Benishaangul Gumuz Keessatti Araarri Bu’uurraa Kan Ka’e Wal Ajjeechaan Dhaabate Jedhame

Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti "nagaan bu'uusaarraa ka kahe sodaa tokko malee bakkaa bakkatti socho'aa jirra, hariiroowwan hawaasaa addaan citanii turanillee iddootti deebi’aa jiru" jechuun jiraattonni godinaalee Kaamaashii fi Matakkal hagi tokko dubbatanii jiran. Komishinarri Poolisii naannichaa Haarun Umar gama isaaniin, "erga hidhattootni karaa nagaan deebi'anii as sagaleen dhukaasaa hin dhaga'amne, ajjeechaafi buqqaatiinillee dhaabbate" jechuun Sagalee Ameerikaatti himanii jiru. \n\nDura-Taa'aan Warraaqsa Demokiraasii Uummata Gumuz (GUHDEN) Giraanyi Guddataa gama isaaniin, nagaan bu'e hojiilee misoomaaf haala mijeessaa jira" jedhaniiru.


Yaa’iin Idilee Gamtaa Afriikaa 42ffaan Finfinnee Keessatti Jalqabame

Wal ga’iin idilee 42ffaan kan mana maree hoji raawwachiiftuu gamtaa Afriikaa kan magaalaa Finfinneeti argamu waajjira haadhoo komiishina gamtaa Afriikaa-tti roobii har’aa jalqabamee jira. Dura taa’aan komiishina Gamtaa Afriikaa Muusaa Faakii Mahaammat haasaa mana maree kanaaf dhageesisaniin ardittii bakka tokko tokkootti kan geggeessaman tattaaffiiwwan nageenyaa ba’ii isaan argamsiisan ibsaniiru. Gamtaan Afriikaa adeemsa waggootii keessatti nageenyi ardittiif akka bu’uuf tattaaffii cimaa gochuu dhaan Itiyoophiyaa fi Sudaan gidduutti araarri akka bu’u ga’ee gama isaa ba’ee jira jedhameera. Itti aanaa muummeen ministeera Itiyoophiyaa fi ministeerri dhimma alaa obbo Demmeqee Mekonnin gama isaaniin, biyyoota Afriikaa fi Dhaaboliin ardittii, kan gamtaa Afriikaan durfame adeemsa nageenya Itiyoophiyaa deggeruu isaaniif galateeffataniiru. Itoophiyaan waltajjiiwwan biyyoota Afriikaa hedduu irraa deggarsa argatteef ni galateeffatti jedhan obbo Demmeqeen. Yaa'iin Idilee 42ffaan kun wixinee ajandaa yaa'ichaa, wixinee murteewwanii, fi labsiiwwan yaada sirrii of keessaa qaban, kan hoggantoonni biyyootaa fi mootummootaa, Yaa'ii Idilee isaanii 36ffaa dhuma torbee kanaa mata duree “Bara Raawwiin Naannoo Daldala Walabaa Ardii Afrikaa itti saffisu” jedhu irratti mari’achuuf jiru, jedhame


Naannoo Uummattoota Kibbaa Godina Oomoo Keessatti Uummanni Kuma Hedduutti Lakaa’amu Beelaaf Saaxilamuun Gabaasame

Naannoo kibba Itiyoophiyaa keessaa waggoota afur walitti aananiif hongee mudateen keessumaa godinai Oomoo kibbaa keessaa lammiiwwan kuma dhibbaan laka’aman beelaaf saaxilamuu isaanii fi deggersi namoomaa ga’aan kan hin godhamneef ta’uu jiraattonni dubbataniiru. Naannoo sabaa fi sablammoota kibbaa keessa kan jiru zoonii Oomoo Daassenech, Mursii, Booddii, Baacaa fi horsiisee bultoonni aanaalee ka biroo keessa jiran hongee hamaan mudachuu isaa ibsa Raadiyoo sagalee Ameerikaaf kennaniin eeksisaniiru. Bishaan dhugnuu fi midhaan nyaannu hin qabnu kan jedhan jiraattonni kun sababaa hongee kanaan namoonni miidhamuu isaa dubbatanii gargaarsa namoomaa ga’aan illee kan isaan hin dhaqqabne ta’uu dubbataniiru. Sababaa hongee kanaan wal qabatee dhukkubi mudateen daa’imman lakkoobsi isaanii sirriitti hin beekamne du’uu illee jiraattonni kun ibsaniiru. Qajeelfamni qonnaa godinichaa illee lammiiwwan 337 ol ta’an gargaarsa nyaataa kan hatattamaa kan isaan barbaachisu ta’uu ibsee jira.  Hospitaalli Jiinkaa gama isaan ji’a ji’aan daa’imman 40 ol mana yaalaa sana keessatti wal’aansa fayyaa argataa jiraachu isaanii fi kan du’an illee jiraachuu VOAf ibsee jira. Komiishinerri komiishina bulchiinsa soda balaa naannoo kibbaa Gaantaa Gam’aa naannoo gammoojii naannichaa keessatti hanqinni roobaa hamaan waan mudateef midhaan irra miidhaa guddaan ga’uu ibsa kennaniin beeksisaniiru. Naannoo sanaa lammiiwwan miliyoonni 3.4 deggersi nyaataa kan isaan barbaachisu yoo ta’uu, kana keessaa lammiiwwan miliyoonni 2.4 deggersi hatattamaa kan isaan barbaachisu ta’uu angawoota naannoo maqaa dha’uun kana dura gaaasuusn keenya ni yaadatama jechu dhaan Yoonaattan zebdiwoos Hawaasaa irraa gabaaseera.


Dubbi-himaan Ministirii Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Biyyi Isaanii Wal-dhibdee Itiyoophiyaa Keessaa Furuu Gargaaruu Itti Fufti Jedhan

Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ned Piraayis dhimma haala waldaa Orotodoksii ilaalchisee ejjennoo mootummaa isaanii tuuta oduu biraa gaaffii dhiyaateef deebii kennanii jiru. Waldaa Kiristaanaa Orotodoksii Itiyoophiya keessatti wal-dhibdee uumame ilaalchisee mootummaan isaanii ejjennoo akkamii akka qabu kan gaafataman Ned Praayis deemsa wal waraansa biyyattii dhaabuuf walii-galtee tolfame daran cimsuuf hojjetaa jira. Garuu daran sabatiinsaa fi uummata Itiyoophiyaaf nageenya sadarkaa ol aanaa akka jiraatu gochuufis tattaafanna jedhan. Nuti michoota uummata Itiyoophiyaa ti. Nuti michoota mootummaa Itiyoophiyaa ti kan jedhan Ned Piraayis, hawaasa biyyattii keessaa dhimmi ilaallatu mara waliin hojjennee jirra jedhan. Nuti dhimma Tigraay ilaalchisee milkaa’ina argame qofaa utuu hin taane gabaasaalee waa’ee tasgabbii kutaalee biyyattii ka biroo ilaalchisee jiru irratti illee ni fuuleffanna jedhan. Fakkeenyaaf dhimma Oromiyaa dubbannee jirra. Dhimma ka biroo kaasuunis ni danda’ama. Nuti Mootummaa Itiyoophiyaa fi uummata ishee waliin michuu ta’uu barbaanna. Sanas deggeruuf waan dandeenye mara goona jedhan. Nutii if michoonni keenya Gamtaa Afriikaa fi guutummaa ardittii keessaa tattaaffii diplomaasummaa taasisneen jalqaba baatii Sadaasa waggaa darbee waraansi akka dhaabatuuf walii galteen irra ga’amee jira. Hookkarri jiru xiqqaachuu isaa arginee jirra. Humnoonni Eertraas Itiyoophiyaa gad dhiisanii deemuu quba qabna jedhan.


Finfinnee Akka Hin Seenne Dhorkamne: Imaltoota

Imaltoonni bulchiinsa naannoo Amaaraa irraa ka’anii gara Finfinneetti imalaa turan, Finfinnee akka hin seenne dhorkamne jechuun komee dubbatan. Imaltoonni kun RSAf akka ibsanti, kan daangaa bulchiinsa naannoo Amaaraa fi Oromiyaa irra jirtu Gohaa Tsiyoon yeroo ga’an kanneen Yunifoormii humna addaa Oromiyaa uffatan akka deebiinu taasiisan jedhan Guraandhala 2 fi 3 bara 2015 imaltoonni waraqaa eenyummaa bulchiinsa naannoo Amaaraa qaban adda baasuun deebisaa akka turanfi Jimaata dabree kaasee garu, imaltonni hundumtuu dhorkamuu dubbatan. Yeroo ammaa imaltoonni hedduun magaalaa Dajan keessatti rakkataa akka jiran ibsan. Dhimma kana irratti deebii mootummaa Feedeeraalaa argachuuf yaaliin taasiifne hin milkoofne. Garu waajiira bulchiinsaa fi nageenyaa kan Oromiyaaf itti aanaa itti gaafatamaa kan ta’an Kolooneel Abbabaa Garasuu karaan cufamee hin jiru jechuun deebii gabaabaa eega kennanii booda bilbiila cufuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Konyaalee Afaar Tokko Tokko ABUT Bulchaa Waan Jiruuf Sodaatu Jira: Angawaa

Bulchiinsa naannoo Afaar Konyaalee tokko tokko kan keessatti, sodaan waan itti fufee jiruuf jecha, buqqaatonni kuma 40 caalan gara naannoo sanaatti kan hin deebinee ta’u dhaabbanni Mirga Namoomaa Afaar beeksisee jira. Dhaabata mirga namoomaa kanaaf dura ta’aa kan ta’an Geas Ahmed RSAf akka ibsanti, konyaalees shan amma iyyu to'annaa humnoota Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) jala jiru. Obbo Geas akka jedhanitti gargaarsi nyaataa gahaa ta'uu dhabuu fi iddoo tokko tokko keessatti immo hin jiru jedhan. Buqqaatonni gama isaaniitiin RSAf akka himanitti, dubartoonni lama torbee darbe sababa wal’aansa fayyaa dhabuun du’aniiru. Akka dhaabnii gargaarsaa kanTokkummaa Mootummootaa (OCHA) n jedhutti, naannolee hangii tokko kan Berhale, Dalol fi Koneba keessatti sababa nageenya dhabuu fi rakkoo daandiin jalqaba baatii Amajjii dabree irraa eegalee dhaqqabamaa ituu hin ta’iin hafan jechu isaa Masfiin Arraagee gabaasee jira.


Sinoodosiin Tigraay Deebii Kennee Jira

Sinodoosi Qulqulluun kan waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa isa waajjira muummee Finfinnee keessaa waliin, walitti dhufeenya akka eegaluuf gaaffii dhiheesse hin fudhannu, jechuun hoggantoonni waldaa amantii Ortodoksii bulchiinsa naannoo Tigraay beeksisanii jiru. Ark bishooppiin Mana Lubummaa konyaa Adigraat Abune Merhakirstos RSAf akka ibsanti, walitti dhufeenya Qulqulluu Sinodoosii Finfinnee jiru waliin qaban addaan kutuuf murteen dabarsinee hin jijjiiramu jedhan. Rakkoo waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itoophiyaa keessatti deemaa jiru ilaalchisee ejjennoo isaanii gaafatamanii, waa’ee kanaa quba hin qabnu jedhan. Qulqulluun Sinoodosii xalayaa hoggantoota Mana Lubummaa shanan bulchiinsa naannoo Tigiraay keessaaf barreesseen, yeroo isaanitti mijatutti walgahii qopheessuuf qophii ta’uu ibsee jira. Abbootiin amantaa Tigraay Kibxata darbe ibsa gaazexeessitootaaf Maqalee keessatti kennaniin, waggaa tokko dura Qulqulluu Sinodoosii Ortodoksii Itoophiyaa waliin walitti dhufeenya addaan kutuuf murteessuu ibsan.


Sinoodoosiin Orotodoksii Itiyoophiyaa Waldaa Orotodoksii Naannoo Tigraay Waliin Hariiroon Akka Haaromsamu Gaafate

Sinoodoosiin qulqulluun waldaa Orotodoksii Itiyoophiyaa hoogganoonni waldaa Kirstaanaa Tigraay walitti dhufeenya waajjira haadhoo Finfinnee waliin ture akka itti fufan gaafatee jira. Sinoodoosii qulqulluun xalayaa hoogganoota mana lubummaa shanan naannoo Tigraayiif barreesseen, yeroo isaanii mijatetti wal ga’ii qopheessuuf qophii ta’uu isaa ibsee jira. Gabaasi haaraan kun kan dhaga’ame erga hoogganoonni waldaa kirstaanaa Orotodoksii naannoo Tigraay walitti dhufeenyi qulqulluu Sinoodii Finfinnee jiru waliin adda kutuuf murtiin duraan irra ga’ame keessa deebi’ee kan ilaalamu miti jechuun ibsanii guyyaa tokko booda. Abboonni amantii kun Kibxata darbe Maqalee keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin murtii walitti dhufeenya qulqulluu Sinoodii Waldaa Ortodoksii Itiyoophiyaa waliin jiru kana addaan kutuuf waggaa tokko dura murteessan kan hin jijjiirre ta’uu beeksisaniiru.


Murtiin Walitti Dhufeenya Sinoodoosii Biyyaalessaattii Addad Ba’uu Keessa Deebi’ee Kan Ilaalamu Miti: Hoogganoota Waldaa Orotodoksii Tigraay

Murtiin isaan walitti dhufeenya siinoodoosii quqlqullii Finfinnee keessaa waliin jiru addaan kutuuf murteessan, kan mariif dhiyaatu miti jechuu dhaan hoogganoonni waldaa Orotodoksii naannoo Tigraay beeksisaniiru. Kaleessa Maqalee keessatti tuuta oduuf ibsa kan kennan abboonni amantii kun, sinoodoosii waldaa Orotodoksii waliin hariiroo jiru diiguuf murtii waggaa tokko dura murteessanitti cichuun falmaniiru. Yeroo waggaa tokko ta’uuf dhimma kana ilaalchisee sinoodoosii waldaa Orotodoksii Itiyoophiyaa biraa deebiin kenname tokko iyyuu hin jiru. Sinodoosiin Qulqulluun, torban darbe ibsa muummicha ministeeraa Abiy Ahimediif deebii ennaa kennu, abboonni amantii naannoo Tigraayitti argamanii fi hodoftoonni amantii kiristaanaa martinuu sinoodee seeraan alaa kan seera fi qajeelfama waldattii cabsu hin hundeessine jedhan. Abboonni amantii Tigraay keessaa kana kan beeksisan kun kan dhaga’ame hordoftoonni amantii ortodoksii kutaalee biyyattii garaa garaa keessa jiran Paappaasiin Oromiyaa kan biyyoolessaattii adda ba’uu isaanii fi mootummaan dhimma waldaa kirstaanaa keessa seene jechuun erga mormii dhiyeessuu jalqabanii booda. Ordoftoonni amantii Orotodoksii Tigraay keessaa mormii geggeessamaa jiru irratti hirmaataa hin jiran jechuu dhaan Mulugeetaa Atsbehaa gabaasee jira.


Tajaajilli Baankii Maqaleetti Guutummaan Jalqabe

Baankiin daldalaa Itiyoophiyaa magaalaa Maqalee fi magaalawwan biroo Tigraay jiran keessatti guutumaatti tajaajila jalqabuu isaa qibxata har’aa beeksisee jira. Prezidaantiin Baankii daladalaa Itiyoophiyaa obbo Abbee Saanoo fuulaa tiwuutarii isaanii irratii har’a akka ibsanitti, guyyaa har’aa ganamaa dameewwan baankiichaa 31 magaalaa Maqalee fi magaalota naannoo sana jiran keessatti taajaajila guutuu kennuu kan jalqaban ta’uu ibsanii dameewwan 16 immoo waaree boodaa akka hojii jalqaban beekisisaniiru. Daarektarri dhimmaa quunamitti baankii daladalaa ityoophiyaa Alseefa Aseffa VOAtti akka himanitii, baakkichii qarshii baankii biyyaalessaa irraa gara Tigraayitti ergame dameewan baankiichaatif raabsameera. Baankiin daladalaa Ityoophiyaa dameewwan isaa magaala Maqalee keessa jiran hunda keessatti tajaajilaa guutuu kenuu jalqabuu isaa darektarichii dabalanii ibsuu isaanii Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaaseera.


Filannoon Ityoophiyaa Keessatti Kaleessa Geggeessame Xumurame

Naannoo Ityoophiyaa Itiyoophiyaa godina Jahaa fi aanaalee addaa Shan keessatti adeemsa filanoo bulchiinsaa naannoo haaraa ijaarrachuu irratti gaggeeffameen, buufataalee filannoo caalaa irratti lakkoofsi sagalee filannoo xumuramuun isaa ibsameeraa. Bu’in yeroo lakkoofsa sagalee filannoo irraa argame akka agarsiisutti, filattootni harki caalaan naannoo Sabaa fi, Sablammootaa Ummata Kibbaa (SNNP) amma jiru keessaa bahanii naannoo haaraa hundeesuu degeruudhaan sagalee kennaniiru. Dura teessuun boordii filannoo Ityoophiyaa Burtukaan Miidhaksaa oduu gabaastotatti akka himanitt, bu’iin sagalee filannichaa inni duraa guyyoottan shanan dhufan kessatti ifa ta’a. Dubbii himaan boordii filannoo ibsa magaalaa Araba Minc keessatti keenaniin filanichii nagaadhaa raawwachuu isaa ibsuu isaanii Yoonaataan Zebdiyoos gabaaseera.


Manni Maree Amantilee kan Ityoophiyaa Haala Waldaa Amantaa Ortodoksii Itiyoophiyaa Jiru Ilaalchisee Yaaddoo Guddaa akka Qabu Ibse

Manni marii kun haala waldaa Kiristaanaa irratti ibsa gaazexeessitootaaf kennee jira. Gumii Dhaabbatoota amantiiee Itiyoophiyaaf miseensa kanneen tahan hoogganoonni waldaalee amantii jahaa ibsa har’a baasaniin haalli tibbana waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa keessatti uumamee fi sana hordofuudhaan rakkoon hammaataa deemes guddoo nu yaaddessee jira, jedhanii jiran. Kanaaf jecha, abbootiin amantaa ka Waldichaa rakkoo uumame karaa nagaa mariidhaan furuu irratti akka xiyyeeffatan gaafatanii jiran. Mootumaanis akka heera biyyattii keeyyata 11tti dhimma amantaa keessa akka harka hin galfanne gaafatanii jiran. Gama kaanin kiristaanonni amantii Ortodoksii kutaalee biyyattii adda addaa keessa jiran ammoo, "phaaphaasota addaan ba'an “ fi "mootummaan dhimma waldaa Kiristaanaa keessa seenuu" mormuuf, sooma guyyoota sadii Nanawwee irratti akka amantoonni uffata gurraacha uffatan labsee jira. Abbootiin amantaa dhiheenya naannooleef muudama geggeessan akka jedhantti, Qulqulluu Sinoodoosiin waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itoophiyaa yaada afaan dhalootaan fayyadamuun wangeela amantoota naannoo Oromiyaatti dabarsuu isa jedhuuf gurra hin lannee ykn hin dhaggeeffatu jechuun himatu. Gama kaaniin, Lammiileen Itiyoophiyaa Waashingtan fi naannoo keessa jiraatanis, Waayit Haawus fuulduratti hiriira bahuu dhaan haala waldaa Kiristaanaa Ortoodooksii keessaaf yaaddoo qaban ibsuun mootummaan Itiyoophiyaa hojii kana keessa akka hin seenne waamicha dhiyeessuun isaanii gabaafamee jira.


Itiyoophiyaa Keessatti Bulchiinsa Naannoo 12ffaa Hundeessuuf Naannoo Kibbaatti Sagaleen Kenname

Bulchiinsa naannoo Saboota, Sablammootaa fi Ummata Itiyoophiyaa gama Kibbaa keessatti, jiraattonni godinaalee jahaa fi konyaalee addaa shan keessa uummanni jiraatu, bulchiinsI mootummaa naannoo haaraan akka ijaaramu murteessuuuf har’a sagalee kennanii jiran. Kanaafis uummanni Miliyoona 3 caalan kan irratti hirmaatan yoo ta’u, Filattoonni godina Gaamoo magaalaa Arbaamiinc keessatti har’a ganama barii toora dheeraa dhaabbachuun, hiree murteeffannaa bulchiinsa naannoo 12ffaa hundeessuuf sagalee kennaan. Deemsa sagalee kennuu kana ilaaluuf komishinni mirga namoomaa kan Itiyoohiyaa gartuu ogeessootaa baabbaasee kan jiru yoo ta’u buufataalee sagalee keessatti kennan 3770 ta’uun ibsamee jira. Deemsi seeraan alaa gaggeeffameera kan itti jedhame godina Walaaytaa keessa kan jiru buufata tokkotti deemsi sagalee kennuu aaddaan citee namoonni shakkaman lama to’annaa jala oluun ibsamee jira. Deemsi sagalee kennuu kun nagaan gaggeeffamuu isaa bulchaan goodiina Gaamoo Obbo Birhaanuu Zawdww ibsanii jiru. Komishinni filannoo kan biyyoleessaas hordoffii gochuu isas ibseera jechuun Yonaataan Zabdiwos gabaasee jira.


Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Keessatti Gargaarsa Namoomaa Gama Dhaqqabsisuun Foyya’iinsii Jira: Tokkummaa Mootumootaa

Mummicha barreessaa tokkummaa mootummootaaf itti aantuu dubbii himtuu kan ta’an Floreenshiyaa Maartineez oduu gabaastootaaf Niiw Yoork keessatti ibsa kennan. Waahiloota keenya kan gargaarsa namoomaa akka nu ibsantti jedhan, Bulchiinsa naannoo Afaar, Amaaraa fi Tigraay keessatti hojii isaanii babal’isaa jiru, garuu iddoo tokko tokko dhaqqabuun rakkisaa ta’ee jira jedhu jedha. Walakkeessa baatii Sadaasa keessa walii galteen Diinummaa Dhaabuu erga mallatteeffame as nyaanni toonii kuma 100 fi kuma 27 ol gara Tigiraayitti geeffamee, ummata miliyoona 3.8 ol dhaqqabee jirar jedhan. Gama biraatiin, bulchiinsa naannoo Amaaraa gama kibbaa fi naannolee ollaa ta’an kan Oromiyaatti lola uumameen, Shawaa Kaabaa, Walioo Kibbaa fi godiina Gojaam Lixaa keessatti buqqaatii uummataa guddaa akka fide miiltoowwan keenya gargaarsa namoomaa ni hubatu jedhan Maartiineez. Kanaafis jecha, namoota gargaarsa barbaadaniif nyaata, bakka dahannaa fi gargaarsa biroo geessaa jiru jedhan. Nutii fi michoonni keenya gargaarsa nyaataa, bishaan, fayyaa fi qonnaa, akkasumas gargaarsa birootiin namoota miliyoona 17 bira ga’uuf kaayyoo kan qabnu yoo ta’u , Miiltoowwan keenya gargaarsa namoomaas, weerarri dhukkuuba koleeraa godinaalee Oromiyaa fi kan bulchiinsa naannoo Somaalee keessatti haga har’aatti namoonni 1,000 ol qabamuun hubatamee jira jedhu. Namoonni miliyoona tokkotti dhihaatan balaa guddaaf saaxilamuuf akka jirantti ilaalamu. Talaallii farra koleeraa afaaniin fudhatamu kennuuf dullii kan jalqabame yoo ta’u, hanga ammaatti namoota isaan gargaaruuf yaadan 100 keessaa harka 33 dhaqqabameera jedhan.Akkasumas, maallaqni gargaarsa dabalataa murteessaa ta’uu ibsanii, “Waggaa darbe iyyata gargaarsa namoomaa Itoophiyaaf Doolaara biiliyoona 3.3 gaaftamee keessaa walakkaa gadi tu argame,” jedhan. Gama kaaniin, hanga har’aatti namoonni kuma dhibbaan lakkaa’aman Oromiyaa irraa buqqa’uun gara Naannoo Amaaraatti godaanuu isaanii jaarmayaan gargaarsa namoomaa kan Tokkummaa Mootummootaa OCHAn gabaaa kaleessa baaseen hubachisee jira. Dubbi himaan Biiroo Bulchiinsa Sodaa Balaa naannoo Amaaraa Eyasuu Mesfin Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka himanitti, torbee darbe Irraa eegalee guyyaa guyyaan namoonni 250 (naannoo Oromiyaa irraa buqqa’an) naannoo Amaaraa seenaa jiru.


Malaammaltummaan Biyyoota Addunyaa Keessatti Hammaate, Jedha Gabaasaan Haarawa Bahe

Dhaabbatni idil-adduunyaa “Transparency International” jedhamu gabaasaa waa’ee malaanmaltummaa ilaalchisee baaseen biyyoota adduunyaa malaammatummaa keessatti geggeessamu sadarkaadhaan tarreesee jira. Waggaa darbe biyyoota tokko tokkoo keessatii fooyya’insii galmaahuu isaas ibsee jira – dhaabbatni kun.


Gargaarsa Namoomaa Bal’aan Amma Iyyuu Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Keessatti Barbaachisa Ta’u Koreen Fannoo Diimaa ibsee Jira

Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti amma iyyuu fedhii gargaarsa namoomaa bal’aan jiraachuu koreen waldaa fannoo diimaa addunyaa beeksisee jira. Yeroo ammaa nagaa buusuuf carraaqqiin jiru abdii kan kenne ta’u, garuu fedhiin gargaarsa namoomaa hedduu ol aanaa ta’uun ibsamee jira. Kanaaf jecha deebii hatattamaa kennuuf waan dandeenye mara gochuuf yaalaa jirra jechuun dubbi himaan koree fannoo diimaa Aliyoonaa Siyneekoo RSAf ibsaniiru. Walitti bu’iinsa waggoota lamaaf gaggeeffamee fi uummanni haala cimaa keessa erga darbee booda uummanni amma iyyu gargaarsa barbaada jedhan jechuu dhaan dubbi himaan kun ibsuu isaanii Kenedii Abaatee gabaaseera.


Manneen Barnootaa Sababaa Waraanaan Manca’an Deebisee Kan Ijaaru Ta’uu Ministriin Barnootaa Kan Itiyoophiyaa Beeksise

Naannolee Itiyoophiyaa waraannii fi walitti bu’iinsi keessatti uumame keessatti manneen barnootaa 71 ijaaruuf kan jiru ta’uu Ministriin barnootaa beeksisee jira. Ministrichi gorsitootaa fi kanneen kontraataan hojjatan waliin marii geggeesseen ijaarsi manneen barnoota kanaa baatii shan keessatti xumuramee akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 2016 tajaajilaaf qopha’aa jedhee jechuun beeksisee. Ministriin barnootaa itti dabaluun akka jedhetti naannoo walitti bu’iinsi uumame keessatti manneen barnootaa ijaaruuf hanga yoonaa qarshii biliyoona 2.8 maddeen adda addaa irraa walitti qabuu isaa ibsee jira. Tigraayiin ala naannolee adda addaa keessaatti manneen barnootaa manca’an kanneen 3300 deebisee ijaaruuf karoorfachuu isaas beeksisee jira. Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti dhiibbaa wal waraansi dhaqqabsiise ilaalchisee gamaaggama hatattamaa geggeessuuf kan jiru ta’uu ministrrri kun beeksisee jira.


Somaaliyaan al-Shabaabitti Duuluuf Marii Geggeessamu Qopheessite

Pirezidaantiin Somaaliyaa Hasan Sheek Mohamud yeroo haleellaan bal’aan hidhattoota kana irratti gaggeeffamu saffisaa jirutti Roobii har’aa, yaa’ii hoggantoota biyyoota ollaa hedduu keessummeessuun duula Al-Shabab irratti mari’ataniiru Walgahii magaalaan guddoo Somaaliyaa "biyyoota ollaa obbolaa" sadii irraa hoggantoota walitti fideen, Pireezidaanti Mohaammad suuraa ennaai prezidaantii Keeniyaa Wiliyaam Ruutoo, kan Jibuutii Ismaa'eel Omar Guelleh fi muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmad gamas seenan mul’isu maxxansaniiru. Haleellaa waraanaa qindoominaan garee Al-Qaayidaan hidhata qabu, kan waggoota 15 oliif biyya gaanfa Afrikaa rakkoo keessa jirtu keessatti fincila geggeessaa ture ilaalchisee mari’achuuf jiru. Walgahiin kun kan gaggeeffame erga ministiroonni ittisaa fi hoggantoonni nageenyaa biyyoota afranii walga’ii walga’ii kanaaf qophaa’uuf Moqaadishootti walga’anii guyyaa tokko booda. Humni Gamtaa Afrikaa 20,000 of keessaa qabu, duraan AMISOM jedhamuun kan beekamu, humna cimaa kan isa duraa caalaa qaba. Humnoonni kun Yugaandaa, Burundii, Jibuutii, Itiyoophiyaa fi Keeniyaa irraa kan walitti dhufe yoo ta’u, loltoonni isaa kibbaa fi giddu galeessa Somaaliyaa keessatti bobbaafamaniiru.


Walitti Bu’iinsaan Kan Manca’an Waaltaaleen Eegumsa Fayyaa Tigraay Hanga Tokko Hojii Eegalan

Kaaba Itiyoophiyaa keessaa walitti bu’iinsi wagoota lamaaf tureef bu’raalee misoomaa kan mancaasee fi tajaajilaawwan fayyummaa hawaasaa naannolee irra hedduu keessaa kan addaan kute waan ta’eef gargaarsi namoomaa kan hatattamaa amma iyyuu ni barbaachisa. No media source currently available Naannoo Tigraay keessaa ennaa walitti bu’iinsa sanaa waaltaaleen eegumsa fayyaa waan manca’aniif jecha tajaajila wal’aansaa baay’ee babaachisaa ta’e kennuun hedduu rakkisaa dha. Naannolee hanga tokko keessatti sababaa kanaan buufataaleen eegumsa fayyaa tajaajila kennaa hin jiran. Amma iyyuu fooyya’aa jiru koreen baatii diimaa naannolee kana dura gargaarsa namoomaa dhaqqabsiisuuf rakkisaa ture akka dhaqqabu taasisee jira.


Looltonni Ertraa Guutummaan Tigraay Keessaa Hin Baane: Tokkummaa Mootummootatti Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteets

Loltoonni Eertiraa daangaa duubatti kan deebi’an ta’uus, ammallee Itoophiyaa keessa akka jiran Qondaalli olaanaan Yunaaytid Isteetis kan ibsan yoo ta’u, Kunis kan aangawoota Itoophiyaa looltonni Eertiraa dursanii ba’aniiru jedhan sana waliin wal faallessee jira. Waldhabdee waggoota lamaaf mootummaan Itiyoophiyaa humnoota Adda Bilisummaa uummata Tigraay giddutti gaggeeffameen, loltoonni Eertiraa waraana Itiyoophiyaa fi milishoota michuu ta’an cina goruun lolan. Ji'a sadaasa keessa garuu mootummaan Itiyoophiyaa fi humnoonni Tigraay walii galtee mallatteessanii diinummaa dhaabsisuun ni yaadatama. Waliigalteen sun humnoonni alaa hundi Tigraay keessaa akka bahan ajaja kenne. Tokkummaa Mootummoota Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteets Liindaa Toomaas-Griinfiild ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, Lammiilee Eertiraa ilaalchisee gara daangaatti deebi’uu isaanii ni hubanna, akkasumas akka ba’an gaafatamaniiru, jedhan. Ministirri odeeffannoo Eertiraa Yemane Gebremeskel gaaffii Rooyitars yaada kennaniif dhiheesseef deebii hin laanne. qondaalli waraanaa olaanaa kan Itiyoophiyaa sambata darbe aangawoorta biyya alaatiif ibsa kennaniin, loltoonni Eertiraa tokko iyyu biyyattii keessa hin jiru jechuun haalan. Meejar Jeneraal Teshoome Gemechu akka jedhanti, bulchiinsa Naannoo Tigraay keessa Raayyaa Ittisa Biyyaa malee humni nageenyaa biraa hin jiru jedhan. Dubbi himaan humnoota Tigraay obbo Geetaachoo Raddaa, loltoonni Eertiraa Tigraay keessaa ba'aniiru jechuun kan dhiyaate fudhatama dhabsisuun, ammallee "kumootaan" Tigraay keessa jiru jedhan. Dubbi himaan mootummaa Itoophiyaa Legesse Tulu, gorsaa nageenya biyyaalessaa kan muummicha ministeeraa Amb. Reedwaan Huseen fi dubbi himaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Ityoophiyaa Koloneel Geetnet Adaane,himannaa Amb. Giriinfiild fi Obbo Geetaachoo Raddaa irratti deebii hin laanne.


Miidhaan Hongee Boorana Keessatti Daran Hammaatee Jira

Roobi waggootaaf Booranatti dhabamuu hordofee ammas hoongeen godinichatti hammaataa akka jiru jiraattonni fi angawoonni VOA’tti himanii jiran. Ogeessi fayyaa dodinichaa VOA’f ibsa kennaniin amma beelli qaamolee hawaasaa keessumaa Jaarrolee fi daa’imman irra miidhaa geessisaa akka dubbatan. Jiraattonnis gargaarsi kennamaafii jiru xiqqaa tahuu dubbatanii godinni Booranaa namoota Kuma dhibba saddeetiif gargaarsa mootummaa federaalaa gaafatee akka jiru VOA’tti himee jira.


Godiina Geede’oo Keessatti Namoonni Shan Ajjeefaman:Bulchiinsa

Bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa, godiina Geede’oo magaala Gadab keessatti mootummaan shanee jedhee kan waamuu fi ofii isaaniin waraana Bilisummaa oromoo jechuun kanneen of waamaniin, miseensa polisii uummataa tokko dabalatee walii galaan namoonni 5 ajjeefamuu itti gaafatamaan waajiira komunikeeshinii kana bulchiinsii godinaa Geedee’oo Obbo Abrahaam Makuriyaa Robii dabree ibsanii jiru.Gareen kun magaalatti gadhisee ba’u hordoofees, sochiin ramaddii iddotti deebi’uu kan Obbo Abrahaam ibsanii jiru. Gareen kun Roobii galfala sa’atii Ja’aa kaasee magaalatti to’achuun erga haleellaa dhaqqabsisee booda, jeeqamsii olaanaan akka ture jiraataan ijaan arge jedhan RSA f ibsanii jiran.Kaayyoon isaanii ifa ta’u baatuus, namoota seeraan hidhamanii turan gadhisanii, dhaabatoota maallaqaa fi kan mootummaa irratti midhaa dhaqqabsisuu isaanii jiraataan kun ibsanii jiru. Manni maree bakka buutootaa shoroorkeessaa jechuun kan ramadee fi shanee jedhee waamu, garu kan ofii isaanii WBO jechuun of waamaniif dubbi himaa kan ta’an Odaa Tarbii Yunaaytid Isteetis irraa RSAf dhimmi kana ilaalchisee akka ibsanti, kan nutii tarkaanfii irratti fudhanne, mooraa looltootaa kan humnootiin Fedeeraalaa fi bulchiinsii naannoo itti fayyadaman irratti ture jedhan Kana giddutti namoonni nagaan miidhamuu maluu garu kana ilaalchisee odeeffannoo hin qabu jedhan.


Ministeerri Barnootaa Ba'ii Qormaata Biyyoolessaa Bara 2014 Ifa Taasisee Jira

Bara dabree qormaata biyyooleessaa kan kutaa 12 barattoota fudhatan kuma 996,520 keessaa kanneen qabxii dhibba keessaa harka 50 ol argatan lakkobsaan kuma 29, 909 ta’u ministiriin barnootaa beeksisee jira. Ministeera barnootaa kan ta’an piroofeesar Birhaanuu Naggaa har'a waaree booda ba'ii qormaata biyyoolessaa ilaalchisee ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, inni bara dabree haala isa duraan baratamee irra adda akka ture, akkasumas milkaa’inaan kan xumuramee akka ture ibsan. Walii galaan guutummaa biyyatti keessatti qabxiin gidduu galeessaan argame 100 keessaa harka 29.5 ta’u ikan ibsame yoo ta’u kunis ija barattoota walii galaan qormaata fudhataniin ennaa ilaalamuu harka 3.3 ta’uun ibsamee jira. Kanneen qabxii harka 50 gadii argatan Yunivarsitii kan hin seenne ta’u fi waggaa dhufu akka seenuu danda’aniif kan irratti hojjatamu ta’uun ibsamee jira.


Mummichi Ministeeraa Abiyyi Ahmad Sudaanti Imalanii Turan

Muummichi Ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad Kamisa kaleessaa hooggantoota Sudaan garagaraa waliin Kaartuum keessatti mari’achuun mallattoo hariiroo biyyoota ollaa Afrikaa deebi’ee jabaachuu akka ta’e qondaaltonni himanii jiran. Dr. Abiyyi daawwannaa isaanii kanaan hoggantoota gareelee siyaasaa Sudaan adda addaa waliin kan wal argan yoo ta’u, isaan keessaa hedduun marii nagaa falmiisisaa, kan bulchiinsa waraanaa waggaa tokkoo ol ture xumuruuf barbaadamu irratti hirmaataa jiru. Yeroo kanattis Dr Abiyyi, qaamoleen Sudaan kanneen dhimmicha keessa harka qaban martii, ummata isaaniif dursa kennuu akka qaban ibsuun, ''rakkina keessaniif furmaata mataa keessanii barbaadaa jechuun jajjabeessan. Ergaa Tiwiitara ofii irratti maxxansaniin, Itiyoophiyaan dhimmi biyya biraa keessa hin seenne ta'uu ibsan. Waggoota hedduuf Sudaan fi Itiyoophiyaan waldhabdee daangaa fi ijaarsa hidha laga Abbayyaa isaatiin Masrii waliin waldhabdee uumeera. Akka Dhaabatii oduu sudaan, Suna jedhutti, hidha laga Abbayyaa fi dhimmi daangaa irrattis walga’ii Dr Abiyyii Ahmad fi Burhaan gidduutti taasifamee irratti mari’atameera.


Referendemiin Naannoo Uummattoota Kibbaa Keessatti Karoorfame Fallaa Heeraa ti: Paartilee Mormituu

Paartileen mormituu naannoo Walayittaa keessa sosso’an lama naannoo sana keessatti referendemiin geggeessamuuf karoorfame fallaa heeraa ti jedhan. Sochiin biyyoolessaa Walaayittaa fi addi dimokraatawaa uummata Walaayitaa adeemsi referendemichaa ifaa akka hin ta’in dubbatan. Manni maree federeeshinii gama isaan durumaanuu dhimma sagalee uummataan dhiyaate irratti mormiin namoota dhuunfaas ta’e paartilee siyaasaa fudhatama hin qabu jedhee jira. Paartileen morkattootaa kibba Itiyoophiyaa godina Walaayitaa keessa keessa sosso’u. Boordiin filannoo godinaalee ja’aa fi aanaalee addaa shan keessatti rferendemii geggeessuuf qophii xumuree jira.Ba’iin isaas naannoo uummattoota kibbaa keessatti naannoo haaraan hundeeffamuu fi dhiisuu isaa murteessuuf jira.


Obbo Bereket Simoon Hidhaa Dhaa Gad Dhiisaman

Angawaa sadarkaa ol aanaa mootummaa Itiyoophiyaa kan turan obbo Bereket Simoon Xiret korporet waliin yakka wal qabate raawwatan jedhamuu dhaan himatamanii hidhaan waggaa ja’aa fi adabi qarshii kuma 10 itti mutaa’ee akka ture ni yaadatama. Obbo Bereket guyyaa har’aa jechuun akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti AMajjii 17 bara 2015 yeroo murtii isaanii fixanii hidhaa dhaa gad dhiisamuu abukaatoon isaanii dhuunfaa Hiwot Lileyye VOAf ibsaniiru. Obbo Bereket Xiret Korporet keessatti dura taa’aa boordii ta’anee ennaa tajaajilaa turan yakka raawwataniiru jedhamuu dhaan Amajjii bara 2011 to’annaa jala oolanii dhimmi isaanii mana murtiin ilaalamaa turuun ni yaadatama. Baatilee 15f dhimma isaanii hordofaa kan ture mani murtii walii gala naannoo Amaaraa Ebla 30 bara 2012 dhaddacha ooleen hojii haala mijataa hin ta’iniin geggeessuu himannaa jechuun balleessaa qabu jedhee obbo breketiin hidhaa waggaa ja’aa fi qarshii kum 10 akka baasan adabee jira. Dhadachichi obbo Bereket uummata isaanii fi biyya isaanii hoogganuun tajaajila isaan kennan akka balleessaa salphisuutti qabee akka jiru illee ibse ture. Obbo Bereketi himannaa irratti dhiyaate keessaa gurgurtaa aksiyoonii Dashin Biiraa akka malee ta’uu fi dhaaba Inglizii Duyets Biverts waliin walii galteen maallaqa mancaasuu fi dhaabichi Xiretiif maallaqi galchuun irra ture hin galin hafe kan jedhutu keessatti argama jechuu dhaan Aster Misganaw gabaasteetti.


Mummichi Ministeeraa Itiyoophiyaa Angaawota Mana Murtii Waliigalaa Dhiheenya Aangoo Gadhiisan Haasoofsiisan

Ministirri muummee Itiyoophiyaa Abiy Ahmad kaleessa pireezidaantii Mana Murtii Waliigalaa aangoo gadhiisaa jiran aaddee Meazaa Ashanaa fi itti aanaan isaanii Obbo Solomon Araddaa waliin wal arganii tajaajila biyyaaf kennaniif galateeffataniiru. Pireezidaantii mana murtii mummichaa kan Fedeeraalaa fi itti aanaa isaanii aangoo isaaniin tajaajila sabaaf kennaniif Itiyoophiyaan galata galchiti. Hegeeree irraa deemanifis waan gaariin hawwaaf jechuun mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad maxxansa Feesbuukii ofii irratti ibsaniiru. Akka biyya keenya tajaajilluuf carraa guddaa mootummaa fi ummata Itoophiyaa nu kenneef galateeffachuu barbaanna" jechuun preezdaantiin fi itti aanaa isaanii aangoo gadhiisaa jiran ibsanii jiru. Walabummaa, gahumsa, bu'a qabeessummaa fi itti gaafatamummaa qaama haqaa mirkaneessuuf, tarkaanfiiwwan seera baasuu fi sirnaa fudhachuun galmeelee ajandaa haaromsaa madaaluun danda'amu galmaan geenyeerra" jechuun lameenuu ibsa baasaniin hubachisanii jiru. Angawoonni lameen xalayaa mana maree bakka bu’ootaatti ergataniin , aangoo gadhiisuuf gaafatan jedhamuun ni yaadatama. Bakka isaaniis kanneen muudaman Paarlaamaan Itiyoophiyaa turban dabree mirkaneessuun isaa ni yaadatama.


Tuuriziimii Ityoophiyaa

Dhaabannii tuuriziimii Ityoophiyaa waggoottan lamman darban keesaa sababa dhibee korinaa fi walwaraansa kaabaa biyyatii keessatti taasifamaa tureen doolaaraa Biiliyoonii Lama dhabuu isaa ibsee jira. Erga waliigalteen nageenyaa malatteefamee as Industirii tuurizzim fooyyesuudhaaf hojjachaa jiraachuu isaanii ministirii tuurzimii himanii jiru. Ayyana cuuphaa baraanaatin walqabatee sochii tuurizimii irratti Maayaa Miiskir gabaasin Finfinnee irra VOA dhaaf ergite itti aanee dhihaata. No media source currently available


Buusii Waldaa Misoomaa Kennaa Jechuun Nu Dirqiisisan: Jiraattoota Gojjam Lixaa

Godiina Gojjaam Lixaa aanaa naannoo Baahirdaar jiraattonni gandeen Yinsaa sadeenn, buusii waldaa misooma Amaaraa dirqamaan akka baafnu ta’aa jira jechuun komee dhiyeessanii jiru. Jiraattoota bakka bu’uun komee kana mootummaatti dhiyeessuuf namoonni sosso’aa turan 12 keessaa 2 Robii dabre hidhamuu isaanii warri iyyataaf Baadirdaar dhufan RSAf ibsanii jiru. Itti gaafatamaan waajiira misoomaa kan godiina Gojjaam dhiyaa Obbo Baantee Taaddasaa waa’ee dhimmi kanaa gaafatamanii, wanni gaggeeffame jedhame kun, kaayyoo fi seera waldiichaan ala ta’u ibsanii, gara gandaatti gad bu’uun rakkoo uumammee kan furan ta’u ibsan. Kaayyoo Waldaa misoomaa kanaa fi dhimmootii kanatti hidhata qaban ilaalchisee , hogganoota waldichaa dhimmi ilaaluu irraa odeeffannoo dabalataa argachuuf yaaliin taasiifne hin milkoofne jechuun Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Humnootiin Ertraa Magaalaalee Tigraay Keessaa Ba’aa Akka Jiran Kanneen Ijaan Argan Dubbatan

Loltoonni Eertiraa Adwaa,Axum fi Shiree dabalatee magaalota hedduu keessaa bahaa kan jiran ta’u, namoonni ijaan argan kan bulchiinsa naannoo Tigraay RSAtti himanii jiru. Akka namoonni ijaan arginee jedhan kun jedhanitti, loltoonni Ertiraa gadhiisanii ennaa deemaa jiranii dhaadannoo dhageessisaa turan. Dhaadannoowwan kanaanis, ummata Tigraay irratti diinummaa tokkollee akka hin qabne jiraattotatti himuu isaanii, namoonni ijaan argan akeekanii jiru. Raayyaan Ittisa Biyyaa kan Ityoophiyaa waraanni Ertraa kun akka bahaa jiru to’ataa ture jechuuu isaanii Mulugeetaa Atsbahaa Maqalee irraa gabaasee jira. jedhan.Gama kaaniin, Miseensonni humna addaa bulchiinsa naannoo Amaaraa walitti bu’iinsa Tigraay keessaaaf waliigaltee nagaa erga taasifameen ji’a lama booda naannoo Tigraay keessaa bahuu eegalan jechuun waraanni Itiyoophiyaa beeksisee jira. Raayyaan ittisa biyyaa kan Ityoophiyaa akka jedhutti, humnoonni Amaaraa kanneen mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa cina dhaabchuun lolaa turan magaalaa Shiree keessaa kan ba’an yoo ta’u iddoon kun, wiirtuu gargaarsa namoomaa ijoo kan taate, ta’uun ibsamee jira. Haa ta'u malee, hojjetaan gargaarsa namoomaa magaalaa Shiree keessa jiru tokko humnoonni Amaaraa ammallee ''lakkoofsa guddaa'' ta'een achi akka jiran dubbataniiru. Haala lafarra jiru battalumatti mirkaneessuun hin danda'amne. Kana malees qaamoota dhimmi kun ilaaluu irraa deebii argachuuf yaaliin ta’e hin milkoofne jedha Raooytars. Miseensonni humna addaa kun amma iyyu Tigraay Lixaa kan to’atan yoo ta’u, aangawoonni Amaaraa iddoon kun kan isaanii ta’uu cimsanii dubbatu. Waliigalteen nagaa tolfamees, dhimma rakkisaa kana "heera mootummaa jalatti" haa furamuu jedhee jira.


Ityoophiyaan Gatii Jijjiirraa Sharafa Alaa Geeddaruufi ka Jedhame Soba: Qondaala Mootummaa

Mootummaan Ityoophiyaa gatii jijjirraa birrii sharafa alaa gadii buusuudhaaf karoorfateeraa oduun jedhamuu dhuugaa akka hin taane itti aanaa ministirri maalaqaa biyyatti Obbo Iyoob Takkaliny Fuulaa tiwuutarii isaanii irratti beeksisani jiru. Erga waligalteen nageenya Ityoophiyaa mallateefamee as mootummaa dhaabataa maalaaqa adduunyaa /IMF irraa Liqii akka barbaaddu ibsuudhaan liqicha argachuudhaaf immoo umnaa bittaa birri gadi bu’uu qaba jedhameeraa wantii jedhuu waan dhugaa irratti hunda’e akka hin taanee kan ibsan ministirichii, fooyya’isii dhimma maalaqaa hubannoo irratti hunda’ee yoomoyuu barbaachisaa ta’uu isaa eerun isaanii beekameeraa. Yeroo amma karaa seera qabeessa ta’een doolaarrii Amerikaa tokko birii Ityoophiyaa 53.42 ti kan jijjiramaa jiru yemuu ta’u, baankiidhaan allatii doolaarii tookoo birii 96 amma 97 tii jijiraamaa akka jiruu galmee dhaabbata “Refinitiv Eikon” jedahmu waabefachuudhaan kan ibsee maddii oduu Rooyiters ityoophiyaa keessaa hirdhini sharafa alaa jabaan akka jiru gabaaseera.


Waraanni Mootummaa Ityoophiyaa Qibxata Darbe Addigraat Seenee jira

Waligaltee nageenyaa mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa fi bulchiinsa naannoo Tigraay gidduutti taasifameen waraanni mootummaa Ityoophiyaa Qibxata darbee jalqabee magaalaa Addigraati seenuu isaa kantiibaan magaaliichaa Obboo La’ikee Tesfaamesqel mirkaneessan Kantiibaan magaalichaa, waraanii mootummaa mooraa isaa duraanii keessa qubachuu isaa himani, bulchiinsi magaalichaa fi umnoonni nageenyaa naannoo hojii isaaniii idilee itti fufu isaani sagaalee Amerikaatiif ibsaniiru. Jiraatan magaalaa Addigiraat tokko, waraanii Itiyoophiyaa karaa Zaala Anbessaa fi karaa Aduuwaatin Addigiraatiin seenuu isaa akka argan VOAti himaniiru. Jiraatuun makaalaa Asdigiraat biroo sagaleen Amerikaa haasofsiise, waraanii Ityoophiyaa yemmuu toora galee magaalichaa seenuu arguu isaani fi amma ammatti rakkinni nageenyaa akka hinjire himanii, waraanni mootummaa Eertiraa waan dhiheenyaa irra jiraniif soda qabna jedhanii akka garaa biyya isaaniitti deebi’uu qaban hubachisaaniiru. Hogganaa garee araaraa kan ta’an prezidaantiin Naajeeriyaa duraani Oluseeguun Obosaanjoo tibbanaa ibsaa madda oduu Faayinaanshaal Taayims jedhaamuuf kennaniin walwaraansaa Kaaba Itiyoophiyaa keessa tureen namoonii kuma 600 ta’an du’uun isaanii akka hin oolle himanii waraanni Eertiraa Tigraay keessa akka bahee ibsanii jiru. Dubbii himaan ABUT Geetachoo Raddaa fuulaa Tiwutarii isaanii irratti yaada gidduu kana keenanniin waraanni mootummaa Eertiraa ammayyu Tigraayiin keessa akka jiru ibsanii gareen gamtaa Afrikaa akka dhimichaa dhiheenyatti hordofuu gaafachuun isaanii beekameera, jedha gabaasni Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa erge.


Paartiin Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangul Humnootni Nageenyaa Minseensa Tokko Jalaa Ajjeesuu Ibse

Paartiin Sochii Bilisummaa Ummata Benishaangul humnootni nageenyaa mootummaa miseensa isaa tokko ajjeesuu fi namoota torba madeessuu beeksise.\n\nPaartichi Sagalee Ameerikaaf, "taateen kun namoota dheengadda sirna baniinsaa waajjira xiqqaa aanaa Abraamootti geggeessamu irratti hirmaachuuf deemaa turan irratti raawwatame" jechuun ibseera.\n\nKomishiniin Poolisii Naannichaa "Dhimmi kun ammallee waan hin qulqulloofneef odeeffannoo kennuu hin danda'u" jedheera.\n\nBoordii Filannoo Biyyaalessaatti, Waajjirri Benishaangul, "haleellaa miseensota BEHNEN irratti raawwatame jedhame ilaalchisee komiin akka hin dhiyaanne beeksiseera.\n\nNaakoor Malkaa gabaasa dabalataa ergeera. No media source currently available


Qophii Ispoortii: Dorgommiiwwan Tibbanaa

Dorgoommii walakkaa maraatoonni Hiwustan Dilbata kaleessaa Yunaayitis Isteets Kutaa Teeksaas keessatti geggeeffameen Li’uul Gebresillasee dhiraan, Hiyiwot Gebremaaryam immoo dubartootaan moohaniiru. Dorgoomii Mumbaayi Maaraatooniitin dhiraan Lammii Birehaanu akkasuma dubartootan Anchi'alem Hayimaanot rikkordii bakkichaa fooyyessun injjiffanoo goonffataniruu. Gama biraatin Ispeen magaala Vaalenshiyaa keessatii fiigicha Kiiloo meetirii 10nii kan daandii irrati Dilbata kaleessaa taasifameen Yaalemzerf Yehuwaalawu Daqiiqaa 29 fi Sekoondii 19n xumuruudhaan 1ffaa baatee jirti.


Balalii Xayyaaraa Maqalee Irraa Ka’u Irratti Uggurri Umrii Imaltootaaf Ka’ame Hin Jiru : Bulchiinsa

Imaltoota Maqalee irraa xayyaaraan Ka’an ilaalchisee uggurri kaa'ame akka hin jirre, Mootummaan bulchiinsa naannoo Tigraay ibsee jira. Hogganttn Biiroo Geejjibaa naannoo Sanaa aaddee Almaz Gebretsadik miidiyaalee biyya keessaaf akka himanitti, “manguddootaa fi warra yaala fayyaaf imalan qofaaf dursa kennaa turan” jedhan. Imaltoonni magaalaa Mekele keessa jiraatan RSAf akka ibsanitti, uggurri imalaa kun hanga tokko itti fufee jira. Akka imaltoonni kunneen jedhanitti, namoonni umriin isaanii 16 hanga 65 gidduu jiru hangi tokko Guraandhala 06 bar 2022 irraa eegalee balaliin akka imalan hin hayyamamneef. Ta’uus garuu torbee darbee irraa eegalee fooyya'iinsi akka jiru eeraniiru.


Gaazexeessitoonni TV Tigraay Baatii Sadeet Hidhaa Keessa Turan Gadhiifaman

Gaazexeessitoota Televizhinii Tigraay shanan kanneen gara baatii saddeetiif hidhaa keessa turan keessaa sadi jalqaba torbee kanaa gadhiifamanii jiru. Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiin kan hogganamuu Mootummaan bulchiinsa naannoo Tigraay, gaazexeessitoota kana diina kana ittiin jedhanii turan mootummaa federaalaa Itoophiyaa fi Paartii Badhaadhinaa biyya bulchaa jiru waliin tumsa qabu jechuun himatee ture. Gaazexeessitoonni kunneen bara darbe ji'a Caamsaa fi Waxabajjii keessa to'annoo jala oolfaman. Koreen Mirga Gaazexeessitootaaf falmu CPJ-n aangawoonni Tigraay gaazexeessitoota shanan Televijiinii Tigraay keessa hojjetan hatattamaan akka gadhiisan waamicha dhiyeessaa tureera.


Humnootiin Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Tigraay Keessaa Ba’u Jalqaban

Miseensonni humna addaa bulchiinsa naannoo Amaaraa walitti bu’iinsa Tigraay keessaaaf waliigaltee nagaa erga taasifameen ji’a lama booda naannoo Tigraay keessaa bahuu eegalan jechuun waraanni Itiyoophiyaa beeksisee jira. Raayyaan ittisa biyyaa kan Ityoophiyaa akka jedhutti, humnoonni Amaaraa kanneen mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa cina dhaabchuun lola turan magaalaa Shiree keessaa kan ba’an yoo ta’u iddoon kun, wiirtuu gargaarsa namoomaa ijoo kan taate, ta’uun ibsamee jira. Humnoonni Amaaraa akkuma humnootii biyya ollaa Ertiraa irraa dhufan Sanaa, waliigaltee nagaa baatii sadaasa keessa mallattaa’e sana keessatti hin hirmaanne. Kun immo, hojiirra oolmaa waliigaltichaaf rakkoo guddaa ta'ee jira. Humni Amaaraa bahuu isaa kun kan ibsame erga humnoonni Tigraay qaama waliigaltee nagaa ta’uun meeshaalee waraanaa gurguddaa mootummaa Itiyoophiyaaf dabarsinee kenne jechuun erga ibsanii guyyaa tokko booda. Keessumaa humnoonni Tigraay waraanni Eertiraa Tigraay keessaa bahuu akka qabaU jechuun sagalee guddaa dhageessisaa turan. Humni Amaaraa bahuun isaa madden walaba biraa mirkaniin hin argamne. Kan waliigaltee tolfame hojii irra oluu isaa to’atuu gamtaan Afrikaa dhaqqabuunis hin danda’amne. Humni addaa Amaaraa akkuma gareelaa gama hundaa waldhabdee bara 2020 kaasee gaggeeffame sana keessatti, sarbama mirga namoomaatti hirmaateera jedhamee jira. Miseensonni humna addaa kun amma iyyu Tigraay Lixaa kan to’atan yoo ta’u, aangawoonni Amaaraa iddoon kun kan isaanii ta’uu cimsanii dubbatu. Waliigalteen nagaa tolfamees, dhimma rakkisaa kana "heera mootummaa jalatti" haa furamuu jedhee jira.


Ministronni Jarmani fi Fraansay Itoophiyaa Jiru

Itiyoophiyaa daawachaa kan jiran Ministronni dhimaa alla mootumoota Jarmani fi Fraansay Prezidaantii Itiyoophiyaa Saahileworq Zawudee fi Muummicha Ministiraa Abiy Ahimad wajjin Guyya har’aa Finfinnee keessatti marii taasisanii jiru. Ministirrii dhimaa alla Jarman Analeenaa Baa’eerbok fi Ministirrii Dhimaa Alla Fraans Kaatrii Kolonaan marii Prezidaant Saahileeworq wajjin taasisaniin waligaltee mootummaa feederaalaa fi mootummaa naannoo Tigraay giduutti taasifamee hordofuudhaan hojii deebisaanii Ijaaruu kaabaa Ityoophiyaatti raawwatamuu irratti akka gargaarsaa taasisan ibsuun isaanii gabasaameera. Ministrootaa dhimaa alaa kanaa wajjin marii taasisuuu isaanii karaa midiyaa hawaasaatin kan ibsaan Muummichii ministiraa Ityoophiyaa Abiy Ahimad mariin taasifamee walitti dhufeenyaa Ityoophyaan bara dheeraadhaaf Jarmani fi Fraansi wajjin qabduu kan calaqisiisuudhaa jedhanii, waggoottan Afuran darbaniif biyyootan lamman degersaa Ityoophiyaadhaaf taasisaniif galateefachuu isaani ibsaniiru.


Wiirtun Dhukkuboota Daddarboo Afrikaa Finfinnee Keessatti Gargaarsa Chaayinaatiin Ijaarrame Baname

Biyyootan Afrikaa daawachaa kan jiran Ministirii dhimma alaa Chaayinaa, kiwiin gaang sirna baniinsaa wiirtuu dhukuubootaa dadarboo Afrikaa too’atuuf ittisuu isaa gargaarsaa Chaayinaatiin Finfinnee keessatti Ijaarame irratii ibsa kennaniin, Afrikaan mana maree nageenyaa mootummoota gamtoomanii keessatti teessoo dhaabataa ta’e akka qabaattu gaafii dhiheesaa jirtu bira darbuudhaan, waa’ee nageenyaa fi misoomaa diinagidee biyyii isaanii Afrikaadhaa wajjin wojjachuu qabdu irratti xiyyeefachuun isaanii gabaasameeraa. Dura taa’an Komishiini gamtaa Afrikaa Muusaa faakii Mohaammat ibsaa waloodhaan kennaniin, dhimmi Afrikaan Mana maree nageenyaa mootummataa gamtoomanii keessati teessoo dhaabbataa ta’ee argachuu dhimmaa Afrikaa isaa yerootti jedhanii jiru. “Wareen biraa dhimootaa wareen biraa irratti murteesuun fudhatama hin qabuu kan jedhan Muusaa Fakii Mohaamat” Afrikaan enyuu wajinuu firoomuudhaaf hojachuuf akka banaa taatee ibsanii qajeelfaminni keenyaa, wantti nu dursa kenuufii barbnaannu fi fedhiin keenyaa eegamuu qabaa” jedhaniiru. Minsitrii dhimma alaa Chayinaa gama isaaniitiin “Afrikaan kan barbaaddu firoomaa fi walgargaarsaa malee waldorgomii cufaa ta’e mitti jedhanii, biyyootan Afrikaa akka gar tookoo qofa dhaabbatan eenyuu dirqiisiisuu hin danda’u” jechuun isaanii gabssameera.


Aminestii IntrernashinaalHojjattonni Dhaabbata Mana Maree Mirga Namoomaa Ityoophiyaa Hidhaman Akka Gadhiifaman Gaafate

Haanga’onni mootummaa Ityoophiyaa haal-duree tokko malee namoottan mirga namoomaatiif falaman mana hidhaati gadi akka lakkisu dhaabbanii mirgaa namoomaaf falmuu Aminestii Intrernashinaal gaafatee jiraa. Hojjattonni dhaabbata mana maree mirga namoomaa Ityoophiyaa (EHRCO) Daani’eel Tasfaayee, Bizu’ayehu Wendimnuu, Bereket Daani’eel fi Naa’om Huseen kan umnoottan mootummaatiin hidhaman Amajii 5 bara 2023 akka ta’e kan ibsee Aminestii Internaashinaal, namoonii kun kann hidhaman kibbaa magaalaa Finfinnee bakka Alam Baankii jedhamutti diigumsa manneen jireenyaa irratti raawwachaa ture yemmuu qorachaa turaan ta'uun ibsameera. Himatamtoonii kun Amajii 6 mana murtiitti dhaahatnus hojii isaaniif hin eeyyamane irratti bobba’anii turan kan jedhee Poolisiin, qorannoo isaa waan hin xumureef guyyaan dabalataa akka eeyyamamuuf gaafate. Manni murtiis gaaffii poolisootaa fudhachuudhaan amma Amajii 11 tti guyyaa dabalaata eyyamuu isaa ibsi bahe ni agarsiisa.


Dubbi Himaan ABUT Meeshaa Waraanaa Gurguddaa Mootummaa Federaalaatti Dabarsinee Kennine Jedhu

Waligaltee nageenyaa mootummaa feederaalaa Ityoophiyaa fi Adda Bilisa Baasaa Ummata Tigray(ABUT) gidduutti Afrikaa Kibbaa fi Keeniyaa keessatti taasifame irratti hundaa’udhaan waraanni ABUT meeshaalee waraanaa gurguddoo mootumaa feederaalaatii dabarsee kennuu jalqabuu isaa dubbi himaan ABUT Geetacheewu Raddaa ibsan. Obbo Geetachoon Roobii har’aa fuulaa tiwitarii isaanii irratti, gareen Gamtaa Afrikaa sirna hiikkannaa meeshaawwan waraanaa hordofuu isaaniieerudhan, walgaliteewwan taasifaman biroos akka guutummaatti hojiirra oolan abdii qabaachuu beeksisan. Umnoottan Tigraay waraanii mootumma Eertiraa akka Tigraayiin gadi lakkisee bahu kan gaafatan yemmuu ta’au, namoottan ijaan argan kan waabeffate maddii oduu Assoosheetid Prees(AP) loltooni Eertiraa bakkaawan muraasaa keessa ammayyuu akka jiran gabaasee jira. Walwaraansii lubbuu kuma dhibbatti lakkawaamu galaafate ergaa waligalteedhaan goolabamee booda, tajaajillawan bu’uuraa fi balaliin xiyyaaraa, gargaarsii namoomaa lammiwwan Tigraay gar gar citanii turaaniif ittu fufee jira.


Angawoonni Tikaa Duraanii Hidhaa Ba’anii jiru

Waggoota darban Afuriif mana hidhaa keessa kan turan, duraan tajaajiila odeeffannoo Tikaa kan biyyooleessaaf itti aanaa Daayreekteeraa kan turan Obbo Yaareed Zarihunii fi dhaabatuma kana keessatti itti gaafatamaa kutaa hojii kan turan Obbo Amaanuuel Kiroos dabalatee namoonni 9 kaleessa hidhaa ba’u isaanii Sagaleen AMeerikaa maatii isaanii irraa mirkaneeffatee jira. Manni Murtii Feedeeraala olaanaan kamiisa dabree dhaddacha ramaddii taa’een, himatamtoonni salgan, hidhaa wagaa 3 hanga waggaa shaniin akka adabaman murteessee ture. Himatamtoota salgan keessaa sadii, yeroo hidhaa itti muramee waan xumuraniif guyyuuma sana akka hiikaman manni murtii ajaja kennee ture. Manni murtii kun baatii shan dura dhimmi isaanii bakka isaan hin jirreetti ilaalamaa kan ture, duraan tajaajiila odeeffannoo Tikaa kan biyyooleessaaf Daayreekteeraa kan turan Obbo Geetaachoo Asaffaa dabalatee , kanneen hidhaa keessa jiranii falmaa turanii raga of irraa ittisuu dhiyeessuu akka hin dandeenye kannen ibsan irratti, hidhaa waggaa 18 hanga baatii 9 dabarsuun isaa ni yaadatama jedchuun Gabra Mikaa’eel Gabra Medhin Finfinnee irraa gabaasee jira.


Dhabbanni Doktoroota Daangaan hin Uggurree(MSF) Itoophiyaa Keessatti Qarqaarsa Dhiheessaa Jiraachuu Ibse

Doktoroonni daangaan hin uggurre ykn MSF baatilee muraasa darban keessatti bulchiinsoota nannoo 6 keessatti wal’ansa fayyaa kan hatattamaa fi deebii gama gargaarsa namoomaa ilaalchisee gaaffii dhiyaatuuf deebii kennaa akka jiru ibsee jira.  Kunis bulchiinsa naannoo Afaar, Amaaraa, Gaambellaa, uummattoota gama Kibbaa, Somaalee fi dhiyeenya kana immo Tograay keessa namoota jiran tajaajiilaa akka jiru MSF beeksisee jira.  Hojjattonni isaa barbaachisummaa gargaarsa namoomaa fi jijjirama gama agarsisuun loogii tokko malee gaggeessuu akka itti fufuu hubachisee jira.


Imalli Xayyaaraa Umriin Daangeeffamee Jira: Jiraattoota Maqalee

Daandiin balalii xayyaraa kan Itiyoophiyaa kan ammaan dura hin baratamne fi namoonni umrii hanga tokko keessa jiran akka xayyaaraan hin imalle ugguru ka’ee jechuun jiraattonni Maqalee Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru. Kanneen Umriin isaanii 16 fi 65 gidduu ta’e Jimaata darbe irraa eegalee xayyaaraan akka hin imalle ugguramee jira. Hojjetaan Buufata Xiyyaaraa Maqalee tokko,kan maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafate akka dubbateetti, maanguddootaa fi namoota yaala fayyaaf imalan qofaaf dursa kennaa akka jiran gabaasaa Sagalee Ameerikaatti himan. Kana ilaalchisee Daandii balalii xayyaaraa Itiyoophiyaa irraa deebii argachuuf yaaliin ta’e hin milkoofne jechuun Mulugetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Angawaa Haaraan Kan Chaayinaa Afriikaatti Imaluuf Jiru

Ministirri Dhimma Alaa Chaayinaa haaraan chi Gaang imala torbee tokkoof biyyoota Afrikaa shan keessatti gaggeessuuf saganteeffataniin, hojii isaanii kan eegalan Ministeerri Dhimma Alaa Ibiyyatti wiixata har’a beeksisee jira. Hanga yeroo dhiyootti Ameerikaatti ambaasaaddara Chaayinaa kan turan Chi Gaang, Guraandhala 9-16tti Ityoophiyaa, Gaaboon, Angoolaa, Beeniin fi Masrii akka daawwatan dubbi himaan Waang Weenbin ibsa miidiyaalee guyyaa guyyaan kennaniin ibsaniiru. Masrii keessattis barreessaa olaanaa Liigii Arabaa waliin wal arguuf jiru. Ministerri haajaa alaa haaraan kun tarkaanfii aangawaan iddoo sana irra turan duraanii waan hojjataa turan hordofaa kan jiran yoo ta’u, waggoota kurnan sadii oliif waggaa waggaan imala gara Afrikaa taasisaniin hojii isaanii jalqabaa turan. Kunis, Chaayinaan michummaa aadaa Afrikaa waliin qabduu fi guddina hariiroo Chaayinaa fi Afrikaaf iddoo guddaa akka kennitu agarsiisa,'' jedhan Waang.  Amerikaan Afrikaa keessatti dhiibbaa uumuuf Chaayinaa waliin wal’aansoo qabaa jirti, Pirezidaantiin Joo Baayiden walgahii Muddee dabreevWaashingitan keessatti gaggeeffame irratti hoggantoota Afrikaaf waamicha dhiyeessuun isaanii ni yaadatama.


Itiyoophiyaa Keessatti Gargaarsi Raabsamuu Dabalaa Kan Jiru Ta’uus Hanqinni Nyaataa Jabaan Jiraachuu Ibsamee Jira

Wal waraansii keessatti gaggeeffamaa kan ture Naannoolee Tigraay Kaabaa fi Afaar keessatti gargaarsa raabsuu dabalaa kan jiru ta’u, Dhaabbanni qindeessaan gargaarsa namoomaa kan Tokkummaa Mootummoota (OCHA) Kamisa kaleessaa akka beeksisee jira. Ochaan Garuu gabaasa isaa isa dhiyeenyaa kanaa keessatti kanneen hanqinni nyaataa isaan mudatee dabaluun akkaan yaaddeessaa ta’u fi haala sodaachisaa ta’een ol’aanaa ta’u ibseera. Batii sadaasa dabree Aanga’oota Itiyoophiyaa fi ka Tigraay gidduutti walii galteen nagaa nagaa tolfamuus, naannoo hanga tokkotti karaan itti gargaarsa geessan rakkisaa ta’uu ibsee jira. Dubbii himaan komiishina ittiisa balaa kan Itiyoophiyaa Obbo Dabbabaa Zawdee akka jedhanti, naannoo jaarmayoonni gargaarsa namoomaa kanneen biroon dhaqqabuu hin dandeenye geenyee jirra jedhan. Kunis naannoo daangaa ertraa dabalatee namoota kuma 81f nyaatii kennamuu ibsan. Itiyoophiyaa gama kaabaa bulchiinsa nannoo Tigraay Amaaraa fi Afaar dabalatee namnii militoona 8 caalan gargaarsa nyaataa argatanii jiru jedhu Obbo Dabbabaan. Kana ilaalchisee deebii Itiyoophiyaatti dubbii himaa Tokkummaa mootummootaa argachuuf yaaliin ta’e hin milkoofne jechuun Maayaa Misikkir Finfinnee irraa gabaastee jirti.


Tigraay Keessaatti Raabsii Gargaarsa Namoomaa Itti Fufa Jedhame

Jiraattotaa naannoo Tigraay warreen waltibu’iinsaa keessatti rakkachaa turan akka dandamataan taasisuudhaaf raabsii gargaarsaa namoomaa ammas akka dursaa fudhatee itti fufu dhaabbata mootummoota gamtoomanitti jaarmiyaan midhaan nyaataa fi qonnaa ykn FAOn ibsee jira. Walgaltee nageenyaa taasifameen kaaba Ityoophiyaa keessatti sochiin gargaarsa namoomaa dhaawataan akka itti fufaa jiruu kan beekisise Ibsi FAO gargaarsaa Lubuu baraaruu fi dandamanaati alatti jireenyaa namoottan bakkeewwan walwaraansa keessa turanii bakka issaatti deebisuudhaaf akka hojjachaa jiru ibseera. Karoora gargaarsaa bara 2023 tiin jireenyaa qonnaan buluu bakka isaatti deebisuudhaa fi qabeenyaa hawaasaa walti buiinsaa fi hongeedhaan miidhamef akka eegumasaa taasisu FAOn ibsuu isaa gabaasni Kenedii Abaate Finfinnee irra ibseera.


Haala Nageenyaa Naannoo Benishaangul Gumuz

Erga hidhattoonniifi mootummaa naannichaa jidduutti waliigalteen nagaa mallatteeffamee as naannoo Benishaangul Gumuz keessatti nagaan bu'aa jira jedhan, jiraattotni magaalaa Kaamaashii keessaa hagi tokko. No media source currently available Gama biraatiin, Paartiin Dimookiraatawaa Booroo (BODEPA) erga hidhattoorni karaa nagaa seenanii kaasee naannoo Benishaangul Gumuz keessatti nageenyi bu'eera jechuun beeksiseera.\n\nPaartichi filannoon waliigalaa bara darbe bakkeewwan naannichaa hedduutti hin adeemsisamnes gaggeeffamuu qaba jechuun waamicha dhiyeesseera.\n\nWaajjirri Boordii Filannoo Naannoo Benishaangul Gumuz, "Sagantaan ammatti filannoo gaggeessuuf qabame hin jiru" jedheera.


Aanaa Addaa Daraashee Keessatti Poolisii Tokko Dabalatee Namoonni Lama Ajjeefamuun Himame

Umnoottan nagaa eegdoota bulchiinsa Naannoo Kibba Ityoophiyaa fi namoottan hin hidhannee kannnen aanaa addaa Daraashee keessa jiran gidduutti walti bu’insaa umameen namoonii lamma Ajeefamuu isaanii kanneen ijaan argan VOA ti himanii jiru. Jiraataan Aanaa addaa Daraashee gandaa Attayyaa obbo Genene Geetahun, Poolisootaa fi jiraattotaa gandaa giduutti hokkoraa taasifameen namoonni du’uu isaanii akka ijaan argan bilbilaan sagalee Amerikaatiif ibsaniiru. Sababa Kanaan Kan ka’e jiraattonni kuma Afrii ol ta’an libbuu isaaniitiif sodaatanii naannoo isaanii gad lakkisanii akka baqatan jiraatan kun ibsanii jiru. Komishineriin Poolisii naannoo kibbaa Alamayyoo Maammoo hookkara sanaan miseensii Poolisii tokkoo fi nammi yakkaan barbaadamu tokko du’uu isaanii deebii Sagalee Amerikaatiif kennaniin mirkanesaniiru. Komishenerichii akka dabalanii jedhanitti, poolisiin nannoo fi kan feederaalaa yemmuu yakkamtootaa bakka isaan hin jiretti himannan irratti dhihaatee too’annoo jala olchuudhaaf soco’aa turan, namoon akka yakkamtoonni sun hin qabamne barbaadan hookkora kaasaniin rakkinichii umamuu isaa ibsuu isaanii Yoonatan Zebdiyoos Hawaasaa irra gabaaseera.


Mootummaa fi Riphxee-loltoonni Benishangul Gumuz Waliigaltee Tolfatan Jedhame

Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti ajajootni waraanaa gurmuulee hidhattootaa mootummaa naannoo waliin walii galtee nagaa mallatteessuun hidhattoota isaanii waliin gara hawaasaatti deebi’an, “erga walii galteen nagaa irra gahame nagaan naannicha keessatti bu’eera” jechuun ibsan. Ajajaan waraanaa Sosochii Bilisummaa Uummata Beenishaangul /BEHNEN/ Abdulwahaab Mahaadii, “yoo nagaan badu Itoophiyaan ni dhippatti, yoo nagaan jiraatummoo Itoophiyaan ni bal’atti” jechuun nagaa waaraa fiduuf akka hojjatan beeksisan. Gama biraan, Dura-taa’aan Sosochii Bilisummaa Uummata Gumuz /GUDHEN/ Giraanyi Guddataa, “Nagaa waaraa fiduuf ni hojjanna” jedhaniiru.


Baankiin Wugaagan Maqalee Keessatti Tajaajiila Jalqabe

Baankiiwwan dhuunfaa Itiyoophiyaa keessaa tokko kan ta’e Baankiin Weegaagen, magaalaa Maqalee keessatti har’a tajaajila itti fufuu isaa beeksisee jira. Kunis tajaajiloonni ijoo biroos ji’oota 18 boodas deebi’anii waan eegalaniif, guyyaa har’aa Mekeletti tajaajila baankii eegaluu beeksise. Tajaajilli deebi’anii banamanis, geejjiba qilleensaa irraa fi telekoomii kan dabalatu yoo ta'u, waldhabdee waggoota lamaaf lubbuu namoota kumaatamaan lakkaa'aman galaafaten booda. Baankii guddichi Baankiin Daldalaa Itiyoophiyaas yeroo dhiyootti tajaajila akka eegalu akeekee jira. Gama biraatiin tajaajiilli balalii xayyaaraa kan Itiyoophiyaa guyyaa har'aa, gara magaalaa Shiree balalii eegaluu isaa, Mulugeetaa Atsibaha Maqalee irraa gabaasee jira.


Tigraay Keessatti Gargaarsa Waliin Ga’uuf Hojjataa Jirra: OCHA

Waliigaltee nagaa mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT giddutti tolfamee hordofuun, geejjibni gargaarsaa deddeebisuu deebi’ee eegaluu fi Tigraay keessatti karaa haaraa gargaarsaa gargaarsii itti dhaqqabu babal’isuuf qindeessaa kan jiru ta’u dhaabnii gargaarsaa kan Tokkummaa Mootummootaa ykn OCHAAn ibsee jira. Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti danqaawwan gurguddoon jiraata iyyu, namoonni miliyoona 12 ol ta’an gargaarsa bifa tokko qabu akka argatan hubachiiseera. Gama biraatiin ammoo mootummaan bulchiinsa naannoo Amaaraa, “michoonni addunyaa naanoo sana keessatti hojiiwwan gargaarsa namoomaa kana caalaa hojjechuu fi guddisuu qabu” jechuun akeekee jira. Naannoon Gaanfa Afrikaa waggoota 40 keessatti caama hamaa ta’e dandamachaa kan ture ta’us, beela ittisuun danda’ameera Jedha OCHAAn. Dhaabatii kun akka jedhutti, "hawaasni gargaarsaa hanga dhuma bara darbeetti yoo xiqqaate namoota caamaan Itiyoophiyaa, Somaaliyaa fi Keeniyaa keessatti miidhaman miiliyoona 17.5 dhaqqabuu danda’eera jechuun OCHAAn bgabaasee jira.


Abbotiin Alanagaa Himata Banuu Qabu: Mana Murtii

Abbootiin alangaa hundeessituu fi gulaaltuu miidiyaa dhuunfaa YouTube irratti hundaa’e, Ethio Niqat kan taate Meskerem Abera irratti guyyoota 7 keessatti himannaa akka banan manni murtii Finfinnee ajajee jira. Gaazexeessituun toora intarneettii ykn onlaayinii kan taate Maskaram, Mudde 13, 2022 irraa eegalee to'annoo poolisii jala jirti. CPJn Ibsa torbee darbe baaseen poolisiin Itiyoophiyaa haal-duree tokko malee gaazexeessituu Meskerem Aberaa akka gadhiisu gaafatee jira.


Amerikaan Gamtaa Afrikaa Faarsitee Jirti, Looltonni Ertraa Tigraay Keessaa Bahaa Jiru Jedhame

Ergama Hordoffii, Mirkaneessaa fi Ulaagaa guutuu Gamtaan Afriikaa sirnaan eegaluu isaa. Ameerikaan faarsuu ishee, ministeerri haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan ibsanii jiru. Kunis waliigalteen waraana dhaabuu Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti, hidhannoo hiikkachuu Adda Bilisummaa Ummata Tigraayii fi humnootiin Eertiraa bahuu dabalatee guutummaatti hojiirra oolchuu of keessaa qaba. Gama kaaniin, Loltoonni Eertiraa, kannen waggaa lamaaf mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa deggeruun Tigraay keessatti waraanaa turan, magaaloota gurguddoo kan akka Shiree fi Aksuum keessaa bahanii gara daangaatti qajeeluu isaanii namoonni ijaan argan sadii Rooyitarsiif ibsan. Waraanni Eertiraa guutummaatti Tigraay keessaa ba’aa jira moo magaaloota murta’an keessaati? Inni jedhu hin beekamiin jira. Ministirri Odeeffannoo Eertiraa Yemane Gebremeskel akka Rooyitarsiif himanitti loltoonni kunneen ba’aniiruu ykn hin baanee jedhanii mirkaneessuu hin dandeenye. Dubbi himaan humnoota Tigraay kan ta’an Geetaachoo Redaa fi gorsaan nageenya biyyoolessaa Itoophiyaa Reedwaan Huseen kana irratti yaada akka kennaniif gaaffii dhiyaateef deebii hin laanne. Hojjettoonni gargaarsaa magaalaa Aksuum fi Shire keessaa Kamisa kaleessaa, konkolaattota fe’umsaa hedduu fi konkolaattota kurnootaann lakkaa’aman loltoota Eertiraan guutaman gara magaalaa daangaa irra jirtuu, Sheraarootti yeroo qajeelan arguu isaanii himaniiru. Hojjettoota gargaarsaa keessaa tokko loltoonni kunneen harkaan nagaa dhaamaa akka turan dubbateera. Jiraattonni Tigraay loltoota Eertiraa...dhukaasa dhaabuu booda namoota nagaa saamuu, hidhuu fi ajjeesuu itti fufan jechuun himatu. Aanga'oonni Eertiraa himata kanaaf kallattiin deebii hin kennine.


Jiilli Rawwannaa Waliigaltee Hordofuu Maqalee Seene

Waliigaltee nageenyaa mootummaa feederaalaa Ityoophiyaa fi Mootummaa naannoo Tigraay gidduutti taasifamee kan hordofaa jiruu gareen gamtaa Afrikaa akkaataa waliigalitichaa hojii irra oolaa jiru hubachuudhaaf kamisaa har’aa magaalaa Maqalee seene jira. Gaafaa Afrikaatti bakka bu’aa addaa gamtaa Afrikaa Oluuseguun Obosaanjoo, prezidaantii keniyaa duraanii Uhuruu Keniyaataa fi ambaasaderoonni biyyoottan 32 maqalee kan seenan yemuu ta’u jiila kana keessatti bakka bu’oonii gamtaa Awuroopaa fi kan mootummaa Yunaayitid Isteetss akka argaman beekameera. Jiillii kun turtii isaa keessatti adeemsaa waliigaltee nageenyaa akka ilaalu ibsameera. Karaa biraatiin Haanga’onni mootummaa feederaalaa, miseensonni rayyaa itisa biyyaa fi kan poolosii feederaalaas Maqalee seenuun isaanii gabaasameera. Miseensonni raayyaa ittisa biyyaa magaalaa maqalee irraa kiilomeetrii 30 fagaatee kan jiru bakka Aguula’I jedhamuu kan qubate yoo ta’u, bakkii sun bakkaa meeshaan waraanaa loltoota mootummaa naannoo Tigraay irraa hiikachisaman itti kuusaman akka ta’e mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira. akka gabaasaa kanaatti poolisiin feederaalaa buufataa xiyyaaraa maqalee too’achuu jalqabeeraa. Hojii poolisiin feederaalaa Maqalee keessatti raawwatu ilaalchisee komishiiniin poolisii feederalaa ibsaa har’a baaseen, missensonii isaa buufataa xiyyaaraa, buufatalee umna ibsaa, dhaabbataa telekomunikashiinii fi baankota akka eegan ibsee jira. Haanga’oonni waraanaa mootummaa feederaalaa fi kan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay mudee 22 fi 23 bara 2022 Naayiroobi keessatti yemuu marii taaisaa turan, jaarsoliin marichaa “walgahiin keenyaa itti aanu Maqalee keessatti taasifama” jechuun isanii gabaasamuun isaa ni yaadatama.


Maqalee Keessatti Tajaajilli Bilbila Harkaa Hangi Tokko Jalqabee

Bulchiinsa naannoo Tigraay magaalaa Maqalee keessatti Robii kaleessaa jechuun Muddee 19 bara 2015 jalqabee tajaajilli bilbila harkaa hangi tokko jalqabee jira. Kana malees Kamiisa har’a Muddee 20 bara 2015 waaree boodaa kaasee tajaajilli bilbilaa( kan harkaa kan hin taanee) fi Intarneetti jalqabuu isaa beekamee jira. Oduu gabaasaan Raadiyoo Sagalee Amerikaa Mulugeetaa Atsbahaa magaala Maqalee keessa adeemuun tajaajilli bilbilaa fi Intarnetti hangii tokko akka hojjataa jiru mirkaneessee jira.


Manni Maree Dhaabilee Siviilotaa Ityoophiyaa Ibsa Baasee Jira

Manni maree dhaabileewwan hawaasaa siviilotaa Itiyoophiyaa/The Ethiopian Civil Society Organizations Council jiilli olaanaan mootummaa feederaalaa daawanaa torban kana naannoo Tigraay keessatti taasisee denqisifachuudhaan ibsa akka baasee Kenedii Abaatee gabaasee jira. mannii marichaa tarkaanfii tajaajillawwan bu’uraa kan akka ibsaa, bilibilaa fi baankii deebisanii hojii irra olchuu halla gaaritti fudhachuu isaa kan ibsee gabbasnii kun waldichii miseensotaa kuma Afurii ol kan bakka bu’ee ta’uu isaa eere jira.


Wal waraansa Waliin Haala Hidhata Qabuun Kannen Humnaan Gudeeddii fi Hokkara Saalaf Saaxilaman Waaltaan Keessatti Tajaajiilan Ijaaramuufi

Mootummaan Itiyoophiyaa dubartootaa fi shamarran humnaan gudeeddii irraa hafan akkasumas kanneen sababa walitti bu’iinsa Itoophiyaa Kaaban miidhaman dabalatee deebisanii dhaabuuf akkasumas hawaasatti makuuf karoora eegaluu isaa beeksise. Ijaarsa wiirtuu namoota lubbuun hafan gargaaruu fi keessummeessuuf oluu kanaaf, dhagaa bu’uuraa kaa’uun magaalaa Dassee keessatti gaggeeffamee jira. Ministirri Dhimma Dubartootaa fi Hawaasummaa Ityoophiyaa Dr.Ergoge Tesfayee giddu galli kun sababa walitti bu'iinsa Itiyoophiyaa kaabaa mudateen dubartootaa fi shamarran hokkarri saalaa walitti bu'iinsaan wal-qabatee fi jeequmsa saalaa bu'uura godhate irraa hafan deebisanii dhaabuu fi hawaasatti makamuuf ni hojjeta jedhan. Tajaajila bal’aa kennuudhaan namoota lubbuun hafan kan deeggaru yoo ta’u, bakka jireenyaa, nyaata, deeggarsa yaalaa, gorsaa fi jireenya dabalatee tajaajiila walii gala kan kennu ta’uun ibsameera jechuun Masfin Arraagee Gabaasee jira.


Wellisaa Gebregzabher Gebretsadik Du’an Boqoteera

Weellisaan walleelee afaan Tigrinyaa beekamaan Gebregzabher Gebretsadik maqaa masoo Gere Hallo jedhamuun beekamu, kaleessa galgala dhukkuba hin beekamneen umurii waggaa 66tti du'aan boqotee jira. Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara bara 1974 Asmaraatti muuziqaa kan eegale Gebregzabher aartii kana keessa kan ture yoo ta'u, albamii 10 ummataan ga’e jira.. Hiriyaan isaa dhiyoo Temesgen Demewez RSAtti akka himetti dhiheenya kana albamoota haaraa lama hojjechaa jira jira jechuu isaa Gebremikaa'el Gabramadin gabaasee jira.


Affaar keessatii dhukubnii Gifiraa fi Busaan babalachaa akka deemaa jiru ibsame

Sababa walwaaraansa taasifamaa tureen kan ke’ee tajaajillawwan fayyaa waan miidhamaniif naannoo bulchiisaa Affaar keessatti dhukubnii Gifiraa fi Busaan babalachaa jirachuu isaa jiraattonni naanichaa ibsanii jiru. Biiroon fayyaa naanichaa gamma isaatiin dhukubichaa too’annaa jala olchuudhaaf akka hojachaa jiruu VOA dhaaf ibsuu isaa Masfin Arraagee gabaasee jira. Tajaajilawwan fayyaa Kanaan duraa turan irra waan midhaan qaqqabeefi fedhii jiraattotaa hunda guutuun danda’amuu baatus amma danda’ametit dhibee Gifiraa too’achuudhaaf tajaajilii talaalii, dhukuba Busaa ittisuuf immoo raabsii Agoobaraa taasifamaa akka jiru biiroon fayyaa naanichaa ibsee jira. Jirataa anaa Beraahilee kan ta’an obbo Saadiiq Huseen naannoon isaanii badiinsaa walwaaraansii irraan gahe irra akka dandamatuu gargaarsii taasifamaa jiru gahaa akka hin taane sagalee Amerkaatti himani jiru. Dhaabbata mootumootaa gamtoomaniitti waajirri qindeessaa gargaarsa namoomaa ykn OCHAn ibsaa guyyaa Afuriin dura baaseen bakkawwan walwaraansa jala turan kan naannoo Amaaraa fi Affaar keessattu gargaarsaa deebisanii dhaabuu taasisaa akka jiru ibsuun isaa fi namoottan garaa qe’ee isaanitti deebi’aa jiran hunda gargaaruudhaaf hanqinni g akka jiru ibsuun isa gabaasameera.


Prezidaant Traamp Himatii Yakkaa Akka Irratti Dhiyaatu Murteeffame

Seenaa Yunaaytid Isteetis keessatti yeroo jalqabaatiif Kongireesiin biyyatti pirezidaantii Ameerikaa duraanii Donaald Traamp irratti xalayaa qorannaa yakkaa minsteera haqaatti ergee jira. Kunis Koreen haleellaa Amajjii 6 bara 2021 mana maree Yunaaytid Isteetis irratti raawwatame qoratu, finciila kana gargaaruu dabalatee himannaa yakkaa afur Donald Trump irratti akka dhiyeessu Ministeerri Haqaa gaafateera. Gabaasa Kaatriin Giipsan ergite Jaallannee tu dhiyeessa.


Tajaajilli Baankii Magaalaalee Tigraay Keessaa Jalaqabuun Gabaasame

Baankiin daldala Itiyoophiyaa tajaajila baankii Shiree, Alaammaaxaa fi magaalaa Korem keessatti jalqabee jira. Baankiin daldalaa kaleessa ibsa baaseen, naannolee tuqman keessatti dameeleen jiran maallaqa biyya alaa fi biyya keessaa ergamu herrega baankiitti galchuu jalqabuu isaanii beeksisee jira. Baankiin daldala Itiyoophiyaa magaalaalee kana keessatti tajaajila hawaalaa jalqabuu jiraattonni VOAf ibsniiru. Akka jiraattonni jedhanitti maallaqa erguuf kan ergame illee fudhachuu danda’u. maallaqa isaaniis herrega baankiitti galchuu akka danda’an, garuu maallaqa daddabarsuu ykn baafachuu akka hin dandeenye dubbatu jechuu dhaan Gerbremikaa’el Gerbremediin gabaasee jira. Akka waliigalticha keeyyata 2 (b)tti mootummaan federaalaa, yeroo waliigalame keessatti tajaajiloota barbaachisoo naannoo Tigraay keessatti deebi'anii akka banamuun akka saffisiisuu qindeessuu qaba.


Muummichi Barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Tuuta Oduuf Ibsa Kennan

Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres, gamtaan Afriikaa Itiyoophiyaa keessatti nagaa buusuuf tattaaffii inni godhu abdii dhaaf sababaa dha jechuu dhaan ibsa tuuta oduuf kennan kan dhuma waggaa irratti dubbatanii, dhiyeenya mootummaa federaalaa fi TPLF gidduutti walii galtee nagaa mallatteessame illee tuqanii jiran. Lola dhaabuu fi hojii irra oolchuu ilaalchisee walii galteen irra ga’amee jira jedhan. kutaa biyyattii gama kaabaa gargaarsaaf daandiin banamuu jalqabuu isaa illee dubbataniiru. Muummichi barreessaan xumura waggaa irratti rakkoolee addunyaa mudate ka biroos tuqaniiru. Addunyaan bara 2022 keessa rakkoo hedduun isee mudatee jira, kaan kan nuti beeknu, kaan immoo waggaa tokko dura kan nuti hin yaadnetu nu mudate jedhan. Itiyoophiyaan rakkoon nageenyaa isee mudatee ennaa jiru kanatti illee waggaa haaraa abdii dhaan eegaa jirti jedhan.


Magaalaan Aksuumii fi Adwaa Tajaajila Ibsaa Argatan

Magaalaan Aksuumii fi Adwaa tajaajiila Eleektrikaa argachuu isaanii dhaabtii tajaajiila Eleektrikaa kan Itiyoophiyaa ibsee jira. Dhaabata kanaaf daayreekteera komunikeeshinii kan ta’an Obbo Malaakuu Taayyee RSAf akka ibsanti, toora shiree irraa diriirfame kan kilo voltii 66 irraan magaalonni kun human eleektrikaa argatan. Magaalaalee bulchiinsa naannoo Tigraay kanneen biroonis yeroo gabaabaa keessatti tajaajiila kana akka argachuu danda’aniif, suphamnii sararaa gaggeeffamaa akka jiru ibsanii jiru. Dhaabatii tajaajiila Eleektrikaa sababaa wal waraanasa Kaaba biyyatti keessatti gaggeeffameen bu’uura misoomaa irratti waan qarshii miliyoona 2.8 baasisuu barbadaa’uu isaas ibsameera jechuun, Gabree Gabra Madhin gabaasee jira.


Tokkummaan Mootummootaa Gargaarsi Namoomaa Naannoo Tigraay Dhaqqabuu Itti Fufe Jedha

Yaadachiisa ariifachiisaa waailoota keenya Itiyooophiyaa irraa nuu erganiin, walii galtee araaraa sana booda gara naannoo Tigraay seenuun suuta suutaan fooya’inni argamaa jira jechuu dhaan dubbi himaan tokkummaa mootummootaa Isteefen Dujaaric ibsa tuuta oduuf kennaniin beeksisaniiru. Nyaataa fi dhiyeessiin kanneen biroon kara daangaa Affaarii fi Amaaraa golee afuriin gara Tigraay seenaa jira. Sadaasa 15 hanga Muddee 8 yeroo jiru keessatti mootummaan Itiyoophiyaa fi michoonni keenya konkolaataa 1,600n midhaan metric toonii 63,800 olii fi dhiyeessii eegumsa fayyaa, qubsuma, barnootaa fi dhiyeessii bishanii, qulqullina ittiin eeggatan ittiin eeggatan meetrik toonii 4,000 dhiyeessaniiru jedhan. Nyaataawwan madaalamaa fi meeshaaleen eegumsa fayyaa illee qilleensaan deddeebsananiiru jedhaniiru. Balaliin gargaarsa namoomaa kan idilee deebii nuti dhaqqabuuf goonu ol kaasuuf hanga danda’ametti deddeebi’aa jiru jedhan. Sochiin konkolaataa gargaarsa namoomaa hojjattootaa kan jalqabaa Maqalee irraa gara Shiree, Tigraay-tti godhamus Muddee 9 kan raawwatame yoo ta’u, ergasii as itti fufee jira. Haa ta’u malee, bal’ina fedhii fi kanaan dura gargaarsa addaan citee ture ilaalcha keessa galchuun, dhiyeessiin kun heddumminaan akka itti fufu gochuu qabna jedhan dubbi himaan kun. Gama biraatiin ammoo Aksum fi Shiree dabalatee bakka tokko tokkotti daandiin elektirikii fi telekoomii deebisanii dhaabuu eegalaniiru. Kunis hojiiwwan gargaarsa namoomaa fi hawaasa isaan tajaajilan irratti dhiibbaa gaarii kan qabu yoo ta’u, tajaajila bu’uuraa ummataaf kennamu deebi’anii jalqabuu irratti garuu fooya’iinsi dabalataa barbaachisaa ta’uu ibsaniiru. Affaarii fi Amaaraa keessaa naannolee walitti bu’iinsi keessatti geggeessame keessattis hojiin gargaarsaa fi deebisanii dhaabuu cimee kan jiru yoo ta’u, keessumaa naannolee ummanni buqqa’e deebi’aa jirutti, nageenya fooyya’aa hordofuun hojiin gargaarsaa fi deebisanii dhaabuu barbaachisaa dha.


Walii Galteen Nageenyaa Irra Ga’ame Hookkara Naannoo Tigraay Hir’isee Jira: Ministrii Dhimma Alaa Ynaayitid Isteetis

Ministirri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteeytis Antony Blinken kaleessa akka jedhanitti, walii galteen nagaa Itiyoophiyaa hookkara Tigraay keessatti mudatu hir’isuu, gargaarsi namoomaa akka dhaqqabu fooyyessee, tajaajilli deebi’ee akka kennamu taasise jechuun kaleessa dubbataniiru. “Miidhaan namoomaa kana booda raawwatamaa hin jiru” jedhan. Xumura wal ga’ii hoggantoota Ameerikaa fi Afrikaa guyyoota sadiif gaggeeffamaa ture irratti ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, Blinken walga’ii biyyoota lamaanii muummicha ministraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad fi jila isaanii waliin taasisaniin, humnoota Eertiraa ofi rraa baasuun barbaachisaa ta’uu isaa irratti mari’achuu isaanii hubachiisaniiru. ''Dhiphinni akka hiri’atu gochuuf amma bu'uura gaarii qabna garuu ammallee dadhaboo waan ta'eef hirmaannaa yeroo hunda akka gaafatu hubachiisaniiru Hogganaan Ityoophiyaa kun, preezdaantii garee Baankii Addunyaa, Deeviid Maalpass waliinis mari’ataniiru. Ministrii dhimma alaa Blinken wal dhibdee Ruwaandaa fi Ripaablikii Dimoktaatawaa Koongoo gidduu jiru akkasumas dhaabbati waraanaa dhuunfaa kan Raashiyaa Waagner Afrikaa keessa jiraachuu isaa irrattis mari’ataniiru.


Oolmaa Gumii Hooggantoota Yunaaytid Isteesi fi Afrikaa Guyyaa 2ffaa

Gummii Hooggantoota Yunaaytid Isteets fi Afrikaa harraa guyyaa lammaffaaf geggeeffamaa oole Diinagdee Ameerikaa fi Afrikaa irratti daldalaa fi invastimantii gam- lamaa guddisuu irratti xiyyeeffate. Hojii gaggeessitoonni olaanoo fi hoggansi damee dhuunfaa dhaabbilee Ameerikaa fi Afrikaa 300 ol irraa Hoggantoota jilaa wajjiin walgahuudhann invastimantii dameewwan murteessoo ta’an kan akka fayyaa, bu’uuraalee misoomaa, anniisaa, daldala qonnaa, fi dijitaalaa irratti mari’ataniiru. Waltajjii “Fulleeffannaa Jijjiiruu: Egeree Hariiroo Daldalaa fi Invastimantii Yunaaytid Isteetsii fi Afrikaa, mata duree jedhu jalatti geggeeffame kana irratti Bakka Bu’aan Ministira Daldalaa Yunaaytid Istees fi Afrikaa irraa hoggantoonni Morokoo fi Keeniyaa haasaha dhageechisaniiru. Hooggantoota Itoophiyaa mariiwwan geggeeffaman irratti hirmaatan keessaa Abban Alangaa Waliigalaa Itoophiyaa Obboo Geediyoon Ximmotiwoos tokko turan. Karaa biraatin Muummeen Ministiraa Itoophiyaa Dr. Abiyyi Ahimad fi jilli isaanii gumii geggeeffamaa jiru irratti affeerramuu mormuudhan haawaasni Oromoo naanoo walgahin itti geggeeffamuu fi wajjiraalee motummaa Yunaaytid Isteets kaan birratti kaleessaa jalqabee mormii dhageechisaa jiran. Kutaa Minisootaa irraa hiriira irratti hirmaachuuf kan argaman Aaddee Layilaa Abbaa Waarii dubbisne. Hoggantoota Itoophiyaa irraa dhufan dhimmoota kana irratti dubbisuuf yaaliin goone amma ammaatiti in milkoofine.


Muumichii Ministiraa Itiyophiyaa  Waashingtomnitti Aangawoota Yunaayitid Isteetis Adda Addaa Wajiin Mari’achuun Himame

Walga'ii hoggantoota mootummoota Afrikaa fi Yunaayitid Isteets irratti hirmaachaa kan jiran Muumichi ministiraa mootummaa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed cina walga’ichaatti haanga’ootaa mootummaa Yunaayitid Isteetis adda adda wajjiin marii taasisuu isaanii dubbi himaan minsiteera dhimmaa alaa Itiyoophiyaa ambaasader Meles alem oduu gabaastotatti himanii jiru. Walga’ichii Itiyoophiyaan walti dhufeenyaa Yunaayitid Isteets wajjin qabduu akka haaromsituu carraa kan umeedhaa akka ta’e kan ibsan ambaasadera Meles Alem, mariiwwan taasifamaan walitti dhufeenyaa fi waliin hojjannoo Yunaayitid Isteets fi dhaabbilee idilee addunyaa giddu jiruu jabeesuudhaaf akka ta’e himuu isaanii kan ibsee gabaasinni Kenedii Abaate, marii baankii adduunyaa waliin taasifameen, gargaarsii tajaajila fayyaa fi proojetti Itisaa lolaa roobaatiif oolu walgalteen doolaara miiliyoonii 700 fi miiliyoonii 45 ta’u mallatefamuu isaa ibseera. Prezidaantii Baayideen walgaa’ii hoggantootaa Afrikaa wajjin taasisaa turan gidduutti tapaha kubbaa miilaa gareen Afrikaa bakka bu’e Moorookoo fi Faraansaay daawwachaa akka turan beekameeraa. Prezidaant Baayidenii wajjin hoggantootaa taphichaa daawwachaa turan keessaa muumichii ministiraa Moorookoo Aziiz Akhanuuch fi muummichii ministiraa Ityoophiyaa Abiy Ahimed, prezidaantin Naajeeriyaa Mahaamaduu Buhaarii, Prezidaantin Laaybeeriyaa Joorj Wihaa, fi prezidaantiin Maalaawii Laazaarus Chaakweeraa akka turan gabasameera.


Hoogganaan Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa Dr.  Tewodiroos Adihaanoom Waraanni Ertiraa Eesuma Isaanii Akka Ajjeese Himan

Dhaabataa mootummootaa gamtoomanitti Daarekteera dhaabbata fayyaa Adduunyaa kan ta’an Dokteer Tewoodiroos Adihaanoom, loltoonni mootummaa Eertiraa Tigraay keessa sochoo’aa jiran eessuma isaanii akka jalaa ajeessan ibsuu isaanii Rooyiters gabaasee jira. Xumuraa ibsaa gaazexessotaa waa’ee Kooviid ilaalchisee Keenan irratti kan dubbatan doktoor Tewoodiroos, ajeechaan eesumaa isaanii waan isaan gaddisiiseef ibsichaa kennuu dhiisuuf akka turan himuu isaanii kan gabaasee Rooyiters, haleellaa eesumnii doktoor Tewoodiroos ittiin du’an kan irratti namoonni biro 50 ta’n ajeefamuu isaanii ibseera. Nageenyaa jiraattotaaf jechaa bakka ajeechaan sun itti raawwatamee doktoor Tewoodiroos akka himuu hin barbaanne kan ibsee gabaasinni Rooyiters, dhimmaa kanna irratti mootummaa Eertiraa iraas ta’ee haanga’ootaa Mootummaa Itiyoophiyaa Irraa debii argachuudhaaf yaalin taasise akka hin milkoofneef ibsee jira.


Fooremiin Gumaacha Dayaaspooran Afrikaa Ameerikaa Keessatti Qabu Irratti Xiyyeeffate Geggeeffame

Fooramiin Hoggantoota Dargaggootaa Afrikaa fi Dayaaspooraa, ‘African and Diaspora Young Leaders Forum’ jedhamu Kibxata harra Waashignitan Diisii keessatti geggeeffame. Dargaggoonni hoggantummaadhan milkaahan fi fakeenya ta’an jedhaman marii geggeeffame irratti hirmaataniiru. Ministirri Haajaa Alaa Yunaayitd Isteets, Antonii Bliinken, haasaha waltajjii qophaahe irratti dhiheessaniin gumaacha baqattoonni Afrikaa Ameerikaa keessatti godhan fakkeenyaalee kaasudhan faarsaniiru.


Dargaggoonni Tapha Kubbaa Miillaa Ka Waancaa Addunyaa Daawwachuuf Qaataar Deeman Waa’ee Taphichaa Maal Jedhu?

Dargaggoota tapha kubbaa miIlaa kan Waancaa Addunyaa daawwachuuf Dohaa, Qataar jiran lama waa'ee tapha kaleessaa kan Arjantinaa fi Kiroshiyaa akkasumas tapha har'a Morokoo fi Faransaayiin tapahatan ilaalchisee tilmaama isaanii jaallanneen gaafattee jirti. Dargaggoo Surraa Asfaaw Bantii Miniyaapolis irraa, dargaggoo Boonsaa Akliiluu Xilaahuun ammoo Si’aatil tapha kubbaa miillaa addunyaa daawwachuuf Dohaa deeman.


Naannoo UUmmattoota Kibbaa Keessaa Namoonni Kuma Dhibbaa Ol Ta'an Hongeen Isaan Miidhaa Jira

Ityoophiyaatti naannoo Saboota, Sabaa fi Ummataa Kibbaa Gofaa Goofaa keessatti namoonni 150,000 ol gogiinsa hamaa naannoo sana mudateen miidhamuu irraa kan ka’e gargaarsa nyaataa hatattamaa barbaada. Bulchaan olaanaa godina Goofaa Dr Getnet Begashaw Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, gogiinsi jireenya naannoo sanaa gaaga’uu itti fufeera. UNOCHAn gabaasa dhiheenya kana baaseen akka jedhetti, namoota gargaarsa hatattamaa barbaadan keessaa dhibbaa irraa harki 50 gadi sababa maallaqa gahaa dhabuu fi qormaata qaqqabummaa irraa kan ka’e akka biyyaatti xiyyeeffatama. Godina sana keessaa aanaalee hongeen miidhaman Zaalaa, Ubaa Debretsehaay fi hanga tokko aanaalee Dambaa Gofaatu keessatti argama. Jiraattota keessaa haadha ijoollee sadii kan ta’an aadde Qacoo Bellexee sababaa hongeen rakkoof saaxilamnee jirra jedhu. Midhaan waan hin jirreef boqqolloo kuntaala tokko kan duraan qarshii 500 bitaa turre amma kuma lamaa fi dhibba lamaan bitaa jiraachuu himanii kunis beeladaaleen qonnaa gurguramuu isaaniin kanka’e ta’uu ibsaniiru.


Angawoonni Ameerikaa Muummee Ministeera Itiyoophiyaa Waliin Mari’atan

Angawoonni gameeyyiin Yunaayitid Isteetis walgahii hoogganoota Ameerikaa fi Afrikaa Waashingitanitti adeemsifamaa jiru cinatti hoggantoota Afrikaa waliin marii biyyoota lamaanii ilaalchisuun gaggeessaa jiru. Haaluma kanaan Ministirri dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antoonii Blinken kaleessa muummicha ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad waliin marii taasisaniiru. Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahmed Alii fi ani hojii irra oolmaa Waliigaltee lola dhaabiinsaa ilaalchisuun hanga ammaatti guddina mul’atee fi walii galteeleen Naayiroobii fi Pirtooriyaa, qaamotiin maraan guutummaatti hojii irra ooluun dhiibbaa gaarii geessisu irratti mari’annee jirra jechuu dhaan ministriin dhimma alaa twiitara isaanii irratti barreessaniiru. Muummichi ministeerichaa marii sanaan kan dhugaa jechuun ibsaniiru. “nagaa fiduuf tattaaffii nuti goonuuf gumaacha isaan godhaniif Yunaayitid Isteetisiin galateeffachuu koo ibseeraaf jedhan. Itiyoophiyaan kurna hedduuf Afriikaa keessaa michuu Ameerikaa ijoo taatee turteetti. Kanaaf michummaa keenya mala cimsuu danda’u irratti illee mari’annee jirra jechuu dhaan twitara isaanii irratti barreessaniiru. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimad gorsaa nageenya biyyoolessaa Ameerikaa Jake Sullivan waliin dhimmoota hedduu irratti marii ijaaraa taasisaniiru, kanneen akka hojiirra oolmaa walitti bu’iinsa dhaabuu, jalqabbii haaromsa siyaasaa fi dinagdee mootummaa fi hariiroo seena qabeessa biyyoota lamaanii haaromsuun karaa itti fufuu dabalatee mari’achuu isaanii waajjirri muummicha ministeera Itiyoophiyaa ibsee jira.


Ministarri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets Keessummoota Hojii Kalaqaatti Bobba’an, Kanneen Gumii Waashingtonitti Hirmaachuuf Dhufan Simatan

Gumiin hoogganoota Afrikaa fi mootummaa Yunaayitid Isteetis as Waashington DC keessatti har’a jalqabeen wal-qabatee, Ministarri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken Wixataa kaleesaa galgala hirmaatota simatanii jiru. Haasaas taasisaniiru. Caqasaa.


Muummichi Ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed Badhaasa Hooggansa Addaa Badhaafaman

Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad walga’ii hoggantoota Yunaayitid Isteetisii fi Afrikaa har’a jalqabame irratti hirmaachuuf Waashingitanitti argamu.Akka Waayit Haawus jedhetti, jilli biyyoota Afrikaa affeeraman 49 fi Gamtaan Afrikaa, miseensota waldaalee siivikii fi damee dhuunfaa ni hirmaatu Har’a Waashingitanitti, muummichi ministeeraa badhaasa hoggansa Afrikaa adda ta’e akkaadaamii ga’umsa Ameerikaa fi Tumsa Abdii Addunyaa irraa fudhataniiru, kunis akka seenaa milkaa’ina Afriikaatti kaka’umsa Ityoophiyaan ashaaraa Magariisaa qabaatteef jecha. Kaka’ums ashaaraa Magariisaa waggaa afuriif erga hojii irra oolee booda, lammiilee Itoophiyaa miiliyoona 25 guutuu biyyattiitti sochoosuun biqiltuu biliyoona 25 dhaabne, kunis lammii Itiyoophiyaa tokkoof biqiltuu 250 waliin ga’uu dha jechuun muummichi ministeeraa Abiy haasawa simatama isaanii dhageessisaniin dubbataniiru “Har'a kaka’umsi Dhaala Magariisaa Itiyoophiyaa sagantaa bosona dhaabuu fi bosona deebisanii dhaabuun bakkatti deebisuu bal’aa kan Amaazoon-tti aanu dha” jechuun ibsaniiru.


Marii Televiiziyoonaa Sa’atii Tokkoo: Itiyoophiyaa, Daandiilee Gara Nagaatti Geessan

Mariin kun rakkoo du'a, buqqa'uu, ari'atamaa fi miidhaa miliyoonotaaf sababa ta'ee fi har'a qorata. Karaaleen nagaa maali? Gufuun ni jiraa? kanneen marii sana irratti hirmaatan ni xiinxalu. Dhalattoonni Itiyoophiyaa hawaasa Ameerikaa keessa jiraatu isa guddaa dha. Hawaasni kun furmaata barbaaduu, hafuura tokkummaa waaraa ijaaruu keessatti gahee ijaarsaa taphachuu danda’aa? Wiixata; Muddee 10/2015 galgala sa'a 3:00 pm VOA Afaan Amaaraa irratti darba


Gargaarsii Namoomaa Itiyoophiyaaf Dabalamuu Qaba: Angawaa Tokkummaa Mootummootaa

Qindeessaan Gargaarsa Namoomaa Naannoo Baha Afrikaa Dhaabbileen Tokkummaa Mootummoota Deeggarsa Ityoophiyaaf kennan Akka Guddisan Waamicha Gaafatan . Tokkummaa Mootummootaatti, Ambaasaaddarri fi Bakka Bu’aan Dhaabbataa Ityoophiyaa kan ta’an Taayyee Atske Sillaasee tokkummaa mootummootaatti Qindeessaa gargaarsa Namoomaa Afrikaa bahaa Daani’eel Endres waliin dhimmoota adda addaa irratti mari’ataniiru. Lamaan isaanii guddina gargaarsa namoomaa yeroo dhiyoo fi malawwan naannoo caamaan miidhaman keessatti tattaaffii gargaarsa namoomaa deeggaruuf kaa’aman fi kanneen biroo irratti yaada wal jijjiiraniiru. Qindeessaan Gargaarsa Namoomaa kutaa kan Tokkummaa Mootummootaa kun, dhimmi ilaallatu namoota Ityoophiyaa keessatti rakkataniif deeggarsa namoomaa dabaluun barbaachisaa ta’uu cimsanii dubbataniiru.


Mootummaa fi Riphxee-loltoonni Benishangul Gumuz Waliigaltee Tolfatan

Mootummaan naannoo Benishaangul Gumuz gurmuulee hidhattootaa Sochii Bilisummaa Uummata Beenishaangul waliin waliigaltee nagaa irra gahuu beeksise. Akka waliigaltee kanaatti nagaa fi misooma naannichaa irratti waliin hojjachuuf miseensotni gurmuu kanaa 500 ta’an leenjii haaromsaa fudhachuuf wiirtuu leenjii seenuu isaanii itti gaafatamtuun waajjira Dhimmoota Komunikeeshinii naannichaa Aadde Tsahaay Morkaa Sagalee Ameerikaatti himaniiru. \n\nGama biraatiin naannoon Gaambeellaa "meeshaan waraanaa harka hidhattoota Sochii Bilisummaa Ummata Gaambeellaa ture guutummaatti harka mootummaa seeneera" jechuun beeksiseera. No media source currently available


Ministriin Haajaa Alaa Birteen Naannoo Affaar Daawwatan

Ministriin dhimma alaa Biriteen James Kileverlii fi UNICEFtti bakka bu’aan Itiyoophiyaa Jiyaan-firaankoo Rotig-liyaanoo hongeen daa’immanii fi maatii irra miidhaa inni geessisee fi deebii yeroo hatattamaa UNICEF xiinxaluuf jecha naannoo Affaar daawwatanii jiran. Ministriin dhimma alaa UK Tigraayiin dabalatee gargaarsi nyaataa kan hatattamaa guutummaa biyyattii keessatti raabsuuf konkolaataa fe’umsaa deggersa maallaqaa UKAIDn deggeraman hawaasa naannoo Affaariif gargaarsa dhaqqabsiisaa jiran. Ministriin dhimma alaa Biriteen fi bakka bu’aan UNICEF kun naannoo Affaar aanaa Dubitiitti kan argamu garee fayyaa fi nyaataa bakkaa bakkatti sosso’u daawwataniiru. UNICEF waajjira eegumsa fayyaa naannoo Affaar waliin ta’uu dhaan garee nyaata madaalamaa fi fayyaa bakkaa bakkatti wosso’u 36 bobbaasuu dhaan waaltaaleen eegumsa fayyaa dhaabbataan bakka hin jirree fi dhaqqabuuf naannoo rakkisaa ta’e keessa maatiiwwan jiraataniif tajaajila bu’uuraa kan lubbuu oolchuu fi fayyaa akkasumas kan nyaata madaalamaa kenna.


Muummichii Ministiraa Abiy Ahimad Gareewwan fi Namoottan Dhuunfaa Ilaalcha Finxaaleyyummaa Qabu Jedhan Balaaleffatan

Muummichii Ministiraa mootummaa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad, guyyaa Sabaa fi Sab-lammootaa Itiyoophiyaa yeroo 17ffaadhaaf magaala Hawaasaa keessatti kabajamaa jiruu irratti namoottan hirmaatan kumaan lakkawamanuuf haasaa taasisaniin gareewwani fi namoottan dhuunfaa ilaalchaa finxaaleyyummaa qaban namoottan nagaa gatii kaffalchiisuudhaan bu’ii siyaasaa Argachuuf yaalaa jiru jechuudhaan balaaleffatani jiru. Muummichii ministiraa kan kana jedahn, yemmuu hookkorri godinaalee wallaggaa keessaatti dabalaa deemaa jiruu fi yemmuu partileen siyaasaa fi dhaabbileen hawaasaa gara-garaa mootummaan tarkaanfii atattamaa fudhatee akka walti bu’insichaa dhaabuu qabuu gaafachaa jiranitti akka ta’e Yoonaatan Zebdiyoos Awaasaa irraa gabaasera. Wali galtee nageenyaa walwaraansaa Kaaba Itiyoophiyaa irratti taasifamee fiixaan baasuudhaaf mootummaan isaanii waan danda’u hundaanuu akka sochoo’a jiru kan ibsan Muummeen Ministiraa Abiy Ahimad, nageenyaa Itiyoophiyaatiif ta’e nageenyaa Afrikaatiif lammiilen biyyatii akka tokkummaadhan dhaabatan waamichaa dhiheessun isaanii gabasameera. Walti bu’insaa godinaalee Wallaggaa keessatti dhihenya kana taasifamaa jiru irrati amma ammaatti mootummaan ifatti wantii jedhe hin jiru.


Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Haleellawan Oromiyaa Keessatti Geggeessamuuf Mootummaan Fala Barbaaduu Qaba Jedha

Naannoo Oromiyaa keessatti Ajeechaan siviilota irratti raawwaata jiru, midhaan qaama namaa irra gahaa jiruu fi qe’ee ofii irraa buqqa’uun tarkaanfii qabatamaa fi fala waara-qabeessaa ta’e mootummaa feederaalaa irraa kan barbaaduudhaa jechuudhaan ibsa guyyaa kaleessaa baaseen Komishiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa hubachiisee jira. Akka lakkoofsaa Itiyoophiyaatti ji’a adoolessaa bara 2014 amma ji’a Sadaasaa bara 2015 keessaatti naannoo Oromiyaa bakkaa adda addaatti walti bu’iinsa fi haleellawwan raawwataman, akkasumas sababa kanaan kan ka’e sarbiinsaa mirga namoomaa raawwataman qorachaa turuu isaa Komoshiinichii ibsaa isaa kana keessati eeree jira. Bakkaawwan “walti bu’insii itti raawwatamaa turaanii fi itti raawwatamaa jiran” jechuudhaan galmaawan kan tarreesse ibsii komishiinichaa , wallagga bahaa dabalatee godinaalee adda addaa 10 keessa aanalee adda addaa jiran keessatii hordofii taasisuu isaa ibseera. Ji’a Adoolessaa bara 2014 kaasee amma Sadaasa bara 2015 ti bakkeewwan gabaasa isaa keessatti ibsaman keessatti namoonni nagaan dhibaan lakkaawaman garee hidhatootaatin haala suukanneessaadhaan ajjeefamuu isaanii odeeffannoo argachuu isaa komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa beeksiseera. Bakkaawan komishiinichi qorannoo taasisee keessa namottan mootummaan akka ittiin of eggatan jechuudhaan meeshaa hidhachiise, hidhattootaa bakka biraatii dhaqan warren “hidhatoota Amaaraa” jedhamanii naanno sanatti beekaman, akkasumas waraanni bilisummaa Oromoo akka socho’an gabaasnii komishinichaa ibseera. Gareewwan hidhatanii socho’an kun alii umnoottan mootummaa wajjiin, alii immoo waliin isaanii wajiin lola taasisan keessatti sivilonii hedduun miidhamuu isaanii kan ibsee komishiinichii umnoottan nageenyaa mootummaas ajjeechaa akka raawwatan gabaaseera. Akkuma kanaan, umnootan mootummaa hidhattootaa mootumaadhan morman deggertu jechuudhaan garasiif garaanaa seeraan ala akka ajeechaa raawwatan, ittu qulqulleeffannaa gahaa hin taasisin hidhattonii achii jiru jechuudhaa bakka namoottan nagaan jiran irraatti haleellaa xiyyaaraa taasisuudhaan, hidhaawwan seeraan alaa rawwachuudhaa shakkamtootaa gidiraa agarsiisuudhaa siviilota irratti akka miidhaa geesisan beekuu isaa ibseera. Bakkaawwan too’annoo hidhattootaa jala jiran keessatti sarbiinsa mirga namoomaa raawwataman ilaalchisee kan gabaasee komishinichii, “ mootummaa ykn garee hidhattootaa biroo deggertu ykn isin haanga’oota mootummaati” jechuudhaan akka ajeechaa fi saamichaa raawwatan, akka dirqiidhaan kaffaltii maallaqaa jiraattotaa irraa fudhatan warren midhaan irra gahee fi maatiwan isaani irraa odeeffanno fi ol iyyannoo dhihaate irraa addaan baafachuu isaa beeksiseera.


Tigraay Keessatti Tajaajilli Bilbilaa Deebi’ee Jalqabaa Jira

Tigraay keessatti Waggoottan lamman darbaniif kan gar gar cite turee tajaajilli bilbilaa magaala Shiree fi naannoo ishee keessatti deebi’ee jalqabuu isaa dhaabanni telekomunikeshinii Itiyoophiyaa beeksisee jira. Dubbi himaan dhaabatichaa obbo Mesaay Wuubisheet VOA ti akka himannitti sochiin tajaajila bilbilaa magaalawwan Aksumi fi Aduuwaa keessatti deebisaanii jalqabsiisuu hariitidhaan taasifamaa jira. Guutummaa Tigraay keessatti tajaajilaa gar gar citee ture deebisanii itti fufsiisuudhaaf hojiin raawwatamu baldhinaan akka itti fufee jiruu kan ibsaan dubii himaan dhaabbata telekonumikeshiinii Itiyoophiyaa reyoo hojichii raawwatee taajaajilli guutummatti jalqabamu irratti wantii jedhan akka hin jirre gabaasinii Gebreemikaa’el Gebremediihin ibseera .


OCHAn Dhabamuu Nageenyaatiin Rakkoo Namoomaa Godinaalee Wallaggaa Keessatti Uumame Irratti Ibsa Baase

Waltti u’insaa godinaalee wallaggaa keessatti taasifamaa jiruun kan ka’ee namoonni hedduun qe’ee isaanii irraa buqqa’a, beeladoonni fi misoomaaleen bu’uraa manca’aa akka jiran dhaabbataa mootomootaa gamtomaniitti dhaabbanni qindeessa gargaraasa namoomaa OCHAn ibsaa guyyaa kaleessaa baaseen beeksisee jira. Lakkoofsi namoottan tibbana qe’ee isaanii irraa buqa’anii iffatii akka hin bekameen kan ibsee gabasin OCHA kun, gabaasaaleen bulchiinsa naannoo irra argaman akka agarsiisanitti godina Wallagga lixaa keessaa namoonni kuma 100 kuma 6, godina Horroo Guduruu Wallagga keessa namoonni kuam 100 fi kuma 16 buqa’uu isaanii eereera. Mootummaan naannoo Oromiiyaa bakkeewwan namoottan haaraa qe’ee isaanii irraa buqa’an keessa boqotan dabalataan hundeesaa jiraachuu isaa gabaasni OCHA kun dabale ibseera. Karaa biraatin halaa nageenyaa kaabaa Itiyoophiyaa keessatti umameen, Sadaasa 15 amma sadaasaa 30 gidduuti dhaabileen gargaarsa namoomaa 20 ta’an midhaan nyaataa meetiriik toonii kum 19 fi 987 akkasumas, gargaarsa nyaataan alaa meetiriik toonii kuma 3 fi 20 Tigraay keessatti raabsuu isaanii OCHAn ibseera.


Lubi Bal’inaa Saarkaa Addunyaa Kanarraa Du’aan Boqotan

Luba Ballinaa Sasrkaa kaleessa Finfinneetti addunyaa kanarraa du'aan boqochuu isaanii maatiin isaanii beeksisanii jiran. Tajaajila wangeelaan Itiyoophiyaa dabalatee biyyoota addunyaa adda addaa keessatti kan beekaman Luba Ballinaa Saarkaa, kitaaba “Bara Ol Kaafamuu Itiyoophiyaa,” jedhamu, kitaaba mul’ata hafuuraa isaanii ibsu maxxansiisanii turan.


Waraansa Kaaba Itiyoophiyaa Keessatti Miidhamtoota Yakki Irratti Raaw’atameef Murtiin Haqaa Akka Kennamu Gaafatamaa Jira

Ityoophiyaan waraana biyya keessaa waggaa lamaaf humnoota Tigraay waliin taasisaa turte xumuruuf waliigalteen nagaa baatii Sadaasaa keessa ka mallatteessame tahus, kabajamuu fi dhiisuun isaa garuu kan ilaalamuuf jiru akka tahe tu himama. Tigraay irra-jireessa keessatti gargaarsi kan akkaan barbaachisu yoo ta’u gama lamaaniin miidhamtoonni yafkki irratti raawwatame, murtii haqaa argachuuf gaafachaa jiru.


Hidhattoota Keenya Adda Waraanaa Irraa Deebisaa Jirra:Jeneraal Taaddasaa Warradaa

Waliigaltee dhukaasa dhaabuu erga taasifamee ji'a tokko booda humnoota finciltoota Tigraay 100 keessaa harkii 65 adda waraanaa irraa deebi’uu isaanii Ajajaan olaanaa isaanii Jeneraal Taaddasee Warradee ibsanii jiru. Humna keenya toora waraanaa irraa addaan baasuu fi bakka biraatti jijjiiruu jalqabneerra. Harkii 65 adeemsa kana keessa darbanii, sarara waraanaa irraa adda ba'anii bakka murtaa'etti ce'aniiru jedhan Jeneraal Taaddasaa Worede, sambata dabree gaazexeessitootaaf ibsaniiru. Muummichi Ministeeraa Abiy Ahmad hoggansi Tigraay kaampii waraana federaalaa irratti haleellaa raawwate jechuun himatanii bara 2020 waraana gara naannichaatti ennaa ergan, aanga'oonni Tigraay ji'ootaaf bulchiinsa giddu galeessaa mormaa turan. Waldhabdeen Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF) fi humnoota deggertoota Dr. Abiy kan milishoota naannoo fi waraana Eertiraa of keessatti hammate -- du'a lakkoofsaaan hagana hin jedhamne kan geessise yoo ta'u, namoota miliyoona lamaa ol qe'ee isaanii irraa dirqisiisee fi kuma dhibbaan kannen lakkaa'aman qarqara afaan beelaan ga’e. Ammallee ''humnoonni nagaa hin barbaanne'' naannoo jiru kan jedhan Jeneraal Taaddaseen, hanga balaan kun hir'atutti loltoonni isaanii dhiibbaa dhibbatti hin hiikkatan jedhan. Loltoonni keenya ''meeshaa waraanaa gurguddaa keenya walitti qabuun naannoo tokko keessa kaa'uu jalqabaniiru'' jedhanii, yeroo ammaa to’attonni ykn taajjabdoonni addunyaa lafa irratti hin argamne jedhan. Gargaarsi gara Tigraayitti erguu kan jedhu, wal waraansa waggoota lamaaf namoota lakkoofsaan hagana hin jedhamne ajjeesee fi rakkoo namoomaa hammeesse xumuruuf dhimmi ijoo waliigaltee tilfamee ture jedhan. Naannoon Tograay yeroo waggaa tokkoo caalaaf addunyaa irraa adda baafamee kan ture yoo ta’u, hanqinni qorichaa ykn dawaalee hamaa fi qaqqabummaan eleejtrikaa daangeeffamee akkasumas tajaajiila baankii fi qunnamtii daangeffametu isa mudatee jira.


Nagaan Hudaaf :Mata Duree Hiriira Nagaa Maqalee Keessatti Gaggeeffame

Dhukaasa dhaabuuf mootummaa Itoophiyaa fi ABUT gidduutti waliigalteen tolfame yeroo dhiyootti gara mana barumsaatti deebi’uu akka danda’an gochuu mala abdii jedhu kan qaban dargaggoonni fi kanneen biro hedduun magaalaa Maqalee keessatti hiriira nagaa ba’aniin ibsanii jiru. Tigraay keessatti erga bara 2020 wal waraansii ka’ee as waggoota lamaa oliif manneen barnootaa fi tajaajiloonni biroo hedduun cufamanii jiru. Hiriira ‘Nagaa Hundaaf’’ jedhu FI magaalaa Maqalee keessatti sambata darbe gaggeffame kana Waldaa Misooma Tigraay ykn (TDA) fi garee sarkas Tigraay jedhamu kan biyya keessaatti beekamaa ta’e waliin qopheessee jira. Hirmaattota 600 ta’an kanneen Orkeestiraa poolisiin durfamu magaalattii keessa hiriiran keessaa daa’imman gara 200 ta’an sarkasii fi maarshaal aartii agarsiisan turan. Itti aanaan daayreektarri olaanaa waldaa misooma Tigraay kan ta’an obbo Tasfaahuneeny Haayle Maariyaam akka jedhanitti, walii galteen nagaa qaamota wal lolan lamaan gidduutti tolfame ummata Tigraayiif murteessaa dha. Barsiisaan fi Barreessaa Sarkas Tigraay kan ta'an Iyobb Birhanee abdii nagaaf qaban ibsanii waliigalteen nagaa kun tolfamuus, hoji irra oolfama isaa irratti wanti mirkanaa’e hin jiru jedhan.


Magaalaa Shireetti Tajaajiila Bilbilaa Jalqabuuf Jirra: Itiyoo Teeleekoom

Itiyoo Teeleekom guyyoota muraasa dhufan keessatti tajaajila bilbilaa magaalaa Shiretti deebisuuf hojjechaa jiraachuu RSAf ibsee jira. Itiyoo Teeleekom keessatti hogganaan komunikeeshinii kan ta’an obbo Masaay Wubisheet RSAf akka ibsanti, guyyoota muraasa booda tajaajila bilbilaa deebisuuf hojiin sarara iddotti deebisuun adeemsifamaa jira. Kana malee, magaalota Adwaa fi Aksuum keessatti tajaajilli bilbilaa deebisuuf carraaqqiin taasifamaa jira jedhan. Garu jedhan Obbo Masaay ammaaf tajaajilli bilbilaa qofti kan deebi'u yoo ta'u, tajaajilli interneetii immoo yeroo dabalataa barbaada jedhan.


Dubartoota fi Durboota Waraansa Itiyoophiyaa Kaabaa Keessatti Miidhaan Namommaa Irratti Raaw'atameef Murtiin Haqaa Kennamuu Qaba, Jedhame

Jarmayaan mirga namoomaaf falmu, Amnestii Internaashinaal waraansa waggoota lamaaf mootummaa Itiyoophiyaa fi humnoota Waraana Bilisummaa Uummata Tgiraay gidduutti geggeessame keessatti dubartoota miidhamtoota hookkara saalaa tahaniif murtiin haqaa kabajamuuf, Gamtaan Afrikaa mootummaa Itiyoophyaatti dhiibbaa gochuu qaba, jechuun gaafatee jira.


Oromiyaa fi Bulchiinsa Naannoo Somaalee Giddu Falmii Daangaa Jiru Furuuf Walii Galamee Jira

Qondaaltonni fi maanguddoonni bulchiinsa naannoo Oromiyaa fi kan naannoo Somaalee walitti bu’iinsa aanaalee wal falmisiisoo Guraa Damolee furuuf waliigalaniiru. Anaan Zonii Liiban kan naannoo Somaalee fi godiina Baalee kan Oromiyaa waliin wal daangessitu ji’oota muraasa darban keessatti dhiiga dhangala’uu fi miidhaa qabeenya irra ga’eera. RSA rakkoo kana ji'a 2 dura gabaasee ture. Diinummaan hawaasa lamaan gidduutti yeroo ammaa waliigalame akka dhaabbatu itti aanaa pireezidaantii naannolee lamaan ilaalameera. Naannoleen lamaan yaaliin naannoo babal’isuuf godhamu kamuu dhaabuuf, akkasumas meeshaaleen waraanaa bakka wal falmisiisoo ta’anti qabachuu dhaabuuf waliigalaniiru” jechuun itti gaafatamaan biiroo kominikeeshinii naannoo Somaalee Abduqaadir Reshid RSAtti himaniiru . Oduu gabaasaan RSA Addis chekool dhimmi kana irratti Angawoota Oromiyaa haasa'uuf yaalaa akka jiru gabaasee jira.


Gargaarsii Namoomaa Tigraay Seenaa Kan Jiru Ta’uus Ga’aa Miti: Angawaa

Bulchiinsa naannoo Tigraayti itti gaafatamaan waajiira qonnaa fi misooma baadiyyaa Dr Atiinkuut Mazgabuu waliigalteen nageenyaa eega mallatteeffamee as, haala gargaarsaa Tigraay keessaa ilaalchisee har’a sabaa himaaf ibsa kennanii jiru. Baatii Hagayya dabree eega wal waraansii hammaatee kaasee, uummanni Miliyoona 1.2 haaraa manaa fi qe’e ofii irraa godaanuu isaa ibsan. Namoonni yeroo tokkoo kaasee hanga yeroo shanii godaanan Tigraay keessa jiraachu ibsan.Tajaajiilli Baankii fi daldalaa jiraachuu dhabuun , akkasumas hojjattonni mootummaa fi kannen soorata ba’an waggaa tokkoo fi walakkaaf mindaan hin baafaminiif hafuun, rakkoo gargaasa dhala namaa haammeessuu isaa ibsuun, kanneen gargaarsa raabsan iyyu ofii isaanii gargaarsa eeggataa akka jiran dubbatan. Erga walii galteen mallatteeffamee as yeroo ammaa kallattii afuriin gargaarsii seenuu jalqabuu isaa ibsanii kan seenaa jiru kun ija namoota gargaarsa eeggataniin xiqqoo ta’u hubachiisan. Dhaabatoota gargaarsa namoomaan alattis mootummaan Fedeeraalaa gargaarsa akka kennu gaafatanii jira. Gama kaaniin Itiyoophiyaa keessa kan jiran itti gaafatamtoonni dhaabbattoota Tokkummaa Mootummootaa fi bakka buutoonni Jimaata dabree Maqalee daawwachuun isaanii kan ibsame yoo ta’u, kunis gargaarsa namoomaa haala caalaatti mijataa ta’een kennuuf akka ta’e Mulugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.