Mootummaan Mooyyaleetti Qorannoo Kooronaa’f Kan Oolu “Laaboraatorii” Hundeessuu Qaba’ - Jiraattota

Akka jiraattonni Magaalaa Mooyyalee Sagalee Ameerikaaf himanitti, mootummaan Federaalaa ammas daangaa haa cufamuu ha jedhu jiraattonni daangaa qaxxaamuruun hin dhaabbanne. No media source currently available Jiraataan maqaan isaanii Duuba Dabbasoo jedhaman haalli jiru sodaachisaa jedhan. Obbo Duubi dabalanii yoo dubbatan dhiyeenya kana Kutaa bulchiinsa Mandeeraa ka daangaa Keeniyaa fi Itiyoophiyaarratti argamtu keessatti nami lama dhibee kooronaan qabamuun waan mirkanaa’eef dhibeen kun as Mooyyaaleetti cehuu mala sodaa jedhuu qabnaa jedhan. Kanaafis jiraataan kun mootummaan laaboraatoriin namootni dhukkuba kanaan qabamuun isaanii shakkame tokko magaalaa Mooyyaleetti dhaabuu qabaa, jedhan. Obbo Jaarso Mallisee, Hoogganaan Waajjira Eegumsa Fayyaa Aanaa Mooyyalees sochiin namaa hin akka hin dhaabbanne dubbatanii waajjirri isaanii barbaachisummaa Laaboraatoorii kanaatti ni amanaa jedhan. Obbo Jaarso dhiyeenya kana Mooyyaleetti namoota lamarratti mallatoon koronaa mullatee dafnee qorannoo namoota shakkine kanaas adda baafachuun nu rakkisee turee jedhan. Kanarrattis Mooyyale bakka daldalaa ta’uun, fulaa daanagaa biyyaa lameenii akkasumas bakka Naannoon Oromiyaa fi Soomalee itti wal daangessan waan ta’eef giddu galli laaboraatorii Kooronan itti qoratamu magaalaa kana keessitti ‘hatattamaan’ barbaachisa jedhu Obbo Birhaanuu Boonaa bakka bu’aa waajjira koomiwunikeeshinii Aanaa Mooyyaleeti. Sochii daangaarraa to’achuun maaf hin danda’amnee jechaan gaafatamanii, daangaan biyyoota lamaanii ballaa waan taheef karaa hinda qorachuun hin dandaa’amuu jedhan. Ta’us mootummaan haga danda’ame namootni dhufan qoratamanii akka seenan taasisaa jira jedhan. Warri utuu hin beeksisin dhufee daangaa qaxxaamuree ollaa seenus bulchiinsi gandaa akka hordofuu kallattiin kaa’ameera garuu kun keessumaa ollaa naannoo shanitti hordofamaa hin jiruu jedhan. Obbo Birhaanuun Moyyaale magaalaa daldalaa waan taateef sochii dhaabuun ulfaatadha kanaaf mootummaan naannoo akka meeshaa qorannoo dhaabus bulchiinsi aanaa karaa Godina boorana gaafatee akka jiru dubbatanii jiru. Gaaffiin Buufata qorannoo laaboraatorii Vaayresii Kooronaa hundeessuu ka dhiyaateef Biiroo Eegumsa Fayyaa Oromiyaatiifi; Hoogganaan Biirochaa Dookter Abdulqaadir Galgaloo, mootummaan naannoo Oromiyaa torbee as dhufaa jiru kana Oromiyaa keessatti giddu gala qorannoo laaboraatorii Kooronaa bakka shanitti jechuun, Adaamaa, Asallaa, Haramaayaa, Jimma fi Naqamtetti banuuf akka jedhu dubbatanii jiran. Dabalaniis Biiroon eegumsa fayyaa Oromiyaa godinaalee fi aanolee Oromiyaa fageenyarratti argaman keessattis meeshaa qorannoo kana dhaabuuf Karoora qabaa jedhan. Godinaaleen fageenyarraa ka gaaffii kana dhiyeeffatanis, Baalee, Qellem Dambi Doolloo, Mooyyalee, giddu galeessa irraammoo Shaashamannee ta’uu ifoomsan Dookter Abdulqaadir; Biiroon Eegumsa Fayyaa Oromiyaa meeshaa kana akka argateenis naannolee eeraman kanaaf dursa akka kennu himanii jiran.


Koreen Eenyummaa Walqaayit Kan Amaaraa Miseensonni Koo Hidhaman Jedha

Koreen kun lafa warra walqaayit kan amma bulchiinsa naannoo Tigraay jalatti bulaa jiru gara bulchiinsa naannoo Amaaraatti akka deebi'uu gochuuf hundeffame. Koree kanaaf miseensa gameessa kan ta''an Obbo Ataalaay Zaafee Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti miseensonni isaanii 4 magaalaa Gondar keessatti hidhaman. Bulchiinsii naannoo Amaaraa himata kana irratti deebii akka kennuuf yaaliin ta'e hin milkoofne jechuun Asteer Misgaanaawu Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Wirtuun Qorannaa Vaayrasii Koronaa Haaraa Banuun Itti Fufee Jira

Laaboraatoriin qorqnnaa vaayrasii koronaa bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa fi Dirre Dawaa keessatti banamuun gabaafamee jira. Uummanni qajeelfama mootummaan baasee fi gorsa ogeessota sirritti hordofuu akka qabanis aangawonni siyaasaa gaafataa jiru. Qajeelfamaa fi gorsa kennamu kun faca'iina vaayrasii koronaa akka hin hammaanne gochuuf waan ta'eef hubatamuu qaba jedhamuu isaa Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa Irraa akkasumas Addis Chakkol Dirree Dawaa irraa gabaasanii jiru.


Seera Labsamee Kan Hin Kabajnee Seeraan Gaafatama

Itiyoophiyaan sababaa faca'iina vaayrasii koronaa ittisuuf labsiin turban dabree labsitee hojii irra oolchuuf seera dandeesiisuu baafte jirti. Haatii alangaa mummittiin kan mootummaa federaala Itiyoophiyaa Aaddee Adaanech Haabeebee akka ibsanti seerri ba'e waan gochuun danda'amuu fi hin danda'amne adda baasee kaa'ee jira. Dhaabbatonni omishaa kanneen tajaajiila bu'uraa kennan dhaabuu ykn danquu hin danda'an. Uummanni manaa ba'e yeroo adeemu fageenya eeguu qaba jedhamee kabajuu fi waan afaanii fi funyaan ittiin aguugan qabaachuundirqama ta'uun ibsamee jira. Namoonni wal-irraa fageenya labsamee hojii irra hin olchiine seera ba'een akka gaafataman ibsamuu isaa oduugabaasaan VOA Mallaskaachoo Ammahaa Finfinnee irraa gabaasee jira.


Itiyoophiyaa Keessatti Qorannaa COVID-19 Manaa Manatti Taasiisuuf Karoorfame

Itiyoophiyaa keessatti har’a dabalataan namoonni sagal Vaayirasii Koronaan qabamuun gabaasamee jira. Kun walumaa-galatti lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabaman ka biyyattii keessaa 65 taaisa. Gama biraan Itiyoophiyaa keessatti weerara Vaayirasii Koroonaa ittisuuf duulli qorannaa manaa manatti taasifamuuf karoorfamuu isaa Ministiriin Eegumsa Fayya beeksisee jira. Qorannaan jalqaba magaala Finffineetti kan eegalu tahuu isaa fi aanaale magaalatti 120 waliin gahuuf karoofamuu dubbata - Ministirichi. Kana malees, humna qorannaa biyyatti ol guddisuuf Finffineen alatti Laaboraatoriin COVID 19 qorachuu danda'u torba hojii jalqabaa jira, jedhan dubbi himaan Minstirii Fayyaa Itiyoophiyaa, Dr Taganee Raggasaa. Muktaar Jamaal tu dubbise. Guutummaa isaa caqasaa. No media source currently available


Jiraattonni Baahir Daar Uummata Harka Qalleeyyii Gargaaraa Jiran

Jiraattonni magaalaa Baahir Daar sababa sochiin uummataa uggurameef lammiiwwan nyaata guyyuu argachuu dhabaniif deggersa gochaa kan jiran ta’uu koreen gurumuu ittisa vaayiresii koronaa beeksisee jira. Qindeessaan koree kanaa obbo Mulugeetaa Biyaazin akka jedhanitti hanga yoonaa qarshiin miliyoonni lamaa ol walitti qabameera, guyyaa guyyaattis hawaasichi midhaan nyaataa walitti qabee ni erga, akkuma kanaanis lammiiwwan daandii irra jiraataa turaniif kan oolu ta’uun ibsameera. Dargaggoonni magaalattii tajaajila tola ooltummaa irratti boba’anis manaa mana irra naanna’uu dhaan namoota daandii irra jiraataniif nyaata oolu jiraattota irraa walitti qabaa jiru. Bulchiinsi magaalattiis qaama hawaasaa harka qalleeyyii ta’aniif mana isaaniitti nyaata raabsuufii jalqabee jira jechuun Aster Misganaw Baahir Daar irraa gabaasteetti.


Lakkoobsi Namoota Vaayiresii Koronaan Qabaman Kan Itiyoophiyaa keessaa 65 Guute

Sa’aatilee 24n darban keessa namoota qorannaan laboraatorii geggeessameef 442 keessaa sagal keessati vaayiresiin koronaa argamuun mirkanaa’ee jira. Kunis lakkoobsa namoota vaayiresiin keessatti argame kan Ethiophiya keeeessaa gara 65tti ol siqeera. Namoonni har’a vaayiresichi keessatti argamuun mirkanaa’e martinuu biyyootii alaatti imalanii deebi’an.. Itiyoophiyaa kessaa hanga ammaatti namoonni qorannaan laboraatoorii irratti geggeessame kuma tokkoo fi 232 yoo ta’u 57 vaayiresichi keessatti argamee hordoffiin godhamaafii jira. Namoonni afur fooya’anii manatti kan deebi’an yoo ta’u sadii lubbuun isaanii darbuun ni yaadatma jechuu dhaan ministriin eegumsa fayyaa Itiyoophiyaa beeksiseera.


Itiyoophiyaan Sababaa Weerara Vaayiresii Koronaan Sochii Barbaachisu Ugguruun Yaaddessaa Dha: Hayyoota Eegumsa Fayyaa

Itiyoophiyaan faca’ina vaayiresii koronaa dhaabsisuuf jecha enaa uggura guutuu biyyaa keessu uummati tajaajila barbaachisuuf sochii godhu banaa taasisuu dhabuu ishee hayyoonni eegumsa fayyaa fi hojjettoonni gargaarsa namoomaa beeksisaniiru. Magaalaalee kan akka Maqale keessa geejjiba kan akka meeshaa barbaachisuu fi dawaalee bitachuuf geejjibi hin jiru. Haaluma wal fakkaatuun magaalaaleen tajaajila taaksii, konkolaataa fi bajaajii dhaabuun isaanii namoonni wal’aansa fayyaa isaan argatin attamiin gara mana yaalaa dhaqu gaaffii jedhu kaasisee jira.


Paalaamaan Itiyoophiyaa Labsii Yeroo Hataatamaa Raggaasise

Guyyaa har’aa paarlaamaan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa gaatilee shanii fi turuu kan gumii ministeerotaan gaafatame raggasisee jira. Kana murteessuuf sagaleen kan kenname galma kongiresii kan keellaa waajjira muummichi ministeeraa keessa jirtutti. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed akkaataa faca’ina vaayiresii koronaa ilaalchisuun mootummaan labsii yeroo hatattamaa hojii irra kan oolchu ta’uu dubbatanii turan. Jehuun Meleskacho Amha Finfinnee irraa gabaaseera.


Namoota 22,000 Ta'an Kanneen Daandirra Jiraatan  Deebisanii Dhaabuuf Hojjetamaa Jira Jedha Mootummaan Itiyoophiyaa Ministeerri dhimma hojjataa fi hawaasummaa lammiilee daandirra jiraztan 22,000 ta'an daandiirraa kaasanii akka jiruu fooyya'aa jiraatan taasisuuf akka hojjetamaa jiru dubbata. Waajjirri ministeerichaa lammiilee kana daandirraa kaasuun deebisanii dhaabuu kana kan raawwatu dhaabbilee tola ooltota biyya keessaa akka ta'an beeksisee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Daandiin Balalii Itiyoophiyaa doolaara Miliyoona Dhibba Shan Ol Kasaaruu Isaa Ibse

Daandiin balalii xayyaara guddichi Afriikaa kan ta'e daandiin balalii Itiyoophiyaae sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka'e erga baatii Amajjiji as doolaara walakkaa biliyoonaa ga'u kasaaruu isaa beeksise. Kasaaraan kun nu irra ga'u iyyuu hoogganaan kampanichaa Tewelde Gebremaariyaam daandiin balalii kun hojii balalii akka itti fufu nan abdadha jedhanii balalii xayyaaraa kaargoo ykn meeshaa deddeebisuu itti dabaluun hojjetaa kan jiru ta'uu illee ibsaniiru. No media source currently available


Jabutiin Sodaa Weerara Vaayrasii Koronaan Baqattoota Itiyoophiyaa Biyya Ishee Keessaa Baafte

Hidhattonni mootummaan Jabuutii baqattoota Itiyoophiyaa 31 humnaan karaa daangaa biyya issanti akka deebi;an godhe yeroo ammaa bulchiinsa naannoo Afaar Yunivarsitii Samaraa fi mana barumsaa Eldeer jedhamu keessa qophaa ka'amanii akka jiran dhaabatii fayyaa nannoo sanaa ibsee jira. Karaa daangaa biyyoota lamaanii ce'uun otoo hin taane karaa daangaa haaraan biyya isaanii akka seenan dirqisiifaman jedhameera. Baqattoota humnaan deebisuun kun akka dhaabatu gochuuf mootummaan Federaalaa kan Itiyoophiyaa mootummaa Jabuutii wajjiin akka dubbatuuf aangawoonni naannoo Afaar hubachisanii jiru.


"Labsii Kana Kan Hogganu Komaand Poost Otoo Hin Taane Mana Mare Ministeerootaa ti"

Manni marii ministeerootaa kan Itiyoophiyaa qajeelfamoota labsii hatattamaa baasuuf kan jiru ta'u haatii alangaa mummittiin kan federaalaa Aaddee Adaanach Abeebee ibsani jiru. Guutummaa Itiyoophiyaa keessatti baatii shaniif kan hojii irra oolu labsiin yeroo hatattamaa kun kaleessa Mummicha ministeera Itiyoophiyaa Dr.Abiyyi Ahmadiin ibsamee jira. Garuu waan dhorkaa ta'anii fi hin taanee of keessaa hin qabu ture. Isa kana irratti manni marii ministeerootaa ka biyyatti hojjatee isa raggaasisee dhiyeessu paarlaamaan bor sagalee irratti kennuuf jira. Aaddee Adaanach akka jedhanti labsii kana kan hojii irra oolchu Komaand Poost otoo hin taane mana mare ministeerootaa ti.


Paarlaamaan Itiyoophiyaa Jimaata Borii Walgahii Hatattamaa Gaggeessa

Manni marii ministeerootaa kan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa labsame hojii itrra olchuuf jecha qajeelfamootaa fi dhorkaalee jiran itti fufiinsaan kan beeksiisuu ta'u waajirri mummicha ministeeraa beeksisee jira. waajiira mummicha ministeeraatti itti gaafatamaa kutaa preesii kan taa'an Obbo Nigusuu Xilaahun akka jedhanti dhimmootii dhorkaa ta'an ifa kan ta'an labsii ba'e Jimaata borii paarlaamaan biyyatti\neega raggaasisee booda. Walgahiin paarlaamaa inni borii kun seenaa keessatti yeroo duraaf galma waajiira mummicha ministeeraa keessatti kan gaggeeffamu ta'uun beekamee jira.


Vaayiresii koronaa Ittisuuf Jecha Itiyoophiyaan Labsii Yeroo Hatattamaa Labsite

Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed ibsa har’a kennaniin faca’ina vaayiresii koronaa dhaabuuf tarkaanfii mootummaan isaanii fudhatu labsanii jidran. Muummichi ministeerichaa akka jedhanitti akkaataa weeraraa fi faca’ina vaayiresii kanaa yaada keessa galchuu dhaan mootummaan Itiyoophiyaa labsii yeroo hatattamaa labse. Biyya keenyaaf dhaloota oolchuuf jecha tarkaanfii cimaa kana caalu fudhachuun keenya ifaa ta’uu qaba jedhan.


UNHCR Akka Vaayiresiin Baqattoota Miliyoona Hedduu Keessa Hin Babal'anne Ittisuuf Akka Carraaqaa Jiru Beeksise

Baqattoonni miliyoona lamaa olii fi uummsyni addunyaa keessa qe’ee ofii irraa buq’an hedduun kan keessa jiraatan Gaanfa Afriikaa fi naannoo 'Great Lakes' jedhamu keessa vaayiresiin koronaa akka hin facaane ittisuuf jecha tattaaffii jiru cimsuu isaa Jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Balaa faca'ina Vaayiresichaa ittisuuf dhaabbatoota Tokkummaa Mootummootaa ka biroo fi gurmuulee dhuunfaa wajjiin kan hoojjetu tahuu dubbata, UNHCR. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Paartiin Mormituu Tigraay Keessaa Murtii Boordii Filannoo Hin Fudhadhu Jedhe

Paartiin mormituu Tigraay keessa sosso’u kan Saalsaay Weyyaanee Tigraay jedhamuu ibsa kaleessa kenneen Hagaya 23 bara 2102 geggeessamuuf kan ture filannoon biyyoolessaa yeroon isaa akka dheereffamuuf ibsa boordiin filannoo baase hin fudhannu jedhee jira. Paartichi mootummaan biyya bulchuu filannoon utuu hin geggeessamin itti fufuu heera biyyaa cabsuu qofaa utuu hin taane mirga sabaa fi sablammoonni hiree ofii murteeffachuu kan cabsuu fi seera federaalizimii walitti isaan fidu illee kan addaan kutu jedha ibsi sun. Ibsichi itti dabaluu dhaan boordiin filannoos faallaa seeraa kan ta’eef aangoo isaaf hin kennaminiin yeroo filannoo dheeressuu hin danda’u jedha. Mootummaan biyyattii heera irratti hundaa’uun filatame yeroo waggoota shanii qofaa kan qabuu fi kana immoo boordiin filannoo dheeressuu hin danda’u jedhee jira jedha Mulugeta Atsbeha Meqelee irraa.


Daldalli Caatii Dirree Dhawaa Keessaa Itti Fufe

Dirre Dhawaaa keessaa akkaataan daldala caatii isa weerarri vaayiresii koronaa utuu hin uumami duraattii hagasi garaagarummaa hin agarsiisne jedhamee jira. Institiyuutiin fayyaa hawaasaa kuduraalee of eeggannoon akka itti fayyadamu, Caatiis yoo ta’e danda’amnaan akka dhiisu yoo ta’uu baate immoo qulqulleessee akka itti fayyadamu gorsa kennee jira. Bulchiinsi naannoo haalli gabaa naannoo ni fyyeffama jedhee jira Erga weerara vaayiresii koronaa qabee Dirre Dhawaa keessaa tajaajilli geejjibaa dhaabateera. Hoteelonnii fi maneen bunaa irra hedduun cufameera. Bakkeewwan gabaa gurguddoon Ashawaa fi Taayiwaan jedhaman cufamaniiru. Sochiin uummataas akkaan gad xiqqaateera.Daldalli caatii naannolee akka Tigraayii guutummaatti naannoo Amaaraa bakka tokko tokkotti bittaa fi gurgurtaan caatii dhaabatee jira.


Itiyoophiyaatti Sa’atii 24 Keessatti Qorannaa Taasisameen Namoota 8 Irratti Vaayirasiin Koronaa Argame

Qorannaa Laaboraatorii Institiyuutiin Fayyaa Hawaasa Itiyoophiyaa sa'aatii 24 darban keessatti taasiseen namoota saddeet irratti Vaayirasiin Koroona argamuu fi as keessa takka daa'ima umriin baatii sagalii tahuu himee jira. Haala weerara Vaayirasii Koroonaa kanaan wal qabatee Yaa'iin Dhabbilee amanataa adda addaa Itiyoophiyaa keessaa marii geggeessuun, baatii tokkoof akka biyyattii cufa keessatti kadhannaan waaqaa taasisamaa turu labsee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Arbaa Minci Keessatti Namoota Jireenya Sadarkaa Gadii Gaggeessan Gargaaruuf Carraaqamaa Jira

Sababaa rakkoo vaayrasii koronaan namoonni galiin isaanii gad bu'aa ta'e jeeqama hawaasaa fi rakkoo gargaarsa dhala namaaf akka hin saaxilamneef Arbaa Minci keessatti gargaarsii walitti qabamaa jira. Dargaggonnii fi daldaltonni kaka'uumsa ofiin qabeenya qarshii Miliyoona 14 tti tilmaamamuu walitti qabuun isaanii ibsameera. Kanas kan ibse bulchiinsa magaalaa Arbaa Minci ta'u Yonaataan Zabdieoos Gabaasee Jira.


Itiyoophiyaa keessatti Guyyaa Tokko Keessatti Namnii 8 Vaayrasii Koronaan Qabaman

Sa'atilee darban 24 keessatti qorannaa laaboraatorii namoota 264 irratti gaggeeffamee keessaa 8 qabamuub beekame. Kanneen qorannaan irratti gaggeffame kana keessaa tokko lammii Ertraa kanneen hafan martii kan Ititoophiyaati. Warra vaayrasii Koronaan qabaman 8 keessaa 5 Dubaay irraa Itiyoophiyaa eega seenanii booda bakka qopheeffameetti hordoffiin irratti gaggeefamaa ture. Shanan kana keessaa lama daa'iima baatii sagalii fi haadha ta'uun ibsamee jira. kanneen hafan sadii immoo dubartii Itiyoophiyaa kan umriin 25 Taahilaand irraa Itiyoophiyaa seentee yoo ta'u namnii biraan umriin 19 immo seenaa imaltuu biyya alaa kan hin qabne ta;uun ibsamee jira. Ishee saddeettafaan lammii Ertraa kan umriin 30 magaala Landan kan Briteen irraa dhuftee qorannaan irratti gaggeeffamaa ture jedhamee jira. Namoota ammaan dura vaayrasii korannaan qabamanii turan keessaa 4 bayyaannataa akka jiran, lama gara biyya isaanti akka gaggeeffaman akkasumas namnii tokko immo lafa namoonni akka jabaatti dhukkubsatan ka'aman keessa jiraachuun ibsamee jira.


Obbo Tsahaayyee Dabaalqeew Du'an Boqotan

Gaazexxeessaa gameessa kan turan Obbo Tsehaayee Dabaalqew dhukkubsatee wal'anama a eega ture booda akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Bitooteessa 25 bara 2012 du'an boqochuun ibsamee jira. Obbo Tsehaayeen magaalaa Aksuum keessatti Fuulbaana 15 bara 1943 dhalatan. Midiyaa biyya keessaa fi alaa irratti waggootii dheeraaf itti gaafatamaa ta'uun hojjata kan turan Obbo Tsehaayyeen Amerikaa keessatti kan argamu hawaasa lammiwwan Itiyoophiyaa fi Dii Sii keessa ka jiru Embaasii Itiyoophiyaa keessatti hojii Midiyaa irra tajaajiilaa aturn. Obba Tsehayyee Dabalqeew gaa'iila kan qabanii fi abba mucaa tokko turan.


Itiyoophiyaatti Lakkoobsi Namoota Vaayirasii Koronaatiin Du'anii Lama, Kanneen Qabamanii 44 Gahee jira

Itiyoophiyaa keessatti weerara Koroonaan walqabatee hanga amma namoonni lama ka du’an yoo tahu lakkoobsi namoota vaayrasichaan qabamanii 44 gahee jira. Weerara kana ittisuuf namoota vaayiresichaaf saaxilamoo tahaniif qorannaa taasisuun kan jalqabame yoo ta'uu Qoranaan COVID 19 sadarkaa hospitaalaa qofatti ture hanga bufataalee fayyaatti akka gadi bu'u hojjatamaa akka jiru ministarri Fayya beeksisee jira. No media source currently available


Mootummaan Bulchiinsa Naannoo Uummattoota Kibbaa Hidhamtoota Gadhiise

Mootummaan bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa faca'iina vaayrasii koronaa ittisuuf jecha hidhamtoota kuma kudha lama hiikamuu isaanii beeksisee jira. Kunis kan ibsame magaalaa Hawaasaa keessatti aangawoonni tuuta oduuf ibsa kennanii akka ta'e oduu gabaasaan keenya Yonaataa Zabdiwoos gabaasee jira


Temesgen Fiqaaduu , Dargaggoo Meeshaa Tuttuqqaa Harkaatiin Ala Harka Ittin Dhiqatan Uume

Godina Wallaggaa bahaa magaalaa Naqamtee keessa kan jiraatu dargaggoon waggaa 26 Temesgen Fiqaaduu meeshaa tuttuqqaa harkaatiin ala miillaan itti bu’uu dhaan bishaan fi samunaa dhangal’aa buusu hojjetee torban lama dura tajaajilaaf uummataaf dhiyeessee jira Meeshaan harka ittiin dhiqatan kunYeroo ammaa baankilee, hospitaalotaa fi manneen nyaataa akkasumas waajjiraaleen mootummaa harka dhiqachuuf meeshaa miillaan itti bu’anii bishaan buufatu kanaan fayyadamaa jiru jedha Temesgen. Meeshaa harka ittiin dhiqatan kana hojjechuuf kan na kakaase ennaa vaayiresiin Koronaa hammaataa adeemetti uummati of eeggachuu akka qabu waan natti dhaga'ameef, akka lammii tokkkootti anis qooda gama koon ba'a kan jedhu natti dhaga'amnaani jedhe. Temesgeen itti aansuu dhaan funyaanii fi afaan haguuggachuuf kan oolu maaskii hojjetaa kan jiru ta'uu ibsee, ennaa lakkoobsi oomisha koo heddummaatu uummataaf gatii salphaa dhaan raabsuuf qophee irran jira jedhe. No media source currently available


‘Farankattii Harkaa Qabu kana Fixnaan Anii fi Maatiinkoo Waan Taanu Hin Beeku’ Kooronaa fi Jiruu Baqattoota Oromoo Jibuutii

Dhukkuba Kooronaa ittisuuf murteen mootummaan Jibuutii fudhate nu baqattoota biyyatti keessa jiraatu hedduu miidhee jedhu lammileen Oromoo Jibuutii jiraatan. Keessumaa baqattoonni hojii humnaan bulan waan nyaannu dhabnee rakkataa jirra jedhu. No media source currently available Sa’iid Adam Mohaammed Baqataa Oromoo Jibuuttii naannoo Barbaraa jiraatudha. Ganna Shaniif ka biyyas jiraachuu himee abbaan daa’ima tokkoo hojii humnaa hojjechuun maatiisaa akka bulfatu dubbate. Sa’iid haga yoonaa waan Kanaan duran kuufadheenin maatiikoo deeggaraa ture amma garuu kun na harkaa dhumnaan anii fi maatiinkoo eessa akka lixnu hin beeku jedha. Sa’iid, ammaaf waan duraan yoo hojii hojjetee ol keewwateen jiraataa akka jiru dubbatee, faarankaan an xiqqoo ol kuufadhe kun na harkaa dhumnaan garuu maatiikoo garam akkan geessu hin beeku jedha. Obbo Umar Sulxaan Huseen bara mootummaan dargii kufe biyyaa baqatanii Jibuutiitti galuu dubbatan. Ijoollee shan akka qaban himanii haalli jiru amma rakkisaa ta’uu dubbatan. Isaanis, dubbii isaanii keessatti sodaan kiyya guddaan Kooronaan du’uu utuu hin taane isa beelli manatti nu fixutu nu sodaachise jedhu. Hedduun baqattoota Oromoo Jibuutii jiran, manaa bahuun erga dhorkamee torbee sadaffoof deemaa jechaan dubbatanii, mootummaan biyyattii lammilee Jibuutiif gargaarsa manaa manatti akka dhiyeessaa jiru; baqattootaaf garuu nami birmatu hin jiruu jechuun kamatan. Galaana Diimaan gama Yemen keessa ka jiran godaantonni fi baqattoonni lammilee Itiyoophiyaa hedduun dhibumti Kooronaa kun mullachuun jiruu nutti hadheessee jedhu. Yemen Al Karaf Buufata Baqataa jedhamu keessa jirachuu ka dubbatan baqataan Oromoo tokko dhiyeenya kana yeroo Kooronaan mullate xiqqoo dursee warri Yemen Seenee magaalaa Sana’aa daandii gubbaa jiraataa turan lammileen Itiyoophiyaa hedduun hidhattootaan fuudhamanii deemanii bakka jiran hin beeknuu jedhan. Kana malees baqataan kun buufatuma Baqataa Al karaf jedhamu kana keessatti dhibeen waa’een isaa hin beekamne tokko ka’ee baqattoonni hedduun rakkataa akka jiranis himanii jiru. Akka baqattoonni himanitti dhibeen kun warra qabe mataa dhukkubbii, howwina qaamaa dabaluu, mogolee dadhabsuu fi qorra irratti mullisaa jedhan. Dhibee kanaaf waldhaansi waan hijirreefis nami hedduunis rakkataa akka jiru himan. Ammas Yemen keessa lammilee Itiyoophiyaa hedduun harka warra seeraan ala nama biyyaa biyyatti dabarsaa jiruuttillee rakkataa jiru jedhu baqattoonni Oromoo Yemen jiraatan. Keessumaa manneetii hidhaa naannoo handaara Babil Mandeb, jiru keessatti hidhattoonni Yemen godaantota kumaan lakkaa’aman gidirsaa jiruu jedhu. Akka warri keessa beeku VOA’f himetti (VOA jecha namoota kanaa kophaa mirkaneessuu hin danda’u) hidhattoonni Yemen naannoo Babel Mandeb manneetii hidhaa godaantota itti gidirsan hedduudha qabu. Kana keessa ka jiran haga kumaa jahaa akka tilmaamamus baqattoonni VOA’n buufata Al Karaf irraa dubbisee himanii jiran. Hidhattoonni kun warra mana hidhaa kana keessatti agate gidirsuufis mala hedduu fayyadamaa jedhu warri raga bahu. Baqataan Oromoo Yemen jiraatan tokko nama Saawudii Ykn biyya bakka kaanii fira qabu yoo argan, ka hidhaa keessa jiru ajjeesanii, pilaastika qaamarratti gubanii qarshii gara Doolaara kuma sadii irraa fudhatuu jedhan. Rakkoo baqattoonni Oromoo Jibuutiitti keessa jiran furmaatni maalii jennee Embasii Itiyoophiyaa Jibuutii jiru gaafachuuf yaallee turre; yaaliin keenya yeroo hedduu hin milkaayin hafe. Garuu Bakka Bu’aan Waajjira Waldaa Misooma Oromiyaa Damee Jibuutii jiruu obbo Mohaammed Ibrahim lammileen Itiyoophiyaa Jibuutii jiran kun akka beelarra hin buuneef Embasii duukaa mariirra jirraa jedhan VOA’f yoo dubbatan. Waan lammilee Itiyoophiyaa yemen jiranii garuu ammas qaamni deebii kenneef hin jiru. Kanaan dura jalqaba ji’a Amajjii Sagaaleen Ameerikaa hidhattootni Yemen Lammilee Itiyoophiyaa 500 ol aggatanii mootummaan Itiyoophiyaas isaan gadi dhiisisuuf tattaaffii taasisaa akka ture gabaaasuunsaa ni yaadatama.


Hospitaalonni Naqamtee fi Amboo Dhimma Vaayiresii Koronaan Walqabatee Hanqina Meeshaalee Qabaacbuu Dubbatan

Ogeessotni fayyaa Hospitaala Ispeeshaalaayizidii Naqamtee fi Hospitaala Rifaraalaa Yunivarsiitii Amboo Hanqinni meeshaalee Wal'aansa yaalaafi Koroonaarraa ittiin of eeggachuu danda’an jiraachuu himan. Hoogganaan Biiroo Fayyaa Oromiyaa Doktor Mangsituu Baqqala hanqinni meeshaalee caqafamanii jiraachuu himanii, bittaafi deggersa tola Ooltotaan Dhaabbilee fayyaaf guutuudhaaf hojjataa jirra jedhan. “ Adaamaa dabalatee magaalota Giddu Galeessaa Afur irratti Qorannoo Weerara Vaayirasii Koroonaa eegaluuf jenna” jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Naakoor Malkaa Dabalata qaba No media source currently available


Jiraattonni Dirree Dhawaa Namni Vaayiresii Koronaan Qabame Ka Jalqabaa Miliquun Nu Yaaddesse Jedhu

Jiraattonni magaalaa Dirree Dhawaa namni vaayiresii koronaan jalqaba qabame jedhame hatattamaan barbaadamee arguu dhabuun isaan yaaddessuu dubbatu. Kan nama sana waliin wal arganii turan dubartiin umuriin waggaa 33 har’a vaairesiin kun keessatti argamee jira. Bulchiinsi magaalattii namoota kanneen biroo nama sana waliin wal arganii turan adda baasanii qofaatti kaa’uu, ykn manaa akka hin baane ittisuu isa jedhu gidduu hin murteessin jira jechuu dhaan Addis Chekol Dirre Dhawaa irraa gabaaseera.


Tatamsa’ina Vaayiresii Koronaa Ittisuuf Naannooleen Benishaangul Gumuzii fi Gaambeellaan Murtiilee Dabarsinee Jirra, Jedhu

Naannooleen Benishaangul Gumuzii fi Gaambeellaa weerara Vaayirasii Koronaa dursanii ittisuuf murtoowwan dandeessisan adda addaa murteessuu isaanii beeksisan. Itti gaafatamaan Waajjira Komunikeeshinii Mootummaa Naannoo Benishaangul Gumuz Obbo Mallasaa Bayyana, “Benishaangul Gumuz biyya ollaa sanaa Sudaan wajjin waan wal daangessuuf sochii namootaa, ulaaleen walitti-ceesisan ugguramanii jiru,” jedhan. Waajjirri Pirees Sekireetariyaatii Naannoo Gaambeellaas gama biraan dhimma baqattoota naannicha keessa jiranii mootummaan akka mari’atu dubbatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


"Tatamsa’ina Vaayiresii Koronaa To’achuuf Qajeelfamoonni Bahan Hojii Irra Oolfamaa Hin jiran"

Namoonni biyyoota alaa irraa Itiyoophiyaa seenan guyyoota kudha afuriif akka adda of baasanii turan qajeelfamni mootummaan Itiyoophiyaa baase hojii irra oolfamaa hin jiru, jechuun yaaddoon namoonni dhiheessan akka qulqulleeffamaa jiru Instiitiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa beeksisee jira. Abbaan Alangaa Federaalaa Itiyoophiyaa gama isaatiin tatamsa’ina Vaayiresii Koronaa to’achuuf qajeelfama bahe cabsuun seeraan nama gaafachiisa, jedhee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Itiyoophiyaa Keessatti Vaayirasii Koronaatiin Dabalataan Namoonni 3adii Qabamuun Himamee

Itiyoophiyaa keessatti Vaayirasii Koronaatiin dabalataan namoonni sadii qabamuun himamee jira. Institiyuutiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa hanga gabaasaan kun qophaawetti sa’atii 24 keessatti qorannnaa Laaboraatorii namoota 68 geggeesseen, namoonni sadii vaatyiresichaan qabamuu mirkaneesse. Kan har’a beeksisame kana dabalatee Itiyoophiyaa keessatti Vaayirarsii Koronoon qabame 29 tahuu isaa ti. Namoonni Vaayirasichaan qabamuun isaanii mirkaneessamee sadeenuu lammiwwan Itiyoophiyaa ti. Tokko dubartii umuriin waggaa 23 yoo taatu, nama ammaa dura Jabutii, Biraazil, Hindii fi xumura irratti Koongoo Braazaavilitti imalte tahuun beekamee jira. Mallattoon dhukkubichaa waan irratti mul’ateef, iddoo kophaatti tursiisan geessamtee eega qorannoon irratti geggeessamee booda dhukkubichaan qabamuun ishee mirkaneessame – jedha, Instiitiyootiin Fayyaa Hawaasaa Itiyoophiyaa. Dhukkubsataan lammataa immoo dhiira umuriin waggaa 26 yoo tahu, haalli hojii isaa imaltoota adda addaa wajiin kan wal isa quunnamsiisu, jedhama. Sadaffaan immoo dhiira umuriin 32, kan nama duraan vaayirasichaa qabamuun isaa beekame waliin wal-quunnamee ture akka tahe tu himame. Lameenuu shakkiidhaan eega gara bakka kophaatti nama tursiisan geessamanii booda qorannaa irratti geggessameen Vaayirasii Koronaan qabamuun isaanii mirkaneessame. Yeroo ammaatti, Itiyoophiyaa keessatti Waaltaa Fayyaa namoonni adda-baafaman itti wal’aanaman keessa namoonni 25 ka jiran yoo tahu, namoonni lama dhukkubichi waan itti cimeef, kutaa namoonni cimaa dhukkubsatanitti hordofiin wal’aansaa taasisamaafii akka jiru institiyuutichi beeksisee jira. Ammaan dura akka himametti namoonni dhukkubsatan lama guutummaatti dhukkubicha irraa dandamatanii jiran. Garuu, of eeggannaaf jecha, ammallee adda baafamanii akka jiran tu himame.


Namnii Hundii Fayyaa Isaa Eeguuf Itti Gaafatamnii Irra Jira: Dr. Abiyyi Ahimad

Torbanneen dhufan lamaa fi sadii midhaa hamaa vaayrasiin koronaa dhaqqabsisuu kan itti mullatu ta'a jechuun mummichi ministeera Abiyyi Ahmad ibsanii jiran. Keessumaa laga Gabaa fi geejiiba uummataatti namnii wal irraaa fageenya isaa akka eeggatuuf hubachiisan. Mootummaan Itiyoophiyaa kun hojii irra ooluu isaa qaamoota seera kabajsiisaniin akka hordofuu beeksisanii jiran. Namnii hundii fayyaa isaa eeguuf itti gaafatamnii akka irra jiru Dhaamsa Fees Bookii ofii irra ka'aniin Dr. Abiyyi Ahmad hubachisanii jiru.


Hararii fi Dirree Dawaa Keessatti Vaayrasii Koronaa Ittisuuf Tarkaanfiin Adda Addaa Fudhatamaa Jira

Mootummaan bulchiinsa naannoo Hararii fi bulchiinsii magaalaa Dirree Dawaa geejiibii uummataa kallattii kamiin iyyu gara isaanti akka hin seenne ugguura ka'anii jiru. Kunis faca'iinsa vaayrasii koronaa ittisuuf yaadamee akka ta'e gabaafamee jira. Gama kaaniin bulchiinsii magaalaa Hawaacaa faca'iinsa vaayrasii koronaa ittisuuf hojii gaggeeffamaa jiran irratti har'a tuuta oduuf ibsa kennuun beekamee jira.


Lammiiwwan Itiyoophiyaa Kuma Tokkoo fi Dhibba Sagal Jabuutii Irraa Biyyatti Deebisaman

Namoonni Jabuutii irraa gara biyyaatti deebisaman 1900 ga’uu bulchiinsi Dirree Dhawaa beeksisee jira. Namooni deebi’an kun addaan baafamanii Yuniversitii Dirre Dhawaa keessatti kuniinsi godhamaafii jira. Eeyama seeraa kan hin qabaannee fi lammiiwwan Itiyoophiyaa Jabuutii jiraataa turan xumura turban darbee gara biyyaatt seenuu jalqabuu isaanii fi lakkoobsi isaaniis 1875 ga’uu bulchiinsi Dirre Dhawaa beeksiseera. Itti gaafatamaan xiqqeessuu soda balaa bulchiinsa Dirre Dhawaa obbo Harbii Buhi, bakka midhaan kuusan kan magaalattii ala jiru keessa torban darbe namoota 814 dabalatee kanneen 1457 ta’an hawaasattii adda ba’anii deggersi barbaachisu godhamaafii jira jedhan.


Poolisiin Federaalaa Lammilee Vaayirasii Koronaa Ittisuuf Qajeelfamoota Ba’an Hin Kabajnerratti Akka Tarkaanfii Fudhatu Akeekkachiise

Tatamsa'ina Vaayirasii Koronaa ittisuuf qajeelfamoota bahan lammiilee hojii irra hin oolchinerratti har'a irraa eegalee ka tarkaanfii fudhatu tahuu ibse - Poolisiin Federaalaa Itiyoophiyaa. Waajirri Poolisii Federaalaa qajelfamoota ittisa tamsa’ina Vaayirasii Koronaa ittisuuf bahan gara hojiitti jijjiiruuf miseensota isaa fi uummataaf hubannoo kennuu irratti kan hojjetaa ture tahuu ibsee, har’a irraa eegalee hojiitti akka seenu dubbate. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Bulchiinsi Naannoo Tigraay Labsii Yeroo Hatattamaa Labsee Jira

Faca'iina vaayrasii koronaa ittisuuf jecha labsiin yeroo hatattamaa labsamuun kan gabaafame yoo ta'u kunis heera Itiyoophiyaa keeyyata 93-B irratti hirkachuun ta'uun ibsamee jira. Kunis bulchiinsonni naannoo balaan uumamaa ykn weerarri dhukkubaa yeroo dhaqqabu naannoo isaanii mara keessatti labsii kana labsuu akka danda'an lafa kaa'ee jira jedhameera.


Itiyoophiyaa Keessaa kanneen Waaqa Kadhatan Koronaan Hammaatu Iyyuu Wal Ga’ii Gurguddaa Geggeessuu Dhaabuuf Tole Hin Jedhin Hafan

Jalqaba torban kanaa mootummaan Itiyoophiyaa humnootiin nagaa eegsisan faca’ina vaayiresii Koronaa ittisuuf wal ga’iilee gurguddaa akka ugguran ajajamanii jiru. Itiyoophiyaa keessaa hanga ammaatti namoonni 12 vaayiresichaan yoo qabaman namni du’e hin jiru, angawoonnis haalli jiru utuu hin hammaatiin akkasitti akka itti fufu barbaadu. Garuu ennaa gareeleen amantii wal ga’ii isaanii itti fufanii jiran kanatti ajaja kana hojii irra oolchuun rakkisaa dha, akka hoogganoonni amantii jedhanitti balaa vaayiresiin kun fidu akka salphaatti ilaalaamaa jira.


IOM’ Jaarmayaan Godaantotaa; Lammilee Itiyoophiyaa Kaleessa Moozambiikitti Du’arraa Hafan Gargaaraa Jiraachuu Beeksise

Kaleessa Moozaambiik biyya kibba Afriikaatti argamtu keessatti lammilee Itiyoophiyaa godaansarratti du’an 64’rraa warra oole Itiyoophiyaanota Kudha Afur Gargaaraa akka jiru jaarmayaan godaantota biyya tokkorraa gara kaanitti nagaan qubsiisu IOM beeksise. Saandraa Blaak dubbi himtuun IOM ka dameee biyya Moozaambiik, warri lubbuun hafe kun nyaataa fi dhugaatii dhabee qaamni isaaniillee hedduu bututee turee jechaan VOA’f himte. No media source currently available “Warri lubbun du’’a kanarraa hafe namoota 14 ta’uu, imalli isaaniis gara Afriikaa kibbaa akka ture angawoonni Moozaambiik nuuf himanii jiran. Godaantonni lubbuun argaman kun nyaataa fi bishaan dhugaatii dhabiinsarraa kan ka’e qaamni isaanii bututeeti ture, ammas Hospitaala Teetee jedhamu keessatti yaala fayyaa fudhataati jiru. Jaarmayaan IOM ammoo warra du’a oole kanafa midhaan nyaataa fi uffata isaaniif kennuun gargaaraa jira’’ Saandiraa Bilaak; Dubbi Himtuu IOM Moozambiik Miis Saandraan, warri lubbuun dabre 64 martuu, konkolaataa gubbaan haguugameen waan imalaa turaniif qilleensa dhabaan ukkaamamanii du’an jette. Godaantonni kun martuu dhiirotaa ta’uus himtee, konkolaachisaa warra kana seeraan ala deemaanii tures angawoonni Moozaambiik to’annaa jela oolchuu himte. IOM’ ibsa waan kanaa baaseenis lammileen Itiyoophiyaa kun martinuu waraqaa eenyummeessaa takkaa hin qaban jechaan hime. Kanaan duras akkasuma bara 2019, biyyuma Moozaambiik bakka Saangoo jedhamutti seeraan ala gara Afriikaa kibbaa imalaa ka turan lammileen Itiyoophiyaa 12 du’uun isaanii ni yaadatama.


Itioophiyaan Vaayiresii Koronaa Ittisuuf Jecha Daangaa Koon Cufa Jette

Vaayiresii koronaa ittisuuf jecha Itiyoophiyaan daangaa ishee kan cuftu ta’uu beeksiste. Ibsi waajjira muummicha biraa ba’e akka jedhutti humnoonni federaalaa imaltoota naannoo daangaa irra sosso’an kan qoratan ta’uu isaniif meeshaalee deddeebiif barbaachisan qofa akka eeyaman ajaji darbeera. Akka ibsa sanaatti humnoonni nagaa eegsisan vaairesii kana ittisuuf hawaasi akka walitti hin siqne ka jedhu kan hojii irra oolchan ta’uun illee beekameera. Namoonni lama itti dabalaa vaayiresii koronaan qabaman argamuu ministriin eegumsa fayyaa fi institiyutiin eegumsa fayyaa Eth beeksianiiru. Kunis lakkoobsa namoota qabamanii 11 ga’ee jira. Ibsa waliin tauun dilbata darbe kennaniin namni inni tokko kan umuriin waggaa 28 lammii itiyoophiyaa Beljiyemi Netherlaandsitti imalee deebi’ee fi kan umuriin waggaa 34 Dubaay irraa deebi’e ta’uu ibsaniiru. Namoota qabamanii turan sagal kanneen moggaatti qoodaman keessa saddeet haala wayyaawaa irra jiraachuu ibsi kun beeksiseera.


Dorgommiin Olompikaa Addunyaa Kan Baranaa Hafuun Ibsamee Jira

Dorgommiin Olompiika addunyaa kan silaa baatii Adooleessa fullee keenyaa gaafa 24 bara 2020 gaggeeffamuuf ture gara waggaa dhufu jechuun bara 2021tti darbuu isaa mummichi ministeera Jaapaan Shinzoo Abee har'a ibsanii jiru. Kunis soda weerarri vaayrasii koronaa uumeen ta'uun ibsamee jira. Jaapaan qophii Olompikii kanaaf waggootii darban torba keessatti Doolaaara Miliyoona torba baasuun ishee ibsamee jira. Gama kaaniin Festivaaliin dorgommii Ispoortii fi Aadaa kan lammiwwan Itiyoophiyaa kan waggootii darban soddomii torbaaf gaggeeffamaa ture barana hafuun isaa ibsamee jira. Itti gaafatamaan hariiroo alaa kan koree qindeesituu dorgommii kanaa Obbo Iyyaayyuu Zannabaa Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti hirmaatonni sagantaa kanaa weerara vaayrasii koronaaf akka hin saaxilamne gochuuf tarkaanfiin kun fudhatame jedhan. No media source currently available


Magaalaa Hawaasaa Keessatti Hubannoon Koronaa Ilaalchisee Jiru Ilaalcha Hin Arganne: Angawoota Magaalattii

Vaayiresii Koronaa ittisuuf uggura kaa’ame hojii irra oolchuu dhabuu fi dagachuun magaalaa Hawaasaa keessatti kan mul’atu ta’uu angawoonnii bulchiinsa magaalattii beeksisaniiru. Dhimmi isaa kan isaan yaaddesse qajeelchi eegumsa fayyaa, daldalaa misooma gabaa akkasumas misooma geejjibaa fi daandii magaalattii jiraattonni magaalaa sanaa itti gaafatama isaanii akka ba’an ibsa waliin ta’uun baasaniin waamicha dabarsaniiru. Magaalaa sana keessatti nama vaayiresii koronaa qabutu argame jedhamee oduun afarfamaa jiru hamee ta’uu kan ibse qajeelchi eegumsa fayyaa magaalattii uummati raga hin mirkanoofneen akka hin jeeqamne beeksisee jira. Bifa gogaa namaa fi bakka hojii isaanii ittiin ka’umsa gochachuun magaalaa Hawaasaa keessatti loogii uumamuu fi maqaa sirrii hin taane kennuunis dhaabachuu qaba jechuun yaadachiiseera jechuu dhaan Yonaatan zebdwoos Hawaasaa irraa gabaaseera.


Tajaajilli Interneetii fi Bilbilaa Addaan Cituu Gareeleen Mirga Namaa Balaaleffatan

Mootummaan Itiyoophiyaa lammiiaan Itioppphiyaa miliyoonaan laka ‘aman kanneen dhiya Oromiyaa keessa jiran irraa tataajila bilbilaa fi interneetii kutuu is gareen mirga namaaf falmu Human Rights Watch beeksiseera. Vaayiresiin koronaa addunyaa irra faca’aa ennaa jiru kanatti keessumaa Itiyooophiyaa keessaa dhimmi odeeffannoo argachuu akkaan irratti fuulleffatamuu qabu. Odeeffannoo dhabamuun gargaarsi namoomaa Oromiyaa keessasa hagam barbaachisaa ta’uu akki itti hubatan illee rakkisaa ta’ee jira. Gabaasa Saalem Salamoon Tujubeetu dhiheessa. No media source currently available


Itiyoophiyaan Daangaawwan Biyyoota Waliin Qabdu Cufte

Ibsii waajiira mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad biraa ba'e akka jedhutti humnootiin ittisaa kan biyyatti imaltoota gama daangaan deddebi'an qorachuun omishaalee karaa seeraa dhufan qofa biyya seensiisu Kana malees humnooyiin nageenyaa hawaasnii walitti dhufeenya dhaabuun addaan akka fagaatuuf guutuummaa biyyatti keessatti kan hojjatan ta'uun ibsamee jira


Afrikaan Vaayrasii Koronaa Ittisuu Dandeesisuu Gargaarsa Meeshaalee Argataa Jirti

Mummichi ministeera Itiyoophiyaa D Abiyyi Ahmad dhaabbata Jaak Maa jedhamuu fi dhaabatta Aliibaabbaa wajjiin hojii gargaarsaa labsanii jiru. Kunis biyyoonni Afrikaa weerar vaayrasii koronaa of-irraa ittisuu akka danda'an akkasumas qorannaa barbaachisuu akka gaggeessaniif meeshaalee barbaachisan akka argatan gochuuf ta'un ibsamee jira. Dilbata kaleessaa ibsii waajiira mummicha ministeera Itiyoophiyaa biraa ba'e akka hubachiiseetti dhaabatoonni lameen gargaarsii arjomanmeeshalee qorannoo ittiin gaggeessan miliyoona tokko caalaa qaba. Waan afaan fi funyaan ittiin aguuganmiliyoona 6 fi kanneen biroonis keessatti argamu.


Baqattoonni Hawaasa Koronaaf Akkaan Saaxilamu Waan Ta’eef Qiyyaafata Barbaachisa: Hayyoota Eegumsa Fayyaa

Gareeleen gargaarsaa dhiibbaa weerarri hawaasaalee baqataa irraan ga’u ilaalchisuun akeekkachiisa kennanii jiru. Tokkummaan mootummootaa akka tilmaametti addunyaa irra baqattoonni miliyoonni 30 ka jiran yoo ta’u hedduun isaanii haala daddaruu vaayresii koronaaf saaxilaman deessa jiraatu. Biyyoonni dureeyyii ta’an iyyuu weerara kana ittisuuf rakkataa ennaa jiran kanatti hayyoonni eegumsa fayyaa gareelee weerara kanaaf akkaan saaxilaman deggeruuf hawaasi addunyaa qophaa’uun akkaan barbaachisaa dha. Naannoo addunyaa irraa angawoonni eegumsa fayyaa namoonni akka manaa hin bane, namoonni walitti tuucha’anii akka hin teeny fi qulqullina eeguun dursi kennamuufii qaba. Baqattoonni immoo waliitti tuucha’anii waan jiraataniif sun immoo daddarbuu vaayiresii kanaaf haala mijeessa. Nyaata madaalawaa dhabuu fi dhiphina keessa jiraachuun dandeettii dhibee ofii irraa ittisuu isaanii kan buusa jechuun hayyoonni beeksisaniiru.


Naannoon Amaaraa Vaayiresii Koronaatti Duuluuf Doolaara miliyoona Hedduu Ramade

Mootummaan naannoo Amaaraa faca’ina vaayiresii koronaa dhaabsisuutti duuluuf akkasumas qophee jiru deggeruuf qarshii miliyoons 150 ramadee jira. Erga Itiyoophiyaa keessatti vaayiresiin kun argamuun gabaasamee as mootummaan naannoo sanaa yeroo jaqabaaf tuuta oduuf ibsa kan kenne yoo ta’u angawoonni eegumsa fayyaa vaayiresii kanatti duuluuf rakkoo inni guddaan hanqina meehaalee koronaa ittiin qoratan ta’uu beeksisaniiru.


Namni Ka Biroon Haaraa Itiyoophiyaa Keessaa Vaayiresii Koronaan Qabame

Itiyoophhiaan nama vaayiresiin koronaa keessatti argame ka biroo haaraan argamuu mirkaneessite. Kunis lakkoobsa namoota vaayiresichaan qabaman sagaliin kan ga’e yoo ta’u shan lammiiwwan biyya alaa sadii immoo lammiiwwan Itiyophiyaa tii. Instiitiyuutiin eegumsa fayyaa Itiyoophiyaa akka jedhetti namni boodna vaayiresiin kun keessatti argame dubartii maanguddoo waggaa 85 yoo ta’an biyya alaa irraa deebi’an. Angawoonni mootummaa Itiyoophiyaa lakkoobsa dabalaa jiru, doorsisa lammiiwwan biyya alaa irratti geggeessamuu fi haal yeroo ka biroo ilaalchisuun tuuta oduuf ibsa kennu jedhamee eegama. Gama biraan biyyoota Afriikaa 36 keessatti vaayiresiin kun kan argame yoo ta’u, walumaa gala namoonni 795 qabamaniiru. Akkuma kanaan Aljeeriyaa keessaa 82, Beeniin 2, Burkinaafaasoo 27,Kaameroon 16, Ripaablikii Afriikaa waaltaa 1, Chaad 1, Koongoo 1, Ekuwatooriyaal Giinii 4 Eswsaatinii 1, Itiyoophiyaa 9, Gaaboon 3 fi Gaambiyaa keessaa nama tokko irratti vaayresiin kun argamee jira.


Gatiin Gabaalee Addunyaa Guguddoo Wal-makaa Tahee Oole

Yaaddoo vaayiresii Kornaa irraa kan ka’e yeroo haalli dinagdee guutummaa addunyaa irratti mamsiisaa tahetti yeroo investaroonni yaaddoo irra jiraniitti, gatiin gabaalee addunyaa guguddoo har’a wal-makaa tahee oole. Gatiin gabaa Jaappaan, kan Niike’ii ganama gaariidhaan jalqabee gara guyyaa ammoo gad sigigaate, dhuma irratti kufina dhibba irraa harka tokkootiin cufame. Gatiin gabaa Hang Seng, kan Hong Kong immoo dhibba irraa harka lamaan kufe. Kan Chaayinaa, Shaangaa’is dhibba irraa harka tokkoon. Yeroo gabaaleen sun Kamisa har’aa banamanitti, hegereen Yunaayitid qabdu, kasaaraa haga xiqqoo agarsiisa.


Lammiiwwan Biyya Alaa Ityoophiyaa Keessa Jiran Doorsisamaa Jiru: Embasii Ameerikaa Kan Finfinnee

Embasichn Ameerikaa kan Finfinnee vaayresii koronaa ilaalchisee ilaalchi farra namoota biyya alaa hammaataa adeemuu ilaalchisee gabaasa argachuu kan itti fufe ta’uu ibsee jira. Vaayresiin koronaa Itiyoopiyaa keessatti mul’achuu isaatti aansee guyyoota hanga tokko booda lammiiwwan biyya alaa biyyattii keessa jiran irraan balaa ga’uu fi doorsisi raawwatamu isaa fi kanaanis embasiin Ameerikaa kan Finfinnee jiru ibsa of eeggannoo baasee jira. Embasichi vaayresii koronaa ilaalchisee ilaalchi farra namoota biyya alaa hammaataa adeemuu ilaalchisee gabaasa argachuu kan itti fufe ta’uu ibsee jira. Jechoota kallattiin namoota biyya alaa irratti darbamu Chaayinaa, Faranjii jechuu dhaan Koronaa waliin wal qabsiisanii faca’ina vayresii kanaaf namoota biyya alaa Itiyoophiyaa keessa jiran yakku jedhee jira ibsi kun. Akka gabaasa sanaatti namoonni biyyootii alaa dhakaa dhaan haleelamu, tajaajila geejjibaa dhorkatamu, faana hordofamanii vaayresii koronaa qabda jechuun qeeqamu jedha. Itiyoophiyaa keessaa namoonni vaayiresii kanaan qabaman ja’a yoo ta’an kanneen keessaa afur lammiiwwan biyya alaa jechuun lammiiwwan jaappaan sadii kan angawoota daladalaa ol aanoo ta’anii fi tokko immoo diplomaatii lammii Briteeni. Embasiin Ameerikaa lammiiwwan Ameerikaa qofaa akka hin deemne yoo haleellaan dhufes qooda ijaa ba’uu jalaa akka dheessan waamicha dabarseera.


Itooppiyaa Keessatti Dhukkubi Maalummaan Isaa Hin Beekamne Horsiisee Bulaa Hedduu Galaafate

Horsiise bulaan Itiyoophyaa 2000 ol ta’an kanneen naannoo Somaalee keessaa erga bara 2014 qabee dhukkuba maalumma isaa hin beekne kan funyaanii fi afaaniin dhiigi ba’uun du’anii jiru. Akka gabaasaalee adda addaatti mallattooleen argaman miillaa fi harka dhiitessuu fi iji keessi bifa magariisaa fi keelloo qabachuu dha. Namoonni miidhaan kun irra ga’e naannoo naannoo Ogaden keessa beeladaalee kan tikfatan yoo t’u immoo kampaniilee zayitaa fi gaazii uumamaa qotanii baasuuf barbaadantu gamas ture. Gabaasaaleen du’a dhibee maalummaan isaa hin beekamne dhaqqabiisu kanaa warren gama dhiyaa fi qoattoota gareelee mirga namaan qiyyaafanni itti kennamee jira. Kampaniin Chaayinaa Poly-GCL jedhamu erga bara 2014 qabee naannoo Ogaden keeessa zayitaa fi gaazii uumamaa qotee baasuuf barbaadaa ture. Mootummaan Itiyoophiyaas kampanii Chaayinaaf kanaaf galii argamu keessaa walakkaa qooduuf walii galatee mallatteessee jira. Ujummoon yoo diriirfame Itiyoophiyaan gaazii uumamaa biyya alaatti erguu dandeessisa. Jiraattonni naannoo hojii kana hojjechuuf kan isaan hin mariisisne ta’uu dubbtu. Mootummaan Itiyoophiyaa projektiin kun rakkoo fayyaa fi qilleensa naannoo sanaa irratti dhiibbaa fide ka jeedhu haalee jira. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed industrii zayitaa fi kan gaazii uumamaa guddina dinagdee Itiyoophiyaaf baay’aa barbaachisaa ta’uu beeksisaa turan.


Bulchiinsi Naannoo Tigraay Itti Gaafatamaa  Paartii Badhaadhinaa Mudaameefi Jira

Paartiin Badhaadhinaa bulchiinsa naannoo Tigraay bakka adda addaatti akkasumas dameen waajirichaa kan Tigraay Finfinnee keessatti kan banamuu ta'uun beekamee jira. Obbo Nabiyyuu Sihhuul Mikaa'eel itti gaafatamaa waajiira Badhaadhinaa dame Tigraay ta'anii akka hojjatan ramadamuu isaanii gabaafamee jira.


Paartiin Mormituu Naannoo Somaalee Kaartaa Boordiin Filannoo Lafa Kaa’e Hin Fudhadhu Jedhe

Paartiin walabummaa dimokraasii fi tokkummaa jedhu kaartaa filannoo kan boordiin filannoo dhiyeenya ifa taasise mormee jira. Paartichi paartilee mormituu naannoo somaalee ka biroo waliin dhimma kana irratti mari’achuu isaa ibsee, martinuu kaartaa filannoo sana akka morman ibsee jira. Naannoon Somaalee akka kaartaa filannoo sanatti bakka bu’oota 23 kan qabu yoo ta’u lakkoobsa uummataa fi bal’ina naannoo ilaalchisee bakka bu’oota 40 ta’u qabaachuu qaba ture jedhee jira. No media source currently available


Qophii Filannoo fi Rakkolee Mumul’atan. Kutaa 3ffa

Yeroo Itoophiyaan filannoo Hagayyaatti deemaa jirtutti paartilleen mormituu ammoo “mootummaan namoota nurraa hidhaa jira. Guyyaa filannoos kan nuti itti walii hin galin qabe,” jedhu. Deggartoota isaanii doorsisaa fi hidhaa waan jiraniif umamtallee dubbisuuf akka rakkatan himatu.Paartiilee mormituu naanno Tigraay keessa jiran kanneen himannaa akkanaa dhiheessan keessaa haga tokko. Mootummaan naannoo kanaallee himannaalee kanaaf deebii gama isaa qaba. Caqasaa No media source currently available


Dhibaayyuu Ekeraa Namoota Bara Dabre Xayyaara Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaan Dhumanii

Ganda xayyaarri Itiyoophiyaa ET-302 waggaa darbe itti kufe Tulluu Farraa dabalatee gandoonni shanii fi bulchiinsi aanaa Gimbichuu kaleessa dhibaayyuu ekeraa namoota balaa xayyaarichaan miidhamanii baasan. Sagantaa kana irratti abbootin Gadaa, abbootin amantaa, jiraattotni naannoo fi keessummootni biroon argamanii jiru. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Itiyoophiyaa Keessa Haga Ammaatti Namni Vaayiresii Koronaan Qabame Hin jiru, Jedhame

Itiyoophiyaa keessatti haga ammaatti namni vaayirasii koroonaan qabame kan hin jirre ta’uu Koreen Ministaroota ka Ittisa Koronaa Biyyalessaa beeksisee jira. Koreen kun Gabaasa hardha Muummee Ministeera Abiy Ahmadiif dhiheesseen, hojiin ittisaa dhukkubichaas dabalataan kan hojjetamaa jiru tahuu beeksise. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Waa’een Hidha Laga Abbayyaa Dhimma Biyyoota Sadeen Giddutti Xumuramuu Qabu Dha.Angawaa Itiyoophiyaa

Itiyoophiyaan walii galtee irra ituu hin ga’iin dura hidha laga Abbayyaa bishaan guutuu akka hin jalqabnee ibsii Yunaaytid Isteetes baste ta’u kan hin mallee fi qajeelafama waggaa sadii dura mallatteessite waliin kan wal faalleessu ta’u ministeerri Bishaan, jallisii fi Albudaa kan Itiyoophiyaa Dr. Silashii Baqqalee beeksiisanii jiru. Dr. Silashiin Raadiyoo Sagalee Amerikaa waliin gaaffii fi deebii gaggeesaniin dhimmi kun kan Itiyoophiyaa Sudaanii fi Masrii ta’u ibsanii dhimma kana gad fageenyaan ituu hin hubatiin mirga Itiyoophiyaa harkaa butuun sirrii miti jedhan. walii galteen mallatteefamees mallatteeffamuu baatuus Itiyoophiyaan Hagayya dhufuu kaastee bishaan guutuu akka jalqabdu, maddisiistonni humnaa isaan jalqabaa lamaan waggaa har’a baatii Bitooteessa keessaa hojii kan jalqaban ta’u ibsan. Yunaaytid Istees haallii itti isaan dubbisaa jirtu akka dhiibbaa gochuun akka ta’e abbaa biyyummaa cabsuu haala dandeesisuun ta’u kan ibsan Dr. Silashiin mootummaan isaanii haala kana hawaas addunyaa beeksisuuf karaa adda addaan yaalii gochaa akka jirtu ibsan. Biyyi tokko sadarkaa Ministeerootaattis ta’e seekreteriyaatitti ennaa wal ga’an sadarkaa wal qixxee ta’een mari’achuu malee dhiibbaa gochuun hin da’amu. Bishaan laga Abbayyaa 100 keessaa harka 86 kan qabduu Itiyoophiyaan mirga uumamnii kenneefiin akka hin gargaaramne gochuu kan danda’uu tokko iyyu hin jiru kan jedhan Dr Silashii Baqqalee. Bu’aa hundumaa eegsisuun lagii Abayyaa attamiin akka guutamuu qabu fi hoggantummaa hojii irratti mariin kan itti fuufuu abdii qabna jedhan. No media source currently available


Kanneen Nu Tuqan Ni burkutaa’u. Carraan Isaanii kufinsa: Dr. Abiyyi Amhed

Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Abiyyi Ahimed xumura torban dabree irra kanneen bulchiisa naannoo Kibbaatti argaman – aanaalee Daawuroo fi Oomoo Kibbaa, akkasumas aanaa addaa Kontaa dawwachuu isaanii Televiiziyoonni naannichaa gabaasee jira. Yeroo daawwannaa isaaniitti haasawa godhanitti “Nuti Itiyoophiyaanonni injifatamuuf alagaa dha. Wal hin beeknu. Seenaa keenyattis tahe har’a kanneen nu tuqan ni burkutaa’u. Carraan isaanii kufinsa” jedhan – muummichi-ministaraa Abiyyi. Gabaasaa Yonaatan Zabdiwoos, Caqasaa. No media source currently available


Murtiin Uummata Sidaamaa Akka Argatu Paartiin Tokkummaa Sidaamaa Gaafate

Uummati Sidaamaa murtii uummataa geggeessee kan mirkaneeffati naannoon of ijaaruun yeroo gabaabaa keessatti xumura akka argatu mootummaanni naannoo fi kan federaalaa itti gaafatama isaanii akka ba’an kan haaraa hundeeffame paartiin tokkummaa Sidaamaa gaafatee jira. No media source currently available Dura taa’aan koree ijaarsa paartii tokkummaa Sidaamaa obbo Lammaa Hoyyaattoo ennaa ijaarsas paartii isaanii haasaa dhageessisaniin ijaarsi naannoo Sidaamaa boodatti harkifateera. Kanaaf jecha uummanni sidaamaa murtii uummataa geggeessee hiree ofii murteeffachuuf mirga inni mirkaneeffateef fayyadamaa akka ta’u, hundeeffamuun naannoo isaa yeroo gabaabaa keessatti akka xumuramu naannoon kibbaa fi mootummaan federaalaa itti gaafatama isaanii akka ba’an waamicha dabarsaniiru.


Ayyaanni Injifannoo Adwaa Ciminnii fi Murannoon Kan Itti Mul’atee Dha: Prezidaant Saahilewerq Zewdee

Gaara Solodaa jala magaalaa Adiwaa-tti kan kabajame ayyaana Adwaa irratti kan argaman prezidaant Saahile Werq Zewdee ayyaanni Adwaa koloneeffattummaa injifachuu kan ibsee if aduun bilisummaa akka ba’u kan godhe jedhan. No media source currently available Ayyaanni injifannoo Adiwaa rakkoo keessoo ka biroo caalaa walabummaa Itiyoophiyaaf ilaalcha kennuu dhaan biyya walaba taate tursuun danda’ameera jedhan. Uummanni Itiyoophiyaa walabummaa fi mirga biyyaa ilaalchisee eenyuufuu obsa hin qabaanne kan agarsiise jedhan prezidaanti Saahilewerq. Dhala namaa gidduu kan ture madaalli sirrii hin taane gara qixxummaa uumaan kennetti haa deebi’u sagaleewwan jedhan akka baay’atan qooda ol aanaa kan ofii isaa gumaacheera. Edaa koloneeffattoota injifachuun ni danda’ama miira jedhu uumuu irraa jalqabee, sochiiwwan farra koloneeffattummaa loogii sanyii bakka maratti akka kaka’an taasiseera. Itiyoophiyaa fi uummata ishee immoo fakkeenya cimina guddinaa akka ta’an taasiseera.


Afrikaa Keessatti Dhibeen Koronaavaayires Otuu Hin Mul’atiin Turuun Qophaa’uuf Carraa Gaarii Kenneef

Caasaan Fayyaa Afrikaa keessaa rakkisaa tahuu mala yeroo jedhamaa jiru kanatti, biyyoonni Afrikaa dhukkuba Koronaaviirus irraa of baraaruuf carraaqaa jiran. Dhukkbichi ardittii keessatti dafee mul’achuu dhabuun akka biyyoonni qophaa’uuf yeroo kenneef jedhama. Oduu har’a dhaqqabeen immoo, Naayijeriyaa keessatti dhukkubichi nama tokko irratti mul’achuun himamee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Lammileen Itiyoophiyaa mana hidhaa Taanzaaniyaa turan biyyatti deebifaman

Embasii Itiyoophiyaa Daar E Salaam jirutti Diplomaatii mootummaa Itiyoophiyaa ka tahan obbo Teewodroos Girmaa warri harra hidhaatii gadi lakkifamee biyyatti deebi’e wagga 2 – 4 kan hidhamanii turan ta’uu dubbatan Lammilee Itiyoophiyaa Taanzaaniyaatti godaansa seeraan alaarratti qabaman 104 harra biiyyatti deebisuu Daar E Salaam ka jiru Embaasiin Itiyoophiyaa beeksiseera. Teewodroos Girmaa qondaalli Imbaasichaa VOA’f akka himanitti lammileen Itiyoophiyaa kun gargaarsa jaarmayaa godaantotaa IOM, Gamtaa Awurooppaa fi baasii mootummaa Itiyoophiyaan biyyatti deebifamuu dubbatan. No media source currently available Obbo Teewodroos lammileen kun mana hidhaa Taanzaaniyaa kutaa bulchiinsa Iringaa jedhamu keessaa ka hiikaman ta’uu, danuun isaaniis dargaggeeyyyii ta’uu himanii hojii humnaa, sarba mirga namoomaa fi rakkoo hedduuf warra saaxilamaa turedha jedhan. Obbo Teewodroos Imbasiin Itiyoophiyaa Daar E Salaam jiru warra mana hidhaa Taanzaaniyaatti hafee jiru biyyatti deebisuuf hojjetaa jiraatus, garuu godaantonni seeran alaa ammas dhufanii harka poolisii biyyattiitti kufuun rakkoo ta’eera jedhan. Keessumaa godaantonni Itiyoophiyaa qabaman Naannoo Saboota, Sab – Lammoota fi Ummatoota kibbaa godinaalee Halaabaa fi Kambaataarraa ta’uu dubbatanii waan kana hirrisuuf qaamni hundi mootummaaf tumsuu qaba jedhan. Lammilee Itiyoophiyaa Taanzaniyaa biyyatti deebifamaa jiran kanaaf Gamtaan Awurooppaa dhaabbii jireenyaa akka tolfataniif tumsa akka godhuufis himameera.


Obbo Nawaay Gabra –AB Du’an Boqotan

Mummicha ministeera itiyoophiyaa duraanii Mallas Zenaawiif gorsaa waa’ee nageenyaa kan turan Obbo Nawaay Gabra – AB wal’ansa fayyaa argachaa eega turanii booda har’a du’an boqochuu isaanii waajirri komunikeeshinii mootummaa bulchiinsa naannoo Tigraay beeksisee jira. Obbo Nawaay baroota 1970taa kaasee Baankii Misooma Itiyoophiyaa fi Komishinii Karooraa keessa waggootii dheeraaf tajaajiluun isaanii ibsamee jira. Mummicha Ministeeraa Mallasii fi Haayle Maariyaamiif gorsaa nageenyaa ta’uun kan tajaajilan yoo ta’u daayreekteera institutii qorannaa misoomaa ta’uun hojjatanii jiran. Kana malees dhaabattoota adda addaa kan tokkummaa motummootaa keessas gorsaa ta’uun hojjachuu isaanii seenanii isaanii ibsame ni agarsiisa jechuun Mulugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Paartiin Abiin Hogganaa Isaa Jijjire

Anis ta’e paartiin an hogganaa turee qajeelfama bakka wal buusuu kan hordoofu waan ta’eef aangoo irraa ka’e jechuun Dura ta’aa Abiin kan turan Dr. Dassaalenyi Caannee ibsanii jiru. ABIN Guraandhala 14 fi 15 gumii arifachisaa waameen Dr Dassaaleenyiin kaasee itti aanaa isaanii kan turan Obbo Ballaxaa Mollaa muuduu beeksisee. Paartiin kun itti aanaa dura ta’aa gochuun Obbo Yusuuf Ibraahimii fi miseensoota koree hojii raawwachiiftuu 9 filatee jira.Dr. Dassaaleeny gaaffii ofii dhiyeeffatanii aangoo gadhisuu isaanii VOAf ibsanii jiru. Dhimma kana kan ilaaleen kibxata borii sabaa himaaf ibsii kan kennamuu ta’u itti gaafatamaan waajiira qunnamtii uummataa Obbo Xaahir Mohammed ibsanii jiru. Dr. Dassaaleeny paartii ABIIN Kana waggaa lamaaf dura teessummaan hogganuun isaanii ni yaadatama.


Rogeeyyiin Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Mata Duree Nageenya Uummataa Kabajsiisan Irratti Akka Fulleeffachuu Qaban Gaafatamee Jira

Rogeeyyiin sabaa himaa hawaasaa irratti dhiyaatan dhimma tokkummaa biyyaa jajjabeessuu fi mata duree nageenya uummataa kabajsiisan irratti akka fulleeffachuu qaban gaafatamee jira. Rogeeyyiin bulchiinsa naannoo Amaaraa torban kana marii magaalaa Baahir Daar keessatti gaggeessaniin guyyaa guyyaan bifaa fi qabiyyee isaa jijjiraa kan jiru siyaasnii biyyatti akka isaan yaaddeesse ibsuun mata duree uummata addaan qoodan keessaa ba’uun rakkoo biyyattiin keessa jirtu keessaa baasuutti akka fulleefatan akka hubachiisan. Muddamnii siyaasaa biyyatti keessaa haala kanaan yoo itti fufee biyyattiin qormaata guddaa keessa seenuu akka dandeessu dubbatan. Filannoon biyyatti keessatti gaggeeffamuuf jiru karaa nagaan akka xumuramu qooda gama isaanii kan gumaachan ta’u ibsuun odeessa sobaa afarsuun uummattoota giddutti walitti bu’iinsii akka ka’u rogeeyyii godhan irratti mootummaan tarkaanfii akka fidhati gaafatan. Manni marii bakka bu’oota uummataa kan itiyoophhiyaa dhiyeenya kana labsii odeeffannoo dogoggoraa to’atu raggaasisuun isaa ni yaadatama.


Hiriira Deggersa Badhaadhinaa Gambeellaatti Geggeessame

Hiriirri Muummee Ministiraa Abiyyi Ahmadii fi paartii Badhaadhinaa deggeru har’a magaalaa Gaambeellaattis geggeeffameera. Hiriira kanarratti kan hirmaatan hoogganaan Itti-aanaa Biiroo Nagaa fi Tasgabbii Naannoo Gaambeellaa Obbo Ootowu Ookot badhaadhinni Diimookiraasii fi Sirna Federaalizimii dhugaa mirkaneessa, jedhan. Caqasaa. No media source currently available


Korri Humnoota Waraanaa Lafoo Afrikaa Finfinneetti Baname

Korri saddeettaffaan Humnoota Waraana Lafoo Afrikaa har’a ennaa Finfinneetti jalqabametti kanneen haasawa baninsaa dhageessisan keessaa tokko, Ajajaan Walii-galaa humnoota waraana Lafoo Yunaayitd Isteetis Jeneraal Maayikil Gaareet rakkolee boor mudachuu danda’an of irraa deebisuuf hoogganoonni har’aa qophii gahaa gochuun barbaachisaa tahuu hubachiisan. Waraanni Yunaayitid Isteetis michuu amanamaa tahuu ka dubbatan – Jeneraal Gaareet, dandeettii biyyoota michootaa toora adda addaan cimsuuf murataa tahuu isaa, akkasumas, odeessa wal-jijjiiruuf qophii tahuu isaa dubbatan. Rakkoolee fi nokkortiilee yeroo ammaa akka addaatti Afrikaa mudate jira, jedhan kan ibsan immoo, dura-taa’aa ajajoota humnoota waraanaa Itiyoophiyaa – Jeneraal Adam Mohammed. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Maayik Pompeeyoo Biyyoota Afrikaa Sadii Dawwachuuf Jiru

Ministeerri haajaa alaa Amerikaa Maayik Pompeeyoo dhuma torban kanaa dawwannaa biyyoota Afrikaa sadiitti gaggeessuuf jiran Seneegaalitti jalqabuuf jiru. Amerikaan biyyoota Afrikaa Dhiyaa waliin daldala, godaansaa fi Demokraasii kan ilaaleen hariiroo yeroo dheeraa qabaataa turte.Keessumaa michooma isaanii kana keessatti waa’een nageenyaa dhimmi ijoo walitti isaan hidhe ta’e jira.Garu Amerikaan humnootii ishee kutaa sana keessaa baasuuf karoorattee jirti gabaasni jedhu qeeqa hordofsisaa jira. Dawwannaan pompeeyoo haala kana ilaalchisee ejjennaa Amerikaa qabdu ni ibsa jedhamee eegama.Dhimmi nageenyaa kan ilaaleen marii pompeyoon gaggeessuuf jiranti dabalata Amerikaan senegaal waliin walii galtee daldalaa fi invastmentii jiru babal’isuuf haala dandeesisuu irratti hogganoota daldalaa waliin dubbatuu jedhamee eegama.


Mariin Laga Abbayyaa Ilaalchisee Geggeessamaa Ture Walii Galtee Irra Utuu Hin Ga’amin Xumurame

Hidha laga Abbayaa ilaalchisee mariin Itiyoophiyaa Masrii gidduutti Guraandhala 12 fi 13 geggeessamaa ture walii galtee irra utuu hin ga’amin xumuramuu isaa Ameerikaatti ambaasaadderri Itiyoophiyaa Fitsuum Araggaa beeksisaniiru. Ministeerri dhimma maallaqaa Yunaayitid Isteetis fi prezidaantiin baankii addunyaa marii geggeessame irratti taajjabdummaan argamaniiru. Jiloonni Masrii, Itiyoophiyaa fi sudaan akkaataa dhimma fayyadama bishaan laga Abbayaa ilaalchisee gara fuula duraatti kan itti fufu ta’uun ibsameera. No media source currently available


Manni-maree Walii-galaa Dhimmoota Islaamummaa Masjiidotaa Gubatan Deebisanii Ijaaruuf Gargaarsa Qarshii Miliyoona Lamaa Olii Walitti-qabe

Bulchiinsa naannoo Amaaraa, magaalaa Mooxaatti masjiidotaa fi waaltaalee gabaa gubatan deebisanii gad-dhaabuu gargaaruuf, qarshii miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona saddeetti walitti qabuu, Manni-maree walii-galaa dhimmoota Islaamummaa Itiyophiyaa beeksisee jira. Lammiilee deeggersa kanatti hirmaatanis galateeffatee jira, manni maree kun. Caqasaa No media source currently available


Nageenyi Magaalaa Teeppii Bakkatti Deebi’aa Jira: Angawaa Naannoo

Kamisa darbe torban darbe naannoo kibbaa Sheekkaa magaalaa Teeppii keessatti humnootii hidhatanii fi shakkamtota yakkamtootaa gidduutti walitti bu’iinsa uumame jedhameen miseensi poolisii tokko ajjeefamuu isaa fi poolisiinis tasgabbeessuuf tarkaanfii fudhateen namoonni ja’a lubbuun isaanii darbuu waajjirri nagaa fi nageenya naannoo sanaa mirkaneessee jira. Magaalattiinis hanga tokko tasgabbaa’uu itti gaafatamaan waajjirichaa VOAf ibsaniiru. Jiraattonni magaalattii gama isaaniin fooya’inni jiraatus uummati amma iyyuu yaaddoon kan jiraatu ta’uu fi magaalattii dhiisanii kan ba’an jiraachuu illee dubbataniiru. No media source currently available


Eertiraan Asabii fi Masawaa ballifattee jaartee olloota isiilleen walti daanduuf isfaalstii baafachuuf hujiitti jirti

Karoora mootummaa Eertiraa pirezidaantii isii,Isaayyaas Afewarqitti TV biyyaa irratti dubbate.Hojjataa mootummaallee mindaa dabalaniifii, manneen jireennaallee jaaruuf waadaa galte. Investimentii biyyaallee guddisuuf karoora qabdi.Akka jecha pirezidaantii kanaatti investimentii tana warra biyya keessaa fi biyya alaa jiran ka dorgomuu dandahanitti irratti wal dorgoma. Biyyoota ollaallee waliin hojjachuuf isfaaltii biyya keessaa fi biyyoota ollaatiin wal daanduuf isfaaltii hojjachuuf kurfoo jirti,Eeritaaan. Karoora keessaa tokko buufata doonii Asabii fi Masawaallee ballisanii hojjachuu.“Asab olloota isiitiin walti dhaabuuf ganna kana hujii hojjanna.” Kara Itoophiyaan walti daangessu, Mitsiwwaa, Nefaafi, Deqqaamahaaree, Zaalanbesaa,Aseb Debaahisiimaa, Asmeraa, Menderfiraa, achiin ammo Asmeraa hojjatan. Karaan dhibiin hojjatan Mensuuraa, Aqordaat, Uumeraa fi Suudan.Hujii tana biyyootaa ollaalleen itti wal gargaaranii hojjatan. Hojjataa mootummaa kutaa 12 gadii bara 2016 keessaa mindaan hin dariniifillee mindaa daraniif.


Adduyaan Olompiki Tookyoo bara 2020f walti kophaahuutti jirti Itoophiyaan biskileetin mirkanaa ispoortii shaniin dorgomuu feeti

Olompikii baranaa Adoolessa 24,haga Hagayya 9,2020 wal dorgoman.Biyyaa fi naannoo 200 caalaatti irratti wal dorgoma.Atileetota kuma 10 caalanitti ispoortii gosa hedduutiin irratti wal dorgoma. Itoophiyaalleen ispoortii 5n dorgomuuf feeti taatullee ammaaf atileetiksi fi biskileetiin dabarte. Akka barreessaan Olompikii Itoophiyaa Taammiraat Baqqalaa jedhetti Itoophiyaan atileetota hedduu qopheeffattee bara 2016 medaaliyaa 8 itti argatte caala baranaa medaaliyaa hedduu argachuuf dorgomit. Waan isiin ittiin dorgomtu keessaa; atileetiksii,tekuwaandoo, tantooommuu ykn booksii, biskileettii fa.Taatullee ammallee dorgommii taaf dabruuf dorgommii hedduutti hafeef.


Itiyoophiyaa Gama Kibbaa Keesstti Tallaaliin Pooliyoo Jalqabame

Itiyoophiyaa gama kibbaa keessatti ijoollee miliyoona tokkoof tallaalii farra pooliyoo kennuun jalqabameera. Duulli tallaalii kun magaalaa Hawaasaa dabalatee godinaalee kutaa sanaa saddeet keessatti kan kennamu ta’uun ibsameera. Dhiyeenya kana hollaa kan taate Oromiyaa keessatti dhukkubi pooliyoo mul’achuun isaa eega beekamee booda duulli talaalii kun kan jalqabame. No media source currently available


Itoophiyaa,Masrii fi Suudan Gurrandhalaa 12-23 huji Hidhaa Abbaayaa irratti Washington,DC keessatti kora taa'an

Bulchootii tun kora torbaan dhufu Washington taa’aniin waan duraan buufatan dubbatan irraa deebi’anii oduu wal irraa fuudhan. Biyyootii tun sadeen haga ammaatti haroo hidhaa abbayaa tana akkamiin akka bisaaniin guutanii fi yoom yoom akka guutan wal dubbatan. Akkas jechuun ammo yoo fkn lafatii bona taate,bonii dheerate hidhaa abbaytaa tana akkamiin akka bisaaniin guutan walii galan. Akka itti aanaa ministera haajaa alaa fi ogeessaa hujii fi faayidaa laga Nile Masrii ka durii Ambassador Mohamed Higazy jedhetti tana irratti falamaaan wal makaraarsuu mannaa faayidaa isii laalanii wal amanuu wayya. “Yoo irratti walii galan misooma naannoo ka namuu abdatu humna elektirikii ka namaa jabeessa.Biyyitii sadeenuu waliin badhaati.” Ambaassaddor Mohammed Higaazii dubbii tana nagaan fixachuuf warra jaarrumaan rakkoo fale abdata. “USA,baankii addunyaa fi dhaaba maallaqa addunyaa faatii marii ganna kana fixachuuf abdannu tana faluutti jira.Fedhiin siyaasaa biyya sadeenii Masrii,Itoophiyaa fi Suudaniilleen walii galtee tana keessaa marii tanatti dabalamuulleen akka wal amanan tolcha.” Yoo walii galan Itoophiyaan karaa garbattiin baatu hin qamnelleen diida buufata doonii Masrii garba Mediteraaniyaan irraa fa’attee buufachuu dandeetti jedha. “Akka kanaan Itoophiyaalleen mirga hidhaa laga Naayile jabeessitee misoomtuun qabaattii,Suudanilleen mirga laga kana tohattuun qabaattii Masriilleen mirga seenaan kenneef ka bisaan kanaan tohattu qab aatti jedha.” Ambaasaadder Mohaammad akka biyyitii sadeenuu qalbii diriirteen wal caqasaa wal dhugeeffatanii fedha.Dhuma ji’a kanaatti biyyitii sadeenuu marii tana irratti akka dansaa walii galuuf abdiin eegatan.


Godinni Sidaamaa Komee Dhageesisaa Jira

Bulchiinsa naannoo Sidaamaa gurmeessuuf qophiin kan godhame ta’uus qabeenya hirachuu fi kanneen faffaakaatan irratti Federaalaa fi mootummaa uummattoota gama Kibbaa giddutti dhimmootiin xumuura argachuu qaban waan hindhumneef danqamuu isaa Godinni Sidaamaa beeksisee jira. Bulchiinsa godina Sidaamaa keessatti itti gaafatamaa preesii kan ta’an Obbo Gannanee Abarraa Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti hojii kana bulchiinsii baatii lama keessatti xumuruuf akka jiru kan beeksisee ta’uus kun ta’u dhiisun qeeqa hordofsisaa akka jiru ibsan. Waggootii lamaan darban dhimmi kanaan qabamanii waan turaniif ajandaan Misooma ilaalcha ituu hin argatiin hafuu isaan misoomnii hawaasaa fi dinagdee irratti dhiibbaa geesisee guddaa ta’uun ibsamee jira. Hundeeffama naannoo haaraa kana kan ilaaleen aangawoonni Sidaamaa godiina Gede’oo, Burjii fi Amaaroo waliin akka dubbataniif mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad ajaja kennaniiru jechuun oduun faca’aa jiru soba akka ta’ee ibsanii mirga Heera irra ka’ameen kan xumuuramu ta’uun ibsamee jira. Sidaamaan bulchiinsa naannoo ta’uuf sagalee uummataa mirkaneessuun isaa ni yaadtama.


Waliigalteen Biyyoota Sadanii Dhuma Baatii Kanaa Mallatteeffama

Dhimma hidha laga Abayyaa irratti guyyaa afuriif kan mari’atan Itiyoophiyaa, Masrii, Sudaan,Yunaaytid Isteetes fi Baankiin Addunyaa ibsa baasanii jiru. Ministeeronni haajaa alaa biyyoota sadeenii fi jilonni isaanii marii gaggeessan irratti Ministriin maallaqaa kan Amerikaa fi prezidaantiin Baankii Addunyaa argamanii akka turan waajirri qunnamtii uummataa kan ministeera maallaqaa Amerikaa kaleessa waaree booda ibsa baaseen beeksisee jira. Xumuura walgahii kana irratti ministeeronni walii galtee waliigalaa kan qabxilee sadii qabu irratti walii galuun ibsamee jira.Galmeen walii galtee xumuraa of keessaa qabu kun baatii Guraandhala kana torban isa dhumaa irratti akka mallatteefamuuf akka qopheessuuf garee Teknikaa fi seeraatti ajaja kennamuun ibsamee jira. Gama kaaniin Masriin ejjennaa amma qabduun kan itti fuuftu taanaan hidha laga Abbayyaa kanaa bishaan guutuu fi itti fayyadamuu kan ilaaleen walii galtee irra ga’uun yeroo dheeraa kan fudhatu ta’u Amerikaatti Ambaasaaddarri Itiyoophiyaa Fitsuum Areggaa raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru.


Amnestii Internaashinaal Oromiyaa Lixaa fi Kibbaa Keessatti Hidhaa Seeraa fi Sirnaa Hin Eegiin tu Geggeessamaa jira, Jechuun Mootummaa Qeeqe

Wixata dabre kana jechuun Amajjii 27, bara 2020 kan maxxansamee bahe, gabaasaan Amnestii Internaashinaal kun, miseensota rogeeyyii fi deggertoota dhaabota siyaasaa jumlaadhaan hidhuutti deebi’uun, mallattoo yaaddessaa Itiyoophiyaa keessatti mu’ate – jedha. “Baatii Amajjii bara 2019 irraa jalqabee namoota jumlaadhaan qabanii hidhuu tu naannoolee kana ture. Fulbaanaa fi Onkoloolessaa dabre xiqqoo gab jedhee ture. Amma immoo kan deebi’ee ka’e fakkaata. Gujii Lixaa keessaa yoo xiqqaate namoota 75 tu hidhame, Horroo Guduruu keessattis namoota 35, Gujii Bahaa keessattis akkasuma namoonni hidhamuu dhageenyee jirra,” jedhu - dhaabbatichatti, qorataan mirga dhala-namaa Gaanfa Afrikaa, Fissahaa Teklee. Mootumaan immoo gama isaatiin, “kanneen akkaataa kabajaa namoomaa xiqqeessutti mirga namoomaa cabsan irratti mootummaan akka tarkaanfii fudhatu jajjabeessuu irra, “maaliif tarkaanfii fudhate” jechuun kan nama gaddisu, jedha. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Dhaabii Fayyaa Addunyaa,WHO Vayresinkoronaa Fayyaa Addunyaatiifuu Balaa Jedhee Kora Jevevaatti Taa'een Mirkanse

Coronavirus,dhukkuba haaraa lafa dhufe.Haga ammaatti nama 170 caala galfaafte.Dhukkubii kun Ameriakalleen ya seenee nama tokko irratti argan. Namii dhukkuba kana irratti argan dhiiraa nama Whuan,godina Chaayinaa dhukkuba kana irratti arganii dhufte waliin jiraata. Isallee dhiba kana irratti argan. Amma nama 8,000 caaluutti jiraa jedhan. Dhukkubii kun fulaa hedduu mumullachuutti jira. WHO dhukkubii kun fayyaa addunyaa koree fayyaa addunyaa Jenevaatti walti yaamee dhukkbuii kun balaa addunyaatiifuu balaa jedhee mirkanse. "Waan Chaayinaatti tahuutti jiraatii fi mitii waan addunyaa keesattiu tahuutti jiraatiif kun balaa addunyaa jennee labsine,"jedhe daarekterii WHO Tediroos Adhaanom." Akkaa daarekterii WHO Dr Tediroos Adhaanom kalee Chaayinaa Beejingi dhaqee jedhetti dhukkuba kana harkii 99 Chaayinaa keessaabiyyitii 68 ammoo dhiba kana fakkaatu argan jedha.


Itoophiyaan dhukkuba haaraa addunyaatti dhufe, Coronavirus ufuma irraa eeguutti jirti

Coronavirus,maqaa dhukkuba haaraa lafa dhufeeti ka addunyaan itti walgargaartee ufi irraa eeguutit jirtu. Muddee 31,2029 irratti dhaabii fayyaa addunyaa,WHO dhukkuba haaraa Chaayinaa magalaa Wuhaan godina Wubeen keessatti argan. Ammajii 7, 2020 dhukkubii kun Coronavirus jedhanii maqaan bahe. Ogeeyyotii fayyaa biyya dhukkubii kana itti argan,Chaayinaa irraa oduu fuudhuutti jiran.Itoophiyaalleen nama Chaayinaa galu tohachuutti jirti. Akka ministera fayyaatii fi insituutiin fayyaa Itoophiyaa hardha waliin biyyatti himanitti Itoophiyaan dhukkuba kana biyya irraa dhowwuuf nama afur Chaayinaa gale ka dhiba kana fakkaatu irratti argan kophaatti qorachuutti jirti. Dhukkubii kun akka malee lafatti heddachuutti jira nama xuyyuura Itoophiyaatiin dhufu oowwa nafa isaanii laalanii qorachuutit jiran jedhan. Warra haga ammaa laalan cuftii dhiba kana irratti hin agarre taatullee akka dansaa mirkanfachuuf qorachuutti jiran jedhan. Akka ministerii fayyaa Itoophiyaa keessaa Dr., Munir Kaasaa jedhetti Itoophiyaan nama Chaayinaa dhufu diida xuyyuura Booleetti qorattti. Nama dhiba kana fakkaatu irratti arganillee mana isaaniitti tohatan.Ka dhibii itti jabaatu ammo hospitaalatti ergan.Dhiba kana damee hojjattutti jiraa yoo dhibi jabaate waajjira muummee minsiteratti erga. “Yoo akkana tohannu kana nama geejjiba xuyyuuraatiin dhufe keessaa kuma 22 caalu waan shakkaniin irratti argan qoranne.Jarii kun ka qufahu,ka nafii oowwu, ka ammo lafa dhiba sun itti argan dhaqe toahanne. Kana keessa namii sadii barattoota Itoophiyaa Chaayinaa dhufan. Warra dhibii itti jabaate qorannee laabratootii Afirkaa Kibbaatti ergine. Haga ammaatti waan argine hin qamnu.” Haga ammaatti akka Dr Muniir jedhutti dhiba Corona ka irrati argan hin jiru. Dhiba kana fulaa hedduutti ufi irraa dhowwuutti jiran.Diidii Xuyyuura Dirree Dawaalleen nama biyya geejjibaan alaa itti dhufu dhiba kana qabaachuu fi dhibaachuu isaa irratti tohattee dabarsiti. Akka dhaabii fayyaa addunyaa, WHO jedhutti coronaan donfofa fakkaata, nafallee nama oowwisa,oowwii ammo haga dabraa deema,achi miira nama hammeessuu hafuura kuta,laaga nama madeessa,hafuura nama kuta, fi waan akana fafakkaatuu qaba.


Namoonni Daldalaa Lama Naannoo Uummattoota Kibbaatti Ajjeefamuun Gabaasame

Namoonni daldalaa lama magaalaa Teeppii godinaa Shaka naannoo uummattoota kibbaa keessatti ajjeefamuun gabasamee jira. Haleellaa suukaneessaan obbolaa lama kanneen naannoo Amaaraa irraa ta’an irratti raawwate, qaama haleellaalee walitti aansuun garee hin beekamin naannoo sana keessa sosso’aniin walitti aansuun geggeessamee ti jechuu dhaan jidraattonnii fi angawoonni naannoo VOAf ibsaniiru. Reeffi obbolaa lamaanii Goojjamitti ergamuun sirna awwaalcha isaanii raawwatamee jira jedha Yonaattan Zebdiyoos Hawaasaa irraa.


Poolisiin Federaala Itiyoophiyaa Dhabamuun Barattootaa Yunivarsitii Qorataamaa Jira Jedhe

Maatiiwwan barattoota guyyoota 50 oliif achi buuteen dhabamanii ijoolleen isaanii akka gad dhiisaman gaafataa jiran. Caasaalee hawaasaa irratti duulli guddaan xumura torban darbee geggeessamee jira. Abbaan Ijoollee universitii Dambi Dolloo keessaa dhabaman tokkoo akka jedhanitti ijoolleen isaanii kanneen biroon erga intalli isaanii achi buuteen dhabamee as mana barnootaatti deebi’uu didan jedhan. Poolisiin federaalaa akka jedhetti waajjirri muummicha ministeeraa garee dhimma barattoota dhabaman kanaa hordofu hundeeffamee jira. lakkoobsa qabatamaan jiraachuu dhabus barattoonni kun lubbuun jiraachuu poolisiin dubbatee jira jechuun Waahilli sagantaa Afaan Amaaraa Tsion Girmaa gabaasteetti.


Addunyaan Du’a Koobii Brayaantitti Hedduu Rifate

Namoonni naannoo addunyaa jiran taphataan kubbaa Kaachoo beekamaa Koobii Braayaant balaa helikoopteraan du’uu ilaalchisee gadda itti dhaga’ame ibsaa jira. Koobii Braayaant ga’eessa waggaa 41 ture. Bryaantii fi intalli isaa umuriin wagga 13 Giannaa-n kanneen dugdee magaalaa Los Anjelestti du’an keessaa ti. Ennaa balaan sun irra ga’e dorgommii tapha kubbaa Kaachoo kan dargaggootaa irratti argamuuf ilalaa turan. Bryant heddummina traafikii magaalaa sanaa irraa maquuf jecha manaa isaatii gara tapha sanaatti imaluuf helikoopteraan balal’iuu isaatu himame. Poolosiin konyaa Los Anjeles qornnaan angawoota federaalaa waliin geggeessamaa waan jiruuf uummati bakka balaa sanaa irraa akka fagaatu gaafatee jira. kana ilaalchisee qophii spoortii irratti gabaasa bal’aa qabna.


Angawoota Itti Gaafatama Irraa Kaafamuun Mormii Kaasisee fi Deebii Kenname

Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad torban kana ministeeroota sadii kan muudan yoo ta’u federaalaa fi bulchiinsa magaalaa Finfinnee irraa immo aangawoota lama kaafamanii jiru. Kana ilaalchisee koreen gidduu gala kan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay ykn TPLF Robii dabree Amajjii 22 bara 2020 ibsa baseen miseensoonni isaa lama seeraan ala aangoo irraa kaafaman jedhee jira. Paartiin biyya bulchaa jiru Badhaadhinni immo hojiin seeraan alaa gaggeeffame hin jiru jedhee jira. Gabaasaa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Namoota Hawwii Sirna Duriitiin Gurumuu Seeraa Alaa Dhaabbatanii Socho’an Tu Hookkara Kaase, Biiroon Nageenyaa Naannoo Hararii

Magaalaa Harar keessatti jala-bultii ayyyaana Cuuphaa Dilbata ayyaaneffamee fi guyyaa ayyaanichaa – Wixata ganama ennaa taabotni gara Waldaa Kiristaanaatti deebi’ee galfamu walitti-bu’insaa fi hookkara ka’een qabeenyaa waajira poolisii magaalaa Hararii fi gamoo “SMART TOWER” jedhamu dabalee qabeenyaalee dhuunfaa irra miidhaan jabaan ga’uu abbootiin qabeenyaa fi waajirri Nageenyaa Naannoo Hararii VOA-tti himanii jiran. Kana ilaalchisuun qaamota kaleessa dubbisne keessaa tokko – Hoogganaa Biiroo Nageenyaa naannoo Hararii – Obbo Naasir Yuuyyaa ti. Gaaffii fi deebii isaan waliin geggeessine kutaa lammataa fi ka xumuraa dhiheessinaa.


Hoogganoonni Paartii Mormitootaa Sadii Benishaangul Gumuz Keessatti Hidhaman

Hoogganoonni Paartii Mormitootaa Sadii, Naannoo Benishaangul Gumuz, magaalaa Asoosaatti hidhamuu, Paartiiwwan Adda Diimokiraatawaa Uummata Benishaangulii fi Dhaabbata Dimookiraatawaa Booroo jedhaman beeksisan. Hoogganaan Biiroo Ijaarsa Nagaafi Tasgabbii Naannoo Benishaangul Gumuz obbo Abarraa Baayyataa, 'hooggantoonni kunneen waan yakka hojjachuun shakkamaniif malee waan hoogganaa Paartii tahaniif hin hidhamne,' jedhan. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Ayyaanni Cuuphaa Naannoolee Itiyoophiyaatti Adda Addaatti Sirna How’aan Ayyaaneffamee Jira

Dhaabbata Barnootaa, Saayinsii fi Aadaa ka Tokkummaa Mootummootaatti yokaan UNESCOdhaan Hambaa Kiliyaaa Addunyaa tahuun eega galmeessamee booda yeroo duraatiif, Ayyaanni Cuuphaa, naannoolee Itiyoophiyaatti adda addaatti sirna how’aan ayyaaneffamee jira. Maaliif guyyaan kun akka waggaa waggaatti ayyaaneffamuu fi sirna bara kana aka baroota dabranii maal akka adda godhu, luba Waldaa Kiristaanaaa Ortodoksii tokko dubbisnee jirra. Caqasaa. No media source currently available


HIWEHAT  Dabalatee Paartiileen Gara Afurtamaa Kan Itti Hirmaatan Tumsi Haaraan Hundeessame

“Ye Hibre-Biheer Federaalist Hayilooch Ximiret, Le Heeger Medihin” yokaan “Tumsa Humnoota Federaalummaa Gamtaa Sabootaa,” jedhama, kun Prezidaantiin tumsa paartiile kanaa – dura-taa’aan Sochii Bilisummaa Oromoo - Obbo Darajjee Beqqelee, walga’iin “Foramii Humnoota Federaalummaa” jedhamu, kan paartiilee kutaalee biyyattii hunda irraa itti hirmaatan kaleessa geggeessamuu isaa fi tumsi kun mallatteessamuu isaa dubbatan. Paartiile afurtamaa ol tahan tu danbii naamumsaa fi danbii ittiin bulmaataa tumsichaa mallatteesse – kan jedhan, Obbo Darajeen, paartiileen gurmuu kana keessa turan garuu kaleessa hin mallatteessiin, mata mataatti kora paartiilee isaanii irratti murteeffatanii ttumsichatti akka makaman dubbatan. Tumsi kun filannoo dhufaa jiru agobora tokko jalatti qindaa’uun mallattoo tokkichaan akka dorgomuuf jirus himanii jiru. Itti-aanaa walitti-qabaan “Foramii Humnoota Federaalummaa” - Obbo Tigistuu Awwaluu, torban dabre, foramicha dhiisanii bahuu isaanii ibsanii turan. “HIWEHAAT, “Paartiin Badhaadhinaa, paartii tokko tahuu ti” jechuudhaan qalbii sabaa fi sablammootaa hawachuun miseensa qaamichaa gochuuf malee, tumsichi ol’aantummaa HIWEHAAT deebisuutti ka fuuleffate,” jechuun morman – Obbo Tigistuun. Obbo Darajjeen garuu, “obbo Misgaanuun duraanuu hanqina naamusaatiin foramicha keessaa hari’atamanii turan” jedhu. Caqasaa No media source currently available


Ambaasaadder Tiboor Naazhi torbaan kana Afrikaa Bahaatii fi Jiduu-Galeessa imaltuuf deema

Naazhi ministera haajaa alaa Ameriakatti itti aanaa haajaa Afrikaati.  Imaltuu tanaan Roobii Ammajii 15-29,bara 2020 tanaan biyya CAR, Itoophiyaa,Keenyaa,Suudan Kibbaa fi Suudan dhaqee bulchoota mootumama,dhaabbilee gargaarsa addunyaa,bakka buutota ummataa,dhaabbilee barnootaa,yuniversitii,barattootaan wal mari’ata.  Imaltuu tanaan bulchiinsa dansaa qabaachuu,demokiraasii jabduu horachaa nagaa naannoo jabeeffachuuf,horii ummataa baduu dhowwuu,diangdeen hunda jabaa qabdu qabaachuu fi waan hedduu irratti mari’atu. mari’atu.  Akka kanaan waadaa Amerikaan ijoollee kahima Afrikaatiin walii galte hujii irraa oolchuuf deema.Walti dhufeenna yuniverstii Amerikaa fi Afrikaallee haala ittiin jabeessan irratti mari’ata.  Tana malee imaltuun tun ganna 10essoo Sagantaa Bulchiinsa Kahima Afrikaa,YALI ijoollee kahima Afrikaa bulchiinsatti jabeessuuf akka isaanii kahima akka isaanii Amerikaa jiru waliin hojjatan tolchuuf jajjabeessa.


Paartilee Oromoo fi Qophii Duula Filannoo

No media source currently available Paartileen filannoo irratti dorgomuuf waraqaa ragaa komishinii filannoo biyooleessaa irraa raga argatan keessaa har’af hogganoota paartilee lamaa dubbisnee jirra. Isaanis Kongreesa Biyooleessa Oromoof (KBO) dura ta’aa kan ta’an Obbo Tolosaa Tasfaayee fi paartii Waraaqsa Blisummaa Oromoo(WBO) jedhamuuf dura ta’aa kan ta’aan Obbo Darajjee Baqqalaa Guddataa ti. Sochii paartiin isaanii gochaa jiran kan ilaaleen Gaaffii fi Deebii Gaggeeffame Caqasaa.


Koreen Addaa Waa’ee Gubachuu Masjiidotaa Qoratu Mooxaa Deemee Deebi’ee Ibsa Kenne

Koreen addaa Mana-maree ol’aanaa dhimmoota Muslimaa Itiyoophiyaatiin akka gubinsa Masjiidaa Mooxaatti raaw’atame qoratu ergame midhaale dhaqaban adda basuu isaa beeksisee jira. Motummaa Naannoo Amaaraa waliinis mari’atee ka deebii eegaa jiru tahuu kaleessa Sabaa-himaaleef ibsa kenneen dubbatee jira – koreen kun. No media source currently available


Lammileen Itiyoophiyaa 13 Seeraan Ala Keeniyaa Seenan Kaanaabiisii Waliin Qabaman

Lammileen Itiyoophiyaa seeraan ala gara Keeniyaa seenan 13 Keeniyaa kutaa bulchiinsa Kirinyaagaa jedhamtu keessatti poolisii biyyattiitiin to’annaa jela oolan. Poolisiin Keeniyaa konkolaataa lammileen Itiyoophiyaa ittiin deemaa turan keessattis qoricha sammuu nama adoochu Kaanaabiisii kiiloo 20 qabeera jedhe No media source currently available


Finfinnee Keessatti Warshaan Zayita Nyaataa Guddaan Akka Ijaaramu Himame

Warshaan zeeytii nyaata guyyaatti leetira kuma dhibba jaha oomisha, jedhame dhaabbata Medrook Itiyoophiyaa jedhamuun Finffineetti akka ijaaramuuf deemu himamee jira.Ijaarsichaaf Qarshii Itiyoophiyaa Biiliyoona Afur tu ramadameef, jedhama. No media source currently available


Abbaan Taayitaa Sabaa Himaa Itiyoophiyaa Paartilee Siyaasaa Filannoof Dorgoman Keessummeessfu Qophii Ta'uu Beeksise

Dhaabileen siyaasaa sagantaalee fi kaayyoo isaanii karaa sabaa himaa akka ibsan gochuuf sagantaan ba’u isaa/ abbaan aangoo Broodkaast kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Filannoo guutuu biyyaa yeroo gaggeeffamu/ maxxansaaleenis ta’an tamsaasa kallattii gaggeeffamu duula na filadhaa paartilee siyaasaaf oolchu jedhameera. No media source currently available


Dirree Dawaa Keessatti Hiriirri Mormii Har’a Gaggeeffamee Jira

Bulchiinsa naannoo Amaaraa Magaalaa Moxaa keessatti Masjiidi gubamuu isaa mormuun haawaasnii musleemaa kan magaalaa Dirree Dawaa har’a hiriira nagaa ba’uu isaanii Addis Cheekol gabaasee jira. Hiriirri Jimaata darbeef waamamee ture sababaa gaafa sana ayyaanni Qullubbii Garbreel waan kabajamuuf jecha har’atti darbe. Kallattii Arfanii kuma hedduutti kanneen lakka’aman uummanni Dirree Dawaa dhaadannolee adda addaa dhageesisuun gara dirree solaata Idaa irratti wal ga’an. Iddoo sanatti kanneen argaman abbotii amantii fi hogganoonni siyaasaa hiriirtootaaf haasawaa dhageesisanii jiru.Kantibaan bulchiinsa Dirree Dawaa Ahmed Mohammed Buh Moxaa keessatti masjid gubamuu balaaleeffatanii uummanni musleemaa garu Kristaanootaa eeguu qaba jedhan.


Masjiidni Mooxaatti Gubachuu Mormuun Har’a Magaalaalee Hedduu Keessatti Hiriirri Geggeeffamee Jira

Magaala Finffinee dabalatee magaalaalee Oromiyaa hedduu keessatti gochaa masjiidota gubuu naannoo Amaaraa magaalaa Mooxaaatti raawwate balaaleffachuuf hiriirri taasifamee jira. Hiriirri mormii taasifame kun heddun isaa rakkoo nageenyaa malee nagayaan xumurame.  No media source currently available


Deemsa Filannoo Itiyoophiyaa Irratti Yaada Hayyuu Seeraa

Filannoo Itiyoophiyaa ta dhufuutiif paartilee siyaasaa hedduutu qophii irra jira.Paartiin dorgomuuf jiran eeyyma komishinii filannoo argachuuf hojjataa jiran. Deemsi paartilee galmeessuu kun akkamitti deemuutti jiraa? wannii seeraan guutamuufii male maal? Ogeessa seeraa mana murtii federalaa fi Oromiyaatti nama heddduuf abukaatoo tahaa bahe obbo Ibsaa Gammadaan ibsa nuuf kennaniiru. No media source currently available


Jaarsummaan Rakkoo Naannoolee Amaaraa fi Tigiraay Gidduu Furuutti Fuuleffate Finfinneetti Geggeessame

Tokkumma Sabdanessa biyya Itiyoophiyaa jabeessuf rakkoolee keesso maridhaan furuun akka barbaachisu waamichi dhihaate. Mariin fi Jaarsumman rakko naannolee Amaraa fi Tigraay jiddutti muldhatu irratti mari'atu hardha Finffineetti taa'amee jira. No media source currently available


Gooti CNN Aadde Fireweyinii Mebrihaatuu Maqaleettti Sirna Ho'aan Simatamte

Laguun ji’aa kabaja mata duree jedhuun miiccamee deebi’ee hojii irra kan oolu moodesii oomishuuf keessumaa dubartoota baadiyyaa tajaajiluuf Maqalee keessatti warshaa banuun hojjetaa kan jirtu Goota CNN ta’uun kan badhaafamte aadde Freweyinii Mebrhaatuu har’a Maqalee keessatti sirna ho’aan godhameefii jira. Jiraattonni magaalaa Maqalee fi naannooshee buufata xayyaara Aluulaa Abbaa Naggaatii qabee daandii magaalattii irra toora galuu dhaan sirna ho’aa dhaan simataniiru.


Pirezidaantiin Eertiraa Isaayyaas Afewarqi imaltuuf Finfinnee jira

Imaltuu tana akka oduu media Itoophiyaatti ministera haajaa alaa Itoophiyaa, Osmaan Saalee fi gorsaa pirezediaanti Isaayysaa Yemaanee Gebreabitti waliin dhufe. Keessummoota tana muummee minsitera Itoophiyaa,Dr Abiy Ahmedii fi itti gaafatamtoota mootummaa hedduutti diida xuyyra Booleetti simatee yooyyifate. Jarii kun haga guddaan waan biyya lamaanii irratti kophaatti mari’ate. Tana maleellee pirezidaanti Isaayyaas misooma Finfinnee keessatti hojjatanillee irra maree laala jedhan. Jarii kun eegii Dr.Abiy Noobelii badhaafamee hardha walti dhufe.


Taphattoota Kubbaa Miilaa Eritiraa Dorgommii CECAFAf Bara 2019 Ugaandaa Dhaqan Keessaa Torbatti Biyya Ufiitti Galuu Didee Barbaaduutti Jiran

Eertiraan baranallee akka bulchootii CECAFA jedhanitti barattota torba dhabde. Taphattootii tun dorogmmii kubbaa miilaa Afrikaa gama Bahaa fi Gama Jidduu qopheessaniif Ugaandaa dhaqan. Dorgommii tana irratti Eertiraan lammeessoo baate.Dorgommiin guyyaa sadiin duratti dhumatte. Miilotii isaanii kaan galanillee taphattootii Eertiraa ammallee torbatti galuu didee barbaaduutti jira oduu himaan CECAFA, Rogers Mulindwa. Ganna 4n duratt taphattoota kubbaa miilaa Eeritaa 10itti dorgomiif Botswana dhaqee achumaan hafe. Bara 2013 irralleetti akimii taphatoota kubbaa miila waliin dorgommii deemeef taphattoota hedduutti akkuma kana dorgommii dhaqee achumaan badee Ugaanaadtti hafe. Dorgommii CECAFA baranaa Ugaandaatti moo’e.


Gubachuu Masjiidaa Naannoo Amaaraa Ilaalchisee Bakka Adda Addaatti Mormiin Dhagahamaa Jira

Tibba kana Naanno Amaara Magaala Mooxaatti Masgidonni mana sagada Hordoftoota Amantaa Islaama Ibiddan gubachuu isaatiin wal qabatee bakka adda addaatti mormiin dhagahamaa jira. Mormii kana koreen fala barbaaddu dhimma Muslimaa kan waame yoo ta'u mootumman naannoo Amaara miidhaa gaheef itti gaafatamumma akka fudhatu gaafatamee jira. No media source currently available


Fooremiin Dhimma Baqattootaa Jenevaa keessatti Geggeessame

Mootummoonni Afriikaa fi qabsaa’onni mirga baqattootaa fooremiin seena qabeessi dhimma baqattootaa kun deggersaaf kan oolu maallaqa barbaachisu akkasumas naannolee rakkoon baqattummaa keessa jiru ilaalchisee iyyannaa isaanii addunyaa quba qabaachisa jedhanii abdatu. Afriikaan baqattoonni hedduun kan irraa godaanani. Kanneen miliyoonaan laka’aman jireenya wayyaawaa barbaaduuf jecha gammoojjii Sahaaraa kutanii, galaana Mediteraaniyaan qaxxaamuran yeroo heddu abjuun isaanii hin dhugoomu. Akkasuma ta’ee Afriikaan nuusa baqattoota naannoo addunyaa keessummeessiti. Angawoonni jaarmayaa gargaarsaa akka jedhanitti kanneen akkasii deggeruuf hanqinni maallaqaa sababa jiruuf gargaaruun hin danda’amne. Kanaaf hawaasi addunyaa akka gargaaru waamicha dabarsaniiru. No media source currently available


Rakkoon Godaantootaa Furmaata Argachuu Qaba: Walgahii Jenevaa

Wiixata dabree jechuun Muddee 16 -18 bara 2019 guyyaa sadiif kan turee walgahiin rakkoo baqattootaa irratti mari’atu Jenevaa Swizerland keessatti gaggeeffamaa jira.Ministeeroota mootummaa 100 ta’an dabalatee jila kuma hedduutu irratti argame. Walgahii kana kan qopheesse Dhaaba Baqattootaa Kan Tokkummaa Mootummootaa yoo ta’u namoota miliyoona kurna hedduu kanneen biyya ofii dheessuun godaanuuf dirqaman irratti fulleefata. Irra hedduun godaantoota kanaa walitti bu’iinsa biyya ofii keessaa dheessuun lubbuu ofii olfachuuf dheessan. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Booying Xayyaara Max 737 Oomishuu Yeroof Dhaabuu Beeksise

Kan US keessa maadheffate Kampaniin Boying, erga baatii Bitootssaa qabee sababaa balaa lama lubbuu namaa galaafate dhaqqabee as rakkoo isa mudachuu itti fufeen xayyaara boyiing max 737 oomishuu yeroof dhaabuu isaa har’a beeksisee jira. Murtiin kun kan dhaga’ame miseensonni boordii wal ga’ii guyyoota lamaa Chicago keessatti erga geggeeffatee booda yoo ta’u bulchiinsi Aviyeeshinii federaalaa erga balaa Indooneshiyaa fi Itiyoophiyaa keessatti dhaqqabuun namoota 346 galaafatee booda xarraarri max 737 samiitti deebi’ee akka hin balaliine ugguree booda. Booying akka jedhetti oomishi xayyaara kanaa hanga bara 2020tti turuu mala, garuu hojjettoota isaa warshaa Renton, Washington Siyaatil keessaa kanneen kuma 12 ta’an hojii irraa ari’uuf karoora hin qabu. Garuu murtiin kun kanneen addunyaa irraa Booyingii dhiyeessan 900 ta’anii fi dinagdee Ameerikaa miidhuu mala jedhameera.


Waaltaan Daldalaa Itiyoophiyaa Gama Kibbaatti Hundeeffamuuf Jira

Gareen investmentii Itiyoophiyaa gama kibbaa lammiiwwan Itiyoophiyaa ala jiraatan kanneen 170 a’an waaltaa daldalaa doolaara miliyoona $15 baasu Hawaasaa keessatti banuuf kan jiran ta’uun beekamee jira. Daayrikterri garee Investimentii kanaa Ermiyaas Yohaannis gaazexeessotaaf akka ibsanitti waaltaan daldalaa kun hoteelota beekamoo 4, mana tiyaatiraa, manneen nyaataa fi suuqilee fi daldalawwan ka biroo of keessaa qaba. Ijaarsa waaltaa daldalaa kanaaf bu’uurri kaa’amuun jalqabamee jira jedhan. obbo Ermiyaas akka jedhanitti gareen kun magaalaalee gurguddoo Itiyoophiyaa kanneen biroo keessattis waaltaa daldalaa wal fakkaatu banuuf karoorsan jedha Yonaataan Zebdwoos Hawaasaa irraa.


Lakkoobsi Gazexxesoota Addunyaa Irratti Hidhamanii Guddaa Ta’u Ibsamee Jira: CPJ

Koreen mirga Gazeexxessootaaf falmu CPJn qorannaa waggaa baaseen Chaayinaa, Tarkii, Saudii Arabiyaa fi Masriin addunyaa irratti biyyoota Gazexxesoota hedduu hidhuun beekaman ta’anii jiru. Waggootii walitti aanan afuriif Gazexxesoota dhibba hedduu hidhuun aangawoonni biyyonni Arfanii sabaa himaan akka qeeqa dhiyeessaniif mallattoo ehamaa tokko hin agarsiifne jedha gabaasnii CPJ. Lakkoobsii Gazexxesoota addunyaa irratti hidhaa keessa jiranii 253 ture irraa barana jechuun 2019 keessa gara 245tti gad bu’e.Gazexxessonni hidhaa keessa jiran kun gabaasa ofii uumanii facaasan akkasumas waan soba ta’e gabaasan jedhamuun himataman. Gazeexxesoota biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessatti hidhaman 38 keessaa hedduun isaanii Ertraa keessatti erga hidhamanii waggaa 20 guutanii jiru jedha gabaasnii CPJ. Itti aansee Kaameroon gaazexxeessoota hedduu hidhuun kan itti fuufte yoo ta’u Itiyoophiyaa fi Naayjeriyaa keessatti walaba ta’anii yaada ofii ibsuun duubatti deebi’aa jira jedha.


Guyyaan Mirga Namoomaa 71ffaan Guutummaa Addunyaatti  Har’a Yaadatame Itiyoophiyaattis Ayyaaneffame

Guyyaan Mirga Namooma marsaa 71ffaaf guutummaa Addunyaatti yaadatamu, har’a Itiyoophiyaatti kabajamee jira. Mootummaan mirgoota namoomaa kabajuu, kabajjisisuu fi dirqamoota mirga namoomaa sadarkaa addunyaa irra jiru akka bahatuu fi ol’aantummaa seeraa akka tiksu sirna magaalaa Finfinneetti geggeessame kana irratti gaafatamee jira. No media source currently available


‘Mootummaan Eenyummeessaa nu dhowwata; Poolisiin hidhee haga Paawundii kuma 20 nu kaffalchiisa’ Baqattoota Sudaan jiraatan

Lammileen Oromoo Kaartuum jiraatan akka jedhanitti, baqattoota keessumaa lammiin Itiyoophiyaa ta’an dhimma waraqaa eenyummaan hidhuun kun ji’a sadii as jalqabe. Ka’umsi waan kanaas akka baqattoonni jedhanitti waajjirri Immigreeshinii biyya Sudaan waraqaa baqattoota kanaaf yeroon haaressuufii dhabuudha jedhan. No media source currently available Obbo Mahaammed Abdullaahii Abubakar baqataa Oromoo Sudaan ganna 8 oliif jiraataniidha. Isaanis yoo dubbatan mootummaan biyya sudaan eenyummeessaa baqattootaaf kennamu akka baafannu ajajee ofumaa ammoo yeroon nuuf kennuu didaa jiraa jedhan. Kanaanis baqattootni hedduun soda poolisii hojii dhaabanii manatti rakkataa jiru jedhan. Obbo Mohaammed dabalanii torbee darbe kana dubreen ulfaa lammiin Itiyoophiyaa takka bakka eenyummeessaa kana baafatanirratti kuftee lubbuun ishee akka darbellee himu. Baqataan Oromoo Kaartuum jiraatu kaan ka waan baqattoonni keessa jiran VOA’f hime Ahmed Abbaa Giddiiti. Baqattoonni waraqaa eenyummaa jedhame baafachuuf hedduu carraaqanus waajjirri waraqaa kana namaa kennu danqaa uumeera jedha. Ahmed dabalee eenyummeessaan kun lammilee Itiyoophiyaa fi Keeniyaa qofaaf kennamaa jedhe. Ammas warri eenyummeessaa kana baafachuu hin dandeenye ji’a shanii oliif waajjira Immigireeshinii Sudaanitti rakkataa jiruu jedha. Ahmed baqattoonni magaalattii keessa jiraatan kumaan lakkaa’aman bakka hedduutti to’annoo jela oolaa akka jiranis dubbata. Baqataan Oromoo kaan ka yaada isaa VOA’f hime ka maqaan akka dhahamu hin feenes dhiyeenay Kaartuum naannoo Omdurmaantti qabamee akka hidhame, sana boodas paawundii sudaan kuma 20 kaffalee akka bahe hime. Baqattoonni yaada isaanii nuu kennan dhaabbati baqattoota gargaaru UNHCR nuuf hin birmatuu jechuun komatu. Baqattoonni Oromoo lameen; Mahaammed Abdullaahii Abubakar fi Ahmed Abbaa Giddii waraqaa jedhame kana haga paawundii kuma 6 kaffalanii akka baafatan dubbatu. Haati warraa isaan lameenuu garuu kaffaltii kana kaffaluu waan hin dandeenyeef waraqaa galmee dhabanii jedhu. Mohaammed yoo dubbatu, haati warraa isaa hojii buna Verndaa jelatti gurguruu sodaa poolisiif jecha dhiiftee jechuun dubbata. Rakkoo baqattootni keessa jiran kana jaarmayaan baqattoota UNHCR gaafatameera. Dhaabbatichatti qindeessaan saba himaalee idil addunyaa ka tahanRoolaand Showeenbaawor, UNHCR ka damee Kaartuum banaa ta’uu, torbanittis guyyoota shaniif baqattoota gargaarsa fedhan akka gargaaru himan. Kanaanis jaarmiyichi baqattootaaf gargaarsa maallaqaa, ka galmee fi carraa barnootaa laachuu akka taasisullee himani. Komii baqattoonni mootummaarraa galmee dhorkamne jedhuuf deebii yoo kennanis, seerri Sudaan galmee baqattoonni galmee kana akka gaafataman hin ajaju, poolisiin biyyattii waan seeraan alaa hojjetaa jiraa jedhan. Warreen kumaan lakkaa’aman ka mana hidhaa jiru jedhaman dhaabbati keessan akkamitti gargaara jechaan gaafatamaniis, UNHCR waajjira baqataa mootummaa sudaan waliin tahuun akkuma duraanii abukaatoo ergee mana hidhaa sakatta’ee baqattoota kana gad lakkisiisuu itti fufaa jechaan deebisan.


‘Humnooti Federaalistii’ Maqaleetti Walti Dhufanii Mari’achaa Oolan

Kora kana irratti abbootii siyaasaa, jaarrolee biyyaa,ijoollee kahimaatii fi nama hedduu. Paartilee siyaasaa keessaa ta naannoo Amaaraa bulchitu,TPLF, Baaytoonaa,Salasaay, Wayyaanee,Paartii Dimokiraasummaa Qimaanti, Paartii Shoongoo,Sochii Bilisummaa Oromoo fi kkf. Bulchoota ADWUI ta durii Ijoollee Qeerroo Ejjettoo Siudaamaa,ijoollee kahimaa Affaar faatilleen keessa jira. Kora kana akka itti aanaan bulchiinsa naannoo Tigraay Dr.Debretsion G/Mikaahel jedhetti seeraa fi heera mootummaa fi federaalizummaa baduu dhowwuuf mariitit jiran. “Akkuma isaniin cuftii quba qabadanii waan keenna yoo laaltan keessaa fi alalleen balaa biyya jissutti nu marse.Nagaan hin jiruu,seerii hin jiruu akana keessa jirra. Namii mirga isaa malee dhabee nagana jiraachuu fi hojjatanii jiraachuunuu rakkoo tahuutti jirti.Jireennii qaalahee namii hujii dhabee rakkoo hedduu keessa jirra. Quohannee karaa yaanu ufi gaafannee biyyaa badii dhowwuu malle jedhe.” Akka jecha Dr. Debretsiyoonitti siyaasaan Itoophiyaan ammaa itti jirtu faayidaa ummataatiif hin dhaabbanne,walqixxummaa sabaa fi sablammootaatti hin ulfeessitu. Herregii akkanaa ammo akka jecha isaatti Itoophiyaa borcee karaa badiittiin deema. Tigraay armaan durallee kora akkanaa yaamtee mari’achiisan.


Turtii Jilli Aangawoota Mootummaa Itiyoophiyaa Ugaandaatti Taasisan

Torbee darbee kaasee Aafa yaa’ii Mana Maree bakka bu’oota ummataan ka durfamu gareen diiplommatotaa Ugaandaa daawwate jira. Taaggesee Caafoo fi tuuti isaanii turtii isaanii haga dhuma torbee darbee ture kana keessatti Prezdenti Muuseveenii dabalatee angawoota mootummaa hedduun maree taasisaniiru. Tuutni angawoota mootummaa Itiyoophiyaa walakkeessa torbee darbee Intebee seene angawoota mootummaa Ugaandaa duuka marii gaggeesseera. No media source currently available Tuuti Aafa Yaa’ii bakka bu’oota ummataa Taaggesee cafoon durfamu kun Prezdentii Ugaandaa fi angawoota biyyattii kaan waliin wal argee marii taasisuu Ugaandaatti Ambaasaadderri Itiyoophiyaa Alemtsehaay Meseret dubbatanii jiru. Biyyooti lameeen kun daangaa waloo hin qabani, lameenuu karaa Sudaan kibbaa yookiin karaa Keeniyaa wal argu. Kun tahus garuu, biyyootni kun walitti dhufeenya waliinii baayyee cimaadha qabu. Daawwannaa haga sanbata darbee ture kanarratti angawoonni waajjiraalee ministeera mootummaa, namootni bebbeekamoo fi abbootiin amantaas irratti ka argaman yoo tahu angawoota Ugaandaa hedduu waliin waan walitti dhufeenya Itiyoophiyaa fi Ugaandaa gama diinagdee, siyaasaa, fi daldalaa akkamitti akka fooyya’u mariyatanii jiru jedhan Ambaasaadder Alemtsehaay. Wal dhabbii Misir, Sudaani fi Itiyoophiyaan hidha laga abbayyaa akkatti guuturratti qaban waanti mariyatan jiraa jechaan Ambaasaadder gaafatamanii yoo deebisan, ‘wal dhiibdeen dhimma hidha abbayyaa Itiyoophiyaa, Sudaan fi Masir jidduu jiru kopha kophaatti akka gaggeeffamaa jiru dubbatanii maree Museeveeniin Obbo Taaggesee Cafoo taasisanirratti dubbiin kun hin kaane jedhan. Garuu manni maree Ugaandaa labsii fayyadama bishaan Naayil ka biyyootni 10 walii galanii baasani raggaasisuuf fedha akka qabu waan beeksiseef sanaaf Obbo Taaggeseen mootummaa ugaandaa galateeffataniiruu jedhan. Ambaasaadder Alemtsehaay dabalanii, walitti dhufeenyi Ugaandaa fi Itiyoophiyaa gaarii tahus gama daldalaan hagas shariikummaa hin qaban jechuun dubbatan. Kana furuufis ministiroonni biyyoota lamaeenii daangaa nananoo Itiyoophiyaa Keeniyaa fi Sudaan kubbaa walitti fiduun pirojektii daandii haaraa hojjechiisuu walii galan akka saffisuuf wal yaadachiisanii jedhan.


Paartileen ADWUI Walti Makamuu Isaanii Walii Mallatteessanii Mirkanfatan

Walii mallatteessuu tana irratti muummee ministera Abiy Ahmed,itti aanaa isaa Demmeqee Mokonninii fi ministera nagaa aaddee Mufiriyaat Kamaal faatti keessa jiran. Akka muummeen mistera Dr Abiy jedhetti walii malaltteessuun tun seeruma guutachaa durumatti deemti paartin Badhaashina paartii dhugaa fi beekumsaa yayyabamte jedhe Paartilleen cuftii nama ufii ulfaa buufatani mallatteessan. Paartileen walii mallatteessan paartii Demokriaasii Oromoo,Paartii Demokiraasii Amaaraa,Paartii naannoo Kibbaa, Somaalee, Gaambellaa,Harerii,Binishangul fi Affaar bulchan.


Paarlaamaan Itiyoophiyaa Wixinee Seeraa Jechoota Jibbiinsaa Ugguru Qopheesse

Manni maree bakka bu’oota uummataa Itiyoophiyaa jecha jibbiinsaa fi odeeffannoo kijibaa ittisuuf ilaalchisuun kan qophaa’e wixinee seeraa irratti mari’atee yaada itti dabalaaf koree dhaabbataa dhimmi isaa ilaallatutti dabarsee jira. Kanneen yaada keennan irra hedduun seerri sun cimee akka ba’u yoo gorsan kaan immoo seerri ukkaamsu akka hin bane of eeggannoon akka godhamu yaadachiisaniiru. Wixineen seeraa sun jecha jibbiinsaa ni dhorka. Wixinee seeraa keeyatta arfaffaa irra taa’ee akka jirutti jechoota jibbiinsaa sabaa himaa, maxxansaa ykn miidiyaa hawaasaa irratti barreeffama suraa fi viidiyoo ykn sagalee dhaan tamsaasuun dhorkaa dha jedha. Keeyati shanaffaanis ragaa kijibaa sabaa himaa, maxxansaa, ykn miidiyaa hawaasaatiin suraa, barreeffama sagalee ykn vidiyoo dhaan tamsaasuun dhorkaa dha jechuu dhaan ragaa kijibaa ni uggura. Wixineen seeraa sun qaamotii seera kana cabsan adaba addaa addaa akka irra kaa’amu murteesseera. No media source currently available


Paartiin Demokraatawaa Somaalee fi Paartiin Biyooleessa Ligii Hararii Paartii Badhaadhinaatti Dabalamuuf waliigalan

Koreen hojii rawwachiiftuu Paartii naannoo Somaalee bulchaa jiruu, Paartiin Demokraatawaa Somaalee (SDP) walgahii hatattamaa gaggeesseen paartii Badhaadhinaatti dabalamuuf murteessee jira. ADWAUI..n dhiyeenya kana murtii dabarseen paartii gargaartonni paartii haaraa hundeeffamu keessa akka seenaniif murteessuun isaa ni yaadatama. Paartii sodeepaaf itti aanaa dura ta’aa kan ta’an Musxafaa Mohammad paatiin isaanii sagalee guutuun fudhachuu isaa beeksiisan. Murtiin koree hojii rawwachiiftu kun bor koree gidduu galeessaa fi gumii walii-galaaf dhiyaatee murtiin dhumaa irratti kennama jedhamee eegama jedhamee eegama Gama kaaniin Ligiin Biyooleessa Haarariikoree giddu galeessaa fi gumii walii galaan paartii Badhaadhinaatti dabalamuuf sagalee guutuun murteessuu isaa ibsee jira.