” “Gaafa diqqoo ‘kitaaba akaakuu kiyyaa’ jedhee kaartoonii limmeen walti hodhee deemaan,” jetti Lalistuun. Kitaabii kun hagii guddaan seenaa dhugaati kaan ammoo waan fakkeessanii miiraan barreessan. Kitaabii Lalistuu hagii tokko waan jaarsa jabaa biyyaa Jaatanii Alii qaba. Waan innii biyyaaf bahee,akka innii durii akka namii baratu nama gorsaa bahee fi waan hedduu qaba. Taatoon(character)kitaaba kana keessaa yoo akkam diqqaate nama 49ti. Kana keessaa warrii guddoo mullatu: Jarii kun godina Oromiyaa gara garaa irraa walti dhufe.Seenaan kun eebba yuniverstii Haroo-Maayaa irraa kaha.Ijoollee eebifamtu keessaa tokko Dr. Leemmanii Liiban. Isiin ijoollee Jaatanii Alii durii barsiise keessaa tokko.Gaafa eebbaa ka dhalaa fi hariyaan walti dhuftu isiin waan barachuuf taatee,nama durii akka isiin barattu tolchee isii jajjabeesse Jaatanii Alii ka amma lubbuun hin jirre qaabachaa ufiin dubbatti. Tanuma keessaa eebbaan duubatti intala hariyaa isii Siintolinnaa Bilisummaa waliin Dirree Dhawaatii kahanii Dirree Booranaatti dabran. Karaa cufa yoo yaahan ijoollee reefuu maqaa dhoomen tana cufaan walti dabalamanii yaa’an. Kitaaba kanaan maaniif Imala Jireennaa jetta jennaan. “Ilmeen namaa gaafuma garaa haadhaa keessaa buutee jalqabee waan addunyaa tana dhufteef qabdi.Waan dhufteef sun guutuu malte.” Jarii shanan Lalistuun kitaaba isii keessatti dabalte kun Oromiyaa godina cufa keessaa walti dhufe. “Gumii bal’ootti waliin yaa’a jarii kun Dirree Dhawaa kahee tokkuma tokkoon wal argaa Walloo,Shawaa,Wallgaa, Arsii,Gujii, Boorana,Keenyaa fi haga Taanzaaniyaa yaa’a.” Akka jecha Lalistuutti ergaan kitbaa kanaa tokkummaa,jaalala saba ufii, aadaa fi seenaa,qabsoo-ceeraa fi fokkoo walii qaban, dinagee fi waan hedduu Oromoon waliin qabaachuu maltee fi qabdu agarsiisa. Kitaaba shanan Lalsituu keessaa ka dhibiin waan namaa fi bineensii wal dubbatan. “Tarrin bineensa Boorannii arge ka qaraati. Tarriin guddoo wal jaalatti.Gaafa tokkoo kormii tarrii niitiin isaa fayyaa dhabdee cirreessa itti barbaadee dadhabee jennaan hospitaala nama geesse.Achitti namaan wal dubbatanii fala rakkoo namaa wal dubbatan.” Kitaabii dhibiin Osoo hin darbiniif dabarte—jedha.Kun haga guddaan rakko godina Oromoo afur ka jireennii akka male itti hammaate agarsiisa. Kaan ammoo Seenaa akaakuu kiyyaa—kitaaba kana keessatti Lalistuun eennummaa akaakuu isii,amala fi waan innii isii barsiisaa bahee fi waan innii diqqeennaan isii gorsaa bahe barreessiteef. “Kutaa shanii jalqabee waan akaakuun kiyya naan jedhu fi na barsiisu waraabaa bahe.” Kitaabii Lalistuu shaneessoon—Gudisa ijoollee Booranaati. “Abbaa warraa yoo alaa galu ‘ijoolleen gololfattee,sagalee nyaattee jedhee gaafatu malee dursee hin nyaatu.” Kana keessatti Lalistuun maamula ijoollee tolchan,faaruu ijoollee fi waan ijoollee tolchan hedduu barreessite. Lalistuun kitbaa qofaa mitii fiilmii (movie)hedduu barreessitee lafaa qabdi. Hujii isii kutaa lammeessoo qophii teenna torbaan dhufu keessatti itti deebina.


Seminaarin Kanneen Yunaaytid Isteetsitti Baratan Muuxanno Irratti Waljijjiiran Finfinneetti Geggeeffamaa Jira

Kanneen Yunaayitid Isteets keessatti leenjii fi barnoota fudhatan – lammiwwan biyyoota Afrikaa kan irratti muuxannoo wal-jijjiiran, seminaarri guyyoota sadii Finfinnee keessatti jalqabamee jira. Biyyoota Afrikaa 10 keessaa kanneen walitti-dhufan – namoota Yunaayitid Isteets keessatti baratan yokaan leenjii fudhatan tu seminaarichatti hirmaata. Gabaasaa Eskindir Firew, Finfinnee irraa erge, Namoo tu dhiheessa. Gabaasa guutuu dhaggeeffahdaa No media source currently available


Abukaatoo Dr. Mararaa: Haala Itti Dr. Mararaan Mana-murtiitti Dhihaate Ilaalee, Takkaa Akka Har’atti Hin Gaddine

Ka yeroo ammaa mana-hidhaa jiran dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo fi itti-aanaa dura-taa’aan gamtaa Medrek – Dr. Mararaa Guddinaa, har’a mana-murtiitti dhihaatanii jiran. Himannaalee isaan irratti dhihaataniif, abukaatooleen isaanii – barreeffamaan mormii dhiheeffatanii jiran. Walumaa-galatti deemsi mana-murtii har’aa maal akka fakkaatu, abukaatoolee Dr. Mararaa keessaa tokko – Obbo Wandimmuu Ibsaa, Finfinnee irraa telefoonaan haasofsiisnee jirra. “Haala itti Dr. Mararaan mana-murtiitti dhihaate argee, eega inni hidhamee as akka har’aa gaddee hin beeku” jedhu. Kana cuqaasuun gaaffii fi deebii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Atileetotii maqaan isaanii gurra addunyaa guute maratoonii Londoniif walti falachuutti jiran. Miilaa fayyaa argadhaa! jenne

Doolara kuma dhibba hedduutti badhaasaa lafa jira,nama kuma kurnya hedduutti irratti wal dorgoma. Jarii kun hagii tokko atileetotaa ahgii guddaan ammoo namuma nafa ufii diriirfachuuf dorgomu.Dorgommii akkanaa tana dorgomuuf ammoo horiin baasuu malan.Horiin achii argamu ka dhaabbilee gargaarsaatii kennan tahan Maratoonii London, Virgin Money London Marathon 2017 gaafa Ebla 23, 2017 karaa gugurdaa London irratti bahanii karaa km 43 irratti wal dorgoman. Namii tokkeessoo bahe doolara kuma 55 harata,yoo rekordii addunyaa cabse ammoo doolara kuma 125 irra buusaniif akkanuma jechaa ka 12essoo baheef doolara kuma 1 badhaasan. Atileetotii addunyaan bebeekamoon tana irratti walti qophaahuutti jiran. Rekordii maratoonii Londonii haga ammaa harka atileetota Keenyaa Eliud Kipchoge 2:03:05 (2016) fi dubraan ammoo Paula Radcliffe - 2:15:25 (2003) harka jira. Keenyaan Maratoonii Boston torbaan dabree dhiiraa fi dubaralleen moote taan Meerii Keyitaa,Florence Kiplagat fi Vivian Cheruiyooti faa guurrattee dhuftee. Ilmaan obboo Dibaabaa Qananii; Xuruneshii Dibaabaa fi Maaree Dibaabaa faatilleen keessuma jiran. Fayyisaa Leellisaa ka wannii hujii jedhee fi tolcheef mataa oduu addunyaa taatee faarsuutti jiranilleen warra moohuuf eegan keessaa tokko. Qananiisaa Baqqalee ka bara Maratoonii Berlin 2016 moo’e, Tigisti Tufaa ganna sadiin duratti Maratoonii Shangaayii 2:06:40 mootelleen warra tanaa abdatan keessaa tokko. Atileetoa Ertiraa bebeekamoo Ghirmay Ghebreslassie, Abraham Taaddesee faatilleen warra tanaa abdatan. Maanti tahuuf deemaa eennutti maan tolchaa, maan dhageennee arginaa? Tana iftaanuma walumaan laalla.Milkaa'aa miilaa fayyaa argadhaa! jennee warra wal dorgomuun.


Angawaan Yunaaytid Isteets Waayee Wixinee Seeraa Dhimma Itoophiyaa ‘Kan Ministerri Haajaa Alaa Itoophiyaa Dubbatan Sirri Miti’ Jedhu

Itoophiyaa laalchisee Manni Marii Yunaaytid Isteets irratti hojjachaa an ture wixinee seeraa mootummaan Itoophiyaa guutumaan fashaleessuu isaa ministirri haajaa alaa Itooohiyaa Dr. Warqinaa Gabayyoo dhuma ji’a Bitootessaa darbee keessa ibsa paarlaamaa biyyattiitii kennan irratti beeksisanis, angawaan Yunaayitd Isteets garuu "dhugaa miti" jedhan. Mana Maree Yunaayit Isteetsitti bakka bu’aa ummataa Kiris Smiizii qarqaaraa ol’aanaa fi Mana Marichaatti dhimoota alaa jalatti damee Afrikaatii dayreektarii an ta’an Greegerii Simpiksan dubbisneerra. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Obbo Jawaar Mohammad Miseensa Hoggana ABO ti : Himannaa Abba Alangaa

Jiraattoota godina Shawaa Bahaa kan aanaa Boosat kan jedhaman Obbo Mahaadii Aliyyii Gadaa, Obbo Ahmad Adam fi Obbo Alii Dibeeto miseensa hoggana sadarkaa olaanaa ABO ka ta’an Obbo Jawaar Mohammad waliin wal qunnamaa turan jechuun abbaan alangaa himata irratti dhiyeessee jira. Sadeenuu himannaan shoroorkaa kan irratti dhiyaate yoo ta’u mooraalee waraanaa fi warshaalee adda addaa irratti badii dhaqqabsisuuf ituu sosso’anii qabaman jedhamee jira. Himatamtoonni sadeen garu badii karoorfatan jedhame kana kan hin beekne ta’u fi mana hidhaa maakalaawwii keessatti yeroo jalqabaaf kan wal argan ta’u dubbatu.Hariiroo Obbo Jawaar waliin qabu jedhamees soba ta’u isaa fi bilbilli dhiyaatees kan keenya miti jechuun dubbatan. Abukaatoonni himatamtootaa mormii qabu kan dhiyeeffate yoo ta’u Kibxata Torban dhufuu Ebla 26 bara 2017 deebii abbaa alangaa dhaggeefachuuf bellamni kennamee jira. Obbo Jawaar Mohammad himannaa dhiyaate kana irratti deebii kennaiin hoggana ABO ta’e dhaaba siyaasaa kamiin iyyuu keessaa harka akka hin qabne ibsanii kun beekaa mootummaan Itiyoophiyaa Oromoota dararuuf mala itti gargaarame ta’u ibsan. Gabaasa Guutuu Kana Cuqaasuun Dhaggeefadhaa No media source currently available


Basii Keenyaa Hirphi Nu Kennamnaan Eenyu Wajjinuu Wal-falmii Keessa Galuu Hin Barbaannu, Cufnee Keessaa Galla: Daayrektarii Qeeraaa Harree

Dhimmaa qeeraa harree Bishooftuu ganda Dhibaayuuf Qaajimaatti ijaarrama ture hojii jalqabuu isaa laalchise sagantaa torbaan darbe kantiibaa magaalittii Dr. Dadhii Wadaajoo dubbisnee ture. Isaaniis mormii ummanni kaasee ture mootummaan an hubatuu ta’u nutti himan. No media source currently available Amma bulchiinsi magaalatti warshaan kun hojii akka dhaabu ajeja dabarsee jira. Xalayaan akka lakk. Itoophiyaatti Ebla 8 2009 ( Sambat-duraa darbee jechuudha) nannoo Oromiyaatti Bulchiinsa magaalaa Bishooftuu irraa dhaabbata Shandoogi Dongi Ejiaa jedhamuu ergame fi Dr. Daadhii Wadaajoo irratti mallatteessan dhabbatichi akka hojii dhaabu gaafata. Jiraattonni magaala bishooftuus “Gammanneerra” jedhan. Warshaan Shandoongi Dongi garuu wanti nurratti godhamee sirrii mitii, walitti dhufeenya investerootaa fi biyyaatti miidha jechuudhan qeeqan. Daayreektara Qeeraa harree Shandoogi Dongi Obboo Akliluu Tafarraa dubbisneerra. Dhabbanni 'The Donkey Sanctuary' jedhamu kunuunsa harree irratti hojiiatu gama isaatiin, mootummaan Itoophiyaa murtii kana irra gahuu dhinqisiifatee, kun baayyina harroota akka addunyaatti gadi buusa jennee sodaannee ture jedha. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa


Kanneen Koomishinni Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Gabaasaa Isaa Keessatti Himate ABO fi OMN Deebii Kennan

Kan Mootummaa Itiyoophiyaatiin hundeessame Komishinni Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa sababaa fi daafoo mormii uummataa biyyattii keessatti geggeessamee, kan baatii Waxabajjii irraa haga Onkoloolessa bara 2016tti jiru qorachuudhaan ba’ee argadhe – jedhu, kaleessa, paarlaamaa Itiyoophiyaatti dhiheessee jira. Koomihinarri Koomishinichaa, Obbo Addisuu Gebre-egzaabiheer ibsa kennaniin hundeen kaka’insa mormii uummataa dhabamuu bulchiinsa gaarii fi malaammaltummaa Mootummaan duraanuu dubbatee ture ta’uu eeranii, dhaabonni qaawwaa sanatti gargaaramuudhaan mormii sana karoorfsuu fi afursuutti bobba’an immoo, kanneen paarlaamaa Itiyoophiyaatiin shororkeessummaatti farrajaman akka Adda Bilisummaa Oromoo faa fi kanneen seeraan biyya keessa socho’an akka Koongiresa Federaalawa Oromoo faa ta’uun hubatamee jira, jedhan. Dhaabonni Miidiyaa akka OMN yokaan ‘Oromia Media Network’s oduu mormii sanaa miidiyaa hawaasummaan facaasuun akka how’isan dubbatan. Waa’ee gabaasaa kanaa fi himannaa isaan irratti dhihaatee Addi Bilisummaa Oromoo fi OMN maal jedhan? Akka deebii gama isaanii nuuf kennan dubbi-himaa Adda Bilisummaa Oromoo, Obbo Toleeraa Adabaa fi Daarektara Ol’aanaa OMN, Obbo Jawaar Mohaammed haasofsiisnee jirra. Kana cuqaasuun guutummaa qophii keenyaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Akka gabaasa Koomishiina Mirga nama Itoophiyaatti, rakkoolee hiriira mormii Oromiyaa bara 2016 irratti nama 495 dhumee 464 miidhame

No media source currently available Koomishineerii Koomishiina mirga namummaa Itoophiyaa dhaaba mootummaa waliin hojjatu. Koomishineerii koomishiinii kanaa waan bara dabre Itoophiyaa keessatti hiriira mormii fi rakkoolee akka akkaa uuman jedhe irratti hardha paarlaamaa Itoophiyaatii gabaada dhiyeesse. Akkuma kanaan Adoolessa 2,2008 haga Fulbaana 2009 jidduutti walumatti Itoophiyaa keessaa hiriiraa fi jeequmsaan wal qabatee nama 669 dhumatee 1,018, miidhamee qabeenna qarshii miliyoona hedduutti badee jedha Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa. Akka gabaasa hardha paarlaamaa Itoophiyatiif dhiyeessan irratti jedhanitti rakkoolee naannoo Oromiyaatii, naannoo Amaaraatii fi naannoo kibbaatti hiriira nama baafate bulchiinsa dansaa dhabuu, qabeenna seeraa fayyadamuu dahbuu fi hujii dhabiitiitti fide. Rakkolee tanaaf ammoo dhaabbilee siyaasaa gara garaatti hammeesse jedha koomishinerii koomishiina mirga namummaa Itoophiyaa Addisuu G/ Igzaabiher. Ummatii rakkoo himatullee paartilee akka ABO,KFO,Paartii Semaayaawwii faafii media OMN(Oromia Media Network) faatti rakkoo tana oowwisee jedha koomishineerii kun. Akkuma kanaan naannoo Oromiyaa keessaa nama 495 lubbuu dhabee, nama 338 miidhamee kana keessaa 126 warra nagaa eegu, namii walumaa galatti 464 miidhamee qabeenna miliyoona hedduutti bade Naannoo Amaaraa godina Goonder,Goojjam,Baahri Daarii fi godina Hawwiitii nama 110 lubbuu dhabee kana keessa 30 warra mootummaa nagaa eegu. Naannuma tanatti ka miidhame 276 kana keessaa 100 warra nagaa eegu Naannoo Gediyootti ammoo rakkoo bulchiinsii uumeen akka koomishineeri kun jedhutti nama 34 dhuamtee namii 60 ammoo miidhame.Balleessaa tanaaf bulchiinsii itti gaafatamuu qabaaa jedha. Magaalaa Dillatti ammoo haawwanii fi ijoollee duraa 4,000 tahanitti baqatan bulchiinsii naannoo gargaaruu dhabuun rakkinna jiru agarsiisaa jedha. Naannoo Amaaraatti ammoo rakkoo ummata Walqayitiin wal qabsiisanii,lafa Amaaraa kutanii Suudanii kennan jedhanii jeequmsa uuman jedha. Marsaaleen oduu gara garaa ammoo oduu tana haga isii caalaa hammeessan. Gama kaaniin ammoo akka gabaasa paartii Kongireesii Federaalistii Oromoo (KFO) irraa argannetti gabaasii kun kana mootummaan ufumaa qoradhe jedhee baase waan taheef fudhatama hin qabu. Obboo Mulaatuu Gammachuu itti aanaan itti gaafatamaa KFO ti."Qaamii kun qaama mootummaati.Mootummaan ufumaa badii aawwatee ufumaan ufi mirkanseessuun hindadhamu.Balleessaan kan kooti erga jedhee dubbate booda gabaasa kana baasuun fudhatamaa hin qabu.Qaamni walabaa tahe gabaasa kennuu qaba.” Ummatii akka obboo Mulaatuun jedhutti “ummata manatti narratti saamamee,diigamee,namatti narraa ajjeefame jedhe hiriira rakkoo hedduu himate qawween bulchuun hin dandahamu.”


Jarmaayaan Oromoo Haarawaan kan Gumii Oromiyaa Addunyaa Jedhamu Hundeeffame

Hawaasaalee Oromoo biyyoota alaa jiraatan, beektotaaa fi bakka-bu’oota dhaabota siyaasaa Oromoo kan hirmaachise walga’iin Gumii Oromiyaa Addunyaa, jedhu dhuma torban dabree irra, kutaa Minesootaa, magaalaa Miniyaapolis keessatti geggeessamee jira. Jaarmayaa “Global Gumii Oromiyaa” yokaan Gumii Oromiyaa Addunyaa jedhamuu hundeessee, hoogganoota isaa filachuudhaan xumurame walga’iin kun. Daarectara Ol’aanaa Jaarmayaa kanaa ta’uudhaan ka filataman – Obbo Jamaal Ibraahim, Miniyaapoolis irraa kaayyoo gumiin kun hundeeffameef nuuf ibsanii jiran. Gaafii fi deebii Obboo Jamaal Ibraahim wajjin godhame kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Renee Lefort: Labsiin Yeroo Atattamaa Haala Itoophiyaa Keessa Jiru Fooyyeessuu Hin Danda'u

Mormiin Oromiyaatti bara 2015 jalqabame gara oggaa tokkoo oliitii biyyaatti raasaa ture booda mootummaan Itoophiyaa Onkoloolssa 9, 2016 labsii yeroo attattamaa ji'a jaha turu labse. Dhiheenya kana immoo ji'a afuriin dheeresse. Mootummaan jeequmsa ka'ee tasgabeesuu fi nagaha hawwaasaa eegsisuudha murtii kana irra gahuu dubbatus, dhaabbileen mirga dhala namaatii falmanii fi beektoonni baayyen mirga lammiilee ukkaamsuuf itti fayyadamaa jira jedhan. Labsiin kun fooyyee fideeraa laata? Fundura biyyatiitti bu'aa buuse qabaa? Kana irratti fi walumaagalaa haala siyaasa fi diinagdee biyyattii irratti yaada hayyoonni biyya allaa oggoota dheeraa dha qorannoo geggeessaa turan kennan kunooti. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Harargeen lamaanilleen godina Oromiyaa bonii itti hammaatee namii heddun itti rakkate keessa tokko

No media source currently available Oromiyaati nama miliyoona 2 fi kuma 49 gargaarsa eegata.Tana irratti godinnii hedduun bokkaa silaa argachuu male hin arganne. Godina Oromiyaa ka bonii itti hammaatee namii hedduun miidhame keessaa tokko Harargee lamaan; Haragaa Bahaatii fi Harargee Dhihaati.Keessattu horsiisee bulaan naannoo tanaa rakkoo gurdoo keessa jira. Harargeen baddaa fi gammoojjii qabdi.Akka warrii godina Harargee Bahaa aanaa Cinaaksenii dubbifne jedhetti naannoon isaanii keessattuu gammoojjiin horsiisee bulaa bokka lama walfaana dhabde. “Araddaan rakkoon tun itti hammaatte Kooraa Daawwee,Mudhii Daawwee, Irreesa Daawwee,Ardayiida, Makkanniisaa Oromoo fa.Naannoo tanatti rakkoon bishaanii hedduutti jira. Waggaa dabree jalqabee bokkaa gahaa hin arganne.” Naannoon tun ganna dabrellee bokkaa gahaa hin arganne ammallee midhaan qaalahanii ,warrii horiilleen marraa fi bisaan barbaada walti godaanee marra diqqaa jirullee afaanti wal saame. Midhaan silaa gara Harargee Bahaatti haga guddaan facaafatan qamadii fi boqoolloo fa.Keessattu Naannoon gammoojjii bokkaa silaa argachuu malan hin arganne. Akka gabaasii UNHCR torbaan kana keessa baase jedhetti bonii Itoophiyaatti jabaate manneen barnootaa 600 caalaa cufsiise. Torbaan itti yaana keessalleetti ijoollee miliyoona 5 tahan irraa barnootii ykn jidduutti cituu ykn ammoo irraa miidhamuu dandaha. Godinoota Oromiyaatti dhiyoo tana keessa diqqaattullee bokkaa diqqaa tokkotti roobee caame taatullee waan marra baasee horii jireessee miti. Naannoo horsiisee bulaa irraa akka jiraattotii jedhanitit horii kuma hedduutti dhumate. Gama kaaniin ammoo akka Koomishineerii Koomishiina Yaaddoo Balaatii fi Qophaahinaa, Obboo Mokonnin Leenjisoo jedhutti mootummaa naannoo Oromiyaa,ka Federaalaa qarshi miliyona hedduu baasee ummataa gargaaree akka ijoolleen bonaaf jettee mana barumsaatii hin yaane faluutti jira. Taatullee ijoollee haganaatti barnoota dhaabee fi horii haganaatti nama irraa dhuamtee jedhee hin maqeessine obboo Mokonnin.


Yoon Humnaan Dirqisiisame Malee Dhaddacha Duratti Hin Dhiyaadhu: Baqqalaa Garbaa

Obbo Baqqalaa Garbaa fi Obbo Bayyanaa Ruudaa irratti ragaa sagalee fi fakkiin waraabamee Abbaan Alangaa dhiyeeffate Korporeshiniin Broodkaasiing kan Itiyoophiyaa har’as afaan Federaalaatti hikee hin dhiyeessiin hafe. Korporeshiniin kun ragaa kana afaan Federaalaatti jijjiree dhiyeessuuf Gazexxessoota ga’uumsa qaban dhabne jedhuus manni murtii sababaa kana fudhatama dhabsiisuun beellama ka biraa kennuun gaafasitti qopheessee akka dhiyeessuuf ajajee jira. Abukaatonnis yaada kennaniin dhaddachii ragaa kana eeguu dhisee ragaa ammaan dura dhiyaataniin murtiin akka kennamu gaafatan.Obbo Baqqalaa Garbaa gama isaaniin dhimmi kun hagam lafa irra harkifamaa akka jiru hunduu beeka jedhanii Ibiisiin (EBC..n) qaama sadaffaa ta’uun dhimmi keenya lafa irra harkisaa jira jedhan . Kan qabsa’aa jirruu fi qabsaa’aa turrees akkaataa hojii akkasii irratti eega jedhanii booda ammaan booda dirqiisifamee yoo ta’e malee mana murtii duratti hin dhiyaadhu jedhanii jiru. Abukaatoo Obbo Baqqalaa faa ka ta’an obbo Abdul-Jabbaar Huseen ofii isaanii har’a mana murtii akka hin deemne waan nuu ibsaniif jecha kan achitti argamanii turan Obbo Wandimmuu Ibsaa deemsa mana murtii har’a irratti ka jedhan. Kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Qulqullina Dhunfaa fi Kan Naannoo Eeguun Dhukkuboota Daddarban Ittisuuf Akkaan Barbaachisaa Dha

Biyyoota kutaa Afrikaa Bahaa keessatti dhibeen Koleeraa akkasumas garaa baasaa Arifachisaa fi haqqisaan uummata irratti rakkoo geesisaa akka jiru gabaafamaa jira.Konyaa somaaliilaand kan taate Buuhoodle keessattis namnii 9 dhukkuba Koleeraan du’uun ibsamee jira. Daayreekteerri ministrii eegumsa fayyaa biyyatti Abiib Adam Nur akka jedhanti namoonni 31 koleeraan qabamanii Hospitaala seenanii jiru. Buuhoodlen Itiyoophiyaa waliin akka wal daangeessitu kan ibsan Nur sochii uummanni daangaa ce’uun gaggeessuun dhukkubii kun dhufe jedhan. Bulchiinsa naannoo Somaalee kan Itiyoophiyaa keessatti dhukkubii garaa baasaa fi haqqisaa arifachisaan lubbuu namaa galaafachuu isaa dhiyeenya kana ibsamuun ni yaadatama.Dhukkuboota kana haala dursanii ittisuun danda’amu irratti Dr. Masfiin Ittaanaa ibsa nuu kennanii jiru. Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Ibidda bara 2008 mana hidhaa Qilinxootti nama fixeef balleessaan ta bulchoota mana hidhaa moo ta jara ibidda jalaa baqachuu nama dhowweeti?

No media source currently available Akka bara henna Itoophiyaatti Hagayya 28, 2008 akka gabaasa mootumaatti balaa ibiddaa mana hidhaa Qilinxoo keessatti kaheen walqabateen nama 23tti dhumate. Koomishiinii mirga namummaa Itoophiyaa dubbii tana gama gamaan qorachaa bahee jedhee dhumatii tanaaf balleessaan ta bulchoota mana hidhaatii jarumatti itti gaafatamallee jedhee. Badii tanaaf namii 21 ibiddaan,namii lama ammoo rasaasa waardiyaan nama ibidda baqatuu dhahaniin ijjeesani jedha gabaasii koomishiinii kanaa. Tanumaafuu Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa akka paarlaamaan Itoophiyaa jara kana,bulchoota mana hidhaa Qilinxoo balleessaa itti muru yaada dhiyeesse. Akka abukaatoon seeraa obboo Wondimmuu Ibsaa, ka hidhamtoota Qilinxoo keessallee nama hedduu bakkba bu’ee seeraan gargaarau jedhutti ammoo wantii Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa jedhu kun waan nama shakkisiisaati. Maal jennaan nama balleessaa qaba jedhanii shakkan poolisiitti qabee qorata malee wantii paarlaamaa geessanii balleessaa qorataniif hin jirtuu kun gama seeraatiin yoo ilaalan waan nama shakkisiisaati jedha. Akka obboo Wondimmuun yaada waan hidhamtootii mana hidhaa sun gubuun shakkaman jedhan ragaa tolfatee jedhetti jarii ibiddaa duraa baqachuu nama dhowwee balbala namatti cufee fi rasaasaan nama dhahe jedhan adoo beekamanuu hin qabamne. Hidhamootii obboo Wondimmuun abukaatoo taheef ka mana hidhaa gubuun shakkaman “maqaa dhahanii ilaa ka nama fixe kuunoo, ebelu fa, ebelu fa isaanti kalaashiin rukte jedhanii nuu qabaa jedhanii dhaddacha irratti nu himatan,” jedha. Jarii himatan kun poolisoota mana hidhaa sun eegan jedha obboo Wondimmuun. Koomishiinii mirga namaa Itoophiyaa ammoo hidhamtootatti seera malee waan akka kibriitaa fi waan ibiddaan qabsiisan dhossaan mana hidhaa fixee bala kana fide kanaaf bulchootatti itti gaafatama jedhe. Akka jecha abukaatoo seeraa obboo Wondimmuutti ammoo mana hidhaa eegumsa guddaa hagas gahu jala jiru ka qopheellee baafatanii seenanitti wantii ibidda qabsiisaa dhossaan seenuun hin dandahamu waan ifa hin tahinitti jira. Nama Hagayyaa 28,2008 mana hidhaa Qilinxootti dhume akka jecha abukaatoo seeraatti adoo waan isaanii jari sun dhumeen qoratanii hin beekin awwaaluun seera malee tanaafuu qorannoon Koomishiinii mirga namummaa Itoophiyaa kun waan nama shakkisiisaati. Woma taateefuu warrii balleessaa tanaan himatan waan jedhaniin eegachuutti jiraa abukaatoon isaaniilleen falmuufiitti jira.


Beelli Mudate Afriikaa Keessaa Lubbuu Hedduu Galaafachuu Mala Sodaa Jedhu Uume: UNHCR

Tokkummaan mootummootaa fi jaarmoliin gargaarsaa sababaa beelaatiin gaanfa Afriikaa, Yemen, Nigeria, fi sudaan Kibbaa keessaa namoonni hedduun du’uu malu jechuun akeekkachiisan. Hanqinni maallaqaa immoo gargaarsa namoomaa daran hammeessa jedhameera jechuun Lisa Schlein Geneva irraa gabaasteetti. Jaarmoliin gargaarsaa beela bara 2011 keessa gaanfa Afriikaa dha’ee namoota kuma 260 ol walakkaan isaanii ijoollee umurii shanii gadii galaafatetu ammas isaan yaaddessaa jira. Balaan akkasii akka irra deebi’u hin fedhan, garuu rakkoo gargaarsa namoomaa yeroo ammaa Yemen, gaanfa Afriikaa fi biyyootii hollaa jiranii haala jiru daran hammeessuuf jira. Jarmyaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa akka gabaasetti beellii fi waliti bu’iinsi namoonni hedduun nyaataa fi bakka dahatan barbaacha biyyuma ofii keessatti qe’ee ofii irraa akka godaanan akkasumas daangaa qaxxaamuranii akka baqatan dirqisiise. Dubbi himaan UNHCR Adrian Edwards lakkoobis baqattootaa ol akkaan dabale jedhan. Oomishi midhaanii walitti aansaa hin milkaa’in hafe. Walitti bu’iinsi Sudaan Kibbaa keessaa hongeen wal qabatee beelaaf baqattoonni biyyaa akka yaa’aiif sababaa ta’e, sabatiinsi dhabamuun Somaaliaa keessaa biyya ofii keessatti kanneen qe’ee ofii irraa godaanan akka heddummaatan taasise. Miidhaan hanqina nyaata madaalawaa keessumaa kan ijoollee fi haadholii harma hoosisanii ni hammaate jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Labsiin Yeeroo Hatattamaa Itiyoophiyaa Dheeressamuun Maal Jechuu Dha?

Mootummaan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa baatiilee ja’aaf biyyattii ittiin bulchaa ture baatiilee afur ka biraaf dheeressuu isaa torban dabre beeksisee jira. Labsii yeroo hatattamaa sana Onkoloolessa bara 2016 labsuun isaa eega mormiin guddaan guutummaa Oromiyaa fi naannoo Amhaaraatti gara waggaa tokkoof geggeessamee turee booda ture. Yeroo mormiin sun geggeessametti, namoonni dhibba shanii ol ta’an humnoota mootummaan ajjeesamu isaanii gareen mirga dhala-namaa Hiyuumaan Raayits Waach gabaasee ture. Booda mootummaan illee kanuma dubbate. Kan torban dabre labsiin yeroo hatattamaa sana ilaalchisuun mana-maree Itiyoophiyaaf ibsa kennan - ministarri ittisaa Itiyoophiyaa fi itti-gaafatamaan waajira Taask Foorsii labsichaan hundeessamee, Obbo Siraaj Fageessaa, “dhimmoonni akka humni ittisa biyyaa ajaja tokko jalatti bobbaasamu taasisan guutummaatti hin dhabamne. Amma illee farreen nageenyaa, kanneen wal-falmii bulchitoota naannoo gidduutti uumametti dhimma ba’uun wal-dhibddee sana babal’isuu fedhan ni jiran” jedhan. Kanumaa labsiin yeroo hatattamaa kun maali? Dheeressamuun isaa moootummaa fi uummata biyyaattiif bu’aa maalii qaba? Yokaan dhiibbaa maalii qabaata? Kana irratti ka biyya Briteen jiru, Kiil Yunivarsitii irraa hayyuu seeraa, Dr. Awwal Aloo, ka kutaa Teksaas jiru, Kaatoolik Yunivarsitii of Daalaas irraa immoo proofesara dhimma dirnagee fi dorgomaa Seneetii Yunaayitid Isteets duraanii, Mohammed Xaahiroo dubbisnee jirra. Kutaa 1ffaa kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available Kutaa 2ffaa kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Magaala Bishooftuutti Warishaan Harroonni Itti Qalaman Hojii Jalqabe: Jiraattota

Waarshaan harroota qalee foonii fi gogaa isaanii gabaa biyya alaatii dhiheessu Shandoongi Dongi jedhamu Oromiyaa, magaala Bishooftuu ganda Dhibaayyuu fi Qaajimaa kessatti hojii jalqabuu jiraattoonnii fi gabaasni barruulee tokko tokkoo himaa jiran. Kantiibaan bulchiinsa magaala Bishooftuu, Dr.Daadhii Wodaajoo gama isaanitin bulchiinsi waarshaa jedhame irraa waayee hojiin jalqabamuu waan dhagahe akka hin jirre dubbatani hawaasa irraa odeeffannon amma tokko waan isaan dhaqqabeef akka qulqulleefachuuf jiran ibsan. Biyyatti keessatti kun waan ta’ees dhagahamees hin beekne. Akkaataa jiruuf jireenyaa, safuu fi duudha hawaasaa irratti dhiibbaa inni qabu lalchisee oggeessa siyaasa hawaasummaa (sociologist) an ta’an Dr. Biraanuu Leenjisoo dubbisneera. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa Ijaarramuu warshaa harree Shandoongi Dongi balaaleffachuudhan hawaasni magaalattii Fulbaana darbe keessa mormii geggeessun hin yaadatama. Gabaasa yeroo sanii dhaggeeffachuuf kana cuqaasaa.


Ajjeechaa Mana Hidhaa Qilinxootti Raawwatameef Hoogganoonni Mana Hidhaa Gaafatamuu Qabuu: Komiishina Mirga Namaa Itioophiyaa

Hagaya 8 bara 2008 mana balaa ibiddaa hidhaa Qilinxoo irra ga’ee fi miidhaaa dhaqqabeef miseensonni bulchiinsa mana hidhaa Sanaa akka itti gaafataman komiishinni mirga namoomaa Itiyoopiyaa mana maree bakka bu’oota Itiyoopiyaa koree dhaabbataa kan dhimmootii bulchiinsaa murtii haqaaf gabaasa dhiyeessee jira. Sababaa dhibee garaa baasaa fi haqqisaa ariifachiisaan kan ka’e nyaati alaa ol hin seenu maqaa jedhuu murtii mana hidhaa sanaan kanneen mufatan hidhamtoonni hookkara kaasan ittiin ka’umsa godhachuu dhaan laayterii ibidda ittiin qabsiisaniif alaa seenaniin ibiddi sun ka’uu gabaasichi ibsee jira. Hidhamtoonni kunis ibidda sana jalaa milisuuf yaalii utuu godhanii waardiyyaalee mana hidhaatiin dhukaasi itti banamuu isaaf gaaziin imimmaansu illee alaa itti buufamuu gabaasichi tuqee jira. Itti dabaluu dhaanis hidhamtoonni ibidda jalaa miliquuf yaalan lama rasaasaan ennaa ajjeefaman saddeet immoo madaa’aniiru jedhameera. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Bulchiinsi Mana Hidhaa Qilinxoo Itti Gaafatama Fudhachuu Qaba: Komiishina Mirga Namaa Itiyoophiyaa

Balaa iddaa mana hidhaa Qilinxoo irra ga’ee fi miidhaa dhaqqabeef miseensonni bulchiinsa mana hidhaa Sanaa akka itti gaafataman komiishinni mirga namoomaa Itiyoopiyaa mana maree bakka bu’oota Itiyoopiyaa koree dhaabbataa dhimmootii bulchiinsaa murtii haqaaf gabaasa dhiyeessee jira. Sababaa dhibee garaa baasaa fi haqqisaa ariifachiisaan kan ka’e nyaati alaa ol hin seenu maqaa jedhuu murtii mana hidhaa sanaan kanneen mufatan hidhamtoonni hookkara kaasan ittiin ka’umsa godhachuu dhaan laayterii ibidda ittiin qabsiisaniif alaa seenaniin ibiddi sun ka’uu gabaasichi ibsee jira. Hidhamtoonni kunis ibidda sana jalaa milisuuf yaalii utuu godhanii waardiyyaalee mana hidhaatiin dhukaasi itti banamuu isaaf gaaziin imimmaansu illee alaa itti buufamuu gabaasichi tuqee jira. Itti dabaluu dhaanis hidhamtoonni ibidda jalaa miliquuf yaalan lama rasaasaan ennaa ajjeefaman saddeet immoo madaa’aniiru jedhameera. Kana ilaalchisee bal’inaan qophii keenya borii keessatti itti deebina.


Sirnii Awwaalcha Letenaa Jeneraal Jaagamaa Kelloo Gaggeefame

Bara xaaliyaanii Itiyoophiyaa weerartee qabatteetti umriin isaanii 15 ta’u kan ibsamee Jaagamaa Keelloo muxannoo waraanaa ituu hin qabaatiin akkasumas waamicha biyyaa ituu hin dhiyaatiin duula waraanaatti bobba’uun isaanii ibsamee jira. Addis Alam keessatti wal waraansa gaggeeffameen gootummaan isaanii kan mul’ate Jaagamaan70 ajjesanii 80 boji’uu meeshaa waraanaa 3500 dhunfachuun isaanii kanneen isaan beekan keessaa tokko Janaraal Waasihuun Nigaatu ibsanii jiran. Prezidaantiin Itiyoophiyaa duraanii Girmaa Walda Gorgiis “Jaagamaan lammii fi goota guddaa ture” jedhan . Jaagamaan muudama aangoo waraanaa fi badhaasa sadarkaa addaa addaa argachuu isaanii ibsamee jira.Letenaa Janaraal jagamaa Keelloo umrii isaanii 96tti jimaata darbe du’an kan boqotan yoo ta’u sirnii awwaalcha isaaniin sambata darbee Bitooteessa 28 bara 2009 kaatedraalii Sillaasee keessatti gaggeeffame. Letenaa Janaraal Jaagamaan haadha warraa fi ijoollee 6 qabu turan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Manni Murtii Ammas Bellama Biraa Kenne

Hoogganoota sadarkaa olaanaa KFO arfan dabalatee galmee Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo irratti kanneen himataman namoonni 22 har’a mana murtii olaanaa kan Federaalaa Lidataa dhaddacha 4ffaatti dhiyaatanii turan. Garuu akkuma yeroo darbee sana ragaan sagaleen Sii Dii (CD) irratti waraabamee dhiyaatee ture gara afaan hojii Fedaraalaatti akka jijjiramee dhiyaatu manni murtii kan ajaje ta’us waan hin dhaqqabneef bellama biraa Kamisatti kennee jira. Sii Dii (CD) kana gara afaan Amaaraatti akka jijjiruuf ajaji mana murtii kan itti kenname korporeeshiniin Broodkaastiin kan Itiyoophiyaa (EBC-TV) hojii kana xumuree dhiyeessuuf yeroo ga’aa hin arganne jechuun barreeffamaan mana murtii beeksisee jira. Qaamolee hojii afaan jijjiruu irratti bobba’an kanneen biroon waan jiraniif gargaarsa isaanii gaafachuun barbaachisaa akka ta’us Televiziyoonni kun hubachisee jira. Abbaan alangaa jalqaba himatamtoota irratti himannaa kana ituu hin dhiyeessin dura ragaa qaba jedhe kanas ta’e ka biroo dursee qopheeffachuutu irra ture kan jedhan abuukaattoleen kun dirqama abbaa alaangaa ta’uu dubbatu. Maraafuu bellamni ka biraan Kamisa fuullee keenyaatti kennamee jira. Gaaffii fi Deebii Obboo Wandimmuu Ibsaa wajjin godhame caqasaa No media source currently available


Oromiyaatti nama miliyoona 2 olitti gargaaraa eegataa bonaa fi oolaan ammoo horii kuma hedduutti dhumate jedhan

No media source currently available Bonaa fi oolaan Afrikaa gama Bahaa akka dhaabii Tokkummaan Mootumotaa ummataan gargaaruu (OCHA)n jedhutti nama miliyoona hedduu beelessee dheebesse. Obboo Mokonnin Leenjisaa Koomishineera Koomishiinii Yaaddoo Balaatii fi Qophaahinaati.Akka jecha obboo Mokonninitti nama miliyoona 2 fi kuma 49 fi 871 gargaarsa eegata. “Aanaa haga gandaa fi ollaa gadi bu’anii qoratan.” Lakkoofsa kana ji’a lamaan duratti baasan. Keessattu rakkoon bokkaa dhabiitiin fidde tun tun godina Harargee lamaan,godina Gujii lamaan,godina Booranaa fi Baaleetti hammaatti. Akka jiraattotii godina Booranaa fi Gujii keessaa dubbifne jedhanitti naannoo isaanitti horiin du’uu bira dabree dhumuutti jira.“Kuma hedduutti dhumate.” Obboo Mokonnin ammoo mootummaan naannoo,ka Federaalaa fi ummatilleen rakkataa gargaaruutti jiraa jedha. Akkuma kanaan mootummaan naannoo Oromiyaa qoftii qarshii miliyoona 100 fi miliyoona 86 ramadee ummataaf marraa fi bisaan,qorsaa fi gargaara akka akkaa kennuutti jira.Akka jecha obboo Mokonninitti rakkoon tun humnaa olii mitii. Naannoon horsiisee bulaa ganna lamaan dabran bokkaa haga fedhan hin arganne.Keessattuu akka jecha obboo Mokonninitti rakkoon tun aanaleen godian Booranaa 13nu keessattu guddoo hammaatte. Akka jiraattoti jedhanitti godina kanatti loonii fi re’ee kuma hedduutti dhumate taatullee koomishineeri Mokonnin lakkoofsa horii dhumatee,ijollee tanaaf jettee manneen barnootaa keessaa yaatee “ammatti harkaa hin qabu.” Taatullee akka ijoolleen manneen barnootaatti hin yaane manneen barnootaa keessatti qallabuutti jirraa jedha obboo Mokonnin. “Gargaarsa hawaasaa ka ummatii wal gargaaru abdanna.” Bonaa fi oolaan kun Booranatti horii kuma heddu fixe akka jaarsii biyyaa Borbor Bulee jedhutti. “Nuu takkuma bara keennatti waan akkanaa argineetuu hin beennu.Reeffa horiitiifuu fulaan bahan hin jirtu.Yoo bokkaan guddaan dhufellee horiin irraa hin hafu.Bokkaan diqqaan amma roobelleen Ree hedduu fixee. Waacillee, Goomolee, Goobsoo, Dhoqqollee, Areeroo,Goorrayii fi Dilloo horii hedduutti dhume.” Wannii dhibin horiin du’uuniitt jiru Ooyyalee fi Sombeessaa. Ooyyalee, dhukkbua qeencaa fi arraba horii madeessu.Sombeessa, dhukkuba horii hafuura kutee,somba babarricha itti tolchu. Aaanaaleen horsiisee bulaa Gujiilleen warra oolaa fi bonaan rakkate keessaa tokko.Aabba Godaanaan, namii godina Gujii Dhiyaa aanaa Liiban keessaa dubbifnelleen gara isaaniilleetti rakkoo hamtuutti jiraa jedha. “Aanaa Liiban,aanaa Gooroo-Doolaa, aanaa Gumii Eeldalloo,Gannaalee faati aanaalee rakkoon tun itti hammaatte keessaa tokko.” Gama kaaniin ammoo “horiin waan nyaatu dhabee biyyee fi udaan harree nyaata.”Bokkaa dhiyoo roobe horii duruu garaa keessaa womaa hin qamne dhaamochiisee hollachiisee keessattu Re’ee hedduu fixe,” jedha aabba Godaanaan. Aanaalee Gujii keessatti wannii horiin du’uuniitt jira jedhan Sombeessa, Hudhaa, Citaa fi Albaati “Horiin waan nyaatu dhabee muka aannoo nyaataa kanatti albaasa.” Gargaarsii jirulleen akka jiraattotii jedhanitit gahaa miti. Horiin du’ee jechuu mannaan qaata dhumatee badee,reeffa horiitiifuu karaan bahan hin jiru jedha warri nu dubbifne.


Dr. Mararaa Guddinaa Har’a Iddoo Lamatti Dhimmi Isaanii Ilaalamee Jira

Mana murtii olaanaa kan Lidataa duratti har’a kan dhiyaate fi galmee Dr. Mararaa Guddinaa jalatti mootummaa garagalchuuf shiran, hojjatan akkasumas himatii yakkaa ka biroon kan irratti dhiyaate Dr. Biraanuu Naggaa, Obbo Jawaar Mahammed Televiziyoonni Isaat (ESAT) fi Oromiyaa midiyaa Neet Woork Gaazeexaa mootummaa Itiyoophiyaa kan ta’e Addis Zaman irratti beeksiisa maxxanfameen dhiyaatanii himata irratti dhiyaate akka falmatan gaafatee jira. Abukaatoo Dr. Mararaa keessaa tokko kan ta’n Obbo Wandimmuu Ibsaa akka jedhanti Dr Mararaan kanneenti hidhata tokko waan hin qabneef jecha qophaatti akka ilaalamuuf gaafannee jedhan.murtii kennamees himatamtoonni ka biroon ykn bakka butoonni isaanii eega dhiyaatanii booda gara fuula duraatti kan ilaalamuu ta’a kan jedhu ta’u hubachiisan. Dr Mararaan yeroo darbe wabiin gadhifamuuf iyyatti dhiyeessan fudhatama eega dhabee booda abukaatoon isaani mana murtii walii gala kan Federaalaatti ol-iyyannaa kan dhiyeeffate yoo ta’u kunis har’a waaree boodatti bellamamee kennee ture.Deebii argamees Wiixata dhufu abukaatoon dhufee deebii kennamu haa dhaga’uu ka jedhu ta’u Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Deemsii mana murtii Keessaa Seeraa fi Heera Biyyatti Waliin Wal Quba Qabaa? Kutaa 2ffaa

Yakka ilaalcha manneen murtii keessatti gaggeeffaman hedduun isaanii sababaa adda addaan kan ka'e lafa irra harkifachuun hamilee fi jireenya hidhamtootaa fi maatiiwwan isaanii irratti dhiibbaa akka qabaatu abuukaatonni ni dubbatu. Bellama dhaddachaa lafa irra harkisuuf sababaa abbaa alangaan kennaman keessaa raga-baatoota dhiyeessuun hin danda'amnee, ragaan sagalee waraabame barreeffamaan hin dhiyaannee akkasumas manni murtii hojin muddamee jira kanneen jedhan hanga tokko. Abukaatoon hidhamtoota argee mari'achuu dhorkamuun rakko biraa bellama mana murtii lafa irra akka harkifamu keessaa ta'uun beekamaa dha. Yeroo itti manni murtii nama hidhame irratti ragaa dhabee bilisa godhu jiraatu iyyu poolisoonni garu hin gadhiisan. Kana malees mana murtii duratti yeroo jalqabaaf ituu hin dhiyaatiin hidhaa keessa baatii heddu ka'aman. Kana hundumaa ija seera ba'ee jiruun yeroo ilaalamuu maal fakkaata? Kana cuqaasuun kutaa lammataa dhaggeefadhaa No media source currently available Kutaa 1ffaa: Deemsa mana murtii fi seeraa fi Heerri biyyatti quba wal qabaa? No media source currently available


Biyyoonni Afriikaa Kanneen Qe’ee ofi Irraa Buqqa’an Kunuunsuu Qabu: Fannoo Diimaa

Afriikaan uummata biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaani miliyoona 13 ta’u qabdi. Kunis guutummaa addunyaa irraa uummata biyya isaa keessatti qe’ee ofii irraa godaane keessaa harka sadii yoo ta’u baqataa ardittii dacha lamaan caala. Baqataan daangaa qaxxaamuree ennaa godaanu, kan biyya isaa keessatti qe’ee isaa irraa godaane immoo biyyuma ofii keessa ture. Hoogganaan komiishina gamtaa Afriikaa kan dhimmootii gargaarsa namoomaa, baqattootaa fi uummata qe’ee ofii irraa godaanee Olabisi Dare akka jedhanitti haalli uumati Afriikaa keessaa biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaanee hedduu cimaa, yaaddessaa fi hammaataa adeeme. Dhimmootiin biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaanuu heddummaachaa guyyuma guyyaan hammaataa adeeme. Dhimmootii ijoo ta’an keessaa hangi tokko yeroon isaa dheerataa dhufe. Kan nuti dubbataa jirru qe’ee irraa buqqa’uu biyyoota kan akka Sudan, Somaaliyaa, Republikii demokraatawaa Koongoo-faa ti. Yeroo hanga tokkoof walitti bu’iinsi sababaa qabbanaa’eef lakkoobsi kun gad xiqqaatee ture. Haalawwan harawaan uumamuu isaatiin immoo deebi’ee ol ka’e. kun immoo haala kan akka Boko Haram, naannoo Saaheelii fi ka Maalii keessaa ti jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffahdaa No media source currently available


Paartileen Mormituu Sadii Marii Wal Dubannaa Keessaa Of Baasan

Gamtaan MEDREK dhaabi Guutummaa uummata Amaaraa fi Semaayaawii paartiin dabalatee paartileen ja’a marii wal dubbannaa duraa IHADEG waliin geggeessamaa ture keessaa of baasanii jiran. MEDREK ibsa gaazexeessotaaf har’a kenne irratti ejjennoo isaa beeksiseen wal dubbannaa sana keessaa of baasuu isaatti dabaluun yeroon yeroo labsii yeroo hatattaamaa dheerachuu balaaleffateera. Gama biraan paartiin paartiin biyya bulchu immoo nuti ofii keenyaa ga’oo waan taaneef kan gamtaan MEDREK fi paartilee ka biroon gaafatan hoogganaan maree wal dubbannaa qaamni sadaffaa inni jedhu fudhatama hin qabu jedhee jira. Haal duree qopheeffatanii dhufan jechuun illee paartilee mormitootaa qeeqee jira. Paartileen garuu ejjennaa isaaniitti cimna yoo jedhan ni kabajnaaf gama IHADEGn ejjennoon jiru garuu hin jijjiiramu jechuun gaaffii mormitootaa fudhatama dhabsiise. Dhuunfaa fi gamtaan garuu nu waliin dubbachuu yoo fedhan daandiin saaqamaa paartiin keenya qophee dha jedhee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Deemsii mana murtii  Keessaa Seeraa fi Heera Biyyatti Waliin Wal Quba Qabaa? Kutaa 1 ffaa

Manni murtii Federaalaa olaanaan Lidataa jiru har’a himatamtoota adda addaaf bellama Ka biroo kenne jira.Sababaan guyyaa biraatti dabarsuuf kennees abbaan alangaa raga-baatoota dhiyeessuu hin dandeenyee akkasumas manni murtiin hojiin itti baayyate kan jedhu ta’u abukaatoo kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa dubbatanii jiru.Yakka ilaalchii himatamtoota irratti gaggeeffamu yeroo hedduu sababaan adda addaan bellama guyyaa biraatti dabarsuun baratamaa dhufeera. Ragaan afaan hojii biyyatitti jijjiramee hin dhiyaannee, sagaleen waraabamee bifa sii Diin dhiyaate dhaga’amuu didee jedhama. yeroo kaan immoo abuukaatoon hidhamtoota waliin wal arguu fi mari’achuu dhorkamuun kan ka’e qophii barbaachisuu gochuuf danqaa ta’u isaan abuukaatoonni hedduun komee dhageesisuu. Gama kaaniin hidhamtoota manni murtii ragaa dhabuun walaba jedhee polisiin hidhee kaa’uun rakkoo biraati. Kanneen manni murtii walaba baasee ituu hin gadhisiin polisiin achuumtti himannaa biraa irratti dhiyeessuunis ni jira.Hidhamtoonni mana hidhaa keessatti wal argan walii isaanii irratti ragaa akka ba’an yeroon itti ta’e akka jiru abukaatoleen adda addaa ni dubbatu. Deemsa mana murtii fi seeraa fi Heerri biyyatti quba wal qabaa? No media source currently available


Labsiin Yeroo Hatattamaa Itiyoophiyaa Baatiilee Afuriif Dheeressame

Seera-tumtoonni yokaan miseensonni mana-maree Itiyoophiyaa, ka gara baatiilee ja’aaf biyyattiin ittiin bulte – labsii yeroo hatattamaa, baatiilee afur ka biraaf akka dheeratu murteessanii jiran. Kan baatiilee ja’aaf ittiin hojjetamaa ture – labsiin yeroo hatattamaa, baatiilee afur ka biroodhaaf akka dheeratu, manni-maree bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaa walga’ii idilee har’a geggeeffate irratti murteesse. Kan walga’ii kana irratti argaman – itti-gaafatamaan waajira Komaand Poostii fi ministarri ittisaa Itiyoophiyaa – Obbo Siraaj Fageessaa, dheereffamuu labsii yeroo hatattamaa kanaaf dhimmoota sababaa ta’an mana-mareef ibsuu isaanii, maddeen oduu mootummaa Itiyoophiyaa gabaasanii jiran. Baatiilee ja’an dabran keessatti, nagaa fi tasgabii haga tokko argame sadarkaa hin fonqolchamne irra geessisuu fi rakkoolee nageenyaa naannoolee biyyattii tokko tokko keessatti mul’atan to’achuuf ta’uu isaa hubachiisan – ministarichi. Uummati biyyattii labsiin hatattamaa kun akka dheeressamu fedhii qabaachuun isaas ilaalcha keessa galfamee jira – jedhu. Manni-marees, wixinee labsii, kan akka labsiiin yeroo hatattamaa sun dheeressamuuf dhihaate eega qoratee booda sagalee guutuun raggaasisuu isaa, maddeen Korporeeshinii Broodkaastiingii Itiyoophiyaa sun gabaasanii jiran. Akka heera Itiyoophiyaa, keeyyata sagaltamii-sadeetti, labsii tokko raggaasisuuf, mana-maree keessatti sagalee deggersaa, sadii keessaa harka lama argachuu qaba. Aangawoonni Itiyoophiyaa, labsii yeroo hatattamaa kana dheeressuun maaliif akka barbaachise dubbataa turan. Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-maariyaam Dessaalegni, dhiheenya walga’ii mana-maree biyyattii irratti ibsa kennaniin, “haalawwan akka humnoonni naga-eegumsaa biyyattii ajaja tokko jalatti qindaawanii hojjetan gaafatan guutummaatti hin dhabamne” – jedhanii turan. Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Fulbaana 28, bara 2009 kan labsame – labsiin yeroo hatatamaa kun, yeroon isaa xumuramuuf ennaa torban tokko hafetti ammas akka baatiilee afur ka biraaf dheeressamu, manni-maree biyyattiii har’a murteesse. Labsii yeroo hatattamaa kana jalatti haga ammaatti, shakkamtoonni kuma digdama ta’an – kanneen jeeqamaa fi hookkaratti hirmaatan – jedhaman, hidhanii tursiisuu irra akka sirreessamanii gara hawaasaatti dabalaman taasisamuu, Boordiin Qorannaa, ka labsii yeroo hatattamaa beeksisee ture. Akka ibsa Boordii kanaatti, kanneen Bulchiinsota naannoo Oromiyaa, Amaaraa, Kibbaa fi Magaalaa Finfinnee keessaa qabaman – shakkamtoota 26, 130 yoo ta’an, kanneen keessaa namoonni 475 gorsaan gad-lakkisamanii jiran. 4, 996 immoo adda-baafamanii ka seeratti dhihaataa jiran ta’uu ka beekise – Boordichi, kanneen 20, 659 immoo leenjii fudhatanii gad-lakkisamanii jiran, jedha. Labsii yeroo hatattamaa har’a dheerate kana ilaalchisee, dhaaggeeffatoonni keenya hedduun yaada isaanii nuuf dhaamanii jiran. Guutummaa gabaasichaa fi yaada dhaggeeffatootaa kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Amerikaan Bajata Ramaddu Hanqisuuf Murteessuun Tajaajila Eegumsa Fayyaa Afrikaa Keessaa Hagam Miidha?

Murtii yunaaytid Isteetes kana keessatti fayyaa haadholii fi daa’imman Afrikaa keessaa hagam eegsisuun akka danda’amu mari’achuuf hayyonni waa’ee fayyaa addunyaa irra jiran Johaaneesburg Afrikaa Kibbaa keessatti walga’uuf jiru.Hanqinni maallaqaa mudannaan sagantaaleen tajaajiila eegumsa fayyaa Afrikaa keessaa kanneen irra jiriin isaanii gargaarsa biyya alaa irratti hirkachuun gaggeeffaman duubatti deebisuu mala. Kana malees lakkoobsii ogeessoota eegumsa fayyaa Afrikaa kessatti gad adeemaa buluun rakkoo ka biraati. Jedhame. Gama kaaniin Bitooteess 25-28 bara 2017 biyyoota Afrikaa waaltaa fi gama dhiyaa 13 keessatti daa’imman umriin isaanii waggaa sahanii gad ta’e talaalii farra dhukkuba laamsheessaa ykn poliyoo argatanii jiru.Dhuma bara darbee jechuun 2016tti Naayjeriyaa Kaaba bahaa keessatti ijoolleen afuur poliyoon qabamuun isaanii gabaafamee ture.Waggootii dhufan sadii keessatti Afrikaan nama dhukkuba Kanaan qabame tokko iyyu hin qabaattu taanan ardittiin poliyoo irraa walaba jedhamee labsamuuf jira. Gama kaaniin Afgaanistaan fi Paakistaan keessa namoonni shan poliyoon qabamanii jiru. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Obbo Baqqalaa Garbaafaa Irratti Har’as Ragaan Abbaa Alangaa Hin Dhiyaanne Lammiiwwan Oromoo 15 Irratti Adabi Hidhaa Murame

Abbaan alangaa Federaalaa miseensota bulchiisa ol aanaa kan paartii Kongresa Federaalawaa oromoo, obbo Gurmeessaa Ayyaanoo, obbo Dajanee Xaafaa, obbo Addisuu Bullaalaa fi obbo Baqqalaa Garbaa dabalatee himatamtoota 22 irratti himannaa farra shorokeessumaa erga irratti dhiyeessee waggaan tokko darbee jira. Dhimma isaa kan hordofu manni murtii Lideta dhaddachi afraffaan ragaa namaa fi galmee abbaan alangaa dhiyeesse qoratee murtii kennuuf har’atti ka beellame ta’us murtiin sun hin raawwatamiin hafuu har’a dhaddachicha irratti beeksiseera. Gama biraatiin immoo manni murtii Lidetaa dhaddachi 19ffaan namoota 16 irratti himannaa farra shorokeessummaa dhiyeessuu dhaan hidhaa waggaa 3 hanga waggaa 13tti itti muree jira. Namoonni kun martinuu lammiiwwan Oromoo yoo ta’an irra hedduun isaanii illee dargaggoota ta’uun beekamee jira. Namoonni kun yoomii fi eessaa akka qabaman Abukaatoon himatamtootaaobbo Wandimmuu ibsaa nuuf ibsaniiru. Gabaasa guutuu dhaggeeffadha No media source currently available


Waaltaan Haaraa Eegumsa Fayyaa fi Qorannoo Biyyoolessaa Itiyoopiyaa Eebbifame

Eebba waaltaa kanaa irratti ibsi embasiin Ameerikaa barreeffamaan raabse akka jedhutti waaltaan kun kan ijaarame dhaabbati to’annaa fi ittisa dhukkubootaa US deggersa maallqaa PEPFAR irraa argateeni. Waaltaan qarshiin miliyoonni 150 ol itti ba’e jedhame kun to’annaa fayyummaa hawaasaa, qorannaa fi walitti dhufeenya laboraatoriif waaltaa leenjisaa fi deggersaa ta’uun kan tajaajilu ta’uu ibsi barreeffamaa sun beeksiseera. Itiyoophiyaatti tti gaafatamaan dhimmootii hojii raawwachiisa gameessi embasii Ameerikaa Peter Virumaan waaltaan kun kanatti dabaluun tajaajilli inni kunnu fayyummaa hawaasa Itiyoophiyaa to’achuu, qorannaa fi caasaa laboraatoriif bu’uura ta’uu dhaan tajaajila eegumsa fayyaaf ogeessota qorannaa geggeessaniif bakka itti wal ga’an ta’uu dhaan qooda ol aanaa qabaata jedhan. Kun dhugumatti waaltaa leenjisa biyyoolessaa ti. Kana waan ta’eefis qaamotii dhimmi ilaallatu walitti fida. Ministeera eegumsa fayyaa dabalatee, Yuniversitiiwwan, dhaabolii eegumsa fayyaa addunyaa fi dhaabota waldaa siivilii walitti qabuu dhaan rakkoo fayyummaa kan Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Kosii Finfinnee Sandaafaatti Geessanii Gatuuf Karoorfamuun Nu Yaaddeessa: Jiraattota

Dhiheenya kana, ka magaalaa Finfinnee, naannoo Raphii jedhamu jiru – tuullaan kosii jiguu irraa balaa uumameen lubbuun namoota dhibba tokkoo fi kudha sadii darbuu, akkasumas miidhaalee adda addaa dhaqqabuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Tuullaa kosii iddoo sana jiru haala itti dhabamsiisuun danda’amu irratti aangawoonni bulchiinsa magaalaa Finfinfinnee ibsa adda addaa kennanii jiran. Yaadawwan aangawoota irraa dhaga’ame keessaa tokkoo, iddoon kosiin itti gatamaa jiru gara dhaabbatoota misoomaa fi bashannanaatti jijjiiramee, tuullaan kosii achi ture gara goddinaa addaa Oromiyaa, aanaa Sandaafaatti geessama – ka jedhu. Gama biraan, ammaan dura tuullaa kosii kana gara Sandaafaatti geessuun jalqabamee mormii qonnaanbultoonni dhaageessisaniin dhaabachuun ni yaadatama Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Amnestii Internaashinaal Waa’ee Mirga Dhala-namaa Oromoo Irratti Kolombiyaa Yunivarsitii Keessatti Kora Qopheesse

Qindeessitoonni walga’ichaa akka jedhanitti --- Damee Amnestii Internaashinaal, ka Yunivarsitii Kolombiyaatti qineessaa ka ta’an – Nikson Oguutuu fi wahiloota isaanii tu, Yunivarsitii Kolombiyaa, Gurmuulee mirga hawaasummaa, akka “Black Alliance For Justice” fi Koomishina Immigireeshinii yokaan Godaansaa Niwu-York, akkasumas, sagantaa Raadiyoo Oromoo “One Man One Vote” jedhu wajjiin walgargaaruudhaan qopheesse. Kana cuqaasuun qophii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available Qindeessitoota keessaa tokko, Damee Amnesty Internatioanl, ka Yunivarsitii Koilombiyaatti, itti-gaafatamaan dhimmoota hatattamaa – TY Kirisen Jooseph, waa’ee mirg dhala-namaa Itiyoophiyaa, keessumaa waa’ee dhiittaa mirga dhala-namaa Oromootti qorachuutti seenuu isaanii dura, waa’ee dhiittaa mirga dhala-namaa Poolisiin Ameerikaa keessatti geggeessuu fi loogii sanyii Ameerikaa keessaa irratti akka qabsaawaa turan, biyyoota akka Kooriyaa, Jaappanii fi Filiipins keessatti hojjechuu isaanii illee dubbatan. Barnootni isaanii, waa’ee jiruu dhala-namaa yokaan Antroopooloojii tahuu ka dubbatan – Mr. Jooseef, booda Itoiyoophiyaa deemanii manneen-barnootaa adda addaa keessatti barsiisummaan tajaajiluu isaanii dubbatu. Akkamitti dhimma mirga dhala-namaa Itiyoophiyaa keessaa qorachuu ennaa jalqabanis akkanatti ibsan. “Gara Amnesty Internaashinaal dhufeen gabaasaa isaan waa’ee Oromoo irratti barreessan arge. Duraanuu wannaa Itiyoophiyaa keessatti deemu nan beekan ture. Caalaatti immoo kun jireenya kootti dhiibbaa guddaa godhe. Mormiileen geggeessamuun, interneetiin cituun, karawwan ugguramuun uummata sodaachise. Uummatni socho’uu sodaate. Garii mormii geggeessamu sodaatee, kaan tarkaanfii mootummaa sodaatee danqame” – jedhu, Mr. Joosef. Walga’iin waa’ee mirga dhala-namaa uummata Oromoo fi sabotoa Itiyoophiyaa ka biroo har’a Yunivarsitii Kolombiyaa keessatti geggeessamaa jiru, kaayyoon maal akka tahes naaf ibsanii jiran. “Wannaa Itiyoophiyaa keessatti deemaa jiru, wanna oromoo irratti deemaa jiru ifa baasuufi. Ameerikaanonni sababaa adda addaa irraa kan ka’e waa’ee Itiyoohiyaa hubannaa hin qaban. Cunqursaa achitti Mootummaa Itiyoophiyaa ammaa taayitaa irra jiruun geggeessamaa jiru isaan hubachiisuuf carraaqaa jirra” jedhu. Barataa Yunivarsitii Kolombiyaa fi hojjetaa Amnesty Internashinaal, kan dame Kolombiyaa Yunivarsitii ka tahan – T.Y. Kiristen Jooseef, yeroo barsiisummaan Itiyoophiyaa keessa turanitti, waa’ee uummata Oromoo fi waa’ee mormii Oromoo maal akka hubatan ennaa ibsanis, “waan ani argee hubadhe, uummatni Oromoo aadaa isaa qabatee, guddifatee ittiin jiraatuu fedha. Achii dhufa seenaa isaa illee akkasuma. Wanni kun jaarrotaaf deemaa ture. Yeroo waa’een maaster-pilaanii odeessamuu jalqabee fi kanaan Finfinnee babal’isuuf yaalan achin ture. G lafa Oromootti fagaatanii seenuu yaalan. Kun immoo Afaan Uummatichaa Afaan Oromoo irraa gara Afaan Amaaraatti jijjiira. Aadaa uummatichaa jijjiira. Sirna barnootaa uummatichaa jijjiira. Uummatni Oromoo eenyummaa isaa ibsachuu isaatiif cunqursaa jiru. Waa’ee uummata Itiyoophiyaa keessatti, dhibamaa, cunqursamaa, shororkeessamaa jiruu dubbataa jirra – jedhu, Mr. Yooseef. Waa’ee mirga dhala-namaa Oromoo fi saboota Itiyoophiyaa ka biroo irratti walga’ii Kolomiyaa Yunivarsitii keessatti geggeessame kana irratti beektonni biyyoota alaa fi kan hawaasaalee Oromoo fi saboota Itiyoophiyaa ka biroo hirmaachuu isaanii dubbatan – Mr. Yooseef. Kanneen ibsa kennan keessaa tokko - hoogganaa Gurmuu deggersa Kongiresa Federaalawa Oromoo idil-Addunyaa – Obbo Nageessaa Oddoo Duubee haasofsiisnee jirra.


Visaa Ameerikaa Argachuuf Seerri Jiru Ni Cime: Ministrii Dhimma Alaa

Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Istaates embaasilee fi qoonsilaan Ameerikaa guutummaa addunyaa keessa jiran viisaa ennaa kennan qorannaa kan kana duraattii adda ta’e akka geggeessan gaafate. Qajeelfamni ministrii dhimma alaa kun embaasilee fi qonsiilaawwan hariiroo shororkeessotaa ykn naannolee IS to’ate keessa turan jedhanii namoota shakkaman ennaa isaan visa Ameerikaa gaafatan caasaa hawaasaa isaan fayyadamaa turan akka qoratan ajaja. Qajeelfamni ministriin dhimma alaa Ameerikaa Reks Tileersen ergan kun embaasileen visaan erga gaafatamee booda qaamni qorannaa itti dabalaa isa barbaachisu kamiin akka ta’e adda baasuuf ulaagaa barbaachisu murteessuu fi koree naga eegumsaa fi basaasaa akka hundeessan gaafatan. Namoonni viisaa gaafatan waan irraa barbaachisu kan guutan yoo ta’e illee ulaagaan jedhame kan isaan ilaallatu taanaan qorannaan itti dabalaa geggeessame viisaa dhorkamuu malu. Qajeelfamni kun prezidaant Traamp ennaa duula filannoo waadaa seenaniin lammiiwwan biyya alaa gara US dhufan irratti qorannaa cimaan akka geggeessamu kan dubbataniif ragaa dha. Baatii bitootessa 10 qabee hanga 14 yeroo jiran gidduu keebiliiwwan ergaman akka agarsiisanitti angawoonni embaasilee, utuu visa hin kennin dura lakkoobsi namoota isaan nageenya Ameerikaaf sodaachisoo dha jedhanii qoratan dabaluu beeksisee jira.  Amnestii Internaashinaal ministriin dhimma alaa US qajeelfamoota kana ifa akka taasisu gaafatee jira. Qajeelfamni sun biyya itti dhalatanii fi amantii irratti hundaa’uu loogiin akka geggeessamu eeyama kan kennuu jedhee jira.


Itiyoophiyaa Keessatti Tamboo Xuuxuu Ilaalchisee Seerri Ba’e Hagam Hojii Irra Oole? Talaallin HIV Ittisu Argameeraa ?

Walgahiin ministeeroota eeguumsa fayyaa kan ardii Afrikaa har’a Finfinne kan jiru galma gamtaa Afrikaa keessatti jalqabamee jira. Bakka Uummanni walitti qabamee jiruutti tamboo xuxuun akka dhaabatu gochuuf seera ba’e gama hojii irra oolchuun foyya’insii argamuu ministeerri eegumsa fayyaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira.Seerri waggaa sadii dura jechuun dhuma bara 2006 irratti ba’e kun hojii irra eega oolee waggaa tokko ta’e jira. Gama kaaniin talaalii haaraan kan farra vaayrasii HIV ta’e bu’aa hanga tokko argamsisee yaaliif hojii irra oolee akka jiru ibsamee jira.Kunis yaaliidhaaf Afrikaa kibbaa keessatti uummataaf kennamaa jira.Hayyonni saayinsii akka jedhanti harka 50 hojjachuun isaa qoftii faca’iinsa vaayrasichaa gama ittisuun qooda guddaa qaba.Qorannaan dabalataa biyyoota addunyaa irra jiran 127 keessatti itti fufee akka jiruus gabaafamee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Paartiin Mootummaa fi Mormitoonni Deddeebisanii Walga’an Iyyuu Tarkaanfiin Guddaan Fudhatame Hin Jiru, Jedhu Mormitoonni

Walga’iin paartii mootummaa Itiyoophiyaa fi paartiilee mormitootaa waliin geggeessamaa jiru marsaa ja’affaa dhaa booda amma illee sirna ittiin waliin-dubbannaatti seenan ijaaruu keessatti dhimmoota ijoo ta’an irratti haga ammaatti walii-galtee irra hin geenye. Sirna waliin-dubbannaa tolchuu keessatti, dhimmoonni wal-falmsiisoo ta’an ijoon tokko, qaamni sadaffaan waliin-dubbannaa san hoogganuu fi taajjabu jiraachuu qaba moo hin qabu? ka jedhu. Ka biraan immoo, gamtaan paartiile mormitootaa “Medrek” akka mormituu ijoo paartii mootummaa waliin gita tokkotti dubbatuutti fudhatamuu qaba, ka jedhu. Kanneenii fi ka biroo irratti otuu waliigaltee tokko irra hin ga’amiin gara ajandaa waliin dubbannaatti seenuun hin danda’amu. Hirmaattota walga’ichaa keessaa tokko ka ta’an – miseensa koree hoji-geggeessituu Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Xuruneh Gamtaa haasofsiisnee jira. Kana cuqaasuun guutummaa gaaffii fi deebii kanaa dhaggeeffadhaa No media source currently available


Beela Ittisuuf Yeroo Gabaabaa Qabna : Iyyata Gargaarsaa

Biyyoota Afrikaa sadii jechuun Somaaliyaa, Sudaan Kibbaa, fi Naayjeriyaa Kaaba bahaa akkasumas Yamana keessaa beela lubbuu uummata miliyoona hedduu sodaachisaa jiru ittisuuf yeroon qabnu baatii sadii ykn afuur qofa jedha koreen sadarkaa addunyaa kan fannoo dimaa.Gargaarsii dhala namaa hedduminaan battalumatti kan argamu taanaan Somaaliyaa fi Yaman keessaa fixiinsa uummataa ittisuun ni danda’ama jedha. Garu Sudaan Kibbaa fi Naayjeritaa Kaaba Bahaa keessatti rakkoon mudate kan harkii namaa fide waan ta’eef salphaa hin ta’u jedhe. Sababiin isaa walitti bu’iinsatu gaggeeffamaa jira waan ta’eef jedha. Koreen fannoo dimaa kan sadarkaa addunyaa Doolaara Miliyoona dhibba afuriif iyyataa kan jiru yoo ta’u kunis uummata beelaan gaaga’aman Biliyoona shaniif gargaarsa dhala namaa hatattamaan dhaqqabsisuuf ta’uun ibsamee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Kora Dinagdee Afrikaa Yunaayitid Isteets Keessatti Geggeessamutti Akka Hirmaatan Kanneen Eegaman Jiloonni Biyyoota Afrikaa Martinuu Viizaa Dhorkaman

Yunivarsitii of Saawuzern Kaalifoorniyaa yokaan Yunivarsitii Kaalifoorniyaa Kibbaa Keessatti, waggaa waggaadhaan, Kora Dinagdee Afrikaa tu geggeessama. Kora kana irratti jiloota biyyoota Afrikaa tii dhufan hedduu tu hirmaata. Korri dinagdee Afrikaa kun, bakka itti namoonni itti wal-baranii quunnamtii uummatanii fi waa’ee hariiroo dinadee Yunaayitid Isteetsii fi Afrikaa mari’atan ture. Garuu, bara kana namni hedduun asitti argamuu akka hin danda’iin dubbatu - Qindeessituun kora kanaa – Meerii Flaawors. Yeroo baay’ee namoota dhufan keessaa ka Viizaa dhorkaman yokaan simatamuu dhaban dhibba irraa harka afurtama. Kaan ni dhufan. Bara kana garuu, dhibba irraa harka dhibba tu dhorkame. Jiloonni martinuu hin dhufan. Kun baay’ee nama gaddisiisa. Jiloonni illee kanatti baay’ee gaddanii jiran, jedhu. Waggaa afuraffadhaaf kan kora dinagdee Afrikaa qindeessan – Flaawors, bara kana keessummoonni yokaan jiloonni Embaasiilee Yunaayitid Isteets biyyoota adda addaa keessa jiraniin Viizaa dhorkamanii koricha irraa hafan gara dhibba tokkoo akka ta’an dubbatu. Biyyoonni Afrikaa tarkaanfii kanaan miidhaman – Seryaa-liyoon, Giinii, Gaanaa, Naayjeeriyaa, Itiyoophiyaa fi Afrikaa Kibbaa ti. Jiloonni Afrikaa walga’ii dinagdee Afrikaa, ka bara kanaatti hirmaachuuf gara Yunaayitid Isteets dhufuu malan martinuu maaliif akka Viizaa dhorkaman hin beeku – ka jedhan – Mary Flaawors, garuu – waa’ee Viizaa fi imalaa ilaalchisee dhimma wal-falmsiisaa bulchiinsa Prezidaant Traamp jalatti uumameen kan wal-qabate ta’uu mala – shakkii jedhu akka qaban dubbatan. Miseensattii mana-maree duraanii – Dayaan Watson dabalee – miseensota mana-maree Yunaayitid Isteets kan duraanii fi kan ammaatti iyyachuu isaanii illee dubbatanii jiran. Dhimma kana qoratanii hundee isaa baruuf ka carraaqaa jiran tahuu dubbatu - Qindeessitoonni Kora Dinagdee Afrikaa. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Abbaa seeraa Haayiluu Kiflee Eenuyutu Ajjeese?

Godina Ilubabor Algee aanaa suphee Sooddoo keessatti abbaa seeraa ta’uun hojjetaa kan turan obbo Haayiluu Kiflee Muddee 7 bara 2009 Mattuu deemuuf Algee irraa ka’anii utuu hin deebi’in hafuu maatiin, manni murtii fi poolisiin Godinaa Ilbubaaboor nuuf ibsanii jiru. Reeffi isaaniis bosona naannoo Gambeelaa Maashaa jedhamu keessatti kan argame baatii sadii booda ta’uu pooliisiin nuuf ibsee jira. Du’uu abbaa seeraa Haailuu ilaalchisee maatii fi angawaa mana murtii Godinichaa akkasumas poolisiin nuuf ibsaniiru. Haati Haailuu Aadde Alamanash Fufaas mucaan isaanii ka biroon Boontuu jedhamtu duraa duutee ishee awwaaluuf karaa bu’ee karaatti na duraa hafe jedhu. Akkaataan du’uu isaa, eenyu akka ajjeese qoratamaa ka jiru ta’uu isaaf namoonni shakkaman to’annaa poolisii jala jiraachuu isaaniif qorannaan irratti geggeessamaa ka jiru ta’uun ibsamee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Bulchiinsii Mana Hidhaa Qilinxoo Gaaffii Keenyaaf Deebii Nuu Kennuu Dide: Hidhamtoota

Hogganoonni paartii Kongreesa Federaala Oromoo kanneen mana hidhaa Qilinxoo keessa jiran nyataa maatii irraa geeffameef har’a kaasee fudhachuu dhaabuu isaanii maatiin beeksisanii jiru.Kana malees Maatiin yeroo dubbisuuf gara Qilinxoo deemuus gad ba’anii nu dubbisuu dhaaban jedhu.Mana hidhaa sana keessatti Televiziyoonni daw’ataa turan jalaa fudhamuu, kitaabonni akka dubbisaniif ehamaan seenaa ture amma manni hidhaa deebisee funaanuu isaa akkasumas kutaa xiqqoo keessa duraan namnii 7 akka turee amma garu nama ka biraa saddeeti dabaluu isaanii ibsuun kun martii mirga nama to’annaa jala jiru sarbuu dha jedhu hidhamtoonn. Gama kaaniin abukaatoon hidhamtootaa Obbo Abduljabbaar Huseen maamiltoota isaanii waliin wal arguuf har’a gara mana hidhaa Qilinxoo kan deeman ta’uus “hidhamtoonni gad ba’uu didan” deebii jedhu waan kennameef ituu wal hin argiin hafuu dubbatu.Ragaa himatamtoota irratti dhiyaate kan ilaaleen waliin dubbachuuf deemuu isaanii ragaan kun immoo fuula kuma tokko ol waan ta’eef irratti hojjachuuf yeroo gaafata jedhan. Maraafuu hidhamtoota arguuf yaaliin godhan kan itti fuufuu ta’u abukaatoon kun ibsanii jiru. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Gargaarsi US Gad Xiqqaachuun Nu Yaaddesse: Angawoota Gargaarsa Afriikaa

Angawaan gargaarsaa akka jedhanitti bajati akka kutamuuf gaafatame kun biyyootii kanaa fi kanneen biroof balaa dha. US biyya tokkicha sagantaa nyaata addunyaa WFP deggeru ennaa ta’u waggaa darbe doolaara biliyoona lamaa ol gumaache. Yeroo rakkinaa akkasiitti jedhan Dubbi himtuun WFP kan damee gaanfa Afriikaa Challiss McDonough jaarmoliin gargaarsaa kana kana duraa caalaa gargaarsa barbaadu. Kutaa Sudaan kibbaa hanga tokko keessatti beelli akka jiru labsdameera. Gandeen fagoo uummati kummi 20 keessa jiraatu keessatti WFPn midhaan gargaarsaa inni qilleensa irraan gad buuse xiqqoo dha. Gargaarsi akkasii kun ergamu malee xayyaaronni kun nyaata deedeebisuuf hin sosso’an taanaan uummatichi dhugumatti homaa hin qabu jedhan. Isaanii fi balaa uumame gidduu waanti jiru gargaarsa midhaan nyaataa nuti geessinuuf qofa. Balaa nuti jennu kun bajati US sagantaa gargaarsa sadarkaa addunyaa kan akka USAID irraa dhibba irraa harka 30 akka gad xiqqaatu gaafata. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsa Daangaa Bulchiinsa Naannoo Oromiyaa fi Somaalee Gidduu Jiruuf Sababaan Himamuu Wal Hin Simatu: Kutaa 3 ffaa

Godinaalee Oromiyaa walitti bu’iinsii daangaa Somaalee waliin keessatti gaggeeffame keessaa Harargee Dhiyaa tokko.Guyyaa kudha ja’a dura loonii fi Gaala bobbaafnee tiksaa ituu jirru hidhattonni Liyyuu polisii kokolaataan dhufanii haleellaa nu irratti banan jedhu horsisee bulaan mada’anii lubbuun hafan.Hidhannoo guutuu fi afaan somaalee ka dubbatan akka ta’e kan ibsan namnii sodaa nageenyaaf jecha maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan kun humnii ittisa biyyaas kokolaataa isaanii waliin sagalan isaanii qabee gara Bordodeetti geessu isaa dubbatu.Walitti bu’iinsa Kanaan Oromiyaa irraa namnii shan mada’ee tokko ajjefamu beekamee jira. Yeroo ammaa kana kanneen gama horsisee bulaa Oromiyaa irraa mada’an irratti qorannaan gaggeeffamaa akka jiru kunis humnootii alaatti hidhata qabdu ka jedhu ta’u ibsan.Itti gaafatamaan waajiira dhimma komunikeeshinii bulchiinsa nannoo Somaalee raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti humnootii alaa kanneen waggaa lama dura Oromiyaa jeeqaa tureetu amma bulchiinsa nannoo somaalee keessatti ajjechaa fi haleellaa geesisaa jechuun isaanii ni yaadatama. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayla Maariyaam Dassaaleeny immo hogganaa fi milishaa naannootu rakkoo kana uuma jedhan. Gabaasaa guutuu kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Labsii Yeroo Hatattamaa Laaffisuu fi Hanqisuu Otoo Hin Taane Guutuummaatti Kaasuu Qabu :  KFO

Labsii yeroo hatattamaatti aansee qajeelfamoota waan dhorkaman kan ilaalee ka’aman keessaa hanga tokko laaffatuu fi kaan kaafamuu Komaand postiif barreessaa kan ta’an Obbo Siraaj Fageessaa torban kana tuuta oduuf ibsanii turan.Kanneen kaafaman keessaa ajaja mana murtii malee nama hidhuu fi sakata’aa gaggeessuu, dhaabbattotii misoomaa dinagdee invastmentiin fi qonnaa waliin wal qabatee uggurri sochii dhiya keessaa sa’atii kudha lamaa hanga barii kudha lamaatti uggurri sochii ka’amee ture kaafamee jira jedha.Kana Malees Raadiyoo Televiziyoona suraa fi marsariiti hawaasaa irra uggurri ka’ame ka’e jira.Sagantaan haaromsaa kanneen toannaa jala oolaniif kennamu dhaabachuu isaas dubbatanii jiru.Garu labsii yeroo hatattamaa kanaa guutummaatti kaasuuf manni marii bakka bu’oota uummataa raggaasisuu qaba jedhan Oddo SiraaJ Fageessaa. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Obbo Haayla Maariyaam Dassaaleeny kamiisa Bitooteessa 16 bara 2017 mana marii bakka bu’ootaaf akka ibsanti hojii irra oolfamuu labsii yeroo hatattamaa kana uummata biyyatti keessaa harka 82tu deggere jedhan. Gama kaaniin jaarmayaa mormituu kan ta’e Kongreesiin Fedaraalawaa oromoo waa’ee labsii hatattamaa irratti yaada kenneen hanqisuu fi laaffisuun gaaffii dhaabaa fi uummataa miti. Knaaf guutummaatti kaasuu qaba jedha.Labsiin yeroo hatattamaa hojii irra ituu hin ooliin dura iyyu komaand postiin kan fedhe gochaa ture jedha.Ummanni harkii 82 deggereera jedhanii dubbachuuf qorannaa isa kamtu mirkaneesse? Gaaffii jedhu kaasee jira. Gabaasa guutuu kana caqasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


'Hirbuu Oromoo' galmee Yaa’ii Hooggansa Oromoo Amerikaa, Verjiiniyatti taa’an irratti walii galan ‘dhiyootti’ maxxansanii baasan

No media source currently available Korii guddaan, Yaa’ii Hooggansaa Oromoo Oromo Leadership Convention (OLC) kun ta asiin dura Amerikaa,Atlaantaatti taa’anitti aanee dhufe. Korii Amerikaa godina Verjiiniyaa Bitootessa 10-12, 2017 Verjiiniyaa magalaa Kiristiyaal Sitii keessa taa’e.Akka warrii qopheesse jedhutti nama 600 caalutti itti dhufe. Kaayoon isaa akka koree yaa’ii tana kopheessite keessaa Dr.Izqiheel Gabbisaa yuniversitii Kaateringi ka Mishigen jirtu keessaa dubbatetti ummata Oromoo biyya keessaa fi biyya alaatti rakkoo gugurdoo keessa jiru gargaarsa ilmaan namaatii fi gama siyaasaalleen gargaaraa tokkummaa Oromoo ijaaruu fi jabeessuu dhaaba dhaabuu. Akkuma kanaan Yaa’iin tun dhaaba HIRPHA International (Humanitarian Initiative to Relieve the Plight in the Horn of Africa) jedhu ka nama mootummaan Itoophiyaatiin Afrikaa gama Gaafaa keessaa miidhame gargaarsa qindaahee kennuun qagaraafuu. Rakkoo Oromoo sadarkaa biyya alaatti himuufiitii ykn gama diplomaasiitiin ammoo yaada gama Koreen Qindeessituutin dhiyaatee dameen qorannoo fi himaammataa hujii diplosamasii hojjachaa mootummaa abbaa irraa akka koreen jettutti Itoophiyaa irratti qabsaahuu. Tanaafuu Afrikaa gama Gaafaa keessatti damee Organized Diplomacy and Advocacy Action in the Horn of Africa (ODAAHA) yayyaban. 3.Tana maleellee galmee yaada Koree Qindeessituutin dhiyaatte jedhan Declaration of Oromo Unity and National Aspirations and Oromo Charter of Freedom,Justice, Dignity and Human Rights jedhuun tokkummaa Oromoo jabeesitu jedhan yayyaban. Hujii tanaaf koree yaada galmeelee tana keessatti dhiyaate hawaasa Oromoo addunyaatiin geettu yayyabame. Galmeeleen dhiyaatan kun dhiyoottuu maxxansanii baasan.Hujii tana Koree Qineessituu miseena 17 qabdutti hojjata. Akka Dr.Izqiheel jedhutit galmeen Chaarterii Hirbuu Oromoo tun ta kabaja mirga namaa eeguu fi falmituuf taati. Yaa’iin tun tana maleellee, dhaabbilee hawaaaa hiree ufii ufiin murteeffatuu fi dimokiraatawa qabaachuuf qooda dubartootaa fi ijoolleen kahimaa sadarkaa addunyaatti yayyabuuf wali gale jedha Dr.Izqiheel.


Lakkoobsi Namoota  Finfinnee Keessatti Jiginsa Tuullaa Kosiitiin  Dhumanii 113 Ga’uun Beekame

Aanaa Kolfee Qaraaniyoo naannoo Raphii kan jiru iddoon kosiin itti gatamuu fi Qoshee jedhamuun waamamuutti/ kosiin cite garagaluu isaan kan ka’e balaa dhaqqabeen lakkofsii namoota du’anii 72 ga’u isaa ministeera dhimmootii komunikeeshiinii kan Itiyoophiyaa obbo Nagarii Leencoo VOA-f kaleessa ibsanii jiru. Mana isaanii lafa kosiidhaan guutume irratti ijaarame keessa waggoota soddomaaf ka jiraatan – aadde Warqnesh, Sanbata dabre halkan ennaa du’a-ga’ii yokaan boo’icha ga’anii deebi’an, mannii isaanii biyyoo fi kosii jala dhidhimee arguu isaanii dubbatan . Mucayyoo isaanii ulfa dabalatee – ijoollee isaanii ja’atu manicha keessatti awwaalame. “ijoolleen kiyya cufti biyyoo sana jalatti dhuman” jedhu. Dura sagaleen akka dho’insaa dhaga’amee, booda namoonni hundi biyyoo jala dhidhimuu dubbatu. Tuullaa kosii jige sana jalaa amma illee reeffaa baafamaa jira. Ministarri dhimmoota Koomiyunikeeshinii Mootummaa Itiyoophiyaa, Obbo Negerii Leencoo, kaleessa VOAf ibsa kennaaniin, lakkoobsi namoota dhumanii 72 ga’uu dubbatanii turan. Maddi-oduu Rooyiters immoo, poolisii irraa odeeffannoo argachuu isaa eeruudhaan, namoonni dhuman 82 ga’uu gabaaseee. Namoota dhuman sana keessaa kanneen kurna hedduu ta’an dubartootaa fi ijoolee dha. Oduu booda nu dhaqqabeen immoo sabaa-himaan Mootummaa akka gabaasetti, lakkoobsi namoota du’anii 113 ga’ee jira. Kan reeffa ijoollee isaanii ja’aa baafattee awwaalchaaf qopheessaa jiran – aadde Warqnesh, mootummaan hatattamaan dhimma sanatti birmachuu dhabuu isaa qeeqan. “Mootummaan dafee maashinii biyyoo qotee reeffa baasu illee nuuf hin ergine. Maashinii sanaaf maallaqa kiisii kootii baaseen kenne” jedhu. Lafa waggoota 53 dabraniif kosiin magaalattii itti guuramaa turee fi namoonni dhibba sadii ta’an, manneen akka gaaddisaa suphatanii keessa jiraatan kun akkamitti jiguu danda’e? gaaffii jedhuuf haga ammaatti deebiin hin argamne. Aangawoonnis haga ammaatti, deebii kanaa duubatti dhiisanii, gargaarsatti fuuleffachuu isaanii dubbatu. Bulchaan magaalaa Finfinnee – Obbo Dirribaa Kumaa, balaan dabalataa akka hin dhaqqaneef namoota hafan achi irraa fageessanii qubachiisuutti ka fuulaffatan ta’uu eeran. “Lafa naannoo sana irraa fagoo ta’e irra akka qubatan gochaa jirra. Gargaarsa namoomaas kennaa jirra” – jedhu. Ministarri Dhimmoota Koomiyunikeeshinii Mootummaa Itiyoophiyaa – Obbo Nagarii Leencoos, “Amma lubbuu oolchuudhaaf carraaqqii guddaa gochaa jirra. Maal akka jiginsa lafa kosii sanaaf sababaa tahe si’achi qoratamee adda baafama. Yeroo waan hundinuu qoratamee sababaan qulqulaa’ee beekamu beeksisna” jedhan. Namoonni balaa sana irraa lubbuun hafan hedduun, “mootummaan tuullaa kosii sana gama-tokkotti dhiibuudhaan waan sochooseef balaan kun dhaqqabe” – jechuudhaan komee isaanii VOA-tti dubbatan. Kaan immoo Warshaan Baayoogaazii kan naannawa sanatti ijaaramaa jiruu fi sababaa ijaarsichaaf boolli qotamaa jiruu fi ujummoon diriirfamaa jiru akka jiginsa tuullaa kosii sanaaf sababaa tahetti dubbatu. Dhaabbatni Misoomaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, Yunivarsitii Fininnee fi aangawoota Mootummaa waliin ta’uudhaan, Kosii ganda Qosheetti tuulame sana irraa gaazii “Miteen” oomishuuf hojjechaa jira. Sababaan isaa waan fedhe ta’e iyyuu, mootummaan balaa uumame kanaaf itti gaafatamummaa jalaa ba’uu akka hin dandeenye ka dubbatan – Dura-taa’aan paartii mormituu, kan MEIAD – Obbo Adaanee Xilaahun immo, “Bulchiinsi naannoo Finfinnee namoota achi jiraatanii fi filannoo ka biraa hin qabne, bakka wayyaawaa qubachiisuu hanqachuu isaantiin, balaa sanaan dhuman” jedhu. Oduu booda nu dhaqqabeen, koreen sababaa balaa jiginsa tuullaa kosii kana qoratu hundeessamuun himamee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Uggurri Labsii Yeroo Hatattamaa Hangi Tokko Kaafameera: Ministrii Ittisaa Siraaj Fageessaa

Ugguraawwan kaafaman keessaa tokko caasaa dinagdee, bu’uura misoomaa, waaltaalee investmentii, misooma qonnaa fi naannolee warshalleen keessa jiraatan ilaallata. Naannolee kanatti galgala sa’a 12 hanga ganama barii sa’a 12tti uggurri sa’aa kaa’ame kaafamee jira. Uggura kaafame keessaa tokko uggura sa’aa ta’uu obbo Siraaj Fageessaa beeksisaniiru. Ennaa uggurri kaa’ame irra darbamu tarkaanfilee fudhataman keessaa kan kaafaman jiraachuu illee dubbataniiru. Tarkaanfilee hambisaman keessaa tokkoffaan ajaja mana murtii malee nama to’annaa jala oolchuun akka hafu ta’eera. Labsiin kun ennaa hojii irra oolee jirutti namni hidhame “Command Post” bakka murteesse akka turu gochuun ni danda’ama inni jedhus kaafameera. Barnoota haaromsamaa kennanii kan gad dhiisamu gad dhiisanii kan murtiitti dhiyaachuu qabu dhiyeessuu kan jedhu, akkasumas yeroo kamiinuu taanaan ajaja mana murtiin ala uummata naannoo fi poolii waliin ta’uu dhaan meeshaalee yakki ittiin hojjetame to’annaa jala oolchuu, ykn bakka jiranii akka hin sochoone ugguruu kan jedhus hafeera. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsa Daangaa Bulchiinsa Naannoo oromiyaa fi Somaalee Gidduu Jiruuf Sababaan Himamuu Wal Hin Simatu: Kutaa 2 ffaa

Hidhattoonni bulchiinsa naannoo Somaalee irraa dhufan yeroo baatii tokkoo fi walakkaa ta’uuf godina Baalee seenuun haleellaa gesisuu isaanii kan ibsan jiraattonni naannoo keessumaa saweenaa keessatti qofa haga ammaatti nama 17 ajjesan jedhu.Ummannis sodaatee manaa fi qe’e ofii gadhisuun dheessaa akka jiru dubbatu. Angawaan nageenyaa maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan godina Baalee irraa akka jedhanti humna hidhannoo guutuu qabuu fi nyaatii isaa kan asqaaxilaa ykn qorqorroo keessaa ta’eetu haleellaa kana geesiisa.Dur bishaanii fi lafa dheedicha margaa irratti uummanni walitti bu’uun kan beekamuu ta’uus inni ammaa kun garu humna hidhateetu uummata irratti bobba’ee jechuun dubbatan.Abbaan warraa hedduun dheessee gaaratti waan galee jiruuf Hidhattonni kun mana namaa dhunfatanii hanga jiranti nagaan ni argama jedhanii abdachuun hin danda’amu jedhu aangawaan kun. Angawaan mootummaa naannoo Somaalee tokko Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti akka haleellaa fi ajjechaan naannoo Somaalee keessatti gaggeeffamaa akka jiruu fi kanas ka raawwatu humna Oromiyaa keessaa otoo hin taanee humana alaati jedhan. Humna waggaa lama dura Oromiyaa jeeqaa tureetu deebi’ee jedhu.Garu maqaa hin dhoofne.Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayla Maariyaam Dassaaleeny immo milishootaa fi bulchiisoota aangoo irra jirantu rakkoo kana uumee jedhu. Baatilee darban sadii keessatti godinaalee Oromiyaa shanii fi aanaa kudha afuur keessatti humnootiin somaalee kanneen hidhatan haleellaa geesisaa akka jiran bulchiinsii nannoo Oromiyaa beeksisuun isaa ni yaadatama. Godinaaleen shanan kun Godina Harargee Bahaa, Godina Harargee Dhiyaa,Godina Baalee, Godina Gujii fi Godina Boranaa yoo ta’an kanneen keessa kan jiran aanaaleen 14 walitti bu’iinsa kanan gaaga’amuu ibsamee jira. Gabaasaa guutuu Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Finfinneetti Tuullaan Kosii Jigee Lubbuu Hedduu Galaafate

Aadaan gandi Qoshee jedhamee waamamu Finfinnee kibba gama dhiyaatti kutaa magaalaa Kolfe Qaraaniyoo aanaa tokko keessatti argama. Waggoota hedduuf kan walitti qabame tuullaan kosii magaalattii Bitootessa 2 bara 2009 galgala keessaa naannoo sa’aatii lamaa sababaa hanga yoonaa hin beekamniin jigee lubbuun namoota 65 dubartoota 45 fid dhiira 20 dhumuu isaaf lakkoobsi kun dabalaa deema sodaa jedhu uumee jira. No media source currently available Waajjira kominikeeshinii mootummaa maqaa dha’uu dhaan TV mootummaa oduu isaa waaree booda sa’a tokko irratti akka ibsetti lakkoobsa kana kan mirkaneesse yoo ta’u VOAn bakka sanatti argamee poolisii irraa ragaa wal fakkaatu argachuuf yaaliin godhe poolisiin walii galtee waan hin agasiisiniif itti hin milkoofne. Namoonni naannoo sana akka jedhanitti balaa Kanaan miidhaa dhaqqabu tilmaamuun rakkisaa dha. Tuuolaa kosii sana nama itti dhiyaatee ilaaleef gama inni jigeen dachii bal’inaan cabee fottoqetu argama. Namoonni naannoo sana turan kunuu yaaddoo tokko jedhu. Mootummaan mala ofii isaa dha’uu qaba. Kosiin naannoo Qoshee jedhamutti tuulamuu erga jalqabee waggoota 40 ol ta’uu madden hangi tokko tuqaniiru. No media source currently available


Ameerikaan Barattoota Itiyoophiyaa Keessaf Carraa Barnootaa Akka Kennaa Jirtu Dubbatti

Barttoota Gulantaa Olaanaa biyyoota gara lixaa keessumaa immoo as Amerikaa dhufanii barataaniff carraan Qindaa’ee hojirraa olee akka jirufi barattooni heddu itoophiyaadha carraa kanatti fayyadamoo akka ta’aan dhiheenya kana odeefannoo kara Embasy Amerikaa Fininnee jiruu ifa ta’ee addeessera. Carraan barnoota kun barattoota badiyaa biyyaa keenyaa jiraaniif hammaam gurraa seenera isa jedhuuf rakkoo odeefannoo argachuu biyyaattiti mula’aturraan kea’ee Embasichi sana akkamiin raawwataa jira isa jedhuuf, Carraa kanatti fayyadamuudhaaf ulaalgalee akkami gaafata isa jedhurratti Embassy Amerikaa Finfinnee jiurtti itti gafamtamtu dhimmi adaa kan ta’an Mrs. Li Piin Lo hasofsiisudhann Nigusuun qophii addaa Kutaa 1ffaa qabatee dhihateera, turtii gaarii . Gabaasa guutuu: Kutaa 1ffaa No media source currently available Gabaasa guutuu: Kutaa 2ffaa No media source currently available


Walitti Bu’iinsa Daangaa Bulchiinsa Naannoo Oromiyaa fi Somaalee Gidduu Jiruuf Sababaan Himamuu Wal Hin Simatu

Bulchiinsa naannoo Oromiyaa fi kan naannoo Somaalee giddutti walitti bu’insii eega uumamuu jalqabee bubbulee jedhu bulchiinsa naannoo mootummaa Oromiyaatti itti gaafatamaan waajiira dhimmootii komunikeeshinii Obbo Addisuu Araggaa.Hidhatoonni bulchiinsa nannoo Somaalee irraa dhufan kun baatilee darban sadii keessatti godinaalee Oromiyaa shanii fi aanaa kudha afuur keessatti walitti bu’iinsa kaasaniin uummanni Oromoo sodaatee lafa isaa irraa dheessu isaa dubbatan. Hidhattonni Somaalees alaabaa ofii dhaaba akka jiran jiraattonni ni dubbatu.Kunis qabeenya lafaa humnaan babal’ifachuu fi dinagdee waliin hidhata qaba jedhu Obbo Addisuu Araggaa. Godinaaleen shanan kun Godina Harargee Bahaa, Godina Harargee Dhiyaa,Godina Baalee, Godina Gujii fi Godina Boranaa yoo ta’an kanneen keessa kan jiran aanaaleen 14 walitti bu’iinsa kanan gaaga’amuu ibsamee jira. Ummanni Oromiyaa keessaa akka jedhanti hidhattoota bulchiinsa Somaalee kanneen Liyyuu Haayil Jehdamantu haleellaa kana irratti rawwate. Bulchiinsii nanoo somaalee ibsa dhiyeenya kana baaseen humnootii alaatu Oromiyaa irratti haleellaa kana geesiisa jedhe. Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Haayla Maariyaam Dassaaleeny walgahii ayyaana guyyaa dubartootaa Bitootees 8 bara 2017 kabajamee irratti sababaan walitti bu’iinsa kanaa milishotaa fi aangawoota taayitaa irra jiran jedhan.Ittiin ka’uumsa walitti bu’iinsa kanaati jechuun sababaan kennaman kun adda adda ta’uun immoo furmaatu argachuu irratti danqaa akka ta’u beekamaa dha. Walitti bu’iinsii kun amma iyyu itti fufee ka jiru ta’u kan ibsan jiraattonni godinaalee Oromiyaa adda addaa, lakkofsii namoota ajjefamanii, kanneen mada’anii fi manaa fi qe’e ofii gadhisuun godaananii dabalaa akka jiru dubbatu.Godinni Harargee Bahaa maal keessa jira? Kana cuqaasuun dhaggeefadhaa No media source currently available


Gabaasi Ministirii Dhimma Alaa Ameerikaa Madaala Isaa Hin Eegne: Mootummaa Itiyoophiyaa

Mootummaan Itoophiyaa akka jedhutti Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis gabaasa qabiinsa mirga namaa kan biyyoota addunyaa ilaalchisuun baase keessaa kan Itiyoopiyaa irratti fuuleffate madaala isaa kan eege miti. Gabaasichi bu’uura kan godhate ragaa humnootiin fedha siyaasaa kennan malee ragaa mootumaaf lammiiwwan haqaaf dhaabatanii kan of keessaa hin qabaanne ta’uu ibsameera. Gara fuula duraatti garuu kan mootummaan qaama walabaa ti ittiin jedhe komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa gabaasa gama isaa kan dhiyeessu ta’uu waajjirri kominikeeshinii mootummaa beeksiseera. Waajjira kominikeeshinii mootummaa Itiyoophiyaatti itti gaafatamaan kutaa quunnamtii uummataa obbo Mohammed Seyid VOAf akka ibsanitti gabaasa qabiinsa mirga namaa kan bara 2016 ennaa baasu haala yeroo Itiyoopiyaa keessaa sirriitti hin hubanne jedhan. Waggaa darbe karaa nagaa gaaffii isaanii qaamotiin dhiyeessan akkuma turan kanneen jeeqama kaasaniif hammeessanis turan jedhan. Mootummaan immoo nageenya uummataa eeguuf itti gaafatamatu irra jira jechuun falmu. Kana irra darbee garuu ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Itiyoopiyaa ilaalchisee gabaasi inni baase balleessaa mara qaama tokko irra tuule jechuun qeeqan. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Gadaan Booranaa seera ufii gugurdaa 370 caalaa qabdi,seerii kun namaa-sa’a qofaa mitii lafallee hin bulcha

No media source currently available Gadaan Oromoo seeraa fi heera mataa ufii, alaabaa ufii ka akka Booranaatti Baqqalaa Faajjii heeraa fi heera mataa ufii qabdi.Sirnii Oromoo kana tanumaaf UNESCOn qarooma addunyaa irraa barachuu malte jettee mirkansiteef. Abbaan Gadaa Booranaa 71essoo,Kuraa Jaarsoo Kamisa dabre baallii fuudhe qophii gammachuu torbaan tokkoo tolchaa bahaniif fixatee amma ya hujiitti dabre. Laftii oolaa(bokkaa gannaa fi hagayyaatti nama irraa oolee) horiin nama irraa dhumachuutti jira,gama tokkoon laftii waraana, abbaa gadaa waan hedduutti eegata. Woma taateefuu qophii gamachuu hardha godina Booranaa aanaa Yaaballoo ardaa Badhaasaati Gadaa baallii fuutee kopheessan Oromoo godina gara garaa itti dhufte,bakka buutota mootummaa naannoo Oromiyaati fi federaalaa,mediyaa addunyaa fi bakka buutota UNESCO dabalee nama hedduutti dhufe jedhan. Akka jecha jaarsa Argaa-Dhageettii,Doktor Borbor Bulee jedhutti warrii dhufe gammachuu guddootti fuula irraa mullata--wal gargaaree aadaa waliin jabeessee nagaa waliin eegachuuf walii gale. “Nama hedduutti dhufe.Keenyaa keessaa,yuniverstii Bulee Horaa,Haroo-Maayaa,Jimmaa fi fulaa hedduu dhufan.Waan durii footoo qofaan beekan daballee, gammee, kuusaa fi raabaa ilaan argan.” Boorannii Gadaa keessaa seera gugurdaa 370 qaba. Akka jecha doktor Borbor jedhutti seera cufa ka Fardaatii fi nadheenii (durbartii) duratti jedhan. “Seera fardaa, seera nadheenii, seea abbaa warraa,hadha warraa, ka fuudhaa, ka dhaalaa, kormaa, sa’aa,seera lafaa, ka mukaa gaaddisaa,seera haraa fi eelaa,seera saree…hedduutti jira.” Seerii fardaa maaniif seera cufa dura jira? Jennaan geejjibii isaa,nyaapha isaan hadhanii,baalli isaan fuudhan jedhee.. “Kutaan isaa,salfaan isaa,nyaapha isaan hadhan.Adamoo isaan dhaqan. Baalli isaan fuudhani.Karaa km hedduu isaan dhaqan.Abbootiing adaa isaan[fardaan] Baallii fuuti. Dabballeen isaa godaanti.”jedha jaarsii Argaa-Dhageettii. Tanaafuu nama farda dabse maaniin adaban? “Bara bisaan lafa hin jirre,waan cufa caala bisaan diqqo jiraa fardaa kennan. Nama farda dabse—bisaan dhowwate,waan fardaa hin mallee tolche---gatii ‘qakee’, loon 30 adaban.” Seerii lammeessoo ammoo ka nadheenii—dubartiiti.Maaf akkana jennaan. "Isiin sanyii namaati.Daaraa dabarsti—nama horti.Nama cufa isiitti dura jira. Qaalluu yoo isiin hin fuudhin laduu [itti gaafatam] hin fuudhu.Warrii nadheen keessaa doote ‘warra ibiddii dhaame’ jedhan.Abbaan gadaa yoo baallii kennu niitii malee hin kennu. Nadheen nama nama horu. Dubbii isiin himatte manuma isiitti qoraniif malee gaaddisa alaatti hin geessan.Abbaa warraa du’eef ibiddi hin dhaamu,yoo niitii doote ammoo ibiddatti dhaame jedhan. Waan cufa dura jirti.Namii daaraa dabrsu(sanyii horu) isii,” jedha aabba Borbor. Abbaan Gadaa yoo Baallii fuudhe ganna afreesso irratti gumii balloo koraaf yaama.Gumii suniin Gumii Gaayoo jedhan.Ardaa Gaayotti kora teetti. Korii Gumii Gaayoo kora seera bade qajeelchu,ka hammaate dhiisisu, haaraa itti dabalaa mari’atu.Kori sun torbaan lama fa taa’a. Seerii 370nu irra dedeebihanii wal agarsiisanii qoratan. Lallaba Hayyuu:Hayyuun warra abbootii gadaa waliin hojjatu ka gosa Booranaa 17nuu keessaa filan. Gochii yoo hayyuu lallabachuu feetu—akka warrii jedhutti yoo ‘galata fedhachuu feetu’nama gosa isanii fulaa bu’ee hayyuu tahu kennattee,horii walti qabattee nama biyya keessa deemee nama sunii galata barbaadu,waan innii hojjateef galata barbaadu gosatti himuuf qopheeffatti. Namii hedduun waan irratti dorgomuuf filannoo tana ganna tokko caalaallee irra turanii ka tahe keessaa filatan. Achii ammoo abbootii Gadaatii fi olloota Qaalluu dhaqanii jarilleen waan hedduu keessaa gaafate lallaban. Guyyoo Gobbaa ammallee haga ji’a afurii abbuma Gadaa tahee hojjata. Abbaa Gadaa Booranaa 70essoon,Guyyoo Gobbaa akka seera Gadaatti Baallii kennullee haga ji’a afran dhufaa Abbaa Gadaa Kuraa Jaarsoo gargaaree aadaa qajeelchaaf. Akka aabba Borbor jedhutti ji’a 4n kana keessatti Guyyoo Gobbaatti hayyoota lallabaa,rakkoo dhuftellee qahee isaatti fixan.Ji’a afuriin duubatti hujii fixate ‘gadaan fuloo yaate’ jedhan.Gadaa isaatiin ammoo “gadaa hambisaa” jedhan. Ji’a afran sun keessatti Abbaa Gadaa haarahii waan hedduuf ufi qopheessa. Eebba Booranaa: Bobbaan nagaa\nBariin nagaa\nWaariin nagaa\nElelleen nagaa\nElemtuun nagaa\nElemaa gaddiin nagaa\nTissaa huleen nagaa\nKuusi nagaa\nKusaa goseen nagaa\nIjoolleen kuuchuu nagaa\nTulaan sallan nagaa\nBaddaan sadeen nagaa\nDhalaa kormii nagaa\nGadaan nagaa\nGadamoojjiin ta torbaan nagaa\nBokkeen roobaa hara dambalaa guuta\nElelleen mirgee okolee guuta\nNagaa waaqatti nu guuta Horaa bulaa hora nagaan galaa waaqa nu deebansi.


Gurmuulee Mirga Dhala-namaa: ajajni uggura imalaa haaraan waan fooyya’e hin qabu

Gurmuuleen mirga dhala-namaa, waa’ee lammiwwan alaa Yunaayitid Isteets seenan ilaalchisne, ajajni hooggana ol’aanaa, Prezidaant Traamp mallatteessan ajaja uggura imalaa isaan baatii Amajjii keessa mallatteessan irraa waan fooyya’e hin qabu, jedhu. Akka dura dhaabbachuuf jiran illee dubbatu. Ajajni uggura imalaa baatii dabre keessa Prezidaant Traamp baasanii turan, dirreelee xayyaaraa biyya keessaa fi alaa irratti danqaa fi waliin-dha’ama uumee waan turee fi akkasumas, hedduu waan qeeqameef, mana-murtiitiin uggurame. Ajajni haaraa ba’e kun, uggura yeroo xumuraa hin qabne Siiriyaa irra kaa’amee ture kan kaase yoo tahu, Iraaqiin biyyoota Musliimaa ugguraman toorba keessaa baasee jira. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Lammiwwan Amerikaa Kabajamuu Mirgaaf Ilaalcha Jabaa Qabu

Qabiinsa mirga dhala namaa kan ilaaleen mootummaan Yunaaytid Isteetes sagalee isaa kan dhageessisu eenuyuun iyyu qeequuf ykn gad-xiqqeessuuf miti jechuun dubbi himaan Embaasii Ameerikaa kan Finfinnee jiru raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru. Gama kaaniin marii mootummaa Itiyoophiyaa fi mormitoota gidduutti jalqabames mootummaan Yunaaytid Isteetes itti dhiyeenyaan hordofaa kan jiru ta’uu beeksisan. Dhuma turban darbee ifa kan ta’e gabaasi qabiyyee mirga namaa biyyoota 22 ta’anii kana uummanni Ameerikaa kabajamuu mirga dhala namaaf ilaalchii qabu guddaa ta’u calaqqisa jedhan. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ministriin Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Gabaasa Mirga Dhala Namaa Haaraa Baase

Ministriin Dhimma-alaa Yunaatitid Isteets, gabaasaa mirga dhala-namaa waggaa ka biyyoota Addunyaatti fuuleffate, ka bara dabree – jechuun ka bara 2016’aa ifa baasee jira. Tumaa seera mirgawwan dhala-namaa sadarkaa Addunyaa fi walii-galteelee ka biroo irratti hundaa’uudhaan – mirgawwan namoota dhuunfaa, mirgawwan Siivilii, ka siyaasaa fi mirgawwan namoomaa walii-galaa raggaasisamuu hordofuun ka dhiheessu – gabaasaan mirga dhala-namaa Yunaayitid Isteets kun, bara kanas, haala mirga dhala-namaa biyyoota gara 200 qorachuun dhiheesse. Ministrichi qabiinsa mirga dhala namaa Itiyoopiyaa Ilaalchisuun illee ibsa baasee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Turtii Antropolojisti Boonnii Holkoom (Qabbanee Waaqoo) Wajjin

Qorattuun aadaa fi akkaataa jiruuf jireenya hawaasaa (antropologist) Boonnii Holkoom Oromoo biratti Qabbanee Waaqoo maqa jedhuun beekkamti, erga bara 1971 Oromiyaa dhaqixee waayee Oromoo qorachuu, mirga Oromootii fi dhugaa Oromootii hojjachuu irraa teechee hin beektu.  Tajaajila oggoota 45 ummata Oromootii kennite ulfeessuu fi galatoomi jechuunidhaa dhiheenya kana magala ishiin keessa jiraatu Waashingitan Diisiitti sagantaan addaa bakka maatii fi hiriyoonni ishii akkasumas hawaasni oromoo argametti qophaaheefiit ture. Suraan olitti mulatu kun han qopheesitoonni sagantichaa, Gareen Ogeessota Oromoo Boonnii wajjin bakka sagantaan geggeeffametti ka'ani. Boonniin dhimma Oromoo maaliif hojii kiyya jettee qabatte? Maal faa gumaachite? Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available