Keeniyaatti Sababaa Vaayirasii Koronaaf Manneen Barnootaa 400 Tu Cufame

Keeniyaa keessatti kanneen dhibbootaan lakkaawaman manneen-barnootaa dhuufnaa sababaa KOOVID 19f cufamanii jiran. Biilsaaleen manneen-banootaa tokko tokko immoo, gara tajaajila biraattiyyuu jijjiiramanii jiran. Baay’een isaanii gara manneen jireenyaa maatiileetti ka jijjiraman yoo tahu, tokko immoo mana saanduqoonni reeffaa itti gurguramanitti jijjiirame, jedhama. No media source currently available


Prezdaant Baaydin Hoggantoota Gamtaa Afrikaatif Dhaamsa Dabarsan

Gamtaa Afrikaa wajjin mul'ata qaban tarkaanfachiisuu fi egeree wayyaawaa waliin uumuu irratti hojjachuuf ka cicha qabu tahuu mootummaan Ameerikaa Baaydin fi Haariisiin hoogganamu beeksisee jira. Kanas prezidaat Baaydin hoogganoota walgahii Gamtaa Afrikaatti hirmaataniif dhaamsa dabarsaniin dubbatan.


Dhiittan Mirga Ijoollee Sudaan Kibbaa Gad Xiqqaatus Ammas Raawwatamaa Jira: Tokkummaa Mootummootaa

Bara 2018 keessa walii galteen nageenyaa erga mallatteessamee booa Sudaan keessaa ijoollee irratti kan raawwatamu dhiittaan mirga namaa hamaan gad xiqqaateera, garuu amma iyyuu raawwatamaa jiraachuu gabaasi tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Gabaasichi tokkummaan mootummootaa Adoolessa bara 2018 fi Waxabajjii 2020 gidduu yeroo jiru keessa guutuimmaa biyyattii keessatti dhiittaa mirga namaa hamaa ijoollee irratti raawwataman 618 kan mirkaneesse yoo ta’u lakkoobsi guddaan Equatoria waaltaa keessatti ta’uu ibsee jira. Faallaa isaa tokkummaan Onkoloolessa bara 2014 fi Waxabajjii bara 2018 gidduu ijoollee Sudaan Kibbaa 9,200 irratti dhiittaan mirga namaa hamaan raawwachuu beeksiseera. Dhiittawwan mirga namaa kun ijoollee garee waraanaaf filachuu, ajjeechaa, qaama isaanii irraan miidhaa geessisuu, humnaan gudeeddii, manneen barnootaa fi hospitaalota irratti haleellaa oofuu fi gargaarsi namoomaa akka hin dhaqqabne danquu dha. Waggoota sana dura bara 2017 keessa dhiittaan mirga namaa Sudaan Kibbaa keessatti ijoollee irratti raawwatamu biyyoota 21 nuti dhiittaan mirgaa akkasii keessatti raawwatame nuti galmeessine keessaa sadarkaa lammaffaa ykn sadaffaa irra jira, kunis lakkoobsa guddaa dha jechuu dhaan dhimmootii ijoollee loltoota keessa jiranitti bakka buutuun muummicha barreessaa kan tokkummaa mootummootaa Virginia Gamba, VOAf ibsaniiru. Akka gabaasa sanaatti bara 2018 fi 2019 keessa wraraana SPLA-IO haa ta’u waraana Sudaan kibbaa biraa ijoollee 2000 ta’antu gad dhiisaman. Angawoonni tokkummaa mootummootaa baatii Fulbaanaa bara 2018 keessa gareelee marii nageenyaa irratti hirmaatan jaarsummaan gidduu seenuuf jecha gamasitti imalanii jiran. Gareen isaanii walitti bu’iinsa Sudaan kibbaaf furmaata barbaaduu keessatti kan dhiyeenya fooyyeffamee mallatteessame keessatt seerawwan kunuunsa ijoollee akka jiraatu gareen isaanii gidduu seenuu Gaambaan ibsaniiru. Ijoolleen itti dabalaa akkuma loltummaa keessaa gad dhiisaman ijoolleen itti dabalaa walitti bu’iinsa Suaan Kibbaa irraa oolanii gara waaltaa dandammachiisaa, hawaasatti makamuu fi tajaajila argachuu danda’u jedhan. tajaajilli akkasii jiraatu malee ijoolleen kun deebisanii loltummaaf fo’amuu fi yakkaaf saaxilamuun isaan mudachuu imala jedhaniiru.


Lammiiwwan Somaaliyaa Kan Keeniyaa Keessaa Ameerikaan Uggura Imalaa Kaasuu Isheetti Gammaduu Dubbatan

Lammiiwwan Somaaliyaa kanneen Keeniyaa keessaa prezidaant Joo Baayiden prezidaanticha duraanii Doonaald Trampiin kaa’amee kan ture uggura imalaa biyyoota irra jireessa musliimaa irra kaa’ame ka’uu isaatti gammaduu isaanii beeksisan. Bakka bu’aa garee daldaltoota Somaaliyaa kan ta’an Omar Ahimed Noor akka jedhanitti sababaa Musliima ykn lammii Somaalee taate qofaaf gara Yunaayitid Isteetis akka hin deemne ugguramta. Sun amma ka’ee jira. kan haqaa ti, injifannoon kan biyyootaa fi addunyaa maraa ti jedhan. Yunaayitid Isteetisitti jila keeniyaa kan turan Elkanaah Odeemboo uggurri sun barbaachisaa hin turre jedhan. waan hundee hin qabaannee ture garuu ni raggaasisan jedhan. Xiinsaltoonni naga eegumsaa hangi tokko garuu uggurri imalaa ku ka’uun shorokeessoni miliqanii akka seenan sababaa ta’uu mala jedhu. Namoota gaarii ta’aniif balbala banu kanneen gaarii hin ta’inis faana bu’uu danda’u jedhaniiru. Barattootaa fi tuuristoota akkasumas namoota daldalaa dabalatee uummara 43,000 ta’antu sababaa uggura kaa’ameen Ameerikaa akka hin seenne ta’uu isaanii qorannaan bara 2019 keessa waaltaa Bernan kan dhimootii haqaa NY keessa jiruutiin geggeessame beeksisee jira.


Haleellaa Hoteela Moqaadishoo Irratti Raawwateef Al-Shabaab Itti Gaafatama Fudhate

Haleellaa dilbata kaleessaa hoteela Moqaadisho irratti raawwatameen lakkoobsi namoota du’anii 15 ga’uu isaaf yoo xiqqaae kanneen 20 t’an madaa’uu isaanii dubbi himaan poolisii fi angawwoonni eegumsa fayyaa beeksisanii jiru. Kanneen du’an leellistoota haleellaa raawwatan afur fi namoota 11 ka biroo ta’uu angawoonni naga eegumsaa beeksisaniiru. Haleellaa sanaaf garee al-Shabaabtu itti gaafatama fudhate. Generaala waraanaa beekamaa fi gadamoojja’anii kan jiran Mohamed Nur Galaal fi namoonni cidha isaanii booda bashannana irra turan illee kanneen du’an keessaa ti. Kanneen cidha isaanii raawwatan sun biyya alaatii kan dhufan yoo ta’u hoteela sana keessa boqotanii turan. Reeffi isaaniis ganama barii naannoo sa’a sagalii kutaa hoteela sana eessaa argamuu eessummi dubartii ajjeefamtee Faraa Abdirhaman ibsaniiru. Haleellaan sun hoteela beekamaa Moqadishoo Afriik jedhu irratti kan raawwatame yoo ta’u boombiin konkolaataa irraa erga dho’ee booda hidhattoonni al-Shabaab kanneen Yunifoormii waraana Somaaliyaa uffatan biilsa sana weeraran. Kanneen haleellaa raawwatan keessaa sadii dhukaasa banameen yoo du’an tokko immoo boombii ofitti dhoosuu isaa kanneen ijaan argan VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsaniiru. Humnoonni naga eegumsaa ennaa haleellaa sanaa namoota hoteela sana keessa turan hanga tokko oolchuun illee beekamee jira. kanneen du’a oolan irraa tokko kan ennaa leellistoonni sun hoteelicha weeraran achi ture odu gabaasaa VOA Abdifaki Yusuf Aden ture. Haleellaan dilbata kaleessaa kan dhaga’ame filannoon prezidaantii fi kan paarlaamaa boodatti harkifachuu isaaf kanaaf sababaa kan ta’e wal dhibdee siyaasaa hiikuu irratti marii fuuleffate geggeessuuf hoogganni ol aanaan biyyattii fi kan naannoo bakka wal ga’anitti ture. haleellaan kun Yunaayitid Isteetis loltoota ishee 700 kanneen mootummaan al-Shababitti akka duulu gargaaruuf gamasitti bobb’an guutummaan gamasii ka baastu ta’uu beeksistee torbanneen hanga tokko booda.


Keeniyaan Walitti Bu’iinsa Somaaliyaa Keessaa Harka Hin Qabu Jette

Keeniyaan torban kana walitti bu’iinsa mootummaa federaala Somaaliyaa fi kutaa Juublaand gidduutti uumamee namoonni 20 ol ittiin ajjeefaman tuqatte jechuun kan Somaaliyaan himatte haaltee jirti. No media source currently available Somaaliyaan muddama siyaasaa fi sabatiinsi dhabamuu isaa keessaa harki hollaa ishee akka jiru cimstee dubbatti jedha gabaasi Mohammed Yusuuf. Dubbi himaan mootummaa Keeniyaa Cyrus Oguna Naayiroobii keessatti ibsa tuuta oduuf kennaniin biyyi isaanii muddama bulchiinsa Moqaadishoo fi kutaa federaalaa Jubland jiru waliin hidhata tokko iyyuu hin qabdu jedhan. "Ogunaan akka jedhanitti nuti akka biyyaatti dhimma siyaasaa keessoo kan Somaaliyaa keessa hirmaachuu isa jedhu akka hin simanne ifaa fi ifatti ibsuu barbaanna. Kanaaf hoogganni Somaaliyaa martinuu Keeniyaa gara dhimma isaanii keessootti harkisuu irraa akka of qusatan gaafanna. Nageenyi akka bu’uuf dhiibbaa gochuu itti fufana, hoogganoonni Somaaliyaa keessaa martinuu walitti bu’iinsa jiru marii dhaan haala furuun danda’amu akka uuman gaafanna jedhan.


Lammiiwwan Sudaan Kuma Hedduutti Lakka’aman Mormiif Daandiitti Ba’an

Waggaa lama dura gatii daabboo fi boba’aa ittiin bitan irratti mormiin guddaan Sudaa keessatti ka’ee ture. baatilee afuriif hiriirri mormii geggeessaman hoogganaa yeroo dheeraa prezidaant Omar al Bashir aangoo irraa akka bu’an akkasumas hoogganoota deggertoota dimokraasii kan of keessaa qabu mootummaan ce’umsaa akka hundaa’uuf sababaa ta’ee jira. Enna asana lammiiwwan Sudan hedduun biyyi isaanii daandii jijjiiramaa guuddaa qabatte jedhanii abdataa turan. Garuu torban kana lammiiwwan biyyattii kumaan laka’aman haaluma wal fakkaatu kan gatiin fedhii bu’uuraa ol ka’uu isaatiin mormiif daandiitti ba’an. Sahar Al Jazouli, miseensa koree Al Kalkala Abu Adam kan mormii torban kanaa qindeesse keessaa yoo ta’an uummanni sharafi gatii akkaan gad cabuu isaa nuffee jira jedhan. Gulaalaa gameessi gaazexaa kaartuum marsariitii irratti maxxanfamu Mohamed Ali Fazari akka jedhetti mormitoonni hangi tokko yoo haalli jiru battala hin fooyya’u ta’e mootummaan ce’umsaa sun guutummaan diigamuu qaba jecuu isaanii ibsee jira..


Ugaandaan pirezidaantii filachuutti jirtii filannoo fi mormiilleen waluma keessa

Filannoo pirezidaantummaa Ugaandaa jaarsaa fi kahimatti wal dorgomuutti jira. Bobi Wine nama ganna 38 keessa jiru Yuwerii musiveenii nama ganna 76ti marroo jaheessoof dorgomuutti jira. Wine filannoon karaa qajeelaa irraa gortee ummatii daba kana ufiifii diduu hinuma dandaha jedha.Haataatuu ammoo moohannaa labsachuutti jira.Waraanii biyyaallee hardha mana itti oli dude. Akka gabaasa jiruutt Yuweerii Musiveenii harka 65 Wine ammoo harka 28 argatee dura jira.Akka Wine jedhetti filannoo seera filannoo dhabde akkanaa arganii hin beekan biyya isaaniitti. Doorsisaa fi rakkoo hamtuu keessa jirti jedha.“Abdii qamnee filannoollee haga ammaatti nutti harka guddaan abbaa irree moo’e.Akka ummatii Ugaandaa maqaa balleessii tana didu dhaamadha.Jeneraal Musiveenii fi warrii akka isaa irreen nama bulchu fedhu ammallee ummata Ugaandaa irratti ufi fahuu fedha.” Bulchootii wannii isaanii interneetii cufaniif dhgiaa jirtu dhossuuf akka jecha isaatti.Oduu himaan Koomishiinii Ugaandaa,Paul Bukeenyaa ammoo dharaa fi raga malee abbaa filannoo moohatellee hin labsinee abbaan ammoo huji teenna falmu falmu hin dandahaa jedhe. Oduu himaan paartii Musiveenii ummatii eennummaa isaanii waan beekuuf ufi hin shakkinu jedha.Tokkummaan Mootummootaatllee filannoo tun qajeeltuu tahuu hin dandeettu jedhee baase.


Feesbuukin Fuulawwan Mootummaa Yugaandaatin Hidhata Qaban Cufe

Dhaabbatni Feesbuukii, fuulawwan feesbuukiilee mootummaa Yugaandaa, ka Yuheerii Museviiniitti hidhata qaban mara cufee jira. Feeskiilee mootummaatti hidhata qaban kun, filannoon prezidaantummaa Yugaandaa keessatti geggeessamuu dura, yaada uummataa burjaajessuu fi micciruuf itti fayyadamamuu malan – jechuun cufe, dhaabbatichi Feesbuukii. Dhaabatni miidiyaa hawaasummaa Yunaayitid Isteetis keessa maadheffate kun, caasaaleen akkaawuntiilee Feesbuukii cufe sun, kan Ministirii odeeffannoo fi Teknooloojii Kominikeeshiniitti hidhata qaban tahuu adda-baafachuu isaa har’a dubbatee jira. Maddi Oduu Asoosheetid Press immoo, “Dubbi-himaan Prezidaantummaa Yugaandaa – Doon Wanayaamaa, Feesbukiin dhimma filannoo Yugaandaa keessa harka galfate, jechuun balaaleffatan,” jechuun gabasee jira. Uummatni Yugaandaa, Kamisa dhufu kana filannoo biyyoolessaa geggeessamu irratti Prezidaantii biyyattii – Yuweerii fi kaadhimamtoota ka biroo isaan waliin dorgoman kudhan keessaa, nama marsaa itti aanuuf biyyattii hoogganu filachuuf jiran. .


Dhimma Barattoota Naayijeeriyaa 300 ol Dhiheenya Butamanii

Biyya Naayijeeriyaa, kutaa Katsiinaa keessaa barattoota 300 ol dhiheenya butamanii fudhatamaniif, gareen fiinxaalessa Islaamummaa – Bokoo Haraam itti gaafatama fudhachuun, gurmuun kun gochaa shororkeessummaa isaa bakka dur maadheffatee jiru – Afrikaa Kaaba Bahaa irraa alatti babal’ifachuu isaa agarsiisa, jechuun hayyoonni akeekkachiisaa jiran. Hoogganaan Bokoo Haraam, Abbubakar Sheekuu, Mudde 11 dabre kana waraabbii haasawa isaa facaaseen, barattoota magaalaa Kankaaraa, ka kutaa Kaatsinaa keessaa butamaniif gareen isaa kan itti gaafatama fudhatamu tahuu beeksisan. Tahus, barattoonni ijoolleen dhiiraa hidhattootaan butaman sun guyyoota baay’ee dhaa booda gad lakkisaman. Barattoota butaman sanaaf gareen Bokoo Haraam itti gaafatama fudhates dhiises, nagaa fi tasgabiin Naayijeriyaa Kaabaa keessaa yaaddessaa tahuu isaas gochaan kun mallattoo akka tahe dubbatan, hayyoonni kun. Kan Naayijeriyaa keessa maadheffatee fi mootummaa Islaamummaa uumuuf waggoota kurna dabreef waraansa lootee seentummaa geggeesse – gareen Bookoo Haraam, haga ammaatti lubbuu namoota kuma soddomii jahaa galaafatee, kanneen miliyoonotatti lakkaawan immoo manaa fi qehee irraa buqqise – jedhama.


Wal Dhabbiin Diploomasii Somaaliyaa fi Keeniyaa Jiraattota Mandeeraa Yaaddoo Keessa Galche

Somaaliyaa fi Keeniyaan torbee kana wal gahi Igaad gubbaatti rakkoo isaanii hiikuuf walii galanis ammaa morkeen lamaan isaanii gidduu jiru sahkkisiisaadha. No media source currently available Mootummaan giddu galeessaa Somaaliyaa torbee darbe Keeniyaan dhimmi keessoo kiyya keeessa seente jechaan walitti dhufeenya diploomaasii Keeniyaa waliinii ka dhaabe yoo tahu, dhiyeenyaa as ammo naannoo daangaa keeniyaa loltoota qubachiisuunsaa yaaddoo nageenyaa dabalataa fideera. Naannoo daangaa Somaaliyaa fi keeniyaa humnootni raayya ittisa biyyaa qubachuun kunis wal dhabdeen Somaaliyaa fi Keeniyaa gara lolaatti akka hin ceene sodaan ballateera. Mootummaan jiddu galeessaa Somaaliyaa loltootasaa magaalaa balad Hawwoo keessa ka qubachiise yoo tahu, warri bulchiinsa Jubaalaandi ka Keeniyaa michoomfatanis loltoota isaanii Mandeeraa keessa qubsiisanii jiru. Mahaammed Maallim Bulchaan Mandeeraa wal dhabdee Mootummaa Somaaliyaa fi Keeniyaa akkasumas Jubaa land jidduu jiruuf nuti warri Mandeera jiraannu dhiphachuu hin qabnuu jechuun dubbate. “Wal dhabdee humnoota Kanaan sabni keenya naannoo kana jiraatu akka miidhamu hin feenu. Guyyoota darban kana walitti dhufeenya Keeniyaa fi Somaaliyaa gaarii hin turre, kun ammoo jiruu saba naannoo mandeeraa jiraatu yaaddoo keessa buusuu hin malle, furmauu qaba” Mohaammed Maallim Bulchaa Mandeeraa Ji’aa oliif humnootni ajajaa humna nageenyaa Jubaalaand Mohaammed Janaan Mandeeraa keessa turan jedhama, Torbee darbe magaalaa Balad tti dhukaasa bananiis humnootni kun namootni kudhanii ol du’uun gabaafaameera. Kibxata darbes jiraattooni Mandeeraa lolli akkasii waan isaan yaachiseef hiriira nagaa bahanii jiran. Jamaa Warsaammee jiraataan Mandeeraa, rakkoo hoongee fi kaan qabnutti lolli kun nutti dabalamuu hin feenu jechaan VOA’tti hime. Kanaafis warri wal dhabe kun mareen rakkoo kana akka hiiku gaafate. Joorji Musaamilii Dura taa’aa Waajjira Ittisa Balaa Afriikaa ti, Somaaliyaa fi keeniyaan lolatti yoo seenan waan hamtuutu as deemaa jedhe. Musaamiliin, lolli kun rakkoonsaa naannoo gaanfa afriikaa qofa odoo hin taane, warra naannoo baha jiddu gala afriikaa jiraatuufis balaa guddaa qaba jedhee erga dubbateen booda warri mareen akka rakkoo kana hiiku yaada kenne. Bulchiinsi Jubaalaand Mootummaan jiddu galeessaa Somaaliyaa humna raayyaa ittisa Somaaliyaa naannoo Gedoo buufate akka baasu gaafatus bulchiinsi Faarmmajoo garuu gaaffii kana kuffiseera.


Poolisiin Keeniyaa Waqtii Ayyaana Qillee kabajamu Kana lakkoofsa Naga Kabachiistotaa akka Dabalu Beeksise

Poolisiin Keeniyaa kabaja ayyaana waggaa haaraan wal qabatee rakkoon nageenyaa akka hin mudanneef humna naga kabachiiftota ramadaamanii akka dabalu ifoomse. Boruu ayyaana Qillee kaasee waqtii kabaja ayyaaana waggaa haaraa rakkoon nageenyaa akka hin mudanneef eegdotni manneetii sirreessaa keeniyaa fi warra daandiirratti seera tiraafikii kabachiisu poolisoota nageenya eegan waliin ramaduu poolisiin Keeniyaa beeksiseera. No media source currently available Ajajaan Poolisii Keeniyaa Hilaarii Mutiyaambaay humna poolisii biyyattiin qabdutti, eegdonni manneetii amala sirreessaa kuma shan oli ramdamanii nagaa biyyaa eegaa jiruu jedhan yoo dubbatan. “Lammileen biyyattii sodaa nageenyaa male ayyaana kana akka kabajaniif guutummaa biyyattiitti humni nagaa kabachiisu bobba’ee jira. Akka tasaa yoo rakkoon nageenyaa naannoo keessanitti mudate, lakkoofsa bilbilaa jiruu fi qaamaanis waajjira poolisiitti yoo beeksistan qaamni nagaa eegu tarakaanfii malu fudhachuuf qophaayee jira.” Inspekter Jeneraal Hiilarii Mutiyaambaay Ajajaan Poolisii Keeniyaa ammas dabalataan balaa tiraafikaa yeroo ayyaanaa kana mudachuu male ilaalchisuun akeekkachiisa kennaniiru. Inspekter Jeneraal Hiilariin akka jedhanitti, waggaa dhumarra jiru kana qofaa keessatti namootni kuma sadii fi dhibba sadii ol Keeniyaa keessatti balaa tiraafikaa Kanaan lubbuu dhabaniiru jedhan. Ka waggaa darbee waliin wal bira qabanii yoo himan du’aatiin namaa inni baranaa dhibbeentaa9 olii ol dabaluu eeranii konkolaachiftootaaf of eeggannoo himaniiru. Humnootni nageenyaa amma guutuu biyyaatti ramadaman shofeerota seera tiraafikaa cabsanii fi warra yakka hojjechuufsocho’u mararratti tarkaanfii malu ni fudhatu jedhan. Dhumarrattis labsiin dhibeee kooronaan wal qabatee labsame hojiirra akka jiru lammileen keeniyaa akka quba qabaatan, yoo ayyaana kana kabajanis of eeggannoo malu akka taasisan gaafatanii jiru.


Gosi COVID-19 Inni Haarawaan Miidhaa Dhaqqabsiisaa Jira: Hayyoota Saayinsii Afriikaa Kibbaa

Gosi COVID-19 inni harawaan lakkoobsa namoota vaayiresichaan qabamanii wal’aansaa fi mana yaalaa dhaqanii fi du’anii ol kaasuu isaa angawoonni eegumsa fayyaa kan Afriikaa kibbaa beeksisanii jiru. Angawoonni kun wixata kaleessaa akka dubbatanitti vaayiresiin haaraan 501.V2 jedhamu kun vaayiresii isa duraa caalaa waan daddarbu fakkaata. Hayyoonni saayinsii Afriikaa kibbaa yoo raggaasisame talaalliin COVID-19 vaayiresii haaraa jalqaba Biriteen keessatti mul’ate kana ittisuu danda’uu isaa baruuf yaalaa jiran. Weerarri haaraan kun mootummaan Afriikaa kibbaa uggura sochii cimaa, andaarri galaanaa bahannanaaf akka cufamu dabalatee guyyaa fi yeroon itti dhugaatii alkoolii gurguran akka murtaa’u gochuuf isa dirqisiise. Akka waalta aqorannaa Yuniversitii Joons Hoopknstti Afriikaa kibbaa keessaa namoonni 920,922 vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen 24,691 ta’an immoo du’aniiru.


Ertraan Sababa Koronaan Sochii Jiru Ugguruuf Jirti

Kutaalee Ertraa hunda akkasumas naannoo baadiyyaa hanga tokko keessatti namoota seenaa imalaa ykn iddoo gara iddootti socho'uu hin qabne biratti vaayrasiin Koronaa argamuu koreen ittisa dhukkuba kanaaf hundeeffame ibsee jira. Faca'iina kana ittisuuf jecha Kibxata Muddee 13 bara 2013 kaasee uggurri sochii labsamuun ibsamee jira.Tajaajiila nageenyaa fi hojiin misoomaa ehama qaban irraa kan hafee guutuummaa Ertraa keessatti sochiin kamiyyu dhorkaa dha. Lammiwwan Ertraa martii kana hojii irra olchuuf dirqamnii kan irra jiru ta'u gareen hundeeffame beeksisuu isaa Birhaane Barhe Asmaraa irraa gabaaseera.


Keeniyaan Tajaajila Teelekoomii Dhaabbilee Nageenyaa Biyyattii Wal qunnamsiisu Hundeessite

Waajjiraalee fi dhaabbilee nageenyaa mootummaa keeniyaa walitti fidaa ka jedhame tajaajilli teelekoomii haarawi dhaabteera. Maqaa National Security Telecommunications Service jedhamuun ka hundaaye tajaajilli kun kaleessa kan eebbifame yoo tahu, ergamisaa dhaabbilee nageenyaa Keeniyaa, ka basaasaa fi kaan toora wal qunnamtii tokko keessa galchuudha. No media source currently available Waan kana ka eebbisiisan prezdentiin biyyattii Uhuuruu Keeniyaattaa amma dhaabbileen nageenyaa biyyattii rakkoo tokko malee yeroo gabaabaa keessatti odeeffannoo wal jijjiiruu dandawuu jedhan. Keeniyaattan, adoo toorri wal qunnamtii kun hin diriirfamin, dhaabbileen nageenyaa keenya toora odeeffannoo ittiin wal jijjiiran dhuunfaa dhuunfaatti qofaa akka qaban himani. Martinuus toora qunnamtii adda addaa waan qabaniif walii isaanii odeeffannoo wal jijjiiruuf baayyee rakkisaa ture jechuunis dabalanii dubbatanii jiru. “Kana malees teessumti lafaa keenya rakkisaa waan ta’eef dhuunfaatti meeshaan wal qunnamtii isaan qaban ka biyya guutuu gahu hin turre. Amma garuu toora wal qunnamtii amma mijate Kanaan dhaabbileen nageenyaa marti karaa tokkicha akka wal argan ta’eera. Kanaaf raayyaan ittisa biyyaa, tajaajilli poolisii biyyaalessaa Keeniyaa, warri waajjira basaasaa fi kaanis salphaatti wal qunnamu jechuudha” Prezdent Keeniyaattaa Keeniyaattaan toorri wal qunnamtii haarawi kun dhaabbileen dafanii odeeffannoo akka wal jijjiiran qofa odoo hin taane, trakaanfii malus dafanii akka fudhataniif karaa banaa jedhan. Toorri kun dhaabbilee nageenyaa biyyattii wal qunnamsiisuu qofaa odoo hin taane, Embaasiwwan Keeniyaa fi ergamtoota dhaabbilee nageenyaa Keeniyaa ergamaaf biyyaan ala jiran wal qunnamsiisuus danda’aa jedhameera. Ji’a ja’a dura ajaja Prezdent Keeniyaattan tajaajila kana ka hundeessan ajajaan waraanaa Keeniyaa General Robert Kiboochii, toorri wal qunnamtii kun sagalee, barreeffamaa fi suur sagaleen namoota kan wal qunnamsiisuu kan dandawuudha jedhan. Ministeerri Raayya Ittisa Biyyaa Keeniyaa Moonikaa Jumaas, duraan meeshaaleen wal qunnamtii dhaabbilee nageenyaa biyyattii dhaabbilee dhuunfaan waan dhiyaataa tureef kun iccitiin mootummaa harka nama hin malleerra akka hin buuneef gaaridha jedhan.


Mariin Sadarkaa Olaanaa Itiyoophiyaa fi Sudaan Giddutti Gaggeeffamuuf Jira: Angawaa Itiyoophiyaa

Kibxata darbe jechuun Muddee 15 bara 2020 daangaa Sudaanii fi Itiyoopiyaa irratti humnoota biyyoota lamaanii gidduutti walitti bu’iinsi uumamuu isaa dubbi himaan ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira. Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti hojii seera eegsisuu gaggeeffamuuf waraana Itiyoophiyaa iddoo adda addaa irraa sossosuun waan tureef jecha carraa sanaan gargaaraman jedhu dubbii himaan ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftii. Ibsii maqaa mummicha ministeera Sudaaniin ba'e tokko akka jedhutti garu, humnootiin nageenyaa kan Sudaan hojii biraaf bobba'anii deebi'aa ituu jiranii waraanni Itiyoophiyaa haleellaa irratti banee jedha. Haala uumamee kana mootummaa Sudaaniif ibsinee waan jirruuf dhiyeenyatti mariin sadarkaa olaanaa gagggeeffamuuf akka jiru Ambaasaaddar Dinaa Muftii ibsanii jiru. No media source currently available Gabaasa Iskindir Freew caqasaa.


Hariiroon Somaaliyaa Waliin Jiru Addaan Citus Keeniyaan Lammiiwwan Biyyattii Biyya Koo Jiran Hin Ari’u Jette

Somaaliyaan torban kana hariroo dipilomaasummaa Keeniyaa waliin jiru addaan kutuu iseetti aansuu dhaan Keeniyaan diplomaatota Somaaliyaa biyya ofiitii kan hin baasnee fi bakka isaa biyya hollaa ishee waliin marii geggeessuu kan filattu ta’uu beeksiste. Gama biraan prezidaantiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa kibxata darbe hariiroo prezidaantii Somaaliilaand Musee Bihii Abdii waliin jiru cimsuu irratti kan fuuleffatti daawwannaa guyyoota sadii keessummeessanii jiran. Keeniyaattaan kan dilbata darbe biyya isaanii seenan hoogganaa kutaa Somaliilaand biyya ofiitti affeeranii jiran. Murtriin Somaaliyaa kun kan beeksisame Wixata galgal ministrii beeksisaa Osmaan Dubbee-n kan ibsame yoo ta’u Keeniyaan abbaa biyyummaa Somaaliyaa keessatti jiddu seeninisa wal irraa hin cinne raawwatte jedhameef deebii kennuuf akka ta’e VOAf ibsaniiru. Kana irratti oduu dhaa booda gabaasa qabna.


Keeniyaan Saba Lammummaa Dhabee Biyyattii Keessa Jiraataa Turan Warra Shoonaa’f Eyyama Jireenyaa Kennite

No media source currently available Keeniyaan sanbata darbe kana ummata Shoonaa kan ganna hedduuf biyyattiitti godaanee jiraataa tureef waraqaa eyyama jireenyaa kennitee jirti. Dur bara kolonii gara Keeniyaa ka dhufan sabni shoonaa eyyama jireenyaa dhabuun keenya rakkoo hedduu nurraan geessise, sun nuu furamuun gamamchuu guddaa dha jechuun dubbatan. Koomishiniin Mirga namoomaa Keeniyaa miseensota saba kana aka biyya Keeniyaa jiraatan adda baasaa jira.


Soomaaleen biyyitii ollaa isii Keenyaa, himattee hariyummaa waliin qabdu dhaabuutti jirti

Akka jecha ministera odeeffannoo Somaalee Osmaan Abukar Dubbeetti,Keenyaan duruu seera malee seera siyaasaa cabsitee hujii mootummaa Somaalee keessa seenti. Somaaleen akka kanaan bakka buutota mootummaa isii keenyaa jiranillee achii baafachuutit jirtii bakka buutota mootummaa Keenyaa Somaalee jiranillee hardhaa jalqabdee guyyaa torba keessatti Moqaadishoo baafti. Keenyaa fi Somaaleen Sadaasaa 29 gaafa Somaaleen ambaasaaddera isii keenyaa qabdu biyyatti yaammattee ambaasaaddera Keenyaa biyya isii jiru achii bahu gaafatte wal dhabii oowwaa dhufe. Somaaleen gaafas Keenyaan amala hammaattee diidumatti baaftee hujii mootummaa Keennnaa keessa seente jettee himatte Keesasttuu akka bulchootii Somaalee jedhanitit Keenyaan bulchaa naannoo Somaalee Ahmed Mohammad Islaam maqaa Ahmed Madobe bulchaa Juubaalaandi siyaasaan muddaa baate jettee himatte.


Somaaleen biyyiti ollaa isii Keenyaan seera malee biyya abbaa qabdu hujii isii keessa seente jettee hariyummaa waliin qabdu dhaabuuf himatte

Akka jecha ministea odeeffannoo Somaalee Osmaan Abukar Dubbeetti, Keenyaan duruu akkuma kana seera siyaasaa cabsitee hujii mootummaa Somaalee keessa seenti. Somaaleen akka kanaan bakka buutota mootummaa isii keenyaa jiranillee achii baafachuutit jirti.Bakka buutota mootummaa Keenyaa Somaalee jiranillee torbaan tokko keessatti Moqaadishoo bahan. Keenyaa fi Somaaleen Sadaasaa 29 gaafa Somaaleen ambaasaaddera isii keenyaa qabdu biyyatit yaammattee ambaasaaddera Kenyaa biyya isii jirullee achii bahu gaafatte wal dhabii oowwaa dhufe. Somaaleen gaafas “Keenyaan amala hammaattee diidumatti baaftee hujii mootummaa Keennnaa keessa seente,” jettee himatte.Keesasttuu bulchaan naannoo Somaalee,Ahmed Mohammad Islaam maqaa Ahmed Madobe bulchaa Juubaalaandi siyaasaan mudditee jettee himatte.Keenyaan tana irratti yoosuma deebii hin kennine.


Sudaan Toora Biyyoota Shororkeessummaa Deggeran Keessaa Haqamte

Bulchiinsi prezidaant Doonald Tramp Sudaaniin toora biyyoota shorkeessummaa keessummeessan keessaa haquu isaa embasiin Yunaayitid Isteetis kan Kaartuum keessaa har’a beeksisee jira. Tarkaanfiin kunis biyyattiin Afriikaa kun dinagdee ishee miidhame dandammachiisuu akkasumas moggaatti qoodamuun isee xumuraan ga’uuf gargaara. Embasiin Yunaayitid Isteetis kan Kartuum keessaa fuula Feesbookii isaa irratti akka barreessetti Sudaan toora sana keessaa har’aa kaastee haqamuu ishee fi kunis ministrii dhimmi alaa Maayik Poompeyoon mallatteeffamee galmee federaalaa irra akka kaa’amu beeksisee jira. Sudaan toora biyyoota shororkeessummaa keessummeessan keessatti kan galmoofte bara 1990moota keessa ennaa Sudaan yeroo gabaabaaf hoogganaa al-Qaayidaa Osama bin Laden fi hidhattoota barbaadaman kanneen biroo keessummeessaa turtetti. Itti dabalees Sudaan hidhattoota Faalisxiin kanneen dugdee Gaazaa keessaaf meeshaa waraanaa dhiyeessuu dhaan Iraaniif daandii taate jedhamee amanama. Sudaaniin toora biyyoota shorokeessummaa keessummeessan keessaa haquun hariiroo Israa’el waliin jiru cimusuuf mootummaa Kaartuum keessaaf dhimmi ijoo dha. Biyyoonni lamaan hariiroo diplomaasummaa guutuu tolfachuuf walii galanii jiran. Kunis Sudaan biyyoota Arabaa waggaa kana Israa’el waliin hariiroo tolfatan isee sadaffaa ta’uu ishee ti. Sudaanitti aansuu dhaan Morokoonis Israa’el waliin hariiroo diplomaasummaa uummattee jirti.


Filannoon Somaaliyaa Kan Kallattiin Hin Ta’in Danqaa Siyaasaatiin Boodatti Harkifate

Kaadhimamtoonni filannoo prezidaantummaa erga isaan prezidaant Mohaammed Abdullaahii Farmaajojo koree filannoo nama ofiin guutan jedhanii himatanii booda Somaaiyaan filannoo prezidaantummaa kallattiin hin ta’in geggeessuun rakkisaa itti ta’ee jira. Mormitoonni koree kan ofii isaanii koree dhaabate cinatti hundeessuun filannoo sana boodatti waan harkiseef yaaddoo sadarkaa addunyaa uumee jira. No media source currently available Filannoo kallattiin hin ta’in kan Somaaliyaaf kaadhimamtoota 15tu hirmaatan. Kana keessattis bakka buutonni gosootaa miseensota paarlaamaa kanneen prezidaantii filatan filu. Haa ta’u malee kaadhimamtoonni 14 kan aangoo irra jiran prezidaant Mohamed Abdullaahi Farmaajoo koree filannoo nama ofii isaaniin guutan jechuun qeeqan. Kaadhimamtoonni kun akka jedhanitti koreen sun deggertootaa fi basaastota dhaaba tika nagaa biyyoolessaa irraa walitti dhufan, kana jechuun namoota ofii isaaniitiin hundeessan jedhan. Kaadhimamaa prezidantummaa keessaa jtokko Abdirhaman Abdishakur akka jedhanitti yaaddoon keenya koreen sun attamiin akka hundaa’ee fi miseensonni keenya hangi tokko keessa jiru. Irra hedduun miseensota isaa dhaabbata tika nagaa biyyoolessaa irraa, kaan immoo hojjettoota mootummaa fi kaan isaanii deggertoota prezidaant Farmaajoo ti jedhan.


Waraanni Sudaan Lafa Qonnaa Wal Falmisiisaa Ta'e Irra Qubachuu Itti Fufee Jira

Wagootii 25 caalaaf milishoota Itiyoophiyaa harka kan ture lafa qonnaa kana, Sudaan sanaan duraa kaasee kan koo ture jechuun falmitii. Kunis waggoota hedduuf Itiyoophiyaa fi Sudaan giddutti walitti-bu'iinsa uumaa ture.Baatii Ebla darbee milishoonni Itiyoophiyaa magaalaa Qadaariif gama bahaa gandeen marsanii jiran haleeluun namoota nagaa 5 ajjeesanii waraana Sudaan irratti midhaa geesiisan. Sudaan haleellaa kana balaaleeffachuun Milishoota kana mootummaa Itiyoophiyaatu gargaara jette.Sochii waraanni Sudaan amma gochaa jiru irratti Mootummaan Sudaanis ta'e kan Itiyoophiyaa waan jedhan hin qaban. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Filannoo Prezidaantummaa fi Ka Paarlaamaa Gaanaaf Sagalee Kennuun Jalqabame

Gaanaa keessaa filannoon prezidaantummaa fi kan paarlaamaa jalqabamee jira. Kaadhimamtoonni 12 prezidantummaaf dorgoman iyyuu dorgommiin sun kan aangoo irra jiran prezidaant Naanaa Akuufoo Addoo fi prezidaantii duraanii Joon Mahamaa gidduutti geggeessamaa jira. Dorgommiin kun namoota lamaan gidduutti erga bara 2012 ennaa Maahamaan Akufoo Addoo injifatanii bara 2016 keessa immoo Akufoo Addoo deebisanii injifatanii qabee yeroo sadaffaaf geggeessamuu isaa ti. Duartoonni sadii kaadhimamtoota Akufoo Addoo waliin dorgoman 11 keessa kan turan. Caasaan oduu Koongoo keessa maadheffate qorannaa dhiyeenyaa tuquun akka gabaasetti prezidant Akufoo Addoo sagalee xiqqoo dhan Mahamaa dursaa jiran. Kaadhimamtoonni lamaan dinagdee guddicha biyyattii sababaa COVID-19n miidhame bakkatti deebisuuf waadaa seenan.


Waraanni Ameerikaa Irra Hedduun Somaaliyaa Keessaa Ba’anis Hangi Tokko Turuun Ibsame

Waraanni yunaaytid Isteetis gaanfa Afriikaa keessaa akka hin bane ibsamee jira. Prezidaant Trampii fi ministriin ittisaa yeroofii kallattii kaa’aniin humnoonni US fi waaltaan ajajaa Afriikaa deebisuun gaanfa Afriikaa keessa ni buufatu jechuu dhaan ajajaan waraana Yunaayitid Isteetis kan waaltaa ajaja Afriikaa Jeneraal Stefen Townsend beeksisaniiru. Lakkoobsi humnootii keenya kan Somaaliyaa keessaa akkaan gad xiqqaachuuf jira garuu humnoonni Ameerikaa naannoo sana keessa ni turu, kanaaf hojiin keenyaa fi murannoo nuti michoota keenyaaf qabnu hin jijjiiramne jedhn. Hidhata al Qaiydaa kan ta’e al-Shabaab irra dhiibbaa kaa’uu fi michoota keenya gaanfa Afriikaa waliin dantaa keenya waliiniif hojjechuu itti fufuu dhaan Yunaayitid Isteetis gaanfa Afriikaaf Somaaliyaa keessatti cicha qabdu itti fufti jedhn. Ennaa barbachisetti yoom iyyuu tanaan naannoo kem keessatti iyyuu hatattamaan dandeettii deebii kennuuf qabnu mul’isnee jirra. Kunis hin jijjiiramne jedhanii, tarkaanfiin kun dhiisanii ba’uu fi tattaaffii keenya addaan kutuu utuu hin taane tattaaffii keenya gaanfa Afriikaa itti fufuuf tooftaa tolfame jedhaniiru.


Sudaan Miseensoota Mormitootaa Caasaa Mootummaatti Galchaa Jirti

Mummichi ministeera Sudaan Abdallaa Haamdook lakkoobsa miseensoota kaawunsilii abbaa buyyummaaf hundeeffameetti dabaluuf jiru.Lakkoofsii miseensootaa kan 20 ture gara 26tti guddata jedhamee jira. Kunis miseensoota garee Adda Warraaqsaa Sudaan jedhaman warra wal taatoota riphxee looltootaa kanneen mootummaa waliin waliigaltee nageenyaa mallatteessan sana itti dabaluuf yaadameetu. Robii darbee magaala Kaartuum keessatti walgahii gaggeeffameen baatilee ce'umsaa hafan kan 39 sana Hamdok mummicha ministeeraa ta'uun akka itti fufaniif walii galameera.


Ennaa Duula Filannoo Gaanaa COVID-19 Tamsa’uu Mala Sodaa Jedhu Uume

Gaanaan deebii duua COVID-19tti duuluu geggeessiteen lakkoobsi namoota du’anii 323 qofaa ta’uu isaaf galateeffamtee jirti. Haa ta’u malee ogeessonni eegumsa fayyaa torbanneen dhuftu keessa geggeessamuuf kan jiru ennaa duula filannoo vaayiresichi tamsa’uu mala yaaddoo jedhu qabaachuu isaanii beeksisan. Tajaajilli eegumsa fayyaa Gaanaa dhiyeenya akka tilmaametti dhibba irraa harka 80 kan ta’an lammiiwwan Gaanaa maaskii kaayyachaa hin jiran, kunis kan kana duraa irraa akkaan gad bu’e jedhee jira. Baatii darbe prezidaant Nanaa Akuufoo-Addoo lammiiwwan Gaanaa ennaa duula filannoo Muddee 7 maaskii akka kaayyatan waamicha dabarsaniiru.


Gareen IS Kan Naayijeeriyaa Keessaa Hojjetaa Gargaarsaa fi Angawoota Naannoo Ukkaamsee Butuun Gabaasame

Hojjetaan gargaarsa namoomaa fi angawoonni naannoo lama Naayijeeriyaa kaaba gama bahaa kessatti kanneen argaman loltoota garee Isaamummaan iggitamuu isaanii angawoonni nageenyaa lama kaleessa ibsanii jiran. Roobii darbe kutaa Boornoo ganda Waakiltii-tti kan argamu keellaa sakatta’aa irratti garee ripxe loltootaan ukkaamsamanii butamuu isaanii maddeen AFPf ibsaniiru.. Kanneen iggitaman kun angawoota naannoo lamaa fi hojjetaa gargaarsaa tokko ta’uu malee dhaaba kamiif akka hojjetu hin ta’in ibsameera. Angawoonni lamaan xumura torbanii filannoon naannoo bakka itti geggeessame magaalaa Mobaar irraa gara magaalaa guddoo naannoo sanaa Mayiduguriitti deebi’aa kan turan ta’uu maddeen ibsanii jiru. Erga bara 2009 Bokoo Haraam hookkara jalqabee as filannoon kutaa Boornoo kun isa jalqabaa ti. Erga sanaa qabee namoonni 36,000 ta’an yoo du’an kanneen milyoona 2 ol ta’an immoo qe’ee isaanii dhiisanii baqataniiru.


Amnistii Internaashinal Uggurri Meeshaa Sudaan Kibbaa Irraa Akka Ka'u Gaafate

Gareen mirga dhala-namaaf falmu, Amnistii Internaashinaal, Tokkummaan Mootummootaa uggura meeshaa waraanaa Sudaan Kibbaa irra kaa’ee ture akka haaressu gaafatee jira. Sudaan Kibbaa keessatti dhukkaasa-dhaabinsi tolfamee fi baatii Guraandhalaa keessa mootummaan walitti-dhufeenyaa hundeessameyyuu, bara kana hookkarri, cunqursaa fi yakkawwan waraanaa namoota hidhannoo hin qabne irratti geggeessamu harka afuriin dabale jedha, Amnistii Internaashinaal. Golli Naga-eegumsaa, ka Tokkummaa Mootummootaa yeroo duraatiif, Caamsaa bara 2018 uggura meeshaa waraanaa Sudaan Kibbaa irra ka’ee, waggaa tokko booda immoo haaresse. Caamsaa, bara 2020s irra-deebi’e haaresse.


Keeniyaan Himata Somaaliyaa Haalte

Keeniyaan himata mootummaan Somaaliyaa irratti dhiyeesse haaltee jirti. Mootummaan Keeniyaa Somaaliyaan filannoo biyyaalessaa dhufaa jiru keessa harka galfachuu yaalaa jirtii jechuun himati inni dhiyeessi dhugaarraa ka fagaatee jedhe. Daangaa handaara galoo galaanaarratti mana murtii wal dhaabanii ka jiran Keeniyaafi Somaaliyaan amma mmoo dhimmi keessoo walii keessa seenuurratti wal himataa jiru. No media source currently available Somaaliyaan kaleessa Keeniyaan dhimmi keessoo kiyya keessa harka seensifataa jirtii jechuun Ambaasaaddera Keeniyaa Mooqadiishoo yoo ariitu, Ambaasaaddera Somaaliyaa Naayroobiin jirus, haga wal dhibdeen kun furamutti biyyatti akka deebiyu ajajjee jirti. Ministeerri Dhimma Alaa Keeniyaa ‘tarkaanfii’ Mooqadishoon fudhatte quba hin qabu jedha. Waajjirri ministeeraa Keeniyaa kun, oduu kana saba himaalee rraa male, barreeffama ykn karaa toora diploomasiin waanti nu dhaqqabe hin jiruu jedhe. Haa ta’uyyuu male Keeniyaan waan dhimma keessoo biyya kamuu keessa hin seentu, tarkaanfiin Somaaliyaan fudhattes ‘ka nama gaddisiisu’ jechaan ibse. Himati Somaaliyaan Keeniyaa irratti dhiyeeffataa jirtu, waan Jubaa Laandi ilaallata. Somaaliyaan biyyi ollaashee keeniyaan gaggeessitoonni bulchiinsa Jubaa Laandi filannoo biyyaalessaa Somaaliyaa dhufurratti akka hin hirmaanne dhorkaa akka jirtu odeeffannoo qaba jechuun himatte. Waajjirri Dhimma Alaa Keeniyaa garuu himata kana ammas haalee jira. Ibsa kaleessa galgala baaseen, Keeniyaan walii galtee Mootummaan jiddu galeessaa Somaaliyaa fi Kutaaleen Bulchiinsaa Somaaliyaa walii galan ni deeggartii erga jedheen boodaa, ‘walii galtee kanaaf bitamuun garuu gahee warra gaggeessitoota siyaasaati’ jedhe. Keeniyaan biyyoota Somaaliyaa keessatti nageenyi bu’uuf hojjetaa jiran keessaa tokko ta’uu eeree, Mootummaan jiddu galeessaa Somaaliyaa fi Kutaaleen Bulchiinsaa Somaaliyaa filannoon biyyattii dhufu kun naga qabeessa akka ta’uuf maree akka gaggeessanis gaafatee jira. Filannoon Bakka buutota Paarlamaa Somaaliyaa harraa kaasee haga mudde 27, ka gaggeeffamu yoo tahu, Filannoon Prezdentii Somaaliyaa garuu gaafa Gurraandhala 1, bara 2021 akka gaggeeffamu bulchiinsi Prezdenti Faarmaajoo ibseera.


Waliigaltee Raashiyaa fi Sudaan

Raashiyaan, buufata galaanaa Sudaan, kan handaara Galaana Diimaatti maadhee humna galaanaa ishee ijaarrachuuf waliigaltee tolfachuu ishee dubbatti. Kun hundeessamnaan Afrikaa keessatti maadhee waraanaa Raashiyaa isa jalqabaa tahuuf deema. Xiinxaltoonni immoo, waliigalteen Sudaanii fi Raashiyaa gidduutti tolfame kun, hariiroo Sudaan yeroo ammaa Yunaayitid Isteetis waliin fooyyeffachuuf carraaqaa jirtu wal-xaxaa taasisuu mala, jedhu. No media source currently available


Muummichi-ministaraa Sudaan Duraanii Saadiq Al-maadii Du'aan Boqatan

Namni Sudaan keessatti karaa dimoookiraatawaa filataman ka xumuraa - Muummichi-ministaraa Sudaan duraanii Saadiq Al-maadii vaayirasii Koronaa qabaachuun isaanii eega himamee booda, umurii isaanii waggaa 84tti du’aan boqotan. Paartiin isaanii “UMMA Party” jedhamu ibsa har’a baaseen, Al-maadiin vaayirasii Koronaatiin qabamanii torbanneen sadi’iif Tokkummaa Imeretoota Arabaa keessatti eega wal’aanamaa turanii booda du’aan boqochuu isaanii beksise. Vaayirasicha qabaachuun isaanii baatii dabre keessa qorannaa godhameefiin ka beekame tahuunis himamee jira. Al-maadiin, bulchiisa isaanii marsaa lammataatti bara 1989 humna waraanaa biyyattiin fonqolcha mootummaa irratti geggeessameen taayitaa irraa buufamanii, bakka isaanii prezidaantii duraanii – Omar Hasan Al-bashir bakka isaanii aangoo fudhatan. Achii booda, prezidaant Bashiir waggoota kurna sadiif taayitaa humnaan qabatanitti cichanii turanii, bara dabre taayitaa irraa buusaman. Yeroo hoogganni Sudaan jijjiiramaa turetti, Al-maadiin nama dhiibbaa gochuu danda’an akkuma tahanitti turan. Jimaata boorii, magaalaa Sudaan – Omdurmaan keessatti sirni awwaalcha isaanii, paartiin isaanii dabalee beeksisee jira.


Somaaliyaan Filannoof Qophaa’aa Ennaa Jirtutti Koree Adeemsa Filannoo Filachuun Falmisiisaa Ta’ee Jira

Kaadhimamtoonni prezidaantummaa kudha lamaa fi paartiileen isaanii Moqaadishoo keessatti marii geggeessaa kan jiran yoo ta’u, dhimmi tokkummaa fi akkaataa filannoo sirriin itti geggeessamuu danda’u ilaalchisee dhiibbaa gochaa jiran. Kanneen wal ga’ii sana irratti hirmaatan keessaa gokko Kaadhimamtoota prezidaantummaa kan ta’an Abdirramaan Abdishakur tokko. Filannoon kun keessumaa biyya akka Somaaliyaa balaaf saaxilameef rakkisaa waan ta’eef jecha dhimma kana irratti mari’achuuf wal geenye. Guyyoota sadan darban hawaasa waliin wal arginee jirra. Jaarsolii gosootaa, hawaasa sivilii, uummataa fi daldaltoota akkasumas dargaggoota waliin mari’annee jirra. Akkaataa qabiinsa filannoo ilaalchisee qaama dhimmi ilaallatu waliin yoo walii hin galin, daafoo inni qabaatu fi yaaddoo keenya ibsuuf yaalaa jirra jedhan. No media source currently available


Loltoonni Yunaaytid Isteets Somaaliyaa Keessaa Baafamuu Malu Jedhamuun Biyyattii Yaaddoo Keessa Galche

Ka prezidaant Traampiin ajajame jedhame, yaadi loltoota Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa keessaa baasuu, balaa guddaa ka fidu – gochaa garee Al-shabaab fi gurmuulee shororkeessotaa humna-jabeessu tahuu dubbatu – seera-tumtoonnii fi aangawoonni waraanaa Somaaliyaa. Dhimma ittisa biyyaa Somaaliyaaf Koree Mana-maree ol’aanu keessatti barreessaa ka tahan – Seneeter Ahimed Hashii, yaadi dhihaate kun, “prezidaant Traamp yeroo hamtuutti dugda isaa Somaaliyaatti deebifachuu,” wajjiin wal-qixxee akka taheetti ilaalama, jedhan. “Yeroo biyyattiin gara filannootti deemaa jirtuu fi haalli sodaachisaan gama shororkeessotaa tii dhufu jabaa tahee jirutti, yeroo Yunaayitid Isteetis irraa garagaarsa barbaadnutti loltoonni Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa keessaa ba’uun, nuuf miidhama guddaa dha. Shorokeessata immoo hamilee isaanii ol kaasa, “ jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, kutaa Afaan Somaaleetti dubbatan – Hashiin. Filannoon paarlaamaa Somaaliyaa xumura baatii Muddeetti, filannoon prezidaantummaa immoo yeroof baatii Guraandhalaatti karoorafamee jira. Prezidaant loltoota Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa keessa jiran 700 guutummaatti biyyattii keessaa baasuuf karoorfachuu isaanii, gaazzexaa Niwu Yoork Taayimsi tu torban kana keessa gabaase.


COVID-19 Afriikaa Keessatti Heddummaachuun Sababa Namoonni Walitti Tuucha’aniif Jedha WHOn

Ardiin Afriikaa sababaa maatiin walitti qabamu, bakka hojiitti namoonni waan wal ga’an akkasumas wal ga’iin filannoo waliin geggeessamu waan jiruuf jecha namoonni COVI-19n qabman miliyoona lama ol ta’uu jamrayaan fayyaa addunyaa beeksisee jira. Waaltaan ittiisaa fi to’annoo dhukkuboota Afriikaa ardiin biyyoota 52 qabdu kun lakkoobsa kana kan galmeessite torban kana ture. Hanga kamisa har’aatti Afriikaa keessaa namoonni 48,408 du’aniiru. WHOtti direktera naannoo kan ta’an Matshiidsoo Moeetii akka jedhanitti uummati xiqqoo of dagachuun uggura kaa’ame kabajuu dhabe jedhan. Moetiin akka jedhanitti WHOn duula FB haaraa Maaskii kaayyadhu Lafa Hink kaa’in " jedhu labsee jira. Kunis namoonni maaskii sirriitti akka itti gargaaramu waamicha gochuuf jecha.


Keeniyaan Amajjii Dhufutti Manneetii Barnootaa Cufa Banuuf Jirti

Barattoota muraasa barnootatti ka deebistee jirtu Keeniyaan ammas amajjii tti manneetii barnootaa hafan cufa banuuf jetti. Murtee kana ilaalchisuun Joorji Magoohaa; ministeerri barnootaa biyyattii harra gaazexeessitootaf ibsa kennanii jiru. “Amajjii 4 bara 2021 kaasanii ni Manneetiin Barnootaa marti ni banamu. Kunis warra oolmaa daa’immanii, haga kutaa 3, 5 haga 7, 9 haga 11 warra jiru hundumaa kan ilaallatuudha” jechuun ibsan Magoohan. No media source currently available Magoohaan murteen kun erga Pirezdenti Keeniyaattaa waliin mariin gaggeeffameen booda ka darbe ta’uu himanii, sagantaan barattoota kaanii ka Kanaan dura barnoota jalqabanii waan jeeqameef sanas ministeerri barnootaa biyyattii lafaa qopheessuu ifa taasisaniiru. Haa tahu male weerarri Vaayresii Kooronaa ammas Keeniyaan keessatti dabalaa jira. Kaleessa qofaa vaayresiin kun namoota dhibba sagalii olirratti ka argame yoo tahu, isaan keessaa 38 barattoota mana barnootaa Kutaa bulchiinsa Baaringoo jedhamtu keessatti baratan ta’uus himamee jira. Yeroo kana ministeerri barnootaa gaafatamanii, Vaayressiin kun jiraatus, isuma waliin jireenya keenya, barnootas gaggeessuu barachuu qabna jechaan deebisanii jiru. Ibsi Ministeerri Fayyaa keeniyaa kaleessaa fi harra qofaa biyyattiitti namootni 38 Vaayresii Kooronaan lubbuun darbuu agarsiisa.


Doonin baqataa baatee garba Meditraniyaan irraan deemu Lllbiyaa, Khums irratti caphee nama 74 caala galaafate :Tokkummaan Mootummootaa

Dooniin kun akka dhaabii Tokkummaa Mootummootaa, IOM jedhetti,nama 120 baatee bisaan irraa deemam hagii tokko haawwanii fi ijoollee. Warrii qurxummii qabachuuf garba sun bira jirulleen nama 40 caala bisaan keessaa guuree du’a irraa oolche. Liibiyaatti Onkololeessaa tokkoo jalqabee dooniin marroo 8 garba Mediteraaniyaan irratti nama hedduu hobbaase. Nama kurnya hedduu ammo warra lafa eeguu fi warra qurxummii guurrataa achi jirutti argee bisaan keessa guuree lubbuu baase. Dooniin dhaaba garaarsaa OPEN ARMS akka IOM jedhetti Kibxataa asi nama 200 balaa akkana keessaa baase. Garba Medteriaan kana keesasati haga hin qamnetti bisaan keesatti dhuamchuutti jira.Ganna kana qofa jara jireenna wayyaa qabu Awurooppaa barbaada yaahu keessaa 900tti bisaan fudhatn,11,000 caala achi guuranii Liibyaatti raran


‘Gaggeessitoonni Biyyaa Waliin Mariyachuun Fala’ Prezdent Keeniyaattaa

Haasawaa Prezdent Keeniyaattaan miseensolii paarlaamaa biyyaaf taasisan sa’a tokkoo ol ka fudhate ture. Dubbii isaanii kana keessattis waan bulchiinsi isaanii ganna darbe kana biyyaaf hojjete gurguddoo dubbatan. No media source currently available Weerarri Vaayresii Kooronaa kaayyoo bulchiinsa isaanii akka danqe, dhibeen kunis lammilee biyyattii 1800 ol ajjeesee miiliyoonaan ka lakkaawaman rakkoo hawaas diinagdeef saaxile jedhan. Kanaafis bulchiinsi isaanii ji’oottan 7 darban kana sabi akka hin miidhamneef bifa deeggarsaa fi gibira hambisuun shilingii biiliyoona 1 fi biiliyoona 76 baasii godheera jedhan. Gama barnootaatiinis barri barnootaa darbe kun guutummaa guutuutti gufateera erga jedhanii booda bministeerri barnootaa barri dhufus akka hin taane torbee lama keessatti karoora akka qopheessu ajajan. Inni sadaffaan rakkoo siyaasaa Keeniyaa mudatee ture akka itti furan dubbatan Keeniyaattan. Keessumaa bulchiinsi isaanii wal dhiibdee siyaasaa dursaa paartii mormituu Raylaa duuka ture mariitiin hiikuun biyyaaf bu’aa buuseera jedhan. Keeniyaattaan warri ollaa Keenya jirullee kanarraa baree dansa jedhu. Yoo odubbatanis, siyaasni shiraa sabatti gadadoo akka fidu. Warri ollaa keenyaallee akkuma nuti walitti dhufnee harka walfuunee mariyanne, waliin dubbachuu danda’uu qabu jedhan. “Hiriyootni keenya kun dorgommii siyaasaa gama diinummaatti geessuu dhiisanii, dargaggoota isaaniif bakka kennuun wal gooluurraa oolchuu qabu. Nuti Keeniyaanonni filannoon qofti akka biyya adda hiramtetti nagaa hin fidne barreerra, tokkummaan biyyaa akka dhufuuf gaggeessitoonni biyyaa waliin mariyachuu qabu, yoo siyaasa mala bilchaateen gaggeessines nageenyi waarawaan biyya keenya keessatti bu’aa” jechuun dubbatan Keeniyattaan dhumarratti bulchiinsi isaanii waggootii lameen hafan kaan keessatti bu’uuraalee misoomaa jiran akka fooyyessu, tajaajila poolisii biyyattiis qindeessuuf akka yaada qabu akeekan.


Liibiyaan Filannoo Geggeessuuf Walii Galtee Irra Geesse: Tokkummaa Mootummootaa

Jiloonni Liibiyaa baatilee 18 keessatti wal waraansa kurna tokkoof turee fi jeeqama biyyattii keessaa xumuraan ga’aanii filannoo paarlaamaa fi prezidaantif karoora jiru irratti walii galan. Tokkummaa mootummootaatti bakka bu’aa yeroofii kan ta’an Stephanie Williams fooya’inni argame injifannoo dha jedhan. Jaarmiyichi sadarkaa addunyaa torban kana lammiiwwan Liibiyaa 75 Tuuniiziyaa keessattti mariif walitti fidee jira. Wiiliams kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin fooya’ina dhugaatu jira, kan nuti irratti fuuleffachuu barbaannuu fi jajjabeessinus isa kana jedhan. Jiloonni kunis filannoof qophaa’uu akkasumas tajaajila kennuu kan dandeessisu karoora mootummaa yeroofii hundeesuuf hojjetaa jiran. Liibiyaan bara 2011erga hoogganaan ishee yeroo dheeraa Moammar Gaadaafiin aangoo irraa fonqolchamanii qabee jeeqamaan raafamaa jirti.


Walii Galteen dhabamuun Filannoo Biyyoolesssaa Somaaliyaa Danquu Mala

Somaaliyaan filannoo paarlaamaa fi prezidaantii geggeessuu ilaalchisee yeroo qabameef boodatti hafaa kan jirtu ta’uu gareen walitti bu’iinsa addunyaa addunyaa qoratu ICGn beeksisee jira. Braasels keessa gareen maadheffate kun adeemsici walii galteen dhabamuu fi malli ittiin ba’iin filannoo falmisiisaa ta’e itti keessummeessamu waan hin jiraanneef yaaddessaa ta’uu walitti bu’iinsa ittisuuf yeroon aangoo akka dheeratu waamicha dabarsee jira. Mootummaan Somaaliyaa baatii Guraandhalaa keessa karoorri inni filannoo geggeessuuf qabuu filannoo marsaa duraa irratti gosoota isaanii bakka buusuuf filannoo geggeessametti gareelee hin gammanne biraa mormiin isa mudatee jira. Somaaliyaan filannoo kallattii hin ta’in geggeessamuun miseensota paarlaamaa filachuuf filannoo addaa geggeessu. Sanaanis seera tumtoota 275 fi seneteroota 59 fi prezidantii filatu. ICGtti xiinxalaa dhimmi Somaaliyaa kan ta’an Omar Mahmood, walii galtee dhabuun sun adeemsa filannoo miidhuu mala jedhan.


Keenyaan qorsa koronaaf hojjachuutti jiran nama biyya isii irratti ilaaluutti jirti

Qorsa COVID-19 kana dhaabbilee hedduutti hojjachuutti jira.Biritishitti yuniversitii Oksfoord, fi dhaaba dhaaba farmaasii, Astrazenekaa fa. Keenyaan qorsa kana ufi irratti laaluutti jirti. Biyya hedduutti qorsa hojjachuutti jiran kana adoo biyyatti hin fudhannee waan innii nama tolchu nama irratti ilaalan.Qorsa kana hojjattoota fayyaa Keenyaa 40 irratti laaluutt jiran. Maqaan qorsa hojjachuutti jiranii ChAdOx1 nCoV-19,biyya hedduutti nama ufii irratti laallachuutti jira.Akka ogeeyyotii fayyaa jedhanitti wannii biyya tokkoo tahaa ta dhibii tahuu hin dandeettu fa. Dhaabbilee fayyaa heddutti qorsa akkanaa hojjatee nama ufii irratti laaluutti jira. Waan innii nama tolchuu dandahuu fi dhiba kana tolchuu danahu laalan.Nama ganna 18 olii irratti laalan. Akka dhaabii fayyaa addunyaa WHO-n jedhetti dhabbilee 100 tahanitti qorsa koronaa hojjatanii nama irratti ilaaluutti jira. Keenyaan amma nama 40 irratti laaluutit jirtii yoo ammo faayidaa irraa argatan nama 360 irratti laalaa deemti.


Dhimmi Filannoo Yunaaytid Isteets Kan Biyyatti Qofa Miti

Dorgommii prezidaantummaa Amerikaaf ta'aa jiru lammiwwan biyyatti hordofaa akkuuma jiran addunyaanis faana bu'aa jira. Afrikaa keessatti Demokraasii qubsaa kan qabdu Afrikaa Kibbaa keessatti hayyonnii fi kanneen paartilee deggeran oduu filannoo Amerikaa kanatti fulleeffatanii jiran. Sababiin isaas, Chikaagoos ta'e Keep Taawon keessa jiraattuus dhimmi filannoo Amerikaa kun akkaan barbaachiisaa dha jedhu. Gabaasa Johaanesburg irraa ergamee caqasaa. No media source currently available


Gareeleen Mormituu Tanzaniyaa Ba’ii Filannoo Prezidaantummaa Fudhatama Dhabsiisan

Mormitoonni filannoo Taanzaaniyaa keessatti geggeessame, “kan seeraa alaa fi waliin dhahinsaan guutame,” jechuun fudhatama dhorkatan. Mormituun Prezidaantichaa Tunduu Lissuu lakkoobsa ba’ii saglee kennamee kan Roobii darbee akka hin simanne hawaasa addunyaaf waamicha godhaniiru. Filannoo Roobii darbe geggeessameen lammiiwwan Taanzaaniyaa sagalee kennanii guyyaa tokko booda hoogganoonni garee mormituu biyyattii Afriikaa dhiyaa adeemsa walii gala kan filannoo Sanaa akka hin simanne dubbatan. Kaadhimamaa paartii mormituu kan ta’an Tunduu Lissuu tuuta oduuf kamisa kaleessaa Daareselaam keessatti ibsa kennaniin ba’iin filannoo Sanaa hojii seeraan alaan waan guutameef qaamotiin sadarka addunyaa tarkaanfii akka fudhatan gaafataniiru. No media source currently available


‘Torbee darbe kana qofa nami 54 Dhibee Kooronaan Du’eera’ Ministeera Fayyaa Keeniyaa

Ministeerri Fayyaa Keeniyaa, biyyattii keessatti torbee hobbaasne kana keessa baballinni Vaayresii Kooronaa dhibbeentaa 20 oliin dabaleera jedhe. Kanaanis wixata darbe kanaa haga kamisa kaleessaa qofaatti namootni 54 dhibuma Kanaan lubbuun darbeera jedhan Muthaayii Kaagwee Ministeerri Kaabinee Fayyaa Keeniyaa. No media source currently available Kaagween, namoota 54 torbee kaan du’aan keessaa namootni 14 ka dhibee Kanaan rakkataa turan kaleessa lubbuun darbuu ifoomsan. Erga dhibeen kun biyyanatti mullatee namootni dhibee Kanaan lubbuu dhaban gara 964 akka gahe himanii; ammallee namootni 1084 ka dhibee Kanaan hubaman manneetii yaalaa adda addaatti yaalamaa jiru, isaan keessaa 35 warra gar malee dhukkubsatee jirudha jedhan yoo dubbatan. Kaagween dabalanii weerarri dhibee kanaa kan inni dabaleef of eeggannoon duraan labsamee ture ka’uu akka tahe himanii, kanaaf lammileen biyyattii, keessumaa mask afaani fi funyaanitti kaayachuu akka amaleeffatan akeekkachiisan. Ministeerri fayyaa biyyattii sichi namoota dhibeee Kanaan qabaman manatti akka yaalaman akka taasisu, kana mijeessuufis inshuraansii fayyaa biyyattiis mootummaan akka qajeelchu dubbataniiru. Haga yoonaas keeniyaan keessatti ogeessonni fayyaa 1000 ol dhibee Kanaan qabamuu, 16, isaan kana keessaa lubbuun akka darbe himanii mootummaan buufataaleen fayyaa warra dhukkubsateen akka hin muddamneef filannoo hedduu mijeessaa jira jedhan. Keeniyaan torbee lama dura manneetii barnootaa bantee barattoota muraasa gara mana barnootaatti ka deebiste yoo tahu, Ministeerri barnoota biyyattii torbee kana weerarri Vaayresichaa dabalus hojiin baruu fi barsiisuu jalqabame itti fufaa jedhee jira.


Filannoo U.S. guyyaa 6ti hafe warrii dorgomu filannootti nama baraarrachuutti jira Afrikaan Kibbaa guyyaa kana garaa lamaan eegatti

No media source currently available Amerikaan pirezidaantii filachuuf kurfoo jirti. Kutaaleen Amerikaan akkuma seera mataa ufiitti abaan dandahau dursee akka filatu tolchanii ammaayyuu nama miliyoon kurnya hedduutti filate. Afrikaatti filannoo tana kaan gammachuun kaan naasuun ufi irratti eeguutti jira. VOAn ganna afuriin duratti nama Afrikaa kibbaa dhibba hedduu waan siyaasaa Amerikaa gaafattee gaafas namuma diqqatti Pirezidaanti Tiraami deeggara. Bara sunitti namii hedduun waan innii Afrikaan jedheef isa quufa dhabe. Katyaalaa Maine,Maayin nama daldalaan bulu, Tiraampiin manna nama isaan morkatu, Joe Biden deeggara. “Innii [Tiraampi] ammallee Amerikuma jabeessuu fedha taatullee Amerikaan addunyaa dhibii malee kophaa hin jabaattu.Tanaaf Afrikaa irraa investimentii ykn gargaasa diqqeessuu. Kun herrega isaati,” jedha. Namii hagii tokko waan duriitiif jedhee oduuyyuuu caqasuu jibba.Itumelenge Mofokeng nama hujii humnaatiin bulu. “Ani ammallee Baraak obaamaa fedha. Tiraami jettaa? Iyyoo iyyoo innii naa hin tahu,” jette. Brooks Spector, nama durii diplomaatiii amma gaazexeessaa. Bara 1970 jalqabee Afrikuma kibbaa keessa jiraata akka herrega isaatti Afrikaan woma jabduuf siyaasaa Amerikaa tana jala ahin hamne. “Waan akka daawwitii hawaasa ufii asi keesatti laalan.Ufi laaltee garaa hammeennaa fi madaa ufi irratti argita taatullee akka waan dhibiitti himta.” Himaammatii guddaan Brooks akka waan jabduutit laaluu karoora carraa guddinna Afrikaa ka ganna 5n duubatti dhumatu.Carraa kanaan Afrikaan Kibbaa silaa gannatti mi’a doolara biliyoona 8 fi miliyoona 500 qaraxa malee silaa bara 2018 keessa Amerikaatit ergatti. Taatullee namii Afrikaa kibbaa Amerikaa biyya guddinnaan adunyaa dura jirtu tana akka dhibiitit laalti.Ezra QuaEno nama suuraa kaasaa jiraattu. “Himaammatii Donaldti Tiraampii Afrikaaf qabu? Dhugumaan ani hin beeku. Dhuguma sitti himoo shoorii isiiti wannii feee Amreikaa keesatti tahuu ha jiraattuutiiAmerikaa keesatti haa taatuutii haajaa kiyyaa miti.” Dorgommii filannoo Amerikaa keessatti waan Afrikaa guddoo maqaa hin dhoomne taatullee wanni Tiraampi Tiwiteriin ardii tanaa jedhee fkn ijjeechaa qonnaan bultoota adii Afrikaa kibbaa fi waan dhiyoo ammo hujii Hidhaa Abbaayaa irratti innii jedhe bulchoota Afrikaa hedduu dallansiifte. Baaydenilleen dorgommii tana irratti waan Afrikaa guddoo hin dubbanne himaammatuma bara Obaamaa irra deebihee dubbat ufillee karuma sun irra jira fakkaata. Filannoo Amerikaa tana eennutti moohateef achiin duubatti maanti maan tahaan Afrikaa Kibbaallee tahee addunyaanUU gurra qeessitee eeguutti jirti.


Pirezdaantin Keeniyaa Gabaasa Haaraa 'Paartilee Siyaasaa fi Saboota Walitti Fida' Jedhame Ifa Godhan

Prezidentiin Keeniyaa Uhuruu Keeniyaataa, paartilee siyaasaa fi saboota biyyattii walitti fida ka jedhame gabaasa addaa dheengadda ifa godhanii jiru. Qorannoon ‘Building Bridges Initiative’ jedhame kun, rakkoo siyaasaa diinagdee fi hawaasummaa Keeniyaan qabduuf furtuudha jedhama. Galmoo Daawit tu kaleessa Naayiroobii irraa gabaase.


Filannoo Taanzaaniyaa

Taanzaaniyaa keessatti deemsi dimookiraasii fi mirgi dhala-namaa mancaasamee jira, jedhamuun yeroo mormiin hedduun dhaga’amaa jirutti, har’a, uummatni biyyattii Prezidaant Joon Maagugulii deebisee filachuu fi dhiisuu murteessuuf jecha, bakkawwan hedduutti hiriiree sagalee isaa kennaa jira. Prezidaant Mugufulii yeroo marsaa lammataa waggaa shaniif dorgomaa jiran kanatti kanneen isaan mormuun dorgoman kan ajjeechaa bara 2017 irratti yaalame irraa lubbuun hafan kaadhimamaa mormitootaa Tunduu Liisuu dabalatee namoota 14 jedhama. Mootummaan Mugulufii doorsisaa fi hiraarsaan maddeen oduu walaba ukkaamsaa jira, jechuun balaaleffatu gurmuuleen mirga dhala-namaa. Kana malees interneetiin biyyattii keessaa hanga dhabamuutti dadhabsiifamuu tu gabaasame. Filannoo prezidaantummaa dhaa ala, barcumawwan paarlaamaa biyyattii 264s dorgommiin ka geggeessamu tahuun beekamee jira. Ka Chaama Chaa Mapinduuzii jedhamu paartiin prezidaantichaa eega biyyattiin bara 1961 Kolonii Briteen jalaa bilisoomtee as akkuma


Lammiwwan Naayjeriyaa Nyaata Yeroo Weerara Dhukkuba Koviid-19 Ka'ame Saaman

Midhaa polisiin dhaqqabsisaa jiru mormuun Naayjeriyaa keessatti mormiin gaggeeffamaa yeroo jiru kanatti hokkara ka'een qabeenya mootummaa saamuun itti fufee jira. Weerara vaayrasii Koronaa ittisuuf jecha waan hundumtuu cufamee yeroo tureetti gargaarsa nyaataa fi kanneen biroo kuufamanii turan saamamanii jiran. Kibxta kaleessaa immoo galma guddaa magaalaa Abujaa keessaa kan mootummaan waan adda addaa keessa tuuluu keessaa Ruuza, Sukkaara, Ashaboo fi nyaata biroo saaman. Saamiinsii wal fakkaataan Sambata darbee gaggeeffamuun gabaafamee jira. Gabaasa Guutuu Caqasaa


Sudaan  Hariiroo Israa’el Waliin Hareeffatte. Kartuum Keessatti Garuu Mormiitu Mudate

Jimaata darbe Sudaan biyya sadaffaa hariiroo Israa’el waliin jiru haaressuuf tarkaanfii fudhatte keessaa taate jirti. Abudaabii biyya Israa’el waliin dhiyeenya walii galtee irra geesee tuuristoota Israa’eliif duruu hoteelota itti keessummeessaman beeksisuu jalqabde, faallaa isaa walii galteen Sudaan waliin irra ga’ame mormii uummataa hanga tokko dabalatee guru hedduun isa mudatee jira. No media source currently available Sudaan waliin hariiroon jiru haara’uu isaa kan beeksisan muummicha ministeeraa Israa’el Benjamin Netanyaahuu turan.Netanyaahuun kun nageenyaaf injifannoo ajaa’ibaa fi bara 1967 keessa yeroo sadii Sudaan biraa hin ta’u Israa’el waliin nageenyi hin jiru, Israa’el waliin mareen hin jiru fi Hariiroon gaariin Israa’el waliin jiru hin haara’u kan jedhu gara deeii tole jedhu sadiitti jijjiirame jedhan. Sudaan Israa’el West Baankii fi Gaazaa weeraruu ishee kan baaaleffatte yoo ta’u filisxeem biyya ofii ishee akka taatu naannoo Sanaa gad dhiistee ba’uu qabdi jettee jirti. Sudaan Israa’el waliin araara buusuuf tokkummaa Emireetota Arabaa fi Baahireeniin kan hordofte yoo ta’u Prezidaant Doonaald Tramp akka jedhanitti yoo xiqqaate biyyoonni shan itti aanu jedhan. Israa’el biyyattiin dinagdee fi qabeenyaa boba’aan badhaatuu taate Saaud Arabiyaan kanneen keessa tokko jettee abdatti. Sudaan keessaa halli isaa xiqqoo wal xaxaa dha. Lammiiwwan Sudaan hedduun Israa’el waliin hariiroo jiru bakkatti deebisuu isa jedhu alaabaa Israa’el daandii Kaartum irratti gubuu dhaan mormii isaanii mul’isaii jiru.


Waraanii LiibIyaa fulaa lamatti qoodatee bulchuutti jiru amma waliin hojjachuuf walii gale

Liibiyaan biyya Afrikaa Kaabaa naannoo Magrib afaan garba Mediteraaniyaan jala qubattu. Eegii pirezidaantii isii Muhaammar Gadaafii bara 2011 keessa ijjeesanii mootummaa isaallee gara galchanii asitti mootummaa lamatti bulchuutti jira. Mootummaan tokko Tiripoolii jira. Tokkummaan Mootummootaa mootummaa kanatti mootummaa seeraa jedhaan. Mootummaan dhibiin Bengaazii jira. Achitti ammoo waraana Khaliifaa Haftaaritti bulcha. Gama lachuu biyya gargaartutti jira. Jarii kun amma yaayyuu walii gale. Taatullee wal dhaba bara hedduf dhiiga wal jisse ganna hedduu ture kanaaf akka dansaa keessaa keessoo qoratani wali galuu malan. Tana keessaa warrii mootummaa gama lamaanii gargaarullee qooda keessa qabaachuu malte. Akka bakka buutuun Tokkummaa Mootummootaa damee Liibyaa,Istefinii Williyaamsi jettetti jarii lachuu ammuma tana waraana wali irraa dhaabuuf walii gale. Waraanii jarii biya alaatii yaammatelleen ji’a sadii keessatti Liibyaa bahuu male. Waraana poolisii haga diqqaa tokko qofatti eegumsa lafaatiif hafa. Akkuma kanaan geejjibii xuyyuuraa Tiripoolii kahee Bengaazi taa’e. Kun ammo akka jecha Istefiniitti waan guddoo dansaa araaraaf karaa banaa.


Ajjeechaa Humnootiin Naga Eegisisa Hiriirtota Irratti Raawwataniif Haqi Ni Mirkanaa’a: Itti Aanaa Prezidaantii Naayijeeriyaa

Itti aanaa przidaantiin Naayijeeriyaa Yemi Osinbajoo hiriirtota nagaa 12 anneen humnootii naga eegumsaan ajjeefaman ilaalchisuun gadda itti dhaga’ame ibsuu dhaa haqi akka mirkanaa’u waadaa seenaniiru. Yaadi Osinbaajoon walitti aansuun roobii kaleessaa tweeter irratti barreessan dhukaasa kibxata galgala kutaa Leegoos keessatti raawwatame ilaalchisee yaada hoogganoota biyyattii biraa kenname jalqabaa ti. Waa’ee hiriira mormii biyya isaanii dhuunfatee xiqqoo kan dubbatan Prezidaant Muhaammaaduu Buhaarii ibsa roobii kaleessaa kennanin waa’ee dhukaasa Lekkiitti raawwatame hin tuqne, garuu tasgabbiin akka bu’u gaafatanii, poolisii ilaalchisee jijjiirama akka godhan waadaa seenaniiru. Jarmayaan mirga namaa Amnestii Internaashinaal kaleessa gabaasa baaseen SARS jedhamuun kan beekamu gareen poolisii farra saamichaa irratti hiriira mormii kibxata geggeessameen yoo xiqqaat namoonni 38 yoo du’an kanneen 56 immoo toranneen darban keessa du’aniiru. Mootummaan garee SARS jedhu sana diigeera garuu, sun aarii jiru hin tasgabbeessine. Hiriirtonni hangi tokko kaleessa uggura sa’aa kaa’ame mormanii jiran. Kunis gara dhukaasa itti dabalaatti geessee jira, battala garuu miidhaan dhaqqabe hin turre. Naayijeeriyaatti daayirikterri Amnestii Osaa’ii Ojighoo akka jedhanitti kibxata galgala maal akka uumame qoracuu dabalate loltoonni sun gamas akka dhaqaniif eenyu ajaja akka kenne baruu barbaanna jedhan. Waraanni Naayijeeriyaa dhukaasa sanaaf itti gaafatama hin fudhadhu jedhee jira. Nigeria’s military has denied responsibility for the shootings near the Lekki toll gates.


Hiriirtonni Leegoos Ugguura Sochii Labsameef Diddaa Qaban Ibsaa Jiru

Naayjeriyaa keessatti Kibxata kaleessaa galgalaa "gocha gara jabinaa polisoonni rawwatan"mormuun namoota hiriiran irratti looltoonni dhukaasa bana gabaasa jedhu qorataa kan jiran ta'u aangawoonni beeksisanii jiru. No media source currently available Magaalaa daldalaa fi gudditti kan taate Leegoos bakka"Lekki Tool Plaazaa" jedhamutti rakkoon kun mudatee jedhamee jira. Namnii haala ture ijaan arge tokko maddeen Oduuf akka ibseetti looltoonni Plaazaa sana eega seenanii booda ibsaan dhaamee dhukaasnii jalqabame jedha. Namnii kunii fi kanneen biroon akka ibsanti iddoo sanatti namnii ajjeefaman ni jiran. Bulchaan Leegoos ugguura sochii sa'atii 24 labsan halkan jalqabaatti dhukaasii kun gaggeeffame. Oduu haaraa nu dhaqqabeen immoo hiriirtonni uggura sochii labsamee didanii jiru.Bulchaanis akka jedhanti nama tokkootu ajjeefame. Embaasiin Yunaaytid Isteets gamasii akka ibseetti konyaalee Qonsilaa kan Abujaa fi Leegoos keessatti hiriirrii gaggeeffaman harka caalaan nagaa akka ta'an, hangi tokko immoo hokkaraan kan guutaman ta'u beeksisee jira. Buufata polisii hangi tokko qiyyaafata jala seenuu fi Onkolooleessa 19 bara 2020 kaasee manneen barnootaa guutuummatti cufamee ibse.Qonsilaan Amerikaas kaleessaa fi hara cufaatti oole. Kunis mormii deemaa jiruu fi ugguura sochii sa'atii 24 labsameef ta'u hubachiisuun lammiwwan Amerikaa naannoo hiriirri itti gaggeeffamu irraa akka fagaatan, midiyaa naanoon immoo oduu jiruu fi sochii Traafiikaa akka hordoofan hubachisee jira.


‘Keeniyaan tajaajila Mootummaan Kennamu “Ammayyeessaa” jirti’ – P. Keeniyaattaa

Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa, mootummaan biyyattii tajaajila ummataaf kennu ‘ammayyeessuu’ itti fufaa jedhan. No media source currently available Keeniyaattaan tajaajilli mootummaa fooyya’uun dargaggootaaf hojii uummuu keessatti akka gahee qabu, fayyadamina teeknooloojiis akka fooyyessudha kan ibsan. Keeniyaan tajaajila mootummaa biyyattiitiin ummataaf kennamu fooyyeffataa jirti. Dhuma torbee kanaa Pirezdentiin biyyattii Uhuuruu Keeniyaattaa, pirojektiwwan dargaggoota biyyattiitiin tajaajila mootummaa fooyyessuuf hojjetamaa jiran Damee Waajjira qabeenya bineensa Bosonaa Keeniyaa kan kutaa bulchiinsaTaaytaaveetaa jirutti argamuun ilaalanii jiru. Dubbii yeroo kana dubbataniinis Keeniyaattaan, mootummaan akkas tajaajila kennu ‘ammayyeessuun’ dargaggootaaf carraa hojii banuufillee gaariidha jedhan. Dargaggoonni biyya jaallatan diinagdee biyyaa ammayyeessuu keessatti hirmaachuun guddina biyyaaf gaarii ta’uu eeranii, ammas ogeeyyiin biyyattii, ‘Maappii/ kaartaa qabeenya albuuda Keeniyaan qabdu agarsiisu qopheessaa jiraachuu ifoomsanii jiru. Pirezdent Keeniyaattaan hojiin maappii kana qopheessuu bara dhufu kana akka xumuramus dabalanii ibsanii jiru. Itti aananii kan isaan dubbatan waa’ee lakkoofsa dhuunfaa mootummaan Keeniyaa lammilee biyyattiif qopheessaa jirudha. Lakkoofsi mootummaa biyyattiitiin kennamu ka ‘HUDUMA NAMBA” jedhamu mootummaa Keeniyaatiin ogeeyyii biyyattiitiin kan gaggeeffamuudha jedhan Keeniyaattaan. Lakkoofsa dhuunfaa lammii hundaaf akkasitti qopheessuun waan diinagdeen Keeniyaa gara ammayyummaatti saffisaan seenaa jiruuf ta’uus Keeniyaattaan dabalanii himanii, namootni siyaasaa fi qaamoleen kaan garuu odeeffannoo kana lammilee biyya alagaatu walitti qabaa jira ka jedhamee odeefafme haalanii jiru. Lakkoofsi dhuunfaa kun yoo hojiirra oolu lammileen biyyattii tajaajila mootummaarraa fedhan kamuu, bakka tokkotti argachuu kan dandeessisu ta’uu, kana keessas waan tajaajila kanaaf barbaachisan keessatti hirmaachuun dargaggoonni carraa hojii fi teeknooloojin wal baruu hedduu akka argatanidha Keeniyaattaa kan eeran. Keeniyaan barana bara 2020 duula lakkoofsa ummataa ka gaggeessite yoo tahu, hojii lakkoofsa ummata biyyattii kanaaf ka hojiirra oolanii turan meeshaaleen hedduun biyyumatti kan omishaman ta’uu ministeerri Infoormeeshinii fi teeknoolojii biyyattii alas beeksisuunsaa ni yaadatama.


Keeniyaan Uggura Kaastuun BoodaTamsa’ini COVID-19 Hammaachuun Himame

Keeniyaan tamsa’ina vaayiresii koronaa gad xiqqeessuuf uggura cimaa keessee turte kaaftee torbanneen hanga took booda weerarar marsaa lammataaf saaxilamtee jirti. Ministriin eegumsa fayyaa Keeniyaa dilbata darbe namoonni 600 haaraan vaayiresii kanaan qabamuu isaanii fi hedduun dhu’uu isaanii erga gabaasanii booda biyyattiin gara haala rakkisaa ta’eetti akka deemtu akeekkachiisan. Mohammed Yusuuf Naaroobii irraa akka gabaasetti hayyoonni hangi tokko akka dubbatanitti uggura ka’ee ture deebisanii kaa’uun qormaata ta’uu mala. No media source currently available


Haadhaa fi Intalli Lammiwwan Somaaliyaa Ta'an Badhaasa Waggaa Kan Bara 2020 Injifatan

Faartuun Adan fi Intalli isaanii Ilwaad Elmaan waggaa 10 dura jechuun bara 2010 jalqabee dubartootaa fi shamarran humnaan gudeeddiin irratti gaggeeffame walitti qabuun Waaltaa "Somaaliyaa sisteers" jedhamu hundeessuun gargaaraa turan. Gama kaaniin immoo ijoollee ijoollummaan looltummaa keessa seenaniif projektii nagaa mataduree "Qawwee lafa ka'aa, Qalama ittiin barreessitan kaasaa" jedhuun hundeeffame keessatti leenjii adda addaa kennuun barsiisu. Hojii isaanii kanaaf badhaasa Aurooraa kan bara 2020 injifatan.Badhaasii kun Dolaaraa Miliyoona Tokko ta'uun beekamee jira. Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


Filannoo Prezidaantummaa Giinii Geggeessameef Sagaleen Laka’amaa Jira

Biyyattiiin Afriikaa dhiyaa Giinii keessaa prezidaantii filachuuf jecha sagalee filannoof kenname laka’ama jira. Filannoon dilbata prezidaantii yeroo ammaa Alfaa Kondee fi hoogganaa garee mormituu Seeluu Daaleen Diyaaloo gidduutti geggeessame, baatilee heduuf geggeessamaa kan ture jeeqama siyaasaa heera haaraa fi falmisiisaa kan Kondee marsaa lammataa ol hojii irra akka turan eeyamu tasgabbeesse. Kondeen kurna hedduuf liillisaa garree mormituu ta’anii erga turanii booda bara 2010 prezidaantii Giinii yeroo jalqabaaf adeemsa dimokraatawaan filataman ta’an. Heerri inni haaraan dimokraasiin biyyattii keessaa gad adeemuu isaa ilaalchisee gareelee mirga namaa biraa qeeqa hamaa akkasumas mormii cimaa kaasisee jira. Heera haaraa kana ilaalchisee mormii ka’een namoonni 50 ta’an du’aniiru. Jala bultii filannoo sanaa, muumichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres qaamonni hirmaatan kan biyyoolessaa filannoon sun hunda kan haammatee fi nageenyaan akka geggeessamu gaafatanii jirau. Guterres hoogganoonni siyaasaa fi deggertoonni isaanii gocha dubbii tuqatuu fi hookkara irraa of qusachuu dhaan falmii jiru karaa seeraan furmaata akka itti kennani waamicha dabarsaniiru. Ba’ii filannoo beeksisuun guyyoota hedduu fudhachuu mala.


Sudaan Al Bashiriin Murtiitti Dhiyeessuuf ICC Waliin Kan Wal Taatu Ta’uu Beeksiste

Hoogganaan mootummaa ce’umsaa Sudaan dhimma hoogganaa biyyattii duraanii Omar al-Bashiriin ilaalchisee mana murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaaf wal ta’iinsa kan agarsiisu ta’uu waadaa seene. Muummichi ministeeraa Abdallaa Hamdook jila ICC kan abbaa alangaa Fatuu Bansuudaa hoogganame waliin dilabata wal arganii jiran. ICCn jeeqama bara 203 keessa naannoo Daarfur dhiyaan wal qabatee yakka fixiinsa sanyii fi yakka faa namoomaan himatamanii ajaja hidhaa irratti dabarse. Al-Bashir lootee seentummaa Daarfuur keessaaf deebii kan kennan hidhattoota Jaanjawid erguu dhaan hanga uummata 300,000 ajjeesanii kanneen miliyoona 2.5 ta’an immoo qe’ee ofii irraa buqaasan. Al-Bashir bara 2019 keessa mormii uummataa Kaartuumii fi bakka birootti ka’een booda waraana biyyattiin aangoo irraa fonqolchaman. Yeroo ammaa himannaalee malaammaltummaa irratti dhiyaateef waggoota lamaaf hidhaa keessa kan jiran yoo ta’u fonqolcha mootummaa bara 1989 aangootti isaan fideen wal qabates yakka ilaalchatti dhiyaataa jiru.


Dhukkuba Ilaalcha Barbaachisu Hin Argatiin Jiru

Namoota dhibee sammuu qaban cancalaan hidhanii kaa’uun Afrikaa keessatti gochaa gaddisiisaa baratame. Ijoollee haga waggaa kudhanii faa tu warra isaaniin cancalamee kutaa xiqqoo keessa kaa’ama jedha, gabaasaan dhiheenya kana garee mirga dhala namaa Hiyumaan Raayitis Waachiin bahe. Gochaan gaddisiisaan akkanaa ilaalcha moggaatti qooduu namoota dhibee sammuu qaban irra jiruu fi dhabamuu tajaajila fayyaa namoota dhibee sammuu qabanii irraa ka madde tahuu tu himame. Gabaasaa Aniitaa Paawol Johaanisberg irraa ergite caqasaa. No media source currently available


Kan Prezidaantummaa Ugaandaaf Dorgomuuf Jiran Boobii Waayin Humnootiin Nagaa Eegan Waajjira Koo Weeraran Jedhan

Kan prezidaantummaa Ugaandaaf dorgoman gosa muuziqaa pop jedhamuun beekamanii fi namni siyaasaa Bobi Wine, humnootiin naga eegumsaa waajjira isaanitti marsuu dhaan galmlee fudhachuu isaanii tuqanii kun duula doorsisaa mootummaan raawwatu jedhan. Wine tweeter irratti barreessuu dhaan maqaa isaanii dhugaa Robert Kyagulanii ta’e, angawoonni naga eegumsaa meeshaalee ka biroo maqaan hin dha’amin duraa fudhachuu isaanii beeksisan. Waraannii fi poolisiin waajjira keenya kan Kamawokiyaa keessaa weeraran. Waajjira keenya cabsuu dhaan galmeelee barbaachisoo fi meeshaalee kanneen biro fudhatan. Jaalleewwan keenya hangi tokko madaa’aniiru. Ejensiiwwan naga eegumsaa filannoo dura loogii isaan agarsiisaa jiran foolii gaarii hin qabu jedhan. Wine, kan waggoota 34f biyyattii Afriikaa dhiyaa hoogganan bulhiinsa Yuweerii Museveenii xumuraan ga’uuf akeekkatanii ka’an. Erg isaan fedhii prezidaantii ta’uu mul’isanii qa bee poolisii fi waraanni biyyattii hiriira isaan waaman irra deddeebi’uun bittimsuu fi deggertoota isaanii reebaa fi hidhaa jiran. Ugaandaan waggaa dhuftu baatii Guraandhalaa keessa filannoo biyyoolessaa geggeeffachuuf jirti.


Prezidaant Isaayyaas Afewarqii Hidhaa Proojektoota Laga Abbaayaa Guddichaa fi Gibee Afuraffaa Daawwatan

Bara kana hojii hidhaa Laga Abbayaa irratti geggeessamu murteessaa tahuu muummichi-ministaraa Abiyyi Ahimad dubbatanii jiran. Hojiin hidhaa sanaa sadarkaan inni amma irra jiru gammachiisaa tahuus eeranii jiran. Muummichi-ministaraa Abiyyi Ahimed, kan yeroo ammaa daawwannaa hojiif Itiyoophiyaa keessa jiran – prezidaantiin Ertiraa, Isaayyaas Afewarqii waliin har’a hojii Hidhaa Laga Abbayaa guddichaa fi hojii Hidhaa Kooyishaa yokaan Gibee afuraffaa daawwatanii jian. Televiiziyoonni Itiyoophiyaa gabaasuu isaa eeruun Melleskaachew Ammahaa, Finfinnee irraa akka gabaasetti hidhaan laga Abbayaa bara kana keessa bishaan hamma baachuu danda’u irraa dachaa sadii dabalee baachuuf dandeettii qabaata jedhamee eegama. Hoogganoonni lameen kaleessa fi har’a ganama, Itiyoophiyaa keessatti proojektiilee misoomaa adda addaa daawwatanii jiran. “Akka qaama daawwannaa proojektiilee misoomaatti, muummichi-ministaraa Abiyyii fi prezidaant Isaayyaas, Madda Annisaa Elektrikii, ka Gibee sadii daawwatan,” jechuun, duraan waajirri muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa fuula Faasbuukii isaa baasee jira.


Keeniyaatti Barattoonni Muraasni Mana Barnootaatti Deebi’an

Ji’a ja’aan booda keeniyaatti barattoonni muraasni mana barnootaatti deebi’anii jiru. Ministeerri Barnootaa biyyattii harra, barattoonni kutaa 4, 8 fi 12 barnoota akka jalqaban ka taasise yoo tahu, manneen barnootaas giddu gala tatamsayina vaayresii Kooronaa akka hin taane to’annoon gaggeeffamuu akka qabu akeekkachiise. No media source currently available Ministirri Barnoota Keeniyaa Joorj Magoohaa harra turtii ji’a jahaa booda manneen barnootaa Keeniyaa keessa jiran akka banaman ajajanii jiru. Kanaanis ji’a jahaaf cufamanii ka turan manneen barnootaa biyyattii banamanii akka barattoota simatan, barsiisonnis barattoota kana akka to’atan qajeelfama dabarsani. Magoohaan, manneen barnootaatti barattoonni qaamaan walirraa hiiqanii akka baratan taasisuun rakkisaa tahuu himanii, yoo barsiisonni kana hordofan ijoollee mana barnootaatti erguu nun dhowwu jedhan. Dabalaniis ijoolleen ofitti amanamummaan akka barnoota itti fufan, barattoota warra manatti hafanis murtee kanarratti hundaawuun misteerri barnootaa biyyattii dhiyootti barnootatti deebisa jedhan. Amma manneen barnootaa barattootaaf, bakka harkatti dhiqatan akka qopheessan, maatiin ammo waan ijoolleen afaa ni funyaan ittiin ukkamsatan akka qopheeffatan ajajanii, ji’oottan darban barattoonni karaa interneet, raadiyoo fi tv barnoota hin hordofin, kan kaffaltii dhabanis loogii male barnootatti deebi’uu akka qaban eeran. Karoorri Ministeerri Barnootaa Keeniyaa qopheesse sadaasa 2 bara 2020 kaasee barattoonni martuu barnootarratti argamuu qabu.


Mootumaa Suudanii fi jSochiin Bilisummaa Suudan walii galuun nama hedduu gammachiifte

Mootummaa cehumsaa Suudanii fi Sochii Bilisummaa Suudan lola bara kurnya hgedduu dhaabuuf Juubaatti walii galan. Walii galtee tana pirezidaantiin Suudan Kibbaa,Salvaa Kiiritti falaa bahe. Tokkummaa mootummootaa,Amerikaa,U.K.f Noorweey faallee gammachuu.Naannoo sunillee gamachuu tokko jedhu. Taatulee itti gaafatamaa sochii bilisummaa ummata Suusan Kibbaa,Abdel Azizi Al-Hilu.Muummeen minsitera Suudan,Abdallah Hamdok walii galteen tun itti gaafatama walii qooduu tanuu baattullee seenaa haaraa biyya tanaatiin dhufte jedhe.


Ol-iyyanni Himatamaan Yakka Duguuginsa Sanyii Ruwaandaa Dhiheeffate Fudhatama Dhabe

Manni murtii ol iyyannaa sadarkaa ol aanaa Faransaay, bara 1994 duguuginsa sanyii Rwaandaa maallaqaan deggere nama jedhame tokko Mana Murtii Tokkummaa Tootummootaatti darbarfamee akka hin kennamne ugguruuf iyyannaa itti dhihaate fudhatama dhorkate. Faransaay kan umuriin waggaa 84 Felisheen Kaabugaa Mana murtii Taanzaaniyaatti dabarsee kennuuf yeroo ji’a tokkoo qaba. Manni-murtii ol iyyannaa Faransaay, kan barbaacha waggoota digdamii shanii tii booda baatii Caamsaa dabre naannoo magaalaa Paarisitti appaartaamaa tokko keessatti qabame Feliishen Kabuugaa irratti murtii raggaasisuun isaaf rifaatuu guddaa dha. Abukaatonni Kabuugaa, akka inni mana-murtii Tokkummaa Mootummootaa Aruushaa jirutti dhihaatu murtii duraan kenname fudhachuu diduun ol iyyannaa dhiheeffataniin, Kabuugaan dhibee fayyaa ka qabu tahuu isaa fi manni-murtii Tokkummaa Mootummootaa dhimma isaa loogiin ilaaluu mala, jedhanii turan. Manni-murtii ol iyyannaa garuu, Kabuugaan gara Aruushaatti akka hin dabarfamne kan dhorkuu danda’u sababaa seeraa fi sababaa dhibee fayyaa hin argine, jechuun murtiidhuma duraa raggaasise. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Biyyonni Afrikaa Uffee Sahaaraa Gadii Hedduun Qajeelfama Demokraasii Ka Bu'uraa Irraa  Duubatti Sigiigaataa Jiru:Seera Tumtoota Amerikaa

Seera Tumtoonni Yunaaytiid Isteetes Walgahii Dhuga -Ba'insaa Robii Kaleessa magaala Waashingtan Dii Sii keessatti ggaggeessaniin biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii hanga tokko keessatti caasaaleen Demookraasii dhabamaa jiru. Kun immoo dhiibbaa guddiina inni dinagdee, tajaajiila eegumsa fayyaa fi barnoota irratti qabaatu dubbatan. Filannoo walabaa fi madaalawaa ta'e gaggeessuu dhadhabamuu, mirgii yaada ofii walaba ta'anii ibsachuu cabuun,mormiitoota siyaasaa kanneen mootummaa irratti gaaffii kaasan hidhuu akkasumas itti gaafatamtoodha gochuu,seerri akka hojii irra hin ollee gochuunn rakkoo mudatan keessaa ta'uun ibsamee jira. Hogganoonni Afrikaa aangoo irra turuuf jecha seera, miraga walabummaan jiraachuu fi filannoo jijjiran biratti dhimmi filannoo gaggeessuu rakkoon isa mudachuu dhimma guddaa ta'uun ibsamee jira. Guutummaa Gabaasa Maariyaamaa Diyaaloo ergite caqasaa.


Wellisaan Naayijeeriyaa Murtiin Du’aa Itti Murame Akka Gad Dhiisamu Gareen Mirga Namaa Tokkummaa Mootummootaa Gaafate

Gareen ogeessota dhimmi mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa angawoonni Naayijeeriyaa faaarfataa musliima dargaggeessa wallee arrabsoo qabu wellies jechuun du’a itti murteessan akka gad dhiisan waamicha dabarsee jira Yaayyaa Shariif Amiinuu kutaa Kaanoo gama kaabaatii kan dhufe wellisaa muuziqaa wangeelaa fi miseensa Suufii Tijaaniyaa ta’uu isaa komiishina walabummaa kan Ameerikaan beeksisamee jira. Weellisaan umuriin waggaa 22 app Watsap irratti garee Tijaniyaa kan Muslim brotherhood (Ibrahim Niasse) keessaa Imaama tokko akka malee ol ol qabee faarsuu dhaan nabi Mohammediin caalsisee galateeffate jedha gabaasi komiishina walabummaa amantii sadarkaa addunyaa kan Yunaayitid Isteetis. Ogeessonni dhimma mirga namaa addaa kan tokkummaa mootummootaa akka jedhanitti namoonni siyaasaa naannoo Sanaa akka inni ajjeefamuuf erga gaafatanii Bitootessa 4 booda mana maatii Shariif Amiinuu guban. Ogeessonni kun akka jedhanitti dhimmi Shariif Amiinii adeemsa mana murtiin qabamuu dhiisuun kan isaan yaaddesse ta’uu ibsuu dhaan bakka namni hin arginetti hidhamuu isaaf yakka ilaalchi isaa jalqabaa irratti abukaatoo argachuu dhabu isaa itti dabaluun ibsanii jiran. Hayyuu tokkummaa mootummootaa keessaa tokko kan ta’anii fi dame aadaaf barreessituu gabaasa addaa kan ta’an Kariimaa Benoonee gama isaaniin hojii aartii ilaalchisee wallee interneetii irratti maxxansuu isaan adabi du’aa itti muramuun seera mirga namaa kan sadarkaa addunyaa akkasumas heera Naayijeeriyaa kan cabsuu dha jedhan. Hayyonni kun murtiin Shariif Amiinuu irratti murame akka haqamu akkasumas angawoonni Naayijeeriyaa ennaa inni ol iyyannaa dhiyaaffatu nageenya isaa akkasumas adeemsa seeraa jiruuf wabiin akka jiraatu waamicha dabarsaniiru.


‘Gorsi Prezedentiin Paarlaamaa Biyyattii Bittinneessuu Qabu Jedhu kan Nagaa Miti; Seeraan alas” Aafo – Yaa’ii Keeniyaa

Aafo – Yaa’iin Paarlaamaa Keeniyaa Abbaan Alangaa mootummaa biyyattii Pirezdenti Keeniyaattaan akka paarlaamaa biyyattii bittimsan gaafachuun isaa sirrii mitii jechuun morman. Jastin Mutuurii; waanti kun biyyattii rakkoo keessa buusa jechuun kaleessa yoo ibsa gaazexeessitootaaf kennan dubbatanii jiru. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Daandiin Balalii Afriikaa Weerara COVID-19 Booda Hojii Isaa Idileetti Deebi’uuf Yaalaa Jira

Caasaan daandilee balalii Afriikaa, dhiibbaa hamaa vaayiresiin koronaa imala irra kaa’e irraa dandammachuuf waggoota sadii fudhachuu akka malu kanneen waa’ee industrii kanaa keessa beekan dubbataniiru. Haa ta’u malee rakkoo sadarkaa addunyaa mudate kanaan industiin miidhame kun deebisee akka itti yaaduufi akkaataa hojii haaraa fi adda ta’e akka karoorsu ta’ee jira. Biyyoonni tamsa’ina vaayiresii koronaa dhaabuuf tattaaffii godhaniin daangaalee isaanii cufanii ennaa turanitti daandileen balalii Afrikaa baatilee hedduuf danqame. Biyyoonni ennaa balalii eegaluuf qopha’aa jiran kanatti daandiin balalii salphaatti bakkuma dhaabanii ka’uu hin danda’an jedhu ogeessonni industrii kanaa. Galiin daandii balalii irraa argamu xiqqaataa ennaa dhufee fi hegereen maal akka ta’u beekamuu dhabuun dabalaa adeemuu isaa waan hubataniif baatii Bitootessaa jalqabee balalsiistota, injinerootaa fi makaanikoota akkasumas hojjettoonni deggersa kennan qofaa utuu hin taane jireenya namoota miliyoona 3.3 ta’utu haala hamtuu keessatti kufe. No media source currently available


Ijoolleen Afrikaa kilaboota kubbaa miilaa addunyaa keessa jiran gabayaa kubbaa miilaa oowwisumatti jiran

Kelechi Iheanacho, nama Naayjeeriyaati. Leicester City fi kilabii Naayjeeriyaatii taphata.Nama ganna 23.Kontoraata ganna 5 qaba Paawondii miliyoona 15 caaltuun kontoraata ganna 5f bitatan.Bara 2020 keessa mindaan isaa Paawondii miliyoona 3 oli. Tariq Lamptey gurbaa ganna 19 hiddii dhalootaa Gaanaatti ejju. Amma english Premier League kilabii Brighton fi Hove keessa dura taphata.Garee kubbaa miilaa Ingiliizilleen ijoollee ganna 21 keessallee hin taphataaf. Akka innii itti taphatu akkii innii kubbaa nama irraa buusuu fi kubbaa namatti kennuu kilabii isaatuu guddoo gammachiise. Neal Maupay kilabuma Brighton tana keessa jira. Tapha kalee kilabiin isaa Newcastle 3-0 mote irratti Neal gooli lama galfate.Ufi caalaa ammoo gurbaa Gaanaa kana faarsa. Lamptey Ammajii bkontoraata ganna sadiitiin Brightonitti dabalan. Duraa fi duuba jidduu garuma fedheeyyuu akka fedhetti taphachuu dandaha. Gurbaan kun maatiin isaa Gaanaa hadhufani malee Hillingdon,UK keessatti dhalate. Mana barumsa kubbaa miilaa Chelsii keessaa oli guddatee. Hojjaan gabaabaa murqicha gannaan ijoollee tahullee akka warrii isa beeku jedhutti jabeennii dhaghuma. Brighton namii kun waan hin dandeennee hin qabu jettee mataan dhaabdi. Tapha kalee New Castle waliin taphatan sun irrattuu marroo 4 kubbaa hadhee nama irraa buufate. Akka manaajerii Brighton, Graham Potter jedhuunitti Lampyten qabaa dhowwata,hadhuma hadhee kubbaa nama irraa buufata akka malee ariifatallee. Gurbaan kun biyya isaa Gaanaallee tapahchuu fa dandaha taatullee ammaaf kilabuma isaatti isa mi’eeffachuutti jira. Eduwardo Mendy dhalootaan Senegaal. Nama ganna 28.Faransaay Ligea 1 kialbii Rennesii goolii eega. Bara 2019 Rennesitti dabalamee marroo 34 tapahteef.Garee biyya isaa Senegalillee hin taphata Manaajerii Chelsii Frank Lampard nama Senegaal bitachufu qaata jalatti ture. Liiver Pool dorgommii Pirimiyeerlii liigii ingiliizi Adoolessa irratti Chlesii 5-3 mootee waanca irraa fudhatte.Chelsiin eegii sun humna jabeeffachufu nama bibbitachuuf gabaya irra maruutit jirti. Namii Senegaal ka amma jarii fudhahcuuf jiru kun tapha kilbii Rennes keessatti harka 76 goolii ufi irraa dhowwate. Akka maanajerii kilabii Rennes Julien Stephen jedhti Mendy bona kana keessa kontoraata ganna 5tiif Chelsiitti dabalama. Nama kana paawndii milyoona 22tin bitan jechuutti jiran.Chelsiin ganna kana keessaa paawondii miliyoona 200 caala baaftee nama haaraa torba bitatte akka oduu arganneetti. Ijoollee Afrikaa dorgommii kubbaa miilaatii jedhanii bitatan dirree kubbaa miilaa addunyaa hedduu waliin geette.


Hogganaan Paartii Mormituu Ayivoorii Koost Uummataf Waamicha Mormii Dhiheessan

Ayivoorii Koost keessatti kaadhimamaan prezidaantummaa ka paartii mormitootaa, akka prezidaantiin biyyattii Alaasaan Otaaraa marsaa sadaffaaf hin filatamne dura dhaabbachuuf jecha, akka uummatni biyyattii diddaadhaan mormii isaa mul’isu waamicha dhiheessan. Henrii Koonaan Beedee, kaleessa, magaalaa galma mootummaa biyyattii, Abijaan keessatti kaadhimamtoota mormitootaa ka biroo fi deggertoota isaanii waliin ennaa walga’anii turnanitti kana dubbatan. Kan umurii toorbaatamii saddeetii - prezidaantichi Ayivoorii Koost, Alaasaan Otaaraa, ka jalqaba waggaa kanaa irra deebi’anii filatamuu akka hin barbaadne waadaa seenan cabsanii, fialnnootti hirmaachuudhaaf paartii isaaniin eega kaadhimamanii, eega baatii dabree tii as hookkarri biyyattii keessatti kaka’e yoo xiqqaate lubbuu namoota kudha lamaa galaafate. Kan isaan akka nama bakka isaan bu’uutti duraan ofii kaadhimatan - muummichi-ministaraa biyyattii – Amaaduu Goon Kulibaalii, eega baatii Adoolessaa keessa, akka tasaa dhukkuba onneetiin du’anii booda, yaada isaanii isaanii jijjiiranii, marsaa sadaffaaf dorgomuuf murteessan – Otaaraan.


Mootummaa Haaraan Jijjiiramus Dhiittaan Mirga Namaa Burundii Keessaa Fooyya’ina Hin Argamsiisne: Garee Qorannaa Tokkummaa Mootummootaa

Gareen qornnaa kan tokkummaa mootummootaa hooganni Burundii jijjiiramus gabaasi hamaan kan dhiittaa mirgaa namaa fi yakka farra namoomaa hamaan biyyattii keessaa itti fufuu beeksisan. No media source currently available Kan waggoota afur dura moggaafame komiishinni qorannaa dhimmi Burundii gabaasa isaa xumuraa gumii miga namaa kan tokkummaa mootummootaaf turban dhuftu dhiyeessuuf jira. Waggoottan darben arfan keessa gareen komishina mniseensota sadii of keessaa qabu dhuunfaan dhiittaa mirga namaa Burundii keessaa galmeessu ture. Gareen kun hojiin to’annaa kun ennaa inni yeroo kennameef fixaa jiru kanatti hojiin kun dhabamuu mala yaaddoo jedhu qaba. Qorannaan dhiittaa mirga namaa Burundii keessaa galmeessuuf hojjetamuu akka itti fufu gaafatee jira. Abdiin jiru mootummaa prezidaantii haarawaa kan erga prezidaantiin duraanii Pierre Nkurunziizaa du’anii filataman ennaa bulchiinsa prezidaant Evariste Ndayishimiye ni fooya’uu mala jedhamee ture. Haa ta’u malee prezidaantiin komiishinichaa Daaudoo Diinee VOAf akka ibsanitti namoonni aangoo mootummaa mootummaaf kaadhimaman komiishinichaa, dhaabolii kan mootummaa hin ta’inii fi gamtaa Afriikaan kanneen dhiittaa mirga namaaf itti gaafatamoo ta’an ta’uun adda baafamee jira jedhan.


Biyya Maalii Keessatt Waraanni Paartilee Wajjiin Marii Gaggeessaa Jira

Bulchiinsa waraanaa gara Siviiliitti jijjiruu irratti mariin akeekkate kun har'a kaasee guyyaa sadiif gaggeeffama. Hogganaan waraana biyyatti bulchaa jiruu kan ta'an Koloneel Assimi Gooytaa Kamiisa kaleessaa paartilee siyaasaa fi hawaasa sivilii magaala Baamaakookeessatti walitti qabuun adda addummaa qabnu cinatti dhiifnee biyyatti keessatti jijjirama haa fidnuu jedhanii turan. Fonqoolcha mootummaa Hagayya 18 bara 2020 waraanni biyyatti gaggeessen prezidaantiin Maalii Ibraahiim Keeytaa aangoo irraa darbamnii biyyattiin waraanaan buluu eeaga jalqabdee baatii tokko ta'uuf jira


Balaan Lolaa Bishaanii Sudaan Keesssaa Namoota 100 Ol Galaafate

Angawoonni Sudaan balaan lolaa biyyattii mudate namoota dhibbaa ol ta’an ajjeesuu dhaan kanneen kurna kumaan laka’aman mana jireenyaan ala erga godhee booda labsii yeroo hatattamaa baatii sadii labsanii jiran. Lolaan bishaanii kunis hambaa seenaa Meroe Pyramid jedhamuu fi UNESCO dhan galmeeffameef illee balaa ta’ee jira. Akka gabaasa Naba Mohiedeen Kartuum irraa ergametti, lagi Nile waggoota dhibbaa ol keessatti akka malee guutee jira. Yoo xiqqaate namoonni 103 yoo liqimfaman, manneen diigamanii lolaa kana irraan kan ka’e daandii irratti balaan mudatee jira. Yeroo ammaa maatiiwwan Sudaan kumaan laka’aman ala ciisanii qubsumaa, gargaarsa midhaan nyaataa fi dawaa eeggataa jiran. No media source currently available


Afriikaan Kibbaa Du’a Qabsaa’aa Farra Appaartaayidii fi hayyuu seeraa Joorj Bizoosiif Gaddaa Jirti

Lammiiwwan Afriikaa kibbaa kan Neelsen Mandeellaaf abukaatoo ta’uun beekaman du’a qabsaa’aa farra appaartaayidii Joorj Bizoosiif gadda itti dhaga’ame ibsaa jiran. Abukaato hidda dhalata Girikii kan ta’an Biizoos bara waraana addunyaa lammaffaa gara Afriikaa kibbaatti kan dhufan baqataa ta’uun yoo ta’u kaleessa galgala bakka maatiin isaanii argamanitti mana ofii keessatti du’aan boqochuu isaanii maatiin isaanii har’a ibsanii jiran. Biioos umuriin isaanii waggaa 92 ture. Prezidaant Siriil Ramaafoosaa ibsa kaleessa kennaniin, Biizoos biyya keenyaaf hayyuu seenaa cimaa dha jedhan. Bizoos Mandeellaa fi kanneen biroo sirna loogii sanyii appaartaayidiitti duuluu keessaa qooda qabaatanii fi bara 160moota keessa isaan waliin himatamanniif abukaatoo turan. Erga Mandeellaan mana hidhaatii hiikamanii prezidaantii gurraacha biyyattii isa jalqabaa ta’uun filatamanii booda Biizoos heera biyyattii cimaa ta’e qopheessuu keessatti qooda qabaataniiru


Dura-taa’aan Mana-maree Biyyoolessaa Sudaan Ertiraa Daawwatan

Jeneraal Abdulfattah Al Buraan, waamicha prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii isaaniif dhiheesaniin, kaleessa daawwannaa guyyaa tokkoof Ertiraa dhufanii deebi’uu isaanii, tajaajilli oduu Ertiraa gabaasee jira. Daawwannaa kana irratti hoogganoonni biyyoota lamaanii hariiroon biyyoota lamaan gidduu jiru sadarkaa maalii irra akka jiru gamaaggamuu isaanii fi gama dinagee, daldala, naga-eegumsaa fi humna waraanaatiin wal-gargaaruuf waliigalteen ammaan dura tolfatan akka hojii irra oolu, tarkaanfiilee fudhatamuu qaban irratti dubbatan – jedha – Oduun kun. Nageenya godinaa sanaa mirkaneessuuf waliigalteen ammaan dura tolfame akka cimu, hojiin ammaan dura jalqabame akka itti fufullee mari’achuu isaaniis dabalee ibsee jira.


Lammiiwwan Sudaan Kumaan Laka’aaman Balaa Lolaa Hamaaf Saaxilaman

Lammiiwwan Sudaan kuma hedduutti laka’aman jaarraa tokko keessatti lolaa bishaanii hamaa jedhamuun miidhaan irra ga’uu isaa fi rakkoo namoomaa hamaa kana irraa dandammaachuuf gargaarsa yeroo hatattamaa eeggachuuf ka saaxilaman ta’uu tokkummaan mootummootaa gabaasee jira. No media source currently available Tokkummaan mootummootaa gargaarsaaf gaafachuun kun kan dhaga’ame guyyootaan darban keessa roobi yandoon Itiyoopiyaa keessatti robe lolaa hamaan gara Sudaanitti akka yaa’u erga taasisee booda. Lolaan bishaanii kun lagi Abbayyaa waggoota 100 keessatti akkaan akka guutuuf sababaa ta’e. Daafoon isaas hamaa dha. Mootummaan Sudaan akka gabaasetti yoo xiqqaate namoonni 90 ta’an yoo du’an kanneen 380,000 ta’an guutummaa biyyattii keessaa miidhaan irra ga’ee jira. Manneen jirenyaa 80,000 ta’an kan manca’an yoo ta’u uummanni kuma hedduutti laka’amu immoo mana jireenyaan ala ta’anii jiran. Kana malees manneen barnootaa 34 fi keellaaleen fayyaa 2,700 ta’an tajaajila dhaabanii jiran. Dubbi himaan waajjira dhimmootii qindeessa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa Jens Laa’erkee akka jedhanitti balaan kun dhaqqabe ennaa vaayiresiin koronaa guutummaa biyyattii keessa faca’ee jirutti jedhan.


Pirezedent Keeniyaattaan Weerarri COVID – 19 Keeniyaa Keessatti ‘Gad Bu’uuf Jira’ Jedhan

Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa tarkaanfii mootummaan isaanii baballina Kooronaa ittisuuf fudhate fooyya’aadha jedhan. Pirezdent Keeniyaattaan anagawoota mootummaa isaanii waliin kaleessa haala tatamsa’ina dhibee Kooronaa biyya isaaniirratti maree gaggeessanii jiru. No media source currently available Maree isaanii kana gubbaatti Keeniyaattaan dhibeen kun walii galaan Keeniyaaa keessatti lubbuu namoota hedduu galaafachuu dhabuunsaa eeggannoo mootummaa tiin ykn sababa maal akka ta’e akka qoratamu ajajanii jiru. Keeniyaattaan lammileen biyyattii tatamsa’ina dhibee kanaa akka eeggatan akeekakchiisanii, Ministeerrii Fayyaa Keeniyaas baasii dhibee kanaan wal qabatee baasu kamuu Fuula Interneetiirratti bifa ifaa fi bilisa ta’een akka maxxansu ajajanii jiru. Dhiyeenya kana Ministeerri Fayyaa keeniyaa maallaqa dhibee kana ittisuuf jedhame seeraan ala balleesseera jechaan ka qeeqamaa ture yoo tahu; anagawi olaanaa Waajjira Ministeerichaas Koree miseensota paarlaamaa duratti dhiyaatanii qarshii bade jedhame waansaa akka ibsan gaafatamaniiru. Kaayl Makaarter; Keeniyaatti Ambaasaadderri US ajaja Keeniyaattaa kana jajan. Ambaasaadder Makaarter, ajaji kun iftoominaaf, lammilee biyyattii maras fayyadamoo taasisuuf dansa jedhan. Ganna sadii dura Caamsa bara 2017, Yuunaaytid Isteetis gargaarsa doolaara miiliyeena 21 ka Keeniyaaf kennuuf turte sababa malaammaltummaa haquunshee ni yaadatama.


Paul Rusesabagina waa dansaan faarsanii 'Hotel Rwanda" jedhanii hujii isaa fiilmiin hojjatan kaan lubbuu nama hedduutiin himatanii qaban

Paul bara 1994 gochii Riwaandaa lamaan Hutuu fi Tutsiin hadhanii nama kuma dhibba hedduu wal irraa fixan sun hoteelii ufiitti gosa Tutsi dhibba hedduu baqachiisee nama hedduu lubbuu baasee jedhanii addunyaan badhaasaa baate. Namii kun gosaan Hutuu hujii ilmee namaatiif hojjateen Medaaliyaa Walabummaa Pirezidaantummaa U.S bara 2005 kennaniif. Amma ammoo biyya nagaa dhowwuu ykn gooli uumuu,qabanii nama dhabamsiisuu,gubaatii manneenii,ilmee namaa daarii Riwaandaatti gurgurachuu fi waan hedduun himatan akka oduu Biiroo Qorannoo Federalaakaa Riwaandaatti. [[embed tweet: https://twitter.com/RIB_Rw/status/1300350300377710594?s=20 ]] Namii kun waraana mootummaa Riwaandaatiin falmu biyya DRC keessatti jaaree qabsaahaa bahe.Mootummaan Riwaandaa akka nama itti qabate diidessee hin dubbanne.


Angawoonni Mirga Dhala Namaa Kan Tokkummaa Mootummotaa Maalii Seenanii Jiran

Prezidaantii Maalii Keeytaa aangoo irraa kan buusan waraanni biyyatti erga Kibxata darbee kaasee prezidaanticha hidhanii jiru. Imala nagaa eegsisuu kan Tokkummaa Mootummotaa keessatti aangawoonni Mirga dhala namaa Kamiisa kaleessaa kan hidhaa keeessa jiran Keeytaa fi kanneen biroo wajjiin wal arganii jiru. Imallii nagaaa eegsisuu kun haala biyyatti keessaa itti dhiyeenyaan akka hordoofu beeksisee jira.


Miseensii Sadarkaa Olaanaa Kan Al-Shabaab Ajjeefame

Xayyaara nam-maleeyyii kan Amerikaa haleellaa Kamiisa kaleessaa geesiseen ajjechaa kana rawwachuu isaa aangawoonni Somaaliyaa ibsanii jiru. Waraannii Amerikaa kanneen waraana Somaaliyaaf deggersa godhantu miseensa sadarkaa olaanaa kan garee shoroorkeessoota Al-Shabaab ajjeese jedha ibsii mootummaan Somaaliyaa baaase, Haleellaan kunis Somaaliyaa Kibba-dhiyaa Moqadishoo irraa fageenya Kiloo Meetra 208 irratti gaggeeffame.


Gamtaan Afriikaa Hoogganoonni Waraana Maalii Prezidaantii Akka Gad Dhiisan Gaafatan

Dura taa’aan gamtaa Afriikaa prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Siriil Ramaafoosaa jijjiirraa mootummaa Maalii faallaa heeraa ti jechuun balaaleffatan. Ibsa kaleessa kennaniin Ramaafoosaan loltoota diddaan ka’an kan biyyattii Afriikaa dhiyaa prezidaantii Maalii Ibraahim Bowbaakaar Keyiitaa, muummicha ministeeraa Bowubowuu Kisse fi angawoota mootummaa gameeyyii kanneen biroo akka gad dhiisan gaafataniiru. Kan mooraa waraanaa magaalaa galma mootummaa Bamaakoo cinatti hidhamanii jiran Keeyiittaan haasaa aangoo itti gad dhiisaniin gumii biyyoolessaa fi mootummaa Boubowuu Kiissee diigamuu isaanii labsan. Loltoonni kanneen ofii isaanii koree biyyoolessaa uummata biyyattii oolchan jechuun of waaman hanga robii kaleessatti Keeyitaa to’annaa isaanii jala oolchanii jiru. Hanga yoonaa gareen sun filannoon akka geggeessamuuf kan hojjetan ta’uu beeksisan. Namoonni hangi tokko daandii Bamaakoo irratti ba’uu dhaan Keyiittaan aangoo irraa kaafamuutti gammaduu isaanii ibsaa jiran. Gama biraan Ramaafoosaan hawaasi addunyaa Lammiiwwan Maalii jireenya sivilii fi qajeelfama dimokraasitti akka deebi’an akka gargaaru gaafatanii jiru.


Ummatii Maalii mootummaa Pirez.,Ibraahim Keita irraa buusan waraana biyya sunii waliin karaatti yaa'ee gammachuun lafa dhiite

Ummatii Maalii pirezidaantii isaanii mootummaa irraa buusanii jennaan gammachuu lafa dhiituutti jira. Waraanii Keita eegu akka pirezidaantiin isaanii jedhee nagumaan qawweellee hiikate.' Waraanuma isaatti itti duudee mootummaa irraa fudhatee qabe. Maan tahuu dandahaa re jedhee ufi gaafate Keeheitaan adoo innii hin beekin mootummaan harkaa bahee jennaan. Ummatii Maalii ji’a tokkoo asitti rakkoo himachuutti jira. Keyitaan dadhabe ufi jibbaatetti Koronaaf jedhee Maaskii afaanti keeyyatee TVtti bahee "akka dhiigii hin lolaneef hujii irra abu’ee jedhee biyyatti hime. Keyitaan jaarsa ganna 75 egii biyya sun bulchuu jalqabee gara ganna 7 deemuutti jira. Waraanii mootummaa isa irraa fudhae bulchoota filachuuf kurfoo jirra jedhe.


Haleellaa Hoteela Moqadishoo Keessatti Geggeesameen Namoonni 16 Du'an

Haleellaa Dilbata kaleessaa hoteela beekamaa magaalaa Moqdishoo keessaa irratti geggeessamee fi uggura achii booda taheen lakkoobsi namoota du’anii 16 gahee jira. Haleellichaaf garee fiinxaalessaa Al Shabaab tu itti gaafatama fudhate. Aangawoonnii fi namoonni ijaan argan Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, kaleessa akka sa’atii biyyattiitti guyyaa waareedhaa dura boombiin of wareeginsaa konkolaataa keessaa hoteelicha “Lido Beach” jedhamutti dhoosame. Itti-aansee, hidhattoonni afur hoteelichatti seenanii fi humnoota naga-eegumsaa battalatti achi dhaqqaban wajjiin walitti-dhukaasuun jalqabame. Dubbi-himaan Ministirii Odeeffannoo, ka Mootummaa Somaaliyaa – Ismaa’el Muktaar akka jedhanitti, hidhattoonni hoteelichatti seenan afuranuu dhukaasa dhukaasaan ajjeesaman. Loltoonni mootummaa Abbaa-qabeenyaa hoteelichaa, miseensa Mana-maree Somaaliyaa fi Ministara duraanii – Abdullaahii Mohaammad Nuur dabalatee namoota 200 ol hoteelicha keessaa baasanii, lubbuu baraaran. Yoo xiqqaate namoota 18 tu madeessame. Hoogganaan Waaldaa Gaazzexeessota Somaaliyaa – Ibraahim Moallimuu, namoota yeroo dho’insichi tahe hoteelichaa ala tahaa turan keessaa tokko ture. Dho’insichi tahuu daqiiqaa kudha-shanii dura michuu isaa Raadiyoo Mootummaaf hojjetu kan Abdirazaaq Abdii Abdullaahii jedhamu wajjiin achi dhaquu isaa VOAtti ka dubbate – Ibraahim Moallimmuu, michuun isaa - Abdirazaaq “dhukaasa marsaa duraa baname sanaan ajjeesame” jedha.


Mariin Hidha Laga Abbayaa Addan Citee Ture Itti Fufuufi

Itiyoophiyaa, Masrii fi Sudaan, kan addaan ciree ture marii waa’ee hidha laga Abbayaa irratti geggeessan deebisanii itti fufuuf kaleessa walii-galanii jiran. Mariin kun boor irraa jalqabaa hanga Jimaataatti akka itti fufu karoorfamuu isaa, dubbi-himaan ministirii dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Ambaasaddar Diinaa Muftii Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. “Mariin kaleessa waaree booda geggeessame, kan ministaroota dhimma alaa fi ministaroota bishaanii biyyoota sadeenii, karaa ministara dhimma alaa Afrikaa Kibbaa wal-quunnamuudhaan dubbatani. Dubbiin ijoon kaleessa irratti dubbatame marii biyyoota sadeenii ammaan dura citee ture deebisanii akka itti fufu taasisuutti ka fuuleffate ture. Kana irratti waliigalanii jiru kaleessa jechuu dha. Mariin sun bakka ammaan dura dhaabatee ture irraa akka itti fufu biyyoonni sadeenuu walii-galanii jiran. Mariin kun bakka ammaan dura itti addaan citee ture irra boor itti fufa jechuu dha,” jedhan, Ambaasaaddar Diimaa Muftii. Akka jecha isaaniitti mariin boor jalqabu kun akka karoorfametti hanga Jimaata dhufuutti itti fufa.


Robnii Jabaan Ertraa Keessatti Badii Geesisee

Ertraa keessatti jandoon roobaa lolaa uumeen manneen hedduu fi qabeenya mancaasee jira. Kunis kutaa Gaash Baarkaa fi kutaalee itti aananii jiran keessatti baatii reefuu seenee Hagayya kana guyyoota walitti aananiif robee ta'uun beekamee jira. Kutaa gama kibbaa aanaa Tsoranaa keessatti manneen fi lafa qonnaa heektaara hedduu mancaasuu isaa Birhana Berhe Asmaraa irraa gabaasee Jira


Hojjetoonni Gargaarsaa Ferensaay Namoota Saddeet Kanneen Niijer Keessatti Ajjeefaman Keessaati

Hojjettoonni gargaarsaa Ferensaay ja’a fi kanneen dhaaba ACTED jedhamu keessa hojjetaniif shofeerri isaanii Dilbata kaleessaa namoota qawwee hidhatanii motorcycle dhaan niger kiba gama dhiyaa keessa soso’aa jiranin ajjeefamuu angawoonni beeksisaniiru. Hojjettoonni ja’an garee gargaarsa sadarkaa addunyaaf kan hojjetan ta’uu miniteerri ittisaa Niger Issoufou Katambe Rooyitersiif ibsaniiru. Angawoonni duraan namoonni kun tuuristoota jedhanii turan. Kanneen Niger keessatti ajjeefaman saddeeri keessaa irra hedduu hojjettot dhaaba ACTED jedhamuu ta’uu abukaatoon dhaaba bu’aaf hin hojjennee Jooseef Breehaam ibsaniiru. Haleellaa sanaaf battala itti gaafatama kan fudhate hin jiru. Prezidaantiin Ferensaay Emmanuel Macron haleellaa lubbuu galaafatae kan hojjettoota gargaarsa namoomaa irratti raawwatame ibsa kaleesssa kennaniin balaaleffataniiru. Macron gita isaanii kan Nijeer Mhamadou Issoufou waliin kaleessa mari’achuu dhaan gareelee shororkeessotaa naannoo Saaheel keessa maadheffatanitti duuluuf cichaan hojjechuu kan itti fufan ta’uu dubbataniiru. Prezidaantichi maatiiwwan miidhaan irra ga’eef gadda itti dhaga’ame ibsuu dhaan deggersa illee kan godhan ta’uu ibsanii jiran.