Tigraay Keessatti Hojiin Tajaajilawwan Turan Iddotti Deebisuu Hatattamaan Akka Gaggeeffamu Qajeelfamni Kenname

Mummicha ministeera Itiyoophiyaaf gorsaa waa’ee nageenya biyyoleessaa kan ta’an Amb. Reedwaan Huseen, daawwannaa kaleessa Maqalee keessatti gaggeessan sana booda mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmadiif waa’ee daawwannaa Sanaa ibsuu isaanii, Twitarii ofii irratti barreessani jiru. Mummichi Ministeeraa Abiyyi ibsa sana booda, hojii raawwachiiftonni dhaabbatonni mootummaa Fedeeraalaa tajaajilawwan turan hojii iddotti deebisuu caalaatti hatattamaan akka gaggeeffamu qajeelafa kennanii jiru jedhan Ambaasaaddar Reedwaan. Qajeelfamnii kun ifa ta’u hordoofees, daandiin balalii xayyaaraa kan Itiyoophiyaa Robii borii kaasee balalii imaltootaa gara Maqaleetti akka jalqabu beeksisee jira.Kana ilaalchisees sabaa himaa biyya keessaa murtaa’oo ta’aniif ibsa kan kennan hojii raawwachisaa olaanaa kan daandii balalalii xayyaara Itiyoophiyaa Obbo Masfin Xaasew, dirreen balalii xayyaaraa kan Maqalee waan tajaajilaaf barbaachisu martii guutameefii akka jiru kan ibsanii, Teeleekomunikeeshinii fi Intarneetti hojiin iddotti deebisuu hara xumuurama jedhan. Ammaaf balaliin guyyaatti al tokko ta’u isaa fi akka fedhii imaltootaatti akka dabalamu ibsan. Gama kaaniin, Raayyaan Ittiisa Biyyaa hanga Kamiisa dhufuutti magaala Maqalee akka seenu Amb Reedwaan ibsanii jiru.Akka walii galtee Naayroobii isa marsaa lammataatti, hanga Kamiisaatti meeshaalee gurguddoo kan waraanaa hojiin wal harkaa fudhuu akka gaggeeffamu, raayyaan ittisaas, keessumaa maqalee keessatti itti gaafatama heera biyyatti irra ka’ame hojii irra olcha jedhamee eegama jechuun Amb Reedwaan ibsuu isaanii Keeneedii Abaata Finfinnee irraa gabaasee jira.


Angawoonni Mootummaa Feedeeraalaa Wal Waraans Booda Daawwannaaf Maqalee Seenan.

Qondaaltonni Itiyoophiyaa yeroo waggoota lamaa guutuutf jedhu booda yeroo jalqabaaf magaalaa Mekellee kan galan yoo ta’u, kunis walii galtee nagaa baatii sadaasa keessa hojii irra oluu isaa ilaaluuf akka ta’a Mohammed Yusuuf Naayroobii irraa gabaasee jira. Ibsa waloo Maqalee keessatti kenname ka hordofe immoo Mulugeetaa Atsbahaati, gabaasa lamaan Befeqaaduu tu dhiyeessa.


Ajjeechaa Wallaggaa Bahaa Keessaaf Jiraattonni Qaamota Adda Addaa Himatu

Naannoo Oromiyaa godina Wallaggaa Bahaa keessa jiraattonni dhaloottaan Oromoo ta'an torbee darbe keessa humnoota Amahaaraa hidhatee, kan "Faannoo" jedhaniin, namoonni hedduun ajjeefamuu isaanii ibsaniiru. No media source currently available Dhalattoonni Amahaaraa naannoo sana jiraatan humnoota hidhatee "ABO Shanee" jedhanii waamanii fi humni addaa wal ta'uun haleelaa akka jiran himaniiru. Kanumaan wal qabatee guyyoota muraasa darbaniif bulchiinsa godinaa irraa deebii argachuuf carraaqqiin taasisaa turre yeroof hin milkoofne. Kana malees, aangawoota naannoo fi federaalaa irraa deebii argachuuf yaaliin godhamaa ture hin milkoofne. Haa ta'u malee, Ministirri Muummee Itiyoophiyaa Abiyyi Ahimad, daawwannaa tibbana Wolaayittaatti taasisaniin, "amma kan biyya balleessaa jiru shanee Oromoo fi Amahaaraati" jedhanii turan.


Barreessaan Gamtaa Abbootii Gadaa Oromiyaa "Humnoonni Mootummaa Seeran Ala Mana Kiyya Cabsanii Seenan," Jedhan

Barreessaan Gamtaa abbootii Gadaa Oromiyaa fi Abbaan Gadaa Tuulamaa Goobana Hoolaa Irreessoo kaleessa halkan humnoonni nageenya motummaa mana kiyya seeran ala cabsanii ilma kiyya mana isaatii fuudhanii bakka buuteen isaa hin beekamne jechuun himan. Abbaan Gadaa kun Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti mana jireenya isaanii godina shawaa bahaa magaalaa Maqiitti kan argamu keessaa qabeenyi maallaqaa dabalatee meeshaaleen faaya adda addaa qarshii 200,000 olitti tilmaamamuu fi meeshaan hambaa durii fi meeshaaleen waraanaa kan mootummaa fi heyyama qabu fudhatameera jechuun ibsan. Rakkoo Abbaan Gadaa himatan kana godinni shawaa bahaa quba hin qabu fuuldurattin qoradha jechuun sagalee Ameerikaaf ibseera. Dhimma kana irraatti Koomishiini poolisii oromiyaa fi Biiroo bulchiinsa fi naageenyaa oromiyaa irraa deebii hin arganee. No media source currently available


Gareen Mariisistoota Gamtaa Afrikaa Waliigaltee Nagaa Madaaluu fi Hordofu Maqaleetti Imaluufi

Mariin marsaa lammaffaa dheengaddaa fi kaleessa Naayiroobitti gaggeeffame hordofuun ibsa kan kennan miseensi garee marii kanaa preezdaantiin Keeniyaa duraanii Uhuuruu Keeniyaattaa gareen kun guyyoota itti aanan keessatti Maqalee seena jedhanii jiru. Gareen Gamtaa Afrikaa hojiirra oolmaa waliigaltee nagaa kanaa hordofu kun qaamolee hunda bira akka qaqqabu waliigalteerra ga’uu isaaniis ibsameera. Kana irratti gabaasa Kenedii Abaata qopheessee fi ibsa Gamtaan Awrooppaa dhimmicha laalchisuun baase Naakoor Malkaatu dhiheessa. No media source currently available


Manneen Barumsaa Finfinnee Keessatti Jeequmsii Uumamee Ture Tasgabba’ee jira : Dhaabbata Imbaa Xabbaaqii

Manneen baruumsaa Finfinnee tokko tokko keessatti alaabaan oromiyaa fannifamuu akkasumas faaruun naannoo Oromiyaa akka faarfatamuu taasiisfame kan jedhamuun wal qabatee, jeeqamsii uumamee ture tasgabbaa’uu isaa fi lafa jeeqamsii ture hundumaati deemsii barachuu fi barsisuu itti fufuu isaa, dhaabatii ye Itiyoophiyaa Hizb Imbaa xabbaaqii jedhamu irraa Dr Indaale Haaylee RSAf ibsanii jiru. Manneen barnootaa jeeqamsii keessatti ka’e ilaalchisee dhaabati kun turban tokko dura ibsa baaseen, bulchiinsii naannoo Oromiyaa bu’aa addaa argachuu qabuu fi akkaataa rawwatama isaa ilaalchisee ifatti lafa hin ibsamneetti, manneen barnootaa keessatti alaabaa oromiyaa akka Fannifamuu sirna fannisuu irratti faaruun akka faarfatamuu dirqisiisuun, gocha aangawoonni mootummaa dhunfaan gaggeessanii dha jedhee jira. Manneen barnootaa keessatti jeeqamsa uumamee tasgabbeessuun nagaan deemsa barachuu fi barsiisuus itti fuufuu haala dandeesisuu dhimmi jedhu irratti, guyyoota muraasa dura hogganoota manneen barnootaa waliin mariin gaggeeffamee irratti kantibaa magaala Finfinnee kan ta’an aaddee Adaanach Abeebee ibsa kennaniin, waa’een alaabaa fi faaruu oromiyaa kun sababa ta’an malee, dhimmichi siyaasa jedhanii jiran. Bulchiinsa magaalaa Finfinneetti Yunivarsitiin Kotobee qorannaa inni sirna barnootaa afaanneen adda addaa irratti gaggeesseera jedhame, rakkoo uumamee kanatti xumuura kan tolchuu fi kana irrattis mariin akka gaggeeffamu itti gaafatamaan biroo barnootaa magaalaa Finfinnee Dr. Zalaalam Mulaatu waltajjii marii sana irratti ibsanii jiru. Polisiin Finfinnee Roobii dabre ibsa baaseen, ajandaa dhoksaa ituu tarkaanfachiisanii qabaman kan ittiin jedhe seeraan akka gaafataman taasisaa akka jiruu fi miiraan oofamanii ituu hin beekiin meeshaa farreen nagaa ta’an kan ittiin jedhe barattoota baayyee gadhiisusaa isaa ibsee jira. Jeequumsa uumamee keessatti kallattiin itti hirmaatan kan ittiin jedhe shakkamtoota 97 to’annaa jala olchuun qorannaa gaggeessaa akka jiru duraan beeksisee ture jedha Addis Chekool gabaasa ergeen.


Komishinni Gamtaa Afrikaa Marii Mootummaa Itiyophiyaa fi ABUT Giddutti gaggeeffame Irratti Ibsa Baase

Mootummaa Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigraay(BUT) erga walii galteen diinummaa dhaabuu mallatteessee as tarkaanfiiwwan amantaa uumuu gaarii fudhataniif Komishiniin Gamtaa Afrikaa galateeffatee jira. Komishinichi xumura walga’ii marsaa lammaffaa Ajajoota Ol’aanoo mootummaa Federaalawaa Itoophiyaa fi Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (ABUT) irratti ibsa baaseen, nageenyaa fi tasgabbii Itoophiyaa deebisuuf gam lameen tattaaffii taasisaa jiran akka itti fufan jajjabeessee jira,. Komishiniin Gamtaa Afrikaa akka jedhutti, walgahiin kun Yeroo hojii, Mala Hordoffii, Mirkaneessauu fi Ulaagaa Waliinii kan ilaaleen hiika jiru isaa xumuree jira. Kana malees Walgahiin kun hojiirra oolfama deemsa hidhannoo Hiikkachuu, looltummaa keessaa ba’u fi deebi'anii Walitti Makamuu irrattis mari'atameera jechuun ibsichi hubachiise. Gam lameen Mala Hordoffii fi MirkaneessUU koree waloo fi Garee hayyoota Afrikaa of keessaa qabu irratti kan waliigalan yoo ta’u gam lameen irraa tokkoon tokkoon isaanii bakka bu’aa tokko fi bakka bu’aa IGaAD kan of keessaa qabu ta’uu ibsameera. Akka galmee RSA dameen faanfa Afrikaa argee jedhutti, aangoon koree waloo kanaa wantoota biroo dabalatee, looltoonni ABUT meeshaa hiikkachuun xumuuramuu isaa mirkaneessuu, rasaasaa fi meeshaa waraanaa akka hin arganne gochuu, dabarsuu ykn sochii hayyama maleef meeshaa waraanaa loltoota ABUT, Albuuda ykn meeshaa dhoo'hinsaa kaa'uu ykn itti fayyadamuus ta'e bakka bu'oota ykn qaamota hidhannoo biroof deeggarsa ta'u isaa hordoofa. Akka galmee kanaatti gareen hayyootaa gama isaatiin, dhimmoota biroo dabalatee humnoonni alaa fi kan miseensoots humna raayyaa ittisa biyyaa hin taane gara daangaa isaaniitti bahuu isaanii mirkaneessa jedha. Raayyaan ittisa biyyaa Daangaa Itiyoophiyaa addunyaan beekuu fi naannoo hojii isaaf mijatutti akka bobba’u ni taasisa.


Yuuba Aaga Xeenxanoo ‘Daadhii Dhugan’

Yuubi Aaga Xeenxanoo Kamisa galgala lubbuun isaanii darbee jira. Fuula Gadaa Oromoo jechaan ka beekaman Aaga Xaanxanoo ka dhibee dhiyeenya isaan mudateef yaala fudhataa turanii kaleessa magaalaa Shaakkisootti lubbuun isaanii darbuu Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii Godina Gujii VOA’tti himee jira. Obbo Aduulaa Mi’eessaa itti gaafatamaan waajjirichaa Aaga Xeenxanoo Oromoof Gadaa lafaa dhaloota ammaaf kan ijaare nama guddaa ta’uu himanii, kanattis dabalata saboota gidduuttis nama nagaan akka bu’uuf hojjetaa turee jedhani. Dilbata dhufus sirni awwaalaa Yuuba Aaga Xeenxanoo Shaakkisootti akka gaggeeffamus Obbo Adoolaan beeksisanii, sirna kanarratti saboota gara garaarraa bakka bu’oonni angawoonni fi jiraattonnis akka argaman dubbatanii jiran. Yuuba Aaga Xeenxanoo bara 2016, Yuuniversitii Bulee Horaarraa Dooktora kabajaa fudhachuun isaaniis ni yaadatama.


Horroo Guduruu Wallaggaa Kanneen Buqa'an Gargaarsa Dhabuu Himatan

Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Amuruu keessaa sababaa dhabamuu nageenyaan buqqaasamanii kanneen magaalaa Obborraa jiran keessaa, “Gargaarsa dhabuudhaan rakkataa jirra” jechuun Sagalee Ameerikaatti himan. Keesumaa daa’immaniifi haadholiin rakkoo hammaataaf saaxila bahaa jiraachuu dubbachuun, mootummaan gargaarsa atattamaa akka taasisu gaafannaa jedhan, buqqaatota keessaa hagi tokko. Dhimma kanarratti, anga’oota Buusaa Gonofaa godinichaarraas tahe, Naannoo Oromiyaarraa deebii argachuuf yaaliin taasisne hin milkoofne. Haa ta’u malee, Jaarmayaa Mootummoota Gamtoomaniitti Waajjirri gargaarsa namoomaa qindeessu, OCHA’n namootni kuma 100’n lakka’aman Oromiyaa Lixaa keessaa manneen jireenyaa isaaniirraa buqqaasamuu beeksiseera.\nNaakoor Malkaa gabaasa itti aanu ergeera. No media source currently available


Humni Bittaa Qarshii Itiyoophiyaa Kufaa Jiraachuu fi Dhiibbaa Isaa

Humni bittaa qarshii Itiyoophiyaa yeroo yerootti gad kufaajira. Haalli kun qaalayiinsa gatii waliin hidhata qabaatus lammilee hedduu hiyyummaa keessatti kuffisaa diinagdee biyyaas miidhaa jiraachuu dubbatu Dookter Ittaanaa Ayyeruu, Yuuniversitii Adaamaatti barsiisaa barnoota diinagdee, Qaalayiinsaan wal qabatee gatiin bittaa qarshii biyyattii gad kufuun namoota galii dhaabbataa qaban miidhaa jira jedhanii, dabalataanis namoonni waggaa waggaan hiyyuma keessatti kufanis dabalaa jiraachuun waan yaaddessaa ta’uu himan. Dookter Biraanuu Alamuus ogeessi dhimma diinagdee, humni bittaa qarshii kun walitti aane akkas gad bu’aa yoo deeme diinagdee biyyaa waan miidhuuf mootummaan kana imaammata maallaqaa dafee furuu akka qabu akeekkachiisan. Galmoo Daawit ogeeyyii diinagdee haasofsiisee qophii itti aanu qindeesseera.


Utaalloo fi  Kooviid 19 Saffisaan Babal’achaa Jiraachuu Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasa Itoophiyaa Ibse

Inistiitiyuutiin Fayyaa Hawaasa Itoophiyaa akka ibsetti vaayirasiin infuleenzaa ,utaalloo fi kooviid 19 saffisaan babal’achaa akka jiru ibsera. Daarektarri olaanaa inistiitiyuutichaa Dr. Masaayii Hayiluu Sagaalee Ameerikaatti akka himanitti, torbeewwan jahan darban keessatti tatamsa'inni Covid-19 dachaan dabaleera. Dhiheenya kana namoonni dhukkuba utalloon qabaman baay'achaa kan jiran yoo ta'u, namoonni sSgaaleen Ameerikaa dubbisee haalli dhiibbee utaalloo amma mul'achaa jiru kun hammaataa ta'uu ibsan.


Itiyoophiyaa Daandiiwwan Gara Nageenyaatti Geessan

Walwaraansi kaaba Ityoophiyaa keessatti waggoottan lamman darbaniif humnoottan mootummaa feederaalaa fi humnoottan mootummaa naannoo Tigraay gidduutti taasifamaa ture kan lubbuu namoottan kuma dhibbatti lakkaawamuu galaafatee qabeeyaa miiliyoonaatti tilmaamamu mancaasee, lammiilee biyyaatti miiliyoonatti lakkaawaman jireenyaa isaanii irraa buqqise waligaltee nageenyaa dhiheenya taasifameen tasgabbii argatee jira. Waligalteen Afrikaa kibbaa fi Keniyaa keessatti mallateffame Tigraayi fi naannoolee kaaba Ityoophiyaatti argaman keessatti haala mijeeseen gargaarsi namoomaa akka namoottan miidhamaniif qaqqabu taasisuuf, namoottan qe’ee isaanii irraa buqqa’an debisanii dhaabuuf sochiin taasifamaa jiraa. Haa ta’u malee ammas taanaan gaaffiwwan deebii argachuu qaban ni jiru. Waligaltee nageenyaa mallateessuun mataan isaa nageenyaa fiduu danda’aa? Waliigalteen mallateeffame akka fiixaan bahuu fi nageenyi waara-qabeessa ta’e akka biyya sana keessatti mirkanaa’u maaltu barbaachisa? Maaltu ta’uu qaba? gaaffiwwan jedhan ammas deebii barbaadu. Afrikaadhaaf Gargaaraa Ministira Dhimma Alaa Ameerikaa duraanii ka turan Ambaasaddar Tiboor Nagiyii fuula twiteerii isaanii irratti Sagaleen Ameerikaa Itoophiyaanota saba adda addaa irraa walitti fidee mari'achuun isaa faarsanii, "waltajjii namoonni cimsaanii yaadaan walii hin galle walitti dhufanii fuul duraaf waan ta'a jedhan irratti dubbatan ture ," jedhaniiru. Karaa biraatin, hawaasni dhalatootaa Ityoophiyaa warren biyya alaa keessa jiraatan Itiyoophiyaa keessatti nagaa buusuudhaa fi guddina biyyatti mirkaneessuu irratti gahee bu’a-qabeessa ta’e gumaachuu danda’uu laata? gaaffiin jedhu ka’aa jira. Sagaleen Amerikaa kutaan gaanfa Afrikaa dhima nageenya Ityoophiyaa ilaalchisee sagantaa addaa tokko qopheessee jira. Waltajjii kutaan Afaan Amaaraa qopheesse kana irratti keessumoonni addda addaa kallatiidhaan istuudiyootti argamuudhaan, akkasumas tooraa marsariitin hirmaatanii, waligaltee nageenyaa mallatteefamee fi itti fufiinsaa isaa irratti yaada qaban ibsanii jiru. Keessumoota sagaantaa kanaan istuudiyoo VOAtti argamuudhaan yaada isaanii kennan keessaa tokko aadde Ma’aazaa Giday dhimma hariiroo addunyaatti ogeettii fi dhaabbata sadarkaa adduunyaatti mirga lammiilee Tigraayif falmu keessatti roogeettidha. Addee Ma’aazaan dhimma waliigaltee nageenyaa sana irratti yaada kennaniin, walwaaraansi hammam hamaa akka ta’e waggootan lamman darbaniif isaanii fi maatiin isaanii oduudhaan ittu hin ta’iin keessa jiraatanii waan argan akka tahe dubbatan. Walwaraansa sanaan namoonii kuma dhibbaan lakkaawaman du’anii, qabeenyi ummanii Tigraay waggoottan soddoman darbaniif dafqa isaatiin horatee akka jirutti akka mancaa’e, dubartonni hookkara saalaatiin akka miidhaman ibsaanii akka kun hin uumamneef dursee yaaliin godhamaa akka godhamaa ture dubbatan. Waligalteen amma mallateeffame kunis wanneen walwaraansichaaf sababaa ta’aniif sirriitti waan deebiin hin argamiiniif akka deebi’amee gara walwaraansaatti hin galamne sodaa akka qaban ibsan. Keessummaan ka biraan istuudiyoo VOAtti argamuun yaadaa isaanii kennan ogeessaa seeraa fi qorataa kan ta’an obbo Heenook Abbebee ddeemsi waligaltichaa hamma ammaati akka gaariiti akka fuul-duratti tarkaanfataa jiru, qaamota deemsichaa keessaa tokko gargaarsi namoomaa naannoo wal-waraansichi itti geggeessamee ture akka qaqqabaa jiru fi bu’uraaleen misoomaa gar gar citanii turan akka bakka isaaniitti deebi’aa jiran himan. Gama biraatiin ammoo, waligaltee mallatteessuun nageenyaa buusuudhaaf wabii akka hin taane ibsanii, nageenyaa waara-qabeessa ta’e mirkaneessuudhaaf gareewwan hunduu garaa ququlluudhanan fedii siyaasaa (Political will) qabaachuun akka isaan irra jiru dubbatan. Yuunversitii Jems Maadisen keessatti barsiisaa fi qorataa seenaa kan ta’an doktoor Ittaanaa Habtee marii Istuudiyoo Sagalee Ameerikaatti geggeesame kana irratti keessumaa kallattiidhaan hirmaatan ka biraa dha. Isaanis waligaltee mallateesuun qofti gatii akka hinqabne, nageenyaa egeeree dheeraa qabaatu uumuudhaaf, sababaaleen wal-dhibdee biyyattii keessaa hundee irraa ilaalamee, akka waliigalaatti rakkinaawan jiranuuf falli karaa nagaa barbaadamuu akka qabu ibsanii, waliigalteen dhimma Kaaba Itiyoophiyaa irratti mallatteessame qofti Itiyoophiyaa keessatti nagaa fiduu akka hin dandeenye, naannoo Oromiyaa bakkaawan adda addaa keessatti wal waraansi taasifamaa jiruu fi balleessaan raaw’atamaa jirutti xiyyeeffannaan kennamuu akka qabu hubachiisan. Sagantaa kana irratti keessumootaa kallatidhaan hirmaatanii alatti, tooraa “Skype”n beektonni dhihaatani yaada isaanii ibsanii fi gaaffiwaniif deebii kennan ni jiran Isaanis Dr. Derresee Taaddesee magaala Niwuyoork irraa, Obbo Alamaayyoo Fentaawu ogeessaa seeraa fi qorataa waa’ee walti bu’iinsaa fi Dr. Alamaayyoo Birruu, kan duraan Yunivarsitii Finfinnee fi as Yunaayitid Isteetis keessatti barsiisaa turan hayyuu falaasama siyaasaa ti. Hirmaattonni Istuudiyootti argaman gaaffiilee fi yaadawwan qaban keessumootaa haasaa taasisaniif dhiheessanii jiru. Namoonii kallatiidhaan hirmaachuu hin dandeenyes karaa tooraa marsaaritin gaaffiwwanif yaada isaanii dhiheessanii jiru. Gabaastonni VOA biyyaa keessaa fi biyya alaatii namoonni dubbisanis waligalticha nageenyaa ilaalchisee abdii fi sodaa qaban dubbataniiru. Akka walii galaatti Ityoophiyaa keessatti nageenyaa waara-qabeessa mirkaneessuuf sirni bulchiinsa bittaa hafee, mootummaan fedhii uumataatiin taayitaa qabatuu fi taayitaa gad-dhiisu hundeeffamuu akka qabu, sirni heera irratti hundaa’e biyyatti keessatti keessa jiraachuu akka qabu hirmaattonni sagantichaa yaada kennaniin ibsanii jiru. Sagantaan televiiziyoonaa kun Wixata Mudde 19 bara 2022 VOA Afaan Amaaraa irrati dhihaate.


Naannoo Oromiyaa fi Somaalee Keessatti Dhukkubni Koleeraa Babal’achaa Deemuun Himame

Hagayya darbee kaasee Godina Baalee fi ollaa naannoo Somaaleetti mudataa ka ture dhibeen Koleeraa ammas gara Godina Gujiitti darbee baballataa akka jiru Jaarmayaan Mootummootaa gamtoomanii beeksise. Jaarmayaa Mootummoota Gamtoomanitti waajjirri gargaarsa namoomaa (OCHA)’n ammas tatamsa’inni dhibee kana torban darban kana qofaa Oromiyaa keessatti dhibba iraa harka kudha torbaan oliin dabale, ka jedhu Biiroon Fayyaa Oromiyaa garuu dhibee kana to’achuuf akka hojjetaa jiru dubbata


Dargaggoo Qaama Hir’uu Danqaalee Isa Mudan Mo’achuun Milkaa’inarra Gahe

Dargaggoo Ayyala Tolasaa, miidhama qaamaa ijoollummaa isaatti isa mudateen danqaa itti uumame mo’achuudhaan , barnoota isaa xumuree, Yunivarsiitii Amboofi Riift Vaalii irraa digirii garaa garaa lamaan eebbifamuu isaa Sagalee Ameerikaatti himee jira. Ayyalan yeroo amma Baankii Daldala Itoophiyaa Damee Amboo keessaa kan hojjetu yoo tahu, gara fuulduraatti namoota miidhama qaamaa adda addaa qaban gargaaruuf akka hawwii qabu dubbata. “Dargaggootni yeroo isaanii osoo hin qisaasiin yoo jabaatanii hojjatan ni milkaa’u” jedha Ayyalan.


Chaayinaan Daldala Dilaala Irraa Bilisa Ta’e Jalqabuuf Jettuuf Itiyoophiyaan Fayyadamuuf Qopha’aa Jiraachuun Gabaasame

Itiyoophiyaan faayidaa daldalaa dilaala irraa bilisa ta’e Chaayinaan ji’a darbe beeksiste fayyadamuuf qophaa’aa jirti jetti. Dubbi himaan Ministeera Daldalaa fi walitti makama Naannoo obbo Quumneger Iwnetuu VOAf akka himanitti, amma meeshaalee alatti ergamu dilaala irraa bilisa ta’e Chaayinaa argachuuf ulaagaa guutan adda baasuuf adeemsa irra jirra. Carraan dilaala irraa bilisa ta’e kun Sadaasa 9 abbaan taayitaa taarifa gumurukaa Chaayinaatiin kan ifa ta’e yoo ta’u, meeshaalee qonnaa, keemikaalaa fi oomishaalee keemikaalaa dabalatee, meeshaalee gosa gara 8,800 kan hammatuu dha. Akka beeksisa kanaatti, Muddee 1 irraa eegalee Chaayinaan meeshaalee dilaalli itti kaffalamu keessaa dhibba irraa harka 98 kan Ityoophiyaa dabalatee biyyoota guddina xiqqaa qaban 10 irraa dilaala ni kaafti.


Miseensonni Mana-maree Bakka-bu’ootaa Oromiyaarraa Filataman Akka Mootummaan Rakkoo Naannicha Araaraan Furu Gafatan

Oromiyaarraa Mana Maree bakka bu’oota ummataa ta’anii ka jiran miseensonni hedduun mootummaan akka rakkoo nageenyaa Oromiyaa keessaa araaraan furu gaafataa jiru. Kabajamoo Obbo Bizu’ayyehu Dagafaa, miseensi paarlaamaa fi qindeessaan garee miseensota gaaffii dhiyeessaa jiranii, “mootummaan rakkolee nageenyaa naannoo Beenishaangul Gumuuz fi Tigraay keessa jiran araaraan furaa jiraachuun isaa gaarii ta’uu eeranii kan naannoo Oromiyaatis bifuma wal fakkaatuun akka furamu gaafatan. Kanas miseensonni gurmuu kanaa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa gaafatanii deebii eeggacha ka jiran tahuu dubbatuu.


Sirni Awwaalaa Luba Bal’inaa Saarkaa Finfinneetti Raaw’atame

Sirni Awwaalaa Luba Bal’inaa Saarkaa guyyaa har’aa magaala Finfinnee, bakka awwaalacha Pheexiroos We Phaawuloos jedhamu bakka firoottan isaanii, hordoftoonni amantaa fi bakka bu’oonni mootummaa argamaniitti raaw’amee jira. Sirnia geggeesaa isaanii irratti kan haasawa taasisan Prezidaantiin Waldaa wangeelaa Makaaneyesuus Lubni Yoonaas Yigezu, “Lubi Bal’inaan Gootaa Wangeelaa ti” jedhan. Kantiibaan magaala Finfinnee Aadde Adaanech Abeebe gama isaaniin Lubni Bald]’inaan nama jaalala fi fakkii tokkummaa ti jechuun ibsan.


Gamtaan Paartilee Siyaasaa Paartii Biyya Bulchaa Jiru Ibsa Gaafatee Jira

Manni Maree Waliinii kan Paartilee Siyaasaa Itiyoophiyaa paartiin biyya bulchaa jiru Badhaadhinni hokkora naannoo Oromiyaa godiina Wallaggaa Bahaa keessatti deemaa jiru ilaalchisee gaaffii dhiyaateef deebii akka kennu gaafateera. Gamtaa paartilee siyaasaa biyyattii keessatti seeraan galmaa’an 53 ol of keessaa qabu Manni Maree Waliinii kun ajjeechaa fi buqqaatii lammiilee nagaa naannoo sanatti raawwatamaa jiru kan ilaaleen yaaddoo guddaa qabu ibsee jira. Bakka bu’oota Paartii biyya bulchaa jiru Badhaadhinaa biraa deebii kennamuu eega dhaggeeffatee booda ibsa akka baasu beeksisee jira.. Mootummaan Itoophiyaa garuu namoota dhuunfaa fi gareewwan hokkara deemaa jiruuf itti gaafatamummaa qaban sana irratti tarkaanfii fudhachuu akka itti fufu dhaadatee jira. Mootummaan hawaasa waliin ta'uun shororkeessummaa, finxaaleyyii, hannaa fi bu'aa argachuu irratti hojii fi tarkaanfii fudhatamu cimsee itti fufa jedhan dubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa Dr Laggasaa Tulluu jechuun Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


Zaambiyaa Keessatti Reeffii Lammiwwan Itiyoophiyaa 27 Argamuun Gabaafamee Jira

Poolisiin Zaambiyaa Dilbata kaleessaa reeffa dhiiroota 27, kanneen godaantota Itoophiyaa irraa dhufan ta’uu isaanii amanamuu arganii jiru. Kanaafis shakkiin jiru beelaa fi dadhabbii ykn butuuta irra ga’een erga du’anii booda, naannoo qonnaan bulaa qarqara magaalaa galma mootummaa Lusaakaa tti gataman polisiin argachuu isaa qondaaltonni himan. Namni tokkittiin lubbuun argamee yaala argachuuf gara hospitaala Luusaakaatti kan Dilbata kaleessaa ganama kan geeffame yoo ta’u, namoonni du’an ammoo eenyummaa isaanii adda baasuuf akkasumas sababaa maliin akka du’an qorachuuf jecha, gara mana reeffaatti geeffamuu, poolisiin beeksiseera. Qorannoon duraa poolisiin gaggeesse akka agarsiisutti namoonni du’an kun hundi dhiirota umuriin isaanii waggaa 20 hanga 38 gidduu jiru yoo ta'u, namoota hin beekamneen daandii irratti gatamaniir argaman. Gocha sukanneessaa kana ilaalchisee uummata biraa eega odeeffannoo erga argatee booda Poolisii fi qaamoleen nageenyaa biroo hundeeffamaniin qorannaan jalqabamuu, dubbi himaan poolisii Daani Mwale ibsa baasaniin hubachisanii jiru. Godaantonni Itoophiyaa yeroo baay’ee gara biyyoota akka Afrikaa Kibbaatti yeroo imalan karaa Zaambiyaa fayyadamu. Haa ta’u malee gabaasni du’a Zaambiyaa keessatti dhaga’amu baay’ee xiqqaadha.


Buqqaatonni Kuma 30 Caalan Magaalaa Ayyaanaa Seenan, Jedha Bulchiinsi Aanaa Giddaa Ayyaanaa

Aanaalee Kiiramuu fi Angar Guutee keessatti akka lakkoobsa Itiyophiyaatti Sadaasa sagal irraa jalqabee haleellaalee raaw’atamaa jiran, jedhameen namoonni kuma 30 caalaan manaa fi qe'e ofii irraa godaanuu isaanii itti aanaa bulchaan aanaa Giddaa Ayyaanaa Obbo Geetaahun Toleeraa Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru. Daa’imman, haadholii fi maanguddoota dabalatee namoota sababaa rakkoo nageenyaaf manaa fi qehee ofii irraa buqqa’an kana jiraattota magaalaa Ayyaanaa fi naannoo tu waan danda'aniin gargaaraa jira jedhan, Obbo Geetaahun .


Qaroo Ijaa Malee Dorgommii Kubbaa Miillaa Addunyaa Hordofuun Ni Danda’amaa?

Yeroon kun yeroo ijaa fi gurri hawaasa adduunya hedduun dorgommii kunnaa miillaa Qaataaritti geggeessamaa jirutti fuuleffate. Taphi kubbaa miilaa waan ilaalanii ittin bashanani dha. Namoonni iji isaanii hin arginehoo akkamitti taphicha hordofu? Keessumaan keenyaa har’aa wa’ee kana waan nutti himan qabu. Obbo Yusuuf Omar dhalataa Itiyoophiyaa lammii kaanaadaa ti. Waggaa afurtamaa oliif biyya Kanaadaa keessa eega hojii irra turanii booda, dursanii sooramaa bahuudhaan biyyaa itti dhalatan keessatti ijoollee qaro-dhabeeyyii, warreen baadiyaa keessaa jiraatan baruumsaan gargaaruutti bobba’anii hojjachaa jiru.


Oromiyaa Keessatti Barattoonni Ajjeechaa fi Buqqaa’ansa Wallagga Bahaa Keessaa Mormuun Hiriira Bahan

Barattoonni manneen barnootaa sadarkaa lammaffaa, kolleejjiiwwanii fi yunivarsiitiiwwan adda addaa naannnoo Oromiyaa keessa jiran keessatti baratan ajjeechaa fi buqqa’iinsa lammiilee nagaa irratti humnootni hidhataniin godinaalee Wallagaa keessatti raaw’atamaa jiran jedhan mormuuf hiriira bahuu isaanii barattootaa fi jiraattota naannichaa keessaa hagi tokko Sagalee Ameerikaatti himan. \n\nHiriirtonni kunneen akka mootummaan nageenya lammiilee nagaa tiksu gaafachuun isaaniis ibsamee jira. Dhimma kanarratti naannoo Oromiyaas ta’e anga'oota federaalaa irraa deebii argachuuf yaaliin taasisne hin milkoofne. \n\nGama biraatiin Komishiniin Mirga Namummaa Itoophiyaa mootummaan rakkoo nagaa Oromiyaa keessatti uumameef fala akka barbaadu Roobii darbe ibsa baaseen hubachiisee jira.


Dhukkuba HIV/AIDsii Oromiyaa Keessaa

Waggaa waggaan Muddeen tokko, addunyaa irratti guyyaa waa'ee HIV/AIDS jedhamuun kabajamee oola. Mata dureen baranaa " wal qixxeessuu" (Equalize) kan jedhu ta'uun ibsamee jira. Haallii dhukkuuba kanaa Oromiyaa keessatti maal fakkaata? isa jedhuuf Jaallanneen itti aanaa itti gaafatamaa biroo fayyaa oromiyaa fi itti gaafatamaa kutaa HIV/AIDS kan ta'an Dr. Guushaa Balakkoo dubbistee jirti. Akkas jechuun jeegaluu Dr Guushaan


KFOn Rakkoo Nageenyaa Wallaggaaf Furmaata Hatattamaa Gaafate

Koongiresiin Federaalawa Oromoo rakkoo nageenyaa Oromiyaa keessatti mul’ataa jiruuf, mootummaan hatattamaan furmaata tolchuu qaba, jechuun gaafatee jira. Dura-taa’aan paartichaa Profeesar Mararaa Guddinaa ibsa har’a gaazzexeessotaaf kennaniin, “keessumaa godinaalee Wallagga Bahaa fi Horroo Guduruu Walllaggaa keessatti ajjeechaa fi buqqaasuun lammiwwan nagaa akka dhaabatu gochuuu, hidhattoonni naannoolee ollaa irraa gara Oromiyaatti seenan akka ba’an taasisuu fi humna hidhataa naannicha keessa maqaa Oromootiin socho’u waliinmarii araaraa deemsisuu barbaachisa,” jedhan. Naannihcha keessattis tahe biyyattii keessatti nageenya waaraa buusuuf, mootummaan nageenya uummataa qabas, jedhan – Profeesar Mararaan.


Haleellaan Sab-lammummaatti Xiyyeeffate Wallagga Bahaa Keessatti Namoota Nagaa Hedduu Ajjeesuu, Miidhuu fi Buqqisuun Himame

Bulchiisa naannoo Oromiyaa, godinaa Wallagga Bahaa, aanaalee Kiiramuu fi Angar Guutee keessatti akka lakkoobsa Itiyophiyaatti Sadaasa sagal irraa jalqabee haleellaalee raaw’atamaa jiran, jedhameen namoonni lakkoobsi isaanii baay’ee tahe ajjeesamuu fi kanneen kumootaan lakkaawaman buqqa’uu isaanii jiraattonni Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Miidhaa lubbuu namaa fi qaama irra gahe ilaalchisee lakkoobsa mirkanaawaa argachuun hin danda’amne. Haleellaa kanaaf jiraattonni dhalattoota Oromoo yaada isaanii kennan hidhattooa “garee finxaaleyyii Faannoo” ittiin jedhan ka balaaleffatan yoo tahu dhalattoonni Amaaraa yaada isaanii kennan ammoo haleellichaaf humna addaa Oromiyaa fi gurmuu hidhattootaa “ABO shanee” ittiin jedhan yakkaan. Koomishinni mirga namoomaa Itiyoophiyaa haalli godinaa sana keessa jiru kan isa yaaddesse tahuu isaa fi ragaalee walitti-qabataa ka jiru tahuu Sagalee Ameerikaaf ibse. Paartiileen siyaasaa adda addaa mootummaan haleellaalee kana akka dhaabsisuu fi nageenya uummata nagaa akka tiksu gaafataa jiru. Mootummaa Federaalaa irraa haga ammaatti waan dubbatame hin jiru. Sagaleen Ameerikaa qaamota mootummichaa irraa deebii argachuuf carraaqqii hedduu taasisee haga ammaatti itti hin milkoofne.


Itiyoophiyaatti Murteessituun Tapha Kubbaa Miillaa Duraanii Waa’ee Dorgommii Waancaa Addunyaa Amma Geggeessamaa jiruu Maal Jetti?

Duraan murteessitu ykn rifeerii tapha kubbaa millaa kan turte fi yeroo ammaa komishiinara ykn madaaltuu warra murteessitootaa ta'uun Itiyoophiyaa keessaa kan hojjetaa jirtu Aadde Geeraawarq Katamaa kan yeroo ammaa gaggeeffamaa jiru tapha dorgommii kubbaa millaa kan addunyaa ilaalchisee Sagalee Ameerikaaf yaada isaanii kennanii jiru.


Midhaan Toonii 25,000 Yukireen Irraa Gara Gaanfa Afriikaatti Ergame

Akka kaka’umsa Yukireen kan ofii isheetti midhaan doniin ergame kan jalqabaa biyya ollaa kan taate Itoophiyaa dhaqqabsiisuuf Jibuutii ga’eera. Midhaan Yukireen irraa ergame kun waggoota kurnan darban keessatti ennaa hongee hamaan naannicha mudatee jirutti. Imbaasiin Yukireen Itiyoophiyaa jiru Wixata kaleessaa akka mirkaneessetti, midhaan toonii kuma 25 kun tattaaffii Sagantaa Nyaata Addunyaa kan Yukireen irraa midhaan gargaarsa namoomaa erguuf maallaqaan deggerame irraa adda ta’uu isaa beeksiseera. Imbaasichi akka jedhutti dooniin lammataa qamadii toonii kuma 30 fe’ate torbee dhufu gara Ityoophiyaatti kan ergamu yoo ta’u, yeroo ammaa dooniin sadaffaan qamadii toonii kuma 25 fe’ate gara Somaaliyaa deemaa jira.


Walitti Bu’iinsa Wallagga Bahaa Keessaa Tasgabbeessffu Komaand Poostiin Haa Tolfamu: Paartilee Siyaasa Itiyoophiyaa

Paartileen siyaasaa sadii mootummaan godinaa Waldhabdee Wollegaa Bahaa bulchuuf komaandi poostii akka dhaabu waamicha dhiyeessan. Jeequmsaa fi walitti bu’iinsa wal-duraa duubaan uumameen hedduun ajjeefamanii fi qe’ee isaanii irraa buqqa’aniiru. Dhaabbileen siyaasaa mormitoota Itiyoophiyaa sadii, paartiin warraaqsa ummata Itoophiyaa, fi Paartii Tokkummaa Ityoophiyaa Guutuu ta'anis mootummaan namoota yakka kana raawwatan seeratti akka dhiyeessu gaafataniiru. Mootummaan federaalaa fi naannoo Oromiyaas waan zoonii bahaa Wollegaatti mudate ummataaf akka ibsan dhaamaniiru. Godina walitti bu’iinsi keessatti belbele baha walaggaa akka bulchuuf mootummaan komaand poostii akka gad dhaabu paartileen siyaasaa sadii gaafatan. Walitti bu’iinsa umameen hedduun ajjeefamaniiru, qe’ee ofii irraa buqqa’aniiru. Paartileen siyaasaa sadii Innaat paartii, paatii warraaqsa uummattoota Itiyoophiyaa fi paartiin tokkummaa Itiyooophiyaa mootumaan kanneen badii dalagan murtiitti akka dhiyeessu gaafataniiru. Gidina dhiya walagga keessatti maal uumamaa akka jiru mootummaan fedetaalaaf mootummaan naannoo Oromiyaa ibsa akka kennan illee gaafataniiru. Dura taa’aan paartii kongresii federaalistii Oromoo Profeeser Mararaa Guddinaa gama isaaniin ittiin ka’umsi rakkoo kanaa adda addummaa Siyaasaa mariin hiikuu dhabuu akka ta’e ibsanii, baha Wallaggaa qofaa utuu hin taane, walumaa gala naannoo Oromiyaa keessa dhabamuu sabatiinsaa furuuf mariin barbaachisaa dha jedhan jechuu Gebremikaa’e Gebremediin gabaaseera.


Amaanee Bariisoo Dorgommii Maaraatoonii Vaalenshiyaa Mo’atte

Dorgommii maaraatoonii Vaalenshiyaa 42ffaa Dilbata, Mudde 4 taasisame irratti Itoophiyaa irraa Amane Barisoo Rikoordi bakka sanaa fooyyeessuun injjiffatee jirti. Amaaneen maaraatoonii kana 2:14:58’n xumurte. Kunis atileetii dubartii sadaffaa yeroo 2:15 gadi maaraatoonii xumurte ishee taasisa. Shaampiyoonin Addunyaa kan ta’ee Tamirat Tolaa 4ffaa ta’uun xumureera. Dorgommii booda Amaaneen baay’ee gammadu ishee Sagalee Ameerikaatti himtee jirti. Leenjisaa Amaanis dubbisnee jirra.


Barreessaa Muummeen Mootummoota Gamtoomanii Walii-galtee Dhukaasa Dhaabinsaa Tigiraay Keessaa Dinqsiifatan

Barreessaan Muummichi Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii Antooniyoo Guterees Itoophiyaa keessatti erga waraanni oggaa lama dura ka’ee yeroo duraatiif dawwannaa biyyattiitti godhaniin murtee dhukaasa dhaabuu Tigraay keessatti godhame jejaniiru. No media source currently available Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii “qarqaarsa namoommaa akkaan barbaachisaa” ta’e jedhan guutuuf sochiiisaa jabeessaa jira, jedhan. Guterres Komishinara Gamtaa Afrikaa Muusaa Faakii Mahamat wajjiin Kamisa Kaleesa ibsa kennan irratti walii-galtee dhukaasa dhaabuu ji’a darbe mallatteeffame hordofuun hawaasni addunyaa Itoophiyaa akka deeggaran waamicha dhiyeessaniiru. Ministeerri Maallaqaa Itiyoophiyaa waldhabdee oggoota lamaa keessatti miidhaa bu’uuraalee misoomaarra gahe deebisanii ijaaruuf doolaara biiliyoona 20 akka baasu ibsee. Garuu yaaddoo dhiittaa mirga namoommaatiin walqabatee - Ameerikaadhaf Gamtaa Awurooppaa dabalatee arjoomtonni deeggarsa - gumaacha addaan cite ammallee hin jalqabne.


Gamtaan Afrikaa Galata Dhiyeessee Jira

Raawwii Waliigaltee Diinummaa Dhaabuu ilaalchisee Koree waloo bulchiinsa naannoo Tigraay magaalaa Shiree keessatti Walgahii eegaluu isaaniif gamtaan Afrikaa Mootummaan Itoophiyaa fi ABUT galateeffatee jira. Walgahiin Koree waloo kan Karoora Teeknikaa loltoota Tigraay hidhannoo hiikkachuu ilaalchisee gad fageenyaan ibsa jedhamee eegamu magaalaa Shireetti waamamuu isaa mootummaan Itoophiyaa kaleessa beeksisee ture. Walgahii kanaaf haala mijeessaa kan jiru gamtaan Afrikaa, erga marsaan hojiirra oolfama waliigaltee nagaa eegalamee booda ibsa ibsa jalqabaa kenneen akka jedhetti, Walgahiin Shiree kun gam lameen diinummaa dhaabuu guutummaatti hojiirra oolchuuf waadaa galan fuulduratti tarkaanfachiisuuf, akkasumas waliigaltee nagaa fi tasgabbii waaraa Itiyoophiyaa keessatti argamuuf tarkaanfii wal amantaa guddaa uumuudha. Oduu kanaan wal qabateen, waraanni Tigraay adda waraanaa keessaa bahuu eegaleera jechuun miidiyaaleen bulchiinsa naannoo Tigraay gabaasaa jiru. Gama biraatiin, Ministeerri haajaa Alaa Itiyoophiyaa waliigaltee nageenyaa kana hojiirra oolchuuf mootummaan Itoophiyaa cicha qabu irra deebi’ee mirkaneessee jira.Itoophiyaan waliigaltee kana hojiirra oolchuuf deeggarsa addunyaa argachaa jirti akkasumas, hariiroon Ityoophiyaa fi hawaasa addunyaa gidduu jirus iddootti deebi’aa jira jechuun dubbi himaan ministeerichaa obbo Meles Alem har’a ibsaniiru.


Hayyuun Seeraa Mana-murtii Ijibbaataa Tokkummaa Mootummootaa Keessa Tajaajiluuf Filataman Maal Jedhu?

Hayyuu seeraa fi itti-aanaa prezidaantii mana murtii waliigalaa Federaala Itiyoophiyaa kan ta’an Obbo Solomoon Araddaa Waaqtolaa, Mana Murtii Ijibbaataa kan Tokkummaa mootummootaa keessatti abbaa murtii ta’anii akka tajaajilaniif filamanii jiru. Biyya keessa fi alatti hojii seeraa fi gorsa seeraatti bobba’uun kan hojjataa turan Obbo Solomoon, hojii idil-addunyaa amma itti bobba’an kanatti akkamitti akka filatamanii fi deemsi hojichaa maal akka of keessaa qabu, Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran.


Komishinni Araaraa Ibsa Baasee Jira

Komishiniin marii biyyoolessaa kan Itiyoophiyaa walakkeessa waggaatti ajandaalee marii, hawaasa irraa walitti qabuu akka eegalu beeksisee jira. Komishinini kun ibsa har’a baaseen, bulchiinsa naannoo Tigraay irraa kan hafe naannolee hundatti imaluun dhimma walta’iinsa irratti qooda fudhattoota waliin mari’achuu isaa beeksisee. Miseensi koomishinichaa kan ta’an Dr. Yonas Adayee RSA akka ibsanti, dhimma naannoo Tigraay tti imaluun danda’amu irratti, bakka bu’aa olaanaa gamtaa Olusheeguun Obaasaanjoo waliin mari’achaa turuu isaa beeksisanii jiru. Mariin kun hunda kan hirmaachise ta’us, qaamotni qabsoo hidhannoo keessatti hirmaatan mootummaa waliin mari’achuun meeshaa waraanaa lafa kaa’uu fi qaama marii biyyoolessaa ta’uu akka danda’an komishinichi akeekeera. Komishinichi namoota naannoo waldhabdee keessa jiraatan karaa aadaatiin akka wal argu beeksiseera.


Walgahiin Waa’ee Bulchiinsa Intarnetti Irratti Dubbatu Finfinnee Keessatti Jalqabamee jira

Foramiin Bulchiinsa Intarneetii kan waggaa inni 17ffaan Finfinnee keessatti gaggeeffamaa jira. Sirna baniinsa walgahii har’a kana irratti mummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad biyyi isaanii gatii waliinii fi itti fayyadama interneetii gaarii ta’e irratti qooda fudhachuuf cicha qabdu fi bu’uura ta’e ibsan. Jijjiirama guddaa hawaasa addunyaa keessatti ta’aa jiru akkasumas kanaan wal qabatee jijjiramnii dinagdee, hawaasummaa fi siyaasaaf walgahii akkasitu nu barbaachiisa jedhan.sababiin isaas akkaataa itti gargaarama intarneetti fi bulchiinsa isaa yaada akka walii qoodnu taasiisaa jedhan. Gama biraatiin ammoo ambaasaaddarri Yunaayitid Isteets kan waa’ee Saayibarii fi Imaammata Dijitaalaa Naatnaa’eel Fiik gara Finfinneetti imaluun konfiraansii kana irratti hirmaachuu fi gitoota isaanii kan Afrikaa waliin wal arguuf jiru. Ambaasaaddar Fiik paanaalii sadarkaa olaanaa wal amantaa fi nageenya, akkasumas bulchiinsa odeeffannoo fi iccitii eeguu irratti ni dubbatan. Mootummaan Itoophiyaa, akka keessummeessaa walgahii Bulchiinsa Intarneetii Dhaabbata Tokkummaaa Mootummootaa ta’eetti, akkasumas, waliigaltee Diinummaa Dhaabuu Adoolessa 2 irratti tumameen, naannolee walitti bu’iinsaan miidhaman keessatti tajaajilli telekoomii – Intarneetii dabalatee – deebiuun akka saffisiisu Yunaaytid Isteees gaafattee jirti gaafatti.


Mootummaan Naannoo Oromiyaa Hidhattoota “Shanee” Ittiin Jedhu Waliin Akka Marii Araaraa Taa’uu Hin Dandeenye Dubbate

Mootummaan naannoo Oromiyaa humna “shanee” jedhee waamu ka Waraana Bilisummaa Oromoo ofiin jedhu waliin marii gaggeessuu akka hin dandeenye dubbate. Obbo Hayiluu Addunyaa, hoogganaan Biiroo Koomunikeeshinii Mootummaa Oromiyaa har’a ibsa gaazexeessitootaaf kennan keessatti humni kun humna wal dhaga’ee gumaa’ee deemu waan hin taaneef mootummaan marii araaraa waliin ta’uu hin danda’u, jedhan. Dubbi himaan Waraana Bilisummaa Oromoo idila addunyaa - Obbo Odaa Tarbii dubbiin kun olola jechuun deebii kennan. No media source currently available


Oromiyaa Keessatti Dhibeewwan Choleeraa fi Gifiraa Lubbuu Galaafataa Akka Jiran Himame

Dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti biiroon gargaarsa namoomaa, ammas dhibeen koleeraa naannoo Oromiyaa fi Somaaleetti lubbuu namaa galaafataa akka jiru beeksisee jira. Biiroon sun ibsa kaleessa baaseen haga ammaatti dhibeen kun lubbuu namoota 20 galaafachuu fi kana booda babal’achuu akka malullee dubbate. Gama biraan rakkoo nageenyaa lixa Oromiyaa keessa tureen wal-qabatee, keessumaa Wallagga Lixaa keessatti dhibeen gifiraa babal’achuu fi daa’imman galaafachuu jiraattonni fi ogeeyyiin fayyaa himanii jiru. No media source currently available


Torban Dabre Wallagga Bahaa fi Horroo Guduruu Wallaggaa Keessatti Keessatti Hidhattoonni Namoota Hedduu Ajjeesan, Jedhu Jiraattonni

Bulchiisa naannoo Oromiyaa, godinaa Wallagga Bahaa, aanaa Kiiramuu keessattii hidhattoonni Jimaata dabre kana haleellaa raaw’ataniin namoota nagaa fi humnoota naga-eegumsaa mootummaa ajjeesan, jechuun kanneen jiraattota bakka sanaa tahuu dubbatan Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Haaluma wal fakkaatuun, Godina Horroo Guduruu Wallaggaa Aanaa Jaardagaa, Jaartee, Magaalaa Aliiboo keessatti, torbee darbe hidhattoonni "finxaaleyyii Amaaraa" ta'an "namoota hedduu ajjeesaniiru; Manaa fi qabeenyallee gubaniiru," jedhu namni naannoo sanarraa buqqa'anii magaalaa Shaambuu keessa akka jiran dubbatan tokko. No media source currently available


Haadholii Du’umsa Irratti Du’anii fi Dhala Isaanii Dhabaniif Sababaan Tokko Hanqina Odeeffannoo Tahuun Himame

Du'a haadholii fi daa'immanii hir'isuuf dhaabbileen fayyaa fi ogeessonni odeeffannoo seenaa yaala dubartoota ulfaa sirnaan qabachuu akka qaban Ministeerri Fayyaa Itiyoophiyaa beeksise. Akka ogeeyyiin fayyaa haasofne jedhanitti du’a haadholii fi daa’immaniitiif sababni guddaan haadholiin gara dhaabbilee fayyaa deemuun kunuunsa fi hordoffii fayyaa sirrii ta’e argachuu dhabuudha jedhan. Haadholiin Sagaaleen Ameerikaa dubbises sababaalee adda addaatiin yeroo da’umsaa lubbuun haadholii fi daa’immanii akka dabru dubbatu. No media source currently available


Waraana Itoophiyaa kan Biraa: Lola Oromiyaa Keessaa

Wal-dhabdee Tigraay keessaaf dhaabuuf wal-morkattoonni dhukaasa dhaabuuf walii galan iyyu, Oromiyaa naannoo fincila yeroo dheeraaf itti fufee ture keessatti, haleellaa qilleensaa fi ajjeechaan raawwatamuun gabaasni mullataa jira jechuun Ajaans Fraans prees gabaasee jira. Ummata Itoyophiyaa miliyoona 100 fi miliyoona 10 ta’u keessaa naannoo harka sadii kan keessa jiraattu Oromiyaa keessatti Dhimmoonni ijoo hookkara uuman, Oromoon saba Itoophiyaa keessaa guddicha ta'e ituu jiruu, yeroo dheeraaf moggaatti qoodamuu,Waraanni Bilisummaa Oromoo mufannaa guddachaa dhufe kana fayyadamuun lola waggoota dheeraaf humnoota federaalaa fi naannoo waliin taasisaa ture keessatti sadarkaa isaa hammeessee jira. Garuu jedha AFPn saba-afaan 80 ol ta’an kan qabdu Itoophiyaan, aangoo naannoo fi siyaasaa morkataa ta’an bulchuuf rakkattee jirti jedhe, Oromiyaan bulchiinsa naannolee biyyattii 10 keessaa sagal waliin ollaa waan taateef jecha, daangaawwan waliin qaban hedduun walitti bu'iinsaaf saaxiluu jedhe. Waldhabdeen Oromiyaa keessaa kan sabaa fi saba biro gidduutti uumamu, akkasumas qabsoo Oromiyaa keessaa deeggartoota mootummaa(Muummicha Ministeeraa) Abiy Ahmed fi diinota isaa gidduutti taasifamuudha, jedhu Ben Hunter, xiinxalaan waa’ee tika Afrikaa kan dhaabata Verisk Maple croft jedhamu. "Sararoonni wal qoqqoodduu walxaxaa ta'an kun, odeeffannoo dogoggoraa bal'inaan jiru babal'ate, waldhabdee Oromiyaa keessaa addatti akka hin mul'anne taasiseera jedhu.." Hojii dhabiinsaa fi walqixxummaan dhabamuun immo dhimmootii walitti bu’iinsa fidan ka biro keessaa ta’u hayyuun Antropolojii kan ta’an Toomaas Osmond dubbataniiru. Gareen mirga namoomaa Human Rights Watch akka jedhutti, ajjeechaa fi hidhaa seeraan alaa humnoonni mootummaa akka fedhanti gaggeessan akkasumas hooggantoota naannoo fi qondaaltota mootummaa gareewwan hidhataniin butamuu fi ajjeechaan raawwataman galmeesseen jira jedha.


Mummicha Ministeera Abiyyi Ahmad Waliin Dubbannee Jirra: Bliinkan

Anii fi Muummichi minister Itiyoophiyaa Abiy Ahimad Alii waliigaltee diinummaa dhaabuu hojiirra oolchuuf akkasumas Itoophiyaa kaabaa keessatti nagaa waaraa mirkaneessuuf hatattamaan barbaachisaa ta’uu rratti mari’anneerra jechuun ministeerri dantaa alaa Yunaaaytid Isteetis Antonii Blinken Twitarii ofii isaanii irratti barreessanii jiru. Itti dabaluudhaanis Ameerikaan deemsa Gamtaa Afrikaa hoogganamu deeggaruuf murannoo qabaachuu itti fufteetti jedhan. Bulchiinsa naannoo Tigraay akkasumas Naannoolee ollaa kan Affaar fi Amaaraa keessatti gargaarsa namoomaa danqaa hin qabnee fi tajaajilli bu’uuraa deebisuuf mootummaan Itiyoophiyaa tattaaffii itti fufee akka jiru Bliinkan hubataniiru jedha ibsi waajiira ministeera haajaa alaa irraa ba’e hubachiseera jechuun keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


Itiyoophiyaatti Rakkoon Haadholiin Da’umsa Irratti Du’uu Akka Furmaata Hin Argatiin Dubbata Ministiriin Fayyaa Itiyoophiyaa

Itiyoophiyaa keessatti waggaatti haadholiin kuma 14 da’umsa irratti akka lubbuu dhaban ministArri fayyaa ibsee jira. Daa’immaan kuma 87 ta’an rakkina fayyaa da’umsa irratti isaan mudatuun du’aaf akka saaxilaman ministeerichii ibsee jira. Ministeera fayyaatti daarektarri dhimmaa fayyaa haadholii fi daa’immannii Dr. Meseret Zelaalem hanqinni odeefannoo sassaabuu fi qindeessuu carraaqqii du’a kana hir’isuudhaaf taasisamutti akka danqaa tahee jiru dubbatan.


Eenuyu Iyyuu Hojii Itti Bobba’etti Cimee Hojjennaan Ni Milkaa’a

Aadde Lidiyaa Alemuu hojii dizaayinii mana keessaa fi faashin dizaayinii akkasumas graafiksii akkasumas fi dizaayinii industriyaal hojjtti. Barnoota injineriingii barachuu isee kan ibsite Liidiyaan barnoota koo hojii aartii waliin wal simsiiseen hojjetaa jira jette. Kampanileen mootummaa fi kan dhuunfaa illee loogoo fi aartiiwwan mana keessa fannifaman adda addaa ajajatanii akka hojjettuuf ibsiteetti. Amma dhaabbata Gadaa advertising and events jedhu kan waggoota muraasa dura hundeeffamu hojii dura harkaan hojjetaa turte gara digitalitti jijjiiruu dhaan hojjetaa akka jirtu ibsitee jirti.


Lolli Hidhattootaa fi Humnoota Mootummaa Jidduutti Gujii Lixaatti Geggeessamu, Deemsa Araaraa Burjii fi Gujii Jidduu Danqe Jedhame

Lolli hidhattootaa fi humnoota nageenyaa mootummaa jidduutti Gujii Lixaa Aanaa Soorro Barguddaatti gaggeeffamaa jiraa jedhame, araara Burjii fi Gujii jidduutti gaggeeffamuuf ture duubatti harkisuu abbaan Gadaa Jilo Mandhoo VOA’f himanii jiran. Jiraattonnis ammallee daangaawwan Gujii fi Burjiirratti walitti bu’iinsi akka jiru, lubbuun namootaa darbaa jiraachuu dubbatu. Bulchiinsi Godina Gujii Lixaa garuu yeroo ammaa humnootni nageenyaa naannochatti bobba’anii waan jiraniif wanni hagas yaaddessaan hin jiru, araarri bu’uuf jira jedha. Galmoo Daawit dabalata qaba.


Fiilmiin Seena Galmeessaa Seenaa Hacaaluu Hundeessaa Irratti Fuuleffate Awrooppaa Keessatti Agarsiisamee Jira

Fiilmiin seena galmeessaa jireenyaa fi hambaa Haacaaluu Hundeessaa irratti xiyyeeffate “Spear Through The Heart” jedhamu Ji’aa Saddasaa kana biyyoota Awurooppaa garaagaraa keessatti daawwatameeraa. Filimmi kana wagga tookko fi ji’aa 6 ollif xiyyeffanaa guddattin akka hoojjatame qophessan fiilmii seena galmeessaa kana Dr Awol Qaasim beeksisanniru. Haatti waraa arttist Haacaaluu Hunddeessa Faantu Demessew aggarsiisa filmii kana irratti kan argamte yoo ta’u, simmanaan hoo’aan taasisameeraaf. Gabaasaa keenya Eebbisaa Naggaasaa-tu Noorwey irraa gabaase.


Oromiyaa Keessatti Nageenyi Akka Bu'uuf Abbootiin Gadaa Qooda Isaanii Gumaachuu Qaban, Jedhame

Rakkoon nageenyaa naannoo Oromiyaa furmaata waaraa akka argatuuf abbootin gadaa gumaacha irraa eegamu gochuu qabu jechuun Gamtaan Abbootii Gadaa Finfinnee ibseera. Akkaataa seeraa fi lallaba sirna Gadaatin nageenyi boora'e akka bakkatti deebi'u gochuuf Abbootin Gadaa qabatamaan hojii eegaluu qabu, jedhan Abbootin Gadaa sagaleen Ameerikaa haasofsiise. Gamtaan abbootii gadaa Finfinnee rakkoo nageenyaa naannoo Oromiyaa keessatti muudate fala barbaaduuf sochiitti akka jirus eerera.


Hawaasa Godina Gujii Lixaa fi Anaa Amaaroo gidduutti Araarri Ta’e

Walitti bu’iinsi naannoo daangaa Godina Gujii Lixaa aanaa Geelaanaa fi godina kibbaa aanaa addaa Amaaroo nagaa dhaan xumuramee walitti dhufeenyi hawaasummaa eegalamuu fi daandiin waggoota jahaaf cufamee ture banamuu isaa jiraattonni VOAf ibsaniiru. Aangawoonni naannichaa hidhattoota namoota nagaa haleelan irratti tarkaanfii fudhachaa akka jiran beeksisuu dhaan, lammiileen qe'ee isaanii irraa buqqa'an gara qe’ee ofiitti akka deebi'an beeksisaniiru jechuu dhaan Yoonaatan Zebdwos gabaaseera. No media source currently available


Muumeen Ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyii Ahimed Mana Maree Bakka Bu’oota Uummataafi Ibsa Kennan

Muummeen ministiraa mootumaa Itiyoophiyaa Dr. Abiy Ahimed kibxata har’aa haasaa walga’ii mana maree bakka bu’ootaa irratti taasisaniin barbaachisumaa waligaltee mootummaa feederaalaa fi ABUT giduutti taasifame hojii irra oolchuu ilaalchisanii ibsaa kennanii jiru. Muumeen minstiraa Dr. Abiy Ahimad haasaa isanii keessatti wali-igaltichaa kan mijeesse gamtaa Afrikaa, kan degersaa taasise mootummota Afrikaa kibbaa, keniyaa fi Yunaayitid Isteets galateefachuu isaanii Kenedii Abaatee gabaseera. Waligaltee gareewwan lamman giduutti taasifame irratti garee ABUT hogganuu dhaan kan hirmaatan Obbo Geetachoo Raddaa erga maqaleettii deebi’anii boodaa barbaachisumaa waligaltichaa hojii irraa oolchuu irratti fuulaa tiwiitarii idssnii yaadaa kennaniin, karaa arara buusuudhaaf deemame caalaa waligalticha hojiitti jijjiruun dheeraa akka ta’e ibsuun isaanii beekameera. Manni maree mootumaa Itiyoophiyaa ABUT Shorokeessumaatti farrajuu dhaan labsii baasee turuun isaa kan yaadatamuu yoo ta’u, waligaltee tibbana irra gahamee boodaa labsichi ka’uuf dhiisuu isaa iraati wantii ifatti barame hin jiru.


Dandeetti Ingliffaa Dabaluuf Hojjatamaa Jira:Miniseera Barnootaa fi Itiyoo Teeleekom

Ministeerri Barnootaa fi Itiyoo-telekoom waliin ta’uun sirna barnoota gama intarneetii weeb portaal jedhamuun barattoonni sadarkaa olmaa daa’immanii irraa kaasee hanga kutaa 12tti tolaan Afaan Ingiliffaa akka baratan gargaaru eegalanii jiru. Waltajjiin barumsaa teeknooloojii kun barattoonni meeshaalee toora interneetii namoota afaan dhalootaatiin qophaa’an irraa Afaan Ingiliffaa akka baratan kan dandeessisu ta’a. Ministirri barnootaa Dr Berhaanuu Negaa waltajjiin kun dandeettii afaan Ingiliffaa barattootaa fooyyessuudhaan rakkoolee ijoo sirna barnoota Itiyoophiyaa keessaa tokko ta’e furuuf kan gumaachu qaba jedhan. Hojii gaggeessituun Itiyoo teeleekoom Firehiwot Tamiru akka jedhanitti, fayyadamtoonni waltajjii kanaa kaffaltii intarneetii tokko malee bilisaan akka itti tajaajiilaman ibsanii Itiyoo Teeleekoom tajaajila kanaaf ji'atti gara Qarshii biiliyoona 3.5 ni baasa jedhan. Ministeera barnootaatti itti gaafatamaan kutaa Teeknooloojii Zalaalam Asaffaa akka jedhanitti, poortaaliin qophaa’ee kun, qabiyyeewwan sirna barnoota Itoophiyaa waliin qophaa’anii fi marsariitiiwwan madda barnoota banaa biroo irraa kan of keessaa qabu jechuu isaanii, Gabra Mikaa’eel Gabra Madhin gabaasee jira.


Omiishnii Bunaa Gad Anaa Ta’uun  Drgommii Gama Gatiin Ta’u Irratti Dhiibbaa Geesisee Jira

Itiyoophiyaa keessatti oomishnii bunaa heektaara tokko irraa argamu gad bu’aa ta’uu fi gatiin omishaaf ba’u dabaluun, biyyoota Buna gatii xiqqaan gabaaf dhiyeessan waliin dorgoomuuf rakkisaa ta’u waldaan Buna biyya alaatti ergu kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Abbaan aangoo Bunaa fi Shayee Itiyoophiyaa gama isaan oomiisha Bunaa guddisuuf hojjatamaa akka jiru ibsee, omishinii waggaa waggaan dabalaa akka jiru ibse. Waajiira kanaaf Daayreekteera kan ta’an Dr. Addunyaa Dabalaa RSAf akka ibsanti, waggoota dabran lamaaniif Bunni gara biyya alaatti ergame Tonii kuma 100 kan guddatee yoo ta’u, toora sana irraa galiin jiru harka 35 dabaluu ibsan. Pireezidaantiin Waldaa Buna alatti erguu Obbo Dassaleny Jenaa RSAf akka ibsanti, buna Itiyoophiyaa oomishtummaa gadi aanaadhaan argamu, garuu baasii oomishaa ol’aanaadhaan oomishamu kanneen Buna biyya alaatti ergaa jiraniif bu’aa isaanii eeguuf gatii gurgurtaa olaanaa waan kennaniif, gatii gabaa buna addunyaatiin dorgomuu hin dandeenye jechuu isaanii Gabra Mikaa’eel Gabra Mediin Finfinnee irraa gabaasee jira.


Magaalaa Mandii Keessatti Haleellaa Dirooniitiin Siiviloonni Baay'een Du'an, Jedhu Jiraattonni

Wallagga lixaa aanaa Manasibuu magaalaa Mandii keessatti kaleessa haleellaa diroonii dhqabee, jedhaniin lubbuun namoota nagaa darbuu jiraattonni magaalaa Mandii Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Roobii kaleessaa guyyaa gabaa waan tureef yeroo haleellaan sun raaw’atamu namoonni hedduun achi turan, jedhu jiraattonni kun. Dubbi-himaan Waraana Bilisummaa Oromoo haleellaa kanaan siivioota du’aniif mootummaa itti gaafamuu qaba, ka jedhan yoo tahu angawaan Sagalee Ameerikaatti dubbatan tokko ammoo, “haleellichi hidhattoota “Shanee” irratti geggeessame malee, siiviloonni ajjeesaman hin jiran,” jedhan.


Buqqaatonni Kuma Hedduun Magaalaa Shaambuu Qubatanii Jiran Gargaarsa Gahaa Hin Arganne, Jechuun Komatan

Naannoo Oromiyaa godina horroo Guduruu wallaggaa aanaalee adda addaa irraa sababa rakkoo nageenyaan buqqa'anii magaalaa Shaambuu keessa ka jiru Yuunivarsiitii wallaggaa damee shaambuu fi buufata konkolaataa magaalaa shaambuu keessa lammiileen yeroof qubatanii jiran deeggarsi namoomaa taasisamaafii jiru “gahaa miti” jechuun iyyataa jiru. No media source currently available Itti gaafatamaan waajjira buusaa gonofaa godina horroo guduruu wallaggaa ammoo gama isaaniin buqqaatota kanaaf deggersi kallattii adda addaatin godhamaafii jira, jedhu. Wajirri Buusaan gonofaa Oromiyaallee dhimma kana irratti deebii kennee jiraa. Tsahaay Daamxoo tu gabaase.


Haleellaan Diroonii yokaan Xayyaara Nama-maleessaa Magaalaa Biilaa keessatti Namoota Hedduu Fixuun Gabaasame

Naano Oromiyaa godina Wallaga lixaa magalaa Biilaa keessatti haleellaa Xiyyaarri nam-malee ykn Dirooniin mootummaa itiyoophiyaa raawwateen namoon heduun ajjeefamuu isaanii dhaabanii oduu Asooshiyeetid Prees /Apn gabaasee jiraa. Namoottan ijaan argan waabeeffachuudhaa APn akka gabaasetti haleelaa Sadaasa lama raawwatamee kanaan namoonii du’an reenfii isaanii bakka adda addatti argaamuu isaa ibsee , ragabaatonni ijaa kan nageenyaa isaaniitiif jecha eenyummaa isaanii himuu hin barbaannee , haleellichii kan raawwate guyyaa gabaa fi yemuu barattoonni mana baruumsaa keessaa bahaa jiranitti akka ta’e ibsuu isaa eereera. Lubinni magaalaa Biilaa namoonni balaa Diroonii Kanaan du’an 11 waldaa amantaa isaani keessaatti awwalamuu isaanii akka mirkaneessan kan ibse gabaasin Ap, namoonii dhibbaan lakkawaman madaa’anii akka mana yaalaa keessaa jiran beeksiseera. Karaa biraatiin Dilbataa deengaddaa Maqalaa Naqamtee keessatti hidhatoonni Waraanaa Bilisumaa Oromoo kan mootummaa “Shanee” jedhee waamu haleelaa raawwataniin hidhamtootaa Siyaasaa 120 gad lakkisisaanii qabeenyaa waraanaa mootummaa barbadeessuu isaanii ibsaa dubbi himaan dhaabichaa fuulaa tiwuutarii isaanii irratti baasaan waabeffachuudhaan APn gabaaseera. Lolli Oromiyaa keessatti taasifamaa jiruu isaa Tigiraay keessatti taasifamaa jiru irraa adda ta’uu isaa kan ibsee gabaasiin kun ABUT fi WBO Kanaan duraa hariiroo waloo ifaa gochuu isaanii ibsee, mootummaan Itiyoophiyaa ABUT wajjin marii araaraa ittu fufuu isaa yaadachiisee jira. Midhaa xiyaaraa waraanaa mootummaatiin nammottan nagaa irratti qaqqabee kana ilaalchisee deebii mootummaaa argachuudhaaf yaalin karaa waajjiraa dubbii himmaa mootummaa Dr. Legesee Tulluutiin taasisee akka hin milkoofne APn beeksiseera.


Haalli Magaalaa Naqamtee keessaa Amma Tasgabbaa’uu Jiraattonni Dubbatan

Dilabata darbe jechuun sadaasa 6 bara 2022 loltoonni waraana bilisummaa Oromoo magaalaa Naqamtee seenuu isaanii jiraattonni magaalattii dubbisne nuuf ibsaniiru. Haleellaa magaalattii keessatti raawwatameen lubbuun namaa darbuu jiraattonnii fi maatiin dubbatanii jiran. Waraanni Bilisummaa Oromoos gama isaan magaalattii seenuu mirkaneessuu dhaan kaayyoon inni gamas seeneef maadhee waraanaa kan mootummaan loltoota keessatti kuufate irratti fuuleffachuu ta’uu ibsee kan miidhaa dhaqqabsiise gamoo irra dhaabatanii kanneen dhukaasaa ture loltoota mootummaa ti jedhee jira. Jiraattuun magaalattii tokko ganama sana haala magaalattii keessatti mul’ate kan nuuf ibsaniin eegalla.


Sirni Gaggeessaa fi Awwaalchaa Artist Alii Birraa Taasisame

Dilbata darbe lubbuun isaa ka darbe weellisaa angafticha Alii Birraaf har’a Finfnneetti sirni gaggeesaa erga taasifameefii booda magaalaa dhalootaa isaa Dirre Dhawaatti ammoo sirni awwaalchaa isaa gaggeeffamee jira. Sirna gaggeessaa reeffa Artiisti Alii Birraaf Finfinneetti gaggeeffamerratti angawootni mootummaa, firoottan, dinqisiifattoonni fi jaallawwan muuziqaa isa waliin dalagaa turan argamanii jiran. Keessumaa angawoonni mootummaa sirnicharratti haasawa taasisan Aliin nama muuziqaa Itiyoophiyaa duratti tarkaanfachiisedha jechaan dubbatanii jiran.


Filannoo Ameerikaa fi Yaadaa Deeggaroota Paartilee Lameenii

Filannoon gidduu galeessaa ykn walakeessaa kan Yunaaytid Isteetis Kibxata har’a jechuun Sadaasa 8 bara 2022 gaggeeffamaa jira. Deggertoota Paartii Ripaablikaanootaa fi Deemookraatootaa irraa lammiwwan Amerikaa hidda dhalata Oromoo qaban haasoofsiifne Jirra. Caqasaa


Du’aan Boqochuu Artist Alii Birraaf Har’a Dinqisiifattoonni fi Jaalonni Ogumaa Isaa Gadda Isaanii Ibsataa Jiran

Artistiin hangafaa Oromoo Alii Birraa Dilbata, Sadaasa 6, bara 2022 addunyaa kanarraa du’aan boqotee jira. Har’a reeffi isaa gara mana jireenyaa isaa Bishooftuu jiruutti kan geeffame yoo tahu, achitti maatiin, dinqisiifattoonni fi jaalonni isaa ogummaa Alii dhiheenyaan beekan gadda itti dhaga’ame ibsataa turan. Obbo Mohaammed Qophee; miseensi paarlaamaa Itiyoophiyaa fi ogeessi buleessi Aartii Oromoo Aliin Odaa Guddicha Aartii Oromooti jechaa dubbatan. Obbo Juuneddiin Saadoo Prezdentiin naannoo Oromiyaa duraaniis Aliin nama saba isaa hojiin kabajchiise jechaan himan.


Ajajoonnni Waraanaa Mootummaa Itiyoophiyaa fi Ka Waraanaa Bilisummaa Uummata Tigiraay Naayiroobiitti Walga’anii Jiran

Mootummaan Itoophiyaa fi bakka bu’oota bulchiinsa naannoo Tigraay gidduutti walii galtee torban dabre mallatteeffame ilaalchisee, mariin marsaa haaraan waa’ee humna waraanaa fi dhimmoota ka biro irratti gad fageenyaan dubbatu wiixata har’a Keniyaa keessatti eegale jira. No media source currently available Walgahii kana irratti ajajoonni waraanaa gama lameen, akkasumas mariisisoota siyaasaa adda durummaann hirmaatanii jiran.


Waliigalteen Araaraa Dhiheenya Mallateeffame Itoophiyaa Keessatti Nagaa Waaraa Fiduuf Jiraa?

Wal-waraansa mootummaa Itoophiyaa fi humnoota Tigiraay edduutti oggoota lamaaf geggeessamee booda, garee lamaan eddutti waliigalteen araarraa Roobii, Sadaasa 2, 2022 Afrikaa Kibbaa, Pritooriyaa keessatti mallatteefaameera. Hawaasni biyyattii, xiinxaltoonni, akkasumas hawaasni addunyaa murtee kana akka jalqabii gaaritti laalanis tajjabdoonni hojiirraa olchuu keessatti yaadoo qaban ibsaa jiran. Karaa biraatin gareewwan hidhatanii biyyattii keessatti sosso’an akka Waraana Bilisummaa Oromoo(WBO) faa marii araaraa irratti hirmaatan malee nageenyi waarawaan hin dhufu, qamoonni jedhanis hedduudha. Kanarratti hawaasa Hawaasa Oromoo biyya alaa keessaa, Yunaaytid Isteets Kutaa Mishigantti ka argamu Albiyoon Koleeji irraa Qarqaaraa Profeeserii Dr.Milkeessaa Gammachuu, akkasumas Kutaa Minisootaa irraa Obboo Eda’oo Daawanoo dubbisne.


Walitti Bu’iinsa Itiyoophiyaa Keessaa Hundee Furuuf Marii Hunda Hirmaachiseetu Barbaachiisa: OLLAA

Walii galteen mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT giddutti tolfame tarkaanfii gaarii ta’u OLLAAn ibsa baaseen hubachisee jira. Garu OLLAAn yeroo dheeraaf adeemsi marii hunda hammate, kan bakka bu’oota sabaa fi sablammoota gurguddoo fi gareelee siyaasaa hunda hammatee fi haala giddu-galeessa ta’een hoogganamu, hundee walitti bu’iinsa guutuu Itoophiyaa keessatti mul’atu furuu fi nagaa waaraa bu’uura kaa’uuf barbaachisaa akka ta’u ibsaa turre jedhee jira. Imaammanni haqaa ce’umsaa guutummaa Itoophiyaa keessatti yoo sirnaan hojiirra oole, adeemsa marii hunda hammate, miidhamtoota sarbama mirga namoomaa haqaa akka argatan gochuun, akkasumas nagaa waaraa fi tasgabbii naannoo bu’uura kaa’uuf gargaaruu danda’a jedha OLLAAN.


Oomishtoonni Qonnaa Baala Shaayee Daran Guddachuuf Mootummaan Hanqinawwan Keenya Nuuf Guutuu Qaba Jedhu

Ganna kurnan darban dura Godina Iluu Abbaa Booritti Qonnaan bultoonni omisha Baala shaayee lafa qonna isaaniirratti jalqaban, oomisha isaanii gatii madaaluun gurgurataa akka hin jirree fi dhiyeessii xaa’oo fi kaanis argachuu irratti rakkoon akka isaan mudataa jiru VOAtti himan. Mootummaan fala akka barbaaduuf gaafatataa jirra, jedhu – Qunnan-bultoonni kun. Biiroon Qonna Oromiyaa ammoo gaaffii qonnaan bultoota kanaa deebisuuf hojiittii akka jiru Sagalee Ameerikaatti hime.


Dhibeen Koleeraa Itiyoophiyaatti Mul’achaa Jiru Lubbuu Namaa Galaafachuu Dubbata Dhaabbati Gamtaa Mootummootaa

Jaarmayaa Gamtaa Mootummootaatti dhaabbati Gargaarsa Namoomaa ‘OCHA’n dhibeen Koleeraa Itiyoophiyaatti mullataa jiruu lubbuu namoota sagalii galaafachuu beeksise. Dhibeen kun keessumaa naannoo Oromiyaa godina Baaleetti yaaddessaa ta’uu himee, bakkawwan ollaa tahan ka naannoo Somaaleettis mullataa akka jiru, darbees Baale bahaatti cehuu akka malu akeekkachiise - OCHAn. Waajjirri Eegumsa Fayyaa Godina Baalee dhibeen kun namoota torba ajjeesuu himee amma garuu aanaa tokko keessatti qofa akka hafee jiru dubbate. No media source currently available


Raashaan Waligaltee Duraan Keessaa Batetti Deebi’uu Ishee Beeksifte

Sambataa dheengaddaa waligaltee galaanaa gurrachaa irraan midhaan nyaataa Yuukreen iraa gara biyyoottan adda addaatti fe’uudhaaf taasifamee keessaa bahuu ishee kan ibsitee Raashaan, waligaltichaatti deebi’uu ishee Roobii har’aa beek siftee jirti. Raashaan kan waligaltee sana keessaa bahu ishee ibsite mootummaan Yuukreen xiyyaaraa waraanaa nam-malee ykn dirooniidhaan dooniwwan Raashaa galaanaa gurrachaa irra jiran irratti haleella ergaa raawwatte booda. Ministeerri ittisaa Raashaa har’a ibsaa baaseen, haleellaan sun akka deebi’ee hin raawwantine wabiin waan argameef mootumaan feedereshiinii Raashaa waliigaltee sanatii deebi’u isaa beeksisee jira. Yaalii Dhaabanni mootumootaa gamtoomanii fi mootumaan Tarkii taasisaniin Yuukreen akka omisha qamadii , Raashaan immoo Xaa’oo akka biyyaa alaatti erganii rakkinaa midhaan nyaataa adduunyaa muudatee furuun akka danda’amu ji’a Adoolesaa darbee keessaa waliigaltee irra gahamuun isaa ni beekama. Prezidaantin Yuukreen Volodimiir Zelensikii ibsaa kaleessa galgala kennaniin karaan fe’istii midhaanii itti taasifamuu sun eeguumsaa amansiisaadhaaf kan yeroo dheeraa akka isa barbaachisu dubbataniiruu. Haaluma walqabateen, minsteerii ittisaa Yunaayitd isteets Peentaagoon meshaa waraanaa irratti waltidhufeenyi Raashaa fi Iraan gidduu jiruu akka isaa yaaddese qibxata kaleessaa ibsuun isaa gabasameera. Raashaan diroonotaa Iraan keessati hojjataman fayyadamuudhaan Yuukreen irratti haleellaa raawwateetti kan jedhan haanga’onii ittisaa Yunaayitid Isteets, Raashaan Misaa’elootaa lafa irraa dhuukaasaman Iraan irraa fudhaachuu hin ooltuu shakii jedhu akka qabanis ibsanii jiru. Dhaabbanni miidiyaa CNN jedhamu misaa’elootaa laffa irraa dhukaasaman, misaa’elaa Baalastikii fageenya gabaabaa fi diroonotaa balleesanii badan dabalatee meeshaalee waraanaa 1000 ta’an Iraan dabalataan Raashaadhaaf erguudhaaf akka qophooftee jirtu ibsuun isaa gabaasamera.


Lakkoobsi Buqqaatotaa Itiyoophiyaa Keessaa Ka Bara Dabreerraa Gadi Hir’ate Jedhame

Jaarmayaa Gamtaa mootummootaatti Gumiin To’annoo Godaantotaa IOM Itiyoophiyaatti lakkoobsi buqqaatotaa biyya keessaa hir’ataa akka jiru ibsee jira. IOM, gabaasa jimaata darbe baaseen, Tigraay odoo hin dabalatiin lakkoobsi buqqaatotaa biyyattii gara miiliyoona 2.7tti gadi bu’uu hime. Naannoo Oromiyaatti ammas rakkoon nageenyaa fi hongeen nama buqqisaa akka jiru Waajirri Buusaa Gonofaa Oromiyaa beeksisee jira.


Komiishinni Mirga Namaa Itiyoophiyaa Mirgi Dubartootaa fi Daa’immanii Akka Kabajamu Gaafate

Komiishinni mirga namaa itiyoophiyaa, mootummaa fi qaamotiin dhimmi ilaalu ka biroon mirga dubartootaa fi ijoollee akka kabajan gaafatee jira. Komiishinichi haala mirga dubartootaa fi daa’immaan Itiyoophiyaa keessaa ilaalchisee gabaasa gamaaggama isaa kan walii galaa dhiyeessee jira. Gabaasi sun Fulbaana bara 2021 fi Hagaya bara 2022 gidduu yeroo jiru of keessaa qaba. Komishinerri gumii mirga namaa Itiyoophiyaatti komishinera dhimma dubartootaa fi ijoollee kan ta’an Meskerem Gesit akka jedhanitti gabaasaan kun guddina gaarii ijoo, yaaddoowwan ijoo ta’an, qormaata, fi yaada murtiis of keessaa qaba jedhan.


Marii Mootummaa Federaalaa fi Abut Gidduutti Geggeessamaa Jiru Jiddu Seeniinsa Alaa Hedduutu Itti Baay’ata: Muummicha Ministeraa Abiy Ahimed

Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad Miidiyaa Mootummaa Chaayinaa (CGTN)tti akka himanitti, “marii mootummaa fi TPLF gidduutti Afrikaa Kibbaatti adeemsifamaa jiru keessatti jiddu seeniinsa alaa guddaan’ ture. Akkasumas, nagaan argamuu akka danda’u abdii guddaa qabaachuu isaanii ibsaniiru. Gama biraan, Yunaayitid Isteetis mariin Afrikaa Kibbaatti mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti gaggeeffamaa ture gara torbee biraatti dheerachuun “paartiileen kun addaan fageenya hanga tokko waliin dhufuu isaanii agarsiisa jettee jirti. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ned Priaayis kaleessa ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin paartileen kun adda addummaa isaanii haala mari’atanii fi fageenya gidduu isaanii dhiphisuu haala danda’an irratti waliin gad taa’anii mari’achuuf eeyamuu isaaniif mallattoon jira jedhan. Dubbi himaan kun itti fufuu dhaan Yunaayitid Isteetis fixiinsi jamaa uumamu mala ka jedhu illee hedduu isee jeeqee ture jedhan. Gama biraan marsariiti abbummaan isaa kan Itiyoophiyaatti jila gamtaa Awrooppaa ta’e tokko humnoonni Eertraa fi Itiyoophiyaa haleellaa Tigraay irratti oofan cimsanii itti fufuu isaanii qeequu dhaan humnoonni Tigraay tarkaanfii of irraa ittisuu fudhatan faarsanii jiran. Haa ta’u malee booda irra, waajjirri gamtaa Awrooppaa kan Finfinnee jiru marsariitiin sun cabsamee kan seename ta’uu ibsa baaseen beeksisee jira.


Marii Nagaa Itoopihyaa Afrikaa Kibbaa Keessatti Deemaa Jiru irraa Maaltu Eegama?

Biyya Emereetoota Arabaatti Ambaasaaddara Itiyoophiyaa Suleemaan Daddafoo akkasumas, as Yunaayitid Isteetis keessa ka jiru Yunivarsitii Tennasii isa Nooksville jiruutti barsiisaa fi qorataa sosoloojii fi qorannaa Addunyaa fi Afrikaa kan ta'an Profeesar Asaffaa marii nageenyaa mootummaa Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay giddutti gaggeeffamaa jiru fi dhimmoota kanatti hidhata qaban biroo irratti marii gaggeessan Caqasaa.


Godinaalee Wallaggaa Lama Keessatti Buqqaatonni Bakkawwan Adda Addaa Jiran Gargaarsa Dhabuurraa Akka Rakkataa Jiran Iyyatan

Naannoo Oromiyaa Godinaalee Horroo Guduruu Wallaggaafi fi Wallaggaa Bahaa irraa ji'a tokko darbe keessa namoonni sababaa rakkoo nageenyaa buqqa'anii Aanaa Amuruu magaalaa Agamsaa fi Aanaa Kiiramuu keessa bakka adda addaa qubatanii jiran gargaarsa dhabuu irraa akka rakkoon guddaan isaan mudatee jiru dubbatu. No media source currently available Kanneen sababaa rakkoo nageenyaatiin manaa fi qehee ofii irraa buqqa’an Godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa keessa namoonni kuma 61 ol ta’an, Wallaggaa Bahaa keessa ammoo namoonni kuma 117 ol ta’an bakkawwan adda addaa akka jiran – Waajirri Buusaa Gonofaa Oromiyaa, Sagalee Ameerikaatti himee jira.


Gareen Doktorota Daangaan Hin Uggurre Weerarri Gifiraa fi Koleeraa Mooraa Dadaab Keessatti Ka’uu Mala Jechuun Akeekkachiisan

Dhaabbanni gargaarsaa doktoroonni daangaan hin uggurre jedhamu mooraan baqattoota Keeniyaa Dadaab ennaa baqattoonni naannoolee Somaaliyaa bakka weerarri gifiraa fi koleeraa faca’ee jiru keessaa dhufaa ennaa gamas dhaqqabaa jiranitti weerara dhibee kanaaf saaxilamuu mala jechuun kamisa kaleessaa beeksisee jira. Liissaa Shilaayin Jenevaa irraa akka gabaastetti, mooraalee Dadaab kan namoonni akkaan keessatti heddummaate sadii keessa baqattoota 233,000tu jiraatu. Doctors Without Borders, baatii Amajjii qabee hongee, beelaa fi jeeqama jalaa dheessuuf jecha gara Keeniyaatti kan baqatan lakkoobsi baqattootaa dabaluu isaa gabaasee jira. Kanneen haaraa gamas dhaqqaban ki


Filannoo Kanarratti Wannin Hirmaadhuuf Dhaloota Onnachiisufi: Tashitee Waaqoo

Obboo Tashitee Waakoo Yunaaytid Isteets Kutaa Minisootaa keessatti hojii bulchiinsa magaala Birukilyin Siitii Paarki keessatti hirmaachuuf filannoo walakkeessaa ‘mid-term’ jedhamu Sadaasa 8, 2022 akka biyyoolessatti geggeeffamu irratti kaadhimaa mana maree ta’anii dhihaataniiru. Obboo Tashiteen Waldaa Hawaasa Oromoo Minisootaa akkasumas sadarkaa magaala Birukliyn Siitii Paarki keessatti hojii hawaasummaa fi tola-ooltummaa baayyee keessatti hirmaannaa qaban. Mana Maree Obbo Tashitee malees mana maree magalatiitiif kaadhimamtoonni sadii - Nikool Kilonowiskii, Latiriynaa Kaaldiweel fi waaren S. Kerii - jedhaman filannoof dhihaataniiru. Obboo Tashitee filannoo amma kaadhimaamaa ta'anii itti dhihaatanii fi walumaa gala barbaachisummaa hirmaannaa gama kanaan hawaasni qabaachuu qaburratti dubbisne.


Naannoo Oromiyaa Godinaalee Sadii Keessatti Halellaalee Xayyaaraan Namoonni Nagaan Dhibbaa Tokkoo Ol Ajjeefaman, Jedhame

Naannoo Oromiyaa, godinaalee Wallagga Bahaa, Shawaa Babaa fi Shawaa Lixaa keessatti haleellaalee tibbana raaw’ataman, jedhamaniin “namoonni nagaan dhibba tokkoo ol ajjeesaman” jechuun Koongiresiin Federaalawa Oromoo yokaan KFOn, iyyannaa dhiheessee jira. Addi Bilisummaa Oromoo, ABOnis, “bakkawwan adda addaatti namoota nagaa yokaan siiviloota irratti haleellaan raaw’atamaa jira,” jechuun himatee jira. Jiraattota bakkawwan haleellaan itti geggeessame, jedhame sanaa tahuu namoonni dubbatanis haleellaaleen sun geggeessamuu Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. Aangawoonni mootummaa Sagalee Ameerikaatti dubbatan ammoo, “kan haleellaan mootummaa itti xiyyeeffate hidhattoota Shanee malee uummata nagaa miti,” jedhan. Tajaajilli Koominikeeshinii Mootummaa Federaalaa fi Koomishinni Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa haleellaa raaw’atame jedhame ilaalchisee odeeffannoo akka hin qabne dubbatan.  Namoonni nagaan yokaan siiviloonni ajjeesamuu isaanii ragaa akka qabu kan dubbate, dhaabbatni as Yunaayitid Isteetis keessa jiruu fi “Waldaa Hooggansaa fi Deggersa Hambaa Oromoo” yokaan OLLAA jedhamu, haleellaalee raaw’ataman jedhaman ilaalchisee qorannaan idil-addunyaa akka geggeessamu gaafatee jira.


Barattoonni Sababaa Nageenyaan Qehee ofii irraa Buqa'an Ambootti Baqatan Rakkoon Nageenyaa Barnoota Isaaniirratti Dhiibbaa Uumuu Dubbatan

Godinaa Shawaa Lixaa, aanaalee adda addaa keessaa dhabamuu nageenyaatiin kanneen mana kanneen buqqa’an barattoonni mana barnootaa sadarkaa lammaffaa barachuuf carraa dhaban dhimmi nageenyaa barnoota isaanii irratti dhiibbaa qabaachuu dubbatu. Waa’een maatiilee bakkawwan rakkoo nageenyaa qaban keessatti hafanii kan isaan yaaddessu tahuu Sagalee Ameerikaatti himanii jiru. Manni-barnootaa sadarkaa lammaffaa Amboo barattoota bara kana simate 2,800 keessaa 230 kanneen tahan barattoota sababaa rakkoo nageenyaan mana ofii irraa buqqa’an tahuu himee jira.


Mariin Araaraa Itiyoophiyaa Har’a Afriikaa Kibbaa keessatti Jalqabama Jedhamee Eegama

Gamtaa Afriikaan kan hoogganamu mariin araaraa motoummaa federaala Itiyoophiyaa fi TPLF har’a Afriikaa Kibbaa keessatti jalqabama jedhamee kan eegamu ta’uu mnistriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis mirkaneesseera. Kaaba Itiyoophiyaa keessaa namoota hedduu kan galaafate, dhiiga kan dhangalassise, beelaaf kan saaxilee fi walitti bu’iinsa haalawwan hedduu daran hammeesse furuuf mariin araaraa Gamtaa Afriikaan durfamu kun jalqabama jechuu dhaan dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ned Piraayis wixata kaleessaa tuuta oduuf ibsa kennaniiru. Pritooriyaatti kan geggeessamu mariin araaraa hanga Onkoloolessa 30ttk akka turu dubbi himaan prezidaantii Afriikaa kibbaa ibsanii jiru. Keet Baartileet Johaansberg irraa akka gabaasetti wal ga’iin sun hanga yoonaa miidiyaaf banaa hin taane. Itti gaafatamtuun presii kan White House Zaan Piyeer Afriikaan kibbaa wixata gaazixeessotaaf ibsa kennaniin marii kana qindeessuu ishee galateeffataniiru. Zaan Piyeerii fi Piraayis lamaanuu yunaayitid Isteetis bakka bu’aa gamtaa Afriikaa Oluuseeguun Obaasaanjoo fi miseensota gumii gamtaa Afriikaa, itti aanaa prezidaantii Afriikaa kibbaa duraanii Milaamboo Niguukaanii fi prezidaantii Keeniyaa duraanoo Uhuuruu Keeniyaattaan marii araaraa sana deggeruuf qophee ta’uu isaanii irra deebi’uun mirkaneessaniiru.  Washington waraansi sun atattamaan akka dhaabatu, deggersi addaan hin cinne lammiiwwan Itiyoophiyaa rakkoo keessa jiran akka dhaqqabu, dhiittaa mirga namaa itti dabalaa fi dararaa ittisuu akkasumas waraanni Eertraa Kaaba Itiyoophiyaa gad dhiisee akka ba’u gaafataniiru. Afriikaa kibbaatti marii geggeessame gama ilaaleen ibsi kenname hin jiru. Mariin sun ennaa waraanni Itiyoophiyaa magaalaalee Tigraay hedduu to’atee jirtutti geggeessamaa jira. Dura taa’aan TPLF Debretsiyoon Gebremikaa’el garuu weerartoota Itiyoophiyaa fi Eertraa ni injifanna jechuun dubbataniiru.


Hiriirri Giddu-seentummaa Alaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay Balaaleffate Itiyoophiyaatti Gaggeeffamee Jira

Hiriira Onkoloolessa 22, bara 2022 magaalaa Finfinneetti gaggeeffamerratti hirmaattonni hiriirichaa dhaadannoo 'mootummooleen dhihaa ABUT'f tumsuun dhimma keessoo Itiyoophiyaa jidduu seenuu dhaabuu qabu' jedhu qabatanii bahan. Hiriirtota keessaa kanneen yaada isaanii VOA'f kennan waayee marii araaraa taasifamuuf deemu ilaalchisee yaada qaban dubbatanii jiran. Kan hiriiricha hordofte Tsahaay Daamxoo hiriirta kana dubbisuun qindeesse.


Yunvarsitiin Wallaggaa Barsiisuu fi Qorannoo Geggeessuu Maddiitti Uummata Buqqa’e Gargaaraa Jira

Kamisa kaleessaa Chaad keessatti namoonni dhibbaan laka’aman gara bulchiinsa dimokraasiitti akka ce’amu gaaffii ennaa dhiyeessanitti hookkara ka’een namoonni 50 ta’an yoo ajjeefaman kannen 300 ta’an immoo madaa’anii jiru.


Itti Aanaan Muummicha Ministira Itiyoophiyaa Diplomaatita Finfinnee Keessaaf Ibsa kennan

Itti aanaan muumchi ministiraa fi Ministira Dhimma alaa Itiyoophiyaa Demeqee Mekonnin har’a Onkoloolessa 21 Dippilomaatota Finfinnee keessa jiraniif bakka bu’oota dhaabbilee sadarkaa addunyaa haala yeroo Itiyoophiyaa keessaa ilaalchisuun ibsa kennaniiru. Itti aanaan muummichi ministiraa fi ministirri haajaa alaa Ityoophiyaan marii nageenyaa Afrikaa Kibbaatti gaggeeffamuuf qophii ta’uu himaniiru, sababiin isaas Mootummaan waldhabdee uumame karaa nagaan hiikuuf bakka kamiinuu fi yeroo fedheetti deemuuf qophii ta’uu dubbachaa tureera jedhan. Tigraay bakka waraansa irraa walaba ta’e keessa ummata jiraatuuf mootummaan deeggarsa namoomaa dhaqqabsiisuuf kutannoo fi qophii inni qabu illee ibsaniiru. Raayyaan ittisa biyyaa Itiyoophiyaa naannoo Tigraay keessatti sirna heera mootummaa bakkatti deebisuuf, buufataalee xayyaaraa fi nageenya waaltaalee federaalaa kanneen biroo eeguuf dursa kennuu dhaan lammiiwwan naannoo Tigraay keessa jiraataniif gargaarsa dhaqqabu dursee adda baasuu dhaan hojjetaa jira jedhan. Itti aanaa muummichi ministrichaa gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa fi gumii mirga dhala namaa kan tokkummaa mootummoota keessa kanneen jiran obboloonni lammiiwwan Afriikaa fi michoonni Itiyoophiyaa yeroo rakkootti deggersa isaan godhaniif galateeffataniiru. Dhuma irrattis gaaffii hirmaattota irraa dhiyaateef deebii kennanii jiran. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Itiyoophiyaa ambaasaadder Melles alem hawaasi diplomaasummaa itti aanaa ministrii dhimma alaa Ifi ministrii haajaa alaa Itiooophiyaa waliin turtii taasisetti aansee tuuta oduuf ibsa kennaniiru.


Hongeen Itiyoophiyaa Mudate Dhiyeennyatti Fooyya’uuf Abdiin Hin Jiru Jedha OCHAn

OCHAn haalli hongee Itoophiyaa yeroo dhiyootti fooyya’a jedhamee hin eegamu jedha. Akka tilmaama haala qilleensaa dhiheenya kanaatti, haalli waliigalaa yeroo dhiyootti fooyya'a jedhamee hin eegamu, haalli jijjiirama qilleensaa Laa Ninaa hanga dhuma bara 2022tti itti fufa jedhamee eegama.jedhe dhaabbatichi tokkummaa mootummootaa OCHAn. Karoorri gargaarsa namoomaa Ityoophiyaaf deebii kennuu bara 2022 guutuu biyyattiitti namoota miiliyoona 20 ol ta’an dhaqqabuu irratti ka fuuleffatuuf, Doolaara Ameerikaa Biiliyoona $3.09 barbaada. Dhaabbatichi tokkummaa mootummootaa kun garuu gaaffii ummata gargaarsa hatattamaa barbaadu guutuuf hanqinni maallaqaa isa mudatee jira jedheera. Karoorri gargaarsa namoomaa kan bara 2022 waggaan kun xumuramuuf baatileen sadii gad hafee ennaa jirutti maallaqi harkaa qabu dhibba irraa harka 39% gad ta’uu OCHAN beeksisee jira jedha gabaasi Yonataan Zebdwoos.


Qoramaanni Biyyoolessaa kan Bara 2014 Xumurame

Qormaanni biyyoolessaa bara barnootaa 2014 marsaa lammaffaa Jimaata har’aa xumuramuu Ministeerri Barnootaa beeksise. Ministeerichi akka jedhetti, “barattoonni qormaata fudhachuuf gara yunivarsiitiiwwan-tti akka imalan taasisuun tattaaffii farra qormaata hatuuf taasifamaa jiru ol kaaseera.” Yeroo jalqabaaf qormaanni biyyoolessaa mooraa yuunivarsiitiiwwan guutuu biyyattii keessatti kenname. Yonatan Zebidewos mooraa Yuunivarsiitii Hawaasaa keessatti qormaata booda warraa fi barattoota otoobisii koranii gara biyyaatti deebi'aa turan waliin haasofsiisuun gabaaseera.


Guyyaan Obboloota Keenya Tigraay Waliin Dhaabannee Misoomaaf Waliin Hojjennu Dhiyoo Dha: Muumicha Ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed

Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed dhiiga dhangala’uu waggoota lamaaf ture dhaabsisuuf mariin geggeessamuuf karoorfame utuu hin ga’in, waraansa Tigraay keessa dhaabuuf waadaa seenuudhaan nageenyi ni injifata jechuun dubbatan. Abiy Kamisa kaleessaa haasaa Finfinnee dhaa alatti taasisaniin “Guyyaan obboloota keenya Tigraay waliin dhaabbannee misoomaaf waliin hojjennu dhihoo ta’uu abdiin qaba” jedhan. Afriikaa kibbaa keessatti Wixata dhuftu kan geggeessamu marii araaraa irratti afeerraa gamtaa Afriikaan affeerame kan jedhe mootummaan, walitti bu’iinsa hammaataa dhufe furuuf yaalii taasisamu keessatti kan hirmaatu ta’uu ibsee jira jechuun Ajaans Firaans Pires gabaaseera. Manni maree nagaa fi tasgabii gamtaa Afriikaa jimaata har’aa wal ga’uu dhaan marii araaraa dukkanaa’aa adeeme sana jaarsummaan kan hoogganan jilli gaanfa Afriikaa Oluuseeguun Obaasaanjoo ibsa kennaniiru. Walgahiin kun kan geggessame marii Jimaata har’aa golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa rakkoo hammaataa adeeme irratti mari’achuuf eegamaa ture dura. Gamtaan Afriikaa jalqaba baatii kanaa gareelee wal fincilan gara mariitti dhiyeessuu waan dhabeef jecha dhiibban sadarkaa addunyaa hammaataa adeemee jira, Tigraay keessattis lolli akkasuma hammaataa adeeme. Hoogganoonni naannoo waraansaan bututte keessaa guyyaa marii haarawaa karoorfame ilaalchisee kallattiin yaadi kennan jiraachuu baatus, garuu adeemsa nageenyaa gamtaa Afriikaan durfamuuf cicha qaban irra deddeebi’uun ibsanii jiran Baatii Sadaasa bara 2020 loltoota gama Tigraayitti kan ergan Abiy, waraansi sun ni dhaabata nageenyi ni buufata jedhan. Itiyoophiyaan nagaa ni argatti, rakkoon keenyas yeroo hin murtaa’iniif itti hin fufu jechuu dhaan Finfinnee dhaa alatti kan geggeessame sirna baniinsa projektii tokko irratti dubbataniiru jedha gabaasi Ajaans Firaans Pires.


Godinaa Baaleetti Koleeraan Namoota Shan Ajjeese

Godina Baaletti dhibeen Koleeraa mudate namoota shan ajjeesuu waajjirri Fayyaa Godinichaa beeksisee jira. Itti gaafatamaan waajjira fayyaa Baalee, weerarri dhibee kanaa aanota godinichaa sadii keessatti mullachuu himanii, dhibee sana guutummaan to’achuudhaaf ogeeyyiin fayyaa socho’aa akka jiran eeran.


Dhimma Meeshaalee Alaa Galfamanii fi  Sharafa Alaa Itiyoophiyaa Irratti Xiinxala Geggeessame

Dhuma torbee darbee mootummaan Itiyoophiyaa shaqaxoota muraasaaf sharafi biyya alaa akka hin dhiyaanne ajaja dabarsee jira. Kanaanis, meeshaalee ‘Qananiif’ oolu jedhaman gosa 38 ol akka biyyatti hin seenne ajajee, tarkaanfiin kunis kuufama sharafa alaa biyyattii ol kaasuu akkasumas qaala’insa gatii tasgabbeessuuf tahuu ibsa barreeffamaan baaseen beeksisee jira. Dhimma kana irratti ogeessota lama, Obbo Taakkelee Abdiisaa, Dhaabbaqa Qorannaa Imaammataa Mootummaa Itiyoophiyaatti qorataa ka tahanii fi obbo Lammii Urgii Yuuniversitii Jimmaatti itti gaafatamaa Muummee Qorannoo Diinagdee ykn Ikoonomiksii dubbisnee jirra.


Wallagga Bahaa, Aanaa Kiiramuutti Hidhattoonni Jiraattota Dhalataan Oromoo Tahan 30 Ajjeesan, Jedhame

Naannoo Oromiyaa, Godina Wallaggaa Bahaa, Aanaa Kiiramuu gandoota 4 keessatti, Sanbata Xiqqaa torban darbe, haleellaa “hidhattootni raaw’atan” jedhameen, namoonni soddomni ajjeesaman, jedhuun bulchaan aanichaa obbo Fiqaaduu hundee Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru. Bulchaa kanaa fi maatii namoota ajjesamanii keessaa dubbisuun gabaasaa qabna.


Durbeen Dorgommii Miidhaginaa Tuuriizim Oromiyaa Mo’atte "Miidhaginni Bifa Qaamaa Qofa Miti" Jette

Dorgommii miidhagiinaa Komishiniin Turiizmii Oromiyaa dhiyeenya kana shamarran godinaalee oromiyaa irraa dhihaatan giddutti gaggeesseen Shamarree Haawwii Maatiwoos injifattee, Koomishinara Koomishinichaa, Lalisee Dhugaa irraa badhaasa fudhattee jirti. Haawwiin godiinaa Qellem Wollaggaa - Gidaamii tti kan dhalattee yoo ta'u umriin ishees 23. Marii Jaallanneen Haawwii waliin taasiste caqasaa.


KFO’n Daangaa Dhiheenya Magaalaa Finfinnee fi Godinaalee Oromiyaa Naannoo Magaalichaa Gidduutti Murtaa’e Morme

Koongiresiin Federaalawaa Oromoo KFO'n waliigalteen daangeffama bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi bulchiinsa godina addaa Oromiyaa gidduutti taasisame mormuun ibsa baasee jira. Miseensa Koree Teekinikaa daangaa sana qoratee fi daangessee ka tahan ogeessi tokko immoo, hojiin daangaa kan oguma saayinsiin deggerame, jedhanii turan. Muummeen ministeera Itoophiyaa Abiyyi Ahmad illee hojiin daangaa buusuu kun hojii paartiin isaani haga ammaatti hojjete keessaa isa ijoo akka tahetti dubbatanii turan


Qormaati Biyyoolessaa Itiyoophiyaa Marsaa Lammataa Har’a Jalqabe

Qormaanni Biyyoolessaa Ityoophiyaa kutaa 12ffaa bara 2014 marsaa 2ffaa har'a eegale. Ministeerri Barnootaa yeroo jalqabaatiif qormaata kana mooraalee yuunivarsiitii keessatti kennaa jira. Dubbi himaan Ministeera Barnootaa, Amelework Izqiyeel VOAf akka himanitti, barattoonni 300,000 ol ta’an qormaata marsaa lammataa fudhachuuf yunivarsiitiiwwan guutuu biyyattii keessa jiran seenaniiru. Barattoonni gara miliyoona tokkoo ta'an qormaata baranaaf ni taa'u jedhamee eegama. Barattoonni naannoo Amaaraa mooraa yunivarsiitii seenan kanneen 12,787 ta’an garuu qormaata marsaa jalqabaa utuu hin fudhatin dhiisanii ba’aniiru.


Fiigicha Maaraatoonii Amisterdaam Kan Atileetonni Itiyoophiyaa Dhiiraa fi Dubaraan Irratti Injifatanii fi Dorgommiilee Biroo Gidduu Kanaa

Qophiin Ispoortii har’aa dorgommii fiigicha Maaraatoonii Amisterdaam, waldorgomii fiigiichaa Meetira kuma shanii naannoo washiington Diisiitti taasifame, akkasumas xumura tapha kubbaa miilaa dargaggootaa waggaa 17 gadii kan Afrikaa bahaa fi walakeesaa ykn CECAFA of keessaa qaba.


Dhaabbatni Tola-ooltummaa Mul’is Jedhamu Godinaalee Oromiyaa Caamaan Miidhaman Keessatti  Hojii Gargaarsaatti Bobba’ee Jira

Kan bara 2020 keessa hundeeffame dhaabbati tola ooltummaa “Mul’is” jedhamu yeroo ammaa Uummata Harargee bahaa fi dhiyaa akkasumas Boorana keessaa kanneen hongeen miidhamaniif deggersa gochaa akka jiru bu’uursitoota haabbatichaa keessaa tokko obbo Omar Isma’el Ibrahim Sagalee Ameerikaatti himanii jiru. Dhaabbatichi barnoota , hojii qulqullina naannoo fi bishaan qulqulluu hawaasaaf dhiyeessuu fi kanneen fakkaatan hojjechuuf karoorfatee soch’aa jiru dubbatan – Obbo Omar.


Hanqinni Roobaa Waggoota Sadiif Harargee Bahaarraa Turee fi Caamni Mudate Uummataa fi Beeylada Miidhama Hamaaf Saaxilee Jira

Godinaa Harargee Bahaa ka 100 keessaa harki 67 gammoojjii tahe hanqiina roobaa waggaa sadiif irra turee fi ammo caama yeroo dheeraaf mudateen jiraattonni hubamuu fi beeyladaaleen isaanii du’uun himamee jira. Kana ilaalchisee Jiraattoota, angawoota gargaarsaa fi dhaabattoota dhunfaa gargaarsa arjooman keessaa dubbisnee jirra.


Hedduminni Uummata Rakkatee fi Gargaarsii Kennamu Wal Hin Giitu:Jiraattoota

Godiina Haarargee Lixaa keessatti roobnii hanqachuu fi guutummaan dhabamuun waggoota sadeen darban keessa rakkoo geesisee jira akka jiru jiraattonni dubbatanii jiru. Angawoonni beeleedaaleen 50.000 ol dhumuu isaanii fi karaa mootummaas ta'e dhaabbattoota dhunfaa gargaarsii kennamaa akka jiru dubbatu.


Miseensi Koree Giddu-galeessaa ABO Buraayyutti Ajjeesamuu Paartichi Beeksise

Miseensi Koree Giddu-galeessaa yokaan Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Moo’iboon Baqqalee, ka Finfinnee daangessu, magaalaa Buraayyuu keessatti hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamneen ajjeesame, jechuun Paartiin isaa beeksisee jira. Mo’iboon naannoo mana isaatti rasaasaan rukutamee ajjeesame, jedha ABOn. Ajjeefamuu Mo’iboon ilaalchisee kan gaafatame Koomishiniin magaalaa Finfinnee, ragaa odeeffannoo akka hin qabne Sagalee Ameerikaaf ibse. Koomishina Poolisii Oromiyaa fi ka magaalaa Buraayyuu irraa ibsa argachuuf carraaqqiin haga ammaatti taasisne hin milkoofne.


Hoogganaan Amantii Tokko Mooraa Waldaa Kiristaanaa Kessatti Hojii Qonnaatiin Galii Guddaa Argamsiisuu Dubbatan

Hoji-geggeessaan Waldaa Ortodoksii Amboo keessa jiru tokkoo hordoftoota amantichachaa gurmeessuun lafa xiqqoo mooraa keessaa irratti biqiltoota, kuduraafi muduraa oomishuun waggaatti galii qarshii miliyoona tokko ka galchan tahuu Sagalee Ameerikaatti himan. “Akkuma Sagaleen Waaqayyo jedhutti, ka hin hojjetiin nyaachuu hin qabu”, kan jedhan - Abbaa Woldamaariyaam Makuriyaa, dargaggootni akka jajjabaatanii hojjetan ergaa dabarsaa ka jiran tahuullee dubbatan. Naakoor Malkaa isaanii fi namoota hojii sanatti hirmaatan biroo dubbisuun qophii qindeesse qaba.


Somaaliyaan Garee al-Shabaabitti Duuluu Akka Dandeessu Uggurri Meeshaa

Itiyoophiyaan tarkanfii fudhatame deggeruu dhaan Ugaandaatti ergi dabalamtee booda Somaaliyaan duula uggura meeshaa waranaaf duula geggeessituuf deggersa argataa jirti. Golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa baatii Sadaasa dhuftuu uggura sana hanga tokko haaressuuf sagalee kennuuf jira. Somaaliyaan shororkeessota garee haala gaariin al-Shabaabitti duuluu akka dandeessuuf uggurri sun akka irraa haqamu gaafatte. Deggersi Itiyooophiyaa kan dhaga’ame Somaaliyaa fi michoonni ishee duula bal’aa bananiin baatii Adoolessaa keessa gareen hidhattoota Islaamummaa Itiyoophiyaa erga seenanii booda jedha gabaasi Ahimed Mohammed Moqaadishoo irraa erge. Prezidaantiin Somaaliyaa Sheek Mohaammudii fi muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimed akka jedhanitti uggurri gola naga eegumsaa kan kurna sadii Somaaliyaan garee al-Shabaabitti milkaa’inaan akka duultu ka’uu qaba. Hoogganoonni lamaan ibsa waliinii kan baasan Fulbaana 30 ennaa loltoonni Somaaliyaa fi michoonni isanii haleellaa geggeessanitti. Somaaliyaan meeshaalee waraanaa jabanaa fi knkolaataawwan waraanaa dabalatee uggurri kaa’ame akka irraa ka’uuf duula jalqabde akka deggeraniif baatii Adoleessa keessa biyyoota miseensota gamtaa Afriikaa gaafattee jirti.


OLLAA: Rakkoo Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Qofa Irratti Fulleefachuun Furmaata Waaraa Biyyattiif Hin Argamsisu

Torban dabre Gamtaan Afrikaa wal dhibdee Itiyoophiyaa gama kaabaa furuuf mariin nagaa Afrikaa Kibbaa keessatti akka geggeessamu waamicha dhiyeesse mootummaan Itiyoophiyaas, humnootiin Tigraay simachuun ni yaadatama. Dhimma kanaa fi ka biroo irratti dhaabbata "Oromo Legacy Leadership and Advocacy ykn OLLAA " jedhamuuf Daayreekteera olaantuu kan ta'an Seenaa Jimjimoo Jaallanneen haasofsiiftee jirti.


Ayyaanni Dhalootaa Jeneraal Taaddesee Birruu Waggaa 100ffaan Qophii  Adda Addaan Akka Guutummaa Oromiyaatti Kabajamu Himame

Faawundeeshiniin Maqaa Jeneraal Taaddesee Birruun hundaaye dhaloota wagga 100ffaa isaanii sababa gochuun sagantaa addaa qopheessuuf akka jiru harra beeksisee jira. Jeneraal Taaddesee Birruu bara 1921 dhalatanii bara 1975 mootummaa Dargiitiin naannawa Finfinneetti ajjeefamuu ka dubbatan, Yunivarsitii Salaaleetti barsiisaan seenaa - Obbo Mabraatee Geergisoo Jeneraal Taaddeseen Itiyoophiyaaf humna poolisii ijaaruun, Oromoof carraan barnoota akka saaqamuuf warra falmaa turan keessaa tokko tahuun, darbees warreen Afrikaa keessatti qabsoo diddaa garbummaa hoogganaa turan qabsaawota akka Neelsen Maandeellaa nama leenjisee, qabsaawaa guddaa waan tahaniif yaadannoon seenaa isaanii madaalu biyyattii keessatti hundeeffamuufii qaba, jedhan.


Biyyoonni Jaboon Gama Dhiyaa Itiyooophiyaa fi Gareen Finciltootaa Marii Araaraatti Akka Deebi’an Gaafatan

Yunaayitid Isteetisii fi biyyoonni jaboon warra dhiyaa mootummaan Itiyoophiyaa fi gareen finciltoota Tigraay gamtaa Afriikaan kan durfamu marii araaraa akka jalaban gaafatanii, walitti bu’iinsi sun deebi’ee jalqbnaan Itiyoophiyaaf balaa namoomaa hamaa akka ta’e akeekkachiisaniiru. Yunaayitid Isteetis, Biriteen, Awustiraaliyaa, Deenmaark, Jarmanii fi Nezerlaands waliin ta’uun akka jedhnanitti xumura baatii Hagayaa irra kan kan irra ga’ame walii galteen lola dhaabinsaa baatilee shanii diigamuun isaa nu yaaddesseera jedhan. Walitti bu’iinsa sanaaf waraanni furmaata tokko iyyuu akka hin fidne illee Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naannoo Tigraay akka hubatan ni gaafanna jechuu dhaan Itiyoophiyaan nagaa waariinsa qabu akka argattu gochuuf marii gamtaa Afriikaan durfamu irratti angawoonni akka argaman ni gaafanna jedha ibsichi. Muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed deggeruuf gara wal waraansaatti deebite Eertraa dabalatee mootummaa federaalaa fi TPLF martinuu dararaa raawwatameef kan itti gaafataman ta’uu biyyoonni gama dhiyaa akeekkachiisanii jiran. Wal waraansi Itiyoophiyaa gama kaabaa daranuu dhiittaa mirga namaa fi dararaa hammeessa jedhan. TPLF shakkii yeroo dheeraa booda gamtaan Afriikaa marii sana jaarsummaan jidduu akka seenu walii galee jira. Haa ta’u malee mariin kun torban darbe Afriikaa kibbaatti akka geggeessamu erga waamamee booda, prezidaantiin Keeniyaa duraanii Uhuuruu Keeniyaattaa hirmaachuu akka hin dandeenye beeksisan. Biyyoonni gama dhiyaa loltoonni Eertraa biyya addunyaa ka biroof cufataa taatee Itiyoophiyaa akka gad dhiisan gaafataniiru. Kanneen biyya alaa walitti bu’iinsa sana hammeessuu irraa of qusachuu qabu jedhan.


Irreechi Waggoota Shantamaa Booda Ambotti Ayyaaneffame

Ayyaanni Irreechaa Hora Ayeetuu ykn Hora Amboo Sanbata darbe magaalaa Amboo keessatti kabajameera. Irreechi Hora Amboo jaarraa tokkoo fi walakkaa dura addaan citee turee, yeroo jalqabaatiif bara kana kabajame, jedhame. Kantiibaan magaalaa Amboo Obbo Haacaaluu Gammachuu, “bakka Irreechi Hora Amboo itti kabajamu ni misoomsina” jedhu.


Gujii Keessatti Dhukkubni Qaama Hafuura Qabatu Lubbuu Namaa Galaafate

Torban lamaa as Godina Gujii Aanaa gumii Eldallootti dhibeen qaama hafuura baafannaa yokaan hargansuu mudataa jiru lubbuu nama lamaa galaafachuu fi kanneen dhibba afur tahan qabachuu, waajirri fayyaa godinichaa beeksisee jira. Obbo Galaanaa Xilaayee itti gaafatamaan wajjira hooggansa balaa tasaa fayyaa hawaasaa Gujii dhibeen kun Gujii, Aanaa gumii Eldalloo ganda Malkaa Gubaa bakka qubattoonni kuma shan ol jiraachaa jiranitti akka mul’ate ibsan.


Itiyoophiyaa Keessatti Daa’imman Umuriin Isanii Kichuu Tahe Sababaalee Silaa Ittisamuu Malaniin Akka Du’aa Jiran Himame

Itoophiyaa keessatti daa’immaan umuriin isaanii guyyaa fi ji’aan lakkaawamu tajaajila fayyaa gahaa dhabuu, hanqina hubannoo hawaasaa irraa, akkasumas kunuunsa gahaa dhabuu irraa, guyyaatti kanneen 324 tahan akka lubbuun darbu ministeerri fayyaa Itoophiyaa ibsee jira. Ministeerri fayyaa du’a daa’imman kanaa hambisuu fi wal’aansa fi kunuunsa gahaa akka argatan taasisuuf hojjetaa jira, jechuun deetaan ministeera fayyaa Dr.Darajjee Dhugumaa ibsanii jiran.


Ijoolleen Barnoota Isaanii Akka Itti Fuufan Gochuuf Hojjatamaa Jira

Barnootaa Itiyoophiyaa keessaa kan baatilee Eblaa hanaga waxabajjii gidduu kan ilaaleen Tokkummaan Mootummootaa gabaasnii baasee akka agarsisuutti, walitti bu’iisii gaggeeffamaa jiru,caamaa fi sadarkaan hanqina nyaataa biyyattii keessatti dabalaa deemuun, carraa barnootaa daa’imman irratti dhiibbaa guddaa geessisuu itti fufee jrara jedha. Mootummoonni bulchiisa naannolee garuu rakkoo beelaa fi hanqina nyaataa daa’imman mana barumsaa keessatti isaan mudatuu furuudhaan sagantaalee soorata ykn nyaata mana barumsaa keessatti guddisuuf akkasumas lakkoofsa kanneen barnoota addaan kutanii hir’isuu kaayyoo godhachuun hojii irra oolchaa jiru jedha gabaasnii ba’e kun. Bulchinsii naannoo Oromiyaa fi naannoo uummattoota gama Kibbaa akkasumas bulchiinsi Dire Dawaa Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, daa’imman mana barumsaatti deebi’uuf sagantaalee nyaata mana barumsaa keessatti hojii irra oolchaa akka jiran ibsaniiru. Gamtaan Afrikaas biyyoonni miseensa isaa ta'anii fi michoota isaa kan misoomaa ta’an daa'imman gara mana barumsaatti deebisuuf carraan nyaata mana barumsaa hatattamaan akka deebi'uuf tarkaanfii akka fudhatan gaafachaa tureera jechuun Addis Chakkool gabaasee jira.


Barataan Kutaa 9ffaa Naannoo Jiraatuuf Humna Eletrikii Maddisiise Badhaasame

Adan Huseen barataan kutaa 9 dhiyeenya Baayogaaziirraa humna Elektrikii maddisiisuun baadiyyaatti manneen 36 tajaajila ibsaa akka argatan taasisee jira. Mootummaan naannoo Ormiyaa gochaa dargaggoo kanaaf qarshii kuma dhibba lama kan badhaase. Adan ammallee qarshii argate kanaan, tajaajila ibsaa kennuu naannoo isaatiif babal’isuu akka fedhu dubbata.


Gaazzexeessonni ONN 2 fi Kanneen Fonqolcha Mootummaan Himataman Biroo Irratti Manni-murtii Ragaa Namaa Dhaggeeffate

Kanneen fonqolcha mootummaan himataman, miseensonni “koree hundeessituu mootummaa ce’uumsa biyyoolessaa Oromiyaa” jedhamee fi gaazexeessitoonni Oromiyaa Niwusii Netwoorikii 2, Jimaata dabre jechuun Fulbaana 27 bara 2015tti mana murtii waliigala Oromiyaatti dhihaachuu, Abukaatoon isaanii Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Akka Abukaatoon himatamtootaa, Obbo Guddannee Fiqqduu jedhanitti, mann-murtii ragaa namoota 15 abbaan alangaa himatamtoota irratti dhiheesse keessaa kan namoota toorbaa dhaggeeffatee jira.


Qormaata Biyyoolessaa Kutaa 12ffaa Laalchisee Abdii fi Yaaddoo Jiru

Qormaanni biyyoolessaa kutaa 12ffaa bara 2014 akka durii manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa keessatti oddoo hin ta’in yuunivarsitiiwwan keessatti akka kennamu Ministeerri Barnootaa erga beeksisee booda barattoonni qophiidhaf gara yunversitiilee seenaa jiran. Akka biyyoolessatti Barattoota kuma 996 tu qormaata baranaa fudhata. Naanoo Tigraayfii bakka walitti bu’insi jiru keessatti qormaanni kennamaa akka injirees minstrichii beeksiseera. Jijjiirramni kun baratttoota irratti dhiibbaa akkamii fida? Qophii akkamii godhuu qaban? Dhimmota kana irratti barattootaa, maatii keessaa, akkasumas ogeettii fayyaa sammuu Aaddee Mekayaa Ahimed dubbisne.


Hojiin Dargaggoonni Tola-ooltummaaf  Jalqaban Madda Galii Ittiin JIraatan Ta’eef

Dargaggoonni jireenya ofii fooyyeffachuudhaaf mudannoolee hojii argatan maratti fayyadamanii hojjechuu qaban, jedhu dargaggoonni uffata aadaa Oromoo oomishuutti bobba’anii jiran. Dargaggoonni kun otuma barnoota barataa jiranii, yeroo haftee argatanitti immoo hojii ogumaa kana hojjechuun maatiilee isaanii gargaaru. Hojiin isaan duraan akka tola ooltummaatti jalqaban madda galii jireenyaa ta’eefii jira.


Dooniin Tokkummaa Mootummootaa Midhaan Fe’ate Gara Itiyoophiyaatti Qajeeluu Yukireen Beeksiste

Sagantaan nyaata addunyaa WFP kan kireessee ture dooniin shanaffaan buufata doonii galaana gurraachaa Yukireen Chorno-morsk irraa ka’uu dhaan qamadii toonii 30,000 Itiyoopohiyaa dhaan kan dhaqqabsiisu ta’uu ministeerri misooma bu’uuraa Yukireen Jimaata har’aa beeksisee jira. Yukireen akka sagantaa kanaatti qamadii toonii 150,000 gara Itiyooophiyaa, Yemenii fi Afgaanistaanitti duruu ergitee jirti. Midhaan Yukireen gara alaatti ergitu erga waraanichi ka’ee as sababaa buufati doonii galaana gurraachaa kan daandii doonii ta’e cufameef gad xiqqaachuun gatiin yaataa dabale. Kunis Afriikaa fi giddu galeessa bahaa keessatti sodaa hanqina nyaataa uumee jira. Jaarsummaa Tokkummaa mootummootaa fi Turkii-tiin Mooskoo fi Kiiyiv walii galtee irra ga’aniin buufataaleen doonii galaana gurraachaa sadii banamanii jiran. Ministrichi kaleessa akka ibsetti, akka walii galtee jaarsummaa tokkummaa mootummootaan irra ga’ameytti hanga yoonaa oomishi qonnaa toonii miliyoonii 6.4 Yukireeni irraa fe’amee jira.


Mariin Araaraa Itiyoophiyaa Geggeessamuuf Ture Yeroo Biraatti Dabarfamuun Gabaasame

Mariin nageenyaa walitti bu’insa waggaa lamaaf naannoo kaaba Tigraay keessatti gaggeeffamaa ture xumuruu yaaluuf xumura torban kanaa geggeessamuuf yaadi dhihaatee fi Gamtaa Afriikaan durfamu, sababa loojistikaatiin boodatti harkifachuu isaa maddeen dippilomaasii lama Jimaata har’aa beeksisaniiru jechuun Rooyiters gabaaseera. Dura taa'aan Komishina Gamtaa Afriikaa Muusaa Faakii Mahaamaat, adeemsa nageenya Itoophiyaatiif garee ol aanaa kan lammiiwwan Afriikaa beekamoooo hundeeffamuu isaa beeksisaniiru. Ameerikaan adeemsa nagaa gamtaa Afriikaan durfamu ka deggertu ta’uu irra deebi’uun beeksistee jirti. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa VOAf ergaa e-mail erganiin, Keeniyaa, Afriikaa Kibbaa fi michoota sadarkaa addunyaa kanneen biroo waliin ta’uu dhaan Yunaayitid Isteetis dursa gamtaa Afriikaan kan geggeessamu adeemsa nageenyaa deggeruuf qophii ta’uu irra deebi’uun ibsaniiru. Akka dubbi himaa kanaatti ergamaan addaa Yunaayitid Isteetis kan gaanfa Afriikaa Maayik Hamar gamtaa Afriikaan kan durfamu tattaaffii jaarsummaa cimaa jalqabuuf, mootummaa Keeniyaa, michoota naannoo fi kan sadarkaa addunyaa kanneen biroo waliin mari’achuuf yeroo ammaa Naayiroobiitti argamu. Yunaayitid Isteetis qaama adeemsa nageenyaa kan ta’e, waraanni hatattamaan akka dhaabaruu ti gargaarsi namoomaa danqaa tokko malee akka itti fufu yaadachiistee jirti. Eertraan gara daangaa ofiitti akka deebituu fi kanneen biroonis walitti bu’iinsa hammeessuu irraa akka of qusatan gaafattee jirti. Gamtaa Afriikaan kan durfamu mariin nageenyaa Sambata borii jechuun Onkoloolessa 8 bara 2022 geggeessamuuf kan karoorfame yoo ta’u, qaamni lamaanuu afeerraa sana simataniiru.


Gurmuu Lammiwwan Keeniyaa Daandii Dheeraa Imaluun Ayyaana Irreechaati Hirmaatan

Ayyaana Irreechaa bara 2022 Finfinnee fi Bishooftuutti geggeessame irratti tuutni imaltootaa Keeniyaa irraa dhufan yeroo jalqabaaf hirmaatanii jiran. Tuutni Oromoota Keeniyaa kutaalee Bulchiinsaa biyyattii Tana River, Isiollo, Marsabiit fi kaan irraa ka’anii karaa dheeraa imaluun ayyaana Irreechaa irratti argaman kun, hirmaannaa Irreecha baranaa irraa barnoota argachuu, darbees biyya sanyii isaanii arguu isaaniitti baayyee gammaduu VOAtti himan. Kan imaltoota kana gammachuun simatan Abbaan Gadaa Goobana Hoolaa affeerraan akkasii lammilee Oromoo biyyoota hmbaa kaan jiraatan biraas akka gahuu dubbatan. Koomishiniin Tuurizimii Oromiyaas fuul-druatti kanaaf akka karoora qaban dubbatu. Galmoo Daawwit Finfinnee irraa gabaasaa qaba.


Imaloota Qorannoo Hawaa NASA’n Taasisaa Jiru Ilaalchisee Marii Hayyuu Saayinsii Hawaa Waliin Geggeessame

Dhaabbanni qoo’annoo hawaa Yunaayitid Isteets ykn NASAn waa’ee waggoota Shantama booda namoota 6 gara ji’aatti erguu irratti hojjechaa jira. Ergamni qoo’annoo ji’aa “Artemis” jedhamee waamamu kun dabaree sadii qaba. Rookeetiin yaalii isa jalqabaa, “Artemis1” jedhamu Onkololesa 17 hawaatti furguggisuuf karoorfamee jira. Yaaliin ka biraan NASAn hawaa irratti taasisaa jiru ammoo ka DART, jedhamu kan otuu dhagaan yokaan wanneen dhagaa fakkaatan hawaa keessaa gara lafaatti furgugga’anii namaa fi uumama irra balaa hin geessisiin akkaata qolachuutti fuuleffate. Fulbaana 26, 2022 yaaliin jalqabaa taasise. Ergama NASA lamman irratti Bafqaaduun Hayyuu Saayinsii hawaa tokko waliin marii taasisee jira. Itti-aanee dhihaata.


Qobboo fi magaalaalee Naannoo Irraa Namoonni Dheessanii Ba’an Deebi’aa Jiru: Kanneen Ijaan Argan

Sababa wal waraansa Itiyoophiyaa gama kaabaa deebi'ee eegaluu isaatiin kan ka’e bulchiinsa naannoo Amaaraa Qoboo fi naannowwan Godiina walloo kaabaa ka biroo irraa namoonni dheessan, amma gara magaalaa irraa dheessantin deebi'aa akka jiran namoonni ijaan argan himaniiru. Mootummaan federaalaa ibsa kanaan dura baaseen, Addi Bilisummaa uummata Tigraay(ABUT) bulchiinsa naannoo Amaaraa gama bahaa Qoboo fi naannoo isheetti akka gareen kun karoorfatetti hin deemneeef jedhee jira. ABU garu, tarkaanfii gamasii ba’u kana kan fudhatee, weerara karaa Kaabaa dhufe qolachuuf tooftaa itti fayyadamee ta’uu ibsite. Walloo Kaabaa keessatti wanti haaraan mul’achaa jiru kun, walitti bu’iinsa waggoota lama guutuuf jedhu, mariidhaan furuuf yaalii hawaasni addunyaa godhuu fi dhiibbaa geesisuu itti fufee yeroo jirutti. Ministeerri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Blinken pirezidaantii haaraa Keeniyaa Wiliyaam Ruutoo waliin kaleessa dhimmootii mar’atan keessaa walitti bu’iinsii Itiyoophiyaa gama kaabaa KEESSAA tokko ture.Blinken walitti bu'insa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti adeemsifamaa jiruu fi Ameerikaan rakkoo xaa'oo furuuf carraaqqii taasiftu irratti Pirezidaanti Ruutoo waliin mari'ataniiru," Gama kaaniin dubbii himaan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay Geetaachoo rRaddaa, Humnii qilleensaa Itiyoophiyaa fi Ertraa haleellaa hamaa xayyaara nam- maleeyyii ykn Drooniin har’a Adi Daeroo keessatti gaggeessan jechuun Twitarii irratti barreessan. Haleellaan kun uummata Tigraay dhiyaa keessaa manaa fi qe’e ofii irraa godaanan irratti qiyyaafachuu isaa fi Daa’iimanii fi maanguddonni kurnaa ol ajjeefamanii hedduun madaa’uu ibsan.geesisaniin, Gocha kana baayyee gaddisiisaa kan taasisuu jedhan Obbo Geetaachoon, namoonni miidhaman kun Kanaan dura manaa fi qe’e ofii irraa dheessanii bakka quubsuuma Adiyaaboo keessa warra turan ta’u isaa ti jedhan.