Kufaatin (Failure) maalii?

Kufaatiin akaakuu sadii qaba, isaaniis: 1-Good failures :- when we expect to fail and learn something. Hiikan isaa Kufaatii dansaa (gaarii):-kufaatin akka jiru hubannee wayi yoo irraa baranne. 2-Bad failures:-when we are sabotaged by errors in judgment. Hiikan isaa Kufaatii gadhee (badaa):-murtii ilaalcha dogoggoraarraa kaanee murteessinuun yoo danqamnu. 3-Unavoidable failures:-when complex systems breakdown. Hiikaa saa Kufaatii hambisuu hindandeenye:-yeroo sirni walxaxaan addaan caccabuu.” (Harvard Business Review, Apr.2011, p. 47) Waayee kufaatii kana lafumaa ka’ee miti kanan hiikaa saaf akaakuu saa dubbistoota yaadaciisuu yaaleef. Kufaatii ummanni Oromoo keessa tureefii har’as keessa jiru fii kufaatii hooggantoota jaarmiyoota ummata kana hooggannee QB adeemsifnee walabummaa biyyaafii bilisummaa ummatichaa argamsiifna jedhan keessa jiran gabaabsee laaluufani. KUFAATII UMMATICHAA Ummaanni Oromoo erga dhuma bar dhebbee 19ffaa keessa humna qawweetin cabee halagaa gurraachaa, doofaa, hiyyeessa isaa gadiitin coloneeffatamee kaasee kufaatii kana hinjedhamne keessa jiraata. Kufaatii kana keessaa bahuuf carraaqqiin hedduun bifa adda addaatin taasifamurree hanga har’aatti gabrummaatuu itti cimaa dhufe malee wanti irraa siiqee hinargamne/hinmul’anne. Seenaa qabsoowwan erga Oromoon gabrummaa jalatti kufee kaasee taasifaman tarreessuun kaayyoo barruu kanaa waan hintaaneef barreessitoota seenatii dhiiseen irra darba. Gabaabatti qabsoowwan ummanni Oromoo roorro halagaa ofirraa qolachuuf wagootaa 60mman darban kana keessa taasisaa ture cimaa dhufee haala faffaca’anis ta’ee haala qindaaween adeemsifamaa turu saa barreessitoonni seenaa seenessanni jiru. Kanneen keessaa kan anga’ani mul’atan yaadannoodhaf akka kanaa gadittan tuquu yaala. 1-Fincila Oromoo Raayyaa (Waajjiraat, Mahonnee, carcar fii kkf) mootummaa H/ Sillaaseerratti adeemsifamee humnii mootummichaa dhaamsuu dadhabee tumsa humna qilleensaa mootummaa Ingilizi kadhachuun xayyaaran reebanii ummata fii qabeenyaa isaa kan akka beeladoota, manneenn fii midhaan gubuun akka dhaamsan seenan ni mul’isa. 2-Fincila Oromoo Daawwee mootumumma H/Sillaasee rratti ka’e humni mootummichaa dhaamsuu dadhabee ajejoota waraanaa afaan Oromoo dubbatan itti erguun maanguddoota sossobanii finciltoota erga harka kennisiisanii booda namoota dhibba hedduu akka fannisuun adaban seenan galmeessee jira. 3-Sochiin ummata Baaleefi Booranaatin mootummuma H/ Sillaasee kanarratti adeemsifamee injiffannoo cululuqaa galmeessisaa tures gantoota Oromoo keessaa dhalataniin sossobaadhan akka harka keennatan taasifamanii akka dhaame nibeekkama. 4-Sochii WMT walda’a misoomaf walgargaarsaa ta’e jalqaqbamuun Ummata walitti dhufuu dhoorkamee ture walitti fidee tokkoomsuun milkawee gara sochii siyaasaatti jijjiramuun isaa waan barameef mootummicha irriba dhoorkee akka irratti duulu waan taasisifee gaaga’ama hoogganoota waldichaarra gaheen sochiin yeroof dhaabbachuu akka dirqame seeneffamee jiraa. 5-Bara kufaatii mootummaa H/Sillaasee keessa illitoonni (qareeyyin) Oromoo garee adda addaa ijaaranii ummata dammaqsuuf gurmeessuun qabsoo eegaluuf adda durummaan ka’anii akka sochoo’aa turans hubannoo gahaan nijira jedheen amana. 6-Baruma mootummaan H/Sillaasee kufee Dargiin aangotti dhufu sochilee olitti tuqaman keessatti kan WMT fii Qareeyyi Oromootin adeemaa ture keessaa ABOn akka dhalates seenan addeessee ibsa. Kanneen as keessatti hintuqaminirree hedduutu jira. Haata’uuti sochiiwwan kuni hundumtuu bu’aa mataa saanii argamsiisun waan mirkanaawee ta’urree hanga har’aatti galii hawwamu san hingeenye. Maaliif galii sana gahuu hanqatan? Gabaabatti qabsoowwan/finciloonni/ummataan jalqabaman martinu ni kufan. Hundumtuu kufaatii kanaaf sababii mataa saanii qabaatanis wanti shakkii malee tuqamuu danda’u qindoomina gahaa horachuufii ummata ijaaraani sochoosuu dadhabuun saanii akka gahee olaanaa gumaachee irratti walii galama jedheen amana. Kana caalaa bal’inaan ibsuuf Xiinxala ballaa waan hunda hammatu taasisuu barbaachisa. Ka’insi koo sanaaf oto hinta’in gabaabumatti haala tibba kanaa waan ilaallatuuf xiyyeeffannaan koos kanumarratti ta’a. KUFAATII HOOGGANOOTA QABSOOTIN HUUMMAME Finciloota ka’aniif dhaaman olitti tuqamanirraa barmoota fudhachuun Oromoonni sabboontoonniifi muratoon akka Elemoo Qilxuufaa qabsoo hidahnnoo haala qindaawen jalqabanii wareegamanis Jarraa A/Gadaa faa faajjii saani kaasanii itti fufuun mootummaa habashaa cinqaa turuun saanii nibeekkama. Baruma kana Oromoonni barmoota ammayya argatanis qabsootti makamanii gaafii oromoo qulqulleessanii lafa kaahuun imaammata QBO diriirsun akka gadi bahans ifaadha. Haata’uuti hoogganoota imaammata kana baasan jedhaman keessaa gariin imaammatichirratti cichanii hojachuurra dantaa siyaasaa dhuunfaa ittin argachuuf meeshaa taasifachuurratti waan xiyyeeffataniif qabsichi fuulduratti deemuurra yeroo hedduu hoogganoota bakka bu’aa hinqabneefi qabsaa’ota gaaga’uufii duubatti harkifachuutu isa mudate. Fakkeenyaaf gaaga’ama Jeneraal Taaddasa Birruufaa yoo fudhannee qareeyyin Oromoo maqaan saanii adda durummaan tuqumu kuni bahiinsa saanii keessaa qooda qabaachuun saanii beekkamurree erga jarri bahanii booda deggarsa barbaadamu akka hingumaachiniifi nibeekama. Qareeyyin kuni yeroo sana gorsitoota Dargii ol-aanoo waan turanif Oromummaa saanitin gaagama sana hambisuuf hanga tokko carraa qabaataniyyuu sana gochuf carraaqin taasisan jiraacun saas wanti himame hinjiru. Wanti hunda caalaa nama gaddisiisu ammao Abbaa Biyyaa Abbaa Joobir J/ Taaddasaa fuudhee km 200 magaalaa Haashitti geessee Ali Mira tti akka kennu dirqama itti kenneme bahu dhabuu satin gaaga’amni suni akka hoogganaa bakka bu’aa hinqabne kana mudate ummanni Oromoo dhagahee gurraa qaba. Nama dirqama xinnoo tana fudhachuu didee hoogganaa jiruuf jireenyaa saa Ummta Oromootii kenne kana lubbu baraaruu oto danda’u dabrsee du’atti kennetu hooggantoota qabsoo kana keessaa tokko ta’ee hojjachaa turuun saa hoogganni qabsoo kanaa hangam ayyaan laallttootan akka guutameef gaaga’ama sana duubas shirri garee sanaan hojjatame akka jiru mul’isa. Gaaga’ama Jila Obbo Magarsaa Bariin durfamun bobba’anirratti raawwatamerre jarri hafan kuni aakka harka keessaa hinqabne ragaa qabatamaa maal qabna? Somaallonni ajjeesuu saanii eenyutu nu mirkaneessa? Wareegamanii Muhee Abdoofaafii kkf hedduus jarumti kuni quba itti qabuun Dargiitti kennani akka ajjeechisiisan ifatti odeeffama ture. Kana malees jimlaan hidhamuun miseensota ICHT/MISN/ABO (namni ICHT/MISN taee hidhames yoo bahu ABO ta’ee waan baheefi) kan caasaa jaarmichaa magaaloota keessa jirani hundeen buqqisee dhabamsiisees gaaga’ama kana keessatti ramadama. Kuni kan madde warri hooggana jedhamanii tarsiimoof tooftaa baasaa turan heddumminaan mootummaa Dargii tajaajilaa miseensota jaarmichaa caasaa mootumma keessa naqaa mootummicha akka tajaajilaan waan taasisaa turaniif gaafa namni tokko saaxilamuu caasaa sana qabatanii miseensota hafan guuruun mootummichaa waan salphaa tureef gaaga’amni suni dhalachuu danda’ae. Jarri kuni ofii saanii qofaa hinkufne ummaticha fudhatanii jigani. Yeroo dheeraaf wanti QBO jedhu magaaloota Oromiyaa keessatti dhagahuun nidhaabbate. Hamileen Oromoo ka’ee tures waliin baqee dhume. Kanarraa maal barannee? Amma hoo irraa of eegaa jirra moo karuma sanarra jirra? Kan jedhu kaasanii ilaaluun barbaachisaadha. “Failure is inevitable and often out of our control. But we can choose to understand it, to learn from it, and to recover from it.” (H.B.R. p.47) Hiikan isaa “Kufaatiin Yeroo hedduu toohannoo keenyaa ala waan ta’eef waan hafuu miti. Garuu akka itti hubachuu, irraa baruufii irraa dandamachuu qabnu filachuu dandeenya.”jechuu ta’a. Waggoota afurtama darbaniif ABOn ijaarramee qabsoo hooggana qindaawween hooggannamu taasisuuf dirqama wareegama guddaa nama baasisu fudhatee akka sochoo’aa ture waan haalamuu miti. Haata’uuti qabsoon kuni galii hawwamu sana hingeenye. Maalif hanqate jennee of gaafachuun walis gaafachun fardiidha. “Diinatu nutti cimee, biyyota ollaarraa lafa itti maandheffannee kaanu dhabnee, addunyaatu gargaarsa nudhoorkatee”, fi kkf yoo akka qabataatti dhiyaatan dhageenya. Kuni hundumtu kan dhalate waggoota digdamaa asi malee sana dura hinturre. Jaarmiyaan wagoota 24 dura k.m 700 ol deeme dhufun Oromiyaa koloneeffate kuni ABO booda ijaarramee biyyoota ollaatiin walii galuun haala mijeeffatee waan barbaachisu qindeeffachuun Dargii loltuu miliyoona wadhakkaa qabu injifate as gahe. Hooggantoonni Adda Bilisummaa ummata Eritiraas haaluma saniin haala naannoo saani mijeeffatanii biyya saanii bilisoomsani. Hooggannoonni keenyarree mgaaluma biyya olla keessa akka waliin turan yeroo hedduu irra deddeebi’amee dubbatamee jira. Isaaniif haalli akkamitti aanja’u didee? Gaafii kana isaantu deebisuu qaba. Ani kanan beekun isinitti hima. Namoonni lubbuun saanii darbes ta’ee kan har’a lubbuun jiran keessaa namoonni muraasni jaarmiyaa kana bu’uressinee jedhanii saamicha seenaa deeman gaafuma jaarmicha ijaaranuu lapheen saanii Oromiyaa Bilisoomsuu itti hinhimne. Karaa qaxxaamuran aangoo qabatan itti mul’saa turte. Kanaafuu halkanii guyyaa mootummaa Dargii tajaajilaa fi isa miilli saa akka lafa qabatu taasisaa turani. Dargiin namoota loltuu keessaa dhufaniifi waayee siyaasafii biyya bulchu waa tokko hinbeekne waan turaniif yeroo sana gara itti deeman wallaalanii isaanii rakkachaa turee jarri kuni itti makamani. Impaayaratti fincila (revolution) ummattootatiin raafamtee diigamuu katee lubbuu itti horanii akka walitti suphamtee jiraattu gumaacha olaanaa kennan. Hubadhaa Dargiin maqaa Oromoo jedhu dhahuunuu itti hadhaawaa ture. Jarri kuni warraaqsa ummataa kanatti dhimma bahanii qabsoo bilisummaa itti cimsuun impaayaratti diigani Oromiyaa bilisoomsuutti fuulleffachuuf kutannoo/murannoo/ dhabanii sirumaa jaarmiyaa Dargii wajjin hojjatu ijaarrachuun Dargii adeemsa siyaasaa barsiisuun cimsuu, sabboontota Dargii jalatti hojjachuu didan akkuma har’a OPDOn gochaa jirtu kana fixuufii ficcisiisurratti bobba’ani. Yoo kana raawwatan herreega tokko sammuu qabuu turani. Dargii sossobuufii itti dhiyaachuun dhukaasa qawwee malee dargiirraa angoo fudhachuun masaraa Minilik dhaaluufi impaayaratti bulchuu karoorratani hojjachaa turani. Kennata Leencoon bakkaan gahuuf wagga afurtama darban itti dhama’aa ture har’arree itti jiru kana jechuudha. Kanarree ummata fudhachiisuuf akkas jechaa turani “Dargiin roga lama qaba, tokko roga tarkaanfataa (revolutionary) yoo ta’u kan biraa ammo roga duubatti harkisaa(reactionary) dha. Kanaafuu roga duubatti harkisaa kana keessaa nyaachaa (dhabamsiisaa) roga tarkaanfataan cimee akka bahu taasisuuf itti siiqnee hojjachuu qabna” jedhani ololaa turani. Kuni yaada MISN fi ICHT akka ture barruulee saanii duubatti deebi’anii laaluu danada’ama. Ajjeechaan J/ Tafarii Bantii fa’aafii Axnaafu Abata kanarraa kan madde fakkata. Adeemsi suni itti hinfufnee mootummichi gonkumaa farra ummataa (fascist) ta’ee as bahe. Qabatamaattis mootummaan tokko qaama walfaallessu lama qabaate jiraachuu hindanda’u. Namoonni mootummaa tokko keessaa aangoo qaban akka namaatti imaammata mootummichaa haala walfakkaatafi walqixxee ta’en hubachuu baataniyyuu, gariinisi qabxii adda addaa fudhachuurratti rakkina qabaataniyyuu, namni tokko akka dhuunfatti nama gaarii (gara laafessa) ta’ee inni kuun ammo nama jallataaf gara jabeessa ta’u danda’aniyyuu, ijjannoo sirnichi tarkaanfachiisuurratti walii galanii waan hojjataniif qaama mootummaa tokkoo bitaaf mirga (revolutionary and reactionary) jedhanii adda qooduun akka sirrii hinturre barreeffamni sana dura Adunyaarraatti bahan adda addaa ni ibsuu turan. Sana keessaa fakkeenya tokkon isinii tuqa. Hailee Fidaa mana kitaaboonni kooministotaa itti gurguramu “Taraamaaj Matsahaaft Madabir” jedhamu saaqee tur. Kitaaboota achi keessatti gurguraman keessaa kitaabni xiqqoon (book let) mata dureen ishii “Peopls of Indonesia unite and fight the Sukarno Fascist Regime” jettu takka dubbisuun nigaha ture. Yeroon dheeratee akka barreeffametti yaadachuun nadhibus yaadni kitaabni xiqqoon suni dabarsitu koominiistonni Indonesia mootummaan Suukaarnoo roga lama waan qabuuf itti makamnee hojjachuun roga saa booddessaa(reactionary) dhabamsiifnee isa tarkaanfataa (revolutionary) cimsaa deemna jedhanii sochii lafa jalaa adeemsisaa turan dhiisanii ifa bahuun mootummichaa wajjin hojjachuu jalqabani. Yeroo muraasa booda mootummichi itti garagalee kooministoota 500,000 akka gaaga’e himti. Kanarraa ka’uun mootummaa tokko keessa rogni lama akka hinjirre fii qabsaa’onni isaan booda dhufan dogoggorra akkasii akka hin raawwanneefi isaaniirra akka baratan akeekkachiifti. Haileen kitaabitti nigurgure malee hindubbifne. Jarreen har’a wuyyaanee waliin Impaayera Itoophiyaa demokraatessina jedhanis kana waan hindubbisiniif barasisi akkuma har’a hojjachaa jiran kana mootummaa Faashistii tajaajilaa turanii dhumarratti gaaga’ama sana hunda dhaqabsiisani. Jarri kuni jaarmiyaa /miseensota jaarmiyaa ofi ijaaranii/irra gaagama geessisuun ala lubbuu ijoollee oromoo hedduu akka saanii dargii tajaajiluu didan ficcisiisanii/fixanii jiru. Ijoolleen Oromoo bilissummaa saba saaniti qabsaa’uf garee adda addaa ijaarani qabsaa’a turan nidiigani/nidiigsisani. Fakkeenyaf garee Bilisummaaf Oromiyaa tuquun nidanda’ama. Barasii kaasee dhiigni ilmaan Orommo akka harka saanirraa iyyu oromoo marti beekuu qaba. Dhaloonni haaroofti har’a sarara fuulduraarra dhaabbatee mirga saba saatii lubbuu saa kiccuu arsaa baasaa jiru kunis amala jara kanaa beekee irraa of egaa waan hojjatu hundumaa ofii karroorratee akka socho’un dhaamsa koo dabarsaafi. Gadi fageenyan qoratees dhugaasaa baruu qaba jedheen amana. Jarri hooggana, bu’uressitoota fi kkf ofin jedhan kuni haalli ayyaan-laallattummaa keessa turanii dhumee gaafa mootummichi tajaajilaa turan itti garagalee rukutu jalqabu miseensota saanii hunda hiisisanii isaan baqatanii daannoo WBO tti nam’ani. Asirraatti waayee Obbo Baaroof Leencoo tuquun nidanda’ama. Gaafa Jaarraan dhufee nama barate akka barbaadu itti hime akka itti makamanii qabsa’an gaafatu qabsoon hidhannoo akka hinbarbaachifneefi isaan mootummaa keessa taa’anii karaa naga akka hojjachaa jiran itti himanii abdii kutachiisani yoo deebisan namni murteeffatee wajjin bahe Badhoo Dachaasaa qofaa ture. Badhoon dhaqee qabsaa’ota barsiisuuf dammaqsuun hojii seena qabeessa erga hojjatee booda Obbo Baaroon gaaf Dargiin itti gargalu lubbuu saa baraaruuf baqate itti makame. Erga gaafa dhaqee kaasees Badhoo wajjin yaadarratti akka wal mormaa turan namoonni waliin turan ifa taasisani jiru. Yaadni irratti wal mormaa turan garuu ifa hintaane. Sana booda ammo Leencoof obboleessi dhaqanii akka itti makaman dubbatama. Gaafuma isaan daanno sana seenan walgahiin taasifamee xumuramee namoonni adda bahanii booda gaaga’ama lubbuu Obbo Baaroofi Badhoo Dachaasaa akka dhaqqabee waggoota kurna afuriif hukkaammamee akka ture nibeekkama. Iccitii gaaga’ama hoggantootaa sanaa kan beekan har’a lubbuun jiran Yohaannis Lataafi Obboleessa saa Abraham Lataa akka ta’anis namoonni gaafas bira turan midiyaarratti bahanii nutti himanii jiru. Garuu jarri kuni lamaanuu wayee sanaa hanga har’aatti wanti afuura baafatan hinjiru. Waggoota afurtamatti dhiyaatuu maaf dhoksanii waliin awwaallamuu barbaadan? Deebi kanaa tilmaamuun salphaa natti fakkata. Gaheen isaan mudata sana keessaa qaban akkaan qaanessituuf waan nama saalfachiiftu waan taatef hukkaamsanii waliin awwaallamuuf deemu jennee afaan guuttannee yoo dubbanne dogoggora namni jedhu as bahee iccitii sana ummata Oromoof ifa taasisu qaban jedha. Asirratti wanti Ummanni Oromoo beekuu qabu Baaroof Leencoon garaagarummaan ijjanno akka jidduu saanii hnturreedha. Wanti har’a leencoon raawwachaa jirus leegaasii Baaroo fii wixinee waliin dirirfatan akka ta’e baramuu qaba. Jarri kuni gaafa Jaarran gaafatu akka qabsoo hidhanno hinbarbaachifne dubbachaa turanii booda kan dhaqan lubbuu saanii baasuufi yoo danda’an WBO harka kennachiisanii mootummicha dhiifama gaafatanii masaraatti deebi’u akka yaadaa turan tilmaamuun nama hindhibu. Badhoon ajjeechaa sana kan dhaqe shirra xaxame sana hambisuf akka ture tilmaamuun salphaa ta’urree har’a maqaan saa seenaa qabsoo Oromoo keessaa haqamee arguun hedduu nama gaddisiisa. Kuni gara fuulduraarree qoratamee sirraa’u qaba jedheen yaada. Namni Badhoo ajjeeses ummata Oromootti of saaxilee murtee saa argachuu qaba jedheen amana. Mudata sana booda namni amma “Itoophiyaan demokraatessa” nuun jechaa jiru kuni baqatee Jabuutitti bahuun Obbo Baaroo Jaarratu ajjeese jedhee waraqaa facaasuun qabata saniin walqoodinsa WBO keessatti huummameen lubbuun qabsaa’ota kumoota kurnaan lakkaawwamu akka lafarraa waldhabamsiise warri balaa sanarraa hafan nidubbatu. Obboleeyyaniif jaallan kayyoo tokkoo waliin qabsa’aa walirratti/waliis du’aa fii ajjeesaa turan walitti garagalanii wal haadhuun dhiiga waldhangalaasani lubbuu walii dabarsani. Kanaaf namni itti gaafatama duraa fudhachuu qabu Yohaannis Lataati jedheen amana. Gaaga’amni sunii seenaa QBO keessatti gaaga’ama hooggantoota jidduutti raawwatame qofaa oto hinta’in kan jaarmicha iddoo lamatti baqaqsee walirratti duulchisuun wareegama qabsaa’ota BOtii manaa bahan walitti garagalchee walitti dhukaasuun lubbuu kuma kurnootaa nyaate waan ta’eef ummata Oromootti oto hinhimamin har’a gahuun saa yakka guddaadha. Baaroo Badhoon akka ajjeesee wagoota soddomii shanii ol dhokatee turee gaafa Jaarraa Abbaa Gadaa du’u Baaroo akka inni hinajjeesiin qulqulleessanii gaggeessuuf namoota Jaarratti dhiyaataniin himamuun isaa nama hubatee laaleef raajii gudaadha, qaanessaadharreedha. Leencoon yoo dhokse isaan maaliif hukkaamsanii isaa wajjin dhoksuu dhaqani? Waggaa kana hunda maaf iccitii ta’e? Warri waan sana nutti himan sababii wal ajjeechaa sanii ammas iccitiidhuma taasisani irra darbani. Ammayyuu ummatichi kanarratti odeeffanno guutuu hinqabu jechaadha. Kuni hundumtuu kan mul’isu gaaga’ama sana keessatti badii kandalagan lubbuun jiran ta’e lubbu dhaban waloon wanti raawwatan waan tureef akka maqaan saanii tuqamuufi gurri saanii cabu akka hinbarbaaddamneeedha. Oto Badhoon badii qabaatee akkuma maqaa saa seenaa qabsoo oromoo keessaa haqan badii saas tokko, lama jedhanii ummata Oromooti ibsuu turan. Akka inni hinballeessin namoonni beekan waan jiraniif inni balleesse jedhanii dubbachuun falmii ofitti kaasurra waan kanarratti homtuu akka hindubbatamne hukkaamsuu filatani. Jaarran gaafa lubbuun jiru waayee mudata sanii namootan gaafatamee “ani Baaroo akka hinajjeesiin Leencoon warqaa raga naa kennee jiraa, waan biraa hinbeekuu” jedhee akka waakkate dubbatu. Leencon waraqaa raga/qulqulleessu/ kana yoo kennu mana murtiiti moo angoo maal qaba? Jaarranis kana himuun saa QBO keessatti qaanessaa hinta’u? Namoota ummata duuba taa’ee shirra akkanaa xaxaa dhugaa jiru ummatatti gadi baasuu sodaatutu qabsoo kana hoogganaa ture jechuudha. Kuni nama hindhukkubsu? Leencoon WBO erga walrukuchiisee booda qabsichi haa dadhabu malee akka inni yaadeetti waan dhaamuu dideef ammas shirra isaatti dhimma bahuun kittillaayyota saa hooggana waraanaa keessa naqee waraanni kuni akka baayyinaafii qabeenyaa ummaticaa gituun akka hinguddannefi akka qancaru irratti hojjachaa ture. Karaa inniifi Obboleessi issaa hoogganan karaa dhiya Oromiyaa oto lafa taakku takka hinbilisoomsin waraanni TPLF Wllagga keessa buraaqee yoo biyya dhuunfatu Leencoon faan harka maratanii akka nama taa’ee tiyaatira daawwatutti taa’ani daawwachaa turani. Asirratti waan Mallasaan jedhe tokko tuquun fedha. TPL bara OPDO ijaartu gaafin dhiyaatefi. “Jaarmiyaan Oromoo ABOn oto jiruu isaa wajjin waltaatanii qabsaa’u oto dandeessanuu maaliif jaarmiyaa Oromoo biraa ijaaruu isin barbaachise?” jedhamee gaafatame. Akkas jedhee deebise “ONG daatanyaa dirijit newu, qorxo lamataagal zigijju ayidalam” jedhe. Kana jechuun “ABOn jaarmiyaa harkifaataadha, murannoon qabsaahuuf qophii miti” jechuudha. Deebin inni kenne baras nu aarsurree har’arra dhaabbannee yoo laalu akka sirrii ta’e amanuun nidanda’ama. Jarreen kuni durumaanuu jaarmiyaa kana keessa miila kaawwachuun saanii qabsoo kanatti amananii waan hinturreef ummata ijaaranii qabsootti bobbaasuuf oto hinta’in maqaa jaarmiyaa kanaa akka bargaining chip (doorsisoodhaf) dhimma itti bahuun karaa qaxxaamuraa aangoo impaayaratti qabachuuf akka ture hojii kanarraa hubatuun nidana’ama. Kana galmaan gahachuuf rakkinootaafii kufaatii gurguddoo inni jaarmiyaafi ummata kanatti fide akka kanaa gadiitti tarreessuun ni danda’ama. Leencoon qunnamtii dhuunfaa hooggantoota EPLF waliin qabuurraa ka’uun EPLF loltoota Dargiirraa booji’e dhalootan Oromoo ta’an fudhatee humna isaa cimsuun Oromiyaa keessatti mootummaa Dargiirratti akka lola banu gaafatamus “waraanni dargii naamusa waan hinqabneef yoo ofitti fuune nudiiga” jedhee akka dides ragaalee hedduutu jira. Waraana Leencoon fudhacuu dide/soodate sana TPLF fudhattee OPDO ittin ijaaruun of fuuldura ooftee akka Oromiyaa dhuunfachuu dandeesse har’a namni hinbeekne nijira natti hinfakkaatu. Kuni dogoggora tarsiimoo guddaa ta’uu bira darbee gara jabina hiriyaa hinqabne akka ta’erree ifaadha. 1-Loltoonni kuni ilmaan Oromoo Dargiin dirqiin manaa baasee waraana isaan hin ilaallanne keessatti bobbaafamuun akka boojia’amanfii nyaata gahaa oto hinargatin halagaa booji’een hojii dirqii (forced labour) akka hojjatan taasifamaa turan halagaa harkaa baasuuf carraa argame kana didee halagaa harkatti dhiisuun gara jabina hiriyaa hinqabnee dhala Oromoorratti hojjatameedha. 2- Oromoonni suni hundi naamusa dhableefi diigdota jedhamanii taappeellaa hinjirre itti maxxansuurra ofitti qabanii barsiisuun qabsoo Oromootti madaqsuun salphaa akka ture waan TPLF hojjaterra arginee jirra. 3- Humni suni mooraa halagaatti makamuun mooraa sana akka hinggabbifne yoo ofittirree fuudhu sodaatan fuudhanii gara deemuu barbaadanitti dabarsuun mooraan halagaa akka dhimma itti hinbaane honggessuun nidanda’ama ture. Kuni hundumtuu bira darbamee humnii Leencoon tuffate ykn sodaatee daba itti hojjate suni TPLF fi riqicha ta’ee Oromiyaatti ceesisuun hanga har’aatti lafee qoonqoo QBO tti rakkate ta’ee argama. Leencoon faan waajjira ABO biyya Suudaan tureefii tajaajila biyyi suni kennaafii turtetti akka jaarmiyoota kaaniitti dhimma itti bahuu dhabuurraa kan ka’e meeshaa ummanni ittin falmatu galchuu oto hinta’in Baayibila (kitaaba qulqulluu) amantii Protestaanti Jarmanirraa doonin fe’ani oto karaa Port Suudaan “biyya Baayibila dheebotte” Oromiyaaf galchuu yaalanu waan basaasonni mootummaa Suudaan irra gaheef waajjira saanii cufanii akka ari’aman taasifamuu saanii warri keessa beekan nidubbatu. Bara TPLF biyyatti duunfates marii Landanirratti taasifamerratti ABOn qooda fudhata jedhamee oto eegamuu wanti isaan irratti mari’atan oto hinhimamin haal-duree TPLF fi EPLF aanga’ota Ameerikaa waliin akkatti aangoo qooddatan mari’atan sana fudhachuun TPLF waaleessanni akka adeemsa mootummaa cehumsaa keessa seenan fudhatani seeraf heera jaarmiyaa cabsuun oto KS waamanii mari’achiisuun murtee hin argatin murtee dhuunfatiin miseensa mootummaa cehumsaa ta’uun halagaan Oromiyaa keessatti akka aangoo qabatu waliigalanii isaan shoora qubachiisuufi ummata tasggabbeessuu taphachaafii turani. Daangaa Oromiyaa murteessurrattis namoonni akka qabsoo Leencotin waanni kuni raawwatameefi injifannoo gudaa taasisanii dhiyeessu. Garuu dadhabbina Leencootin lafa oromoo Kibba Walloo lafa amma “Godina addaa Oromiyaa Naanno Amaaraa” jedhamee beekkamu Oromiyaarraa cite akka Amara jalatti bulu fi lafa Oromoo Wambaraa akka Beenii Shaangul jalatti bulu waliigaluun qaama Oromiyaa hirrisuun dogoggora seenaa dhiifama hinqabne hojjatanii jiru. Handhurri Oromiyaa Finfinneen Oromiyaa keessaa cittee akka naannoo tokkootti (naannoo 14) taatee kan moggaafamtee bara Caartaraati. TPLF Finfinnee Oromiyaarraa kutu kan itti milkaayee gaafasi. Kanaaf karaa kan mijeesse ammo Leencoodha. “Harree ganama badde galgala kurkuriin hinargu” jedhuu miti. Finfinnee har’a ilmaan Oromoo kichuun irratti dhuman tana Leencoon gaafas mormii tokko malee wuyyaaneef dabarsee kenne. Har’a waan sana deebisuun lubbifii qabeenyaa hedduu nugaafachaa jira. Badii kana ummanni Oromoo haalan hubachuu qaba. Leencoon kana mlees waayee diinagdee ofiirratti dhimma bahurratti waa tokko wanta dantaa Oromoo eegsisu hinhojjanne. Daangaa qaamni hedduun irraa ciccirame duwwaan sanuu kan waan ittin kabajamu hinqabne sararamee taa’un saa injifannoo guddaa natti hinfakkaatu. Qabeenyaa daangaa sana keessatti argamu itti fayyadamuun maqumaafirree kabajamee hinjiru. Qabeenyaa akka albuudaa, bishaanii, eletiriikaa, warshaalee fii kkf kan itti ajaju mootummaa TPLF. Oromiyaan Xuriifi baalfuu magaalootaafii warshaalee aanga’oota TPLF n faalamuu malee waan keessaa argattu wanti tokkichii Leencoon faan gaafas fidan hinmul’anne. Asirratti waayeen qubee fii afaani ka’uu nimala. Namoonni tokko tokko wayee qubeen barachu barreessuu, afaan Oromoo Oromiyaa keessatti afaan hojii ta’uu bu’aa Leencoo taasisanii kan dhiyeessu yaalan jiru. Kuni 1-Waan qabsoo Leencootiin dhfe oto hinta’in dhiibbaa sadarkaa qabsoon Oromoofi sochii Ummatichi yeroo gabaaba keessatti agarsiiserraa ka’uun hooggantoonni TPLF fudhachuuf waan diqamaniifi: 2- TPLF mataashii Tiraayi keessatti afaan Tigreen hojjachuu waan jalqabdeefi sana duubatti deebifte afaan Amaaraan hojjachuu waan hindandeenyef Tigraayi keessatti qofaa mirgi afaanii kabajamee naannoo biraatti dhoorkuun balaa akka qabu waan hubatteef; 3-TPLF jibba ummata Amaararraa qabdurraa ka’uun hamilee oftuultota Amaaraa cabsuufi afaan saanii daangaa saanitti murtaa’ee akka hafu taasisuun illitonni Amaaraa kanarratti oto wacanuu ishiin toohannoo biyyaa jabeefachuu akka tajaajilus waan hubataniif; 4-Haalli kuniif kanbiraallee itti dabalame waan haala mijeesseef waan faranjoonnji “happenstance” jedhan tokko huumee qubeen hojiirra oole malee waan hojii Leencootin dhufee miti. Kanaafuu Kireedita kana Leencoof laachuun cubbuu gudaa ta’a jedheen amana. Gaafa loltuun TPLf loltuu biyyaa akka ta’u murteeffamu hireen WBO maal akka ta’u wanti itti yaadanii lafa kaawwatan waan hinturreef waraana hangas gahu gaaga’ama sanaaf saaxilanii akka dhabamu itti murteessani jiru. Bara 1992 filannoo jalqabaa adeemsisiisuuf waraanni akka mooratti galu gaafa murteessan Maanguddoon tokko akka dubbatanitti “murtee kana yoon dhagahu akka malee rifadheen fiigichaan waajjira Leencoo dhaqee. Barreessituun isaa waan nabeektuuf naseensiftee Leencoon buna nuu ajajee haasa’u jalqabnee”jedhu. “Maalif akkan dhufe nagaafatee, anisi waayee waraana mooratti galchuu kanatu nayaaddeesseen dhufee” jedheen itti himee jedhan. “Maaltu siyaaddess jedhee naggaafete”jedhu. “Akkamitti jara kana amantanii waraana kana hiikkachiiftanii mooratti galchiituu?” Jedheen gaafadhee jedhu. “Nuti wal amannaa kana malees ammo warri Ertiraa nu jidduu jiruu” naan jedhee jedhu. “Warri Ertiraafi jarri kuni akkuma lagni Hawaashi Oromoo Shawaafi Oromoo Arsii addaan baase isaanis Lagni Marab addaan baase malee lammii tokko, isaanis akkamitti amantanii waan kana hojjattu?” jedheen gaafadhee jedhu. Sana booda Leencoon nattii aaree “egaa isin akka feetanitti yaaduu dandeessu, nuti waadaa waan qabnuuf wal amanna, walis hingannu”, jedhee dheekkamsaan naa deebise, anis sana caalaa deemuu waanan hindandeenyeef gaafii koo dhaaben galateeffadhee biraa bahee” jedhanii waan sana booda ta’e yaadachuun gaddaan barreessa kanatti himani. Maanguddoon kuni nama siyaasaa fageessannii xiinxaluuf akka leencoo barmoota guddaa argatanii miti. Hubannaa siyaasaa Habashaa qabaachuurratti garuu nama Leencoo hoogganaa Ummata kanaa of taasisee caaqaa ture kana hedduu bira darbanii akka deemaa turan agarsiisa. Ummatumti Oromootirree waan sana akka hinfudhatin ifaa ture. Murtee sanarraa ka’uun WBO bahaafii Kibba Oromiyaa keessatti lafa bilisoomsee qabate keessaa walitti qabanii hidhannoo hiikkachiisuun mooratti galchani diinatti kennan. Kan akka carraa lubbuun bahe lakkoofsi yartuun jiraatus kan harka halagaatti dhumaniifi hanga har’aatti lafa hinbeekamnetti hidhamani dararamaa jiran manni yaa lakkaa’u jedhanii bira darbuu wayya. Waraana qofaa oso hinta’in ummata isaan deggeree qabsoo keessaa qooda fudhachuu akka galaanatti jigee jaarmichaa cinaa dhaabbate waggaa tokko guutuu sirbisiisaa horii irraa guurun ala caasaa takka oto hindirirsini gaafa Caartara keessaa bahanii baqatan akkaa midhaan cubbuutti facaasanii isaan doolaara saanii saamsonaayiti guuttatanii karaa Boolee xayyaaran yaa’ani. Wanti biraa hafee jaarmicha bakka bu’un ministeera Qonnaa ta’anii kan hojjachaa turan Obbo Zagayyee Asfwutti bahuu saani oto hinhimin waajjiruma wuyyaaneetti gatanii biraa baqatani. Oto wuyyaanen garaa itti jabaattee hangam lubbuu nama kanaa gaaga’amaa saaxilani akka turan hubachuun nama hindhibu. Erga kana hojjatanii biyyaa bahani itti anaan Leencoo ammaa Yohaannis Naga’o Naaroobi ta’ee akka nama ummata ijaarutti sabboontota hidhaa TPLF irraa hafan qunnamuun hojii erga itti kennee booda gaafa isaan cimanii hojjachuun ijaarsa amansiisaa ijaaruu jalqaban “yoo akkanatti deeman isaanuu mootummaa ta’an” jechuun ammas dabarsanii diinatti kennuun hiisisaafi ajjeechisiisaa akka turan waan keessa dabarre waan ta’eef hinirraanfannu. Sana booda hooggana jaarmichaas akka addaan qoodamu taasisanii walitti buusuun dhabamsiisuf yaaliin taasisani akka fedhanitti jaarmicha dhabamsiisuu baatus laamshessuurratti hanaga tokko hinmilkoofne jechuu hindanda’amu. Eega jaarmicha addaan diiganii booda maanguddoo araaraa of taasisanii jidduu deemuun daran jaarmicha addaan ciranii laamsha’u saa erga mirkaneeffatanii, deebi’ee hindandamatu jedhanii erga amatii horatanii booda hojii saanii kana akka mattaayaatti diinaa dhiyeessanii biyyatti galuuf jaarmiyaa sabgantootaa (OPDO#2=ODF) bixxilatanii qaamafii sammuu umriin butuchite qabatanii QBO biyya keessatti dhaloota haara’aan belbelaa jiru dhaamsanii impaayaratti akkuma saanii dulloomtee du’uuf kirkiraa jirtu lubbuu keessatti qabuuf arreeddu jalqabani. Kuni waan ummanni oromoo ifatti beekuudha. Kana duuba shirri guddaan jaarmicha dadhabsiisuu, laamshessuu, qoqqoodiif QBO qiyyafannaa impaayara ijaaruu habashootaa jalatti galchuuf akka hojjatamaa ture Leencoon dur ifatti dubbachuu baaturree hojii isaa fii fakkaattota satin hojjatamaa turerraa hubachuun nama hubatee hordafaa tureef dhokataa natti hinfakkatu. “Gubataa marqaa hubataatu argaa”jedhaa miti Oromoon. Har’a ammo MQBO erga laamshessee booda ifa of baasee lallabuun “ani umrii koo keessatti takkayyuu Oromiyaan bilisoomsa jedhee hinbeeku, Joograaffirra’is dhimma hinqabu” jedhee raga ofirratti gaafa bahu ammas namni hojii Leencotti dammaqquu dadhabe, qabsoo Leencoon hogganuunan bilisooma jedhee yaadu yoo jiraate nama hir’ina ilaalchaa qabu ykn yaaduu dadhabe yookin ayyaan laallattuu dantaa mataa saati dhaabbatte ta’u mala jedheen amana. Kuni kufaatii Leencoo dhumaatii hinqabne waggoota afurtama darbeef raawwatamaa tureedha. Kufaati kana kufaatii akaakuu lammaffaa jalqabarratti ibsame jalatti ramaduun nidanda’ama. Kufaatii gadhee murtee ilaalcha doggoggorraa madduun dhufu jechuudha. Asirratti kitaabichattan isin deebisa “Failures can be categorized blame worthy and praise worthy based on there nature. What ever is the out come of the failures it has not to go un reported. The unfortunate consequence is that many failures go unreported and their lessons are lost.”(H.B.R. p.50). Hiikaan isaa “Kufaatiin akka huumaa saanitti abarraamiif leellifamaa jedhamee ramadama. Itti bahiin isaa waanuma fedheyyuu yaa ta’uu kufaatin otoo hingabaafamin hafuu hinqabu. Xumurri gaddisiisaan kufaatii hedduun oto hingabaafamin hafuu saaniitiifi barmoonni isaanirra argamu oto hinbaratamin hafuu saati.”jechuu ta’aa. Kufaatiin namoota hooggantoota of muudan kanaa gaaf tokkooyyuu ummata ni hoogganna jedhanitti hafee miseensotuma jaarmiiyaa saanittu himamee irratti haasa’anii irraa barachuuf carraan hinargamin jira. Yoo akka malee kufan, yoo ummata ficcisiisan, yoo miseensota gaaga’an, yoo hojii karooranii hojjachuu dadhabuun qabsoo laamshessan fi kkf hojjatan isaanis hingabaasanii, ummannis akkamitti dabarsinee diinatti walkenninna jechuun madaa saa ofumaa rirrittatee waan callisuuf hanga har’aatti kufaatiiwwan kanarraa bormoonni argame hinjiru. Namni itti gaafatama fudhatus hinmul’anne. Ummanni guddaan kuni namoota akkanatti isa tuffataniin hoogganamee eessa gaha laata? Loltuun saayinsi lolaa baratee lola tokko yookin shaakala tokko erga adeemsisee booda taa’ee qorannoo “After Action Review” (AAR) (gilgaala raawwi tokko booda taasifamu) jedhamu adeemsisa. Waan karoorratan tokko erga raawwatanii booda taa’anii galii barbaaddamu gahuuf hanqachuu saanii, adeemsa keessatt gufulee isaan mudatan, akkamitti akka irra darbaniifi kan danqerree akkamitti akka irra darbuu danda’an, gara fuulduraatti laafina saanii akkamitti akka cimsan fii cimina saanii akkamitti akka qabatani ittifufan mari’atu. Tooftan kuni kan loltuu keessatti daanga’ee hafu oso hinta’in beektonni biiznasaa hooggantoonni biiznasaa akka dhimma itti bahan saayinsi biznasaatti dabalaa jiru. Kana malees leenjiftoonni sportesotaa beekumsa kanatti dhimma bahuun dorgommi tokko booda gareen saanii taa’ee akka hirrinaaf jabina saa irratti mari’achuun laafina argame dorgommi dhufurratti akka hinmul’ifne shaakalli gahaan kennamaafi irratti hojjatu. Leencoon faan waggaa sadi dura Oromoo Dialog forum ijaarree ummata Oromoo mar’achiifne yoo jedhan akkamitti akka galanii Impayara moofofte haaromsan qofaa mari’atan moo , “AAR” wagoota afurtama darbani adeemsisani xiinxalani sanarra dhaabbachuun akka murtee saanirra gahan nu hinibsine. Yoo adeemsa saanii waggoota afurtama darbee xiinxalanii jiraatan feed-back sanarraa argatanittu akka TPLF tti galan itti agarsiisee laata? “Painfully learned lessons of the past are forgotton”(Barmoonni rakkina guddaan argamee darbe ni irraanfatame” jechuudha. Akkamitti akka as gahan irraanfatanii jiru jechuudha. Kanaafii gantummaa bara dheeraa kana fafakkaatan erga hojjatee booda gaaga’ama darbaniif waan itti hingaafatamaniif ummatichi qalbii hinqabu jedhee fakkataa har’as maqaa ummatichaatiin aangoo qabachuuf, walabummaa biyyaafii bilisummaa ummataa oto hinta’in kan isin barbaachisu mirga lammummaa biyyatti argachuudha, mirga lammummaan isini fida” jedhee ummaticha afanfaajjessaa jira. Diina ummata oromoo qee saatti itti bobba’ee kumaataman mana hidhaatti guuree dararaa, ajjeesaa, as butee dhabamsiisaa, lafarraa buqqisee ala bulaa taasisaa, kaan biyyaa ari’ee galaana biyya halagaa keessatti bineensa nyaachisaa jiru waliin mari’atee Demokraasifii lammummaa inni nuu fiduu deemu arguuf teenya. Inni diinaa wajjin wuskii cirrifachaa lafa qotee bulaa Oromoo yoo gurguratan harcaatuu funaannachuuf yoo ta’e malee Demokraasin inni Faashistoota wajjin mari’atee ummata kanaa fidu gonkumaa waan lafarra hinjirreedha. Kana laalchisee namni waggoota afurtamaaf wayee qabsoo karaa naga’aa qoratee, lafarratti akka hojiin mirkanaa’u taasisee barreessun ummattoota adunyaa cunqursaa abba hiree jala jiraniif gumaachuun akka beekumsa kanatti dhimma bahanii bilisooman taasisaa jiru namni Gene Sharp jedhamu barreesseen isini tuqa. “When faced with the sever problem of confronting a dictatorship some people may lapse back into passive submission. Others, seeing no prospect of achieving democracy, may conclude they must come to terms with the apparently permanent dictatorship, hoping that through “conciliation,” “compromise,” and “negotiations” they might be able to salvage some positive elements and to end the brutalities. On the surface, lacking realistic options, there is appeal in that line of thinking.” (From Dictatorship to Democracy, by Gene Sharp, p.14). Hiikaa saa: “Namoonni tokko tokko yeroo abbaahirrumaa dura dhaabbatanii falmuuf rakkoo cimaan isaan mudate harka kennachuu keessatti kufu. Kan biro ammo Demokraasiin akka dhufu waan itti hinmul’anneef karaa waliigalteetin, araaraa fii mariitiin abbahirrummaa jiraachuun isaa ifa ta’e waliin michoomanii dantaa bu’aa qabdu fiduufii hammeenya hojjatamutti xumura gochuu barbaadu. Lafarraatti filannoo qabatamaa dhabuun yaada akkasiitti harkifamu.” Kanarraa yoo kaanu Leencoon abdii kutannaaraa waan kana keessa akka gale argina. Haalli kunii jalqabumarraa gufuu hamaan akka dhahe arginurree “qabsoodhaa itti fufna” jechaa jiru milkaa’u laata? Kan bullee waliin laallu ta’a. Gene Sharp akkas jedha “Negotiations are a very useful tool to resolve certain types of issues in conflicts and should not be neglected or rejected when they are appropriate.” “In some situations where no fundamental issues are at stake, and therefore a compromise is acceptable, negotiations can be an important means to settle a conflict.” “When the issues at stake are fundamental, affecting religious principles, issues of human freedom, or the whole future development of the society, negotiations do not provide a way of reaching a mutually satisfactory solution. On some basic issues there should be no compromise. Only a shift in power relations in favor of the democrats can adequately safeguard the basic issues at stake. Such a shift will occur through struggle, not negotiation………. The point here is that negotiations are not a realistic way to remove a strong dictatorship in the absence of a powerful democratic opposition.”(Ibid, p.16-17) Hiikan isaa, “Mariin waldiddaa tokko tokko furuuf meeshaa barbaachisaa waan ta’eef yeroo dhimma itti bahuun danda’amu irra darbamuu ykn tuffatamuu hinqabu.” “Haala tokko tokko keessatti yeroo wal diddaan bu’uuraa hinjirreefi araarri fudhatamu qabutti waldiddaa hiikuuf mariin haalan barbaachisaadha.” “Yeroo wanti irratti waldidame waldiddaa bu’uraa, kan sirna amantii tuqu, kan gaaffii mirga namoomaa ilaalu, ykn guddinaa hawaasaa waliigalaa laallatu ta’e mariin hiikaa waloo quubsaa ta’e fiduu hindanda’u. Rakkoolee bu’uraa tokko tokko irratti walii galuun hindanda’amu. Haalli jijjirraa humnoota demokraatotaa mijatu yoo argame qofaa dubbi irratti falmamu sana anjessuu danda’ama. Jijjirraan akkanaa ammo kan dhufu qabsooni malee mariinii miti…………Asirratti wanti beekamuu qabu bakka mormituu demokraata’aa cimaan hinjirratti abbaahirrummaa cimaa buqqisuuf mariin karaa qabataamaa miti.” Gene Sharp Qormaataaf muuxannoo hojiirraa argameen deggeramee mariin akaakuu kamiituu yoo taasifame diktaatara akka mootummaa TPLF aangorraa buusuun abjuu yoo ta’e malee akka milkaa’u hindandeenye irra muree jala muree hime. Leencoon yoo waan kana akkuma jedhutti itti milkaa’ee impaayaratti demokraatesse ummta Oromoos ta’ee ummattoota biyyatti keessatti qawween bobba’anii qawween galan hundumaa salphina kana jalaa baase yaada nama kannaa faallesse tiyoorii mataa saa barreessee dubbisuuf dharraan eegaa jirra. Gene Sharp waan hedduu jedha “Resistance, not negotiations, is essential for change in conflicts where fundamental issues are at stake. In nearly all cases, resistance must continue to drive dictators out of power. Success is most often determined not by negotiating a settlement but through the wise use of the most appropriate and powerful means of resistance available.”( Ibid p.22) Hiikan isaa: “ Iddoo waldiddaan bu’uraa jirutti falmii malee mariin jijjirraa barbaaddamu hinfidu. Dhimmoota hunda jechuun danda’amu keessatti abbahirree aangorraa arii’uf diddaan cimee itti fufuu qaba. Yeroo hedduu injifannoon karaa sirrii fii beekumsarratti hundaa’en humna diddaa jiruutti dhimma bahanii diddaa finiinsun malee walii galteefii mariin murteeffamtee hinbeektu.” Ittan isinii dabala “Not everyone who uses the word “peace” wants peace with freedom and justice. Submission to cruel oppression and passive acquiescence to ruthless dictators who have perpetrated atrocities on hundreds of thousands of people is no real peace. Hitler often called for peace, by which he meant submission to his will. A dictators’ peace is often no more than the peace of the prison or of the grave.” (Ibid; p.23). Hiikan isaa “Namni ‘naga’a’ faarsu hundi nama naga’a bilisummaafii seerawaa ta’e barbaaduu miti. Cunqursaa hamaaf jilbiinfachuufi abbaa hirree gara-jabinaanaan namootaa kuma dhibbota hedduu fixun walii galuun ykn fudhachuun nagaa waaraa hinfidu. Hitler yeroo hedduu naga’a watwaataa ture, yoo kana jedhu ammo namoonni akka isaa jilbiiffatan jechuu saati. Nageenyi abbootin herree waaman naga’aa hidhaatti ykn awwaalatti nama geessu hincaalu.” Kana ammo waan Leencorra gaherraa qabatamaati argineerra. Biyya abbaf haadha saa biyya itti dhaltee guddatee keessa halkan lama buluu dadhabee akka saree ( naa hubadhaa saree faranjii oto hintain saree biyya keenyaa jechuu akka ta’e) kajeellaa ganda dhaqxee “koottubahi”(jecha saree ittin ari’an) jedhamee kan ifatti beekkamu yeroo sadaffaaf baqatee biyyaa bahuun isaa salphinni uffata ta’eefii itti dhagahamuu baatus, ummaticha gochaa satin waggota digdamii arfan darban qaaniin morma olqabatee deemuu dadhabe daran qaanii itti dabalee biraa deemee. Egaa Leencooniifi kittillayyoonni saa waan olitti tuqe kana hindubbifne jedhee miti kanan asirratti tuquu dhaqe. Oromoonni garaa fayyaaleyyiin mootummaa faashistii wuyyaanee waliin mari’achuun nagaa waaraa biyyatti keessatti fiduun nidanda’ama jedhanii yaadan waan hindhabamneef gonkumaa akka hindanda’amne akka hubataniifi. Leencooniifi kittillayoonni isaa kana miidhagsanii beeku, garuu waan fedhii saanii hindeggeerreef fudhachuu hinbarbaadani. Otuma beekanuu akka nama hinbeeknee irra darbuu barbaadu. Ijaafii gurra irraa qabatu. Wanta akkasitin faranjoonni “motivated blindness” jedhuun. Waan arguu barbaadan malee dhugaa lafa jiru irraa ija qabachuu jechuu fakkata. Adeemsa Leencoofi fakkaattota saa bara Dargiirraa kaasee hang harraatti hanga xiqqoo gaggabaabsee tuqu yaalee jira. Yoon kana jedhu badiin Leencoo kannin qofaadha jechuu miti, kumaa kittilli jiraachuu danda’a.Tokko okkoon mul’achaarree akka jiran argaa jirra. Ani akka nama alaa hubateetti waanan beekun tuquu yaalee, warri waliin hojjachaa turan ammo waan hedduu tarreessu akka danada’an shakkiin hinjiru. Hundumaafuu yoo bilisoomuu barbaanna ta’e ayyaan laallattumaa jalaa of baafnee dhugaa walitti himuuf wal sirreessuun yeroon saa har’a jedheen amana. Sobni, shirrii, dabni, maltummaan, fi kkf waggoota afurtama darban kuufamee dhugaa awwaalee,keessa keenya nyaachaa addaan nuu diigaa jira malee igiriinu nu hingeenye. Kanaafuu, iftoominni, qulqulunni, safuun Oromoo, ittigaafatamummaan fi kkf nukessatti deebi’anii dagaaguu qaban jedha. Yoon kana barreessuu Leencoon ykn namoonni ijjannoo saa jala deeman ykn isaaf fakki ta’anii darban kan akka Haylee Fidaafii Baaroo Tumasaa homaa hinhojjeennee jedhee falmii keessa hiungalu. Wanti hojjattan akkuma jirutti ta’e wanta balleessanii wajjin madaala loogii hinqabne madaala qulqulluurra kahhaamee madaallamuu qaba. Sana madaallee hojiin saanii yookkin badiin saanii inni kum akka caalu hubannee seena isaan ibsuu danda’u kaahuufi qabanan jedha. Kana ammo ummanni Oromoo keessattuu qabsaa’onni oromoo murtii namoota kanaatin jaallan saanii biraa gaaga’aman, kan lubbun jiranirree rakkinoonni adda addaa isaan mudate sodaa tokko malee ifa bahanii mudata saanii ibsachuun seenaa galmeessisuu qabu. Ummanni Oromoo marti ammo kan hanga ammaatii wareegama adda addaa kaffalaa jiruufi galii qabsoo isaa arguu dadhabe qabsoon kuni kan adeemsi saa sarbame daba/dogoggora namoonni kuni waggoota afurtama darban hojjataniin akka ta’e hubatee har’a isin gahee narraa dhaabbadhaa jechuuni danda’au qaban jedha. Anis akka Oromoo tokkootti Leencooniif kittillayyoonni saa ofii saanii bittaaf gurgurtaa bifa kamiitifu of dhiyeessuuf, fashistootatti harka kennatanii galuufiis akka mirga qaban nan amanaa mirga kanas nan kabajaaf. Garuu mirga ummata Oromoorratti murteessanii walii galtee mirga ummata Oromoo hiree ofii ofiin murteeffachu hanga eenyumarraahu adda bahee mootumma saa ijjaarruu danda’utti qabu waan sarbu irratti waliigaluuf eenyumtuu akka bakka isaan hinbuufanneefi mirga homaatu akka hinqabne beekanii akka irraa of qusatan gorsa cimaan dabarsaafi. Yoo kana keessa seenanii borcuun mirga ummanni qabsaa’afii wareegama hedduu itti baaseefi har’arree lubbuu itti wareegaa jiru akkuma kanaan dura bacancarsaa turan bacancarsuu yaalan akka du’a ofirratti murtessan beekuu qabuu jedha. KUFAATII HAYYU DUREE GADAA LAMAAF AANGORRA JIRANII Hayyu dureen kuni gadaa lamaaf aangorra turu saanii ummanni Oromoo qulqulleesee beekaa. Kuni ammo seerafii heera jaarmiyya ala akka ta’es nibeekkama. Maaliif akka akks ta’e garuu isaaniis ummatatti bahanii ibsu saanii wanti dhagahame hinjiru. Gareelee jaarmiyaa kanarraa adda bahan tokko tokkorraa kan hafe ummannis ta’ee miseensonni amma jaarmichaa keessa jiran wanti kuni akka sirra’u gaafachuun saanii hindhagahamne. Gadaa kana lamaan keessattis ammuma barri haarofti dhufu miidiyaarratti bahanii barichi bara injifannoofi bilisummaa ta’u saa nuu hawwu malee injifannoofi bilisummaan hawwan suni akkamitti akka dhufu wanti ummataa ibsanis hindhagahamne. Yoon kana jedhu bal’inaan hojii saanii kessa seenee qeequf miti. Dubbin nakaafte gabaabdudha. Isittan isin dabarsa. HD kuni dhiyeenya kana miidiyaarratti bahanii ummanni Oromoo diinarratti finciluu dhabuu saatiif cimsanii komatani. Ofii saaniti komachuu qofaa oto hinta’in halagoonnirree ummaticha akka qeeqan raga baasifatan. Fakkeenyaaf jedhan “Jornaalisitin Jaappaan kan ummata kanarratti qormaata adeemsise ummanni kuni dinarratti finciluu dhabusaa baay’isee balaaleffate” jedhan. Kana malees “mootummoonni gargaarsa gaafannu hundumtu ‘ummata hagana gahu oto qabdanu gargaarsa maal isin barbaachisa?’ jedhanii nu qaanessu” jedhan. Qabsoo ummanni Ertiraa, ummanni Suudaan Kibbaa, ummanni Palistin, Ummanni Veetnaam fi kkf taasisan kaasanii ummanni Oromoo akkasitti qabsaa’u dhabuu saa balaaleffatani. Akka yaada kootti qaana’un saanii sirridha. Garuu kufaatii kanaaf kan itti gaafatama fudhachuu fi balaaleffatamuu qabu ummaticha oto hinta’in HD fi waaheloota saani ummata kana hoogganaa jirra jedhan akka ta’e beeku qabu turani. Ummanni tokko oto hinijaarramin akkamitti akka fincilu ykn qabsaa’u HD waggoota afurtamaaf qabsoo keessa, gadaa lamaaf ammoo angoorra turetu beeka. Ummata ijaaruu yaallee ijaarramuu dide, ykn ijaaree tooftaf tarsiimoo baafneefi hooggana itti ramadnee qabsaayi jennaaniin qabsaa’u dide akka hinjenne waan jaarmiyaan kuni lafaratti hojjachaa tureefi har’as itti jiru nibeeknaa-wanti akkasii hinhojjatamne. Kanaafuu komiin kuni dadhabbina ofii ofirra dabarsanii ummatichatti quba qabuuf “kuunno badiin ummaticha bira jira malee nabira hinjiru” jedhanii ummattichi akka dadhabbina saanitin isaan hinkommanne dursanii ofirraa rukutun afanfaajjessu natti fakkata. Kana malees wareegama ummanni Oromoo baasaa tureef har’allee itti jiru bishaan itti naquu ta’a jedheen amana. Kumoota hedduun wareegamuufi hidhamtoonni kuma dhibbaan lakkaawwaman mana hidhaa diinaa keessatti dararaa ilma namaatii hinmall’e argaa jiraachuun saanii oto qabsaa’u baatanii akka irra hingeenye HD miti namni siyaasaa hinbeeknee niyaada jedhee sammuu koo keessa dhufee hinbeeku. HD rraa kana dhagahuuns raajii guddaa natti ta’e. HDn kuni yoo galeef waan hiriyaan saanii namtichi koluu galtummaa kennaniif dhiyoo kana miidiyaa warra habashaarratti dhiyaatani waan isaan dubbatan tuqaaf. Yoo yroo qabaatanis barmoota irraa argachuu waan danda’aniif gaafifii deebii sana akka dhaggeeffatanan afeera. Yoo namtichaa qaaman dubbisuu danda’an itti dhiyaatanii akkamitti qabsaahanii ummata Ertiraa injifannoon akka gahan irraa qorachuun barmoota argachuunis dansadha jedheen gorsa. Hundumaafu prezedaant Isaayiyaas Afawarqii akkas jedhan: 1-“Qabsoo adeemsisuuf ummata dammaqsuu qabda, yoo ummata dammaqsuu baatte kaayyoo kee galiin gahuu hindandeessuu” jedhan 2“Ummaticha dammaqsitee yoo ijaaruu baatte homaa hoijjachuu hindandeessuu”jedhan. 3-“Meeshaalee (qabeenyaa) qabsoof dhimmi itti bahamu (horii, meeshaa lolaa, meeshaa qunnamtii fii kkf) dhiyeessuu qabdaa jedhan. Gabaabatti ummanni Ertiraa HD kuni akka fakkeenya jagnummaatti tuquun ummata Oromoo waliin walbira qabanii waldorgomsiisuun dadhabbina ummata Oromoo itti ibsuu yaalan kuni haallan prezedaantiin saanii guutamu qaba jedhan olitti tuqaman kanatu guutameefi akka qabsoof of kenne bara dheeraaf keessa jiraataniyyu hinqoranne, namootuma wajjin jiraatanirree gaafatani irraa baruu hinfeenee jechuudha. Egaa HD ummata komatan kana hagam akka ummata ijaaruu irratti hojjatanii milkaa’u dadhaban hin ibsinee. Yoo ijaarrame ammo qabxiilee prezedaantiin Ertraa tuqan sana hangam guutanii, tooftaf tarsiimoo baasanii ummata biraan gahuun akka irratti hojjachuu yaalanii dadhaban kan jedhu gaafii guddaadha. Diina ummata Oromoo basaasuuf guyyaatti qarshii miliyyona hedduu gadi naqu fuulduratti barattooni qalama malee waa tokko kiisii hinqabne akkamitti akka diina qoma saaniifi adda saanii rasaan diiguu fuuldura dhaabbatanii akka qabsaa’an oto arganu ummanni qabsaa’u dide jedhanii halagaa waan qabsoon Oromoo keessa jiruu dhagahuufi guddina qabsoo Oromoo hinbarbaanne waliin ummaticha qeequun yaada fayyaalessa hoogganaa ummataa ofiin jedhurraa eeggammu natti hinfakkatu. Waan tokko tuqeen yaada koo guduunfa. “Groups don’t form and take action by spontaneous combustion. Someone has to pull people together to begin the process of taking collective action. Whoever does this is functioning as an organiozer……………….. The role includes being a recruiter, motivator, agitator, leader, consolidater, facilitator, trainer, strategist, and tactician………………….. By definition, a leader directs and guides a group by being out in front of followers.No matter how democratic the process, leaders go before their backers, showing the way for action.Thy lead by pulling their constituency along through example and inspiration. (Roots to Power, by Lee Staples, p.27) Hiikan isaa: “Gareen tokko tasuma lafaa ka’ee tarkaaniifi tokko hinfudhatu. Tarkaanfii waloo tokko fudhachuu keessa seenuuf namni tokko ummata walitti fidu qaba. Namni kana hojjatu ammo nama waa gurmeessuudha…………….hojiin kuni miseensomsuu, humneessuu, dammaqsuu, hooggannuu, tokkomsuu, haala mijeessuu, leenjisuu, tarsimoo baasuu, fi tooftaa qopheessuu dabalata……………………. Hiikadhumti jecha hooggana jedhuutu waaheloota saa fuuldura bahuun qajeelchuu fii masakuu jechuudha.Hanguma fedhee adeemsichi demokraata’aa ta’uyyuu hoogganni daandii ummanni tarkaanfii ittin fudhatu agarsiisaa isaanii fuuldura deemuudha . Ummata saa walitti fiduun fakkii ta’uun kakaasuun masakuuudha”. HD kuni gadaa lamaan aangoorra turan keessa waan kana yoo dalagan hinmul’anne. Kanatu jaarmichaa diigee, qabsoo laamshessee, walumaa gala kufaatii keessaa bahuun akkan rakkisaa ta’ee keessa nu galche. Walumaa galatti mata duree KUFAATII jedhu iddoo sadi’itti addaan qoodee laaluu kanan yaaleef akka namoonni tokko tokko mirga harcaatuu arggamte tuttuquun wal faarsaa ummatichaa of dagachissa jiran oto hinta’in ummatichi akka ummataatti har’a yeroo kamiyyuu caalaa akka kufaatii guddaa keessa jiru hubatee, abalutu alaa dhufee nabilisoomsa jedhee akka nama miiltoo eeguu ofirratti eeguu dhiisee hiree saa harkatti galfachuuf yoo danda’e hooggana jiru dhiibee yaa sana dadhabe kan biraa baafatee kufaatii kana keessaa akka of baasuuf qabsaa’u hubachiisuun barbaachisaa ta’ee waan natti dhagahameefi. Hooggantoonni ummaticha hoogganaa jirra jedhanis bu’aa propaagaandaa ittin argachuuf lubbuu kichuu ilmaan Oromootti qoosuu dhiisanii tooftaf tarsiimoo, ijaarsaaf dhiyeessi qabsichi barbaadu hunda mijeessuun qabsicha seeran akka masakan hubannoo kennaaf jedheen yaada. Yoo haaluma amma jirru kanaan wal mooksaa itti fufnee garu igiruu akka hingeenye hundi keenyaa hubachuu qabna. Dhumarratti mammaksa Booranaa tokkon isinii tuqa. “ Arbbi mittaan qalame dhumeeti iilleettin mittaa malee qalamte dhumuu diddee jedhu”. Qabsoon keenyas akkuma illeetti mittaa malee qalamtee kana ta’ee galii kaaneef gahuu dadhabne, nikufne jechaadha. Mee Rabbi beekumsaafii ogummaa siyaasaa abbootiin keenya bara sirna Gadaatiin wal bulchan qaban nuuf yaibsu, bakka itti kufnee yaa nu kaasuu!!!!! Galatoomaa!!!! Rabbi hooggantoota saba kanaatti beekumsaaf qalbii haakennu!!!! Oromiyaan nibilisoomti !!!!


Eebilaa fi Barattoota Oromoo!!!

Akkuma beekamu Ji’i Eebilaa waggaa darbe irraa kaasee uummata Oromoo biratti ji’a addaati.Ji’i kun Ji’a qabsoon uummata Oromoo Laafee ture itti Jabaate dha.Ji’i kun ji’a Barattoonni Oromoo Sagalee uummata Oromoo ta’uu isaanii caalmaatti Ji’a itti mirkaneessani dha.dhimma kana gadi fageenyaan Yoo waaqni Jedhe kitaaba koo yeroo muraasa booda isin qaqqabu irratti ibsuuf yaaleen jira achi irraa ni argattu ta’a.ammaaf garuu Waggaa darbe ji’a kana keessa Barattoota uummata Oromoof Sagalee ta’an isin yaadachiisuun fedha. Si’a Jalqabaatiif Barattoonni yunversiitii Jimmaa Eebila 8-11tti “Gareen Ispoortii Oromiyaa Bahardaar keessatti akkamittiin akka Sareetti keessummeeffame?,Barulleen Maqaa uummata Oromoo Xureessu akkamittiin Mooraa Yunversiitii keenya keessa Seenuu danda’e?,Faayidaan Maaster Pilaanii Finfinnee uummata Oromoof qabu maali,…..jechuu dhaan akkasumas gaaffiwwan biroo sagal barreessanii Bulchiinsa yunversiitii Jimmaatti galfatan. Galagaltoo isaas Mootummaa naannoo Oromiyaatiif ergan.Gaaffii Erganii deebii kan dhaban barattoonni Yunversiitii Jimmaa,dhimma kana irratti Hiriira nagaa ba’uuf qaama dhimmi ilaallatu gaafatan.haa ta’u malee Hiriira nagaa ba’uuf akka jedhan kan dhaga’e Mootummaan Xoobbiyaa Waraana isaa barattootatti erguuf sa’a tokko illee itti hin fudhanne. Gochaa Mootummaatti kan baayyee Gaddan barattoonni Oromoo Yunversiitii Jimmaa duula barnoota dhaabuu jalqaban.Mootummaanis akkuma amala isaa Barattoota kanneen Hidhuu fi reebuu jalqabe.gochaan Mootummaan barattoota Oromoo yunversiitii Jimmaa gochaa jiru Barattoota Yunversiitii Haramaayaa fi Amboo gurra bu’e.Waa’een Maaster Pilaanii Finfinnees miidiyaa dhaan Hafarfamuu itti Fufe. Eebila 25 waggaa borii dhimma kana irratti Barattoonni Yunversiitii Haramaayaa fi Amboo Hiriira guddaa godhan.Sababa kanaanis Yunversiitii Haramaayaa irraa barattoonni Lama Gochaa Suukanneessaa Mootummaan dalageen Lubbuun isaanii uummata Oromoof aarsaa taate. Dubbiin gara dhabde,Mootummaan Wayyaanee Hirriba dhabde,Barattoonni Oromoo Kallattii hundaan Fincila Jalqabde.Eebila 26,2014 barattoonni Yunversiitii Wallaggaa fi Baalee Roobee “Eenyutu Ajjeefamee,Eenyutu Hidhamee,Eenyutu Nagaan Barata?” jechuu dhaan Finfila guddaa taasisan.Poolisoonni naannoo Oromiyaa Barattoota kanneen irratti harka isaanii diriirsuuf garaan hin dandeenye Moggaa qabatanii Harka dha’an. Yeroo kanatti Mootummaan Wayyaanee waan qabatuuf waan gadhiisu wallaale.Saroota gaafa Rakkinaaf jedhee Leenjii addaatiin Leenjifate Kanneen “Agazii” jedhaman Federaala waliin hiikee Barattoota Oromoo irratti gadhiise.Eebila 26,Barattoonni Yunversiitii Wallaggaa haala nama ajaayibsiisuu fi nama boonsuun mooraa barnootaa gadhiisanii Mootummaa Wayyaanee irratti Mormii dhageessisaa Stoodiyoomii Wallaaggaatti walitti qabamanii Reebamaa fi Hidhamaa akkasumas ajjeefamaa uummata Oromoof Dungoo ta’uu isaanii Mirkaneessan.Eebila 27,Barattoonni Oromoo Sadarkaa 2ffaa fi 1ffaa Kallattii hundaan barnoota hacuucamaa Baratan dhaabdee qalamaa fi Dabtara qofaan qabsootti bobbaate.ni tumamte,ni hidhamte ni ajjeefamte!!! Eebilli 30’ni garuu guyyaa addaa turte.Roobni Halkan guutuu roobe Magaalaa Amboo ganama keessaa sa’a 2tti Dukkanaan uffisee jira.barattoonni Yunversiitii Amboo erga gaafa Eebila 25tii gara barnootaatti hin deebine.Eebila 30 si’aayinaan waan eegaa turan fakkaatu.Barattoonni Yunversiitii D/Daawaa ammoo bilbila Magaalaa Amboo irraa waan eegaa turan fakkaatu.Yunversiitii Lameen irraa Sa’a wal fakkaataa irratti Abiddi guddaan ni qabate. Battalumatti Sodaachisuu dhaaf humni Waraanaa Agaazii Barataa kutaa 9ffaa Mangistuu jedhamu Magaalaa Amboo daandii gubbaatti rasaasaan ajjeefte.Leenci Leencummaa isaa dhokfatee Barattoota Oromoo dhiyeenyatti hordofaa ture Uummanni Magaalaa Amboo yeroo Mucaan kun ajjeefamutti guutummaan guutuutti yaa’ee Mormii isaa dhageessise.gubbaa irraa Hidhattoota Agaazii fi Federaalaaf kallattii dhaan uummata Magaalaa Amboo irratti dhukaasni akka banamu Ajajni Darbe.Dhiigni Dargaggoo Oromoo Daandii magaalaa Amboo irratti dhangala’e.Poolisiin Mootummaa naannoo Oromiyaa hidhattoota Agaazii fi Federaala irratti dhukaasa bante.dacheen Magaalaa Amboo ni dukkanoofte.Kaadiree fi Kaabineen mootummaa boolla of keessu dhabde.Dhiiga Ilmaan Oromootiin Guyyaa tokkoof magaalaan Amboo ni bilisoomte……..!!! Haala kanaan Barattoonni Oromoo uummata Oromoof Sagalee ta’uu isaanii Mirkaneessan.erga yeroo sanaatii jalqabee anatu siif beekaan hir’achaa dhufe.Barattoonni Oromoos Sagalee guutuutiin “O-Pride” irratti “Oromo Person Of the Year” ta’uu dhaan Filataman.Mormii Kana irratti Barattoota 74 mirga uummata Oromoo kabachiisuuf aarsaa ta’an Gadda Guddaan yaadachaa Eebilli 30 akkuma Eebila 14 “Guyyaa Gootota Barattoota Oromoo” ta’uu dhaan osoo Yaadatamee kan jedhun yaada qaba!! Kabajniif Ulfinni Luubbuu Mirga uummata Oromoo kabachiisuuf Aarsaa taate Hundaaf haa ta’u!!!


Uummata Bal’aa Gaanfa Afriikaa, Uummata Hacuuccan Miidhe.

Seensa Oromoon yeroo mammaaku “Baraa fi murxuxxee gadi jedhanii jala ba’u” jedha.. Haa ta’u iyyuu malee murxuxxee gugguuffiin nama hin baraarre, yoo gadi jedhan namatti gadi jedhu of irraa qolachuu baannaan kan lafatti nama dabalu murxuxxeen hamaan ulee utuu hin ta’in kan isa caalu heedduutu jira. Addumaan yeroo ammaa kana rakkoo uummanni Oromoo keessa jiru, kan fiigee jalaa ba’uu hin dandeenye, afaan qofaan labsuun kan hin furamne waliin ta’uun qolachuun kan dandaa’amu heedduutu jira. Barreeffama gabaabduu kana keessatti uummanni keenya rakkoo heedduu keessa yoo jiraate illee ji’a kana keessa haala sabni kun keessa jiru hubachuun akka mala waliin dhoofnuuf akka armaan gadiitti nan ka’a. Waggaa darbe qofa yaalii meeshaan yookaan rasaasa qofaan utuu hin ta’in kallattii dhokataa sabni kun ittiin dhabamsiifamaa jiru t keessaa tokko bakka Oromoon walitti qabametti yookaan waliin socho’utti fixuu dha. Isaan kana keessaa konkolaataa addaa addaan Oromoon heeddummatee gaafa waliin socho’u fixuu akka ta’e ji’oota murtaa’een dura daandii Lixa Oromiyaa fi Ba’a Oromomiyaatti kan ta’e isa kana ni mirkaneessa. Namoonni torbaatamni konkolaataa tokkotti fe’amanii Gimbii fi Guyii gidduutti dhumaniiru. Akkasumas namoonni jaatamii afur Geedoo fi Ijaajjii gudduutti gara Dambi Doolloo utuu deemanii dhabamsiifamaniiru. Namoonni kadha sagal Amboo fi Finfinnee gidduutti dhabamsiifamaniiru. Namoonni kudha ja’aa ol Baambasii fi Kobor gidduutti dhumaniiru. Namoonni digdamni Finfinnee fi Adaamaa gidduutti dhumaniiru. Namoonni jaatamaa ol Ayiraa fi Laaloo Qilee gidduutti miidhamaniiru. Isa kana keessaa muraasa suura isaanii akka armaan gadii mee haa ilaallu. Isaan kun namoota bakka garaa garaatti ji’oota muraasa darban keessatti dhumaa jiranii dha. Baraa fi murxuxxee gadi jedheen jala darba jedhee yoo yaade illee akka yaadeetti jalaa ba’uu hin dandeenye. Bakka maratti kufaa jira. Haadhotii ba’anii galuu dadhabaniiru. Dargaggoonni karaa irratti kufaniiru. Mucooliin yeroo malee du’aniiru. Jaarsoliin gargaarsa malee hafaniiru. Haala kana addumaan namoonni naannoo Buraayyuu, Kattaa, fi kkf jiraatan gadi fageenyaan ni beeku. Uummanni Silxee, Guraagee. Amaaraa, fi kkf naanno kana keessatti waraqaan eenyummeessaa kennameefii yeroo jiraatan maqaan isaa maqaa Oromoo kan ta’e garu waraqaa eenyummaa dhorkamee biyya isaa keessatti akka nama biyya hin qabneetti jiraataa jira. Baankii dhaqee horii keewwachuu hin danda’u. Magaalaa tokko gara magaalaa kan biraatti socho’uu hin danda’u. Mana gadi ba’ee fira isaa du’e dhaqee awwaaluuf magaalaa kan biraa hin deemu. Sababni isaa Waraqaan eenyummaa Oromoof kennamaa hin jiru waan ta’ee yoo itti dhihe horii isaatiin bakka ciisichaa kamiin iyyuu buluu hin danda’u. Sababni isaa waan waraqaa eenyummaa hin qabneef yoo buluuf yaale poolisiin adamsee akka deggertoota dhaaba siyaasaa kan biraatti ilaaluun reebuu fi hidhuun dararsu. Isa kanaaf kan namoonni saaxila ba’anii mana hidhaa addaa addaa keessa jiran danuudha. “Misoomaaf namni horii hin buufne waan namni tokko argatu hin argatu”, kan jedhu dhaadannoo malaan maltoota Wayyaaneeti. Gama tokkoon “hidhaa laga abbayyaaf qarshii buusuu” karaa kan biraan ammo “karaa isiniif hojjechiifna horii buusaa” jedhu. Uummanni Oromoo heedduun horii buusii kana hundumaa kan hin qabne namaa gadi ta’ee mana keessatti hattoota kanaan hidhamee dararamaa jira. Waggaa kudhan darban keessatti lafti Oromoon irra jiru marti harka namoota adda biraa bakka kan biraatii dhufan harka galeera. Fakkeenyaaf uummanni Silxee fi Guraagee jedhamtu naannoo Kattaa, Sulultaa, Buraayyuu, Sabbataa, Laga Xaafoo Laga daadhii, fi kkf itti godaanuun saamameera. Uummanni Oromoo lafa irraa buqqa’e kun yeroo ammaa addumaan naannoo Kattaa fi Buraayyuu keessatti ba’aa baachuun gardafoo namootaa namootaa jala buluuf dirqisiifamaniiru. Kaanis ba’aa namootaaf baachuuf saaxilamaniiru. Walumaa galatti uummanni Oromoo rakkoo danuuf saaxilamaniiru. Hiyyummaa daangaa hin qabneef, kan dubbatan ammo reebamuu fi hidhamuuf saaxilamaniiru. Kaanis ajjeefamaniiru. Waggoota darban shanan keessatti namoota mana hin qabneef kondomiiniyeemii ijaarree isiniif laanna jechuun namoota harka addumaan naannoo Kattaa fi Buraayyuu jedhamutti maqaa namootaa galmeessuun horii erga harkaa funaananii booda mana ijaarame kana namoota deggertoota ta’an qofaaf akka kennamu ta’eera. Deggertoonni mana qofa utuu hin ta’in lafas naannoo Buraayyuu fi Kattaa akkasumas naannoo Laga Xaafoo Laga Daadhiitii bakka kudhanii olii akka fudhatanii gurguratan ta’eera. Inni deggeraa hin taane garuu homaa tokko argachuu hin danda’u. Lafa utuu qabuu kan itti fayyadamaa jiru garu namoota muraasa. Namoota garaa isaaniif jiraatan. Namoota waa’een saba isaanii isan hin dhibne hattoota sabicha keessa jiraatan. Namni mana daldalaa xiqqoo naannoo Oromiyaatti bane harka torbaatamii shanii ol wayyaaneef hojjeta. Utuu hojii hin eegalin baasiin mataa joonjessuutti eegalu. Baay’een rakkoo kana irraa kan ka’e biyyaa baduun balaa heedduuf saaxilamaniiru. Kaaniis galaanaan dhabamsiifamaniiru.garii abiddaan gubataniru kan ammo akka horitti biyya ambaatti qalamaa jiru . Maatiin heedduun diigamaniiru. Manni daldalaa heedduun cufameera. Kaanis taa’anii kana ilaaluu irra lubbuu isaanii dabarsaniiru. Walumaa galatti uummanni Oromoo rakkoo heedduu keessa erga jiraachuu eegalee bubbuleera. Mootummaan Wayyaanee kallattii maraan karaa itti cufuun joojessiteetti. Isa kanaaf furmaanni ilmaanni Oromoo marti bakka jirru saba rakkoo keessatti kufee nama dirmatuuf dhabe kana cina dhaabachuun irraa qolachuun ga’ee tokkoo tokkoo keenyaatti. Dhaloonni kunis ta’e seenaan dhufu isa kana nu irraa barbaada. Kanaaf, itti gaafatamummaa seenaa jalaa ba’uuf harka wal qabannee saba keenya akka namaatti dhalatee mirga namummaa dhabe kana akka jalaa baasnu, hojii afaan irra taru waliin hojjechuun iyya saba keenyaaf furmaata haa taanu. Injifannoon Qabsoo Uummata ———-f Hawwii Olaanii Keessesaa


Kisaaraa siyaasaa dhooysuuf oloola QBO irratti ofuun fafa

Kutaa tokkoffaa: Barruulee tanaan dura isiniin qooddachaa ture keessatti farreen QBO fi kittillayoota isaani akkuma barbaachisaa tahetti saaxiluuf akkan yaalu ibsuun kiyya ni yaadatama. Arra ammo xiiyyeefannaan kiyya kisaaraa/kufiitii siyasaa irraan kan kan’e oloola QBO irratti wanneen xiiyyeefatanii fi seenaa qabsoo Oromoo gatii dhoorkuuf waan sararaa adda addaa irratti deemaa jiru taha. Dhaluu tana hogganni ODF biyya dhaquu fi arihamuu laalchisee media adda addaa irratti dura dhaabbannoo akkasumas faaruu dabalatee waan deemaa jiru hamma dandaye duukaa bu’aa ture. Kana keessaa kisaaraa siyasaa laalchisee faarsuu bira dabree nama tokko akka waaqatti dhiheessuu, akkasumas bu’aalee ilmaan Oromoo dhiigaa fi lafeen fidan/argamsiisan akka namni tokko argamsiisetti dhiheessuun dhiigni wareegamtootaa akka gatii hin qabnetti dhiheessuu fi dhaaboota QBO dhaaf wareegama ol’aanaa baasan xiqeessuu tu mul’acha jira. Oloola kisaaraa kana bira dabrees yaanni Bilisummaa fi Walabummaa Oromiyaa akka hin hojjannee fi karaan tokkichi jiru Wayyaane kadhachuun Empire Ethiopia democrateessu akka tahetti namoota tokko tokkoon dhihaacha jiraachuu isaa yeroon dhagayu hedduu gaddee qalama kiyya akkaan kaasu na dirqe. Gaaffii fi Deebisaa wal dhidhiitaa kanneen hogganoota ODF irraa kennamaa jiruus dhageefachuun naaf hammam takka ayyaan laalatummaa fi ilaalcha deemaniin duukaa wal faana hin jirre hubadhe. Kanaafiis kan kaasuu dandayamu tokko, Dubataan ODF galiinsa Hoggana ODF laalchisee jalqaba irratti yeroo ibsu “Jilli ODF kan Presedent keenyaan gaggeefamu qabsoo biyya galchuuf biyya galee jira, Biyya keessatti duunee ummanni keenya akka nuuf booyu taasifna, booyuu qofa otuu hin tahin seenaa keenya tolfanna fi waan ABOn jalqabe biyya kessaa bakkaan geenya” fi waan kana fakkaataa jedhe. Odeessi kun akkuma dhagayameen – dhaadannoo fi seena dabsuu yoo keessaa hanbifne, anumarraa jalqabe karaan Empire Ethiopia Dimokraateessuu kanatti amanuu baatamullee itti baha isaa laaluuf obsaan gurra qarree dhageefachuun keenya hin oolle. Haatahu malee, akkuma Oromoon irra guddeessi jachaa turteti, oolee osoo hin buliin jilli dhaadatamaafi ture biyyaa arhame (Deported) tahe jachuun dhagayame. Haalli tahe kn kadhaan Empire kana Dimokraateessu yaanni jiedhu yaada fashlaa akka tahe ifatti mul’ise. Akka isaan jechuuf ykn dhiheessuuf yaalanitti yaanni kun yaada haaraa osoo hin tahini yaada Oromoonni meeqaatam itti ifaajanii fi dhugumatiis karaa amma isaan jedhan kanaan Empire sana democrateesuu fi mirgoota bubuutu argamsiisuuf taasisuuf carraqani, iit gubamani hammeenya ilmaan Abashaa sadrkaa summiin lubbuu ofii itti dhaban gahahuun isaani beekkamaa dha. Amma yaada dulloomee fashale kana akka yaada haaraa namni tokko hirribuma irraa ka’ee “Mul’ata” haaraa arge jachuun QBO yaadaan hiruuf ka’e kuniis waan addaa akka hn taanee beekkmaa dha. Kan nama dhibu garuu yaada fashalaawaa fi hin hojjanne kana ABO keessaa na gaggeesaniif jachaa waanuma duraanuu yeroo meeqaa karaa meeqaan laalame hin milkaawin akka mul’ata haaraatti dhiheessaa osoo jiru, yaanni kun ni hojjata jedhanii jala kaachaa jiran gariin kanneen diinaaf hojjachaa turanii fi hojjachaa jiran akka tahe osoo beekanu namoonni ummanni ulfina qabuf gariin jala kaachaa jiraachuu isaaniti. Gaaffi fi deebisaa adda addaa irraa akkan hubadhetti gariin isaani faaruu nama tokkoon guuttamani akka waaqatti laalurraan ka’e akka eegamaa waaqatti itti manauun biyyatti nu galcha yaada jedhu akka keessatti uumame garsiisa. Kun kanneen diinaa fi dhimmi adda addaaf hojjatan kan ilaalu osoo hin tahini kanneen akkanumatti ija cufatani/dununfatani jala deeman laala. Ergan kana jedhe booda kufiitii/kisaaraa siyaasaa irraan kan ka’e dhidhiitatu guddina dubbataan Dhaabichaa (ODF) gaaffii deebisaa radio Australia tokkoof afaan Amaaraan kenne irratti akka waan biyyatiin ykn Empire suni Democrasi taatetti dhiheessuu isaati. Kuniis waan hedduu nama gaddisiisuu dha. Erga Empire suni Demokraasi taate isin maal democraateesitu kan jedhuus gaaffii dha. Dhugumatti gaaffii fi Deebisaalee Obboo Lencoo lataa fi gaaffii deebisaa Obbo leencooo Baatii waliin tasifamaa jiru yeroon dhageefadhu hammam takka akka garaagarummaan jiruu fi kisaaraa tahe kanaas hammam kisaaraa isaani haguugani bira taruuf tattaafatamaa akka jiramu arguun hedduu salphaadha. Ummanni Oromoo gabrummaan nu gahe jedhee karaa adda addaan diinaan yeroo falmaa jiru keessatti, biyyonni angaawoo tahan fi dhaaboonni mirga dhala namaaf falman illeen akka mootummaan suni democraasi waan jedhamu hin beeynee akkasuma farra ummataa akka tahe ifaan ifatti dubbachaa fi gargaarsa irraa dhaabaa jiran kana keessati isaan biyyiti democracy dha jachuun qilleensa irra akka jiran nama garsiisa. Kana malees yeroo Qeerroon qalamaa fi daftaraan golee Oromiyaa hunda keessatti falmaa finiinsaa, ajjeefamaa, hidhamaa fi biyyaa arhamaa jiran kana keessatti Ethiopian Democrasi dha jachuun akka jarri kun haala qabatamaa biyyatii keessa jiru irraa fagoo tahan garsiisa. Hundee yaada isaanii ammaf barruu tana keessatti cuunfanii dhiheessuuf yeroo hedduu waan barbaachisuuf barreefama biroof dhiifnee, ammaaf kisaaraa siyaasaa kana golguuf oloola deemaa jiru haa ilaallu. As irratti qabxiin tuquu barbaadu keessaa inni tokko Radio web irratti gadi dhiifamaa jiru kan RBO jedhamu – maqaa Sagalee Bilisummaa Oromoo dhaan wal fakkeessani afanfaajjii uumuuf yaala tokko irratti jachuun RSO/ODF irratti gaaffii fi deebisa Mata Duree “ADO biyya seenee deebi’u” jedhu Dr. jemal Mohamed (Fatansaa) fi Obbo Abiyoot Kebedaa waliin godhan irratti hundaawaa. Kana tuquun ykn yaada irratti kennachuun kan na dirqe gaaffii fi deebisaan kun toora nama tokko irratti dhaadheessaa fi qabsoo Oromoo gadi qabuu irratti kan hundaawee waan taheef akka tahe dursee hubachiisuu barbaada. Jalqabuma irratti Obbo Jamal (Fatansaa) jilli ADO biyya galee deebi’uun seenaa keessatti isa duraa tahuu qofa soo hin tahiin ittin boona jedhee. Gama kiyyaan Gantooninnii fi ayyaan laallatuun biyya galuun amma waan hin jalqabaminiif akka sana dura hin tahinitti dhiheessuun dogoogra seenaa tahuu jala harriiquu barbaada, Kanneen harka kennanii fi yaaduma fakkaataa qaban kan mana hidhatti guuramanii fi ajeefaman akaasumas akkuma jila inni ittiin dhaadatu kanatti deported ykn arihaman hedduu tahuu isaa wallaaluun nama Obbo jemaal beekuuf hubatamaa dha. Kan biraa hafee seenaa duuba deebinee yoo ilaalle Obbo Lencoo Lataanu tanaan dura biyya dhaqee arihamuun isaa tuquun numa gaha. Obbo jemaal gaafa 1991 gara dhumaa keessatti nama gara Waraana bahaa dhufee ture tahuu namoonni achi turre ni beeyna. Kun hedduu na butee akkan galmee seenaa keessaa of duuba deebi’ee laalu na godhe jachoota inni itti dhimmi bahee kan akka “yeroo charteraa sana ABOn rakkataa hedduu fuudhe, ijoollee abbaan hin guddisin, haati hin guddisin fi Joolleen Gammoojjii osoo dheeysitu duubaan dhawamaa turan, Kanneen lola wallaalo dha” kan jedhu ture. Obbo Jamaal namoota yeroo sanitti harka nubiraa kennate tahuu isaa waanan beekuuf kana jachuun isaa ofiis dabalatee akka tahetti laaluun hedduu itti hin cinqamne. Kan hedduu na gaddisiise garuu, gaafuma dirree bahatti nutti dhufe sanuu J. Nadhiin waan isaan jedhe yaadadhee waraabeessi biyya isa hin beeyne dhaqee goggaa ykn itillee naaf afaa jedhe isa jedhamu sana yaadashe, gaaffii fi deebisaa isaa kana dhagayu kiyyaaf nan gammade. Waan gaafas yeroo inni nuti dabalamu sana isa laalee ykn kashlabummaa isa fi nama qabsoo tanaaf hin tolle tahuu isaa argee J. Nadhiin waan isaan jedhae as irrattti jachuu hin barbaadu – inninuu waan beekuuf bira tara. Garuu hammam takka qabsaawoonni akka waa hubatan garsiisuuf ni taha. Joolleen ati akka kashlabetti waamu kun dhiiga isaani gadi naquu, lafee isaani QBO dhaaf cacabsuu malee rakkoon isaan ABO irratti uuman hin turre. Joolleen gammoojjii kan siihu gaafa rakkatte itti dhuftee beekaa keenyatu nuuf dhufe jattee si tajaajilaa turee fi goota gootootaa ti. Joolleen Gammoojjii kashlabbummaa akka keeti kan hin qabne, kan rakkattee ABO ti galte osoo hin tahini dhugumatti itti amantee, kan geerraraa loltee Wayyaannee ficaan fixachiiftee akkasumas dhiigaa fi lafee isaaniin Oromiyaa arra ati himattu tana fidde. Tarii kanneen Paltalk irraa sifaarsa warra akka nama osoo dheeysuu qaraan dirte warra akka nama abbaa oromiyaa ofiin jedhu faa yoo kna jattuu fi isaaniin kanneen lubbuu kennan wal madaachiftu tahe dogoggora qofa osoo hin tahin dabsa seenaati. Yeroo ati rasaasa dhukkaafamurraa bakka seentu dhabdee hoollatu kan diina irraa si itisaa turete tahuu ni iraanfattee? Kanneen lolan wallaaloo dha, kan jattu ammo dhugumati hammam takka akka ofiifuu wallaala taate garsiisa malee beeytoonni meeqatam akka QBO dhaaf lubbuu isaani kennan oromoon tolchitee waan beeytuuf bira kuta – waan akkanaa kanaaf deebisaa kenuun wallaalummaa keetiif gatii kennuu taha jedheen amana. Kanumaan walitti qabsiisee yeroo sanitti irra hedduun mooratti galfamani rakkoolee adda addaa arguu bira taree lola irratti qabamani mana hidhatti kanneen guurraman akka ture seenaan ni yaadata. Asirratti warra mana hidhaa Huursoo keessa waan tureef waa jachuun barbaada. Gaafa Obbo Jamaal harka kennatee achitti dhufee oolee osoo hin buliin Wayyaanee waliin akka basaasatti nama hojjachuu jalqabee tahuu qofa otuu hin tahini sadarkaa jarri kun warra rakate waraanatti dabalame fi hatootaa matrayas yoo naaf kennitan anuu nan fixa jachuu jalqabe. Kana irrattis akkuma waan kana dhageenyeen lafarra ganagalchinee wayyaaneen harka keenya irraa baafte – kana beeytaa miti obbo Jamaal? Faradduu tahuu keetirraan kan ka’e akka fincaan sirratti gadi naqaa turre numa beeytaamiti? Ogumaa keetiin waraana tajaajiluu irratillee ramadamtee joollee madooftee dhuftee sababaaa ati hin sobdan jatteef achittuu waan sirra gahuuf ka’e ni beeytaa miti? Arra isaaniin joollee abbaan hin guddifne fi haati hin guddifne jachuun kee sitti hin dhagayamu? Jarri ati arrabsaa jirtu kun warra dhiiga iaani gadi naquu qofa otuu hin tahini lubbuu deebi’I hin qabne QBO dhaaf kennan tahuu seenaan ni yaadata – ammas jaalatuu jibbituu itti jiru. Kanuma irra deebite paltalk irratti amantiis dabalatee wanni jachaa turte hedduu nama gaddisiisa. Sumaahuu akka hogganatti achirratti afeerani, akka ati wallaalummaa, tuffii fi seenaa hin beeyne dabsitu carraa siif eknnuunu akka dhaaba keessattiti hammam takka akka yaanni kee kun calaqifamaa jiru waan garsiisuuf jacha gama kiyyaan akka salphinatti laala. Itti fufa


Sabboonan Oromoo poolisiin wayyaanee poolisoota wayyaanen galaafatamuusaa !

Magaalaa finfinneetti guyyaa har’aa ( 26 / 04 / 2015 ) poolisiin kun dhalataaf falmataa oromoo kan ta’e sababni ajjeechan kun itti murtaa’ef waa’e biyya ofiirratti mirga dhabuu Oromoo lammiisaa ilaalchisee gungumuusaa waan baraniif akka ta’e beekameera. kanaaf poolisiin kun sababa oromummaasaan jibbamuufis jecha poolisoonni wayyaanee lakkoofsan hedduun kutaa tokkotti harkisanii seessisuun gariin dhidhiitaa, gariin uleef sadafii qawween tumaa fi kuun albeetin waraananii ajjeesunsaanii beekameera. Egaa erga poolisii dhalataa Oromoo kanarratti kun marti raawwatee booda uummata mootummaa waliin wal hin jaalannetu ajjeese, namoota yakka kana Poolisii keenyarratti raawwatanimmoo barbaannee qabuun seeratti dhiheessina jechuun Sobanii diraamaa hojjechuuf akka oduu afarsaa jiran iccitiin baheera. Kunimmoo tooftaa ittiin akka filannoon sobaasaanii kun hin gufannee fi yakki ofumaa isaan raawwatan kun iccitiinsaa akka hin baanef akka ta’e nama hubannaa gaari qabu kamiifuu hubachuun hin rakkisu. Akkaataa fakkeenya Poolisii kanaatin loltoonni buufata waraana addaddaa keessa jiran Oromoo sabboontota ta’an sababa akkuma baay’ina keenyaa nuti Oromoon biyya keenyarratti abbaa mirgaa ta’uu danda’uu qabna jechuun wayyaanerratti gungumaniif Keessa keessa guuramanii akka ajjeefamaa turanii fi ammas itti jiran yeroo addaddaatti Post siniif godheen ture. Gaaffin mirga Oromoo afaanin gaafatamee afaanumaan kan deebi’u waan hin ta’iniif gaaffi gowwummaa hin gaafatinaa. aangon mootummoota habashaa kamiyyuu dachee Oromiyaarraa ari’atamuuf qulqullaa’uu kan danda’u warraaksa uummata bal’aa keenya hirree jabaa qofaan ta’uusaatti hubachuun tooftaa fonqolchaa mootummaa uumurratti xiyyeeffachuun hojjedhaa. firaa’oliin diddu gobiin !


Kabajaa Ayyana Gotota Oromo 2015 fi Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii. Ebela 26/2015

Hawaasni Oromo fi Mesenssonni Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Magaalaa Cairotti jiraatan ebela 26/2015 kabajaa Ayyaana Gotota Oromo 2015 haala miidhagaa fi bonssaan kabajatanii jiru. Egalliin Sirnichaa Akka Aadaa Oromotti Eyba Manguddon kana banamee hoggaa tahu, Faaruu Alaabaa Oromotiif Ol ka`udhaan Alabaa faarfatanii jiru. itti Aanssudhaan Daqiiqaa tokkof yaadannon jaallan waregamaniif gutuun hirmaattota sirnichaa ol ka`anii dhaabbattudhaan yaadanno sammu taasisanii jiru. kanatti Aansee Dura Taa`aan Caayaa Tokkommaa Baqattota Oromo Biyya Masrii Obbo Abdallaa Jamaal simannaa fi haasawa banamiinnssa godhanii jiru. itti fufudhaan keysummota kabajaa Ayyanaa Gotota Oromo 2015 Caayyaan qophesee kanarraa qoda fudhatan keysaa itti gaafatmaan dhaabbata mirga dhala namaa Dr Mohammed Abduna`iim haasawa gabaabaa godhudhaan baga ayyana gotota Oromo waggaa 2015 geysan jadhee jiru. Akkuma kanaa Haalaa Qabso Bilisummaa Oromo Irraa Obbo Xayyib Abbaa Gojjaam haasawaa dhageysaniin tokkommaa Kenya cimsannee waliin haa tarkaanffannu jadhanii jiru. Maayyiirratti Aartistonni Oromo Bebbakamon Akka Aartisti Abdii Fadis fi Aartisti Mohammed Murkamaa Akkasuma Aartisti Hordofaa fi Aartisti Badrii Mohammedi fi Aartisti Ramadaani Aartisti Abdii komiyaa wal duraa dubaan wallee fi geyraraan gar malee haasawa bashannansisanii jiru. dhumarratti Caal baasiin Suraa Gotota Oromo qabu caal baasiif dhihaatudhaan gutuun haasawa Cairo irra qoda fudhatanii jiru. haala midhagaa fi bonssaa kanaan abbaan waltajjii Obbo Bayaan Muktaar sirna miidhagaa fi bonssaan waltajjii xumuranii jiru.


Lubbuun keenya balaa keessa jira jedhu baqattoonni Bangaazii Libyaa keessa Jiran

WASHINGTON DC— Baqattoonni Libya Bangazi keessa jiran haala hamtuu keessa jiraachuu dubbatu. Bakki isaan yeroo ammaa jiran bakka ISIS baatii darbe lammiiwwan Itiyoopiyaa kaan morma muruun kaan immoo itti dhukaasuun ajjeese irraa fagoo miti jedhu. Namoonni fuula ofiitti haguuggatan gandeen keessa asiif achi deemanii namoota waan ukkaamsaniif jecha gad ba’uu sodanna. Mana keessa teenyee illee sagalee keenya ol hin kaasnu jedhu. Tarii guyyaa tokko dhufanii nu qabatu jennee soda guddaa keessa jirra kanneen jedhan baqattoonni Oromoo kun lubbuun keenya balaa keessa waan jiruuf addunyaan akka nuu dhaqqabuuf lammiiwwan keenya biyya keessaa fi ala jiran qaamni dhimmi ilaalutti akka nuuf iyyan gaafanna, ofiis gama danda’ame maraan bakka itti danqamnee jirru keessaa haala itti ba’uu dandeenyu akka nuu barbaadan gaafanna jedhu. Namoonni baatii darbe keessa lammiiwwan keenya galaafatan bakka nuti jiraannu irraa fagoo miti, kanneen fuula isaaniitti haguuggatan illee ganda keessa asii fi achi deemu waan ta’eef yoom dhufanii mana keessa jirru ol nutti seenanii nu galaafatan hin beeknu. Kanaaf sagaleen keenya gurra hawaasa addunyaa nuuf haa ga’u jechuun iyyata isaanii dhiyeeffatanii jiru baqattoonni Oromoo Bangaazii Liibiyaa keessa jiraatan kun.


Mirga ifiin murteefannaa fi Oromiyaa walabaa akeeka waararrii tahe hubatame.

Darrata qabsoo Oromoo mudate Irraa kan madde hujiin tiratanii qabsoo fuulduratti tirsuun dagatamee qarsaaleen siyaasaa Oromoo tuuta yaadan wal riqattu hedduun jechootaan joonjaa ummata keessatti uumuun raasaa suukannii malee dhadhaa hin baafne tahuun hujii bara 24+ tahee muldhata. Barruu kana barreessuuf kan na dirqe ilaalcha yaada mooraa qabsoo bilisummaa keetti kuusaa baroota hedduuf kuusamte tan barren as dhihoo dhanquu hedduu tahe kamuu xiinxaluuf yokaan qeeqeef miti. garuu akeeka qabsoo Oromoo keessatti jechoota bu’ura kaayyoo keessa muldhatan lamaan (2n) \”Oromiyaa walaba fi hire mirga ifiinin murteefannaa\” argoo kiyya Qabsaawota qabsoo bifa kamii godhaniifu muldhisu. .Oromiyaa Walaba- Dhumaatiin Oromoonni fi Ummatoonni Oromiyaa mudatte ittisa birmadummaa Biyya Oromoo tahuu, qabsoon Ummanni Oromoo godhees ittisa birmadummaa Biyyaa Oromoo (Oromiyaa) tahuun wal-nugaafachisu. Sirna caasaa jaarmayaan gabrummaa Biyya Oromoo (Oromiyaa) irrattti diriirse kan jiguu dandayu jaarmaya siyaasa tahuu qarsaaleen gadaa dhaloota ABO jiraniis wayyabaan kan kaayyefatanii guca qabsoo biqilchan kaayyoo Oromiyaa Bilisa baasuuti. \”Oromiyaa walaba\” jechuun mootummaa Oromiyaa baha Africa San keessatti deebisani dhaabu ykn dhalachiisuu jechuudha malee hiikkaa biraa qabaatu hin qabu. Empire Ethiopia sun kan bu\’urame hiddaa hundeen isaa Lafaa fi Ummatoota Oromiyaa irratti. Oromiyaa bilisa taateefi ummattoonni Oromiyaa gaafiin fottoqaa qooda isaa miti, jechi fottoqa ju\’uus ilaalcha gabroomsaan gaafii QBO xureessuuf fi Lola labbaa (horizontal wars) Oromoo fi Lammiillee Oromiyaa iddutti uumuun dhimma itti bahaa turee fi itti jiru tahuu hubatame sirreefatuun fardi. .Hiree Mirga ifiin murteefannaa- akeekni kuni karaalee falmaan qabsoo itti godhamtu keessatti Warren falmaa karaa nagayaan Empire Ethiopia keessatti godhaniif mala tirsaa Oromiyaa bilisatti geessuuf yaada gaari tahuu qofa Osoo hin tahin tarsimoo qabsooleen karaa nagayaa hordoftu keessaa Hunde, Warren naanniga humna amma empire qabdu keessatti qabsaawaaniif futtasaadha. Qabsoo hidhannoo qaamni gaggeessu akeeka hiree Mirga ifiin murteefannaa kaayyoo keessatti galfachuun fajaajumma fi qabsoo hidhannoo godhamu san fiixa bahinsa isii irratti shakkii qabaachuu bira dabree akeeka waararrii akana kanaan ayyaan laallatummaa Empire Ethiopia keessatti ummata bilisa kajeelu fi Oromiyaa bilisa hawwuu taati. Qabsoo hidhannoo akeeka ifaa tahe qabattee deemuun murteessaadha. Gaafiin hiree Mirga ifiin murteefannaa Saba Oromoo fi Lammiilee Oromiyaaf Osoo hin taane ollaalee Oromiyaaf tahuun qulqullaawe himamuun Saba Oromoo fi Ollaalee Oromiyaaf xaliilee ibsamuu qaba. kana qulqulleessuun murannoo Qabsawwota akeeka qabsoo hidhannoof handhura. Ummanni Oromiyaa bilisa baate keessatti bilisummaan jiraatu gaafi hiree Mirga ifiin murteefannaa Biyya tam Irraa gaafata?, san jechuun akkuma hundeen muka dameen sirraa fottoqa jechuuti. Dameetu muka haadho Irraa capha moo haadhootu capha? Gaafiin hire Mirga ifiin murteefannaa Mirga ollaaleen Oromiya bilisa tahan dhiibbaa takka malee Oromiyaa waliin jiraachuu fi addatti jiraachuun murtii fi filmaata Ollaale Oromiyaati. Oromiyaan Ni Bilisoomti!! ~~~~~~~~~Boonsaa~~~~~~


Oromoo Hidhuu fi Ajjeessuu Araada Kan Godhate Mootummaan Abbaa Irree Wayyaanee, Sabboonticha Oromoo Barataa Urgeessaa Daammanaa Guyyaa Har’aa Ukkaamsee

Qeerroo.org, Finfinnee Mootummaan Abbaa Irree EPRDF/TPLF yakka tokko malee ilmaan Oromoo sabboontota ta’an ukkamsaa jira. Haala kanaan, guyyaa har’aa sabboonaan Qeerroo Oromoo kan ta’e barataa Urgeessaa Dammanaa Kumsaa humnoota tikaa mootummaa EPRDF/TPLF magaalaa Finfinnee keessatti ukkamfame. Barataa Yuunivarsitii Rift Valley kan ture, Sabboonaan Qeerroon Oromoo Urgeessaa Daammanaa yakka tokko illee utuu hin qabaatin daa’imummaa isaa irraa eegaluun Oromummaan yakkamee manneen hidhaa biyyattii garaagaraa keessatti hidhamuun dararamaa kan turee fi bara 2011 Mana hidhaa Maa’ikalaawwii fi Qaalliittiitti Waggaa tokkoo oliif badii tokko malee hidhamee dararamaa kan ture yoo ta’u yeroo garaagaraatti mana hidhaa Lixaa Shaggar magaalaa Amboottis hidhamaa kan turee fi ammas badii tokkoo malee FDG Qeerroon Bilisummaa Oromoo gaggeessaa jiru qinddeessiteetta jechuun yeroo dheeraa erga hordofamaa turee booda, humnoota tikaa mootummaa Wayyaanee/TPLF’n guyyaa hardhaa ukkanfamee eessa buuteen isaa hin beekamne. Sabboonaan Qeerroon barataan Oromoo kun FDG Qeerroon Bilisummaa Oromoo biyyattii keessatti qindeessee gaggeessa jiru keessa harka qabda sabaabaa jedhuun nannoo dhaloota isaa Godina Lixaa Shaggar Magaalaa Amboo kolleejjii Rifti Valley Amboo utuu barachaa jiruu yeroo sochii Warraaqsaa FDG bara darbee Ebla 2014 Qeerroon barattootni fi uummatni Oromoo sirna bittaa Wayyaanee balaaleffachuun mormii guddaa gaggeessaa turanitti FDG kana qindeessuu keessaa harka qabda jechuun naannoo dhaloota isaa magaalaa Amboo irraa hari’amee, barnoota isaas akkatti baratuu dhabuun haala baay’ee rakkisaa ta’ee keessatti baqaadhaan gara magaalaa Dirree Dawaatti barnoota isaa itti fufuuf akkuma Koolleejjii Rift Valley Damee Dirree Dawaatti galmaa’ee barnoota eegaleen hordoffiin humnoota tikaa fi dabballoota Wayyaanee itti jabaachuun akka barnoota isaa itti fufee barachuu hin dandeenye dhorkatamee akkatti baratu waan dhabeef gara magaalaa Finfinneetti deebi’uun hojiilee wardiyummaa fi hojiiwwaan humnaa garaagaraa hojjechuun utuu of jiraachisuu guyyaa hardhaa humnoota tikaa mootummaa EPRDF/TPLF’n ukkamfamee eessa buuteen isaa dhabamee jira. Ilmaan Oromoo biyya abbaa isaanii keessa jiraachuu dadhabuun Mootummaan Wayyaanee diina itti ta’uun mirga namummaa fi dimookiraasii mulqamnee guyyaa irraa gara guyyaatti ilmaan Oromoo ukkaanfamaa jiraaniif dhaabbileen mirga namummaa addunyaa fi mootummootni gamtooman uummata Oromoof dirmachuu qabu, ilmaan Oromoo biyyoota garaagaraa keessa jirtan dhaabilee Idil-Addunyaa mirgoota namummaa kabachiisan hundatti akka uummata keenyaaf iyyaannu Qeerroon bilisuumma Oromoo dhaamsa dabarsa.


Ummatni Oromo Caamsaa 02, 2015 Oromoota 50 ol ta’an hidhaa keessaa baase.

Oromiapress Ummatni Lixa Oromiyaa Ona Haroo Limmuu keessatti argamu Caamsaa 02, 2015 galgala walgurmeessee lammiilee Oromoo 50 ol ta’an hidhaa keessaa yaase. Caamsa 02/2015 Godina Wallagga bahaa Onaa Haroo Limmuutti Fincila Diddaa Gabrummaa uummatni Oromoo sirna wayyaanee TPLF irratti gochaa jiruun walqabatee, ilmaan Oromoo nagaan 40 olitti lakka’aman humna poolisaan ukkanfamanii mana hidhaa wajjira poolisiitti darbamuu gabaasuun keenya ni yaadatama. Sochii warraaqsa uummata Oromoo fi dargaggoota Oromoon walqabatee Wayyaaneen waraana isaa uummata irra qubachiisuun uummata dararuu irratti kan argamtu ta’uun gabaafamera. Uummatni Oromoo Ona Haroo Limmuu Caamsaa 02/2015 galgala keessaa tilmaamaan sa’aatii 2:oo irratti gamtaadhaan ka’uun uummata Oromoo nagaa Ona Haroo Limmuu bakka “Bariisoo” jedhamuun beekamutti hidhamanii dararamaa jiraniif dirmachuun ilmaan Oromoo wajjira Poolisa wayyaanee Onaa Haroo Limmuu Bariisootti badii tokko malee hidhamanii jiran mana hidhaa cabsuun akka gadhiifaman gochuun ilmaan Oromoo walumaa galatti 55 olitti lakka’aman hidhaa keessaa gadi lakkisiisuun gabaafameera. Gootonni ilmaan Oromoo wal irratti duuna malee balleessaa tokko malee nu hidhuun mataan isaa yakka ta’uu ni hubachiifna jechuun ilmaan Oromoo badii tokko malee hidhamanii dararama jiran hidhaa irraa gadi lakkisiisuun gabaafamera. Yeroo amman kanatti dabbalootni olaanoo wayyaanee maqaa qorannoo jedhuun poolisoota ilmaan Oromoo beekaa hiiktanii gadi lakkiftan, rakkoo ilaalchaa cimaa qabduu jechuun qorannoodhaan dhiphisaa jiraachuunis gabaafamera.


Masjiidaa fi Jon kerii :: !!!!! :

Hegeree Oromiyaa Kan argaa jirtan kuni Masjiida guddaa Jibutiiti keysa isaati . Kan gara Minbaratti dhihaatee taa’aa jiru kuni itti gaafatamaa haajaa alaa Amrekaa Jon Keriidha. Dhiiro Muslimota sagachiisuf deemaa jira mo maali ? Naaf hin galle yo waa irraa isini galee jiraate naafiis galcha. وزير خارجية امريكا يخطب الناس فى احد المساجد فى جمهورية جيبوتى العاصمة .


Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaati! Dhaloonnisaa Macca. Barreessa kitaabota hedduuti. Maatii qotee bulaa keessatti dhalatee guddate. Hayyuu kanarraa gadi taa’ee baradheen beeka.Qabsoo barataan Oromoo kamuu dabarsu keessa nama dabarsedha. Gaaffii eenyummaa hedduu gaafataa nama tureefi sababa kanaafis yeroo gargaaraatti nama mana hidhaatti darbatamaa turedha. Kolleejjii Jimmaas barsiisaa ture. Booda kana yeroo Amarikaa deemuuf ka’etti ammoo Yunivarsiitii Finfinneettis barsiisaa ture. Barattoota digirii jalqabaafi digirii lammataa ta’an haala gaariin nama barsiisaa tureefi falaasama Oromoon qabdu mara qotee baasuun hojjetee nama hojjechiisaa turedha. Guyyaa kaleessaa yunivarsiitii Amarikaa keessa jirtu kan Biluumgiton’ jedhamtu keessatti dooktorummaasaa qabxii adda ta’e galmeessisuun eebbifameera. Qabxii hunda dursu galmeessisuusaatiinis waraqaa ragaa addaa dhang’iameera. Prof. Asafaan hayyoota Oromoo addunyaa kanarratti sammuu guddaa qaban keessatti ramadama. Oromoof qabeenyaa guddaadha. Seenaa Prof. Asafaafi hayyoota keenya akka addunyaatti waan baay’eetiin adda ta’an bifa kitaabaatiin yeroo dhiyootti kan qopheessinee dhalootaaf raabsinu yoo ta’u, ammaaf jireenya Asafaarraa dhaloonni maal barata kan jedhuunan goolaba. 1. Cimanii/jabaatanii barnoota ofiitti cichanii garaa diinotaa gubuu. 2. Ofitti amanamummaa guutuu qabaachuun mul’ata ofii sabaaf arjoomuu… 3. Namni dabafama haqaan gadi qabamu Waaqayyo/Rabbiin cinaasaa waan jiruuf lafa yaade ga’uufi kkf… Egaa: 1. Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa gara biyyaatti as deebitee dhaloota haaraa beekumsa dheebotaa jiru kana akka dheebuuf baaftu, atis akkuma warra kaanii biyya faranjiitti akka nujalaa hinhafne kabajaan sigaafanna. 2. Profeeseroonni Oromoo biyya ormaarraa faranjii barsiisaa jirtan dhaloota dhiiga keessan ta’ee sammuunsaa waan baay’ee uumuu utuu danda’uu barsiisota wallaalchifamoodhaan wallaalchifamaa jiranitti deebitanii akka barsiistan, ijaartan, guddistan ammas daddaballee isin gaafanna… 3. Ardiin Amarikaa,Awurooppaa, Awustiraaliyaa isheen sammuu hayyoota keenyaa bitaa jirtu hayyootaafi qaroowwan keenya gadi nuuf haalakkistu. 4. Mootummaan amma biyya kana bulchaa jirus hayyoota kanaaf waan isaan barbaachisu guuteefi hayyoota keenya yunivarsiitiitti akka nuuf dachaasu dhaloonni kun nifedha/nigaafatas. 5. Dhaloonni amma qixa irra jirrutti saba kenya keessa baane kanaaf falmuu, hojjechuufi carrraaquutu nurraa eegama.. Prof. Asafaa Tafarraa Dibaabaa baga gammadde/baga gammanne..CONGRATULATIONS!!! Hub. Kana booda innis kitaaba isiniif gulaaluu danda’a. Teessoosaa asafadibaba@gmail.com kanaan baga gammadde jedhanii…baga gammaddan!!


Guyyaa Yaadannoo Gootota Oromoo sirna hoo’an magalaa Nürnburg Kabajame

tboj.de Guyyaa kabajamaa fi ulfaata guyyaa gootota oromoo gaafa caamsa 9/05/2015 biyya jarman magaala Nurnbergitti haala hoo’aan kabajamee ooleejira.guyyaa kanarratti Keessummootni adda adda kan afeeramanii yemmu ta’u, saganticha akka Aadaa Oromoootti eebbaa Manguddoota Oromoon jalqabamee duungoo qabsiisuudhaan akkasumas faaruun alaaba oromoo erga faarfamee booda gootota wareegamaniif daqiiqaa lamaaf[2] yadannee jirra. Itti aansuudhaan, kabajaa guyyaa goota oromoo ilaalchise Jaal Harun Kalil Bati barumsa fi ibsa bal’aa miseensoota TBOJ fi hawaasa oromootiif kennani jiru.akkasumas walaloon adda addaa fi barumsi bal’aan kennamee bifa hoo’aan kabajamee oolee jira. Ummanni Oromoo dhuma jarraa 19thtti garboomuu didu’uudhaan wereegama inni kafallee irraatti hundaayyee biyya isaa humnaan irraa fudhaatamee garboomee, deefattee bilisoommuu qabaa jedhee falmii hadhooftuu keessaa darbaature har’as itti jira. Ummanni Oromoo diina meeshaa ammayyaa hidhatee itti dulee eeboo fi gaacheena qofaan loluudhaan ofii irraa ittisaa akka turee seenaa loloota diddaa garbummaa Oromoota Wolloo, Macaa, Tulaamaa, Arsii fi humbanna[baale] yaadatuun ni gayaa. Gootonni akaakilee fi abaabilee keennaa ka mooyamaan gootuummaan loluu dhabanii osoo hintaane, ol’aantumma meeshaa ammayyaatiin qofa akka ta’e seenaan ragaadha. Haa ta’u malee, guyyaa garbummaa jalatti kufee hanga guyyaa ardhaatti ummanni Oromoo biyya humnaan saamaamee, humnaan deefatuuf qabsoo bilisummaa godhaa jira. Gabroomfatootni ummata Oromoo cabsuun ol aantummaa fi sirna Kolonii Oromiyaa fi Oromoo irratti diriirsuuf milkaa’an iyyuu ummatni Oromoo gabrummaa irratti fe’ame fudhatee tole jedhee jalatti hin bulle. Walabummaa fi bilisummaa humna qawween irraa sarbame deebifatuuf wareegama baasaa har’a gahe. Wareegamni gosa hundaa baasaa jirus ummata Oromoo irraa kan dhaabbatu guyyaa mirgi isaa guutummaatti dhugoomee dhimma isaa irratti ofii murteessee qofa dha. kanaaf ibsa ejjannoo keenya akka armaan gaditti dabarfanna. Injifannoo Ummata Oromoof! Gadaan Gadaa bilisummaati!


‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii? ‘Yaa Marqa si Afuufuun si Liqimsuufi’

Boruu Barraaqaa Namni marqa jaalatu akka kootii tokko barruu kana mammaaksa marqaatiin yoo jalqabu hancuufatu afaan guuta. Eeyee! Marqi nyaata aadaa Oromoo ti. Ho’aatti nyaatama. Xiqqoo qabsoo waliin qabuu gaafata. Qabsoo sin liqimsaa fi nan liqimsituudhaa. Dhuma irratti maraqatu moohama. Hangamuu yoo gube afuufamee qabbaneeffamee liqimfamuun isaa waan hin oolle taha. Dubbii kaaneefitti haa deebinu. Habashoonni ummata Oromoo kana, gowwaa akka marqaa kan salphaatti afuufamee qabbaneeffamee liqimfamuuf godhanii laalu. Carraaqqii gowwoomsaa Habashootaa keessaa har’aaf ‘የፍቅር ከተማ’ jarri baantu fudhannee laalla. Magaalaaleen Oromiyaa kan Habashoonni ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii hurrii nutti maruu barbaadan bebbeekamoo dha. Jimma, Dirree Dhawaa, Baatee, Harar, Adaamaa fi Bushooftuun ‘የፍቅር ከተማ’ jedhamuun ‘leellifamu’. Kibba keessaa ammoo Hawaasaatu akkasitti ‘faarfama’. Hiikkaan ‘የፍቅር ከተማ’ kun abbaa dafee galuufii fi dafee hin galleef qaba. ‘የፍቅር ከተማ’n baanamu kun qolli isaa yoo laalamu heddu gurra namaatti tola. Ni mi’aawa. Walalootu walaleeffamaaf. Sirbatu sirbamaaf. Asoosamatu barreeffamaaf. Fiilmiitu hojjetamaaf. Wanti hin tahamneef hin jiru. Kan qola dubbii kanaa laalu jaalala dhugaa itti fakkaata. Qola isaa cabsee namni keessa firii dubbii kanaa laalu garuu dhugaa faallaa jaalalaa tahe arga. Namni dubbii tana arguu danda’u kamuu gaaffii jabduu takka dursee of gaafata. ‘Maaliif magaalaalee kanneen addatti filatanii ‘የፍቅር ከተማ’ jedhaniin?’ kan jedhu. Gaaffiin tun ammoo gaaffiilee biroo kaafti. Maaliif biyya isaanii Gondariin ‘የፍቅር ከተማ’ hin jenne? Bahir Daariin, Dabra Birhaaniin, Dabra Marqoosiin faa maaliif ‘የፍቅር ከተማ’ jechuu dhiisanii biyya namaa jaalatu? Biyya isaanii jaalalti hin jirtu moo? Gaaffiilee kanneeniif deebii kennuuf dursa maalummaa magaalaalee maqaa dhoofne sanii haa laallu. Magaalaalee maqaa dhawaman kana waan wal fakkeessutu jira. Hundi isaaniituu Abiisiniyaa irraa ala haa tahan malee, lakkoofsa Habashootaa olaanaadhaan liqimfamoo dha. Mee tokko tokkoon tuttuqnee haa laallu. Jimma irraa yoo eegallu, Jimmi biyya Oromoo ti. Haa tahu malee magaalaan isaa sabaa fi sablammootaan dhaalamee Oromoon akka abbaa biyyaatti mataa ol qabatee keessatti hin mul’atu. Kutaan kun lafa argama bunaa waan taheef seena qabeessa. Jimma qabeenyaa uumaa keessumattuu omisha bunaa, jimaa, dammaa fi omisha qonnaa biroo heddumminaan waan qabuuf Oromoon abbaan biyyaa mataa gad qabatee alagoota ofirratti baatee maqaa ‘የፍቅር ከተማ’ kanaan burjaajeffamee akka bulu barbaadama. Gaafa fedhan Abbaa Jifaar itti faarsanii Abbaa Joobir ammoo akka ‘shiftaa’tti balaaleffatu. Tooftaa adda addaa uumanii ummata kutaa kanaatti hurrii maru. Garaa laaffifachuu yaadu. Oromoonni dhalatoo magaalaa Jimmaa firoomaa fi seenaa madaa Oromummaa Oromoo kutaalee biroo waliin qaban jabeeffachuu mannaa faaruu ‘የፍቅር ከተማ’ kanaan hawatamanii akka Oromummaa irraa fagaatan irratti dalagamaa yoona gahe. Hin milkoofneef malee sabaa fi sablammoota godinaa kana magaalaa fi baadiyyaa keessa dur irraa qabanii qubatan qabachuudhaan, Jimmaan Oromiyaa irraa muratanii ‘Zoonii addaa’ jedhanii abbaa itti tahuufis yaalanii turani. Dirree Dhawaan akkasuma magaalaa furtuu diinagdee biyyattii ti. Daandiin baaburaa Shaggarii ka’u Dirree keessa qaxxaamuree Jabuutii seena. Omishni biyya irraa gara alaatti baaburaan guuramu yookiis kan ala irraa baaburaan biyya seenu Dirree Dhawaa keessa qaxxaamuruun dirqama. Kana malees Dirreen wiirtuu omisha jimaa, bunaa, kudraa fi mudraa kan naannawa san irraa guuramuu tahuudhaan biyyattii keessatti tarree duraa irratti beekamti. Kunis biyyattiidhaaf madda galii isa olaanaa dha. Kana irratti ammoo eega gaafa lola Calanqootii qabee Dirreen harka Nafxanyootaatti waan kuftee jirtuuf, jiraataa magaalattii keessaa walakkaadhaa gadi kan hin taane Habashootaa fi sablammoota faana isaanii dhawanii dhufuun qubatanii dha. Oromoon magaalattii keessa jiru Habashoota lafa isaa cunqursanii dhufanii irra qubatan waliin hudha wal qabaa dirqiitti dhiibbatee yoona gahe. ‘Cirracha gamaa fi Cirracha gamana’ jechuun qoodamni magaalaa Dirree Dhawaa keessa jiru qoodama ergaa siyaasaa guddaa qabuu dha. Oromoon Dirree dachii isaa dhuunfatee abbaa akka itti hin taaneef jecha maqaa ‘የፍቅር ከተማ’ jedhuun burjaajessanii bara baraan irra taa’uu barbaadu. Summii isaanii dammaan dibame kanaanis, kunoo har’a Dirreen haati madda gootota Oromoo harmee isii Oromiyaa irraa humnaan muramtee addatti mootummaa federaalaa jalatti bulfamaa jirti. Akkasuu tahee garuu, galanni cichoomina jiraattota Oromoo magaalattiitiif haa tahuutii, har’sa taanaan Dirreen Oromoo Oromoo jettee urgoofti. Ummanni Oromoo Dirree ilma namaa namummaadhaan kabajuu, simachuu fi keessumsiisuu itti beeka. Haa tahu malee faaruu sobaa ‘የፍቅር ከተማ’ jedhuun gonkumaa osoo hin burjaajofne yoona gahe. Harariin yoo fudhanne Jogola (dallaa) warra Harariitu keessatti argama. Harar akka seenaatti yoo taheef magaalaa Oromoo fi ummata Hararii ti. Ummanni kun lamaan duula gaafa Calanqoodhaa waloon of irraa lolachuu irraa qabee hanga har’aantanaatti nagayaan waliin jiraachuun beekamu. Habashoonni eega Harargee cabsanii booda Harariin ‘katamaa’ isaanii godhatani. Bal’inaan irra qubatani. Oromoo baadiyyaatti irraa dhiibanii, Hararootas Jogol keessatti murteessanii akka barbaadanitti magaalattii dhuunfatani. Gaafa barbaadanis dhalattoota Hararii qabatanii ittiin Oromoo dhawuuf tattaafatu. Habashoonni har’ayyuu taanaan magaalaa Harar maqaa warra abbaa biyyaa Oromoo yookiin Harariidhaan waamuu mannaa ‘biyya Raas Mokonnon’ jedhanii waamuu hin dhiifne. Wallisaan Habashaa tokko baruma Wayyaanee kana sirba baase tokko keessatti: ‘ሓረርን ኣልሰጥሽ የራስ መኮንን ነው ሸዋን እንዳልሰጥሽ ያፄ ሚኒልክ ነው ጅማን እንዳልሰጥሽ የነ ኣባጂፋር ነው’ Jechuun yeroo summii isaa tufu warra biyya bulchina jedhu keessaa kan isa gaafate hin turre. Dallaa yookiin jogola Hararii san irraa kan hafe lafti bal’aan magaalaa Hararis tahee baadiyyaa naannoo isaa kan omishni qonnaa irraa guuramu biyya Oromoo akka tahe beekamaa dha. Habashoonni garuu magaalaa Harar dhuunfatanii Oromoo baadiyyaa irraa qoraan, cilee, buna, jimaa,aanan, dhadhaa, kudraa, mudraa fi midhaan adda addaa isaanitti guuru gatii tolaatiin irraa nyaatanii baratanii baruma baraan akkasitti jiraachuu hawwu. Akka Oromoon magaalaa Harar mirga abbaa biyyummaa hin kaafne afaan qabuuf jecha ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii gowwoomsuu hedu. Maqaadhaaf Harar magaalaa guddittii Harargee Bahaa ti. OPDOn garuu sagalee ol fudhattee magaalaa kana keessatti mirga Oromoon qabaachuu malu falmuu hin dandeenye. Inumaa waajjirri bulchiinsa Oromoo akka magaalaa kana keessa jiru hanga dagatamutti Harar tarree magaalaalee Oromiyaa keessatti maqaan isii guddina isiitiin gitu hin dhagahamu. ‘የፍቅር ከተማ’ waan taateef. Kutaa 2ffaadhaan dhihootti walitti deebina.


Usaamaa Bin Laadini fi Motummaa Amerkaa

Hegeree Oromiyaatiin Caamsaa 12/2015 Gaazexeysaan Lammii Amerkaa Siimor Heresh ja’amu akka ibsetti Ajechaa Usaamaa Bin Laadin irratti jechaa Motummaan Amerkaa jechaa jirtu kijibsiise jira. Gaazexeysaan kuni haasawa isaa itti fufudhaan Motummaan Amrekaa Misenssaa Sikkuriti Paakistaan tokkof Dolaara Amerkaa Milyona 25 kafalteefi akka iddo jirenya isaatti isaan geysu godhudhaan ajechaa sukanneysaa akkasi irratti raawwatan godhe jechuun Motummaa Amerkaa saaxiler jira. Burqaan Oduu Montikaarlo Gaazexeysa kana waabeyfachuun akka gabaasetti Hogganonni Sekkuriti Paakistaan hundi gocha Motummaan Amerkaa Raawwatte kana kan quba qaban tahuu ibsee Awwaalchi Isaalleen Akka Motummaan Amerkaa Bishaan Bahara Hinditti Awwalame jechaa jirtu kana Osoo hin tahin Lafuma Paakistaan keysatti kan Awwaalame jiru tahuu Usaamaa Bin Laadin Ibsee jira.