Shakkamtoota Faana Dhahuun Paariis Keessatti Itti fufee Jira

Har’a ganama handaara magaalaa Saint Denis keessatti wal dura dhaabannaan sa’atii 7 polisii waliin eega gaggeessan booda kanneen du’an keessaa tokko dubartiin dhukaatoota of-irratti martee turte of ajjeefte. Gamoo jireenyaa ykn Apaartmentii walakeessa magaalati -tti argamuu irratti qiyyaafachuun tarkaanfii fudhatame Kanaan namoonni 7 hidhamanii jiran. Duula kana booda Abbaan alangaa paariis Francois Molins qiyyaafanni duula kanaa lammii Beeljiyam kan jihaadii labsee Abdelhamid Abaaoud ta’uu mirkaneessan. Isatu haleellaa shoroorkeessootaa torban darbe lubbuu nama 129 galaafate sana qindeesse jedhama. Eenymmaan namoota har’a ajjefamaniis ta’e hidhamanii haga ammaatti waan hin beekamneef gara boodaa adda baafamaa jedhamee eegama jedhan. Abaaoud haleellaa shoroorkeessotaa ka biroottis hidhata kan qabu yoo ta’u duraan Siriyaa akka tureetu gabaafamee ture. Gabaasaaleen akka jedhantti barana yoo xiqqaate al tokko gara Awuroopaatti imaluu mala. Odeeffannoo basaasaa jiran keessatti qaawwaan jiraachuu isaa fi kanneen imala akkasii irraa deebi’an jihaadni isaan labsan akkaan yaaddeessaa ta’uu gabaasaaleen kun hubachisanii jiru. Presidaantiin Faransaayii bulchitoota magaalaaleef hasawaa dhagesiisan Kanaan garee hidhatoota Islaamiik Isteetes kan haleellaa kanaaf itti gaafatama fudhte kana irratti tarkaanfii fudhachuuf waan godhamuu qabu tarreeessan. Faransaayiin maadheelee Islaamiik Istees kan Siriyaa keessaa irratti haleellaa samii irraa gaggeessitu yeroo sadaffaaf itti fuuftee jirti. Kana malees Donii waraanaa kan xayyaaroonni irraa ka’an galaana Medtraaniyaantti butte jirti. Kunis tarkaanfii fudhattu jajjabeesuuf ta’uun beekamee jira. Kana malees prezidaant Holaandeen gamtaa guddaa kan yunaaytiid isteetes fi Raashiyaa dabalatuu ijaaruun garee Islaamiik Isteets akka waraananiif gaafatan. Mootummaan Faransaayii labsii yeroo hatattamaa yeroo ammaa biyyattii keessatti labsame baatilee kanneen biroo 3 akka itti fufuu barbaada. Prezidaant Holaandeen akka jedhantti shoroorkeessummaa fi rakkoo kanneen biroo irratti hojjachuuf akka gargaaruutti heera biyyatti jijjiruu fedhu. Yaadi kun immoo gareelee mirga dhala namaaf falman biraa qeeqa hordoofsisee jira. Gama kaaniin kanneen haleellaa Paariis kanatti shakkamanii fi kanneen isaan waliin wal ta’an faana dhahuun itti fufee jira. Shakkamaa ijoon kan biraa kan Braaseels keessatti dhalate Salah Abdeselam amma iyyuu hin qabamiin jira.


Sodaa Guddaa Keessa Jirra – Baqataa Oromoo

Jimaata darbee haleellaa shoroorkeessonni magaalaa Paariis Kan Faransaayi keessatti dhaqqabsiisaniin kan ka’e addunyaan ilaalchi godaantootaaaf qabdu jijjiira sodaan jedhu jira. Prezidaantiin Faransaayii Fraanswaa Hollande nageenya biyya isaaniif akkasumas shoroorkeessoota waliin kan wal qabatee taanaan lammiwwan biyya alaa kanneen hidhata qaban hatattamaan biyyaa baafna, barbaachisaa ta’ee aragamnaan heerri biyyattiis akka jijjiramuuf yaada dhiiyeessan. Kanneen haleellaa kana dhaqqabsiisan keessaa tokko paasportii Siriyaa kan qabu ta’uun daran haala godaantootaa rakkoo irra buusa yaaddoo jedhuu uumuu isaa baqatoonni ni dubbatu.Haallii Paariiis keessaa maala fakkaata?Gaaffii fi deebii guutuu caqasaa. No media source currently available


Koolu galtummaan Awrooppaa Shorokeessummaa hammeessuu mala jedhamaa jira

Shororkeessaatu baqattootaan dahate. Abbootiin alangaa Ferensaay Ahmad Al-Mohammad naanno dirree kubbaa miillaa Paaris cinatti ka boombii ofitti dhoose lammii Ferensaay ta’uu kaleessa mirkaneessan. Paspoortiin isaa sobaa kan lammii Siiriyaa ta’uu isaa mul’isu reeffa isaa cinatti argame. Ashaaraan quba Al-Mohammad kan angawoonni Girikii odola Lerostti baatii Onkololessaa keessa ennaa koolu galtoonni 70 ta’an andaara galaana biyyattii dhaqqaban kaasan waliin wal fakkaata. Hoogganaan paartii Ferensay kan “far right National Front” jedhamuu ennaa dubbatanKoolu galtoonni kun gandeen fi magaalaalee Ferensaay keessa faca’uun sochii uummataatti kanaanis magaalaa galma mootummaa keenya qofaa utuu hin taane magaalaalee Frensaay illee haleeluu malu sodaa jiru uume jedhan. Poolaand keessaa immoo kan haaraa filatame paartiin safuutti cichuu fi kan murtii haqaa waa’ee baqattoota qubachiisuu ilaalchisee walii galtee Awrooppaa keessaa ba’uu akka malu akeekkachiise. Tole kan nuti simachuu dandeenyu yoo mirkanuu nageenyaa arganne qofa. Kun dhimma ijoo dha. kun naannoo Awrooppaa mara gaaffii keessa galcheera jedhan. Brusselsis rakkoo koolu galtummaa Awrooppaa waliin wal qabatee ka jiru balaa shororkaa ilaalchisee akeekkachiistee jirti. Balaa uumameef isaan komachuu jechuun kanneen miidhaan irra ga’e yakkamoo gochuu dha. Kun waan nuti goonu keessaa isa dhumaa ti jedhan. Xiinxaltoonni kanneen haleellaa raawwatan irra hedduun lammiiwwan Awroppaa ti jechuun akeekkachiisaniiru. ISIS gama dhiyaa keessatti haleellaa raawwachuu barbaannaan, shorokeessummaa karaa baqattootaa seensisuun irra hin jiru. Hawaasaalee dhuma keessaa filachuu danda’u. Gareen mirga namaa Amnesty International deebii rifaasisaan jiraachuu akka danda’u akeekkachiise. Kan nuti amma nu barbaachisu hooggana nageenya amansiisaa ta’e nuu eegu. Kana jechuun mirgi kanneen eegumsi barbaachisuu utuu hin dhiitamin jedhee jira. ISIS immoo muddama koolu galtummaa Awrooppaa keessa muddama inni muumetti gargaaramuu yaala jechuun xiinxaltoonni beeksisaniiru.


Shororkeessummaatti duuluuf tattaaffii goonu dachaa dhaan daballa jedhan Obaamaan

Haleellaan shorokeessotaa Paaris keessatti raawwatame gumii hoogganootaa biyyootii duroomanii kan G20 jedhu haguugee. Prezidaant Baaraak obaamaanis rakkoo Syriyaa keessaa xumuraan ga’uuf tattaaffii godhamu kan saffisan ta’uu isaaniif Ferensaay shakkamtoota jimaata darbe haleellaa lubbuu galaafate raawwatan ennaa barbaaddu gargaaruuf waadaa seenan. Haleellaan shorokeessotaa Paaris keessatti raawwatame gumii hoogganootaa biyyootii duroomanii kan G20 jedhu haguugee. Prezidaant Baaraak obaamaanis rakkoo Syriyaa keessaa xumuraan ga’uuf tattaaffii godhamu kan saffisan ta’uu isaaniif Ferensaay shakkamtoota jimaata darbe haleellaa lubbuu galaafate raawwatan ennaa barbaaddu gargaaruuf waadaa seenan. Hoogganoonni kun kan wal ga’an dhimmootii daldalaa, energy, jijjiirama qilleensaa irratti mari’achuuf wal ga’an. Haa ta’u malee haleellaa shororkeessonni Paaris irratti raawwatanii fi waa’ee wal’itti bu’iinsa Siiriyaa keessaa waa gochuun akka irra jiraatu ajendaa marii isaanii dhuunfate. Tattaaffii keenya dachaa dhaan daballa jedhan. Obaamaan akka jedhetti United States Ferensaat waliin tokkummaan ni dhaabatti, kanneen halellaa kana raawwatan adamsuus ni gargaarti. Rakkoo Siiriyaa keessaaf furmaata barbaaduuf ni hojjetti jedhan. Akkuma haleellaa suukaneessaa Ankara keessatti raawwatamee, ilaalcha jal’aa dhaan namoota badii hin qabne ajjeesuun haleellaa Ferensaay fi Turkii qofaa irratti raawwatame utuu hin taane haleellaa addnyuaa ammayyoome irratti raawwatame jedhan. Jalaqaba gumii Sanaa irratti kanneen haleellaa shorokeessummaa sanaan lubbuu isaanii dhaban yaadachuuf yeroon calliinsaa geggeessamee jira. Ferensaay biyyi gaddaan liqimfamte Wixata har’aa erga angawoonni haleellaa samii irraan mannii garee ISIS kan Siiriyaa irratti raawwatanii booda hojiitti deebitee jirti. Halleellaan Ferensaay keellaalee garee IS kan magaalaa Siiriyaa Raqaa keessaa halkan edaa haleeletti poolisiin Ferensaay immoo magaalaalee guutuu biyyattii keessatti sakatta’a geggeessaa oolan. Poolisiin Ferensaay fi kan Beeljium shakkamaa 8ffaa haleellaa Paaris raawwatan keessaa tokko kan ta’e kan umuriin waggaa 26 Salah Abdesalamiin adamsaa jiran. No media source currently available


Ertraan uummati harkaa yaa'ee duwwaatti hafaa jirti jedhu hooganoonni gama dhiyaa

Gamtaan Awrooppaa yeroo hatattamaaf kan barbaachisu doolaara biliyoona 1.9 ramaduuf karoorfatee jira. Biyyoonni Afriikaas gama isaaniitiin godaansa goolu galtootaa ittisuutu irraa eegama. Haa ta’u malee hojii irra ooluu isaa hedduun shakkii qabu. Afriikaan koolu galtoota gara Awrooppaatti yaa’an ittisuu akka dandeessutti deggersa sadarkaa addunyaa ishee barbaachisa jechuu dhaan prezidaantiin Ferensaay Fraanswaa Holand yaadachiisaniiru. Franswaa Holaand hoogganoonni Afriikaa fi kan gamtaa Awrooppaa 60 ol ta’an bakka argamanitti haasaa dhageessisaniin gamtaan Awrooppaa gargaarsa yoo dhiyeesse malee lammiiwwan Afriikaa kuma hedduutti laka’aman Afriikaa irraa gara Awrooppaatti akka yaa’aniif rakkoon sababaa ta’e itti fufa jedhan. Holand itti fufuu dhaan godaantonni lammiiwwan Afriikaairra hedduun Ertraa fi Sudaani irraa ti jedhan. Ertraa fi Sudaan irraa heddumminaan godaanaa jiru. Rakkoo kana hiikuu qabna. Keessumaa Ertraa ilaalchisee rakkoo guddaan waan jiruuf dhiibbaa ol aanaa kaa’uu qabna. Waa’ee dhimma kanaa eeyu iyyuu dubbataa hin jiru. Uummati isaanii akka godaanu kanneen godhan hoogganoota qaanii hin qabaanne irraan kan ka’e Ertraan biyya uummata hin qabne ta’uutti jirti jedhan. Tokkkummaa mootummootatatti ambaasaddorri Ertraa Girmaa Asmeroom gama isaaniin jechi presidenticha Ferensaay dhugaa irraa kan fagaate jedhanii jiran. Haasaan prezidaantii Ferensaay hedduu kan nama gaddisiisuuf dhugaa irraa kan fagaate. Kana prezidaantonni hin barreessan. Beekna. Warren gaanfa Afriikaa waan barreessaniif fakkaata. Hoogganoonni Afriikaa fi kan addunyaa kan wal ga’aniif sababaan rakkoo addunyaa waan ta’eef jecha. Kanaaf dhugaan isaa haala Ertraa waliin wal hin simu haasaan prezidaanticha. Kanaaf baay’ee nama gaddisiisa jedheen bira darba. No media source currently available


Tokkummaan mootummootaa haala hookkara Burundii Keessaatti ilaalcha haa kennu jedha Human Rights Watch

Garee Mirga Dhala-namaaf falmu – Hiyuumaan Raayits Wachitti, directorri dhimma Tokkummaa Mootummootaa fi falmaa rakkoolee biyyootaa – Filipp Bolopiyoon, dhaabbatichi sadarkaa Addunyaa haga hookkarri Burundii to’annaa dhaa ala ba’utti dhimma kana taa’ee eeguu hin qabu – jedhu. Gama biraatiin, Golli Naga-eegumsaa, ka Tokkummaan Mootummootaa, yeroo hookkarri Burundii dabalaa deemee fi haalli akka ajjeechaa duguuginsa sanyii bara 1994 Riwaandaa keessatti ka’ee ta’uutti deemuu mala – jedhamee sodaatametti, kaleessa, dhimma sana irratti mari’achuuf walga’ee ture. “Tokkummaan Mootummootaa, lammiwwan Burundii maratti mallattoo akeekkachiisa jabaa erguu qaba” – jedhu Mr. Bolopiyoon. Gurmuuleen mirga dhala-namaa akka Barreessaan Muummichi, ka Tokkummaa Mootummootaa balaa hamaa Burundii keessatti dorrobaa jiru kana oolchuuf tarkaanfii hatattamaa fudhatan gaafataa jiran – ka jedhan Bolopiyoon, kunis jila addaa, ka Tokkummaa Mootummootaa Burundiif reguu fi haala itti humni Poolisii, ka sadarkaa Addunyaa gara Burundiitti, keessumaa gandeen hookkaraan baay’ee miidhamaniitti erguu faa akka of keessaa qabu dubbatan. Ministarri Dhimma-alaa, ka Burundii immoo, Kaleessa, biyyi isaanii gara hookkara hamaatti akka deemaa hin jirretti dubbatan. Kaleessa, Quunnamtii Konnferesii Viidiyootiin, magaalaa Bujumburaa irraa walga’ii Gola Naga-eegumsaa, ka Tokkummaa Mootummootaa sanaaf kan ibsa kennan – Aleen Nyaamaatiwee, “walumaa-galatti haalli jiru tasgabbaawaa dha. Lammiwwan nagaadhaan deddeemaa jiru” jedhan. “Gandeen haga tokko keessatti qofa gochaan yakkaa raaw’atamaa jira” ka jedhan – Ministarri Dhimma-alaa Burundii kun, ka jilli Gamtaa Afrikaa hookkarri Burundii keessaa magaalaa Bujumburaa irra dabree babal’achuu isaa ibsuun yaadddoo isaanii dhageessisan hin simanne. Jilichi Gamtaa Afrikaa sun, ibsa Gola Naga-eegumsaa ka Tokkummaa Mootummootaaf ibsa kennaniin, “hookkarichi hammaataa deemuunii fi dhiittaan mirga dhala-namaa jajjjabaan biyyattii keessatti raaw’atamuun, akka lammiwwan Burundii kuma dhibba lama ta’an gara Taanzaaniyaa, Riwaandaa, Ugaandaa fi Rippubilikii Dimookiraatawa Koongootti dheessan taasisee jiran – jedhan. Akkasumas, jechawwan hookkaricha daranuu belbelsan, kan aangawoota Mootummootaan dubbatan ittiin jedhan ilaalchisuunis akekkachiisanii jiran - jilichi Gamtaa Afrikaa. “Haala biyyattiin keessa dabartee irraa kan ka’e, jechoonni akkanaa ka fudhatama qaban miti” jedhu – Antoniyoon.


Namii mogolee dhedheeraa yoosuu fiigee hin haruu,hin dadhabullee!?

No media source currently available Dorgommii Waldorgommii atileeota Addunyaa 15essoo barana Beejingitti dorgoman Keenyaatti madaaliyaa 16 argatee tokkeessoo tahe. Shaampiyoonaa atileetiksii dargaggoota addunyaa baranaallee Keenyaatti madaaliyaa hedduu argatee dura jira. Keenyaan dorgommii Raagbiilleen Afrikaa keessaa qofaa mitii addunyaa keessaayyuu guddoo beekamti. Atileetotii addunyaa bebeekamoon Afrikaa gama Bahaatii dhufan. Afrikaa gamii bahaa naannoo Rift Valley keessa jirti. Rifta Valley badhaqa lafaa km 6000 dhiyaatu dheerattu.Jiddu Gala- Bahaa badhaqa Lebanon Beqaa Valley haga haga Mozaambiki dheeratti. Atileetotii addunyaa heddduun asii bahan.Achi keessa(Rift Valley) maanti jira? Warra akkana fiigichaan addunyaa moohu maanti humna kennaaf;nyaataa dhugaati moo teessuma lafa moo jabeennauma isaaniitii, moo dhedheerinna mogolee isaanii?Moo sablinna nafa isaanii,saayinsiin maan jedha? Itoophiyaa namii akkana fiigichaan addunyaa moo'u Oromiyaa dhufan, Oromoo. Keeniyaa keessaa ammoo gosa Kaleenjin.Kalenjiinii ummata Keenyaa miliyoona 3-5 tahu. Keenyaan maanti akkana dorgommii addunyaa moohachiisa?Dr.Hassan Waariyoo Areeroo ministera ispoortii,aadaa fi aarti Keenyaati. Wannii nu hin beenne "ka Keenyaa atileetiksi moohachiisa jennaan." “Waaqatti nu gargaaree,Keenyaan duruu jabduu,barii kun keennaa,(talent) jabeennii keennalleen keessa jiraa,[mootummaalleen) waan hedduu midhaasseef.” Kalenjiinii akka jecha Dr.Hassaniitti warra looniitii,warra mogolee dhedheeraa, kama woma laftii qabdu nyaatu. “Laftii warraalleen tama Oromoo fakkaatti, warra oobruu gugurdoo qabuu,warra looniiti,warra qaqallaa, sasablaa,lafa gara gaaraa gula qubata.” Federeshiiniin Atileetiksii Itoophiyaa warra dorgommii Beejingi 15eessoo dhaqe 57 qarshii kuma 614 fi 500 badhaase. Akka itti gaafatamaan biiroo atileetiksii federeshiinii biyyoolessaa obboo Bililinyi Maqayyooo nutti himetti Ganzabee Dibaabaa qarshii 37,500,Maaree Dibaabaatii fi Almaaz Ayyaanaa qarshii 25 argatan. Warrii Meetii argate hedduu nama tokkoo qarshii kuma 18 500,warri Nehaas argateef nama tokkoo qarshii 12 fi 500 warra waraqata ragaa argate ammoo qarshii 6,250 warra dhaqee womaa dhabee gale 3000 badhaasan. Itoophiyaan dorgommii sun irratti warqii sadii,Meetii sadi Nehaasi 2 fi walumattuu madaliyaa 8 addunyaa keessaa shaneessoo taate.Keenyaan ammoo madaaiyaa 16 argattee tokkeessoo taate.


Keenyaa godina Marsabeetii fi Isiyollootti bokkaa fi bakakkaan horii hedduu fixee bubbeen manneen bubuqqifte

No media source currently available Godinii kun lamaan, Marsabeetii fi Isiyolloon ufiifuu dhiyoo tana bokkaa dansaa argachutti jiran. Horiilleen akka malee huqqachuu baatullee yoo bokkaan guddaan itti roobe humna laafaa guddoo bokkaa irraa hin hafu. Dhaddacha Halakee dhaaba NGO keessa hojjatu.Akka innii jedhutti lafa akka Calbii faatti bokken horii hedduu fixe.Horiin bokkeennii fixee innii jedhu kun haga guddaan Re’ee. “Laftii bokkaa hagayyaa dhabde lafa akka Martii,lafa akka Garba-Tullaa fi lafa teessoo horiitii taatu ta akka Marsaabeeti fa. Laftii tun Adoolessa keessaa baatee bokkeenii roobee jennaan horii qaraa keessii qaqallatee miidhame.lafa akka Marsabeeti faatti wannii akka malee hobba’e Re’ee.” Isiyolloo keessaa fulaan bokkeen horii miidhe lafa akka Rabsuu,Gafarsaa faa jedha Suleeyman. “Ardaan kun guddoo bone horiin laafee godaanee galaana gamatti lafa Bulee jedhan bokkaan itti roobee jennaan godaane.Horii achi godaane keessaa horiin haawwichii rimaa qaqqabu faatii hedduutti raawwate.” Yo walti deebisan akk jecha Abdusalaamitti horii haga 60 godaanne keessa dhume. Fulaan horiin godaanna irratti dhume Isiyolloo keessaa Baddana, Sirichoo, Irreessa HaaBoruu, Martii, Basaa, Baddaa Gaalaa. Tana maleellee Isiyollo ardaa Qilxipheetii lolaan mana 12 duude, bubbeen mana bubuqqifte.Bakakkaalleen ollaa Qilxipheetii Re’ee 12 fixxe. Warra bokkaa argachuutti jiruun bokkaan ka sugaa fi gabbinnaa isani ha tahuu jenne.


Bootswaanaan taphattoota kubbaa miillaa lammiiwwan Ertraaf dadhata siyaasaa kennite akka eegdetti jirti

Dorgommii Kubbaa miillaa addunyaa irratti hirmaachuuf dhiyeenya gara Bootswaanaatti imalanii kan turan taphattoonni kubbaa miillaa Ertraa kudhan dadhata siyaasaa isaan gaafatan mootummaan Bootswaanaa eyameefii kan ture ta'uun ni yaadatama. Taphattoonni kun akka lakkoobsa Itiyoopiyaatti Onkoloolessa lama bara 2008 garee Bootswaanaa waliin erga taphatanii booda xayyaara gara biyya isaaniitti geessu yaabuu diduu dhaan dahata siyaasaa gaafatan. Abukaatoon isaanii lammii Bootswaanaa Diik Biifoordiin fi qabsaa'ota mirgaa lammiiwwan Eertraa lama Iyyaasuu Andemaariyaam Habtemaariyaam fi Dr. Adaanee G/Masqal waahillil keenya Saaleem Solomonhaasofsiistee jirti. Lammiiwwan Ertraa sun Afriikaa kibbaatti kan argamu dhaaba sochii dimokraasii fi mirga namaa Ertraa bakka bu'uu dhaan Afriikaa kibbaa fi Bootswaanaa keessa taa'uu dhaan taphattoota kanaaf falmuuf jiru. Kaleessa gaazexaan Bootswaanaa mootummaan yaada isaa jijjiire jechuun gabaasee ture. Garuu gabaasi sun dogoggora jechuun gareen mirgaaf falmu irraa kanneen taphattoota kanaaf falman dubbataniiru. Gaazexeessaa Afriikaa kibbaa "Africa Review" jedhamu waliin gaaffii fi deebiin geggeessames irratti ragaan sirrii hin taane attamiin akka darbe gaafataniiru. Abukaatoon taphattoota kanaa akka jedhanitti duraan mana hidhaatti geessaman. Manni hidhaa sun bakka yakkamtoonni keessatti eegamaniif shiboo elektrikiin kan marfame ennaa ta'u sa'aatilee 24 kaameeraa dhaan eegama. kan isaan yeroo ammaa keessa jiraatan garuu mooraa baqattootaa kan fakkaatu bakka Dukwi jedhamu yoo ta'u eegumsas qaba jedhan.\nTaphattoonni kun gara biyya sadaffaatti akka darbaniif yaalii godhamaa kan jiru ta'uu abukaatoon isaanii ibsaniiru. Ministerichi murtii haqaa fi naga eegumsa Bootswaanaas iyyata sana kan simatan ta'uu sabaa himaaf mirkaneessaniiru. የ


Baankiin Addunyaa Gabaasa Haaraa Baase

Baankiin addunyaa dhiyeenya kana namoota hiyyummaa keessa jiraatan jedhee madda galii argatan irratti hirkachuun madaalii haaraa baasee jira. Duraan guyyaatti galii Doolaara tokkoo fi saantima digdamii shan kan argatu hiyyeessa jedhama jedhee ture. Dhiyeenya kana immoo gara Doolaara Tokkooo fi saantiima sagaltamaatti ol guddise. Hayyonni garuU kun foyyeessuu miti jedhu ija qaala’uu jireenya addunyaatiin ilaalanii. No media source currently available


Sudaan Kibbaa Keessatti Xayyaarri tokko kuftee caccabuu isheen namoonni 32 du'an

Guyyaa har'aa Sudaan Kibbaa Juubaa dhaa' ka'uu dhaan gara kiiloo metra 800 erga balaliitee booda xayyaarri Antoonoov tokko bosona Naayil keessatti kuftee caccabuun ishee beekamee jira. Imaltoonni keessa turan 32 ennaa du'an daa'immi tokko lubbuun irraa hafuun illee ibsamee jira. Xayyaarattiin namoota 18 baattee balal'iaa kan turte ta'uu isaaf kan hafan ja'a immoo hojjettoota xayyaaratii ta'uu Rooyters gabaaseera. lammiiwwan Ameerikaa shanii fi kan Raashiyaa tokko balaa sanaa du'uun illee beekameera. Xayyaarattiin Polaash kan jedhamu bakka Upper Nile jedhamutti namootaa fi nyaata fe'attii balal'iaa utuu jirtuu balaan sun dhaqqabuun gabaasamee jra.


Xayyaarri Masrii keessatti Kufe sababaa ISIS akka hin ta'en ibsame

Xayyaarri Raashiyaa Masrii keessatti kufee caccabe sababaa ISISn jechuun kan gareen finxaaleyyii sun dubbate olola jechuu dhaan hoogganaan Masrii Abdul Fattaa El Sisi kibxata darbe beeksisan. Itti dabaluu dhaanis ilaalcha Masrii gaarii ta'eef sabatiinsa isheen qabdu cilee dibuuf kan karoofame jedhan. Kana dura Xayyaarri sun rakkoo Teekinikaa akka hin qabaatiin gabaasuun keenya ni yaadatama. Direkterri balalii Mr. Smirnoov xayyaarichi balal'iaa utuu hin taane utuu kufaa jiruu argame jedhanii turan. Balaan Saainaay keessatti dhaqqabe to'annaa guutuu kan Masrii jala jira jedhanii jiran. Qorattoonni Masrii keessa jiran Sanbata darbe kan kufee caccabaa xayyaara Raashiyaa Metro Jet 321 qorataa jiran. Maatiwwan Raashiyaas reeffa namoota 140 argachuu isaanii beekameera. Associated Press akka gabaasetti reeffi namoota 10 ka duraa adda baafameera. Xayyaarri namoota 224 baatee Masrii dhaa ka'ee daqiiqaa 20 keessatti kufee ennaa caccabu imaltoonni irra turan martinuu du'uun beekamee jira. kanneen keessaa torba hojjettoota xayyaarattii ennaa ta'an lammiiwwan Ukraine sadiis keessa turan.


Xayyaarri Raashiyaa Masrii Keessatti kufe

Xayyaara Imaltootaa Raashiyaa kan nama 224 fe’ee masrii keessatti kufee hunduu dhuman sanaaf Raashiyaan rakkoo Teknikaa fi digoggora dhala namaa miti jechuu dhaan beeksiiftee jirti. Xayyaarri kun samii keessatti akka caccabuu kan godhu rakkoon Tekniikaa hin jiruu jechuun itti aanaa Daayreekteerri daandii balalii xayyaaraa Alexander Smirnov har’a dubbatanii jiru. Xayyaarri kun balalii’aa lafa hin dhoofne in kufee malee jechuun tuuta oduuf Mooskoo keessatti kan ibsan yoo ta’u hojjatonni xayyaaricha keessa turan to’annaa isaaniin ala waan ta’eef balaa isaan mudatee kan ilaaleen qunnamtii gochuu ykn haala qunname gabaasuuf al tokko iyyuu hin yaalle jedhan. Smirnoov akka jedhantti kaampaaniin xayyaara Raashiyaa "metro jet" balaa guddaa isa mudate Kanaan hojii balaii itti fufuu hin danda’u. Kufaatii xayyaara kanaa kan ilaaleen wanni ibsamuu danda’uu tokko xayyaara sanaan ala tarkaanfii fudhameetu kuffise.


Dho'iinsa Somaaliyaa keessaa

Al-Shabaab Dilbata kaleessaa Hoteela Moqaadishoo irratti haleellaa geessise golli naga eegumsaa kan Tokkummaa Mootummota balaaleeffatee jira. Haleellaa Kanaan yoo xiqqaate namnii 12 kan ajjefaman yoo ta’u kanneen keessaa tokko abbaa qabeenya Hoteela Sanaa , kaan ajajaa waraanaa fi seera tumtoota lamatu keessatti argama. Waraanni somaaliyaa kanneen haleellaa kana geesisan mara ajjesuun deebii kennuu isaaf kan galateffatee Golli naga eegumsaa shoroorkeessummaan bifa adda addaan mul’atu nagaa addunyaa irratti sodaa hamaa kan uuman keessaa tokko jedhee jira. Somaaliyaan nagaa fi tasgabii waariinsa qabduutti akka ceetu gochuuf deggeersa barbaachisu kan godhan ta’uu miseensonni gola naga eegumsaa cicha qaban irra deeebi’anii mirkaneessanii jiru. Haleellaan shoroorkeessotaa kam iyyuu murannoo keenya hin dadhabsu jedhu. Angawoonni akka jedhantti hidhatoonni Al-Shabaab ulaa Hoteela Sahafi itti seenan irratti kokolaataa Bombiin irratti camadame irraa Bombii dhukaasuun sana booda hidhatoonni haleellaa banan. Hoteela kana yeroo baayyee kan keessatti fayyadaman aangawoota mootummaa fi abbootii daldala adda addaa ti. Ministeerii nageenyaa kan somaaliyaa VOA..f akka ibsantti kanneen haleellaa kana geesisan uffata ykn uniformii waraana Burundii uufftanii turan.


Prezidaantiin Ivoorii Koost Hiyyummaa biyyattii walakkaan gad xiqqeessuuf yaaliin godha jedhan

Prezidaantin Ivory Coast filannoo Alaasaan Wattaaraa biyyoolessaa biyyattii sagalee dhibba irraa harka saddeettamii sadii argachuu dhaan marsaa lammataaf injifachuu isaanii xumura torban darbe beeksisanii jiran. Yeroo aangoo iraanii isa itti aanu keessa Alaassaan Wattaaraa hiyyummaa biyyattii walakkaa dhaan gad xiqqeessuu akkasumas nageenyi guutuu biyyaa akka buufatu gochuuf kan tattaafatan ta'uu beeksisan. Akka lakkoobsa Itiyoopiyaa bara 2003 Ivory Coast keessatti filannoo geggeessameen walitti bu'iinsi uumamee namoonni kuma sadiitti hedaman du'uun isaanii ni yaadatama. Filannoo torban darbe geggeessame garuu nagaan xumuramuun isaa ibsamee jira. Momirtuun isaanii polotiikaa Paaskaal Affii Nguusaan(Pascal Affi N'Guessan) biyyattiin rakkoo yeroo filannoo darbe mudate keessaa ba'uuf tattaaffii gootuun adda addummaa uummaticha gidduu jiru hin furtu taanaan gara fuula duraatti rakkoon uumamuu akka malu ibsaniiru. Alassan Wattaaraa adeemsa filannoo sanaa ennaa ibsan filannoon sun hedduu gaarii ture. Ifa, amanamaa fi adeemsi dimokraasii kan keessatti mul'ate waan tureef haala gaarii dhaan xumurame. Filannoon kana dura geggeessam jeeqamaan guutuu waan tureef ba'ii filannoo isa miilanaa irraa fooya'iinsa hedduu eegeen ture jedhan. Itti aansuu dhaanis biyya koof heerri haaraan utuu ba'ee natti tola. Jireenya uummatichaa fooyyessuu akkasumas dargaggooraaf carraa hojii banuun baay'ee barbaachisaa dha. Biyyattii keessatti nageeyniif dimokraasiin akka diriiru nan yaala. Manni murtii mootummaan Ivory Coast ba'ii filannoo sanaa qoratee eenyu akka injifate ifa taasisa. Manni maree bakka bu'oota uummataas prezidaant Wattaaraa hirbuu seensisiee waggoota itti aanan shananiif biyyattii akka bulchaniif eeyama seeraa kan kennuuf ta'a.


Qorattoonni dhimma mirga namaa Ertraa keessaa gabaasa dhiyeessan

Roobii darbe tokkummaan mootummootaa qabiyyee mirga namaa Ertraa keessaa ilaalchisuun gabaasa tokko dhaggeeffatee jira. Gabaasa sana ilaalchisuu dhaanis tokkummaa mootummootaatti ambaasaadderri Ertraa obbo Girmaa Asmeroom deebii kennaniiru. kabajamoo presidentii fi kabajamoo keessummootaa jechuun kan jalqaban golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa Adoolessa bara 2015 itti gaafatama isaanii kan haaresseef gabaastuun addaa haasaa isaanii ennaa jalqaban. Erga Sanaa qabee komiishina qorannaa dhimma Ertraa keessatti bakki isaanii dura teessummaa akkuma eegametti jiraachuu ibsanii gabaasi koo kun jedhan yaaddoo ijoo ta’an keessaa baatii waxabajjii bara 2015 qabxiilee ani gumii walii galaaf dhiyeesse keessatti haammatameera jedhan. Kanneen kunis walabummaa dinagdee, aadaa fi hawaasummaa seeraan ala namoota deddeebisuu fi ji’a ji’aan dhimma daa’imman kuma shan ta’an waliin biyyaa ba’anii ilaallata ka jedhan Shiilaa keeteruut dursanii garuu mootummaan Ertraa fooyyesse kan ittiin jedhan adeemsa seeraa fi sirna murtii haqaa tuqaniiru. Akkasumas dhimma mirga dubartootaa fi ijoollee irratti Ertraan hirmaachuun kan isee galateeffachiisu ta’uu illee hin dhoksine. Garuu Ertraan dhimma hidhaa irratti dararaa jiruu gama ilaaleen Onkoloolessa 24 gabaasa dhiyeessuun irra ture waan hin dhiyeessineef sana akka dhiyeessitun jajjabeessa jedhan Ms kitaruuth. Haa ta’u malee Ms Kiraaruuth hojii qorannaa geggeessaniif Ertraa biraa deggersa hagamii attamii argataniiru. Kabajamoo presidentii fi akkasumas kabajamoo hanga har’aatti Ertraa seenuun kan naaf hin eeyamamne ta’uu ennaan ibsu gaddatu natti dhaga’ama. Iyyati koo inni dhumaa kan gale Hagaya 18 ennaa ta’u hanga yoonaa deebiin naa hin kennamne. Mootummoonni Beeljium, Fiinlaand, Netherland fi Briteen waggaa kana eeyama biyya isaanii seenuu waan naa kennaniif nan galateeffadha. Ertraa seenuu dhabuu kootiin rakkoo itti gaafatama koo ba’uu dadhabuu koo naa salphisee jira. Biyyoota kana keessa kanneen jiran waaltaalee manneen barnootaa fi koolu galtootaa dahta barbaadan waliin wal argee waa’ii dhiitamiinsa mirga namaa Ertraa keessaa hubachuu danda’eera jedhan. Qorattuun addaa Ketaaruuth duraan kan ibsan waa’ee mirga daa’immanii gabaasa isaanii kana keessatti tuquu dhaan achuma Ertraa keessatti waggoota lama dura seenaa ijoollee iggitamanii kaasaniiru. Bara 2013 keessa Ertraa keessaa ukkaamsamanii bakka gammoojjii ilmoon namaa keessatti keessatti ugguraman keessa bakka itti walitti qabaman tokkotti kan geessaman ijoollee dhiiraa umuriin waggaa 12 fi 14 odeeffannoon na ga’e. Ragaan ittin mirkaneeffadhu waan ani hin qabaanneef odeeffannoo kan itti hin gargaaramne. Gabaasa koo kan qorannaa mirga namaa keessas hin galchine. Haa ta’u malee duraan waggaa kana bakkuma ilmoon namaa keessatti iggitamu kana keessa kan turan ijoolleen dhiiraa kun lamaan namoota seeraan ala nama deddeebisaniin butamanii maatiin isaanii gad dhiisisuuf maallaqa akka baasan eegaa akka turan kan beeku namni tokko deebii qabatamaa naaf kenne. Himannaan kun kan mul’isu dhiittaan mirga namaa achuma Ertraa keessatti itti fufuu isaa ti jedhan.


Dhukkubi Poliyoo dhabamaa jira. Dhukkubi koleeraa immoo mul'ataa jira. Dhukkubi Busaa hoo?

Afriikaa fi giddu galeessa bahaa keessatti dhukkuba Koleeraatu mul'ate faca'ee uummata kuma hedduu irratti sodaa utuu hin uumin dura to'achuu dhaaf jaarmayaan fayyaa addunyaa ykn WHO yaalii godhaa jira. Addunyaa irratti immoo ijoolleen lakkoobsaan xiqqoo ta'an dhukkuba Pooliyoo ykn laamshessaan kun ka duraa ta'u sanbata darbee jechuun Onkoloolessa 24 kabajamee kan oole guyyaa Pooliyoo addunyaa irratti ibsameera. Gama kaaniin dhukkuba busaa ittisuuf tallaaliin argame yaalii dhaaf hojii irra oolchanii hagam quubsaa fi fyyaa namaa kan hin miine ta'uu ilaalamuu qaba jedha jaarmayaan fayyaa addunyaa. Dhukkubi busaa waggaa waggaan nama miliyoona tokko ajjeesuun kan beekamu ennaa ta'u irra hedduun isaanii ijoollee Afriikaa ti. Ijoollee waan miidhuuf jecha tallaalii haaraan argamuun kun immoo gammachiisaa ta'eera. No media source currently available


Gareen al Shabaab xayyaara Moqadishoo cinatti kufte qabatee jira

Gareen finxaaleyyii al-Shabab kan har’a xayyaara Moqaadishoo gama dhiyaatti rukutamuun lafa dhoofte of harka galfachuu isaanii angawoonni Somaliyaa beeksisanii jiru. Maddeen gamasii VOA sagantaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti xayaarattii sana irra namoota 9-11ttu irra turan. Maddeenumti kun akka jedhanitti xayyaarattiin namoota duula naga eegumsaa Somalia keessaa irratti hojjetaniin kan kireeffamte. Itti aanaa komiishinni Afgoye Abdullahi Hassan Abdi VOAf akka ibsaniitti xayyaarittiin erga kuftee booda loltoota AL-shabaabiin marfametee jirti, kanaaf harka al Shabab jirti jedhan. Abdiin akka jedhanitti Kanneen xayyaarattii irra turan lubbuun du’uu fi jiraachuun hin beekane. Sababaan balaa sanaas hin beekamion jira. Jiraattonni magaalaa Afgoye akka jedhanitti xayyaarattiin utuu hin kufin dura ofi irra naanna’aa turte. Xayyaarattiin Nairobi irraa ka’uun gara maadhee qilleensaa Ballidogletti imala aka turte ta’uutu gabaasame.


Ba'iin Filannoo Taanzaaniyaa ka duraa har'a beeksisamuu mala

Aangawoonni Filannoo, ka Taanzaaniyaa ba’ii filannoo Mana-maree fi Prezidaantummaa, ka kaleessa biyyattii keessatti geggeessamee, har’a labsuuf karoorfachuu isaanii dubbatu. Kan yeroo dheeraaf aangoo mootummaa biyyattii qabatee ture paartiin CCM, akka misooma biyyattii shaffisiisuu fi iyyuma otuu addaan hin citiin sadarkaa ol’aanaa irra ture xiqqeessuuf dhiibbaa jaabaa tu mudatee jira. Gamtaa Paartiilee mormituu, ka muummicha-ministaraa biyyattii duraanii, Edwaard Lowaasaa kaadhimamaa prezidaantummaaf dhiheeffate irraa nokkortiin cimaan paarticha mootummaa mudate jedhama. Mr. Lowaasaan kaleessa ennaa sagalee kennetti, kanneen biroon illee, akka yaa’anii sagalee kennan waamicha dhiheessan. Lammiwwan Taanzaaniyaa maraan, “nageenyi jira, gad-ba’aa sagalee kennadhaa. Carraa ittiin biyyattii keessatti seenaa hojjechuu dandeessan kanatti fayyadamaa. Maaloo gada-ba’aa filadhaa. Nageenyii fi tasgabiin ni jira. Akka seenaa hojjennuuf ka’aa nu gargaaraa jedhan. Buufataalee filannoo biyyattii haga tokko keessatti rakkoon uumamuun gabaasame iyyuu - aangawoonni koomishina filannoo, filannoon sun naga-qabeessaa, walabaa fi kan madaalii eege ta’uu isaa kaleessa dubbatanii turan.


Gareen Mormituu Koongoo angawoota Ameerikaa fi gamtaa Awrooppaa waliin wal arguuf jiru

Dhaaba Mormituu, Sochii Kongoolisootaa, Dimookiraasiif – jedhamu kan hoogganan Perfect Kolelas, ajandaan walga’ichaa haala itti hookkara biyyattii dhaabsisuun danda’amu irratti dubbachuu of keessaa qaba. Hookkarichi deebi’ee ka’e sun, Kibxata dabre kana, du’a namoota afurii dhaqqabsiise. Gamtaa Afrikaa dabalee - Hawaasni Addunyaa, heerri biyyattii kabajamuu mirkaneessuuf akka gidduu seenu gaafatan Kolelas. Hiriirtonnii fi humnoonni naga-eegumsaa, Kaleessa, magaalaa Braazaaville keessatti walitti-bu’anii turan. “Yeroo hiriirtonni karaa cufuu yaalanitti, poolisoonni gaazii imimmaansisu itti dhukaasan” jedhama. Kaleessiuma gara booda irra, Muummichi-barreessaan Tokkummaa Mootummootaa, Baan Kii Muun, Dilbata dhufu kana heera biyyattii irratti filannoon hiree-murteeffanaa yokaan riferendemiin geggeessamuuf ennaa qophaawamaa jirutti, wal-muddinsi akkasii biyyattii keessatti uumamuun kan isaan yaaddesse ta’uu dubbatanii turan. Hookkara irra, akka qaamonni biyyattii walitti-dhufanii marii siyaasaa fi qooda walii-kennuutti hirmaatan waamicha godhan. Heerri haaressame sun yoo sagaleedhaan dabre, yeroo bulchiisaa Prezidaantii tokkoo marsaa lamatti, umurii isaas waggaa toorbaatamii gaditti murteessa. Heerichi yoo raggaasisame, bilisummaa biyyattii tii as, waggoota 36 keessaa, waggoota soddomii-tokkoof kan hoogganaa biyyattii ta’anii turan Denis Saassoo Ingeessoo, ammas carraa filatamuu argachuu malan. Gareelee Referendumicha mormaniif dubbi-himaa ka ta’an Tsomaambet Anaclet, hookkara gaafa Kibxataa ka’ee du’a namoota afurii dhaqqabsiise sanaaf sababaan, yeroo hiriirtonni walitti-qabamanitti poolisoonni adda-facaasuuf tarkaanfii fudhachuu isaanii ti jedhu. Namoonni ijaan argan akka jedhanitti, poolisoonni gaazii imimmaansisu qofa otuu hin taane rasaasa illee dhukaasaa turan. Ka baroota dheeraadhaaf biyyattii bulchan Prezidaant Denis Saasoo Ingeessoo, yaada heera biyyattii jijjiiruu sana, baatii dabre keessa beeksisan. Jijjiiramni heerichaa ta’uu dhaa baannaan, Prezidaantichi marsaa amma itti jiran kana ennaa xumuratan taayitaa gad-lakkisuu qaban. Prezidaantiin Koongoo Braazaavile kun, Prezidaantota Afrikaa yeroo mootummaa ofii dheereffachuuf jecha heera biyyi ittiin bultu jijjiiran keessaa tokko ta’uu isaanii ti. Kan yeroo dheeraaf Burkina Faasoo hoogganaa turan Blaise Compaore, akkasuma yeroo taayitaa isaanii dheereffachuuf jedha heera biyyattii jijjiiruu yaalanii, fincila uummataan taayitaa buqqisaman. Prezidaantiin Burundii Pierre Nikurunziizaa, baatii caamsaa dabree taayitaa Prezidaantummaa marsaa sadaffaaf akka dorgoman ennaa labsanitti, hookkara torbanneen hedduu biyyattii keessatti kakaase. Filannoo mormitoonni guutummaatti keessaa ba’aniin, Adoolessa keessa filatamanii amma taayitaa irra jiran.


Prezidaantiin Bootswaanaa Duraanii adeemsa Nageenya Sudaan Kibbaa akka to'ataniif filataman

Prezidaantiin Bootswaanaa duraanii Feestes Moyyee komiishina walii galteen Sudaan kibbaa hojii irra ooluu isaa to’atuuf dura taa’aa ta’anii filatamuun kan isee gammachiise ta’uu US beeksistee jirti. Lammiiwwan sudaan kibbaa fi hawaasi addunyaa dura taa’aa muudamaniif walii galtee akka agarsiisan jaarsi araaraa gameessi IGAD ambassador Siyyuum Mesfiin gaafataniiru. Kan Xumura baatii hagayyaa mallatteeffame wlaii galteen nageenya Sudaan kibbaa hojiitti hiikuuf sochiin jalqabamee jira. Adeemsa hojii irra ooliinsa kanaas komiishinni to’atuufis dura taa’aan muudameefii jira. Komiishina to’annaa gamtaa fi hordoffii jedhamuuf dura taa’aa ta’uun kan filataman ka beeksisanis jaarsa araaraa gameessa IGAD ambassador siyyuum Mesfiin turan. Walitti bu’iinsa Republikii Sudaan kibbaa keessa jiru dhaabsisuuf galmee qophaa’e walii galtee qabxiilee barbaachisoo lamatu jira. Kunis komiishina gamtaa kan hordoffii fi to’annaa “Jemek” fi mala hordoffii caasaa nageenyaa fi lola dhaabinsaa ti. Akkuma Kanaan hoogganoonni biyyoota miseensota IGAD ta’an marii erga geggeessanii booda hoogganoota Afriikaa kabajaa guddaa qaban keessaa tokko kan ta’an prezidaantii Bootwaaanaa duraanii Festes Mooyyee dura taa’aa gochuun muudaniiru jedhan. Ministriin dhimma alaa US kanatti aansuun ibsa baaseen muudamuu presidentii Festes moyyee simachuu isaa beeksiseera. Preizidaantichi nama milkaa’ina argamsiisan ta’uu kan beeksise ibsi kun garee jiloonni Sadarkaa addunyaa keessa jiran hoogganuu dhaan walii galteen nageenya Sudaan kibba hojii irra ooluu isaa to’atu jedha. Ameerikaanis isaaniif michoota isee ka biroo waliin walitti dhiyenyaan ni hojjetti jedha ibsi kun. Qaamotiin Sudaan kibbaa martinuu carraa kanatti fayyadamuu dhaan walitti bu’iinsa sana akka dhaabisan waajjirri ministrii dhimma alaa US ibsa isaa sanaan gaafatee jira.


US uggura Imalaa andaara galaana Keeniyaa irraa kaafte

Andaarri galaana Keeniyaa laggeen babbaredoo, nyaata gaarii, bakka bashannanaa fi naanawaa boqonnaaf tolu qaba. Haleellaaleen Al Shabab fi yakki hojjetamu garuu touriismii biyyattii miidhee jira. Yeroo ammaa US uggura imalaa naannoo andaara galaana biyyattii hedduu, kan magaalaa Malindi irraa qabee hanga naannolee daangaa Tanzaniatti keessee turte irra hedduu kaastee jirti. Uggurri imala odola Lamuu kan garba Hindiitti keessu garuu amma iyyuu hin kaafamne. Tiffany McGriff itti gaafatamtuu ykn attashe sabaa himaa Embasii US ka Naayroobii keessaa ti. Shororkaa fi balaan yakkaa naannoo Kenyaa keessa jutuma jiruu sababaa nuti uggura kana kaafneef haalawwan adda keessumaa kan naannoon andaara glaana kibba malindi keessaa ilaalchisuun mootummaan Kenya tarkaanfii barbaachisu fudhachuu isaan jijjiirama guddaa waan argamsiiseefi jedhan. Briteen naannoo dhuma kana irra uggura imalaa keessee turte baatii Waxabajjii keessa gaaftee jirti. Hooggantuu gameettiin Federeeshinii Tuurismii Keeniyaa Susan Ongalo hedduu gammaduu isaanii dubbatu. Naannoo sanaaf fooya’ina guddaa ta’uun himuu fedha. Sababiin isaas baatii Waxabajjii dura keessa tuurizmiin andaara galaanaa dhugumatti gaarii hin turre. San booda Briteen uggura keesse kaafte. Amma kun fooya’ina guddaa dha jedhan. Ongaloon akka jedhanitti tuurizmiin dinagdeen naannoo andaara galaanaa kan irratti hirkate. Ongaloon akka jedhanitti dinagdee naannoo sanaaf deggersa guddaa dha, sababiin isaas waa biraa waliin wal bira qabee ilaaluu hin danda’u jedhan. Uggurri imalaa Ameerikaan keesse sun jalqaba irratti kan inni miidhe angawoota mootummaa US kanneen naannoo sana akka hin daawwanne sirnaan ugguramani. Garuu kanneen tuurisimii naannoo Sanaa hoogganan akka jedhanitti uggurri sun tuuristoota kanneen biroo danqe. Kaan isaanii uggurri akkasii gamasitti akka hin imalle mirkanuu isaan dhorkate. Traci Pirie Hoteela Flamboyant kan Diani keessaa hoogganu. Sodaa nageenyaa akkasumas sababaa diplomaatonni fi hojjettoonni TM hedduun naannoo sana akka hin daawwanne dhorkamaniif jecha daldalli isaanii baatilee kudha saddeettan darban keessa dhibba irraa harka saddeettama gadi bu’e jedhan. Hoteela keenya keessaa bakka qabamee ture hedduu dhabne, kan Naairoobii irraa namoonni qabatanis dhabnee jirra. Sababiin isaas gara andaara galaanaa sanatti imaluuf kana booda eeyama waan hin qabaanneefi jedhan. Uggurri sirnaan kaa’ame ka’u iyyuu akeekkachiisi imalaa ministriin dhimma alaa US lammiiwwan Ameerikaa Keeniyaa ennaa daawwatan balaan jiraachuu akeekkachiisu hin ka’in jira.


Dorgommii Kubbaa Miilaa Addunyaa Ijoollee Ganna 17 gadii(U-17)Chiileetti Itti Jiran

Dorgommii tana biyya 24 ardii jaha eessaa walti dhufee Chiile emagaalaa kjaha keessatti tapachati jira. Haga ammaatti marroo 8 taphatanii goolii 18 gale.Afrikaa keessaa Naayjeriyaa, Maalii, Giinii fi Afrikaa Kibbaati dabre. Dorgommii guyyaa dheengaddaa,Onkololeessa 17,2015 jalqaban tana irratti Naayjeriyaan USA 2-0 Meksiskoon Arjentiinaa 2-0, Ekuwaadoor Honduras 3-1 moote.Jermeniin Awustiraaliayaa 4-1 moote. Hardha,Onkololeessa 19,2015 New Zeladni Faransaay,Siiriyaa fi Paraguaay,Afrikaa Kibbaatii fi Koostaarikaa,Kooriya Kaabaatii fi Raashiyaatti taphata. Dorgomi tana Onkololeessa 17-Sadaasaa 8, 2015 tapahtan.Sunederlaandi Afrikaa keessatti humna jabeeffachaa deemuutti jirti. Namii Afrikaa dorgommii EPL daawwatu yoo hedduu kilaboota Arsenaal, Manchester United,Liverpool fi Chelse jaalta. Amma ammoo Sunderlaadnilleen jaalala Afrikaa argachuuf waan hedduun falachuutti jirti. Kilabiin tun Taanzaaniyaan waliin taatee fulaa ijoolleen kahimaa kubbaa itti taphattu Taanzaaniyaatti banuuf qophi jirti. Istadiyoomiin teessoo Daaresaalamitti ijaaramuuf deemu kun ijoollee kahimaa Taanzaaniyaa qofaa mitii ta naannoo isii hedduulleen hin gargaara. Fulaan bashannanaa fi ispoortii tun maqaa perezdaantii Tanzaaniyaa Jakaya Mrisho Kikwete,JMK jedhani baasan. Sudnerlanda maqaa ufii kana biyya akka Gaanaa,Zambiyaa, Afrikaa Kibbaatii fi Tanzaaniyaa keessatti leenjsitoota kubbaa miilaa leenjsiaa wayaa maqaa kilabii isaanii qabdu gugurgan. Taphattoota kubbaa miilaa bebeekamoo Afrikaa akka Asamoah Gyan, John Mensah, Sulley Muntari of Benjani Mwaruwari, Patrick Mboma,El Hadji Diouf fa naqachiifanii ufi beessisan.


Duuti Balaa Konkolaataan Dhaqqabu Ka Silaa Hambisuun Danda’amu

No media source currently available Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa, ka Tokummaa Mootummootaa ka silaa irra-caalaa isaanii oolchuun danda’amu – balaawwan konkolaataa, karawwan irratti dhaqqabaniin lakkoobsi namoota dhumanii Addunyaa kana irratti waggaatti miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona digdamii-shan ta’uu isaa dubbata. Gabaastuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaa – Liisaa Shilaayin, waajira Tookkummaa Mootummotaa Jenevaa jiru irraa, “Gabaasaa Nageenya karaa, ka bara 2015nii” akka gabaastetti biyyoota 180 Addunyaa kana irra jiran irraa ragaa gurrachuun – gabaasaan bara kana qophaa’e kun balaawwan karaa irratti dhaqqaban irraa lakkoobsi namoota dhumanii dabalaa deemuu irraa dhaabachuu isaa ibsa. Yeroo lakkoobsi konkolaataa dabalaa jiruuu fi lakkoobsi uummataas akka kanatti dabalaa jiru lakkoobsi du’aa tasagabbaa’uun oduu gammachiisaa ta’uu akka ta’etti ilaala. Ta’us garuu, lakkoobsi gabaasaa kana irratti ba’e akka agarsiisutti, keessumaa dargoonni umuriin isaanii waggaa 15 fi digdamii-sagal gidduu jiru, kanneen sadarkaa aol’aanaatti balaa konkolaataan dhuman ta’uun isaa gaddisiisaa dha. Kana malees, gama nageenya karaatiin, biyyoota duureyyii fi iyyeeyyii Addunyaa kana irraa gidduu adda-addummaan jiru guddaa ta’uu dubbata. “Balaa konkolaataa Addunyaa kana irratti dhaqqabu keessaa dhibba irraa harki sagaltamni, biyyoota galii gad-aanaa fi giddu-galaa qaban keessatti dhaqqaba. Garuu, konkolaatota Adddunyaa irra jiran keessaa dhibba irraa harka shanatamii-afur qofa ka biyyoota kana keessatti argaman. Jaarmayaan Fayyaa Addunyaatti, Direktorri Damee Waa’ee dhuklkuboota hin daddabrinee – Itiheene Kiruug akka jedhanitti – du’a balaa konkolaataatiin dhaqqabuun, Afrikaan tokkoffaa Giddu-galeessi Bahaa lammaffaa dha. Garuu, dhugumatti, waggoota sadan dabran gidduutti biyyoonni 17, seerawwan nageenya karaa ahojii irra oolchuudhaan lakkoobsa du’aa balaa konkolaataan uumamu foyyessanii jiran. Akkasumas, akkuma balaan konkolaataa dhaqqabetti, hatattamaan gargaarsaaf bira ga’uun, lubbuu du’a irraa oolchuuf qooda guddaa qaba – ka jedhan, Kituug akkuma balaan konkolaataa dhaqqabetti, otuu namoonni hubaman wal’aansa fayyaa hatattamaa argatanii, du’a dhaqqabu walakkaan gad-cabsuun akka danda’amu qoranaaleen agarsiisuu isaanii dubbatan. Du’a karaa konkolaataa irratti dhaqqabu keessaa, dhibba keessaa harki 26, ka namoota Biskileetii oofanii fi miillaan deemanii irra ga’u ta’uu dubbatan, Kiruug. Afrikaa keessatti, lokkoobsichi du’a akkanaa dhibba irraa harka 33 jedhama. Biyyoota guutummaa Addunyaa irraa keessaa – dhibba irraa harka saddeettama keessatti konkolaatonni oofafman hagi tokko kan ulaagaa nageenya karaa hin guutne ta’uu ilee – gabaasaan Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa kun beeksisee jira. Kun keessumaa biyyoota hiyyeeyyii, kan konkolaatota imaltootaa isaanii keessaa dhibba irraa harki-shantamni bara dabre oomishaman keessatti mul’ata – jedha, gabaasichi.


Shorokeessummaa Afriikaa keessaaf sababaan maali?

Shoroorkeessummaa fi leellistummaan Afrikaa keessatti jajjabaachuun dudda duuba isaatii humnootii hedduu qaba jedhu Dhaabbata qorannaa waa’ee nageenyaa kan Pretoriyaa keessatti xiinxaltuu kan ta’an Jakkie Cilliers. Garuu jedhu shoroorkeessummaa addunyaa irraa kan humna guddaan oofaa jiru eenyua akka ta’e falmisiisaa miti, Amerikaa dha jedhu. Beekaas haa ta’u ituu hin beekiin har’a shoroorkeessummaa addunyaa irraa imaammataa fi tarkaanfii fudhataniin Amerikaan michoota ishee kan biyyoota gama dhiyaatu ofaaa jira. Keniyaa, Naayjeriyaa fi biyyoota hedduu keessatti deebii mootummaa fi dhaabbatootii nageenyaa qaban kennan rakkoo jiru daran hammeesse. Garuu maddi baqatummaa fi tasgabii dhabiinsa Somaaliyaa, Siriyaa, Libiyaa, Iraaq fi Afgaanistaan keessatti ta’an. Biyyonni kun hundumtuu qiyyaafata giddu seensa Amerikaa keessa jiru. Kun immoo badiisa, jeeqama, nageenyii biyya keessaa gad adeemaa buluu fi godaansa guddaa uume.


Israa’eel Gamtaa Afrikaa Waliin Hariiroon Fedha Jetti

Ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti Daayreekteerri dhimmootii dinagdee Afrikaa Shaaron Baar-Lii akka jedhantti gamtaa Afrikaa keessatti tajjabdummaan seenuun mootummaa isaaniif dhimmi iddoon duraa itti kennamuu dha. Walitti dhiyaatanii mari’achuu fi yaada wal jijjiruun gama Dinagdee, siyaasa,nageenyaa fi misooma biyyoota lamaaniif bu’aa qaba jedhu. Gamtaan Afrikaa Israa’eeliin in deggera taanaan Afrikaan bu’aa hedduu argachuu akka dandeessu himanii Kana jechuun imaammata mootummaa Israa’eel mara deggeruutu irra jira jechuu miti jedhu garuu doyyaa irratti mari’atan qabaachuu jechuu dha jedhu. Israa’eel hanga bara 2002tti jaarmayaa Tokkummaa Afrikaa duraanii ykn OAU jedhamee waamamaa ture keessatti miseensa taajjabduu turte. Garuu inni diigamee erga gamtaan Afrikaa Hundeeffamee booda yeroo sana hogganaa gamtaa Afrikaa kan turan Moammar Gaadaafiitu Israa’eeliin keessaa baase jedhu ministrii dantaa alaa Israa’eel keessatti hogganaan kutaa Afrikaa Yoram Elron. Akka carraa hanga har’attu itti deebi’uuf hin milkoofne jedhan No media source currently available


Sochii Godaantotaa gara Awrooppaa fi dhimma kana irratti marii Gamtaa Awrooppaa

Giriikii fi Turkiin gidduu kan jiru galaana AEGEAN keessatti bidiruun mukaa koolu galtoonni saddeetti isaan ittiin adeemaa turan doonii waardiyyaa andaara galaana Greek waliin waan walitti rukutamteef koolu galtoonni kun liqimfamniiru. Sa’aatilee 24n darban keessa waardiyyaan andaara galaanaa koolu galtoota 830 baraananii jiran. Angawoonni Fiinlaand shakkamtoota namoota seeraan ala deddeebisan kudha shan to’annaa jala oolchaniiru. Shakkamtoonni kunis lammiiwwan Iraaq kanneen Fiinlaand ykn Swedinii keessa jiraatan ta’uu angawoonni beeksisaniiru. Namoonni dahata siyaasaa barbaadan kanneen kuma 22 ta’an irra hedduun lammiiwwan Iraaq ta’an waggaa kana Fiinlaandiin seenaniiru. Ajaans Fraans Press akka jedhetti dhaabbati yakka qoratu kan dhaaba pooliisii addunyaa /INTERPOL/ fi kan Awrooppaa EUROPOL caasaa qindoominaan hojjetu kan Awropa keessaa adda baafataniiru. Dhaaboliin seera eegisisan lamaan Berliin keessatti gitoota isaanii biyyootii 50 irraa ta’an waliin wal arguu dhaan dhimma yakka qindoomiinaan geggeeffamu kanaa mari’ataa jiran. Angawoonni akka jedhanitti godaantota seenaan ala deddeebisuun kun yakka dawaa sammuu adoochu, meeshaa waraanaa fi maallaqa seeraan ala deddeebisuu dabalata. Chaansilerittiin Jermanii angela Merkel paarlaamaa Awrooppaaf akka ibsanitti gamtaan Awrooppaa kan baqattoota Siiriyaa miliyoona lama keessummeessite Turkii gargaaruu akka qabu itti himan. Gamtaan Awrooppaas doolaara biliyoona 1.8 rakkina jiru furuu gargaaruuf Turkii dhaaf kennee jira. Brussels keessatti immoo presidentiin komiishina gamtaa Awrooppaa Jean-Claude Juncker akka jedhanitti biyyoonni miseensa ta’an 28nu waadaa seenan kabajuu dhaan waardiyyaa daangaa gamtichaaf kan oolu doolaara miliyoona lama baasuutu irraa eegama.


Naayjeeriyaan kutaa biyya ishee gama kibbaa keessatti labsii yeroo hatattamaa labsite

Nigerian kutaa biyyattii kama dhiyaa bakka baatilee saddeetiif finxaaleyyii Boko Haramiin irratti fuuleffatame keessatti labsii yeroo hatattamaa dabarsuu ishee Reuters gabaasee jira. Labsiin kun uggura sa’aa fi namoonni fi meeshaaleen akka soosone dhorka. Naannoo Diffa keessatti haleellaa dhiyeenya gandeenii fi magaalaalee daangaa Nigeria keessatti raawwateen siivilot 40 oltu dhuman. Erga baatii Guraandhalaa as jiraattota Diffa irratti haleellaalee 57 tu raawwzatame. Humnootiin naga eegumsaas shakkamtoota shororkeessotaa kumaa fi dhibba tokko to’annaa ala oolchaniiru.


Al Shabaabii fi Tarsiimoo isaa

Vidiyoo daqiiqaawwan 21f agarsiisameen namni unifoormii gurraacha uffatee jiru tokko loltoota afaan Swaahilii dubbataniin marfamee lakkoobsi loltootaa garee al shabab keessaa gad xiqqaachuu isaa amane. Garuu hoogganaan al shabab lammiin Kenya Ahmed Iman Ali vidiyoo sana irratti ergaa dabarse. Yeroo meeqa duula geggeessameen obboloonni keenya sadii ykn afur Moqadishoo keessatti loltoota biyyootii adda addaa irraa ta’anii fi kanneen biyyootii gama dhiyaa irraa deggersa argatan injifachuu isaanii kan dhageenye. Eeyee ijoollee dhiiraa lakkoobsaan xiqqoo, afur ykn ja’atu sana godha. Mooraa waraanaa illee qabachuu danda’aniiru jedhe. Waa’ee haleellaa isa kamii akka inni dubbatu garuu ifaa miti. Baatii waxabajjii keessa al Shabab haleellaa keellaa waraanaa Moqadishoo bakka angawoonni tika nageenyaa leenjii itti fudhatan irra ga’eef itti gaafatama fudhate. Xiinxalaa dhuunfaa kan ta’an Abdiwahab Sheikh Abdisamad akka jedhanitti vidiyoo haaraan kun daragaggoota aariin guutaman irratti waan fuuleffate fakkaata. Namtichi kun hamilee loltootaa kakaasaa jira. Dhugumatti injifatamuu isaanii amaneera. Loltoota isaanii haga tokko lola geggeessameen dhabaniiru. Loltoonni sun obsa akka qabaatan itti himuu dhaan injifannoon dhiyoo jira. Rakkoo kana mara dhiyootti keessaa baana jechuun hamilee isaanii kakaasuu isaa ti jedhan. Hoogganaan qorannaa dhimma shororkeessummaa fi xiinxalaa kan ta’an Jasmine Opperman immoo kanatti walii hin galan. Kan nuti argaa jirru al shabab akka kana duraa akka waan cimee jirutti. Yoo vidiyoo sana irraa nama dubbatu sana ilaalle waan yaada hin qabne fakkaata. Loltoonnis hafuura gaariin jiraachuu Ergaa obsa akka qabaatan ennaa darbu Akka waan al shabaab humna guutuun jiruu, waan hojjetu bekuu fi balaan akka waan irra hin geenyetti dubbata jedhan. Humnootiin naga eegumsa Keniyaa dhiyeenya duula geggeessaniin al shabaabiin bosona kenya Boni jedhamuuf hanga daangaa Somaaliyaatti bal’atu keessaa ari’anii jiran. Ajajaan waraana shabab lammii Kenya immoo lola yeroo dheeraa fudhatuuf qophee ta’uu dubbate. Akka nuti Keniya keessa jirru quba qabu. Bosona nuti keessa jirrus beeku. Meeshaa isaanii waliin gara bosonichaa haa dhufan. Namni achi keessaa lubbuun ba’e injifannoo gonfata. Qormaati ani isaaniif kennu isa kana jedhe. Gareen hidhata al Qaida qabu al shabab kan deggersa sadarkaa addunyaa qabu mootummaa Somalia aangoo irraa darbuuf lolaa jira. Mootummaan biyyattii immoo loltoota kuma 22 kanneen Kenya, Ethiopia, Burundi, Uganda fi Djibouti irraa ta’aniin eegumsi godhamaafii jira.


Abbaa Liiban Dabbasaa Guyyoo Eessa Bu’an?

Obbo Dabbasaa Guyyoo ykn Abbaa Liiban jedhamuun beekamu. Biyyoota Awuroopaa, Eshiyaa, Amerikaa fi Ardii gara garaa irra adeemuun argaa-dhageettii, seenaa akkasumas waa'ee Gadaa barsiisuun beekamu. Naayrobii keessaa eessa buuteen isaanii eega dhabamee torban lama caalee jira.  Obbo Dabbasaa Guyyoo Fulbaana 27 bara 2015 Nayroobii keessatti qophii Irreechaa kabajaa oolanii erga manatti galanii booda manaa ba’anii achuumaan hafan jedhu firottan isaani. Maatii fi hawaasii baqatoota Oromoo kan magaalaa Naayroobii Keessaa maanguddoo ganna 63 kana du’aa fi jireennalleen barbaadumatti jiran. Waajira Polisiittis Iyyanneerra jedhu .Garu homtuu hin argamne.    No media source currently available


Gurmuun Tuuniiziyaa tokko Badhaasa Noobelii Nagaa ka bara 2015 Gonfame

“National Dialogue Quartet” ka jedhamu, deemsa dimookiraasummaa gareelee hunda hammate biyyattii keessatti ijaaruuf qooda gumaacheef badhaasa Noobelii kana argatge, jedhama. Badhaasichi Noobelii nagaa, jaarmayichaaf akka kennamu murta’uu isaa Har’a, magaalaa Siwiidin, Osloo irraa ka labsan hoogganaa Koree Noobelii, Kaachii Kulmaan Faayiv turan. “Koreen Noobelii, kan Noorway jaarmayaan “Tunisian National Dialogue Quartet”, “warraaqsa Jaasmiine”, ka bara 2011 Tuunisiyaa keessatti geggeessame irraa jalqabee dimookiraasiin hunda hammate akka biyyattii ijaaramu qooda murteessaa gumaachuu isaatiif, akka badhaasni Noobelii, ka bara kuma lamaa fi shanii kennamuuf murteessee jira,” jedhu Kulimaan Faayiv. Gurmuun “Quartet” jedhamu kun, waldaalee hojjetootaa Tuuniisiyaa, Liigii Mirga Namoomaa Tuuniisiyaa fi Waldaa Abbota-seeraa Tuuniisiyaa irraa hundeessame. Hoogganichi Koree Noobelii, Kulimaan Faayiv, waa’ee gurmuu sanaa ennaa ibsan, “deemsi dimookiraasummaa raafamaan Tuuniisiyaa keessaa sababaa ajjeechaalee fi tasgabii-dhabinsa uummataan ennaa hunkutaa’uutti dhihaatetti hojii isaa jalqabe” jedhan. Yeroo biyyattiin afaan wal-waraansaa irra geessee turtetti deemsa siyaasaa karaa nagaa akka mala filatamaatti gad-dhaabuu isaa dubbatan. Tuuniyaan biyya bara 2011, yeroo jalqabaatiif warraaqsi uummataa booda “Arab Springs” jedhamu keessatti jalqanee fi uummatni hiriira mormiin karaatti yaa’ee , Prezidaantii biyyattii duraanii Zine el Abidine Ben Alii taayitaa irraa itti buqqisa. Gama kamiin iyyuu ennaa ilaalamu, biyyoota warraaqsi “Arab Springs” keessatti geggeessame keessaa kan milkaawe yoo jiraate Tuuniiziyaa dha. Garuu, ennaa biyyattiin malaa-maltummaa, hoji-dhablummaa dargaggootaa dhibba irraa harka 35 fi haala dargaggoonni hedduun gurmuulee fiinxaaleyyii Islaamaan hawatamaa jiran waliin ennaa wal’aansoo qabaa jirtutti, milkaa’inichi hagam lubbuu dheerachuu danda’a? inni jedhu gaaffii guddaa dha. Tuuniiziyaan biyyoota biroodhaaf akka fakkeenya taatu kan abdii qabu ta’uu dubbate, har’a, koreen badhaasa Nobelii Osloo irraa. No media source currently available


Fooya’inni bulchiinsa gaarii Afriikaa keessaa gad adeeme jedha dhaabi Mo Foundation

Jarmayaan Mo akka jedhutti bulchiinsa Afriikaa keessaa kan ilaaleen odeeffannoo walii galaa qabatee jira. Xiinaltoonni waggaa waggaan biyyi hundumtuu haala itti daldala geggeessu, itti gaafatama angawoota irra jiruu fi hookkara dubartoota irratti geggeeffamu ittisuuf seera qaban xiinxala. Gabaasni baranaa akka ifa ta’etti bu’uursaan MO FOUNDATION akka jedhanitti haalli waggootii darban 4 keessatti mul’ate yaaddessaa dha. Biyyoonni 21 erga bara 2011 as bulchiinsaan qabxiin argatan gad bu’aa jira, garuu kun jijjiirama guddaa iddoo hanga tokkotti arganne haguuge. Tajaajilli fayyaa fi banooti guutummaa Afriikaa keessatti fooya’ee jira. Ibrahaaim akka jedhanitti Ivory Coast kan dhuma baatii kanaa filannoo geggeessuuf jirtu walii galaan jijjiirama guddaa argamsiiste. Biyya walitti bu’iinsa baate. Biyyoonni haala akkasii keessa hin turre kan akka Rwaandaa, Morokoo, Toogoo, Keenyaa mootummoota misooma irratti fuuleffatan qabu. Walitti bu’iinsa keessa kan jiran Somaaliyaa, Sudaan kibbaa fi Republikiin Afriikaa waaltaa tarree dhuma gabaasa kanaa irra jiru. Bulchiinsi gama dinagdeen jiru hedduu gad bu’eera. Xiinxaltoonni akka jedhanitti biyyoonni Afriikaa hedduun waggootii dhiyeenya kana gatiin waan hundaa kufuu isaan miidhamanii jiru. Biyyoonni milkaaan immoo haala dinagdee adda addaa keessa jiru jedhan Prezidaantiin baankii misooma Afriikaa duraanii Doonaald Kaberuka. Kaayyoon qorannoo kanaa naannoo bulchiinsaa iccitii jiru dhabamsiisuuf akkasumas lammiiwwan Afriikaa sadarkaa gadii jiran kanneen aangoo qabatanii jiran itti gaafatamaa gochuuf ta’uu jaarmayaan MO IBRAHIM FOUNDATIONI beeksisee jira.


Lammii Ertraa fi mirga gondaantotaaf ka falman Abbaa Musee Zeraay Nobelii Nagaaf Kaadhimamaa ta'uun dhiyaatan

Kan yeroo ammaa Switzerland keessa jiraatan Lammiin Ertraa Abbaa Mussie Zerai hoogganticha amantii kaatolikii Pope Francis fi chancelorttii Germany Angela Merkel waliin torban kana badhaasa Nobel nagaaf kaadhimaman. Abbaa Mussie-n erga bara 2003 qabee godaantotaa fi baqattoota kanneen andaara galaana Mediterranian irratti dararaan irra ga’e gargaaraa turan. Bakka godaantonni fi bidiruun koolu galtootaa fi baqattoota baatte irraa dhufaa jirus humnootii galaanaa fi waardiyyaalee andaara galaanaatti beeksisaa turan. Hojii isaanii kanaaf oolchaa baqattootaa maqaan jedhu kennameefii jira. Abbaa Museen akka jedhanitti kan badhaasa kanaaf na kaadhime nama haala suukaneessaa baqattoonni galaana medtraniyan irratti, walataalee hidhaa fi gammoojjii keessatti irra ga’e kan hubate. Yoon badhaasa kana injifadhe jedhan abbaa museen Haala jiru ni jijjiirama jedheen abdadha. Sana jechuun gamtaa Awrooppaa qofa utuu hin taane hawaasa addunyaa kan ani gaafadhu, furmaati jiru baqattoota kana Afriikaa irraa gara Awropatti darbarsuu utuu hin taane rakkoo isaanii kan biyya isaanii keessaa furuu dha. Kanaaf biyya isaanii keessatti jireenya amansiisaa akka argatan, dimokraasiin, walabummaan akka jiraatu gochuu fi mirga isaanii eegsisuu dha. Kana gochuu yoo baanne waggaa waggaatti balaa wal fakkaatu kan namoonni lubbuu isaanii dhaban arguuf jirra jedhan. Abbaa Museen akka jedhanitti baqattoonni ani mooraalee keessatti haasofsiise imalli isaa sodaachisaa ta’us filannoo ka biroo waan hin qabaanneef baqachuuf dirqamne waan jedhaniif rakkoon biyya isaanii keessaa furmaata akka argatu hawaasa addunyaaf waamicha dabarsuu isaanii Salem Solomon gabaaseteetti.


Balaan El NINO Rakkoo midhaan nyaataa biyyootii Afriikaa Uffee Sahaaraa gadii hammeesse.

Waldaan fannoo dhiimaa uummata Gambia, Mauritania, Malawi, Namaibia, Senegal fi Zimbabwe keessa jiruuf gargaarsa hatattamaaf kan oolu doolaara miliyoona 8 gaafatee jira. Gargaarsi kun uummata balaaf saaxilaman miliyoona hedduu keessaa kanneen akkaan miidhamaniif oola. Afriikaan hanqina midhaan nyaataan kan miidhamte ennaa ta’u yeroo hedduu balaa lolaa fi hongee oomisha mancaasuun dararamiti, kunis uummanni miliyoonaan laka’amu lubbuu ooluuf gargaarsa midhaan nyaataa irratti akka hirkatu dirqisiise. Waldaan fannoo diimaa akka jedhetti jijjiirama qilleensaan kan dhufu Elninon waggaa dhufu cimaa ennaa adeemutti haalli jiru daran hamaa ta’uuf jira. El Ninon balaa kan akka lolaa Afriikaa waaltaa keessatti kan hammeessu ennaa ta’u biyyootii kibba Afriikaa haga tokkoo fi naannoo Sahel keessatti immoo hongee dhaqqabsiisuu mala. Dubbi himaan Federeeshinii fannoo diimaa Benoit Capetier VOAf akka ibsanitti uummatichi balaa jijjiiramni qilleensaa fide irraa dandammachuuf yeroon qaban xiqqoo waan ta’eef hanqina nyaataa isaan mudatu dura dhaabachuun rakkisaa itti ta’a jedhan. Dhaabi isaaniis kan inni fuuleffatu hawaasaaleen qonnaa xixiqqoo irratti akka bobba’an, sanyii midhaanii raabsuu, projektii galii isaanii ol kaasu irratti. Yoo kana goone jijjiirama qilleensaa itti dabalaa dhufu dura dhaabachuu danda’u jedhan. Hanqinni nyaata madaalawaa Afriikaa keessaa ol ka’aa ta’uu fannoo diimaan akeekkachiisee, hanqinni akkasii immoo lubbuu ijoollee, namoota viresii HIV waliin jirataniif kanneen biroo qaamni isaanii dadhabaa ta’eef sodaachisaa dha. Carpentier akka jedhanitti beelli maatiiwwan hedduun ijoollee isaanii mana barnootaa keessaa deebisanii hojiitti akka bobbaasan dirqisiisee, dubartoonni immoo nyaata barbaachaaf quunnamtii saalaaf dabarsanii of kennu kukn immoo balaa HIVf isaan saaxila jedhan.


Hanqina bishaanii Juubaa fi ajjeefamuu Lammiiwwan Ertraa

Lammiwwan Ertraa lama kanneen bishaan gurguran Jubaa keessatti gara jalqaba torban kanatti eega ajjefamanii as bishaan dhugaatii nu ga’u bitachuu hin dandeenye jechuun jiraatonni juba kan sudaan kibbaa ibsanii jiru. Lammiwwan Ertraa kanneen biroon bishaan gurguranis kannen ajjefamaniif tumsa qaban agarsisuuf jecha hojii isaanii cufaniiru. Mormiin isaanii kunis har’a guyyaa 4ffaa kan qabatee yoo ta’u hanqiina bishaan dhugaatii guddaa uumee jira. Garuu ministriin odeeffannoo kan kutaa seentraal Equatoria Emmanuel Adil akka jedhantti lammiwwan Ertraa kun hojii isaanii kan dhaaban kibxata darbe qofa. Jubaan lafa bal’aa dha. Tarii guyyaa dirree xayyaara Jubaatti dhaqanii reeffa lammiwwan isaanii gaggeessan hiriiranii ajjefamuu lammiwwan isaanii mormaa turan sana qofa hojii dhaaban. Kun fudhatama qaba. Kun immoo guutuummaa Jubaa kan danqee natti hin fakkaatu jedhan. ADIL akka jedhanti Jubaa keessatti kan bishaan gurguuru lammiwwan Ertraa qofa miti. Jiraattoota magaalattii keessaa Rita Gune akka jeettitti lammiwwan Ertraa kun wiixta darbe eega ajjefamanii as hanqiina bishaaniitu jira. Yoo argames gatiin isaa hedduu dabaleera. Lammiwwan Ertraa daldala irratti bobba’an kana eenyu akka ajjesee ifa miti. ADIL akka jedhanti waan irratti qiyyaafatamee ajjefaman miti. Nama isaan ajjeese baruuf Mootummaan kutaa Sanaa polisootaa wajjiin hojjataa jira jedha Joon Taanzaa gabaasa ergeen.


Britain loltoota ishee gara Somaaliyaatti ertite

United Kingdom humnootii ishee gara Somaaliyaa fi Sudaan kibbaatti erguuf murteessuun ishee yaada gaarii tumsa uummata biyyoota lameeniif gochaa jirru jabeessa jechuun mootummaa biyyatti keessatti ministerri waa’ee Afrikaa Grant Shapps dubbatan. Angawaan kun New York irraa VOA Sagantaa Somaaleef akka ibsantti hawaasnii addunyaa biyyoota wal waraansa sivilootaa irraa bayyanataa jiran kan akka Somaaliyaa hin deggeru taanaan kufaatiitti deebi’uu, sana booda hamaan dhufu kutaa sanaaf qofa ituu hin taane biyyoota fagoo jiran kan akka Briteenii fi Amerikaa gaaga’aa jedhan. Somaaliyaan imaammata biyya alaa kan mootummaa United Kingdom keessatti ijoo fi iddoo duraa qabattee jirti kan jedhan Mr. Shapps kun dhimmi Briteen qofaa waan hin taaneef biyyonni ka biroonis imala nagaa eegsisuu kanatti akka hirmaatan gaafatan.


Gamtaan Awrooppaaf arjoomtonni mindaa hojjettoota mootummaa Somaaliyaaf kan oolu maallaqa deggersaa kennan

Gamtaa Awrooppaa dabalat arjoomtonni addunyaa fi mootummaan somaaliyaa waggoota itti aanan shananiif mindaa hojjettoota mootummaa Somaaliyaaf deggersa oolu ka gumaachan ta'uu walii galtee dandeessisu Naayroobii keessatti mallatteessanii jiran. MInisteerri Faaynaansii Somaaliyaa Mohamed Adan Fargeti-n Raadiyoo sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti maallaqi doolaarri miliyoonni 100 fi miliyoonni 44 qaama walii galtee haaraa bara 2013 arjoomtonni kennuuf waadaa seenanii ti. Maallaqi kunis kanneen barbaachisu bira ga'uu isaa mirkaneeffachuuf qaamotii adda addaan geggeessame. Gamtaan Awrooppaa Somaliaaf gargaarsa kanneen kennan keessaa isa duraa ennaa ta'u nageenya biyyattii keessaa fooyyessuuf akkasumas fedhii bu'uuraaf kan oolu doolaara miliyoonaan laka'amu gargaarsaan kennee jira.


Walii-galteen Sudaan Kibbaa Akka Hojii irra Oolfamu Hawaasni Addunyaa Hirmaachuu Qaba

Gareen hoogganoota biyyoota naannoo, IGAD, walii-galteen Sudaan Kibbaa akka hojii irra oolfamu gochuuf hawaasa Addunyaa hirmaachisuu qaba, jedhu Prezidaantiin Keeniyaa Uhuruu Keeniyaataa. Prezidaantichi Keeniyaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, sagantaa “Afrikaa 54” jedhamu waliin, gaaffii fi deebii magaalaa New York keessatti geggeessaniin, karaan amma itti deemamamaa jiru kun biyya wal-waraansi uummata miliyoona lama qehee ofii irraa buqqise keessatti daandii gargaarsa namoomaa ittiin dhaqqabsiisan bana jedhu. Akkasuma illee, mootummaa fi finciltoota biyyattii gidduutti mootummaa cehumsaa gad-dhaabamaa jiru ka gargaaru ta’uu illee dubbatan. Akka ani yaadutti, gara fuul-duraatti tarkaanfannee jirra. Gareeleen gam-lameenii walii-galtee araaraa akka mallatteessan taasisnee jirra. Gareeleen lameenuu akka barbaachisummaa nageenyaa ilaalan goonee jira. Gumii-waliigalaa Tokkummaa Mootummootaa tii moggaatti, itti dubbataa jira. Marii waa’ee Sudaan Kibbaa irratti dubbatus qopheessinee jira. Amma dhimmi ijoon itti fuuleffatamuu qabu, hojii irra oolfama isaa natti fakkaata. Gareeleen martinuu, marii araaraa waan mallatteessanii jiraniif, nageenya dhugaa arguu akka fedhan nan amana. Wanni isaan nu irraa eegan, dhugumatti, akka deemsi hojii irra oolchuu araaraa sun milkaa’u tumsa gochuu dha, jedhu. Garee Mootummaa fi ka finciltootaa qofa otuu hin taane, dhaabbatoota akka jaarmayaalee Siivilii, waldaalee Kiristaanaa fi jaarmayaa hawaasaa deemsa sanatti hirmaachisuun barbaachisaa ta’uu dubbatu Keniyaataann. Walii-galteen, dhuma baatii dabree irra, mootummaa fi finciltoota gidduutti mallatteessame, magaalaa galma-mootummaa biyyattii Juubaan waraana irraa walaba akka taatu, ka finciltoonni taayitaa itti-aanaa Prezidaantummaa keessatti argatan mootummaan Cehumsaa guyyoota sagaltama keessatti akka ijaaramu kanneen jedhan of keessaa qaba. Garuu, gareeleen gam-lameenii eega walii-galticha mallatteessanii booda walii-galticha cabsanii jiran. Gumii walii-galaa ka Tokkummaa Mootummootaa cinatti, mariin Boor New York-tti geggeessamuuf jiru, haala itti walii-galteen Sudaan Kibbaa hojii irra oolfamu irratti dudubbata. Muummichi-barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Baan Kii Moon, Dura-teessuun Gamtaa Afrikaa Nikosaazaanaa Dilamiinii Zuumaa fi qaamni mootummoota naannoo araara sana geggeesse IGAD ka marii sanatti hirmaatan ta’uun beekamee jira.


Taphataan Barceloonaa,Meesiin Tapha Torbaan Hedduu Irraa Dhaabachuuf Deema, Neeymaar Irraa Euro.Miliyona Hedduu Qaban

No media source currently available Meesiin tapha istaadiyoomii Camp Nou, keesastti Pedro Bigasii walti gufatee miilaa jala dhaaabee jiblii miliqe. Okkolaa taphatti deebi’ullee diqiiquma 10n tokko taphatee munyuuqu dadhabee keessaa baasan.Wallaananiinii gadi deebisainillee hagaguma taphau dhuamttu achi taahe malee hin taphanne. Tpaha sadaasaa dhufu 21 irratti Real Madrid waliin taphan irratti tapachuu fi dhibaachuun isaatuu shakkii qabdi. Manaajerii Meesiin Luis Enrique yoo namii narraa miidhamu yoo cufa miiratti na hammaataa jedhee dubbate. Meesiin nama dhalootaan Agentiinaa Arjentiinaati fi Barceloonati taphatu nama ganna 28.Namii kun haga ammatti goolii 400 caalaa galchee ganna dabree Euro miliyoona 20 oli mindaan argate. Gama kaaniin ammoo mani murtii Biraazil horii taphataan kubba miila isaanii Neymaar lafaa qabu Euro miliyoona 33 fi kuma 100 irraa qabe.Manii murti kun Neymaar gibira baasu diduuf horii lafa qabu dhoffate jedhee irraa qabe. Akka manii murtii Sao Paulo jedhutti nami kun bara 2011 haga 2013 Euro miliyoona 10 oli silaa gibira baasu male hin basin. Maatiin isaa seera malee hori isaa irraa qaban jedhani dubbachuufiitit jiran. Neeymaarillene nama ganna 23 kilabi Barceloonaatii fi Biraazilii tapahta. Tapha addunyaa irratti beekaman keessaa tokko FIFA Koreen Waldaa Federeshiin kubbaa miilaa Addunyaa FIFA perzdaantii isii wanjlaan qorachuutti jirti perzdaantii Federeshiinii kubba miilaa Addunyaallee woma akkanaatti faana jira. Koreen haqaa FIFA,Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa perezidaantii isii Sepp Bilaaterii fi perzidaantii waldaa Kubba Miilaa Awurooppaa,Maaykil Pilaatiinii biyya dorgommi addunyaa gugurdoo qopheessan irrAA hori nyaatanii qopheessisiisanii jedhani qorachuutti jirti. Jara kana abbootii alangaa addaa Swiss himachuutti jiran.Irratti walii galanii jennaan dhiyoottu hujii irraa dhaabu fa dandahan. Pilatiinii huji irraa dhaaban jechuun ammoo dorgommi perzdaantii FIFA tahuuf innii itti jiru tanallee hanqisu dandeetti.Pilaatiinii doolara miliyoona lamaa fudhatee jedhanii EPL fi Afrikaa Ijoolleen Afrikaa kilabii EPL Keessa taphatan heddachaa dhufumatti jiranii Fulbaana kana isuma nama 45 gahan.Dorgommi EPL, English Premiere League 2015/2016 eegii jalqabanii torbaan torba keessa jirani haga ammaatti goolii kurnya heddutti gale. Goolii Fulaaba gara jalqabaa galchan 30 keessaa sagal ijoolee Afrikaa bitaanitti galcheef.EPL duruu ijoollee hedduu Afirkaa bitatte. Fulbaanaan duubatti ammoo nama hedduutti itti dabalama.EPL keessaa ijoolleen Afrikaa bitatan 45 taphachuutti jiraa jechuu. Itoophiyaa fi Botiswaanaa Gareen Kubbaa miilaa Itoophiyaa akka perzdanatii federeshishii jedhuutti dorgommii shaampiyoonaa Afrikaa CHAN, fi Waanca Afrikaa ufi qophesumatti jiranii dorgommii hariyummaatiif ammoo bori Botswanaa yaahuuti jirraa jiran. Chaampiyoonaa Afrikaa ganna dhufuu, waancaa kubbaa muulaa Afrikaa ka ganna lamaan duubatti taphatan fa. Leenjisaan haraarahii Waaliyaa akkamitti kilabii tanaan walti jiran?Waaliyaa abdii qabdi? perezdanatiin Federshiini kubbaa miilaa biyyooleessaa Juneddiin Bahsaa ammoo “jalqabaii badaa hin fakkaatu.”


Mootummaan Sudaan Kibbaa fi Mormitoonni lola dhaabinsa cabsite jechuun wal yakkuu jalqabn

Mootummaan Sudan fi mormitoonni isaa walii galtee lola dhaabinsaa dhaabbataa fi caasaa naga eegumsa mootummaa ce’umsaa mata duree jedhuun workshopin qophaa’e ba’ii utuu hin argamsiisin erga xumuramee booda wal yakkuu kan itti fufan. Mormioonni keessumaa kan isaan himatan walii galteen sun qooda kabajamu irra darbamuu itti fufe jedhan. Dubbi himaa kan ta’an Dixon Gaat-Lwaak-Jog VOAf akka ibsanitti mootummaan tarkaanfii humnaa fudhachuu itti fufe Amma utuma dubbataa jirruu illee mootummaan tarkaanfii haleellaa fudhataa jira. Mootummaan Juubaa Ekwaatooriyaa gama bahaa bakka qabiyyee keenya wudruubaa jedhamu keessatti haleellaa raawwataa jira. Maariid keessattis walitti bu’iinsi hagi tokko jira. Mootummaan yeroo ammaa haleellaa raawwachuuf jecha Paajut kan jedhamu kutaa Joongilee keessatti waraana isaa gurmeessaa jira. Gareen lamaan walii galtee nageenyaa kan Hagaya 26 erga mallatteessanii booda humnootiin ala agamas jiran achii ba’u jedhamee eegama. Kanneen keessaa kan mootummaa president Salva kiir deggeruuf gamasitti bobba’an loltoota Uganda ti. Dubbi himaan mormitootaa haleellaan kunis loltoonni kun gamasii ba’uu waliin kan wal qabate jedhan. Kanaan qabatanii qabiyyee itti dabalaa to’annaa jala oolchuuf jedhan. Akkuma Kanaan mootummaan Akooboo, Trupajuttiin haleeluuf qophaa’aa jira. Kaleessa illee qabiyyee keenya haga tokko haleelee jechuun himatan. Halellaa kana ilaalchisees IGAD waliin ragaa wal jijjiirree jirra dhimma isaas quba qaba jedhan dubbi himaan kun. Himannaa mormitootaa kana ilaalchisee ammaaf gama mootummaan Sudaaniin yaadi dhiyaate hin jiru.


Woorkshooppiin Sudaan Kibbaa Walii galtee malee Xumurame

Yeroo gara torban tokkoo ta’uuf ka Finfinnee keessatti geggeessame Woorkshooppiin Walii-galtee araaraa Sudaan Kibbaa irratti fuuleffate baa’iin isaa maal akka tahe garee araara sana geggeessu IGAAD irraa ibsi haga ammaatti kenname hin jiru. Dubbi-himaan mormitootaa Diksen Kaaluwaak garuu, walii-galtee dhukaasa-dhaabinsaa dhaabbataa fi caasaa naga-eegumsaaka Mootummaa Cehumsaa gad-dhaabuutti ka fuuleffate Woorkshoophhin sun, otuu walii-galtee irra hin ga’iin xumuramuu isaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan. Dhimmoota ijoo ta’an kana irratti gareeleen lameen walii-galtee irra hin ga’an taanaan rakkisaa dha. Gara fuul-duraatti tarkaanfatan iyyuu fagoo hin geenyye jedheen yaada, jedhu dubbi-himaan garee mormitootaa Diksen Kaaluwaak. Gareeleen Sufdaan Kibbaa wal-mormana lameen, Woorkshoopphii Finfinneetti geggeessametti hirmaachuun isaanii – walii-galtee dhuma Hagayaa irra waliin mallatteessan akkaataa itti hojii irra oolchan irratti dubbachuuf ture. Akka walii-galtee sanatti, magaalaan Jubaa akka waraana irraa walaba taatu walii-galan iyyuu, humni Poolisii yokaan naga-eegumsaa mgaalattii keessa qubatu meeqa haa tahu? ka jedhu irratti haga ammaatti walii-hin galle, jegha gabaasaan keenya – Iskindir Firew, Finfinnee irraa.


Keniyaan Haleellaa Shoroorkeessotaa Waggaa Lama Dura Geggeeffame Yaadattee Jirti

Hidhattonni Al-Shabaab Gamoo daldlaa kan Naayroobii keessaa Westgate jedhamu Fulbaana 21 bara 2013 haleelan. Kunis waggaa lama guutee jira. Humnootiin Keniyaa hidhattota balaa kana geesisan waliin guyyaa sadiif walitti dhukaasan. Namoonni lubbuun hafanis guyyaa sadiif achuuma gamoo daldalaa sana keessa dhokotanii turan. Bakki daldalaa kun waggaa tokko dura deebi’ee baname. Kanneen lubbuun hafuuf carroman akka jedhantti nama addaan utuu hin baasin hidhatonni kun fixan. Haleellaa sana booda qorannaan gaggeeffame akka agarsisuutti Iddoon sun qiyyaafannaa jala akka jiru mootummaan balaan kun ituu hin dhaqqabin waggaa tokko dura akeekkachisee ture. Kana malees Humnootiin nageenyaa kan Keniyaa haleellaa kanaaf deebiin kennan kan qindominaan gaggeeffame hin turre, kunis dogoggora jedhee jira. Erga haleellaa westgate dhaqqabee as Al-Shabaab Keniyaa keessatti haleellaa ka biroo kan gaggeesse yoo ta’u baatii Ebla darbe haleellaa Yunivarsitii Gaariisaa irratti gaggeesseen lubbuu nama 148 galaafate jira. Gamoon daldalaa kun waggaa darbe deebi’ee eega banamee booda garuu eegumsa jabaatu jira.


Hoogganoonni Fonqolcha Mootummaa Burkina Faasoo waraana biyyattii waliin marii irra jiru

Loltoonni waraana Burkina Faso hoogganoota fonqolcha mootummaa akka harka kennan mari’achuuf magaalaa galma mootummaa biyyattii Ugaaduuguu ennaa seenanitti presidentiin mootummaa ce’umsaa Michel Kafando gad dhiisamuu isaanii Ambasaddorri Ferensaay beeksianii jiru. Ibsi waraana biraa ba’e akka jedhutti humnootiin hidhatan magaalattii kan seenan dhiigi utuu hin dhangala’in mootummaa deebisanii qabachuu yaaluuf jecha. Kaleessa foonqolcha mootummaa kan hoogganan General Gilber Diendere ibsa baasaniin taayitaa akka hoogganaa biyyaatti qabatanii jiran xumura marii jaarsummaa ECOWASn geggeessameen booda kan gad dhiisan ta’uu beeksisan. ECOWAS haala jiru irratti mari’achuuf jecha magaalaa Nigeria keessatti gumii hatattamaa geggeessaa jira. Generalichi tuuta oduuf ibsa kennaniin waraanni dura dhaabbannaaf eeyamni kennameefii jira ka jedhu haalanii jiran. Waardiyaaleen presidentummaa kan Rsp jedhaman lola hin fedhan jedhan. Yoo barbaachise garuu of irraa ittisu. Garuu aangoo qabachuf jecha dhiiga hin dhangalaasan. Biyya tajaajiluu fedhan keessatti fixiinsa raawwachuun barbaachisaa miti jedhan. Kan Roobii darbe president Kafando to’annaa jala oolchuu dhaan hoogganaan waardiyaa presidentummaa General Diendere-n biyyattii dhiifama gaafachuu dhaan aangoo mootummaa siiviliitti dabarsnii kennuuf karoorfachuu beeksisan.


Dorgommii OSFNA Bara 2015 Kilabii MN,Oromo United(OU)ti moo’e

No media source currently available  OSFNA, (Oromo soccer tournament of North America,) maqaa waldorgommii Ispoorti Federeshinii Hawaasa Oromoo Amerika Kaabaati. Dorogmmii tana bara 1996 kialbii jahaan Kanadaatti jalqabanii amma guddattee 22 taate.Dorgommii kubbaa miilaa OSFNA bara 2015 kialbii MN Oromo United (OU) Kilabii Minisootaa, 11 Stars moo’ee waancaa fudhate. Taphi daqiiqaa 120 dhumatee jennaan dhiittaa adabbii(Penalty) kennaniifii Oromoo United 3-2 moote. OU-n tana waliin marroo lama wal faana waancaa fudhatte. Gareen Awustiraaliyaa sadeessoon afreessoon ammoo kialbi Madda-Walaabuuti. Dorgommii OSFNA 2015 Awstiraliya fi Kanaadaa waliin kilabii 22 dhufe Hagayya-1-Hagayya 8, 2015, istaadiyoomii James Griffin keessatti tapahte. MN Hagayya 1-8,2015 torbaan Oromoo(Oromo Week) jedhanii qophii bashannanaa,ispoortii,marii fi qophii aadaa hedduu achitti tolchan. Dorgommii ispoortii keessaa fiigcha maqaa atileetiksi Abbebee Biqilaatiin qopheessan,wal dorgommii kubbaa miilaa dubraa faatti jira. OSFNA,dhaabi ispoortii Oromoo Amerikaa Kaabaa bara 1996 hujii jalqabee barana Huseen Ejeroo waggaa lmaaaf perezidantii filate.


“Rakkoon ummannii keenya keessa jiru hagam ulfaataa ta’ullee mirga keenya karaa nagaatiin kabachifachuuf mala hedduutti jira”

No media source currently available Obboo Beqqelee Garbaa,itti aanaan itti gaafamtaa paartii Kongireesii Oromoo dhiyoo hidhaa bahe,Washington,DC kora OSA(Oromo studies association) Kora Qorannoo Oromo, irratti keesummaa ulfinnaa tahee dhufe. Wannii Obbo Beqqeleen kora sun irratti dubbate ummatii Oromoo gama mirga namaatiin,gama dinageetiin,gama jireennatiiii fi gama hawasummaaitin maan keessa akka jiru ibse. “Jiruu ummani keess jiru hagam akka ulfaatu mullisuu yaale, Oromoo irratti hagam akka xiyyeeffatan, barnoota gahaa argachaa akka hin jirreefi rakkoo hedduutti jira.Haa tahuuyyu malee gara fuulduraatti tarkaanfachuu malle.Kana gochuuf mala hedduutit jira mala nu(paartiin keenna) qamnu tokkichii karaa nagaatiin qabsaahuu.” Amerikaa dhufuun ammoo, "akka ummatii qabsoo karaa nagaa kanaan nu gargaaru gaafachuuf dhufne.” Gama kaaniin akka jecha obboo Beqqeleetti paartiin isaanii filannoo itti guutinsaa,ta ganna lamaan duubatti jalqabdullee irratti dorgomufu qophii jirti. Waan obboo Beqqeleen jabeessee dhaamate keessaa tokko,”tana caalaatti ammoo wal ulfeessuuf tokkumma jabeessuu qamna.” Gaafa obboo Beqqeleen Amerikaa dhufe diida xuyuraatii fi keessumatutu galma wal gahii OSA faatti nama hedduutti bahee simate. “Gaafa dhufe simanna akkanaa hin eegne,nama hedduu tahanii na simatani bakka jiraadhulle naa tototlchani eegi gaafa dhufee kunuunsa guddaa anaaf tolchan.” Obboo Beqqeeleen haajaa Amerikaa dhufeef fixannaan,hujii ufii ta durii, barsiisaa Ingilifffaa yuniverstii Fifnfinneetti deebi’uuf eeyyama waan argadhfee Fulbaan keessa hujii jalqabaa jedha. Hujii barsiisummaa qofaa mitii baranoota PhD jalqabellee fixuu fi hujii siyaasaa paartii isaaniillee walumaan oofuuf qophii jira.


Wal-falmii Haasawa Prezidaanti Obaamaa Irratti Geggeessame

No media source currently available No media source currently available Perezidaantiin Yunaatyitid Isteets, Baarak Obaamaa, torban dabre ennaa Itiyoophiyaa daawwatanitti bakkawwan adda addaatti, haasawaa godhanii fi ibsa kennan keessatti dhimmoota wal-falmsiisoo ta’an kanneen akka filannoo fi dimookiraasii, mirga dhala-namaa fi walabummaan yaada walii-dabarsuu, akkasumas, shororkeessummaa fi qabsoo hidhannoo tuttuqanii turan. Haassawa isaanii kana irratti Paartii Motummaa irraa Itti-aanaa Prezidaantii Yunivarsitii Siivil Servisii Itiyoophiyaa fi miseensa Paarlaamaa - Dr. Mulugeta Debebe fi Paartii mormituu irraa - Barreessaa Koongiresa Federaalawa Oromoo – Obbo Beqqelee Nagaa waliin guyyaa lamaaf marii geggeessinee jirra. Perezidaanti Obaamaan Muummicha-ministaraa Itiyoiophiyaa – Obbo Haile-mariyaam Dessaalegyi waliin ennaa tuta oduuf ibsa kennan irratti --- waa’ee dhaabota mormituu, mootummaa Itiyoophiyaa qawween loluuf sosso’anii fi mootummaan Itiyoophiyaa “shororkeessota” ittiin jedhuu gaaffii dhihaateef ennaa deebisan “ Mootummaa Itiyoophiyaa dabalee, mootummoota karaa dimooikiraasii filataman qawween gargalchuu imaammatni keenya hin sideggeru” waa’ee mormitoota Itiyoophiyaa mootummaan biyyattiin “shorokeessota” ittiin jedhu garuu, akka qorannaa fi ulaagaa Yunaaytitid Isteets lafaa qabduutti dhaabonni Itiyoophiyaa sun shororkeessota akka hin ta’iin dubbatan. Dr. Mulugeetaa fi Obbo Beqqeleen dhimmoota akkanaa faa irratti mari’atan. Iddoo ilaalchi isaanii wal-simatus iddoo itti wal-falmanis ni qaban. Guutummaa wal-falmii isaanii kan kutaa lamaan jiru dhaggeeffadhaa


Humnoonni addunyaaf Iraan walii galtee meeshaa nukleraa irra ga'an

Diplomaatonni Iran, US, china, Raashiyaa, Germany, Ferensaay, Britain fi gamtaa Awrooppaa marii waggoota dheeraa booda dhumarratti har’a walii galtee irra ga’an. Falmiin keenya takkaa uummata Iran waliin hin turre. Uggurri nukleraan wal qabate hagam jireenya lammiiwwan Iran akka miidhe ni hubanna. Walii galteetee har’a irra ga’ameef haa tolu malee Iran sagantaa ishee nukleraa ilaalchisee jijjirama guddaa waan gooteef amma jirjjiiramu jalqabu. Kerryn akka jedhanitti utuu walii galtee irra ga’amuu baatii baatilee haga tokko booda Iran meeshaawwan boombiiwwan 10 oomishuu ishee dandeessisu qabdi turte. Garuu akka walii galtee kanaatti jedhan Kerryn Iran waggaatti boombii tokko hojjechuu danda’uuf kurna tokko ishee fudhata jedhan. Iran sagantaan ishee nukleraa yeroo mara iyyuu hojii nageenyaaf ta’uu irra deddeebi’uun dubbatti. Iran haala isa kamiinuu keessatti meeshaa nukleraa kamiinuu qabaachuu akka hin feene mirkaneessitee jirti. Text: Hoogganoonni addunyaa garuu muddamni giddu galeessa keessaa isaan yaaddessa. Yoo Iran meeshaa nukleraa oomishste biyyoota diina ishee ta’an kan akka Saudi Arabia fi Israel gidduu wal amantaa dhabuun jiru tarii walitti bu’iinsa waraanaa kaasa soda jedhu illee qabaachuu isaanii dubbatan. Salphaa dhumatti ennaa ilaalamu, walii galtee irra ga’uu dhabuu jechuun waraanni itti dabalaa giddu galeessa bahaa keessatti ka’uu jechuu dha. Itti dabaluu dhaanis rakkoon kun karaa nagana furamuu fi dhiisuu isaa yaalii gochuu dhaan waanti nutti hir’atu hin jiru. Qeeqxaonni US fi Iran keessaa akka jedhanitti walii galteen sun garee isa tokko humna jabeessa. Diplomaatonni walii galtee kana gara biyya ofiitti deebi’anii uummata amansiisuutu isaan eeggata. Ministriin dhimma alaa Ameerikaa kerryn yaadawwan walii galtee kana ilaalchisee kennama kan akka hamma Tehran sagantaa ishee meeshaa nukleraa ilaalchisee ulaagaa sadarkaan addunyaa kaa’e guuttu-tti uggura irra kaa’ame itti fufuu qaba jedhu. kun immoo abjuu dha jedhan. Walii galteen kun irra ga’amuun jedhan kan har’a ganama walii galtee sana labsan president Obamaan Theran meeshaa nukleraa akka hin qabaanne gochuu dhaan addunyaa bakka amansiisaa taaisisa. United States michoota ishee kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan finciltummaan kurna hedduu kan gochuu hin dandeenyetti milkaa’an. Kunis Iran waliin walii galtee yeroo dheeraa kan akka isheen meeshaa nukleraa hin oomishne ittisu jechuu dha. President Obamaan walii galteen nukleraa Iran waliin irra ga’uun fakkeenya diplomaacyn Ameerikaa jijjiirama giddu galeessa bahaa keessatti fiduu danda’uu fi faca’ina meeshaa nukleraa dhaabsisuu danda’uu isaa ti jedhan. President Obamaan tarkaanfii Iran fudhachuun irra jiru tarreessanii jiran kunis oomisha uraniumii dhaabuu, kan boombii oomishuuf gargaaru gabbisa Plutonium addaan kutuu fi meeshaa ittiin uraniumii waliin makaan kan centerfuge jedhamu sadii irraa harka lama gad xiqqeessuuf akkasumas tuullaa uraniumii dhibba irraa harka 98n gad cabsuu dha jedhan. Qorattoonni tokkummaa mootummootaas keellaalee nukleraa Iran sa’aatii 24 seenanii ilaaluuf karaa argatu, walii galteen kun wal amantaa utuu hin taane qorannaa irratti kan hundaa’e jedhan Obaman. Qabxiilee ijoo ta’an kana guutuu dhaan Iran uggurri irraa ka’uuf jira jedhaniiru. Yoo garuu Iran walii galtee kana cabsiti ta’e uggurri irraa ka’e deebi’ee kan irra kaa’amu ta’uus president obamaan akeekkachiisaniiru. Gama birana immoo Israel walii galtee Iranii fi humnootii addunyaa gidduutti irra ga’ame kana balaaleffattee jirti. Muumichi ministeeraa Israel Benjamin Netanyahu labsii har’aa kanaaf battala debii kennuu dhaan Seenaa keessatti dogoggora hamaa dha jedhan. Yerusaaleem keessatti ibsa kennaniin akka jedhanitti yaaddoon keenya biyyi finxaalessi Islaamummaa meeshaa nukleraa qabaachuuf daandii gabaabaa argate jedhan. Uggurri kun irra hedduun isaa akka Iran milkaa’ina kana bira hin geenye ittisuuf ture irraa ka’e kan jedhan Netanyahuun itti dabaluunis Iran badhaasa maallaqaa doolaara biliyoonaan laka’amu kan hookkaraa fi shorokaa naannoo fi addunyaa keessatti akka itti fuftu gargaare argatte jedhan. Angawoonni Israel walii galtee sana mormuu dhaan kun biyya Juushotaaf sodaachisaa dha, sababiin isaas Iran irra deddeebi’uu dhaan israliin barbadeessuu akka feetu dhaadataa turte jedhan.


Muummichi Ministeeraa Itiyoophiyaa Haailemaariyaam Dessaaleny Eertraan dubbi tuqachuu hin dhaabnu taanaan tarkaanfii fudhanna jechuun akeekkachiisan

Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa H/Maariyaam Dessaaleny mootummaa Ertraa kan akeekkachhiisa har’a miseensota mana maree bakka bu’oota Uummataaf ibsa kennaniin ture. Mootummaan Ertraa holloota isaa keessumaa Jibuutii fi Ertraa jeequu irratti hojjetaa jira jechuun yakkan. Kanas rakkoolee isaa biyya keessatti uumaman kan alaa dhufe fakkeessee itti fayyadamaa jira jedhan Muummichi minsiteerichaa akka jedhanitti mootummaan Ertraa imaammataa isaa kana battala jijjiira jedhamee hin eegamu. Imaammati isaa kun immoo akkuma itti fufaa adeemeen mootummaan isaanii tarkaanfii fudhachuu danda’a jechuun akeekkachiisan. Uummati Itiyoopiyaas ta’e kan Ertraa kan isaan bu’aa argatan nageenya irraa ti. Kanaaf nageenyi nuyiif kan duraas isa dhumaatis. Haa ta’u malee mootummaan Ertraa imaammata amma qabatee jiruun itti fufee Itiyoopiyaaf biyyoota hollaa kanneen biroo jeequuf kan jiru tarsiimoo isaa hin jijjiiru taanaan dirqisiisamne haalli ittiin tarkaanfii fudhannu ni uumamuu mala jedhan. Mootummaan Itiyoopiyaa nagaa barbaaduun isaa akkuma eegametti ta’ee garuu yeroo mara haala hollaan nagaa jeequ jiru keessatti of eeggannoo godhachuun waan nu irra jiraatuuf yeroon isaa ennaa ga’u mootummaa Itiyoopiyaatti beeksisnee tarkaanfii barbaachisu haalli ittiin fudhannu ni jiraata jedhan. Tokkukmmaan mootummootaa uggurri inni mootummaa Ertraa irra kaa’e guutummaatti hojii irra akka oolu kan fedhan ta’uu muummichi ministeerichaa beeksisaniiru. Obbo H/Maariyaam kana dura yaadawwan kennaniin dubbii tuqachuu mootummaa Ertraan geggeessamuuf mootummaan isaanii tarkaanfii fudhachuu kan itti fufu ta’uu ibsan. Ibsi isaanii har’aa kun imaammata mootummaa Itiyoopiyaa kana jijjiiruuf dhiisuu isaa waanti beekame hin jiru.


Himannaa Komiishina Tokkummaa Mootummootaa fi deebii Ertraa

Waxabajjii 12 addunyaa irratti guyyaa itti ijoolleen hojii humnaa irratti bobba’uu isaanii mormuun sagalee itti dhageesisan ta’e jira. Ijoolleen Itiyoophiyaa kanneen hojii humna isaaniin ol ta’e irratti bobba’an jiruu? Sababaan kanaaf isaan saaxiluu maali? Gama kaaniin komiishinni Tokkummaan Mootummotaa gabaasa dhiyeenya kana baaseen Mootummaa Ertraa qeequun himata adda addaa irratti dhiyeessee jira. Himannaa dhiyaatan kan keessaa hangi tokko gocha gara jabiinaa dhala namaa irratti rawwatame kan jedhamuu danda’uu jira jedha. Mootummaan Ertraa kanaaf deebiin isaa maali? Gabaasaa guutuu armaa gadiitti caqasaa. No media source currently available


Dararaan keenya baqannus dhumachuu dide jedhu baqattoonni

Baqattoonni Paariis keessaa poolisiin Fererensaay mirga keenya dhiitaa nu reebaa mana hidhaatti nu darbe jechuun iyyataa jiran. lammiiwwan biyyattii jedhu baqattoonni kukanneen mirga baqattoota kanaa falman illee utuu hin hafin gaazii imimmaansu itti biifuu dhaan hiriira mormii isaan geggeessan bittimse poolisiin. Dararaa jalaa dheessuun isinitti baqanne jennee itti iyyannus akkaataa isaan itti nu dararaan biyya demokraasiin keessa jiru utuu hin taane biyya abbaa irreen bulu fakkaata jedhan. Hiriirri guddaan har'as itti fufee magaalaa Paaris keessatti geggeessamaa ka jiru ta'uu illee bqattoonni kun ibsanii qaamni dhimmi ilaallatu gareeleen mirga namaf lammiiwwan keenya rakkoo nu irra ga'aa jiru addunyaatti nuuf haa beeksisan jechuun iyyatan.   Gaazexeessaan dhuunfaa nuti Paris keessaa haasofsiisne gochaa gara jabinaa poolisiin baqattoota irratti raawwatu ijaan arguu isaa nuuf ibsuu dhaan mootummaan Ferensaay bakka qubusumaan isiniif kenna jedhee baqattoota kana dugdee magaalaatti geessuu dhaan poolisiin isaan hordofee dararaa jira jechuun dubbate.


Lammiiwwan Itiyoopiyaa Yemen irraa deebi'an

Ka magaalaa Finfinnee keessatti dhalattee guddate Kadijjaa Mohammed, waggaa digdama dura mana-barnootaa sadarkaa lammaffaa akka xumurtetti gara YEMEN-tti godaante. Achumatti eerumtee, maatii horattee jiraataa tute. Nama biyya ishee ka ta’e abbaa-manaa ishee wajjiin ijoollee lama qaban dhiira tokkoof durba tokko qaban. Abbaan manaa ihee uffata hodhuudhaan, isheen mana namaa tii hojjechuudhaan jireenya ofii geggeeffataa turan. Kana gidduutti haalli YEMEN keessaa jijjiirame. Finciltoota HUUTII fi kan SAUDI-ARABIA-n hoogganamu humna wal-taatotaa xayyaaraan isaan tuman gidduutti waraansi deemaa jiru, biyyattii ka jireenyi irraa baqatee fi duuti keessa buufate taasisee jira. Kanaaf Kadijjaa fi maatiin ishee, biyya waggoota hedduuf keessa jiraatan gad-lakkisanii, kaleessa lammiwwan Itiyoophiyaa ka biroo waliin Finfinnee seenan. Kan umuriin waggaa 16’aa mucayyoon Aadde Kadijjaa Aanaan Muusxafaa, soda fi yaaddoo waraansa sana irraa kan ka’e dhukkuba dadhabbii onneef saaxilamuu ishee dubbatti. Maaliif akka biyyatti deebite gaafatamtee akkas jette Aanaan . Karaa jimmaa irraan magaalaa TAJII keessa ka jiraataa turtee fi waggaa sadii dura kan gara YEMEN deemtee turte Aadde Dirribaa Margaas kanneen KALEESSA gara Itiyoophiyaatti deebi’an keessaatti. Maaliif akka deebite, gabaasaan keenya ESKINDIR FIREW gaafatee akkana jette Dirribeen. Biyya YEMEN, magaalaa ADDAA jedhamtu keessa, mana nama dhuunfaa keessaa hojjettummaatti bobbaatee jiraataa turte – Dirribeen. Otuu achii hin ba’iin haala ture ibsite. KALEESSA, Dirree-xayyaaraa BOOLEE tti argamuun ka baqattoota lammiwwan Itiyoophiyaa YEMEN irraa gara biyyaatti deebi’an ka simatan Ministarri Dhimma-alaa Itiyoophiyaa Dr. TEWODROOS ADHAANOOM baqattoota sana deebisuun akka haala gaariitti jiru dubbatan. Har’a dhibba lamaa fi jaaatama tu gale. Haga ammaatti gara kuma lamaa fi dhibba shanii fi digdamii afurii ti kanneen gara biyyaatti deebi’an. Kanaaf gaarii dha. Eega Dilbata dabree tii jalqabee, guyyaa guyyaatti deebisaa jirra. Addaan hin cinne jedhu. Haga ammaatti, dhibba afurii ol galmaa’uu isaanii ka dubbatan Dr. TEWODIROOS duraan uummata baasuu jalqabanii, dirreen xayyaaraa haleelamuu isaan addan citee ture. Amma eega dirreen-xayyaaraa sun suphamee deebisnee immoo, guyyaa guyyaatti namoota baasuu jalqabne - namoonni galmaawaa jiru jedhu. No media source currently available


Haasaa kootti bifi hin taane kennan jedhu Wendy Sherman

Filannoon Ethiopia kan Caamsaa 24 geggeeffamuuf jiru dimokraatawaa dha jedhamee jira. Biyyattiin akka fakkeenya guddinaatti ilaalamte kun yeroo hedduu walabummaa sivikiit ukkaamsuu fi waggoota hedduuf gaazexeessota dhuunfaa adamsuun beekamti. Itti aantuu ministrittiin dhimma alaa US kan dhimmootii siyaasaa Wendy Sherman caamsaa 16 ennaa Ethiopiaa daawwatan yaada kennaniin demokraasiin biyyattii fuula duratti tarkaanfataa jira, filannoon dhufaa jiru kan walabaa, hawaa fi amansiisaa ta’e jennee abdanna jechuun gaaffii kaasisiee jira. Ms Sherman Itiyoopiyaa galateeffachuun keessumaa galmee biyyattiin walabummaa presiii ukkamsuu qabdu ilaalchisee kan haqaa miti jedha Washington Post. Gaazexeessota 19 hidhaa keessa kan jiran si’a ta’u kun immoo Afriikaa keessaa lakkoobsa guddicha jedha gabaasi CPJ haaraa ba’e. Akka gabaasa kanaatti addinyaa irraa biyyoota hojii gaazexeessotaa saansurii godhan jalqabaa 10 keessaa toora arfaffaa irra jirti. Yoo xiqqaate gaazexeessonni 16 biyyaa kan baqatan si ‘a ta’u barruuleen dhuunfaa hedduun dhiibbaa angawoonni irra kaa’an irraan kan ka’e cufamanii jiran. Jedha barreeffanmni Washington Post. Itti Ministrittiin dhimma alaa Wendy Sherman deebii kennaniin Itiyoopiyaan naannoo akkaan barbaachisaa ta’e keessatti michuu US ijoo dha. Al-shabab Somalia keessatti duuluuf humnootii naga eegumsaa gumaachuu akkasumas Sudan kibbaa keessatti nageenya buusuu keessaa qooda guddaa qadi. Diangdeen ishee biyyoota guddataa jiran keessaa tokko ennaa taatu galma mokeniyumii guutuufis fooya’ina guddaa argamsiistee jirti. Washington post itti fufuu dhaan Wendy Sherman kan isaan. Itiyoopoyaan daandii dheeraa gara dimokraasii guutuutti geessu qabattee jirti jedhan tuqee jira. Wendy Sherman akka jedhanitti jedha Washington post akkuman kana dura mul’inatti dubbadhe akkasumas presidenti Obaman yaada dhiyeessaniin yaadi ani kenne jajjabeessaa dhaaf filannoon dhufu fuula duratti tarkaanfachuuf daandii saaqa abdii jedhu jedhan. Itiyoopiyaan dimokraasii dhaan biyya soolana waan taateef gara fuula duraatti haalli siyaasa biyyattii uummatichaaf filannoo dhugaa akka argatan godha abdii jedhu qabna jedhan. Xumura daawwannaa koottis jedhan Sherman gaazexeessonni hedduun biyyootii Afriikaa kanneen biroo caalaa Iriyoopiyaa keessatti hidhamanii jiraachuu isaanii tuqeera. United States dhimmootii demokraasii fi mirga namaa ilaalchisee Itiyoopioyaa waliin marii dhugaa irratti hundaa’e ni geggeessiti. Yeroo daawwannaa koo Finfinneetti jedhan Sherman waltajjiin polotiikaa dhiphoo ta’uu isaa, gaazeessonni dhuunfaa hidhaa keesa jiraachuu akkasumas seerri farra shorokeessummaa sun mormitoota polotiikaa hacuucuuf itti fayyadamuu isaa ilaalchisee yaaddoon qabu ibseera jedhan jedha Washington Post. Gulaalaan gaazexaa kanaa waanan dubbadhe bifa biraa itti kennuun isaa na gaddisisa. Waan hunda caalaa immoo hariiroo guutuu ka biyyoota lamaan gidduu bifa biraa kennu isaatti nan gadda. Mootummaan US haala mirga namaa biyyattii keessaa itti dhiyeenyaan kan hordofuu si’a ta’u qaama hariiroo keenya waan ta’eef immoo dimokraasiin dhugaa akka dagaguu gochuuf Itiyoopiyaa waliin hojjechuu itti fufna jedhan jechuu dhaan Washington post yaada isaa xumureera. No media source currently available


Joon Keeriin Keniyaa fi Somaaliyaa Daw’atan

Keriin imaltuu isaanii yeroo jalqaban Keniyaa seenuun aangawoota biyyatti waliin waa’ee shoroorkeessotaa akkasumas baqatootaa kan ilaaleen kan mari’atan yoo ta’u gargaarsa dabalataa kan miliyoona hedduu Amerikaan Keniyaaf kan kennitu ta’uu keriin ibsaniiru. Baqatoonni mooraa Dadaab keessa jiran gara biyya isaantti deebisuuf aangawoonni keniyaa dhaadataa kan jiran yoo ta’u nageenyii keniyaa keessaa dhabamuu isaaf kan gumaachan qabu jechuun himatu. Keniyaan baqattoota kuma dhibba ja’a caalaa keessummeessaa waan jirtuuf Keriin galateffatanii jiru. Daw’annaa Somaaliyaa keessatti gaggeessan sa’atii afur kan hin caallee fi Dirree xayyaaraa keessatti aangawoota sadarkaa olaanaa ka biyyatti haasoofsisuun isaanii ibsamee jira. Sadarkaa ministeera haajaa alaatti aangawaa Amerikaa ituu aangoo irra jiranii Somaaliyaa daw’atan isaan jalqabaa ta’anii jiran. Ministriin danta alaa Amerikaa Joon keerii somaaliyaa yeroo seenan Embaasii Amerikaa Moqadishoo keessatti banuuf waadaa seenuun ture. Kana malees humnootii nageenya eegsisan kan Somaaliyaaf gargaarsa godhamu babal’isuu kan jedhu of keessaa qaba. Yunaaytid steetes hidhata Diploomaasii somaaliyaa waliin qabdu bara 1993 kan dhaabde yoo ta’u waraana gamasii qabduus yeroo’uuma sana baaste . Kunis Hidhatonni Helikoopptara Amerikaa Black Hawak jedhamu haleelanii looltoota 18 ajjesuun reeffa isaanii daandilee irra eega harkisanii booda. No media source currently available


Lubbuun keenya balaa keessa jira jedhu baqattoonni Bangaazii Libyaa keessa Jiran

Baqattoonni Libya Bangazi keessa jiran haala hamtuu keessa jiraachuu dubbatu. Bakki isaan yeroo ammaa jiran bakka ISIS baatii darbe lammiiwwan Itiyoopiyaa kaan morma muruun kaan immoo itti dhukaasuun ajjeese irraa fagoo miti jedhu. Namoonni fuula ofiitti haguuggatan gandeen keessa asiif achi deemanii namoota waan ukkaamsaniif jecha gad ba’uu sodanna. Mana keessa teenyee illee sagalee keenya ol hin kaasnu jedhu. Tarii guyyaa tokko dhufanii nu qabatu jennee soda guddaa keessa jirra kanneen jedhan baqattoonni Oromoo kun lubbuun keenya balaa keessa waan jiruuf addunyaan akka nuu dhaqqabuuf lammiiwwan keenya biyya keessaa fi ala jiran qaamni dhimmi ilaalutti akka nuuf iyyan gaafanna, ofiis gama danda'ame maraan bakka itti danqamnee jirru keessaa haala itti ba'uu dandeenyu akka nuu barbaadan gaafanna jedhu. Namoonni baatii darbe keessa lammiiwwan keenya galaafatan bakka nuti jiraannu irraa fagoo miti, kanneen fuula isaaniitti haguuggatan illee ganda keessa asii fi achi deemu waan ta'eef yoom dhufanii mana keessa jirru ol nutti seenanii nu galaafatan hin beeknu. Kanaaf sagaleen keenya gurra hawaasa addunyaa nuuf haa ga'u jechuun iyyata isaanii dhiyeeffatanii jiru baqattoonni Oromoo Bangaazii Liibiyaa keessa jiraatan kun. No media source currently available


Ofii Balaa Galaanaa Irraa Hafuuf Carroome, Firri Isaa Garuu Ni Ajjefame. Kutaa 1ffaa

Baatiin Caamsaa kan bara 2015 seenaa godaantootaa ykn baqattootaa kanneen galaana Medtreeniyaan keessatti lubbuu ofii dhaban hedduuminaan kan itti galmaa’ee ture. Baatii dhuma kana keessa Yoo xiqqaatee xiqqaate yeroo afur balaa adda addaa mudateen doniin galaanaan liqiimfamtee kaan immo Doniitu walitti rukutamee lubbuun baqatootaa darbe. Gara walakeessaa baatii Eblaa kana godaantoota 400 caalaa feete Naannoo Libiyaa irraa kan kaate Doniin tokko lafa biyya xaaliyaantti dhiyoo bakka ta’eetti galaanaan nyaatamte. Isaan kana keessaa kan lubbuun hafan 4 qofa jedha namnii maqaa isaa iafatti hin ibsine tokko. Waan akka uffataatti diratan kan bishaaniin akka hin liqiimfamne ittisu bitannee kaane, kanaaf lubbuun hafuuf carroomne jedha. Ofii lubbuun hafuuf carroomu isaan gammachuu qabaatuus yaadii isaa hangii tokko gadda qaba. Firri isaa tokko kan inni “nuti ijoollee obbolaa ti” naan jedhe lammiwwan Itiyoophiyaa kanneen dhiyeenya kana ISIS ajjesee keessaa tokko. Isa qofa miti nama biraa isa waliin ajjefame nan beeka jedhe. Maal carraan wal afaan dhufe? Jechuun keessan hin oolu. No media source currently available


Baqattoonni mooraa DADAAB keessaa biyya ofiitti haa deebi'an jette KENIYAAN

Keniyaan erga rakkoo naga eegumsaa biyya ishee keessaa hedduuf al shabab himatamuu qabee booda baqattoonni Somalia biyya isaaniitti akka deebi’an gaafattee jirti. Dhiibbaa irra jiru hammaataa waan adeemeef lammiiwwan Somalia hedduun biyyatti deebi’uuf dhaaba baqattootaa kan tokkummaa mootummootaan galmaa’aa jiran jedha gabaasi Mohammed Yusf mooraa baqattootaa guddicha kehiyaa keesaa jiru Dadaab irraa ergame. Ibrahim Hussein waaltaa namoonni biyyatti deebifaman keessa jiran kan keellaa UNHCR mooraa Ifo jedhu ka daawwatan keessaa ti. Baqattooni baatilee sadii gidduutti gara somaliatti ergaqmuu qabu kan jedhu Radio irraa waanan dhaga’eef waa’ee adeemsa sana mari’ataan jira jedhan Ibrahim. Tokkummaan mootummootaa fi hojjettoonni isaa gargaarsa godhaniifis galateeffachuun fedha jedhan. Abbaa ijoollee torbaa kan ta’an Ibrahim gara mooraa Dadab kan dhaqan bara 2011 yeroo beelli Somalia dha’etti. Akkuma lammiiwwan Somalia kumaan laka’amanii nyaataa fi bishaan akkasumas dawaa barbaacha karaa dheeraa qaxxaamuran. Waggoota shan booda immoo erga Kenyaan jarmiyichi baatilee sadii gidduutti adeemsa isaa ariifachiisuun dhaan lammiiwwan Somaliaa biyya isaanitti akka deebistu gaafattee booda Ibrahim baqattoota kuma tokko kanneen biyyatti deebi’uuf galmaa’an keessaa tokko. Ibrahim akka jedhanitti naga dhabiinsii fi hoji fi walabummaan sosso’uu dhabuun kenyaa keessaa mooraa keessaa akka baqatan isaan dirqisiise. Magaalaaleen sadii Somalia keessaa jechuun Kismayo ka naannoo Juba gara gadii jiru, naannoo Geedoo keessa kan jiru Luuq fi baidoan baqattoonni kun deebi’anii akka keessa jiraataniif bakka amansiisaa dha jedha UNHCR. Jarmayaan kun akka jedhutti baqattoonni naannolee biraas ni galmaa’u garuu bakkaawwan sodaachisuu ta’anitti hin deebifaman. Ibrahim garuu Baidoatti ergamuuf jiru. Mooraa dhuma dadab keessaa VOA dubartoota waggoota shan booda biyyatti deebi’uuf jiran haasofsiisee jira. Garuu bakka isaan itti ergaman murtaa’aa ta’uu isaatti hin gammanne. Nimo Samatar naannoo Gedo kan jiru Bula Hawa irraa ti. Namoota biyyattii deebi’uuf galmaa’an ka duraa keessaa ani tokkoo jetti Samatar, Aniif hiriyoonni koo hawaasa addunyaaf TM kan nuti gaafannu Somalia keessaa bakka barbaanne dhaquun jiraachuu akka dandeenyu jetti. Mooraa sana gad dhiisanii deemuuf qophaa’an iyyuu hedduun biyya ofii keessatti maal akka isaan eegu ilaalchisuun soda qabu. Khadra Ismail Moqadishoo irraa dhufte. Yeroo ammaa waldaa fannoo diimaa Kenya kan Mooraa Dadaab keessatti qabsooftuu mirga dubartotoaa ti. Waa’een namoota Somalia keessaa hidhannoo qaban na yaaddessa jetti. Guyyoota xiqqoo dura finxaaleyyiin al shabab naa bilbiluu dhaan dhimmi dubartootaa irratti hojjechuu hin dhaabdu taanaan si ajjeesna jedhanii na doorsisan jetti Kadran. Hojii ishee ilaalchisee waraqaa ragaa hedduun qaba, finxaaleyyiin kun waraqaa kana argu taanaan anaaf soda guddaa dha jette. UNHCRtti itti aantuun gargaartuun adeemsa baqattoota biyyatti deebisuu Maawiya Issa akka jedhanitti namoonni irra hedduun kanneen waajjira isaanii dhufan Kenyan mooraalee baqattotaa cufuuf waan dhaadatteef biyyatti deebi’uu malee filannoo hin qabnu jedhu. Baqattoonni kun soda keessa jiru jedhu Isaan. Fedha keenyaan utuu hin taane ajaji baatii sadii qofti waan nutti kennameef jecha dirqii dhaan deeb’iaa jirra, bakki nuti itti deebinu immoo amansiisaa miti jedhu. Akka UNHCR jedhutti erga baatii muddee qabee baqattoota kuma lamaa oltu somaliatti deebi’an. Ibrahim, Samatar, fi Isma’el akkasumas kanneen kuman laka’aman ka biroon biyya isaaniitti deebi’uuf eegaa jiran, eegumsi isaaniif qodhamu xiqqoo waan ta’eef waa’ee hegeree keenyaa waanti beekamu hin jiru jedhu.