Afaan Oromoo dhaa qilleensarraan dabarsuun – akkamitti jalqabee dagaage, eessa gahe, gram deemaa

T A Abdii tiin, Onkololeessa 7, 2015 (Barreeffamni kun yeroo duraatiif Oromiyaa Radio UK website’tti Inglishiin maxxanfame. Deebisaan afaan Oromo TA Youssoufi.) Yeroo ammaa karaan qilleensarraan afaan kun itti dabru, raadiyoo, intenet fi televizyoonii saatelaytii dhaa hedduun waan jiruuf, warri afaan kana dubbatu filmaata bal’aa dha qaban. Filmaata ba’aa kanaan kan nu gaye, tattaaffii sabboontonni gaggaariin, kan hedduu isaanii namni hin yaadanne, godhanii fi babal’ina teknolojii dhaa ti. Mee akkamitti bakka tana geenye? Bu’aa-bahii tattaaffiin afaan Oromoo dhaa qilleensarraan dabarsuun lola addunyaa lamadaa (LA2), keessattuu waggaa shantama jaarraa 20ffaa cinaa keessa dabarte, namoonni umriin saanii bara 30ii gadii hubachuu dhabuun ni mala. Barruun tun daandii irra as geenye, haala amma keessa jirru fi hegeree tilmaamuu dhaan, qaawa odeeffannoo dhabaa kana duuchuuf dhihaatte. Dabalees, aadaan Oromo dhaa dagaadee fi leellifamtee addunyaa keessatti bakka isiif malte qabaattuuf daandii dabree fi tattaaffii gulanaa (hegefee) akeekuufi. Gaafa-Xalyaan Afaan Oromoo dhaa kan dura qilleensarraan dabre bara 1936 fi 1940 jidduu, yeroo Fashistiin Xalayaanii Impayera Itophyaa weeraran akka tahe dhageenya. Akkuma koloneeffattoota Awroppaa biraa (dhibii) Xalyaanoonninis duraan-dursanii aadaa, afaan fi sirna siyaasaa hawaasummaa dhaa kan ummata naannoo Gaafa Afrikaa jabo qoratan. Miidhama ummanni sirna impaayera Itophyaa jala jiru keessa ture qaceelloo dhatti hubatan. Sirna kolonefataa Xalyaan bulchiinsa Itphyaa Oromoonii fi ummatoonni Kibbaa kan hafan jala jiranirra akka wayyu himatan. Oduma bulchiinsi Xalyaan kan Itopyaa caaluun dhugaa taheellee, ummaanni miidhaa alagaa jalatti bule miidhaan akka hobbaatu malee cunqursaa tokko kaaniin jijjiirratuu dansa hintahu. Himannaan Faashistootaa adda qoodanii bulchuu dhaaf kan qiyaaffatame tahullee, gochi isaanii kan bulchistoota Itophyaarraa addaa isaan godhu tokko, afaan Oromoo dhaa qilleensarraan dabarsuu Xalyaanotaa ti. Sirni Itophyaa, eega Xalayaanonni injifatamanii deeman bara kudhanoota baayyeef Afaan Oromotiin radiyoorraa tajaajila akkasii kennuu ni waakkate. Yaada dhimma san akeeku marahuu mormaati ture. Hogguu bulchiinsi Xalyaanii qabsoo mormitoota keessaa ti fi tumsa Ingliziin injifatame, meeshaa afaan Oromoo dhaa qilleensarraan itti dabarfamuu ture Inglizoonni achirraa buqqisanii Hargeessa, Somaliland Protectorate, tan isaan gaafas bulchaa dhaa turan, geeffatan. Inglizoonni meeshaa san akka boojuu qabeenya diinaatti fudhatanii waan barbaadaniif oolfachuu yaadanii tahuun ni mala. Bulchitoonni Itophyaa yeroo sanatti bu’aa waan sanii wallaalurraa itti dhiisuun isaanii ni mala. Haala saanii kan achi boodaarraa akka mul’atutti’mmoo, meeshaan san fuudhamuun isaaniif balachuu tahuun hinhane fakkaata. Bara 1960-oota keessa raadiyoonni Itophyaa sagantaa “Memhir Abraaraaw” (Hayyuu Mee Keessa Ibsi) jettu dabarsaati ture. Sagantaa torbaanii (bara 1968 ykn 1969) takka keessatti gaffii dhaggeeffataa tokkoo hogguu deebisu “Xalyaanonni adda nu qoqqooduuf afaan ‘Gaallaa’ qilleensarraan dabarsan” jedhee annannatee wanni akkasii san booda akka hin deebine akeekkachiise. Namni san osoo hin marihanne yaada saa achirratti waan hin dabarsineef[1] yaanni sun addeella imaammata gaafasii ti akeeka. Yeroo sanitti, dammaqiinsi gita siyaasaa Oromotis quubsaa akka hintahin hubachuun ni dandayama. Jeynoottiin akka Garsuu Dhukii kanneen baroota shan weerartuu Xalayaan dura dhaabates wallaalaan ykn humna itti dhaburraa meeshaa san achirraa buqqifamuu dura hin dhaabbanne. Hogganoonni faccisa weerara Xalyaan kan akka Garasuu Dhukii faan, erga injifannoon argamtee, hujii saanii boonsiftuu saniif tuufatamuu, itti qishuu dhaa fi Shaggarirraa fageeffamuu faa’itu itti murteffame. Baandotaa fi ergamtoota Xalyaanotaatu gulantaa aangoo marati muudame.[2] Sochii Diidjiressotaa – Kaayroo 1950-oota gara boodaa magaalaa muummittii Misraa, Kaayroorraa afaan Oromoo dhaa raadiyoonaan dabruun isaa ni himama. Jidduu san Kaayroon harintaa (harata) sossooha farra -kolonummaa Afrikaa keessaa ti turte. Barattoonni Oromo dhaa kan Yunivarsitii Azharitti barachaa turan sagantaa radiyoo san yo jalqabanillee, mootummaan Haylasillaasee hariiroo hogganoota amantoota Qibxii biyya sanii waliin qabutti dhimma bahuu dhaan bacancaruu mudatte[3]. 1960-ootaa keessaa Tarkaanfiin raadiyoorraa afaan Oromoo dhaa dabarsuu tan itti aantu 1960 bara Keenyaan bilisummaa argatte biyya sanitti mirkanoofte. Tajaajila ‘afaan Booranaa’ jedhamee dayaalektii Booranaa miidhadduu saniin sagantaalee oduu, barnoota fi aadaa, waan akka sirna seera-tumaa dhaa, ti fi waayee seera sanii ifsuu faatu raadiyoodhaan faca’aa ture. Warri raadiyoo qabuu fi sagantaa sana jiraachuu bare jabo irraa fayyadame. Sagantaa akka za’aa Itophyaatti dhaa za’aa 6:30 dabartu hiriyoota waliin dhaggeffannee hiree gaarii obbleeyyan keenya biyya sanii tif gammadaa dhaa turre. Jalqabarratti dambalii gabaabduurratti waan dabruuf sagantichi qulqullinaan dhagayamaa ture. Yeroo hanga tokko boora sagaleen biraa danbslii isaarra dhufuu waan jalqabeef dambalii hin aanjinetti jijjiiramuu dhaan dhagayamni isaa darrate. Harki qondaalota mootummaa Halylasillaasee kan hariiroo prezidentii biyya sanii Jomo Kenyatta walin qabutti dhimma bahuudhaan danqaa sana fiduutu dubbatama. Qondaalonni mootummaa Hayla Sillaasee hojii waanyummaa akkasii hiccitii fi faana dhoyfataan waan raaw’taniif, ragaa xalayaa tiin gocha isanii mirkansuun waan aanjawuu miti. Walabumma Soomaalii dhaa kan bara 1960-ii booda raadiyoon afaan Oromoo dhaa Maqdishoo, magaalaa muummittii biyya saniirraa dabruu jalqabe. Dargaggeessi Oromo gamni, Ayyuub Abuubakar, sagantaa daqiiqaa 15-ii “afaan Qottuu” jedhee jalqabe. (Yeroo sanatti Oromo Bahaa maqaa sanin yaamuutu ture). Dhageeffatooni hedduun tarkaanfii san gammachuun simatanii, maqaa garmalee moggaasan dhiisanii maqaa Oromoo dhaa tin nuuf yaamaa jechaan yaada dhiheessota sagantaa saniitiif fi karaa isaaniitiin qondaalota biyyasii gaafachaa dhaa ti turan. Dhiheessoni qophii dhaa tiis gaaffiin sagantaa san maqaa Oromotti jijjiiruu akka marihatamaadhaa jiru qilleensumarraan ibsaati turan. Hogguu qophiin sun gara za’aa takkaatti dheeratte haalli hundi waan nama abdachiisu fakkaate. Dhiheessitoonni qophii sanii, kan irra guddaan saanii baqattoota tahan, sagantaalee akka haala yeroo, waayee barnootaa tii fi odeessa gara biraa tiin bashannansiisan. Dhiheessitoonni kunis siaawoo fi hamiloo akka barsiisaa fi barreessaa Skeikh Mohammed Rashid Abdullee, Omar Usmail Malkaa, Abdo Moussa, Aishaa Ibrahim Usman Qal’ii, Abdussalaam Siiyyoo Bareentoo; alalaasootaa fi walaleessitoota akka Shantam Shubbisaa (Muhammad Ibrahim Wadaay), Bahsan, Mahmoud Sheikh Muhammad Bookee, Yoonis Abdullaahi, Abdullaahi Arsii, kanneen biraa tiisi. Qophiilee mumul’atoo keessaa “Mala naa dhawaa obbaleeyyan kiyya”, kan waayee rakkoolee fi barbaada firoota dhabamanii; gabaasoota, xinxala qabsoolee farra kolonummaa dhaa yeroo sana Afrikaa keessa babal’attee jirtuu, fi filmaata walleelee kan dhaggeeyfattootaa kan torabanitti dhihaatu faa dha.[4] Biyyarraa karaa Maqdishoo xalyaa dhaan akka qophiin tun maqaa Oromoo dhaa qabaattu gaafachuun ittuma fufte. Dhiheessitoonni qophii dhaa tiis akka dubbiin tun sadarkaa oliitti irratti marihatamaa dhaa jirtu deddeebisanii mirkaneessuun abdii dhaggeeffatootaa jajjabeessite.[5] Itophyaa keessatti yaanni afaan Oromootiin raadiyoon tajaajila kennuudhaa imaammata mootummaa dhaa kan afaan Amaaraa qofa leellisuu dhaa waanntaheef, dhimma kana dubbachuun ni sodaachisa, akka badii guddoo fimfarrumaatti ilaalamaati ture. Amaararraa kan hafe, ummaani Oromo fi ummanni biroo harki hedduu guddaa Amaariffaa kanuma hinbeekne,barsiisni hundumaa Amaarinya malee afaan biraatiin akka hinkennamne dhoorgame. Qaawa abbaa-irrummaa Impaayaraa Dhuma bara 1960-ootaa tii fi jalqaba 1970-ootaa qaanqeen tajaajila raadiyoo afaan Oromoo dhaa Itphyumatti mul’atte. Miseensa parlamaa gaafasii magaalaa Adaree Biyyooraa kan ture Abdulaziiz Muhammad Gaatuur gamnummaa dhaan mirga miseensummaa parlamaa dahoo godhatee, tajaajilli radiyoo afaan Oromo haajaqabuu yaada dhiheeyse. Ummata isa file raadiyoo afaan Oromo biyya ormaarraa dabru waan caqasuuf, qophii Somaliarraa dabartu tanarraa ummata inni wakkalu duroomsuuf, tajaajilli afaan Oromo dhaa raadiyoo biyyaarraa dabru feesisa jechaan cimsee gaafate. Mootichi Waaqaatu na fooyate jechaa ture, bulchitoota isa dura dabran fi kan isa booda aangoo fudhatan caalaa, bufa murtaawaanisntahu, parlamaa dhaaf aangoo dabarsee kennuun wal hinfalmisiisu. Heerri bara 1955 bahe boqonnaa 116 baajanni mootummaa dhaa baatii takka dura parlamaan yo irratti marihatee mootichatti dabarse malee akka hujiirra hin oolle hima. Qondaalonni mootummaa dhaa hundinuu yeroon baajataa akka hindsbarre haalaan if eeggatu aadeffatan. Akkaataan kun Abdulaziizif haala anjaa uume. Innis marii waayee bajataa ittiin qabatee dhimma raadiyoo afaan Oromoo dhaa kana keessa butate.[6] Ummata isa filee bakka buufate raadiyoo biyya alagaarraa dabrurraa guusuu dhaaf tajaajilli afaan Oromoo dhaa jalqabuun fardii dhaa fi dantaa biyyaa tiis tahuu gad jabeesse falme. Kabajaa dhaa fi beekaminsa hojiirratti horateen Abdulaziiz barayyuu yeroo bajataa san wan kana deddeebisee dhiheesse. Deddeebi’ii keessa qondaalonni yaada kana akka qoratan ballama seenaniif. Sababaa dhimma kanaatiin baajatni ministeera Beessisaa boodatti harkifamaa argamuun qondaalotatti dhibdee tahuun yaachiftuu taate. Dhumarratti ministeerri kun waan ballama seene kana guutuun dirqii itti taatee studiyoo Adaree Biyyoo dhaa (Harar) keessa jirturraa dambalii jidduu dhaa tin dabarsuu jalqabe. Haa tahu malee dambaliin tun dadhabduu waan taateef, qophiin achii dabartu lafootuma gad-buutuu malee lafa ol-kaatuurratti hin dhagayamtu. Kunis akka ummanni afaan kana dubbatu alaa-alatti hin dhaggeeffannee dhaaf waan beekaa dhaa dalagame. Barri 60-ootaa bara dammaqiinsi Oromummaa dhaa lafa jala, bakka garii ammo dirree dhatti, boorachaa dhaa ture. Bulchitootaa gaafasii raadiyoon afaan Oromoo biyya guutuu yoo dhaqqaba tahe qaanqee gaaffii demokrasii biyya guutuu dhatti qabsiiftu, tan mootummaa unkutaawaa jirtu sarditu fi mancaaftu, taha jedhanii yaaddawuu hin dhaban fakkaata.[7] Torbaatamoota Itti aansee raadiyon afaan Oromoo dhaa kan bal’inaan qilleensarraan balaliye jalqaba warraaqsa bara 1974-ii kan waan mootummaan impayerummaa dhaa tan duraanii firraa faccisaa dhaa turte hedduu as baaftee waliini. Akka “warraaqsi lafarra harkifatu” san ka’een Raadiyoon Itophyaa studiyoo isaa tan Finfinnee jirturraa sagantaa za’aa takkaa dabarsuu jalqabe. Sanuma faana Raadyoonni Sagalee Gospel, tan mataskaanonni adda addaa tin’isan, studiyoo isii dhaa jabduu Finfinne qarqara jirturraa sagantaa za’aa takkaa dabaarsuu eegalan. Inni boodaa kun hogguu Dargiin angoo isii cimsattee Raadiyoo san dhunfatte raaw’ate. Gufaatii Maqdishoo keessaa Jidduma tana baallamni sagantaa Raadiyoo Maqdishoo dhaa kan qmaqaa Oromooqdhaatti moggaasuu dhaaf sename danqaa siyaasaa dhaa fokkattuu keessa lixe. Toora bara 1975 mootummaan Ziyaad Barree dhaa qophii lolaan lafoota Hallayyaa Guddoo Baha Afrikaa dhaa tirraa gara bahaa jirtu, tan ummata Somali qofa osoo hin tahin ummanni Oromoolleen irra qubatu, Itophyaa-rraa buufachuu dhaa fixachuun mirkanaawe. Qabsaawonni Oromo karaa Somalia sochoohan hamuuna kanaan akka wal fudhatutti yaada ifii akka sirreessanii fi, Adda Bilsummaa Somali Dhihaa (WSLF) fi Adda Bilsummaa Somali-Abboo (SALF) jechaan dhaaba moggasan keessatti qofaa akka sossoohan itti himame. Qabsaawotni gariin diddaa gocha kanaatiif Somalyaarraa hogguu deeman warri gariin ammo maqaa kanaan hidhannee biyya teenya seennee galii ummataa keenyaaf oolfanna jechuu dhan walin hiriiruu filatan. Gaafa SALF jaaramtu Raadiyoon duraanuu ‘Faraqaa afaan Gaallaa’ jedhamu kan Oromo’tti jijjiiruu dhaaf ballamame hafee “Somali-Abbo” tahe. Kun jalqaba odeessa karaa raadiyoo 70-oota gara duraatti jalqabe ni hantaaqe. Waan moggaasa kanaa laalachisee mudanni fokkataan tokko tahee ti ture. Kolonelli dargaa WSLF tokko (Abdurrahim) kitaaba ‘Fura Afaan Oromo’oo’ jedhanii Sheikh Mohammad Rashaad (fi Abdushakur Mohammed) barreessanii raabsamuu dhaaf qophaawe tokko arka. Maqaan kitaaba kanaa akeeka lolaa kan mootummaan Ziyad Barree qabdu waan falleessu tahuun itti mul’atee akka hin raabsamne ykn maqaan kun akka jijjiiramu gaafate. Hogganoota Oromo dhaa kanneen hamma sanitti achi keessa jiran keessaa guddaa tokko mataa biyyattii dhaa duratti akka waan kana mirkaneessuuf dhiheesse. Prezident Ziyaad maqaa kitaabichaa geedderuu abbaa barreesse qofaa tu dendeyaa jedhee. Koloneelichi si’uma san barrissitoota teessuma sanitti dhiheessinaan, dubbiin achi gayuun isaan sodaachisee, maqaan kitaabichaa akka jijjiiramu sarman. Katabbiin qolola gubbaarra jirtu “Fura afaan Somali-Abbo”tti jijjiiramtullee isiin fuula keessaarra jirtu, “Fura Afaan Oromo’oo” hin-jijjiiramin hafte. Dabballoonni jaarmayoota sanii sardamaan fuula isa gubbaa malee kankeessaa jijjiiruu waan dagataniif, kitaabni akkasumatti raabsame![8] Haala Abdachiisaa Haaraya Billiqiin itti aantu tan raadiyoo afaan Oromoo, Addi Bilisummaa Oromoo (ABO) bara 1988 Sagalee Bilisummaa Oromoo (SBO) dabarsuu-dhaan jalqabde . SBOn tajaajila addaan hin cinne kennaati jirti, hundeedhaan dantaa saba Oromo tarkaanfachiisuudhaaf dhaabbatte, ijoon dubbii isii ABOn qophaawa. Akkaataa kanaan bara 1990-ootaa, yeroo raadiyoonni afaan Oromoo dhaa dasee babal’atetti tarkaanfanna. Kufaatii Dargii-dhaa kan bara 1991 booda televiziyoonni Itophyaa afaan Oromootti sagantaa za’aa takkaa jalqabe. Bara 1995 Raadiyoon Sagalee Ameerikaa (VOA) afaan Oromootiin tamsaasa isaa eegale. Saniin booda sabbotonni biyya ambaa jiraatan hedduun bal’inaan itti bobbahanii tamsaasni afaan Oromo haalaan babal’atee, raadiyoo fi TV internetinis tajaajila hedduutu kennamaa jira. Yeroo ammaa magaalota USA akka Chicago, Atlanta, Minneapolis fi kanneen biraa, akkasuma Toronto, Canada, Melbourne Australia fi London, UK, irraa tamsaasni fakkaataan dabra. Hedduun isaanii ‘dijiitaalawoo’ waan tahaniif kompyutara fi telfoonnan, akkasumas Apple fi Androidiin ni dhagayamu. Biyya keessatti Oromiyaa-TV fi TV Oromoo Naannoo Hararii tajaajiloota dhiheenya dabalame keessaa hi. Websaytonni akka Gadaa, Bilsummaa, Ayyaantuu, OPride fi OromoTV Minneapolis beekkamoo jiraatuun fi tajaajilli seena qabeessa isaanii bifa dhaabbataan fi hamilee guutuun itti fufaa ademuun guddoo hamilchiisaa fi abdachiidaadha. Dhihoo tana Oromo Media Network (OMN) Minnesota, USA keessatti banamuun boqonnaa haaraya galmeesse. OMN TV Satelaytii tokkooffaa, miseensotaa fi deeggertootaan utubamee biyya keessaa fi alattis fudhatama guddaa arkate. Oromo Broadcasting Service (OBS), TV satelaytii kan biyya keessatti hundeeffamee qophiilee aadaa jireenya ummtaa irratti hundaawe dabarsaa jiru daballii haaraya dhihoo argame. Dagaagina midiyaa isa durii ti fi ammayyaa kanaas itti badhaadhuu dandayuun guddina tokko. Tahus haalli jiru quubsaa miti. Humnoonni tamsaasa afaan Oromo dandii adda-addaatiin dabsrsan caalaa jabaatanii tajaajila aynaadhaan dabraa tahe dhaggeeffatoota lakkooysaan guddachaa dhaa deeman kanaaf kennuutu irraa eeggama. Tajaajilli raadiyoo fi TV kun hedduun za’aa 24/7 kan tamsa’an tahullee sagantaan haarayni qaban wahuma jibiri. Wanti tamsaasan harki caalu muziquma qofa waan taheef haala kana wayyeessuutu barbaachisa. Karaa fuulduraa Warri waan midiyaa kana hojjatan bara hamma tokko dura tajaajila raadiyoo fi TV Amerikaa Kaabaa keessa jiru walitti qindeessuu dhaaf mariin ni turte. Akeekni duraa yeroo qaban sonaan dhimma itti bahuu dhaaf qophiilee waliif daddabarsuu faa akka ture hubanne. Mariin san, warra Amerikaa Kaabaarraa ala jiranillee dabalatee, mooyxannoo fi qophiilee wal jijjiiruu faa akka dandeessisutti haarayoomee itti fufuun fardiidha jenna. TV, raadiyoo fi midiyaalee biraa tis, akkasuma moyxannoo joornalistummaa dhaa walitti qindeessuun dudhaa fuulduraa irra aanuu dhaaf bu’ura irraa ka’anu guddaa taha. Hojiin eebbifamtuun jalqabamte itti fufutee akka abdi ummataa guuttu abdanna. [1]Odeeffannoo 1960-oota keessa manguddoo addaaddaarraa: Alisho Askar, Dadar, Harargee, daldalaa akkasuma nama seeraa; Ali Baysaa dhaa, nama ollaa fi hiriyyaa aabbaa, (bandaa) loltuu Xalyaan kan ture; fi Baqqalaa Mekonnen (Onk. 5, 2015). [2]Hujiin jabduun Garasuu Dhukii, kitaaba “Abbaa Booraa” jedhamu kan Taaboor Waamii afaan Amaaraa tin, akka lakkoofsa Habashaa, ALH (1986) barreesse keessatti arkamti. [3]Qaabata odeeffannoo bareessaa bara 1980-1982 jidduu magaalaa Maqdishootti SheekMuhammad Aadam, Sheik Muhammad Saalih fi Sheik Muhammad Rashaad-faarraa hi. [4]Bu’ureessaan yaada kanaa Ayyuub Aboubakar, Liidoo, iddoo Maqdishoo dhatti bahar itti daakanitti bitamtoota mootummaa Itophyaatiin galaafatame. Ragaa barruu argacuun hindandamne malee, qormaanni miseensota mootummaa Soomalyaa fi Oromoota achi turan baayyeerraa arganne kanuma mirkaneessa. [5]Bareessaan warra maqaan saganticha Oromo akka moggaafamu gaafatan keessa tokko. Walaloos ergee Yoonis Abdullaahii itti sirbaaf akka dhimma itti bahu dandeessise! [6]Heera keessatti bakka afaan Amaaraa tif kennamte Ajaja bara 1964 (ALH) lakkoossa 79 kan G. Dilebo kitaaba Ye Etopyaa ye Gebbar Sir’atena Jimir Kapitaalism, 1983 (ALH) wabeeffate fi Heera Gilgaalamaa bara 1955-ii boqonnaa 125 laali. [7]Abdulaziz namoota hedduu walin dhimma kanarratti marii qaba. Barreessaa kana waliinis bara inni dura university seenerraa eegale, dudubbisaati ture. Jarri lachuuyuu miseensota Waldaya Maccaa fi Tuulamaa turan. Adeemsa bobbaa Abdul’aziz kanas karaa Muhammad Yuusuf Muhandisa telekoomunicashan kan dhimma tekniika sagantaa tanaa keessaa qooda qaburraa hordofaa dhaa ture. Rakkoolee sagantaa tanaa tis odeessa isa kanarraa jalqaba 70-ootaa arkaterraa hubata. Kan nama gaddisiisu Abdul’aziz Daargiin lafumaa kaatee qabdee ti April 28, 1979 mooraa waraanaa 7-eessaa tan naannoo Dirree Dhawaa jirtu keessatti galaafatte. [8]Haasawa Haaji Muhammad Qunxaa waliin barreessaan bara 1980/81 haasawerraa hi. Inni kun nama waayee amantii dhaa baratee osoo miseensa Koree Jidduu SALF tahee jiruu barnoota sadarkaa lammaafaa xumurate.


Gochaa suukanneessaa wayyaneen ilmaan Oromoorratti gad gessaa jirtu kan afakkaata

GARA JABEENYA WAYYAANEE! Maqaan isaa Gaaddisaa Shariif jedhama. Barataa kutaa 10ffaa ture. Haadha hin qabu. Abbaa isaa obbo Shariif Ahmad waliin godina Harargee Bahaa, aanaa Guraawwaa, ganda Birbirsa Sa’idoo jedhamu keessa jiraataa ture. Jireenya ulfaataa ta’e keessatti obbo Shariif, haadha malee ilma isaa kana guddisaa barsiisaa kutaa kudhaniin gahee ture; hawwii guyyaa tokko ilmi kiyya naaf baratee rakkoo kana keessaa nabaasa jedhuun. Garuu hawwiin isaa kun bakka yaade hin geenye. Bakka gahuu qofaa miti, akka hin taanetti karaatti hafte. Ilmi isaa Gaaddisaan luubbuu isaa hambisuuf waraana Wayyaanee jalaa fiigee ganda namaa seene. Abbaanis argee ilma kiyya ajjeessuufi jedhee jala seene. Ilma isaa kana Wayyaaneen mana jala seentee abbaa jalaa qabdee gadi baafte. Haala suukaneessaa taheen ilma isaa kana Wayyaaneen isa duratti rasaasa lamaan dhooytee erga kuffistee booda lafattis itti deebifte. Abbaanis, eega ilma kiyya ajjeeftanii anas na ajjeessaa jedheen. Sababa kanaan abbaallee tumaan caccabsanii lafati darbanii biraa deeman. Ilmi isaa garuu hospitaala Harar geeffamee waldhaanamuuf yaalamullee, dandamachuu hin dandeenye. Guyyaa kaleessaa Gaaddisaa Shariif addunyaa kanarraa boqote. Rabbiin jannataan haa qananiisu jechaa, warra isaaniitii fi Oromoo maraaf sabrii haa kennu.


#OromoProtests – Partial list of Oromo killed by Wayane

#OromoProtests Feb 25,2016 Oromoota 200++ kan qabsoo FXG kana irratti lubbuu isaanii wareegan. Maqaa isaanii. (Updated on Feb 25, 2016) #oromoprotests —————- 1. Gezahegn Oliqa……….Welega..Horoguduru 2. Gutu Abera Deresa…..W.Welega..Guliso 3. Karasa Chala……W.Welega..Guliso 4. Debala Tafa…….N. Shewa..Fiche..Qare 5. Dejene Serbesa…………..SW.Shewa…Tole 6. Mifta Juneydi………E.Hararghe..Badano..Furda 7. Murad Abdi……….E.Hararghe..Haromaya 8. Lucha Gamachu…………W. Walaga…Inango 9. Ayana Banti…………….W. Walaga…Inango 10. Tafari Dhangia…………E. Walaga.Jimarjo 11. Dame Dabali…………….W. Walaga..najo 12. Gamachis Tilahun…………W. Walaga..Najo 13. Tilahun Mulata…………..W. Welaga.D/Dolo 14. Kano Tola……………..E. Welega..Gabate 15. Ebisa Tucho………….E.Walaga…Fincha 16. Alazar Kalbesa…………..W. welega..Inango 17. Bekele Soboka………… W. Shawa…Mugar 18. Bekele Seifu………….W. Shawa…Mugar 19. Chala Tashoma……..W. Shawa…Babicha 20. Abdeta Bayisa………W. Shawa…Babicha 21. Dule…………………….W. Shawa…Gedo 22. Tamene Tsegaye………..W. Shawa…Gedo 23. Daraje Gadisa……….W. Shawa….Gedo 24. Fikadu Girma………..W. Shawa….Gedo 25 . Ulfata Chimdi………..W. Shawa…Ambo 26. Girma Ragasa……….W. Shawa…Ambo 27. Lamesa Fayisa……..W. Shawa…Ambo 28. Chalchisa Gonfa…..W. Shawa…Asgori 29 .Bilbila Lalisa………….W. Shoa..Asgori 30. Gabayo (???)…………E.Welega..Gudeya Bila 31. Diso Milkesa………..W. Shawaa…Ilfata 32. Yalaw Damise………W.Shawa..Ilfata 33. Abebe Bulo………….SW.Shawa…Waliso 34. Tade Sefera…………SW.Shawa…Amaya 35. Solomon Mogos…..SW.Shawa…Amaya 36. Lencho Hundara…..SW.Shwaa…Waliso 37. Sarbesa Sirnesa…..SW.Shawa…Citu 38. Ayanasa Rikita………..SW.Shawa..Waliso 39. Wako Moroda………SW.Shawa..Waliso 40. Habtamu Tsagaye..SW.Shawa..Waliso 41. Tariku Asefa…………SW.Shawa..Waliso 42. Boru Gutama………..SW.Shawa..Amaya 43. Almaz Gudeta……………..Welega.. Canqa 44. Abdeta Lata………..W.Shawa..Gindabrat 45. Bayisa Gedafa…….W.Shawa..Gindabrat 46. Tadesa Dhaba Gadefa…….W.Shoa..Gindabrat 47. Kabade Tafa………..W.Shawa..Gindabrat 48. Tadese Tsige………W.shawa….Gindabrat 49. Barihun Shibiru……W.Shewa.Ilugalan…Ijaji 50. Biranu Hayilu………W.Shawa..Gindabrat 51. Tadese Abdisa…….SW.Shawa..Wanchi 52. Kebede Tadesa……SW.Shawa..wanchi 53. Daraje Warkine……..SW.Shawa..Wanchi 54. Sirnesa Sarbesa……SW.Shawa..Wanchi 55. Tashale Irgesa………SW.Shawa..wanchi 56. Aschalo Worku……..W.Shawa..Ginchi 57. Seifu Tura…………….W.Shawa…Ginchi 58. Zarihun..NA………….W.Shewa..Ginchi 59. Gelane Bekana………SW.Shawa….Chitu 60. Ashenafi …..NA……..W.shawa…Ginchi 61. Dinka Chala…………..W.Shawa…Ginchi 62. Tsegaye Abeba………W.Shawa..Jaldu 63. Tadasa Jambare (poolisii ????)……W.Shawa…Jaldu 64. Baqalaa Ragasa……W.Shawa.. Jaldu 65. Biranu Bajiga………..W.Shawa….Jaldu 66. Chaltu Tadesa………W.Shawa….Jaldu 67. Dajane Bayisa……….W.Shawa….Jaldu 68. Nato Guluma…………W.Shawa..Dandi (Ginci)..Galesa 69. Magarsa Baji…………W.Shawa….Jaldu 70. Bekele Tumsa………..W.Shawa..Dandi (Ginci)..Galesa 71. Abeba Gabisa………..W.Shawa….Jaldu 72. Huseen Dula………W.Arsi…Hadaba 73. Misra Haji Nabo……W.Arsi..Hadaba 74. Nasredin Mohamed …..W.Arsi..Hadaba 75. Awel Ibrahim……………W.Arsi..Hadaba 76. Tolasa Lelisa…………..Horoguduru..Watiyo 77. Birhanu Dinka…………..SW.Shewa..Wanchi 78. Ababa Gabisa…..W.Shewa..Dandi..Galesa 79. Murata Alemu………Sululta 80. Meserat Dinka………..W.Welega..Lalo Qile 81. Tilahun Gemechis……….W.Welega..Najo 82. Merete Alemu Gutema………Sululta 83. Adunya Ireso………….HoroGuduru..Alibo 84. Izaddin…………..W.Hararghe..chiro 85. Alazar kelbesa………..W. Welega..Inango 86. Zewdu Siyum…………….W. Shewa..Mugar 87. Hora Banti Irena…….Ilu Ababor..Gachi 88. Abbas Abduraman….W.Hararghe..Mesela 89. Feyisa Dadhi……………W.Shewa..Mugar 90. Chala Mohammed Ahmed……E.Hararghe..Haromaya 91. Bari Seid Ali…….W.Hararghe..Mesela 92. Soboka Dilgasu………..W.Shewa..Midekign 93. Fahmi Abduraman….E.Hararghe..Calanko 94. Abdata Olansa………..W.Shewa..Ambo 95. Lenco Dinkesa…………..W. Shewa…Wadesa 96. Abera Dhaba……………..SW Shewa..karsa 97. Biruk Dhufera……….W.Shewa..Gindabarat 98. Abdela Mohamed………W.Hararghe..Mieso 99. Yasino Abdela………..W.Hararghe..Mieso 100. Abdala Hasan ……….W.Hararge…Mieso 101. Musa Hasan…………..W.Hararge..Miesso 102. Abdulhakim…………W.Hararghe…Mieso 103. Ahmad……………. W.Hararghe…Mieso 104. Adam Abdala ……….W.Hararghe..Mieso 105. Mohammed Nama …..W.Hararghe..Miesso 106. Shelema Teresa……..Horo guduru..Goban 107. Muhamad Adem Roba…..W.Hararghe..Asabot..Wajaji 108. Birhanu Gadisa……….W.Shewa..Wadesa 109. Usmail Sufyan Adem……W.Hararghe..Doba 110. Abeba Lata…………W.Shewa..Shanan 111. Zerihun Jirenya………..E. Welega..Arjo 112. Tahir Abdulqadir……….Arsi 113. Bokone Dhaba……….W.Shewa..Tole 114. Eshetu Kumera………W.Welega 115. Reggasa Chala……….W.Shewa..Ginchi 116. Gammachu Amma ……E.Hararghe..Badano 117. Labata dinkesa……….W.Shewa..Ambo 118. Ishetu Fedhesa………….Wallega..canqa 119. Diriba Balacho……………SW Shewa..Tole 120. Kuma Lenjisa…………..SW Shewa..Tole 121. Dadhii Kumsa…………..SW Shewa..Tole 122. Tolera Lelisa…………..SW Shewa..Ilu..Amdo migira 123. Dereje Gonfa………….W Shewa..Jaldu..Bicho 124. Ifa Indiris…………..Iluababor..Dega 125. Shasho Firdisa……..Horoguduru..Watiyo 126. Kenani Fekadu…………Horoguduru..Watiyo 127. Ahmad Sherif……..W.Hararge..Asabot..Kurta Jarti 128. Abera Dhaba…………….SW Shewa..Qarsa 129. Alamina Tashoma Bayisa…..W.Shewa..Ambo..Bilo 130. Bekele ..(teacher)……W.Shewa..Dandi..Galesa 131. Alamina Mengesha……W.Shewa..Ilfata..Gosomikael 132. Bedhadha kebeba………W.Shewa..Mugar 133. Yadata Guya …….W.Welega,Hora Sabu. 134. Wandimne Wayesa…..W.Welega.Hora sabbu. 135. Tahir Xaha Adam…..E.Hararge..Malkabalo 136. Magarsa Mohamad..E.Hararge…Malkaballo. 137. Gebayo Amsalu……..W.Shewa..Bakotibe 138. Ibrahim Usma’il……..E. Hararge..Midega Tola..Fechasi 139. Tsegaye Darge………….E.Welega..Jima Arjo..Gaba Jimate 140. Filica Wariyo ……….W. Arsi, Shala..Ajje 141. Ushexo Nageso……..W. Arsi, Shala…Ajje 142. Adem Abdalla……..E. Hararghe.Gurawa…Chafe Janata..Doroba 143. Juhara Mussa (F)…..E.Hararghe.. Gurawa 144. Mustefa Husein (oromia police)…..W.Arsi…Shala..Ajje 145. Ramadan Abdalla (oromia police)……E.Hararghe 146. Geru Ararsa……………..W. Arsi Kofale 147. Abdo Haji…………………W. Arsi…Kofale 148. Galgelu ……………………W.Arsi..Kofale..Germama 149. Abdo…….W. Arsi…Kofale..Gambotahara 150. Kadu Wayu……….W. Arsi..Kofale..Alkaso 151. Mahadi Sani…….E. Hararghe…Gurawa..Oromitu 152. Safi Abro………..E. Hararghe..Gurawa..Oromitu 153. Dasta Dhaqabo…….W.Arsi..Shashamane.. Jigessa 154. Muhammad Tusiyye………W.Arsi..Shashamenne..Jigessa 155. Abdiisa Tadesse…………W.Arsi..Kokossa 156. Ayub Musxefa……………W.Arsi..Dodola 157. Baristu Ula (F)……..W.Arsi..Shashamane..Jigesa 158. Haajii Gadaa………W.Arsi..Shashamene..Abaro 159. Magarsa Abdalla…E. Hararghe..Gurawa..Doroba 160. Galana Tasisa Gulti…….W. Shewa..Dire Incini..Buyama 161. Muayib Abdurezaq……..E.Hararghe..Gurawa..kara Horda 162. Bushuna Gamachu (F)…….W.Arsi..Shashamanne..Jigessa 163. Asad Abrahim Abdula…Hararghe..Badano 164. Amenu Terefe………..E.Welega..Sasida..Balo 164. Geleta Negero…………E.Welega…Sasida..Balo 165. Bilisuma Abdisa………E.Welega…Sasida..Balo 166. Hasan Haji Abdala………W.Hararghe..Machara 167. Roba Mamo………..E.Hararghe..Calanqo 168. Aziza Muhamad(F)………E.Hararghe..Badano..iresa 169. Firomsa Abdi Abdula………E.Hararghe..Badano..Balina 170. Argane (F)…………………W.Walaga..Begi 171. Najash Garada…………E.Hararghe..Badano 172. Dereje Mante…….W.Hararghe..Machara 173. Rashid Ahmed Juneydi…….W.Hararghe..Machara 174. Magarsa Mohammed……….W.Hararghe..Machara 175. Abdella Aliyi Boru……..W.Hararghe..Gadulo 176. Rashid Mohammed……….W.Hararghe..Machara..Matagudesa 177. Hussen Muhammed…….W.Hararghe..micata 178. Obsa Mohammed……….W.Hararghe..Micata 179. Abdi Aliyi…………..W.Hararghe..Micata 180. Magarsa (merchant)………W.Hararghe..micata 181. Mustefa Ahmad……….W.Hararghe..Mechara 182. Yitbarek Nugesse……..W.Hararghe..Mechara 183. Magarsa Ahmed Ibrahim…….W.Hararghe..Mechara..Matagudesa 184. Dastuu (Female Student)……….W.Hararghe..Machara 185. Malkamu Dagafa…………..Qelam Welega..Gidami..Buri 186. kashe Waltaji………………..Qelam Welega..Gidami..Buri 187. Burruse Tafesa………………Qelam Welega..Gidami..Buri 188. Ofgaha Galalcha……………..Qelam Welega..Gidami..Buri 189. Tamesgen………………………Qellam Welega..Gidami..Buri 190. Motuma Fayera Tolasa…………W.Shewa..Goro Sole 191. Amanu Terfa……………..E.Welega..Leka..Bilo sasiga 192. Mohammed Jamal Sharaf…………E.Hararghe..Badano..Ulaga 193. Ahmed Mohamed Ahmed……….E.Hararghe…Badano..Goba Haro 194. Aziza Mohammed……………………E.Hararghe..Badano..Goba Haro 195. Huzeyfa Hasan Mohamed……………..E.Hararghe..Badano..Qallina 196. Firomsa Abdi Mohammed…………..E.Hararghe..Badano..Aramuri 197. Ramadan Hasan Mul’ata…………W.Welega..Begi..Tenzet 198. Birhanu Waltaji……………..W.Shewa..Ambo..Jijigu Waransa 199. Terefa Guta…………………..W.Shewa..Ambo..Jijigu Waransa 200. Taressa Barisa Leta………..W.Shewa..Bakotibe..Gutomexi 201. Samuel Abasha……………E.welega..HaroLimu ………………… ================ Kuni kan hanga ammatti maqaan isaanii argachuu dandeenyee dha. Oromootni 200 oli tahan ammas lubbuun isaanii wareegamee maqaan isaanii garuu hin maxxanfamnetu jira. Please warra hafan jettan mee ilaalaatii nuuf erga. Gumaa wareegamtoota kan hafeetu baasa. #OromoProtests #Ramuna


Oromiyaan guyyaa ar’arraa kaafte bulchiinsa waraanaa saddeet jalatti akka bultu qondaaltoonni tika wayyannee murteessan jedhu

Today high ranking military, intelligence and federal police officers held emergency security meeting with President of Oromia, Muktar Kedir, at his office located in Addis Ababa. The meeting was chaired by General Asefa Abiyu,Commissioner of Federal Police and Muktar Kedir, President of Oromia. In attendance were mostly military officers above the rank of Colonel and commanders of federal police. Intelligence Officers presented analysis and assessment of security situation in Oromia, which concluded the civilian leadership has failed to contain the situation hence the matter is now a national security crisis. They proposed the military formally take over security operations in the region. Accordingly, Oromia has been subdivided into eight ( 8) military regions ( wetderawi ketena ) each to be led by military generals of ethnic Tigre. Civilian administration is cooperate and report to the commanding generals. The generals are to report to a command post which includes chief of armed forces, intelligence and federal police. Oromo generals strongly opposed the decision but no one heard them. This is an official coup d’etat against civilian leaders in Oromia and perhaps the first step towards staging one at federal level. Stay tune for more details about which generals are put in charge and analysis how this impacts the ongoing conflict via Naf-tanan Gaadullo Guyyaa haráa ajajoonni Waraanaa, Tikaa fi Poolisa Federalaa oláanoon Finfinneetti kan argamu waajjira pirezdaantii Oromiyaa, Mukataar Kadir waliin walgahii dhimma tikaa ariifachiisaa geggeessanii jirani. Walgahichi kan hogganame komishinara Poolisa Federaalaa kan tahe Janaraal Asaffaa Abiyyuu fi pirezdaantii Oromiyaa Muktaar Kadirini. Walgahicha irratti warri qooda fudhate ammoo qondaalota waraanaa sadarkaakoloneelummaa ol jirani. Hogganoonni Tikaa walgahii kana irratti hirmaatan dhimma nageenya Oromiyaa keessaa ilaalchisee gabaasa gamaaggamaa dhiheessaniin, bulchiinsi siiviilii rakkoo dhalate kana toyachuu akka dadhabee fi yeroo ammaa kanatti dhimmichi gara sadarkaa rakkoo tikaa biyyoolessaatti (national security crisis) akka ol guddatee jiru xiinxalani. Waan taheefis, Oromiyaa keessatti dirqamni hojii nageenya eegsisuudhaa ajaja waraanaaf dabarfamee akka kennamu yaada dhiheessani. Haaluma kanaan, Oromiyaanzooniilee waraanaa saddeet ( 8) jalatti akka qoqqoodamtuu fi bulchiinsi waraanaa mata mataatti qondaala waraanaa oláanaa jiruun akka ajajamu murtaahee jira. Bulchiinsi siiviilii gargaaraa ajaja waraanaa qofa tahee akka hojjetuu fi gabaasa isaas kan galchu gara janaraalicha ajajaa bulchiinsa waraanaa sanitti akka tahuu qabu godhame. Janaraalonni ajajaa waraanaa saddeettanuu ammoo gabaasa isaanii kan galchanu gara Komaand Poostii (ajaja waraanaa walii galaa)tti akka tahe murtaahe. Ajajni waraanaa walii galaa kun ajajoota oláanoo Waraanaa, Tikaa fi Poolisa Federaalaa kan hammatu tahuun beekamee jira. Kana jechuun bulchiinsi siivilii Oromiyaa finqilcha mootummaa waraanawaa (military coup detat) aangorraa kaafamee jira. Kun ammoo tarkaanfii waraanni sadarkaa federaalaatti fudhatuu heduuf qophii duraa ta’uutu shakkama. Murtee kanas Jeneraalonni Oromoo garmalee kan morman tahus namni isaan dhagahe tokkollee hin turre. Janaraala isa kamtu bakka kam irratti muudamaa fi tarkaanfiin kun rakkoo Oromiyaa keessatti dhalatee jiru irratti dhiibbaa akkamii qabaata xiinxala jedhuuf walitti deebina.


JECHOOTA GAMNAA KUTAA 4FFAA

Gamteessaa Sabaa Mucaa Gamna:- Mucaan Gamni Wayii Daldalaa Wayiitin Wal Lolee Yeroo wayii namichaa daldalataa woytuu ture. Innis kan qabeenna karaa dharaatiin guurratee of duroomsu ture. Innis mucaa beekaa wayii yeroo tokko qarshii inni meeshaan bitachuuf amaanaa bira kaayate natti hin kennine jedhee dhoorgate. Mucaanis aarus ima callisee itti dhiisee biraa deeme. Guyyaa biraas bakka biraa walgahii dhimma biraatiif taa’amerratti wal ga’an. Namichaan rakkisaa waan taheef bakka wal gahii haajaa biraa irratti akka mucaa sana irraa yaada fuune ganzaba koo hate bade jedheen. Jaarsi abbaan waltajjiis dhimmicha mucaan duraa waan itti himee tureef maal daldalataan afaan faallaa hujii faallaa! Ufii irraa fuudhee dhooggatee faallaa haasayaa; na jalaa hatte jedhaa! jedhee didee mucaa irraa yaada fuudhe. Mucichis yoo duraa yaada biraa haasayuu ka barbaade namichaan wal qaban. Mucaa dubbii nama guddaa, beekaa keessa jirraa dhiisi ati jedheen daldaltichi! Ilma beeraa jedheen afaan taree. Daldalataa:- Haatee gamnaa? jedheen Mucaa:- Abbaa kee ni caalti! jedheen Daldalataa:- Ati hoo gamnaa? jennaan Mucaa:- Si ima caala! jedheen Daldalataa:- Abbaan kee hoo jennaan Mucaa:- Kan ambaa diina afaan qabachiise mitii; kan ambaa diina addaan galche mitii? Jedheen Daldalataa:-Ati mucaa anaa sitti dubbate balleesse jedheen! Mucaa:- Qacceen ofumaa garaftee ofumaa iyyiti; atuu beekte jedheen; guddaa jedhanii dubbii hin taane, argan irraa hin fudhatan dargaggeessa jedhaniis callisi hin jedhaniin. Guddas xiqqas kan jechisiisuu danda’u wanta nama sana keessa jiruu fi dubbii isaati jedheen!! Eega ofii keetii ka na dubbiftuu jedhee mucaan aaraa akka armaan gadii dubbate! Akkuma beekamu daldaltoonni dhiifama naaf godhaatii amma kan daldalaa hattuu kanaa dubbadhaa isin warri karaa sirriitiin daldaltanii duroomtan akkuma jirtan; warri hannaa fi humnaan duroome akka namichaa kanaa jiruu. Argaa si’a lama natty deebi’uu isaatii:- 1FFAA… Qarshii kook an ani meeshaa bituuf bira kaayadhe na dhoorgatuu fi na arrabsuu isaa. 2FFAA… Bakka walgahii kanattis an dhimma biraa walitti qabamneef yaada kennuuf carraa yoo gaafadhu naan mormuu isaa. Bakka hundatti dhiibbaa narraan gahuuf fedhuu isaa hubattan yaa daldaltoota karaa sirrii akkasumas warren biraa. Kana kan waa’ee qabeenna ofii malee kan biraatii hin yaadne; hiriyyoota isaas dabalatee hattoota ta’uu beektan nama meeqaas kallattii meeqaan akka miidhan!… yoo mucaan jedhu Namoonnis harka dhayan!! Ililchanis waan garee sana hin jaalanneef. Mucaan itti fufees akkas jedhe:- Beekaa calliseeti malee anis waan inni hojjate beeka! Maal akka hojjataa jirus beeka,waan inni na hin fedhiniifis beeka, beekaa callise malee! Callisan fixan jechaaf malee! Jedhe itti fufuunis… “Ooftee ooftee hoolaa hatte tana abbatti fidda jedha mammaaksi” jedhan. Warra garaa haadhatitti ilkee baasee! Yoo nuti gurshaa sadiin guyyaa dabarsinu isaan si’a sadii ol nyaata akkam akkamii nyaatu? Hojii humnaa nu hojjachiisanii kan nuuf hin kaffalle meeqa?Kan qabeennaa tuullatee hiyyeessa gama hundaan of jalatti galchee hacuucuu barbaadu kanaa fi hiriyyoota isaa. Uffanni isaanii meeqa guyyatti hagam jijjiiratu? Nuti uffanni dhumatu malee jijjiirannaa? Mana meeqa qabu? Waa meeqa qabu? Qabeenna kana akkamitti horatan yoo jenne kama isin beettanii fi anis himadhe; hannaan, humnaan ta’uun beekamaa!!Warra uummata qorqatee jiraataa jiru jira. “Galata Rabbii garuu akka isaan nu tuffatanii mitii kallattii kamiinuu hojjannee jiraanna. Yaada illee bilchaatas qabna!!” jedheen. Mucichi namichaaa fi hiriyyoota isaa daldaltoota dharaa salphisee namoonnis gammadan!! *** Gamni gamnatti dhufee akkana jedhe “Namni jabaan nama maal huje? Laafaan hoo?” jedheen. Gamnichis “Namni jabaan nama dogongora, rakkoo, laafina ofii irraa baree sanirrattillee of fooyyessee gara carraatitti jijjiire! Laafaan ammo faallaa kanaati.” jedheen *** “Abaarsa eessa dhaqxa?” jennaan “Gara abbaan na erge!” Yoo dhabde hoo jennaan “Abbamaaf deebi’a!” jette abaarsi *** “Guddaan/beekaan maaf nama kabaja?” jennaan “Guddinnuma/beekumsuma isaatif” jedhe “Wallaalaan/laafaan hoo maa nama xiqqeessa?” jennaan “Xiqqeennuma isaatif!” jedhe gamni gamnichi gaafannaan. *** Waa wallaala dabalatte waan falli baafne:- -Deegni wallaala dabalatte waan falli baafne -Laafinni/dadhabinni wallaala dabalatte waan falli baafne -Jallinni/makkaltummaa wallaala dabalatte waan falli baafne -Rakkoon/gideen wallaala dabalatte waan falli baafne -Gabrummaan wallaala dabalatte waan falli baafne Itti fufaa…


TOKKO MILIYOONAA KA DALDALU

Tokko miliyoonaa ka daldalu Tokko waan nyaatu dhabeetii qooqa kan bulu Waan kana maaf hin furre namni dhimmi laalu! Dhugaa kun waan hin jaalatamnee Waan kana osoo fooyyessinee Daldala sirriif osoo diriirsuu nuu dhufee Hannaan duroomuunis osoo illee hafee Daldallalle jennaan dureessi karaa cufee! Raajii, raajii………………………………………… Waa meeqa qabatee hiyyeessa gad dhayaa Didee kunoo hundaa borcaa waliin dhayaa Waa meeqas qabatee kaanii kaan haasayaa Osoo gaarii hujee maaluma mee tayaa? Raajii, raajii………………………………………… Gariin hin arguu maal osoo hubatee Beekaa ka jiraatus jira hiyyeessa cuffatee Jiruu hiyyeessaa mee ilaalaa Dhugaan itti kennaa falaa Dureessi didee ofuma tajaajilaa Dureessi ammallee ammalee bololaa Akki dureessi ta’u hiyyeessaa maalalaa An homaa hin sobnee isinuu ilaalaa!! Raajii, raajii………………………………………… Dureessi wal guuree walguuree Hiyyeessallee itti cufe xurree Hiyyeessis kanumaaf dureessatti xuure! Raajii, raajii………………………………………… Dureessi nyaate banjii!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!


ODUU MAGAALAA BULBULAARRAA AMMA NU GAHE.

“Ilma namaa akka hojii isaatiif duuti itti diqqaata” kan jedhamu adaa dhugaadha.Dubbii kana sababa malee hin kaafne. Odeeffannoo jiru daddafnee isiniin gahuu dhabuu keennaaf dursinee dhiifama isin gaafataa; sababni turreefis dubbii qulqulleeffatuuf akka ta’e beektanii mata duree amma qabannee dhiyaanne kana obsaan nu hordofaa. ………………………//……………………………… “Goobanni Daaccee du’ee ture Bulbulaa keessaan deebi’e” jetti oduun godina Shawaa Bahaa Aanaa Adaamii Tulluu Jiddoo Konbolchaa magaalaa Bulbulaarraa nu geette. Tibba kana gaafa Gurraandhala 22 ,2016 tti mootummaan abbaa irree woyyaaneen jiraattota magaalaa Bulbulaa namoota afurii badii tokko malee ukkaamsee fudhatuun isaa dhaga’ame. Gocha sanyii balleessaa Oromoo kana woyyaaneef karaa ta’uudhaan magaalaa Bulbulaa keessatti kan socho’aa jiran basaastota mootummaan woyyaanee kaawate yoo ta’an isaanis:- 1. Oromoota sammuun namummaa keessaa fuudhamee sammuun harree itti kaa’amee fi 2. Worra odoo Oromoo hin ta’in Oromoodha ofiin jedhan dha. …………………………………//………………………………… Basaastonni Magaalaa Bulbulaa kunniinis:- 1. Diittaa Badhaanee Biiftuu 2. Maamud Ayyaanoo 3. Jamaal Haaji Huseem fi kkf dha. Isaan keessaa DIITTAA BADHAANEE BIIFTUU gaafa Gurraandhala 22/2016 tti namoota afurii “mana kiyya koottaa caatii qamaanaa” jechuudhaan erga waameen booda “fincaanee deebi’aa” jechuudhaan gadi bayee mootummaa woyyaanee foon Oromootaa nyaatuuf beela’eef bilbilee “mana kiyya jiranii koottaa qabaa” jechuudhaan dabarsee kenneera. WORROOTA INNI KENNE KEESSAA 1. Kormaa Baattolee 2. Qaabatoo Saamatoo 3. Worquu Boonsoo 4. Zarihun Jarreen kun erga gaafa qabamaniitii achi buuteen isaanii hin beekamne. Eegaa maal jennaree? Gochi suukaneessaan OROMOOTA DHIIGAA magaalaa Bulbulaa jiraatan irratti saroota maqaa Oromootiin daldaltuun raawwatame; guutummaa Oromiyaa irratti haaluma wolfakkaatuun raawwatamaa jiraachuun isaa nama hin mamsiisu. Namichattiin Diittaa Badhaanee jedhamtu tun OROMOO DHIIGAA akka isiin hin taanes irra ga’ameera. Sanyiin isii sanyii qadhaa ykn wolaytaa dur loon tissuuf Oromoo Arsiitti gale irraayi. Oromomarraa nyaattee booda Oromoo nyaatuu jalqabde. Amalli saree kanuma. Gochi kun lubbuu ajjeedhaan garaa garummaa hin qabu. Qabsoo Oromoo dur kan laamshessee fi saba Oromoo harkaa fi harka kan mursisiise Goobana ture. Adhas qabsoo FXG Oromootaa kan tarkaanfachuu dhooggee karatti hanbisaaru jara kana. Qeerroon magaalaa Bulbulaa daddafaa wolaytichattii Diittaa Badhaanee jedhamtu tanaa fi worra akka isii garaa Waaqatti addeessaa. Hin hilinaa. Daddafaa balleessaa. Sanyiin isii hin dagaagin!. Haaluma wol fakkaatuun guutummaa Oromiyaa keessatti daddafaa worroota akkanaa tanniin balleessaa. Qabeenna isii bombii fi ibiddaan barbadeessaa. Diinni saba Oromoo guddaan isaan waan ta’eef haleellaan cimaan irratti fudhatamuu qaba. BILISUMMAAN UMMATA OROMOOTIIF!!


#OromoProtests OROMIYAA WARAANAAN DOORSISANII HARKA KENNISIISUN WAAN HIN YAADAMNE

Akkuma kaleessa galgala ibsame Jeneraalonni waraanaa Wayyaanee Oromiyaa ifatti beeksisee Oromiyaa bulchutti seenee jira. Kun tarii waan nama naasisu ta’uu mala. Garuu tarkaanfiin kun waanuma eeggamaa tureefi bu’aa tarsiimoon qabsoo Oromoo fidde ta’uu hubachuu feesisa. Ummanni keenya Oromiyaa kittillayyoota harkaa waan baafateef, Wayyaaneen ifatti as baatee Oromoo humna waraanaatin bulchuuf dirqamtee jirti. Kun ammoo dogongora tarsiimoo hamaa kan keessaa bahuu hin dandeenye keessa isaan galchuun, qabsoo Oromootif garuu hiree qabsoo finiinsitu tan biroo dabalee jira. Mee Akeekni tarkaanfii kanaa maali? Qabsoo Oromootif dhiibbaafi faaydaan fidu hoo? Kanarratti xiinxala armaan gadii dhiheessinee jirra. Mee Waraanni kana godhuu maalif barbaade kan jedhu irraa haa eegallu. a)Erga Mallas du’ee as aanga’ota siyaasaa Wayyaanee (political leaders) jiddutti waldiddaan uumamuun ifa. Waldhibdeen kun akkaataa dhimma Oromiyaa deebisanii dhunfatan irratti daran hammaatee jira. Namni ifatti hoggansa kennus hin jiru. Waan takk murteesse kuun jalaa diiga. Tarkaanfii amma fudhatan kanaan janaraalonni, warra hoggana siyaasaatin, haala jiru hogganuudhaaf tokkummaa, tarsiimoofi murannoo hin qabdan, kanaafu hoggansa nutu harkatti galfachuu qaba jechuu isaati. Kun waanuma biyyoota heddu keessatti yeroo jeequmsi uumame hoggansi siyaasaa too’achuu dadhabe tarkaanfii waraanni fudhatuudha.Halli Oromiyaa kun daran itti fufnaan jeneraalonni aangoo mootummaa federaalaatis harkatti galfachuun waan hin oolle. b)OPDO fi damee nagaya eegsiftuu Oromiyaa ( poolisii, milishaa, dhaaba) irraa guututti amantaa dhabuudha. Hubadhaa ji’oota afran dabran waraanni Oromiyaa unkuraatuma jira. Garuu damee nageenyaafi bulchitoota zooniifi aanaa of dura qabeet ture kan socho’u. Akkasin haala tooa’chuu waan dadhabeef OPDOf dameen bulchiinsaaf nageenyaa lafa jalaan daba narratti hojjataa jiran jedhee shakka. Kanaaf damee nageenyaa Oromiyaa ifatti of jalatti deebisee ajajuufi too’achuuf barbaadee jira waraanni. c) San biras darbee tarkaanfilee milishaan gandaafi poolisin Oromiyaa Shawaa Lixaa, Arsii Lixaafi Wallagga Lixaa keessatti Agaazii irratti fudhatan sun haalli kun itti fufnaan humni Oromoo hidhatee jiru kun guututti fincilee balaa buusuu mala sodaan jettu jabduudha. Kanaafu milishaafi poolisii Oromiyaa kana ajajaafi too’annaa human waraanaa jalatti deebisuun akka hin fincille too’achuuf yoo dubbiin jabaattees saffisaan hiiksisuu ykn rukutuuf haala mijeeffachuu barbaadan. d) Hunda caalaa garuu tarkaanfiin kun tooftaa Oromoota ittiin doorsisani. Qondaalota OPDOtin nuti isiniif gooftaadha, afaan qawweetin isin bulchina, wixxifattan isin haleella jechuu fedhan. Ummata Oromootin ammoo amma booda milishaa laaftuufi poolisii isiniif garaa naatuun osoo hin taana hoomaa waraanaa hidhannaa guutuufi aangoo ajjeesuu qabuun isin rukunna jechuu feeti. Kun ammas biyya heddutti waraanni yeroo muddame tarkaanfi agarsiisa humnaa ( show of force) muldhisuun tooftaa sodaa uumuuf itti fayyadamuudha. DHIIBBAAFI FAAYDAA MURTII KUN QABSOO Dhiibbaa: Waraanni dabalataa gara Oromiyaa seenuun tooftaaf of eeggannoon sochoonu malee gaaga’ama lubbuu dabaluuf ummata shoorarkeessuu ni mala. Garuu hamma fedhe humna yoo dabalan Oromiyaa guututti too’achuu hin danda’amu. Akkuma yaaadatamu sochiin kun eegalee torban lama keessatti ‘command post dhaabbatee waraanni Oromiyaa keessa socho’uu eegala. Ergasii yero yeroon humna dabalataa yoo deemaniis fincilli babal’ataa malee dhaamaa hin deemne. Dhiibaa loltoonni gandootaaf magaalaa keessa baay’achuu irra aanuuf tooftaalee fooyyeffchaauu barbaachisa. Faaydaa: Jeneraalonni Wayyaaneen ifatti waraanaan Oromiyaa bulchuu eegaluun miidhaa isaarraa faaydaatu caala. Faaydaalee kana keessaa muraasa yoo tuqne; a) Faaydaa Siyaasaa: Wayyaaneen hanga ar’aa ilmaan Oromoo of dura qabdeet akka waan mootummaa saba hunda bakka buututti of dhiheessa turte. Ummannis dhugaa yoo beekes ilmaanuma gudeeda isaatii bayanii bitaman san rukutuun garaa isaa nyaachuun hin oolle. Amma ilmaan alagaa ifaa ifatti suduudaan Oromiyaa bulchuuf murteessuun isii dhugaa jrtu as baasuun lolli ifatti Oromoofi Wayyaanota jidduu akka ta’u fayyada b) Waraanni aangooma fakkeessaa OPDOn qabaachaa turte san irraa mulquun jara keessatti muftoo uumuniifi warra gara mooraa qabsoo goraa jiranitti hedduu isaanii akka dabalu shakkiin hin jiru. Waranni Wayyaanee amala tuffii hamaa qabaachuun isaa beekamaadha. Kun ammoo poolisii Oromiyaafi milishoota waliin walitti bu’uun akka dabalu godhu. Kun ammoo tattaaffii ilmaan Oromoo qawwee alagaa baadhatan san gara saba isaanii akka goran gochuuf yaalamaa jiru ni tumsa. c) Baasin Babaluu: Jiddu galli tarsiimoo qabsoo tanaa humna diinaggee Wayyaanee laamshessuudha. Kun ammoo tooftaa gargaraatin hojitti hiikkamee milkaayaa jira. Waraana mooraa irraa baasanii yeroo biyya keessa facaasani baasii geejjibaaf, durgoof, meshaadhaf kkf baasiin ni dabala. Akka tilmaama amma jiruutti waraanni Oromiyaa keessatti bobbaafame ji’oota lamaaf yoo ture, baasiin humna ittisa biyyaa kan waggaa yoo xinnaate dachaan ni dabala. d) Faaydaa Diplomaasii: yeroo addunyaan amma keessa jirtu kanatti waraanaan ummata bulchuun qaanyiidha. Wayyaaneen ifatti waraanaan biyya bulchutti seenuun isii deeggarsa diplomaasii saffisaan dhabaa jirtu daran hiri’isa. Hamma fedhes dantaadhaaf ishee barbaadan biyti dhihaa takkaleen ummata duratti as baatee tarkaanfii kanaan sirriidha jechuu hin onnatu. Akkasumas humannaa Oromoo ‘nuti humnaan bulaa jirra, siyaasaafi diinaggee keessaa hirmaannaa hin qabnu, federaalizimiin jedhamu kan sobaati’ jedhu san guutut guututti mirkaneessuun tumsa diplomaasii nuuf cimsa. Kanaafuu gara hundaan yoo madaalamu Wayyaaneen Oromiyaa ifatti humna waraanaatin bulchuuf murteessuun injifannoo qabsoon tun argamsiifte keessa tokko. Injifannoon kun ammoo qabsoo daran finiinsuuf haala keessaafi alaa mijeessa. Tooftaalee dabalata humnaa diinaa kana irra aanuuf fayyadan dhihotti maxxansina. Nu eeggadhaa.


Saroonni dhufaa jiran!

#OromoProtests Guyyaa har’aa Gurraandhala 28/2016 konkolataan liyyuu komandoo fee’ee jiru inni pickup 7 fi oraalii tokko gama shashamannee deema jiran suuraa kaana osoo isaan figaa jirani kaasan, Mojoo darbanii jiran kaanaf haawasni keenyaa kan shashamane jirtan akkaa off eydan..


Adeemsi qabsoo keenyaa kallatti isaa jijjiirachuu qaba.

Kanaafuu adeemsi keenya 1) Dhaadannoo garee dhageessisuu fi garee humna diinaa kallattii hundaan nurraa itti qabaachuu. 2) Daandiilee wantoota salphatti kaafamuu hin dandeenyen cufuu. 3)Hammuma diinni tarkaanfii nurratti fudhachaa adeemun nus tarkaanfii irratti fudhachuuf gareen meeshaa guutuu qabu hiriira irraa fagaatee dhoksaan waraana wayyaanee irratti qophaa’uu. 4) Jala deemtota hojii isaanii irraa deebi’uu didan tarkaanfii dhumaan adabuu. 5) Qabeenya Wayyaane fi jala deemtota isaa barbadeessuu. 6) Hiriira yommuu baanu dheessuu osoo hin taane tokkummaan dhaabbachuu. 7) Sabaa fi sablammoota akkasumas amantii irraa of eeguu. 8) Bifa riphee loltummaatin waraana wayyaanee iddoo hin beekne baadiyyaa fi magaalaa keessa yommuu socho’u tarkaanfii irratti fudhachuu. Haala salphaa ta’een humna wayyaanee jalaa laamshessuun ni danda’ama. Waraanni wayyaanee yeroo qabsoon keenya itti cime mootummaa wayyaanee akka ganu shakkiin hin jiru. Harki caalan sabaa fi sablammoota biroo waan tahaniif jaalala wayyaanef qabaatanii osoo hin taane dirqamaan ummata irratti dhukaasaa jiru. Guyyaa boruu irraa qabsoon bifa haarawaan ni eegala. Aayyon Aabbon Manguddoon Nu eebbisaa Dhugaaf falmanna. Rabbi dhugaan nu haa galchu.


Waamicha Hatattamaa Hawaasa Oromoo Biyya Alaa fi Oromiyaa Keessa Jiraataniif

Qeerroo Bilisummaa Oromoo Irraa YEROO AMMAA KANA WAYYAANEE TPLF UUMMATA OROMOO IRRATTI WARAANA BANEE JIRA,KANAAF:- Waanjoo Gabrummaa Waggaa 130 ol Uummanni Oromoo baate haalaan uulfaataa ta’aa dhufuu irraa yeroo ammaa kanatti cunqursaa hadhaawaa if-irraa darbuuf sabni Oromoo alaa keessaa wal gurmeessuun mootummaa abbaa irree Wayyaanee dura dhaabbachuun mirga abbaa biyyummaa fi eenyummaa falmachaa jira. Qabsoo hadhaawaa uummanni Oromoo gochaa jiru keessatti wareegami gama hundaan uummata keenya irra gahaa jiru haalaan ulfaataa ta’u iyyuu falmaan osoo hin dhaabbatiin cunqursaafis osoo hin jilbeeffatiin qabsoon galama isaa gahuuf haalaan daran finiinaa jira. Qabsoo Fincila Xumura Gabrummaa(FXG) guutuu Oromiyaa keessatti finiinaa jira kana dura dhaabbachuu fi uummata Oromoo lafa irraa duguuguuf Wayyaanee TPLF qajeelfama baaseen waraana isaa aayinaan gara Oromiyaatti galchuun baadiyyaa irraa hamma magaalaatti Oromoo mirgaaf falmus ta’e Oromummaa isaan if beeksisu haxaawuuf ykn sanyii balleessummaaf daran if qopheessaa jira. Haalli itti deemnu daran ulfaataa tahuu hubatnoo keessa galchuun uummanni Oromoo alaa keessaan mirgaa fi eenyummaa keessan kan durii irra daran jabeessuu waan qabdaniif Qeerroon Bilisummaa Waamicha Hatattamaa Qaamota Hawaasaa Oromoo maraaf Taasisa:- 1.Uummanni Oromoo fi matootiin hawaasa Oromoo biyya alaa jiraattan,har’aa booru osoo hin jedhiin duula sanyii duguuggaa mootummaan Wayyaanee TPLF uummata Oromoo irratti karoorfate itti jiru dura dhaabbachuun saba keessanii fi biyya keessan Oromiyaa baraaruuf jecha daddaffiin hiriira kan ammaan duraa irra daran dacha dachaan biyya alaa adda addaatti yaamuun mootummootaa fi qaamota mirga namoomaa aduunyaa mara sagalee fi iyyannaa saba Oromoo akka dhageessiftan imaanaa dhaammanna. 2.Ummanni Oromoo Oromiyaa keessa jirtan gootummaa abbootii keenyaa dur deebftanii yeroo ammaa kanatti cunqursaa dura dhaabbataa jirtu,haalli kun wareegama guddaa isin gaafatu iyyuu gabroomfataatti xumura itti gochuuf tarkaanfii keessan daran jabeessuun barbaachisaa dha,murannoon keenya doorsisaa fi meeshaa lolaa diinni kuufateen duubatti hin deebi’u waan ta’eef gootummaa abbootii durii daran jabeessuun gabroomfataa fi cunqursaatti xumura gochuun barbaachisaa dha. 3.Caasaan Qeerroo Bilisummaa gandaa hamma onaatti,onaa hamma godinaatti akkasumas guutuu Oromiyaa irraa sosso’aa jirtan bakka jirtanitti naamusaa fi sansakkaa qabsoo karaa nagaa gaggeessuu keessan jabeessuun,bakka jirtanitti uummati keenyaa fi barattooti Oromoo qalamaa fi dabtaraan uummati keenyas saboota kami fi uummatoota kamitti osoo hin bu’iin,qabeenya nama kami iyyuu osoo hin tuqiin nagaan mirga isaa akka falmtu muuxannoo ammaan dura jiru daran jabeessitanii akka cicoominaan mirga walabummaa fi dimokraasii sabootaaf qabsooftan waamicha goona. Injifannoon Uummata Oromoof Qabsoon itti fufa! Gabroomsaan ni kufa. Qeerroo Bilisummaa Gurraandhala 28,2016 Finfinnee


Ibsa Walgahii Gumii Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo

Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo haala Dhaaba ABO fi waliigala Qabsoo Bilisummaa Oromoo yeroo ammaa irratti kan xiyyeeffate walgahii hatattamaa Gurraandhala 27, 2016 gaggeeffatee milkiidhaan xumuratee jira. Walgahii kana irrattis dhimmotni fardiin adda addaa dhihaatanii irratti mari’atamuudhaan tarkaanfiileen fudhatamuu qabanis qajeelfamanii jiru. Akka kanaanis: Haala Ummata Oromoo kan yeroo ammaa ilaalchisee Itti-fufa Qabsoo Diddaa Gabrummaa fi falmaa mirga Bilisummaa fi Abbaa-biyyummaa Saba Oromoo waggoota dheeraadhaaf gaggeeffamaa dhufee kan tahe falmaan hadhaawaa fi seena-qabeessi Ummatni keenya baatiilee afran dabraniif osoo addaan hin citin walitti fufiinsaan belbelchaa jiru (Fincilli Xumura Gabrummaa) akeekaa fi galiin isaa Bilisummaa Sabichaa mirkaneessuu dha. Ummatni Oromoo sochii kana kan gaggeessaa jiru harka qullaa karaa nagaa osoo mirga Ummata biraa tokko illee hin tuqin roorroo fi hacuuccaa mootummaa Itoophiyaatiin isa irra gahaa turee fi jiru mormuudhaan mirga ofii gaafachuudhaani. Mootummaan Itoophiyaa gaaffii haqaa fi sochii karaa nagayaa Ummatni keenya gochaa jiru akka weerara alagaatti ilaaluudhaan humna waraanaa maqaa Ittisa Biyyaatiin ijaarrate itti bobbaasuudhaan afaan qawweetiin dura dhaabbatee Ummata karaa nagaa mirga isaa gaafatu fixaa jira. Tarkaanfii faashistummaa Wayyaanee kanaan baatiilee afaran dabran keessatti qofa lubbuun ummata nagaa dhibbootaan lakkaawaman galaafatamee kanneen kumootaan lakkaawaman madaawuu fi kuma kudhanootaan kan lakkaawaman hidhaatti guuramanii jiru. Gochaan suukanneessaan kun ammas akkuma itti fufetti jira. Haa tahu malee Ummatni keenya ajjeecha fi hidhaa dabalatee miidhaa bifa kamiinuu Wayyaaneen irraan gahuuf osoo duubatti hin jedhin murannoo ol’aanaadhaan wareegama bifa hundaa baasee mirga isaa kabajsiifachuuf guutuu Oromiyaa keessatti tokkummaadhaan sochii isaa finiinsaa jira. Haala Dhaabaa ABO fi Mooraa QBO ilaalchisee Gaaffiin Sabni Oromoo har’aan tana goleelee Oromiyaa mara keessaa tokkummaadhaan ol ka’ee lallabachaa jiru gaaffii haqaa kan ummatni hundi uumamaa fi seeraanis qabu kan Dhaabni keenya Addi Bilisummaa Oromoo irratti bu’uurfamee fi waggoota 40 dabraniif qabsaawaafii jiruu dha. Injifannooleen cululuqoon galmeeffamaa jiranis itti baha hojii qabsoo kan waraanaa, siyaasaa fi dippilomaasii Dhaabni keenya Addi Bilisummaa Oromoo gaggeessaa ture fi jiruu ti. Kanaafis ragaan guddaan dhaadannoo Ummatni keenya sochii kana keessatti dhageessisaa jiruu fi Alaabaa inni maxxanfatee socho’aa jiruu dha. Waan taheef, abdii Ummata keenyaa kana milkeessuu fi wareegama qaalii baafamaa jirutti firii gochuuf, Jaarmayni Dhaaba ABO addatti fi kan mooraan QBO waliigalatti haala itti jabina daranii horatuu fi gaafatama hoogganummaa Qabsoon Bilisummaa Oromoo fi haalli siyaasa waliigala naannichaa yeroo ammaatti gaafatu gahummaadhaan bahachuu danda’u irratti ciminaa fi shaffisaan akka hojjetamuu qabu GS qajeelchee jira. Wareegama ulfaataa Ummatni keenya murannoo ol’aanaadhaan diina dura dhaabbatee baasaa jiru xiqqeessuu fi galma gahiinsa Kaayyoo qabsichaa shaffisiisuudhaaf ABOn kan yeroo kamii iyyuu caalaa ciminaan kan sossohu tahuus hundaaf mirkaneessa. Haala Mootummaa Itoophiyaa ilaalchisee Murni har’a aangoo mootummaa Itoophiyaa harkaa qabu Wayyaaneen (TPLF) waggoota 25 dabraniif kan inni ittiin hawaasa Addunyaatti kijibaa jiraate sirna Mootummaa Federaalawaa fi Dimokiraatawaa tahe diriirsee Ummatootni hundi akka naannoo naannoo isaaniitti aangoo ofiin of bulchuu qabaatan taasiseetin jira kan jedhu ture. Haa tahu malee har’aan tana Bubbee Warraaqsa Bilisummaa Oromootiin waaroon dimokiraatummaa fi federaalummaa dharaa inni ittiin of golguu yaalaa ture irraa mulqamee maalummaan mootummichaa inni dhugaa warra duraan hin hubatiniif hubatamee kanneen beekaa wallaalanis qaanfachiisee jira. Har’aan tana “Federeeshinii” dharaa Wayyaaneen ittiin eenyummaa ofii dhoksuuf yaalaa ture keessatti “Mootummoota Naannoo” jedhamanii warra beekamaa turan keessaa isa guddicha kan tahe “Mootummaan Naannoo Oromiyaa” diigamee naannichi guutummaatti Bulchiinsa Waraanaa Wayyaanee jala akka galu taasifamee jira. Tarkaanfiin kun qaama Labsii Lolaa Wayyaaneedhaan Ummata Oromoo irratti irra deddeebi’ee labsamee ti. Haallan kanneen irraa ka’uudhaan ABO yaamicha armaan gadii dabarsa. Ummata Oromoof: Bilisummaan wareegama malee akka hin argamne hubachuudhaan wareegamni qaaliin baasaa turtee fi jirtu har’aan tana dhageeytii addunyaa hedduu argatee jira. Mootummaa akka Sabaatti si diinomfatee duula duguuginsa shanyummaa (Genocide) si irratti gaggeessaa turee fi jiru gootummaa fi irree tokkummaa keetiin raastee afaan boollaa irraan geessee jirta. Falmaa kana daran finiinsuudhaan xumura itti gochuu qofaatu roorroo, ajjeechaa fi saaminsa jaarraa tokko oliif si irratti saare dhabamsiisee bilisummaa kee mirkaneessuu fi jireenya Sabummaa keetti iggituu horuu danda’a. Kanaaf, xiqqaa-guddaa, dhiiraa-dhalaa, kan biyya keessaa fi alaa hundi wal faana socho’uudhaan wareegama qabsoon gaafattu hunda baastee bilisummaa qabsoo fi wareegama keetiin dhuftee balbala kee irra geesse harkatti galfachuuf murannoo daraniitiin qabsaawi. Ilmaan Oromoo hidhattanii humna waraanaa, humna tikaa fi poolisa Wayyaanee keessatti argamtan hundi diinummaa fi roorroo daangaa dabre kan Wayyaaneen ifatti Ummata Oromoo irratti gaggeessaa jiru kana dhaabsisuuf fi guyyaa bilisummaa Saba keessanii dhiheessuuf har’a kan yeroo kamii iyyuu caalaa dirqamaa fi gaafatama seenaa fi kan dhalootaa qabdan. Hidhannoo harka keessan jiruun Ummata irraa dhalattan kan Wayyaaneen lafa irraa fixuuf murteessee waraana isaa itti ajaje cinaa dhaabbadhaa irraa faccisaa. Oromootni caasaa mootummaa Wayyaanee kan gara garaa keessa jirtanii fi abbootiin qabeenyaa yeroon amma keessa jirru yoomuu caalaa kan Ummatni keenya akka diina innikkaatti ilaalamee mootummaa Wayyaaneetiin lolli irratti gaggeeffamaa jiru waan taheef bakka jirtanitti daandii fi mala dandeessan hundaan miidhaa Saba keessan irra gahu hanqisuuf yookaan xiqqeessuuf dirqama lammummaa keessan akka bahattan ABO gadi jabeessee dhaama. Ummatoota Ollaa Oromiyaaf: Jabaachuun Qabsoo Bilisummaa Oromoo, qabsoo sabootni kaan godhanis ni jabeessa, mirgi hiree murteeffannaa sabootaa akka mirkanaawu taasisa. Nageenyi naannoo Gaanfa Afrikaa akka mirkanaawuufis qooda ol’aanaa qaba. Waan taheefis, Ummatootni ollaa Oromoo fi Oromiyaa jirtan hundi falmaan hadhaawaan har’aan tana Ummatni Oromoo mirga isaa kabajsiifachuuf gaggeessaa jiru qaama furmaata rakkina keessanii tahuu hubachuudhaan akka cinaa dhaabbattan ABO jabeessee gaafata. Jaarmayoota Siyaasaa Oromoof Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo gabbisuu fi itichuun Imaammata Dhaabbataa ABO kan yeroo hundaa ti. ABOn jaarmayootni siyaasaa Oromoo kan bilisummaa Oromoo mirkaneessuuf qabsaawan hundi bifa danda’ame hundaan qindoomina uumanii qabeenya, beekumsaa fi humna namaa Ummata keenyaa bittinnaawuu fi qisaasamuu irraa oolchanii dandeeytii jiru hundaan diina irratti dhiibbaa akka godhan haala dandeessisu uumuuf waan danda’u gochaa ture. Har’as itti jira. Yaaliin kun akka milkaawuuf jaarmayootni siyaasaa Oromoo hundi gahee isaanii akka bahatan ABOn yaamicha godha. Humnoota Siyaasaa Itoophiyaaf Gaaffiin Oromoo gaaffii haqaa fi kan Bilisummaa ti. Kaayyoon ABOs gaaffii haqaa Ummata Oromoo kana fiixaan baasuu dha. ABOn hanga gaaffiin haqaa Ummata Oromoo kun deebisaa guutuu hin argannetti rakkoon siyaasaa, kan dinagdee fi hawaasummaa naannoo kanaa furamuu akka hin dandeenye jabeessee amana. Kanaaf jaarmayootni Siyaasaa Itoophiyaa kanneen rakkina siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa Ummatoota Itoophiyaa keessa jiraatanii furuuf qabsoofna jedhan hundi gaaffii haqaa Saba Oromoo kana amananii fudhachuu qofaatu gara furmaata haqaa fi waaraatti geessuu danda’a. ABOn kanneen gaaffii haqaa Ummatni Oromoo fi Ummatootni biroo mirga hiree murteeffannaa ofii dhugoomsuuf kaasanitti amanan wajjin hojjetee rakkoo naannoo kanaatti furmaata waaraa gochuuf yeroo hunda qophii tahuu isaa irra deebi’ee beeksisa. Hawaasa Addunyaaf: Murtii dhiheenya kana Gamtaan Awroppaa fudhateef irra deebinee maqaa qabsoo bilisummaa Ummata Oromootiin galateeffachaa fi dinqisiifachaa, hawaasnii Addunyaa fi mootummootni biyyoota gara garaa kanneen gargaarsa bifa adda addaa mootummaa Wayyaaneef kennaa turtan hundi fakkeenya gaarii Gamtaa Awroppaa kana hordofuudhaan imaammata keessan akka keessa deebitanii ilaaltanii fi qabsoo haqaa Ummatni Oromoo bilisummaa isaa gonfachuuf gaggeessaa jiru yoo dandeessan deggeruu, dadhabamu waan gufuu itti tahu dalaguu irraa akka of qusattan jabeessinee gaafanna. Injifannoo Ummata Oromoof! Gumii Sabaa ABO Gurraandala 29, 2016


#OromoProtests these are bodies of Karrasa Chala and Gutu Abara, the first two victims of the protests ( the 2015 protests)

“Ijoolleen kun guyya gaafa FDG jalqabe Godina W/Lixa, Aanaa Gulliso, ganda Calliyaa Eekkatti rasaasaa wayyaneen rukkutamaan yeroo ta’uu, Warri jalqaba laman karrasaa Calaa fi Guutuu Abarraa lubbuun isaanii lafarra dabartetti. Kan sadaffaa Lalisaa Bantii gaafas rukutamee lubbuun baraartee jirti. Yoo akka carraa suuraa isaanii kana hin arganne jedhen isiinii erge akka isin document gootaniif!”


#OromoProtests OROMOO BARAARUUF WAYYAANEE GAGGABSUUN BARBAACHISAADHA ( Sirritti dubbisaa waliif dabarsaa)

Kabajamtoota ilmaan Oromoo!!! Ji’oota afran darbaniif ummanni keenya mirga abbaa biyyummaa isaa kabajchiisuudhaaf xiiqiin ka’ee qabsoo wareegama qaqqaalii nu kafalchiise, akkasumas injifannoolee cululuqaa nu gonfachiise godhaa jira. Sirni abbaa hirree ol’aantummaa wayyaaneetiin hoogganamu gaafii ummanni Oromoo karaa nagayaatiin dhiheesseef nagayaan deebisurra dhiiga lammii keenyaa dhangalaasuu fi hidhuu itti fufee jira. Hanga ammaattis gochaa suukkaneessaa raawwataa jiruun dubartii ulfa fi daa’imman kichuullee otoo hin jedhin raasaasaan akaayuun diinummaa uummata Oromootiif qabu agarsiisaati jira. Gorsaa fi akeekkachiisa ummata addunyaa biraa dhihaataafii jirutti gurra cufatee jira gochaa sanyii duguuguu ittuma jira. Murni wayyaanee kun yaada furmaataa DHDUO/OPDOn dhiheesseef tuffatee qondaalota DHDUO lakkii gochaan Oromoo irratti raawwatamaa jira jedhanii diddaa agarsiisan hidhuu fi hojirraa ari’uun doorsisuu filatee jira. Murni wayyaanee kun warreen kaaniin immoo uummata Oromoo gadi qabdanii akka nuti barbaadne akka bulu taasisuu dadhabdan jechuuniin aangoo irraa kaasaati jira. Murni wayyaanee abbaan hirree kun yaada araaraa manguddoota Oromoo fi abbootii Gadaatiin dhihaate wayitti hin lakkoofne. Waamicha nagayaa maanguddoota Oromoo fi Abbootii Gadaa kana tuffachuun ol’aantummaa guyya guyyaan jalaa shigigaataa jirtu humna qawweetiin deeffachuuf Oromiyaa bulchiinsa waraanaa jala galchee jira. Murni wayyaanee kun duula ifatti uummata Oromoo irratti labsuun humnoota isaa hidhatan Oromiyaa guutuutti bobbaasee hanga ammaatti yoo xinnaate ilmaan Oromoo meeshaa waraanaa wayiituu hin hidhanne dhibba shanii ol haala suukkaneessaa ta’een galaafatee, Kuma dhibba tokkoo ol hidhee mana hidhaa keessatti dararama hammaataa ilma namaa irratti hin raawwatamne raawwataa jira. Bakka mormiin hin jirrettiyyuu Oromoota nagayaan karaa deeman ykn mana isaanii keessatti fixaa jiran. Yeroo ammaa kana Oromoo ta’uu qofaan ilmaan Oromoo akka yakkamaatti ilaalamaati jiru. Duula ajjeechaa kanarraa saba keenya baraaruu fi qabsoon mirga abbaa biyyummaa injifannoon akka goolabamtuuf tooftaalee qabsoo babal’isaa sirna abbaa hirree kana hudhuun murteessaa dha. Kunis fincila marsaa 3ffaa keessatti hojirraa ooluu eegalee jira. Akeekni ijoon tooftaa kanaa qabsoon Oromoo duula mirga ofii gaafachuutirraa gara tarkaanfii mirga ofii deeffachuutti ceesisuudha. Haaluma kanaan tooftaaleen armaan gadii kun amma booda bal’inaan hojitti yoo hiikkaman sirna kana hafuura itti kutuun takkaa akka harka kennee mariif gadi taa’u, yookaanii gaggabee akka lafa dhahu taasisu. 1) Wayyaaneen gaafii saamichi lafaa haa dhaabbatu kan saamame haa deebi’u jedhu diddee jirti. Kanaafuu ummanni humna isaatiin gaafii tanaaf deebii argachuu qaba. Tarkaanfiin qabeenyaa invastaroota alagaa kan lafa Oromoo fudhatanii saba keenya hiyyoomsanii ofii duroomaa wayyaanee gibiraa fi matta’aa/gubboon goobsaa jiranii barbadeessuun lafa deeffachuun cimee itti fufuu qaba. Faayidaa: Akka seera Itoophiyaatti qabeenya lafarra jiru malee lafti kan ummataati. Kanaafuu qabeenyi irratti tuullatan dhabamnaan wanti hafe kan saba keenyaati. Itti dabaluunis kasaaraan invastarootarra gayu dinagdee isaan biyya sanitti seensisan sodaan akka dhaaban waan godhuuf madda galii Wayyaanee goggogsuun laaffisaa deema. Tarkaanfiin hamma ammaatti fudhatameeyyuu maallaqni abbootii qabeenyaa biyya alaarraa seenuu guututti akka dhaabatu godheera. Dabalataanis inveestaroonni biroonis gara Oromiyaa dhufuun maqaa inveestimentiitiin saamicha lafaa irratti bobba’uu akka sodaatan taasisaati jira. Tarkaanfiin amma booda fudhatamu immoo maallaqa biyyasii qaban akka baasan godha. Kun kaaznaa Wayyaanee goggogsuun sirnicha laamsheessee kufaatii isii saffisiisa. 2) Wayyaaneen ummata mirga isaa karaa nagayaan gaafannaan mana hidhaatti guurte hidhaa keessaa akka baastu ummanni Oromoo fi ummanni addunyaa sagalee tokkoon gaafatus kan hidhaman hiikuu dhiisi kumaatamaan guyyumaan itti dabalaa jirti. Kanaaf ummanni keenya ilmaan isaa mirga abbaa biyyummaaf waan falmaniif hidhaman takaanfii ofiitiin hiiksisuu eegalee jira. Hanga ammaattis seenaan hin dagatamne hojjateeti jira. Duulli manneen hidhaa wayyaanee Oromiyaa keessa jiran irratti eegalame kun of eeggannoo cimaa fi tooftaadhaan itti fufuun dirqama ta’a. Bakka mana hidhaa diiguun danda’amutti mana hidhaa diiguun qabsaa’ota harka diinaa jiran baasuu bakka hidhaa diiguun rakkisaa ta’etti heddumminaan itti hidhamuunis fala. Faayidaa: Qabsaa’otaaf bilisummaa argamsiisuutti dabalee caasaa sirnichaa gara gadii laanshessuu fi dhabamsiisuun sirnicha caasaa sirnichi uummata keessatti diriirsee uummata ittiin to’atu dhabamsiisuuf gargaara. 3) Daandii Cufuun bu’aa guddaa buusee jira. Tarkaanfiin kun tooftaalee sirnicha akka malee wareersuun waan qabatu wallaalchisee bu’aa guddaa buusan keessaa tokko. Tarkaanfiin daandii bakka hundatti cufuu kun akkuma jirutti ta’ee daandiilee gurguddoo sochii Agaazii fi diinagdee Wayyaaneef barbaachisoo ta’an cufuun yeroo dheeraaf adda kutuun faayidaa guddaa qaba. Faayidaa: Sochii Agaazii saffisaan bakkaa bakkatti geessuu hanqisa. Akkasumas sochii geejjibaa laaffisuun humna diinagdee sirnichaa laamshessaa deema. Hojiin daandiiwwan cufuu kun bifa gurmaa’aa fi qindaa’aa ta’een yeroo halkanii halkanii duulaan yoo raawwatame qabsoo guyyaa itti aanuuf fayidaa guddaa qaba. Yeroo halkanii daandiiwwan cufuun immoo lukkeeleen wayyaanee eenyu akka cufe akka hin beekne waan godhuuf gaaga’ama qabsaa’ota irra gahus hedduun xiqqeessa. 4) Diddaan konkolaachiftoonni/shufeeronni taaksii, baajaajii fi konkolaattota biroo kun karaa cufuudhaan deeggaramnaan geejjiba biyyattii dhaabuun mootummaa guututti laamshessa. Shufeeronni hojii dhaabuu qofa osoo hin taane gaafin isaanii deebi’uu baannan konkolaattota tajaajila kennan kan biroo irratti tarkaanfii dhaabsisuu fudhachuun faayidaa guddaa buusa. 5) Gibira Kafaluu Diduu: Akkuma beekamu qonnaan bulaan keenya tumsa qabsichaaf qabuu fi aantummaa Oromummaaf qabuun akkasumas jibbiinsa sirnicha irratti qabuun gibira lafaa kafaluu dideeti jira. Duulli gibira lafaa kafaluu diduu kun bakka maratti bifa walfakkaataan itti-fufuu qaba. Tokkoon tokkoon barataa fi dargaggoonni dhimma kana irratti maatii isaanii hubachisuun dirqama. Fayidaan gibira lafaa kafaluu diduu: sirnicha beekkamtii dhorkuu, mootummaa galii dhabsiisuu, gaaga’ama siyaasaa mootummaa irraan gahuu faati. 6) Uggura gurgurtaa: Akkuma beekamu midhaan, beelladni, kudraafi fudraan biyya san sooru irra caalaan Oromiyaa keessaa dhufa. Galii mootummaa sanii daran hanqisuufi rakkoon Oromoo mudatte tun ummata kaanis geettee akka mootummaa irratti ka’aniif duulli ominishi nyaataa saffisaafi baay’inaan akka hin sochoone godhuu feesisa. Tooftaaleen kun omishoota jireenyaaf murteessoo ( necessity) ta’an adda baasuun yeroofi bakkaa murteessaa ta’een dhaabuun milkii isaa ni guddisa. Tooftaa kana hojitti hiikuuf qonnaan bulaanfi daldalaan keenya gurgurtaa dhaabuu ykn hir’isuu dabalatee tarkaanfii daandii cufuufi shofeeronni hojii dhaabuun hojitti hiikama. 6) Barnoonni Bilisummaan Booda: Akkuma beekamu ji’oota sadan dabraniif barnoonni sirnaan Oromiyaa keessa hin turre. Mootummaan kun barsiiftota 60 ol ajjeessee, kuma lamaa ol mana hidhaa keessatti hiraarsaa jira. Barattoota dabtaraa fi qalama qofaa of harkaa qabanitti dhukaasa banuun hedduun fuuldura barattootaatti wayita galaafatu, hedduun dhiigni isaanii dhangala’eeti jira. Barattoonni 20,000 ol mana hidhaa keessatti hiraarfamaa jiru. Manneen barnootaa Oromiyaa buufata waraanaa waan ta’aniif tasgabbiin barachuun hin danda’amne. Kanaafuu haala kana keessatti baranneet wayitti baanaan hin yaadamu. Fakkeenyaaf warreen qormaata biyyaalessaa qorataman bifuma kamiinuu barattoota naannolee biroo bifa tasgabbaa’een waggaa guutuu barataa turan waliin dorgomanii gara barnoota ol’aanaatti ce’u jedhanii yaaduun gonkumaa hin danda’amu. Barattoonni Oromoo barana qormaata biyyaalessaa tasa fudhachuun irra hin jiraatu. Kanaaf barnoonni Oromiyaa keessa bilisummaan booda ta’uu qaba mariin jedhu baldhinaan godhamaa turuun ni yaadatama. Kanarratti amma namuu waliif galee jira. Garuu tooftaa kana barattoonni mana barnootaa irraa hafuun osoo hin taane manneen barnootaatti argamuun kan amma duraa caalaa daran dirree qabsoo bilisummaa Oromoo gochuutu nu baasa. Kanarraa ka’uun Wiixata dhufu irraa eegalee barattoonni hundi manneen barnootaa banaa jiranii fi kan cufaman dabalatee yunifooormii isaanii sirnaan uffatanii dhaquutu irra jiraata. Barsiisonnis hojii idilee isaanitti deebi’u. Garuu adeemsa baruu fi barsiisuu osoo hin taane tooftaalee diddaa garaagaraatiin guyyaan dabra. Bakka qeerroo fi qonnaan bulaan hiriira qopheessanitti gurmuun itti dabalamuun, bakka haalli akkasii hin mijoofnetti taa’umsaan, seenaa barreessuun, waliif dubbisuun, warra miidhameef kadhannaa gochuun, faaruu qabsoo Oromoo farsuun kkf dabra. 7) Tarkaanfii hojii dhaabuu: Akkuma konkolaataan tokko socho’uuf goommaa isaa irratti irkatu, mootummaan kamiyyuu bulchiinsa/ bittaa guyya guyyaa geggeessuuf ogummaa hojjattootaa irratti hundaaya. Hojjattonni kun galii isaanii mootummaa irraa waan argataniif akkasumas dirqamni lammummaafi biyyummaa itti dhagayamee hojii isaanii sirnaan hojjatu. Garuu yeroo sirni abbaa irraa mirga ummataa sarbee, dantaafi ilaalcha hojjattootaa moggatti bgate, mootummaa san kararratti deebisuuf yookin ofirraa kaasanii kan irra wayyaatin bakka buusuuf hojjattoonni shoora guddaa qabu. Baatilee darban kana keessa hojjattoonni mootummaa Oromiyaa keessaa duulaa hojii laaffisuu (procrastination) godhaa jiraniin laamshayuufi burjaajjawu sirnichi yeroo ammaa keessa seeneef gahee guddaa taphatanii jiran. Amma tarkaanfii isaanii ol dabaluu diddaa hojii dhaabuutti seenuun kufaatii sirnicha kanaa saffisiisa. Tarkaanfii kana ammoo tooftaalee diddaa barattonni, shofeeronnifi qonnaan bultoonniifi daldaltoonni fudhataniin walitti qindeessuun bu’aa isaa dachaan guddisa. Tarkaanfileen armaan olii kun bifa qindaawaa ta’aniin hojitti yoo hiikaman bu’aalee tarsimoo (strategic gains) armaan gadiitu irraa argama. Baasiin mootummaa ni dabala, galiin isaa ni hir’ata. Bajata namoota ittin bitee ummata ittin cunqursuun rakkata, kan warra alaa sossobuun hanqataa deema. San qofaa miti akkuma diinagdeen laaffatuun qondaalonni ol’aanooniin quba walitti qabuun walsababuu akkasumas adda babahuu aangorraa waldarbutti seenu. Kun ammayyuu akkuma agartan galma gayaa jira. Daran itti jabeessinaan yeroo gabaabaa keessatti gaaga’ama hamaa (acute crisis) keessaa bahuu hin dandeenye seenti. Kun ammoo tarkaanfii isa dhumaa irratti fudhatamuu qabuuf toora saaqa. Tarkaanfiin sun maali? Yoo achi geenye mari’anna. Amma qabsoo jalqabne finiinsuu qofaa dha filmaanni qofa galeessi qabnu!!! Dhumaratti ilmaan Oromoo milishaa, poolisii fi loltuu ta’anii sirnicha tajaajilaa jiran hamma ammatti obsaan turuun keessan nama boonsa. Ammasyeroon tarkaanfii dhihaachaa jirti. Miidhaan lammii keessanirra gahu garaa isin gubee dhuunfaan tarkaanfiitti seenun dogongora tarsiimooti. Tarkaanfin fudhatamuu bifuma karooraatin karaa qindaawaa ta’een gamtaan raaw’atamuu feesisa. Amma qophiin lojistikii, qorannoo fi karooraa (research and planning) saffisaan goolabamuu qaba. Mootummattiin saffisa yaadameen olitti diigamaa waan jirtuuf hojiin qophii bifamu saniis saffisaan goolabamee gara tarkaanfii seenamuu baannaan gaaga’ama hamaatu uumamuu mala. Amma gara tarkaanfii karoorfameetti deemamutti gaaga’ama uummata Oromoo mormiif dirreetti bahu irra gahu xiqqeessuuf toftaalee garaagaraa bilchinaan fayyadamaa. Ilmaan Oromoo miseensummaa DHDUO/OPDO keessa jirtan immoo hedduun keessan keessa keessa qabsoo deemamaa jiru deeggaraa fi kallattiiwwan addaa addaatiin gargaaraa akka jirtan uummanni hubachuun barbaachisaa dha. Warreen duraan irraa jalqabdanii qabsicha gargaaraa fi deeggaraa jirtan haaluma jalqabdaniin qabsicha cinaa dhaabbachuun galmee seenaa keessatti seenaa boonsaa akka olkeewwatan isin yaadachiisuu feena. Namoonni muraasni fayidaa dhuunfaaf jecha qabsicha gufachiisuuf ulee diinaa ta’aa jirtan uummanni Oromoo balleessaa keessan irraa ni barattu jedhee obsaan yeroo isiniif kenneeti jira. Obsis hanga akka qabu isin hubachiisuu barbaadna. Dogoggora seenaa hojjattanii maqaa keessan seenaa xuraawaa dibuu qofaa miti wanti isin eeggatu. Uummanni dheekkamee jira waan ta’eef yeroon otoo karaatti deebitanii isiniif gaarii dha. Sirna kufaa jirtutti rarra’uun fiiguun kun waliin qilee seeenuun ala fayidaa tokkollee hin argamsiisu. Dhimmi inni biraa fi murteessaan Oromoo marti dagachuu hin qabne waan naannawaa keessanitti ta’aa jiru Suuraa fi Viidiyoo kaasuun erguun gochaa wayyaanee saaxiluu fi adeemsa qabsoo Oromoo addunyaatti beeksisuun dhimma murteessaa dha. Haqaaf falmanna,tokkummaan qabsoofna, tarsiimoon masakamna, ni injifanna!!!


“Bara jawween nama liqimsee Lootuun afaan namatti banti!”

Walaloo Gamteessaa Sabaa OBBOLEESSOO RAAJI BAASAA!! Jedhuu jaaarsonni Woyta mammaakani! Jawweenuu waa na liqimsee Maaltu lootuu afaan bansiise Miila afaan kaawwatee sanaa ol dabarsee Haganumatti anis afaan albeen baqaqsee Garaa isaas addumaan tarsaase Akkanatti lafatti hambisee Darbadhee ajjeese! Gooftaan na gargaaree anis waa callisee Alahamdulillaah jedhee Rabbii kiyya faarse!! Obboleessoo raaji baasaa Yaa dilbaasaa Raajii akka kanaa Argitanii barana! Diinnis mammaraatee Firris jajjabaatee Nyaapha injifate! Hashuu jedhee anillee Rabbuma na falee Tolchite jedhee sabnillee!!!! Kan sobaan fiige olii gadi qabee Hunduu kunoo amma gaabbee Odeessanii kijiba Rabbi jibbe!!!! Hiyyummaaf nu koofee Meeqa daldalaaf nu dhufe Ofumallee kufee Kufeetuma hafee! Hojii Rabbi jabaa Hiyyeessi edaa Rabbi qaba!! Kana ta’e malee Hiyyuun yoom of fale. Kun kolonii bilisoomsa jenna Sun kolonii bilisoomsa jenna Koloniif dhuftii haaraa tattaafannaa Maali dubbiin faallaan baranaa!! (2) “Gabrummaa hiddumaan buqqifnaa Dadhabnu ilma itti guddifna!” Jedhee Waaqoo Guutuu Dargaggeessi gabrummaa xoosii haa gatuu Jabaatee Rabbis haa kadhatuu Harkas haa baldhifatuu!! Zarraaf (3) Anatu barbadeessaa Gabroomfataa harraagessa! Zarraaf (3) Anatu barbadeessaa Gabroomfataa fokkisaa!! Fight (struggle) to collapse slavery at any place, time and condition. Fst Acce Freedom is not a gift given or property of certain individuals to be begged but it is a beautiful gold that you earn by sacrifice of life. Finag Acce Victory belongs to the most persevering Napoleon Bonaparte No one can make you feel inferior without your permission. Eleanon Roosevelt Success is the progressive realization of a worthy goal. Earl Nightingale WANTA XIQQOO DUBBADHAA Wanta xiqqoo dubbadhaa (2) Qalbitti naaf qabadhaa Dirqamas fudhadhaa (2) Waan jechaa ni jedhaa sabni haa dhagayuu Gaarii taananis walilleen haa gayuu Ka’ee kunoo geerrarsaa Saba koo deeggarsaa Wallaalaa jarjaraa Akka nama yaraa Gaangeen koo zinnaaraa (2) Anis harka bayaa Sabni naaf dhagayaa!! Ka garaa haadhaatti ilkee baase Kan da’umsattuu haadha mankaraarse Farra saba baldhaa kan ijallee jaamse!! (2) Ilmoolee qeerransaa Qeerransaa qeerransaa qeerransaa!! Itti himaa geerrarsa Jabaadhaa guddisaa Isi gumaa baasaa Isi nu bilisoomsaa Isi abdachiisaa. Ijoollee lafaa dhufaa Abdiin isimarrattuu kufaa (2) “Gabrummaa hiddaan buqqifnaa Dadhabnu ilma itti guddifna!” Jedhee Waaqoo Guutuu Bilisummaanis waa hin haftuu Gaafni sabni gabrummaa darbatu Gaafni ofirraan marsee xoosii gatuu (2) ODUU MAGAALA ASALAA Dhiiroo wanta magaala Asallaatti arge isin taphachiisuu barbaade! Magaalli Asallaa akkuma beekamu magaalaa guddoo godina Arsiiti. Magaalli tun maddii gaara cilaaloo naannoo ol ka’a 2000m sirrii galaanaa irraatti argamti. Egaa wanti an isin taphachiisuu barbaadu waa’ee balfa magaala kanaa kan amma sardamiinsaan furmaata barbaaduuti. Balfi toonii hedduu kan magaalattii nam’u yeroo ammaa kana nama magaalattii akkanumas irra caalaa warra irraan gadi magaalaatti argamu gar malee dararaa jira. Kunis laggeen Shan tahan tuu magaalaa kana keessa darbu; yeroo darbanis balfa toonii hedduu erga itti darbameeti!! Hamma ammaatti namoonni garmalee miidhamaniiru keessattuu warri irraan gadee lagaa(Down stream) ta’an Laggeen shaman kun( Bolkeessaa, Goondee, Aarduu,…kkf) magaalaa keessaa erga yaa’anii booda laga kataaraatti makamu; kana booda wal guuranii hara Zuwaayitti galu. Rabbiin isin haa agarsiisu mee hubadhaa; magaala Asallaa bayanii kosii haratanii uummata baadiyyaa faalu!! Ummanni irraan gadee ganda 20-30 ta’a kana keessa tokkoon tokkoon gandaa osoo uummata 5000 qabaatee; uummanni 125,000 faalame jechaadha!! Bineensotaa fi bineeldotas hubadhaa!! Qurxummiilee hara Zuwaayis ilaalcha keessa galchaa!! Kana kunuunsuuf salphamatti hirmaannaa uummataatin ta’uu danda’a!! Qarshii miliyoona 2-3 jecha miidhaa gayu!! Kanaaf jecha nabseen baadiyyaa miidhama!! FOTOO ISAALLEE ILAALAA!! WALALOO Shamaa akka kanaa Argitan maal jettuu jaranaa? Magaalli lagatti kana gad yaasaa Baadiyyaa kunoo kanatu mancaasaa!! Balfaaf worri magaalaa waa eeggataa Homa arge fuudhee laga gataa!! Worri irraa gadii waa garaa isa nyaataa Kan magaalaatii mijaayee, mijaayee Waan uummata maaltu isa gaye!! Maaf callisaa mootummaan Uummanni kunoo akkanatti miidhamaa!! GUYYAAN HARDHAA JUM’ATAA Guyyaan hardhaa jum’ataa Kan beeku Rabbiin kadhataa Rabbumas waa abdataa Nu loosif rakkoo hammaataa (2) Rakkoon xiqqoonuu madaa Nu oolchii balaa hundaa Yaa Allaah Rabbii guddaa (2) Rakkoon kumaa maa nu kumaa? Yaa Rabbi uumtee hundumaa Gooftaa keenna abdiin simaa Nu hoffolchii balaa cimaa Guyyaan kun guyyaa eebbifamaa Gaarii argadheef Alhamdulillaah jedhee: Si’a lamaa, Si’a diiddamaa, Si’a dhibbalamaa…!!!


# Bakar Shaallee Eenyuu ?

UUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUUU MAALOO DUBBISTAN MALEE HIN DARBINAA!! FIXXAN MALEE HIN DHIISINAA; DHUMARRATTI LIKE FI SHARE GOCHUU HIN DAGATIINAA!! Odeeffannoon Oromiyaa keessaa bahaa jiru akka agarsiisutti mootummaan Wayyaanee Bakar Shaalee itti gaafatamaa Waajjiraa OPDO godhee muudee jira. # Bakar_Shaalee itti aanaa Mataa Tikaa (Security head) kan ta’e, Isayas Woldegiyorgis waliin wal ta’ee nama dhiiga ilmaan Oromoo harkasaatiin dhiqataa turee dha. Namni kun otoo aangoo irra jiru obbolessi isaa Joobir Shaalee mana hidhaatti kan dararamee du’ee yoo ta’uu, ilmi Joobir (obboleessa Bakar), barataa University Maqalee kan ture, Iluu Joobiris haaluma abbaansaa obbo Joobir Shaalee itti du’etti maqaletti maqaa qabsoo Oromootiin dararaan erga irra gayeen booda du’e. Du’a dargaggoo kanaarratti wanti hedduu nama gaddisiisu yoo jiraate, haatiisaa Ayyubee haaji-Bashir, Amerikaadhaa isaa gaafatuufi yaalchisuuf dhuftee otoo hin milkaa’in hafte. Yeroo isiin achi geettutti dursee yaala gayaa waan hin argatiniif darara mana hidhaa keessatti irra gaheen du’ee. Haa ta’uu malee, sirni Bakar Shaalee tajaajila jiru kuni yoo obboleessa isaatiifi ilma obboleessaa (Joobir Shaaleefi Iluu Jobir) ajjeesu, inni sirnuma kana waliin firootasaa fi ummata Oromo dararaa, ajeesaa, hidhaa, biyyaa baasaa jiraata. Namichi maatiisaaf naatoo tokkolle hin qabnee kun itti gafatamaa Waajjiraa OPDO yoo ta’e, namoota dhaaba sana keessa jiraniifi aantummaa uummataa qaban irratt, akkasumas ummata bal’aa Oromoorratti maaltu dhufuuf akka deemu tilmaamuun nama hin rakkisu. Gama birootiin, deebiin gaaffii mirgaa ummata Oromoorraa madduuf ajjeechaa fi ajjeechaa qofa yeroo ta’e kanatti, dhumaatii ummata Oromoo caalatti saffisiisuu caalaayyuu nama gara jabaatummaan beekkamu kan akka Bakar Shaalee mataa dhaaba ‘remote control’ isaaniitiin socho’uurra kaayuun jibbaafi tuffiin Wayyaaneen ummata Oromoorraa qabdu akkam akka ta’e agarsiisa. Hammeenyummaa garajabummaan guutame, kan Bakar Shaalee aantummaa Wayyaanee gonfatee ummata Oromoorratti raawwate lakkayanii fixuuf kan nama rakkisu yoo ta’eyyuu, qabatamaan fakkeenyota tokko tokko kaasuun ni danda’ama. Bara 2009 keessa barataa Kollejjii Fayyaa Ambo kan turee fi tika mootummaatiin akka malee tumamee du’e jedhamee kan bosona keessatti darbame ture Nimoonaa Tufaa akka jedhutti, Bakar namoota dangaa malee hamoo ta’an keessaa tokkoofi nama eenyummaa Oromoo dhabamsiisuuf kutate akka ta’eefi haala inni nama itti dararurraa kan ka’e Oromoo Oromoo akkasitti dararu argees, dhaga’ees akka hin beekne ibsa. Bara 2010 keessa yeroo lubbuun jiraachuunsaa beekkamee Nimoonaan gara Hospitaalaa geeffametti, Hospitaalaa fuusisee gara mana hidhaatti akka geeffamu godhe. Yeroo kanatti Bakar Komiishinara Poolisii Oromiyaa ture. erga Nimoonaa Hospitaala keessaa fuusisee mana hidhaa mana hidhaatti deebisee booda itti dhaqee ‘’yoo ati kan na miidhee nama dhunfaati malee mootummaa miti kan jettu taate baafna, yoo kana didde si ajjeesna, ykn umrii guutuu mana hidhaa keessatti si dararaa’’ jechaanii akka ture dubbata. Nimoonaa Tufaa gargaarsa mootummaan Amerkiaafi dhaabbatni Human Right watch godheetti irkifamee yeroo amma biyya Amerikaa jiraata. Kun fakkeenya nama akka du’etti lakkayanii har’a dubbatuu yoo ta’u, kan Bakariifi sirna inni tajaajiluun ajjeefamaniifi achi buuteen isaanii dhabame, kan dubbachuufis carraa kana hin qabne meeqa akka ta’e isiniifan dhiisa. Dabalataan, Bakar Shaalee nama akkamii akka ta’e ummati bal’aan akka hubannoo argatuuf odeeffannoo namoota dhiyeenyaan isa beekan irraa walitti qabee akka armaan gaditti qindeesse isiniif dhiyeesseen jira. Haaluma kanaan, namooti gariin hedduun odeeffannoo kana irraa argadhe ammallee warra sirnicha keessa jiran jiran waan ta’aniif, nageenyaafi albeesaarraa hambisuuf jecha maqaasaanii irraa hambiseen jira. Warri odeeffannoo dabalataa qabna jettan karaa dhuunfaan na qunnamuu dandeettaniin naaf erguu ni dandeessu. Bifa kanaan, namoota yeroo addaaddaatti fedhii ummataa fi ummatarratti miidhaa gurgurddaa hojjatan qorannoo gad-fageenyaantiin odeeffannoo wal-fakkaataa akka isiniif dhiyeessuu waadaan gala, yaada keessan har’aa gara eenyummaa Bakar Shaalee Dulleetti isin deebisa. Bakka Dhalatoofi Barnootaasaa Bakar Shaalee Godinaa Arsii Lixaa, aanaa Dodolaa Gandaa duri Buuraa-Callee amma ammo Burraa-Adeellee jedhamutti bara 1972 akka lakkoofsa Habashaatti dhalatee achumattis guddate. Barumsa sadarkaa tokkoffaa ganduma sanitti kan argamu mana barumsa Doodaatti kan baratee yoo ta’u, barumsasaa kutaa 7-8 fi sadarkaa 2ffaa magaalaa Dodolaatti kan argamu, mana barumasa jiddu-galeessa Dodolaafi mana barumasa Sadarkaa 2ffaa Dodolaatti (walduraa duubaan) barate. Bara 1983 akka lakkoofsaa Habashaatti akkuma mootummaan Dargii kufeen Wayyaaneetti makamuuf jecha barumsasaa kutaa11faa irratti dhaabe isanitti makame. Bakar Shaaleefi Miseensummaa OPDO Bakar Shaalee namoota naannoo sanaa keessaa ganamaan OPDOtti makaman keessa nama tokkoofi isa duraati. Namootni heddu Bakar Shaalee jireenya gadadoofi hiyyummaa keessatti uffata namaa miicaa akka guddateefi achi keessaa bahuuf jara tanatti makamee ummata keenna boochisaa jiraata warri jedhan ni jiru. Haa ta’uu garuu, sochii inni sana booda godhaa ture yemmuu ilaallamu yeroofi rakkoof jaratti makamuun haga maatii isaa keessa namni hedduun wareegamuutti cichaan hojjataa turuun isaa akka inni ummata Oromoorratti diinummaa guddaa qabuufi sanuma hojjataa akka ture agarsiisa. Bifuma kanaan, hammeenymmaasaatiif ragaan guddaan obboleessa isaa hangaa, barsiisaa Joobir Shaalee Dullee, goota osoo Wayyaaneen mormu qabamee mana hidhaatti dararamee bara 1985 akka Lakkoofsa Habashaatti wareegamuusaa ni beekama. Bakar Shaalee jalqaba akkuma OPDOtti makameen Mooraa Leenjii Waraana Holootaatti argamuu keessatti namoota amma miseensota OPDO ta’an kan akka Sisaay Daffaruu, Temsegen Gebrehiyoot, Muusaa Huseen, Idiriis Guddatoo, Saamu’eel Taadasaa fa’a wajjiin otoo leenjiirraa jiruu, Bakar qawwee itti kennameefi kan biroollee hatee gurguratee mooraa leenjii keessaa ari’ame. Eega achii ari’amee booda Dodolaatti deebi’ee namoota daldala kontrobaandiirratti bobba’ee uffata moofaa biyya seenuu (‘’salbaajii’’) gurguranitti irkatee osoo namaaf hojjataa jiru namni inni Holotatti waliin leenjifame Saamu’eel Taaddasaa namni jedhamu naannoo Dodolaatti dabballee, (boodarra immoo bulchaa aanaa Kokkossaa, Gooroofi Dodolaa) ta’e ramadamee godina amma Arsii Lixaa, naanno Gadab jedhamu dhufe. Saamu’eel nama naannoo waan hin beekneef Bakar bakka leenjiitti waan isa beekuuf ofitti dhiyeessee obbolessa ofii Israa’el Taaddasaa jedhamu (yeroo amma biyyaa Amerikaa kan jiraatu) waliin kutaa 11 fi 12 barsiiseen. Haa ta’uu garuu Bakar barumsaatti akka malee laafaa waan tureef qabxii gahayaa leenjii barsiisummaatiif ( Teachers Training Institute) ta’ullee argatuu hin dandeenye. Hiriyaan isaa Saamu’eel gargaarsa siyaasaafi ajaja inni kenneen gargaarsi addaa godhameefii Dhaabbata Leenjii Barsiisota Roobee (Kan amma Kollejjii Barsiistoota Roobee ta’e) seenuun Waraqaa Ragaa Barsiisummaa Sadarkaa Tokkoffaa (Certificate) eega eebbifamee booda bara 1988 ALH aana Raayituutti barsiisaa sadarkaa tokkoffaa ta’ee ramadame. Hojjii barsiisummaa sadarkaa tokkoffaa kanarra otoo jiru Saamu’eel Taddasaa bara dheeraaf itti gaafatama tikaa Kibba Bahaa ( South East Security) kan ture fi dhalootaan Tigree kan ta’e, Dajan nama jedhamu waliin wal barsiisee. Sana booda barsiisumaatti dabalee hojjii dabballummaas hojjatuu eegale. Boodarra aana Raayituutti itti gaafatamaa siyaasaa aanichaa ta’ee yeroo gabaabaaf hojjate. Yerooma aana Rayituutti itti gaafatamaa siyaasaa ta’ee jiru kanatti gara Ginniriitti deeddebi’aa waan tureef haadha mana isaa ammaa tan taate Miishee jedhamtu, duraan haadha mana waraana Wayyaanee kan turte, osoo dhiirsa wajjiin jirtu jalaa fudhate. Waraanni mooraa Ginnir keessa ture sababii niitiitiin isa ajjeesuuf tanaan ‘’ABO Bakariin ajjeesuuf yaalii godhaara’’ jedhamee gargaarsa Saamu’eeliifi Dajaniin itti gafatamaa siyaasaa aanaa Dodolaa ta’ee ramadame. Yeroo kanatti Dajanfi Bulchaa Godina Baalee kan ture Ballaxaa Nageessoo waliin hojii basaasummaa hojjataa ture. Bakar Shaalee eega itti gafatamaa ta’ee aanaa Dodolaatti ramadamee booda namuma duraan isaa gargaara ture Saamu’eel Tadassaarratti kashalabboota ijaaruun isaa rakkisa ture. Saamu’eelis Bakariin ofirraa fageessuuf jecha akka caasaa yeroo sanaatti Hooggansa Godinaa jedhamu keessatti akka inni filamuu gargaaruun akka inni gara Bulchiinsa Godina Baaleetti makamu godhame ture. Haa ta’uu malee, gara godinaatti ol-guddachuu isaa harki Ballaxaa Nageessoo, Dajaniifi Obboleessa Bakar Shaalee – kan tika keessa hojjatu – Jamaal Shaalee akka keessa jirus ni himama. Bulchiinsa Godina Baalee keessatti akka caasaa yeroo sana tureetti itti gafatamaa Waajjiraa Dhimma iyyanno ummatata, boodarra immoo itti gaafatamaa waajjira dhimma Naannolee Ollaa godina Baaleerratti itti gaafatamaa ta’ee ramadame. Sana booda itti gaafatamaa Dhimma Milishaa, itti gaafatamaa Waajjira Bulchiinsaafi Haqaa, itti gaafatamaa Bulchiinsaafi Nageenya Godinaa Baalee ta’uun Dajaniin (itti gafatamaa Security Kibba Bahaa) waliin walitti hidhatee hanga bara 1997 ALH ummata naannoo sanaa akka malee dararaafi hiraarsaa ture. Bifuma wal fakkaatuun, yeroon kun yeroo Godina Baaleetti itti gaafatamummaasaa jalatti kallattii addaddaatiin naannoon Somaalee ‘’ Referendum’’ lafa Oromoorratti gaafatte yoo ta’u, Ministeerota Dhimma Naannolee kan sadarkaa Federalaa wajjiin ta’ee wanti inni Baaletti raawwate waan seenaan hin irraanfanne. Yeroon kuni akka ALH bara 1996. Bifuma kanaan aanaa Madda Walaabuu, Gurraa Dhaamolee, Barbaree, Sawweenaa, Daawwee Qaachen, Beeltu fi Raayituu naannoo Somaaleetti kutuuf refarandamiin itti deemee dha. Kabiineen yeroo sanaaf aanaa Madda Walaabuu bulchan, kan lafa Oromoo akka naannoo Somaaleetti cituu morman hundaa sagalee ummataa dogongorsiiftanii, ummata walitti buuftaniirtu, nama Somaalee lafa seeraan gaafate mormitanii ajjeesiftaniirtu, mormiin keessan kan diinummaati jedhee hundaasaanii, ilma abbeeraasaa Huseen Mohaammed Biimmee nama jedhamu dabalatee hiisiisee tumsiisaa erga tureen booda, Wayyaaneef kennee Finfinnettiin galanii tumaan miidhaan daangaa hin qabne irra gayaa ture. Bakar Shaaleefi Filannoo Bara 1997 ALH Bakar Shaalee, bara 1997 ALH filannoo biyya sana ture keessatti Caffee Naannoo Oromiyaatiif dorgomee bifa nama qaanessuun qe’ema dhalatetti sagalee sadi qofa argatuun injifatame. Paarlaamaa biyyooleessatiif Abdulrazzaaq Heebboo Kongressii Biyyoolessa Oromo(OFC) bakka bu’uun dorgomee intala Shamsiyaa Waliyyii (Niitii Kantiibaa magaalaa Shaashamannee kan yeroo ammaa- Jamaal Kadiir) jedhamtu injiftate. Bakar immoo namoota sadi Caffeef Oromiyaatiif aanaa Dodolaatti dorgoman keessa kan injifatame isa qofa. Namootii Caaffeef dorgoman: Qaadii Kongressii Biyyoolessa Oromoo(OFC) bakka bu’uun, Usmaan Jamaa itti gaafatamaa Barnoota Godina Baalee kan ture OPDO bakka bu’uun, Roomaan Taaddasaa itti gaafatamtuu dhimma dubartoota aanaa Dodolaa kan turtee OPDO bakka bu’uun dorgomanii kan darban yoo ta’u Bakar sagalee sadii qofa argatuun bifa salphinaatiin injifatame. Kuni kan agarsiisuu firootumti ykn maatii innirraa dhalateeyyuu akkasa hin filinii dha. Kan aajaa’iba namatti ta’u namoota achitti dorgoman keessaa kan ummatni beekuufi naannoo sana jiraatan Bakariifi Romaan qofa. Abdulrazzaaq fi Qaadiin dhalataan aanaa san haa ta’an malee Finfinnee jiraatu. Achii dhaqanii dorgomanii injifatan. (Finfinneerraa yerooma filannoo sanaaf kan dhaqan yoo ta’u), Usmaan Jamaa itti gafatamaa Waajjira Barnoota Godinaa Baalee ta’ee Roobe jiraata. Bakar Shaallee Filannoo Bara 1997 Booda Filaannoon bara 1997 eega dhumatee booda rakkoon nageenyaa daangaa godinaalee Arsi, Baalee fi Shawaa Bahaa keessatti too’annaa Wayyaaneetiif hedduu rakkoo uumaa waan tureef, yeroo kana Godinaa Arsi Lixaa uumuuf gartuun Qorattuu hundeeffama Godinaa Arsi Lixaa yoo uumamu Bakar Shaalee gaggessaa gartuu qorattuu kanaa ta’ee ramadame. Haalli ramaddiisaatis, nama godinaalee sadan irraa yeroo walitti babaasan warri Baalee namoota jibbu sadi ofirraa kenne. Namni jibbaan guddaan ummataafi caasaa dhaaba OPDOtiin itti jiru Bakar waan tureef. Bakaris jibbaa kana waan ofitti beekuuf, Abbaan Duulaallee walitti qabaa koree qorannoo hunddffama godinaa jedhee bajata wayii ramadeefii afaanumaan ajaja itti kenne. Innillee jibbaa Baaletti qabu hafuura fudhatee hunddeeffama godinichaarratti fuulleffate. Hojjii Godinaa Arsii Lixaa hundessuu kana magalaa Shaashamannee taa’ee kan gaggessaa ture yoo ta’uu, eega godinni kuni aanoota Godinaa Arsii, Baalee fi Shawaa Bahaa irraa walitti qabanii hundeessanii booda bulchaa Godinaa Arsii Lixaa ta’ee Guraandhala 12 bara 1998 ALH Muudame. Bakar akkuma yeroo Godina Baalee ture dhimma Milishaafi Nageenyaan nama ukkaamsaa turetti, Arsii Lixaattillee ummata uukkaamsuu itti fufe. Sana booda waan lamaan gamagamamee itti gafatamaa kanarraa ka’e. Saamicha lafaafi Godinaa Arsi Lixaa keessatti tasgabbii fiduu dhabuun. Yeroo achi ture kanatti saamichi lafaa daangaa malee kan guddateefi namni hedduun naannoo kana kan dararaa keessa turee dha. Niitiin isaa saamicha lafa keessatti hedduu kan hirmaatte yoo ta’u, magaaloota godinaalee Oromiyaa hunda keessa deemtee lafa samaa turte. Namichi kun dararama guddaa namarraan gahuunsaa sadarkaa namoota yeroo abbaansaa du’ellee ‘’warra booya na bira hin dhufne’’ jedhu hunda sababa addaddaa uumee hojiirraa ari’uu nama gahee dha. Boodarra Arsii Lixaarraa gara Baaleetti, waggaa tokko booda of-duuba deebi’ee bulchaa Godina Baalee ta’ee muudame. Yeroo inni Baaletti deebi’u namichi mataa Tika Wayyaanee Kibba Bahaa ta’ee waggaa dheeraaf ummata fixaa ture – Dajan – achumatti isa eegaa ture. Waliin ta’anii hidhaa, ukkaamsaafi ajjeechaa baran erga raawwataa turaniin booda Dajan gara Harargeetti jijjirame. Yeroon kun yeroo inni dararama ummata irraan ga’e yoo ta’u, sana booda, Komishinerii Poolisii Oromiyaa, itti gaaafatamaa Waajjiraa Biroo Hojii Gamtaa Oromiyaa, Waajjira EPRDF keessa, itti-aanaa itti gafatamaa Gumrukii, Barakat wajjiin itti aanaa koominikeeshiinii, Kantiibaa Magalaa Adamaafi itti gafatamaa Galiiwwan Federaalaa ta’uun ergamaa diinaa kan bahaa ture yoo ta’ee, yeroo inni itti Komishinera Paolisii Oromiyaa ta’eetti, dararama dangaa hin qabnetu ummata Oromorraa gahaa ture. Dararama achitti raawwateen gara aangoo Federaalaatti ol guddate. Namichi kun nama lafa Oromiyaa irraa, inumaayyuu bakki seenaa qaban kan akka Madda Walaabuu, akka Naannoo Somaaleetti akka cittu hojjataa ture, nama maatii isaallee waan kanaaf jecha dararaa ture. Bakar nama obboleessiifi ilmi obbelessasaa otoo inni aangoo irra jiru mootummaa kanaan akka dararamanii du’an godhe. Gama birootiin immoo, niitiin obbolessa isaa – Jamal Shaallee – intala Tigray, nama Aduwaa waan taateef, Wayyaanee jalatti galanii Oromoo miidhaa turan. Walumaagalatti, seenaa namni kun Oromoorratti raawwate muraasa tuttuquuf malee gochoonnisaa kan kanaa oliillee kan ummatni ukkaamamee baadhatee jiraatu tokkoo-lama akka hin taane mallattooleen kaafne raga bayu. Maraafuu, yeroo ammatti Oromoo irratti nama kana muuduun tuffii fi jibbansa Oromoorraa Wayyaaneen qabdu agarsiisa. Ummatni keenya ‘’bulguuwwan’’ akkanatti isa nyaataa turaniifi ammas diinaan ilkaan isaanii qaramee itti muudaman kana ofirraa kaasuuf qabsoosaa itti jabeessuu malee furmaata biraa hin qabu. Hundaa olitti, namichi kuni yerooma itti gaafatamaa Galiiwwanii ta’ee ture keessatti miseensa “Command Post” Wayyaaneen uumtee ta’ee kan tajaajilaa jiruufi sababa du’aatii sochii kana keessatti uumame hundaaf adda dureen itti gafatamaa dha. Waajjiraaleefi itti gaafatamummaa addaddaarratti tajaajlaa jiraatuusaatiin dandeettiifi muuxannoo qabaatus, dhabaatus, utaalchi inni Raayituu ka’ee Finfinneerra taa’ee qe’ee maatii keennaa qe’ee booyaa, gaddaa, gadadoofi buqqa’iinsaa, walumaagalatti, duguuggaa sanyii gaggeeffamaa jiruu, gara-jabummaafi naatoo ummatasaa dhabuusaa qofa osoo hin taane diinummaasaa argisiisa. Namootni hooggansasaa jalatti dararamaa turan kan akka Nimoonaa Tufaa ta’ee namootni amma biyya keessatti dhiyeenyatti isa beekan hundi, OPDO keessatti nama ajaja Wayyaaneen itti kennitee akkuma jedhametti hojjii irra oolchu, nama waanuma takkallee namooma hin qabne, nama aangoosaaf jecha dararama namarraan gahuuf duubatti hin jenne ta’uu isaa kan mirkanessa. Waan dhumaa takka dabaluuf, akka namni tokko biyyarraa natti himetti, ‘’osoo Wayyaaneen lafee abbaa keetii boolla keessaa jooniyatti guurii fidi jettee, Bakar guyyaa mitii halkaniin guuree fidaa’’ naan jedhe. Kun immoo soba akka hin taane wanti inni maatiisaarrati raawwate ragaa guddaa dha.