Yunaayitid Isteetis Dhaabbatoota 4 fi Namoota Ertiraa 2 Irratti Tarkaanfii Ugguraa Fudhachuu Beeksiste

Har’a Ministirii Maallaqaa Yunaayitid Isteetisitti Waajirri To’annaa Qabeenyaalee alaa Ajaja Hooggana Ol’aanaa biyyattii yokaan “Executive Order” 14046, kan haala jireenya namoomaa, mirga dhala-namaa fi lola waraanaa Itiyoophiyaa keessatti babal’ataa deemeef deebii kennuuf bahe irratti hundaa’uudhaan dhaabbatoota afurii fi namoota lama adda-baasuun ugggura irra kaa’ee jira. Ibsi Ministirii Maallaqaa Yunaayitid Isteetis irraa har’a bahe akka addeessetti, tarkaanfiin har’aa kun dhabbatootaa fi namoota Ertiraa kanneen rakkoo fi waraansa biyya Itiyoophiyaa tasgabii fi waliigaltee biyyattii dhabamsiise keessaa qiida qabanitti xiyyeeffate. Hookkarri Itiyoophiyaa keessaa marii araaraan akka dhaabatu gochuuf, Yunaayitid Isteetis waahiloota ishee naannoo sanaa fi addunyaa irraa waliin hojjetaa jirti, kan jedhe, ibsichi, humnoonni Ertiraa rakkoo kana keessaa qooda qabaachuun waraansa geggeessamaa jiruu dhaabsisuu fi gargaarsa namoomaa dhaqqabsiisuutti danqaa akka danqaa tahe dubbata. Dhaabbatoonni tarkaanfiin ugguraa har’a irratti fudhatame, Humna Ittisaa Ertiraa, Adda Uummataa, kan Dimookiraasii fi Haqaa, dhaabbata “Hiddiri Trust” jdhamuu fi kan “Red Sea Trading Corporation” jedhamu yoo tahu, namoonni ammoo Abrahaa Kaasaa Nemariyaam fi Hagoos Gebre-hiwoot W/Kidaan tahuun ibsa kana keessatti himamee jira. Humni Ittisaa Ertiraa yokaan EDF waraana Ertiraa tahuu kan eere ibsichi, saaminsi qabeenyaa, humnaan gudeeddiin, ajjeechaan siivilootaa fi gargaarsa namoomaa ugguruun yeroo gabaasamee jirutti Humni Ittisaa Ertiraa akka Kaaba Itiyoophiyaa keessa socho’aa jiru dubbata. Loltoonni Humna Ittisaa Ertiraa yunifoormii waraanaa Itiyoophiyaa duraanii uffatanii of dhoksuudhaan ulaa sakattaa eegu, daandiilee gargaarsaa danqu yokaan qabatanii dhuunfatu, hospitaalota xiqqoo Kaaba Itiyoophiyaa keessaa hojjetan keessaa tokko keessatti hojjetaa fayyaa doorsisan, jedha – ibsichi Ministirii Maallaqaa Yunaayitid Isteetisiin har’a bahe. Kan Prezidaantii Ertiraatiin Isaayyaas Afawarqiitiin hoogganamu qaamni Adda Uummataa, kan Dimookiraasii fi Haqaa jedhamu paartii Siyaasaa Ertiraa ijoo seeraan beekame. Humna Ittisaa Ertirtaa kan ajajuu fi hoogganu, kallattiidhaan jeneraalota waraanaatti kan ajaja kennu Isaayaas Afawarqii mataa isaa waan taheef rakkoo Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti uumameef itti-gaafatamaa ijoodha, jedha ibsi kun. Abaraam Kaasaa Namaariyaam immoo hoogganaa Waajira Tika-nagaa Biy aalessaa Ertiraa ti. Kan bara 1994 paarticha mootummaa Ertiraatiin hundeessame, dhaabbatni “Hidiri Trust yokaan Hidiri”, kan daldala paartichaa hunda to’atu dha. Hagoos Garehiweet W/Kidaan immoo gorsaa dinagdee paarticha, kan Adda Uummataa, kan Dimookiraasii fi Haqaa jedhamuu tii fi hoogganaa ol’aanaa dhaabbata “Red Sea Trading Corporation” jedhamuu ti. Tarkaanfii har’a Yunaayitid Isteetis fudhatte irraa kan ka’e, qabeenyaalee fi dantaaleen namoota maqaan isaanii armaa oolitti dhahamee marti as Yunaayitid Isteetis keessa jiran yokaan harka namoota Yunaayitid Isteetis keessa jiran ni ugguramu, Ministirii Maallaqaa Yunaayitid Isteetisitti Waajirri To’annaa Qabeenyaalee alaattis gabaasamu.


Hojjattoota Keenya Gadhisisuuf Mootummaa Wajjiin Dubbataa Jirra: Tokkummaa Mootummoota

Dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Steefan Juriik akka jedhanti hojjattonni jaarmayichaa 9 fi shoofeeronni kokoolaa fe’umsaa 70 caalan hidamuu isaanii ibsanii mootummaan akka hiiku gochuuf dubbataa jira jedhan. Haga danda’ameetti hatattamaan waahiloonni keenya akka gadhiifaman barbaannaa, kanneen hojii kontrataaf tokkummaan mootummootaa fi dhaabbattonni dhunfaa kan aaddunyaa biroo bira hojjataa jiranis hatttamaan gadhiifamuu qabu jedhan. Haala Itiyoophiyaa gama kaabaa keessa jiru kan ilaaleen waahilonni keenya kan gargaarsa dhala namaa akka jedhanti jedhan bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti dahannaan, nyaata, bishaan akkasumas dawaalee fi eegumsii barbaachisaa dha Jedhanu. Wal waansii bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti gaggeeffamu namoota hedduu Dasee, Kombolcha, Kamisee fi iddoo biraa nannoo Sanaa keessaa haaraa godaansisee jira jedhan. Dabra Birhaan keessatti immo uummanni kuma dhibba hedduun manaa fi qe’e ofii irraa buqqa’anii kan galmeeffaman yoo ta’u, irra hedduun isaanii manneen barnootaa lama keessa daahatan kan jedhan Juriik, namoonni kuma dhibba hedduun Cifraa fi Adda’ar kan bulchiinsa naannoo Afaar keessaa buqqa’uu ibsanii irra hedduun namoota kanaas dubartootaa fi ijoollee ta’u ibsan.Akkuma beekamuu sababaa sodaa nageenyaaf jecha,jara kaba karaan itti dhaqqaban dhibee jira. Dasee fi Kombolcha keessa tajaajiilli eleektrikaa fi teeleekomunikeeshiniin Onkolooleessa 30 kaasee kan cite yoo ta’u, bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti uummanni 915,000 gargaarsa nyaata argatanii kanneen kuma 160,000 ta’an immo, baatii Hagayya darbee kaasee bakka dahannaa fi mi’a kanneen biroo gargaarsaan argatanii jiru. Gargaarsii dhala namaa tokkummaan mootummootaa qindeesse tokko iyyu erga Onkolooleessa 18 as, karaa samara - Abala - Maqalee hin dhaqqabne.Samara keessatti konkoolaataan fe’umsaa 364 darbuuf aangawoota biraa hanga ehama argataniitti jedhamee dhaabbatanii jiru jedhan. Hanqiinni boba’aa fi maallaqaa michoonni keenya nyaata dabalatee gargaarsa geessuuf carraaqqii taasiisan akkaan miidhee jira kan jedhan Juriik, meeshaaleen wal’ansaa adda adaa fi talaalii guutummaa Tigraay keessaa dadhabamuun tajaajiila eegumsa fayyaa kennamuu irratti dhiibbaa jabaa geesisee jedhan. Michoonni keenya kan gargaarsa dhala namaa achuuma Tigraay keessa kan turan yoo ta’u, kunis gargaarsa argamee raabsuuf akka ta’e ibsan. Onkolooleessa 28 hanga Sdaasa 3tti Tigraay keessatti namoonni kuma 112,000 nyaata kan argatanyoo ta’u, kunis kanneen silaa giddu galeessaan torbanti gargaarsa argachuu qaban 870,000 sana irraa baayyee xiqqaa dha jedhan. Guutummaa Biyyatti keessatti hojiin gargaarsa dhala namaa gaggeeffamuu qabu, haanqiina Doolaa Biliyoona 1.3 kan isa mudatee yoo ta’u, kunis Dolaara Miliyoona 350,000 Tigraayiif barbaachiisu dabalata.


Kampaniin Booyingii Maatiiwwan Balaa Xayyaara Isaan Namoonni Duraa Du’an Waliin Walii Galtee Seeraa Irra Ga’e

Kampaniin booyingii baatii sadaasaa bara 2011 lammiiwwan Itiyoopiya irra balaa xayyaaraa Max 737 irra ga’een kanneen lubbuu isaanii dhaban maatiiwwan namoota 157 waliin walii galtee seeraa irra ga’ee jira. Akka walii galtee sanaatti, Booying xayyaarri sun to’annaa ala ta’ee badii kan dhaqqabsiiseef moosaajjii ykn software isaa hojjechuu dhabuu isaa amanee, xayyaara max-737 balaliif bobbaasuun amansiisaa hin turre jedhee jira. Galmeen manneen murtii akka mul’isanitti, walii galteen sun miseensota maatiif hirpha maallaqaa kan of keessaa hin qabaanne ta’uu hanga roobii kaleessatti ibsamee jira. Garuu maatiiwwan namoonni duraa du’an dhimma isaa manneen murtii Yunaayitid Isteetisitti dhuunfaan akka dhiyeeffatan eeyamee jira


Godina Konsoo keessatti namoonni 7 du’an

Bulchiinsaa naanoo kibbaa Itiyoophiyaa Godinaa konsoo keessaatti walti bu’iinsa umameen namoonni 7 du’uu isaanii jiraattonii VOA ti himaniiru. Waltti bu’iinsii kun kan dhalate jiraattotaa zoonochaa keesaa ammii tokko bulchiinsii aanaa addaa akka kennamuuf gaafachuu isaaniitiin wal qabateeti jedhameera. Itti gaafatamaan biiroo tikaa fi nageenyaa bulchiinsa naannoo kibbaa Obbo Alamaayyoo Baawidii akka VOA ti himanitti jeequmsa kanaan walqabatee namoonii shakkaman 70 ta’an too’annoo jalaa oluu isaanii akka dubbatan gabaasin Yoonaatan Zebdiyoos ibseera.


Hidhatoonni ABUT Gudeeddaa dirqii akka raawwatan Aministii Internaashinaal gabaase

Hidhattoonni Addi bilisumaa ummata Tigraay naannoo Amaaraa keessaatti dubartootaa dirqiidhaan gudeeduu isaani dhaabanni addunyaa mirgaa namaatif falmu Aministii Internaashinaal beekisiseera. Aministii internaashinaal dubartootaa 16 haasofsiisuu isaa ibsee, hidhatoonni HIWEHAT gurmuun gudeeddii, saamichaa, arabsoodhaaf qaamaan midhaa geesisuu isaanii ibseera. Addi Bilisummaa Ummata Tigraay Hagayya 12/2014 naannoo bulchiinsa Amaaraa keessaatti bakka argamu Nefaas Mewucaa Yemuu qabate, buufataalee fayyaa adda addaa barbadeesuu isaaf bakka tokko tokko ti haadholii ijoollee isaan fuulduratti gudeedu isaanii gabaasin Aministti kun ibseera. Haanga’oonni mootummaa federaala fi kan mootummaa naannoo dubartoonni 71 amma 73 ta’an gudeedamuu isaanii gabaasini Aministti ibsee, hoggantoonni hidhatootaa HIWEHAT qorannoo taasisuudhaan wareen dhimmaa kan irratti hirmaatan akka adabuuf akka haryatu gaafateera. Gabaastuun Sagalee Amerikaa Asteer Misgaanaawu dhimma kana irratti kan haasofsiiste jiraattuun Nifaas Mewucaa , wareen hokkoraa sana raawwachaa turan boombii, aalbee fi qawwee hidhatanii akka turaaniif yoo mormite akka miila ishee irraa kutan itti dhaadachuudhaa fi sodaachisuun isaanii gaabaasuun ishee ni yaadatama. Dhugabahiinsi nu warren dandamatan irraa dhageenyee fi wantii leeyyaasisaan loltootaa HIWEHATn raawatame yakka waraanaa fi yakkaa dhala namoomaa irratti raawwatamee ta’uu akka danda’u bareessaan muummee Aministi Internaashinaal Agnes Callamad ibsuun isaanii gabasameeraa. Dubbii himaan Adda Bilisumaa Ummata Tigraay Getachoo Raddaa ittu gabaasinii kun iffa hinta’in dursanii qibxata kaleesaa yaadai karaa Tiwuuteriin kennaniin, gochichaa aluu fi gabaasichaa qeequu isaanii gabasi kun ibseeraa. Kun ittuu kanaan jiruu,poolisiin Feederaalaa fi ministeeraa haqaa ti kutaan abbaa alaangaa tiiban ibsa waloodhaan kennaniin naannoo Amaaraa ti bakkeewwan loltoonni HIWEHAT qabatanii turan keessatti namoota 482 ajeefamuu isaanii, dubartoota 109 irraatti gudeeddiin dirqii raawwatamuu isaa fi namoottan 165 midhaan qaamaa akka irratii raawwatamee himaniiru. Deetaan ministeeraa haqaa obbo Fiqaaduu Tsaggaa yakki kun kan raawwatame bakkeewaan ABUTn qabamani umnoottan mootumaatiin gad lakkisamani keessa ti raawwatamuu isaa dubbachuun isaanii gabaasameera.


Angawaan Tokkummaa Mootummootaa Turtii Isaanii Itiyoophiyaa Keessaa Xumuranii Jiru

Tokkummaa Mootummootaatti itti aanaa itti gaafatamaan waa’ee gargaarsa dhala namaa fi qindeessaa gargaarsa hatattamaa kan ta’an Maartiin Griifiz daw’annaa Itiyoophiyaa keessati guyyaa Afuriif gaggeessan kaleessa xumuranii jiru. Mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad itti anaa isaanii fi minsteera dantaa alaa kan ta’an Dammaqaa Makonnan waliin haala gargaarsa dhala namaa biyyatti keessaa fi jaarmayoonni gargaarsaa lammiwwan Itiyoophiyaa kanneen gargaarsii isaan barbaachisuun waliin ga’uuf rakkoo isaan mudatee irratti dubbatanii jiru. Kana malees Griifiz Oluusheeguun Obosaanjoo wajjiin wal arganii yaalii isaan taasisaniif deggersa qaban ibsuun, jaarmayoota kan mootummaa hin ta’iin , dhaabattoota Tokkummaa Mootummootaa, arjoomtootaa waliin haala lammiwwan biyyatti miliyoona heeddu kannen Itiyoophiyaa keessaaf gargaarsa dhaqqabsisuuf yaalii ta’e irratti dubbatanii jiru. Griifiz Maqalee keessatti daawwannaa guyyaa tokkoof gaggeessaniin michoota gargaarsa dhala namaa fi aangawoota waliin karaan gargaarsii dhaqqabuu banaa ta’u akka qabu, naannoo to’atanii jiran hundumaa keessatti sivilootaaf eegumsii godhamuu akka qabu akkasumas qajeelfamnii gargaarsa dhala namaa kabajamuu akka qabu hubachiisan. Dubartoota walitti bu’iinsa gaggeeffameen miidhaman kanneen hokkara saalaa irraa hafanii deggersa dhaabbattoota Tokkummaa Mootummootaa biraa argataa jiran arganii jiru. Angawoonni gameeyyiin kan tokkummaa mootummootaa kannen biroon bulchiinsa naannoo Amaaraa daawwatanii Baahir Daar keessatti prezidaantii naannoo Sanaa waliin karaa gargaarsii haala foyya’een akka seenuu gochuu fi kanneen gargaarsa barbaadan dhaqqabuu kan ilaaleen, marii ijaaraa ta’e gaggeessuun isaanii ibsamee jira.


Biyyoonni Gama Dhiyaa Qoranaa Walitti Bu’iinsa Tigraay Keessatti Geggeessame Deggaruun Ibsa Baasan

Austraaliyaa, Beeljiyem, Kanaadaa, Deenmaark, Ferensaay, Jarman Iceland, Irlaand, Luxemborg, Nezelands, New Ziilaan, Norway, Sweden , Ynited Kingdom fi Yunaayitid Isteetis, komiishinni mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa fi komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa waloo dhaan, ennaa walitti bu’iinsa naannoo Tigraay, dhiittaa mirga namaa akkasumas seerawwan namoomaa kan sadarkaa addunyaa fi kan baqattootaa irrati dhiittawwan raawwataman adda baafachuuf qorannaa Sadaasa 3, bara 2020 hanga Waxabajjii 28, 2021 qorannaa geggeessanii ba’ii isaa ifa taasisaniif waajjiraalee kanaaf galata dhiyeessuu feena jechuu dhaan ibsa gamtaan baasaniin beeksisaniiru. Naannowwan hanga tokko seenuu, uummata haasofsiisuuf galmeelee argachuuf qormaati guddaan mudatu iyyuu, komishinni mirga namaa kan tokkumaa mootummootaa fi kan Itiyoophiyaa hojii loogiin alaa fi ifaa ta’e geggeessuu isaaniif ni galateeffanna jedhan. s Komiishinerittii ol aantuu Bacheleet jaarmolii gargaarsaaf daandiin ugguramuun itti fufuu isaa ilaalcisee yaaddoo qaban beeksisuu barbaanna, Miidhawwan akkasiif dararaawwanii fi dhiittaawwan mirgaaf itti gaafatamummaan jiraachuun barbaachisaa dha jedha ibsichi. Gabaasi dhiyaate sun erga Waxabajjii 28, bara 2021 qabee qorannaan itti dabalaa fi qorannaan dhiittaa mirga namaa ilaalchisee jiru geggeessamuun barbaachisaa ta’uu illee eree jira. Paartileen walitti bu’iinsa sana keessatti hirmaatan martinuu, ba’ii argamee fi yaadawwan dhiyaate hojii irra akka oolchan illee cimsinee jajjabeessina, kanneen dararaa fi dhiittaa mirga namaa akkasumas seera namoomaa sadarkaa addunyaa cabsuuf itti gaafatamoo ta’an murtiitti dhiaachuun barbaachisaa dha, mootummoonni Itiyoophiyaa fi Eertraa qorannaan qabatamaan geggeesamuu isaa adda baafachuu qabu jedha ibsi ministrii dhimma alaan ba’e kun. Itiyoophiyaan sabatiinsa akka qabaattu, tokkummaa fi abbaan biyyummaa ishee akka eegamu deggersa qabnu ni mul’isna kan jedhu ibsi sun gaanfa Afriikaaf bakka bu’aa ol aanaa kan ta’an fi tokkummaa mootummootaa waliin ta’uu dhaan walitti bu’iinsi akka dhaabatuf furmaati waarinsa qabu akka argamu ni hojjenna jechuu dhaan ibsi biyyoonni armaan olitti tuqaman waloon baasan beeksisee jira.


Komiishinni Mirga Namaa Itiyoophiyaa Namoonni Sababaa Eenyummaa Ofiif Hidhamaa Jiraachuu Adda Baafadhe Jedha

Komiishinni mirga namaa Itiyoophiyaa sababaa labsii yeroo muddamaan kan ka’e namoonni hidhamaa jiraachuu ilaalchisee yaaddoo qabu ibsee jira. Labsiin yeroo hatattamaa, humnoonni seera eegsisan shakkamtoot gareelee shororkeessummaan ramadaman waliin hojjetan akka hidhaniif mirga kennuuf iyyuu, komiishinichi akka jedhutti hidhaan sun gosaan adda ba’ee ijoollee hanga umuriin isaanii waggaa kudhanii ta’uu fi harmoolii maanguddoota ta’an of keessaa qabaachuu isaa adda baafadhera jedhan. Miseensonni maatii namoota kanaa akka isaan hin gaafanne dhorkamuunis na yaaddesseera jedha komiishinichi. Akkuma kanaan, poolisiin Dirree Dhawaa shakkamtoot 200 ol kanneen garee shorokeessummaan ramadaman waliin hojjetan jedhe to’annaa jala oolchuu isaa beeksisee jira.


Sambaataa fi Dilbata wal morkiin fiigichaa taasifamaniiru

Sanbataa dheengaddaatii fi dilbata kaleessaa dorgommiin fiigichoon sadarkaa adda addaa , biyyoottan adda addaa keessatti taasifamaniiru. Kanneen keessaa as U.S magaalaa Niwu Yoorkitti fiigichii maaratoonii taasifamae isa tokko. Maaratooniin Magaala Niwu yoork inni baranaa isa wagga waggaadhaan taasifamu qofa miti. Maaratoonichii erga jalqabamee waggaa 50 guuteera. Inni jalqabaa Fulbaana 13 bara 1970 taasifame. Yemoo sana namootaa 127 qofatu irrati hirmaate. Bara darbe sababa Kooviid 19n kan ka’e ittu hin taasifamin hafe male wagga waggaadhaan ittu wal irraa hin citin barana gaheera. Fiigicha guyyaa kaleessaa taasifame irraati gara nama 30,000 tu hirmaate. Figicha baranaa irratti dorgommii dhiiraatiin ni moo’atu jedhamanii atileetotaa eegaman keessaa Qananiisaa Beqqalaa tokko ture. Haa ta’u malee Qananiisaadhaaf hin taaneef. 2:12:52n xumuruudhaan 6ffaa baheera. 2:08:22n xumuruudhaan kan 1ffaa bahee lammii keeniyaa Albert Koririi ti. Wal dorgommii dubarootaatin 2:22:39 xumuruudhan kan 1ffaa baate lammii keeniyaa Perees JepChirchir. Atileetin kun dorgommii Olompiiki bara kana Jaappaan keessatti geggeefamee irratti maaratoonidhaan 1ffaa baatee moo’uun ishee hin yaadatama. 2ffaa kan baates lammii keeniyaa yemmuu taatu, Abaabel Yeshaaneh 3ffaa baateetti. Abaabel rekoordii walakkaa maaratoonii qabatte kan turteedhaa. Maaratooni Niwu yoorki rakkoo dhibee koovidii as deebi’ee jalqabamuu isaatiif jiraattonni magaalatti itti gammaduu isaanii ibsaniiru. Karaa biraatiin fiigichaa kiiloo meetirii 5 sambataa dheengaddaa biyyaa Faransaay magaala Liil jedhamtu keessatti taasifameen dhiraa fi durbaan lammiileen Itiyoophiyaa milkaa’aniiru. Fiigichaa dorgommii walmakaa ykn Mixed race jedhamee beekamu kanaan Daawit Siyyum daqiiqaa 14 fi sakoomdii 41n xumurudhaan rekooridii haara galmeesite mooteetti. Atileet Meskerem Maammoo 3ffaa baatee ti. Dorgommii dubartootaa kiiloomeetirii 10,000n 1ffaa dhaa amma 6ffaati kan bahan keessaa lammiilee keeniyaa 5tu argamu. Aberaash Minseewo Itiyoophiyaa irraa 4faa baatee ti. Dorgommii dhiiraa Kiiloomeetirii 5000 tin Berihu Aregawii daqiiqaa 12:52n 1ffaa bahee moo’era. Yaasin hajii 3ffaa baheera. Dorgommii biyyaa Faransaayitti taasifame kana irratti kan hirmaate Cimdeessaa Dabalee Guddataa daqiiqaa 27:16n xumuruudhaan 1ffaa baheeraa. Aadelaadelewu Maammoo 2faa ta’eera. Dilbata Fiigichaa maaratoonii biyya Turkii magaala Istaanbul keessatti taasifameen dubartootaan lammiin Itiyoophiyaa Ayyaantuu Abdii 3ffaa baateetti. Dilbataa biyya speen magaala Baarseloonaatti dorgomii maaratoonii taasifameen wal morkii dubartootaatiin lammiin Itiyoophiyaa Taadduu Teshoomee 1ffaa yemmuu baatu, Siisaay Meseret 2ffaa, Meseret Beletee 3ffaa Bekelech Guddata 4ffaa bahuudhaan walti aansanii moo’aniru. Magaala biyya Ispeen biroo San Sebastiyaan keessatiis Dilbata dorgommiin fiigicha qaxxaamura biyaa taasifamee ture. Dubartootaan Zenebu Feqaaduu Moo’icha gonfatteetti.


Gabaasaa dhaabileen mirga namoomaa dhiheessan irratti Gutereez yaada kennan

Gabaasinni konishiiniin mirgaa namoomaa adduunyaa fi komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa waloodhaan dhiheessan , warren walwaransaa keessaatti qooda fudhatan hunduu seeraa mirga nammaa, seera namoomaa fi seeraa baqattootaa cabsuu isaanii akka agarsiisu Barreessaan muummee mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Gutereez, hubachuu isaanii akka himan , dubbi himaan dhaabbata mootummoota gamtoomanii Farhaan Haq ibsaniiru. Labsii yeroo atattamaa mootummaan Itiyoophiaa gidduu kana baasee dabalatee haallii ammaa biyyatii keessatti mul’achaa jiru sarbiinsii mirgga namoottaa akka dabaluu kan taasisuudha jechuun isaanii ibsameera. Karaa biraatiin, Antooniyoo Guuterees, haalaa muddamaa yeroo ammaa Itiyoophiyaa keessaa jiruu laafisuudhaaf akkataa mareen taasifamu irratti muummee ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad wajjin akka dubbatan fuulaa tiwuutarii isaanii irrati ibsaniiru. Walwaraansi dhaabbatee akka mariin taasifamu dhaabanii isaanii akka fedhii qabu kan ibsan Gutereez, dhimma namoottan gargaarsa baraarsa lubbuu barbaadanif haala mijeessuudhaaf itti gaafatamann gargaarsaa mootumoota gamtoomanii Maartiin Girift haalaa Itiyoophiyaa daawwatan irratis muumee ministeeraa waliin haasa’uu isaanii ibsaniiru.


Akeekkachiisa Imala Gara Itiyoophiyaatti Geggeessamu Ilaalchisee Ministriin Dhimma Alaa Kenne

Ministriin dantaa alaa Yunaayitid Isteetis akeekkachiisa imalaa kennee jira. Sababaa walitti bu’iinsa waraanaa, jeeqama biyya keessaa, quunnamtiin addaan cituu, yakkaa fi tarii immoo shorokeessummaa fi naannolee daangaatti namoota butanii fudhachuun jiraachuu maluuf lammiiwwan isaa gara Itiyoophiyaatti akka hin imalle akeekkachiisee jira. Lammiiwwan Yunaayitid Isteetis kanneen Itiyoophiyaa keessa jiran mala argameen gamasii ba’uu akka yaadan ibsee jira. Sababaa wal waraansi geggeessamaa jiruuf jecha, yeroo ammaa gara Itiyoophiyaatti imaluun amansiisaa miti. Hookkarri fi waitti bu’iinsi gosootaa illee utuu hin beekamin ka’uu mala jedha ibsi ministrii dantaa alaa biraa ba’e kun. Dubbiin hammaachuu mala, dhiyeessiin jireenyaaf barbaachisu hanqachuu mala, quunnamtiin cufamuu akkasumas imalli illee adda cituu danda’a. Mootummaan Itiyoophiyaas labsii yeroo muddamaa Sadaasa 2, bara 2021 labsee jira. Mootummaan kana dura sababaa hookkaraan kan ka’e interneetii fi daatee mobaayilaa akkasumas tajaajila bilbilaa cufee ture. Angawoonni embasii Yunaayitid Isteetis kan gamasii yeroo ammaa magaalaa Finfinnee dhaa ala imala geggeessan murtaa’aa taasisaniiru. Lammiiwwan Yunaayitid Isteetis gamasi jiran hatattamaan marsariitii AddisACS@state.gov tti guutummaa maqaa, guyyaa dhalootaa, lakkoobsa pass portiii, bakka amma jiran waliin akka ergan beeksisee jira.


Ba’ii Qorannoo fi Itiyoopohiyaan Ba’eef Mootummaan Deebii kenne

Gabaasa qorannaa Komishiniin Mirga dhala namaa Itiyoophiyaa fi komiishinni mirga dhala namaa kan Tokkummaan Mootummootaa ifa baasan kan waa’ee himata dhimma dhiittaa mirga namooaa fi dararaa walitti bu’iinsa Tigraay keessatti dhaqqabe jechuun dhiyaate argiinee jirra jedha ibsi waajjira muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa biraa ba’e. Gabaasa kana keessaa hanga tokko irratti of-qusannaa ofii keenyaa qabaannu iyyuu gabaasni kun barbaachisaaa kan namoota miidhaman fi gocha sanaaf itti gaafatamummaan akka jiru kan mirkaneessu, fi kun akka hin taaneef attamiin ittisuun akka danda’ame kan lafa kaa’ee dha jenna. Gabaasn kun ergga walitti bu’iinsi sun jalqabamee qabee, lammiwwan Itiyoophiyaa rakkoo hamaa irra ga’e fi dhukkubbii isaan keessa darban galmeesse. Kabajaa dhabuu fi gara laafiinni sarbame walitti bu’iinsa kana keessatti wanni rawwatamee kan laphee nama cabsuu dha. Himata mootummaa irratti dhiyaatan kan ilaaleen garee kanaaf Yaaddoo qabnu dhiyeeffannuus fudhatama dhabuun isaa nu miidhee jira. Qorannaan gaggeeffame kun duguuggaa sanyiitu gaggeeffamee isa jedhu soba kan taasisee fi dhugaa kana agrsisuu kan hin qabnne ta’uu agarsisee jira. Kana malees mootummaan ummata beeleessuu akka meeshaa waraanaaatti itti gargaarame jechuun himata irra deddebi’ee dhiyaatu dhugaa akka hin taane agarsisee jira. Kana malees beekaa gargaarsi dhala namaa Tigraay akka hin seennee mootummaan taasisee isa jedhuus sirrii akka hin ta’iin akkasumas qorannaa duraan gaggeeffamaa ture waliin harkii caalaan isaa wal fakkaataa ta’u ibsi ba’e beeksisee jira.


Yunaayitid Isteetis Talaallii COVID-19 Itti Dabalaa Itiyoophiyaaf Gumaachite

Yunaayitid Isteetis talaalliiwwan kana nageenyi isaa eegamee, qixxummaa, kaka’umsi siyaasaa utuu itti hin jiraatin lubbuu oolchuu qofaaf ergiti. Gumaachi haaraan kunis baatii Adoolessaa bara 2021 qabee lakkoobsa talaallii COVID-19 Yunaatid Isteetis Itiyoophoiyaaf kennite miliyoona 19n ga’ee jira. Talaalliiwwan Faayizer kun Onkoloolessa 27 karaa wal ta’iinsa oomishaa fi raabsii talaallii fi qorannaa COVID-19 kan qixxee hunda dhaqqabuuf hundaa’e kan COVAX jedhuu dhaabbata dawaa Itiyoophiyaaf ergamee jira. Ibsi embasichaa akka jedhetti Yunaayitid Isteetis talaalliiwwan lubbuu oolchu kan COVID-19 kana ennaa gumaachitu gammachuutu nutti dhaga’ama. Itiyoophiyaan fayyummaa uummataa ilaalchisee michuu dhiyoo waan taateef, weerara hamaa kanatti duuluuf cina keessan dhaabachuu itti fufna jechuu dhaan ambaasaadder Geetaa Paasii dubbataniiru. Talaallii amansiisaa dhiyeessuun meeshaa gaarii weerara kana dhabamsiisuuf talu, kanaaf Yunaayitid Isteetis COAVAX waliin ta’uu dhaan talaallii COVID -19 doosii biliyoona 1.1 bituu akkasumas gumaachuuf cicha qabdi jedhan. Hanga har’aatti Yunaayitid Isteetis talaallii doosii miliyoona 220 biyyoota 100 oliif gumaachitee jirti. Prezidaanti Baayiden, lubbuu oolchuu akkasumas weerara kana adda durummaa dhaan dhaabsisuuf talaallii kana ka biroo waliin ni hirmaanna jedhan.


Prezidaant Baayiden Itiyoophiyaa Dabalatee Biyyootii Afriikaa 3 AGOA Keessaa Baasuuf Kan Yaadan Ta’uu Beeksisan

Prezidaant Joo Baayiden Itiyoophiyaa Dabalatee Biyyootii Afriikaa Sadii 'African Growth and Opportunity Act '(AGOA) Keessaa Baasuuf Kan Yaadan Ta’uu Beeksisan\nAkka seera daldalaa kutaa 506A(a)(3)(B)kan bara 1974tti Itiyoophiyaa Giinii, fi Maalii biyyootii uffee sahaaraa gad jiran keessaa bu’aa AGOA kanneen argataa turan keessaa baasuuf yaadan qabu durseen beeksisa jechuu dhaan Prezidaant Joo Baayiden dubbatanii jiran. Yaada isaanii kanas manni maree bakka bu’oota uummataa akka raggaasisuuf dhiyeessanii jiru. Tarkaanfii kana kan ani fudhadhu Itiyooophiyaa, Giinii fi Maaliin seera AGOA kutaa 104 irra taa’ee isa jiru ulaagaa guutuu dhabuu isaanii ti. Kunis dhiittaa mirga namaa sadarkaa addunyaatti beekame raawwatamuu, Giinii keessaa immoo ol aangummaa seeraaf eegumsi godhamuu dhabuu akkasumas siyaasa ilaalchisee hunda hirmaachisuuf guddinni walitti aanee jiru argamuu dhabuu isaa ti. Maalii keessaa ol aantummaa seeraa, siyaasa hunda hirmaachisee fi mirga hojjettootaa kan sadarkaa addunyaatti beekkannaa qabu eeguamuu dhabuu isaaakkasumas dhiittaa mirga namaa sadarkaa addunyaatti beekame beeksisuu dhabuu dha. Mootummaa Itiyoophiyaa, Giinii fi Maalii gidduutti mariin cimaan geggeessamu iyyuu, mootummoonni kun yaaddoo Yunaayitid Isteetis ulaagaa AGOA guutuuf walii galtee agarsiisuu dhaban. Akkuma kanaan, Amajjii 1 bara 2022 qabee Itiyoophiyaa, Giinii fi Maalii biyyoota sagantaa AGOA irraa dantaa argatan keessaa baasuuf yaaduu koon isin beeksisa. Mootummoonni Itiyoophiyaa, Giinii fi Maalii fooya’ina walitti aanu ulaagaa AGOA guutuuf argarsiisu uoo ta’an hordofuu ittin fufa jechuun dhaan prezidaanti Joo Baayiden dubbachuu isaaii White House beeksisee jira.


Walgahiin Jijjirama Qilleensaa Irratti Dubbatu Gaggeeffamaa Jira

Waa’ee qilleensa naannoo irratti walgahii torban lamaaf dubbatu kan Tokkummaa Mootummootaa irratti,hogganoonni biyyoota addunyaa 100 caalaan argamanii jiru. Qiyyaafanni isaas, aara faalamaa fi biyyonni guddataa jiran jijjiirama qilleensaan akka hin rakkannee maallaqaan utuubuu kan jedhu ta’a. Mummichi ministeera Briiteen Booris Jaansan walgahii Glaasgoo Skootland keessaatti gaggeeffamu kana kan keessummeessan yoo ta’u, gara laafinnii akkaan barbaachisaa ta’u fi, kunis yeroo dheeraa fudhachuu isaa irratti fulleefatu jedhamee eegama. Yoo har’a waa’ee jijjirama qilleensaa jabinaan irratti hin hojjannu ta’e bor ijoollee keenyaaf waa gochuuf yeroon hin jiru jechuun kan dubbachuuf jiran ta’u, barreefama waajiira isaanii irra ba’e keessaa hubachuun danda’amee jira.


Abbaan taayitaa Mootummaa Itiyoophiyaa tamsaasa midiyaaleen biyya alaa dhowwe

Dhaabbanni Raadiyoo fi Televijiini Ahaaduu qophiilee Miidiyaalee biyaa alaa irraa Liinkiidhaan fuudhee tamsaasu akka dhaabu abbaan taayitaa sabaa imaa/midiyaa Itiyoophiyaa ajaja dabarseera. Buufannii Midiyaa Ahaaduu Onkoloolessa 19/2013 eegalee akka tamsaasa addan kutu xalayaadhaan ajaje. Xalayichii "kaayyoo Ittin dhaabateen ala," jechuu irra kan darbe sababa addaa hin kennine. Xalaayaan qaama mootummaa kun kan qaqqabe sagalee Amerikaa isaa tamsaasaa ture Ahaaduu dabalatee, jarmiyaalee midiyaa warren dhaabata midiyaa alaa irraa qophii fudhaanii tamsaasan hundumaaf akka ta’e gabaasaan sagalee Amerikaa Iskindir Fireewu ibseera. Xalayaan abbaa aangoo eeyyama hojii midiyaa daarekteera galmee fi beekumsaatiin mallatteeffamee bahe kun murtichii kan yeroo ykn immoo dhaabataadhaan ta’uu fi dhiisuu isaa irratti waan jedhe hin qabu. Buufannii Raadiyoo fi Televijiinii Ahaaduu ajaja abbaa taayitaa kan irraa kennameen tamsaasa sagalee Amerikaa har’aa jalqabee dabarsuu dhaabeera.


Garee Shorokeessaattii Hidhata Qabdu Jedhamuun Kan Shakkaman Gaazixeessonni Radiyoo Ahadu To’annaa Jala Oolan

Poolisiin garee shororkeessaa irraa ergama fudhachuu dhaan bobba’aniiru jechuun kan shake gaazixeessota raadiyoo AHADU lama to’annaa jala oolchee kaleessa qorannaa geggeessaa jiraachuun ibsamee jira. Garee shororkeessaa wliin yakka hariiroo uummachuutti shake jechuun guyyoota dura kan poolisiin to’annaa jala oolche gaazixeessituu Raadhiyoo Ahaaduu Luwaam Ataakiltii kaleessa yeroo alammataaf mana murtiitti yoo dhiyaattu, yakka wal fakkaatuun kan shakkame itti gaafatamaan kutaa oduu buufata raadiyoo sanaa Kibroom Worquu immoo kaleessa yeroo jalqabaaf mana murtiitti dhiyaatee jira. Shakkamtoota kana ilaalchisee poolisiin yeroo qorannaa itti dabalaa gaafate manni murtii eeyamee jira. Ragaan raadiyoo fi Televiziyoona AHADU irraa argame akka ibsutti Kibxata darbe ture obbo Kibroom yakka hariiroo dhaaba shororkeessaa waliin qaba jedhamuun to’annaa jala kan oole jechuu dhaan abukaatoon isaanii Xigaabuu Dessaaleny ibsaniiru. Gaazixeessonni kun kan ittiin shakkaman keessaa magaalaan Hayiqi TPLFn qabameera kan jedhu ta’uu kan ibsan abukaatoon kun, kun yakkaan kan isaan gaafachiisu miti jedhan. Poolsiin guyyaa itti dabalaa gaafachuu dhaan manni murtii Onkoloolessa 26tti beellama ka biroo kennee jira. Raadiyoon AHADU VOAn kan wal ta’ee oduu tamsaasu buufata raadiyoo ti jechuu dhaan Keenedii Abaatee gabaaseera.


Dubbi Himaan Tokkummaa Mootummootaa Farahaan Haaq Haala Itiyuoophiyaa Keessaa Ilaalchisee Ibsa Kennan

Dubbi himaan tokkummaa mootummotaa Farhaan Haaq, haalli dubbii fi wal barbaaduu fi hookkara Itiyoophiyaa gama kaabaa fi haleellaan qillensa irraan Tigraay keessatti geggeessamu heddu nu yaaddesse jedhan. Kaleessa haleellaan samii irraan yeroo lama geggeessame Maqalee naannoo namoonni jiraatan haleeluu gabsasamee jira. Gabaasi duraanii akka mul’isutti namoonni ja’a yoo du’an 22 madaa’aniiru. Manneen hangi tokko manca’aniiru ykn akkaan miidhaan irra ga’eeraa. Tokkummaan mootummootaa hookkara yeroo ammaa Amaaraa fi Affaar keessatti geggeessamaa jiru isa yaaddessee jira jedhan. Haalli gamas jiruuf akkasumas balalii dhaaf amansiisaa waan hin ta’iniif, kan akkasii dhaabatee balaliin akkuma duraanii akka itti fufu gaafanna jedhan Haqi. Tokkummaan mootummootaa Tigraay keessaa gargaarsi akka dhaqqabu ka mirkaneeffatan hojjettoota 400 ta’an gamasii qaba jedhanii jiran.


Jiraattonii Godina Waaghimiraa beelaan du’aa jiru jedhame

Mootummaa naannoo Amaaraa Godina Waag Himiraa keessaatii aanalee Adda Bilisumaa Saba Tigraay jala jiran keessatti namoonii hedduun beelaan du’aa jirachuu isaanii itti gaafatamaan biiroo walquunamitii mootummaa Aanaa Gaazgibilaa VOA ti himaniiru. Asteer Misgaanawu dargaggootaa 12 anaalee TPLF jala jiran keessaa baqatanii bahan dabalatee, namoottan aanalee TPLF jala jiraan keesaa dhufan asoofsisuudhaan akka gabaastetti , gargaarsi namoomaa waan naannoo sana qaqqabaa hin jirreef namoonii umna dhabaanii achii bahuu hin dandeenye du’aa jiru. Biroo ittisa balaa fi wabii midhaan nyaata naannoo Amaaraa irraa obbo Iyyaasuu Masfin, bakkeewan namoonnii rakkachaa jiran sana keessati gargaarsii namoomaa akka gahaa hin jireef, kanaan duraa namoonii 10 du’uun isaanni waan ibsamee ta’us yeroo ammaa namoonii du’an dachaadhaan akka dabalee namoottan aanalee sana keessaa miliqanii bahaan irraa baruu isaanii VOA ti himaniiru.


Haleellaa xiyyaaraa naannoo Maqaleetti taasifameen namoonni du’uun isaani gabaasame

Kamisa har’aa ganama naannoo magaala Maqaleetti haleellaa xiyyaara mootummaa Itiyoophiyaatiin raawwatameen namoonni 6 du’uu isaanii gabaasin Mulugeetaa Atsibihaa maqalee irraa erge ibseera. Akka gabaasichii jedhutti, akka lakkoofsa biyyaatii kamisa ganamaa Sa’atii 4:30 ti Kaaba magaala Maqalee naanno ganda Haadinet ti haleellaa warshaa Masfin injineering irratti kan raawwateedha. Daarekteerri hospitaalaa Haayidar Doktoor Kibroom Gebrsilaasee akka VOA ti himanitti namoottan Jahaan du’an keesaa 3 daa’iman yemuu ta’an namoottan madaa’an 21f gargaarsii taasifamaa jira. Ministeerii tajaajila wal quunamitti mootummaa Itiyoophiyaa Doktoor Leggesee Tulluu haleellaa kana ilaalchisee gaafii VOA irraa dhihaateef deebii kennaniin , tarkaanfichi kan fudhatamee bakka gareen TPLF meeshaalee magaalotaa ittin barbadeessuu itti suphuudha jedhaniiru. Mootummaan Haleellaa namoottan nagaa irratti akeekame akka hin raawwatne kan himan Doktoor Leggeseen, haleelaa guyyaa har’aa raawwatameen namoottan nagaa irratti midhaa qaqqabeera isa jedhame mootummaan akka odeeffannoo hin qabne himaniiru.


Gaafii Garee Mormituu Miseensota Paarlaamaa Itiyoophiyaa Keessaa

Miseensonni Paarlaamaa Itiyoophiyaa garee mormituu irraa ta’an, muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa haala wal waraansa Itiyoophiyaa keessaa seera tumtootaaf ibsa akka kennan gaafatan. Xalayaa afaan yaa’ii mana maree bakka bu’oota uummataaf erganiin miseensi paarlaamaa kan paartii EZEMA akka jedhanitti, muummichi mnisteerichaa paarlaamaa duratti dhiyaatanii gaaffii kan akka mootummaan yoom duula waraanaa xumuree jiraattonni Walloo fi naannoo ishee jiran jireenya nagaatti akka deebi’an karoorse? Wal waraansi kun dafee akka xumuramu gochuuf qoodi mormitootaa fi kanneen biroo maal akka ta’u barbaada mootummaan? Walitti bu’iinsa kana ilaalchisee ragaan sirriitti dhaqqabuu dhabuu ilaalchisee mootummaan maal hojjetaa jira kan jedhu gaafachuu isaanii dura taa’aa paartii EZEMA gaafachuun Meleskaachoo Ammahaa gabaasee jira.


Tigraay Keessatti Haleellaan Samii Irraa Dilbata Kaleessaa Gaggeeffamee Jira

Itiyoophiyaan Dilbata kaleessaa haleellaa samii irraa gaggeeffamu Tigraay irratti kan itti fuuftee yoo ta’u halleellaa akkasii torban guutuuf jedhu kun, humnootii Tigraayiin harka caalaa to’atan irratti kan gaggeeffamuu ta’e jira. Haleellaan inni tokko Maay Tsebrii keessa kan jiru bakka leenjii Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) irratti qiyyaafatee jedhan dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Dr.Laggasee Tulluu. Haleellaa inni 2ffaan immo Adwaa keessa kan jiru warashaa waraanaa ABUTn to’atamuu ta’u fi guutummaatti barbadaa’uu isaa ibsii mootummaan Itiyoophiyaa baasee beeksisee jira. Inni Maay Tsabrii sun bakka ABUT namoota seeraan alaa funaanuun keessatti leenjisuu fi meeshaalee gurguddaa keessatti kuusuu kan jedhan dubbii himaan mootummaa, qiyyaafannaan haleellaa gaggeeffamees fixaan kan ba’e akka ta’e nan mirkaneessa jedhan.Mooraan baqattootaa nannoo sana jiran garu akka hin rukutamne Dr.Laggaseen RSA ibsanii jru. Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa Roytarsiif akka ibsanti, haleellaan maay Tsebrii irratti gaggeeffame hospitaala iddoo sana jiru cinaa dhahuu waahiloota koo irraa adda baafadhera jedha. Hangan beekuutti namnii midhamees hin jiru jedhanii, haleellaa Adwaa irratti gaggeeffame jedhame irratti odeeffannoo tokko iyyu hin qabu jedhan. Mootummaan akka waan guutummaan Tigraay waaltaa leenjii ta’etti fakkeessaa jira kan jedhan Obbo Geetaachoon, kun waan hiika hin qabnee fi waaltaalee leenjii jedhaman kanas hin qabnu jedhan. Gama kaaniin oduu gabaasaan RSA Muluugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa akka gabaaseetti, haleellaan iddooo lamatti gaggeeffame kun namoota nagaa irratti miidhaa guddaa geesisuu isaa itti gaafatamtuun biroo Komunukeeshinii bulchiinsa naannoo Tigraay Aaddee Liyaa kaasaa dubbatanii jiru. Torban dabree kaasee namoota nagaa Maqalee keessaa irratti haleellaan qiyyaafatee xayyaaraan gaggeeffamaa akka ture inni Dilbata kaleessaa itti fuufiinsa isa duraati kan jedhan Aaddee Liyaan, kan ammaan dura looltootaan barbadaa’ee fi saamamee kan ture warshaa wuccuu Almadaa dhabamsisuuf kan gaggeeffame jedhan. Gama kaaniin naannoo Hospitaala Maay Tsebriitti haleellaan gaggeeffamees namoota nagaa irratti kan qiyyaafatee waliigalaan uummata Tigraay dhabamsisuuf deemsii jiru itti fufuu isaa ibsa jedhan aaddee Liyaa Kaasaa. Lubbuu namaa fi qabeenya irratti miidhaa guddaan dhaqqabuu isaa ibsanii, sirritti miidhaa dhaqqabee baruuf sararrii qunnamtii waan hin jirreef jecha hin beekamnee jedhan. Gama kaaniin mootummaan Federaalaa hidhattoota garee shoroorkaa jechuun kan waamu fi Raayyaa Tigraay jechuun kan of-waamaniif waaltaa ajajaa hudeeffame ibsa barreefamaan baaseen, magaala Dasee irraa dhiyeenyatti kan argamtu kutaabar, Boruu meedaa,Borratti,Dahuyaa fi waa Imaa iddoo jedhaman to’achuu isaa ibsee jira. Wraana naannoo sana ture barbadeessinee ajajaa kutaa waraanaa 91ffaa boojinee kan jedhu ibsi ba’e, dirreen xayyaara Kombolchaa qiyyaafat meeshaa waraanaa jala waan jirtuuf jecha,xayyaaronni akka hin qubannee fi hin kaanee jechuun akeekkachisee jira. Jiraattonni magaalaalee Dasee fi Kombolchaa nageenya isaaniif jecha mana ofii keessaa akka hin bane, akkasumas godaanuu akka hin qabnee fi qabeenya isaaniis akka eeggatan beeksisee jira. Itti gaafatamaan waajiira Komuunikeshinii mootummaa Itiyoophiyaa Dr. Laggasee Tulluu garu, ibsa kanas ta’e dhimmoota hidhata itti qaban kun, gareen shoroorkaa ittiin jedhan injifatamuu gidduu kana isa mudatee aguuguuf hojii oloolaa ofaa jiru jedhan.


Maqalee Irratti Jimaata Har’a Haleellaan Gaggeeffamee Jira

Mootummaan Itiyoophiyaa jimaata har’a yeroo arfaffaaf haleellaa samii irraa magaala maqalee irratti gaggeesseen Yunivarsitii haleeluu isaa humnootiin Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) fi madden gargaarsaa ibsan jechuun dhaabbatii oduu ta’u Rooytars gabaasee jira.Sababaa haleellaa gaggeeffamuun uummanni kuma hedduun garaTigraay kibbaatti dheessaa kan jiran ta’uun gabaasee jira. Mootummaan Itiyoophiyaa akka jedhutti,haleellaan har’a kun maadhee duraan kan waraanaa turee fi amma immo ABUT itti gargaaramaa jiru irratti qiyyaafate.Dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Laggasee Tulluu Rooytarsiif akka hubachiisanti Yunivarsitiin hin rukutamne. Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti lafa ABUTdhiyeenya kana to’atee gadhisiuuf jecha wal waraansii hammaatee yeroo jiruutti magaala Maqalee irratti torban kana keessa yeroo arfaffaaf samii irraa haleellaan gaggeeffame. Dubbi himaan ABUT Geetaachoo Raddaa dhaabata oduu Rooytarsiif akka ibsanti, haleellaan har’a kun mooraa Yunivarsitii Maqalee irratti ture.Namnii meeqa akka ajjeefamee garu odeeffannoo hin qabu jedhan. Gama kaaniin xayyaaronni Tokkummaa Mootummootaa gargaarsa fe’an kan silaa har’a maqalee keessa qubachuuf turan, sababaa haleellaa samii irraa jimaata har’a gaggeeffameen kan ka’e ituu hin qubatiin hafuu isaanii maddeen gargaarsa dhala namaa hedduun ibsanii jiru. Xayyaaronni sun Maqalee keesa akka qubachuuf jiran aangawoonni ni beeku turan jechuun Ashosheetid Preesiif kan ibsan Dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Laggasaa Tulluu garu, balaliin xayyaaraa kan Tokkummaa mootummootaa fi balaliin haeellaa waraanaa sa’atii fi kallattii adda addaa irra ture jedhan. Xayyaaronni kun hagam walitti dhiyaatanii akka turan ammatti hin ibsamiin jira jedha dhaabatii oduu kun. Gama kaaniin oduu gabaasaa RSA maqaleeraa akka gabaaseetti, Haalelllaan har’a samii irraa gaggeeffame magaala Maqalee gama bahaa naannoo Yunivarsitii Maqalee mooraa Indaa yesuustti ture.Haleellaa Kanaan midhaan nama irra ga’e beekuun hin danda’amiin jira. Itti aanaa bulchaan maqaala Maqalee Dr. Gabra Medhiin Kiroos RSA akka ibsanti, torban kana keessa naannoo manneen jireenyaa uummataa fi dhaabbattoota irratti haleellaan samii irraa gaggeeffamuu lubbuu namoota nagaa galaafatee kaan qaama miidhuun, qabeenyaas barbadeesse jedhanii, inni har’as kunis itti fuufiinsa kanaa ti jedhan. Haleellaa har’a Kanaan yunivarsitii Maqalee naannoo mooraa Indaa Yesuus jedhamu kan jiru tullaa midhaan qonnaan bultootaa irratti midhaa dhaqqabsisee jira kan jedhan itti aanaa kantibaan magaalaa Maqalee, yeroo uummanni karaan hundi itti cufamee beela’aa jiruutti, tullaa midhaanii gubuun kun uummata kana dhabmsisuuf karoorri jiru itti fufuu isaa agarsiisa jechuun himatan. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Mootummaan Itiyoophiyaa guyyaa sadaffaadhaaf haleellaa xiyyaara waraanaa raawwate

Mootummaa Itiyoophiyaa guyyaa sadaaffaadhaaf Tigraayii keessatii haleellaa xiyyaara waraanaatiin raawachuu isaa dubbii himaa mootummaa Itiyoophiyaa Dr. Leggesee tulluu waabefachuudhaan maddi oduu Rooyiters gabaaseraa. Akka gabaasin kun jedhetti haleellaan guyyaa sadaffaaf raawwatame kun kan irraatti akeekamee bakkaa waraanii leenjii itti fudhatu yemmuu ta’u, mooraan sun kanaa dura buufata waraanaa mootummaa federaalaa Ajaja kaabaa kan tureedha jedhameera. Dubbi himaan Adda Bilisummaa Umaata Tigraay obbo Geetachoo Raddaa akka madda oduu Rooytaritti himanitti , kamisa har’aa xiyyaaronii waraanaa magaalaa maqalee irraa deddebi’anii balali’aa turan. Haa ta’u malee, Maqalee irrati haleellan isaan raawwatan akka hin jirre Obbo Geetachoon himuu isaanii Rooyoters dabalee gabaseera. Karaa biraatiin guyyaa kaleessaa magaala Maqalee keessatti kan argamu masfin injineeriing irratii haleellaa raawwatameen namoottan 15 madaa’uu isaanii gabaasaan VOA Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee iraa gabaaseera. Namoottan haleellaa kanaan mada’anii Hospitaala Hayidar keessatii waldhamaa jiraa akka himanitti Masfin injineering yero ammaa wanneen tajaajila Siviilotaaf oolan malee meeshaa waraanaa akka omishaa hin jire dubbatanii haleellaan mootummaan raawwate siviilota irraati kan xiyyeefate akka ta’e himaniiru. Daarikteerrii kutaa wala’ansa atattamaa hospiitaa Haayidar obbo Germaay Laggaas akka jedhanitti namoottan balaa sanaan madaa’nii hospitaala seenaan keessaa namoonii lamaa midhaa cimaan irra gaheeraa. Haleellaa kana ilaalichisee prezidaantii mootummaa naannoo Tigraay kan jedhamaan Dr Debretsiyon Gebremikaa’el ibsaa barreeffamaan keenaniin, mootummaan Itiyoophiyaa namoottan nagaa irraatti haleellan inni raawwate dhumiinsa namoottan nagaa dabaluu danda’a malee dhugaa lafa irra jiruu hin jijjiruu jechuu isaanii kan gabaase Mulugeetaa Atsibahaa, bakkeewan balaan haleellaa itti raawwatamee ijaan argee bakkaa qabeenyaa siviilotaa irraatii midhaan qaqabuu isa ibseera.


Itiyoophiyaa Keessatti Lakkobsii Namoota KOOVIID-19n Du’anii Dabalaa Jira:I nistitiyuutii Fayyaa Hawaasaa

Guyyoota 7 keessatti lubbuun namoota 227 sababa KOOVIID-19n darbuu Inistitiyuutiin fayyaa hawaasa kan Itoophiyaa beeksiseera.\n\nHawaasni osoo hin nuffiin ofegannoo barbaachisaa gochuu qaba jechuun Inistitiyuutiin kun hubachiisera.\n\nQajeelfamoota ministeera fayyaa fi Inistituytii fayyaa hawaasaa irraa bahan hordofuu fi hojii irra oolchuun dirqama jechuun Insittuyuutiin fayyaa hawaasa Itoophiyaatti itti aanaan hooggana wiirtuu qindeessa balaa tasaa kan ta’an Dr.Milkiyaas Tafarraa ibsanii jiru. Gabaasa Tseehaay Daamxoo Finfinnee irraa gabaastee Caqasaa. No media source currently available


Haleellaa Humna Qilleensaa Maqalee irratti Raawwatame jedhame

Mootummaan Itiyoophiyaa magaalaa Maqalee samii irraan haleele jechuu dhaan humnoonni naannooTigraay beeksisanii jiran. Dho’iinsi boombii kun jiraattotaa fi hojjettoota gargaarsaa Tigraay keessaan illee gabaasamee jira. Wixata kaleessaa booda irra sabaa himaan mootummaa Itiyoophiyaa akka ibsetti caasaa quunnamtii naannoo Tigraay irratti kan fuuleffate haleellaa samii irraanii geggeessuu isaa beeksisee jira. Tokkummaan mootummootaa gabaasaalee sana xiinxalaa jiraachuu beeksise. No media source currently available


Haleellaa humna qilleensaa naannoo Maqaleetti geggeessame jedhame qulqulleeffachuuf qorataa jira: Tokkummaan Mootummootaa

Haleellaan sun ka geggeessame naannoo manneen jireenyaa irratti jedhamuun isaa namoota hidhannoo hin qabne yokaan siiviloota miidhuu mala, ka jedhu yaaddoo cimaa itti uumuu isaa dubbi-himaan jaarmayichaa Istefaan Duyaarichi ibsa har’a gaazzexeessotaaf kennaniin dubbatanii jiran. “Kan akka haleellaan har’a Maqalee irratti geggeessame jedhamee walitti-bu’insichi Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti babal’achuun barreessicha muummee baay’ee yaaddessee jira,” jedhan, Duyaarichi. Gareeleen hundi siivilootaa fi dhaabbatoota siiviliitti qiyyaafachuu irraa akka of qusatan, barreessaan muummee Tokkummaa Mootummootaa hubachiisuu isaanii fi gareeleen hundinuu lola dhaabanii nageenya uummataaf akka dursa akka kennan, dhiheessii dawaa fi zayita boba’aa dabalee gargaarsawwan dhala namaa baay’ee barbaachisuu tahan akka uummata dhaqqaban akka taasisan gaafachuu isaanii, dubbi-himaan isaanii dubbatanii jiran.


Beelli Tigraay Keessaa Lubbuu Galaafataa Jiraachuun Gabaasame

Naannoo Tigraay keessa sababaa beelaan kan ka’e guyyaa guyyaa dhaan namoonni kudhan waaltaalee eegumsa fayyaa keessatti lubbuun isaanii darbaa jira jechuu dhaan waajjirri eegumsa fayyaa naanno sanaa beeksisee jira. Waajjirichi itti dabaluu dhaan sababaa beelaan dhukkubsatanii gara waaltaa eegumsa fayyaa kanneen dhaqanis caasaan eegumsa fayyaa irra hedduun waan diigameef jecha, tajaajila ga’aa argataa hin jiran jechuun beeksisee jira. Hospitaala riferaalii Ayider keessatti mucaa isaanii sababaa beelaan dhukkubsatte kan wal’aansaaf geessanii fi VOAn haasofsiise haati tokko, wal waraansa sana keessa qabeenyaan isaanii saamamuu isaaf hanqina nyaataan rakkataa jiraachuu dubbatan. Aadde Mihiret Gebre jedhamu. Intala isaanii Mekdes Muluu jedhamtu kan umuriin ishee waggaa lamaa sababaa hanqina nyaataan dhukkubsachuu isee dubbatan. Aadde Mihiret naanno Tigraay zoonii gama bahaa aanaa Tsiraa’oo Wembertaa ganda Qeheen jedhamtu keessa jiraatu. Sababaa wal waraansa sanaan torbanneen sadiif qe’ee isaanii dhiisanii ijoollee isaanii waliin bosona keessa kan turan ta’uu dubbatan. Gargaarsa midhaan nyaataas kan hin argannee fi beeladaaleen isaan qonnaaf itti gargaaramais loltootaan humnaan fudhatamanii qalamanii nyaataman jedhan. Itti aanaa itti gaafatamaan waajjira eegumsa fayyaa naannoo Tigraay Dr. Ri’ee Isaayaas, beelli yeroo ammaa Tigraayiin mudatee jiru sadarkaa addunyaatti gargaarsa yeroo hatattamaa kan isa barbaachisu jedhan. Ijoollee hedduun sababaa beelaan dhukkubsatanii gara waaltaalee eegumsa fayyaa tajaajila fayyaa kennaa jiran dhufaa kan jiran yoo ta’u, namoonni illee du’aa jiru jedhan jechuun Mulugeta Atsbeha Maqalee irraa gabaaseera.


Gareen TPLF Mootummaan Magaalaa Maqalee Samii Irraan Haleele Jechuun Himate

Kan sabaa himaa Itiyoopiyaa gama kaabaa to’atee jiru gareen riphee lolaa, mootummaan Itiyoophiyaa wixata har’aa magaalaa Maqalee irratti samii irraan haleellaa geggeesse jechuun himate, mootummaan garuu gabaasa sana ni hale. Televiziyoona Tigraay kan mootummaan garee shorokessaa ittiin jechuun moggaasee fi ofii isaa humna Tigraay jedhee of waamu TPLFn to’atamu akka jedhetti haleellaan sun magaalaa Maqalee irratti kan geggeessame yoo ta’u, siviloota hedduu galaafate. Hojjettoonni gargaarsaa fi doktoroonni naannoo magaalattii irratti haleellaan geggeessameera jedhan. Dubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa Leggesee Tulluu haleellaan kamuu hin geggeessamne jechuun haalan. Mootummana Itiyoopohiyaa maaliif kan inni magaalaa ofii isaa haleelu? Maqaleen magaalaa Itiyoopohiyaa ti jedhan. Raaoyiters himannaa kana naannoo sana gaaxixeessonni waan hin dhaqqabneef jecha dhuunfaan adda baasuu hin dandeenye.


Hiriirri Mormii Waajjira VOA Fuulletti Geggeessame

Dhalattoonni Tigraay as Washington fi naannoo ishee jiran har’a waajjira haadhoo Sagalee Ameerikaa fulleetti hiriira gggeessanii jiran. Dhaadannoolee isaan dhageesisan keessaa, VOAn meeshaa olola Abiy, VOA qaama fixiinsa Tigraay ta’uu dhiisi, VOAn loogii geggeessa. Tigryaan hangina nyaataa hamaatu isa mudatee jira, boombii utuu hin ta’in nyaati samii irraan haa bu’uuf, jamaa dhaan uummata ajjeesuun haa hafu. Ka jedhutu keessatti argama. VOA saganta Afaan Amaaraa fi Afaan Tigree loogii geggeessitan dhaabaa jechuu dhaan komii qaban dhageessisaniiru. Mormii waajjira VOA duratti geggeessame kanaaf bulchiinsa dhaabbaticha biraa deebiin kenname hin jiru. Akkuma arganneen kan dhiyeessinu ta’a.


Kaneen Qehee Irraa Buqahan Rakkoo Keessa Jirra Jedhu

Bulchiinsa naannoo Amaaraa godiina Walloo Kibbaa aanaa Ambaassal fi Wagal xeenaa keessaa uummanni jireenya irraa buqqa’ee gara magaala Dasee fi magaaloota biroo kan naannoo jiranti yaa’uu kan itti fufee ta’uun ibsamee jira. Namoonni kun Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti, jirrenya ofii irraa eega buqqa’anii kaasee rakkoo jabaa keessa jirra jedhu.


Mootummaan Itiyoophiyaa ABUT Irratti Himata Dhiyeesse

Nannoo Addi Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) to’ataa jiru kan Walloo Kaabaa fi Gondar keessatti gochii beekaa bu’uura misoomaa kan uummataa barbadeessuu gaggeessuu isaa mootummaan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen, shoroorkeessaa kan ittiin jedhe looltonni ABUT fi wal taatoonni isaanii oomiisha dhaqqabee saamaa akka jiru qonnaan bultoonni nannoo gabaasuu isaanii ibse. Kana malees iddoo hedduutti dhaabattoota hawaasa tajaajiilan barbadeessuu isaa ibsii ba’e hubachiisee, gocha kanas uummata Amaaraa fi Tigraay giddutti jibbaa fi haaloo hammeessuu caalaa uummata Tigraayiif waan fayyadan akka hin qabne ibsee jira. Dhimma kana irratti ibsa kan kennan dubbii himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasaaddar Dinaa Muftii, hawaasnii addunyaa karaa haqa qabuun deggersa akka godhuuf gaafatan. Ibsa kanaaf kallattiin deebii kan hin laannee ABUT ammaan dura ibsa kennaa tureen, himata wal fakkaataa dhiyaatan fudhatama dhabsisaa turuun isaa ni yaadatam jechuun Keeneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


Samaatnaa Paawar Ibsa Baasanii Jiru

Biyyoota gaanfa Afrikaatti jila addaa kan Yunaaytid Isteetes Jefrii Feltman fi ofii koo dhimma Itiyoophiyaa gama kaabaa kan ilaaleen walgahii sadarkaa olaanaa kan ministeerootaa gaggeessinee jirra jechuun bulchituun waajiira gargaarsa misoomaa kan sadarkaa addunyaa(USAID) Samaantaa Paawar kaleessa ibsa baasaniin beeksisanii jiru. Itiyoophiyaa gama kaabaa lafa siviloonni miliyoona hedduun yeroo ammaa rakkoo gargaarsa dhala namaa addunyaa irratti hamaa jeddamee keessa tokko kan jedhu ibsii kun, ministeeronni sadarkaa olaanaa kan biyyoota dureeyyii G-7 jedhamanii fi biyyonni gargaarsa arjoomuun beekaman fi kanneen biroon, bakka buutoota gameeyyii kan kaanaadaa, Deenmark,Gamtaa Awuroopaa, Fiinlaand, Farnsaayii, Jarmanii, Ayeerland, Xaaliyaanii, Jaappaan,Neezerlaands, Nooorweey, Siwiidiin fi yunaaytid Kiindam akkasumas Yunaaytid Isteets itti hirmaatanii jiru. Hirmaattonni walgahii kanaas rakkoon gargaarsa dahala namaa hammaachaa adeemuu isaan, yaaddoo gad fagoo akka qaban ibsuun, uummata Itiyoophiyaa gargaaruuf cicha qaban ibsanii jiru. Rakkoon kun eega jalqabee kaasee gargaarsa guddaa kan kennite Yunaaytid Istees Doolaara Miliyoona 600 fi miliyoona 63 kan laattee yoo ta’u, kaleessa immoo dabalataan Doolaara Miliyoona 26 gargaarsa dhala namaaf kan kennitu ta’u beeksiiftee jirti. Hirmaattonni walgahichaas, rakkoo kanaaf furmaata arguun barbaachisaa akka ta’e walii galanii jiru jedha ibsii ba’e kun.


Mucaa koo Kan Waggaa Tokkoo Waliin Hidhamnee Jirra:Baqattuu Tripolii Keessaa

Magaala guddoo Libiyaa Triipolii keessa kan jiru mana hidhaa Mabaanii jedhmu keessaatti hokkara ka’een godaantoonni achii keessatti hidhaman keessaa yoo xiqqaate 6 ajjeefamuu Jaarmayaan Godaantoota Addunyaa (IOM) gabaasee jira. Kanneen hidhaa keessaa jiran kana keessaa tokko haadha mucaa ishee waggaa tokko ta’e fi abbaa warraa dabalatee erga waliin hidhamanii guyyaa 7 guutuu dubbatti.Libiyaa eega seentee waggaa 5 yoo ta’u maqaa ishee sodaa nageenyaaf jecha akka hin ibsamnee gaafachuun,waan nyaatan hin jiru, lafa gogaa irra ciifna jetti. Hidhaa kana keessatti mucaa koo waaniin nyaachisuu dhabe,yaaddoon koo guddaan mucaan koo waa najalaa ta’a kan jedhu jette.Haadholii baayyeen ijoollee qaban mara waliin hidhamanii jiru. Jaarmayaan Godaantoota Addunyaa (IOM) godaantoota seeraan ala hidhuu reebuu fi dararuun kun sirrii miti jechuun balaaleeffatee jira.Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa mootummootaa(UNHCR) hedduun mana hidhaa namnii keessatti heddumaatu fi qulqullinni hin eegamnee keessatti hidhaman jedha. Gareen mirga dhala namaaf falmuu Amnestii intarnaashinaal, hidhaa keessatti dararaa fi humnaan gudeeddiin irratti gaggeeffama jedhee jira. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Barattoonii Yuunversitoota Tigraayi keessa turan Mootummaan fala nuuf kennuu qaba jedhan

Yuuniversitoota naanno Tigraay jiran keessa baruumsa irra turaanii sababa walwaraansaatiin kan ka’e baruumsaa isaanii addaan kutan mootummaan akka fala barbaaduuf gaaffii dhiheessaa jiru. Barattoonii baruumsaa isaani addaan kutanii gara maatii isaaniitii deebi’an kun torban kana maatii isaanii wajjin ta’uudhaan fuullee ministeera barnootaatti hiriiraa bahanii komii isaanii dhiheessuu yaalanus qaamni deebii kenneef akka hin turre gabaasin Kenedii Abaatee sagalee Amerikaatiif erge ibseera. Barattuu waggaa 5ffaa yuuniversitii Adigiraat kan turteef ittu walwaraansii jiraachuu dhabaatee barana akka ibifamtu kan dubbatte shamareen Beeteliheem Alamaayyoo jedhamtu carraa baruumsaa isaanii ilaachisee mootummaan amma hara’aatti fala laachuu dadhabuun isaa akka ishee gaddisiisee dubbateetti. Barataa Yuuniversitii Maqalee akka ture kan dubbate dargaggoon Andualem Alamaayyoo gamaa isaatiin fala mootummaa eeguu iraa kan ka’e murtoo mataa isaa fudhachuudhaaf akka rakkatee VOAti himeera. Mootummaan Itiyoophiya imaammata haaraa baaseen kan diigame Ministeerrii Sayinsii fi baruumsaa ol aanaa ji’a Adoolessaa keessaa ibsa kenneen, naannoo Tigraayi keessaa yuuniversitii jiran 4 keessaa barattoota 10,000 ol ta’an baasuu isaa ibsee ji’a Hagayyaa keessaa akka fala kennuuf beekisisee ture. Amma ministeerichii diigamee dhimmi baruumasa ol aanaa gara Ministeera Barnootaatti deebi’eera. Dhimma barattootaa kana irraatii deebii haangaa’otaa ministeera baruumsaa argachuuf yaaliin taasifame akka hin milkoofne gabaasin Kenedii Abaatee ibsera.


Mootummaan Itiyoophiyaa haleellaa jalqabuu isaa Dubbi Himaan TPLF ibse

Mootumaan Itiyoophiyaa haleellaa isa xumuraatii jedhe nurraatti baneeraa jechuudhaa qaamnii Adda bilisummaa Umata Tigraayiin durfamu kan Mootummaa naannoo Tigraayi jedhee of waamu ibseeraa. Akka gabaasin qaamaa kanaa jedhutti,mootummaan Itiyoophiyaa umnoottan naannoo Amaaraa fi umnoottan biroo waliin ta’uudhaan adda huundaanuu lola bane jira. Mootummaa Itiyoophiyaa loltoota lafootti dabalatee meeshaalee gurgudoodhaan,taankota, xiiyyaara waraanaa fi diroonii ykn xiyyaara nama malee balali’u fayyadamuudhaan haleellaa taasisaa jira kan jedhee ibsii qaama Mootummaa naannoo Tigraay jedhee of wamuu kun, hidhatoonnii isaa duulichaa of irraafaccisaa jiraachuu isaanii ibsee hawaasin adduunyaa tarkaanfii mootummaa Itiyoophiyaa akka balaaleffatu gaafateeraa. Ibsii mootummaa naannoo Tigraayii jedhamuu kun haleellaan kan irratti raawwatamaa jiru bakka kamitti akka ta’e ibsuu baatus, dubbi himaaan Adda bilisummaa Ummata Tigraay Geetachoo Raddaa lolli xiyyaaraan deggerame kun kan taasifaamaa jiru bakkeewwan naannoo Amaaraa fi Affaarii ta’anii garuu too’annoo TPLF jala kan jiran irratti akka ta’ee maddi Oduu Rooyiters gabaasee jira. Dhimmaa kana irratti yaadaa waliigalaa Rooyitariif kan kennaan itti gaafatamtuun dhimma preesii waajjiraa Muumee ministeeraa Itiyoophiyaa Biillenee Suyyum , mootummaan Itiyoophiyaa kutaa biyyatii kamiinuu keessaa ti lammiilee biyyatii haleellaa shororkeessumaa iraa ittisuu itti gaafatamumaa qabaa jedhaniiru. Akka biillenee Suyyum dabalanii himanitti, mootummaan Itiyoophiyaa badiinsaa Hiwahat Lubbuu namaatii fi qabeenya irratti geesiseef deebii kennuu itti fufa jedhchuun isaanii gabaasameera. Dhimaa kana irratti VOAn Mootummaa feederaalaa irraas ta’e Mootummaa naannoo Amaaraa irraa deebii argachuudhaaf yaaliin taasise akka hin milkoofnee gabaasin Iskindir Fireewu ibseera.


Haagantuun IOM hojii akka dhaaban itti himame

Dhaabbanii Mootummaaota Itiyoophiyaatti itti gaafatamtuu dhaabata dhimmaa baqattootaa adduunyaa gaafiifi deebii hin eeyyamamne taasisaniiru jechuudhaan ojii akka dhaaban taasisamuu isaa gabaasinii AFP ibseeraa. Akka gabaasichii Jedheetti, nammi Moowuriin Achi’engi jedhaman hojii dhaabannii boqonaa bulchiinsaa akka bahan kan taasifaamee dhimaa haalaa Tgiraay keessa jirun walqabatee yaada qajeelfama IOMn ala kennaniin haanga’ootaa mootumoota gamtoomanii qeequu isaaniitiif jedhameeraa. Moowuriin Achi’eng torban darbe gaafii fi deebii nama Jeef Persi jedhamuu, nama dhimmaa Tigraay irrati Mootumaa Itiyoophiyaa degeree waan hedduu bareesaa jiruu wajjin taasifete keessatti haaga’oonni Mootumootaa gamtoomanii warren TPLFn deggaranu gara moggaatti na dhiibaa jiru jechuu ishetiif akka ta’e gabaasameera. Afrikaa bahaa fi gaanfaa Afrikaatti daarekteera IOM kan ta’an Mohaammed Abdiikeer akka AFPti himanitti gaafii fi deebiin Moowuriin taasisan dudhaa fi qajeelfama amala gaarii dhaabichaa wajjin kan wal hinsimanneedha jedhaniiru.


Dubbii  Himaan Antoniyoo Gutarrees Gargaarsa Itiyoophiyaa Keessaa Ilaalchisee Ibsa Kennan

Dubbii himaan barreessaa duree tokkummaa mootummootaa Steefan Juriik Kamiisa kaleessaa ibsa kennaniin,gargaarsii dhala namaa kan Tigraay dhaqqabuu qabu hanga ta’u malee akka hin taane, yaliin jiru martii lubbuu namaa olchuu fi waan gaddisiisaa guddaa uummata irra ga’u ittisuu dha jedhan. Qooda nu irraa eegamuu gumaachuuf akkasumas mootummaa Itiyoophiyaa fi michoota keenya waliin hojjachuun, uummata miliyoona hedduu Tigraay, Afaarii, naannoo Amaaraa akkasumas guutuummaa biyyatti keessaa deggeruuf hojjachuu itti fuufna jedhan. Barreeessaa dureen tokkummaa mootummootaa Antoniyoo Gutarrees, danqaa tokko malee kana gochuu akka dandeenyuuf, akkasumas ariitii haallii jiru gaafata jiruun akka dhaqqabnuuf, mootummaa Itiyoophiyaa gaafanna jedhan.Hojjattonni keenya kan gargaarsaa akka jedhanti, karaa tokkitti jiru kan gama Afaariin Tigraay dhaqqabanii gargaarsa dhala namaa raabsuun akkaan daangeeffamaa taasisee jedhan. Torban dabree kokolaataa fe’umsaa 80tu nyaata, waan qaama gabbisanii fi gargaarsa ka biroo fe’uun Tigraay seene.Garu akkuuma ammaan dura dubbataa turre gargaarsa barbaachisuu achiin ga’uuf guyyaatti kokolaataa 100 erguu qabna jedhan. Kan akkaan barbaachisaa ta’an boba’aa fi dawaalee erga baatii Adooleessa darbee kaasee akka Tigraay seenu hin ehamamnee ibsanii balaliin xayyaaraa kan gamtaaa Awuroopaa inni 2ffan gargaarsa nyaataa fi kannen biroo Tonii 10.6 fe’ee kaleessa Tigraay seene jira jedhan. Kanas kan simannee ta’uus isa barbaachisu irraa baayyee xiqqoo ta’u ibsiina jedhan Juriik.Gabaa irraa waan jireenyaaf barbaachisuu dhabamuun akkasumas yoo jiraate illee gatii guddaa kan gaafatu ta’u ibsuun, fakkeenyaaf Maqalee keessatti Zayiitnii nyaata ittiin bilcheeffata harka 433 dabaluu ibsan. Haqiina waan jireenyaaf barbaaachisuu akkasumas kan boba’aa fi maallaqaa kanaaf jecha michoonni waliin hojjannuu fi nutiis, waan hattamaa Tigraay Afaar fi bulchiinsa Amaaraa keessa jiruuf deebii kennaa jirra jedhan. Erga baatii Hagayyaa darbee qabee uummata 440,000 caaluu bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti akkasumas uummata kuma 72 bulchiinsa naannoo Afaar keessatti nyaata raabsinee jirra jedhan.


Abboonni Amantii Tigraay Washington DC Keessatti Hiriira Geggeessan

Abboonni amantii lammiiwwan Tigraay Itiyoophiyaa keessatti kan uumame beelli harki namaa fidee fi gosa irrattti hundaa’e kan lammiiwwan Tigraay irratti fuuleffate akka dhaabatu gaafachuuf waajjira ministeera dhimma alaa Yunayitid Isteetis fuulleetti roobii kaleessaa Onkoloolessa ja’a hiriira geggeessanii jiran. Hordoftoonni amantichaa dhibbaan laka’aman illee abboota amantii kana waliin ta’uu dhaan hiriira ganama sa’a afuritti jalqabame kanatti makamaniiru. Abboonni amantii kun akka ibsanitti wal waraansi dhaabatee gargaarsa namoomaaf danqaa male daandiin akka saaqamu gochuuf angawootaaf waamicha gochuun itti gaafatama isaanii ta’uu dubbataniiru jechuun Sara Fessehaye bakka hiriira sanaatti argamuun gabaasteetti.


Itiyoophiyaan Ragaa Badii Dalagamee Naaf Haa Dhiyeessitu: Muummicha Barreessaa Tokkummaa Mootummootaa

Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa mootummaan Itiyoophiyaa angawoonni gargaarsa namoomaa torba biyyattii keessaa baafamuuf kan itti himataman galmee mul’isu ykn ragaa qabatamaa akka dhiyeessu roobii kaleessaa gaafatanii jiran. Erga ambaasaadderri Itiyoophiyaa Tayyee Atsqesillaasee, lakkoobsa namoota gargaarsa barbaadanii miliyoona tokkoon ol guddisan, du’a namootaa hin dhaqqabne gabaasan himannaa jedhu dabalatee waahiloota isaanii irratti himannaa dhiyeessanii booda, Antooniyoo Guteres gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa duratti dhiyaachuu dhaan haala kana dura hagas hin barataminiin mul’inatti ibsa kennanii jiru. Kana irratti oduu dhaa booda gabaasa bal’aa qabna.


Caffeen mootummaa Itiyoophiyaa Muudamaa Ministeerota 22 raggaasiseera

Muumeen ministeeraa Mootummaa Itiyoopiyaa Abiyyi Ahimad namootta 22 kaabinee mootummaa isaaniitiif flatan mana maree ykn caffee biyyattitti dhiheesanii muudama isaanii raggaasifataniiru. Miseensota kaabinee kana keessaa miseensonnii paartilee mormitootaa itti makamaniireu. Akkuma kanaan Doktoor Biraanuu Naggaa partii IZAMA irra ministeera Baruumsaa, Obbo Bellexee Molla paartii ABIN Irraa Ministeera Inooveshiini fi tekinooloojii, Obbo Qajeelaa Mardaasaa dhaaba Adda Bilisumma Oromoo irraa Ministeeraa Aadaa fi Ispoortti ta’anii Muudamaniiru. Bulchaa mootummaa yeroo nannoo Tigiraay kan turaan Doktoor Abrahaam Balaay Ministeeraa itisaa ta’anii akka hojjatan muudhamaniiru. Gabaasin kun oduu booddee baldhinaan dhihaata.


Gaazexxessaan Tasfaalam Woldayas Gadhiifamee

Bu’ursaa fi gulaalaa gameessa Itiyoophiya Insaaydar kan ta’e Gazexxessaa Tasfaalam Woldayas, guyyaa sadiif to’annaa polisii jala eega ture booda, Kibxata har’a gadhiifamee jira. Raadiyoo Dochee Walee sagantaa Afaan Amaaraa irraa Gazeexxessaa Isheetee Baqqalaa akka jedheetti, waahiila koo hojii duraanii Tesfaa Alamiin bilbilaan dubbiseen jira jechuun Raadiyoo Sagalee Amerikaaf ibsee jira. Gaazexxeessaa Tesfaa Alam gadhiifamuu isaa dura, waahilonni isaa hojii fi hiriyyonni isaa erga sambata dabree kaasee eessa butee isaa dhabne jechaa turan. Polisiin GARU hidhamuu isaa Bi Bi Sii (BBC) afaan Amaaraaf mirkaneessee ture.


Gargaarsa Nyaataa Afaarii fi Amaaraatti Kan Raabsiine Ta’uus Kan Tigraay Keessaa Amma Iyyu Danqamaa Dha: WFP

Jaarmayaan Sagantaan nyaata addunyaa kan Tokkummaa Mootummootaa(WFP) bulchiinsa naannoo Afaar fi Amaaraa keessatti namoota sababaa walitti bu’iinsii baballachuun rakkataniif gargaarsa nyaataa marsaa duraa raabsu xumureen jira jedha. Ta’uus garu, gargaarsa dhala namaa bulchiinsa naannoo Tigraay dhaqqabsisuuf sochiin ta’u, amma iyyu danqaan waan jiruuf jecha raabsii gargaarsaa iddoo sanatti gaggeeffamuu qabu duubatti akka hafuu gochaa jira jedha sagantaan nyaata adduyaa. Erga Hagayya 15 bara 2021 jalqabee bulchiinsa naannoo Affaarii fi Amaaraa keessatti namoota kuma 300 ta’aniif jaarmayichii nyaata raabsee jira. Tigraay keessatti erga caamsaa 27 jalqabee gargaarsii nyaataa marsaa lammataa uummata Miliyoona 2.4f kanneen Tigraay Kaaba-dhiyaa fi Tigraay Kibbaa keeessaaf raabsamuun ibsamee jira. Gabaasaaleen mirkanii hin qabnee kan kutaalee sadeen irraa argaman akka jedhanti, dhabamuun wabii nyaataa dabalaa kan jiru yoo ta’u, kunis maatiin manaa fi qe’e isaanii barbadoofnaan dheessuu isaaniin akka ta’e, sagantaa nyaata addunyaa keessatti, Daayreekteera biyyoota kutaa Afrikaa Bahaa kan ta’an Maaykil Daanfoord ibsanii jiru. Baatii waxabajjii dabree akkuuma tilmaamamee, uummanni kuma 400 yeroo ammaa kanatti haallii beela fakkaatu akka isaan mudatuu kan beeksisee yoo ta’u, gargaarsa nyaataa ga’aa dhaqqabsisuuf yaaliin jiraatuus haallii jiru amma akkaan yaaddeessa ta’a deemuu beeksisee jira. Bulchiinsa naannoo Afaarii fi Amaaraa keessattis uummanni kuma hedduun manaa fi qe’e ofii irraa godaanuu fi qabeenyaan isaanii barbada’uun ibsamee jira. Maraafu jedha jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa, walta’iinsaa fi deggersa guutuu paartilee walitti bu’iinsa kana keessaa harka qaban biraa argannee, uummata gargaarsa barbaaduu mara hatattamaan dhaqqabuun dadhabamnaan, Itiyoophiyaa gama kaabaa balaa hamaatu eeggata jedha.


Tokkummaa Mootummootaa Angawoonni Isaa 7 Itiyoophiyaa Gadhiisanii Ba’uu Mirkaneesse

Angawoota gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaa 7 kanneen Itiyoophiyaan biyya ishee keessaa akka ba’an jette yeroo ammaa ba’u isaanii jaarmayichii addunyaa Wiixata kaleessaa mirkaneessee jira. Nageenya isaaniif jecha achii baafamuu isaanii dubbii himaan Tokkummaa Mootummootaa Faaraah Haaq kan ibsan yoo ta’u, dhimmi ilaalacha duraa itti laannuu hojjatonni keenyaa nagaan gara hojii isaanii deemuu danda’uu isaanii mirkaneessuu akka ta’e oduu gabaaastoota biraa gaaffii dhiyaateef deebii kennan.Kana gochuu hin dandeenyu taanaan, tarkaanfii kanneen biroo fudhachuu qabna jedhan Haaq. Kamiisa darbee mootummaan Federaalaa kan Mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad akka biyya gadhiisanii ba’aniif yeroo sa’atii 72 ykn guyyaa 3 kennuun isaa ni yaadatama.Kanaafis sababaan kennamee dhimmi biyyatti keessa seenana akkasumas himannaalee kka biroo irratti dhiyaatan keessaa gargaarsaa fi meeshaa qunnamtii Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(TPLF) kennan kan jedhu ture.


Poolisiin Gaazixeessaa Tesfaalem Waldeyes To’annaa Jala Oolchuun Ibsame

Gulalaaa gameessi marsariitii Ethiopia insider”Tesfalem Waldeyes to’annaa poolisii jala jiraachuu gabaasaaleen sabaa himaa beeksisanii jiran. Waahiloonni Tesfaalem fi hiriyoonni isaa akka jedhanitti erga sambataa qabee eessa akka inni jiru hin beekamu, garuu poolisiin hidhamuu isaa BBCf mirkaneessuu dhaan yaadda’uun akka irra hin jiraanne ibsee jira. Poolisiin ibsa itti dabalaa hin kennine, Tesfalem to’annaa jala oolee yeroo gabaabaa booda, daayirikterri ol aanaan waaltaa “Advancement of Rights and Dimocracy” jedhamu Befeqaaduu Haayiluu akka jedhanitti Tesfalem erga ayyaana Irreechaa kan Finfinnee keessaa gabaasee booda achi buuteen dhabame. Befeqaaduun ergaa Twetter maxxansaniin, Tesfaalem ayyaana Irreechaa Bishooftuu kan dilbataas gabaasuuf karoorsee ture jedhan. Erga ayyaana Irreecha Finfinnee gabaasee booda Tesfaalem viidiyoo hirmaattonni bulchiinsa muummicha ministeeraa Abiy Ahimed qeequ dhiyeessan fuula FB marsariirtii Ethiopia Insider jedhu maxxansee ture. Tesfalem kanneen marsariitii irratti barreessan ja’aa fi gaaxexeessota sadii bara 2014 keessa himannaan hookkara kaasuu fi shorokeessummaa irratti dhiyaachuun hidhaa keessa turan keessaa ti. Waggaa tokko hidhamee booda irra gad dhiisame. Biloogeroonni salgan CPJ biraa bara 2015 badhaasa walabummaa presii addunyaa argatanii jiran.


Hojjattoonni Tokkummaa Mootummootaa torba Itoophiyaa dha akka bahan murteeffamuu ilaalchisee deebiiwwan qaamonni adda addaa kennan

Mootummaan Itiyoophyaa hojjettoota gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa torba biyya isaakan baasu ta’uu beeksise. Mootummaan, angawoonni kun dhimma keessoo kan biyyattii jidduu seenan jechuun himate. Muumichi barreessaan tokkummaa mootummootaa himannaan kun kan isana rifachiise ta’uu dubbatanii, hojjettoonni kun hojii isaanii akka itti fufan gochuuf Itiyoophiyaan akka eeyamtu mootummaa waliin dubbataa jiraachuu ibsan. Mootummaan Itiyoophyaa karaa ministeera ofii kan alaa kaleessa angawoota ol aanoo kan dhaabolii gargaarsaa kan tokkummaa mootuummootaa torba biyyattii keessaa baasuu beeksise. Ibsa bal’aa utuu hin kennin, mootummaan hojjettoonni gargaarsaa kun dhimma keessoo jidduu seenan jechuun himate. Kanneen biyyattii dhaa baafaman keessaa jarmayaa gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa mootummootaatti bakka buutuu damee Itiyoophiyaa kan ta’an Adele Khodor, waajjira komiishina mirga namaa ol aanaa kan tokkummaa mootummootaaf hoogganaa garee to’attootaa kan ta’an Sonny Onyegbula fi angawoota shan kan waajjira gargaarsa qindeessu kan tokkummaa mootummootaa, fi gorsa dhimma nageenyaa fi misoomaa Kwesi Sansculotte ti. Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken angawoonni tokkummaa mootummootaa Itiyoophiyaa keessaa baafamuu ilaalchisuun ibsa kennanii jiran. Mootummaan Itiyoophiyaa aangawoota tokkummaa mootummootaa 7 biyya isaa keessaa baasuuf karoorafachuu isaa kan jabinaan balaaleeffatte yunaaytid Isteetes, murtiin kun battalumatti akka keessa deebi’amu gaafattee jirt jedhan. Dhimmi kana irratti mootumaan naannoo Tigraay inni ABUT-n ogganamu ibsa guyyaa ar’aa baaseen haryatamuun ojjattootaa gargaarsaa seera adduunyaa kan gargaarsa namoomaa fi kan mirgaa namoomaa waan cabsuudha jechuudhaan balaaleffateera. Ibsii fuula tiwuutaraa dubbi- himaa Adda bilisummaa uummata Tigraay Geetachoo Radda irratti manxanfame kun , akka mootummaan Itiyoophiyaa adeemsa gargaarsaa danqaa jiru ibsee ,kanaan duras jarmiyaalee gargaarsaa kan akka Mediisin San Froontees (MSF) , Noorwejiiyaan refiwuujii kawunsil (NRC) fi Al Maaktoom Faawundeshiin jedhaman akka biyyaa baasan himeera. Gochaa mootummaan Itiyoophiyaa raawwate kanaaf manii maree mootummoota gamtoomanii murtoo lakkoofsa 2417(2018) akka iiratti dabarsuus gaafateera ibsii mootummaa naannoo Tigraay kun. Seerrii mana maree kun seera warren ykn biyyoottan namootta beelessuu akka meeshaa waraanatti fayyadaman ittiin adabamanuudha. No media source currently available


Gareen Mirga Dhala Namaaf Falmuu Waa’ee Itiyoophiyaa Ibsa Kenne

Itiyoophiyaa keessatti mootummaa haaraan ituu hin hundeeffamiin dursee, dhiittaa mirga namoomaa fi miidhaa Tigraay keessatti dhaqqabe jedhame irratti dubbachuuf jecha gareen mirga dhala namaaf falmuu Hiyumaan Raaytis Waach(HRW) Kamiisa kaleessaa tuuta oduuf ibsa kenneen jira. Kaayyoon waltajjii kanaas mootummaa haaraan Itiyoophiyaa keessatti ituu hin hundeeffamiin dura, hogganoonni biyyaa kanneen Finfinnee keessatti wal ga’an, dhaqqabaa jiru kan jedhman diittaa mirga namoomaa hubachuu akka danda’an akkasumas, Hiyumaan Raaytis Waach, mootummaan Itiyoophiyaa bulchiinsa naannoo Tigraay irra ugguura ka’ee jira jechuun kan himataa ture gargaarsaa akka hin dhaqqabnee marsanii turuu sana akka kaasuuf, hogganoonni biyyootaa mootummaa Itiyoophiyaa irratti dhiibbaa akka godhan gaafachuuf akka ta’e ibsee jira. Gareen mirga dhala namaaf falmuu kun dursee ibsa barreeffamaan baaseen, Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti walitti bu’iinsii gaggeeffama jiru mallattoo qabanaa’uu agarsiisaa hin jiru jedhee jira. Dhuma Baatii onkolooleessa darbee kaasee looltoota Itiyoophiyaa fi Ertraan gaggeeffamee kan jedhamee, gocha gara jabinaa fi namoota walitti qabuun ajjeesuu, humnaan gudeeddii bal’inaan gaggeeffamee, bu’uura misoomaa sivilootaa irratti beekaa haaleellaa gaggeessuu, akkasumas milishoota Tigraay keessa sosso’aniin baqattonni Ertraa gudeedamuu gabaasaa kan ture kan ibsee Hiyumaan Raaytis Waach, jaarmayoonni gargaarsaa akkaan barbaachisaa ta’an kan akka nyaata, boba’aa, dawaalee, akka Tigraay hin dhaqqabneef mootummaan Itiyoophiyaa beekaa marsee eeguu itti fufee jira jedha. Kana malees walitti bu’iinsii kun gara bulchiinsa naannoo Afaarii fi Amaaraatti eega baballatee booda, miidhaan dhala namaa irra ga’e gabaasaaleen itti fufee ba’uuf akka jiran kan ibsee ta’uus, gocha kanaaf itti gaafatamaa ykn shakkamaan eenyu akka ta’e garu hin ibsinee. Mootummaan Itiyoophiyaa shoroorkeessaa jechuun kan ramadee HIWHAAT kan hogganan Dr.Dabratsiyoon Gabra Mikaa’eel dhuma torban dabree tuuta oduuf ibsa kennan irratti, hidhattonni isaanii siviiloota irratti haleellaa kan hin gaggeessine ta’u kan dubbatan yoo ta’u hogganoonni HIWHAAT kanneen biroonis himata irratti dhiyaate soba jechuun qaama walabaan qorannoon akka gaggeeffamu ennaa gaafatan dhaga’amu. Gama kaaniin rakkoo gargaarsa dhala namaa Tigraay keessa jiruuf HIWHAAT itti gaaftamaaadha jechuun kan himatu mootummaan Fedeeraalaa, ibsa adda addaa kennee irratti HIWHAAT daandilee cufuun, midhaan gargaarsaa fi dhiyeessii kanneen biroo akka saamuu, kokolaataan gargaarsa geessan deebi’anii akka hin galle ittisuu dubbatu. Dhiyeessii gargaarsaa jiru haala salphaan dhaqqabsisuuf ulaa sakata’aan duraan turan 9 irraa gara 2tti gad busuu dabalatee, tarkaanfii fudhatamees ni ibsan.kana malees Tigraay keessatti dhaqqabe jechuun himannaan dhiyaatan,garee yakkamaa ittiin jedhan HIWHAAT fi deggertoonni isaanii uumanii kan odeessan fakkii sobaati jedhuun itti aanaa mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dammaqee Mokonniin kora waggaa 76faaa kan tokkummaa mootummootaa irratti sambata dabree dubbachuun isaanii ni yaadatama. Motummaa haaraa kan Itiyoophiyaa Wiixata dhufu hundeeffama jedhamee egama.


Filannoon Lixa Kibba Itiyoophiyaa taasifameera

Bulchiinsa Mootummaa Itiyoophiyaa keessatti naannoo 11faa hundeessuudhaaf sirnii filannoo uummatootaa lixa kibba Itiyoophiyaa taasifame. Filanichii zoonii 5 fi aanaa addaa tokko keessatti kan taasifamee yemmuu ta’u, naannoo uummatoota kibbaa keessatti bakkewwan filannoon feederaala marsaa 6faan itti hin taasifamnatiis filannoon taasifamuu isaa gabaasa kana irraa beekun danda’ameeraa. Gama biraatiin Mootummaa naannoo Sidaamaa mootummaa haaraa hundeesudhaan obbo Dastaa leendaamoo prezidaantii taasisee muuduun isaa gabaasaan VOA Yoonataan Zebdiyoos Boongaa irraa gabaaseera.


Mootummaan Naannoo Amaaraa Prezidaantii Haaraa Muudeera

Chaffeen mootummaan naannoo Amaaraa prezidaantii haaraa filachuudhaan miseensotaa kaabinee muudeeraa. Gabaasinni Asteer Misgaanahu Baahir Daar irraa VOA dhaaf qindeesite akka ibsetti, Doktoor Yiliqaale Kefalee prezidaantii naanichaa duraanii Agenyewu Teshaager Bakka bu’uudhaan prezidaantii naanicha ta’anii muudamaniiru. Pezidaantichii kabinee isaanii keessatii miseensota paartii mormiitootaa lama muuduun isaaniis gabaasameera. Akkuma kanaan, paartii mormitootaa Sochii Biyyaalessaa Amaaraa / Abin irraa obbo Xaahir Mohamad itti gaafatamaa biiroo aadaaf turizimii ta’anii yemuu muudaman, paartii Sochii Umna Demokiraatawaa Amaaraa irraa obbo Tesfaahun Alemneh Daarikteera eegumsa naannoo ta’nii muudamaniiru.


Itiyoophiyaan aangawoonni dhaabbata Tokkummaa Mootummootaa toorba biyyattiidhaa akka bahan murteessite

Itiyoophiyaan aangawoonni dhaabbata Tokkummaa Mootummootaa toorba sa’atii 72 keessatti biyyattii keessaa akka bahan murteessuu ishee Ministarri Dhimma Alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira Dubbi-himaan Ministirichaa ibsa har’a baasaniin, Itiyoophiyaatti itti-gaafatamtoota waajiraa dhaabbata gargaarsa daa’immanii yokaan UNICEF fi kan dhimnma gargaarsa namoomaa jaarmayichaa, akkasumas itti-gaafatamaan garee waajjjira qindeessa dhimma mirga namoomaa jaarmayichaa dabalee namoota toorba irratti, “dhimma Itiyoophiyaa keessa harka galfatan” jechuun, mootummaan murtii “Persona Non Gratta” yokaan “namnoota fudhatama hin qabne” jedhu irratti baasuu isaa beeksise. Dimma Kana ilaalchisee barreessaan mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Gutereez galgalaa kan ibsa kennanii, murtoon mootummaa Itiyoophiyaa akka isaan naasise ibsaniiru. Sochiin mootumoota gamtoomanii imaammata namoomumaa, loogii malee ojjachuu fi bilisummaa irratti kan hundaa’edha jedhanii, hojjatoonii dhaabaa isaanii Itiyoophiyaa keessatti hojii gargaarsa lubbuu baraaruu hojjachaa jiraachuu isaaniitiif amantaa guutuu akka qaban ibsaniiru. Uummata Itiyoophiyaa gargaarsii namoomaa barbaachisu gargaaruudhaaf dhaabanni mootumoota gamtomanii murannoo qaba kan jedhan Antooniyoo Gutereez, namoottan mootummaan Itiyoophiyaa hari’e akka hojii isaanii itti fufan ni taasisama abdii jedhuun mootummaa Itiyoophiyaa wajjin dubbachaa akka jiran ibsaniiru.


Maartiin Giriiftis Dhimma gargaarsaa Tigraay irrati dubbatan

Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti Itigaafataamaa Dhimma gargaarsaa Maartiin Griiftis kaleessa akka madda oduu Rooyterstti himanitti Tigraay keessati beellii cimuu akka hin oolle dubbataniru. Konkola’atonni gargaarsa fe’anii Tigiraayiin seenan ergaa danqamanii ji’a sadii ta’uu isaa kan himan Maartiin Giriiftis beelichii waan namaan uumame waan ta’eef kan fala argaachuu danda’us tarkaanfii mootummaan fudhatuun jedhaniru. Bakka namoonni 400 000 ol haala beelaa keessa jiranitti gargaarsii seenuu danda’e dhibeentaa 10 qofaa akka ta’ee kan dubbatan itti gafatamaan dhimma gargaarsaa kun, konkola’attootaan fe’isa gargaarsaa hedduun Tigraayiin seenanii waan hin deebiineef rakkoon konkola’taa akka jiru himaniiru. Ji’a Adoolessaatii kaasee boba’aan waan Tigraayiin seenaa hin jirreef konkola’attoni sun waan ittiin deebi’an dhabani ta’a jedhaniiru Maartiin Giriifti. Dhaabanni mootummoota gamtoomanii Fulbaana 16 ibsaa baaseen konkola’attotaa gargaarsa fe’anii Tigraayiin seenan 466 keessaa 38 qoftii akka deebi’an ibseera. Dhaabanii Midhaan nyaataa adduunyaa WFPn kaleessa tooraa Tiwutarii isaa irratii akka ibsetti konkola’attonii 61 tibbana Tigiraayi keessaa bahaniiru. Walgahii mootummootaa gamtoomanii irratti itti aanaa muummee ministeeraa fi ministeeraa dhimma alaa Ityoophiyaa Obbo Demeqee Mekonen wajjin wal arganii haasa’uu isaanii kan himan Maartiin Giriftis akkataa haallii gargaarasa fe’uu mijeessuu irratti fooyya’iinsii jiraachuu isaa Obbo Demeqeen ibsuu isaanii dubbatnii, Fooya’eeraa jechuu qofa ittuu hin ta’in caalaa fooyyeesuun waan hedduu barbaachisaadha jechuun isaanii gabsameera.


Nagaa Kan Ilaaleen Dubbataa Jirra :Dr. Dabratsiyoon Gabra Mikaa’eel

Jiloota Yunaaytid Istees kan Awuroopaa fi Gamtaa Afrikaa waliin waa’ee nagaa dubbataa jirra kan jedhan Dr. Dabratsiyoon Gabramikaa’eel prezidaantii Amerikaa Joo Baaydiin waamicha nagaaf dhiyeessan kan simanneef uummata keenyaaf bu’aa waan qabuuf jedhan. Sababaa deelaan lakkoobsii namoota Tigraay keessatti du’anii dabalaa adeemuu isaa ibsanii kanneen gargaarsii akka hin seennee karaa cuufan humnaan bansisuuf tarkaanfii fudhachuu qabna jedhan. Bulchiinsa naannoo Afaarii fi Amaaraa keessatti akka jecha isaanti, humnootiin Tigraay namoota nagaa ajjeesan jechuun oduun dhaga’amu soba jechuun fudhatama dhabsiisanii qaama walaba ta’een akka qoratamuuf ni ehamna jedhan. Deebii gama mootummaa Itiyoophiyaas dabalatee gabaasa ergame caqasaa. No media source currently available


Lammiiwwan Itiyoophiyaa Washington DC fi Naannoo Ishee Hiriira Geggeessan

Kaleessa ganma sa’a sadii irraa jalqabee lammiiwwan Itiyoophiyaa as Washington DC keessa jiran waajjira ministeera dhimma alaa Yunayaitid Isteetis fuulleetti hiriira geggeessanii jira. Gamtaan nagaa fi tokkummaa jedhamu hiriira kana qopheessuun isaa kan himame yoo ta’u kaayyoo hiriirichaas qindeessitoota keessaa tokko kan ta’an obbo Mesfin Asaffaa ennaa ibsan, HIriirri kun kan waamameef inni ijoon bulchiinsi Baayiden ejjennoo dogoggoraa inni Itiyoophiyaa irratti qabatee jiru. Uggurri inni jedhamu waggoota 27f shororkeessaa kan ture TPLFn waan deggeruuf sana mormuu akkasumas sana akka hin simanne ibsuuf jecha jedhan. Hiriirri sun irra jireessa kan nagaan geggeessame ta’us, hirmaattota hiriira sanaaf kanneen mootummaa Itiyoopiyaa morman hiriirtota ka biroo gidduutti walitti bu’iinsi hangi tokko uumamee jira. Walitti bu’iinsi gama kaabaa dhaabatee, gareeleen wal falman walii galtee lola dhaabiinsaa irra akka ga’an, dhiittaan mirga namaa raawwatame jedhame illee akka qoratamuu fi deggersi namoomaa dhorkaa tokko malee naannoo Tigraay akka dhaqqabu irra deebi’uun kan gaafataa turte Yunaayitid Isteetis dhiyeenya kanneen lol asana yeroo dheeressanii fi gargaarsa namoomaatti karaa cufan akkasumas lola dhaabinsi akka hin tolfamne qaamotii dura dhaabbatan irratti uggurri fuuleffate akka kaa’amu prezidaanti Joo Baayiden ajaja sadarkaa ol aanaa ka’auun ni yaadatama.


Dhalattoonni Tigraay Niw Yoork Keessatti Hiriira Geggeessan

Magaalaa New York fi naannoo isheetti kutaalee argaman irraa kan walitti dhufan dhalattoonni Tigraay gumiin 76ffaa kan tokkummaa mootummootaa bakka itti geggeessamu dhaquu dhaan sagalee isaanii dhageessisanii jiru. Dubbi himaan hiriirtota sanaa obbo Alem Kaahisaay VOAf akka ibsanitti kaayyoon hiriira sanaa naannoo Tigraay keessatti kan raawwatame beela sagalee hin qabaanne hawaasa addunyaaf saaxiluuf akka ta’e ibsaniiru. Obbo Alem ibsa kennaniin hiriira sana kan waamneef gumii isaa waggaa geggeessaa kan jiru tokkummaan mootummootaa Tigraay keessatti kan uumame beela sagalee hin qabne kana hubatanii tarkaanfii akka fudhataniif jedhan. Gumii sana irratti illee itti aanaa muummeen ministeeraa fi ministriin dhimma alaa Itiyoophiyaa Demmeqee Mekonnin argamaniiru.


Maqalee Keessatti Hiriirri Geggeessame

Hawaasi Yuniversitii Maqalee kumatti hedamu sambata jechuun Fulbaana 15/2014 magaalaa Meqeleef gargaarsi midhaan nyaataa fi dawaan akka ergamu hiriira gaafatu gggeessanii jiran. Hiriirtonni kun Tigraay keessatti kan uumame beela harki namaa fide ta’uu isaa tuqanii, gaaffii isaanii gamasitti kan argaman hawaasa sadarkaa addunyaaf xalayaa isaanii galfataniiru. Hiriira sana irratti kan argaman keessaa tokko Dr. Kaashisaa Taaddelee ti. Dr. Kaahisaan Yuniversitii Maqaleetti barsiistuu fi qorattuu dhimma qabeenyaa beeladaalee ta’uutti dabalee, Yuniversitii sana keessatti daayiiktera waaltaa dhimmootii saalaa ti. Kaayyoo hiriira sanaa akkas jechuun ibsan. Akeeki hiriira kanaa inni ijoon sagalee uummata keenyaa dhageessisuu dha. Tigraay keessatti waan uumame ni argina. Beelli harki namaa fide jira, hanqinni dawaa jira. Haala kanaan attamiin sagalee keenya dhageessisna. Tokkummaan mootummootaas furmaata kallattii akka kennu jechuu dhaan sagalee hawaasichaa dhageessisuuf baane jedhan. Haala beelli harki namaa fideen ijoolleen, dubartoonni du’aa waan jiraniif furmaanni hatattamaa akka kennamu gaafachuufi jedhan. Hiriirtonni hawaasa yuniversitii Maqalee xalayaa isaanii waajjira baqattootaa kan tokkummaa mootummootaatti kan galfatan yoo ta’u, bakka bu’aan sagantaa nyaata addunyaa hiriira sana irratti argamuu dhaan xalayaa sana harkaa fuudhaniiru jechuun Alem Fissehaa Meqelee irraa gabaaseera. Gama biraan gargaarsa midhaan nyaataa erguu gama ilaaleen kana dura dura ibsa kan kennan itti gaafatamtuun kutaa presii kan waajjira muummicha ministeeraa Billenee Siyyuum Rakkooon deggersi dhaqqabuu yoo jiraate, gaaffiin dhiyaachuufiin kan irra jiraatu qaama rakkoo sana uumaa jiruuf jedhanii turan. Uummata Tigraayiin gargaarsi akka hin dhaqqabne gochaa kan jiru, saamicha kan raawwataa jiruu fi dhiyeessii midhaan nyaataa butee waraansaaf oolchaa kan jiru TPLF jedhan. Ministriin nagaa Mufriyaat Kamiil, torbee VOAf ennaa ibsan, naannoo Tigraayiif gargaarsa ittiin ga’uuf adeemsi jiru mijataa akka jiru ibsaniiru. Konkolaattonni gargaarsa fe’atan, keellaa sakatta’aa isaan irra dhaabatan fakkeenyaaf sagal irraa gara lamaatti gad siqeera jedhanii turan jechuun isaanii ni yaadatama.


Anaa Daasenech keessatii Lolaan jiraattota buqqise

Bulchiinsa naanno kibaa, zoonii Oomoo kibbaa anaa Daasenech keessatii laginni Oomoo guutee danbali’uu isaatiin kan ka’e jiraattonii 62,000 qe’ee isaanii irraa Buqqa’aniiru. Yoonaataan Zebdiyoos jiraattotaa balaa Kanaan midhaan irra qaqabeefi haanga’otaa nannoo hasofsiisuudhaan akka gabaassetti, balaa Kanaan homishin barbadaa’ee beelladoonii manaas kan midhaman Yemmuu ta’u, manoottan barumsaa hedduun lolaadhaan midhaan irra gaheeraa. Bulchaa aanaa kan ta’an obbo Qabrarawu Tekluu gandoottan aanicha keessa jiran 40 keessaa 32 lolaadhaan rukutamanii misoomnii qotiinsaa barbadaa’eera. Zoonii Omoo kibbaatti Itti gaafatamaa dhimma kominikashiinii kan ta’an obbo Malaakuu Lammaa akka VOA ti himanitti, balaa sun kan gahuu danda’e hidhii umna madisiisuu kan Gibee sadaffaa bishaaniin waan guuteef hirdhisuudhaaf jedhamee bishaan gad lakisamee lagaa oomootii dhangala’uu isaatiif jedhaniiru. Bara darbes raakkoon wal fakkaataan akka Umamee turef balaa ammaa kanaan namoottan lama irrattii midhaan salphaan gaahuu irraa kan hafee lubbuu namaa irraatti rakkoon qaqqabe hin jiru jedhameera.


Naannoo Magaalaa Qobbootti Ajeechaan TPLFn raawwatame gabaasame

Hidhaattoonni Adaa Bilisummaa Ummata Tigraay /HEWEHAT naannoo mootummaa Amaraa keessatti magaalaa Qobboo fi naannoo isheetti namoottan nagaa irratii haleellaa raawwataniin jiraattoni hedduun du’uu isaani raga baatota waabefachuudhaan maddii oduu AFP gabseera. Akka namoonii ijaan argan AFP ti himanitti Fulbaana 9, 2021 ganda Gadamaayuu jedhamu, kan Qobboo iraa Kiiloomeetirii 7 fagaatu keessatti yemuu hidhatooni HEWAHAT meeshaa waraanaa Sakatta’uudhaaf mana irra deddeman mormiin ka’ee ture. Jiraattonii lola waan kaassaniif gareen HEWEHAT boodatti deebi’uudhaanus guyyaa lammataa deebi’anii jiraattotaa irrati haleella raawwatanii namoonii heduun midhamaniiru. Nammi naannoo sana irraa baqatee magaalaa Dassee gale tokko bakka tokkotti reenfa namoottan torbaa arguu isaa fi isana keessaa namoonii 4 maatii tokko akka ta’an AFP ti himuun isaa gabaasameeraa. Dubbi himaan Mootummaa naanno Amaaraa Obbo Gizaachoo Muluneeh namoonii hedduun Hidhattoota HEWEHATin du’uu isaanii akka odeeffannoo qaban himanii lakkoofsaa namootan du’anii fi akkataa isaan iti du’an dhiheenyaatii ummataaf ibsinaa jechuun isaanii gabafameera. Komoshiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa dhumiinsaa Qobboo irratii gabaasaalee suukanneesaa ta’an argachaa jiraachu isaa akka ibse gabaasini AFP himeera. HEWEHAT Kanaan dura ibsa kenneen himannaa akkanaa dhugaa akka hin taane ibsuudhaan haalaa turuu isaa gabaasin AFP yaadachiiseera.


Hidhattoonni Mootummaa Godinaa Kamaashii Irra-jireessa Dhuunfatan,: Koomishiniin Poolisii  Naannoo

Komishiniin Poolisii Naannoo Benishaangul Gumuz, hidhattootni, Sosochii Bilisummaa Uummata Benishaangul (BEHNEN) jedhaman, Godina Kaamaashii gara caalu to'annoo jala galfachuu isaanii hordofee humni nageenyaa guyyaa har'aa dabalataan bobbaasamuu beeksisee jira. Komishinarri itti-aanaan Komishinichaa Inspektar Misgaanaaw Injifataa Sagalee Ameerikaatti himanitti, sochiin hidhattoota kanaa hawaasa irratti rakkoowwan hedduu uummata irratti uumaa jiru, sababaa hanqina humnoota naga-eegumsaa mootummaatiin, seera kabajchiisuun hin danda'amne," jedhan. Dhimma kanarratti, anga'oota mootummaa Federaalaa Itoophiyaarraa iee deebii argachuuf carraaqaa jirra. Caqasaa. No media source currently available


Namoonii 350,000 qe’ee isaanii irra buqqa’an Walloo Kibbaa keesaa qubatanii jiru jedhame

Sababa wal waraansa Kaabaa Itiyoophiyaa keessatti deemaa jirun kan ka’e Zoonii Walloo Kaabaa fi Kibbaa , zoonii Waag Himraa, fi Affaar irraa buqqa’anii naannoo magallawwan Dassee, Kombolchaa fi Hayiq keessa namoonni qubataan 350, 000 akka ta’an hanga’ootaa zoonii Walloo Kibaa waabeffachudhaan gabaasinii Masfin Arraagee Dassee irraa qindeesse ibseera. Itti gaafatamaan Ittisa balaa fi wabii midhaan nyaataa Zoonii walloo kibbaa kan ta’an Obbo Masaay Maaruu akka ibsanitti, Walloo kaabaa Aanaa 11 fi magaalota 8 keessaa, Soqoxaadhaa fi Naannoo Affaar Zoonii 4 keessaa wal waraansa baqachuudhaan namoottan buqqa’an kanaaf amma ammaatii gargaarsii kan taasifamuu danda’ee namoottan 250,000f qofa. Namoottan bu’qan kun caalaan isaanii manoota firaa fi ofii isaanitii maneen kireeffatan keessa yemuu jiraatan namoottaan 10, 000 ta’anif imoo mannoottan baruumsaa 22 akka bakka qubannaatti qophaa’efi gargaarsii kennamaafii akka jiru gabaasameera. Haa t’au malee gargaarsii Mootummaa fi dhaabbata fannoo Diimaa aduunyaatin taasifamaa jiru yemmuu hedduumina namoottan gargaarsa barbaadaniin wal bira qabamee ilaalamuu gahaa akka hin taane haanga’onii Zoonii Walloo kibaa ibsuu isaanii gabaasinii Masfin Araagee ibseeraa.


Jaarmayoonni Soddomnii Haala Tigraay Keessaa Kan Ilaaleen Xalayaa Galfatan

Korri waggaa kan Tokkummaa Mootummootaa magaala Niiw yoork keessatti gaggeeffamaa yeroo jiru kanatti, jaarmayoonni 30 wal ta’uun barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarreesii fi biyyoota miseensa dhaabbataa kan gola naga eegumsaa ta’aniif har’a xalayaa dhiyeessanii jiru. Kunis hokkaraa fi beela Tigraay keessaa xumura akka argatuuf tarkaanfiin hatattamaa haa fudhatamuu gaaffii jedhu qaba. Baatii Sdaasa bara 2020 kaasee uummanni siviliin kan Itiyoophiyaa gama kaabaa gargaarsa dhala namaa, tajaajiila baankii fi qunnamtii jiran irraa cituun uummannii miliyoona tokko ta’u haala beela fakkaatu keessa akka jiran akkasumas hedduun qarqara afaan beelaa irra kan jiran ta’u ibsee jira. Wal waraansii kutaa sana keessatti gaggeeffamee hokkara saalaa dabalatee dhiittaa mirga namoomaa bal’aa geesisuu akkasumas nama beeleessuu akka meeshaa waaraanaatti gargaaramuu fi uummata hedduminaan godaansisuun akka jiru ibsee jira.


Hidhattonni ABUT Humnaan Gudeeddii Raawwatan Jedhu Jiraattonni

Hidhattonni Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) magaalaa Nifaas Mawcaa keessa guyyaa 11 yeroo turan keessatti shamarran ol adeemtootaa fi dubartoota maanguddoo ta’an irratti humnaan gudeeddii gaggeessuu isaanii kanneen nu irra ga’eera jedhanii fi jiraattoota magaalatti ta’an RSA ibsanii jiru. Umriin isaanii shantamoota keessa ta’u kan dubbatanii fi mucaa tokko akka qaban akkasumas, yeelloof jecha maqaan isaanii ifatti akka hin ibsamneef dubartiin gaafatan hidhattonni ABUT magaala Nifaas Mawucaa yeroo to’atan guyyaa jalqabaa mana koo dhufanii na guudeedan jedhu. Bombii, Albee FI Qawwee kilaashii qabateera. Waan hin qabne tokko hin qabu. Sochoonaan milla keen kutee gataa naan jedhee , achii na guudeedee. Namnii naa dhaqqabee hin turre. Inni tokko isa kaaniif hin dirmatuu. Calluuma jedhu jedhan.Sana boodas qarshii silaa liqaa irra jiru baasuuf ka’atan 1020 jalaa fudhachuu ibsa. Dubartiin kan biraa umriin 30ta keessa ta’u dubbattuu fi haadha ijoollee sadii maqaan ishee akka hin ibsamne gaafachuun, ijoollee ishee duratti gudeedamuu fi ollaan iyya dhageessee dhuftees carraan wal fakkaataan ishee mudachuu ibsitee jirti. Magaala Nefaas Mawucaa ganda o4 keessatti qofa dubartoota 50 caalan gudeedamuu waltaasiiftuun dubartootaa fi daa’immanii kan gandichaa aaddee Habtaam Mangistee ibsanii jiru. Gama kaaniin dubbii himaan ABUT Obbo Geetaachoo Raddaa fi mootummaan yeroo ammaa naannoo sana bulchaa jiru yeroo adda addaa ibsa baasaniin,hidhattonni humnoota ittisaa Tigraay jechuun waaman , namoota nagaa akka hin xuqnee ibsanii,gocha gaarii hin taanee rawwatan jechuun dhimmi ka’u qaama waalabaan akka qulqullaa’uuf haala mijeessina jechuu isaanii Asteer Misgaanaaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Phaaphaasiiwwan Walda Orotodoksii Itiyoophiyaa 12 Miseensota Mana Maree Ameerikaa Waliin Mari’atan

Arki Biishooppiin waldaa Orotodoksii Itiyoophiyaa 12, kanneen kutaa lallabaa kaaba Ameerika Fulbaana 17 fi 18, gorsitoota, miseensota mana maree bakka bu’oota Itiyoopiyaa, ripaablikaanota ja’aa fi dimokraatota shan kanneen keessaa 9 seneteroota yoo ta’an 2 immoo miseensa mana maree akkasumas angawoota ministrii dhimma alaa akkasumas kan dhaaba misooma gargaarsa Yunaayitid Isteetis kan USAID, waliin wal arganii mari’atanii jiran. Bakka buutonni isaanii Phaaphaasiiwwan kun, Itiyoopiyaan kurna sadan darban keessa hookkarri gosaa fi amantii hamaan ishee mudate jechuun gaddaan dubbatanii jiru. Dhiyeenya immoo guutummaa biyyattii keessatti jeeqamni ka’e kan isaan yaaddesse ta’uus dubbatanii jiran. Amantii fi gosa isaanii utuu adda hin basin haleellaalee gara jabinaa lubbuu namoota nagaa galaafataa jiran mormuu dhaaf deggersa bakka bu’oota kanaa barbaaduuf dhufuu isaanii illee dubbataniiru. Wal waraansaa fi badiisa naannoo Amaaraa fi Affaar akkasumas rakkoo namoomaa Tigraay keessaa ilaalchisee yaaddoo qaban illee angawoota Yunaayitid Isteetis kanaaf ibsuu isaanii VOAf ibsanii jiran. Naannoo sana keessatti balaa namoomaa dandammachuu hin dand’amne ta’uu angawoota ministrii dhimma alaa waliin haala Itiyoopiyaa kan yeroo irratti marii geggeessaniin haala Itiyoopiyaa keessaa kan ammaa jijjiiruuf, kan gargaarsa namoomaa Tigraayiin dhaqutti danqaa ta’e, walii galteen lola dhaabinsaa fi mariin geggeessamuu qaba ka jedhu tuqanii jiru. Baatii waxabajjii bara 2021 mootummaan federaala Itiyoopiyaa lola dhaabinsa gam tokkee erga labsee booda, humnoota TPLFn kan tuqatame haleellaa waraanaa illee balaaleffataniiru. Phaaphaasiiwwan kun. Bulchiinsi Baayiden, Itiyoophiyaa ilaalchisee imaammata daran madaalawaa fi kan haqaa akka qopheessuu akka qabuu fi hariiroo seena qabeessa biyyoota lamaan gidduu jiru akka heegu gaafataniiru. Gareen kun karaa dhaaba isaa kan bu’aaf hin hojjenneef US keessa maadheffateen $400,000 walitti qabuu dhaan gargaarsa Meqelee, Metekel fi Axaayee keessaaf ooluuf gumaachee jira. Itti dabaluu dhaanis Itiyoopiyaa adabuuf kan irratti mari’atamaa jiru, Itiyoophiyaan seera daldalaa kan carraa fi guddinaa biyyoota uffee Sahaaraa gad gabaa Ameerikaa keessatti hirmaatan gochuuf bara 2020 keessa mana maree Yunaaytid Isteetisiin ba’e (AGOA) keessatti hirmaannaan ishee akka haara’u barbaachisaa ta’uu illee mari’atanii jiran. Walitti bu’iinsa biyyattii keessaaf angawoonni Yunaatitid Isteetis tattaaffii furmaata nageenyaa keessatti mootummaa Itiyoopiyaa akka deggeran illee waamicha dabarsaniiru.


Qabeenya Uumamaa Itiyoophiyaa fi Hiyyuuma

Itiyoophiyaa Qabeenya Uumamaan Badhaate jedhamuun himamaaf. Garuu uummanni ishee waantoota barbaachisoo jedhaman kanneen akka Mana Jireenyaa, Uffaata, Nyaataa fi dhugaatiin of danda’anii kanneen hin jirre baayyeedha. Sababoota hanqinaa kanneen fidaniin yeroo baayyee qorattoonni akka ibsanitti Imaammata Diinagdee itti fufinsa qabu dhabuu fi Imaammatoota diinagdee ba’an karaa guutuu ta’een hojiirra oolchuu dhabuu, Hooggana ga’umsa qabu dhabuu, Dhaabbileen Mootummaa dadhaboo ta’uu fi Investimantii dhuunfaaf haalli mijataan dhabamuun rakkoowwan diinadgee ykn hiyyummaa Itiyoophiyaaf akka Sababootaatti kaafamu. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available No media source currently available


Konkola’attoonii Gargaarsa fe’anii Tigraayiin seenan hin deebine jedhame

Konkola’attota gargaarsaa namoomaa fe’anii Tigraayiin seenan keessa caalaan isaanii waan hin deebineef rakkinnii gargaarsaa fe’uu akka isa muudate dhaabanni midhaan nyaataa adduunyaa ibsuu isaa AFP gabaaseeraa. Akka dubbii himaan WFP Geemmaa Snoowdon jedhanitti Adoolessa 12 konkola’attoota Tigraayiin seenab 445 keessa kan deebi’an 38 qofa. Konkola’attoni sun bakka isaan jiraaniif maal ojjachaa akka jiraan akka hin beekne kan ibsee dhaabanni midhaan nyaata adduunyaa , namoottan haalaa beelaa keessa jiran 400 000 fi gargaarsa qaqqabsiisuudhaaf akka rakkate ibseera. Dhimma kana irratti deebiin karaa toora tiwuuteraa mootummaa Itiyoophiyaatiin bahe, HIWAHAT konkola’attota sana qabee dhimmaa isaatiif itti fayyadamaa jira shakkiin akka jiru ibsa. Dubbi himaan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay Getachoo Raddaa, gargaarsaa namoomaa irraatti kan rakkina uumaa jiru mootumma Itiyoophiyati malee haanga’otaa Tigraayi wajjin wantii waltti dhufu akka hin jirre himaniiru.


Tigraay Keessaa Lakkoobsi Namoota Beelaan Du’anii Dabalaa Jiraachuun Ibsame

Tigraay keessaa dhiyeessiin gargaarsaa waan dhaabateef jecha sababaa beelaan lakkoobsi namoota du’anii irra jireessi biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaananii dabalaa addmuun gabaasamee jira. Akka dhaaba gargaarsa hatattamaa fi deggersa saffisaa naannoo sanaatti, aanaa tokko keessaa namoonni 174 sababaa beelaan du’aniiru. Manneen barnootaa kan fafakkaatan qubsuma yeroofii keessa, namoonni wal waraansa jalaa miliquun qubatanii jira miliyoona lama ta’an adda durummaan beela kanaaf saaxilamuu jechuu dhaan angawoonni ibsuu isaanii Alem Fissehaa Meqelee irraa gabaaseera.


Baqattoota Eertraa Kanneen Tigraya Keessaa Irratti Haleellaan Raawwatamuu Human Rights Watch Gabaase

Loltoonni Eertraa fi milishoonni Tigraay, baqattoota lammiiwwan Eertraa kanneen Tigraay kaabaa keessa jiran humnaan gudeedan, ni hidhan ni ajjeesan jechuu dhaan dhaabi mirga namaa kan sadarkaa addunyaa kamisa har’aa beeksisee jira. Gabaasi Humaan Rights Watch haleellaa mooraalee baqataa Tigraay lama keessatti raawwatame bal’inaan kan ibse yoo ta’u walitti bu’iinsa gaanfa Afriikaa raaseen, humnoonni naannoo sanaa mootummaa Itiyoopiyaa fi michuu isaa kan Eertraa waliin erga baatii Sadaasaa qabee wal waraananiiru. Baqattoonni Eertraa miliyoona 5tti hedaman naannoo gaarreen Tigraay hiyyeeyyii ta’e keessa jiraatu. Warreen Tigraay loltoota Eertraa kanneen isaan weeraran waliin sanyii tokko jechuun amantaa irraa hin qaban. Warreen Eertraa immoo baqattoonni kun biyya isaanii dhiisanii waan deemaniif ija shakkiin isaan ilaalu. Ajjeechaan gara jabinaa, humnaan gudeeddii fi saamichi Tigraay keessatti raawwatame yakka waraanaa ifa ta’ee dha jechuu dhaan, gaanfa Afriikaatti daayirikterri Human Rights Watch Laetitia Bader beeksisaniiru. Ministeerri odeeffannoo Eertraa odeeffannoo kanaaf deebii akka kennu gaafatamee deebii hin kenning jira, garuu Eertraan kana dura fixiinsa raawwatame jedhame haaluu dhaan humnoonni ishee siiviloota irratti akka hin fuuleffatin ibsitee turte. Dubbi himaan TPLF Geetaacoo Redaa akka jedhanitti humnoonni Tigraay naanolee milishoota naannoon dararaan keessatti raawwatame jedhametti kan sosso’an yeroo dhiyoo dha, qorattoonni sadarkaa addunyaa naannoo sana Daawwachuu danda’u jedhan. Walitti bu’iinsa Tigraya dura Itiyoophiyaan baqattoota lammiiwwan Eertraa 150,000 keessummeessaa turte. Hedduun isaanii naannoo Tigraay kaabaa kan Eertraa waliin wal daangessu mooraalee afur keessa kan jiraatan yoo ta’u, Hitsats fi Shimelbaa keessa baqattoota kummi 20,000 kan jiran yoo ta’u, kanneen kuma 31,000 ta’an immoo Mai Aini fi Adi Harush keessa jiraataa turan. Sasaasa bara 2020 angawoonni Itiyoophiyaa mooraa Hitsats kan cufan ta’uu labsan. Guraandhala bara 2021 erga lolli humnoota Eertraa fi TPLF gidduutti jalqabameen booda mooraaleen Hitsatsii fi Shimelbaa cufamuun gabaasame. Baatii shan booda UNHCR fi jaarmoliin gargaarsa namoomaa kanneen biroon sababaa nageenyaa fi uggura mootummaan federaalaa ka’e irraan kan ka’e mooraalee kana seenuu kan hin dandeenye ta’uu ibsan. UNHCR xumura baatii Sadaasaa ennaa mooraalee sana daawwatu manca’uu isaaf baqattoonni keessa kan hin jiraanne ta’uu beeksise.


Dr. Daani’eel Baqqalaa Badhaafaman

Komishinarri komiishina mirga dhala namaa kan Itiyoophiyaa Dr Daani’eel Baqqalaa, Badhaasa Afrikaaf bara 2021f Jarmaniin qopheessitee injifatanii jiru. Dr. Daani’eel sagalee guutuun kan filataman yoo ta’u,Itiyoophiyaa keessatti kabajamuu mirga dhala namaaf yeroo dheeraaf dhaabatan jechuun, badhaasa sadarkaa olaanaa Jarmaniin qopheessite ta’u, dhaabbatii Jarman Afrikaa faawundeeshiin jedhamu beeksisee jira. Kana malees jedha dhaabatichii, Dr. Daani’eel komishiinicha mirga dhala namaa Itiyoophiyaa guddaa foyyeessuun, walabummaan akka hojjatuu taasiisan jedhee jira.


Godiina Walloo Kaabaa fi Kibbaa Keessatti Gargaarsii Gaafatamaa Jira

Mootummaan Itiyoophiyaa shoroorkeessaa dha kan ittiin jedhuu fi human ittisaa kan Tigraay jechuun qaamnii of waamuu aanaalee godiina Walloo Kibbaa seenee yeroo ture sana qonnaan bulaan achii turan deggersii hatattama kennamuufii baannana rakko dhala namaa hamaan isaan mudachuu akka maluu ibsanii jiru. Godiina Walloo Kibbaa aanaalee Tehulee daree, Ambaassal Warrabaabboo fi Dalaantaa seenuuf yaaluu isaas hogganni godinaa kan dubbatan yoo ta’u, yaaliin kun fashalee duubatti akka deebi’uu ta’eera jechuun hogganoonni siyaasaa dubbatan iyyu, amma iyyu yaaddoo qabna kan jedhan qaamooleen hawaasaa hin dhibne. Godiinuma kana aanaa Warra Baaboo naannoo Xif Xarat jedhamu kan jiraatan qonnaan bulaan Yimaam Ahmad jedhaman, beeleedaalee dabalatee qabeenya waggoota keessatti horatan guyyaa sadii kan hin caallee keessatti, miidhaan irra ga’u dubbatan. Kan guyyaa sadiif naannoo isaanii to’atee ture raayyaan HIWAAT,midhaan nyaatamuu hojiin ala waan taasiseef jecha omishtummaa irraa kan bitateen nyaatu ta’een jira jedhan. Bulchaan godiina Walloo kaabaa Diyaaqoon Tesfahun Baayaabil sababaa wal waraansaan uummanni namoonni kuma 200 fi kuma 70 caalaan godaanuun Haayiiq, Dasee fi Kombolcha keessa buufachuu ibsan.Godiinaalee walloo kaabaa kan HIWAAT to’atuu keessa haallii uummataa jiru kan isaan yaaddeessu ta’u ibsan. Dubbii himaan HIWAAT Geetaachoo Raddaa Twiitarii ofii irratti dhaamsa “waa gochuu hindandeenyu garu haa beekamuu” jechuun ka’aniin, naannoo Amaaraa kan humnootiin isaanii to’atan keessa namoonni jiraatan hedduun balaa beelaaf kan saaxilaman ta’u amanan. Kun kan ta’ees mootummaan Finfinnee jiru beela meeshaa ofii godhachuuf karoora bala’amaa qopheeffateenii jechuun Twitarii irra ka’an. Bulchiitonni godiina walloo kaabaa fi kibbaa akka jedhanti, godiinaaleel wal waraansaa keessa socho’uu kan danda’an dhaabatonni gargaarsaa kan addunyaa, rakkoo naannoo walloo jiru hatattamaan furuu akka hin dandeenye ta’u ibsanii, ammas taanaan dhala namaaf gargaarsahatattamaa akka godhan gaafanna jedhan. Obbo Geetaachoo Raddaa gama isaanii, naannoo humnii isaanii to’atee jiruutti qaamnii hawaasaa deggersa barbaaduu akka argatuuf, dhabattoota gargaarsaa kan addunyaa waliin mijeessanii hojjachuuf qophii ta’u isaanii beeksisanii jiru jechuun Masfiin Arraagee gabaasee jira.