Jiraattonni Zoonii Gondor Kaabaa Bakka Cinaa Jedhamu Keessaa Gargaarsa Namoomaa Gaafatan

Zoonii Gondor Kaabaa anaa Daabati keessatii haleellaa hidhattoonnii Adda Bilisumaa Ummata Tigraayi raawateeraa jedhameen namoonii miidhaan irra gahee q’ee isaanii irra buqqa’an akkaa gargaasii namoomaa taasifamuuf gafaachaa jiru. Haleellaa raawwatame kanaan namootin 200 ol ta’an akka du’an fi hidhattoonii HIWAHAT yemmuu guyyoottan Shaniif naannoo sana turan namoottan nagaa akka ajjeesan, qabeenyaa akka saamaa fi mancaasaa turan dubbatana, jiraattotaaf haanga’onni. Dhimma kana irratti dubbi himaan HEWAHAT dhiheenya kan akka madda oduu Rooyitarisitti himanitii badiinsa sana gareen isaanii raawwahuu isaa haalanii qaama bilisa ta’een akka qoratamu gaafchuun isaanii hin yaadatama jedha, gabaasni Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa ergite.


Dipilomaatonnii Itiyoophiyaa Leenjii Fudhachaa Jiraachun Himame

Jarmiyaaleen biyyoolessaa mootummaa jijjiramaa haaraa hundeeffamuuf deemu wajjin wal simaachuu akka qaban Itti Anaan Muummee Ministeeraa fi Ministeerii Dhimma Alaa Itiyoophiyaa Oobbo Dammaqaa Mekoneen ibsaniiru. Obbo Damaqaan kan kana dubbaatan leenjii guyyaa kudhaniif diplomaatota biyyattii biyyaa adda adda irratti bobba’anii jiraaniif kennamuu yemmuu banani. Qabiyyeen leenjii kanaa akka dipilomaatonnii biyyatti yaada jijjiramaa haaraa wajjin wal fudhatan, akka jijjiirama qor-qalbii uuman taasisuu, ijaarsaa haaraa wajjin walbarsiisuu ta'uutu himame. Obbo Damaqaan ojiin kana booddee diplomaatonnii ojjachuu qaban akka kanaan duraa akka ta’uu hin dandeenye hubachiisanii, umnaa biyyatiin qabduu irratit hundaa’uudhaan lakkoofsii Embaasotaa biyyatiin adduunyaa irratti qabdu akka hirdhachuu danda’u himaniiru. Itti dabaluudhaanis Diplomaatonni fedhii biyyatiif hin taane akka urgufamanii Obbo Damaqaan dubachuu isaanii gabaasinni Mallaskaachoo Ammahaa ibseera.


Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Haali Tigraay Keessaa Yaaddessaa Ta'uu Beeksise

Haalli gargaarsa namoomaa Tigiraayiin keessa jiru yaaddesaa ta’uu isaa Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa ibsa sambata duraa darbe baasee keessatti beekisiseera. Naanno Tigiraay bakkeewaan tokko tokko keessatii Tajaajilli Ibsaa deebi’eera. Bakkeewan tokko tokkottis Interneetiin jiraacuu baatus ajaja bulchiinsa naannootiin Tajaajilli baankii akka kenamuu taasifamaa jira. Tigiraay keessatti tajaajilawan bu’uuraa kan akka ibsaatiif bilbilaa akka mootumaan Feederaalaa addan kutee Addi Bilisummaa Saba Tigraay / HIWEHAT fi dhaabileen gargaarasa Aduunyyaa tokko tokko himaa jiran. Mootummaan Feederaalaa gama isaatiin tajaajillawan bu’uuraa sana kan maancaasee akka HEWEHAT ta’e ibsee, hojjattoonii wanneen mancaa’an suphuudhaaf bobba’an hidhatoota HEWAHATin akka ajjeefaman hima. Naanno Tigraay keessatii hanqa’inni midhaan nyaataa fi maallaqaa waan jiruuf namoonnii bakka tokkoo bakka biraatti socho’uu akka hindandeenye kan ibsee Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa, qaamoleen dhimmchii ilaallatu gargaarsii siviilotaaf qaqqabuu qabu akka hin gufannee fi akka fooyya’u waamichaa gochuu isaa gabaasin Kenedii Abaatee irra beekameera. Barreessaan muummee mootummootaa kamtoomanii Antoniyoo Gutereez ibsaa dheengadha, gabaastuu VOA Maargaareeti Bashiriti wajjin haasaa godhaniin Rakkoon Kaaba Itiyoophiyaa jiru qawweedhaan fala argaachuu akka hin daandeenye gareen lammanuu amma ammaatti waan hubatan natti hin fakkatu jechuu isaanii gabaasn Keneedii Abaatee qopheesse kun ibseera.


Finfinneetti Hawaasni Waa'ee Koovid 19 Hubannoo Qabaateyyuu Of Eeggataa Hin jiru, Jedhame

Ministarri Fayyaa Itoophiyaa, dambaliin weerara Kooviid 19 sadaffaan Deeltaa jedhamu Itoophiyaa keessatti argamuu mirkaneessuu isaa saa tibbana ibsee jira. Akaakuun vaayirasii Koroonaa Deeltaa jedhamu kun isa Aalfaa jedhamurra harka lama caala jechuun kan ibse Ministarichi Fayyaa , akka uummatni irraa of eeggatullee dhaamee jira. Kanaann wal qabatee, jiraattotni magaalaa Finfinnee hagi tokko yaada isaanii Sagalee Ameerikaaf kennan akka jedhanitti, hawaasni waa'ee Kooviid-19 hubannoo qabaatullee haga barbaachisu irraa of eeggataa hin jiru. No media source currently available


Barreessaa Dureen Tokkummaa Mootummootaa Itiyoophiyaa Ilaalchisee Yaada Kennan

Haala Tigraay keessaa kan ilaaleen kan gaafataman barreessaa dureen tokkummaa mootummotaa Antoniyoo Gutarrees, jalqabumaa kaasee akka dhimma Tigraay keessaa hordofa akka jiran, mummicha ministeeraa Abiyyi Ahmad waliin dubbachuu isaanii fi Maartiin Griifiz gara Tigraayti erguun, hogganoota ABUT waliin akka dubbatan gochuu isaanii ibsan. 1ffaa, battalumatti dinummaan wal ilaaluun akka dhaabatu, dhukaasa dhaabiinsa waariisa qabu fiduuf haala mijeessuu 2ffaa, gargaarsii dhala namaa iddoo barbaadamee mara akka seenu,3ffaa hundee walitti bu’iinsa kanaaf furmaanni akka argamuuf mar’achuu kanneen jedhan iyyata dhiyeesseen ture jedhan. Iyyati koo kanaaf jedhu Gutarrees xalayaan hogganaan ABUT anaafis ta’e hoggana gumii walii galaa erganiin deebii gaarii fi guutuu ta’e hin arganne.Mootummaa waliinis qunnamtii tolfannee dhimmicha ilaalaa jirra kanas, itti fuufna jedhan. Kana malees, yaadoota qaamoota kanneen biroo kan akka gamtaa Afrikaa biraa dhiyaatan ni hordoofna.guutuummaatti kan deggerru yoo ta’u, hojii isaanii guutuummaatti akka hojjachuu danda’aniif qabeenya tokkummaa mootummootaan ni deggeerra jedhan Gutarrees. . Yaada biyyoota ka biroo kan akka Yunaaytid Isteetes, Tokkummaa Emeereetoota Arabaan dhiyaatan hordofaa kan jirru yoo ta’u hundumaa walitti fiduuf yaalaa jirra jedhan.Wal waraansii dhaabachuu qaba kan jedhan Gutarrees, waan hiika qabu miti, furmaanni humna waraanaan argamuu hin jiru jedhan. Gargaarsii dhala namaa nama fi iddoo maratti dhaqqabuu qaba. Lammiwwan Itiyoophiyaa rakkoo ofiif marii ofii isaaniin hogganamuu jabaa gaggeessuun deggersa gamtaa Afrikaa fi tokkummaa mootummootaa fi kanneen biroon furachuu dahda’uu qabu Jedhan. Ammaaf gam lameen dullii waraanaa furmaata akka hin taanee waan hubatan hin fakkaatu kan jedhan Gutarrees, yeroo ammaa gamnii lameen dhiittaa mirga namoomaa hamaa geesisaa jiru jedha. Kana ilaalchisee dhiyeenyatti gabaasnii ni ba’a, kanas arguu feena jedhan.Tigraay keessatti lammiwwan Itiyoophiyaa rakkachuun isaanii gaddisiisaa dha. Amma garu Tigraay keessa qofa otoo hin taanee naannoo biraattis jedhan. Tasgabii fi tokkummaa kutaa sanaaf utubaan, Itiyoophiyaa keessatti tasgabii fi tokkummaa jiru ta’u fudhachuu qabna.Kanaaf walitti bu’iinsii kun daangaalee Itiyoophiyaa darbees dhiibbaa qabaata jechuun akkaan yaaddoo guddaa qabna jechuun barreessaa dureen tokkummaan mootummootaa Antoniyoo Gutarrees dubbatanii jiru jechuun Maargareet Bashiir Tokkummaa Mootummootaa irraa gabaastee jirti.


Ayyaana Waggaa Haaraa Itiyoophiyaa fi Ertiraatiif Dhaamsa Prezidaant Baayiden Dabarsan

“Itiyoophiya fi Ertiraadhaaf akkasumas lammiwwan Ameerikaa hidda dhalata Itiiyoophiyaa fi Ertiraa kumootatti lakkaawamtan dabalee guutummaa addunyaa irraa ayyaana waggaa haaraa kabajattan maraaf anii fi Jiil hawwii guddaa qabnu isiniif ibsaa baga ittiin isin gahe jenna!” jechuudhaan Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden maqaa ofii fi haadha warraa isaaniitiin kaleessa galgala dhaamsa dabarsanii jiran. “ ‘Inquxaaxashi’: Dhaamsa Prezidaant Jooseef R. Baayiden Lammaffaa” jechuun dhaamsa isaanii marsariitii Waayit Haawus irratti baheen, “Haawasaalee guutummaa Yunaayitid Isteetis keessatti argaman misoomsuu fi dhimma biyya keenyaa mara keessatti qoodni ammiwwan Ameerikaa hidda dhalata Itiyoophiyaa fi Ertiraa qaban ijoo dha,” jedhan, Baayiden. “Hedduu keessaniif barri dabre ulfaataa akka ture nan hubadha. Miidhaa fi dhabinsa Koovid 19 dhaqqabsiisetti dabalee walitti-bu’insi Itiyoophiyaa keessatti deemsisamaa jiru maatiilee keessan fi namoota isin jaallattan akka miidhaa jiru nan beeka,” kan jedhan prezidaant Baayiden, Itiyoophiyaa keessatti miidhaan siiviloota yokaan namoota hidhannoo hin qabnerra gahaa jira, jedhan kan isaan yaaddessu tahuu ibsan. Walitti-bu’insoonni guuutummaa Gaanfa Afrikaa keessaa akka gara furmaata nagaatti deeman bulchiinsi isaanii dhibantaawwan isaa naannoo sana jiran wajjiin carraaqqii dippiloomaasii akka gochaa jirus Baayiden ibsanii jiran. “Kanneen akka miseensota daayaasporaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa baay’een keessan naannoo sanatti nagaa fi badhaadhinnni akka jajjabaatu qooda kallattiidhaan gumaachaa jirtan nan hubadha. Nan dinqifadhas,” jedhan, Prezidaant Baayiden. Yunaayitid Isteetis michooma uummata Gaanfa Afrikaatiif murannoo yeroo dheeraa akka qabdu kan eeran Baayiden, “Garee uummataa kam irrattiyyuu miidhaa farra-namoomaa geggeessamu ni mormina,” jedhan. Rakkoo nammoomaa naannoo sanaaf gargaarsa barbaachisaniif deebii kennuu kan itti fufan tahuus beeksisanii jiran. “Sab-daneessummaadhaan kan beekamtu giyyi guddoon Itiyoophiyaan balaa addaan qoqqoodamuu amma fuul-dura ishee dhaabatee jiru irra-aantee walitti-bu’insa amma deemaa jiru, walii-galtee dhukaasa dhaabinsaan dabalee karaa nagaa akka furattu amantaa qabna,” jedhan, prezidaant Baayiden – dhaamsa waggaa haaraaf baasan kanaan. “Nageenya ijaaruun salphaa miti. Tahus, marii fi namummaa keenya keessatti tokkummaa barbaaduudhaan nagaa ijaaruu jalqabuun ni danda’ama. Jalqabamuus qaba,” kan jedhan, prezidaant Baayiden, “Barri kun bara nagaa fi araarri Itiyoophiyaa fi Ertiraa, akkasumatti guutummaa addunyaa irratti bu’u, maatiilee fi hawaasaalee furmaata argatan akka tahu nan kadhadha,” jechuudhaan dhaamsa waggaa haaraa Itiyoophiyaa fi Ertiraaf dabarsan kana xumuran.


Komiishinni Mirga Namaa Kan Tokkummaa Mootummootaa fi Kan Itiyoophiyaa Qorannoo Naannoo Tigraay Keessatti Geggeessan Xumuruu Beeksisan

Jarmayaa Tokkummaa Mootummootaatti waajjirri mirga dhala namoomaa fi komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa Tigraay keessatti garee lammaniin sarbiinsa mirga namoomaa fi cabiinsa seeraa baqattootaa irratti raawwatam irratii qorannoo waloo issa diree keessati taasisan raawwachuu isaanii ibsanii gabaasinii guutuun Sadaasaa 1, bara 2021 akka maxxansamu ibsaniiru. Caamsaa 16 fi Hagayya 20 waggaa kanaa, gareen qorannaa tokko, Maqalee, Wuqiroo, Samree, Alammaaxaa, Booraa, Maayicoo, Danshaa, Maaykaadraa, Humaraa, Gondarii fi Baahir Daar akkasumas Finifinne keessatti qorannaa geggeessee jira. Gareen kun gaaffii fi deebii namoota miidhaan irra ga’e, angawoota naannoo fi biyyoolessaa, dhaabolii hawaasa siivilii, waaltaalee amantii, angawoota oguma fayyaa fi murtii haqaa akkasumas dhaabolii garaarsaa Tigraay keessa sosso’an waliin geggeessee jira. No media source currently available


Dhalattoonni Tigraay Kanneen Naannoo Addunyaa Hiriira Geggeessan

Embaasileen Turkii fi waajjiraaleen NATO magaalaalee keessa jiran kutaalee Yunaayitid Isteetis 15 akkasumas Kanaadaa, Awrooppaa, Israa’el fi Awstiraaliyaa keessaa hiriira wal fakkaatu geggeessanii jiran. Akeeki hiriira sanaa hawaasi addunyaa fi sabaa himaaleen uummata Tigraay cina waan hiriiraniif badiin namoomaa dhaqqabuuf ture hambisuu isaanii galateeffachuu, mootummaan Turkiin immoo Itiyoopiyaaf xayyaara nam maleeyyii akka hin kennine, gargaarsi namoomaa rakkoo malee gara naannoo Tigraay akka seenu, akkasumas humnoonni naannoo Amaaraa fi loltoonni Eertiraa naannoo Tigraay keessaa akka ba’an, naannoo Tigraayiif tajaajilli baankii, bilbilaa, elektriksitii, bishaanii fi tajaajjilli eegumsa fayyaa akka jalaqabamu akkasumas dararaan naannoo Tigray keessatti raawwatame garee walabaa kan sadarkaa addunyaan akka qulqulleffamuu fi walii galteen dhukaasa dhaabinsaa marii irratti hundaa’e akka tolfamu gaafachuuf hiriira kana geggeessuu isaanii barreeffamni isaan qopheessan ibsee jira.


Naannoo Amaaraa Keessatti Siiviloota Ajjeese Himannaa Jedhu TPLF Haale

Humnoonni ripxe loltoota naannoo Tgiraay guyyoota lama keessatti naannoo Amaaraatii siivilota ajjeesan himannaa jedhu haalanii jiran. Rooyitersi angawoonni naannoo Fulbana 1 fi 2 siivilonni 120 ajjeefaman jechuu isaanii Roobii kaleessaa gabaasee jira. Angawoonni naannoo Rooyitersif akka himanitti ganda Dabaat irraa fageenya km 10 irratti reeffa namootaa arguu isaanii beekisanii jiran. TPLF roobii kaleessaa ibsa baaseen himannaa uumamee afarfame ittiin jedhe haalee jira. Fixiinsa raawwatame maraaf dhuunfaan qorannaan akka geggeessamu waamicha dabarsine irra deebina, himannaa kamiifuu naannoo to’annaa keenya jala jiru keessatti miidiyaan akka seenuuf haala ni mijeessina jechuu dhaan dubbi himaan TPLEF Geetaachoo Reddaa dubbataniiru.


UNHCR Baqattoonni Itiyoopiyaa Mooraa Sudaan Dhiisanii Ba’an Bakki Jiran HIn Beekamu Jedhe

Baqattoonni lammiiwwan Itiyoopiyaa kaneen mooraa Sudaan dhiisanii ba’an eessa akka jiran baruu kan hin dandeenye ta’uu jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHCR beeksisee jira. “ UNHCR akka jedhetti baatilee xiqqoo as lakkoobsi baqattoota Itiyoopiyaa mooraalee sana keessaa hanga tokko gad xiqqaatus kanneen gamasii ba’an garuu eessa akka jiran adda baafachuu kan hin dandeenye ta’uu ibsa baaseen beeksisee jira. Mootummaan Itiyoopiyaa akka jedhetti, baqattoonni kun hangi tokko humnootii TPLF waliin hiriiranii daangaa naannoo Humeraa irratti lolaa jiran. Dubbi himtuun waajjira muummicha ministeera Itiyoopiyaa Billenee Siyyuum tuuta oduuf torban darbe ibsa kennaniin, mootummaan jalqaba wal waraansa sanaa, loltoonni TPLF, keessumaa kanneen fixiinsa Maayikaadiraaf itti gaafatamaniif biyya hollaa Sudaanitti baqatanii baqattoota gidduu dahatantu jiru jedhee jira jechuun Iskinder Frew gabaaseera.


KOOVIID-19 Itiyoophiyaa Keessatti Hammaataa Jira

Weerarrii dhukkuba KOOVIID-19 marsaa 3ffaan Itiyoophiyaa keeessatti ka’aa akka jiru mallattoon agarsiisan jiru jechuun Inistitutiin fayyaa hawaasaa kan biyyatti beeksisee jira. Vaayrasiin bifa jijjirratee kan Deeltaa jedhamu Itiyoophiyaa keessa jiraa fi jiraachu dhaba isaa dhiyeenyatti mirkaneessina jedhe jira.Lammiwwan Itiyoophiyaa Miliyoona 22 ta’aniif baatilee dhufan 6 keessatti tallaalii farra KOOVIID-19 waliin ga’uuf hojjatamaa kan jru ta’uun ibsamee jira. Baatilee darban 6 as kenneen dhukkuba KOVIID-19 qabaman lakkobsaan gad bu’uun dagannaa hordoofsiseen lakkoobsii namaoota dhukkuba Kanaan qabamanii dabaluuf sababaa tokko ta’e .Dhukkubicha to’achuuf qajeelfamnii ba’an cabuu, dhaabattonni dhukkubicha to’achuuf ykn ittisuuf yaaliin taasiisan gad bu’uun sababaalee ka biroo dhukkubicha hammeessan ta’uun ibsamee jira. Walgahii, ayyaaneeffannaa adda addaa, dorgommii Isportii biyyatti keessatti gaggeeffaman hanga dhukkubichi kan hin jirre fakkaatuutti gaggeeffamuun sababaalee maqaa dhahaman keessatti.


Itiyoophiyaan Mootummaa Haaraa Hundeessuuf Jirti

Fuulbaana 24 bara 20214 mootummaa haaraan kan hundeeffamu ta’uu manni marii bakka bu’ootaa kan Itiyoophiyaa ibsee jira. Kanaafis bifa ammaayyaan gaggeessuuf akka danda’amuutti maanuwaalii qajeelfamaa gargaaruu qopheessuu isaa beeksiise. Af yaa’iin mana maree bakka bu’oota uummataa Obbo Taaggasaa Caafoo qophii kanaaf gaggefefamaa jiru kan ilaaleen ibsa kan kennan yoo ta’u, akka heera biyyattitti dhuma baatii Fulbaanaa guyyaa Wiixata jiru irratti kun gaggeeffama. Waxabajjii 14 bara 2013 filannoo gaggefefamee irraa ba’ii filannoo argamee irratti hundaa’uun, haallii itti gaggeefamuuf deemsii seeraa akka jiruus ibsan. Kanaan cinattis manni marii kun akkaataan hojii gaggeeffamuu bifa ammayyaa akka qabaatuu gochuuf akkaataa hojii irratti oolchan qophaa’uun ibsamee jira.Gama kaaniin manni maree kun sirna hordoffii fi to’annaa bifa ammayyaa akka qabaatu gochuuf caasaan dandeesisuu qophaa’uun ibsamee jira.Kanaafis qiyyaafannaan mootummaa adda kan baasee sirnii jabaa fi to’annaa jabaa qabu akka hojii irra ooluu dubbatan.


Mummichi Ministeeraa Abiy Ahmad Imaltuu Xumuruun Biyyatti Deebi'anii Jiru

Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahmad dhuma torban dabree irra biyyoota Afrikaa gama bahaa fi giddu galeessaa keessatti dawwannaa gaggeessaniin dhimmoota adda addaa irratti marii kan gaggeeessan ta’uun ibsamee jira. Mariin prezidaantoota Ugaandaa fi Ruwaandaa waliin mummichi ministeera Abiy Ahmad gaggeessan marii biyyoota gidduu, kan kutaa fi kan addunyaa irratti kan qiyyaafate ta'uun ibsamee jira. No media source currently available


Manni-maree Naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa Dhimma Itiyoophiyaarratti Mari'ate

Manni-maree Naga-eegumsaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, mata duree “Nageenyaa fi Sabatiinsa” jedhuun kaleessa marii geggeessee jira. Mariin dhimmoota ijoo itti fuuleffate keessaa tokko rakkoo yeroo ammaa Kaaba itiyoophiyaa keessa jiru. Biyyottan miseensota mana mariichaa ta’an yaadaa muummichi-barreessaan Tokkummaa Mootummootaa - Antoniyoo Gutereez dhiheessan irratii marii taasisanii, nageenyaa buusudhaaf gareeleen hundinuu waan gochuu qabu, jedhan yaada kennanii jiran. Tokkummaa Mootummootaatti bakka bu’aa itiyoophiyaa kan ta’n Ambasadar Taayyee AtsiqeSillaasees ejjannoo Itiyoophiyaan qabdu walagahicha irratti dhiheesanii jiran. No media source currently available


Naannoon Affaar Hidhattoonni Naannoo Somaalee Namoota Nagaa Irratti Haleellaa Raawwatan Jechuun HImate

Mootummaan naannoo Affaar hidhattoonni naannoo Somaalee dhalattoota nagaa naannoo Affaar irratti haleellaa raawwatan jechuun himate. Haleellaa sanatti aansuu dhaan daandiin Finfinnee dhaaf Jabuutii wal agarsiisu yeroo murtaa’eef cufamee akka ture ibsamee jira. Haleellaan sun raawwatamuun kan ibsamei,, Affaarii fi Somaaleen gandeen isaan kan kooti jechuun irratti wal falman sadii keessaa tokko kan taate Unduufoo irratti. Naannoon Somaalee humnootii nageenya federaalaan eegumsi akka godhamuuf kan murtaa’e gandeen sadii keessaa, hidhattoonni naannoo Affaar ganda lama irratti haleellaa raawwachuu dhaan dhalattoota saba Somaalee dhibbaan laka’aman ajjeesuu isaanii fi mootummaan federaalaas eegumsa isa irraa eegamu waan hin ba’iniif gara ganda sadaffaatti poolisii naannoo erguu isaaf gandattii irratti haleellaa raawwaachuuf kan turan hidhattoota Affaar of irraa deebisuu isaa ibsee jira. Naannoon Somaalee itti dabaluu dhaan sabaa himaan falmii Affaarii fi Somaalee gidduu jiru madaala eeganii gabaasaa hin jiran jechuun qeeqee jira. Mootummaan naannoo Affaar guyyaa kaleessaa ibsa baaseen, naannoon Somaalee waraana natti bane jechuun himate. Naannoon sun ibsa sanaan, roobii ganama sa’a 11 irraa jalqabee naannoleen lamaan kan irratti wal falman gandeen keessaa Unduufoo fi naannoo iseetti haleellaa raawwatameen horsiisee bulaa miidhaan ga’uu beeksiseera. Mootummaan naannoo sanaa ibsa kenneen miidhaan hagamii akka dhaqqabe tuquu baatus, kan ijaanan arge jedhan ogeessi ittisa balaa naannoo Affaar obbo Kadir Ahimed, namoonni 50 ol ajjeefamaniiru jedhan. Naannoon Affaar ibsa isaa keessatti “Juntaa gama bahaa” jechuun kan ibse humna poolisii addaa Somaalee, TPLF waliin wal ta’ee haleellaa na irratti raawwate jechuun himate. Naannoon Somaalee garuu himannaa sana haaluu dhaan, Hundufoo keessatti walitti bu’iinsi uumamuu amanee, kan haleellaa raawwachuuf dhufan warreen Affaari jedhee jira. Gandeen falmisiisoo sadan keessatti irra deddeebi’uun walitti bu’iinsi uumamaa kan ture yoo ta’u, muummicha ministeeraa dabalatee hoogganno federaaalaa sadarkaa ol aanaa jaarsummaan jidduu seenuu fhaan kan walitti araarsan hoogganni naannoon Affaarii fi Somaalee, walitti bu’iinsi gandeen kana keessaa dhiiga dhangalaasise waan dhaabate hin fakkaatu


Prezidaantiin Sudaan Kibbaa Itiyoophiyaa Daawwatan

Prezidaantiin mootummaa Sudaan kibbaa Saalvaa kiir Mayardiit itiyoophiyaa daawwachuudhaaf Finfinnee yemuu seenan muumichaa ministeeraa Itiyoophiyaa Abiyi Ahmadiin simatamaniiru. Daawwanna kana ilaalchisee itti gaafatamtuun dhimma preesii waajiraa muummee ministeeraa Itiyoophiyaa Biillenee Suyyuma ibsaa Gaazexesootaaf kennaniin, Kaayoon prezidaant saalvaakiir waltii dufeenyaa diinagdee biyyootan lammanii keessumaa hojii bu’uuraa misoomaa guddisuu fi dhimmoottan naannoo biyyootan lamanii irratii akka ta’e ibsaniiru. Muumeen ministeeraa Itiyoophiyaa gama isaaniitiin Koovidiin dabalataa biyyatiin rakkoon adda addaa jiraatus biyyatii keessatii guddinii diinagdee galmeefamuu isaa akka dubbatan ibsameera. Prezidaanti Saalvaakiiri filannoon itiyoopiyaa marsaa 6ffaa nagana xumuramuu isaa jajuu isaanii, kuusaan bishaanii hidha lagga Abbayya inni marsaa lammaffaa raawwatamuu isaatiif gammaduu isaanii akka ibsaani ibsii Beellenee Suyyum himeera. Akkasumaf dhimma walwaraansa fi issa sababa ta’e tarkaanfii Addi bilisumaa umata Tigraay waleellaa inni ajjaja waraanaa kaabaa irratii raawwate Salvaa kiir balaaleffachuu isaaniif tarkaanfii mootumaan itiyoophiyaa heeraa kabachiisudhaa fudhate akka jajan Biillanee suyyum ibsaniiru.


Ajjeechaa Godina Gondar Kaabaaf TPLFtu Himatame

Zoonii Gondar kibbaa Aanaa Faarxaa keessatti Dhukaasa loltoonii Adda bilisumaa umata Tigiraay taaseseeraa jedhameen dubartii ulfaa tokko dabalatee lubbuun namoottan 30 darbuu isaa bulchaan Aanaa Faarxaa ibsuu isaanii gabaasin Asteer Misgaanawuu Baahir Daar irraa ergetee ibseeraa. Bulchaan Aanaa Faarxaa obbo Wuleetaawu Geeraawarq akka jedhanitti, hidhattoonii TPLF yemmuu naannoo sana keessa turanitti namoottan nagaa ajeesuu isaaniitiif qabeenyaa barbadeessuu isaanii ibsaniiru Dubbi himaan garee umnoota Tigraay jedhee of waamuu torban kana ibsaa VOA dhaaf keennanii dhaabani isaanii nammoottan nagaa ykn siviilotaa irrati akka haleellaa hin raawwatne himuun isaanii hin yaadatama.


Komishiiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Dhiittaan Mirga Namaa Naannoo Amaaraa Akka Qoratu Beeksise

Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa sarbiinsa mirga namoomaa bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti uumameeraa jedhamee koree qoratu akka ergu beeksisee jira.Magaala Dabre Taaboor keessattis maatii tokko irrati ajjeechaa raawwatames mirkaneeffachuu is aa komishiinich ibseera. Ibsa komishiinichii fuula masaaritii isaa irratti baase waabeffachuudhaan Gabasin Malaskaachoo Ammahaa ergee akka ibsetti, koreen komishiinichii bobbaasuuf deemu dhimma ajjeechaa, saamichaa fi namoottan nagaa qe’ee isaanii irraa buqqisuu irratii qorannoo taasisa. Hagayya 13 bara 2013 meeshaa waraanaa ulfaataa gareen adda bilisummaa saba Tigraay/TPLF darbateeraa jedhameen namoottan nagaa lubuun isaanii darbes addaan baafachuu isaa komishiinichii ibsuun isaa gabasaameera. Akkuma Kanaan balaa Kanaan namoonii lubbuun isaanii darbe Wuddee waalee, Isuubaalewu Dires, Addisalem Dires, Doktoor Serkalem Diresii fi daa’imaa Ji’a 4 Amel Dires akka ta’anif namoottan kireeffatanii jiraachaa turan lamas akka qaama isaanii irrati midhaan gahe ibsi komishiinichaa beeksiseera. Wal waraansichii amma baballachaa deemuun, midhaan namoottan nagaa irra gahuu waan babalachaa deemuuf gareen wal lolan hunduu namoottan nagaa irratti balaa geesisuu irraa akka of eeggannoo taasisan komoshiinichaa waamichaa atattamaa gochuu isaa gabaasnii Malaskaachoo Ammahaa ibseera.


Namoota Leenjii Fudhatanii Naannoo Keenya Jeequuf Bobba’an 30 Qabanne, Jedha Mootummaan Naannoo Gaambeell

Biiroon Dhimma Nageenyaa fi Tasgabbii naannoo Gaambeellaa, namoota yaaddoo nageenyaa tahuu malu jechuun shakke 30 qabee qorachaa ka jiru tahuu beeksise. Hoogganaan biiroo kanaa Obbo Toomaas Tuut ibsa VOAf kennaniin, “Namoota qabamanii qoratamaa jiran keessa miseensota Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT), Adda Bilisummaa Gaambeellaa fi ‘ABO Shanee’ akka tahanitti kanneen shakkaman tu jira” jedhan. Obbo Toomaas “Amma Gaambeellaa keessa haala nagaa jiraatullee, mootummaan rafuu hin qabu” jedhu. Gurmuuwwan mootummaan naannoo Gaambeellaa himate kunneen irraa deebii argachuuf bilbilaan quunnamuu yaallee ammaaf hin milkoofne. Naakoor Malkaa tu gabaase. No media source currently available


Bakka TPLF Qabate To’annaa Humnoota Naannoo Amaaraan To’atamuu Naannichi Beeksise

Guyyootaaf lola geggeessamaa tureen walaba ba’an kan ittiin jedhan naannolee Gondar kibbaa fi magaalaalee keessatti hojiin tasgabbeessuu hojjetamaa jira jechuu dhaan bulchaan godinichaa obbo Qelemewerq Mihiretee ibsaniiru. Gama biraan TPLF birgeediiwwanii fi loltoota hedduu dhabamsiiseera jechuun ibsa baaseef kaleessa VOAf deebii kennan dubbi himaan raayyaa ittisa biyyaa odeeffannoon dogoggoraa tamsaasuun mala lola TPLF jechuun haalaniiru. Bulchaan godina Gonder kibbaa obbo Qelemewerq Mihiretee akka jedhanitti bakka TPLF seenee ture amma harka mootummaa fi humnoota naannoo Amaaraa jira jedhan. Gasaay, Kimir Dingaay, Saliigubigub fi magaalaaleen Nefaas Mewucaa raayyaa ittisa biyyaa fi humna addaa naannoo Amaaraa fi Milishaa akkasumas deggersa Faannoo fi hawaasichaan lola taasisameen bilisa ba’aniiru jedhan. HIdhattoota TPLF keessaa kan du’e du’ee, kaan immoo booji’amee kan hafe injifatamuun naannoo sana dhiisee ba’eera jedhan. TPLF lolli keenya mootummaa waliin jechuu dhaan uummata afaan fajjessus, magaalaalee seene mara keessatti gochi inni raawwate eenyummaa isaa isa dhugaa mul’isa jedhan obbo Qelemewerq jechuun Asteer Misgaanaaw gabaaseteetti.


Weerarri Vaayiresii Koronaa Itiyoopiyaa Keessaa Hammaachuu Ministeerri Eegumsa Fayyaa Beeksise

Ministriin eegumsa fayyaa Itiyoopiyaa Dr. Liyaa Taaddesee, torbanneen darban keessa weerarri vaayiresii koronaa haala hamaan dabalaa deeme jedhan. Vaayiresiin kun Itiyoopiyaa keessatti erga argamee qabee lakkoobsi namoota guyyaatti qabaman keessaa inni ol aanaan Sambata darbe galmeeeffamuu isaa kan ibsan ministrittiin, carraan vaayiresii kanaan qabamuuf jiru dhibba irraa yoo baay’ate harka 3 kan ture amma gara dhibba irraa harka 12tti ol guddateera jedhan. Dr. Liyaan kana ilaalchisee Hagayya 18 ibsa kennaniin sambata darbe namoonni 1282 COVID-19n qabamuu isaanii ibsan. Yeroo ammaa talaalliin COVID-19 hangi tokko guutuu biyyattii kan wal ga’e yoo ta’u, Finfinnee keessaa namni umuriin isaa waggaa 35 ol ta’e jiraataan kam iyyuu talaallii kana fudhachuu akka danda’u Dr. Liyaan ibsaniiru. Keessumaa ministeerri eegumsa fayyaa akka beeksisetti, namoonni kummi 5 fi 500 torban darbe qabamuun weerarri kun haala hamaan babal’ataa deemuu isaa ti. Kanneen kutaa namoonni akkaan dhukkubsatan keessa kenneen jiranii fi lakkoobsi namoota du’anii dabalaa adeemu isaa kan ibsan ministrittiin kun Haalli amma Itiyoopiyaa keessa jiru,, weerarri vaayiresichaa marsaa sadaffaaf ka’uu isaa mul’isa jedhan. Hanga ammaatti namoonni miliyoonni 2 fi kummi 350 talaallii kan fudhatan ta’uu ragaan ministeera eegumsa fayyaa mul’isee jira. Qajeelfamni weerara vaayiresii koronaa ittisuu fi to’achuuf ba’e guyyoota dura kan fooyyeffame yoo ta’u, qajeelfamni sun wal irraa hiiqiinsa hawaasaa jalqabee maaskii afaanii fi funyaanitti kaayyachuu akkasumas dirqama hedduu adda addaa kan kaa’e yoo ta’u, irra daddarbinaan adabi jiraachuun ibsamus hojii irra oolchuun garuu hagasi akka hin ta’in ibsamuu isaa kenedii Abaatee gabaaseera.


Naannolee Filannoon Keessatti Utuu Hin Geggeeffamin Hafe Fulbaana Keessa Itti Fufa: Boordii Filannoo

Boordiin filannoo Itiyoopiyaa Waxabajjii 14 bakka filannoonitti hin geggeessamne naannolee biyyattii Somalee, gama kibbaa fi naannolee Hararii Keessatti Fulbaana 20 filannoon akka geggeessamu murteessuu isaa beeksise. Itiyoopiyaa kibba gama dhiyaa keessattis sagaleen hiree murteeffannaa uummataas guyyuma kana geggeessama jedhameera. Boordichi kana dura naannoo Hararii waliin hanga dhaddacha ol iyyoannootti kan wal himate wiirtulee filannoo addaa kan Harariif qophee jiru ilaalchisee filannoowwan kana duraa irratti ta’aa akkuma ture, wiirtulee filannoo warreen Hararii qofti kan itti galmaa’anii fi sagalee itt kennan naannoo Hararii fi Harariin alatti kan qopheessu ta’uu beeksisee jira. Boordichi dursee Qaammee irratti filannoo geggeessuuf ture hanqina yeroon kan ka’e paartilee siyaasaa waliin mari’achuu dhaan gara Fulbaana 20tti akka darbu ta’eera jechuu dhaan daayirikterri kominikeeshinii boordichaa Sooliyaanaa Shimellis VOAf ibsaniiru. Filannoon bakka itti hin geggeessamne jechuunis, lixa Oromiyaa, Beenishangul Gumuz, naannoo Amaaraa hanga tokko keessatti haala filannoon itti geggeessamuu danda’u boordiin filannoo gara fuula duraatti ibsuuf kan jiru ta’uu Sooliyaanaa Shimellis ibsanii jiran. Filannoon akka geggeessamuuf naannoleen murtaa’eef, haala nageenya walii gala naannolee sanaa waliin ragaan wal simu walitti qabamee, boordichaan gamaaggamamee filannoof haalli mijataan jira jedhamuun adda kan baafaman ta’uu ibsi boordichaa beeksiseera jechuun Addis Chekol gabaaseera.


Yunaayitid Isteetyis Angawoota Eertraa Irra Uggura Keesse

Yunaayitid Isteetis sababaa dhiittaa mirga namaa hamaa Tigraay keessa kan namoonni kumaan laka’aman dhumanii miliyoona lamaa ol qe’ee ofii irraa buqqa’aniin himachuu dhaanangawoota Eertraa irra uggura keessee jirti. Ministriin maallaqaa Yunaayitid Isteetis ibsa baaseen akka jedhettij, hoogganaa humna ittisaa Eetraa Filipoos Weldeyohaannes, fixiinsa sanyii, yakka dararaa quunnamtii saalaa fi beekaa siivilootatti daandii irratti irratti dhukaasuu himannaaleen jedhan dhiittaa mirga namaa ittiin himataman keessaa ti. Yunaayitid Isteetis irra deddeebi’uu dhaan loltoonni Eertraa naannoo Tigraay keessaa akka ba’an gaafataa turte. Tarkaanfiin har’aa kun, Ameerikaa lammiiwwan Itiyoopiyaa irratti dararaa hamaa kan dhaqqabsiise gocha qaanessaa akkasiif kanneen itti gaafataman irra dhiibbaa kaa’uuf murannoo isheen qabdu agarsiisa jechuu dhaan waajjira ministrii maallaqaatti itti daayirekterri to’annaa qabeenyaa Andrea Gacki ibsa kennaniin beeksisaniiru. “Eertraan hatattamaa fi dhaabbataa dhaan humnootii ishee Itiyoopiyaa keessaa akka baastu gaafannaa, paartileen martiinuu kanneen walitti bu’iinsa kana keessaa harka qabanis lola dhaabuuf marii akka jalqabanii fi dhiittaa mirga namaa akka dhaaban gaafanna jedhan Gacki-n. Ministriin odeeffannoo Eertraa Yemaanee Gebremesqel bilbilas haa ta’u ergaa barreeffamaa bilbilaan ergameef yaada akka kennaniif deebii hin kenning jiru. Lolli TPLF fi waraana mootummaa federaalaa gidduutti kan ka’e baatii Sadaasa kessa ture. Mootummaan xumura baatii sanaa erga magaalaa Maqalee qabatee booda injifannoo labsee ture. Garuu TPLF lola itti fufuu dhaan xumura baatii Waxabajjii Maqalee deebisee kan qabate yoo ta’u, loltoonni mootummaa irra hedduunis gamasii ba’anii jiran.


Hoogganni Paartii EZEMA Adda Waraanaa Sadii Daawwachuu Beeksise

Koreen hoji raawwachiistuu paartii EZEMA bakka waraanni itti geggeessame adda waraanaa naannoo Affaarii fi Amaaraa sadiitti argamuu dhaan kutaa hawaasaa miidhaan irra ga’e jedhan daawwataa jiraachuun ibsamee jira. Dura taa’aan paartii EZEMA Yeshiwaas Asaffaa, duula waraanaa Itiyoopiyaa baraara jechuun ibsan martinuu deggeruu dhaan jiraachuu biyyaa itti fufsiisuuf yaadamee daawwannaa taasisamee dha jechuun VOAf ibsaniiru. Haala buqqaatonni irra jiru irree hamaa ta’uu dubbatanii jiran. Akkaataa deggersi itti kennamu fi dhugaa lafa jiru hubachuu fi carraa kan hin arganne ta’uu kan dubbatan dura taa’aan kun miidhaa namoomaa qaama murtaa’e tokkoon furuun hin danda’amu jedhan. Akka biyyaatti balaa nu mudate waliin taanee dura dhaabbachuu qabna jechuun erga dabarsaniiru.EZEMAn qaama hawaasaa miidhaan irra ga’e, maallaqaa fi meeshaalee adda addaa dhiyeessuun gargaaraa jiraachuu dubbataniiru. Paartileen morkattootaas adda addummaa isaanii boodatti dhiisanii biyya tokkoo fi akka nama tokkootti dhaabachuun isaanii isaan galateeffachiisa jedhan. Haa ta’u malee murtaa’aa dha kan ittiin jedhan akka ilaalcha isaaniitti, duulli isun waaltaa ajajaa bifa hordofe akka qabaatu yaadachiisaniiru. Akkaataa ragaan itti qabamu qindoomina qabaachuu isaanii ennaa daawwannaa isaanii hubachuu illee tuqaniiru. Hawaasi addunyaa kallattii dgoggoraa qabate irraa deebi’uu dhaan, haala yeroo Itiyoopiyaan keessa jirtu hubataa adeemuun gaarii ta’us, keessumaa biyyoonni humna qaban hangti tokko ejjenno isaanii sirrii hin taane akka sirreessan hojii cimaan hojjetamuu qaba jedhan. Hanga yeroo dhiyootti ragaa jiruun, sababaa wal waraansa sanaan uummati walakkaa miliyoonaa ol naannoo isaa irraa godaanee jira. Gama biraan prezidaantiin naannoo Amaaraa Agenyoo Teshaager, gootota wareegama baasaa jiraniif mootummaan deggersa kan godhu ta’uu mirkaneessuu isaanii sabaa himaan naannoo sanaa gabaasee jira jechuun Mesfin Aragee gabaaseera.


Haala Tigraay Ilaalchisuun Hooggantuun USID Ergaa Twitter Irratti Maxxansan

Hooggantuun dhaaba misooma sadarkaa addunyaa kan Yunaayitid Isteetis Samaantaa Paawer, TPLF haala jiru akka tasgabbeessu, naannoo Affaarii fi Amaaraa keessaa ba’ee rakkoo jiru mariin akka furuu gaafachuu itti fufti. Haleellaan TPLF, walitti bu’iinsa kanaa fi dararaa uummata Itiyoopiyaa yeroo isaa dheeressa jechuun ergaa twitter maxxansaniin beeksisaniiru. Ergaa tweeter lammata erganiinis, sababaa haleellaa TPLF raawwateen bakka uummanni kuma hedduutti laka’aman qe’ee ofii dhiisanii godaanan naannoo Affaarii fi Amaaraa keessaa uummata kuma 136,000f gargaarsi midhaan nyaataa kennamuun jalqabameera jedhan.


Dhaabbanii Mootummoota gamtoomanii dhimma Tigraay irrati ibsa baase

Dhaabbani Mootummoota Gamtoomanii odeeffannoo hojjattoota isaa Tigraay keessa jiran waabefachuudhaan ibsaa kenneen Addi Bilsumaa Uummata Tigraay garaa naannoo Affaar fi Naannoo Amaaraatti tarkaanfachuu isaatiin wal-qabatee haallii yeroo amma Tigraay keessa jiru akka tasgabaawaa hin taane himeera. Akka ibsii dhaabatichaa jedhetti, akkaataan gargaarsi tigraayiin seenuu danda’u karaa Affaariin qofa. Innis taanaa sakata’iinsii cimaan waan jiruuf guyyatti kan darbuu danda’uu konkola’ataa 30 ol akka hin tane kan himee ibsichii, rakkinaa amma Tigraay keessa jiru irraa kan ka’e guyyatii konkolatootaa midhaan nyaataa, boba’aadhaa fi kanneen boroo fe’an 100 tu seenuu qaba ture jedheeraa. Rakkinni bilibilaa, baakii fi boba’aa, sochii gargaarsaa irratii daanqaa ta’uu isaanii kan beeksisee ibsi Mootummoota gamtoomanii kun, yeroo ammaa ojjattooni dhaabichaa 457 akka Tigraay keessa jiran himeeraa. Gareen fayyaa 29 namoottan 50,000 ol buufata fayyaa 72 fi mooraa namoottan qe’ee isaanii irra buqa’anii 47 keessati gargaarsa fayyaa taasisuu isaa ibseera. Karaa biraatiin garee qindeessaa dhimmaa namoomaa motumoota gamtoomanii OCHA jedhamee beekamuu ibsa wal fakkataa baase keesatii, yeroo amaa Finfinnee iraa gara Maqaleettii torbanitii guyyaa lamaa balaliin xiyyaaraa dhaabatichaa akka taasifamaa jiru ibseera. Dhaabileen miti mootummaa 35 Tigraay keessaa akka socho’aa jiran kan ibsee OCHAn isaan keessaa 29 dhaabilee adduunyaa yemuu ta’an kan biyya keesaa 6 jedheeraa. Karaa garagaarsaa midhaan nyaataatin Hagayya 5 hanga 11 namootan Miiliyoona 1 ta’an qaqqabuun akka danda’ame kan hime ibsii OCHA kun, namoota 184,000 gargaarsii bishaanii tasifamuu isaa fi ijoollewan 10,000 gargaarssi wanneen baruumsaaf fayyadanii taasisamuu isaa ibseeraa.


Filannoon Itiyoophiyaa Marsaa 6ffaa Filannoowwan duraa irra akka fooyya’aa ta’e dhaabileen siiviikii himaniiru

Ji’a waxabajjii darbee keessaa kan taasifamee filannoon marsaa 6ffaa biyyoolesaa Itiyoophiyaa haalaa muddamaa ta’e keessaa kan taasifamee ta’us madaalliiwwan idilee adduunyaatiin akka taajabuu danda’an waldaaleen siivikii Itiyoophiyaa himaniiruu. Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa fi walta’iinsaa dhabilee mirgaa namoomaa Itiyoophiyaatiin waltajjii qophaa’ee irratii filannoon baraan filannoowaan bara darbaan irraa adda ta’uu isaa akka ibsamee gabaasiin Malaskaachoo Amahaa ibseera. Waltajii kana irratii bakka bu’oonii jaarmiyaalee miti mootummaa ykn siiviikii 5 gabaasaa isaanii kan dhiheesaniiru. Waldaa dubartootaa ogeessotaa seeraa Itiyoophiyaa irraa VOAn kan haasofsiisee Beeteliheem Deguu akka jedhanitti filanichaa bilisaan taajabuu danda’uun isaani fi waan taajaban bilisaan dhiheesuu dandaunn mataan isaa jalqabaa gaarii akka ta’e himaniiru. Garee qindoomina waldaalee miti- mootummaa Itiyoophiyaa irra Obbo Biruuk Nagaash akka VOAti himaniti , filannoo baranaa irrati waldaaleen siiviikii gahee guddaa taphachuu isaanii dubbatanii,rakkoowan adda adda jiraatanus boordiin Filannoo Itiyoophiyaa filannchaa taasisudhaaf hojiin inni ojatee isaa kanaan duraa irraa adda kan ta’eedhaa jechuudhaan jajaniiru.. Jarmiyaa Gubaa’ee Mirga manoomaa Itiyoophiyaa jedhamu irraa Obbo Xibabuu Hayiluu akka jedhanitti filannoon marsaa 6ffa baranaa filannoo duraanii irraa haalaa fooyya’aa ta’een geggesamuu isaa himanii filannoo egereetiif muudanoo gaariin irraa argaachuun danda’meera. Filannoon baraana, biyyatii keessaa yemmuu walitii bu’iinssi adda addaa jiruu tasifamuu isaatin alatti paartileen tokko tokkoo hirmaannaa irraa of qusachuu isaaniitiin kan ka’ee filannichaa irratii dhiibaa umuu isaa akka hirmatonii waltajjiichaa dubatan kan hime gabaasini Malaskaachoo Amhaahaa filannoo baranaa irrati namooni miiliyoonaa 40 ta’an hirmaachuu isaanii yaadachiiseera.


Hidhatoonii TPLF Walloo Kaabaa keessatti namoottan nagaa ajjeesan jedhame

Hidhattoonni TPLF Walloo Kaabaa aanaa Qobboo jiraattota ganda baadiyyaa Agamsa jedhamuu irratti ajjeechaa raawwatan jechuun mootummaan naannoo Amaaraa himatee jira. Dubbi himaan mootummaa naannoo Amaaraa obbo Gizaachoo Muluneeh tuuta oduuf har’a Baahr Daar keessatti ibsa kennaniin, haleellaalee raawwataman jedhaman kan fixiinsa jamaa jedha kana hawaasa addunyaaf ragaa dhiyeessuuf ogeessaan qoratamaa jira jedhan. Gama biraan buqqaatonni walakkaa miliyoonaa ta’an hirmaannaa mootummaa naannoo sanaa fi hawaasichaan nyaati guyyuu dhiyaachaafii kan jiru ta’uu illee dubbi himaan kun ibsaniiru. Gabaasaa Asteer Misgaanaawu Bahrdaar irraa qopheesitee Tujubetu dhiyeessa.


Mootummaan Benishaangul Gumuz Hidhattoota Hidha Laga Abbayaa Haleeluuf Karoorfatan Irratti Tarkaanfii Fudhadhe, Jedha

Biiroon Ijaarsa Nagaa fi Tasgabbii naannoo Benishaangul Gumuz, hidhattoota Sosochii Bilisummaa Diimookiraasii Uummata Gumuz (GUHDEN) fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) 170 ol tahan, jedhu irratti tarkaanfii fudhachuu beeksise. Hoogganaan biiroo kanaa Obbo Abiyoot Albooroo VOAf ibsa kennaniin, “hidhattootni kunneen osoo Hidha Haaromsaa, ka laga Abbayaarratti haleellaa raawwachuuf jedhan humnoonni nageenyaa mootummaa tarkaanfiin irratti fudhate,” jedhan. Ibsa mootummaa naannoo Benishaangul Gumuz kanaaf gama hidhattoota GUHDEN irraa deebii argachuuf yaaliin haga ammaatti goone hin milkioofne. Gama ABUT irraa bakka-bu’oonni gaafatan immoo, “kun oduu dharaa ti” jedhan. No media source currently available


Hoogganoonni TPLF Duraanii Kaleessa Mana Murtiitti Dhiyaatan

Galmee Dr. Debretsiyoon Gebremikaa’el-faa irratti abbaan alangaa himannaa kan irratti dhiyeesse himannaan yakkaa kaleessa mana murttiitti dubbisaan dhageessisameera. Abukaatoleen namoota yakka of irraa ittisanii, maamiltoonni isaanii wabii dhaan akka gad dhiisaman gaafatan. Abbaan alangaa mormee jira. Abbaan alangaa himannaa kan irratti dhiyeesse namoota 58 fi dhaabolii keessaa kaleessa namoonni 21 irratti himannaa dhiyaate manni murtii ol aanaan federaalaa Lidetaa dhaddachi 1ffaan kan yakkaa shororkaa fi dhaddachi dhimmootii heeraa himannaa sana dubbisaan dhageessiseera. Himannaan kunis kan agarsiisu gosa lama yoo ta’u inni jalqabaa, himatamtoonni, seera filannoo baasuu fi raawwachiisuun aangoo mootummaa federaalaa qofa ta’ee utuu jiruu, filannoo farra heeraa geggeessuu dhaan, kan beekkannaan seeraa kennameef mootummaa naannoo Tigraay karaa seeraan ala ta’een jijjiiruu dhaan heeraa fi sirna heeraa irratti yakka raawwatameen himatamaniiru. Himannaan gosa lammataa abbaan alangaa dhiyeesse immoo falaasama himatamtootaa fiixaan baasuuf mootummaa humnaan fonqolchuu yaaduu dhaan, haleellaa raayyaa waraanaa biyyaa gama kaabaa irratti jalqabamee fi duula seera eegsisuutiin dantaa biyyaaf jecha kan hin tarreeffamne lubbuu namaa badee fi qaama namaa fi qabeenya irra miidhaan waan ga’eef jecha, himatamtoonni waliin ta’uu dhaan kaayyoo siyaasaa qabatan galmaan ga’uuf jecha, mootummaa dirqisiisuu yaaduu dhaan hojii qooddatanii miseensota raayyaa ittisa biyyaa fi namoota eenyummaan isaanii hin beekamne kan ajjeessisanii fi iggitanii bakkaa bakkatti geessaa waan turaniif yakka shororkeessummaa dalaganiif himataman jedha. Manni murtii himannaan sana dubbisaan erga dhageessisee booda, abukaatoleen himatamtootaa maamiloonni isaanii wabiin akka gad dhiisaman iyyata isaan berreeffamaan dhiyeessan irratti gam lamaanuu wal falmii jechootaa geggeessaniiru. Abbaan alangaa gaaffii abukaatoleen himatamtootaa dhiyeessan mormee jira. Akka falmii abbaa alangaatti himannaan dhiyaate yoo balleessaan itti murame hidhaa umurii guutuu hanga du’aatti kan adabsiisu waan ta’eef manni murtii mirga wabii eegsisuufii hin qabu jedhee jira. Kanneen ragaa ba’anis himatamtootaan waan argamaniif balaa irraan geessisuu akka danda’an abbaan alangaa mana murtiif ibseera. Abukaatoleen himatamtootaa gama isaaniitiin maamiltoonni keenya raawwatan filannoo qindeessuu fi geggeessuun, raayyaa waraana Tigraay ijaaruun du’a hin dhaqqabsiisne. Du’a kan dhaqqabsiise, lola jalqabame jechuun falman. Seerri shororkeessumaas kan raggaasisame gochi kun raawwate erga jedhamee booda waan ta’eef, seerri boodatti deebi’ee adabuun irra hin jiru jechuun falmaniiru. Manni murtii falmii gam lamaanii erga dhaggeeffatee booda murtii guyyaa borii gama waajjiraatiin kennuuf beellamee jira. Of irraa ittisuu himannaa sadarkaa duraa kan himatamtootaa simachuuf manni murtichaa Onkoloolessa 22 bara 2014tti beellama qabeera jechuun Meleskachoo Ammahaa Finfinnee irraa gabaaseera.


Ambaasaadder Jefirii Feltman Itiyoopiyaa Daawwatan

Ejjennoolee Yunaayitid Isteetis qabatte hangi tokko gocha seeraan alaa TPLF kan jajjabeessu ta’uu mootummaan Itiyoopiyaa beeksisee jira. Itti aanaa muummicha ministeeraa fi ministriin dhimma alaa Demmeqee Mekonnin gaanfa Afriikaatti jila addaa Yunaayitid Isteetis Jefirii Feltman waliin dhimmootii yeroo kan Itiyoopiyaa irratti mari’ataniiru. Marii sana ilaalchisee VOAf ibsa kan kennan dubbi himaan ministrii dhimma alaa ambaasaadder Diinaa Muftii, TPLF gocha isaa isaa irraa akka of qusatu Yunaayitid Isteetis gocha isa mul’inatti akka balaaleffatu obbo Demmeqeen gaafataniiru jedhan. Jefirii Feltman gama isaaniin Yunaayitid Isteetis ol aantummaa biyyaa Itiyoopiyaa fi tokkummaa isheef ejjennoo murannoo qabu qabaachuu isaanii ibsanii, rakkoon amma jiru karaa nagaan akka furamu gaafachuu isaanii ambaasaadder Diinaan dubbataniiru. Mootummaan rakkoo sana ilaalchisee paartilee siyaasa mara waliin dubbataa jiraachuu isaas ambaasaadder Feltmaniif ibsamuu isaa beeksisaniiru. Walii galtee lola dhaabiinsaa irra ga’uuf haal duree kan kaa’e TPLF, naannolee Affaarii fi Amaaraa keessatti weerara kan inni raawwate, mootummaan haal duree sana akka simatu dirqisiisuu fi akkasumas gama maraan kan cufaa ta’e daandii Tigraayitti geessu bansiisuuf akka ta’e ibsuun isaa ni yaadatama. Baatii sadii dura jalqaba baatii Caamsaa irra Itiyoopiyaa kan daawwatan Ambaadaadder Jefrii Feltman, irra deebii gara Itiyoopiyaa ennaa isaan dhufan kanatti muummichi ministeeraa Abiy Ahimed gama Turkitti qajeelan. Muummichi ministeerichaa daawwannaa hojiif Turki Ankaaraa seenuu isaanii waajjirri isaanii guyyaa har’aa kan beeksise yoo ta’u, ambaasaadder Feltman muummicha ministeeraa waliin wal arguuf durumaan beellamni qabame akka hin jiraatin ambaasaadder Diinaan ibsaniiru. Dawwannaa isaanii duraatiin garuu muummicha ministeerichaa waliin mari’achuu isaanii Itiyoopiyaatti kan argamu embasiin Yunaayitid Isteetis ibsee ture. Obbo Demmeqee waliin kaleessa kan mari’atan Feltman, har’a immoo ministrii nagaa Murfriyaat Kamiilii fi abbaa alangaa muummicha Dr. Geediyoon Ximootiwoos waliin kan mariyatan ta’uu ambaasaadder Diinaa Muftiin beeksisaniiru. Itiyoopiyaa dura Jabuutii kan daawwatan gaanfa Afriikaaf jila addaa Yunaayitid Isteetis kan ta’an Jefirii Feltman, itti aansuu dhaan tokkummaa Emireetota Arabaa kan daawwatan yoo ta’u, daawwannaa isaan biyyoota lamaanitti geggeessan, dhimma Itiyoopiyaa waliin wal qabachuu fi dhiisuu mootummaan Itiyoopiyaa odeeffannoo akka hin qabaatin Ambaasaadder Diinaa Muftii ibsaniiru jechuun Kenedy Abate Finfinnee irraa gabaaseera.


Paartiin Izeemaa Gurmuun ol Aantummaa Biyyaa Eegsisu Akka Dhaabatu Gaafate

Mootummaan ol aantummaan biyyoolessaa biyyaaf gurmuun nageenya uummataa eegsisu akka hundeeffamu EZEMAn waamicha dabarsee jira. TPLFn deggertan jedhamuun walitti qabuun tarkaanfiin fudhatamu hatattamaan akka dhaabatu hojiin calaluu saffisaan akka hojjetamu paartichi gaafateera. EZEMAn har’a waaree irratti gurmii tuuta oduu waame irratti ibsa barreeffamaan raabseen, finxaalessoota sab lammummaa kan ittiin jedhe waliin torbee walitti dhufeenyi inni uummate tokkummaa fi nageenya Itiyoopiyaaf balaa ta’uutti dabalee, diina Itiyoopiyaa ala jiruuf meeshaa ta’uu dhaan biyyattii fi godinaa isheen keessa jirtu balaaf saaxiluu akka danda’u paartichi kana dura xiinxala kenne yaadachiisuu dhaan, kan inni tilmaame dhaqqabuu isaa dubbata. Xiinxala sana irratti hundaa’ees nageenyii fi tokkummaan Itiyoopiyaa humnoota akka mirkanaa’u barbaadan maraaf waamicha dabarse illee dubbatee jira. Qaama hundumaa caalaa itti gaafatamni kan irra jiru mootummaa federaalaa ti kan jedhe ibsi kun, waamicha isaa mootummaafis dabarsee jira. Ibsa sana dubbisaan kan dhageessisan barreessaa paartichaa obbo Abebe Akaaluu turan.


Naannoo Amaaraa Keessa Buqqaatonni Jiran Deggersa Ga’aa Argataa Hin Jirru Jedhu

Walloo kaabaa naannoolee adda addaatii sababaa lola jiruun qe’ee irraa buqa’anii magaalaa Hayiq kanneen jiran qaamni hawaasaa, nyaataa fi waan jiraachuuf barbaadan mootummaa biraa waan hin dhiyaatiniif rakkoof saaxilamuu dubbatu. Bulchiinsi magaalaa Hayiq gama isaan buqqaatonni hedduun magaalattii seenuu amanee, buqqaatota kana deggersa fooya’aa gara itti argatan Dasee fi Kombolchatti geessuuf hojjetamaa jira jedhe. Aadde Zaaraa Mudhee dhiya Wallaggaatti rakkoo nageenyaa uumameen buqqa’anii gara godina kaaba Walloo magaalaa Marsaa dhufuu dhaan qubsuma keessa jiraachuu erga jalqabanii baatilee lakkoofsiseera jedhan. TPLF haleellaa waraanaa magaalattii irratti fudhateen naannoo sana gad dhiisanii yeroo lammataaf qe’ee irraa buqqa’uu isaanii kan ibsan aadde Zaaraan, abbaa waraa fi ijoollee isaanii afur waliin haala rakkisaa keessa km 30 miillaan akka deeman illee tuqaniiru. Dhiya Wallaqqaa irraa buqa’anii buufata Marsaa keessa kan jiranii fi yeroo lammataaf qe’ee irraa buqa’anii mgaalaa Hayiqitti kan argamu mana barnootaa sadarkaa lammataa Lagoo Hayiq jedhamu keessa qubatanii akka jiran kan dubbatan obbo Indiris Mahaammud gama isaaniin, waraansa sana jalaa utuu dheessanii haadha waraaa fi ijoollee koo lamattii adda ba’ee hanga yoonaa eessa akka jiran hin beeku jedhan. Akkuma kanaan Waldiyaa irraa fageenya km 23 irratti kan argamtu magaalaa Haraa irraa buqqa’anii mana barnootaa Lagoo Hayiq keessa qubatanii kan jiran abbaan tokko, TPLF magaalaa erga seenee booda namoonni nagaa hedduun du’uu dubbatu. Ennaa dheessaa jiranitti ijoolleen isaanii lamaa fi haati warraa isaanii eessa akka bu’an hin beeku jedhaniiru. Magaalaan Hayiq haala amma irra jiruun, buqqaatota kana keessummeessee jiraachisuuf dandeettii hin qabu kan jedhan kantiibaan magaalattii, buqqaatota kana gara Dasee fi qubsuma kombolchaatti geessuuf sochiin jalqabamuu isaaf koreen buqqaatotaas akka beekan taasisameera jedhan jechuun Mesfin Araagee gabaaseera.


Magaalaaleen Naannoo Somaalee Deggersa Waraana Itiyoopiyaaf Hiriira Geggeessan

Magaalaalee kudhan kanneen naannoo Somaalee keessa jiran raayyaa ittisa biyyaa deggeruun hiriira ba’anii jiran. Magaalaa Jigjigaa keessatti hiriira geggeessame irratti argamuun haasaa kan dhageessian itti aanaa prezidaantii naannoo Somaalee Musxefee Mehammed, TPLF lola kan baneef haleellaan irratti waan raawwateef utuu hin ta’in, waggoota 40f biyyattii diiguuf kan inni shiraa ture waan duraa fashaleef jedhan. Xumura torban darbee magaalaalee naannoo somaaliyaa guruddoo keessatti rayyaa ittisaa deggeruuf hiriirri geggeessame kun Jigjigaa, Qebriidehaar, Godee, Degehaabur, Waarder, Hargellee, Filtuu, Qabriibayaahi, Fiiq, Leey fi EleWeynee keessatti ture. Jijigigaa keessaa uummanni kuma 10tti laka’amu hiriira deggersaa kana irrati kan argame yoo ta’u, itti aanaa prezidaantii kan ta’an Musxefee Mehammed hiriirtota kanaaf haasaa dhageessisaniiru. Dipilpmaasummaa alaa irraa deggersa argata kan ittiin jedhan TPLF, ajendaa isaa biyya diiguu garuu guutummaa biyyattii keessatti kan jibbame itti milkaa’uu hin danda’u jedhan. Obbo Musxefeen itti dabaluu dhaan naannoon Somaalee haleellaa adda addaa kan TPLF raawwateef adda durummaan kan miidhame ta’uu ibsanii, naannichi TPLFtti duuluuf raayyaa ittisa biyyaa cina ni dhaabata jedhan. TPLF naannoo Somaalee keessa kanneen jiraatan lammiiwwan Somaalee hin ta’in walitti buusuuf yaalii gochaa waan jiruuf of eeggadhaa jedhan. Paartilee naannoo sanaaf kanneen hawaasa dadammaqsani hangi tokko jibbiinsa gosaa labsaa jiru jechuun illee akeekkachiisaniiru jechuun Addis Chekol gabaaseera.


Dubartoonni fi Durboonni Tigiraay Dhibbootatti Lakkaawaman Loltoota Itiyoophiyaan Gudeedaman: Amnestii Internaashinaal

Dhaabbata mirga namoomaa idiladdunyaa, Amnestii Internaashinaaliin gabaasaan haaraan bahe tokko, humnoonni Itiyoophiyaa fi Ertiraa, walitti-bu’insa naannoo Tigiraayitti geggeessame keessatti malteedhaan dubartootaa fi durboota dhibbootatti lakkaawaman irratti humnaan gudeeddii fi miidhaalee biroo geggeessan, jedhee jira. No media source currently available Mootummaan Itiyoophiyaa fi kan Ertiraas gabaasaa Amnestii Internaashinaal kanaaf deebii kennanii jiran. No media source currently available


Walitti Bu’iinsi Naannoo Tigraay Gara Amaaraa fi Affaaritti Babal’ate: Dubbi Himaa Tokkummaa Mootummootaa

Dubbi himaan tokkummaa mootummootaa, waahilonni keenya waajjira qindeessa gargaarsa namoomaa Tigraay keessa haalli jiru hamtuu fi tilmaamuuf rakkisaa ta’uu isaaf walitti bu’iinsichi gara naannoolee hollaa Affaarii fi Amaaraatti ce’uu isaa nu beeksisan jedhan. TPLF erga naannoo sana erga seene qabee, naannoo Amaaraa irraa uummanni 200,000 Affaar irraa immoo uummanni 76,000 ol qe’ee irraa buqqa’uun gabaasameera. Waajjirichi itti dabaluu dhaan godina Fentii ganda Galikoomaa keessaa namoonni qe’ee irraa buqa’an kan keessa qubatanii jiran buufata eegumsa fayyaa fi manneen barnootaa rasaasaan dha’amuu isaanii fi tuullaan midhaanii saamamuu gabaasa argatee jira. Tigraay keessaa yeroo ammaa haall jiru fooya’ee naannoleen dhibba irraa harka 75 dhaqqabuun danda’ameera. Garuu haala itti gargaarsi namoomaa dhaqqabu ga’aa miti.


Naannoon Amaaraa Humni Karaa Waldiyaa Lo’ee Seenuuf Yaale Of Irra Deebi’e Jedhe

Naannoo Amaaraa karaa Nefas Mewucaa fi Waldiyaa humni lo’ee seenuuf yaalee ture, of irra akka deebi’u ta’e jechuu dhaan waajjirri paartii badhaadhinaa har’a beeksisee jira. Itti gaafatamaan waajjira paartichaa obbo Abraaham Allehenye, haala yeroo naannoo sanaa ennaa ibsan paarlaamaa biyyattiin garee shororkeessaa ta’uun kan ramadame gareen TPLF Itiyoopiyaa keessumaa Amaaraa weeraraa fi itti marsaa jira jedhan. Gondar kibbaa Nefaas Mewucaa fi kaaba Walloo naannoo Waldiyaan seenuuf kan yaale humni kun humna uummaticha, humna addaa fi raayyaa ittisa biyyaan of irra deebi’e kan jedhan obbo Abrahaam, naannolee weerare keessaa dubartoota humnaan gudeeduu dhaan maanguddoota irraan dararaa geesisee dargaggoota ajjeesaa jira jechuun himatan. Uummanni Amaaraa olola kijibaa kan TPLF ittiin jedhan dhiisee biyya oolchuuf waliin hiriiruu qaba jedhan jechuun Aster Misgaanaaw gabaasteetti. Kan Addi Bilisummaa Uummata Tigray (ABUT) ‘Humna Ittisaa Tigiraay’ jedhee waamuu fi mootummaan federaalaa immoo ‘qaama gurmuu shororkeessaa’ ittiin jedhuuf dubbi himaa kan ta’an obbo Geetaachoo Reddaa kaleessa dhimmootii yeroo irratti Tigraay TV dhaaf ibsa kennaniin, ibsi naannoo Amaaraa amma iyyuu adda waraanaa Raayyaa jedha. Raayyaa keessa simmbirri iyyuu hin jirtu yeroo ammaa, Waldiyaa keessas akkasuma jedhan. Waldiyaan dachii walabaa ti. Uummatichi ofiin of bulcha. Hojii sabatiinsa eeguu hojjetaa jira. Mersaan dachii walaboome. Haa ta’u malee naannoon Amaaraa ibsa baaseen Mersaa bilisa baasne jedha. Eenyu irraa? Eenyutu bilisa baase? Akka gaariitti kijibu. Nama tuffatu jechuun isaanii ni yaadatama.


Midhamtoonni Gaalikomaa 40 ol Hospitaala Dubtii keessatti waldhanamaa jiru

Naannoo bulchiinsa Affaar keessaati kan argamuu buufataa baqattootaa Galiikoomaa jedhamuu irrati balaa qaqqabeen namoonii midhaan irra gahe 40 ol ta’an hospitaalaa magaala Dubtii keessatti walladhanamaa jiru. Gabaasaan Raadiyoo sagalee Amerikaa Masifin Arragee kan haasofsiise Hojii geggeessaan Hopitaalaa dubtii Doktoor Mehaamad Yasuuf akka jedhaniitii Adoolessa 28/2013 haleellaa rawwatame Kanaan daa’iman, dubartooni fi jaarsoliin midhamaniiru. Afaan Yaa’iin mana maree Mootummaa naannoo affaar adde Amiinaa Seekoon gama isaaniitiin akka jedhanti ijoollewan 107, haadholeen 89 fi maan guddoonii 44 balaa Kanaan du’aniiru. Nannoo affaaritti har’aa jalqabee Guyyootan 3f labsiin gaddaa labsameeraa. Haleellaa gareen adda bilisumaa sab Tigiraay akka raawwate himamee Kanaan, ganda baadiyyaa kalawwaa keessaa lola baqatanii mooraa baqattootaatii dhessuu isaanii kan VOAti himan abbaan maatii tokko akka jedhanti balaa mooraa baqatootaa irra gahee Kanaan lubbuu mucaa isaan fi haadha warraa isaanii dhabuu isaanii dubbatniiru. Gandoottan Yaaloo, Kelloo fi Gataa jedhaman irraa lola baqatanii namoottaa moraa baqattotaa Gaalikoomaa keessa qubatan 30,000 keessaa namoonii 200 balaa haleellaa Kanaan du’uun isaanii gabasameera. Dubbi himaan Adda bilisummaa saba Tigraay Geetachewu Raddaa fuulaa Tiwuutarii isaanii irratti ergaa dabarsaniiruu jedhameen haleellaa Affaar keessaatti mooraa baqattootaa fi kuusa midhaan gargaarsaa irratii kan raawatee loltootaa mootummaa warra baqachaa turan malee dhaabaa isaanii akka hin taane himaniiru. Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa dhimmichaa qorachaa akk jiru ibsuun isaa beekameera.


Itiyoophiyaan Weerarri Koovid 19 Marsaa Sadaffaan Biyya Isheetti Jalqabuu Beeksiste

Itiyoophiyaa keessatii balaan Koovid 19 weerarri marsaa 3ffaa jalaqabuu isaa ministarri Fayyaa Itiyoophiyaa beekisisee jira. Keesumaa torban darbe jalqabee tatamsa’insi vayiresichaa guddachaa akka deemaa jiruu himamee jira. Vaayirasichi amma tatamsa’aa jiruu isa gosaa haaraa Deeltaa jedhamee waamamu ta’uu fi dhiisuu isaa adda-baafachuuf qaorannoon akka deemsisamaa jiru Ministara Fayyaa Itiyoophiyaatti Dariktarri walquunamtii VOAtti himanii jiru. No media source currently available


UNHCR Mooraa Baqataa Tigraay Seenuuf Daandiin Naa Saaqame Jedhe

UNHCR, Jaarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa mooraa baqataa baqattoonni Eertraa keessa jiran kan naannoo Tigraay Maay Aayinii fi Adi Haruushiin seenuuf karaa argachuu beeksisee jira. Erga Adoolessa 13 qabee walitti bu’iinsi lolaa naannoo sana jiru hojjettoonni UNHCR gamas akka hin seenne ittisee ture. Baqattoota 23,000 kanneen mooraa lamaan keessa jiraniif gargaarsi hatattamaa barbaachisu Hagayya 5 qabee raabsamuu jalqabee jira. Haa ta’u malee haala naga egumsa wal xaxaa ta’een gamas seenuuf haalli jiru murtaa’aa dha. Baqattonni immoo haala akkaan hamtuu keessa jiru. Tajaajilli bu’uuraa kan akka kunuunsa eegumsa fayyaa, bishaan dhugaatiiqulqulluu amma iyyuu hin jiru. UNHCR baqattoonni Maay Aayinii fi Adi Haruus keessaa gara keellaa haaraa Alemwachi kan magaalaa Dabaat km 135 achi fagaatee jirutti akka darban gaafatee jira. UNHCR fi dhaabbati baqattootaa fi baqaa deebi’anii kan Itiyoopiyaa Alemawaach keessaa hojii jiru xumuraa jiranitti, qubsummni hawaasaa Dabaat keessaa yeroo hatattamaaf qophaa’ee jira. Hawaasi naannoos baqattoota 126 gargaarsa dhiyeessuun gargaaraa jiran. Tobrbanneen darban keessa gargaarsa namoomaa Tigraayiif akka darbu haalli isaa fooyya’uun kan ibsame yoo ta’u, hojjettoonni UNHCR fi konkolaattonni gargaarsa fe’atan 12 Maqalee seenanii jiru. Erga Hagayya 4 qabee UNHCR fi dhaabbati baqattootaa fi baqaa deebi’anii kan Itiyoopiyaa akkasumas jarmoliin gargaarsaa kan mootummaa hin ta’in, baqattoot Eertraa kanneen mooraa baqataa Shimelbaa fi HItsaats kan naannoo Tirgaay kaabaa jalqaba waggaa kanaa manca’an irraa gama Finfinneetti baqataniif waraqaa eenyummaa kan yeroofii kennuu jalqabanii jiran. Galmeen waggoota sadiif kenname kun baqattoonni kun tajaajila gargaarsaa fi eegumsi akka godhamuuf gargaara. UNHCR itti dabaluu dhaan, qe’ee irraa buqqa’uun haaraan sababaa waraansaan naannoo Amaaraa fi Affaar keessaa isa yaaddisuu ibsee jira. Akka angawoonni naannoo fi waajjiiri qindeessa dhimmootii gargaarsa namoomaa tokkummaa mootummootaa tilmaamaitti uummanni 100,000 naannoo Amaaraa akkasumas kanneen 70,000 ta’an immoo Affaar irraa qe’ee irraa buqqa’aniiru. UNHCR baqattoonni itti dabalaa Itiyoopiyaa irraa gara Sudaanitti bqataa jiraachuu ibsee jira. Baqattoonni 275 ol baatii darbe gamas kan seenan yoo ta’u, namoonni 900 Qimaant irraa karaa Agallabat ba’uun gara Sudaanitti baqachuun beekamee jira. UNHCR baqattoota Eertraa 96,000 fi kanneen biyya ofii keessatti Tigraay keessaa qe’ee irraa buqqa’an akkasumas baqattoota Itiyooppiyaa Sudaan keessa jiran kanneen 120,00 ta’an gargaaruuf doolaara miliyoona $164.5 gaafatee jira.


Mooraa Baqataa Affaar Keessatti TPLF Tarkaanfii Fudhate Jedhameen Kanneen Du’an Keessaa Reeffi Hangi Tokko Hin Argamin Hafuun Gabaasame

Waraansa jalaa dheessanii Affaar mooraa baqataa Galiikoomaa keessa dahatanii kanneen turan namoota nagaa irratti TPLF tarkaanfii fudhate jedhameen kanneen du’an namoota 200 keessaa reeffi namoota 50 hanga yoonaa hin argamin jiraachuu mootummaa naannoo Affaaritti waajjirri dubartootaa fi daa’immanii beeksisee jira. Aanaa Guleenaa naannoolee Keyaaloo Keloonnaa Gettaa irraa namoonni qe’ee irraa buqqa’an kuma soddomni keessa dahatanii kan jiran mooraan baqataa guyyaa ja’a dura halkan meeshaa gurugddaa TPLF irraa dhukaasame jedhameen namoonni kun du’uun ibsamee jira. Ijoollee, dubartoonnii fi maanguddoonni haleellaa kanaaf saaxilaman jechuu dhaan itti gaafatamtuun waajjirichaa VOAf ibsaniiru. Kanneen lubbuu dhabanitti dabaluu dhaan namoonni miidhaan hamaa fi salphaan irra ga’e Dubbittii keessatti kanneen wal’aansa fayyaa argataa jiran heduu ta’uu illee ibsaniiru. Itti aanaa komiishinerri mana sirreessaa naannoo Mohammed Ahimed, naannoo Yaalootti ka’e kan jedhan walitti bu’iinsi waraanaa gara naannolee Golee fi Awuraanaa Gubaatti babal’ate jedhan. Mooraa baqataa Gaalikoomaa keessa kanneen jiran baqattoota 30,000 nyaachisuuf midhaan walitti qabame gubateera, buqqaatota irraanis dhiibbaa kaa’ee jira. Harmooliin ulfaa walitti bu’iinsa sana jalaa dheessaa turan karaatti da’anii jiru. Haleellaa waraanaa fi weerara raawwate kan ittiin jedhan TPLF qabeenyaa saamuu kan dubbatan komiishinerichi, keessumaa daa’immanii fi harmooliin miidhaa haleellaa sanaatiif kan saaxilaman ta’uu mirkaneessanii jiru. Keessumaa magaalaa guddoo naannoo sanaa Semeraa irraa fageenya km 150 irratti kan argamu mooraan baqataa Gaalikoomaa amma iyyuu godinaa balaan keessatti raawwatamaa jiru kan ta’uu kan ibsan komiishinierichi, buqqaatota kana gara haala nageenya qabuutti ceesisuuf hojjetamaa jira jedhan. Walitti bu’iinsi sun erga ka’ee jalqabee qubsumni bakka sagalitti qophaa’ee akka keessa qubatan ta’uu ragaan hooggana naannoo biraa ba’e ibsee jira. Dubbi himaan TPLF obbo Geetaachoo Reddaa fuula tweeter isaanii irratti ergaa dabarsan jedhameen xumura baatii Adoolessaa irra waraanni mootummaa Gaalikoomaa irratti haleellaa raawwatee akka ture ibsanii, kuusaa midhaanni keessa tuulamee ture humnoonni mootummaa gubuu isaa ibsanii jira. Kan oduu Al Jazeeraan dhiyaate hiikee dhiyeesse maaybaasiin oduu Itiyoopiyaa immoo gareen TPLF naannoo Affaar keessatti ijoollee 103 dbalatee namoota qe’ee ofii irraa buqqa’anii mooraa keessa dahatanii turan ajjeese jechuun glaeessa gabaasee jira.


Raayyaan Ittisa Biyyaa fi Humnoonni Naga Eegumsaa Biroon TPLF Irratti Tarkaanfii Akka Fudhatan Mootummaan Kallattii Kaa’uu Beeksise

Waajjirri muummicha muummicha ministeeraa ibsa baaseen gareen shorokeessaa Junta” jechuun kan ibse gareen TPLF uummaticha irraa barabaraan yoo adda ba’e malee qonnaan bulaan tasgabbaa’ee qonnaa qotuu akka hin dandeenye ifa gala dha jedhee jira. Gareen kun haleellaa inni raawwatu bifa sabumaa akka qabatu gochuu waan ta’eef ofi irraa deebisuun kan barbaachiseefis kanaafi jedhee jira. Deebii uummata keenyaa gita hin qabne illee barbaachisa jedha ibsi waajjiricha biraa ba’e kun. Raayyaan ittisa biyyaa, humnoonni addaa naannoo fi milishoonni humna ganiinsaa fi giddu seeniinsa alaa dhoksaan shiramee Itiyoopiyaa diiguuf ka’e kana dhabamsiisuuf humna keessan cimaa akka ol kaastan kallattiin isiniif kaa’ameera jedha ibsi waajjira muummicha ministeeraa biraa ba’e kun. Itti dabaluu dhaanis duulli biyya irraa ittisuu kana irratti umurii fi humni keessan kan eeyame lammiiwwan Itiyoopiyaa martinuu rayyaa ittisa biyyaa, humna addaa fi milishaatti dabalamuu dhaan biyya keessaniif yeroo itti waardiyaa daabattan jechuun waamicha dabarsi ibsi kun. Mootummaan Itiyoopiyaa waraana isaa naannoo Tigraay keessaa kan baase, injifatamee ti malee dhukaasa dhaabiinsa akka hin ta’in kan dubbatu TPLF, haal duree inni kaa’e fudhatame hanga hin argatinitti kan itti fufu ta’uu hoogganoonni isaa ibsuun isaanii ni yaadatama. Waajjirichi dhimmootii yeroo ilaalchisuun ergaa dabarsee waamicha biyyoolessaa ibsa ittiin dhiyeesseen, “biyyi ani dhiitee hin bulchine haa barbadooftu jechuun kan labsaa ture gareen TPLF farad diinonni keenya ittiin saggaaran ta’uu dhaan nageenya keenya booressuu fi biyya diiguuf faaggaa badiisaa dhageessisaa jira jedha ibsichi. Rakkoo jiru daran hammeessuu humnoonni barbaadan gurra isaa miccirame jedhamuun kan ibsame hawaasi addunyaas, adeemsa wal xaxaa fi amala badii shororkeessaa kanaa hubachuu barbaachuu dhiisuu dhaan, dhugaa jiru dhiisee iyya qaama badii dalaguu ol kaasee afarse jechuu dhaan hawaasa addunyaa illee himatee jira ibsi sun. Ibsi sun itti dabaluu dhaan, gareen kun yeroo isaa aangoo baroota dheeraa keessatti kan raawwate dhiittaan mirga namaa suukaneessaan, jiraachuu kanneen miliyoonaan laka’amanii hojii balleessuu isaa calliinsaan kan ilaalan qaamotiin sadarkaa addunyaa, har’a humna badii kana ajandaa ofii ittiin raawwachiisuu waan barbaadaniif, isa oolchuuf jecha yaalii gaarii mootummaan godhu akka waan hin arginiitti bira taruu filataniiru jedha. Yaalii mootummaaf garii gaarii dhorkuun isaanii utuu hin hanqatin, sababaa gargaarsaan kan “Juntaa” jedhamu garee TPLFn hojii deggeru utuu hojjetanii kanneen qabaman illee jiru jedha ibsichi. Waraansa sana duras uummati Tigraay sadii irraa harki tokko sagantaa seeftii neetiin deggeramaa kan ture ta’uu kan ibse waajjirichi, mootummaan dhukaasa gam tokkoo kan labse qonnaan bulaa fi uummatichaaf ta’us gareen TPLF hang dhumaatti uummatichattii yoo adda ba’e malee qonnaan bulaan qotachuu akka hin danda’in ifaa ta’uu ibsee jira. Waajjirri muummicha ministeeraa ibsa kana kan baase, gochi TPLF OBSA mootummaa qormaata keessa kan galcheef of irraa ittisuu irraa gara haleeluutti kan isa dhiibe ta’uu isaa ministriin dhimma alaa guyyoota dura ibsa baasetti aanse ti. Ministrichi jimaata Adoolessa 30 ibsa baaseen ol aantummaa fi tokkummaa biyyaa eegsisuuf itti gaafatama hamelee, seeraa fi dirqama siyaasaa jiruun mootummaan federaalaa dandeettii isaa of irraa ittisuu gargaaramuuf akka dirqamu beeksisuun isaa ni yaadatama. Gama biraan kan mootummaan yakka ganiinsa biyyaan himatee fi mootummaa biraa beekkannaa utuu hin qabaatin naannoo Tigraayiin prezidaantummaan kan hoogganan Dr. Debretsiyoon Gebremikaa’el, haal duree kaa’uun yoo mari’atame malee fixiinsa raawwchuu akka ta’e Tigraay TVf ibsanii jiran jechuun Kenedii Abaatee Finfinnee irraa gabaaseera.


Sudaan Ambaasaddara Ishee Itiyoophiyaatti Argaman Gara Kaartumitti Waamte

Sudaan Ambaasaddara ishee Itiyoophiyaatti argaman gara Kaartumitti waamuun ishee beekamee jira. Sudaan walitti-bu’ainsa naannoo Tigiraay keessa jiru araarsuuf qooda jaarsummaa fudhachuuf gaaffii dhiheessite eega mootummaan Itiyoophiyaa fudhatama dhorkatee booda, Ambaasaddara ishee Itiyoophiyaa keessaa gara biyyaatti waamte.  Itti-gaafatamtuun kutaa preesii waajira mummicha-ministaraa Itiyoophiyaa, Biillenee Siyyum dhimma kana ilaalchisee ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin hoogganoota mootummaa Sudaan tokko tokkoo waliin wal-amantaan qabnu laaffatee jira, jedhan.


Afaaritti Ijoollee Dabalatee Namoonni Dhibbaan Lakkaawwaman Ajjeefamuun Gabaafamuu Laachisee Ibsa UNICEF

Dhaabbanii mootummootaa gamtoomanii dhimma ijoolewanii irratii hojjatu UNICEF bulchiinsaa naannoo affaar keessatii lola taasifamaa jiruun walqabatee hagayya 5/2021 manoonii 200 du’uu isaaniif isaan keessaas 100 ijoollewwaan ta’uun isaanii akka isaa yaaddesee ibseeraa. Lollii Affaar fi Tigraay keessaatti babalchaa deemaa jiru ijoollewwaniif badiinsaa akka ta’e kan himee ibsii UNICEF kun, Tigraay keessatii namoottan qe’e iraa buqa’anii beelaaf saxilamanii gargaarsaa barbaadan 400 000 keessa 160,000 ijoollewwan akka ta’an himeera. Namoottan miiliyoona 4 naannoo Tigraay, Affaarii fi Amaaraa keessa jiraniif akka gaggaarsaa nyaataa atattamaa barbaachisuu kan hime ibsii kun, namoonii 100,000 dhiyeenyaa kana warren akka haaraatii rakkinaaf saxilamaniidhaa jeheera. Kan keessaa Namoonii miiliyoona lamaa bakka isaanii irraa warren buqa’aniidha. Ji’oottan 12n dhufan keessa Tigraay keessatti ijoojlewwan hirdhinaa midhaan nyaataa lubbuudhaaf sodaachisaa ta’eef saxilaman dacha 10n akka dabaluu kan hime ibsii UNICEF, waajiraalee mootummaa naannoo fi qaamoolee gargaarsaa biroo waliin ta’uudhaan garee bakka irraa bakka irratti deemee gargaarsaa fayyaa fi nyaataa kennan Itiyoophiyaa kaabaa keessati bobbaasuu isaa beeksiseera. Rakkoon walwaraansaa kan falaa argachuu danda’u gareewwan wal lolaniin qofan akka ta’ee kan ibsee UNICEF gareen hunduu gargaarsa namoomaa mijeessuudhaaf dhukaasa akka dhaaban gaafatee kamiinuu caalaa gareewwan lola irra jiran ijoollewwaniif akka eegumsaa taasisan waamichaa dhiheessera.


Angawaan Tokkummaa Mootummootaa Uummata Tigraay Gargaarsi Akka Dhaqqabu Dhukaasi Akka Dhaabatu Gaafatan

Angawaa gameessi kan Tokkummaa Mootummootaa konkolaataa midhaan nyaataa fi meeshaalee gargaarsaa ka biro siviloota miliyoonaan laka’aman kanneen Tigraay keessaa beela hamtuu fi meeshaaleen kunuunsa fayyaa isaan barbaachisu dhaqqabsiisuuf dhukaasi akka dhaabatu gaafatan. No media source currently available Dhimmootii mirga namaaf itti aanaa barreessaa tokkummaa mootummootaa kan ta’an Maartiin Grigfiths daawwannaa hojii guyyoota ja’aaf Itiyoopiyaatti geggeessanii deebi’aniiru. Dhuma irrattis konkolaattonni gargaarsaa kan tokkummaa mootummootaa gara Tigraayitti socho’uu jalqabaniiru jedhan. Torbanneen lamaaf naannoo hollaa Affaar keessatti danqamanii kan turan konkolaataa gurguddaan 178 gara konyaa dararamaa jiru deemuuf eeyamni kennameeraaf jedhn. Griffiths kana ennaan simadhu jedhan, fedhii uummata sivilii guddaa ta’e guutuuf guyyaa guyyaatti konkolaattonni fe’umsaa 100 Tigraayiin seenuu qabu. Mootummaan Itiyoopiyaa Ebla 8 Tigraay keessatti dhukaasa gam tokkoo labse. Ergasii qabee konyaa walitti bu’iinsaan butue keessaa wal waraansi gad xiqqaachuu hubatanii jiran. Sababaa kanaaf illee dhaaboliin gargaarsaa naannolee kana dura dhaqqabuun hin danda’amne seenuu danda’aniiru jedhan.


Lolli Addi Bilisummaa Uummata Tigraay Geggeessu Naannoree Birootti Babal’achuun Yaaddoo Uume Jedhu Xiinxaltoonni

Kan baatii saddeet ture waraansi Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi kan naannoo Tigiraay haga tokko dhuunfatee jiru, Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti geggeessamu naannoolee Itiyoophiyaa gama Kaabaa ka birootti babal’atee, yaaddoo biyyattii daran tasgabbii-dhabsiisuu uumee jira. No media source currently available Prezidaantiin naannoo Amaaraa, “dargaggoonni hundinuu” meeshaa kaasanii, kan gara daangaa Amaaraatti seenaa jira ittiin jedhan - Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan ABUT irratti duulan waamicha dhiheessanii jiran. Dhimma kana irratti xiinxalaan gameessi ka VOA, Mohammed Elshenaawii, dhaabbata “Africa Center for Strategic Studies” yokaan Waaltaa Afrikaa, ka Qorannoo Tarsiimoo jedhamuuf daarektara ka tahan Jooseef Siigil waliin gaaffii fi deebii geggeessanii jiru.


Reeffi Namaa Laga Daangaa Itiyoopiyaa fi Sudaan Jiru Keessaa Argame

Haanga’oonii biyya sudaan kutaa biyyatii naanoo Kasalaatii reenfaa namootaan 50 bishaan irrati arguu isaanii himaniiruu. No media source currently available Reenfichii kan namoottaan wal waraansa naannoo Tigraay keessa jiru baqachaa jiraan akka ta’ee kan himan haanga’onii sudaan kun namootan kana keessaa kaan kan rasaasaan rukutaman yemuu ta’uu kaan immoo akka harkii isaanii waltii hidhamaa ta’e dubbataniiru. Angawoonni sababaan du’a kanaa maal akka ta’e qorannaa saayinsiitu barbaachisa jedhan. Angawaan kana dubbatan sababaa miidiyaaf ibsa kennuuf eeyama hin qabaanneef maqaan isaanii akka hin tuqamne ta’ee jira. Hojjettoonni eegumsa fayyaa Itiyoopiyaa kanneen hawaasa daangaa Sudaan kan Hamdayeet, reeffi namootaa laga Setit kan Tekezee jedhamuun beekamu irraatti arguu isaanii mirkaneessan. Naannolee baatilee sagaliif walitti bu’iinsi Tigraay keessatti itti geggeessame, bakka lammiiwwan Tigraay humnoota Itiyoopiyaa fi michoonni isaanii ennaa humnoota Tigraay lolaa turanitti gocha gara jabinaa raawwatan jechuun himatan keessa yaa’a lagi Tekezee.


Waa’een nageenyaa naannolee Affaar fi Somaalee akka isa yaaddesse Konishiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa ibseera

Bakka naannoleen Affaar fi Somaalee naaf ta’uu qaba jedhanii irratti wal lolaa jiran , magaalaa Gadamayituu YKN Gerba’iise ti badiinis lubbuu namaa fi qabeenyaa irratii gahaa jiru, akkasumas haalii namoottan qe’ee isaanii irraa buqqa’aa jiranii, akka isaa yaaddesse Komishiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa beeksiseera. Komishinichii dhimma kana irratii ibsaa dheengada baaseen , naannoleen lamman bakkeewwaan irratii wal lolaa jiran 3 keessa tokko kan taate Gadaamayituu ykn Garba’iisee irraa jiraattonii 3000 qe’ee irraa buqa’uu isaanii ibsee, haallii nageenyaa waan tasgaba’waa hin taaneef lubbuu namaa fi qabeenyaa irratti badiinsa qaqqabee addaan baasuun akka hin danda’amnee himeeraa. Namootan midhaan irra gahee kan daawwatan itti gaafatamaa itti a’aanaan waajjira walquunnamtii naannoo Somaalee obbo Mehamad Roobilee ibsa VOA dhaaf kennaniin namoonii 3000 bu’qauu isaanii mirkaneessanii magaalii wal dhabiinsii irratii uumame yeroo ammaa umnoota addaa naannoo Affaar jalaa akka jiru himaniiru. Namoonii qe’ee isaanii irraa buqqa’an magaala Mulii fi gandoottan naannoo Sanaa adda adda keessa akka qubatan kan himee ibssii Komishiinii mirgaa namoomaa Itiyoophiyaa, gargaarsii namoomaa buqqa’otaa kanaaf taasifamaa jiru akka addaan hin cinne hubachiisee, mootummaan feederaalaa fi mootummaan naannolee lammanii waltii bu’iinsaa irra deddebi’ee mullachaa jiruu ambisuudhaaf akka waliin hojjatan gaafachuu isaa gaabaasin gabaasaan radiyoo sagale Amerikaa Addis Chekol qindeessee ibseeraa.


Labsii Dhukaasa Dhaabinsaa Booda TPLF Lola Itti Fufeen Uummati Hedduun Qe’ee Irraa Buqqa’an Jedha Bulchiinsi Naannoo Amaaraa

Mootummaan Itiyoopiyaa lola dhaabinsa erga labsee booda addi bilisummaa uummata Tihgraay lola itti fufeen keessumaa Qobboo fi naannolee wal daangessan irraa namoonni kummi 200 ol qe’ee irraa buqqa’aniiru jedhan. Dubbi himaan mootummaa naannoo Amaaraa Gizaachew Muluneh har’a VOAf akka bsanitti naannoo sanaa sababaa walitti bu’iinsaa fi balaa uumamaan qe’ee irraa kan buqqa’e uummata kuma dhibba 500tti hedamutu gargaarsa nyaataa kan hatattamaa isa barbaachisa jedhan. Rakkoon jiru irra deddeebisamee ibsamus hawaasi addunyaa deebii tokko kennuu dhabuun illee kan isaan gaddisiise ta’uu dubbi himaan kun ibsaniiru. Obbo Gizaachoon akka jedhanitti mootummaan Itiyoopiyaa lola dhaabinsa labsee waraana isaa erga baasee booda TPLF gara naannoo Amaaraa seenuu dhaan naannolee wal daangessan irratti haleellaa raawwate jedhan. Naannoo Amaaraa TPLF to’ate keessaa dargaggoota ajjeesaa, dubartoota humnaan gudeedaa fi saamicha raawwataa jira jedhan. Hoogganaa adda bilisummaa uummata Tigraay ta’uu isaanii kan dubbatan jeneraal Tsaadiqaan Gebretinsaay, BBC Worldf akka himanitti naannoo Amaaraa fi Afaaritti haleellaa kan banneef, mootummaan federaalaa haal duree nuti lola dhaabiinsaaf keenye akka simatu dirqisiisuufi jedhan. Gama biraan dubbi himaan TPLF Geetaachoo Reddaa ergaa twitter maxxansaniin, mootummaa federaalaa fi angawoota naannoo Amaaraa qeequu dhaan humnootii addaa fi qonnaan bultoota isaan naannolee irraa waaman gara isaan dhufanitti ni deebisna jechuun isaanii ni yaadatama jechuun Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaasteetti.


Manni Maree Naannoo Kibbaa Wal Ga’ii Geggeesseen Itiyoopiyaan Rakkoo Isee Mudate Irra ni Aanti Jedhe

Manni maree naannoo uummattoota kibaa wal ga’ii marsaa 5ffaa kan waggaa hojii 6ffaa wal ga’ee walii gala kan mana maree fi idilee 13ffaa kan geggeesse yoo ta’u, afaan yaa’iin mana marichaa aadde Helen Debebee Itiyoopiyaan qormaata ishee mudatuun oli jedhan. Garee biyyattii diiguuf shire fi haleellaa isaa gama fashaleessuutiin, wareegma baasan kan ittiin jedhan raayyaa ittisa biyyaa, humnootii naannoo fi dargaggoota Itiyoopiyaaf manni maree sun dinqisiifannaa inni qabu ibsaniiru. Manni maree kun waggoota ja’an darban hojii inni hojjete illee tarreessanii jiran. bulchaan naannoo kibbaa obbo Ristuu Yirdaaw gama isaniin, karoora waggaa bajataa mootummaa naannoo kan bara 2014 ennaa dhiyeessan akka dubbatanitti, biyya dhiiguuf humni karoorfate, sabaa fi sablammoota uummata kibbaa gidduutti walitti bu’iinsa uumanii naannoo sana dadhabsiisuu ture jedhan. Kanaafis fakkeenyi naannoon sun walitti bu’iinsawwan hedduu keessa darbuu isaa ti jedhan. Uummanni naannoo fi mootummaan isaa shira diinaa fashaleessuuf ol aantummaa biyyaa kabachisuuf qooda gama isaa ni ba’a jechuu dhaan obbo Ristuun dubbataniiru. Manni maree sun gumii isaa bor kan xumuru ta’uun kan ibsme yoo ta’u, bajata mootummaa naannoo sanaa kan bara 2014 ni raggaasisa jedhamee eegama jechuun Yonaattaan Zebdiwoos gabaaseera.


Baqattoonni Ertiraa Waajira UNHCR Ka Finfinnee Jiru Fuuul-duratti Hiriira Bahan

Baqattoonni Eertiraa Itiyoophiyaa keessa qubtanii jiran ajjeechaa fi miidhaa mooraa baqattoota Tigraay keessaa jiru keessatti raawwatamaa jira, jedhaan balaaleffachuudhaan waajira Dhaabbata Dhimma Baqattootaa ka Tokkummaa Mootummotoaa ka UNHCR Finfinnee jiru fuul-duratti mormii dhageessisanii jiru. Akka qindeessitooni mormichaa jedhanitti mooraa baqattootaa keessatii namoonni 5 ajjefamanii 19 butamaniiru. Mooraan baqattootaa Tigraay keessaa ka’ee kakka biraatti akka jijjiramus gaafatan, baqattoonni hiriiran kun. Ejensiin dhimma bulchiinsaa baqattoota fi warra baqannaa irraa deebi’anii kan Itiyoophiyaa gama isaatiin nageenyaa baqattootaatiif daawoo akka kennaa jiru dubbate. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Ba’ii Filannoo Baranaa Hin Fudhu :Baaldaraas

Paartiin Deemookraasii dhugaaf Baaldeeras jedhamu ba’ii filannoo biyyooleessaa isa marsaa 6ffaa kan hin fudhanne ta’u beeksisee jira.Mgaala Finfinnee keessatti kan dorgomee Baaldaraas ibsa har’a baaseen, Filannoon sun amanamaa fi kan haqaa ta’u isaa kan hir’isan gochii hedduun gaggeeffamuu qorannaan mirkaneessen jira jedhe. Komee isaa kana bordii filannoof dhiyeessuu iyyu deebii dhabuu isaan, Finfinnee keesssa kan jiran naannoo filannoo 23 keessaa 21tti filannoon kun irra deebi’uun akka gaggeeffamuuf, manamurtiitti himannaa banuu isaa ibse Baaldaraas. Iyyata Baaldaraas dhiyeeffatee kan ilaaleen itti gaafatamtoota hojii kan bordii filannoo argachuuf RSA Yaaliin taasisee kan hin milkoofne ta’u baatuus guyyaa ba’iin filannoo ifa ta’e sana walitti qabduun bordii filannoo aaddee Birtukaan Miidhaqsaa haasawaa dhageesisanii, bordiivhi filannoo amanamaa gaggeesseera jechuun isaanii ni yaadatam jechuun Keenedii Abaatee Finfinnee irra gabaasee jira


Daangaa Naannoo Amaaraa fi Tigraay Irraa Uummanni Godaanaa Jira Jedhame

Siviiloota sababaa walitti bu’iinsaa kan ka’e siviiloota manaa fi qe’e ofii irraa godaanan gargaaruuf hojjataa kan jiran ta’u, Godiina Walloo Kibbaa keessatti magaala Waldiyaaf kantiibaa kan ta’an Obbo Mohammad Yaasiin VOAf ibsanii jiru. Kantibaan kun akka jedhanti, namoonni naannoo daangaa bulchiinsa naannoo Amaaraa fi Tigraay irraa godaanuun waldiyaa seenaa jiru. Siviilonni hangii tokko magaala Waldiyaa keessaa dheessaa akka jiran, kunis oloola sobaa midiyaa hawaasaa irratti dhiyaatu kan walitti bu’iinsii magaala Waldiyaa dhaqqabe jedhu irraa ta’u ibsan. Kanaafiis uummanni oduu sobaan akka hin gowwomnee gaafatanii yeroo ammaa uummanni deebi’aa akka jiruus ibsan jechuun Masfiin Arraagee gabaasee jira.


Gargaasa Dhala Namaa Kennamuu kan Laaleen Marii Gaariin Akka Gaggeeffamuu Nan Abdadha: AngawaaTokkummaa Mootummootaa

Dhimmootii gargaarsa dhala namaa fi gargaarsa hatattamaaf qindeesuuf itti anaa barreessaa duree kan ta’an Maartiin Griiffitz imaltuu guyyaa 6 har’a Itiyoophiyaa keessaa jalqabuu isaanii Tokkummaan mootummootaa har’a beeksisee jira. Isaanis akka jedhanti qooda haaraa qabaataniin imaltuun ifatti gaggeessan ka duraaf gara Itiyoophiyaatti ta’u anaaf barbaachisaa dha jedhan. Sababiin isaas walitti bu’iinsa hidhannoo Tigraay fi Beeneeshaanuul keessaa, akkasumas walitti bu’iinsa gosootaa kan , bulchiinsa naannoolee Afaar, Somaalee,ummattoota biyyatti gama kibbaa keessaa akkasumaa caama bulchiinsa naannoo Somaalee, oromiyaa fi Afaar keessaan kan ka’e gargaarsii dhala namaa barbaadamuu dabaluu isaan jedhan. Rakkoo rifaasisaan kun balaa loolaa bishaanii, weerara Hawaanisa gammojjii, dhabamuun wabii nyaataa hamaa fi weerara dhukkuba KOOVIID-19ti dabalata ta’u ibsan.Daawwannaa gaggeessan Kanaan aangawoota mootummaa kan sadarkaa olaanaa fi bakka bu’oota hawaasa gargaarsa dhala namaa fi arjoomtoota gargaarsaa waliin wal arguu jedhamee eegama. Guutuummaa Itiyoophiyaa keessatti deebii gargaasa dhala namaa kennamuu kan ilaaleen, marii ijaaraa ta’e akka gaggeeffamuu nan abdadha jedhan.Siviiloota walitti bu’iinsa gaggeeffameen miihaman akkasumas, rakkoo hojjattooota gargaarsa dhala namaa irra ga’u arguuf jecha Tigraayti imaluuf karoora akka qaban ibsanii jiru.Kan amalees aangawoota bulchiinsa naannoo Amaaraa magaala Baahir Daar keessatti arguuf karoora akka qabanis ibsamee jira.


Daandiin Baaburaa Jabutiidhaa fi Itiyoophiyaa Gidduu Sababaa Walitti-bu’insaan Cufamee Ture Baname, Jedhame

Sanabata duraa darbee magaalaa Garbe’isii ykn Gadaamayiituu keessatii walitti bu’insa ture hordofuudhaan karaan jibutidhaa ka’ee Dawwaleedhaan Derredaawaa deemuu inni cufamee turee amma akka banamee beekameera. Akka bulchaa itti aanaan zoonii Sitii Obbo Abdii Mohaaaad Radiyoo sagalee Amerikaatti himaniti karaa geejibaa baaburaa banuudhaafis ogeesonii Chaayinaa hadiidini cabuu fi dhiisuu isaa qorachaa jiru. Akka obbo Abdiin dabalanii jedhanitti wareen karaa cufan waltii bu’insa tibbanaa tasifamee keessatti wareen hirmaatan akka itti gafataman fi reenfii wareen du’ani akka kennamuuf gaafachuuf malee farra misoomaa waan ta’aniif miti jedhaniiru. Karaa biraatiin sababa waltti bu’insaa tasifamee turee Sanaa namoonii qe’ee isaanii irraa buqqa’anii mooraa waraanaa keessaa qubatanii turaan 690 garaa aanaa Mi’eessootii geessamanii gargaarsii namoomaa taasifamaafii akka jiru itti gaafatamaan dhimma siyaasaa zoonii Sitii Obbo Musxafaan himuu isaanii gabaasaan Raadiyo sagalee Amerikaa Addis Chekol gabaaseera.


Baqattonii Itiyoophiyaa Sudaaniin Seenaa Jiru

Lolii Naannoo Tigraay keessa jiruu garaa naannoo Amaaratii waan babl’achaa deemeefi lammiileen Itiyoophiyaa 3000 ta’an daangaa ce’anii baqachuu isaanii hangaawonii mootummaa Sudaan himaniiru. Hogganaa koree atattamaa mooraa baqattootaa Al Qadaariif kan ta’an Alfaatiih Mogadam Akka VOA ti himanitti baqattoonii haaraan 1058 tibbana kana galmaawaniiru. Mooraan baqattootaa Al Qadariif waan guutee jiruuf Mootummaan Sudaan akka dafee xiyyeefannaa itti kennu kan gaafatan Alfaatiin baqatoonii harkii caalaan kan galaa jiran naannoo Amaaraa bakka naanoo Tigiraayiin wal daangessu fi naanoo Alfashaagaa bakkaa Mootummaan Sudaanii fi Itiyoophiyaa wal gaarreffatan irraa akka ta’ee himaniiru. Akka qaamnii mootummootaa gamtoomanii dhaabanii midhaan nyaataa adduunyaa (WFP)n gabaasetti yeroo ammaa lammileen Itiyoophiyaa 60,000 ta’an baqatanii Sudaan keessa jiru.


Tigraay Keessatti Dhukkubaan Miidhamuuf Carraan Jiru Guddaa Dha: WHO

Kan walitti bu’iinsii keessatti gaggeefamaa ture bulchiinsa naannoo Tigraay keessa kan jiraatan uummanni Miliyoona hedduun tajaajiila eeguumsa fayyaa kan bu’uuraa argataa akka hin jirre akkasumas dhukkubaan miidhamuuf carraan akka kjiru jaarmayaan fayyaa addunyaa(WHO)n akeekkachisee jira.Isaan kana keessaa xiqqoo qofa dhaqqabuu akka danda’ees ibse jechuun Lisaa Shelaayiin Jeeneevaa irraa gabaastee jirti. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Waa'ee Baqattoota Ertiraa Yaaddeessaa Dha: UNHCR

Kan Kuma 24tti tilmaamaman baqattonni Ertiraa kanneen mooraa Mai Anii fi Adi Harushaa kanneen Maaytsebrii jedhamu kan naannoo Tigraay keessa jiran dorsiisaa fi dararaatu isaan mudataa kan jiru yoo ta’u soda yeroo hundaa jiru keessa jiraataa gargaarsii dhala namaas irraa citee jira. No media source currently available Gabaasaa rifaasisaa fi qabatamaa ta’eetu guyyoota dhiyeenya kanaa keessa mooraa Mai Aini keessaa nu dhaqqabeen yoo xiqqaatee baqataan tokko hidhattotaan mooraa sana keessa sosso’aa jiraniin ajjeefamee jira. Ajjeechaan ammaa kun isa gaafa Adooleessa 14 baqataa ka biraa ajjeefamee booda. Gareeleen walitti bu’iinsa kana keessaa harka qaban martii seera addunyaa jalatti dirqama irra jiru kunis siviiloota mooraa keessa jiraniif eegumsa akka godhan akkasuma mirga baqattootaa fi siviiloota kabajuu, dinummaan ilaaluu dhaabuu jedhu akka kabajaniif dhaabnii baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa ykn UNHCR gaafatee jira. Hojjattonni keenya turban lamaan darbaniif mooraa baqataa sana seenuuf carraa hin nargannee kan jedhu UNHCR, baqattonni haala akkasii keessa jiran gargaarsa lubbuu isaanii baraarsuu barbaadu jedhee jira. Bishaan dhugaatii qulqulluun dhabamee tajaajiilli eegumsa fayyaa kan hin jirre yoo ta’u beellii balaa isa dhugaa jiru ta’e jira.Mooraawwan baqataa lamaan keessatti yeroo dhumaaf nyaatii kan raabsamee gara dhuma baatii Waxabajjitti yoo ta’u yeroo sana waan ji’a tokkoof isaan gargaaruutu isaanii kenname. Walitti bu’iinsii hidhannoo dhiyeenya kana gaggeeffamee namoota kuma hedduu bulchiinsa naannoo Affaar keessaa kan godaansisee yoo ta’u, dabalataan immoo baqattoota Ertraa kuma 55tu achitti keessummeessaa jiru. Naannoo isaan jiraatan sanattis wal dura dhaabannaan waraanaa akka jiru gabaafamaa jira. Gama kaaniin, daandii guddichii magaala Semeraa kan bulchiinsa naannoo Affaarii fi Maqalee gidduu gargaarsa ittiin deddeebisan Adooleessa 18 kaasee guutuummaattikan cufamee yoo ta’u, gargaarsii UNHCR akkaum jaarmayoota gargaarsaa ka biro semeraa keessatti danqamee jira. Kanaaf jecha UNHCR Paartileen walitti bu’iinsa kana keessaa harka qaban hundumtuu karaa itti gargaarsii battalumatti dhaqqabuu akka banan, akkasumas nageenya hojjattoota gargaarsaa kanneen lubbuu namootaa du’a irraa oolchuuf carraaqanii akka eegan gaafatee jira.


Mootummaan Naannoo Somaalee Haleellaa Hidhattootaatiin Namoonni 350 ol Ajjeefaman Jedhe

Umnii addaa Mootummaa naannoo Affaar fi gareen hidhatootaa Uguugumuu jedhamu haleellaa rawwatanii lubbuun namootan 350 ol galafatamuu isaa Mootummaan naannoo Sumaalee beekisiseera. Bakkewan nannoleen lamman gaafii irratti kaasaa jiran 3 keessaa tokkoo kan taate, magaalaa Sumalonnii GarbaIisee jedhanii waman, affaaroni imoo Gadamaayituu Jedhan keessatii haleellaa rawwatame Kanaan harka caalatti kan miidhaman dubartoota fi ijoollewan ta’uun isaanii himameera. Akka balaan kun hin raawwanee umnii Mootummaa Feederaalaa waan issa irraa eegamuu hin goone kan jedhee Mootummaan naannoo sumaalee magaalatii irratii badiinsii guddaan qaqqabuu isaa ibseera. Mootummaan naannoo Affaar dhimma kana irratii kallattidhaan deebii kennuu baatus, namootan Mootummaa naanichaa keessaa hojjatan akka himaniti umnii addaa mootummaa nannoos ta’ee gareen Uguugumuu Jedhamuu haleellaa sana keessaa harka hin qabu. Inumaayuu akka naannootii hidhannoo isaa hin eeyyamannee hidhatee kan naannoo Affaar irratii haleellaa geggeessaa jiru Mootummaa naannoo Sumaaleetii jechuu isaanii gabaasaan VOA Addis Chekol gabaaseera.


Bulchiinsii Naannoo Amaaraa Duula Waraanaaf Birmannaa Gaafatee Jira

Bulchiinsii naannoo Amaaraa, dargaggonni naannichaa looltoota Tigraay kanneen waraana moootummaa Fedeeraalaa fi kan bulchiinsa naannoo salganii waraana irratti akka meeshaa kaasuuf gaafatee jira. Looltoota Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) irratti duullii wamamee kun waraanni Amaaraa akka jedhutti, yeroo ammaa bulchiinsa naannoo Amaaraa haleelamaa akka jiruu fi wal waraansa baatii saddeetiif gaggaaeeffanaa turee Itiyoophiyaa keessatti tasgabii dhabiinsa babal’isaa jiru jedhee jira. Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessa Dargaggoota, Misiishaa, akkasumas milishaa kan hin ta’iin, kanneen meeshaa waraa mootummaa kam iyyu hidhatan akkasumas kanneen meeshaa dhunfaa hidhatan duula waraanaa TPLF irratti gaggeefamu kanatti akka dabalamtan nan gaafadha jechuun prezidaantiin bulchiinsa naannoo Amaaraa Obbo Ageenyeehu Tashaagar dubbachuu isaanii midiiyaa mootummaa bulchiinsa naannoo Amaaraa ibsanii jiru. Dubbi himaan ABUT (TPLF) Geetaachoo Raddaa kana irratti yaada akka kennan gochuuf yaaliin gaggeeffame hin milkoofne.


‘Hojii Hojjetanirraa Fayyadamuu Dhabuu, Hiyyuma Biyyaa fi Copyright’n Artiistota Miidhaa Jira’ Ogeessa

Gaazexeessaa, barreessaa ka tahe Zemedkuun Misgaanaw dhimma Artiistotaa itti siqeenyaan nama hordofuudha. Itiyoophiyaa keessatti artiistonni rakkoo walxaxaa keessa jiru jedha. Tokkoffaa waan hojjetanirraa haga malu hin argatan, darbees biyyi diinagdeen ka guddatte waan hin taaneef waan sabaaf dhiyeessanis gurgurachuun rakkoodha jedhe VOA’tti yoo himu. No media source currently available Kanarraa kan kahes yeroo dhukkubsatanii fi balaan addaa yoo isaan dhaqqabu bakka hin malletti kufu, harka namaa ilaaluuf dirqamuu jedha. Nuhoo Goobanaa, weellisaa Oromoo weellisa hedduun qalbii namaa harkaa qabudha. Waggootaan dura, karaa biyya arabaa bahuun achiis gara biyyoota lixaatti sokkee ganna hedduuf jiraateera jedha ilmi isaa Obsaa Nuhoo Mohaammed Goobanaa. Obsaan Abbaan isaa weelluun akkas jaallatamu, amma dhukkuba onnee dhukkubsatee haala inni itti keessa jiru yoo ibsu, dursa ganna jaha dura dhibeen onnee isa qabee jedhe. Achiis dhibeen kuni ganna lamaa as itti cimaa dhufe jedhe. Achiis dhaqna isaa gartokkee isa adoochee, dubbiis akka isa dadhabsiise himee, amma dhibeen sukkaaraas itti dabalamee dhukkubsataa jiraa jedhe. Obsaan, Nuhoon akka biyyaa bahu itti himus, sanaaf fedha hin godhannee jedhe. Dabalees yoo dubbatu, abbaan isaa walleewwan isaa hojjete, biyyaaf dhiyeessuuf dhimmaa ture male, qarshiif hojjetaa hin turree jedha. Keessumaa yoo yaadatu, album ‘911’ jedhu yoo baase abbaan isaa Nuhoo Goobanaa, ‘dhaamsi kiyya nama bira naaf haa gahu jechaan qarshii gadi bu’aatti gurgure’ jedhe. Zemedkuun Misgaanaaw, Gaazexeessaan dhimma artiistotaa kana quba qabu. Artiistonni akka Nuhoofaa akka waan hojjetanirraa hin fayyadamne wanna taasisa jedhu akkasitti ibsa. Zemedkuun yoo dubbatu, tokko haala diinagdee biyya keessaa jiru kaasa. Keessumaa biyya jiraattonni hedduun galii hi nqabne keessatti artiistiin takka yoo hojii hojjete hin gurguranne, rakkoo keessa bu’uun waan hin oolle jedha. Gama biraan gurgurtaa albamiin ala maddi galii artiistotaa cufaadha jedha. Keessumaa biyya keessatti artiistonni qophii album itti eebbifatan yookiin cidha sirbaa qopheeffachuun isaan rakkisaa jedha. Kanaaf album takka baasanii waanti isaan argatan murtaawaa waan taheef rakkoo itti dhufu of oolchuu ni rakkatu jedha. Zemedkuun dabalee yoo dubbatu, haalli kun jiraachuun artiistonni kalaqa haarawa akka qabatanii hawaasaaf hin dhiyaannee dhiibbaa qabaa jedhe. Dabalees keessumaa waldaan artiistotaa hundaayee jiru wanna kana furuu qabaa jedhe. Artiisti Tsaggaayee Dandanaa Walitti qabaa Waldaa muuziqeessitootaati. Innis waan Zemedkuun jedhe irra deebiin dubbate. Keessumaa teeknooloojiin muuziqaa fooyya’aa dhufuun fi haalli gabaa biyya keessaa jiruu waan kana ittuu balleesse jedhee waa’ee Waldaa gaggeessuus akkasitti hime. Tsaggaayeen (Sayyoon) Waldaan Muuziqeessitootaa warra ogummaa kana keessa jiru gurmeessuuf, mirga isaanii kabachiisuuf hundaye jedha. Kanaafis gama ogummaa rratti male gama tumsa hawaasummaaf hin dirqamu jedha. Haa tahuu malee akkasumaan dhuunfaan yoo nami rakkatu name wal gargaaruun barmaatan jiras jedhe. Artiisti Sayyoo Dandanaa; wal gurmaayinsi gargaarsaaf gaarii tahuu eeree, Artiistonnis waan argatan irraatii aadaa waa qusachuu guddifachuu baruu qabus jedheera. Zemedkuun Misgaanaaw, Gaazexeessaan waayee artiistotaa maxxasawwan fi qophilee gara garaa dhiyeessu, Waldaan kun qaama hawaasaa fi artiistota walitti fiduun waan kana furuun karaa filatamaa akka tahes yaadasaan eerera.


Baqattonni Ertraa Tigraay Keessatti Rakkachuu Gam Lameen Balaaleeffataa Jiru

Mooraa baqattoota Maay Ayinii fi Addi Haruushaa keessa kan jiran baqattonni Ertraa achii ba’anii iddoo biraa deemuu kan fedhan ta’an iyyu kan hin ehamamneef ta’u Ejeensii godaantootaa fi dhimmi godaantoota deebi’anii kan Itiyoophiyaaf daayreekteera kutaa qunnamtii fi hariiraa alaa kan ta’an Obbo Baqaal Nigusee ibsanii jiru. Mooraa sana keessaa meeshaalee gurguddoon camadamanii akka jiran kana malees achuuma mooraa keessaa dhukaafama jedhan.Kana malees hidhattonni eega achi seenanii booda gargaarsii raabsamu dhaabatee dawaaleen saamaamanii buufanni fayyaa tajaajiila kennaa akka hin jirre Ambulaansiniis fudhatamniiru jedhan Obbo Be akaal. Sagantaan nyaata addunyaa kuusaalee gargaarsaa qabu saamamee baqattonni yeroo ammaa tajaajiila tokko iyyu argataa akka hin jirre waluumaagala mooraa baqattootaa tajaajiila waraanaaf olee, baqattonni akka maallaqa walitti qabaniif dirqiisiifamaa , wal’ansa fayyaa dhabuu fi rasaasaan haleelamanii baqattonni du’an akka jiran ibsameera. Haadholiin iddoo silaa ta’u hin malleetti mucaa da’u kanas hawaasnii addunyaa itti birmachuu qaba jedhan jechuun yonaataan Zbdiwoos gabaasee jira. Gama kaanniin, humnootii Tigraayiin to’ataa jiran irraa ibsa dheengadda ba’e sabaa himaan dhiyaatee jedhame akka jedhutti, baqattoota Ertraa godaansaa fi haleellaam dhaqqabaa jiru akkaan kan isa yaaddeesse ta’u fi gocha gara jabinaa siviilootaa fi baqattoota irratti raawwatamee jedhanis hoggantummaa Tokkummaa Mootummootaan qorannaa gaggeessuun akka jalqabamuu gaafate jira. Tigraay keessatti humanni weerara raawwate siviiloota irra kan geesisee sana baqattoota irrattis miidhaan ga’eera kan jedhu ibsii kun, seera mirga dhala namaa kan addunyaa keessatti dirqama ka’amee ba’uuf kan jiran ta’u aangawoonni ibsanii jiru.


Tigraay Keessatti Gargaarsa Dhaqqabsiisuuf Karaan Banamuu Qaba: WFP

Bulchiinsa naannoo Tigraay lafa uummanni Miliyoona 4tti tilmaamamuu beelaan rakkataa jiru seenuun akka danda’amuuf jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa irra deebi’uun iyyatee jira. Oduu gaarii xiqqoo tokko jiruun jedha sagantaan nyaata addunyaa, hojjattoota gargaarsaa 30 fi gargaarsa dhala namaa barbaadamuu gara magaala maqaleetti geessuun danda’amee jira jedha. Xayyaarri kun balalii imaltootaa yeroo baatii tokko guutuuf jedhu keessatti isa duraa Kamiisa kaleessaa gaggeesite.Xayyaaroonni imaltootaa gara Tigraayti balalii’uu kan dhaaban Waxabajjii keessa ture. Jaarmayaan kun torbanti yeroo lama balalii akkasii gaggeessuuf karoorfatee kan jiru yoo ta’u hojjattoota gargaarsaa fi gargaarsa dhala namaa xixxiqqaa Tigraay seensisuu ykn Tigraay irraa iddoo biraa geessuuf gargaara. Kutaa sana keessa gargaarsa dhala namaa dhaqqabsiisuun rakkoo ta’uun itti fufuun isaa, tajaajiillii qunnamtii akkasumas qunnamtiin daldalaa hanqiina nyaataa fi meeshalee kanneen biro jiraaachuun akkaan kan isa yaaddeesse ta’u jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa hubachiisee jira. Rakkoon jiraatuus baatii darbee kibbaa fi Kaaba dhiyaa keessatti namoota kuma 700 fi kuma 30f gargaarsa nyaataa raabsuu isaa, guyyoota dhufan kana keessa Kaaba dhiyaa keessatti namoota kuma 80 dhaqqabna abdii jedhu qaban. Tigraay keessatti uummata kan afaan beelaa jiran Miliyoona 2.1 dhaqqabuuf kaayyoo akka qabu, konkoolaataan jaarmayaa isaanii kanneen 200 caalaan nyaataa fi gargaarsa biraa fe’an magaala Semera kan bulchiinsa naannoo Affaar keessatti qopha’anii akka jiran jaarmayichii ibsee jira.


Gargaarsa Raabsuuf Qophii Dha: Mootummaa Itiyoophiyaa

Uummata Tigraay keessa jiruuf gargaarsa akkaan barbaachisaa ta’e nageenya biyooleessaa ituu balaa irra hin buusiin karaa nagaan dhaqqabsiisuuf qophii ta’u isaa mootuummaan Itiyoophiyaa ibsee jira. Ibsa kaleessa baasee Kanaan, haleellaa Addi Bilisummaa Uummaata Tigraay ykn TPLF Adooleessa 18 bara 2021 daandii Semera -Abaalaa geessu irratti gargaarsa fe’amee ture irratti haaleellaa geesiisee mootummaan balaaleeffatee jira. Dubbii himaan barreessaa duree Tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Gtarrees kaleessa akka jedhanti, konkoolaataan gargaarsa gara Tigraayiiti geessan nagaan ituu waa irra hin ga’iin darbuun isaa yaaddoo iddoo duraa qabatee jedhanii turan jechuun Addis Chekol gabaasee jira.


Kanneen Barnootaaf Tigraay Keessatti Ramadaman Nuu Baasaa: Maatii

Tokkummaan mootummootaa barattonni yunivarsitiwwan Tigraay keessaatti ramadamanii turan akka maatii isaanti deebi’aniif waan irraa eegamuu hin hojjannee jechuun warraa fi maatiin barattootaa dubbatanii jiru. Waajiira Tokkummaa Mootummootaa isa Finfinnee keessaatti haallii har’a ture miiraan kan guutamee yoo ta’u, warraa fi maatiin barattootaa bakka bu’oota Tokkummaa mootummootaa biraa deebii barbaadu turan. Maatiin tokko RSA akka ibsanti Tokkummaan mootummootaa barattoota kana gara maatiitti deebisuuf haal duree tokko malee, waan barbaachiisu guutuutu irra ture.Maatiin hangii tokko moo Tokkummaan Mootummootaa barattonni kun akka achii ba;an gochuuf, akka mootummaan Itiyoophiyaa Tigraay keessatti tajaajiila qunnamtii fi Eleektrikaa itti fufuu barbaadu. Deebii kanaa argachuuf jecha Itiyoophiyaatti bakka bu’aa Tokkummaa mootummootaa dhaqqabuuf yaaliin taasiifnee hin milkoofne, Bakka bu’oota maatiwwan barattootaafis deebii kennuuf hin argannee jechuun Keneedii Abaatee gabaasee jira.


Sirnii Baniinsa Oloompikii Jaapaan Har’a Jalqabamee

Weerarrii vaayrasii koroonaa waggaa tokkoof duubatti eega harkisee booda sirnii baniinsa dorgommiin Oloompiika kan silaa bara 2020 gaggeeffamuun irra ture har’a Jaapaan keessatti gaggeefamee jira. Staadiyamiin Oloompikii kan Jaapaan keessatti kan gaggeeffame yoo ta’u, barcuumoota kuma kurna hedduun duwwaa turan. keessumoota kabajaa fi aangawoonni kanneen biroon 900 ta’an qofaatu sababaa dhukkuba KOOVIID-19f jecha argame. Sirnii baniinsaa mata duree “Tokkummaa Miira irratti hundaa’ee haa qabaannu” kan jedhu yoo ta’u, xaaxeen ibiddaa agarsiisa muziqaa fi agarsiisa ibsaan faayameen alaabaa adda addaa mul’isan dhiyaatanii jiran. Uummanni Jaapaan harka caalaan dorgommiin kun Tookyoo keessatti ta’u kan ifatti morman yoo ta’u, kunis weerara vaayrasii koroonaa kan biyya isaanii miidhaa jiru daran hammeessa soda jedhu qaban. Haga ammaatti namoota dorgommiif biiyya biyya irraa Tokiyoo seenan keessaa 106 vaayrasii Koroonaan qabamuun ibsamee jira.


Haalii Gargaarsa Namoomaa Tigraayii Rakko Keessa Jiraachuun Ibsame

Karaan bulchiinsa naannoo Affaar magaala Samaraa irraa kaasee gara Tigraayiitti geessu dhimma nageenyaatiin wal qabatee wan cufaa ta’eef hojjattoota dhimma namoomaa, midhaan nyaataa, boba’aa fi qodaawwan gargaarsa namoomaaf oolan kan biroo akka dabarsuun hin danda’amne ibsii wajjiraa barreessaa ol aanaa mootumoota gamtoomanii irraa bahe himeera. Itti aanaa Dubbii himaa waajiraa Antoniyoo Guterees kan ta’an Farhaan Haq akka jedhanit,i midhaan gargaarsaa Tigraay keessaa jiru waan dhumaa jiruuf , qaamoleen Sagantaa midhaan nyaataa Addunyaa (WFP) wajjin hojjatan amma wixata darbeetti kan harkaa qaban waan namoota miiliyoonii 1.9f ta’u qafa. Rakkoon dhiheesii gargaarsaa jiraatus torban darbee keessaa namoottan 167,000f gargaarsa guchuun akka danda’amee ibisii waajiraa mootumoota gamtoomanii irraa bahe kun beekiseera.. Hirdhina boba’aa fi maallaqaa akkasumas rakkina karaa walquunnamiti irraa kan ka’e ojjatoonii jarmiyaalee miti-mootummaa fi dhaabata mootumoota gamtoomanii torban dhufu keessaa Tigraay keessatii gargaarsaa gochuun akka isaan rakkisu ibsiichii beekisiseera. Tajaajillii Ibsaa, bilbilaa, balalii xiyyaaraa fi mana baankii akka deebi’ee jalqabamus gaafateera ibsii kun.


Lola Naannoo Affaar Irratti Ibsii Kenname

Mootummaan Bulchiinsa Naanoo Affaar haleellaa hidhatttooni Adda Bilisa Baasaa Uummata Tigraay raawwataniin aanaalee 3 keessaa namoonii 50,000 qe’ee isaanii irraa buqa’uu beekisiseera. Dubbi himaan RIB Itiyoophiyaa Koloneel Geetnet Adaanee dhimma kana irratii yaadaa Tajaajila oduu Itiyoophiyaaf kennaniin umnii Hiwahaat Affaariin seene bakka Aleelee Suluulaa jedhamutii manca’uu isaa ibsaniiru. Akka Dubbi himichii jedhanitti lola kana irrati hidhatoonii Hiwahaat 300 ajjefamanii reenfii isaanii fe’amee gara Tigiraayiti ergameeraa. Akka odeefannoon mootummaa jedhutii wareen ajjefama ijoolewwanii fi dubaraa hiwahaat dirqisiisee waraanaa irratii bobbaaseedha. Umnii garee Hiwahaat gamaa miidiyaa isaatiin akka ibseti, lola affaar keessatii taasifamee kan irrati hinjifannoo gonfachuu isaa ibseera. Hogantoonii dhabiichaa yeroo amma maqalee keessa jiran ijoollewaan waraanaaf fayyadamuu isaanii haalaniiru.


Angawaa: Addi Bilisummaa Uummata Tigraay Gargaarsii Akka Hin Dabarreef Danqaa Ta’e

Gama Afaariin gara Tigraayti gargaaarsa dhala namaa kan akka nyaataa fi gargaarsaa kanneen biro fe’atanii konkoolaattoota socho’a turan, irratti Addi Bilisummaa Uummata Tigraay ykn TPLF haleelaa waraanaa gaggeessuu isaa Komishinarriin komishina hoggansa hojii kan yaaddoo balaa biyooleessaa Obbo Mitikkuu Kaasaa beeksisanii jiran. Obbo Mitikkuu Kaasaa tjaajiila oduu Itiyoophiyaaf akka ibsanti kun kan ta’e guyyoota darban sadii keessatti ta’u ibsanii, kanaaf jecha konkoolaataa fe’umsaa gurguddaan kanneen gargaarsa fe’an 189 dhaabachuuf dirqamuu ibsan. Komishinariichi shoroorkeessaa dha jecchuun kan isa waaman Hiwaat bulchiinsa godiina naannoo Affaar aanaa Araat Fantii Rasuu Yaaloo keessatti haleellaa baneen karaan itti gargaarsii deemuu cufamuu ibsan. Sagantaan nyaata addunyaa fi dhaabbattonni gargaarsaa kanneen biroon gargaarsa dhala namaa arjooman bulchiinsa naannoo Tigraay akka dhaqqabuuf mootummaan haala isaa mijeessuu kan ibsan Obbo Mitikkuun akka jecha isaanti haleellaa shoroorkeessootaan gaggeeffamaa jiruun dhiyeessiin gargaaraa danqamuu ibsan. Walakeessa torban dabree Samaraa irraa fageenya kilo meetra 115 irratti gargaarsa nyaataa fe’anii gara Tigraay deemaa kan turan konkoolaataan 10 haleelamuu sagantaan nyaata addunyaa dheenegadda ibsee jira. Kanaaf sodaa nageenyaaf jecha konkolaataan gargaarsa fe’an akka hin sochoonee dhorkuun haleellaa kana duuba eenyu akka jiru baruuf aangawoota waliin hojjataa akka ture jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa beeksisee jira. Sararrii bilbilaa cituu isaan kan ka’e deebii Hiwaat argachuun dadhabamuu iyyu dubbii himaan jaarmayichaa Geetaachoo Raddaa dhaabata oduu Ajaans Fraans Preesiif akka ibsanti nannoo Afaarti tarkaanfii fudhatamuu amanuun, kaayyoon isaas milishoota Oromiyaa irraa dhufan addaan facasanii bakka irraa dhufanti akka deebi’an gochuu akka ta’e ibsan jechuun dubbachuu isaanii, Masfiin Arraagee Dasee irraa gabaasee jira.


Dhimma Gargaarsa Tigraay Ilaalchisee Ibsii Kenname

Ibsii Waajirii Dubbii himaa bareeessaa ol aanaa mootummoota gamtoomanii irraa bahee akka jedhutii namoottan gargaarsaa barbaadan naanno Tigiraayi jiraniif gargaarsa dhiheesuudhaaf yaaliin godhamu lixaaf baha Tigraay irratii akka rakkisaa ta’e beeksiseera. Akka ibsichii jedhutii dhuma ji’a waxabajjii irraa kaasee Tigraayi keessatii gargaarsaa karaa lafaatiin dhiheesudhaaf rakkoon jiru hirdhateera. Jirattonii Tigraay harkii 75 gargaarsa akka barbaadu kan hime ibisi kun gargaarsii lafaan karaa afaarin godhamu too’annaa cimaa mootummaa naannoo fi mootummaan federaalaa keessa akka darbu ibsee gargaarsa xiyyaaraan galchuudhaaf balaliin Adoolesa 21,2021 akka jalqabamu beeksiseera. Tigraay keessati tajaajjilli ibsaa,bilbilaa, baankii fi balaliin xeyyaaraa akka jalqabamuu kan gaafatee ibsii kun, gargaarsii doolaraa Miiliyoonii 430 ol akka isa barbaachisus Odeeffanoon waajiraa mootummoota gamtoomanii iraa bahe kun beeksisee jira.