Aadaa fii seraaa kenaa baradhaaa dhiroo!

1) Gumii gaadaa jechuun maal jechuudhaa? Gumiin kora (walgayii) yookiin walitti babbayii abbootii gadaatiifi gosaati. Gumiin abbootii gadaa (yaa’aa )n hoogganamte, gosa naannoo gumiin itti teessu jiran hundaa hirmaachifti. Gumiin kora abbootii gadaa gosa gosaan gaggeeffamuudha. Korri abbootii gadaa gosaan gaggeeffamu kun, waggaa saddeet keessatti gumii (kora walii galaa) ni waama. Gumiin Oromoo Booranaafi Gujii biratti wal-gayii ol’aanaa abbootii gadaafi ummataa yoo ta’u, Oromoo kallattii biraa biratti, Caffee yookiin Yaa’ii jedhamuun beekama. Sirnoota dabran keessatti ummanni karaa nagaatiin itti gammadee gumii taa’aa hin turre. Sirumaayyuu gumiis ta’e Sirna Gadaa Oromoo balleessuuf yaaliin hin taasifamne hin turre. Gumiin yaa’ii Sirna Gadaa gabbistuufi rakkoo hawaas-dinaagdee hiiktuudha. Yaa’iin yookiin gumiin kun iddoo adda addaatti addaan cittus, godinoota tokko tokko keessatti dhoksaadhaan akka taa’amaa ture maanguddoonni ni dubbatu. Yeroo ammaa kana garuu galanni qabsa’oota ilmaan Oromoofi qabsaotaa oromoo hudha kaa lubuu ufii dabarsee.. haa galuutii sodaafi ukkaamsaan durii sun ni cabe. Gumiin Gaayoo ille bu’aa kana ni dhamdhamatte. 2)”Gumiin Gaayoo maalummaan beekamaa ? Yoom jalqabamee?” Gumiin Gaayoo ardaa jilaa godina Booranaa aanaa Dhaas ganda Gaayoo keessatti argamu yoo ta’u, ardaan jilaa kun ardaa abbootiin gadaa seera itti haaromsaniifi seera haaraa lallabame iddoo itti raggaasisaniidha. Gumiin Gaayoo bara gadaa Abbaa Gadaa Daawwoo Gabboo (1764) irraa kaasee, Oromoo Booranaatiif wiirtuu jilaa akka taateefi marsa gadaa 40ffaa akka keessummeessite ni dubbatama. Gumii Gaayoo kanarratti seerota fooyya’uufi jijjiiramuu qabanis haaluma yeroofi gaaffii gosaatiin kora itti keessumeeffamuudha. Adeemsi kora Gaayoo kunis, jijjiirama hawaasaafi haala guddina hawaas-dinaagdee Oromoo Booranaarratti hojii guddaa kan raawwachaa ture yoo ta’u, jireenya Oromoo Booranaafi walitti dhufeenya inni saboota ollaa wajjin qabu kan itti madaalamuufi hiikoo argartuudha. Kana malees mirgoota dubartiifi daa’immanii, akkasuma mirgoonni namoota harka qal’eeyyiifi rakkinoota gosaa, dhimma buusaafi gonofaa, dheedaafi obaafi k.k.f. iddoo itti sakatta’amuufi falli itti kennamuudha. Gumiin Gaayoo safuu mataa isaa qaba. Oromoo Boorana biratti Gumii Gaayoorra hin qotan; namni itti hin awwaalamu. Yoo mana itti ijaaruuf muka irraa muraanis daraaraa itti naqatan. Gumiin Gaayoo walakkaa lafa Booranaa waan taateef gosonni Booranaa 17 (Digaluu, Maxxaarrii, Karrayyuu, Daaccituu, Odituu, Galaantuu, Maccituu, Bachituu, Siraayyuu, Koonnituu, Arsii, Hawaaxxuu, Qarcabduu, Warra Jiddaa, Malliyyuu, Dambituufi Noonnituu) Gumii Gaayoo akka wayyuutti ilaalan. Gosti Booranaa 17nu Gumii Gaayoo hordofuuf yoo ganda Gaayoo dhufan, guyyoota hedduu waan achi turaniif gosa gosaan ‘diidaa mana waaqaa’ Gaayoorratti qubatan. Yeroo qubatanitti osoo gumiin hin gaggeeffamiin dursanii gosa gosaan taa’anii rakkoo gosaa qoratan. Akka ilaalcha Oromoo Booranaatti irreen Boorana gosa Booranaati. Booranni gumii kanaan seera adda addaa qorata; seera namaa, yookiin ilmaafi intalaa, seera marraafi bishaanii, seera mukaa (muka jilaa), seera eelaa, seera galaanaafi k.k.f. Akka ittiin bulmaata Booranaatti, bishaan eelaa gosaan qotatan yookiin baafatan. Galaanni garuu kan ummataati. Akka hayyuun Booranaa Ob. Borbor Bulee jedhanitti, Booranni ‘Isa tokkochaafi isii gumii’ safeeffata, inni tokkichi waaqa yoo ta’u, isiin gumiin immoo uummama jechuudha. Waaqa keessa urjiilee dhahaa-Lammii, Bakkalcha, Buusan, Algaajima, Arbi Gadduu, Urjii Wallaafi Basaatu jira. Jiinni 12fi ayyaanni 27 illee asuma keessa jiran. Laftille seera mataa isii qabdi. Lafa irra nama, bineensa, horii, muka, marga, bishaaniifi k.k.f. argaman. Seerri wantoota armaan olitti maqaa dhahamanii kunniin Gumii Gaayyootti ilaallamu. Kanaan alas, yeroo gosti Boorana 17nuu Gumii Gaayoo taa’an kanatti, rakkoo gosa isaanii keessa jirtu hunda ni qoratu. Yeroon qorannoo kun, Gumiin Gaayoo seera osoo hin lallabiniin dura ta’uu qaba. Guyyoottaan turtii gumii gosaa kana keessatti sirni hariirtis ni jira 3)”Hariirtii jechuun maal jechuudha?” Hariitiin eebba yookiin kadhaa yeroo horii (loon) qalatan waaqa kadhataniidha. Yeroo hariirrattan lichoo (lichee, allangaa) horooroofi handaara wayaatiin dirra ykn dugda horiitiin tuqaa akkana jedhaa eebifatu, yookiin Waaqa kadhatu: Bobbaan nagaa…. Bariin nagaa…… Waariin nagaa…. Elelleen nagaa…. Elemtuun nagaa…. Elemaa gaddiin nagaa…. Tissa huleen nagaa…. Kuusi nagaa… Kusaa goseen nagaa…. Ijoolleen kuuchuu nagaa…. Tulaan sallan nagaa…. Baddaan sadeen nagaa…. Dhalaa kormii nagaa…. Gadaan nagaa…. Gadamoojjiin torbaan nagaa…. Bokkeen roobaa hara dambalaa guuta Elelleen mirgee okolee guuta Nagaa waaqni nu guuta Horaa bulaa, waaqa nu deebansi…..jechuudhaan horii kana erga hariirrataniin booda gadi buusanii qalan. Horiin qalamu kun yeroo baay’ee sangaa gosa jedhama. Horiin ykn sangaan gosaaf qalamu kun, foon isaa gosumatti nyaata; gosaan isaa cicciramee meendhicha ta’ee gosa hundaaf qoodama. Meendhichi gogaa horii cicciramee akka faayaatti harkatti kaa’ama. Namni meendhicha harkarraa qabu, jilarraa akka dhufu mul’isa. Itti fufa. horraa bullaa debaanaa!


Addi Bilisummaa Oromoo ABO jijjiramaan beekamutti HD ta’ee kan ture G/Kamal Galchuu hatattammaan hooggansa HDummaa isaa irraa akka ari’ame beeksisuu.

OROMO LIBERATION FRONT Gaafa: Onkoloolessa/23/2014 Date: 10/23/2014 Ibsa Adda Bilisummaa Oromoo Irraa Kenname. G/Kamal Galchuu eerga HD ABO jijjiramaa ta’ee hojii eegalee kaasee,sababaa dandeettii hooggansaa fi ga’umsa dhaabiinsa irraa kan madden seeraa fi heera dhaabaa irratti hutubamee masakamuu lakkisuun yeroo gara yerootti dhaaba keenya diigumsa dhuma hin qabneef saaxilee jira. Hooggansa waloo dhoruudhaan fedhiii fi amala dhuunfaa isaa dhaaba keessatti gadi dhaabuuf tataffii taasisuun miseensaa fi deeggaraa dhaabaa eddu facaaasee jira. Dandeettii hooggansaa dhabuu fi amala dhuunfaa isaa kan yeroo gara yerootti akka sirreefatuuf akkasuma heeraa fi seera dhaabaa kabajee diigumsa dhalchaa ture irraa akka dhaabatu gorsaa fi yaaliin yeroo eddu godhameef bifa walaalummaa irraa madden moggaatti dhiisee gara hooggansa nama tokkootti dhaaba ceesisee jira. Gama biraattiin galii fi imaamata ABO tokkummaa oromoo fi qabsa’otaa irratti qabu hojiitti hiikuu diduudhaan yeroo hunda tokkummaa qabsa’otaa fi mooraa oromoo tasgabbeessuuf yaalii godhamu dura dhaabbanaa isaatiin firii argamsiisuun dadhabame. Jaarsoliin, beektotii fi namootiin qabsoo sabaa kana keessatti gahee guddaa qabaachaa turan gorsaa fi gargaarsa taasisaniif ija tuffiin ilaaluun dhuma irratti miseensaa fi hooggana dhaabaa yeroo gara yerootti facaasaa fi imaamata dhaabaa dhimma dhuunfaaf dursa kennuun fashaleesse. Imaamata Jila qabsaotoon murteeffame hojiitti hiikuuf yeroo KHRtu yaalii gootutti dura dhaabbachuu fi murtee hoogganni waloo murteessu hojiitti hiikuu diduudhan, dhaaba keenya keessatti maqaa qabsoon dhimma dhuunfaa isaa oooffachuu fi dheebuu aangoo dhuunfaa isaatti qabuuf jecha milkii qabsoo keenya goonfachuu qabdu balleessee jira. Gorsaa fi diniina jaallan hooggana keessa jiranii fi beektotiin oromoo kennaaafii turan diduudhaan hojii diiggaa irratti xiyyeefachuun imaanaa qabsa,otaa balleesse. Karaa biraatiin raawwii hojii fi sadarkaa dhaabni irra jiru iftoominaan hooggnaa fi miseensaaf dhiyeessuu lagate. Sababni isaa maqaa qabsoon malaammaltummaa siyaasaa fi qabeenyaa dhaabaa keessatti cuuphamuudhaan yakka guddaa dalagaa jira. Yakka kana akka itti gaafatamummaa jalaa isa hin baafne hubachuudhaan, caasaa dhaabaa fi heera Jila qabsaawootaan murtaa’e akka dhuunfaa isaaf ta’utti jallisuun mooraa qabsoo oromoo keessatti argamee fi dhaga’ameen kan hin beekamne abbaa irrummaa fi ofittummaa dhuunfaa isaa jabeeffachuutti xiyyeefate. Bifuma wal fakkaatuun qabsa’ota wal irratti ijaaruudhaan qabsa’ota gidduutti tasgabbii fi wal amantaan akka badu taasisee jira. Itti gaafatama itti kennamee fi qabeenyaa dhaabaa dhimma qabsoof oolchuu irra dhimma dhuunfaa (matayyaa) isaaf oolchuudhaan qaanii guddaa dalagee jira. Dheebuu aangoo fi malaammaltummaa dalage kana irraa ka’ee yeroo wa’een tukkummaa ilmaan oromoo akka hojiitti hiikamu mariif dhihaatu dhukkubbii mataa itti ta’e. Kabajaa fi safuun oromoon waliif qabdu dagatuudhaan mooraa oromoo irra gara alagaatti cillaaffatuun badii irratti badii dalage. Wayyaanee caala akka nama dhuunfaatti tokkummaa oromootu yaaddoo guddaa itti ta’e. Kun hunduu dandeettii fi ofitti amantummaa dhabiinsa isaa irraa kan madduu dha. Icciiti dhaabaa hooggana dhaabaa irraa aguuguudhaan alagaan dhimma dhaaba keenyaa akka dursanii beekan taasisuun sirnaa fi discipline dhaaba keenyaa cabsee jira. Dhaaba keessatti garee uummachuun namootii heeraa fi seera dhaabaa maal akka ta’e hubannaa hin qabne ijaaruun qabsa’ota dhimma qabsoof dhama’an akka salphisaanii fi safuu oromoo akka cabsan taasisee jira. G/Kamal galchuu amala wayyaaneen oromoo qoqoddee ittiin bitaa jirtu akkuma jirutti fudhachuudhaan dheebuu aangoo isaa bahuuf jecha hoogganaa fi miseensa gidduutti shakkii fi olola dharaa labsuudhaan dandeettii malee aangoo irra turuuf fedha qabu hojiirra oolche. Karaa biraatiin akka hubannoo fi ilaalcha isaatti hoogganni isaan qixu ykn egeree oromoof jiru isa duwwaa akka ta’etti of gowwoomsuun daran dandeetti dhabuu fi walaalummaa isaa gara hojiitti jijjiiruu yaale. Kanaaf akkaatan inni itti of ilaaluu fi itti gaafatama itti kenname dhimma itti bahu wayyaaneen gochaa kan turte irraa addaddummaa hin qabu. Heeraa fi seera dhaabaa akkasuma imaamata dhaabaan masakamuu irra amala dhuunfaa fi barmoota wayyaaneen ittiin oromoo bituuf dhimma itti baatu dhaaba keessatti hojiitti hiikuu yaale. Kun hunduu kan madde dandeettii fi beekumsa akkasuma ga’umsa hoogganummaa dhabuu fi ofiitti amantaa dhabiinsa dhuunfaa isaa irraa kan maddee dha. Kana irraa ka’uudhaan G/Kamaal Glachuu kana booda dhaaba keenya ABO fi qabsoo walii gala oromoo hoogganuuf akka dandeettii itti hin qabnee fi kufaatii amma yoonaa dhalcheef itti gaafatamuu kan qabu ta’uu hubachuun, itti gaafatamummaan itti kenname irraa mulqamu murteen siyaasaa fudhatamee jira. Amala dhuunfaa abbaa irrummaa dhaaba keessatti gadi dhaabuuf yaalii godheen kana booda dhaaba hoogganuu fi imaamata dhaabaa hojiitti hiikuuf amlee fi dandeettii itti hin qabu. Bifuma kanaan kana booda amala dhuunfaa isaatiin dhaaba keenya baruma baraan diiguu fi mooraa qabsoo oromoo tasgabbii dhoowwuun akka itti fufu bifa kamiinuu hin eeyyamnu. Gorsaa fi barumsi yeroo dheeraaf isaaf tasifamaa ture dhuma irratti abbaa irrummaa isaa irraa kan madde gatii dhabee jira. Seerrii fi heerri dhaabaa kabajamee dhimma nama dhuunfaa keessaa baanee dhimma qabsoo sabaa geggeessuun murteessaa waan ta’eef badii G/kamal dhalche akka hoogganatti kana booda obsaan eeguu waan hin danda’amneef murtee siyaasaa fudhachuun akka murqamu ta’ee jira. Amma korri walii gala dhaaba keenyaa walgahee HD filatutti dhaabni keenya KHR fi qabsa’ota gameeyyiin hoogganamaa deema. Imaamatii fi muldhati dhaaba keenyaa kan yeroo dheeraaf dura dhaabbannaa G/Kamaliin dhoramaa ture akka hojiitti hiikamu akkasumas tokkummaan ilmaan oromoo waanta hunda dura akka dursa argatu hojatama. Akkasuma diinni keenya wayyaaneen bifa dhoksaanis ta’ee bifa ifa ta’een dhaaba keenya dhoraa kan turte kana booda bifa kamiinuu bakka bu’ummaa ishee kan hin eeyyamne ta’uu keenya hubachiifna. Carraa kanatti dhimma bahuudhaan hoogganootiin, qondaalonnii fi miseensonni dhaaba keenyaa kana dura sababa waldhibdee G/Kamal Galchuu dhalcheen dhaaba keessan dhiiftanii bifa gara garaan turtan akka dhaaba keessanitti deebitanii dirqama lammummaa akka baatan kabajaan isin gaafanna. Ammas rakkoo G/Kamal Galchuu dhalcheen bakka bu’ootiin diina tokkummaa fi humna ta’uu oromootti gufuu ta’an akka dhaaba keenya keessaa qulqula’anii fi lootee seentuu akka of irraa qolattan miseensa dhaaba keenyaa hundaaf dhaamsa dabarsina. Oddeefaannoof : (1) Dr. Nuuroo Daddafoo, jibbaa.roorroo@gmail.com, phone No.(612)559-0489 (2) Brigadier Hayiluu Gonfaa , dhugaasaawaltajjii@gmail.com , phone No. +291 7179 153 (3) Dhaabaa Guutaamaa, dabagutema@yahoo.com , phone No. +4774167643 Koree Hujii Rawaachiiftuu Adda Bilisummaa Oromoo Onkoloolessa 23, 2014


Dr.Diimaa Nagaoo: “ABOn akka malee natti jabaadha”

Dr. Diimaan bara kuma lamaa fii saddeet yeroo jijjiiramni garee ABO irraa foxxooyteen labsamu miseensa jijjiiramaa ta’uun isa kana nutti himaa turan …… “Joollummaa kiyyarraa kaasee ABO waliniin guddadhe, kanaaf dhaabni kun natti jabaadha” Kunoo Dhaaba isatti jabaa kana fuudhee isa kalee Minaasee (Abbaa Duulaa) Amaarasaadha nuun jechaa bahee cinaa ta’anii jira…


Nafxanyoota moofaas ta’ee haaraa wajjin hojjennee bilisummaa arganna jechuun garaagarummaa hin qabu, bu’aas hin fidu

Abdii Boruutiin Gara ogummaatiin yoo ilaalame, ani barumsa siyaasaa fi seenaa qabaachuu baadhullee, akkan adeemsa siyaasaa keessatti hubadhutti garuu, galii barbaadan tokko gahuuf tarsiimoolee fi tooftaalee adda addaatti fayyadamuun waanuma jiru dha. Karaan tokko bakkee barbaadan tokkotti yoo nama geessuu baates, karaa biraa barbaaduunis akkasuma. Mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo (QBO) keessattis, haaluma walfakkaataatu mul’achaa jira. Tooftaalee adeemsa siyaasaa keessatti godhaman keessaa inni tokko, dhaadannoo “Diinni diina kiyyaa fira kiyya” jedhus yeroo tokko tokko waan mul’atu fakkaata. Haa ta’u malee, gara QBOtiin yoo ilaalle, diinni diina kiyyaa fira kiyya kan jedhu kun waan hojjetu natti hin fakkaatu. Qabsoo bara 1991 dura godhame keessatti, nafxanyoota haaraa (Wayyaanota) fira ykn tumsa godhatanii nafxanyoota moofaa kuffisuun hanga tokko hojjetee jira garuu booddeen isaa QBOf bu’aa hin fidne. Gara mata-duree barreeffama kanaatti deebi’uuf, maaliif akkan dhimma kana kaase fi barreeffama gabaabaa kana dhiyeesseef ibsuun yaala. OMN dabalatee, akkuma miidiyaalee gara garaarratti argamaa fi dhagayamaa jiru Adda Bilsummaa Oromoo warra Jijjiiramaa ofiin jedhan keessatti waljeequmsi akka uumame hubatama. Warri jeequmsa walitti uumanis hunduu ejjannoo ofii iittisuuf ibsa gara garaa kennaa jiru. Fakkeenyaaf waan J/ Hayiluu Goonfaa fi J/ Kamaal Galchuu OMNrratti dubbatan kaasuun gahaa dha. Dubbii J/ Hayiluun dubbatan irraa hubachuun akka danda’amutti, komiin isaan J/ Kamaaliif dhyeessan keessaa inni tokko J/Kamaal mooraa diinaatti nu geesse kan jedhu dha. Akkan hubadhutti, kun waayee warra Ginbot 7 (Nafxanyoota moofaa) wajjin tumsa uumuuf yaalii godhan waan agarsiisu natti fakkaata. J/ Kamaal ammoo gama isaaniitiin akka ibsanitti, warri jeequmsa uuman kun warra ADO faa wajjin biyyatti deebinee ykn gallee; Wayyaanee (Nafxanyoota haaraa) wajjin waliigaltee uumnee achitti qabsoofna jedhan, wajjin tokkummaa uumuu barbaadanii dha waan jedhu fakkaata. Asirratti, akka ilaalcha kiyyaatitti, wanti Oromoon hubachuu qabu, jarreen kun lamaanuu (nafxanyoonni moofaa fi haaraan) warra bilisummaa fi abbaabiyummaa keenya nurraa fudhatani fi biyya keenyarratti abbaa qabeenyaa fi abbaa biyyaa ta’uu fedhani fi/ykn ta’anii dha malee, warra qabsoo kanarratti nu gargaaran akka hin taane dha. Eenyu wajjin hojjenneeti eenyurraayis bilisummaa barbaadnnaa? Warra Ginbot 7s yoo ta’an, yeroodhaaf isaan wajjin hojjennee Wayyaanee laaffisna ykn kuffisna jechuuf yoo ta’e malee, dhugumatti otuu yaaliin kunuu milkaayee, isaan kunis bar yoo humna horatan booda numatt gargalanii nu balleessuuf akka deeman dagachuun nurra hin jiru. Wayyaanotnis dhugumatti Oromoo wajjin waliigaltee uumanii; karaa nagaatiin hojjetamee; bilisummaan Oromoo ni argama jechuun of gowwoomsuu natti fakkaata. Waayeen kun bara 1991 dabalatee; sanaa asis yaalamaa hin turree? Yaalii isa kamtu milkaaye? Yaalii kamtu milkaayuu danda’a jedhamees yaadama? Walumaagalatti projektiin karaa lamaaniituu waan milkaayu natti hin fakkaatu. Dhugaa lafarratti mul’ate fi mula’chaas jiru kanarraa ka’een jarree lamaan kana (nafxanyoota moofaa fi haaraa) wajjin hojjetanii bilisummaa Oromoo argamsiisuun akka hin danda’amne ibsuu yaale. Maarree, ABO warri Jijjiiramaa ofiin jedhan fedhii dhuunfaa (tarii gaafii aangoo) irratti jeequmsa walirratti uumanii yoo ta’e malee, dhugumattii adeemsi isaanii waliigaltee isaan dhoowwoo; sababa kanaan rakkoon waan uumame natti hin fakkaatu. Hunduu ejjannoo isaanii miidhagsuuf jedhanii wal komachuun, sabaa-himaaleerratti walirratti duuluun qabsoo keenyaaf bu’aa fida jedhee hin yaadu. Rakkoo inni guddaan mooraa QBO keessatti mul’atu tokko, humna fi qabeenya ofiitti amanuu dadhabanii; alagaa fi diinarratti rarra’uu dha. Keessumaayuu Habashootaa wajjin hojjennee galii barbaadnu tokko ni geenya jechuun projektii irra deddeebi’amee yaalamee, otuu hin milkaayin hafe waan ta’eef, maaliif isa kanarrtti qabeenya, beekumsa, dandeettii fi humna keenya akka balleessinu naaf hin galu. Akkuman yeroo adda addaa keessatti, barruulee gara garaatiin ibsuu yaale, akka ilaalcha fi hubannoo kiyyaatitti, wanti ta’uu qabu silaa hunda dura tokkummaa mooraa ofii ijaaranii; karaa kanaan humna jabaa fi abdachiisaa yoo uuman booda, tumsa alaa barbaaduun karaa gaarii ta’a ture. Fakkeenyaaf: http://gadaa.com/oduu/5136/2010/08/04/tumsa-hunda-hammataa-alaa-dura-tokkummaan-ykn-tumsi-mooraa-qbo-keessatti-ijaaramuu-qaba/ Tumsi barbaadamu kunis dura tumsa saboota cunqurfamoo, kan saba Oromoo wajjin seenaa fi kaayyoo walfakkaataa qaban, wajjin kan uumamu ta’uu qaba jedheen amana. Yoo tumsi akkanaa humna jabaa, cimaa fi sodaachisaa ta’e uume booda, Habashootatu (isaanuu dhugumatti warra diimookraasii fi federaalsisimii dhugaatti amanan) nu wajji tumsa uumuu barbaadu malee; nuti isaan bira deemuun barbaachisaa hin ta’u. Humni abdachiisaan akkanaa yoo jiraate, Habashoota, warra bilisummaa saboota cunqurfamoo dura dhaabbatan, jilbiifachiisuun wanti hin danda’amneef hin jiru jedheen yaada. Yoo humni akkanaa hin jiraatne garuu, keessumaayuu yoo humni Oromoo laafaa ta’e, gara gara deemuun kophaa kophaatti rukutamuuf yoo ta’e malee bu’aa hin fidu. Yeroo ammaa, yeroo tokkummaan uummata Oromoo bifa gammachiisaa ta’e agarsiisaa jiru kanatti; yeroo ilmaan Oromoo keessumaayuu dhalootni Qubee diina dura dhaabbatanii mirga saba isaaniitiif yoomiyyuu caalaa qabsoo hadhaawaa godhaa jiran kanatti, rakkoodhuma dur qabnu sanatti deebinee; madaa fayyaa jirus tuttuquun nagaa fi tasgabbii mooraa keenyaa booressuu ta’a malee, uummata bal’aa Oromootiif yookaanis qabsoo bilisummaa isaatiif bu’aa inni fidu hin jiru. Kanaaf, jeequmsa uumameef fala ykn mala barbaaduu dha malee, sabaa-himaaleerratti walirrtti duuluun ammas humna mooraa keenyaa laaffisuu bira dabree; diina qabsoo keenyaatiif karaa baasa; qaawwa uuma. Isaan ammoo karaa fi qaawwa kanaan nu keessa seenanii tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisuuf carraa gaarii argatu. Dogoggorri akkanaa kun sirraayuu qaba; kan dabrerraa barachuu qabna. Yoo kun hin taane, karaan bilisummaa achi dheerachaa akka deemu dagachuu hin qabnu. Galatoomaa. Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Dr. Nuuroo Daddafoo, Hayyuu Durummaan filaman

ADDA BILISUMMAA OROMOO Gaafa: Onkoloolessa 25, 2014 Date: 10/25/2014 No.: 007/2014 م قر Ibsa ABO Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo walgahii hatattamaa Onkoloolessa 25, 2014 godhatteen murtii Koreen Hujii Rawaachiiftuu Adda Bilisummaa oromo General kamaal Galchuu ittigafatamaa hayyuu durumaa irraa fudhuun fudhatee mirkannneessee jiraa. Gumiin sabaa hanga Korri Sabaa/Jilli Qabsaawoota godhammee hoogganni dhaabbataan filamuu: (1) Dr. Nuuroo Daddafoo, Hayyuu Duree, (2) Brigadier Hayiluu Gonfa, itti gafatammaa Damee Siyaasaa , fi (3) Jaal Qaasim AbbaaNasha itti gafatamaa Damee Hajaa Alaa ta’aanii akka hojjataan ramadee /filee jiraa. Maqaan Hoggannoota kawaanii ammoo dhawaataan ka bayu ta’uu beeksifinaa. Hoogganni kuni kallatiidhaan qajeelfama/murtii/ tokkummaa qabsaawoota oromoo deebisaan ijaaruu fi moora qabsoo oromoo tasgabbeessuu laalichissee Gumii Sabaatiin baradheengadaa darbee irratti xiyyeefatuun hatattaman hujitti akkaa hiikkaan irraa deebi’aan yaadachissee jiraa. Miseesoonni, qondaloonnii, fi ummanni oromoo hogganna kana woliin dhaabatuun kaayyoo Adda Bilisummaa Oromoo akka bakkan gayaan dhaamana. Gumiin Sabaa Adda Bilisummaa Oromoo Onkoloolessa 26, 2014 Press Release The Oromo Liberation Front (the OLF) Central Committee has held an emergency meeting on October 25, 2014 In this meeting, the Committee has discussed the removal of General Kamal from the chairmanship of the OLF on October 23, 2014 by Executive Committee . The committee considered all matters that caused the removal, and accepted the decision of the Executive Committee. Until they choice the permanent leader, the committee has appoint three individuals: Dr. Nuro Dedefo, Chairperson, Brigadier General Hailu Gonfa , Head of Political Affairs, and Mr. Kassim Abbaa Nasha Head of Foreign Relations. The rest of the executive leaders names will be announced subsequently. The Central Committee directs the new leaders to focus on the directive it gave to Executive Committee last year that is to work without precondition with all political organizations that struggle to dismantle the oppressive Woyyanne regimes that all peoples in Ethiopia live in peace, freedom and justice. Oromo Liberation Front Central Committee October 26, 2014


Qaanyii: Qabsoo Oromoo Irratti Waraana Baname

(Oromedia, 26 Onkoloolessa 2014) Humnooti qabsoo bilisummaa Oromoo dadhabsisiuu barbaadan karaa addaddaa waraana guddaa qabsoo Oromoo irratti bananuun mirkanaa’e. Oromedian ragaa qabatamaan kan bira gahe, qabsoon Oromoo humnoota keessaa fi alaatiin haleelamaa jira. Qabsoon Oromoo kaayyoon isaa bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaa mirkaneessuu dha. Hunooti Itoophiyaa kanaan dura Oromoo fi Oromiyaa garbummaa jala jiraachisuuf kaayyeffatan garuu waggoota 150 oliif qabsoo Oromoo karaa hundaan hidhanii balleessuuf yaalii godhaa jiran. Gama kaaniin, qabsoon Oromoo haleellaa gama hundaa dandamatee ka’us, uleen diinaa keessaa fi alaan qabsoo Oromoo haleeluu irraa hin dhaabbanne. Qabsoon Oromoo akka haaraatti bara 1960moota keessa biqile sadarkaa olaanaa irra kan gahe, bara 1990moota keessa ture. Yeroo sanattis qabsoo Oromoo sirnaan taliiguu fi galii olaanaa akka argamsiisu taasisuu irratti hojiin hojjatame yaadannoo seenaaa keessa jira. Garuu, haleellaa diinaa fi haleellaa keessaatiin qabsoon Oromoo akka duubatti deebi’u haallen taasisan amma illee mul’ataa jiran. Seenaa keessa hubannutti, bara 1990moota gara jalqabaa keessa Waraanni Bilisummaa Oromoo akka mooraa galu taasifamuun dogoggora seenaa qabsoo Oromoo keessatti hojjatamee dha. Kanuma waliin, qophii tokko mallee ABOn mootummaa ce’umsaa keessaa akka bahuu fi WBOn marfama keessa jiru deebi’ee akka mooraa bahu godhamuun immoo qabsoo Oromoo keessatti dogoggora guddaa hojajtamee qabsoo Oromoo sadarkaa duraatti miidhee jiruudha. Sanaan walqabatee rakkooleen yeroo irraa gara yerootti mumul’achaa jiran, waraana keessaa fi alaan qabsoo Oromoo irratti gaggeeffamaa jiru keessaa kan maddee dha. Oromedian akkaseenaa qabsoo Oromoo yeroo quncisu, irraa jalaan kan itti bahaa jiru waraana guddaa qabsoo Oromootti banamee jiru mirkane. “Duulli duraa qabsoo Oromoo keessatti afaanfaaffiin akka uumamu gochuu irraa kan madde,” kan jedhan xiinxalaan qabsoo Oromoo tokko, “dhimma kanaaf, hoggantooti qabsichaa olaanoon gaafatamummaa guddaa qaban. Keessayyuu, kanneen akka Ob Leencoo Lataa qabsoo oromoo sirnaan gaggeessuu irra afaanfaajjiin qabsoo Oromoo keessatti akka dagaagu gahee guddaa xabatanii jiru,” jedhan. Iti dabaluunis, “alagaa biyya Oromoo cabsee saba Oromoo ajjeesaa jiru waliin hariiroo dhokasaa uummachuu irraa kaasee ajaja dhaabaan ala akka fedhanitti diina waliin dubbachuun hojiin qabsoo Oromooa akka danqaa keessa seenu taasisan,” jechuun miidhaan qabsoo Oromoo irra gahe ibsan. Gama kaaniin, mooraan qabsoo Oromoo akka deebi’ee hin tasgabboonfe, karaa keessaanis ta’ee alaa duula itti banuun namooti cichoomina qaban akka qabsoo irraa fagaatan shira walirratti gaggeessuun mul’ate jira. Haallen kunneen akka murnooti haaraan ABO keessaa bahan taasise. Caalattiyyuu, jaallan irbuu waliif seenaanii diinatti bobba’an akka qawwee isaanii walitti deebifatan taasise. Duulolin ddina akan yeroo hunda itti fufee jiruu dha. Kan keessaa immoo, darbee darbee kan dhalatu ta’us, miidhana isaa hedduu guddaa dha. “Haalli kun yeroo addaddaatti ifaan mul’atee jira. Yeroo duraatiif bara Jaarraa keessa dhalate. Yeroo lammaffaaf immoo bara Galaasaan fincile ta’e. Bara Kamaal fincile immoo yeroo sadafffaaf dhalate,” jechuun qabsoo Oromoo keessatti waraana keessaan banameen miidhaa gahe yaadachiisan. Akka kanaanis yeroo murni ABO qaama Ce’umsaa jedhu dhalate, WBOn bakka lamatti walqoodee walwaraane; waraanni murna Qaama Ce’umsaa jala hiriires baqatee alagaatti harka kennate. Akka yaadatamu, WBO yeroo duraatiif qawwee isaa kan walitti gargalche, bara Jaarraan ABO irraa bahee jaarmiyaa Adda Bilisummaa Islaamummaa Oromiyaa hundeesseedha. Dhibdeen kun yeroo irra gara yerootti babal’achuun, bara 2008 keessa jeequmsa sadarkaa olaanaatti qabsoo Oromoo miidhe dhalche. Akka kanaanis yeroo sadaffaaf qawwee walitti gargalfate; yeroo lammaffaaf immoo waraanni bilisummaa Oromoo hogganoota waliin diinatti harka kennate. Duulli kun akkanaanis hin dhaabbanne. Humnooti hafan maqaa qabsoo Oromoo dhawachaa lagaa Oromoo cabsee itti geeraru jalatti kufan. Kaani immoo maqaa qabsoo oromoo fudhatanii waan saba Oromoo qaanessu hojajchuu hojii guyyuu godhatan. Mooraa qabsoo oromoo goolaa kan turan hogagnooti gariin immoo maqaa dhaaba biraa dhaabanii qabsoo oromoo agra dabsuuf hojjachuu itti fufan. Hoggantoota Oromoo sadarkaa duraatti qabsoo Oromoo gooluun maqaa dhawaman keessaa tokko Ob leencoo Lataa fi Ob Diimaa Nagoo ti. Jarri kun har’a haga OPDOn biyay keessaa gaafachaa jirtu illee gaafachuu hanqatanii jiru. Qabsoo sabaa dantaa nama tokkoon yoo jijjiiranii fi yoo dabarsanii qaanessanii fi cabsan argamaa jiran. Ob Leencoon Ob Ibsaan hidhaa baasa jedhee otuu WBOn kuma digdama ta’u biyyatti gale. Ob Diimaan du’agahii dhaquuf qabsoo Oromoo dhiigdi meeqa itti dhanga’e deebisee salphise. Humni waraana diinaa keessaa cabsatee qabsoo Oromootti dabalames, aaadaa saalfachiisaa kana saalfii fi qaanii tokko malee daran babal’ise; gochaa hamaa duraan diina waliin qabsoo Oromoo irratti raawwate caalaa waaroo qabsoo golgaa godhatee qabsoo Oromoo miidhaa jira. “Fakkeenyaaf, Kamaal Galchuu qabsoo Oromoo keessatti hokkora kaasuu fi lubbuun qabsaa’ota hedduu akka dhabamu taasisee jira. Kamaal ammas biyya itti baqate keessaa olola kijibaatiin mooraa qabsoo Oromoo akka gooletti jira,” kan jedhe dargaggoo Amaan Magarsaa,”sabni Oromoo jarreen guyyuu dantaa isaa miidhan kana ofirraa dhaabuu qaba; jarreen kana beekee, qabsoo isaa tifkachuu fi eeggachuu irratti hojjachuu qaba,” jedhee jira. Qeerroon Bilisummaa akka ibsetti immoo, dhalooti Qubee qabsoo Oromoo tiksuu callaa otuu hin ta’iin dhaaluuf yeroon itti of-gahoomsuu qaban amma. “Yeroon kun yeroo qabsoo keenya jabeessinee tiksinuudha. Kana caalas, kanneen itti gaafatamummaan itti hin dhagayamne adda baafnee beekuun irraa of eeguu qabna. Bakka jirrutti qabsoo dhaaluufis of qopheessuu qabna.” Yeroo diinni laafee jirutti, qabsoon Oromoo daran of-jabeessee tarkaanfachuun irra jira.Dhalooti haaraas humnoota jilbeeffattoota, lootugaltootaa fi ayyaanlaallattota irraa eegee qabsoo haqaa abbootii isaatiin eegalame fardeessuu qaba. Ummati Oromoo kanneen haqaan qabsoo saba gaggeessan adda baafatee, deeggaruu fi bira dhhaabbachuu qaba; diina kaayyoo immoo ifatti mormuu aadeffachuu qaba. “Haga humnoota qabsoo Oromoo keessa dhokatanii jiran kunneen hin saaxilletti haleellaa fi jeequmsi qabsoo Oromoo irraaa hin dhaabbatu.”


Afaan Oromoo Afaan Hoji Biyoolessa akka ta’uu hafalmannuu

Afaan Oromoof Haa dirmanuu Ijooleen Habasha (OPDOn) gartun yaakkamtun kun harree oftee diina Oromiyyaa galchuusheti bara 1991 kassee ummaati keenya balaleefata jira. OPDOn garuu kan haaree oftu utuu hin tanee Haareedhan ofamtee kan Oromiyya galtee jeechuuti irra madali kassa. Sababi isaa OPDO akka namati miti akka Haareeti ilee yaaduu kan hin dandeenye ta’uu isheeti. Mirga Oromoof waan maluu hunda dura kan dhaabbatu ta’uu isheeti. Kun amoo kan inii irra madeef OPDOn Ogannoon ishee 90% ijoolee Tigray ykn Amhara ta’uu isheetin. Afaan Oromoo Afaan Hoji Ityyophiyya akka ta’uu WFDOn kayyoo isaa keessati isaa dura goodhatee hoji egalee, hara amoo kayoon kun dhaabbilee mormitoota Itiyyoophiyya keessa jiran hundi waan irrati waliigalan dha. Mootuummaa Oromiyyan bulchan jira kan jeetuu OPDOn garuu Afaan Oromoo Afaan Hojii biyyoleessa ta’uuf hin danda’uu jeequmsaa fidaa jeechuun ishee hangaa haaree kan hin yaanee ta’uu ishee mulisa. Waan nama dhiibuu Lidatuu Ayyaleew ilee “haalaa biyya keenya keessa jiruuf bayyiina saba Oromoo yaamuu ilaalamuu Afaan Oromoo Afaan hojii biyyoleessa ta’uu degeramuu qaba” jeechuun ilaalcha isaa duri qabuu irraa haalaa jiruu ilalee yamuu of jijiruu danda’eeti, OPDO ergamtuun samuu TPLFn yaaduu garuu gaafi fi fedhii Oromoo kan ta’ee fi dhaabbilee Oromoo wara hin tanee irra ilee degersa yaamuu argatuu, OPDOn kana mormun ishee yaaka sadarka hin qabnee rawwachuu ishee Oromoo hundi hubachuu qaba. OPDOn kana duraa yaakaa mirga saba Oromoo dhiibbuu hunda dalaga turte. Danga Oromiyya ABOn sararamee hunda kukutee naannoo birroti dabaluun Oromoo naannoo isaa irra citee Harari, Amhara, Kiba, Beneeshanguli fi Tigray keessati kutamee lamii lamafa ta’ee jira. Mootummaan ce’uumssa seera biyyati keessati Oromiyyan Finnifnnee irraa siyyassan, dingdeen fi hawasuuman bu’aa fi ga’ee Oromiyya argachuu qabuu seeran murte’see, hojii irra utuu hin oliin waggoota 18 lafa irra harkifamee akka hirnfatamuu goodhamee jira. OPDO waagoota darban 20 keessa samuu TPLF yaaduu fi ergama Tigray raawwachuun ala mirga Oromoo fi Oromiyyaf waan hojeete tokko ilee hin jiru. Dura dhabachu yoo ta’ee malee. Gaaffin Oromoon gaafachaa jiru tokko ilee deebiyya hin jiru fakkenyaf:- 1. Afaan Oromoo Afaan Hojii Biyoolessa akka ta’uu WFDOn Oromo bakka bu’ee gaafatama jiru OPDOn hanga amati morma jirti; 2. Lafi Oromiyya kan Oromooti malee kan Mootumma miti jeechuun WFDOn filaannoo 2005 yamuu falmatuu OPDOn garuu kana mormaa turte, kana irrati hunda’uudhan TPLF haarra lafa Oromoo Biyyoota Araba, India, Chaina, Sudan, Djibuti, Naigera fi kan biirooti gurguracha jira, haarra ilee OPDOn kana dhugoomsaa jirti, 3. Baajeeti Federala irra Oromiyyaaf keenamuu qabuu baajeeta Naannoo Tigray gadii ta’uu isaa Lamii Tigree tokkof Qarshi 500 yamuu ga’uu lamii Oromoo tokkof garuu qarshi 50 ramadamuun yaakka waan ta’eef siirachuu akka qabu gaafii WFDOn paarlamaa keessati dhiyeese OPDO fi TPLF morimmuu isaan; 4. WFDOn Finfinnee lafa Oromoo waan ta’eef ittigafatamumi Finfinnee Oromiyyaf ta’uu qaba jeedhee falmin inni bara 2006 paarlamaa keessati yamuu kasuu OPDO fi TPLF mormuu isaan, 5. OPDOn Oromoon Oromuummaa guudiifachuuf bareefaman seena fi addaa isaa gudisuuf yamuu caaraqaa jiruu kana keessa OPDOn Oromuummaa dhisaati Itiyyoophiyuumaa dagagsaa jeechuun ishee dhaloota haaraa Oromoo heeduuu madeesee jira. 6. Oromoon Daldala keessa basuun Oromoon waan birra haafee bunna of hommishee ilee akka gabati basee hin gurguraneef mirgi isaa molqamee jira, buunaa kan gurgurruu danda’uu daldaltoota Tigray qoofa akka ta’uuf Kubaniyaa Tigray bunna gurguru Dr. Elein jeedhamtuu itti ramadan jiru; 7. Oromiyya Ibsaa utuu madisisuu dukana keessa akka jiratuu goodhamee jira. 8. Karaa fi Bilbili Oromiyya keessati akka hin babalaneef baajeeta ga’aa dhorkatamee jira, OPDOn gaafi kanaaf tumsuu mana gaafi kana ukkamsaa jirti, 9. Barnooti fi Fayyan bara 2015 ummataa hunda akka waliiga’uu Mootummoon adnuyna seera isaan basan biyya Tigrayti haruma iyuu Barnoot fi Fayyan lammi Tigray hunda wali ga’uun ifaati yamuu labsama jiru kanati Oromiyya keessati garuu Wagga 50 booda ilee kan hin yadaamnee ta’uun isaa beekamadha. 10. Qootee bulan Oromoo OPDO yoo hin filaannee sanyii filatamaa fi Xa’oo akaa dhorkatamuu goodhamee jira; 11. Lakkobsii Oromoo kan tilmamaee 50.2miliyoona utuu ta’ee jiruu, lakkobsaa Oromoo gadii xiqeessan jiruu saba isaa Baajeetaa Oromiyya ittiin dangeesuuf jeedhameeti, kun iffa kan ba’uu danda’uu gaafa Bilisoomnee qoofa ta’ee ilee; yaakkoota kana fakkatan heeduutu OPDOn rawwatama jira.Kanaafuu; Oromoo bakka jiruu sagalee isaa biyya ala fi biyya keessati dhageesisuu qabaa, Median Oromoo hundii qabxii kana Olti caqasaman keesumaatuu Afaan Oromoo Afaan hoji biyyoleessa akka ta’uu dhaabbilee siyyassa mormitoota kan iti waliigalan sun Ajanda hunda caaluu ta’ee akka irrati falmanuu isiin yaadachisuu feena. Afaan Oromoo Afaan hoji biyoolessa hata’uu yamuu jeenuu barbachisumaa isaa qoorannoo irrati hunda’uudha bu’aa inii ummataa Oromoo fi ummatoota Itiyyoophiyya hundaaf ilee bu’aa in qabuu, Ummatoota Gaanfaa Afrikaaf ilee bu’aa inii qabuu hunda erga xinxalamee booda waan murta’eedha malee OPDO abjuun akka ishee goofta ishee TPLF sodatee Afaan Oromoo xiqeessa jirtuu akka hin ta’iin Gummiin Paarlaamaa Oromoo isiin mirkaneesuu feedha. Biyyoon Guddatan akka Kanadaa, Belgium, Suizerland, South Afrika kkf Afaan Hojii laman fayyadaman rakko ummataa isaan ittin hikuu irra darbanii bu’aa gudda kan itti argatan malee rakkon tokko ilee ykn sababa kana jeequmsi isaanti humamee tokko ilee hin jiru. OPDO doomtuun garuu Tigroota sodatee Afaan Oromoo akka jeequmsa fiduu ykn dandeeti akka hin qabneeti dhiyeesun ishee Ummatii keenya bakka hundati balaleefachuu qaba. Afaan Oromoo Afaan Hojii biyooleessa ta’uu hin qabuu kan jeetuu OPDOn Naannoo Oromiyya keessati bakka tokkoti ilee akka hin falatamnee ummataa keenyaaf dhamna. Baratoon Oromoo kaba fi kibba, bahaa fi Lixaa wal damaksuun Fillaannoo dhuufu irrati akka nami OPDO hin filaannee goochuun addabi isaa dhumaa akka addabdan isiin gaafana. Ummanii Oromoo, Baratan Oromoo, Daldalan Oromoo Qootee bulan Oromoo yaakka OPDOn raawwatee kana hubachuun fillaannoo ji’aa kana keessati rawaatamuu irrati OPDO akka hin fillaanee wamichaa isiin dhiyeesina. Lammin Oromoo kan ta’ee OPDO Afaan Oromoo Xiqeesitee kana yoo filaatee guyya tokko kan itti gafatamtuu ta’uu kee hubatee dhaabbilee Oromoo Afaan Oromoo Afaan Hojii Biyooleessa ta’uu qaba jeedhani falmachaa jiran akka filaatan isiin dhamna. Baratoon Oromoo matii keessan haraka lafa jalan amansisudha guyya gaafa fillaannoo Afaan Oromoo Afaan Biyyooleessa hata’uu wara jeedhan WFDO fi OBK/OPC akka filatan isiin dhamna. OPDO (ilman Habasha) Afaan Oromoo dubatuu falachuun Afaan Oromoo Baleesuu ta’uu isaa akka beektan Gummin Paarlaamaa Oromoo kabaja waliin isiin gaafata. Afaan Oromoo Afaan hojii Biyoleessa Itiyoophiyya qoofa utuu hin anee Afaan Hoji Gaanfaa Afrika goochuuf Murraanoo keenya waan ta’eef, OPDO hanga Hareen hin yaanee Afaan Oromoo xiqeesuunf hamlee kan hin qabnee ta’uu ishee hubachiifnee ijoolee Oromoo Miseenssaa OPDO tatan ilee goochaa OPDO kan atataman akka balaleefatan isiin hubachuufna. Kun ta’uu banan Oromoon Afaan Oromoo Afaan hoji Biyyoleessa hin ta’uu jeedhe falmatuu murtiin isaa irra ga’uu murti isaa dhumaa ta’uu isaa hubachifna. Oromiyyan ni Bilisoomti !! GPO


Baqattoonni Oromoo 800 olitti shallagaman ka  biyya Misra magaalaa Kaayroo keessa jiraatan mormii saanii dhageesisaa oolan

Hegeree Oromiyaa Hiriira Mormii baqattottonni Oromoo kaayroo jiraatan Habashotaa fii Embaasii Ethiopia tiif qaban agarsiisuuf Onkololeysa 28/2014 fuula UNHCR Kaayroo duratti gadgeysa olan haalaa miidhagaa fii injifanno bonsaan xumuramee jira. Hiriiraa nageyaa baqattonni Oromoo magaalaa Kaayroo jiraatan gadgeeysan kuni ganama keeysaa sa`atii 10tti wayta egalamuu hawwasnii hiriira kanarraa qodaa fudhatan akka qopheysitonni himanitti nama 800 kana caalutuu irraa qooda irraa fudhatee jechuus dubbatanii jiru. Hiriira nageyaa fii balaaleyfanaa Habashaatiif bahamee kana Ijolleen mana barumsaa barattu fii haawwaan akkasuma manguddonni fii shamarran Oromo tokklleen oso hin hafin hiriiracharraa qoda guddaa fudhachuudhaan hiriirichaaf midhigina guddaa kennanii fii jiru. Dhaadannon hiriira kanaa Keziin Oromoo Oromoo qofaafi dhiibbaan habshootaa fii embaassii wayyaanee Kaayroo nurraa haa dhabbatu jechuun barreyfamaan UNHCRtti galfatanii jirru. Maayyiirratti boqattoonni Waajjira UNHCR Kaayroo irraa namni sadii himannaa baqattoota Oromoo Kaayroo kana irraa dhaggeyfachuudhaan furmaata itti laachuu fiis ballama cimaa galanii fii jiru,


VOA; Mootummaan Itiyoopiyaa uummata Oromoo Irratti Kallattiin Qiyyaafatee Dararaa Geggeessa

28.10.2014 Jaallannee Gammadaa Gareen mirga dhalaf falmu ka sadarkaa Addunyaa AMNESTY INTERNATIONAL Itiyoophiyaan, saba biyyattii keessatti keessatti guddaa tahee lammiwwan Oromoo -mootummaa mormitan” sabaabaa jedhuun, itti xiyyeeffattee haala gar-laafina hin qabneen dararaa irratti geggeessaa jirti jedha gabaasaa haarawa Har’a facaaseen. “Oromoo ta’uu koo qofaaf” dararaa fi hiraarsi kun na irratti geggeeffama mata-duree jedhuun ka maxxansame gabaasaan Amnesty International haaraan kun Lammiwwan saba Oromoo kuma hedduutti lakkaawaman “ajaja seeraa ti ala hidhamuu, himannaa seeraa malee yeroo dheeraaf mana tursiisamuu, humnaan butamanii dhabamsiisamuu, dararaa deddeebi’ee geggeessamuu fi ajjeechaa humnoota mootummaaf saaxilamanii jiran jedha. Dhuga-ba’insa namoota dhibba lamaa olii walitti-qabuu isaa illee dubbata. Qorattuun Amnestii Inteernaashinaal Kleer Beeston akka jedhantti bara 2011 hanga bara 2014 giddutti Oromoota yoo xiqqaate kuma shan ta’antu hidhame. Mootummaan itiyoophiyaa garuu irra deddebi’ee dararaan kun rawwatamuu haala. Silaa dararaa dhaqqabe jedhame kana qorachuutu irra ture jedhu. Kanaaf jecha gareeleen mirga dhala namaaf falman Tokkummaan Mootummotaa komishinni Afrikaa kan waa’ee mirga dhala namaa dhimma kana gidduu seenanii qorannaa walaba akka gaggeessaniif gaafanne jedhu kleer Beestoon. Gabaasa kana kan ilaaleen Jimaata fullee keenyaa Onkololeessa 31 bara 2014 kan fudhannee dhiyaannu ta’uu beeksiifna.


Akka sabaatti ijaaramnee,oromummaa fi Oromoo duwwaa abdannee, gooboo garee fi maqaa qabsoon daldaaltuu, hundeen diiguu qabna.

Kutaa tokkoffaa……. Sadarkaan guddinni qabsoo Oromoo irra gahee jiru, yeroo gandaan, gareen, amantaa fi sammuu alagaan yaadan irra ce’ee jira. ilmaan Oromoo bahaa-dhiha, kaabaa-kibba dhimmi isaan walitti hidhee jiru oromummaa fi oromiyaa dha. waanta hunda dursuu kan qabu, dhaabbileen maqaa oromoon ijaaraman, fayidaa nama dhuunfaa fi garee keessaa bilisa ta’anii waanta akka sagantaatti baafatanii jiran gara hojiitti jijjiruun dirqama yeroo ti. Maqaa qabsoo oromoon dhaabbilee ijaaramanii jiran yoo ilaalle, bifa barruun sagantaan isaan waraqaa irraa qaban, Oromoo abbaa biyyaa gochuu fi bilisummaa sabaa dhugoomsuuf akka ta’e, barruu irraa ni dubbifama. Hoogganootii fi miseensi dhaabbilee siyaasa garuu, waanta akka sagantaa siyaasaa irratti maxxanfatanii fi baafatan hojiitti hiikamaa akk hin jirre tolchanii beeku. Waanti akka sagantaatti wixinatanii jiranii fi waanti hojiin muldhisaa jiran faallaa sagantaa isaanii ti. Oromoo ta’ee qabsoon keenya maaliif dadhabe kan hin jenne jira hin se’u. falaa fi malas namni hin akeekne hin jiru. Hoogganootiin qabsoo Oromoo hoogganaa jiran, midiyaa fi waltajjii ummataa gara garaa irratti yoo dhihaatan, waadan isaan galanii ummatatti lalaban yoo jiraate, qabsoo sabaa jabeessuuf hunda dura oromummaa fi tokkummaa mooraa qabsoo oromoof akka hojatan dhaammatu. Qabatamaatti garuu faallaa kanaatu muldhata. Rakkoon kun amma iyyuu hin dhaabbanne. Rakkoon kun ummata Oromoo ykn miseensa dhaabbilee siyaasa Oromoo bira hin jiru. Rakkoon amtuu fi ijoon kan jirtu hooggantoota dhaabbilee siyaasaa bira jira. kanaaf hooggantootiin dhaabbilee siyaasaa rakkoo amma harkaa nuqabdu kana hiikkachuuf of irratti murteessuu qabu. dubbii dandahuudhaan, waliin dhahuudhaan, fakkeessuudhaan, natu caalaadhaan, maqaa hin taane waliif kennuudhaan……. Kana booda ummta Oromoo joonjessuu fi ofiifis joonja’anii mooraa alagaa yeroo itti jabeessan dhaabbachuun dirqama ta’a. ammas tarii maqaa qabsoo oromoon daldaaluuf gareen ykn murni amma iyyuu abjootu jiraachuu mala. Kun dhaloota ammaa biratti fudhatama hin qabu. gabaa galtu dhaquu taati. Karaa biraatiin rakkoo mooraa qabsoo Oromoo jiru yoo ilaalle, dhaabbileen siyaasa Oromoo, dhimmoota irratti garaa garummaa qabanii fi waantota irratti waliin hojachuu danda’an adda baafatanii mataa isaaniitiin beekuu dadhabuu dha. xiinxala guddaa otoo hin gaafatiin sagantaa siyaasaa dhaabbilee Oromoo amma yoona jira, ( nama tokkos haa qabaatanii nama lama) harka saddeetama kan ta’u dhimmoota waloon isaan hojachiisuu danda’an qabu. garaa garummaan isaanii harka 20 hin caalu. garuu hooggantootiin dhaabbilee siyaasa Oromoo, dhimma sagantaa siyaasaa qaban ilaalanii waliin hojachuuf fedha horachuu irra, isa harka 20 hin caalleef dursa kennuudhaan akkaataa waldhibdee isaanii furatan irratti danqaa ta’u. bifuma wal fakkaatuun bilchinaa fi dandeettii hoogganummaa akkasuma, siyaasaa dhabuudhaan haaloo walbahuuf kulkulfatanii hojatu. Kun dadhabbina keenya isa guddaadha. Yaadi namni tokko dhiheessu, gaariis ta’ee gadhee yaada irratti xiyyeefachuu irra eenyutu jedhe (Tolasaa moo Mohaammadi) bifa jedhuun namaan nama danquutu dursa hargata. Garaa garummaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo harka 20 hin caalle kun, yoo diriirsinee ilaalle, harka 10 kan ta’u hoogganni mataa isaanii walitti dhufanii kan fala itti kennuu danda’anii fi rakkoo isaani dhalchanii dha. harka 5 kan ta’u, waliin waldhaggeefatanii waliin mari’achuu irraa kan madduu dha. harka shan kan ta’u mammoo kan ummati Oromoo akka sabaatti boru murteeffatuu fi aangoo ummata Oromoo ta’ee otoo jiruu dhaabbileen Oromoo dursanii murteessuufiidhaan madda danqaa godhanii argamu. Danqaaleen kun hunduu kan fala argatu yoo ilaa fi ilaameedhaan jibbiinsa siyaasaa keessaa baahee egeree sabaaf jecha waliin dubbachuu fi rakkoo Oromoo furuuf ofirratti murteessine duwwaa dha. Akka sadaffaattin kan kaasamuu danda’u, collummaa wal gowwoomsuu keessaa baanee, dhaabbileen siyaasaa gaggeessaa jirru rakkoo edduun xaxamee kan jiruu fi fala kan barbaadu ta’uu isaa ofitti himuu qabna. Keessi dhaaba siyaasa keenyaa rakkoon xaxamee otoo jiruu rakkoo jiru ifatti baafnee fala itti kennuu irra, fayyaa jirra jennee ummatatti dubbachuun, ummata gowwoomsina otoo hin taane, walaalaa ta’uu keenya ummataaf labsina. Rakkoo jiru irra dibaa tokko malee ifatti dubbannee fala itti kennuutu beekumsaa fi ulfina namaaf kennisiisa. Kanaaf collummaan arrabaan dubbachuu dhaabbachuu qaba. rakkoo keenya akka sabaattis ta’ee akka dhaaba siyaasaa oromootti qabnu hiikkachuuf ifatti dubbannee daboo itti kadhachuu qabna. Kun harsaa nama gaafatu qaba. kana kaffaluuf qophii ta’uutu qabsa’aa nama jechisiisa. Hoogganni dhaabbilee siyaasaa guddinaa fi sochii ummata Oromoo fi addunyaa wajjin of ammayyeesaa fi of jabeessaa deemuun murteessaa dha. qabsoo sabaa galmaan gahuuf haala waltajjii tokkoo keessatti toftaa fi kallattiin qabsoo maddisiifame haala waltajjii biraa keessatti ammoo dhimmi wal simuu fi sira’uu qabu, ykn akka yaadameetti yoo deemuu baate, sirreessuu fi badii yoo ta’es badiidha jedhanii balfachuun beekumsa. Hoogganni dhaabbilee siyaasa keenyaa harki caalu kanaaf of kennaa miti. Kun qabsoo keenya eddu miidhe. Siyaasa karaa cabeen haa yaasuu keessaa baanee, dhimma hojiin muldhachuu danda’u irratti waliin deemuun murteessaa dha. kanaaf kaleessa kanatu ture arddha ammoo haala biraatu jira, kana keessatti of madaksaa fi qabsoo gara fuunduraatti haala tarkaanfachiisu huumaa deemuun bilchia hoogganaa gaafata. Badiin otoo jiruu sobanii wal faarsaa fi wal jajaa waliin deemuun qabsoo sabaa duwwaa otoo hin taane, gareedhumma abbaa dhimmaatu dhuma irratti hayyallaa buusa. Kanaaf nama si faarsuu fi sijaju irra nama siqeequu fi nama yaada haarawaa siif gumaachu ofitti qabuun aadaa hoogganoota dhaabbilee siyaasaa ta’uu qaba. namni yeroo hunda sifaarsuu fi dadhabbina otoo qabduu sijaju, diina kee beekamaa caala gara badiitti si hoofaa jira. Dhumma irratti mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf, akkasuma tokkummaa qabsa’otaa jabeessuuf huda caala dursa kennuufii qabna. Aldureen wal xaxuu irra, ilaa fi ilaameedhaan dhimmoota waloon qabnuu fi garaa garummaa jiru dubbannee dhumma irratti fedhii fi hawwii oromoof abboomamnee tokkummaa sabaa cimsuu qabna. Kun salphaa miti. haarsaa gaafatu qaba. isa kaffaluuf qophii ta’uun murteessaa dha. siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuu irraa fagannee fedhii fi hawwii saba keenyaaf abboomamuun murteessaa dha. as irratti waanti dagatamuu hin qabne, siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuudhaan kan injifatu dhaabbileen siyaasaa kamuu akka hin jirre beekuun gaarii ta’a. qophaa injifachuuf yaaluu irra waloon dhimma waloon injifachuuf qophii ta’uun gahumsa hooggan siyaasaa muldhisa. Garaa garummaa faarsuun yeroo hunda of jiraachisuu fi ni jirra jechuuf dhama’uu irra murtee siyaasaa kan hawwii ummata Oromoo fi saba keenyaa gitu fudhachuun murteessaa dha. Camadaa Hundee camadaa@gmail.com


Baqataan Oromoo tokko biyya Yaman keessatti guyyaa arraa 04/11/2014 lubbuu isaa harka saatiin addunyaa irraa of dabarse,

ODUU GADDAA, Guyyaa Arraa kana Magaalaa Sana’a Keesatti Baqataan Oromoo Tokko maqaansaa, ABDUNASIR SUFIYAN HUSSEN, kanja’amu Sababii Ji’a kudhan dura naannoo Magaalaa RaDaa ja’amtutti rasaasni Lafee Duydaa dhawamuun mudhii gadiin Laamshaawee ture,Kanaas tahee Baqataan kun sababa Xalayaa enyummaa Baqattummaa (mandate) waan hinqabneef Waajjirri UNHCR dameen Sana’aa Wallaansa sadarkkaa duraa malee(rasaasa keesaa baasuu) qofa kannaniif yootahe, Baqataankun achiin booda Ji’a Sadihii ol tajaajila fayyaatiin ala haala rakkoo akkana ja’amee himamuu hindandayamne keesa jiraataa ture, achiin booda waajjira IOM dameen yaman Tajaajila Fayyaa akka manayaalaa (Nashwaan) itti yaalamu hayyameefi ture, garuu Baqataa kanaaf jijjiiramni fayyaa qaama isaaratti dhufe hinjiru waan taheef Baqataan kun Abdii jiruu fuula duraa isaa dhabuudhaan guyyaa arraa 04/11/2014 lubbuu isaa harka saatiin addunyaa irraa of dabarse, Yaa jiruu Biyya Ormaa…


Manni murtii Wayyanee magaalaa Dirre Dawaa barattoota 16 irratti murtii adabbii hidhaa waggaa 1-5 fi mallaqaa dabarse

# BecauseIAmOromo Daraartuu Abdataa Jedhamti barattuu Yuuniversitii Dirree Dawaatti Hooggantuu Gumii Afaan,Aadaa,see naa Oromoo turte.erga sochii baratoota gaaffii mirga abbaa biyyummaati as humna tikaa mootummaa wayyaneetiin hiriyoota isheerra adda bafamtee hanga ammatti mana hidhaa Wayyanee keessatti erga turtee guyyaa kaleessaa jaallaan ishee kan biroo waliin murtiin hadhooftuu isheef isaan qunnamtee jirti Daraartuun Yoomuu keessa keenyaa hin baddu!! Manni Murtii Magaalaa Dirree Dhawaa sadarkaa jalqabaa Baratoota Oromoo Yuuniversiitii Dirree dhawaa gaaffii mirga abbaa biyyummaa,Masteer pilaanii irratti karaa seera alaan gaafattaan jedhee baratoota 21 irratti himata banee ture,guyyaa kaleessaa 16 irratti murtii adabbii hidhaa waggaa 1-5 fi mallaqaa dabarse Baratootni Oromoo Yuuniversiitii Dirree Dhawaa Murtiin kun irratti darbe; 1,Daraartuu Abdataa 2,Mootii Baanjuu 3,Dheeressaa Simee 4,Dassaalany Beeksisaa 5,Abdii Birraa 6,Gadaa Baaneetaa 7,Leencoo Teediroos 8,Darajjee Tasfaayee 9,Ifaa Geetaachoo 10,Amaanu’eel Ittafaa 11,Baacaa Bazzuu 12,Dassaalany Koorsaa 13,Taagal Gulummaa 14,Milkeessoo Qaaqoo 15,Mussaa Umar 16,Yeroosan Shallamaa jedhamu Murtiin kun gonkumaa daandii seeraa irra akka hin jirre ta’uu jiraatotnimagaala Dirree Dhawaa fi baratootni Yuuniversitii Dirree Dhawaa dubbachaa,gadda isaanitti dhaga’amees ibsataniiru! # YaaRabbi Ati dubbadhu!! 18 mins · Public


Biddeenaas, marqaas,  paastaas, shuumoos…qurxummii bishaan Abbayya keessaa oowwituu qabamte isiniif qabna

Hegeree Oromiyaatiin Misra; magaalaa Kaayroo keessatti mannni nyaata Oromoo baname Gammannee Gammadaa Gutuu Ilmaan Oromoo Hundaan waytaan Ja`u gammachuu guddoo honga hin qabneetu natti dhageyama. Gammachuun tuniis gammachuu addaa waan taateef gammanne gammadaa wanniin ja`auuf yero duraatiif “Manni Nytaata Oromo Byya Misraa Magaalaa Kaayro keysatti banamuu isaatu gammachuu kana gammachuu addaa godha waan taheef galagala boru sadaasa 5/2014 Eyba Mana Nyaata Oromiyaa waan taheef hundi keysan afeerraa kanarraa akka qoda fudhattaniif afeermtanii jirtu. bakki yk Iddon Faydaa Sh/Ahamed Zakii “Qahwaa Kunuuz Al-Nuubaa ” Dubaan argamti waan taheef galagala keysaa Sa`aa 7rraa dhuftanii Mana Nyaata keysan kana akka eybiftan aferamtanii jirtu. Dabaltaan hubachuuf Mob 01113377545 qunnamaa.


ADDA BILISUMMAA OROMOO OROMO LIBERATION FRONT اورومـوحـرير اجبهۃ Gaafa: Sadaasa/04/2014 Lakk.:008/2014 Date: Nov/04/2014 No.: 008/2014 رقم Ibsa ABO jijjiramaa irraa kenname. ABOn qabsoo Oromoo haala walxaxaa fi gufuulee edduu keessa darbee qabsoo ummata Oromoo sadarkaa bifa kamiinuu dubaatti deebi’uun hin danda’amneen gahee jira. Qabsoo yeroo dheeraa fi haarsaa guddaa gaafate, hoogganuudhaan sadarkaa dhalooti haarawaan bilisummaa fi mirga saba isaa galii isa maahiin gahuu danda’uun geessisee jira. Kun injifannoo guddaa dha. Qabsoon kana booda nu eeggatu, galii keenya isa maahii gahuuf sadarkaa qabsoo keenyaa haala dammaqiinsa dhaloota haarawaa fi guddina siyaasaa Oromootin wal simatutti olkaasuu nu barbaachisa. Diina keenya bicuu bara baraan aangoo wal jijjiranii, imaamatuma wal fakkaataa Oromoo irraan gahaa jiran yeroo dhumaaf xumara itti gochuuf, hunda dura mooraa qabsoo Oromoo fi qabsa’otaa tokkoomsuun hojii alduree tokko malee hojachuu qabnuu dha. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo, jaarmiyaa fi caasaaleen Oromoo, beektotii fi haayyonni Oromoo, akkasuma qabsoo Oromoo sadarkaa amma irra jiruun gahuudhaan hoogganootiin gammeeyyii fi hooggansa dhaloota haarawaatti dabarfatan hundi, dhimma tokkummaa qabsoo Oromoo fi Oromoo irratti yeroo eddu dhaammataa turan amma gara hojiin jijjiruuf haalli dirqisiisan uumamee jira. Kana gochuuf dhaabbilleen siyaasaa Oromoo ilaalcha jibbiinsaa fi haaloo wal bahuu keessaa bahanii akka fedhii fi hawwii Oromoof abboomaman Addi Bilisummaa Oromoo gadi faggeessee waamicha isaa dabarsa. Haarsaa mooraa Oromoo tokkoomsuuf gaafatamu hunda alduree tokko malee ABOn jijjiramaa kaffaluuf qophii dha. Fedhiin kun kan ABO duwwaa otooo hin taane, dhimmi kun kan ilaalu dhaabbilee siyaasaa Oromoo fi garee hunda kan ilaaluudha jennee amanna. Kana booda dhaaba keenya keessatti mooraa Oromoo tokkoomsuuf tarkaaffii haqaa fi fayidaa Oromoo irratti hutubame fudhachuuf qophii dha. Garee fi dhaabbilee siyaasaa hawwii fi fedha diinaa of keessaa qabaniin ala, dhaabbilee Oromoo kamuu wajjin alduree tokko malee ilaa fi ilaameedhaan marii haqaa gochuun qabsoo keenya gara injifannoo isa maahiin gahuuf qophii dha. Murtee seena qabeessa kana irraa kaanee, koree ykn jila dhimma kana dhaaba keenya bakka buutee marii gaggeessitu sadarkaa dhaabaatti ijaarree jirra. Dhimmootiin mariif dhihaatanii fi qabiyyii marii kan ilaalu qajeelfamni gahaan koree kanaaf kennamee jira. Dhaabni keenya akka imaamataatti dhimma mooraa qabsoo oromoo tokkoomsuuf baafatee ture kana booddee gufuu tokko malee gara hojiitti hiika. Kanaaf akka ABO jijjiramaatti mooraa Oromoo tokkoomsuuf hundi keenya akka ilaa fi ilaameedhaan marii oromummaa godhannee, diina keenya hinkaa irratti fuulleffannu, akkasuma saba keenya gabrummaa jalaa akka baafnu gadi fageessinee waamicha goona. Sadarkaa dhaabaattii koreen tokkummaa fi ilaa fi ilaamee ABO jijjiramaan maqaan isaanii akka kanaa gadiitti ibsamee jira. Injifannoon ummata Oromoof Dr. Nuuroo Daddafoo HD-ABO jijjiramaa Sadaasa 2014


Seerri barreeffama Afaan Oromoo biyya keessaa fi alatti daandii garaagarummaa calaqqisu lama qabatee dagaagaa jiraachuu

Boruu Barraaqaa tiin | Sadaasa 4, 2014 Rakkoon kun waan irraa ka’ee dhalate qaba. Irra hedduutti sirni barreeffama qubee Afaan Oromoo biyya alaa keessatti hojii irra oolaa jiru, sirna barreeffama ABOn waggoota dheeraaf dagaagsee fi barsiisaa yoona gahee dha. Sirna qubee Afaan Oromoo kan yeroo duraaf labsee fi barsiisuus eegale dhaabuma ABO tahuu isaa itti walii galla. Haa tahuutii ABOn akkuma bara 1992tti mootummaa cehumsaa hoggasii gadhiisee baheen, barsiifni qubee isaas akka hawwametti bifa wal fakkaataadhaan (uniformally) biyya keessaa fi alatti dagaaguu hin dandeenye. Hoggas tarkaanfiin Afaan Oromoo afaan barreeffamaa taasisuuf fudhatame injifannoo guddaa tahuyyuu, yeroo fi carraa bal’aa argatanii calaatti irratti hojjechuuf hireen hin turre. Seera qubee qacalee reefuu hojii irra oole san gabbisee irroomsee afaan jabaa taasisuuf kan danda’u abbuma qubee sanii ture. Abbaan qubee sun ammoo dhimma wal diddaa siyasaa irraa dhiibamee biyya gadhiise. Qubeen qacaleen reefuu dhalatte abbaa malee yatiima (orphan) taatee hafte. Hanga tokkoofuu garuu, beektonni Oromoo gaafas sirna barreeffama qubee kana ABO jalatti baratan, biyya keessa jiraachuutu qubee du’a irraa baraaree aduu har’aa kana qaammachiise. Warri gaafas baratoo, booda barsiisaa tahanii qubee daa’ima kichuu tan warri irraa godaane abbaa fi haadha tahaniifii guddisan. Aanga’oonni mootummaa biyya harkatti galfatan waan fedhan muranii murteessuu waan danda’aniif, seera qubee qacalee gaafasii san dagaagsuu keessatti, qorannoo namoota murtaawoo filaman qofaan geggeeffamu eehamani. Qorannoo kana irratti hirmaannaan hayyoota Oromoo biyya keessaa fi alaa barbaachisaa turuyyuu, sababa laalcha siyaasaa irraa kan ka’e sun milkaawuu hin dandeenye. Hayyota biyya keessatti hafanis tahu dandeettii fi beekkomsa afaanichaaf qabaniin osoo hin taane, duubbee laalcha siyaasaa isaaniitiin madaalamuun ulaagaa barbaachisaa waan taheef, beekkomsa isaanii gahummaattii fi itti fufiinsaan gumaachuuf hiree dhowwataman. Hayyoota ala jiraniifis afeerraan bifa kanaa yoo dhihaatu hin dhagahamne. Kanaafuu namootuma hagoo mataa gad qabatanii dubbii garaa kaayyatanii buluu filatan qofa irratti dirqamichi jige. Haala kana keessatti, gargaarsi bajataa, maateeriyaalaa fi hamilee kan mootummaadhaan kennamu haalaan xiqqaa waan taheef, hanqina qorannoo irraa kan ka’e dogoggorri ulfaataan wayta itti dhalatetu jira. Fakkeenyaaf bara 1996 keessa kuusaa jechootaa (dictionary) qaama ‘Institiyuutii Afaanota Itoophiyaa’ jedhamu kan hayyoota Oromoo sagal hammatee qophaawee ture tokko yaadachuun gahaa dha. Qophii kuusaa jechootaa kana keessatti hiikkaa maqaa ‘Gujii’ jedhu irratti dogoggorri dhalate balaa guddaa dhalchee ture. Ummanni Oromoo Gujii hiikkaan Oromummaa isaa haalu kuusaa jechootaa san keessatti barreeffamuu isaa irraa fincilee hiriira bahee iyyate. Kuusaan jechootaa sunis bakka gahe mara irraa sassaabamee akka gubamu gaafatamee gubamuun isaas ni yaadatama. Dogoggorri ulfaataan akkasii kun kan maddu warri qorannoo geggeessu beekkomsaa fi dandeettii, akkasumas gargaarsa gahaa hojii kanaaf barbaachisu qabaachuu hanqachuu irraa akka tahe wal nama hin gaafachiisu. Hanqinoota kanaa fi kana fakkaatantu wal utubee akkaataa barreeffama biyya keessaa fi isa biyya alaa addaan wal irraa fageessaa deemaa jira. Ogeeyyiin afaanii dhimma kana irratti dirqama fudhatanii hojjechaa jiran ogeeyyii hangafoota kan sababa laalcha siyaasaatiin biyya irraa fagaatan waliin hariiroo dhabuutu yaaddoo kana guddisaa deemaa jira. Hariiroon dhimma biraa yoo hafe, afaan kana guddisuu irratti hariiroo dhimma ogummaa kanaa jabeeffatanii yaada wal dabarfachuun waaltessa sirna barreeffama afaanichaaf dirqamatti barbaachisa ture. Sun hin taane. Kanaafuu akka itti hayyonni biyya keessaa yaadanii fi hayyonni hangafni biyya alaa jiran yaadan gidduutti garaagarummaan dhalatu waaltessa sirna afaanichaa miidhaa jira. Fakkeenya kaafnee haa laallu. Qaamota haasaa (parts of speech) saddeettaniif maqaan dur yeroo qubeen barsiifamuu eegalu kennamaa turee fi amma biyya keessatti kannamee jiru wal irraa fagaatee jira. Hima tokko barreessuu keessatti maxxantoonni/hirkattoonni (affix) fi wal-qabsiisftonni (conjunctions) fa’a seerri tajaajila isaanii biyya keessaa fi alatti gargar fagaachaa jiraachuutu mul’ata. Biyya keessatti ‘Yaadakee nandeeggara.’ yoo jedhame, alatti ammoo ‘Yaada kee nan deeggara’jedhamaa jira. Biyya keessatti, ‘Boonaafi Boontuun waljaalatu’ yoo jedhame, alatti ammoo ‘Boonaa fi Boontuun waljaalatu’ jadhamee barreefama. Biyya keessatti, ‘Oromiyaan dhiigailmaansheetiin nibilisoomti!’ yoo jedhamu, alatti garuu ‘Oromiyaan dhiiga ilmaan isheetiin nibilisoomti!’ jechuun barreeffama. Kunniin fakkeenyumaaf dhihaatan malee, garaagarummaaleen kana caalan hedduutu jiru. Afaanuma tokko tahee garaagarummaan sirna barreeffamaa kana fakkaatu yoo dhalatu nama yaaddessuu qaba. Garaagarummaa akka fakkeenyaatti ka’e kana irratti kamtu sirrii dha kamtu dogoggora kan jedhu laalchisee qorannoon taasifamu homaa hin mul’atu. Tarii namoonni mataa gad qabataniituma matayyaadhaan qorachaa jiran jiraachuu ni malu. Haa tahu malee qorannoon afaan ummata bal’aa akkasii kanaaf barbaachisu matayyaan osoo hin taane walitti dhufuun geggeessuutu bu’aa gaarii qabaata. Waan walitti dhufamee hojjetamu akkasii kanatu rakkoo dhalataa jiru kana hambisa waan taheef. Qorannoon mata mataatti geggeeffamu walitti sassaabamee waltajjii hayyoota hirmaachisu irratti mariif hin dhihaatu taanaan daranuu rakkoo hammeessa. Katabaan kitaaba kanaa akka dhunfaan taajjabetti, beektota afaanii Oromoo kan biyya alaa keessa jiraatan gidduuttuu walitti dhufeenyi ogummaa dilas hin mul’atu. Baay’een isaanii sirna barreeffamaa (wirting principle) kan mata mataa isaanii yoo dagaagsan arguun nama yaaddessa. Ogeeyyiin kun dandeettii sammuu isaanii mara keessa jiru walitti fidanii osoo wal fudhachiisanii guddina Afaan Oromootiif gumaacha dabalataa taasisuu danda’u turan. Faallaa kanaan kan mul’atu garuu matayyummaadhumaan akka ofii itti yaadan dagaagsuu tahee jira. Sirna barreeffamaa kan akka dhunfaatti ofii itti amanan namoota isaanitti dhihaataniif qooduu fi fudhachiisuun jiraachuu danda’a. Kun gaarii haa fakkaatu malee balaa hamaa qaba. Fakkeenyaaf, hayyuun afaanii kan Oslo jiraatu tokko sirna ofii isaaf ittiin barreessu tokko namoota naannoo isaa jiran fudhachiisa. Inni DC jiru tokkos akkasuma. Kan London jiraatu tokkos kanuma raaw’ata. Haalli kun yoo xiqqaate waggoota kurnan tokkoof itti fufa haa jennu. Sana booda barreessitoonni Oromoo biyyoota sadan kana irraa dhimma barruu waloo tokko qopheessuu irratti dirqama wayii fudhatanii waltajjii tokko irratti walitti dhufu. Sadanuu sirna barreeffamaa mata mataa isaanii dagaagfatanii dhufan waan taheef waltajjii waloo san irratti walii galuuf rakkachuu danda’u. Hunduu kiyyatu sirrii dha yaada jedhutti cichuutu dhufa. Dubbiin kun akkasumatti itti fufuun yaaddessaadha kan jennuuf sababa kanaafi. Kitaaba hin maxxanfamin HARKATU HARKA DHIQA keessaa kan fudhatame.


Baraatu Bara Milkiitii Bahaa Falmadhaa!

Barri 1998, bara Afaan Oromoo yeroo jalqabaatiif qormaata biyyoolessaaf dhiyaate ta’uun bu’aalee dhiigni ilmaan Oromoo magarse keessa isa hin dagatamne ta’a. Barri kun bara hojiin Oromoo fi Oromummaa qalbii dhalootaa keessatti deebisanii magarsuuf taasifame hundee jabaa horachuu mallattoon eeru itti mul’atee dha. Dhaloonni haala kana keessa cayaa Oromummaa jalatti, harka Oromoorrattii fi foolii Oromummaa keessatti guddate – dhaloota gadoo sabaa baasu, madaa lammii dhinsu (fayyisu), dhaloota seexaa fi murannoo addaa qabu, dhaloota gabrummaa hadheeffate ta’eetu guddate. Dhaloota ormaaf hin jilbeeffanne kan ofii dabarsee hin laanne, dhaloota fincilaa ta’uu hojiin mul’ise. Hojii dhaloota kanaatu dhimmi Oromoo dubbii abbaa jabaa qabu ta’uu mirkaneesse. Fiixee dubbii addunyaatti olbaasee toora qabsiise. Kanatu xiyyeeffannoo dubbii koo har’aatii – na waliin turtuu laata!! Bitootessa, 2000 bosonni Oromiyaa Booranaa fi Baalee torbanneeniif birmachuu tokko malee gubachuun dhugummaa dubbii kanaaf mirkana ta’e. Kan Oromiyaaf birmatu Oromoo ta’uutu hubatame. Manneen barnootaa Oromiyaa keessatti argaman hunda keessaa sagaleen gurmuu jabaarraa dhagahame dhugumattuu dhaloonni roorroo bara dheeraatti xumura tolchu qe’ee Oromoo keessaa biqiluu akeeke. Sana booda Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) otoo walirraa hin cinne arguu fi dhagahuun adaa ta’e. Mudde 20, 2001 Yunbarsiitii Finfinnee keessatti yaaliin maqaa Oromoo xureessuuf godhame dubbii Oromoo akka baran harka kakaa’uun abidda ofitti qabsiisuu ta’uu barannoo (lessons) kennee darbe. Fincilli galgala sana sa’a 7:00 hanga halkan qixxee sa’a 1:00tti humna diinaa fi barataa gidduutti geggeeffame firaafis diinaafis waan akeeke qaba. Fincila guyyichaatiin itti gaafatamaa tika Yunbarsiitichaa kan ta’e namni Yaareed Jedhamu sa’aa lamaa oliif to’annaa barattoota Oromoo jala turuun dhugumattuu dhaloonni kuni dhaloota gabrummaa hadheeffate ta’uu hubachiise. Yaareed Mallasaaf fira dhiyoo yoo ta’u, TPLFiif immoo miseensa gameessa akka ta’etu himama. Fincilli kun guyyoota gabaabduu keessatti Oromiyaa cufa dhuunfatee dhaabbilee barnootaa Oromiyaan ala jiranis (Yunbarsiitiiwwan Hawaasaa, Baahirdar fi Maqalee) dabalachuun dhaloonni Oromoof falmu bakka Oromoon jiru hunda jiraachuu mirkaneesse. Sana booda seenaa sochii barattoota biyyattii keessatti olaantummaan barattootaa harka barattoota Oromootti galuutu mirkanaa’e. Haalli kun dubbiin Oromoo xiyyeeffannoo gama hundaa akka hawatu taasise. Ebla 2001, sochiin Walabummaa Barnootaa (Academic Freedom) qabatee Yunbarsiitii Finfinnee keessatti ka’e tarsiimoo dhokataa oogganni barattoota Oromoo guutummaa barattoota biyyattii warraaqsu itti fayyadame ta’uun bal’inaan kan hubatame bubbultii booda ture. Sochiin gaaffilee bu’uraa (Freedom of free speech, the right to assembly, Removal of armed police from the campus)qabachuun eegale Fincila jabaa kaasee guutummaa Finfinnee dhuunfachuun hanga masaraa Wayyanee raasutti furga’e. Warraaqsa kanaan Yunbarsiitiin Finfinnee waggaa tokkoof cufamuuf dirqame. Kuni taateewwan seenaa qabsoon Oromoo gama hundaan olaantummaa qabaachaa deemuu eeran keessaa tokko. Yunbarsiitiin Finfinnee waggaa tokkoof cufamuun sochiin barattoota Oromoo caalaatti akka hundee horatu haala aanjesse. Fncillii Diddaa Gabrummaa Ebla 20, 2002 Magaala Naqamteetti dhalate bultii gabaabduu keessatti Ambotti tarkaanfate. Yeroo gabaabduu keessatti akka bishaan samiirraa dhangala’ee dambaliin fincilaa Oromiyaa dhuunfate. Kun caasaan barattoota Oromoo kallattii hundaan wal quunnamsiisu diriirfamuu mirkaneesse. Yeroo kanatti warri wayyaaneef ergaman rasaasaan malee qaroomina ittiin fincila to’atan akka hin qabaanne addunyaaf himan. Ta’us garuu raayyaa bilisummaa, dhaloota gabrummaa hadheeffate maalumtuu dabsachuu akka hin dandeenyetu hubatame. Bara 2003, mootummaan Wayyaanee diddaa dhalootaa jabaachaa dhufe kana ukkamsuuf waa hunda yaaluuf dirqame. Kanaaf, yerichatti ‘wiirtuu fincilaa ti.’ jedhamee kan shakkamu Yunbarsiitii finfinneetti xiyyeeffate. Wiirtuun tikaa suuduudaan waajjira ministeera muummichaan abboomamu dhoksaan yunbarsiiticha keessa maandheffachuutu hubatame. Wiirtuun kun odeessa sochii barattootaa eeru dursee funaanuu qofa osoo hin taane, haala ittiin gamtaa barattootaa diiganirratti hojjachuu jalqabe. Haala kanaan namticha yerichatti pirezedentii Oromiyaa ofiin jedhu waliin ta’uun barattoota gidduutti garaagarummaa uumuuf harka seensifachuuf yaalii eegalan. Namoota ooggana kana sochoosu jedhaman adamsuun bifa adda addaan hiraasuu fi yaaddessuuf basaasota meeshaa waraanaa hidhatan heddumminaan barattoota fakkeessuun yunbarsiiticha keessa facaasan. Barattoota dantaan gowwomfaman, gariin isaanii afaan Oromoo haa dubbatan malee dhiiga Oromoo kan hin qabne qubaan funaanuun maallaqa guddaan sochii jiru dura akka dhaabbatan yaalan. Haa ta’u malee haalli kun akka salphaatti kan hojiirra oolu hin taane. Amma gama lachaniinuu qabsoon jabaataa deeme. Barattoonni Oromoo golli diddaa gabrummaa bal’atee bu’uura hawaasaa akka dhuunfatu balbala dabalataa saaqan. ‘Oromoo Youth League’ijaaramuu odeessi eeru dhagahamuun Wayyaanee biratti rifaasuu dabale. Otoo xinnoo hin turin ‘Liigii Dargaggoo’ jechuun bakka hundatti waajjira saaqanii dargaggoota hawachuuf carraaqqii eegalan wayyaanotni. Kun waldhaansoon gama lamaaniinuu deemu jajjabaachaa deemuuf mirkana. Amajji 2004 labsiin Oromoo Finfinnee keessaa buqqisuuf bahe waliigala Oromoo biratti diddaa kaase. Akka kanaan, sochiin duraan harka guddaa barattootarratti hirkatee ture bu’uura bal’ifatee qaama hawaasa hundaa seene. Hiriirri mormii “Finfinneen handhuura Oromiyaa ti!” jechuun Waldaa Maccaa fi Tuulamaa (WMT) fi Gamtaa Barattootaan qophaawe Oromoon kuma dhibbaan lakkaawamu fardaa fi lafoo hiriirsuun dhugaa kana mirkaneesse. Kuni diinatti yaaddoo jabaa ta’e. Sababa kanaan barattoota Oromoo Yunbarsitii Finfinnee keessa jiran hunda duguuganii hari’uun furmaata waan ta’u itti fakkaate. Garuu dhaloota gabrummaa hadheeffatee fincile hidhaa fi ajjeechaan akka hin gufachiifne hubatame. Hinumaayyuu haalli kun gamtaa Oromoo jabeesse. Diddaa jabaan tarkaanfii kana booda dhufetu dhugaa kanaaf mirkana. Sadaasa 09, 2005, qaanqee Diddaa Gabrummaa Amboorraa faca’e, akka Rooba Arfaasaa guumgumee, mandiisuu Fincila Diddaa Gabrummaa Oromiyaa hundarraa kaase. Amboo, Shaambuu, Dambi-Doolloo, Gimbii, Naqamte, Baakkoo, Haratoo, Geedoo, Xiqur-Incinnii, Gudar, Giincii, Jalduu, Kaachisii, Fiichee, Hoolota, Buraayyuu, Sabbata, Waliso, Diilallaa, Bishooftuu, Adaamaa, Haramayaa, Awwadaay, Warra Jaarsoo Innaangoo, Mojoo, Tolee, Jimmaa, Kofalee, Shaashamannee, Machaaraa, Miicataa, Harooreysa, Gaadullaan, Gidda, Qoree, Asaasa, Kombolcha, Xulloo, Dhangaggoo, Ciroo, Qelam, Doobba, Gindhiir, Habroo, Mattuu, Daarimuu, Dirree Dawa, Galamso, Baddeessaa, Asaboot, Baddennoo, Mi’essoo, Bordodde, Daaroo Labuu, Gololcha, Calanqo, Negeelle, Kuyyaara, Baate, Karaa Miillee, Harar, Qobbo, Langey, Masalaa, Awaash, Dhidheessa, Guttin, Haroo Sabbuu, Gibe, Hirnaa, Roobee, Ziway, Mendi – Qilxuu Karraa, Boojjii Coqorsaa, Najjoo, Jaarsoo, Baabboo Gambeel, Begii, Anfilloo, Mugii fi kanneen hafan hedduu balballi Oromoo lakkooftuun itti hin baane hundi gaafas Waamicha FDG dhaaba isaa ABO irraa dhihaateef dhagahee awwaatee mirga isaaf fincile; haqa isaaf diina lole. Qotee bulaan Oromoo diinatti karaa cufee waan harkaa qabuun diina waraane. Sadaasni 9, 2005 – Guyyaa sabni walii galee sagalee tokkoon bilisummaaf dubbate, irree tokkoon akeeka tokkoof dhaabate Oromoof – Guyyaa Seenaa ti! Diddaan akka kanaa otoo walirraa hin cinne hundee horachaa, bu’uura hawaasaa dhuunfachaa deeme. Afaan qawweetiin dhowwuun hin danda’amne. Kanaaf diinni sossobuu fi sobuu akka furmaataatti fudhate. Murtee “Finfinneen handhuura Oromiyaa miti” jedhee dabarse labsiin diigee ‘Finfinneen handhuura Oromiyaa ta’uu qabdi.’ jechuun halkan tokkoon labsii dabarse. ‘Finfinnee keessatti gamoo yoo ijaarre hin mul’atu!” jedhanii isa qoosaa turan yeroof dagatanii “Aadaan Oromoo Finfinnee keessatti akka dagaagu Giddu gala Aadaa Oromoo ijaaruuf murteessine.”, “Manneen barnootaa Afaan Oromootiin barsiisan Finfinnee keessatti ijaaruuf murannee kaane.” jechuun waa hedduu soban. Kuni hunduu Diddaa dhalootaa muddee isaan qabe ofirraa qabbaneessanii haara galfachuuf malee dhuguma gaaffii Oromoo deebisuuf fedha horatanii akka hin taane beekamaa ture. Kanaaf harka lafa jalaan shira hojjachuu itti fufan. Caasaa mana barumsaa fi bulchiinsa barnootaa hunda jijjiiran. Akka kanaan manni barumsaa kamuu bulchaa gandaatiin akka bulu ta’e. Itti gaafatamaan mana barumsaa miseensa dhaaba ergamtuu isaanii OPDO ta’uu akka qabu dirqamni bahe. Kanaaf caasaan mana barumsaa hundi to’annaa dabballee jala gale. Qaamni dhokataan ‘Command Post’ jedhamu haala kana akka to’atuuf manneen barnootaa sadarkaa hunda keessatti ijaarame. Qaamni kun humnoota basaasaa barattootaa fi barsiisota fakkaatanii mannee barnoota keessatti ramadamanirraa ijaarame. Hojiin qaama kanaa hawaasni mana barumsaa fi bulchiinsi barnootaa cufti hooggana dabballee/kaadiree siyaasaa jala akka galu to’achuu, barataa fi barsiisaa dammaqiinsa qaban bifa adda addaatiin goolanii humna dhowwuu, bakka isaanii dhawaata miseensa dhaaba OPDOtiin dhuunfachuu ture. Akka kanaan ilmaan Oromoo dhugaa saba isaaniif dubbatan hedduun gaaga’aman. Yuuyya’anii caasaa barnootaa keessaa moggeeffaman. Caasaan sirna barnootaa guutummaan to’annaa siyaasaa jala galuun qulqullinni barnootaa manca’e. Kanas ta’ee dhaloonni diddaa isaa bifa adda addaatiin mul’isuu hin dhiifne. Fincilli diddaa daran jabaatee itti fufe. Baroota 2006 – 2013 diddaa walfakkaataan otoo walirraa hin cinne Yunbarsiitiiwwan Adaamaa, Roobee, Jimmaa, Haramayaa, Baahirdaari, Maqalee, Finfinnee, Hawaasaa fi kanneen biroo keessaa sagaleen roorroo diinaa mormu bara baraan dhageessisuu itti fufe. Haa ta’u malee caasaan barnootaa hundi to’annoo dabballoota diina ummataa harka galuun sagalee barattootaa sadarkaa gadii jiran yeroofis ukkamsuuf yaaleera. Ukkaamsaa jabaan Diddaa jabaa akka kaasu jaarraa qaroominaa kana keessa mitii barootumaa fagoo keessattuu beekamaa ture. Kanatu lamuu Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) hundee jabaa qabu kaase. “Oromiyaan kan Oromoo ti!” Dhaloonni kakuu isaa hin daganne. Hirbuu isaa hin nyaanne. Dhiiga ho’aadhaan haqa saba isaaf falmate. Ilmaan Oromoo gaaddisa tokko jalatti fuula walitti deebise. Warraaqsi Fincila Diddaa Gabrummaa walitti hidhataan dhufee bara 2014 kana keessa haala jabaan geggeeffamee fi geggeeffamaa jiru diinota Oromoo hundeen akka raasee fi raasaa jiru, sadarkaa sochii QBO hagam akka tarkaanfachiisee fi injifannoo mul’ise tilmaamuu ykn arguun nama hin dhibu. Dhalootni fincilaan, gabrummaa fi gobroomsaan mormu bilisummaaf sagalee dhageessisuu itti fufeera. Barri 2014 kana ibsee mul’isa. Kuni yaadannoo dhiyoo namuu gurraa – qalbii keessaa qabu waan ta’eef ammaaf irra hin deebi’u. Oromoof barri 2014 bara wal hubannoo fi dammaqiinsaa ta’uu qofa yaadannee, anis dubbii kootti xumura tolcha. Barruu koo kana keessatti waldhaansoo bara dheeraa dhaloonni kun itti jiru keessaa hanga xiqqoo yaadachuufani malee waliigala sochii baroota dheeraa kana keessa ture xiinxaluuf hin yaalle. Wareegama hanga har’aatti bahe herreguufis hin kaane. Yeroon galmeen herregaa socho’ee wareegama dhalootaa itti yaadannu fuuldura keenya jiraachuu hubannee, amma isa wareegamaafii jirru harkaan gahachuuf saffisa tarkaanfii keenyaa jabeeffachuu, sochii keenya babal’isuu fi dhaabbatummaan itti fufuutu nu baasa. Kuusaan dhiiga dhalootaa gatii qabaachuu qaba. Gatii kanatu Bilisummaa saba keenyaa ti. Warra kana lagatan, dugda itti galan, irraa baqatan ykn gurguratanii nyaatan dhiigni Dhalootaa isaan haa cubbisu!! Sadaasni 9, Guyyaan Yaadannoo Fincila Diddaa Gabrummaa Bara Baraan Ni Yaadatama! Ilmaan Oromoo, sabboontotaa fi Qabsaawota Fincila Diddaa Gabrummaa fi Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti wareegaman Bara Baraan Ni Yaadatamu! Horaa Bulaa Deebaanaa! Ani Jiituu Lammii ti!


………Kutaa lammaffaa Barreefama kiyya kutaa tokkoffaa keessatti, dhaabbileen siyaasa Oromoo, dhimmoota irratti garaa garummaa qabanii fi waantota irratti waliin hojachuu danda’an, adda baafatanii mataa isaaniitiin beekuu dadhabuun, rakkoo irratti rakkoo dabalaa akka dhufee fi garaagarummaan siyaasaa mooraa Oromoo gidduu jiru maree fi walitti dhiheenyaan akka salphaatti furachuun akka danda’amu irratti amma tokko yaaduma yeroo hunda deddebi’amee ka’u kaasuuf yaalee jira. Yeroo hunda hawwii fi fedhiin kiyya, mooraan Oromoo akka tokkoomuu fi tokkummaan dhugaa Oromoon barbaadu, akka dhugoomun hawwa. Kanaaf barruuleen barreessaa turee fi ammas amman danda’etti barreessu tokkummaan dhugaa akka milka’u dhama’uu dha. Tokkummaa kanaaf kan watwaatan, nama dhuunfaa ykn garee siyaasaa tokko otoo hin taane, ummata Oromoo akka ummataatti. Maddi rakkoo keenyaas tokkummaa dhabuu keenya akka ta’e beektotiin keenya irra deddebi’anii akeekanii jiru. Dhaguu dadhabuun keenya gatii guddaa akka sabaatti nukaffalchiisee jira.Kanaaf ammasi yaaduma kana irratti xiyyeefadha. Mooraa qabsoo Oromoo keessatti tokkummaa dhugaa fiduuf rakkoolee jiran eddu akka ta’an beekamaa dha. Ammaaf garuu qabxiileedhuma murta’an irratti xiyyeefadha. Gufuuleen mooraa Oromoo keessatti idda gadi jabeeffatan keessaa: Qabxiilee afanii fi kan biroo qabadhee kutaa saddaaffaan walitti deebina. Camadaa Hundee camadaa@gmail.com


Wayyoo  Anaa Nyaatu

Guyyaa 7/11/2014 Fayisa Tasfayee irraa Mirga qabdan fayyadamuun hiriira baatani buqqa’uu Oromoo nagaan mormtitani kanan dhugahu kun dhugumaa?dhuguma akkas taatani wayyoo dhaloota haaraa ;abdii borii saba koo rasaasaan dhumtani Qeerroon biqiltuu dha, kan suuta guddatu yeroo isaa eegee kan firii godhatu Qeerroon faaya dha, midhagiina biyyaati Bareedina hawaasaa utubaa maatiti Qeerroo malee biyyi hin miidhagu Dinagdeen biyyaa illee daran hin dagaagu Garuu maal godha diinatu nun taphate Tokkummaa laafe argee hedduu nu tuffate Kabajamuu otoo qabu sabni bal’aa oromoon Gadi cabuun kun maali saba bicuu kanaan? Maastar pilaanii jechuun karoora baafatu Oromoo balleessuuf irratti mari’atu Oromiyaaf hin ta’u sagantichi hamaa dha Rakkinaa fi gadadoo bal’isuuf adeema Jechuun mormaa jira qeerroon halkan guyyaa Hin digaamtu jechuun harmeen Oromiyaa! Seenaan isiin yaadata hin irraafatamtan yomuu Hojiin keessan bonsaa dha yomuu hin dagatamu Garaan nu gubatee keessi keenya gaddeera Ijji keenya imimmaan busee dadhabeera Garuu maal godha yoo gubate garaan Bu’aa maali fida yoo roobe imimmaan Rorroo isiin jiru hin ittisne taanaan Dina dhabamsisee hin balleessu taanaan Anaan anaan qomoowwan koo Abdii boruu dhaloota haaraa koo Qeerroo Oromiyaa utubaa biyya koo Wayyoo anaa haa nyaatu jajjabewwan koo Irbaata rasaasaa taatan wayyoo lammiwwan koo Harmee hin bohiin maaloo sabbata jabeessi Abbaa atiis jabaadhu harmee jajjabeessi Ilmoo ofii dhabuun gadda gadda caalu Dukkanni kun garu ifuun isaa hin oolu Qabsootu kana qaba ka’aa wal kakaasaa Iyyaa iyya dabarsaa kan rafe dammaqsaa Wal-gurmeessaa sirritti tokkummaa keessan cimsaa Gumaa ijoollee keessanii injifannoon deebisaa!! Injifannoon Ummataa Oromootiif


SEENAA NAMA BOOCHIFTU

Mucaa haadha hin qabne Seenaa dhalootuma isaarraa eegala guyyuma inni dhalate haati irraa duute, abbaan isaa fuudhee haboo isaatitti kanne, abbaan baatii 7 taa’eeti jaartii haaraya fuudhee, mucaa xiqqaa amata hin guutin haboo biraa fuudhee jaarti haarayatti kanne,jaartiin tun amata 3 booda joole lama dhalteef jaartii tun mucaa kana arkaa isaatu hin feetu, garuu abbaan mucaa dubbii tana hin beeku,inni guyyaa hujii,galgala eega inni rafe gala.mucaan kun xiqqaadha jaalala haadhaa tan abba tan ollaa barbaada,taphachiisu barbaada garuu dubbiin faalladha, haati manaa yoggaa isa manatti garte sagalee olfuute gurratti iyyiti, nibaaraysiti mucaan guyyaa guutu ala barandaa simintoorra ta,aa oola yookaan mana duuba yoo hirribni qabees achuma simintoorra rafa,nyaata joolleen isii nyaatte irraa hafe fuuteeti hojjattuu manaatti kannitee “hoodhoo mucaa san duratti facaasi”jettiin Amma mucaa umriin isaa waggaa 4 guyyaan guyyaa iidaati haati manaa hoolaa qaltee firaa fii aalii yaamtee haadhaa fi abbaa isiitis yaamtee guyyaa guutuu nyaatanii dhuganii bashannanaa oolan, mucaan arras manuma duuba kophaa simintoorra ta’aa oole, ruuza adii hojjattuun kannitef nyate beela isaa firraa geddeebise, aduun dhiinaan namuu addaan faca,an biyti biyya baradoo tan haalaan qabbanooytu turte qabbanti tan nama dhiisi bineensa gurguddaahuu ajjeeftu turtee mucaan siminto gubbatti miidhame, osoo hollattuu ilkeen saa waltumtuu achumaan simintoorra rafe abbaan galagala sa’aa 4galee nyaatee siree isaarratti ol bahee akkana ja,e “mucaan kiyya hoo eeysa jira”jennaan akkana jetteen “mana hojjattuun galtu isii bira rafe” jetteen innis firraa rafe osoo rafuu haati mucaa tan duute abjuun itti dhuftee akkana jetten “ ka’i mica laali”innis lafaa utaale jaartiin akkana ja’e “mucaan kiyya eysa jira” isiinis “maal akkana mucaa jechaa oolta bakka jiru siif himee usii rafi” jetteen, nife ammas haati mucaa manaamaan dhuftee “mucaakee laalladhu”jetteen ammaas laffaa fiigee “mucaan kiyya hoo?”jedhe jaartiin aartee gurratti iyyitee “maal abbaa keetii hirriibarra nubaaraysaa oolta mucaa siif himee usii ciisi” jetteen, ammaas ni rafe haati mucaa ammas manaamaan itti dhuftee “mucaan kee deeme”jettee dugda itti galtee biraa kutte ammaas baaragee lafaa figee iyyee marxoo hidhachaa “mucaa kiyya hoooooo?”mana hojjattuu dheqnaan hin jiru mana joollee laallan hin jiru barandaa hin jiru dubbiin jabaannaan warri manaa hundi barbaaduu seenan boodarra mana duuba simintoorra kan qabbanti goggoysite arkan yoo laalanuu lubbuun baatee jirti. innaa lillaah wainna ileehi raaji’uun Rassuuli (SAW)akkana ja’an “anaafii namni yatiimaaf ifqabe akka qubni kun lamaan walitti aanutti jannata keeysatti walitti aanna”jedhan Yoo yataamatti tola oolte ilmaan kee hin yataamawan hattaa yoo ati duutellee


KULKULFATA – ASOOSAMA

Barreessaa:- Saphaloo Kadiir KUTAA LAMMAAFFAA(2) Mooraan koollejjichaa yeroo dheeraaf faanaa fi hafuura namaa dheebottee turte, torbaan kana namoota umrii garagaraa kan kutaa Oromiyaa keessaa walitti dhufaniin guutamtee jirti. Kottee fi hafuura namaa kan dharra’aa turteefiis dharraa bahaa waan jirtu fakkaatti. Mukkeen magariisni mooraa keessatti argaman humna qilleensaatiin bitaa mirgaa yoo raafaman, madigummaa irraa bahani michuu baayyee argachuu isaanitti gammadanii shaggooyyee shanii galanii, waan barattoota simachaa jiran qofa osoon taane barattoota Harargee kan shaggooyyeef haareya hin tahin bashannansiisaa, kan godinoota biraa irraa dhufan ammo aadaa harargee waan barsiisaa jiran fakkaatu. Keessattuu, waddeessi guddaan kutaa mana galmee fuulletti argamu san dirqama isaa qixa sirriin bahaati jira. Gaaddisa isaa qabbanaawaa marga caffeetiin afamee jiru sanitti caayaa isaa bal’ifate qilleensa dada harganaa ilmaan oromoo keessummessaa, waliis barsiisaa jira. Barattootni kaaba, kibba, bahaa, dhiha Oromiyaa irraa dhufan gaaddisa isaa jalatti wal gahanii yoo waliin haasawaa tatta’an abboottii gadaa odaa jalatti baallii wal harkaa fuudha jiran fakkaatu. Inumaatu odaa quxisuu seena qabeessaa, ummata oromoo biratti kabajaa guddaa qabu, godinuma lixa harargee keessatti argamu fi kiloometira muraasa magaalaa Ciroo irraa fagaatu ‘Odaa Bultum’ kan nama yaadachisuu dha. Barattootni hundi kallattii garagaraatii haa dhufan malee ilmaan abbaa tokkooti. Hundi isaanii afaan oromootiin haasawuun isaanii salphatti akka walii galan taasisuu qofa osoon taane, guyyuma tokkoo fi lamatti walitti dhiheenyaa fi walii galtee isaani kan ture fakkeessee jira. “Oromoo wal garsiisan malee, walin barsiisan..” makmaaksa ja’u laaftumatti namaaf hiika, qabatamaan namaafiis mirkaneessa. Guutu guututti dhoorka tokko malee tahuu baatulle, hanga tokko seenaan, aadaan, afaanii fi maqaan saba bal’aa jaarraa meeqaaf awwaalamee, ukkaamamee, bittinnaa’ee sadarkaa du’aa gahee ture deebi’e dirretti bahuuf muuxachaa jiraachuu isaa kan calaqqisaa jiru tahuu wanni mul’isu tokko tokko hin dhabamu. “Waaqayyo galanni isa haa gahuu! Mooraan foolii oromo, oromoo urgoofteetti.” Ja’e kan haala kana mara halaala dhaabbatee taajjabaa ture Barsiisaa Gammachuu Daadhii. Seenaa abbaa isaanii irraa gaafa daa’imummaa isaa dhagayaa turee san yaadatee. “Manguddoonni, hayyoonni, gootoonni oromoo osoo hangana illee calaqisa ifa jijjiirama hin argin akkuma hawwaniin garaa dachee galan yeruma tokko deebi’ani haganuma’illee osoo arganii gammachuun isaani hagam taha laata? Ja’ee, ifumaaf if gaafate, akkuma mukatti irkatee dhaabbachaa jirutti. “ Lakkii! … lakkii!” jatteen sammuun isaa gam tokkeen yaada mormii fiddee. “Iihh…!” ja’e akka waan sagalee wahii dhagahee. “ Kuni wanta nama gammachiisu hin qabu. Inumaayyuu isaan gaddisiisuu dandaha. Yoona isaan bilisoomnee jirra sehu. Nuti garuu….. “ sammuun yaada mormii anaannattu yoo iilkaa tarreessuu jalqabdu, “Eeyyee dhugaa! Amaanaa abbootiin nutti kennan nuti lafatti gannee hanga arraa irree alagaa jalatti gad qabamnee jiraachuu keenya yoo beekan baayyee nutti gaddu.” Ja’ee hidhii xuuxxachaa. Gammachuun akkuma hojjattoota biraa barsiisummaadhaan baranuma koollejji BLTO Cirootti ramadame. Inniis akkuma barattootaa, mooraaf keessummaa dha. Mooraaniis isaaf haareya. Harka maratee muka bahar-gamoo tokkotti irkatee dhaabbatee haala mooraa keessaa cufa qalbiin hordofaa ture. Osuma yaada mormii sammuu isaa keessaa wal falmu jala deemuu dubbiin if duuba deebifte. Tasa yaadaan sokkee mooraa keessaa bahee fagate qe’ee warra isaaniitti gale. Geeyrarsa abbaan isaani obbo Daadhiin ganama ganama geeyraran yaadate. “Boqqolloo qonnaan badee,.. yaa ijoollishee, Garbuu qonnaan maseenee, Yoggaas maa wallaaltanii, Yoggaas maa wallaaltanii, Akka waa nu aseenee, Dambalii lamuu gadaa,…. yaa ijoollishee Ganda yaa baabbii sayyoo, Arganii dhabuu kana Nu baraari waaqayyoo, Nu baraari waaqayyoo…..” jachaa geyrarsaan aada. Gaafa garii ammoo:- “ Inxooxxoo dhaabbatanii,… yaa ijoollishee Caffee gad ilaaluun hafee, Finfinnee loon geeysanii, Hora obaasuun hafee, Tulluu daalattiirratti,…… yaa ijoollishee Yaa’iin gullallee hafee, Gafarsatti dabranii, Qoraan cabsuun hafee, Hurufa boombiirratti, Jabbilee yaasuun hafee, Bara jarri dhufani,…. yaa ijoollishee Loon teenyaas dhumanii, Idda masasaan dhufe, Birmadummaanis hafe….” jachaati anaannata geeyrarsaan. Obbo Daadhii Danboobaa geeyrarsi, maakmaaksi, seenaan keessaa hin dhumtu. Keessattuu geeyraruun isaaf soora. Geeyraree hin quufu. Ganama barii ka’ee gaabii isaa hoomacha fakkaattu san uffatee mooraa keessa barcuma irra ta’anii waytii geeyraru nama dhagahuuf manguddoo waggaa saddeettamaa osoon taane qeerroo ganna soddomaa fakkaatu. Sagaleen isaanii yeroo kaan haasawu dadhabdee hollattu yeroo geeyraranii fi seenaa isaanii haasawan humna addaa godhatti. Akka sagalee leencaatti bookkifti, akka qotiyyoo quufeetti barooddi. Yoo abbaan isaanii akkanatti geeyraru Gammachuun dhageeffachuu jaalata. Garuu maaliif akka geeyraru beekuullee baatu akkaataan abbaan isaanii itti geeyraran kun qalbii isaa hatee dhageeffata ture. “Gatamaattin irkatanii… yaa ijoollishee, Gatamaattin irkatanii, Booyyeen laga galti, Gantuudhaan mari’atanii, Booddee namat malti, Warri miila kabeelaa,….. yaa ijoollishee, Biyya keenyat as adeemaa, Warri taaytaa qabatee, Warri aangoo ball’atee, Ashkariif nu kajeela, Du’i hin taanu ashkarii, Biyyaallee baana malee, Biyyoollee taana malee……” jachaa dhaadata, waan dabarsees yaadata ture, abbaan Gammachuu. Bakkuma dhaabbatutti kana hunda yaadatee; “Hayyuu akka isaanii osoo waa takka irraa hin barin dhabuun nama gaddisisa.” Ja’e, akkuma yeroo biraa yaadaan gaddaa garaa keessatti if komachaa, Gammachuun “Osoon jalaa barreessee amma maal akka tahe sirrittiin hubadha ture.” Ja’ee ammaas sagalee baasee. Abbaa isaanii kan waggaa dheera dura du’an deebisee jiraachisee, jechoota mimmi’aawoo fi sagalee miidhagduu suura qabeessa saniin yoo waan baayyee seeneessuuf ija qalbiitiin fagotti laalee, akka waan ammatti gurra dhaabee yaadaan dhageeffata. “Osoo hanga har’aa jiraatanii maal qaba?” ja’ee gaafii deebiin qabne if gaafata. Abjuu bara dheeraa hawwiin abjoota. Obbo Daadhiin, ilma isaanii quxisuu kan tahe Gammachutti, seenaa baayyee himaa turan. Garuu inni yeroo san ijoollee waan taheef seenaawwan garii, oduu durii, sheekkoo fi kan kana fakkataan hanga tokko malee wanti abbaan isaani itti himan hin galuuf ture. Kanaaf irra baayyee seenaa sanii amma waan hin yaadanneef yeroo hunda “Osoo jalaa barreessee maal qaba..” ja’ee sheenawa. “Biyyoon itti haa salphatu.” Ja’e callisa. Sagalee baasee dubbachuu haa baatu malee sammuu isaa keessatti yaada baayyee oliifi qabee, buusee baasaa ture. “Har’a kophatti baatee maal yaadaarta ammoo, Gammee?” barsiisaa qal’aa, dheeraa wajjumaan ramadaman tokkootu dhufee Barsiisaa Gammachuu yaada keessaa dammaqse. “Hey..! Badhee! Maalaan yaada jatteeti? Mooraa nuuf haarawaa kanaan ilaalaa jira kunoo..” ja’e gara Barsiisaa Badhaasaa fuulaan garagale. “Akkamitti argiteree mooricha?” ja’e gaafii kaase Barsiisaa Badhaasaan. ‘Human jadhu dansaa dha. Garuu xinnooshee mooraa waraanaa wahii fakkaata malee.” ja’ee, Gammachuuniis. Gammachuu fi Badhaasaan Universitii Haroomaayaatti ogummaa qonnaa kan baratan yoo tahu yeroon isaan baratan garuu garaagara. Waggaa shanan arraa jachuuniis, Gaafa Gammachuun universiticha galu Badhaasaan eebbifamee bahe. Badhaasaan waggaa shan kan hojjatee yoo tahu Gammachuun garuu amma reefu wagga tokko xumuruu isaati. Umriin hagas mara addaan hin fagaatan. Nama ijaan laaluuf garuu Gammachuun qaaman xiqqo irra furdaa waan taheef umriiniis hanga tokko waan caalu fakkaata. Hojii barsiisummaa isaan lamaanuu baranuma jalqabuu isaaniti. Kan wal baran garuu eeguma koollejichatti ramadaman tahuulle nama wal barnoota yeroo dheeraa qabu fakkaatan. Gammachuun wallagatti, Badhaasaan shawaatti kan dhalatanii guddatan. Amma mooraa tokko keessa mana kireefatanii waan galaniif yeroo baayyee galgalaas waliin taphatuu. Wanni wal isaan fakkeessaa baayyee dha. Dhimmoota garagaraa irratti yoo waliin mari’atan yaadaa fi ilaalchi isaanii mul’ata wal fakkaataa qabaachuun daran hariiroo isaanii cimse. Yeroo garagaraa tahuus yaadannoo fi mudannoo lamaanuu iddoo wal fakkaatatti qaban mooraa universitichaa waan taheef mudannoo isaanii haasawanii koflan ture. Keessattuu Gammachuun yeroo dhihootti waan yaadatuuf isaatu haasawa waa’ee universitii kana kaasa. “Jireenyi mooraa universitii baayyee kan na dinqisiisuu dha beetta?” ja’ee, galgala tokko osuma waa’ee mooraa univarsitii haasawaa jiranii, Gammachuun. “Akkamitti?” yoo Badhaasaan ja’uun, itti fufe. “Universitii keessatti jireenyi gaarii, hamaa, gammachiisaa, gaddisiisaa, mi’aa fi hadhaa kan makatee dha. Jiruu fi jireenyi moorichaa bosona bal’aa biqilootaa fi bineensoota addaa addaaatiin guutamee natti fakkaata beetta?” “Yoo jattu?” ja’een Badhaasaan mooraa univarsitii bosonaa waliin wal fakkeessuun isaa ajaa’ibsiisee. “Akkuma bosona keessa biqiloonni qorichaaf tahaniis tahee kan summii tahan jiran, bineensootaas yoo ilaalle kan nama fayyadanii fi kan nama miidhaniis jiruu, universitii keessaas wantootaa nama fayyadanii fi kan nama hin fayyadnees iddoo itti argamuu dha.” Ja’e, Gammachuun falaasama isaatiin deeggaree. “Eeyyee dhugaadha!” ja’e Badhaasaa amma dubbiin galeefi. Itti fufe “… Jireenyi universitii yaadannoo fi mudannoo baayyee qaba. Hundaafuu jireenyi keessa darban martinuu gaarii fi badaaniis daandii jireenya keessa as dhufte kan si yaadachisuu tahu qofaaf osoon tane mudannoo fi muuxannoo mataa isaa kan nama gonfachisuu dha” ja’ee, Badhaasaaniis yaaduma isaa cimseef. Universitii Haroomayaa namni seene barnoota qalamaa fi ogummaa qofa osoon taane jimaa qama’uus kan itti baratuudha. Barataan moora universitii Haroomayaa seenee qamaatii osoo hin baratiin bahee ni jira jachuun nama hin fudhachiisu.jiraatuus muraasa. Kan duraan jimaa balfuu fi akka amala gadheetti hubatu hundi ‘fuqraayii’ taheeti kan eebbifamuu. Sababa malee miti. Yeroo qoruumsi gahu qo’annaan waan cimuuf barataan kamiyyuu hirriiban moohamuu diddaaf baala tokkoofi lamaan tuttuquu eegala. Achumaan muuxa isaa itti hambifata jimaaniis. Namni gariin eega eebbifamee bahe ni xiqqeessa, hangi tokko kan guutumatti dhaabuus hin dhabamu. Yeroo jalqaba qamaa’uu eegalan namni san dura hin beeyne kan mudanno aja’iiba jimaa irratti hin qabne hin jiru. Badhaasaaniis waan jimaan guyyaa jalqaba qama’e jimaan isa mude yoo yaadatuu akka maraatattii kofla. “Mudannoon yoomiyyuu hin daganne maali beetta?” ja’e. osoo hin eegalin kofla dursee. “Maali inni?” ja’e,Gammachuunis sesseeqaa. “San dura qaamee hin beeku ture. Ergan universiticha seenees waggaa tokkoffaa hin qaamne. Waggaa lammaffaa seemisteera boodaa jaalalli intala wahiirraa na qabee barnoota na jibbisiisee osoon hin qo’atin yeroon qoruumsaa yoo na jala gahu waantan godhuun wallaale. Hiriyaa tokkoon qaba mucaa harargeeti. Isaan mari’annaan caati yoon qaame waa mara dagadhee qo’annaa qofarratti akkan xiyyeeffachuu danda’uu natti himnaan isaa faana sa’aa booda gara magaalaa Baatee yaane. Caatii birrii digdamaa dhunfaa kootti bitadheen qaamuu eegalee kaa. Haga duraa natti toluu didee jannaan kooka fi loozaan akkaan qaamuu natti hime. Yoon caatii hangaan bitadhe xumuruu nafti koo guutuun akka malee na hollachuu jalqabee. Waantan godhuufi dhiisuu wallaaleen ka’ee isaan dhiisee bira bahee.…” yoo inni jadhu, “Qis… qis…qis..!” Kofla.. “Eessatti deemuuf?” ja’ee gaafatee, Gammachuun. Inniniis mudannoo jimaa waan qabuuf baayyee kofle tan isaatiis yaadatee. “Eessatti akkaan deemu waanin beeku hin qabu. Dafqa akka lolaatti nafa koo irra lola’u fuula koo irraa haxaa’aan bahee lixe. Ergaan takka gara magaalaa Haroomayaa qajeeleen of yaadadhee gara moora deebi’e. san booda doormii koo eenyu natti haa himuu. ani doormi koo dhiisi ofii kotuu wallaleen jira. Doormii dubartootaa seenuu koo dubartoota wacaniitu na yaadachiise. Yoon rifadhee achii deebi’uu gamoo warra dhiira kaniin hin seenin hin qabu. Namni martii haarawa natti tahee osoon oliif gadi jooru mucaa dormii waliin galluu tokko na argee qabee dormichatti na galchee. Ani garuu cal’isee hin teenne. Boorsaa koo qopheeffadheen yeruma san gara maatii kootii deemuuf qophaa’e beetta?” ja’e Badhaasaan jiddutti koflaa. “qis..qis..qis….!! maaliif, gara maatii keeti deemta ammoo? Qorumsaa hoo? ammaas ni kofla, gammachuun. “Maatii koo fi firri koo martii waan na jalaa dhumaan natti fakkaatee kaa! Yoo ijoolleen na qabanii eessatti deemta jadhanii na dhoorgan imimmaan ija koo guute boohuu jalqabe. San booda bishaan qoorraa natti naqanii achumaa hirriibni na fudhatee sokke. Ganama yoon dammaqu hiriyyoonni koo marti baayyee natti kolfu turan.” Ja’ee yoo inni xumuruu, gammachuun baayyee koflee gangalate. Guyyaa boqonnaa isaan lamaanuu ni qama’an. Eega qama’an boodaas waan baayyee haasawu, niis mari’atu. Gaaffiin yeroo hunda kaasanii if gaafatan ammoo “Namni barate ja’amu tokko saba isaatiif maal maal hojjachuu dandaha? Akkamitti yoo hojjate deebii hawaasa isaa deebisuu dandaha?” kan jattu dha. Keessattuu Gammachuun wa’ee saba isaa Oromoo hedduu itti dhimmamee cillaayfatee haasawa. Gaafilee deebii dhabde baayyee keessa isaatti hammatee itti ittana. Haala itti hojiirra oolchuus tooftaa baasee hojiirra oolchuuf saksaaka. Namoota yaadaa fi ilaalcha akka isaa ulfaa’ee jiru yoo argate baasee itti haasawa, hadhaa keessa isaa jirtu diddigee firraa baleeysa. Wanni isaa fi Badhaasaa dafee walii galchee fi hariiroo gaarii qabaachisees kanuma. Badhaasaaniis yaada isarraan addaa qabaachuu baatullee garuu akeekaa Gammachuu kana baayyee dinqisiifata. Yoo Gammachuun wantoota mooraa Universitii keessattiis tahee waggaa tokkicha hojiirra ture kana hojjate taphachiisu waggaa shan guutuu hanga hojiirra ture kana akka nama humaa hin hojjatiniitti if laala Badhaasaan. Amma garuu waan waliin karoorfatanii fi wixineeyfatan hedduu qabaatanillee akkaataa itti hojiirra oolchan karoora baafachaa jiran. Karooraa fi wixaneen isaani maali laata? ==============ITTI FUFA============= Hubachiisa:- Asoosamni kutaa 3ffaa kan itti fufu yoo ‘like’ fi ‘share’ 500 ol argameedha. Yoo like fi share 500 guyyaa tokkotti argamees hoggaasuma itti fufa. Yoo ji’a tokkotti argamees akkasuma. Galatoomaa. Yaada, komii fi sirreeffama yoo qabaattan akkasuma odeeffannoo dabalataaf tessoo argaam gadii kanaan nu qunnamuu dandeessaan:- Barreessaa :- Saphaloo Kadiir (Abdulbaasix) Teessoo:- Email:- ak23873@gmail.com. Lakk. Mobayila:- +254707482480 Skype:- firanboon


Gucnii kee hin dhaamnee

Gucnii kee hin dhaamnee Xamborii kee xiqqashoon daamootiin kee diqqayyoon Kan dukkana roba kessa gaafas calaqqisttee Dhimimissaa cimaa kan caaltte hundaan Samiif dachii dhiphatte kan fokaftee hikttee Daandii manii guddaa karaa haaqaaf yaalttee Kan atii egalttee kan atii irra marmaartee Xonboora qabattee ofii keef gubatte Kan nuuf ibsee taatee. Karaan kee gaafasii gucnii atii qabsiiftee Hindhaamneem amma iyyu akkaan karaa qabatee karaa base ifee gaée mulatee Eyyeen eyyeen bara sanaam bara seenaa sana gaafa waatoo jalaa warri jabaan galee gadaa maseennu dhabee gaafa wajabillii abbale ana hanyaatuun ana hanyaatuun time bore dhaan garmaamee lencii marsee hursee walwaamee walwaamee gadaan orom cimee bara dacheen dhipdhatte gaafa waaqniis gumgumee jaarraa oromoon wal waamee eyyeen gucnii kee amma iyyu ni ifaa yoom dhaamee gaafa dinnii nusaamee gaafa onneen gotaa ititee qeerroon ajjesse ofiis dhumee bara sana bara gucni kee dhamsamuuf addaamamee kan adamsamme eyye bar asana bara gammeen caamee dhignii bishaan taée lafeen muka taée lafeen muka taé foniis biyyeetti dachaé gotnii oromoo garmaamee jaaleen abshiruu abshiruun abshiriin walwaamee walyaamee wal irraa garmaamee waliin garmaamee dhaamsaa gadaan hingeddarre dhalootatiin dhaamee eyyen gaafa gucii qabatee sana gaafa bara senaa qabu sana gaafa karaa baaftan sana yaa guca jabaattu kan umurii dhaan dheerttu oroom ormaa taé siúmaan ormoomee gadaa yoom nu dhumee bara rorro guddaa bara lolli muddaa gaafa gotnii didee dina qawween shidee baddaa harargetti dhumee kurriin irra garmaamee tullu dhimtuun dimee oromoon dhunfatamee baá ,dhiáa kaabaa kibbaan gaámee gucnii kee sun kunoo nutti fullaatee kan harkaan qabattee bara koo san gaú baattu gucnii kee hindhaamnee aniis gichiillaan kee kunuunsa irra hin dhaabnee hangaasiisuus baadhu mukulkullii cimee irra dhibamee qabatee calaqqee baraketiin abdii egaretiin tiksaaúmaan jira egaree kangaée bilisummaaf jira eyyeen gucni kee hin dhaamnnee siniin dhaadhana malee akkamiin hirraanfanne gumaa qabsaaótaa maaliifs dagannaa atii gotootnii koo abbaa seenaa guddaa guca ofi qabsiiftte harra dhalootatu barbaadaa yoo galmaan gaáannee ekaraa ketuu gammaddaa atii ituu kunuunsituu waliin kuftee kaatu mormatti hidhattee mormakettii kudhaamattee itu ittiin jorttu dhugaaf mana baatee ittiis waregamtee kaayyo ishe ganamaa dhigaaf lafeen tursitee baáa dhiáa kaabaaf kibbaa niyaadanaa malee sinfaarsiina malee singarmaamna malee maqaa kessan kaafnnee asxaafi mallatto kessan tullu irra dhadhaabnee gumaa kessaniif boree baafna malee gucni kee kalessaa inni atii qabsiifte amma iyyu hin dhaamnee kunoo daran mullattee akkamittii dagannaa gucaa ayyaantuun qabattee daandii waayyuun saaqamtee nijabesinna male akkamiin laaffifnaa hindaamneem gaaf sanaa gaafa gudaan jigee gaafa cidaan kufee gaafa umamniis dhigee bara dacheen dhigdee gadaa waaqniis gaddee gaafa dhallii namaa garaa jabaate saba Kenya fixe saba nagaan olee galu dinni hamtuun gaafa abiddaan waxaltee rasaasaan akooftee gaafa nutti jabaattee hindhaamneem gaafasu gucnii kee WBO kallacha koo wabiin oromiyaa Wabiin ormaanotaa,wabii oromotaa Onnatee anaannatte Lamii isaaf birmatee Mudhiitti hidhatee Geraree bookkissee Haqee dina baáa dhorkee Gaafas ega gaafii seenaa hojjatamee Gaafa gaalluun raga himee Eyye gaafa atii gucaa qabsiiftte sana Guca hindhaamnee sana Gaafa siqeen garmaamtee Gaafa bokkuun waliin dhaabbattee Gaafa wenniin korrisse Gaafa jawween sikse Bineensii bosonaas oromo waliin tumsee Lenciifi qeramsii tokkumaan gaafa dina isaanii facciisee Gaafa umaaf umamnnii daba dinaaf birmatee WBO jabessudhaaf hamlee horatee Niyaadannaa male gaafas, Niyaadannaa male gaafas gad dhaabbatte Gaafa dinni qaanoftte Bara rorroon dhaámtee Gaafa WBO n dhaadhatee Gaafa lagnii qallee gammadde Yaa laga galletti kan gammachu himtte Kan ammenyas himttee Niyaadanna malee akkam hiraanfannaa Galmaan genya malee akkamittii gannaa Inni atii taatee ,inni atii taatee Jaalalli haanga hinqabnnee Inni atii nuuf kennitee Isin isiin anii hinjadhu tokkumaa Kessanttu hunda irra moátaa Isiin siin hin jadhu tokkumma ketuu hunda irra moáta Isiin baayyataniis anaafo tokkumaa Kanaaf namtokkee gonee siin dhaadannaa Kaayyoo oromummaafi nama tokko taatanii Gurmmu abbo xabbo gucaa qabsiiftanii Guca bilisummaa daandii nuuf saaqxanii Utuun kana beeku Utuun kana dhagaúu Ani dhallii kee boqqodhee Akkamiin taá ree Atii dabartu ille ekaraa keetu jira Ayyaana ketu dhufee naan jadhaa adaraa Halkan naan hin raffissu haabjjuun natti wacaa Sagalee shaffee tiin hindhaamsiitee gucaa Hindhaamsitee guca koo jadhee nahaamaccaa Xomboora koo essa gotee jadhee nagaafataa Akkamittiin akkam karaa kiyyaa cufuu yaaltaa? Karaa qajeelaa anii siif saaqee kalessaa Itti fagdaa jannaan najalaa dhiphiftaa? Akkamitti dhiga koo bilaashattii dhiftaa? Ani dukkana roba kessa sif qabsiisee kalessa Harra jaarraa kettii maaltu dukkanessaa? Moo nahiraanfatte Elemoo taú koo Nadagatte laata Taaddassaa taú koo Moo nijijjirtee ree karaa kiyya dhiftee. Yoo kana hintaanee Yoo kaayyo koo hindagannee Gucnii koo maaf dhaama ree? Gaafa jadhee sagalee goota guddaa Sodaachisaan yemmu ekaraan kee nattii dubbattu Dacheen natti dhiphatte Dhaabiin nadhoorkattee Haangafatuu buée laata jadheen sagal ofbiradhee Abshiir gaachana koo Abshiir gaachana koo Gala egaree koo Omaa hinshakkiin Daamootiin kee Abadan hindhaamnee ifaa dha Karaa kee qajeelaan maniin bilisummaa dha Waan atii jalqabdde galmaan siif gaáata Yaaddannoo bara baraan cidaa sifdhaabbataa Gucnii kee hangaée adhunyaaf mullattaa Abshiir abbaa gucaa yomiyyu yomiyyu Gucnii atii qabsiftee karaan kee qajeelaan mamiin bilisumma dha Waan atii jalqabdee galmeen isaa oromiyaa dha Yaaddanno bara baraa cidaatu siif dhaabbataa Gucnii kee hangaée adunyaaf mullattaa Maqaan oromiyaa adunyaatii himataa.


OLOLA OMN IRRATTI OOFAMAA JIRU ILAALCHISEE IBSA HOOGGANSA OMN IRRAA KENNAME.

Guyyoota muraasa dabre kana ololli hogganootaafi jaarmaya OMN maqaa xureessuu irratti fuulleffate gama adda addaan oofama akka jiru ni beekna. Hamma ammaatti dhimma kanarratti qaamni hoggansa OMN waan tokkollee hin dubbanne. Sababni isaas maddi dubbii kanaa hariiroo hojjataafi jaarmayaa kan seera ilaallatu waan ta’eefi. Hamiifi komiilee deddeemaa jiran hoggansi sadarkaan jiru sirritti erga ilaaleen booda qabxiilee armaan gadii kana ummataaf ifa godhuun barbaachiseera. OMN hojjataas ta’ee hoggansa sadarkaan jiru heeraafi seera lafa kaayateen adabuu, hojirraa kaasuu ykn olguddisuuf mirga guutuu qaba. Akkasumas hojjataan ykn hogganaan tokko yeroo fedhetti caasaa jaarmaya beeksisuun hojii gadi lakkisuuf mirga guutuu qaba. Hanga ammaatti hojjataan OMN irraa ari’ame tokkolleen hin jiru. Ji’a darbe kana keessa hojjattoota lama irratti tarkaanfin bulchiinsaa (disciplinary action) fudhatamuun dhugaadha. Erga adabbii kennameef fudhatanii booda fedhii isaanitiin hojii gadi lakkisanii jiran. Hojjattoota kana dhabuun keenya nu gaddisiisus kun mirga akka hojjataa tokkootti heerri bulchiinsa OMN fi seerri Ameerikaa isaanif kenne waan ta’eef ni kabajna. Gumaata hamma ammaatti jaarmaya kanaaf godhaniif ni galateeffanna. Gara fuulduraas jaramaya kanaan waliin bifa adda addaatiin akka hojjatan abdii qabna. Haa ta’uutii, erga hojjattoonni kun bahanii booda hamiin bifa gara garaatiin ummata keessatti facaafamaa jiru, imaammata, adeemsa hojii fi kaayyoo OMN gaggeessaa jiru wajjin kan wal-faalleessudha.OMN dhaabbata walabaa fi karaa dhugaa qabatee haqa ummata Oromotiif kan dhaabbatee hojjataa jirudha. Kanas, qabtamaan hojiidhaan agarsiisaa jira. Imaammata editoriyaalii keenya, Qophiilee fi Oduu OMN tamsaasaa ture www.oromiamedia.org irraa hordofuun ni danda’ama. Ammallee, OMN dheebuu odeeffannoo ummata keenyaa baasuuf halkaniif guyyaa tattaafachaa jira. Yeroon kan hojiiti. Daaw’attoonnifi deeggartoonni OMNis kana hubatanii bifa tasgabbaa’een OMN sadarkaa guddaatti ceesisuuf tattaaffii godhamaa jiru bira akka dhaabattan asumaan dhaamsa keenya dabarsina. OMN sagalee ummata keenyaa ta’ee hojiisaa daraan cimee ittifufa. Dr. Hamzaa Abdurazzaaq, Dura Taa’aa Boordii OMN Girma Tadesse, Daareektara Koree Hojii Raawwachiiftuu Dr Birhaanuu Dirbabaa, Gulaalaa Muummee


Baqattoonni Yemen dararaan nu irratti raawwatamaa jira jedhu

November 14, 2014, WASHINGTON DC(VOA Afaan Oromoo) — Baqattoonni Oromoo kanneen Yemen keessa jiraatan yeroo ammaa rakkoo keessa jiraachuu isaanii dubbatu. Lammiiwwan Yemen kanneen Sana’aa fi magaalaalee ka biroo keessaa gosaan wal qodoanii walii isaanii irratti ka’anii wayita jiran kanatti gurraacha of keessatti arguu hin feenu jechuu dhaan baqattoota irraan reebicha, saamichaa fi ajjeechaa nu irraan ga’aa dubartoonni keenyas humnaan gudeedamaa jiru jedhu. Torban darbe keessa illee kan rasaasaan rukutamee balaan madaa’uu irra ga’ee ture baqataan Oromoo tokko dhaaba koolu galtootaa fi kan baqattootaatti iyyatu iyyuu deebii waan dhabeef jecha of ajjeesuu isaa miseensi hawaasa Oromoo Yemen Sana’aa nuuf ibsanii jiran.