Muummeen Ministiraa Abiy Ahmed Marii Booranaa fi Gujii waliin taa’an irratti maal jedhan?

No media source currently available Ministrirri Muummee Itiyoophiyaa Abiy Ahmed kibba Oromiyaatti jiraattota godina Booranaa fi Gujii waliin marii gaggeessanii jiru. Daawwannaa isaanii kana Itti Aanaa Pirezdentii mootummaa naannoo Oromiyaa Shimellis Abdiisaa waliin ka taasisan yoo ta’an, waltajjii marii godinaalee lameenirratti gaaffii hirmaattonni kaasaniif deebii keennanii jiru. Ganama kaleessaati Muummeen Ministiraa itiyoophiyaa Abiy Ahmed Alii fi Pirezdentii Itti aanaan naannoo Oromiyaa Shiimellis Abdiisaa jiraattota kibba Oromiyaa godina lamaa waliin maree kan gaggeessan. Mareen isaanii jalqabaa Godina Booranaa magaalaa Yaa’aballoorratti ka jalqabe yoo tahu, ummatni godinichaa fi angawootni bulchiinsa gadiinaas irratti hirmaatanii jiru. Maree kanirratti keessumaa jiraattonni rakkoo fi hanqina godinni booranaa qaba jedhan mummee ministiraa fi obbo Shiimellis gaafachuu wal gahii kanirratti ka hirmaatan obbo Hajii Abdullaahii VOA’tti himanii jiru. Haj Abdullaahiin godinni booranaa bu’uraalee misoomaan hanqinna waan qabuuf irra deddeebiin sana gaafanne jedhan. Dabalatas, daandii Iddi Lolaarraa gara solooloo geessu haarawi akka bahu, gama nageenyaan ammoo, walitti bu’iinsi gosaa naannoo godina booranaa fi daangaarratti raawwatu dhaabbachuu akka qabu wal gayii kana gubbaatti mariyatameera jedhan. Gaaffin dirree xiyyaaraa godina booranaatti ijaaramuu male, rakkoon bishaan dhugaatii fi dhimmi daangaa garuu ijoo guddoo mareeti. Aab Guyyoo galgaloo bulchaa godina Booranaati. Gaaffii wal gahii kana gubbaatti gaggeeffamerratti ka’eef muummeen ministiraa deebii kennuu himu. Godinalee Oromiyaa keessaa rakkoo daangaatiin kan miidhaan waggoota hedduuf irra dhaqqabaa ture tokko Godina Booranaati, keessumaa wal falmii magaala mooyyalee fi godina Daawwaarra gaaffii jiruuf muummeen ministiraa deebii kennan jira. Dhimmi kaani ka godinni Booranaa Negeelle Booranaarratti qabudha. Hirmaattonni fi jaarroleen wal gahii kanarratti argaman Ardaan jilaa booranni Nageellee qabuu waliin wal qabatee gaaffii dhiyeessanii achumaanis godinni Booranaa bakka lamatti akka qoodamuufillee gaafatuullee Haj Abdullaahiin dubbatanii jiran. Aab Guyyoo galgaloo bulchaan godina booranaa muummeen ministiraa dhimma kanaaf deebii yoo kennan wanni kun qorannoorratti hundaayee deebii malu argataa jechuun dubbatanii jiru. Giddu galli Aadaa godina booranaas maree kanarratti ka’ee muummeen ministiraa baasii ijaarsa galma kanaa gurgurtaa kitaabaa koorraa aragdhuun nan deeggara jechaan dubbataniiru. Muummeen Ministiraa Abiy Ahmed sana booda gara Gujii lixaa imaluun jiraattota waliin Bulee Horaatti maree gaggeessaniiru. Achitti jiraattonni rakkoo bu’uraalee misoomaa qabanii fi dhimma nagaeenyaa ilaalchisuun gaaffii ka gaafatan yoo tahu; deebii isaanii keessattis daandii akka biyyaalessaatti ijaaramuuf male ka biyyattiin yaadaa qabdu keessaa lama godina Gujii keessatti kan ijaaramu ta’uu himanii dhimma nageenyaan wal qabatee garuu ummatni gahee mataa isaa bahuu akka qabu dhaamani.


Boorannii abraasaa dhaabatee horii qaqqalatee ollaan wal yaamee,ruufa maratee horooroo fi lichoo guurratee jila ganna haaraa,Cooniitti jira

No media source currently available Boorannii amma jilatti jira,jila Coonii ykn jila Abraasaa jedhan.Cooniin yoo namii cuftii horii qlatee itti wal yaamu. "Abbaan warraa cuftii horii qalee onaa fi ollaa itti yaama,” jedha Dr Borbor Bulee jaarsii argaa fi dhageettii. Akka kanaan horii kuma hedduutti qalama jedha Dr Borbor.Namii humna laafaa ammoo buna qalata.Wannii guddoo horii kuma hedduu qalanii onaa,ollaa fi reeraan itti wal yaaman. “Kuma 20 caalaa qaluu hin oolan,” jedha Dr Borbor.Yoo horii qalanillee dameen Booranaa lamaan; Sabboo fi Goonatti marroo marroon qalee itti wal yaama. “Ani cooniif hoolaa qale.Nami horii hin qamne ammo buna qalata.”Cooniitti dhiirtii ruufa marattee lichoo fi horooroon yaati, nadheen ammoo saqaa fi siiqqeen yaati. Abraasaa Abraasaan daraaraa diimaa lafa keessaa yoo bonaa bahu.Akka henna Booranaatti ji’ii 12essoo abraasaa. Daraaraa kanallee tanumaaf maqaa kanaan yaaman.Abraasaan badaa fi gammoojjiitti baha. Badaan Sadaasaa keessa Abraasaa baafti Gammoojjiin ammoo ji’a Abraasaa keessa abraasaa baafti. Abraasaan akkana henna Booranaatti yoo ji’a Ammajii ji’a tokkeessoo gahuuf jedhan baha Akka jaarroleen jettutti ji’a Booranaa angafii, Ammajii. Bara haaraa Booranaa. Barii haarahii gahuu abraasaa lafaa bahuu fi henna ji’aatii beekan. Bara haaraatti Booranii waan hedduu jijjiirata Horii gurra bassa Boorannii ji’a 12 fi waqtii afur qaba ji’a ammoo addeessaa fi dukkana jedhee ji’a lamatti baasee herregata.Lamaanuu guyyaa walqixxee qaban.Fkn hardha,Ammajii 7,2019 Addeessii 11 bule jedha dr Borbor. Ji’ii Booranaa guyyaa 360 haga 363 qabaa jedha Dr Borbor. Ji’ii hagii tokko guyyaa 29 qaba,kaan 31 qaba. Yoo innii akkas tahu “ji’ii turquqe” jedhan. Maqaa guyyoota henna ji'a Booranaa Ji’a 12n Booranaa Ammajiitti angafa. Guyyoota ji’aa ammo angafii ‘Adulaa’ Waqtii Afran ji’a Booranaa Ji’ii gannaa sadeen Ji’ii sadeen Adoolessaa Ji’ii Sadeen Hagayyaa Booranatti amma namii Cooniitti jira. Namuu wayaa aadaa fi naqataa hidhatee yaahuutti jira. Namii yoo wal argu Abraasaa nagana geettanii? Nagaan geenne! Jila Coonii nagaan geettanii? Nagaan geenne! Waaqii ka bara dhufuullee nuun gahinna!” Daraaraa abraasaa reefuu jenne kun daraaraa diima. Yoo tolee bahe haga haga taakkuu sadiillee hin gaha. Yoo argan “Abraasaa baate baatu na hin dhabin jedhanii buqqifatanii dhungata” jedha aabba Borbor Barii haarahii ka quufaa fi gabbinnaa hormaataa fi bultummaati jenne


ABO fi KFOn Gamtaa Dhaabilee Siyaasaa Oromoo Cimsuuf Akka Hojjetaa Jiran Dubbatan

No media source currently available Humna dhaabilee siyaasaa Ormoo walitti cimsuu fi tokkummaan hojjachuuf socho’aa akka jiran Kongrasiin Federaalawa Oromoo fi Addi Bilisummaa Oromoo dubbatanii jiran. Eebba wajjira Kongrasii Federaalawa Oromoo Sanbata darbe kana magaalaa Finfinneetti taasisame irratti haasawa dhageessisaniin hoogganoonni paartiilee lameenii kana dubbatan. Gabaasaa guutuu caqasaa.


Korri Dubartootaa fi Shamarran Oromoo ABOn Qopheessame Finfinneetti Geggeessame

No media source currently available Korri kun waajira ABO guyddicha Gullallee jirutti Sanbata dabre ka geggeessame yoo tahu, dubartoonnii fi shamarran godinaalee Oromiyaa adda addaa irraa dhufan itti hirmaachuunis beekamee jira. Dubartoonni Oromoo kallattii siyaasaa, dinagee fi ka biroodhaan fuul-duratti ba’anii mul’achuu qabu, jedhan – hirmaattonni walga’ichaa. Haayyu-dureen ABO obbo Daawud Ibsaas haasawa kora kanarratti dhageessisaniin “shamarran fi dubartoonni Oromoo ammummaan ijaaramanii filannoof dhufuuf qophaa’uu qaban,” jechuun hubachiisan. Gabaasaa guutuu caqasaa.


Manneen Barnootaa Oromiyaa Keessatti Hojii Kalaqaa Guddisuuf Leenjiin Kenname

Manneen barnootaa Oromiyaa keessatti argaman akka wiirtuu Saayinsiifi fi kalaqaa hundeessanii hojii kalaqaa shaakalanii fi gabbisan gargaaruuf dhaabbanni, miti-mootummaa “Monad Development Pawn” jedhamu Biiroo Barnoota Oromiyaa waliin hojjachaa jira. Dhaabbatichi dhiheenya, waajjiraalee barnootaa Godinaalee Oromiyaa 20 irraa walitti bahaniif Finfinneetti leenjii hojii waa uuminsaa yokaan kalaqaa jajjabeessuu kennee jira. No media source currently available


Baalee Aanaalee Torba Keessatti Homaan Hawaannisaa Miidhaa Geessise

Naanno Oromiya aanaalee gammojji Godina Baalee 7 keessatti Homaan Hawaannisaa midhaa geessisuu isaa hawaasni naannoo fi waajirri qonnaa Godinaa Baalee beeksisee jira. Homaa Hawaannisaa kana dulaa humna namaatiin to’achuuf ulfaataa tahuun kan himame yoo tahu, Wajjirichi qonnaa Godinaa Baalee akka jedhutti, mootummaan naannoo fi federaalaa duula xayyaaraan rakkoo sana furuuf hojjetaa jira. No media source currently available


Ganna Sadeessoo UNESCOn Gadaan Oromoon Bulchiinsa Addunyaafuu fkn Taati Jettee Mirkansiteef Booranatti Ulfeessuutti Jiran

No media source currently available Dhaabii Barnoota,Saayinsii fi Aadaa Tokkummaa Mootummootaa UNESCO ganna sadiin duratti Gadaa Oromoo hambaati jedhee galmeesse. Guyyaa kana amma Booranattti ulfeessuutti jiran. Akka itti gaafatamaan Waajjira Tuurizimii Booranaa aabba Bonayaa Diidoo jedhetti guyyaan kun gannuma gannaan ulfeessaa dhalootii dhufu waan warqata qofaa mitii aadaa fi jireenna lafa irraa mullatu jabeeffatuuf guyyaa kana ulfeessan. Guyyaa kanatti Raabaa,Kuusaa,Gadaammojjii fi qaamii gadaa keesaa cufa achitti argan. Tana maleellee faaya,mana,nyataa fi dhugaatii Booranaa, Gujii, Gabraa fi walumattuu Oromoo balloo hedduu achitti agarsiisan. Guyyaa kana bulchoota mootummaa federalaa fi naannoo hedduutit itti dhufa. Booranilleen rakkoo duruu mootummaatit himachaa bahe hedduu gaafachuuf kurfoo jira jedha aabba Kanuu Jirmoo. Rakkoo gugurdoo himachuutti jiran keessaa: Jiltii guyyaa Gadaa Oromoo tun hardhaa fi boritti waan hedduu irraa barachuuf kurfoo jiran


Yuniversitii Wallootti jara ijjeechaa barataa Sayid Xayyibiin shakkan qaqqabuutti jiran

No media source currently available Sayid Xayyib yuniversitii Wallootti barataa barumsa bulchiinsa gabayaa ganna lammeessoo yuniversiti keessatti guyyaa guddaa ijjeesan. Akka pirezidaantiin yuniversitii Walloo Dr Abaatee Geetahun jedhetti waan barataa Sayid Xayyib galfaate yuniverstii fi ummati itti wal gargaaree qorachaa bahee shakkamaa qabe. “Bulchiinsa nagaa Dasee,waraana federaalaa, kora bittineessaa fi bulchoota dubbiin tun laaltu hedduutti bilookii barattoota sadii keessaa fillee haga halkan saatii sadiitti soqe.Warra gurbaa shakkame kana gargaare jedhanillee sadii qaban." Reeffa Sayid Xayyib hospitaala Finfinnee Phaawuloositti erganii qorachiisanii maatiitti kennan.Hojjataa yuniverstii Walloo tokkollee tanumaan shakkanii hujii irraa dhaaban. “Warra nama ijjeesuun shakkan,qabeenna balleesse miidhe warra beekaa tana hojjate ragaa itti qixeeffannee adabuutti jirra. Hojjataa haga 10 ammoo dubbii isaanii qorachuutti jirra.” Ijoollee akkana miidhan jiran akka Dr Abaateen jedhetti hedudun isaanii miskiinuma barumsa ufii barachuu dhufe. “Yoo isaan mana fincaanii,mana kitaabaa mana amantiitti bahan miidhan.Waan akkasii keessaa bahuu qamna.” Akka ijoolleen achi baratan jedhanitti namii barnootaaf dhufe akka miidhuun mwaan akka malee garaa nama nyaataati. Barataan qalbiin cabdee barachuutti jira ammallee waa nagaa dhowwuu dandahaatti mumullataa eeguu qaban jedhan. Wara yuniverstii cufee siyaasaa gara hin qamne oofuu fedhutti yuniverstii keessatti jeequmsa eeguu fedha jabeessanii eeguu qaban jedhan.


Yemen Kaabaa Keessatti Baqattoonni Oromoo 12 Ajjeefaman, Jedhama

Lola Yemen Kaabaatti torbe gaggeeffameen baqattoonni Oromoo 12 ta’an ajjeefamuu lammileen Oromoo Yemen jiran dubbatan. Lolli biyyattii keessatti dhiyeenya hammaataa dhufe baqattoota ganna hedduuf biyyattii keessa jiraatan irraan miidhaa geessisaa akka jirullee himanii jiru. Embaasiin Itiyoophiyaa jibuutii ajjeechaa lammilee Oromoo kana hordofaa akka jiru VOAtti himee jira. No media source currently available


Abbootiin Qabeenyaa fi Aangawoonni Mootummaa Naannoo Oromiyaa Har’a Waa’ee Invastimanti Fuul-duraa Irratti Mari’atan

Mootummaanis tahe abbootiin qabeenyaa hojimaata baramaa keessaa baanee itti gaafatama fudhachuun barbaachisaa dha, jedhu obbo Shimallis Abdiisaa, itti-aanaa preezdaantiin mootummaa naannoo Oromiyaa. Abbootiin qabeenyaa daamee invastimantii adda addaatti hirmataa jiran har’a mootummaa naannoo Oromiyaa waliin mari’atanii jiran. No media source currently available


Aangawaan Naannoo Benishaangul Gumuz Tokko Har’a Oromiyaa Lixaa Keessatti Ajjeesaman

Miseensi mana maree fi walitti qabaan Koree Dhaabbataa Dhimma Diinagdee ka Naannoo Benishaangul Gumuz, har’a ganama Wallagga Lixaa keessatti Qaamota hidhatanii Oromiyaa keessa socho'aniin ajjeefaman, jedha - Biiroon Dhimmoota Komunikeeshinii Mootummaa Benishaangul Gumuz. Dubbi-himaan Waraana Bilisummaa Oromoo, Zoonii Lixaa immoo ‘gocha kana kan raaw’ate, WBO otuu hin taane humna Komaand Poostii ti’ jechuun deebii kennan. No media source currently available


Awustiraaliyaatti ibiddii gubee lafa balleessuutti jira

Awustiraaliyaan barana qofa lafa hektaara miliyoona hedduutti gubate manneen 2,500 barbadaahe nama 19 dhumate horii fi muka biliyoona hedduutti bade jedhan Baddaan biyya tanaa duruu hinuma gubatti ammoo ta akka barana kanaa takkumaa hin arigne.Sadaasaa bara 2019 jalqabee godina AKKA North South Wales fi Viktooriyaa faatti akkana gubachuutti jira. Laftii sun amma dogrii sentigirade 40 caalaa oowwiti. Akka raagii qilleensaa jedhutti yoo laftii oowwaa deemte mukii ufumaan ufi gubee fulaa 200 caalaatti laftii gubachuu dandeetti. Muummeen ministera Awustiraaliyaa Scott Morrison biyya akka dansaa gargaaruuf kurfoo jirra jedha. Amma Viktooriyaa aanaa Gippsland keessaa xuyyuuraa fi bidiruun biyya baqachiisuutti jiran.\n\nNew South Wales,Viktoriyaa fi Queenslanad fa keessaa nama bassuutti jiran.Nama 18 tanaan lubbu dhabee manneen 1,3200 gubate. Awustiraaliyaan barana akka malee oowwitii mukkeen wal riganii wal gubanii fulaa hedduu ibiddatti mullata manneen hedduuttti gurbate kuma hedduutti baqaaf karaa jira.


Kitaabi Harawaan “Filannoo, Qajeelfama Bu'uuraa fi Shira Xaxaa Raawwii Itoophiyaa Keessaa” Jedhu Maxxanfame

Obbo Xurunaa Gamtaa, miseensa Koree hoji-raawwachiiftuu Paartii Kongirasii Federaalistii Oromoo fi Itti gaafatamaa Waajjira KFOti.Filannoo Itoophiyaatti adeemsifamaa ture ilaalchisee, kitaaba, “Filannoo, Qajeelfama Bu'uuraa fi Shira Xaxaa Raawwii Itoophiyaa Keessaa” jedhu barreessanii jiru. Muuxannoowwan Filannoo Itoophiyaan yeroo Mootii Haayila Sillaaseetii hanga ammaatti qabduufi dhimma Filannoo irratti Raadiyoo Sagalee Ameerikaa wajjjin gaaffiifi deebii taasisanii jiru.Naakoor Malkaatu haasofsiise No media source currently available


ABO fi KFOn Filannoo Dhufuuf Sochii Gochaa Akka Jiran Dubbatan

Filannoo Itiyoophiyaa baatii shanii booda deemsisama, jedhamee eegamu ilaalchisee, paartiileen siyaasaa hagi tokko sochii jalqabanii jiru. Kanneen keessaa hoogganoota paartiilee lamaa jechuun Hayyu duree Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Daawud Ibsaa fi Dura-taa’aa Koongiresa Federaalawa Oromoo Proofeesar Mararaa Guddinaa jaalllanneen har’aaf dubbistee jirti. No media source currently available


Wal-dhibdee Naannoolee Affaarii fi Somaalee Gidduu Furuuf Mariin Jalqabame

Wal-dhibdee Affaarii fi Somaaleegidduu ture furuutti ka fuuleffate waltajjin jaarsumaa tokko har’a Adamaatti eegalamee jira. Waltajji kana irratti jaarsoliin naannolee hunda irraa bakka-buufaman kan argaman yoo ta’u gama Affaarii fi Somaaletis bakka bu’oonni argamanii jiru. No media source currently available


Yunivarsitii Wallaggaatti Akkaadaamiin Afaan Oromoo Maqaa Hayilee Fidaan Moggaafame; Waaltaan Qorannoo Baaroo Tumsaas Dhaabbatee jira

Yunivarsiitiin Wallaggaa, Akkaadaamiin Afaan Oromoo maqaa Doktor Haayilee Fidaan moggaafamee hojiitti akka seenuu murteessee beeksisee jira. Giddu-galli Qorannoo Afaan Oromoo Baaroo Tumsaa Yunivarsiticha keessatti akka hundeessamu murtaa’uu isaas dhiheenya beeksise Yunivarsitichi. Dhimma kana irratti Naakoor Malkaa, Afaan Oromoon, Piroofeesara Gargaaraa ka tahan Yunivarsitii Wallaggaatti Barsiisaa, Bareessaa fi Qorataa Afaan Oromoo Fedhasaa Taaddasaa dubbise. No media source currently available


Obbo Jawaar Mohammed Miseensummaa Kongiresa Federaalwwa Oromoo Guutuu Isaanii Labsan

Daarektara Ol’aanaa OMN ka turan, rogeessi siyaasaa – Obbo Jawaar Mohammed, siyaasa Oromoo keessatti akka jaarmayaatti hirmaachuuf, miseensummaa Koongiresii Federaalawa Oromoo guutuu isaanii beeksisanii jiran. Obbo Jawaar yeroo dheeraaf sochii jaarmayaa isaanii gargaaraa akka turan ka dubbatan – Dura-taa’aan Kongiresii Federaalawa Oromoo, Proofesar Mararaa Guddinaa Obbo Jaarmayaa isaaniitti galmeessamuu ibsanii mirkaneessanii jiru. No media source currently available


Yunivarsitii Amboo Keessatti Walitti-bu’insa Uumameen Barattootaa fi Humnoota Naga-eegumsaa Irraa Namoonni Madaa’an Jedhama

Yunivarsiitii Dirree Dawaatti Lubbuun barataa tokkoo dheengadda darbuu hordofee, walitti bu’iinsa Yunivarsiitii Ambootti har’a ganama uumameen barattootni 10 fi humnootni nagaa eegsisan sadii madaa’uu Hospitaalli Rifaraala Amboo beeksise jira. Ministeerri Saayinsii fi Barnoota Olaanoo, “Yunivarsiitiiwwan rakkoon tasgabbii itti uumame 22 keessaa, 7 irraa kan hafe, hunda keessatti tasgabbiin bu’ee jira,” jedha. No media source currently available


Eega Hojjetoonni Bulchiisa Magaala Naqamtee Hidhamamii Booda Tajaajila Dhabne Jedhu Jiraattonni

Jiraattonni magaalaa Naqamtee hagi tokko tajaajiloota gahaa bulchiinsa magaalaa irraa argachaa hin jirru jechuun komatan. Bakka bu'aan kantiibaa magaalaa Naqamtee Obbo Firdiisaa Gammadaa deebii kennaniin hojjattoonni waajirichaa hedduun hidhamuu fi rakinni haala nageenyaa sababa hanqina tajaajilaa kanaaf sababaa tahuuu Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. No media source currently available


Waldaan Misoomaa Oromiyaa Gargaarsa Meeshaalee Qulqullinaa Yeroo Laguu Barattoota Durbaaf Raabse

Waldaan Misooma Oromiyaa mana Barumsaa 2 kanneen Godina Wallagga Bahaa Aanaa Guutoo Giddaa keessaa barattoota Shamarraniif meeshaalee qulqullinaa yeroo laguu ji’aa itti gargaaraman gumaachee jira. Kana males aadaan qusannoo maallaqaa barattoota shamarranii akka guddatuuf herrega banneefii jirra jedhan Qindeessaan Waldaa Misooma Oromiyaa Wallagga Bahaa obbo Gaaddisaa Fiqaaduu. No media source currently available


Koloneel Gammachuu Ayyaanaa Utuu Hin Se’in Maqaan Koo Warra Hiikaman Waliin Waamame Jedhan

Aangwaan waraanaa Adda Bilisummaa Oromoo duraanii Koloneel Gammachuu Ayyaanaa shoroorkeessummaa fi saamicha baankilee Lixa Oromiya qindeessuun shakkamanii hidhaa baatilee 11 booda gadhiifamanii jiru.\n\nBeellamni koloneel Gammachuu fi namoota 19 isaan waliin galmee tokko irratti himataman akka lakkoofsa Itoophiyaatti Muddee 21bara 2012 kan bellamamee kan qabameef yoo ta’u/ Konoleel Gammachuun gaafa Muddee 14/2012 hiikaman jedhan Abukaatoon isaanii Dr. Tokkummaa Dhaabaa. Abbaan alangaa himata addaan kutuuf mirga qaba, sababa maalinis jedhamee hin gaafatamu. Haalli konoleer Gammachuun itti hiikamanis kanumaan wal fakkaata jechuun Raadiyoon Sagalee ameerikaatti himan Abukaatoon kun. No media source currently available


Boordiin filannoo Itoophiyaa Paartiin Biltsiiginnaa warqata ragaa argachuu dandeetti jedhee dubbii mureef

Naannolee Itoophiyaa keessaa paartii 8tti asi waliin gahe.Biiroo muummee ministeratti akka itti gaafatamaa dhimma ummataa fi qunnamtii alaa Biltsiginnaa,Awwaluu Abdii jedhetti paartiin tun gammachuun asi geette.. tun asi gahuun gammachuu guddoo. “Paartileen biyyoolessaa ufi diiganii paartii haaraatti daramuuf murtan.Tun ammo deeggaratoota, miseensotaa fi ummataa Itoophiyaatii gammachuu guddoo.” Asiin duubatti Ihadeg akka paartiitti jiraachuu fi jiraachuu dhabuu isaa kora isaanii dhufu irratti wannii taaatu taati. Taatullee akka obboo Awwaluun jedhetti asii achi maqaa Ihadegiin hojjachuu fi dhiisuulleen hinuma taati. Korii Ihadeg eeguutti jiran miseensa 225 qabu yoom akka tahe ammatti mirkanaa miti. Ummatii IHADGE filate Biltsiginnaan jidduun dhuftee,seeraanuu hin yayyabamanee jennaan paartileen Biltsignnaatti daraaman seeruma guutatatanii walti dabalaaman karumsa seeraatiin asi gahan jedhe,obboo Awwaluun. Itti gaafatamtootii Ihadeg ka duriilleen akkuma durii hujuma hujii irra jiran. Dr. ,Abiy, itti gaafatamaan Ihadeg amma itti gaafamtaa Biltsiginnaa tahee hojjata. TPLF paartii Biltsignnaatti hin dabalamne itti gaafatamtootii isaanii waan itti deeman ummata isaaniitiin wal mari’atan taatullee waan tahaa kora Ihadeg ka itti aanutti murteessa jedha obboo Awwaluun.


Doorsifamus Mirga Hidhamtootaaf Hanga Dhumaatti Falmuun Qaba Jedheen Murteesse: Abukaatoo Wandimmuu Ibsa kutaa 2ffaa

Bilbilaanis ta’e qaamaan dorsiifamuun akka irra ga’e kan ibsan Abukaatoo Wandimmuu Ibsaa garu cicha qabaannaan sodaa fi dorsiisii dubatti nama hin deebisu jedhan.Seerrii farra shoroorkeessummaa jedhamee biyyatti keessatti ba’e sun ofuuma isaa iyyu shoroorkeessaa waan ta’eef ulaagaa shoroorkeessummaa nama jechisisuuf ka’ames of keessaa hin qabu jedhan.Kanaaf himatii shoroorkeessaa namoota irratti dhiyaataa ture ragaa tokko kan hinqabne ta’u ibsan. No media source currently available


Guyyaan Dhaloota Gooftaa Yesuus Kabajamee Oole

Ayyaanni dhaloota Gooftaa Yesuus hordoftoota amantii Kirstiyaanaa guutummaa addunyaa jiran biratti guyyaa har'aa kabajamee oole. Akkuma kanaan as Washingiten DC fi naannoo ishee kanneen jiran waldooliin Kirstaanaas ayyaana kana ayyaaneffatanii oolaniiru. No media source currently available


Aartiin Oromoo Bakka Ga’uu Qabu Hin Geenye: Barreessaa Diraamaa Hiree

Kumsaa Taammanaa Qopheessaa barreessaa ol aanaa fi daayriktera diraamaa dheeraa Hiree jedhamuu ti. Diraamaan kun Oromiyaa Broadcasting Network ykn OBN irratti sambata torbanitti yeroo tokko daawwattootaaf dhiyaata. Kumsaan haala itti hojii diraamaa televiziyoonaatti seene, qorumsa hojicha keessatti isa mudatee fi dhimmoot diraamaan wal qabatan Irratti VOAf ibsa kennee jira. No media source currently available


Rakkoo Yuniversitiilee Keessatti Mul’atu Furuuf Hojiin Eegalame: Muummicha Ministeeraa Abiy Ahimed

Dhaabilee barnoota ol aanoo keessatti rakkoo nageenyaa irra deddeebii dhaan mul’atu furuu dhaaf hojiin eegalamuu isaa muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimed dhiyeenya dubbatanii jiran. Barattoonni yuniversitiilee adda addaa keessa jiran amma illee yaaddoo qabna jechuu dhaan dubbatu. No media source currently available


Booranatti manneen barnootaa ummatii ijaarrate baratoota irratti jiguutti jiran “ijoolleen gaaddisa jalatatti baratan baayyee”

No media source currently available Manneen gadi jigaa jiran kun sadarkaa gadi aanaa.Jiraattonni fi barsiisonni godinichaa akka jedhanitti manneetiin barnootaa kun seeraan waanti hedduun kan hin guutamne waan ta’aniif barattoonni kaan alatti kaan ammoo taa’umsa malee barataa jiran. Namootni dhuunfaa manneen barnootaa kana ijaaruuf tumsa gaafataa ka jiran. Rakkoon manneen barnootaa tun godina Booranaa aanaalee Gammoojjii keessa. Barattoonni hedduun kutaa yoo bokkaan roobu dhimmisu keessatti barataa akka jiran, kaanis taa’umsa malee lafa biyyoorra taa’anii barataa jiraachuu jiraattonni Sagalee Ameerikaaf himanii jiru. Manneen barnootaa hirmaannaa ummata naannoon ijaarmanii keessaa tokko mana barnoota Diida Qilleensaa,Boorana aanaa Dubuluqi. Barsiisaa Waariyoo Galgaloo tohataa barnoota aanaa Dubuluqi.Manii barnootaa kun bara 2011 ijaaramee kufee jedha. “Ummatii woma qabu woma akka halloo mummuree ijaare.Bara 2012 bokkaan roobee jennaan jige.Waaroo gubbaa kaahanii biyyeellee itti darbanii turan.” Barsiisaa waariyoon barattoonni mana barnootaa kana keessatti baratan 50 caaluu jedhan, ammas kutaan suphame sirriitti waan hin ijaaramneef barattoonni lafa biyyeerra taa’anii akka baratan dubbatan. Jaatanii Boonayyaa barataan Yuuniversitii Finfinnee fi dhalataan godina Booranaas, yoo rakkoo barattoonni aanolee gammoojjii keessa jiran dubbatu, rakkoon kun bakka takka qofaa mitii jedha. "Aanaa Dhaasitti manii barnoota Dhakaa Diimaa,Teessoo Walee, Saakkee, Gumii-Eeldalloo Qabaa-Bunoo,Dhakaa-Diimaa…mana barumsaa hedduutti akka kanaan jira.Namii 1-3 barataaa ka dandahu magaalatti galaa kaan ammoo tika horiitti deebi’a,” jedha. Godina Booranaatti lakkoofsi barattoota mana barnootaa ummatii ijjaarratee jijjigaa keessatti baratanii beekamuu baatus bulchiinsi godina Booranaa godinicha keessa manneen barnootaa ummataan ijaaraman 10 oltu tokkoon tokkoon aanaa godinichaa keessa jira jedha. Jiraattonni Booranaa VOA’f dubbatan gama barnootaan rakkoon jiru, manneetiin barnootaa sabaan ijaaraman kukkufaa jiraachuu qofaa miti. Kanneen mootummaan ijaares quubsuma ummata naannoo waliin ka wal siman mitii jechuun Jaataniin VOA’f himeera. Kaan ammoo rakkoo nageenyaati. Godina Booranaa keessatti ammas hidhattoonni fi humni naga kabachiiftota mootummaa wal dhabuunis barattoota aanotii tokko tokkoo keessaaarratti dhiibbaa dahqqabsiisuu hima. “Liiban iddoo duraan jiran irraa buqqa’anii waan jiraniif qaa guddaatti jira.Karaa dheeraa deemanii baratan.Walti bu’iinsa jiruuf jedhanii sodaan baratan.Durii daangaa amma ammoo rakko keessaa rakkootti jira.” Waan mana barnootaa Aanaa Dubluq suurri barattoota mana jigaa keessatti baratan gubbaa miidiyaa hawaasaa bahee mata duree dubbii ta’aa jiruu akkasumas komii kaan jiraattonni himatan Baagajja Morgee, hoogganaan waajjira barnoota godina Booranaa gaafatamanii jiru. “Gama nageenyaaatiin amma barattoonni godina booranaa barnoota adda kutan hin jiran,” jedha. Obbo Baagajji waan quubsumni ummataa fi ijaarriin mana barnootaa wal bira darbeee jedhuuf yoo deebisanis hawaasi godinichaa horsiisee bulaa waan ta’eef kun numadatee jedhan. Jiraattonni hedduun amma Mana barumsaa diida Qilleensaa ka maqaan feesbuukii gubbaatti maxxanfame kana ijaaruuf tumsarra jiru “Akkuma horsiisee bulaan keenna baayyee manneen barnootaa baayyees mootummaa yeroo tokkotti jaaree fixuu hin dandahu.” Manneen barnootaa aanaati jaara.Aanaan manneen sun bajata qabatee ijaaruuf itti karoorfatee jira jedha.“Baajata gaafachaa jirra.” Manneen barnootaa godinicha keessatti jiraattotaan ijaaramanii haaromsa dhabuun jiguutti jiran hedduu waan ta’aniif ilaallee kaanis haaromsuuf yaalla jedha. Analeen Gammoojjii godina Booranaa fi aanaalee Liibanittis rakkoo manneen barnootaa hedduutti jira.


Dargaggoota Barnoota Sadarkaa Ol’aanaa Irraa Eebbifamanii Hojii Balfa Kaasuun Jireenya Jalqaban

Dargaggoota sadii ta'uun tajaajila balfa goggogaa magaalaa Amboo keessaaa kaasuu eegaluu isaanii dubbatu. Isaan keessaa tokko Yunivarsiitii irraa, kaan immoo koolejii irraa dhiheenyaa eebbifamuu Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Erga hojii kana eegalanii baatii tokko qofa tahus haga ammaatti maammiloota 500n horannee jirra, jedhu – dargaggoonni kun. Gara fuulduraattis, warshaa balfa gara xaa'oo uumamaatti geddaru banuuf yaada qabaachuu isaanii dubbatu. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Itiyoophiyaan Yeroo Duraaf Saatalaayitii Forgoggisuun BarattootaYunivarsitii Saayinsii fi Teknooloojii Adaamaa Onnachiise

Barattoonni Yunivarsiitii Saayinsii fi Teknolojii Adaamaa keessatti sagantaa furguggisa Saatalayitii Itiyoophiyaa ETRSS1 hordofaa turan deemsa barnoota isaanii keessatti kaka’umsa guddaa akka itti uume dubbatan. Barattoonni kunniin barnoota sadarkaa lammataa baratanii ala barnoota dandeettii addaa kophaatti barataa jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Bara 2032tti Itiyoophiyaan Haala Akkamii Keessa Jiraatti?

Paartileen Siyaasaa fi Ogeeyyiin Miidiyaa dhimma egeree Itiyoophiyaa irratti mari’atan. Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 2032tti haalawwanm biyyattiin keessa dabarti jedhanii yaadawwan adda addaa dhiheessan irrattis marii bal’aa geggeessanii jiru. No media source currently available


Wallagga Bahaatti Bakka-bu’aan KFO Hidhaadhaa Hiikaman

Wallaggaa Lixaatti Immoo Namoonni Baatiilee Ja’aaf Hidhaman 21 Seeratti Hin Dhihaanne, Jedhama Bakka-bu’aan Paartii Kongiresii Federaalawa Oromoo, KFO, Godinaa Wallagga Bahaa, Obbo Fiqaaduu Ayyaanaa, yeroo ja’a tahuuf erga hidhamanii booda kaleessa hiikamuu isaanii KFOn Beeksisee. Manni Murtii Olaanaa Godina Wallagga Bahaa,”Obbo Fiqaaduun gochaa ittiin shakkaman waan hin raaw’anneef bilisaan gadhiifaman, jedha.\n\nGama biraatiin Godina Wallagga Lixaa, aanaa Qilxuu Kaarraatti namoonni 21 erga Komaand Poostiin hidhamanii baatiiwwan ja’a caalaniif hidhaman, jedhu maatii isaa keessaa. Bulchaan aanaa Qilxuu Kaarraa kanarratti deebii kennan. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Baqattonni Jaallatanii Biyya Ofii Hin Gadhiisan : Angawaa UNHCR

Biyyonnii fi dhaabbatonni addunyaa kanneen Jireenyi baqattootaa isaan yaaddeesse fi kan addunyaa irraa walitti dhufan sababaa wal waraansaa fi siyaasaan biyya ofii ba’anii mooraa qubsumaa keessa kannen jiran bakka jirantti jireenya dhaabbataa akka gaggeessaniif waadaan seenamee jira. Muddee 16 hanga 18 bara 2019 Jeeneevaa keessatti guyyaa sadiif kan gaggeeffamee fi namoonni kuma sadii caalaan irratti argaman “Gumii Baqattoota Addunyaa”irratti biyyonni maddi galii isaanii xiqqoo ta’e keessa baqattonni jiran deggersa maallaqaa fi meeshaalee adda adda akka argatan gochuuf waadaan seenamee jira. Iityoohiyaan baqattoota hedduu simachuun Afrikaa keessatti iddoo duraa waan qabattee jirtuuf gumii kana irratti qooda guddaa qabaataa akka turte waajiira UNHCR dame Itiyoophiyaaf dubbi himaa kan ta’an Oboo Kissut Gabre Egzaaber ibsanii jiru. Itiyoophiyaan bara dabree raggaasisuun hojii irra kan oolchite labsiin baqattonni Itiyoophiyaa keessa jiran mirga hojjachuu fi barachuu akka argatan ajajauu hojii irra olaa jira. Kana malees baqattoota kuma sagaltama ta’aniif carraa madda galii ittiin argatan akka uumuuf jirtu akkasumas kuma digdama kanneen ta’aniif leenjii ga’uumsaa kennuuf haala akka mijeesitu waadaa seentee jirti. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Doorsifamus Mirga Hidhamtootaaf Hanga Dhumaatti Falmuun Qaba Jedheen Murteesse: Abukaatoo Wandimmuu Ibsaa

Muddee 10 Addunyaa irratti guyyaa Mirga namoomaa ta’uun yaadatamee oole. Kana ilaachisuun abukaatoo fi qabsaa’aan mirga namoomaa Obbo Wandimmuu Ibsaa haalli qabinsa mirga namoomaa Itiyoophiyaa keessa ture fi jiru ija seera addunyaatiin, ija heeraa fi seera biyyattiitiin akkamitti akka ilaalan dubbatu. waa’ee barnoota isaanii fi muuxannoo jireenya isaanii kan ilaaleenis kan jedhan qabu. Gaaffii fi Deebii Kutaa 1ffaa Caqasaa No media source currently available


Wal-dhibdeen Waldaa Ortodoksii Itiyoophiyaa fi Luboota Waldichaa Kan Oromiyaa Gidduutti Uumame Ammallee Hin Furamne

Walitti qabaan gaaffii Mana Lubumaa naannoo Oromiyaa Qasiis Balaay Mekonnin, muudama Mana Lubumaa Tawahidoo Ortodooksii Itiyoophiyaa irraa isaaniif kenname fudhachuu diduu isaanii beeksisan. Qees Balaay Muudama kana kan didan, “gaafiin keenya dhimma caasaa waldichaa ti malee dantaa angoo dhunfaa hin turre” jechuun akka deebii kennan dubbatan. Manni Lubumaa Tawaahidoo Ortodoksii Itiyoophiyaa gama isaatiin “mudamni kun gaafi Qasiis Balaay Mokooninii fi mangudoota irra irraa dhufe irratti hundaa’ee ka murteeffame,” jedha.


Paartiin Haqaa Dimookiraasii Uummatoota Affaar Gamtaa Medirekitti Dabalame

Paartiin Haqaa fi Dimookiraasii Uummatota Affaar, gamtaa paartiilee mormitootaa, Medrek, waliin qindoomina uummachuu isaa beeksise. Qondoomina kana raggaasisuufis, gamticha Medrek waliin walii-galtee mallatteessanii jiran. No media source currently available


Booranii adulaa isaa jahaan bara 2039 keessa baallii fuutu gulantaa Abbaa Gadaa irratti eebbisee, Baqqalaa-Faajjii dhaabeefii lallabate

No media source currently available Adulaan itti gaafatamtoota Gadaa Booranaa olaanoo.Gosa Booranaa keessaa walti filan.Adulaa ganna hedduun duratti filanii qopheeffatan. Fkn Adulaa fiixee Booranaa ganna 20n duubatti biyya bulchu Sadaasaa bara 2019 miilota isaa nama 5 waliin Areero Badhaasatti lallaban. Booranii maaniif bulchoota Gadaa isaa diqqeennaan filatee lallabata? Akka jaarroleen argaa fi dhageettii jedhanitti namii biyya bulchu waan bulchu,aadaa warra bulchuu,jiruu fi jireenna ummata sunii,dhiphuu fi bal’inna isaanii barachaa guddatan. Tana maleellee itti gaafatamta namii tokko qabu cufa barachaa itti guddatan. Jarii kun raaba, kuusa, doorii, gadaa tahaa oli guddachaa dhufa. Gaafa Gadaa taheeyyuu nama biyya bulchuuf kurfaahe.Aduloota,bulchoota Booranaa dhiyoo ardaa Areeroo, Badhaasaatti lallaban tanaaf Boorana bal’aatti walti bahe jedha jaarsii argaa fi dhageettii Dr. Borbor Bulee. “Lallaba Adulaa Booranaa baranaa namii dhufe haga hin qabu kuma 10 hinuma taha seha.” Adulaa yoo lallaban Baqqalaa-Faajjii dhaabaniif.Baqqalaa-Faajjiin alaabaa Gadaa Booranaati.Baqqalaan diimaa, Faajjiin adii.Diimaan ka abbaa gadaa(Adulaa Fiixeetiti,adiin ka abbootii Gadaa hafaniiti. Lallabaa baranaa nama kuma hedduutti itti dhufee guyyaa sirbaa fi gammachuu akka akkaa keessa oolanii bulan. Haawwanii fi abbootiin ijoollee faarsan. Sirba waliin faarsaniin keessaa tokko Mokkee. Boorannii warra biyya bulchuu fedhu akkamiin wal dorgomsiifata? Abbaan ilmaan isaa biyya bulchuu dandaha jedhee gosaa fi biyyatti himatee hayyuma dhawataaf,jabeenna isaa himaaf. Ilma abbaa hin qamne yoo innii abbaa Gadaa tahuu fedhu abbaa qabaachuullee baatu gosa qaba.Innii ilma gosaati.Gosatti hayyooma,adulaa ykn galatan fedhataaf. Dorgommii Adulaa ykn Abbootii Gadaa tahufu dorgoman maqaan,galata fedhachu jedhan. Warrii gosa cufaa keessaa walti filatanii glata fedhatu kun hayyuma walti dhawachaa, laafinnaa fi jabeennaa wal buusaa abbaan gochii fudhatte lallaba gosaa dhaqa. Barana nama 8ti walti hafe 6 keessaa filanii lallaban.Maqaan jarii jahaa walti qabu,Adulaa. 1.Halakee Mallciha Halakee (Adulaa Fiixee,Abbaa Gadaa Boorana cufaa) 2.Soraa Jaarsoo 3.Goljoo Iddoo Galgaloo (Abbaa Gadaa Gadaa Hawaxxuu) 4.Boruu Halakee 5.Borbor Jaldeessa Borbor (Abbaa Gadaa Koonnituu) 6.Gaayoo Kusaa Nama lallaban abbootii isaanii bira naqanii gumiin mirgaa fi bitaan marsitee eebbifti. “Yoo ebelu hayyuu gaaraa…!ebelu hayyuu gaaraa…. !jedhan gumiin ammo Gaaromi!…Gaaromi! jechaa eebbifti,” jedha hayyuun seenaa Dr., Borbor Bulee. Guyyaa lallabaa sun adulaa jahaaniifuu galma haaraa jaaran. Adulaa lallabanii Baqqalaa-Faajjii bira dhaabaniif. Baqqalaa-Faajii kana karra moonaa loonii dura dhaaban. Ijoolleen lallaban ammoo fuula gara aduun baatuun,Ila Boruu deebifatan. “Fuula Ila Boruutti deebifatanii dhaabachuun humnitii haarettiin biyya bulchitu, mootummaan haaressii dhufee jechuu.” Namii dhiyoo lallaban bara 2039 keessa Abbaa Gadaa Booranaa tahu, Halakee Mallicha Halakee jabeenna isaa,waan maatiin isaa biyyaaf tahe,jabeenna gosaa isaatii fi waan hedduun faarsan. Adulaa Boranaa ardaa akka Dambii, Guutoo, Badhaasaa faatti lallaban. Ganna saddeet-saddeeti yoo adulaa lallaban namii akkuma kana walti dhufa.Akka Dr. Borbor jedhetti nama kuma 10 tahutti barana qophii tanaa walti dhufe. Waan jarii nyaatee dhugu gosatti baasaaf. Baraba birrii miliyoona tokko walti guuraniif jedhan. Booranii kora kana irratti dhiphuu fi balinna ufii waan hedduu wal mari’ata.Warra ganna 8n duuba adulaa Booranaa tahuuf dorgomu haaraa dhibiillee achi irratti himan. Halakee Mallichaa bara 2039 keessa Abbaa Gadaa Booranaa tahu kun amma nama ganna 13 ganna 8 duubatti niitii fuudha. Ganna 16n duubatti Doorii taha,ganna 20n duubatti ammoo miiloti isaa waliin Gadaa taha. Ijoollee amma adulaa taate tana qaraa Gulantaa abbaa gadaa irratti eebisan. Yoo lallaban gaaddisa muka ka akka Dambii, Dhaddacha, Canaa fa jalatti yoo tokko tokko ammo coqorsaan eebbisan ka jedhulleen hinma jira.Jila Adulaan lallaban tanaan Goodiyyaa jedhan. Gadaa Oromootii fi siyaasaa Amerikaa waan hedduun wal fakkeessa? Oromoon ganna saddeeti 8tti baallii wal irraa fuuti.Amerikaalleen ganna saddeettti pirezidaantii fialtti.Booranii yoo cufa ganna 8tti ji’a Sadaasaa keessa adulaa,bulchoota haaraa lallabata. Amerikaalleen yomma cufaa ganna 8tti Sadaasaa keessa pirezidaantii filatti.Gadaa Oromootii fi Siyaasaan Amerikaa waan hedduun wal fakkaatti. Dhaabii Barnoota,Saaynisii fi Aadaa Tokkummaa Mootummootaa,UNESCO, Gadaan Oromoo waan addunyaa barnoota jabaa tahaa jedhee bara 2016 keessa mirkanseef. https://ich.unesco.org/en/RL/gada-system-an-indigenous-democratic-socio-political-system-of-the-oromo-01164 Gadaan Booranaa sadii gosa Booranaa keessaa walti dhufan. Oromoon akkanuma jechaa waluma irraa fuudhaa bara kuma hedduu gadaan wal bulchaa asi gahe. Boorannii akka kanaan gadaa wal irraa hin citin abbaa gadaa 72 lallabatee ufiin bulche. https://www.voaafaanoromoo.com/a/abbaan-gadaa-booranaa-71essoo-kura-ajaarsoo-ya-baallii-fuudhe/3749793.html Dr., Borbor Bulee jaarsa argaa fi dhageettiiti.Tanumaan doktorummaallee argate. Nama akka porofeeser Asmeroom Leggesee(PhD) fi hedduutti waan Gadaa isa irraa baratee PhD argateenii kitaabaan barreesse. “Gadaan Booranaa mootummaa hin tuxxuu mootummaallee Gadaa tuquu hin mallee wal hanqachuu malan,” Jaarsii aadaa Oromoo barreessuun beekan,porofessor Asmerom Leggesee bara 1960 keessa gaafa yuniversiti bahe warqata qorannoo barreeffachuuf Boorana dhaqe. Silaa haguma diqqaa tokko turaa jedhee dhaqee akka Booranii wal bulchu argee ganna 10 keessa taa’e jedhe. Achumaan kitaaba hedduu barreesse.Akka yuniversitiin Oromiyaa Gadaa Oromoo barsiiftu tolchuuf kitaaba isaa kuma oli yuniversiti qoode. Yuniversitiin Finfinneelleen nama dansooma gadaa Oromoo barreessuun addunaatti gurrii baheef kana doktorummaa ulfinnaa kenniteef. https://www.voaafaanoromoo.com/a/4708147.html


Mariin Dhaabota Siyaasaa Naannoolee Oromiyaa fi Amaaraa Keessa Socho’anii Fala Kaa’uun Xumurame

Kan kaleessa magaalaa Finfinnee keessatti eegale mariin dhaabota siyaasaa naannoo Oromiyaa fi naannoo Amaaraa kessaa socho'anii falawwan furmaata jedhu lafa kaa’uudhaan har’a xumuramee jira. Rakkoo nagenyaa dhaabbatoota barnootaa kessatis ta' e guutuu biyyattii keessatti mul'atutti fala barbaaduudhaaf mariin biyyaalessaa fi wal hubannaa barbaachisaa ta’uullee dubbatan. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Gaazixeessummaan Oguma Balaa Jala Jiru: Reporters Without Boarders

Gareen gaazexeessotaaf falmu Reporters Without Borders gaazxeessummaan oguma balaa jala jiru jechuu dhaan waggaa kana gazexeessonni 49 du’aniiru, kanneen 389 ta’an amma iyyuu hidhaa keessa jiru, 57 kan ta’an ka biroon immoo iggitamanii jiru jedhee jira. Paaris keessa kan maadheffate gareen walabummaa presiif falmu addunyaa mara irraa doorsisii fi dararaan gaazexeessota irra ga’u lakkoobsi gaazexeessota bara 2019 keessa ajjeefamanii waggoota 16 keessatti isa gad aanaa dha jechuu dhaan gabaasa isaa Muddee 17 baaseen beeksisee jira. Kurna lamaan darban keessa waggaatti lakkoobsa gaazexeessota ajjeefaman 80 waliin wal bira qabamee ennaa ilaalamu inni baranaa seenaa keessatti lakkoobsa isa gad aanaa dha jedha. Lakkoobsi kun gad bu’uun dirree lolaa irratti kanneen ajjeefaman waan gad xiqqaateefii jedha Reporters without borders. Walumaa gala Gaazexxeessonni 17 dirreee lolaa irraa utuu gabaasanii kan wareegaman Siiriyaa keessati 10, Afgaanistaan keessatti 5 fi Yemen keessatti 2 yoo ta’u waggaa darbe 34 tu ajjeefaman.


Ijoollee Dhiraa Wajjiin Kubbaa Milaa Taphataan Guddadhe: Seenaaf Waaquumaa

Shamarree umuriin waggaa digdamaa Seenaaf Waaqumaa tapha kubbaa milaan dandeettii addaa agarsiisteen Baatii Sadaasa darbee si’a sadii badhaafamte. Murannoo fi cicha qabaannaan waa’een adda-addummaa saalaa rakkoo ta’uu hin danda’uu jetti. Warri akkas yaadan jiru taanaan hojjatanii agarsiisuun akka deebii ta’uuf dubbatti. Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame Caqasaa. No media source currently available


Itiyoophiyaan Saatelaayitii Hawaatti Fuguggisuuf Qophoofte

Itoophiyaan guyyaa afur booda Saatelaayitii kan ofii gara Hawaatti kan ergitu ta’uu ibsuun, kun ce'umsa teknooloojii biyyattiif bu'ura ta’uu ibsitee jirti. Teknooloojii waliin tarkaanfachun guddina diinagdee dabalatee roga maraan gumaachaa guddaa qaba jedha - waajjiri ministera Innooveeshiini fi Teknooloojii. No media source currently available


Dhaabonni Siyaasaa Naannoolee Oromiyaa fi Amaaraa Keessaa Jiran Dhimma Nageenyaa Irratti Marii Waloo Taasisan

Rakkoo nageenyaa dhaabbatoota barnoota ol’aanoo naannolee Oromiyaa fi Amaaraa keessa jiran mudate haala itti furuun danda’amutti fuuleffachuun dhaabileen siyaasaa naannolee Oromiyaa fi Amaaraa har’a Finffineetti marii taasisan. Qaamoleen hoggansa siyaasaa hunduu hawaasa addan fageessu irra dudhaalee waliin qaban faarsuun waliin jireenya ummatootaaf akka gumaachan marii kana irratti waamichi dhihaatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


ABOn Magaalaa Ambootti Uummata Waliin Dhimma Filannoo fi Haala Yeroo Irratti Marii Taasise

Addi Bilisummaa Oromoo haala yeroo ammaa fi waa’ee filannoo dhufaa jiruu irrrati kaleessa magaalaa Ambootti uummata waliin mari’atee jira. Hayyu-dureen ABO, Obbo Daawud Ibsaa, kora kana irratti argamuun haasawa dhageessisaniin filannoon Biyyaalessaa barana geggeeffamu nagaan akka xumuramuuf hundinuu gahee irraa eegamu akka bahatu waamicha dhiheessan. No media source currently available  Gabaasaa guutuu caqasaa.


Yunivarsitii Wallaggaa, Damee Shaambuutti Barataan Tokko Qaama Hin Beekamneen Ajjeesame, Jedhama

Yunivarsiitii Wallaggaa Damee Shaambuutti kaleessa halkan lubbuun barataa tokkoo qaama ammaaf eenyumaan isaa hin beekamiiniin darbuu Pirezidaantiin Yunivarsiitii Wallaggaa beeksisan jiru. Barattootni ka biroon lama madaa’uus ka dubbatan – hoogganaan Yunivarsitichaa, “yakka sanaan wal-qabatee namoonni lama shakkiin qabamanii jiran,” jedhu. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Rakkoo Shamarranii fi Dubartootaa Hambisuuf Hunduu Hojjachuu Qaba: Freeweynii Mebraahtu

Lammii Itiyoophiyaa kan taate Aaddee Freeweynii Mebraahtu “Gootittii bara 2019” jechuun Televiziyoonni Amerikaa beekamaan CNN torban dabree Doolaaraa Kuma Dhibba Tokkoo (100,000) badhaaseenii jira. Freeweyniin gara studiyoo Raadiyoo Sagalee Amerikaa dhufuun gaaffii fi deebii gaggeesiteen yeroo ijoollummaa kooti jalqabee rakkoo na mudataa ture warri kaan akka isaan mudatu waan hin feeneef hojachaan ture jetti. Shamarranii fi Dubartoonni yeroo “laguu ji’aa” rakkoon isaan mudataa ture yeroo ammaa iyyuu hin furamiin jira jechuun Freewayniin dubbatti. Gama kaaniin Rakkoon kun shamarran ji’a ji’an guyyaa sadii ykn Afur barnoota isaanii irraa akka hafan gochuun milkaa’iina isaanii irratti danqaa ta’u barsiiftuu Bilqiisaa Musaa Oromiyaa irraa dubbatanii jira. Kanaaf hawaasnii dhimma kanatti ilaalcha kennee gargaaruu akka qabu barsiiftuun kun hubachisanii jiru. Gabaasa Guutuu caqasaa No media source currently available


MM Abiyyi Imala Badhaasa Noobelii Nagaa Irraa Ennaa Deebi’an  Sirna How’aadhaan Simataman

Mummichi-Ministaraa Itiyoophiyaa , Dr. Abiyyi Ahmad biyya Noorweyitti Bashaasa Noobeeli fudhatanii har’a ganama ennaa Finfinee gahanitti, buufata xayyaaraa Boolee irraa eegalee hanga Masraa Mootummatti simanaan how’aan taasisameefii jiran. No media source currently available Dr. Aiy Ahimad dirree Xayyaaraa Booleetti midiyaaf ibsa gabaabaa kennaniin, badhaasichi bu’aa hojii isaanii qofa otuu hin taane bu’aa ifaajjee uummataa akka tahe dubbatan. No media source currently available


‘Poolisiin Sudaan Lammilee Itiyoophiyaa 100’n Lakkaa’aman Hidhe’ Imbaasii Itiyoophiyaa Kaartuum

Poolisiin Sudaan lammilee Itiyoophiyaa dhibbaan lakkaa’aman hidhuu Sudaanitti Ambaasaadderri Itiyoophiyaa dubbatan. Dhiyeenya, keessumaa torbee muraasaa as Poolisiin Sudaan ajaja ministeera daldalaa biyyattiirraa darbeen lammilee Itiyoophiyaa biyyattii keessa jiraatan dhibbaan lakkaa’aman to’annoo jela oolcheera. Sudaanitti Ambaasaadderri Itoiyoophiyaa Shiferraa Jaarsoo, ajaji kun lammilee Itiyoophiyaa balaarra buuseera jechuun dubbatu. No media source currently available Ambaasaadder Shiferraan ajaja seer maleessa darbe kanaan lakkoofsa lammilee Itiyoophiyaa hidhamanii gaafatamanii yoo dubbatan, namootni dhibbaan lakkaawaman mana hidhaa magaala Kaartuum naannoo Omdurmaan akka jiran dubbatan. Kanaanis harra waanuma lammilee Itiyoophiyaa kana muummee Ministira Sudaan duuka wala arganii mariyachuu ifoomsanii jiru. Lammileen Oromoo Sudaan jiraatanis waanti keessa jiran cimaa ta’uu dubbatan. Kartuumitti mana buna dhugaatii itti gurguran qabaachuu ka hime Qaayid Faajjii torbee lamaan dura dhufanii mana hojii inni itti hojjetu keessaa hojjettoota duraa fuudhanii deemnaan kaffaltii kaffalee hidhaa akka baase, ammas hidhaan kun ammoo lafaa jalqabnaan hojii buna dhugamu gurguruu hojjetaa ture akka dhaabe VOA’f hime. Lammileen Itiyoophiyaa Sudaan jiraatan akka jedhanitti Sudaan Itiyoophiyaanota achi jiraataniif waraqaa eyyamaa addaa kenniti. Dhiyeenyaa as garuu gatiin waraqaa kanaa haala malee dabaluu, akkasumas warri mootummaa waraqaa kana nu dhowwataa jiru jechuun dubbatu. Waraqaan kun eyyama hojii akka hin taane himanii garuu lammileen Itiyoophiyaa eyyamuma mootummaa Sudaaniin waraquma kanaan akka hojjetaa turan dubbatu. Lammiin Oromoo Sudaan jraatu Ahmed Abbaa Giddiis hedduun namaa rakkoo keessa jiraachuu hima. Waan kana akka nuuf furuuf Imbaasii Itiyoophiyaa Sudaan jiru gaafannee deebii nama nuu kennu dhabnee jechaanis dubbata. Komii lammilee Itiyoophiyaa dhimma waraqaa eyyama jireenyaa fi hojiirratti kaasana kana Ambaasaadder Shifarraa Jaarsoo gaafannee, waanti kun sirrii akka hin taane deebisan. Ambaasaadder Shiferraan Imbaasiin haala mijeessee jennaan warri kun kaffalee fudhachuu didee jedhan. Sababa isaan didan jedhaniifis yoo ibsan, baasii irraa baqachuu fi darbees qorannaa yeroo eyyama kana kennamuu baqaa jechuun dubbatu Ambaasaadder Shiferraan dabalanii duula poolisiin biyyattii jalqabeen ka hidhaman lammilee Itiyoophiyaa kana hiiksisuuf harra muummee ministiraa Sudaan Abdallaa hamdook waliin mariyachuu dubbatanii, Imbaasiin itiyoophiyaa SUdaan jiru haala lammileen Itiyoophiyaa hidhaa jiran itti hiikamanis ni hordofaa jedhanii jiru.


‘Yuuniversitiwwan Naannoo Amaaratti Barataa Adii Waaqoo fi Barattota Oromoo kaan warri ajjeese seeratti dhiyaachuu qabu'

‘Yuuniversitiwwan Naannoo Amaaratti Barataa Adii Waaqoo fi Barattota Oromoo kaan warri ajjeese seeratti dhiyaachuu qabu’ barattoota fi jiraattota Godina Booranaa Barattoonni godina booranaa harra hiriira bahuun mootummaan ajjeechaa barattoota Oromoo dhaabbilee olaanoo Kaaba biyyattii keessatti ta’a jira jedhan akka dhaabsisu gaafatanii jiru. No media source currently available Hiriira magaala Yaaballootti ta’e kanarratti barattoonni fi jiraattonni ka hirmaatan yoo tahu, mootummaan haala ajjeefamuu Adii Waaqoo: barataa Oromoo ka yuuniversitii Waldiyaatti ajjeefame akka qoratus gaafataniiru. Boruu Galgaloo barataa mana barumsaa qophaayinaati. Kutaa 11 akka baratu kan hime barataan kun dhaabbilee barnootaa naannoo Amaaraa keessa jiran ka baratan barattoonni Oromoo miidhaan irra dhaqqabuun, haalli nageenyaa isaanii rakkisaa ta’uun hiriira kana akka baanu nu taasise jedha. Barataa Yuniversitii Goonder lubuun baate barattoota doormii isaa fuul dura jiranitti tanaan shakkaman qorachuutti jiran Boruun mootummaan haga yoonaa deebii gahaa kennuu dhabuun lubbuun barattoota Oromoo shanii akka darbu hedduun ammoo barumsa dhiisanii gara maatiitti akka galan taasise jedhe. Barattoota Oromoo Yuuniversitii naannoo Amaaraatti lubbuun darbe jedhame keessaa takka dhalataa Godina Booranaa ka tahe Adii Waaqoodha. Adiin Yuuniversitii Waldiyaatti barataa gosa barnoota Peedagoojii yoo tahu, dilbata darbe lubbuun isaa darbee kibxata darbe kana Booranatti awwaalame. Hiriyoonni isaa VOA’f akka himanitti Adiin eegdota mooraa yuuniversitii baratuun erga tumameen booda dhukkubsatee lubbuun isaa dabarte. Halakee Waariyoo barataan Yuuniveritii Weldiyaa Adi faana ture yoo dhugaa bahu, eegdonni yuuniversitichaa namoota kaan faana tahuun muka qawween Adii Waaqoorraan lapheerra rukutanii dhiigni afaanii fi funyaaniin bahee jedhe. Rakkoon Tibbana Yunivarsitiilee Itiyoophiyaa Keessatti Mul’ate Rakkoo Siyaasaa Wal-xaxaa Biyyattii Keessaa Irraa Madde, Jedhame Kun ka tahe Sadaasa 25 bara 2012, yoo tahu sana boodas Adiin gara mana yaalaa geeffamus miidhaa irra gahe adoo hin dandamatin dilbata halkan lubbuun isaa darbuu hiriyaan isaa Halakeen VOA’f dabalee himeera. Barataan Oromoo Yuuniversitii Waldiyaatti ajjeefamuun kun ka jalqabaa miti, sadaasa 9 bara 2019 rakkoo yuuniversiticha keessatti uumameenis barattoonni Oromoo lama du’uunis ni yaadatama. Boruun barataan hiriira Yaa’aballootti gageeffamerra ture, kana balaaleffachuuf baanee jedhe. Hiriirri kunis dheengaddaa, Boorana Aanaa Areeroo fi kaleessa ammoo Aanaa Magaalaa Yaa’a Ballootti gaggeeffame jedhe. Jiraataan kaan Sagalee Ameerikaaf yaada isaanii kennan akka jedhanitti barattoonni kun yoo hiriira bahan warra bulchiinsa naannoo waa sadii gaafatani. Tokko mootummaan nageenya barattoota Oromoo Yuuniversitii naannoo Amaaraa keessa baratan akka eegu, barattoota Oromoo naannoo Amaaraa baratan ka nageenyaaf jecha baqatanii maatii bira jiran Yuuniversitiwwan Oromiyaa keessa jiranitti akka ramaduu fi barattoota Oromoo yuuniversitiiwwan naannoo Amaaraatti ajjeefaman warra lubbuu baase seeraaf haa dhiheessuu ka jedhudha. Angawi mootummaa barattoota kana gaaffii harkaa fuuchuu dubbatan Kantiibaa Magaalaa Yaa’a Balloo ka ta’an Obbo Soraa Galgalooti. Obbo Soraan hiriirri kun nageenyaan goolabamuu dubbatanii. Bulchiinsi naannoo waa’ee warra barattoota Oromoo yuuniversitiwwan naannoo Amaaraatti ajjeefaman akkamitti hordofaa jira jechuun gaafatamaniis, bulchiinsi aanaa fi Godinaa bulchiinsa naannoo Oromiyaa gaafataa jiraa jechaan deebii kennan. Haala du’uu barataa Adii Waaqoos adda baasuuf mootummaan naannoo ka Federaalaa gaafachuu quba qabaachuullee dabalanii dubbatu. Barattootni hiriira kana gubba turanis mootummaan gaaffii gaafanne kana ilaalee nuuf deebisuu baannaan gaaffii qabnu karaa nagaan dhiyeeffachuu itti fufna jedhan. Harras Sadaasa 12 bara 2019, waanuma ajjeecha barattoota Oromoo kana ilaalchisuun Boorana Magaala Dirreetti hiriira gaggeessanii jiru. Mootummaan Federaalaas jalqaba torbee kanaa dhaabbileen barnootaa olaanoo mootummaa biyyattii humna poolisii federaalaan akka eegaman ajaja dabarsuunsaa ni yaadatama.


Badhaafamuu Dr, Abiyyi Ahmad Irratti Yaadi Uummataa Maal Fakkaata?

Badhaasa Nobeelii Nagayaa Mummen Ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad argatanin wal qabatee lammileen yaada akkamii qabu. Muktaar Jamaal jiraattota Magaala Adaamaaf naanno isii dubbisee jira. Gama kaaniin Pireezidaantii Yunivarsiitii Amboo, barsiisotaa fi barattootni akkasumas jiraattotni Amboo hagi tokko kan jedhanNaakor Malkaa gabaasee jira. No media source currently available


Kantiibaan Magaalaa Nagamtee Duraanii fi Hojjetoota Ka Biroo Dabalatee Namoota 26 Malaammaltummaatti Shakkaman Keessaa 20ni Qabaman

Abbaa-Alangaa Waliigalaa Oromiyaatti, Dhaddachi Oromiyaa Lixaa, miseensotaa fi Kantiibaa magaalaa Naqamtee duraanii dabalatee, namoota 26 yakka malaammaltumaan shakkuun, kanneen keessaa 20 qabuu isaa beeksisee jira. Kantiibaan magaalichaa duraanii fi namootni shakkaman biroo shan ka poolisiin barbaadamaa jiran ta’uu Qindeessaan Dhaddacha Lixaa Obbo Gaarmoosaa Dhugumaa dubbatanii jiru. No media source currently available


Manni Barumsaa Bultii Addaa Moraa Lammaffaan Bishooftuu Keessatti Baname

Waldaan Misooma Oromiyaa ykn ODAAn mana barnootaa bultii addaa isa lamaffaa magaalaa Bishooftuu keessatti banuun eebbisise jira. Daayreekteera Olaanaa ODAA - Obbo Dajanee Itichaa akka jedhanti fedhiin uummataa dabalaa adeemuutu mooraa 2ffaan kun akka banamuu dirqisiise. Lammiwwan Oromoo biyya keessaa fi ala jiran deggersa gochaa jiran guddaa ta’u ibsuun kan galateeffatan Obbo Dajaneen barattoota kana carraa barnootaa gara fuula duratti qaban akka fixaan ba’u gochuuf hunduu deggersa gochuu akka qaban hubachiisan. Gabaasa Guutuu Caqasaa. No media source currently available


MM Dr. Abiyyi Badhaasa Noobeelii Nagahaa Fudhatan

Koreeen Noobeelii Noriwee magaala Oslootti argamu badhaasa Noobeelii Nagahaa 100ffaa muummee ministiraa Itoophiyaa Dr Abiyyi Ahimadiif kenneera. Sirna badhaasaa guyyaa haraa geggeeffame irratti itti gaafatamtuun koree Noobeelii Beerit Reyisaa Andirsan yeroo haasaaha godhan, “ Dura, gahee murteessaa Eertiraa fi Itoophiyaa eedduutti nagaha buusuuf tabatte, lammata irratti, Itoophiyaa keessatti dimookiraasii ijaaruuf tattaaffii godhaa jirtu, sadaffaa, Bahaa fi Kaaba-Baha Afrikaa keessatti nagahaa fi araara buusuf gahee tabatteef badhaasni kun siif kenname,” jedhan. Dr. Abiyyii, badhasa Noobeelii Nagahaa argachuu isaaniitin kabaja itti dhagahame ibsanii, “Badhaasa kana maqaa lammiiwwaan Itoophiyaa fi Eertiraa, keessumattuu warra nagahaaf jecha waan baayyee keessa darban, akkasumas, maqaa Pirezdanti Isayyaas Afawarqiitin fudhadha,” jedhanii hawwii gaarii, wal amantaa fi kutannoon pirezdaant Eertiraa haala oggoota 20 biyyoota lamaan edduu turetti xumura gochuuf gahee guddaa tabachuu eeran.


Waa’ee  Maaster Pilaanii Finfinnee Oduun Tibba Kana Odeessamu Dhara Jedha Waajirri Pilaanii Magaalattii

Maastar Pilaanii magaala Finfinnee fi Chaartera fooyyessama mana-murtii magaalattii ilaalchisee oduun gidduu kana miidiyaa hawaasummaa irratti maxxansamee fi madda dubbii tibba kanaa ta’ee ture oduu sobaa fi kan hundee hin qabne ta’uu Koomishiniin Pilaanii fi Misooma Magaalaa Finfinnee beeksisee jira. No media source currently available  Ibsa har’a gaazzexeessotaan kennaniin kana dubbatan, bakka-bu’oonni waajirichaa. Gabaasaa guutuu caqasaa.


Yunivarsitii Waldiyaatti Barataan Reebicha Irra Ga’een Miidhame Du’e Jedhama

Barataan YuunIvarsiitii Waldiyaa tokko reebicha egdotaa mooraa Yuunvarsiitichaatiin irra gaheen miidhanee eega dhukkubsacha ture booda du'uu maatii fi hiriyaan isaa dubbatan. Matiin barataa kana fi hiriyaan isaa Raadiyoo Sagaalee Ameerikaaf yadaa kennan akkamiin akka inni du'e bal’inaan ibsanii jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Namoonni Sadii Godinaa Horroo-Guduruu, Aanaa Jaardagaa Jaarteetti Humnoota Mootumaan Ajjeesaman Jedhame

Godinaa Horroo Guduruu, aanaa Jaardagaa Jaarteetti, Kamisaa fi Jimaata torban darbee namootni Sadii humnoota mootummaatiin ajjeefaman, jedhu maatii fi jiraattotni hagi tokko.\n\nBulchaan aanaa Jaardagaa Jaartee fi Itti gaafatamaan Waajjira Bulchiinsaa fi Nageenyaa aanichaa, namootni ajjeefamuun sirrii dha jedhanii, rakkoo nageenyaa aanicha keessatti mudateen wal-qabatee akka miidhaan kun dhaqqabe dubbatu. Gochaan ajjeechaa kun raawwatamuun hin malle jedhanii jiru. Akka jecha qaamota mootummaa aanichaatti, ajjeechaa kanaan wal qabatee qaamni haga ammaa to’atame hin jiru. No media source currently available


Ayyaanni Guyyaa Sabootaa fi Sablammootaa Har’a Magaalaa Finfinneetti Kabajame

Guyyaan Saboota fi Sablammootaa Itiyoophiyaa ka bara kanaa qopheessumaa Bulchiisa Naannoo Oromiyaatiin har’a Finffineetti kabajamee jira. Nageenyi biyya waan hundaa caala murtessaa waan ta’eef lammileen aantumaa fi jaalala biyyaf akka waardiyaa dhaabatan ka sirna kana irratti argamanii haasawa dhageessisan Prezidaantiin Federalawa Ripaablikii Itiyoophiyaa Adde Sahaalewarqi Zawudee waamicha dhiheessanii jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Barataa Yuniversitii Goonder lubuun baate barattoota doormii isaa fuul dura jiranitti tanaan shakkaman qorachuutti jiran

Maashoo Uumar yuniversitii Goonderitti barataa waggaa lammeessoo faarmsaaii fayyaa horiiti. Akka pirezidaantiin yuniversitii Goodner Dr.Asraat Atsedeweyin jedhetti bartaa Maashoon kalee ganama gara saatii 12tti miidhan. “Walitti bu’iinsii hin turre.Maashoon erga wallaansii godhameefii booda galgala gara saatii 2tti lubbuu dhabe,”jedhe Dr Asraat. Ijjeechaa tanaan baratoota doormii Maashoo fuula duratti galanitti shakkanii poolisiin qorachutti jiran. Reefii isaallee hospitaala Qiddus Phaawuloositti ergamee qorachuutti jira jedhan. Akka jecha Dr Asraatitti barnootii yuniverstii Goonder duraan nagumaan deemaa turee haga guyyaa lamaa ammo jidduutti dhaabate. No media source currently available


Inistiyuutii Qorannoo Qonna Oromiyaa Irraa Bu’aa Hagam Argachuutti Jirtan? Akka Daarekterii Isii Jedhetti Barana Sanyii Midhaanii 24 Baasan

No media source currently available Inistiyuutiin Qorannoo Qonna Oromiyaa(IQQO) jireeenna warra qonnaa fi warra horii wayyeessuuf akka henna Habashaatti bara 1997 keessa yayyaban. IQQO waan torba qoratti; midhaan bonaa fi waan hedduu dandamtaa,sanyii horii qoortii badii dhowwuu,qabeenna uumamaa fi teknooloojii qoratanii qonnaan bulaa malkaa dabarsuuf qoratan. IQQO damee qorannoo 17 qabdi;Baakkoo, Jimma,Asallaa,Sinaanaa,Adaamii-Tulluu, Fadis,Yaaballo,Booree,Machaaraa,Haroo Sibuu,Fichee,Ziwaay,,Naqamtee fi Baddallee. Akka itti aanaan daarektera, Inistiyuutii tanaa Dr.,Asaffaa Taa’aa jedhetti barana bajata birrii miliyoona 1.8 hujiitti jiran. “Dhaadannoon’ keenna qotee bulaan ykn gandii tokko qorannoo ala teknooloojii ala akka hin taane hojjachuudha.” Jiraattotii Yaaballoo fkn IQQO lafa bal’oo fudhatanii taa’uu malee hujiin isaanii guddoo hin mullatu.Warrii hujii dhufu hagii guddaan carraa barnootaa argachuuf qaxarama ganna lama hojjatee barumsaaf jedhee yaa’a dameen qorannoo bajata gahaa hin qabduu,baaddiyaa keessa yaa’anii hojjachuuf makiinaan hin jiruu fi waan hedduun himata. Rakkoon Oromiyaa fulaa akka akkaatti dhageennuu ammo IQQO yoo hujii nama qaxaruuf beessisa baasan Finfinneetti gaazexaa irratti baasan ijoolleen baaddiyaa jiran ammoo naannuma ufiitti dorgomuuf hujii baate arguu hin dandahan fi kkf himata. Akka Dr Asaffaan jedhetti ammoo hujii baasan asii achii naannuma cufa keessatti maxxansan. “Dhugumaa qorannoon horii guddaa feeti garuu woma qamnuun hujiitti jirra.Namii nu bira dhufee qaxaramu ka ummataaf faayidaa buusuuf dhufu tahuu qabaa” jedhee waan hedduun qajeelchuutti akka jiran nutti hime. Hujii gugurdoo IQQO hojjadhe jedhu keessaa jabduun ta baddaa Baalee keessatti hojjatan. IQQO barana qofa sanyii midhaanii 24 baaste.Sanyii tana ammaaf maqaa himu baatanillee sanyii qonnaan bulaan malkaan dabruu dandahu “hojjane” jedhe. Yoo hedduu sanyii Qamadii fi garbuu bonaa fi ganna dandamachuu dandeettu karaa saayinsiitiin qoratanii baasan. IQQO akka Dr., Asaffaan jedhutti Itoophiyaafuu hujii dansaa hojjachuun fakkeennaan himan. Somaalee fi naannoo Affaar keessalleetti jireenna qotee bulaa wayyeessuuf hojjatan. “Hojjataa ufi kennee hojjatu feena,” jedha itti aanaan daarektera IQQO,Dr Asaffaa Taa’aa.


Waa’ee Walgahii Maqalee Partileen Irratti Hin Argamnee Maal Jedhu?

Pariileen siyaasa Oromoo lamaa fi paartiin kanneen biro lama marii federaliistii maqaaleetti ta'amera hafaan qaxxamuuran firoomuun hin danda'amu jedhan. Partileen kunnen Addi Bilisa Baasa Umata Tigraay(TPLF) haAriiroo waaraa umuuf yoo kan hojjetu ta'e jalqaba dhimmota irratti waliin dubbachuu qabnuutu jira jedhu.. Gabaasa Guutuu Caqasaa


Partileen Walii Galtee Tolfatan Kurnana Isaan Kam?

Adda Bilisummaa Oromoo dabalatee dhaabbileen siyaasaa kudhan waliin hojjachuuf akkasumas tumsa uummachutti walii galan. Dhaabbileen kun adeemsa isaani cimsachuun haala walii galtee tumsaa Qindoominatti guddisan irrattis Kan hojjatan ta’uu ibsanii jiru. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Koloneel Gammachuu Ayyaanaa fi Himatamtoonni Ka Biroon Kamisa Har’aa Mana-murtiitti Dhihaatan

Miseensa Gumii Sabaa ABO ka turan, Koloneel Gammachuu Ayyaanaa fi himatamtoonni ka biroon har’a, Mana-murtii Walii-galaa Federaalaa, Ramaddii Lidataatti dhihaatanii jiran. Kolonel Gammachuu dabalatee galmee Kiisii Qixxummaa jalatti kanneen himataman namoonni digdamni har’a dhaddacha manicha murtii duratti dhihaatanii, beellama itti aanuuf akka lakkoobsa Itiyoophiyaati Mudde 21 bara 2012 tti akka dhihaatan abbaan-murtii ajaja kenne. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Faca’inni Vaayrasii HIV Kan Itiyoophiyaa Keessaa Sadarkaa maalii Irra Jira?

Addunyaa irratti Muddeen tokko “Guyyaa Eedsii Addunyaa” jedhamee kabajamuu eega jalqabee barana waggaa soddomii tokko guutee jira.Faca’inni vaayrasii HIV Itiyoophiyaa keessaatti sadarkaa maalii irra jira? Ayyaana baranaa haala akkamiin kabajame? Waajiira Federaalaa ittisaa fi to’annaa HIV/ AIDStti Daayreekteera qunnamtii uummataa fi Komunikeshinii kan ta’an Obbo Daniel Betre dubbisnee, caqasaa. No media source currently available


Humnoonni Federaalistii Gumii Isaanii Meqeleetti Geggeessan Xumuran

Heeraa fi Sirna federaalaa Bakka bu’iinsa sabootaa of keessaa qabu oolchuu mata duree jedhuun dheengadda Muddee 3-4 bara 2019tti magaalaa Meqeleetti gumi geggeesamaa ture irratti kanneen hirmaatan ibsi ejjennoo baasan/ IHADEG sirna federaalizimi bakka bu’iinsa sabootaa of keessaa qabuun biyyi inni geggeessuuf adaraa fuudhee fi aangoon siyaasaa itti kenname daandii irraa maqee biyyattiin gara diigamuutti deemaa jirti jedha ibsi sun. Koree wixineessu kan hirmaattonni hundeessanii fi xumura gumii isaanii irratti qabxii shan kan qabu ibsi ejjenoo dubbisaan dhageessisame Itiyoophiyaa keessa amma jira kan jedhan rakkooleen akka hiikamaniif ni hojjenna, furmaataafis waliin taanee qabsoofna jedha Ibichi. No media source currently available


"Miidhaan Mirga Dhala-namaa Itiyoophiyaa Irra-jireessi Rakkoo Siyaasaa Furamuu Dhabe Irraa Madde"

Miidhaan Mirga Dhala-namaa Itiyoophiyaa Irra-jireessi Rakkoo Siyaasaa Furamuu Dhabe Irraa Madde, Jedhu Koomishinarri Mirga Dhala-namaa Itiyoophiyaa Miidhaan mirga dhala-namaa yeroo ammaa Itiyoophiyaa keessatti geggeessamu irra-jireessi, rakkoo siyaasaa biyyattii keessatti mul’atu irraa madde, jechuun Koomishinarri Koomishina Mirga Dhala-namaa Itiyoophiyaa dubbatanii jiran. Miidhaan mirga dhala-namaa dhaqqabuuf itti-gaafatamaan eenyu akka tahe adda-baasanii mirkaneessuun qabinsa mirga dhala-namaa Itiyoophiyaa keessaa foyyessuun akka gargaaru illee hubachiisan. Koomishinni Mirga Dhala-namaa Itiyoophiyaa, dhaabbatoota mirga dhala-nbamaa kanneen biroo waliin tahuudhaan, yeroo jalqabaaf, Guyyaa Mirga Dhala-namaa kan ayyaaneffatu tahuu beeksisee jira. No media source currently available


Rakkoo Dhukkuba Eedsii Wajjiin Walqabatee Mudatuun Ijoolleen 300 Caalan Guyyaa Guyyaan Du’u: UNICEF

Dhukkubii Eedsii addunyaa irra jiraachuun isaa eega beekamee waggaa afurtama kan caalee yoo ta’u yeroo sana namnii dhukkuba kanaan qabame carraan qabu du’a qofa ture.Booda keessa garu dhukkuba kanaaf Dawaan waan argameef jecha jiraachuun danda’amee jira. Muddeen tokko addunyaa irratti “Guyyaa Eedsii Addunyaa” jedhamee kabajamuu eega jalqabee barana waggaa soddomii tokko guute. Kunis uummanni addunyaan irra jiru waa’ee dhukkuba Eedsii akka hubatu, qorannaan dhigaa akka barbaachisaa ta’u hubachisuuf akkasumas wal’anssa fayyaa argachuu akka qaban hubachiisuuf kana malees hojii dadamaqinsaa adda addaa gaggeesuuf ture. Jaarmayaan daa’immanii kan Tokkummaa Mootummotaa ykn Yuniseef gabaasnii baase yaaddeessaa ta’e jira. Gabaasichi akka jedhutti dhimma Eedsii wajjiin wal qabatee rakkoo uumamaniin ijoolleen 300 caalan guyyaa guyyaan du’u.Kanaaaf kanneen umrii aalfii keessa jiran hatattamaan dhiiga qorachisuu akkasumas Dawaa fudhachuu jalqabuu akka qaban hubachise. Oduu gabaastuun Raadiyoo Sagalee Amerikaa Anitaa Paawal Waaltaa Johaanesbarg keessa jiru tokko daw’atte.Moraa sana keessa kanneen umrii ijoollummaan vaayrasii dhukkuba Eedsii fidu dhiiga isaanii keessaa argamntu achitti geeffamuun guddifaman keessaa haasoofsiiftee jirti. Caqasaa No media source currently available


Xiinxalaa fi Wal-Falmii Hayyootaa: Paartiin Badhaadhinaa Sirna Federaalummaa Naannoolee Tarkaanfachiisuu Irratti Akkamitti Ilaalama?

Dhaabbatoonni ADWUI keessa turan walitti makamuun paartii haarawa Paartii Badhaadhinaa, jedhame hundeeffachuun isaanii deemsa sirna Federaalaa Itiyoopiyaan ittiin bultu tarkaanfachiisuu irratti akkamitti ilaalama? Wal-dhabdeen yaadaa hoggantoota ODP giddutti uumame hoo maal irra madde? Dhimmoota kana irratti hayyoota lama: Dr. Birhaanuu Leenjisoo fi Obbo Girmaa Guutamaa wal-falmsiisnee jirra. No media source currently available No media source currently available


Namoonnii Buufata Poolisii Sadaffaa Keesstti Hidhamanii Jiran Reebamuu Abukaatoon Dubbatan

Namoonni Shororkeessummaatti Shakkamanii Finfinnee Buufata Poolisii Sadaffaatti Hidhaman Reebamuu fi Hiraarfamuu Mana-murtiitti Himatan, Jedhu Abukaatoon Isaanii Abukaatoon namoota yakka shororkeessummaatti shakkamanii hidhamaniif dhaabbatan, maammiloonni isaanii sababaa malee guyyoota digdamii-saddeet digdamii-saddeetiin mana-murtiitti deddeebisamanii beellamni jijjiiramaaf, jechuun komee qaban VOAtti dubbatan. Kana malees namoonni shakkamanii hidhaman kun ‘reebamaa fi hiraarfamaa akka jiran, mana-murtiitti iyyatanii jiru,” jedhan, Abukaatoon isaanii kun. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Ayyaana Uummatoota, Sabaa fi Sablammoota Itiyoophiyaa Bara Kanaa Oromiyaa Tu Qindeessa

Ayyaanni Guyyaa Saboota fi Sablammoota Itiyoophiyaa inni 14ffaan Naanno Oromiyaatiin qindaa’e magaala Finfinneetti kan kabajamu ta’uu Afa-yaa’iin Caffee Oromiya, Aadde Loomii Badhoo iba gaazzexeessotaaf kennaniin ibsanii jiran. Kabajamuun Ayyaana Guyyaa Sabaa fi Sablammoota akka inni tokko aadaa fi dudhaa isa kaanii beekee waliin jiraatu kan gargaaru wal-tajjii wal-barumsaa gaarii tahuu dubbatan. No media source currently available


HUBACHIISA

Ministara Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa fi Itti-aanaa Dura-taa’aa Paartii Dimookiraatawa Oromoo yokaan ODP, Obbo Lammaa Magarsaa waliin geggeessamee fi Paartii isaanii irraa deebii kenname har’a dhageessanii jirtu jennee abdanna. Kabajamoota dhaggeeffatoota keenyaa, as irratti wanna tokko ifa gochuu feena. Ministara Ittisaa Biyyaa, Obbo Lammaa Magarsaa waliin gaaffii fi deebii geggeessame VOAn akka hin tamsaasamne murteessee jira jedhamee oduun dogoggoraa Miidiyaa Hawaasummaa irra facaasame murtii VOA waliin gonkumaa kan wal hin simanne tahuu hubachiisuu feena. Naamusni gaazzexeessummaa VOA yokaan Raadiyoo Sagalee Ameerikaa ka murteessee lafaa qabu irratti hundaa’uudhaan gaaffii fi deebii hiikkaa guddaa qabu tokko ennaa geggeessinu yokaan oduun akkanaa ennaa nu dhaqqabu qaama gama biraa irraa deebii argachuu fi madaalawummaa sagantichaa eeguuf carraaqqii gochuu fi yeroo fudhannee deebii itti barbaaduun amala hojimaata keenya yeroo maraa ti. Gaaffii fi deebii Obbo Lammaa Magarsaa tursiisuuf murtaa’uunis kana irraa addatti waan tahe miti. Guddaa galatoomaa!


Gaaffii fi Deebii Guutuu Obbo Lammaa Magarsaa Waliin Geggeessamee fi Deebii Paartii Badhaadhimaa

ODPn walagahii ariIfachisaa guyyoota lamaaf Adaamaatti gaggeesseen Paartii Badhaadhinaatti makaamuuf akkasumas rifoormii kan deggeru ta’uu Obbo Kaasahun Gofee Sabaahimaa mootummaaf ibsa kennuun isaanii ni yaadatama. Kana ilaalchisuun yaada gama isaanii akka nuuf kennaniif Jaallanneen Jimaata kaleessaa Itti-aanaa dura-taa’aa ODP fi Ministara Ittisa Biyyaa Obbo Lammaa Magarsaa haasofsiistee turte. Obbo Lammaan falaasama Ida’amuu fi walitti-baquu paartiilee irratti akka yaada addaa qaban dubbatan Obbo Lammaan. Gama biraan Paartii Badhaadhinaa Itiyoophiyaatti, Itti gaafatamaa Waajira Naannoo Oromiyaa – Obbo Feqaaduu Tasammaa irraas har’a deebii argannee jirra. Isaan immoo gabaasaa keenya Muktaar Jamaal tu dubbise. No media source currently available


Kan Oromiyaa Aangawoota fi Namoota Dhuunfaa Ajjeesu Garee Seeraa-ala Hidhatee Socho’u,: Biiroo Bulchiisaa Nageenyaa Oromiyaa

Ajjeechaa Oromiyaa keessatti qondaltoota mootummaa irrattis ta'ee namoota dhuunfaa irratti geggeessame kan rawwacha jiru qamaa hidhatee socho'u, jedha Biiroon Bulchinsaa fi Naageenya Oromiyaa. Itti aanaan hoogganaan waajirichaa - Konoleer Abbabaa Garasuu Raadiyoo Sagaalee Ameerikaaf ibsa kennaniin motummaan qamoolee yakkaa kana rawwatan, jedhan kana irraatti tarkanfii ni fudhata, jedhan. No media source currently available


Gaafii fi Deebii Obbo Lammaa Magarsaa Waliin

Ministarri Ittisa Biyyaa Itiyoophiyaa fi Itti-aanaa dura-taa’aan ODP. Obbo Lammaa Magarsaa falaasama Ida’amuu fi walitt-baquu paartiileetti akka walii hin galle har’a Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan. No media source currently available *Guutummaa gaafii fi deebii kana aangawoota paartii irraa deebii akka arganetti fudhannee dhihaanna.


Yunivarsitiin Odaa Bultum Torban Lammaf Barnoota Kennuu Dhaabuuf Murteessuu Beeksise

Godinaa Harargee Lixaa, magaalaa Ciroo keessatti kan argamu, Yunivarsitiin Odaa Bultum, guyyoota kudha shaniif barnoota kennuu akka dhaabu beeksisee jira. Gabaasaan VOA, Addis Chekkol hooggansa Yunivarsitichaa dubbisuun akka gabaasetti, “wal-dhibdee barattoota gidduutti uumame karaa adda furuuf yaallee waan itti milkaa’uu dadhabneef, yeroo barnoota dhaabufu dirqamne,” jedha – hooggansi Yunivarsitichaa. Yunivarsichi yeroof kan cufame tahus, barattoota tajaajila nyaataa fi bultii barbaadaniif ka tajaajilli kennamu tahuu Yunivarsitichi beeksisee jira. Jeeqamni torbanneen dabran Yunivarsitiilee biyyattii hedduu keessatti uumamee ture, kan magaalaa Cirootti argamu – Yunivarsitii Odaa Bultumis dhaqqabee ture. Wal dura dhaabbannaan barattoota gidduutti uumame akka barnootni itti hin fufne ka taasise tahu, ka miidiyaalee hawaasummaa irratti akka miidhaan Yunivarsiticha keessatti dhaqqabe hafarsamaa ture dhara tahuu dubbatan – Yunivarsitichatti, daarektarri Hariiroo Alaa fi sadarkaa Addunyaa – Obbo Fiqaaduu Hirkoo.


Godinaa Shawaa Lixaa, Aanaa Jalduutti Qondaalonni Mootummaa Lama Ajjeesaman

Qondaalonni mootummaa Godina Shawaa Lixaa, aanaa Jalduu lama ajjeffamuu maatii fi qaamni mootummaa dubbatanii jiran. Wajjirri Dhimmoota Koomiyunikeeshinii Godinaa Shawaa Lixaa ibsa VOAf kenneen qodaalonni lameen ajjeesamuu malee eenyu akka isaan ajjeese haga ammaatti kan hin beekamiin tahuu dubbatee, “shakkiin namoonni 13 qabamanii qorannaan irratti geggeessamaa jira” jedha. Matiileen namoota du'aniis du'uu isaanii malee eenyu akka ajjeesse akka hin beekiin dubbatu. Awwaalchi namoota ajjeesaman lameenii har’a raaw’atame. No media source currently available


Hiriira Mormii Yunivarsitii Finfinnee Keessatti Geggeessameen Wal-qabatee Barattoonni Hidhaman Jedhame

Baratoonni yunivarsiitii Finfinnee, hookkara Yunivarsitii Waldiyaatti lubbuu barattoota lamaa galaafate balalleffachuf barattoonni hiriira ba’an muraasni hidhamanii jiru, jechuun barattoota Yunivarsitichaa keessaa kanneen VOAn dubbise himanii jiran. Komishiin Poolisii Federalaa kana ilaalchisuudhaan deebii kenneen, hidhamuu barattoota sirri dha, baratoonni 11 to'aatamanii jiru. Namoota jequmsaa umuuf ka’an waan ta’aniif mana murtiitti dhiheessuuf galmeen isaanii qoratama jira, jedhan. Gabaasaa kanas, Tsahaay Daamxoo tu Finfinnee irraa. No media source currently available


ABOn Mariin Humnoota Siyaasaa Iityoophiyaa Hunda Hirmaachise Akka Geggeeffamu Gaafate

Partiin ABO Obbo Dawuud Ibsaan hogganamu partilee siyaasaa biroof wamichaa tasiisee jira, jechuun Partichi ibsee jira. Haala naageenya yaaddessaa biyyaatti keessatti mul'achaa jiru furuuf partileen siyaasaa waliin mar'achuun barbachisaa waan ta’eef waamicha kana dhiheessina, jedhan obbo Mika'eel Boraan miseensi koree hojii rawwachistuu partichaa. No media source currently available


Paartii Badhaadhinaatti Makamuuf Waliigallee: ODP

Paartiin Demokraatawaa Oromoo  yaa’ii ariifachiisaa guyyoota lamaaf Adaamaa keessatti gaggeesseen ajandaawwan Riifoormii fi walitti makamuu Paartii Badhaadhinaa irratti erga mari’atee booda hirmaatonni sagalee guutuun mirkaneessuu isaanii aangawaan paartichaa sabaa himaa mootummaaf ibsanii jiru. Koree giddu galeessaaf Miseensa kan ta’an Obbo Kaasaahuun Gofee akka ibsanti yaa’ii dhaabattummaa ODP 9ffaan magaalaa Jimmaatti gaggeeffame irratti dura ta’an dhaabatichaa riformiin akka barbaachisu ibsuu isaanii dubbatan. Yaa’ii arifachisaan guyyaa lamaaf Adaamaa keessatti gaggeeffame paartii haaraa hundaa’uu badhaadhina dambii ittiin bulmaataa fi sagantaa paartichii ittiin hogganamu irratti kalleessa mariin eega gaggeffame booda hirmaattonni yaaddoo qaban ibsanii ibsii bal’aa kennamuu dubbatan. Walgahii har’a kan gaggeessan dura ta’aa ODP Dr. Abiyyi Ahmad ta’u fi hirmaattonni argaman sagalee guutuun walitti baquu isaa fudhachuu beeksisanii jiru. No media source currently available


Inispektarri Qajeelcha Poolisii Magaalaa Naqamtee Keessa Hojjatan Tokko Ajjeefaman

Qajeelcha Poolisii magaalaa Naqamtee, garee rawwii mirkaneessa naageenyaa naannoo keessaa kan hojjetan Inispektar Caalaa Nagaaraa kaleessa dhukaasa itti babnameen ajjeffamuuu maatiin isaanii VOAtti himan. Inispektar Caalaan kaleessa ganama sa'aatii lamatti rasaasaan rukkutamanii du'uu malee eenyu akka ajjesse wanti beekame hin jiru, Waajirri Dhimmoota Koomiyunkeeshinii Mootummaa magaalaa Naqamtee. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


IWEHAT Paartii Haaraatu Uumame Malee IHADEGtu Walitti Makame Miti Jedhe

Paartiin IHADEG sadii diigamanii paartilee deggeran ka biroos dabalatanii walitti dabalamuuf qophaa’anii jiru. Paartiilee deggertotoa IHADEG keessaa tokko kan ta’e IWEHAT garuu walitti makamuu kana hin raggaasisne. Hayyoonnii fi xiinxaltoonni siyaasaa akka jedhanitti kun kan mul’isu IWEHAT fi paartilee miseensota ta’an kanneen biroo gidduu adda addummaan jiru mul’inatti kan itti ba’e ture. No media source currently available


Balaa Konkolaataan Oromiyaa Keessatti Guyyoota Sadiitti Lubbuu Namoota 36 Ol Tu Darbe

Naannoo Oromiyaa magaaloota adda addatti  balaa konkolaataa dhaqqabeen lubbuun namoota 36 olii darbeera. Akka odeeffannoo Koomishinii Poolisii Oromiyaa irraa kennameetti konkolaachistoonni of eeggaanoon konkolaachisuu dhabu fi ariitiin ka’achuun konkolaataa oofan to'achuu dadhabuu irraa mudatu balaawwan kun. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Deemsii Paartileen Walitti Dabalamuu ykn Baquu Attamiin Gaggeeffamuu Qaba?

Gamtaan paartiilee mootummaa ADWUI paartii tokkicha walitti-dabalama paartiileen hundeeffamutti cehuuf deemasa jalqabe itti fufee Kamiisa Sadaasa 21 bara 2019 walga’ii mana-maree isaa geggeesseen gaaffii walitti-makamuu koree hoji raaw’achiistuun dhihaateef lafa bakka-bu’oonni Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay (TPLF) keessaa hafanitti sagalee guutuudhaan raggaasisee jira. Deemsi ADWUI fi walitti-makamuun paartiilee ija seera biyyattiin akkamitti ilaalama? Yunivarsitii Finfinnee Faakaltii seeraatti barsiisaa ka tahan – Gargaaraa proofeesaraa Jetuu Iddoosaa Walitti-makamuun paartiilee akkamitti akka ta’u ibsanii jiru. Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame caqasaa. Kutaa 1ffaa No media source currently available Kutaa 2ffaa No media source currently available


Qondaalli Mootummaa Oromiyaa Tokko Wallagga Lixaa Keessatti Ajjeesaman, Jedha Aangawaan Godinichaa

Qondaalli mootummaa naannoo Oromiyaa Obbo Tolaa Gadaa jedhaman osoo hojiif gara Qeellam Wallaggaa deemaa jiranii, Wallagga Lixaa aanaa Laaloo Assaabiitti ajjeefamuu bulchaan godinichaa Raadiyoo sagaalee Ameerikaatti himanii jiru. No media source currently available


Meeshaaleen Waraanaa Seeraa Alaa Hedduun Finfinnee Galfamuuf Otuu Yaalamanii Qabaman, Jedha Poolsiin

Meeshaalee waranaa seeran ala magaalaa Finfinnee galcuuf osoo yaalamuu too'ataman, jechuun Komishiin Poolisii Feederaalaa Ityiyoophiyaa beeksisee jira. Meeshaaleen too'ataman osoo kallattin magaalaa seenfamanii hojii irraa oolfaman tahee rakkoo nageenyaa guddaa fiduu akka danda’an dubbatan - Dareektarii Koomiyuunikeeshinii Koomishinii Poolisii Federaalaa, Jeeylaan Abdii. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Mariiwwan Jawaar Waliin Geggeessamani fi Mormiiwwan Itti Bahame

Rogeessii fi hoogganaa dhabbata Sabaa-himaa, Ormiyaa Miidiyaa Neetwoork – Jawaar Mohammed, eega Itiyoophiyaatti, Onkoloolessaa 23 bara 2019 halkan eegdota nageenyaa isaa kaasuudhaaf humnoonni mootummaa itti bobba’anii fi sana irraa ka’ee mormiin guddaan biyyattiitti ka’e as, yeroo duraatiif gara Yunaayitid Isteetisitti imaluu isaa ti. Gara Yunaayitid Isteetitisitti deebi’uun isaa, deggertoota isaa fi hawaasaalee Oromoo kutaalee Yunaayitid Isteetisii fi biyyoota Awurooppaa keessa jiran wajjiin walga’ee haala yeroo ammaa Oromiyaa fi Itiyoophiyaa keessatti mul’atu irratti dubbachuuf akka tahe dubbatan – hoogganoonni hawaasaa Oromoo walga’iilee marii qindeessan. Walga’iin Jawaar deggertota isaa fi hawaasa Oromoo waliin geggeesse milkaawaa tahuu dubbatan. Gama biraatiin garuu, walga’ii Atilaantaatti geggeessame mormiin mudatee ture. Qophii guutuu caqasaa. No media source currently available


Paartiin Badhaadhina Hundeeffamuun Labsamee Jira. Paartileen Morkattootaa Maal Jedhu?

Paartii haaraan Badhaadhina jedhamu hundeeffamuu mummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad Wixata Sadaasa 19 bara 2019 labsan. Afaan Oromoo Afaan hojii “paartii Badhaadhiinaa” akkasumas kan mootummaa akka ta’uuf murteeffamuus ibsanii jiru. Kun gaaffii Uummanni Oromoo yeroo dheeraaf dhiyeessaa turee ta’uus ADWUI biraa deebii dhabee akka ture ibsamee jira. Gara fuula durattis Paartiin Badhaadhinaa gaaffilee Oromoof deebii kennuuf jecha qiyyaafatee kan hojjatu ta’u Dr.Abiyyi ibsanii jiru. Uummanni Oromoo fi miseensonni ODP milkaa’ina Paartii Badhaadhinaaf tumsa akka godhaniif Mummichi ministeera Abiyyi gaafatanii jiru. Gama kaaniin haasawaa mummicha Ministeeraa kana irratti yaada akka kennan kan gaafataman Obbo Qajeelaa Mardaasaa ABO irraa akkasumas Obbo Mulaatu Gammachuu KFO irraa akka jedhanti kun dhimmi keessoo paartii isaanii ta’u dubbatan. Garu Afaan Oromoo Afaan mootummaa akka ta’uuf murteeffamee jira isa jedhu gaafa hojii irra ooluu arguu wayya jedhan. Afaan Oromoo afaan hojii fedeeraalaa akka ta’uuf yeroo dheeraaf gaafatamaa akka ture kan ibsan Obbo Qajelaa fi Obbo Mulaatuun garu afaan Oromootti dabalata afaan ka biraa itti dabalanii Oromiyaa keessatti hojii irra oolchuuf yaadamuun rakkoo biraa fi burjaajii fida jedhan. Gaaffii Deebii Gaggeeffame Caqasaa. No media source currently available


Lichoo Hayyuu Booranaa Xaliyanii Boorana Lolee Fudhatee Roomittiin Galate Qabeenna Biyyaati Barbaadanii Galchuu Malan Jedha Kitaabii Abuuruu

No media source currently available Abuuruun,barbaada(exploration)hiikaa akka akkaa qaba:Abuuruu Kinniisa barbaadaniin,saroobbinna.Yoo nyaapha ufi dura barbaadan,dooyyaa.Marraa fi bisaan barbaaduufillee sarboonna jechuu dandeenna. Kitaabii Abuuruu seenaa Booranaa bara 1600 irraa jalaqabe.Abbaan Gadaa Booranaa bara sunii 23essoon, Indhaalee Dooyyoo Boruu.Indhaaleen kun nama dhiira koromtoo jabduu qabu,abbaa malaa,nama akka raagaa wa himullee. Jaarroleen abuuruu yaatu ka kitaabii kun irraa ka’e waan hedduu barbaada yaate. Barbaada ykn saroobbinna kanallee fardoon barbaada yaate. Nama 12 tahanii sadii sadiin wal qoodanii dabran.Barii kun 1630-1640. Qola kitaaba Abuuruu Kitaabi kun qolii gubbaa kaartaa addunyaa qaba,lafa Booranaatti keessaan mullata. Jaarrolee fardaan abuuruu yaatu, Booqee Sooodaa, Simphiree lafauma Booranaa jirtu faatti keessaan mullata. Qolii isaa dudda duubaan:Bal’inna lafa Booranaa ykn Borana Kingdom jedhanii irratti kaasan.Laftii sun ta amma Keenyaa fi Soomalii jidduutti kutan. Warrii fardaan abuuruu yaa’u cuftii ardaa Booranaa Gaayoo(Dirree) ka’e.Waan hedduu barbaada yaa’an.Daarii lafa Booranaa,ardaa qubsuma isaa, qabeenna lafa isaatii fi waan hedduu barbaada yaa’an.Waan Xaliyaanii lola Dhukkee Iigootti Boorana tolchee fi waan hedduu qoratan. Jarii cuftii Gaayoo ka’ee gama afur gargar yaa’ee Metekkle,Keenyaa-Bisaan-Maanyaa, Raayyaa fi fulaa hedduu gahe. Abuuruu gama Bitaa ykn Kibbaa:Jarii kun Miyoo Ardaa jilaatii ka’ee, Goorile, Golboo,Miyoo,Diida Galgaluu, Saaku, Waasoo,Mombaasaa ykn Bisaan Maanyaatti dabre. Warrii gama Ila Boruu,gama Bahaa yaa’e: Gaayoo ka’ee,Dhaasi fi Goorilee jidu yaa’ee odaa borboriitiin Daawwitii borbori laale.Gaara Qaanjibboo gahee,Goofaa Laheeyi,Cillaqoo,Qadaddumatti dabre haga Malkaa-Marii gahe. Abuuruun gama Mirga ykn Kaaba,Kaaba:Jarilleen Gaayoo ka’ee,Hiigo irra yaa’ee, Dhukkee Hiigootti goree Lichoo Hayyuu Booranaa Guyyoo Galgaloo iyyaaftee,aanolee Tulaa Weebi keessa yaa’ee,badda Areeroo gahee Simphirree ardaa Booranaa malee hin jirree, Turaakoo argee Malkaa Mana Waaqaattti dabre. Achii ammo Galaaa Daawwaa taakkee gama Liibaniitti qabate.Gannaale Qaxxaamuree Tulluu-Nama-Duriitti Oromoo bal’oon walti dhufee Finfinneetti dabree ardaa Oromoo cufa abuure. Jarii Ila Galchuu,gama Dhihaa: Gaayoo ka’ee Booqee soodda abuuree, booqee kulaa laalee,Madhachoon Tullaa Fardaatti oli qabatee karaa baddaa Gaamaduu deebi’e.Achii ammo Booqee Magaadootti gadi bu’e. Foroolee-Golboo jala deebi’ee Booqee Dilloo fi Goorrahi abuuranii karaa dukkannaa,ka Looyan Galaanii galaana Booyitti dabran. Abbaan Gadaa Booranaa bara sunii,Indhaalee Dooyyoo warra abuuruu yaa’e suniin waan argitan milikeeffadhaa ardaa geettan hin wallaalinaa jedha. Jaarroleen frdoo guurrattee Abuuru yaate maan agartee,Jarii yaa’e maan maan arge? Abbaa Gadaa Indhaalee Doyyoo gaafataniin jennaan jireenna namii keenna itti yaa’u agarsiisaa jedhe jedhan. Jaatanii Bonayyaa qorannoo kitaaba kanaatiin diqqaattulee waan Xaliyaanii lola bara 1902 keessa lola Dhukkee-Hiigoo irratti Boorana tolche jedhellee jaarrolee irraa dhagahe jedhe qorate. Bara sunitti Xaliyaanii Boorana hadhee dabsatee nadheenii fi ijoollee guurratee Lichoo Hayyuu Booranaa,Guyyoo Galgaloo irraa fudhatee Roomittiin galatan dhagahe jedha. Akkuma soodduu Aksuumillee qabeenna biyyaa jedhanii barbaadanii galchan “Licho Hayyuu Booranaallee,qabeenna abbaa qabuu,barbaaduu malan,” jedha. Jaatanii Bonayyaa “qabeenna,faaya,jabeenna keenna biyyaan walti dablachuuf waan keenna barreeffachu mallee warra barreessullee jabeessuu mallee,” jedha. Jaataniin yuniversitii Finfinneetti Injineeringiin digrii lammeessoo barata.Kitaaba Abuuruu manneen kitaaba Oromoo Booranaa haga Wallaggaa jiran keessatti argatan jedha.


Yuniveresitii Gondaar Keessatti Ibiddi Ka’e Doormii Ijoollee Mancaase: Barattoota

Universitii Gonder mooraa Tewdroos keessatti har’a ibidda qabateen doormiin barattootaa gubachuu isaa barattoonni ibssanii jiru. sababaan ibidda kanaa maal akka ta’e hanga ammaa hin beeknu, nuti garuu baqannee bane jechuu dhaan barataan moora sanaa haala nuuf ibsaniiru. Gama biraan naannoo dhuma Amaaraa godina Goojjam dhiyaa keessatti kan argamu universitii mooraa Injibaaraa keessatti barattoonni lammiiwwan Oromoo doorsisaa fi reebicha nu irra ga’aa jiruun lubbuu keenyaaf sodaa keessa jirraa jechuun himata jiran. No media source currently available


Haala Yeroo Ammaa Yunivarsitiilee Itiyoophiyaa Keessatti Mul’atan Ilaalchisee Barattoonni Maal Jedhu?

Dhaabileen barnoota ol'aanoo Itiyoophiyaa xiqqoo dha, bakka itti saba fi sablammiin biyyatti wal gahu, kanneen jedhan baratoonni Raadiyoon Sagaalee Ameerikaa dubbise, barattoonni wal jalaala fi kabajaan waliin jirachuu akka qaban hubachiisabn. Barattoonni yunivarsiitii Jimmaa,Arsii fi Maatuu irraa yadaa kennan, baratoonni qamoolee mooraa yunivarsiitin alattiin dhiibamanii rakkoo wal irratti umuu hin qaban, jedhu. No media source currently available


Barattootii Oromoo yuniverstii Waldiyaa jiran rakkuma keessa jirra jedhan jaarroleen naannoo Amaaraa dhufanii barattoota mari’achiisan

No media source currently available Eegii rakkoon naannoo Amaaraa yuniversitii Waldiyaatti asi dhalattee asi barattoota hedduutti doormii baqannee ala buluutti jirra jedha. “Waraqaa eennummaa nurraa fuudhanii yoo Oromiyaa tahe nu miidhan,” jedhan barattootii hedduun dubbifne Akka jarii jedhutti akka kanaan barattoota Oromoo kuma hedduutti yuniverstii Waldiyaa doormii yaa’ee mooraa keessa bula. Achitti waraanatti eega “barattootuma waliin barannutti nu reeba kaan alatti nurraa dhowwan “osoo federaalii jiruu irraan nu miidhan miidhan,” jedhan. Bulchiinsii saayinsii fi teknooloojii barnoota olaanaa Itoophiyaa qaama gurmaahetti wal gurmeessee yuniverstii keessatti ijoollee miidhuutti jira jedha. Fedhiin barattoota Oromoo yuniverstii Waldiyaa warrii nu dubbifne galuu fedha. Muummeen ministera Itoophiyaa Abiy Ahmed yuniverstiiin rakkoo isaanii falachuu baannaan mootummaan cufuuyyuu dandahaa jedhe. Bulchootaa fi jaarrolee fi abbootiin amanatii hardha yuniversitii Waldiyaa dhufanilleen akka ijoolleen barattu fedhan. Ijoolleen ammoo lafa nagaa hin qamne keessa hin barannu jedhan. “Yoo nyaataaf kaaffee deemnullee karaatti dhagaan nu hadhanii nu reeban,” jedha barataan maqaa himachuu hin fedhin. “Haga ammaa ala buluutti jirra,doormiitti galuu sodaanna.” Gama kaaniin yuniversitiin Walloo damee Dasee keesatti akka yuniversitiin marsaa interneeti ufi irra baaftetti wal dhaba barattootaan barataa tokkotti lubbuu dhabee qorahcuutti jiran. Bulchoota yuniversitii Dasee keessaa akka daarekterii barattootaa doktor Ayyaalewu Hassan jedhetti akka lubbuun barataa kanaa hin baane waan hedduu hojjatan. “Ogeeyyotii hospitaala Dasee itti wal gargaaranii akka barataan kun lubbun hafu falanii mataa baqassannii wallaanan. Obboleessilleen dhufee gaafachaa ture. Anilleen achi dhufee ilaale.Yuniversitilen nyaataa fi dhugaatii fidaniifii kontoraata qabaniif.Ammoo hin taanee halkan kalee lubbuu dhabe. Waan guddoo garaa nama nyaataati.” Barataa yuniverstii Daseetii dubbinfe tokko akkana jedhe.“Haallii yuniverstii Walloo baayee nama rakkisaa.Torbe tokko tahufu deema.Baratoota hedduutti miidhmae.Barataa tokkotti kaleessa lubuudu dhabe.Gamoo irraa darbatan.Iddoosaa jedhamaa barataa Wallaggaa Lixaati.Gareen gurmaahanii nutti dhufanii nu reeban.Ijoolleen hedduuti rukumate.” Ministirii saayinsii fi barnootaa olaanaa Itoophiyaa torbaan dabre keessa ibsaa baaseen jedhetti “warra seera malee yuniverstriii seenee warqata eennummaa baafatatee qaama tuttuqutti jira.Qaama leenjisutti jira.Harka isaaniia akka ijoollee kaasan gaafatan. Yuniversitii Dambii Doolootti ammo lubbuun barataa tokkotti rakkuma akkanaatiin bahe.Akka kanaan yuniverstii haga tokko keessatti barnootii dhaabe jedhan. Paartilee siyaasaa,jaarrolee lafaatii fi abbootiin amantii akka yuniverstii keessa nageennii jiraatu jara dubibiin laaltu cufaa gaafachuutti jiran.Akka rakkoon jirtu karuma nagaatiin falanille gaafatan. Barattootii Oromoo nu dubbifne hedduun ammoo haga laftii nagaa taatutti naannoo ufitti galuu fedhan.


Rakkoon Tibbana Yunivarsitiilee Itiyoophiyaa Keessatti Mul’ate Rakkoo Siyaasaa Wal-xaxaa Biyyattii Keessaa Irraa Madde, Jedhame

Barsiisonni dhaabbilee barnoota ol’aanoo Raadiyoo Sagaalee Ameerikaaf yadaa kennaaniin, rakkoon ammaa yuunivarsiitiilee motummaa keessatti mul'achaa jiru rakkoo wal xaaxaa siiyasaa biyyaatti mudate irraa ka madde jedhu. Rakkoon kun hundeedha akka furamuuf motummaan xiyyeffannoo itti kennee hojjechuu qaba. Baratoonni kayyoo isaanii dagachuu hin qaban, jedhanii jiran – Beektonni kun. No media source currently available


Rakkoolee Uumaman Mootummaa Cina Hiriiruun Hiikuuf Yaaluun Nageenya Uummata Maraaf Barbaachisaa Dha: Profeeser Mararaa Guddinaa

Uummata Oromoo fi Amaaraa walitti buusuuf sochiiwwan geggeeffaman waliin ta’anii ittisuuf naannolee kana keessa kanneen socho’an paartileen siyaasaa torba walii galtee irra ga’uu isaanii beeksisanii jiru. Paartileen Kun Yuniversitiilee fi naannolee adda addaa keessatti walitti bu’iinsaaawwan uumaman illee gamtaan furmaata itti kennuun mala danad’amu irratti mari’ataniiru. No media source currently available Uummanni Oromoo fi Amaaraa jijjiirama kana keessatti qooda kan qabaatanii fi amma uummata lamaan walitti buusuuf sochiiwwan geggeeffamaa jiru wal taanee ittisuuf paartileen kun walii galuu isaanii dubbataniiru. Ibsa Partiilee Naannoo Oromiyaa fi Amaaraa  Keessumaa mooraalee Yuniversitii keessatti walitti bu’iinsa uumaman hatattamaan dhaabsisuun haala danda’amu irratti mootummaan tarkaanfii barbaachisu akka fudhatu gaafatanii uummata ofiif illee waamicha dabarsaniiru.


Ibsa Partiilee Naannoo Oromiyaa fi Amaaraa

Paartileen siyaasaa naannoo Oromiyaa fi Amaaraa Keessatti sosso’an Itoophiyaa keessatti nagaha buusuf wajjin hojjachuuf murteessuu isaanii ibsa harra kennaniin beeksisan. Paartiwwan mormituu walii galtee godhame keessatti hirmaatan miidiyaalee fi qaamota ummata Oromoo fi Amaaraa edduutti walitti bu’iinsa uumuuf olola oofan fundura dhaabbachuf murteessuu dubbatanii hojii mootummaan olaantumma seeraa mirkaneessuf hojjatu deeggaruuf qophii ta’uu beeksisan.


‘Weerarri Koleeraa Mullate Jedhame Akka Hin Baballanneef Ummata Hubachiisaa Jirra’ Biiroo Eegumsa Fayyaa Mooyyalee

Kaleessa galgalaa kaasee magaaala Mooyyaaleetti dhibee koleeraan namootni 20 ta’an dhukkubsatanii yaala fudhataa akka jiran Diirekterri buufata eegumsa fayyaa Mooyyalee VOA’f himaniiru. Biiroon eegumsa fayyaa Mooyyalee weerarri dhukkuba koleeraa magaalattii keessatti akka hin mullanne hawaasi eeggannoo akka godhu dhaame Bokkaa Godina Booranaa fi kibba biyyattiitti roobaa jiruun wal qabatee weerarri dhukkuba koleeraa Mooyyalee fi naannoo isheeti akka hin baballanneef biiroon eegumsa fayyaa aanaa mooyyalee jiraattota akeekkachiisaa jira. Jaarsoo Mallisee Diirekterri buufata eegumsa fayyaa mooyyalee akka jedhanitti dhukkubi kun dhiyeenyaa as magaalattii keessatti mumullataa akka jiru himanii kaleessumaayyuu namni 20 dhukkubsatee yaala akka fudhataa jiru dubbatan. Diirekterri buufata fayyaa kun, warra dhukkubsate keesaa harki caalu dubartoota ta;uu himanii ka haalli nageenya isaanii nama yaaddessu hin jiruu jedhan. Dhibeen kun keessumaa erga bokkaan roobee as ji’oota lamaan kana mullachuu jalqabuu himanii, inni kaleessaa kun ammoo Mooyyalee naannoo ganda 01, Arballee fi Shawaa Berriitti mullate jedhan. No media source currently available


Marii Haala Yeroo Irratti Yunivarsiitii Amboo Waliin Taasifame

Pirezidaantiin Yunivarsiitii Amboo Dooktor Taaddaasaa Qana’aa haala yeroo ammaa Yunivarsiitiiwwan Itoophiyaa keessaa fi Yunivarsiitii Amboo keessatti mul’atu irratti Raadiyoo Sagalee Ameerikaa waliin dubbatanii jiran. Barattoota 10 torban darbe mooraa isaanii keessaa ari’aman, jedhame irrattis deebii kennanii jiru. No media source currently available


Yuniversitii Gondarii fi Waldiyaa Keessatti Har’as Hookkarri Ka’e: Barattoota

Yuniversitii Gondor mooraa Maaraakii keessattis har’a haleellaa baarattoota irratti raawwatameen bakka bu’aa barattoota dabalatee ka biroo irratti illee haleellaan raawwatamuu barattoonni ibsanii jiru. Yuniversitii Waldiyaa keessattis irra deebi’uu dhaan hookkarri ka’ee barattoonni hallllaan irratti raawwatamuun ibsameera. Ministeerri saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaas har’a ibsa kenneen qaamota barataa fakkaatanii mooraa Yuniversitii seenantu jeeqama uumaa jira. kanneen shakkaman to’annaa jala oolfamaa jiru jedhee jira. bakka mormii nyaata lagachuu geggeessinee teenyutti dhakaan nutti darbamee haleellaan nu irratti raawwatee jira jechuun himataniiru. Kan barataan Yuniversitii Gonder mooraa Maaraakii reebichi na irratti raawwate jedheen jalqabna. No media source currently available


Muummichi Ministeera Abiy Ahimed Haala Yeroo Ilaalchisuun Paartilee Waliin Mari’atan

Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimed har’a Oromiyaa fi naannoo Amaaraa keessa kan sosso’an hoogganoota paartilee siyaasaa waliin mariin geggeessan erga lubbuun namoota 86 darbee booda isa jalqabaa ti. Oromiyaa fi naannoo Amaaraa kan hoogganan ODEPA fi ADEPA akkasumas naannolee kana keessa Kan maadheffatan hoogganoonni paartileen moorkattootaa marii sana irratti argamaniiru. Muummichi ministeeraa Abiy haasaa dhageessisaniin marii kanaaf ittiin ka’umsi haalawwan dhiyeenya uumaman ta’auu ibsanii Akeeki wal ga’ii kanaa inni ijoon naannolee lamaanii fi uummata naannoo lamaanii gidduutti yeroo dhiyoo as walitti bu’iinsaa fi lubbuun namaa baduun hammaataa adeemuu isaa ti jedhan. No media source currently available


‘Goodiyyaa’ Dhalataa Harraa Abbaa Gadummaa Boruuf Guddisuu

Goodayyaan, aadaa sirna Gadaa Boorana keessatti bakka guddaa qabuudha. Sirni kun sirna Gadaa keessatti ka sadarkaan keessa darbamu ta’ee gaggeessaa biyyaa boruuf ka ittiin guddisaniidhas. Gadaa keessaa dabballeewwan boruu Abbaa Gadaa biyya gaggeessan ta’uuf fedhan duulaan na filaadhaa jedhanii dorgomanii kaadhimamu. Waggaa saddeetitti al takka kan gaggeeffamu sirni kun sanbata darbe godina boornaatti gaggeeffamee dabballeen Halakee Maallicha Halakee Bukunee warra boruu isa gorsuuf kaadhimame nama jaha duuka muudameera. No media source currently available Jaatanii Diidaa qorataan seenaa fi sirna Gadaa Oromoo sirni kun waantota gurguddaa of keessaa akka qabu dubbatu. Aab Jaataniin ‘Goodiyyaa’n sirna ijoollee gara ‘Kuusaa’tti ceesisu ta’uu himan. Yoo kanas ‘Gaammee’ keessaa bahanii ‘Kuusa’ ta’an. ‘Aduulaa’n jahan (warri Abbaa Gadaa duuka filamus) waan keessaa lallabamuuf kanaaf sirna ‘Goodiyyaa’ kana keessatti waanti lama raawwatama jedhu dabalanii. Ganna saddeet saddeetiinis sirni nama Abbaa Gadaa ta’u filuu kun gaggeeffama. Sirni kun utuu hin gaggeeffamin duras gosaa fi ollaatti warri ilmi isaanii hojii kanaaf akka kaadhimamu fedhan ‘Baannattoo’ (duula mucaa koo naaf filaa) jedhuun ollaa, gosaa fi nama naannootti bahu. Sana booda dorgommiin gaggeeffamee ‘Argattee’n labsama. Argatteen (eenyu akka injifate) kun erga barameen boodas bultii torban sadii duuba ‘Goodiyyaa’ fi warra ‘Aduulaa’ ta’u jahan labsu jechuudha. Erga eenyu akka filame baramee booda dabballeewwan kun mataa aaddatanii sana booda gara sadarkaa Kuusaa ta’uutti cehu. Ijoollee kanas warri ‘Argaa Dhaggeettii’ waan safuufii aadaa isaan barsiisaa guddisaa jedhu ogeessi seenaa Oromoo Aab Jaatanii Diidaa. Abbaa Gadummaa kanaaf dorgommiin akka jirus himanii dabballeewwan kun dorgommii kanaaf gulantaa guutuu qaban jira jedhu. Dursa warri filatamuu fedhu dabballummaa kaasee aadaa duuka deemee barachuudha qaba, darbees sirni gaggeessaa filachuu kun (gosa) tokkorra hin taa’u walirra maruu qaba kanaaf warri waan kana gaafatu warra dabareen hin geenye ta’uullee qabu. Gama biraan ammas abbaan ykn abaabileen mucaa dorgomu kanaa yoo Abbaa Gadaa ta’ee ture bara sana ‘Abbaan Gadaa’ fira isaa sun maal waanti gaariin hojjete ka jedhus ilaalcha keessa seena. Dabballeewwan kunis marsaa Gadaa isaanii keessaa yoo sirni kun dhaqqabu, baannattoo jedhanii duulaan ollaarraa, haga gosaa fi lammiitti maatiin himaniifii dhumarratti Gadaa isaanii ka marsaan irra jiru bakka bu’uu danda’uu jedhu Aab Jaataniin. “Duulli na filadhaa (Baannattoo) n kun amma bakka naannoo ummatni itti naannawu, fulaa ummati aadaa jiru, ka Raabaa, ka Gadaa, ka Laduu, ka Qaalluu cufatti dhufaniiti ‘galata naa fuudha, galata gooroo narraa fuudhaa, gooroon narraa turee narra marsaa’ jedhanii maatiin ijoollee gaafachuu danda’an.” Jaatanii Diidaa; Qorataa Seenaa fi Gadaa Oromoo. ‘Aragattee’ sanbata darbe gaggeeffameenis Halakee Maallicha Halakee Bukunee warra boruu isa gorsuuf kaadhimame nama jaha duuka Abbaa Gadaa 74ffaa ta’uuf muudamee jira. Aaba Jaataniin Halakee Maallichaa sagalee harka dhibbeentaa guutuu argatee injifachuu himanii, argachuu isaafis, Abbaan isaa utuu ‘carraa Abbaa Gadummaa isaaf barbaadaa jiruu du’uu, marsaan gaaggeessa Gadaa irraa turuu fi hojii kanaan dura sanyii isaa keessaa warri Abbaa Gadaa turan abaabileen isaa hojjetan gulantaa warri isa filate ilaalee naatoo kenneefii dha jedhan. Kana boodas warri filame kun gama aadaan warri argaa dhageettii, jaarroleen, hayyuun, akkasumas hawaasni naannoo ijoollee dabballee kana barnoota aadaa, safuu fi kaan haga yeroon isaan gaggeessuu isaanii dhaqqabutti barsiisa. Amma amma Gumiin Gaayoo namni abbaa Gadaa ta’u barnoota barawaas haa baratuu waan jedhuuf ijoolleen kun barnoota idilees ni baratu. Akka Obbo jaataniin jedhanitti dabballeen abbaa gadummaaf kaadhimame nageenyi isaa hawaasaan akka eegamu, fulaa walitti bu’iinsi jiru akka hin dhaqnellee himu. Garuu jedhu Aab jaataniin abbaan Gadaa nama dhugaaf dhaabbate waan ta’eef dhugaatu isa eegaa male nami akkasitti ramadame boorana keessaa isa eegu hin jiruu jedhu. Amma Gadaan Booranaa harka kura Jaarsoo jira, isaanis Abbaa Gadaa 71 ffaa yoo tahan Halakee maallichaan malee Abbootiin Gadaa lama duraa duubaan filamanii jiru. “Waggaa 8ttan har’aa 73’ffaatu filamee darbee jira, wagga 16’n harraa ammoo 72’ffaatu filamee darbee jira.” Jaatanii Diidaa; Qorataa Seenaa fi Gadaa Oromoo Obbo Jaataniin sababa Abbaan Gadaa ijoollummaa kaasee filamuufis ibsaniiru. Inni duraa namni saba gaggeessu filamee hojiiitti yoo seenu hojii ummatarratti akka hin barre dursee akka of qopheessu gargaaraa jedhan. Lammee ammoo rakkoon hanqina gaggeessaa akka hin mudanneefis waanti kun falaa jedhan. “Booranni haga 2040tti gaggeessaa isaa filatee lafaa qaba. Filannoo dhufu ka Itiyoophiyaa akka biyyatti waan ta’u hin beeknu, nuti garuu gama sanaan karaa Sirna Gadaa rakkina hin qabnu” Jaatanii Diidaa; Qorataa Seenaa fi Gadaa Oromoo Dr. Taaddesee Bariisoo; Ogeessi fi Barsiisaan Antiroopooloojii Yuuniversitii Finfinneeti sirni akka ‘Goodiyyaa’ kun ijoollee dhalattu gaggeessummaa boriif bocuuf bakka guddaa qaba jedhan. Halakee Maallichaa fi warri isa duuka taaytaaf muuddamanis eebba hawaasa fi qaalluu rraa eebba fudhatanii akeeka waamamaniifitti seenu.


Barataan Tokko Yunivarsitii Dambi Doolloo Keessatti Lubbuun Isaa Darbuu Dubbatan, Pirezidaantiin Yunivarsitichaa

Yunivarsitii Dambi Doollootti Wixata darbe lubbuun barataa tokkoo darbuu pirezidaantiin Yunivarsitii Dambi Doolloo dubbatanii jiru. Barattootni akka tasgabba’an gochuuf hojjataa jirra, jedhu. Yunivarsitii Mattuuttis barattootni 9 miidhamanii turan keessaa 6 fayyanii mooraatti deebi’uu Yunivarsiitiin Mattuu beeksisee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Miilotii B/J Asaamminoo Tsiggee Waxabajjii dabre bulchoota Amaaraa fi jeneraal Saaree fixan Jeneraal Birhaanuu Juulaallee Ijjeesuuf malatan

Akka abbaan alangaa addaa Itoophiyaa Birhaanuu Tseggaayee ibsa hardha ijjeechaa bulchoota naannoo Amaaraatii fi hajajaa waraana Itoophiyaa ka durii Sa’aaree Mokonnin fa irratti baaseen jedhetti jarii nama fixe sun waraanatti jidduutit dhaabe malee silaa waan hedduu herregate. Mootummaa humnaan gara galchuuf qophaa’an nama fixanillee filatan Warrii hujii tana qindeessaa bahe;Birgaader Jeneraal Asaamminoo Tsiggee,Shaambel Memmaar Geetinnet, Shaambel Mennaa Isheetuu fi Shaalaqaa Addunyaa Warquu. Hajaja Birgaader Asaamminoo Tsiggeetiin waraanii addaa naannoo Amaaraa warra Dr Ambaachoo eegu qawwee irraa hiikee isaa, obboo Izeziifii obbo Migbaaruu fixe. Waluamttu nama 15tti tanaan dhumate 20 calaaatti madaahee horii hedduutit bade. Warra hujii tanaan shakkan 70 keesaa 31 hidhan 31 ammoo hin qabamne horii baankii nama 22 irraa qaban. Miilotii Birgaader Asaamminoo faatii ijeehcaa tanaan duratti aktivistoota isaanii waliin itti qophaahaa bahan. Naannolee Itoophiyaa keessatti nama leenjifatanii oduu guuraa nama bahan. Wal Dhaba naannolee itti hammeessuu fedhan. Akka abbaan alangaa addaa jedhetti wannii Finfinneetti jeneraal Saaree Mokonnin ijjeesaniif waraana gosaan gargaar baasanii mootummaa federaalaa harkatti deeffachuuf. Namii Jeneraal Saaree ijjeeselleen waraana miilotii Asaamminoo faatii leenjifatan hajajaa kudhanii Mesaafinti. Jeneraal Saaree malee silaa birgader Birhaanuu Juulaallee ijjeessuuf malatani ammoo hin taaneef. Jara kana hujuma irratti fixuu fedhan. Warra hujii tanaan shakkan Baahir Daar keessaa nama 277 Finfinnee ammo nama 140 qaban. Poolisii federalaa ,abbaa alangaa addaa Poolisi naannoo Amaaraa fi dame nagaa hedduutti jara kana waliin qorachaa bahe. Jarii wa qorachuutti jiru kun tobaan diqqoon duuballeetti rakkoo nagaa biyya keessaa qorannee isanititin deebina jedha.


Magaalaan Finfinnee fi Waashingiten DC Walii Galtee Obbolummaa Mallatteessan

Magaalaa Finfinnee fi Washingiten walii galtee magaalaa obbolummaa isaanii haaressanii jiru. Kan Finfinnee daawwatan kantiibaan magaalaa Waashington Miw-riyeel Baawser akka jedhanitti haalli siyaasaa haarawaan Itiyoophiyaa keessatti uumame walii galtee sana daran hojii irra oolchuuf gargaara. Kantiibaan kun Finfinnee kan seenan jila namoota 70 of keessaa qabu hoogganuu dhaan ture. Walii galteen obbolummaa magaalaa Finfinnii fi Washington gidduutti mallatteessame kan waggoota shanan darbanii kan haaressu ture. Kanaaf jecha kan daawwannaaf gara Itiyoophiyaa dhufan kantiibaan magaalaa Waashington Miw-riyeel Baawser fi itti aanaa kantiibaan magaalaa Finfinnee Taakkelee uumaa walii galtee kana kan mallatteessan Wiixata darbe ture.