“Oromoo Bulchiinsa Naannoo Hararii Jala Jiru Maal Gochuu Qaba?

“Duraan dursee harariin akka naannoo tokkootti ijaaramuu hin qabdu. Heera biyyaa Itiyoophiyaa cabsuun hundeeffamte. Harariin maallaqa miiliyoona hedduufi dhalaashii gaggeessitoota Tigreef kennuun akka naannootti dhaabbatte. Itti yaadame Saamooraafi Mallasi akka Oromiyaan ciccitu taasisuuf raawwatan. Biyya lafaaratti waan yaadamuu hin dandeenyetu raawwate. “Lakkoofsi sab lammiilee naannoo Hararii keessaa jiran Oromoo xiqqeesanille ammas (56.41%) kanaan dursaa jira. Oromo 56.41% Amaara 22.77% Hararii 8.65% Guraagee 4.34% Somaaleen 3.87% Tigray 1.53% yoo ta’u akkamitti %60 gara %8 jala gala? 1/8’tiif kennamuun waan dinqiiti. Waanta wal madaaluu hin dandeenyetu Oromoo (56.41%)fi Hararii (8.65%)tu dhiibbaa suukanneessaan bitaa jira. Maqaa yemmuu tolchan Heerrii waliin qixxeetti gaggeessu jedha. Heeraafi seeroonni Liigii Biyyoolessa Harariifi DhDUO waliin bulchu jedhu keessaatti ji’a sadiin dura waajiraalee addaaddaa naannoo Hararii jiran keessatti kan armaan gadii fakkaata. Teessoo mana marii naannoo 36 keessa lachuu 18 wal qixa qabu. Oromoo (56.41%)fi Harariin (8.65%). Biiroolee gurguddoo 8 naancha keessa jiran keessa 4 LBH kophaa bulchiti. DhDUO sadarkaa abbaa adeemsa hojiittilee ga’e takka hin qaban. Isaanis: 1. B/M/Magaala, 2. B/M/Maallaqaa, 3. B/Barnootaafi 4. B/Aadaafi Turizimiti. Biiroolee 3 DhDUO fi LBH waliin bulchan. Yemmuu inni tokko itti gaafatama biiroo yoo ta’e, inni kaan immoo itti aanaa biiroo ta’uun gaggeeffaman keessaa:- 1. B/Fayyaa , 2 .B/ Haqaa fi nageenya fi 3. B/Sivil sarvisii dha. Kan nama dinquu Biiroo takka (1) B/Qonnaati qofa DhDUO kophaa hooggana. Naancha keessaa koree hojii rawwachiiftuu 7 jiru hundii isaani 7-LBH keessa filaman. Gorsaa 4 jiran keessaa hundi 4-LBH dha. 1. gorsaa dhimma diinagdee, 2. gorsaa dhimma seeraa, 3. gorsaa dhimma misooma magaalaafi koomnkeeshiiniifi 4. gorsaa dhimma misooma qonnaati. Waajjira dhimma kaabiinee, qindeessa kaabinee, qindeessa bulchiinsa ummataa fi odeeyfannoo kanan wal qabatuu hunda LBHti hogganaa. Akka naannoo harariitti komishiini 4tu jira. Isaan hunda LBHtiin hoogganamu. Isaanis:- 1. k/poolisii, 2. k/mana sirreessaa, 3. k/farra malamaltummaa, 4. k/ispoortiiti. Dhaabbata sabqunnamti-abba adeemsa 5jira. Hundasaanii LBH hogganamu. Komnikeeshiinii naannoo lachuu LBH tiin hoogganamu. Abbaa taytaa 5’ttu naancha keessa jira. Lamaan isaanii DhDUOn yemmuu hoogganaman, 3 ammoo LBH hogganamu Isaanis:-1. Odiit 2. Eeguumsa naannoo, 3. Galii, 4. Dandiwwaaniifi 5. Bishaaniifi dhangala’oota. Manni murtii sadarkaa 1ffaa irraa jalqabe hanga mana murtii waligalatti LBHtiin hogganama. Akka naannoo harariitti waajjiroota gara 20tu jiran keessa 16+LBH tiin hogganamu. Kanneen hafan 4 DhDUOtiin hogganamu. Akka walii galaatti Ejensii gara 10 tu naannoo hararii keessa jiran keessa 8 LBHtiin hogganamu. Kan hafan 2 immoo DhDUOtiin hogganamu. Kaabinee Aanaa akka naannoo harariitti aanaa 9ttu jira. Kana keessa 5 LBHti bulcha fi 4 DhDUOtu bulcha. Sadarkaa aanaatti Kaabinee 31 jira. 16 LBHti fi 15 DhDUO gaggeeffamu. “Rakkoon suukanneessaa Oromoota naannoo Hararii keessaa jiraataniirra gahaa kan jiran hanqina heeraafi seera akka ta’etti ilaaluun dogongora guddaadha. Yaanni namoota hedduu fooyya’insa heeraa naannoo Hararii keessaatti sabni keenya hirmaachuun faayidaasaa eegsifachuu qaba jechaa jiru. Yaadaa qajeelaa ta’uu danda’a. Rakkoon suukanneessaa saba keenyarraa kan gahe hanqina heeraarraa madde yaada jedhu qabachuun sirrii hinfakkaatu. Heerrii naannichaa “Biyyoolessa Hararii fi DhDUO Waliin Bulchuu” jedha. Oromoo (56.41%)fi Harariin (8.65%). Osoo Heerri, seeronniifi dambiin duraan jiran keessaa hangi xiqqoo hojiitti jijjiiramanii balaan sukanneessa hawaasa keenya hin nyaatu ture. Dhiibbaan suukanneessaa hawaasa keenyarra gahe itti yaadamee, karooran kan dalagameedha malee, dogoggoraan kan dalagamee miti. Kana kan nama jechisiisu gocha waggoottan 27 darba keessaatti raawwataman kan armaan gadii akka fakkeenyaatti ilaaluun gahaadha. “Maqaa shororkeessaan Oromoota hedduu tikee Tigree waliin ta’uun dhabamsiisaniiru, Maqaa waliin daldallaafi daldaaltoota Oromoo xiqqoo, Oromoo abbaa qabeenya ta’an Hararii hanga finfinnee ijaarsaa icciitiitiin ajeesanii qarshiisaanii saamaniiru. fkk. umma Hotel (Zuuber) fudhachuu ni danda’ama, Oromoo waliin daldalan mana isaatti waamee ajjeese. “Hawaasa keenyaa carra diinagdee kamirraa qoqqobuun sablammii bicuu waliin ta’uun exportif import namoota taasisan rukuchiisuu turaniiru fkn (Bunaafi jimaa magaalaa hararii, dirree dawaafi hanga finfinneetti) Harka lafa jalaan Abdillee waliin ta’uun duula saba Oromorratti gaggeessaa turaniiru. FKf yemmuu babbilen sagalee riifrendamii gaggeeffamu manguddoonnifi dargaggoonni Hararii magaalaa baabbilee keessa naannahanii akka sagaleen somaaleef kennamuu qarshii kaffalaa turan. Somaaleefi Harariin karaa baabbileefi faadisi wal daangessuu qaba jechaa turan. Kaartichas bocanii baasanii dubbiin ta’uu dinnaan callisan ‘Tretment’ tokkoon ala, balfaa magaala Hararii bahu uummata Oromoorratti dhangalaasuu dhibee addaaddaan duguuggaa sanyii raawwachaa turaniiru, Karoora waggaa 40’tiin uumata Oromoo lafa naannoo Hararii macaasuun silxee, Tigree, … walin qabachuuf karooraan socho’aa jiru, Lafa saba Oromoo buqqisanirraatti hararii biyyoota hundaa keessa jaraatiniif bakka sadii ol kenna turaniiru, Duri hawaassi lamaan Harariifi Oromoon kan waliin jiraatan geeddaruun, dhiirriifi dubartiin hararii akka Oromoo waliin gaa’ila kamuu hin godhanne tumuudhaan gara silxeefi Argobbaa, Tigreetti jijjiiraniiru, Carraa argatanii hundatti faayyadamuun maqaa lafaa Afaan Oromorraa gara Afaan Hararitti geeddaraniiruu, Yeroo gara yerootti humna qarshiitiin lakkoofsa Oromoo hiri’isuun sab-lammii biraaf qoodaa turaniiru. Lakkofsaa uummataa bara duraa gaggeeffame booda lakkoofsi Oromoo gad bu’aa deemaa jira. Yoo dhugaan jiraate sabni Oromoo qaama bilisa ta’een haa lakkaa’amu, Bajaanni waggoottan 27 keessaa naannoo harariif kenname keessaa gandoota baadiyyaa bakkee Oromoon itti jiraatuu misoomaaf oole hin jiru, Yemmuu filannoofi lakkoofsi uummataa gaggeeffamu sabni Hararii biyyoota jiran hundarraa deemuun hararitti hirmaatu. Bakka tokko tokkotti dhalataan Hararii tokko waraqa filannoo sadii hanga afurii fudhachuun yakka raawwachaa turaniiru. Oromoo akka I/A/Peresedaatiitti naannoo Harariiti muudameefi hooggantoota murtaa’an human maallaqaafi shamarraniin bitaa turuufi kkf kaasuun barbaachisaadha. “Kanaafuu, sabni keenya fooyya’iinsaa heera hararii dhiifnee, filannoo jiran hundaa duguugee itti fayyadamuu qaba malee akkuma durii humnaan waanjoo garbummaa baachuu hin qabu. Filannoo jiran keessaa:-Sagalee rifrendemii gaggeeffamuun dirqama ta’a. Heerri biyyitti (Itiyoophiyaa) osoo hin tuqamiin sagaleen rifreendamii Hararii waliin jiraachuufi dhiisuu murtaa’uu qaba. DhDUOn gaggeessitoota marii kanaaf ergan hubannoo kana qabaachuu qabu. Yoo riifreendemiin gaggeeffame lafti Jogoliifi lafa murtaa’ee qofaatu hafa. Fkf:- “Uumman Oromoo Ammaarreessa hanga aratanya, Fadisii hanga galma shiraa ykn Istaadiyoomu Abdullaahii , Dirree xiyaaraa hanga m/baruumsa Madaan’almiitti, Yererii hanga daangaa Dekaritti kennuun gaaffii tokko malee gara Oromiyaatti deeb’uuf mirga guutuu qabu. “Akka barbaachisumaasaatti ilaaluun Jogolii alatti magaala guutuu akka sagaalee kennu taasisuun lafa Oromoo deebsuudha. Sablamii bicuu faayidaa Harariin walitti hidhataniin alatti hacuuccaa cimaa Harariin gaggeessitu jibbeetu jira. Carraan jiru gabrummaa Hararii jalaa bahuudha. “Filannoon Dhumaa kun Maaliif barbaachisee? “Adareefi sablammii bicuu saammitii diinagdee waggoottaan 27 darban waliin hawaassi Oromoo Hararii keessa jiraatan carraan itti dorgoman hin jiru. Hojmaata jajallaa halkan Omishuun duguuggaa sabaaafi lafa keenyarratti akeekamurraa maqisuuf, Lammii roorrisa Hararii jalatti kufee gara lammiisaatti deebsuun tokkummaa saba Oromoo eeguuf, Babal’ifannaa lafa Hararii bakka jirutti jaamsuun lafa saamame deebisuun hawaasa Oromootti galchuuf, Lafa gabaa hundaa magaala ala taasisuun magaala harawaa uumuun dirree xiyaaraa, Ammaarreessaa, Faadisi guddisuun galii sabchaa diinagdeen cimsuuf, Kontirobaandii karaa hundaan galu to’achuun magaalaa Hararii Omshaa balfaa qofa taasisuuf, Leecalloo konstraakishiiniif oolan dhakaa, cirracha, xaxarii, biyyee diimaa oomshaman hunda to’chuun hojii dargaggoof babal’isuuf, Bishaaniifi ibsaa magaalaa hararii deeman to’achuunbaadiyyaafi magaalaa haarawaa uumamaniif qooduuf, Jimaa, Omsha midhaanii, horii foonii, kuduraafi muduraa…fi kkf dhiyeessii to’chuun galii sabchaa guddisuuf Yeroo murtaa’een booddee magaalaan Hararii jogoliin ala kan jiran hundii gara Oromiyyaati fedhiidhaan deebsuufi…kkf gargaara. “Rakkoo Fiduu Danda’u: “Haala siyaasa amma jirurratti ololli heeraatu diigamee jedhutu ka’a, Harariin har’asa saba keenyaaf hinciifne humna maallaqaan duula bantee deebii cimaa ta’a, Sab lammiin kaan lafa Oromoo saamtee fottoqte Oromoo dararaa jiran maaltu akka eeggatu baruun mirga Oromoo ni kabajama, Dhugaan Heerri biyyitti hojii eegala Hawaasa Oromoo diinagdee keessaatti hirmaachisuun fayyadamoo taasisuu.”


MALLATTOOWWAN DHUKKUBA KALEE SHAN (5) fi WANTOOTA GOCHUUN NURRAA EEGAMU.

( #Dr_Gurmeessaa irraa…) 1.Naannoo ijaa fi fuulaa, keessumaa ganama ganama dhiita’uu (hiita’uu) 2. Miilla lamaan naannoo koomee dhiita’uu (hiita’uu) 3. Humna dhabuu, fedhii nyaataa dhabuu, maashaan qaamaa nama dadhabuu/caccabuu, yeroo dheeraaf oldeebisuu (balaqqamuu) 4. Fincaan keessa dhiigni jiraachuu (garmalee diimachuu fincaanii), garmalee koffaa’uu/hoomachaa’uu, hagi fincaanii kan duraanii irra baay’achuu yokaan xiqqaachuu 5. Hirriba rafuu dadhabuu, googaan ofii yeroo mara gogaa (dry) ta’uu fi hooksisuu Mallattoowwan armaan olii kana yoo qabaattan gara mana yaalaa deemuun fayyummaa keessan mirkaneeffachuuf qoratamuun gaariidha. Qoratamuun alatti maal gochuudhaan kalee keenya eeggachuu dandeenyaa? 1. Bishaan ga’aa ta’e (litira 2 guyyaatti dhuguu. Yoo fincaan nama qabu yeroo dheeraaf ittisuu dhiisuu 2. Qorichoota analgesics baay’isanii fudhachuu irraa of qusachuu 3. Ashaboo baay’isanii nyaachuu dhiisuu, Nyaata prootina hedduu qabu yeroo mara soorachuu irraa of qusachuu 4. Alkoolii baay’isanii dhuguu dhiisuu fi tamboo tasuma xuuxuu dhiisuu 5. Hirriba ga’aa ofiif kennuu danda’uu fi Infekshinoota xixiqqoo osoo hin tuffatiin yaalamuu Fayyaan faaya Maddi :- #Dr_Gurmeessa irraa…


Jeneraal Kinfee Daanyew fi M/Jeneraal Teklebirhaan Waldaaregaay Poolosii Federaalaan To’annoo Jala Oolan.

https://www.facebook.com/EBCzena/videos/287087531935756/ Hoogganaan Koorporeeshinii Injinariingii fi Sibiilaa (METEC) M/Jeneraal Kinfee Daanyew fi Daarekterri INSA duraanii M/Jeneraal Teklebirhaan Waldaaregaay karaa daangaa Sudaan miliquif osoo jedhanii Poolisii Federaalaatiin akka tohataman gabaafameera. B/Jeneraal Kinfee Daanyew wayita METEK’n ooggannaa turetti Kaampaanii garaagaraa hundeessuun, Xiyyaara maqaa ‘METEC’n bitame tajaajila Aviyeeshinii dhuunfatuun, Dooniiwwan dullooman bituun maqaa suphaa fi baasii garaagaraatiif qabeenyi biyyattii birrii biiliyeenaa hedduun lakkaa’amuu namoota garaagaraa waliin ta’uun faayidaa dhuunfaaf oolfachuun biyyaa fi uummata irra miidhaa guddaa geessissaniiru. Gama biraatiin hoogganaa INSA kan ture M/Jeneeraal Taklebirhaan Waldearagaay taayitaa harkaa qabu dahoo godhatuun namoota qulqulluu shororkeessummaan shakkaman gara manneen hidhaa dhokataatti gesssuun ajjeessuu, dhabamsiisuu, elektirikaan shok gochuu, qaama saalaa Piinsaan harkisuun dararuu fi miidhaa gara garaa geessisaa akka turan gabaafameera. Qabamuu jara kanaa ilaalchisuun rogeeyyiin Tigiraay yaada gara garaa kennachaa kan jiran yoo tahu, hattoota hidhaman kana akka goota isaaniitti leellisuun uummatni mootummaa Abiy irratti akka kahu kakaasaa jiru. Hattootaafii malaammaltoota biyyaa fi uummata ganaa turan tahachuun cimee kan itti fufu akka tahes himamaa jira. #RDH Sadaasa 04/2011


KUFAATII HOOGGANSA BIYYOOLESSAA OROMIYAA: MAALTU MALA? (Kutaa 1)

(By Etana Habte) ========== Siyaasni uummata Oromoo hooggansa biyyoolessaa waaltina qabu dhabuun bara kamiinuu caalaa amma ifee mul’ataa jira. Humni ijaaramaa fi jabaan mirgaa fi fedha uummatichaa sadarkaa biyyaa fi naannootti kutannoodhaan eegsisu hinjiru. Paartileen mormitootaa Oromoo waan ta’ee darbeef deebii kennuu fi hoogganamuu malee hoogganuu akka hindandeenye ifatti mul’ataa jira. Kan #OPDO silaa beekamaadha; isaaniif mirgii fi fedhi uummata Oromoo dantaa isanii miti. Gama biraadhaan uummanni Oromoo fi qubsumni Oromiyaa balaa gurguddaa keessummeessaa jira. Gabaabumatti uummatichi nama isa hoogganu dhabee rakkateera. Falli rakkiina kanaa maali? Siyaasni uummata Oromoo hooggansa biyyoolessaa waaltina qabuu fi jabinaan ijaarame akkamiin horachuu danda’a? Akka yaada kiyyaatti Oromiyaan hooggansa biyyoolessaa jabaataa sadarkaa naannoo fi biyyaatti fedhaa fi mirga uummata Oromoo eegsisu ijaarrachuuf humna qophaa’aa qaba. Wanti hir’ate humni kun kufaatii hooggansaa Oromiyaa mudataa jiruuf falli isa akka ta’e wallaaluu fi hawaasnis humna kana dammaqsuu dadhabuudha. Humni kun #Qeerroo dha. Humni paartii siyaasaa ta’uudhaan ijaaramee fedhaa fi mirga Oromiyaa eegsisuu danda’u #Qeerroo qofaadha kan ani jedhaa jiruuf maal akka ta’e sababoonni isaan armaan gadiiti. 1. #Qeerroon aangoo mooraalii (moral authority) qabaachuu isaa Qeerroon mirgaa fi fedha uummata Oromoo kabachiisuuf wareegamni inni hinkafalle hinjiru. #Qeerroon Oromoo bakka diinni boquu cabsee kaasee dhaabuudhaaf dhiiga isaa kenneera, lubbuu itti gabbareera, itti reebameera, itti hidhameera. Erga yeroo balaan Maastar Pilaanii aggaamamee kaasee mirgaa fi fedha Oromoo fi Oromiyaa tiksaa kan jiru #Qeerroodha. Xinnaatus guddatus injifannoowwan uummanni Oromoo amma argate kan argamsiise #Qeerroodha. Injifannoowwan argaman eegsisuufis ta’e, fedhaa fi mirga uummata Oromoo kabachiisuuf #Qeerroon ga’umasa mooraalii qaba. Kana gochuuf immoo #Qeerroon akka paartii siyaasaatti ijaaramuudhaan gurmuu hooggansa biyyoolessaa horatee asba’uun murteessaadha. #Qeerroon paartii siyaasaa ta’ee guutummaa Oromiyaa hoogganuuf ga’umsa mooraalii namni hundi irratti waliigalu qaba. 2. #Qeerroon humna tokkummaa ta’uu isaa Sochiin #Qeerroo Ebla 2014 irraa eegalee humna hidhataa Wayyaanee dura dhaabbataa ture mallattoo inni ittiin beekamu keessaa inni tokko mallattoo tokkummaa Oromoo ta’uu isaati. Adeemsaa fi guddina mormii erga bara 2014 irraa eegalee adeemsifamaa jiru keessatti sochiin #Qeerroo tokkuummaa Oromoo bifa hiika qabuun ijaaree mul’isuu danda’eera. #Qeerroon gaaffii uummata Oromoo akka gaaffii nama tokkootti mul’iseera. Adeemsa qabsoo kana keessattis #Qeerroon humna tokkummaa Oromoo jedhamee nama hunda biratti fudhatama argateera. Hooggantoonni siyaasaa fi namoonni bebbeekamoon biyya Itiyoophiyaas #Qeerroodhaaf beekamtii kan kennan humna tokkummaa Oromoo ta’uu isaa waan beekaniifi. Kanaaf, #Qeerroon sadarkaa biyyoolessaa ijaaramee akka paartii Oromootti asba’uun uummata keenya hooggansa dhabee rakkataa jiru tokkummaadhaan hoogganee gara duraatti tarkaanfachiisuu danda’a. 3. #Qeerroon amaloota hooggansa siyaasaa haala yeroo waliin walsimatan hunda humna qabu ta’uu isaa Akkuman armaan olitti jedhe #Qeerroon humna Oromoo tokkummeessee ittiin adeemuu danda’u ta’us yeroo amma keessa jirru kana keessatti uummanni keenya gaddisa jalatti walga’u dhabee hooggansa biyyoolessaa tokko malee hafeera. Kanaan dura yeroo akka paartii siyaasaatti gurmaa’uun rakkina ture sanatti paartileen siyaasaa Oromoon qabu, aktiivistoonni, hayyoonnis gariin mana hidhaa, gariin immoo baqatanii biyya ambaa waan turaniif isaan kun hooggansa naaf hakennan jedhee isaan ilaalaa tureera. Qaamonni kunis haala ture keessatti waan danda’an raawwatanii darbaniiru. Rakkina kanta’e garuu qaamonni kanneen, keessumattuu paartileen siyaasa Oromoo, haala guutummaa Oromiyaa hammateen hooggansa kennuuf ga’umsaa fi humna osoo isaan hinqabaanne waan isaan haala amma jiru kana keessatti hooggansa yeroo waliin adeemuu kennuu danda’an itti fakkaatee ammas #Qeerroon isaan eeggataa jira. Dhugaan jiru garuu kana miti. Amma inni mana hidhaa ture hiikamee, inni biyya mabaa tures galee hundi isaanii waliinis ta’e kopha kophaatti hooggansa waalta’aa fi jabaa Oromiyaaf kennuu akka hindandeenye qabatamaatti mul’ateera. Paartilee siyaasaa Oromoo kan akkas isaan taasise immoo amala ‘doctrinaire’ ta’e qabaachuu, jechuun haala qabatamaa lafa irra jiru ilaalcha keessa osoo hingalchine sagantaa siyaasa isaanii qofa hojiitti hiikuuf rincicanii hojjechuu isaaniiti; yeroo waliin of fooyyessaa, of jijjiiraa adeemuu dadhabuu isaaniiti. Amalli kun mataa osoo hintaane eegee isaan taasise. #Qeerroon immoo akkuma adeemsa qabsoo isaa keessatti agarsiisaa ture amala rincicummaa akkasii kana waan ittiin irra aane qaba. #Qeerroon haala qabatamaa biyya keessa jiru ilaalcha keessa galchuudhaan socho’uu fi amala ofgeeddaraa/of fooyyessaa adeemuu qaba. Qeerroon ‘Pragmatism’ fi ‘flexibility’ qaba. Kun immoo taaktikii diinni isa loluuf baafatu irratti humana akka inni argatu taasiseera. Milkaa’inni siyaasaa immoo, keessumattuu haala amma biyya keenya keessa jiru keessatti, amala jijijjiiramaa adeemuu isa akka kan #Qeerroo kanaan malee ricicanii goganii hafuu isa kan paartilee Oromoosnaan milkaa’uu hindanda’u. The kind of leadership needed in today’s Oromia-Ethiopia should necessarily be pragmatic, connected, flexible, versatile, and agile. Amala akkasii har’a kan qabu #Qeerroo qofa. Kanaaf, kufaatii hooggansaa Oromiyaa keessatti mul’ateef falli #Qeerroon paartii siyaasaa ta’ee ijaaramuudhaan asba’uudha. 4. #Qeerroon “territorial integrity’ Oromiyaa eeguuf humna akka qabu agarsiisuu isaa Rakkoon jabaataan yeroo amma kanatti Oromiyaa mudatee jiru, tarii namni hedduun gadifageenyaa fi bal’ina rakkina kanaa sirriitti kan hunhubatin jiru dhimma kabaja daangaa Oromiyaa waliin walqabtee jirudha. Daangaan Oromiyaan Finfinnee waliin qabu cabeera, namni kana sirreessuuf hojjetaa jirus hinjiru. Kantiibaan Finfinnee waa’ee mirgaa fi faayidaa Oromiyaa moggaatti dhiibee waa’ee Itiyoophiyaawiinnetii odeessa. Silaa inni kan MM waan dubbatamu miti. Daangaan Oromiyaan Dirre-Dawaa waliin qabu cabeera, namni sirreessaa jirus hinjiru. Daangaan Oromoyaan gama bahaa fi kibba-bahaan qabdu cabee lafti hedduun Oromiyaa irraa fudhatameera, Oromoonis irraa buqqa’eeera. Daangaan gama lixaan jiru cabeera, Oromoonis irraa buqqa’eera. Rakoowwan gama Kaaba-baha Oromiyaan jiranis akkasitti ifanii hinmul’atin malee baay’ee hamoodha. Walumaagalatti yeroo amma keessa jirru kana keessatti qubsumni Oromoo fi ‘territorial integrity’n Oromiyaa cabeera, cabiinsi kun immoo fooyya’aa jira osoo hintaane hammaataa deemaa jira. Rakkoo kana kan uume, hammeessaas kan adeemaa jiru Oromoon hooggansa biyyoolessaa jabaataa fi ijaaramaa ‘territorial integrity’ Oromiyaa eegsisu dhabuu isaati. #Qeerroon osoo akka paartii siyaasaatti ijaaramee as hinbaane sochii ofiitiin daangaa Oromiyaa kabachiisuuf wareegama hedduu akka kafale nibeekama. Ammas balaa jabaataa ‘territorial integrity’ Oromiyaa irratti aggaamame kana kan maqsuu danda’uu humna #Qeerroo qofa. #Qeerroon akka paartii siyaasaatti jabinaan ijaaramee asbaanaan waan haaraa hojjechuu eegala osoo hintaane muuxannoo kaleessaa jaarmayeessee bifa haaraan hojii ittifufa. Kanaaf, #Qeerroon paartii siyaasaa ta’ee asba’uun haala yeroon jabinaan gafataa jiru ta’uu beekuun barbaachisaadha. 5. #Qeerroon lubbuu Oromootaa blaa jala jiru baraaruuf humna qabaachuu isaa Yeroo amma keessa jirru kana keessatti lubbuun Oromootaa Hargeessaa irraa kaasee hanga Goondoritti, Cinaaksan irraa haga Begiitti, Moyaalee irraa haga Gohaatsiyoonitti wabii homaatuu hinqabu. Namni guyyaa guyyaadhaan du’a, guyyaa guyyaadhaan buqqa’a, guyyaa guyyaadhaan saamama, guyyaa guyyaadhaan madaa’a. Har’a wayita humni Wayyaanee laafetti hafnaan kaleessa yeroo meeshaan ittiduulame #Qeerroon lubbuu Oromootaaf wabii ta’uuf hojii gurguddaa hojjeteera; diina Oromoo akeekkachiisee Oromoof ofitti amanamummaa dabaleera. Har’a kun hinjiru. Lubboon Oromoo balaa jala seene kun wabii argachuu kandanda’u gaafa #Qeerroon akka paartii siyaasaatti jabaateeijaaramee asba’e qofa. Walumaagalatti Oromoon wantoota armaan olitti kaafne kana kabachiifachuuf #Qeerroo malee abdii kanbiraa hinqabu. Paartileen Oromoo akkuma armaan olitti kaafne hoogganamuuf malee hoogganuuf qophiis ta’e ga’umsa akka hinqabne baatiilee saddeettan darban keessa qabatamaatti mul’ateera. #OPDOn haarome jettee jennaan #Qeerroon carraa kenneef fudhattee ganda habashaatti galteetti, sirumaayyuu jara waliin beektees hata’u osoo hinbeekne harka walqabattee Oromiyaa diigaa jirti. Kanaaf, Oromoon akka yaadakootti yeroo rakkisaa kana keessa hooggansa waaltina qabu, hunda-hammataa, fudhatamaa, kabajamaa fi jabaataa horatee ce’uu kan danda’u #Qeerroon gurmaa’ee akka paartii siyaasaatti ijaaramee yooasba’e qofa. #Qeerroon akka paartii siyaasaatti ijaaramuuf maaltu isa barbaachisa waan jedhu ilaalchisee yaadakoo kutaa 2ffaa jedheen yeroo gabaabaa booda maxxansa. Horaa bulaa, deebanaa!!


Ummanni Oromoo mirga isaa kamiyyuu kabajsiifachuuf qaama biroo irraa hayyama tolaa eeggachuu hin qabu. Hireen isaa harka isaa jira.

Finfinnees ta’ee magaalota gurguddoo Oromiyaa bifa Oromoo uffisuuf jalqaba ummanni Oromoo gahee isaa bahuu qaba. Dhaloonni ammaa gahee isaa yoo sirritti bahate magaalota Oromiyaa kan Oromoo godhuun salphaadha. Gaafas Finfinneenis ‘Riitimii’ magaalota naannawa ishee jiraniitiin ragaduun ishee hin hafu. Waan ta’eef ati dargaggoon Oromoo magaalota Oromiyaa karaa naamusa qabeessa ta’een Eenyummaa Oromoo irratti deebisii ijaari. Seenaa fi Afaan keetiif kabajaa kennuudhaan warri biroos akka kabajan karaa nagayaatiin dirqisiisi. Akkamiin? Na hordofi! __ 1. Ammarraa jalqabee Oromiyaa keessatti waldaalee daldalaa Afaan kee kabajamaa kanaan tajaajila siif hin kennine itti fayyadamuu dhiisuudhaan mormii kee itti argisiisi. Manneen Nyaataa, Manneen Dhugaatii, Isteeshinarii, Manneen gurgurtaa Uffataa, Dhiheessitoota meeshaalee ijaarsaa (construction) fi kanneen biroos tajaajiloota isaanii Afaan beektuun yoo siif hin kennine tajaajila isaaniitti hin haajamin. Afaan warra biroo immoo baradhu. Si fayyada. Tajaajiloota kee bal’inaan qaqqabsiisuuf si gargaara. Kanneen tajaajila siif kennuu barbaadan immoo Afaan keetiin si keessummeessuun dirqama ta’a. Yeroo ati kana gootu dhaabbileen ammayyaa’oon Afaanii fi Eenyummaa warra biroo kabajan hoj-maata isaanii jijjiiranii daldala isaanii itti fufu. Dhaabbileen boodatti hafoon haaluma duraanii sana itti fufsiisuu barbaadan immoo addunyaa daldalaa keessatti dorgomuu dadhabanii ofumaaf cufamuun dhaabbilee afaan keetiin tajaajila siif laataniin bakka bu’u. Kanaaniis Obboleewwan kee kan moggatti dhiibamaa turan carraa hojii ni argatu. Humnaan dirqisiisanii eenyummaa irratti fe’uun ykn manaa fi qabeenya isaanii irraa buqqaasuun furmaata hin ta’u. Garuu Eenyummaa kee kabajuudhaan akka kabajan dirqisiisuu ni dandeessa. Dabalataanis Afaan Oromoo afaan hojii federaalaa akka ta’u yeroo gaafattu “Magaalotuma Oromiyaa keessattuu afaan daldalaa ta’uun kan tajaajilaa jiru afaan Amaaraati” mormii jedhu warra siitti dhiheessan ofirraa qolachuufis kanaan ala filannoo biraa hin qabdu. __ 2. Hojii muuziqaa artiistoota Oromoo irraa bituudhaan artistoota deeggaruun dirqama keeti. Artistoonni Oromoo ummata Oromootiin ala maal qabu? Warra Oromoo hin tahin kan hojii muuziqaa Afaan Oromoo bitan meeqa beektu? Oromoonni hojii Afaan Oromoo hin tahin bitan hoo hangami? Artiistoota keessan kabajaatii kabachiisaa. Seenaa, Aadaa, Duudhaa fi Eenyummaa keessan hojii muuziqaatiin warri leellisu isaani. Haguma isin deeggarsa gootaniif takka isaaniis hojii fooyyaa’aa qabatanii dhiyaatu. Jireenya artistoota Oromoo jireenya artiistoota Burundii fi Ruwaandaa kan baay’ina ummataa miliyoona 8-10 qabanii waliin walbira qabaa ilaalaa. Garaagarummaan isaa dachii fi samiidha. Inumaa fagoo hin dhaqinaa weellistoota Tigriffaa fi Guraagiffaa weelliistoota Afaan Oromoo kan hordoftoota miiliyoona 40 qabanii waliin mee wal bira qabaa. Garaagarummaa guddaatu jira. Maaliif? Artistota kee ati waan hin kabajneefi. Kuni immoo artistoota hojii Filmii fi Tiyaatiraa irratti bobba’anis ni hammata. __ 3. Kitaaboota Afaan Oromootiin barreeffaman bituudhaan yaada isaa irratti mari’adhaa. Qeeqas waliif kennuudhaan damee maxxansaa kanas guddisaa. Barreessitootaa fi Walaleessitoota dargaggeeyyii jajjabeessaa. Bu’urri har’a kaa’amu dargaggoota kumaatamaan lafaa dhufaa jiraniif boru daandii saaqa. Na Amani kabajaa Ofiif kennuudhaan ni injifatta! Via: Hamza Mohammed.


Dhimma dhiifamaan bira hin dabramne

Berhanu Hundee Gochaa ilma namaa keessatti bakkeen dhiifamaan irra dabran jira. Kuni seeruma uumaa ti. Haa ta’u malee, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti sirna Wayyaanee jalatti gochaa suukkaneessaan lammiileerra gahaa ture waan laayyoodhumatti dhiifamaan irra dabramuu miti. Akkan barreeffama gabaabaa kana dhiyeessu kan na taasise waan yeroo ammaa viidiyoodhaan mul’achaa jiru tokko https://www.youtube.com/watch?v=S22CiXZmtOo yoo ta’u waan mana hidhaa Wayyaanee keessatti namootarra gahaa turee dha. Warra dararamni akkanaa qaama isaaniirra gahe dhiisii, fiilmii kana laaluumtuu hedduu mataa nama dhukkubsa. Dhugaa dubbachuuf yeroon fiilmii kana laalu imimmaantu ija kiyya keesa gadi dhangala’aa ture yoon jedhe dubbii oo’isuu miti. Namoota muraasatu carraa kana argatanii, waan isaanirra gahe dubbatu malee, kan hin himamini fi/ykn hin bekamne lakkoofsa akka hin qabne waan haalamuu miti. Dararamni akkanatti ilma namaarra gahaa ture kun addatti kan raawwatame immoo ilmaan Oromoorratti. Waan uummata Oromoorra gahaa ture fi ammallee jiru kan argu fi beeku Waaqayyo/Rabbi qofaa dha. Uummatni Oromoo hidhaa, dararama, reebicha, ajjeechaa fi kkf keessa dabree; jijjiirama har’a uummatni fi sabootni biroo itti gammadaa jiran kana haa fidu malee, akka abbaa qabsoo fi injifannootti bu’aa isaaf malu argachuun hafee, har’allee daangaalee Oromiyaarraa buqa’aa fi ajjefamaa jira. Kan kaleessaa isa hanqatee, har’as dararamuun uummata kanaa maaliif dhaabbachuu dadhabe? Muummichi Ministeeraa Dr Abiyyi Ahmad yeroo baay’ee akka dubbachaa turanitti, yeroon yeroo dhiifamaa fi jaalalaa ti jedhu. Kun akka wliigalaatti haa jedhamu malee, yakkamtoota lammiileerratti dararama akkanaa raawwatan kana ija kamiin laalu Muummichi? Warri dararama kana raawwatani fi kan baddaadhaa ajaja dabarsaa turanis har’allee bilisumnmaadhaan jiraachaa jiruu mitii? Maaltu isaan jalaa bade? Maaltu irraa hir’ate? Yoom adabamanii seeratti dhiyaatu? Maaliif hanga har’aattuu turame? Mootummaan jijjiiraman mijeessaa jiru jedhu kun maal hojjechaa jira? Har’allee harka Wayyaanee jalaa bahuu hin dandeenye moo maaliif warra yakka kana hojjetan barbaadanii hin qabne? Maaliif uummatni keenya har’allee qayee fi qabeenya isaarraa buqqa’aa jira?…. Yeroo Oromootu biyya tana bulchaa jira jedhamu keessatti uummata Oromootiif kan mirmatu maaliif dhabame? Abiyyi fi Lammaan maal yaadaa fi hojjechaa jiruu? Itoophiyummaan araada ta’ee, dhimma kanaaf dursa kennuu barbaadanillee, uummatni Oromoo qaama Itoophiyaa tii miti jechuu dhaa? Oromoon har’allee biyyattii tana jiraachisuuf jedhee dararamuu fi du’uu qabaa? Yoo lafa fi qabeenya isaarraa buqqa’u callifamuu qabaa? Gaafiin uummata kanaa yoom deebii argata? Dhimmi Finfinnee yoom furmaata argata? Maastar Plaaniin lafa jalaan hojiirra oolaa jiru kun yoom dhaabbata? Qonnaan bultootni naannoo Finfinnee jiraatan buqqa’uurraa yoom dhaabbatu? Lafti seeraan alaan irraa fudhatame hoo yoom deebi’aaf?… Dhimmootni kuni fi kan kana fakkaatan hunduu waan dhiifamaan bira hin dabramne waan ta’aniif, Mootummaas ta’ee qaamni dhimmi kun laallatu dafee deebii kennuu qaba.


ABO fi DhDUO/PDO

Berhanu Hundee Akka yeroo ammaa dhagahamaa fi hubatamaa jirutti, ABO fi DhDUOn/PDOn atakaaroo cimaa keessa seenanii tokko kan biraa balleessuuf waan yaalaa jiran fakkaata. Haal amma uumame keessatti, Eenyutu balleessa qaba? Eenyutu dhugaa qaba? Isa kamtu balaaleffatamuus qaba? gaafiile jedhaniif deebii madaalawaa kennuun nama rakkisa. Haa ta’u malee, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti aadaan siyaasaa barame tokko: humni tokko kan biraa caalee argamuu dhiisee, kan isaan mormu ykn morku tokko balleessuu ykn dhabamsiisuu dha. Adeemsi akkanaa kun garuu biyyattii tana gaaga’ama keessa galchaa ture fi ammas jira malee bu’aa inni argamsiise hin jiru. Ani akka nama alaalaa taa’ee dubbii hubatuu tokkotti fi miseensa jaarmayaa siyaasaa kamiituu hin ta’in tokkootti, dhimma kanarratti yaada dhuunfaa dhiyeessuun barbaada. Ani jaarmayaa ykn garee tokko deeggaree kan biraa balaaleffachuuf osoo hin taane, haala uummatni keenya keessa jiru fi kaayyoo Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) irratti hundaa’uudhaan yaada fi ilaalcha kiyya ibsuufi. Duraan dursee jaarmayootni kun lamaan maaliif walshakku? Maaliif amantaa walirraa hin qabaanne? gaafiile jedhaniif deebii kennuuf senaa jaarmayoota lamaanii laaluun barbaachisaa dha. Akkuma beekamu fi seenaan ragaa ta’u, Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) kaayyoo qulqulluu ta’e qabatee, ijoollee Oromootiin ijaarame. Kanaafuu dadhabbina fi laafina qabaatulle uummata Oromoo biratti jaalatama. Dogongorrii guddaan hojjetamaa jiru garuu sababa kamiinuu haa ta’uu, jaarmayaa hedduu jaalatamaa ta’e fi Oromiyaa guutuu keessatti deegarsa cimaa qabu kana gandatti ykn kutaa tokkotti yookaanis immoo akka garee tokkootti gadi xiqqeessanii laaluu dha. Har’a waayeen ABO yoo ka’u kan qubni itti qabamu ABO Obboo Daawudiin hogganamu kan Shanee Gumiitiin beekamuu dha; kan yeroo baay’ee namootni “Shanee” jedhanii yaamanii dha. Jaalatamus jibbamus har’a Oromiyaa keessatti ABOn deeggarsa guddaa fi xinnaatullee humna qabu isuma kana dha. DhDUOn har’a maqaa jijjiirratee PDO (ODP) jedhamu, ijaarsuma isaarraa kaasee, waan inni hojjetaa ture yoo laalame, jaarmayaan kun akka dhaabaatti xurii isaa dhiqatee hin qulqulloofne. Namootni jaarmayaa kana keessa jiran, warri uummataaaf quuqaman waan gaarii uummata Oromootiif hojjetanillee, dhaabni kun akka dhaabaatti miidhaa inni uummata Oromoorraan gahetu caala yoo jedhame kun dhara hin ta’u. Kun seenaa fi dhugaa lafarra jiru malee olola oofuu miti. Karaa biraatiin immoo, dhaabni kun fedhii diinaa guutuuf kan ijaarame qofaa osoo hin taane, bilisa ykn walaba ta’ee, fedhii uummata bal’aa Oromoo eeguuf hojjetee hin beeku; har’as hojjechaa waan jiru hin fakkaatu. Mootummaa Naannoo Oromiyaa jarmayaa kanaan bulu jalatti har’allee uummatni Oromoo nagaa argachuu hin dandeenye. Akkuma kaleessaa har’as du’aa fi buqqa’aa jira. Waan ta’eef, Oromoon dhaaba kanarraa abdii fi amantaa dhabee jira. Egaa, gara dhimma mata dureetti deebi’uuf, ABOn jaaramayaa kanarraa shakkii kan qabaatu seenaa fi hojii dhaaba kanaa waan beekuu fi waan bara 1992 ta’es waan yaadatuuf jecha hidhannoollee hiikkachuu dida. DhDUOn/PDOn immoo gama isaatiin sababaalee gurguddoo lamaaf ABOrratti duuluu yaala jedheen yaada: Wanti beekamuu fi hubatamuu qabu garuu, jaarmayootni Oromoo kamiiyyuu walballeessuuf (waldhabamsiisuuf) yoo walirratti duulan, kan qaawwa fi carraa uumamu kanatti fayyadamu diina waan ta’eef; diinni haala kana keessatti humna yoo horate immoo isaan hundaa balleessuu akka danda’u; akkasumas uummatni Oromoo jidduutti akka miidhamuu dha. Kanaafuu, yeroo waltumsuun barbaachisaa ta’etti ilmaan Oromoo diina walitti ta’uun uummata Oromootiif bu’aa hin fidu. Dhumarratti waan Jawaar Mahaammad dhiyoo kana dubbate tokkoon, barreeffama kana xumura. “BARA 1974 HOGGANSA DHABNE; BARA 1991 JAARMAYAA DHABNE; BARA 2018 YOO JIJJIIRAMNI KUN HIN MILKOOFNE SABAA FI UUMMATA DHABNA” Ammas yeroo sadaffaadhaaf carraan nu dabruuf deemaa laata??? Dubbii beekaatu hubata; balaa namtti deemaa jirus hubataatu alaalatti arga.


ABOn dhimma waliigaltee mootummaa wajjin jiruufi amma ‘cabaa jiru’ jedherratti waajjira dhaabichaa magaalaa Finfinnee, Gullallee argamurraa ibsa kenneera.

https://www.facebook.com/dursa.abadir/videos/2088618144563650/ Ibsi hayyuu duree dhaabichaan kenname waliigaltee dhaaabnisaanii otoo biyyatti hin galiin mootummaa wajjin taasise ibsuun jalqaba. ”ABO fi mootummaan Itoophiyaa injifannoo wareegamaan dhufe kana gara sirna dimokiraasii amansiisaa ta’etti ceesisuuf Eertiraatti waliigallee turre,” jedhu Daawud Ibsaa. Dhimmoota Waliigaltee Waliigaltee waraana dhaabuu, Waraanni mootummaa, humni tikaa fi poolisiin garee mootummaa qofa deeggaraa ture; seera kabajanii gartuu mara ija walqixaan akka tajaajilan taasisuu. Akkasumas waraanni ABO caasaa nageenyaa mootummaatti akka dabalamaniif. Oromoota mootummaa waggoota 27 darbanitti achi buuteen isaanii dhabame barbaadamanii bu’aansaas akka uummataaf ifa ta’u. Namootaa fi gartuu waggoota dheeraaf mirga namoomaa sarbaa turan seeran akka gaafataman. Cehumsa kanarratti hundi keenyaa qooda qabaannee cehumsa kanaafis tumsa gama keenyaa akka taasifnu, kan jedhan turan. Bu’uura waliigalteewwan kanaan Addi Bilisummaa Oromoo gara biyyaa galuu dubbattu Obbo daawuud. Leenjii Loltoota WBO Waraanni Adda Bilisummaa Oromoo leenjii fudhatee caasaa nageenyaatti akka dabalamuuf koreen waloo hundaa’ee ABO waraanasaa 1300 mooraa Ardaayittaa galchee jira jedhu obbo Daawud Ibsaa. Haa ta’u malee dhimmoota waliigaltee taasifameen alatti raawwatamaniiru jedhaman Obbo Daawud ibsaniiru. Isaanis: Waraana leenjii fudhatu gareen lamaanuu waliin akka too’atuuf waliigalamus, angaa’onni ABO Ardaayittaa deemanii waraanasaanii akka haala irra jiran hin to’anneef dhorkamuu. Mooricha keessatti karaa waliigalteen ala ta’een siyaasni paartii tokkoo barsiifamuu, Qabiinsi waraana isaanii mooricha keessatti akka hidhamtootaatti malee akka waraana leenjii fudhatuutti ta’uu dhiisuu, Leenjiiin kennamu jalqabi fi dhumnisaa beekamuu dhabuu, Kanaan alattis mootummaan waraana ABO gara lixaa jirutti waraana guddaa bobbaasuun lolli akka eegalu gochuu. Dabalanis, ”Lixaan alattis mootummaan naannolee akka Salaalee, Baale, Bujii, Eebantuu fi kutaalee Oromiyaa biroo keessatti waraana baneera,” jedhan Obbo Daawud. Mootummaan waliigalteen karaa guutuu ta’een hojiirra akka hin oolleefis karaa waraanni keenya jiru Moyyaalee fi Lixa Oromiyaatiin lolli akka ka’u taasiseera,” Paartiin ODP ibsa baaseen waraanni labse karaa kamiinuu fudhatama kan hin qabnee fi waliigaltee keenyaan faallaa kan ta’edha jedhan obbo Daawud. ABOn ce’umsi kuni karaa nagaa qabeessa ta’een akka milkaa’uu fi waliigalteen mootummaa waliin seenne karaa guutuu ta’een akka hojiirra ooluuf mootummaan waraana bobbaase deebi’uu qaba. Kanaan alattis mootummaan waraana kana bobbaasuu itti fufee nageenyi akka hin jiraanne kan godhu yoo ta’e uummannij fi warri waraanni itti bobba’e ofirraa qolachuuf ni dirqamu jedhan. ‘Mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama keenyaan qophiidha’ Gama biraatin tibba kana magaalaa Finfinnee keessatti miseensonni ABO fi Oromoonni humna tikaatiin butamaa jiru. Kanaafis mootummaan namoota karaa sirrii hin taaneen hidhaman kana yeroo gabaabaa keessatti akka gadhiisuuf gaafataniiru. Tibba darbe anga’oota Beenishaangul Gumuz ajjeesuun ummanni akka buqqa’uuf ka’umsa kan ta’e waraana ABO ti jedhamee karaa mootummaatin kan ibsames dhugaa miti jedhan. Maqa balleessiin waan hunda gara ABOtti fiduun sababa godhachuu itti fufuu kan mul’isu ta’uu eeran obbo Daawud Ibsaa. ”Gochi amma mootummaan itti jiru hojii ABO dadhabsiisuuti,” jedhaniiru. Haa tahu malee, mootummaan nagaa buusuu fedha taanaan, gama saaniin qophii tahuus himaniiru.


ODPn waliigaltee diige hin qabu-Dr Alamuu Simee

Finfinnee, Muddee 12,2011(FBC)- ODP’n walii galtee diige tokko hin qabu jedhan itti gaafatamaan Waajjira Giddugaleessaa paartichaa Dooktar Alamuu Simee. Dooktar Alamuun ibsa galgala kana laataniin akka beeksisanitti, ABO’n waliigalticha fudhachaa hin jiru jedhu. Walii galtee ODP fi ABOn taasisan keessaa, karaa keenyan waanti diigame tokkollee hin jiru jedhan itti gaafatamtichi. Jijjiirama amma dhufe kanaan jaarmiyaaleen siyaasaa maqaa shororkeessummaan himatamaa turan ABO dabalatee dhaabbileen siyaasaa maqaa Oromoon gurma’anis ta’ee kan biroo gara biyyaa galaanii karaa nagaa akka qabsaa’an haalli mijataan uumaameera jedhan Dooktar Alamuun. Kanneen keessaas ABO’n isa tokko yoo ta’u, jijjiiraama amma dhufe kana waliin tumsinee ummata keenya karaa ceesisuu dandeenyurratti waliin akka hojjennu akkasumas qabsoon hidhannoo hafee karaa nagaan qabsaa’uun akka danda’amu walii galameera jedhan. Haalumaa kanaan, miseensonni waraanaa ABO obbo Daawud Ibsaan hogganamu 1,300 ol ta’an Eetiraarraa karaa Kaabaa akka gaalan ta’eera. Isaan keessas kan qaama nageenyaatti dabalamanii hojjechuu danda’anis ta’ee kan biroo leenjii gahaa fudhatanii gara hojiitti akka galan hojjetamaa jira. Hidhattoonni karaa Lixa Oromiyaa galanis karaa nagaa gara qaama nageenyaatti akka dabalamaniif walii gaalamus hanga ammaatti hojiitti hiikamuu hin dandeenye jedhu Dooktar Alamuun. Akkaataa wali galtee keenyaatiin humni hidhatee socho’u hundi karaa nagaatiin qabsaa’uu akka qabu ture jedhan. Garuu, hanga ammaatti kun hojiitti hiikamuu hin dandeenye. Sababa kanaan ummanni keenya Lixa Oromiyaa jiran dararaa guddaa keessa jiru. Ijoolleen Oromoo naannoo sanaa barachaa hin jiran, caasaa mootummaa hojiin ala gochaa jiru, waajjira mootummaa tajaajila ummataaf kennu cufsiisuu fi rakkooleen biroo ummatarratti raawwatamaa jira jedhan Dooktar Alamuun. Mootummaan osoo rakkoon kun hundi jiruu obsa guddaan ilaalaa tureera; ji’a jaha guutuu obsameera jedhan itti gaafatamtichi. Ummannis olaantummaan seeraa akka kabajamu yeroo garagaraatti nu gaafachaa jira. Kanaaf,ammaan booda Oromiyaa keessatti qaama kamiinuu haa ta’u al-seerummaa raawwaatamu kamiifuu obsa hin qabu jedhaniiru. Olaantummaan seeraa kabajamuu qaba. Nageenya ummaata keenyaa eegsisuufis itti gaafatamummaa guddaa qabna jedhu Dooktar Alamuun. Ummanni keenya kana hubatee nageenyaa isaa eeggachuuf mootummaa cina hiriiruu qabaan gaafataniiru. ODP’n paartii siyaasaa kamillee miidhuus ta’ee dhiibuuf fedhii hin qabu; paartii ummata kanaaf karaa nagaa hojjechuuf fedhii qabuuf har’allee balballi keenya banaadha jedhaniiru. Yeroon yeroo itti tokko taanee ummata kanaaf hojjennuudha. Ta’us garuu, ABO’n walii gaaltee raawwate tokkollee hojiitti hiikuuf fedhii hin qabu; sababa kanaan garuu ummanni keenya hedduu dararamaa jira jedhan. Ilaalcha siyaasaan yeroon itti wal qoonnu darbeera. Nammoota biyya alaa turanii ummata keenyaaf hojjechuuf fedhii qaban waliin hojjechaa jirra. Ammas obbo Daawud Ibsaa dabalatee ummata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna jedhan. Wal qoqqooduun yeroonsaa darbeera; tokko taanee ummata Oromoof ni hojjenna kan jedhan Dooktar Alamuun, kana gochuuf gama keenyan qophii ta’uu keenya ummanni keenyas nu hubachuu qaba jedhan. Hayyoota Oromoo paartii biraa keessa jiran waliin bal’naan hojjechaa jirra. Kana gochuu isaaf ODP’n dinqisiifatamuu qaba jedhan Dooktar Alamuun. Ilaalcha siyaasaan osoo wal hin qoodin ummata Oromoof paartilee maqaa Oromoon jiran waliin hojjechaa jirra. Ammas jaarmiyaalee siyaasaa biroofis balballi keenya banaadha jedhan Dooktar Alamuun. Odeeffannoo dabalataa Waajjira ODP irraa fudhanneerra.


Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti deebi’ee ijaaramee?

Lammii Beenyaa Baatii sadan har’aa Finfinneen gammachuu keessa turte. Seenaa Oromoo keessatti ta’ee kan hin beekne Oromoon miliyoon jahaa ol ta’u dirree Masqalaatti bahee hooggansa ABO simate. Simannaa kanaan Oromoon tokkummaan faajjii isaa ol kaasee abbaa biyyaa ta’uusaa mirkaneeffate. Qabsoon Oromoo waggaa afurtamii shaniif hidhannoo, siyaasaa fi dippiloomaasiin gaggeeffamaa ture gara qabsoo nagaa, dorgommii fi filannootti jijjiiramuuf bu’uurri kaa’ame. Dirree Masqalaatti HD ABO, Jaal Daawud Ibsaa fi bakka bu’aan mootummaa Injiinar Taakkalaa Uumaa wal hammatanii walgadhiisuu didan. Yeroo Jaal Daawud fi Injiinar Taakkalaan wal hammatan hayyoonni Oromoo kanneen akka Jawaar Mohaammd, Baqqalaa Garbaa, Ezqeel Gabbisaa fi qeerroon Oromoo hedduun ol ka’anii harka walitti rukutaniif. Dallaan diinummaa Oromoo gidduutti halagaan ijaarame akka lammata ol hin kaanetti diigamee burkutaa’e, kana booda eenyuyyuu Oromoo addaan hin qoodu, Oromoon tokkummaa isaa akka hin sochoonetti utubate jennee gammachuun lafa dhiphisne. Hedduun keenya qabsoo akka dhuunfaa fi garee akkasumas jaarmiyaan gaggeessaa turre daraaree wareegamni qabsaa’ota keenyaas firii godhachuu isaatti akka waan lammata dhalanneetti of ilaalle. Maal ta’a wareegamtoonni keenya osoo guyyaa kana ka’anii arganii waliin jenne. Ani jireenya koo keessatti kanan gammachuun of wallaale yoo jiraate guyyaa sanadha. Garuu osoo baay’ee hin buliin haasawaan Dirree Masqalaa sun akka hurrii hurkee dhumuu eegale. Karaa walitti dhiphisuu, balbala walitti cufuu, afaan wal darbuu, jecha walii keessaa huuba funaanuu, quba walitti qabuu, sababa qabatamaa hin taaneen wal takaaluun eegalame. Waliigalteen Asmaraa kan miira obbolummaa fi jaalalaan xumurame sun qaraa fi qoraattiin itti babahee “lakkii kana malee kanarratti waliif hin galamne” jechuun eegalame. Sukkuummaa fi wal dhiibbaan baatii sadii kun lola labsuu fi duula hidhaa har’a argaa jirru kanarra gaheera. Oromoon seenaa isaa keessatti dallaa diinummaa of gidduudhaa cabsee halagaa lafa ilaalchise sana osoo hin turiin qawwee rasaasa nyaachifatee wal waraanuuf walitti ka’e. Egaan kana booda hayyoonni “Wal waraansa Oromoo fi Oromoo gidduu” jechuun seenaa fokkataa kana barreessuuf deemu! Hanga ammaatti halagaa Oromoo waraanu malee Oromoon Oromoo waraanuun seenaan hin barreeffamne. Amma waraana amma labsame kanarraa eenyutu fayyadamaa? Oromoodhaa? Nafxanyaadhaa? Wayyaaneedhaa? Saboota cunqurfamoodhaa? Gaanfa Afiriikaa ti? Waraana kanarraa Oromoon tasumaa hin fayyadamu. Waraana kanarraa qaamonni armaan gadii shakkii malee fayyadamu: 1. Humna Nafxanyaa. Habashoonni carraa kana waggaa dheeraaf eeggataa turan. Erga aangoon polotikaa harkaa baafamee biyyattiin gara Federaalizimiitti jijjiiramtee kaatee Habashoonni carraa kana fakkaatu hin arganne. Aangoon harkaa bahuun haamilee fi xiinsammuun isaanii miidhamee siyaasa barbaadan gaggeeffachuuf danqaa guddaa kan itti ta’e bu’uureffamuu Oromiyaa ti. Oromoon afaan, aadaa fi tokkummaa biyyaa isaan kijibaan lallaban harkaa gatee kallattii ofii barbaadurra deemuun waggoota darban kana Habashootatti qormaata guddaa ta’e. Humna TPLF aangoo isaan harkaa fudhate kuffisuu caalaa humna Oromoo isaan yaaddessu laaffisuu fi tokkummaa Oromootti danqaa ta’uurratti cichoomanii hojjetaa turan. Kanaaf ammo TPLF caalaa ABOtti duulan. ABOn mootummaa USA biratti galmee shororkeessummaarratti akka galmaa’uuf, miidiyaalee biyyoonni alaa sponsor godhan Afaan Oromoon akka hin dabarsineef mallattoo sassaabaa, qabsoo Oromoo qabsoo biyya diigu fakkeessuun humnoota alaa biraa deggersa akka hin arganneef humna qaban hundaan hojjetaa turan. Humni Oromoo biyya keessaa daran jabaatee wareegama Qeerroon milkiin argame eenyuyyuu caalaa Habashoota yaaddesse. Kana milkeeffachuuf waan lama dalagaa jiru: tokko, adeemsa siyaasaa isaanii jijjiiruun tokkummaa Itoophiyaa faarsaa turan sana hurgufanii dhiisuun sabboonnummaa Amaarummaarratti humna dantaa isaaniif dhaabbatu utubachuu; lammatni ammoo mootummaa Dr. Abiyyiin durfamu waan deggeran fakkaatanii caasaa ijoo bara wayyaanee harkaa bahe deebisanii argachuun akkaataa itti dantaan isaanii gara fuulduraatti eegamu irratti hojjechuu, keessuma keessaan ammoo mootummicha kallattii dogoggoraarra oofuun Oromoo waliin walitti buusanii ofii aangoof of qopheessuudha. Tooftaa kana lamaan wal faana deemsisaa jiru. Humna ilaalcha sabboonummaa isaanii oofu akka jaarmiyaatti bu’uureffatanii qabu. Mootummaa ammaa keessattis caasaa tikaa irra heddu dhuunfataniiru. Meeshaan waraanaa konkolaataatti fe’amee naannoo Amaaraatti guuramaa oola. Humna naannoo Amaaraa bulchuu fi jaarmiyaa sabboonummaa Amaaraa oofu gidduu wal hubannoo fi deggersa guddaatu jira. Diyaaspooraan Amaaraa hanga ammaatti karaa biyya kanaa hin baane. Biyya alaa taa’aanii maanifeestoo adda addaa qopheessuun humna kana dinagdee fi miidiyaan utubuuf yeroo kam caalaa hojjetaa jiru. Caasaa mootummaa Naannoo Oromiyaatti fayyadamuun qaawwaa humna Oromoo gidduutti uumamutti beenzina naqanii lolli hamaan Oromoo gidduutti akka deemuuf yoomiyyuu caalaa hojjetaa jiru. Lolli Oromoo gidduutti yoomiyyuu caalaa jara kanaaf carraa guddaa uuma. 2. Humna Wayyaanee: Wayyaaneen ni laaffatte malee duutee hin awwaalamne. Humna Oromoon gaafa laaffattu dantaa dinagdee ishee eegsifattee Maqaleetti ol haratte. Achi teessee walgurmeessuun (regrouping) gama tokkoon mootummaa EPRDF ofii ijaarte fi caasaa isaatti dhimma bahuun hirmaannaa bulchiinsaa taasisaa, gama biraan ammoo humnoota daangaa Oromoo maallaqaan bituun Oromiyaatti abidda hin dhaamne qabsiisaa nagaa fi tasgabbiin akka hin buune taasisuun ofii humna ta’anii as deebi’uuf biyyoo arraabanii ka’aa jiru. Mootummaan EPRDF ofiifuu humna amansiisaa hinqabne dantaa wayyaanee keessa akka hin seenneef balbala isaanii qawween cufatanii Maqaleetti waan barbaadan godhaa naannoo Tigiraayiin gara fottoqsuutti geessaa jiru. Humna Poolisii Federaalaa qabanii hidhaa, yakkamtoota Oromoorratti yakka suukanneessaa dalagaa turan of keessa dhoksanii ajaja mana murtii gatii dhabsiisaa, humnoota Tigiraay qawween qabsaa’aa turan akkuma jirutti humna poolisii isaaniitti dabalanii dantaa Tigiraay eegsisaa, dargaggoota isaanii kumoota heddu ta’an leenjii waraanaan qopheessaa, meeshaa fi maallaqa biyyattiirraa saamanitti dhimma bahuun seeraa ol ta’anii jiru. Humni wayyaanee kun haala amma deemaa jiruun gara fuulduraatti dantaa isaanii itti fufiinsaan eegsifachuuf waa lama dalagaa jiru: tokkoffaa ummata ollaa keenya jiran maallaqaan bitanii Oromootti duulchisuun nageenyi Oromiyaa keessatti akka hin uumamne gochuu yoo ta’u; kan lammataa ammoo humni Oromoo tokkoomee dantaa Oromoo akka hin eegsifne osooma taasisanii dhimma naannoo isaanii keessa eenyuyyuu akka hin seenne gochuun duubatti deebi’anii of ijaaruudha. Humni siyaasaa Oromoo bakka adda addaatti walqoodee wal rukutuu fi lola walirratti banuun ammoo isaaniif carraa guddaadha. Humni wayyaanee kun yeroo kam caalaa caasaa bulchiinsa EPRDF keessatti waggoota dheeraaf diriirfatan kanneen akka caasaa tikaa fi waraanaa akkasumas OPDOtti yeroon dhimma bahan amma. 3. Humnoota akka Somaalee fi kanneen biroo: Oromiyaan biyya saboota hedduun daangeffamtu waan taateef lolli daangaa babal’ifannaa waggaa dheeraaf Oromoorratti gaggeeffamaa ture. Humnoota kana keessaa Somaalee ishee tokko. Akeeka Somaaliyaa guddiitti ijaaruu jedhuun erga bara 1960-oota keessa Ziyaad Baarreen abjootee kaasee Somaaleen Itoophiyaa fi gamaa humna tokkoon Oromoo waraanaa turan. Akeekni Ziyaad Baarree haa gufatu malee Somaaleen abjuu lafa Oromoo dhuunfachuu abjoochuu hin dhaabne. Wayyaaneen kana waan hubatteef Liyyuu Poolisii ijaartee Oromootti gadhiiste. Somaalees ta’e humni biraan yoo Oromoon jabaate, qe’ee Oromoo yoo nagaan jiraate, Oromoon tokko ta’ee yoo aangoo siyaasaa fi dinagdee akkasumas waraanaa fi tikaa dhuunfate dantaa isaanii eegsifachuu waan hin dandeenyeef Oromoo laaffisuu fi diiguurratti hirriba malee hojjetu. Kanaaf, ammoo lolli Mooyaaleerratti waggaa dheeraaf gaggeeffamu fakkeenya gaariidha. Siyaasni keenya osoo hin tasgabbaayiin Oromoon deebi’ee wal loluu fi wal rukuchuu eegaluun jara kanneeniif lootoriidha. Lola hin waraaniin injifachuu waliin tokkuma. Egaan dallaan diinummaa Oromoo gidduutti uumamee waraanaaf karra saaqaa jiru kun gama kamiinuu Oromoo hin fayyadu. Waraana kanaan Oromoon ni caba. Lolli kun hin dhaamu. Lola kana kan mo’uu fi mo’amu hin jiru. Lola kana kan mo’u humna Nafxanyaa yookaan wayyaanee ti. Dantaa Oromoo eegsisuufan waraana, olaantummaa seeraan eegsisa, misooman saffisiisa jedhanii sababa waraana eegalaniif tarreessuun gowwummaadha. Waraana kana eegaluun boolla qabsoo fi injifannoo Oromoo itti awwaalan gad fageessanii qotuudha. Akka sabaatti dallaan diinummaa qabsoo keenyaan burkutaa’ee qabsoo Oromootti firii godhuuf daandiin saaqame deebi’ee akka cufamu hayyamuu hinqabnu. Dhiiga Oromoo dhangalaasuuf, nageenya Oromoo caalaatti booressuuf, humna Oromoo mataa ol qabataa jiru rukutuuf, haadha Oromoo boo’ichatti deebisuuf, abbaa Oromoo imimmaan gaabbii cobsiisuuf dibbee waraanaa rukutame kana hin deggeru. Waraana Oromoo cabsuuf deemu kana waraana Oromoo aangoomsuuf deemudha jedhee hin fudhadhu. Waraana salphina qe’ee Oromootti affeeruuf deemu kana kabajaa Oromoo ol kaasuuf eegalama jedhee sammuu koo hin amansiisu. Shakkii tokko malee waraanni qe’ee keenyarratti gaggeeffamu kun injifannoo Nafxanyaan akka goolabamu sammuun kiyya natti dubbata. Waraanni WBO fi mootummaa gidduutti deemuuf jedhu dhaabbachuu qaba. Murtii dogoggoraa kana shaffisaan sirreessuun dirqama. Lammii Beenyaa Muddee 21, 2018


“Ammas jaallee Daawud Ibsaa dabalatee ummaata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna” Dr. Alamuu Simee Hogganaa Waaj/ODP G/G

======== Itti gaafatamaan waajjira giddu galeessaa ODP Dr. Alamuu Simee haala yeroorratti ibsa kennaniin akka jedhanitti walii galteen ODP fi ABO waliin taasifame karaa keenya waanti diigame tokko hin jiru. Jijjiirama amma dhufe kanaan jaarmiyaaleen siyaasaa maqaa shororkeessummaan himatamaa turan ABO dabalatee dhaabbileen siyaasaa maqaa Oromoon gurma’anis ta’ee kan biroo gara biyyaa galaanii karaa nagaa akka qabsa’an haalli mijataan uumaameera. Kanneen keessaas ABO’n isa tokko yoo ta’u, jijjiiraama amma dhufe kana waliin tumsinee ummata keenya karaa ceesisuu dandeenyurratti waliin akka hojjennu akkasumas qabsoon hidhannoo hafee karaa nagaan qabsaa’uun akka danda’amu walii galameera. Haalumaa kanaan, miseensonni waraanaa ABO jaallee Daawud Ibsaan hogganamu 1,300 ol ta’an Eetiraarraa karaa Kaabaa akka gaalan ta’eera. Isaan keessas kan qaama nageenyaatti dabalamanii hojjechuu danda’anis ta’ee kan biroo leenjii gahaa fudhatanii gara hojiitti akka galan hojjetamaa jira. Hidhattoonni karaa Lixa Oromiyaa galanis karaa nagaa gara qaamaa nageenyaatti akka dabalamaniif walii gaalamus hanga ammaatti hojiitti hiikamuu hin dandeenye. Akkaataa wali galtee keenyaatiin humni hidhatee socho’u hundi karaa nagaatiin qabsaa’uu akka qabu ture. Garuu, hanga ammaatti kun hojiitti hiikamuu hin dandeenye. Sababa kanaan ummanni keenya Lixa Oromiyaa jiran dararaa guddaa keessa jiru. Ijoolleen Oromoo naannoo sanaa barachaa hin jiran, caasaa mootummaa hojiin ala gochaa jiru, waajjira mootummaa tajaajila ummataaf kennu cufsiisuufi rakkooleen biroo ummatarratti raawwatamaa jira jedhan Dr. Alamuun. Mootummaan osoo rakkoon kun hundi jiruu obsa guddaan ilaalaa tureera. Ji’a jaha guutuu obsameera. Ummannis olaantummaan seeraa akka kabajamu yeroo garagaraatti nu gaafachaa jira. Kanaaf,ammaan booda Oromiyaa keessatti qaama kamiinuu haa ta’u al-seerummaa raawwaatamu kamiifuu obsa hin qabu. Olaantummaan seeraa kabajamuu qaba. Nageenya ummaata keenyaa eegsisuufis itti gaafatamummaa guddaa qabna. Ummanni keenya kana hubatee nageenyaa isaa eeggachuuf mootummaa cina hiriiruu qaba. ODP’n paartii siyaasaa kamillee miidhuus ta’ee dhiibuuf fedhii hin qabu. Paartii ummata kanaaf karaa nagaa hojjechuuf fedhii qabuuf har’allee balballi keenya banaadha. Yeroon yeroo itti tokko taanee ummata kanaaf hojjennuudha. Ta’us garuu, ABO’n walii gaaltee raawwate tokkollee hojiitti hiikuuf fedhii hin qabu. Sababa kanaan garuu ummanni keenya hedduu dararamaa jira. Ilaalcha siyaasaan yeroon itti wal qoonnu darbeera. Nammoota biyya alaa turanii ummata keenyaaf hojjechuuf fedhii qaban waliin hojjechaa jirra. Ammas jaallee Daawud Ibsaa dabalatee ummaata kanaaf waliin hojjechuuf fedhii guddaa qabna. Wal qoqqooduun yeroonsaa darbeera. Tokko taanee ummata Oromoof ni hojjenna kan jedhan Dr. Alamuun, kana gochuuf gama keenyaan qophii ta’uu keenya ummanni keenyas nu hubachuu qaba jedhan. Haayyota Oromoo paartii biraa keessa jiran waliin bal’naan hojjechaa jirra. Kana gochuu isaaf ODP’n dinqisiifatamuu qaba. Ilaalcha siyaasaan osoo wal hin qoodin ummata Oromoof paartilee maqaa Oromoon jiran waliin hojjechaa jirra. Ammas jaarmiyaalee siyaasaa biroofis balballi keenya banaadha jedhan Dr. Alamuun


Jechoota Koompitaraa Afaan Oromootti kan hiikame..

Abduljabbaar MohammedFölj Jechoota Koompitaraa Afaan Oromootti kan hiikame– warrii koompitar qabdan ykn bitachuuf qophooftan hiikkaaansaa baayyee isin fayyadaa share godhaa namoonni baayyeen irraa haa fayyadaman ~~~~~~~~~~~~~~~~~~  access……………gahiinsa ~accessories…….iddaannoo ~account…………eenyummeessaa ~accuracy………sirrina ~across………….gamaa-gamana ~action………….gocha ~activite………..kakaasi ~Active…………ka’aa ~window……….fooddaa ~add…………….ida’i ~address……….teessoo ~advanced………Olaanaa ~button……….qabduu ~cell……………maadhee ~database…….kuusdeetaa ~document…..galmee ~display………agarsiiftuu ~file…………….faayila ~object……….wanna/wanta ~setup………..qindaa’ina  ~advanced…… Olaanaa ~options……….. filmaata ~server………… Kaadimtuu ~Affect…………. dhibeessuu ~agent………… iddoomaa ~all caps………qubguddeessa ~all……………… mara/hunda ~append………. miiltessi ~applications… fayyadama ~array…………. waraantoo ~ascending……….olee ~backslash……… # haxarroo ~banner………….faajjii ~block………….. # saamsi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT ~border……….handaara ~break…………qurxi ~browse………sakatta’i ~browser……..iyyafataa ~hijacker………butaa ~browsing…..iyyaafata ~build………..ijaari # busy………..jaatanaawaa # button……. qabduu  busy……………. jaatanaawaa button ………….qabduu bar……………… kabala icon……………. saajoo image…………. calaqqee default…………duraantoo modified……….fooyya’aa status…………..haalojii cache………….. kuftalee calculator………herregduu calendar…………dhaha call………………bilbila/bilbili call waiting……eeggatuu bilbilaa call back……….deebwaamicha copy…………….jalteenya cancel…………..dhiisi message……….dhaamsa caption………….goodayya menu……………baafata catalog………….galaalee CD………………baxxee hurmaayaa/BH CD-R…………….baxxee altokkee cell………………..man’ee/mandhee reference………..irkoo center……………wirteessi set………………..gurmuu # chat…………….haasaa check……………fili/mirkanessi check in…………bakkatti deebisi. Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  choose……….fili text…………..barruu class………….ramaddii clear………….haqi click………….cuqaasi type…………..barreessi client………….maamila mouse………..hantuuttee clip……………muraa close…………cufi set……………gurmuu collapse……..qoncoorsi colon…………tuqlamee color………….halluuu column………tarjaa value…………gatii window………fooddaa # comment…….yaada company……..dhaabbata compatible…..walta’oo compile…….rogeessa computer….koompitara confirm……dhugoomsi  • install……………..ijaari… • deinstall/uninstall……diigi • current………… ammee • currency………sharafa • cryptography…icciiteenya • encrption………icciitessa • crop……………..soofuu • cursor…….. …..qaree/agarsiiftuu • cut……………….muri/kuti • delete…………haqi • paste………… maxxansi • cut -paste…… kutii maxxansi • data……………deetaa • entry…………galiinsa • file…………..faayila • form…………unka • label………..moggaasa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT • point………..tuqaa • source………madda • stripping…….tamsaasa • series………….walfaannee • range…………hammanga • validation…….mirkaneessa  account–Eenummeessaa  accuracy–sirrina  action—gocha  activate–kakaasi  across– gamaa-gamana  alias—maqbiroo  agent–iddoomaa  allignment–hiriira  allow—hayyami  reject–didi/hon hayyamin  alter—jijjiiri  always on top–yoomirroo  allocate—ramadi  argument–qajeelfama  arround—maddii  remote–fageenya  reject—didi  confirm–mirkaneessi  smart phone—qafoo ammayyaawaa  site–iddoola  skip–utaali  slash–haxarroo  single click–cuqaasa altokkee  single-sided disk–baxxee gartokkee  shortcut–qaxxaamura  menu–baafata  image–calaqqee  side bar– kabala moggaa  share–yagutoomsi/hiri//raabsi  setting–qindaa’ina  setup–qindeessi  shade–gaaddiseessi  pack–qarqaba Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  session–tursa  set–qindeessi  series–walfaannee  separator–foo’aa  optional–dirqalee  option–dirqala  original–xabboo  overlap–walirra  setting… Qindaa’ina  gallery……….suuralee  folder……….qabee  database………Kuusaa deetaa  # setting ———-qindaa’ina  desktop——- minjaala’aa  game…………tapha  gap…………..adda fageenya  gateway…….karra  general…….waliigala  ghost………dimimmisa  global………hundaataa  go………….deemi  go back……deebi’i  return……..deebi’i  go to…………gara __ deemi  grammer…..caasluga  filter……….gingilchaa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  greeting……nagaa  group………gurmuu  team………..garee  grouping….gurmeessuu  guidelines…..qajeelcha  icon———–sajoo  # design ——-saxaxa  cut……………….muri/kuti  delete…………haqi  paste………… maxxansi  cut -paste…… kutii maxxansi  database………Kuusaa deetaa  connection……waliindhaa  active………….ka’aa  deactive………….kaka’umsala  debug…………… yaalii  #setting———-qindaa’ina  view————-muldhannoo  DEL key———furtuu HAQXUU  delay————turiinsa  delegate——–iddomsa  # delete———haqi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  page————-fuula  items———–wantoota  demo———-daadessa  #design——-saxaxa  description—ibsa  select———-fili  deselect——-dhiisi  descending—-irraa gadi  # desktop——- minjaala’aa  destination—–gahumsa  # developer——dagaagsaa  device————-mi’a  diagonal———shaffaaxa  horizontal——-dalgee  vertical———-gadee  # dial ————bilbili  dijit————-lakqurxa  networking—cimdaa’ina  dijital———–lakqurxaawaa  dim————-gogola  dimension—–gara  direction——-qixa  direction key—-furtuu qixaa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  directory———galeeloo?  # disable ———-dhaamsi  disk————–baxxee  discard———gati  disconnect—–adda kuti  disk drive——–ooftuu baxxee  icon———–sajoo  dismiss——-diddaa  display——-agarsiisi/sa  display as icon—akka sajootti agarsiisi  distribute———tamsaasi  divide————-qoodi  dock————–hidhi  document——galmee  image———–calaqqee  domain———qayee  DOS prompt—-Saagii DOS  double-click—–lama cuqaasi  # download——naqadhu/gadibuusi  down arrow—–xiyya gadee  # draft————-wixina  drag—————harkisi  drop————-kaayi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  drag-drop——-harkisii kaayi  dump————-gati  duplex printing—maxxansa garlamee  duplicate———-baay’isi/hedduumessi  duration———-turmaata  Screen…. argii  Insert…….. saagii  Install…….. ijaari  Web………… saaphaphuu  Keyboard…… gabatee cunqoo  Keypad…….. gabatee lakkoofsaa  Virus……….. qinqaanii  Cut………….. muri  Paste………… maxxansi  Network……… cimdaa  Storage……….kuusaa  Link………….. geessii  Browser……..iyya’aa  Kill/stop…….. Dhaabi  Key…………….furtuu   image……..calaqqee  import……alaaguu  inactive…..hadoodaa  infield…….dirkee  incoming message….ergaa dhufu Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  incomputible……waldhabiinsa  inbox……simergaa  index…..kasaa  inline…..sarkee  insert……saagi  input……..naqa  install……ijaari  instance….miseensa  instruction…..ajaja  integrity….amanama  interface….walqunnama  interrupt….guufii  internet…interneetii  intranet……interneeta qe’ee  validate……mirkanessi  invalid……fashala  italic…….mirgada  item……malima/qabiyyee  iteration….deddeebi’iinsa  job….. hojii  join…walqaba  jump….utaali  justify…..qixxeessi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  keep….ka’i  key…..furtuu  keyboard…..gabatee cuqoo  keypad….. cuqoo lakkoofsaa  keyword…..jefura  kill……..dhaabi  label…..asxaa  LAN….cimdaa baldhina qe’ee  laptop…..koyaa  launch…jalqabi  layer…..baqqaana  layout…..teessuma  legacy…..kennata  level…..sadarkaa  line……sarara  link…..hidhaa/geessituu  list…..tarree  load….fe’i  locate….gitoo biyyee  lock….cufi  log…..dilba Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  logoff…ba’i  login…..seeni  login security…ittiga seensaa  logo……asxaa  loop…..marsaa  lower case…qubee xiqqaa  maginfier…guddeessaa  mail……..ergannoo  package….qarqaba/galaa  mail server….gargaartuu dhaamsaa/ ergannoo  mail box……saanduqa ergannoo  manage……taliiguu/too’achuu  manager…..taliiga/too’ataa  manual….hujeeka  marquee…. barruu deemtuu  mark…..mallattoo  match…..firoomsi  members….miseensa  memo…..yaadannoo  memory…..koofannoo  menu….baafata  menu bar….kabala baafataa  menu button….qabduu baafataa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  menu item…qabiyyee baafataa  merge/mix ….. maki  message….dhaamsa  installation…. ijaarsa  istall… ijaari  mode….haalata  more…dabalata  modify…fooyyessi  update….haaromsi  monitor….torgii  modem…moodemii  mouse….hantuuttee  move….hiiksi/siksi.  click….cuqaasi  move up….ol siksi  move down…gadi siiksi  pointer… qarree  multi….walfaannee  environment…qeeyyaa    install……………..ijaari  deinstall…………diigi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  current………… ammee  currency………sharafa  cryptography…icciiteenya  encrption………icciitessa  crop……………..soofuu  cursor…….. …..qaree/agarsiiftuu  cut……………….muri/kuti  delete…………haqi  paste………… maxxansi  cut -paste…… kutii maxxansi  data……………deetaa  entry…………galiinsa  file…………..faayila  form…………unka  label………..moggaasa  point………..tuqaa  source………madda  stripping…….tamsaasa  series………….walfaannee  range…………hammanga  validation…….daddafiinsa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  echo…………………….. bowwaa  edge…………………….. qarree  edit………………………gulaali  link……………………… hidhaa/geessii  hyperlink…………….. geessituu  series…………………. walfaannee  text…………………….. barruu  editor………………… gulaalaa  effect………………….galtee  e-mail……………….. ergaa  account…………….. eenyummeessaa  message……………. dhaamsa  enable………………. dammaqsi  disable………………. boqochiisi  enclose……………… marsi  encrypt……………… icciitessi  end……………………xumuri  end user…………… maamila ykn fayyadamaa  enter…………………galchi/ce’i  entry……………….. galfata  erase………………..haqi  keyboard………… gabatee furtuu  log…………………..dilba Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  character……….. gosqubee  evaluate………….. madaali  event………………. ta’ii/mudata  every……………….kamuu  execute………….. raawwadhu  exist………………. jira  exit……………….. bahi  expand…………… baldhisi  memory…………. kuufannoo  explore……………alooli  export……………alergii  setup……………qindeessi  installation…… ijaarsa  expression…. ..himannoo  extension………dheertoo  external…………alaantoo  extract…………..bittinsuu  face down……..gombisi  face up……….. ol garagalchi  failure……….. kufaatii/dadhabbii  fall back…….. duubatti hafuu  fan………….. hafarsaa  fatal error….. dogoggora cimaa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  favorite………. jaalatamaa  feature…………amala  fan………………. hafaarsaa  favorite…………jaalatamaa  list ………………. tarree  access……………gahiinsa  extension………dabalama  file managment…. too’annoo faayilii  owner……………… abbeentaa  bits…………………..laklamee  filter……………….. gingilchaa  flow…………………yaa’iinsa  focus…………….. xiyyeeffadhu  folder……………qabee  font……………..bocquu  font color………. halluu bocquu  style………………haalata  footer……………jaaantoo  header…………..irraantoo Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  foreground…….fuulduree  form……………..unkaa  lock……………..saamsuu  owner…………abbeentaa  permission…..hayyama  system………..sirna  server…………gargaartuu  database……kuustuu  client…………maamila  frame……….goodayyaa  frameset…..hirama goodayyaa  disk…………baxxee  frequency….ammamtaa  from………… ..rraa  display………. agarsiisa  screen……….. display  game………… tapha.  pointer–akeektuu, qaree  keyboard–gabatee cuqoo  mouse–hantuttee  personal comp—koompitara matayyaa  Desktop computer– koompuutara minjaalawaa  Laptop computer—koomputara koyaa  button–qabduu  press and hold–dhiibii turi  screen–argii  hard disk–baxxee jabaa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  icon–sajoo  tools–meeshaalee  bulk–bal’aa  inactive–hadoodaa/dunquqqaayaa  active —kaka’aa  profile–danaa  privacy—mateenya  laptop—koyaa  palmtop–qubganaa  model–ilaallata  mode–haalata  mix–maki  modify–fooyyessi  monitor–torgii  move–siqsi   ———–  account–Eenummeessaa  accuracy–sirrina  action—gocha  activate–kakaasi  across– gamaa-gamana  alias—maqbiroo  agent–iddoomaa  allignment–hiriira  allow—hayyami  reject–didi/hon hayyamin  alter—jijjiiri  always on top–yoomirroo  allocate—ramadi  argument–qajeelfama  arround—maddii   remote–fageenya  reject—didi  confirm–mirkaneessi  smart phone—qafoo ammayyaawaa  site–iddoola  skip–utaali  slash–haxarroo Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  single click–cuqaasa altokkee  single-sided disk–baxxee gartokkee  shortcut–qaxxaamura  menu–baafata  image–calaqqee  side bar– kabala moggaa  ————  share–yagutoomsi/hiri//raabsi  setting–qindaa’ina  setup–qindeessi  shade–gaaddiseessi  pack–qarqaba  session–tursa  set–qindeessi  series–walfaannee  separator–foo’aa  optional–dirqalee  option–dirqala  original–xabboo  overlap–walirra  setting… Qindaa’ina   public–hundumaaf  private–dhuunfaa  only me–ana qofa  publish–maxxansi  tag–iyyaatoo  local–naannoo  list–tarree  dictionary–Jechiikaa  custom–maamiloo  install–ijaari  customize–maamileessi  cut and paste–murii maxxansi  disable–dhaamsi  sort–foo’iinsa  directory–galeeloo  developer–dagaagsaa/ijaaraa  menu—baafata  drop-down–gadbuusaa Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  arrow—–xiyya  feedback–duubdeebii  text—barruu  jump–utaali  in-line–sarkee  configure–qindeessuu  router—duuffisaa  adapter–amanfataa  broadband– baandii baldhaa  connection–waliindha  manual–hujeeka  interface–fuula/walsima  recover–bayyanachiisuu  download–naqadhu  install—-ijaari  freeware–moosajii tolaa  browse–sakatta’i  status–haalojii  preview–durargii  review–keeddebii  primary–dursaa  press–dhiibi  upload–olfe’i  album–kuusaa  tag—iyyaatoo  editor–gulaalaa  pause–afuurfannoo  window–fooddaa  resume–itti fufi  notification–yaadachiisa  maybe—-akka tasaa  decline—diddaa  tab—-cancala  synchronize-walsimsiisi  synonyms–moggoo  syntax—caasima  feature—amala    undo—gaabbi Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  default–duraantoon  style—akkaataa  recent–amsiiqa  collapse–qoncoorsi  next—itti aanee  web–saphaphuu  web site–iddoola saphaphuu  view–muldhannoo  cookies–kuusyaadannoo  feed–soorachiisa  contact–qunnamtii  flash–balaqqee  live–sududan  qoute–caqasa  platform–hujeffannoo  domain–qayee  disable–dhaamsi  session–tursa  abdon–gati  abort–kuti  action–gocha  active–ka’aa  add–ida’i  setup–qindeessi  address–teessoo  advance–olaansi  affect–dhibeessi  agent–iddoomaa  alias–maqbiroo  nickname–maqmasoo  arc–golboo  archive–haddarsa  arround–maddii  arrenge–qindeessi  array–warraantoo  argument–qajeelfama  arrow–xiyya  assign–ramadi  attach–miiltessi  asterisk–urjii Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT Jechoota Koompitaraa Afaan Oromoo– Afaan Oromo Computer Terminologies by OROMO ICT  device–meeshaa  audio–dhageettii  auto–ofnaa  automate–ofumeessaa


Qilee irraa asdeebi’aa (Ezekiel Gebissa irraa) Shororkeessummaan siyaasa keessatti dhima tokkollee baasee hinbeeku. Biyya keenyattis baratamuu hinqabu. Kanaafuu, Dr Dalasaa gad dhiisun waan nama gammachiisudha. Silumayyuu butamuun irra hinturre. Dhaadanaan qondaaltoti mootummaa eegalan tooftaa siyaasaa shororkeessummaa gadi ta’u miti. Innis dhaabachu qaba. Amma dhimmi guddaan muddama toftaan siyaasaa dogongoraa ta’e qaamni siyaasa Oromoo lamaan uuman keessa seenne jiru laaffisuuf maaltu haahojjetamu isa jedhudha. DHDUOn ABO balleessuu tooftaa godhate ka’eera. Maqaa ol antuumaa seeraatiin waraana bobaafatee haleella irra jira. Garuu kana gochuu hindanda’u. Isa kana muuxannoo mootummoota Dargii fi ADWUI irraa barachuun nidanda’ama. Hoggantootnii ABO-Shaneen gama isaaniin lola yeroon irraitti darbeen geggesuu dhan, dhabilee siyaasa Oromoo hundi nu ballesu male dhimmi bira hin qaban jedhanii hedachuudhaan, gidiraa uummataa irra dhaabatanii bu’aa siyaasaa argachuu fedhu. Kun barbaachisaa miti. Yoo waregama baasuun barbachiselee baasuu dhaan ummataaf loltoota isaani bararu malee siyaasa DHDUO fi kara banuun tasa hin barbaachisu ture. Kana giddutti ummatni akka miidhamu gochaa jiru jarri lamaanu. Amma muddama siyaasa jiru kana laaffisuuf sadarkaa sadarkaadhaan akkaataan itti laaffifamu jiraachuutu barbaachisa. Rakkoon amma jiru rakko siyaasaa makaa kan biraa hinqabnee waan ta’eef hoomaa waraanatiin furmaatni argamuu homtuu akka hinjirre, jiraachuus akka hindandeenye gamini lameenuu hubachuu qabu. Kanaaf, furmaata siyaasa barbaachuu qabu. 1. ABO-Shaneen waliigaltee mootummaa waliin seene kabajuuf murannoo agarsiisuu qaba. Loltoonni WBO obboloota isaanii Oromoo waraana mootummaa keessa jiranitti dhukaasuun hiika hinqabu. Tarkaanfii labsa addatti lola dhaabuu dursee ija-jabinaan fudhachuutu irraa eegama. 2. Wayita ABOn tarkaanfii kana fudhatu waraanni mootummaa immoo opereeshinii irra jiru adda kutuudhaan loltoonni ABO leenjiif akka gara mooraa seenaniif carraa kennuu qaba. Haala waliigaltee irra ga’ameetiin loltoonni ABO Humna Addaa Oromiyaa (Special Forces) ta’anii ijaaramuuf carraa argatu. Yaada kana, Obbo Lamma Magarsaa mangudooni yeroo itti dhiheesan fudhatanii malateesaniiru. 3. Ajejaan waraan ABO sadarkaa gadii akkuma sagantaa BBC Afaan Oromoo irratti waadaa seene hooggantoota siyaasaa ABOf abboomamuudhaan, akkasumas loltoonni isaa Humna Addaa Oromiyaa ummata naannoo ittisan ta’anii akka ijaaraman ilaalcha keessa galchuudhaan, loltoota ofii gara mooraa leenjii seensisuu qaba. 4. Koomishiniin Waloo Mootummaa Naannoo Oromiyaa (MNO) fi ABO keessa bahee ijaaramee jirus hojii irra oolmaa dhimma armaan olitti caqafamee tu’achuu qaba. Gaafa barbaachisaa ta’es qaamni sadaffaan jaarsolii biyyaa, abboota amantaa, abboota gadaa fi namoota bebbeekamoo ofkeessaa qabu ijaaramee hojiitti hiikamuu waliigaltee akkasii kana tu’achuu qaba. 5. Aangawoonni MNO gama isaaniin sababoota bishaan hinfuune eeruu dhiisanii godinaalee Oromiyaa lixaa daawwachuudhaan uummata jajjabeessuu qabu. Yaadni sodaa lubbuu isaaniif daawwannaa dhiisan jedhu sababa amansiisaa miti, waan fudhatamaas miti. 6. Caasaan bulchiinsaa naannoolee kanneenii deebi’ee ijaaramuu qaba. Uummanni naannoos yoo motummaan isaan waliin mari’atee namoota isaan fedhan bulchitoota taasisee remade ni fudhata. 7. ABOn gama isaatiin rakkinoota gara duraa jiran maqasuuf jecha, hooggansa haaraa uummachuu dabalatee, waan danda’ame hunda raawwachuu (fakkenyaaf partiiwwan Oromoo biroo waliin wal ta’uu ykn walitti baquu) qaba. Rakkoon kun yoo hinfuramin biyyattiin waldhabdee hinbarbaachifne keessa seenuu malti. Lolli yeroo kanatti uumamu immoo ce’umsa amma eegalame kana ni gufachiisa, caccabiinsa jaarmiyaalee motoomaa (state) ni ariifachiisa, balaa kufaatii motoomaa dhalchuus nimala. Adeemsa karaa kanaa irratti qaamni injifataa ta’ee ba’u hinjiraatu. Qilee irraa asdeebi’aa. Diddan utaalaa itti seenaa. Ammas kanumatti jirtu. Garuu achi keessaa asdeebi’uun hinjiraatu. Kan hin hubbatu kessan rabbitu beeka


Karaa Lama: Tokko qajeelaa kuun boolla

Haala amma irra geenyeen siyaasaan Oromoo fi biyya sanii karaa dhanquu irratti deebitee jirti. Karaan tokko, kan amma qabanne kan wal loluu kun boollatti nu geessa. Karaan ji’oota muraasa dura ture, kan walhubachuufi tokkummaa sun ifatti nu baasa. Kan qajeelaa irraa haa kaanu. Mootummaafi ABOn atakaaroo amma dhiisanii waliin cehuuf yoo murteessan ifatti ni baana. Kun kan ta’u – ABOn akkuma waliigaltee mootummaa waliin godheefi waadaa ummataa seenetti siyaasaa lolaa dhiisee kan nagayaa geggeessutti yoo deebi’e; jechuunis WBOn bosonaa bahee humna nageenya Oromiyaatti yoo makame. – Mootummaanis akkuma waliigalteefi amaanaa ummataa bakkaan gahuuf waadaa seene humna waraanaa kana barbadeessuu yaalurra ofitti fudhatee leenjisee humna nageenyaattii yoo make. – Garri lamaanuu ololaafi waldoorsisuu dhiisanii ilaafi ilaameen mari’atanii filannoo nagayaafi bilisaatiif of qopheessutti yoo seenaan. – Dhaabbileen hafan gara tokko goranii kaanitti duulachisuu dhiisanii garri lachuu daandii cehuumsaatti akka deebi’uu yoo carraaqqan – Hayyoonni, abbootiin amantii, abbootiin gadaa fi ummanni baldhaan gamaa gamana goree ibidda lolaa ololaan itti shiduu irraa of qusatee gama lachuutti dhiibbaa gochuun karaa nagayaa qofatti akka deebi’an yoo yaale – Dhimma keessoo keenyaa alagaatti walhimachuufi walabaaruu irraa of qusannee hulaa cufannee furutti yoo deebine Gaafas karaa qajeelaa deemnee ifatti baana. Bilisummaa dhiigaan argamte kana kunuunsinee lafa qabachiifnee Oromoofi Itoophiyaas gara nagaya, dimokraasiifi misoomaatti ceesifna. Kun ta’uu hafee daandii amma qabanneen yoo figne…jechuunis ABOn loltoota isaa galchuu dhiisee waraanaan injifadha yoo jedhe. Warri mootummaas obsaafi gorsaan dhimma fixuu mannaa lolaan daaraa goonee irra aanna yoo jedhan dubbiin bifa armaan gadii kanaan akka dukkana lammata hin ifnetti nu geessitu natti muldhata. -ABOn waraana galchuu didee daran humna jabeeffachuu yaalutti seena ( eegalee jira) – Mootummaan humna hidhate kana humnaan barbadeessuuf duula bana ( eegalee jira) – Humna hidhate kana dadhabsiisuuf dhiheessa irraa kutuuf warra waraana waliin hidhata qaban jedhee shakku hidhutti seena ( eegalee jira) – Warri WBO/ABO warra nu saaxilee nu qabsiise jedhu irratti tarkaanfii doorsisuu, reebuufi ajjeesuu fudhatu ( eegaleera) – Mootummaan tarkaanfii kana irra aanuufi hidhaafi ajjeechaa miseensotaafi hogganoota ABOtti seena ( dhufaa jira) – Warri ABOs bifa walfakkatuun tarkaanfii haaloo bahuu fudhachuu yaalutti seenu. – Walshakkiinfi sodaan Oromiyaa haguugaa waan deemuuf shakkii qofaan miseensonni paartii biraa keessattu kan KFO mootummaan hidhamuufi doorsisamuu eegalu. Warri ABOs miseensota paartilee siyaasaa ODP deeggaranii adamsuutti seenu. – Walshakkuu, balaaleffachuufi wal adamsuun kun bifa naannummaa qabachaa deemti ( eegalee jira) – Qondaalonni mootummaa sadarakaa adda addaa jiran ‘shanee’ adamsuu sababa gochuun namootuma isaan morman garuu hidhata hin qabne haleeluu eegalu. Kun ammoo jibbi ummataa mootumaarratti akka cimu godha. Adadumaan qondaalota mootummaa kjiddutti walshakkiin uumamuun quba walitti qabuun wal ari’uun dhufti. Ibiddi alaa mana seene jechuudha. – Yeroo Oromoofi Oromiyaan wal unkuran kana ormis caldhisee taa’ee hin laalu. Gara lachuufu ulee ergisa. Itti xiqqeessitee itti dabalii cabsi jedha. Ammaahuu eegalee jira…tokko ODPf kaan ABOf tifoozoo cimaa ta’anii ibidatti hafarsaa jiru. Kaayyoon isaanii Oromoon lamaan daddafee walqabatee daaraa akka ta’u, san booda daaraa keenyarra facaafachuufi. – Ormis akka amma hawwu kanatti Oromoo waliin cabsee aangoo qabachuu hin danda’u. Oromiyaan jeeqmtee ollaan kun nagaya hin ta’u. Oromoon wal diigee Itoophiyaan hin jaaramtu. Wanti Oromiyaa keessatti ta’u hamtuufi toltuunis Itoophiyaa karaa akka qabsiisu waggoota shanan dabran agarree jirra. Sochiin Oromiyaa kophatti Itoophjiyaaf jijjiirama hin fidu osoo jedhanii dhufee jira. Maarree gaafa Oromoon lamaan waldadhabsiisee argan akkuma amalaa tuffiidhaan guutamanii aangotti harka hiixachuun hin hafu. Gaafa hiixatan isaanis alaa ‘xaalawa xaalaw’ dhiisanii ibidatti makaman jechuudha. Isaanis nutti dabalamanii ramacii abiddaa keessa galgalchuu eegalu. Jeequmsa niyya dhidhimsu kana hanqisuuf silaa akka biyya biraatii humna waraanaatu taaytaa fudhatee labsii muddamaatiin too’ata. Humni waraanaa biyti sun qabdu garuu ofiifuu morkiifi dhibdee sabaafi murnaa irraa bilisa waan hin taaneef adda hiramee lolatti hirmaata. Yugozlaaviyaatti waan ta’e mee dubbisaa. Itoophiyaan akka Yugozlaaviyaattis ripablika bilisaa ta’anitti adda babahuufuu carraa hin argattu. Waan sanirra hammaatetu dhalata. Walwaraansa xaxamaa hamaa keessatti kufti. Scenario an armaan olitti katabe kun waan fagoo isinitti fakkaatuu mala. Jawaar akkanumaan sodaatee nu sodaachisa jettu ta’a. Na amanaa daandii atakaaroofi lolaa amma eegalameen deemnaan balaa ani armaan olitti tarreessee qofa mitii kan kanarra hamaa ji’a muraasa keessatti arguuf teessu. Dhaabileen siyaasaa Oromoo walhubatanii waliin deemnaan Oromiyaafi Itoophiyaa waan bal’oo hedduutti ceesisuu danda’u. Walafaan garagalanii lola amma eegalniin itti fufnaan Oromiyaas Itoophiyaas daaraa bubbeen fuute taasisu. Lola kana keessatti akka tifoozowwan gama lamaanii amananitti ABO barbadeessanii nagaa uumuun hin danda’amu. Akkasumas ODP qawween buusanii aangoo dhuunfachuu bira hin gahamu. Garri lachuu osoo waldhidhiitanii Oromiyaa, Oromoofi Itoophiyaas qabatanii boollatti kufu. Kanaafuu yaa obboleeyyan kiyya osoo ijaan agarru boollatti nu hin naqinaa. Karaa qajeelaatti deebi’aa. Nagaya buusaa. Harka walqabadhaa biyya waliin ceesisaa. Yoo diddan silaa maal goona. Saba ni gorfanna. Rabbi itti kadhanna. Nagayaan Oolaa #Jawar Mohammed irraa