Mariin Hidha Laga Abbayyaa Itti Fuufa: Angawaa

Masrii, Sudaan fi Itiyoophiyaaf marii isaanii Wiixata dhufu akka itti fuufan dubbii himaa ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftiitu tuuta oduuf ibse. Mariin kun duubatti harkifachuun Amerikaa waan mufachiise hin qabu kan jedhan Obbo Dinaan hariiroon Amerikaa fi uummata ishee waliin Itiyoophiyaan qabdu falmii waa'ee hidha laga Abbayyaa kana ni caala jedhan. Waayit Haawus gargaarsa misoomaa Itiyoophiyaaf kennamu hanqiisuuf deema oduu jedhus odeeffannoo isaa hin qabu jedhan. Masriin Somaaliilaand keessattimaadhee waraanaa ijaaruuf deemtii oduu jedhus dhimma biyyoota lamaanii ta'uus itti dhiyeenyaan caqasna jechuu isaanii Mallaskaachoo Ammahaa gabaasee jira.


Somaaliyaa Keessatti Namonni Lama Of-Wareeegan Ajjeefaman

Buufata donii kan handaara magaalaa Moqdishoo cinaa mana nyaataa jiru uuffata bombiin guutamee uffatee seenuuf kan yaale of-wareegaan tokko waardiyyoonni akka hin seenne ittisuuf yeroo yaalanti dhohiinsa bombii kana geesisee. Waardiyyonni lameen battaluma kan du'an yoo ta'u dubbii himaan polisii Moqadishoo Meejar Sadiiq Alii fi namoonni ka biroon lama mada'anii jiran. Dubbii himaan kun balaa kanaaf garee shoroorkeessotaa himatan. Gama kaaniin aangawaan maallaqaa kan Somaaliyaa intala isaanii umriin waggaa 3 wajjiin mana isaanii kan Moqdishoo irraa fageenya kiloo meetra 90 irratti argamutti bombii darbatamee du'uun ibsamee jira.


‘Keeniyaan Boruu Kaastee Balaliiwwan Xiyyaaraa Idil – Addunyaaf Karra Banti

Boruu, Hagayya 1 Bara 2020, kaasee Keeniyaan karra shee ji’a sadii oliif cufaa ture balalii xiyyaara addunyaaf saaquuf jetti. Jeems Machaariyaa Ministeerri Geeejjibaa fi Misooma magaalaa Keeniyaa ibsa kaleessa kennaniin Keeniyaan lammilee Itiyoophiyaa dabalatee lammilee biyya alaa 11 callaaf gara biyyasheetti akka seenan eyyamti jechuun dubbatan. Mr/ Machaariyaan gulantaa biyyi isaanii Keeniyaan lammilee biyyoottan alaa 11’n kana akka gara Keeniyaa dhufan eyyamteefis, biyya isaaniitti tatamsa’inni Kooronaa jiru xiqqaa waan ta’eef jechuun ibsani. Mr. Machaariyaan, Kara deemtonni gara keeniyaa dhufan kamuu, tokkoffaa PCR ka jedhamu qorannoo dhibee Kooronaaarraa bilisa ta’uusaanii agarsiisu qabaachuudha qabuu, lammee, ho’i qaama isaanii digrii seentigreedii 37.5 gadi tahuu qaba, qufaa akkasumas mataa dhukkubbii mallatoo dhibee kaanirraa bilisa ta’uu qabu. Waraqaan PCR isaaniis bu’aa qorannoo ka utuu deemsa hin jalqabin dura sa’aatii 96 keessatti qoratame ta’uudha qabaa jedhu. Mr. Machaariyaan dabalanii, eyyamni amma lammilee biyyoottan 11’f kenname kun yeroo yerootti ilaalamee kan fooyya’uudhas jedhu. Torbee amma keessa dabarre kana jalqabarratti Pirezdentiin biyyattii Uhuuruu Keeniyaattaa yoo ibsa kennan, Saba himaaleen Keeniyaa balalii xiyyaaraa banamuuf jiru kanaaf dhaabbileen tajaajila geejjibaa xayyaaraan kennan shan eyyama argachuu eeranii turan. Warra eerame kana keessa Dhaabbanni Sarara Daandii Xayyaaraa Itiyoophiyaa hin jiru. Sararri daandii Itiyoophiyaa Gaanfa fi kibba giddu galeessa afriikaatti Magaalaa daldalaa fi investimentii jedhamuun ka beekamtu Naayroobiitti balalii xiyyaaraa idilee qaba. obbo Girmaa Moges naannoochatti bakka bu’aan dhaabbatichaa Sararri Daandii Xiyyaaraa Itiyoophiyaas eyyama argateera jedhan. Harras Ministeerri fayyaa keeniyaa akkas beeksisetti Biyyattii keessatti sa’aatii 24’n darban kana qofaa keessatti namootni 16 dhibee Kooronaan lubbuun darbuu, dhibba torbaa ol ammoo dhibee kanaan faalamuu ifoomsee jira. No media source currently available


Ambaasaadderri Ameerikaa Kan Zimbaabwee Keessatti Jeeqamni Akka Uumamu Yaalii Godhu Jechuun Himatte Zimbaabween

Paartiin biyya bulchu kan Zimbaabwee biyyattiitti amaasaaddera Yunaayitid Isteetis kan ta’an Birayaan Nikolaas seerawwan biyyattii tuffatan jechuu dhaan gamasii akka ba’an dhaadatte. Dubbi himaan paartichaa Paatrik Chinamasaa tuuta oduuf Haraaree keessatti ibsa kennaniin yoo Nikolaas gochawwan kan akka jeeqama deggeruu, hookkara qindeessuu fi lootee seentummaa leenjisuu itti fufu ta’e hoogganni paartii biyya bulchuu ajaja itti kennuuf boodatti hin jedhu jedhan. Yaadi Chinamaasaan kennan kun Yunaayitid Isteetis gareeleen mormitootaa hiriira mormii Jimaata geggeessuuf karoorsan kan qixxummaan dinagdee haa jiraatu, mootummaan malaammaltummaa haa dhaabuu fi prezidaant Emmerson Mnaangagawaa aangoo haa gadhiisan jedhu deggertge isa jedhutti fuuleffate. Haleellaan jechootaa kan paartii ZANU-PF ambaasaaddera Yunaayitid Isteetis irratti darbame Ameerikaan hiriirri farra mootummaa karoorfame utuu hin ga’in guyyoota sadii dura jeeqama biyyattii keessaa maallaqaan deggerte qeeqa mootummaatti aansuun ture. Dubbi himaan mormitootaa Jaakoob Ngarivhuumee akka jedhanitti hiriirri mormii kun Zimbaabwee dhaaf murteessaa dha.


Zimbaabween Ambaasaadderri Ameerikaa Kan Zimbaabwee 'Jeeqamni Akka Uumamu Yaalii Godhu,' Jechuun Himatte


Haleellaan Sudaan Naannoo Daarfur Keessatti Raawwatame Lubbuu Galaafate

Sudaan naannoo Daarfuur keessatti haleellaa sambata darbe geggeessameen namoonni 60 ta’an yoo du’a kanneen 60 ta’an immoo madaa’uu tokkummaa mootummootaatti waajjirri qindeessa dhimmootii gargaarsa namoomaa dilbata kaleessaa galgala beeksisee jira. Haleellaan ganda Masteerii Daarfuur gama dhiyaa keessatti aawwatame balaa torbanneen darban keessa raawwatame kan gandeen,manneen jireenyaa gubatan akkasumas lafa gabaa fi suuqileen saamamanii waaltaaleen adda addaa manca’an keessaa tokko ta’uu ibsi qaama tokkummaa mootummootaa kun beeksisee jira. Ibsi kun madda oduu kanaa hin tuqin jira. Mootummaa biraa balaa kana ilaalchisee ibsi kenname hin jiru. Mootummaan ce’umsaa Sudaan gareelee ripxe loltoota Daarfuur keessaa waliin walii galtee nageenyaa irra ga’uuf mari’achaa jiraachuun ni yaadatama.


Prezidaantiin Taanzaaniyaa Duraanii Du'aan Boqatan

Prezidaantiin Taanzaaniyaa duraanii, Benjaamiin Wiiliyaam Makaappaa, umurii isaanii wagaa 81tti har’a du’aan boqotan. Prezidaantiin biyyattii Joon Magufulii, prezidaantichi duraanii – Makaappaan, otuu Hospitaala Daare Salaamitti wal’aanamaa jiranii har’a ganama du’uu isaanii, har’uma televiiziyoona biyyatiin beeksisan. Alaabaan biyyattii akka walakkaatti gadi butamee fannisamuu fi biyyattiin guyyoota toorbaaf akka gadditus labsanii jiran – Prezidaant Magufuliin. Makaappaan, bara 1995 irraa eegalanii haga bara 2005tti Taanzaaniyaa kan hoogganuun, hoogganaa itti aanan – Jaakaayaa Kikweeteetti taayitaa dabarsan. Sana dura immoo, Ministara Dhimma alaa, Ministara Beeksisaa fi Kaanaadaatti Ambaasaaddara Taanzaniyaa tahuun hojjetanii turan.


Yunaayitid Isteetis Leellistoota Islaamummaa Kanneen Somaaliyaa Keessaa Samii Irraan Haleelte

Waraanni Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa naannoo Puuntlaand qilleensa irraan haleeluu dhaan leellistoota Islaamummaa torba ajjeesuu gabaasee jira.’ VOA sagantaan Afaan Somaalee duraan akka gabaasetti haleellaan qilleensa irraan kaleessa geggeessame jedhee ture. Angawoonni naannoo fi kanneen ijaan argan VOAf akka ibsanitti humnoonni naannoo leellistoota Islaamummaa kanneen Turmaasaalee fi Amaayiraa kanneen gaarreen ganda Timirsh kan Bosaasoo irraa fageenya km 140 irratti argamu irratti dula geggeessan. Ibsi har’a waaltaa ajajaa Yunaayitid Isteetis kan Afriikaa biraa ba’e akka jedhutti haleellaan samii irraan geggeessame sun haleellaa leellistoonni Islaamummaa michoota isaa irratti geggeesse ijaa ba’uuf jecha. Itti aanaa daayiriktera AFRICOM kan ta’an Birgaadeer Jeneraal Miguu’eel Kastelaanoos akka jedhanitti gareelee shororkeessotaa irra dhiibbaa keenyu duula isaanii addaan kutuu dhaan michoota keenya Somaaliyaa deggeruu itti fufna jedhan. AFRICOM akka jedhetti haleellaa samii irraan raawwatame kan miilanaatiin siiviilonni miidhaan irra ga’e ykn du’an hin jiran. Haleellaan Yunaayitid Isteetis waggaa kana Somaaliyaa keessatti geggeessite kun isa 42ffaa yoo ta’u humnootii leellistoota IS irratti ka fuuleffate garuu isa jalqabaa ti. Angawoonni Puuntilaand ibsa ofii baasaniin leellistoota IS 20 ennaa duula sa’aatilee 48 naannoo Barrii gama bhaa keessatti ajjeesuu beeksisanii jiru. Puuntlaand akka jedhutti leellistoonni gameeyyii fi loltuu gameessi tokko kanneen duula sanaan du’an keessaa ti.


Paarlaamaan Liibiyaa Kaayiroon Waraanaan Jidduu Akka Seenu Eeyamus Tokkummaan Mootummootaa Tattaaffii Araaraa Akka Itti Fufus Gaafateera

Mootummoota Liibiyaa diina walii ta’an lamaanii fi deggertoota isaanii sadarkaa addunyaa gidduutti muddamni hammaatee ennaa jiru kanatti paarlaamaan Liibiyaa gama bahaa keessa maadheffate yoo nageenya biyyattiif sodaachisaa ta’e Masriin waraanaan jidduu akka seentu raggaasisee jira. Gama biraan dub himaan paarlaamichaa tokkummaan mootummootaa tattaaffii jaarsummaan jidduu seenu akka itti fufu gaafataniiru. Sabaa himaan araba viidiyoo milishoonni loltoota Siiriyaa naannoo Tripooliitti leenjifamaa jiraachuu mul’ise. Turkiin immoo mootummaa tokkummaa mootummootaan deggeramu kan muummicha ministeeraa Fayez al Sarraj deggeruuf loltoota gamasitti ergite jedhama. Paarlaamaan Liibiyaa gama bahaa keessa maadheffae Wixata kaleessaa galgala ibsa baaaseen Masriin yoo barbaachisaa ta’e mootummaa mormituu kan Abdallah al Thini Beidaa keessa jiru waraanaan akka gidduu seentu raggaasisiee jira. Sababiin isaas jedha paarlamaan kun Turkiin abbaa biyyummaa Liibiyaa tuquu dhaan jidduu seenuun isee ifa gala waan ta’eef jecha. No media source currently available


Ajajaan waraana Somaaliyaa Ajjechaa Irratti Agaamamee Jalaa Olaanii Jiru

Jeneraal Odowaa Yusuuf Rageh wiixata dabree mooraa ministrii ittisaa kan Moqadishoo keessa jiru gadhisanii akka ba'anti haleellaan kun gaggeeffame. Yoo xiqqaate namnii tokko ajjeefamee kanneen biroon lama mada'anii jiru. Haleellaan kun kokolaataa dhuka'an guutameen kan gaggeeffame yoo ta'u humnootiin nageenyaa kan Somaaliyaa namicha kokolaataa sana ofaa fi haleellaa geesisuuf ture dhohinsii ituu hin dhaqqabin dura ajjeessan. Yaaliin ajjeechaa aangawaa sadarkaa olaanaa kan waraanaa irratti ennaa gaggeeffamu kun waggootii hedduu keessatti ka duraati jedhamee jira


Sudaan Seera Kittaannaa Eeyamu Kan Biyya Ishee Dabalatee Ka Biroos Ni Haqxe

Qabsaa’onni mirga namaa, Sudaan seera yeroo bulchinsa Omar al-Bashir seera ture kan akka musliimota amantii isaanii jijjiirratanii du’aan adabu jedhu jijjiirruuf tarkaanfii fudhachuun biyyattiin daran mirga namaa bu’uuraaf kabajaa isheen qabdudu mul’isa jedhan. Tarkaanfii mootummaa ce’umsaa kan yeroo ammaan fudhatame keessumaa ministeera murtii haqaa fi hojii isaanii haqaa ni galateeffanna jechuu dhaan US keessa kan maadheffate caasaa mirga namaa dhimmi Sudan irraa Adlan Ahmed Abdelaziz VOAf ibsaniiru. Ministeerri haqaa Nasreddiin Abdulbarii kaleessa ibsa kennaniin kan waggaa darbe erga Bashiriin waraanni aangoo irraa daree booda aangoo kan qabate mootummaa ce’umsaa seerawwan hedduun heera biyyattii akka fooyyeffaman taasise jedhan. Tokko musliimota amantii ofii dhiisan du’aan adabuu dhiisuu, ka biroon immoo namoonni musliima hin taane soda male ykn utuu hin yakkamin mana dhuunfaa ofii keessatti dhugaatii alkoolii akka dhugan eeyamuu dha. Ka biroon mootummichi seera haaraa inni baase kittannaa dubartoota irratti raawwatamu adabuu dha. Galmeen heeraa kun marii yeroo dheeraa fi gad fagoo ta’een booda ibsame. Seerawwan jijjiiraman kun waa hedduu irratti kan fuuleffatu ta’uun illee beekamee jira.


Haalli Koolu Galtoota Liibiyaa Keessatti Hidhamanii Jiranii Akkaan Yaaddessaa Ta’uu Abuuna Fraansis Beeksisan

Abunichi kaatolika Roomaa Fraansisi koolu galtoonni mooraa itti hidhaman kan Liibiyaa keessaa haalli jireenya isaanii hamtuu ta’uu har’a beeksisan. Haala suukaneessaa isaan keessa jiraatan amanuun rakkisaa dha jechuu dhaan haasaa enna yaadannoo imala isaanii waggaa torbaffaa Lameduusaa, odola Xaaliyaanii geggeessan dhageessisaniin ibsaniiru. Abunichi mooraan hidhaa sun akka cufamu gaafatanii jiran. Gareeleen mirga namaa akka jedhanitti dhiittaan mirga namaa kan akka humnaan gudeeddii, dararaa fi humnaan hojiif mindeessuun waaltaalee hidhaa 20 ta’an kaan isaanii gareelee hidhataniin geggeefaman keessatti raawwatama. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti mooraan hidhaa lakkoobsi isaa hin beekamne ka biroon immoo kanneen seeraan ala nama deddeebisaniin to’atama. Waaltaaleen hidhaa kun bakka namoonni dadhata siyaasaa gaafatan kanneen andaara galaana Liibiyaatii deebi’an keessatti hidhamani. Xaaliyaanii fi gamtaan Awrooppaa sochii koolu galtummaa to’achuuf jecha waardiyyaa andaara galaana Liibiyaa eeguuf maallaqa hedduu baasanii jiran.  Gareeleen mirga namaa koolu galtoota kana Awrooppaa akka hin seenne ittisuun kanneen duula kanatti hirmaatan dararaa mooraalee kana keessatti raawwatutti hirmaachuu isaanii mul’isa jedha.


Jilli Ertraa Guyyaa Sadiif Masrii Keessaa Turee Deebi'ee Jira

Prezidaantiin Ertraa Isaayaas Afawirqii har'a masaraa mootummaa magaala Kaayiroo jiru keessatti gita isaanii Abdulfattah Ei Sisii waliin dubbachuu isaanii ministeerri odeeffannoo Ertraa Yemaanee Gabre Masqal ibsanii jiru. Hariiroo biyyoota lameenii jajjabeessuu fi dhimmootii misooma kutaa irratti mari'atan jedhamee jira. Jilli prezidaantii Ertraa Isaayaas Afawarqiin durfamu kun Masrii keessa guyyaa sadiif eega turee booda har'a waaree booda gara biyya ofitti deebi'uun ibsamee jira.


Keeniyaattan Balalii Qilleensaa Biyyattii Cufamee Ture Banuuf Murteessan

Keeniyaan balalii xiyyaaraa Addunyaa sababa dhibee Kooronaan dhorkitee turte ji’a dhufu kanaa kaastee akka jalqabdu beeksiste. Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa murtee to’annaa Kooronaa mootummaan isaanii baasee raawwachiisaa ture harra fooyyessanii jiru. Kanaanis mootummaan isaanii Adoolessa tokko bara 2020 kaasee balalii sarara xiyyaara kan ji’ootaaf addaan cite ture akka jalqabu murtee dabarsanii jiru. No media source currently available Kana malees Pirezdenti Keeniyaattaan balaliin xiyyaaraa biyya keessaa Waxabajjii 15 kaasee akka jalqabu kan ajajan yoo tahu, qoqqobbii deemsaa kan Naayroobii fi naannoo kanneenirra jiru kaasanii jiru. ‘Harra kanaan dura ajaja namootni akka magaalaa Naayroobii, Keeniyaa Kutaa bulchiinsa Mombaasaa fi Mandheeraa keessa akka hin baane dhorku ka duraan hojiirra ture akka inni ka’u ajaja dabarseen jira. Lammee ammo galgala galgala ka labsamee ture labsiin nami akka sa’aatii sadii boodaa manaa akka hin baane dhowwu guyyoota soddomaaf ammas akka hojiirra oolaa turu murtaayeera’ jechuun dubbatan. Ajaja mootummaan isaanii harra dabarse kanarratti Keeniyaattaan manneetiin amantii akka banamanis eyyamanii jiru. Kanaanis manneetiin amantii of eeggannoon al tokkotti namoota 100 duwwaaf akka eyyaman, kana keessattis daa’immanii fi jaarroleen akka hin hirmaanne murtaayee jira. Ajaja harra fooyya’e kanaan manneettiin barnootaa biyyattii keessa jiran akka itti debei’anii banaman Kaabineen Ministeera barnootaa biyyattii Karoora akka qopheessu gaafatanii jiru. Asumaanis Keeniyaattaan lammileen biyyattii of eeggannoo akka godhaan gaafatniiru. Keessumaa tarkaanfii amma mootummaan biyyattii fudhatuun yoo dhibeen kun deebiyee ka’e mootummaan deebisee tarkaanfii fudhate kana duubatti deebisuu mala jedhan. Mootummaan isaanii diinagdeen biyyattii miidhaa Kooronaan fide akka dandamatuuf hojjetaa akka jiru eeranii, erga dhibeen kun dhufee rakkoo hawaasummaa mullateef qaamoleen hawaasummaa furmaata akka barbaadan gaafataniiru. Harras ministeerri fayyaa keeniyaa namootni 181 biyyattii keessatti dhibee Kooronaan ka qabaman yoo ta’an lakkoofsi walii galaa namoota dhibee Kooronaan qabamanii ka Keeniyaa kuma saddeet taree jira.


Prezidaantiin Eertraa Masrii Daawwataa Jiran

Preziaant Isaayyaas Afewerqii kaleessa ganama daawwannaa hojii guyyoota sadiif gara Masriitti qajeelanii jiru. Ennaa daawwannaa isaanii kana prezidaantii Masrii Abdel Fattaah Al Sisii fi angawoota biyyattii ka biroo waliin dhimmootii naannoo fi dantaa biyyoota lamaanii irratti mari’achuuf jiru. Ennaa isaan buufata xayyaara Kaayiroo ga’anitti angawoonni Masrii gameeyyiin simannaa ho’aa godhaniifii jiru. Prezidaant Isaayyaas waliin ministeerri dhimmi alaa Osmaan Saaleeh fi gorsaa prezidaantii Yemaanee Gebreaab imalanii jiran. Yeroo dhiyoo prezidaant Isaayyaas Itiyoophiyaa fi Sudaanitti daawwannaa wal fakkaatu geggeessanii jiran. *Maxxansa duraa irratti "Preziaant Isaayyaas ....gara Asmaraa..." kan jenne dogoggoraanii. Imalli isaanii gara Masriiti. Amma sirreesineerra. Nu oofkalcha.


Sudaaniif Gargaarsii Maallaqaa walitti Qabamaa Jira

Jarmaniin gama marsariitiin walgahii gaggeessiteen biyyinni gama dhiyaa fi kan Arabootaa Sudaaniif Doolaara Biliyoona 1.5 kennuuf waadaa seenaii jiru. Kunis mootummaan ce'umsaa Sudaan biyyatti gara Demokraasitti akka ceesiisuu gargaaruuf jedhamee jira. Kan waraana biyyatti waliin aangoo qoddatan mummichi ministeera Sudaan Abdallaa Haamdook akka jedhanti biyyi isaanii deggersa addunyaa giddaa barbaaddi. Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummotaa Antoniyoo Gutarrees gama isaaniin sababaa addunyaan Sudaan tasgabboftee fi Demokraatawaa taate arguu waan fedhuuf deggersa maallaqaa kenne jedhan. Afrikaa fi biyyoota giddu galeessa bahaa keessatti nagaa fi demokraasiin argamuu furtuu dha jedhan Gutarrees.


Ertraa Keessatti Lakkoobsi Namoota Koviid-19 Qabaman Dabalee Jira

Kutaa Gaash Baark keessa kan jiru waaltaalee namoota adda baasanii ka'an lama keessatti namoonni 55 haaraa vaayrasii koronaan qabamuun gabaafamee jira. Kunis Sambataa fi Dilbata darbee kana qorannaa laaboraatorii gaggeeffameen yoo ta'u 54 Sudaan irraa deebi'anii waaltaa Addi Baraa keessa kan turan tokko immoo Itiyoophiyaadhaa deebi'ee waaltaa Molqii jedhamtu keessa turan. Sochiin imalaa biyyaa gara biyyaatti godhamu kan dhorkame ta'uus galaanaa fi konkolaataan baatilee darban keessa lammiwwan Ertraa 7158 Itiyoophiyaa, Sudaan, Jabuutii fi Yaman irraa Ertraatti deebi'uun ibsameera. 3135 waaltaalee adda baasanii ka'aman 37 keessa kan jiru.Haga ammaatti Ertraa keessatti Koviid-19n kan qabaman 96 yoo ta'an 39 dhukkubicha irraa bayyanatanii kan ba'an 57 immoo hospitaala keessatti wal'ansa argataa kan jiran ta'u Birhana Berhee Asmaraa irraa gabaasee jira.


Siidaan Giiftii Viktooriyaa Waggoota Shan Dura Bakka Turee Kaafamuun Keeniyaa Keessatti Gammachuu Haaraa Uume

Kan sirna koloneefattummaa Briteen yaadachiisu siidaan giivitii Viktooriyaa keenyiyaa keessaa kaafamuun waggoota hanga tokko booda gammachuun simatamaa jira. Bara 1963 Keeniyaan bittaa Briteen jalaa utuu hin walaboomiin dura kan turan siidawwan hedduu caalaa yeroo dheeraaf dhaabatee kan ture Siidaan giiftii Viktooriyaa ti. Siidaan sun waggoota shan dura erga jaarraa tokko oliif bakka biqiltuu Jeevanjee keessa dhaabatee dura mataan irraa gatamee bosona naannoo jirutti darbame. Jiraataa Naayiroobii kan ta’an Saamu’eel Obi’eeroo siidaan sun achii kaafamuutti gammaduu dhaan lammiiwwan yeroo mara mallattoo sirna koloneeffattummaa fi gabrummaa yaadachuu hin barbaadu jedhan. Addunyaa irraa siidaawwan loogii sanyii fi garbrummaatti hidhata qaban bakka dhaabatanii kaafamaa jiran. Dhiibbaan kunis erga Joorj Filooyiid lammiin gurraacha Ameerikaa baatii darbe poolisiin adii daqiiqaa sagaliif morma isaa irra jilbaan dhaabatee du’ee booda hammaate. Pooliisiin sun yakka jjeechaan himatamuun hidhamee jira. FBIn dhiittaan mirga namaa raawwatamuu isaa qorataa jira. Poolisoonni sadii bakka sana turaniis deggersa godhan jechuun himatamanii to’annaa jala jiru.


Somaaliyaa Keessatti Reeffii Nama Saddeetii Argamee Jira

Maqaalaa Moqdishoo irraa ga kaabaatti kamiisa kaleessa reeffii hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa 7 fi kan nama suuqii qabu tokko argamuu jiraattooota aangawootaa fi maanguddoota naannoo rifaasisee jira. Ganda Golaaleey konyaa Bal'aadtti dhiyoo akkasumas magaalaa Moqdishoo irraa fageenya kiloo meetra 30 irratti bakka jiru kanatti dhiiroota uffata waraana mootummaa Somaaliyaa uuffataniin eega butamanii guyyaa tokko booda reeffii isaanii kun argamumaanguddonni naannoo dubbatanii jiru. Ajjeechaa kanaaf ittigaafatama kan fudhate kan hin jirre yoo ta'u maanguddonnni garu gocha kana duuba looltoota mootummaatu jira jedhu. Angawoonni naannoo sanaa garu kana haaluun Al-shabaabtu kana raawwate jedhu.


Evarsitee Nidaayishmiye Filannoo Buruundii Injifatan

Paartii Buruundii bulchuu irraa kaadhimamaa ta'uun kan dhiyaatan Evarsitee Nidaayishmiye filannoo prezidaantummaa biyyatti injifatanii jiru. Paartiin mormituu gama isaan shirri hojjatamuu isaaf ragaa guutuu qabna jedha.Komiishina filannoo fi paartii biyya bulchaa jiruutu wal ta'uun taajjabdoota mormituu firtulee sagalee itti kennan irraa ari'ee jechuun himatu. Kanneen ba'ii filmaatichaa kana irratti gaaffii qaban guyyaa 10 keessatti akka galfatan yeroon kennamee jira. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Buufata Baqataa Dadaab’tti Nama Jaharratti Kooronaan Argameera; Baqattoonni Oromoo Achi Jiraatan Maal Keessa Jiru?

Mandeeraa Kutaa bulchiinsa Keeniyaa Kooronaan itti baballate jedhame keessatti ka argamu Buufata Baqataa Dadaab keessatti baqattoonni jaha dhibee Kooronaan qabamuu Jaarmayaan UNHCR beeksisee jira. Yuujin Baayen dubbi himtuun dhaabbata UNHCR, Dadaab keessattis baqattoota ka ta’a nami jaha dhibee kanaan faalamuu mootummaan nuuf mirkaneesseera jette. Baayen yoo ifoomsites, Baqattootarratti dhiibbaa fiduu waan maluuf dhibeen kun Kaampii keessatti argame hin jedhu, namootni kunis amma adda baafamanii waan jiraniif. Haga yoonaatti garuu akkan odeeffannoo qabuun namootni jaha jiraattota kaampichaa ka tahan irratti dhibeen ku nargamee jira. Namootni kun martuu adda baafamanii jiru; nageenyi isaaniis haala gaariirra jira. Namoota isaan wal argan maras adda baafnee bakka addaa keenyee jirra jechuunis ibsite. Dursaan hawaasa baqattoota Oromoo Dadaabis, Buufata Baqataa bakka nami baayyeen walitti hedduummatee jiraatutti dhibeen akkasii argamuun rakkisaa ta’uu dubbatan. Waa’ee namoota Dadaabitti dhibeen kun irratti argamees yoo ibsan dursa namoota lamatu Somaaliyaa gara Dadaab seenee jedhu. Sana booda warra lameen keessaa takka maatii isaan waan wal argeef dhibee kana maatii isaa keessaa nama sadii qabsiisuu himu. Dabalaniis yoo dubbatan Dadaab daangaa biyyoota lameeniitti dhiyaatee argamuun ammo eenyu akka dhukkuba kanaan qabamee fi hin qabamne adda baasuun rakkisaa taasisa jedhan. Dhumarrattis dhibeen daddarbaa fi lubbuu namaa salphaattii galaafatu kun Dadaab keessatti argamuun baqattootaaf sodaa guddaadha jedhan. Keessumaa warri hojii Guyyaa guyyaan maatii bulfatu rakkoo jabaa keessa bu’ee jechaan dabalanii dubbatu. Akka UNHCR jedhutti ammas Dadaab keessa namoota kuma dhibba 200 olti jiru. As keessa ka jiraatan baqattoonni Oromoo dhibeen kun Dadaab keessatti mullachuun nuuf yaaddoodha jedhu. Xayyib Kadiir Baqataa Oromoo ganna 11f Dadaab ka jiraatan; abbaa maatii shaniitis. Dhibeen kun keessumaa ganda isaan jiraatanitti argamuun baayyee akka isaan yaaddessu dubbatu. Obbo Xayyib dhaabbileen gargaarsaa dhibee kana ilaalchisee odeeffannoo namaaf himaa jiraatanus, baqattoonni garuu odeeffannoottis dabalata gargaarsa isaaniif malu fedhu sanammoo haguma malullee argataa hin jiran jedhuu. Keeniyaa Kaaba Lixaa Kutaa bulchiinsa Turkaanaa keessas baqattoota kuma dhibba tokko fi kuma sagaltamaa oltu jiruu jedha UNHCR. Ganda kana keessas baqattoonni Itiyoophiyaa ka jiran yoo ta’an, Kaakumaa naannoo Kaaloboyee ka jiraatu baqataan Oromoo obbo Galgaloo jedhaman dhibee kanaan qabatee haalli buufata baqataa keessa jiru ulfaataadha jedha. Obbo Galgaloon bara 2017 kaasanii Kaakumaa akka jiraatan himanii yeroo muddamaa kana keessa gargaarsi baqattootaaf male sirriitti hin dhiyaannee jechuunis komatu. Baqattoonni Buufata lameen keessa jiraatan gargaarsi midhaan nyaataa karaa jaarmayaa dhiyeessa midhaan nyaataa mootummoota gamtoomanii WFP akka isaaniif kenname dubbatu. Haa ta’u malee ji’a lamaaf ta’a jechaan tilamaamamee waanni nuuf laatame gahaa miti jedhu. Bahanii hojjeetatanii akka duraanii maatii bulfachuuf waanti nuuf tahus hin jiru bakki baayyeen cufaadha jedhu. Gama biraan aguuggiin afaanii ka dhibee kanarraa of oolchuuf nami Afaan fi funyaan irratti kaayatus baqataaf haga barbaachisu hin dhiyaanne jechuunis komatu. Komii baqattoonni Kaakumaa fi Dadaab himatan kana Dubbi Himtuu UNHCR ka damee Keeniyaa Yuujin Baayen gaafatamtee yoo deebistu; ‘UNHCR hanqina bajataa akka qabu’ eerte Aguuggii afaanitti keeyatan ilaalchisee garuu, Dadaab fi Kaakumaattis baqattoonni hedduun waan kan omishaa jiru, garuu, bilisaan baqataaf hiruuf karoorri akka hin jirre eerani. UNHCR baqattoota addunyaarra jiran balaa Kooronaa as dhufe kana jelaa oolchuuf qarqaarsa doolaara miiliyoona dhibba torbaa fi miiliyoona 45 ka gaafate yoo tahu; isa keessaa haga yoonaa dhibbeentaa 31 qofaa argachuu ibsa.


Musliimonni Kameeruun Ajaja Mootummaa Irra Daebuu Dhaan Enaa Ayyaana ID Al FATIR Sagadaaf Wal Ga’an

Magaalaa galma mootummaa Kaameeruun kan Yaahundee keessaa COVID-19 akka hin facaane ittisuuf kan mootummaan sagadi ID Al Fatiir  bakka uummanin wal ga’utti akka hin geggeessine ajaje didanii jiran. Kameeroon keessaa baatii sadii yeoo hin guunne keessatti namoonni 4,400 vaayiresii koronaan yoo qabaman 197 kanneen ta’an du’ajiiru. Uggurri sochii kan labsame erga sa’aatii 24 keessatti namoonni 500 ol vaayiresii Koronaan qabamanii booda. No media source currently available Angawaa gameessi mootummaa Kameeruun Mamadi Mahamat gama app ergaa ittiin dabarsan kan “messaging application” jedhamuun mana ofii Yaahundee jiru irraa egaa dabarsaniin akka jedhanitti musliimonni hagas heddummaatan mootummaan kadhannaan Eid al Fitr baranaa bakka uummati itti wal ga’utti akka hin geggeeffamne jechuun qajeelfama lafa kaa’e irra darbuu dhaan akkuma duraan baratame amantoonni kumaan laka’aman kadhataaf ba’uun na ajaa’ibe jedhan. Mahamat akka jedhanitti erga uummanni kumaan laka’amu qajeelama isaanii, kan manatti akka sagadaniif dabarsan diduu hdaan bakkkuma sagada keenyaatti kadhanna jechuu dhaga’anii booda, poolisiin bakka kadhannaa ijoo uummati itti wal ga’u lama kan Yaahundee keessa jiru Musliimonni akka hin seenne akka mirkaneeffatu gaafadheera jedhan. Imaamonnii fi hogganoonni musliimaa Yaahundee keesaas masgiidota 42 konyaa sana keessa jiran keessaa sadii qofaatti akka sagadamuuf cicha galan kabajuu qabu turan jedhan.


Dura Teessuu Koomishiinii Filannoo Maalaawwii Hiriiraan Mormiitiin Muddanii Hojii Irraa Buusan

Dura teessuu komiishina filannoo aalaawii kan ta’an Jane Ansha biyyattiin Filannoo haaraa geggeessuuf baatiin tokko ennaa hafu hojiii isaanii gad dhiisan. Murtiin isaanii kun kan dhaga’ame qabsaa’onni mirga namaa baatilee hedduf hiriira mormii qindeesaniin filannoo wagga darbee waliin dha’an jechuun himataa ega turanii booda. Hojii gad dhiisuu isaanii kamisa kaleessaa galgala TV irratti dhiyaachuun ennaa beeksisan Aanshaan akka jedhanitti murtiin isaanii sababaa dhiibbaa mormitootaa utuu hin ol aantummaa seeraa kabajuuf jecha. Xiinxaltoonni siyaasaa immoo murtiin isaanii yeroo dheeraa dura ta’uu qaba ture jedhan.


Hayyoonni Saayinsii Jibuutiin Dawaa Kiloorookuwiin COVID-19f Fayyadamuu Ishee Akeekkachiisan

Jibuutiin Afriikaa keessaa lakkoobsa namoota vaayiresii koronaan qabamanii isa ol aanaa yoo qabaattu uummata 1,800 ol ta’antu COVID-19n qabaman. Garuu kanneen qabaman keessaa 1000 kan ta’an kan dandammatan yoo ta’u sagal qofaatu du’an. Hoogganaan waaltaa COVID-19tti duuluuf hundeeffame kan Jibuutii akka jedhanitti dhukkubsattoota kanaaf malaan dawaa farra dhibee busaa Klorokuwiin kennuun lakkoobsi namoota du’anii akka gad xiqqaatuuf sababaa ta’e jedhan. Garuu hayyootumti saayinisii kanneen dawaan kun kan gargaaru ta’uu isaaf raga argatan iyyuu fayyadama isaa irratti of eeggannaan akka barbaachisu beeksisaniiru. Gabaasa Simoon Marks Finfinnee erraa ergame Jalanetu dubbisa. No media source currently available


Botswanaan Uggura Manaa Akka Hin Baane Keesse Kaastee Jirti

Sababaa COVID-19n guyyoota 48f cufataa kan turte biyyattiin Afriikaa gama kibbaa albuuda daayimendiin badhaate Bootswaanaan kaleessa walakkeessa halkanii qabdii qalbii dhaan laaffisuu jalqabdee jirti. Daldalaawwanii fi maneen barnootaa martinuu akka qajeelfama mootumaatti kan banaman yoo ta’u namni martinuu ho’a qaama isaa to’achuu, maaskii fuulatti kaayyachuu fi yeroo mara harka qulleeffachuu akka qabu ibsamee jira. Qindeessaa gurmuu ittisa COVID-19 kan ta’an Dr Kereng Masupu tuuta oduuf ibsa kennaniin haalli faca’in a vaayiresii koronaa ilaalamee manatti ittifamuun akka filannootti tura jedhan. Gama biraan namoonni gara Bootswaanaatti deebi’uu barbaadan bakka qofaa tursiisaman keessa galuu qabu, daawwattoonni biyyootii alaa garuu akka hin seenne kan jedhu akkuma jirutti tura. Botswanaa keessaa namoonni 29 COVID-19n yoo qabaman kan du’e tokko qofa. infections and one death. Reuter’s akka gabaasetti mootummaan Bootswaanaa sababaa uggurri daangeffameef gurgurtaa kan dhaabe industrii daayimendii dabalatee daldalaawwan hojii dhaaban deggeruuf doolaara miliyoona $400 ramadee jira.


Uummanni Buruundii Har'a Sagalee Kennaa Jira

Uummanni Miliyoona 5 caalaan prezidaantii waggoota 15 aangoo irra turan nama bakka bu'u filachuuf har'a gara wirtulee filmaataatti deemaa oolan. Piyeer Nikurizizaan aangoo irra turuuf jecha yaaliin godhan waggoota darban shaniif aangoo irra kan isaan turse ta'uus lammiwwan biyyatti kuma 300 biyya isaanii gadhisanii akka dheessan dirqisiisee jira. Hokkara yeroo sanaa namoonni dhibba hedduun keessatti dhuman qiyyaafannaa humnootii mootummaatu irra ture jechuun qorannaan Tokkummaan mootummootaa gaggeesse murteessuus mootummaan garu haalee jira


Naayiroobii Keessaa Gandi Namoota Harka Qaleeyyii Seeraan Ala Ijaarame Jedhame Ni Diigame

Angawoonni Keeniyaa ajaja mana murti diduu dhaan uummata kuma torbaa ol ta’an baatii darbe keessa lafa irra turan irraa kaasanii jiran. Angawoonni kun akka jedhanitti mana kana kan diiganiif lafa mootummaa irratti waan ijaaramaniifi. Kanneen qeeqan immoo ennaa weerara vaayiresii koronaa nama mana isaa keessaa ari’uun gara jabinaa fi innumaa iyyuu vaayiresii koronaa facaasuu danda’a jedhan. No media source currently available


Lammiwwan Ertraa Biyya Alaa Keessa Jiran Gargaarsa Gumachan

Weerara vaayrasii koronaa ittisuuf kan hundeeffame gamtaan lammiwwan Ertraa namoota isaanii baqattummaan mooraa Tigraay keessa jiraniif Qarshii Miliyoona 2.7 arjomanii jiru. Gargaarsii arjomamee kun jireenya keenya gara fuula duraaf abdii dha jedhu baqattonnni Ertraa Mooraa 4 kan Tigraay keessa jiran kun. Gargaarsii kennameef kun kan nyaataa fi meeshalee vaayrasii koronaa kan ittiin ittisan ta'u Muluugeetaa Atsebaha a gabaasee jira.


Naaamnii Fixiinsa Rwaandaa Keessaaf Barbaadamu Qabame

Rwaandaa keessatti bara 1994 duguggaa sanyii dhaqqabee sanaaf namnii harka keessaa qaba jedhamee barbaadamu Sambata darbee qabamuu isaa gareeleen mirga dhala namaaf fslmsnii fi namoonni fixiinsa sana irraa lubbuun hafan faarsanii jiru. Felichein Kabugaa kan qabame Faransaayii keessatti yoo ta'u waggaa dheeraa akkasiif attamiin ituu hin qabamiin ture inni jedhu gaaffii kaasisaa jira. Kanneen harkii isaanii ituu hin qabamiin jiran immoo carraa maaliitu eega laata? Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Asmaraa Keessatti Qorannaa Vaayrasii Koronaa Jalqabamee Jira

Ertraa keessatti faca'iina vaayrasii korobaa hangam akka faca'ee hubachuuf kan gargaaru qorannaan jalqabaa Dilbata dabree Asmaraa keessatti jalqabamee jira. Qorannaan kun kutaalee biyyatti adda addaa keessatti kan itti fufuu yoo ta'uun ibsamee jira. Ba'iin qorqnnaa kanaa fi kan addunyaa akkasumas kan kutaa sana keessaa ilaalamee gara fuula duraatti qorannaan gaggeeffamu maal ta'u akka qabu kan agarsiisuu ta'a jechuun gareen dhukkuba koviid-19 ittisuuf hundeeffame hubachisuu isaa Birhaanee Berhe Asmaraa irraa gabaasee jira.


Naayjeriyaan Uggura Keessee Laaffiste Jirti

Naayjeriyaan dinagdeen ishee akka hin miidhamneef jechs weerara ittisa vaayrasii koronaa ittisuuf jecha ugguura keessaa turte hanga tokko laaffistee jirti. Torbanneen hedduuf guutuummaa biyyatti keessatti uggurri hojii irra olaa ture kun daldala miliyoona hedduu eega miidhee booda a wiixata kaleessaa kana laaffiftee. Qeeqxonni garu uggura kana laaffisuun fayyaa uummataa irratti miidhaa guddaa geesiisa jedhu.


Balaan Xayyaaraa Somaaliyaa Keessatti Mudate Lubbuu Namootaa Galaafate

Somaliyaa naannoo kibba gama dhiyaa magaalaa Bardale cinatti xayyaarri tokko kufee caccabuu isaan namoonni ja’a du’uu angawoonni Somaaliyaa beeksisaniiru. Ministeerri geejjiba naannoo Hassan Huseen VOA saganta Afaan somleef akka ibsanitti xayyaarattiin meeshaalee wal’aansa fayyaa, saapana bookee busaaa of irraa ittisanii fi meeshaalee a biro magaalattiif geessaa turte. Sababaan balaa Sanaa qoratamaa jidraachuun gabaasameera.


Jabuutii Keessatti Vaayiresiin Koronaa Hammaachuun Itiyoophiyaaf Yaaddoo Uume

Lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabaman kan biyya hollaa Jabuutii keessaa Itiyoophiyaaf yaaddoo ta’ee jira. Kan Jabuutii waliin wal daangessan naannoon Dirree Dhawaa fi Affaar COVID-19 ittisuuf kan isaan irratti fuuleffatan daangaa ofii irratti ta’uu hoogganaan waajjira eegumsa fayyaa naannoo Affaar Dr. Ferejiin beeksisaniiru jedha gabaasi Mesfin Araagee.


Vaayiresiin Koronaa Guyaa Dhibee Busaa Afriikaa Keessaa Irraa Ilaalcha Jiru Maqse

Weerarri vaayiresii koronaa, dhibeen busaa ardittii keessaa namoota hedduu galaafatus waggaa kana Caamsaa 25 kan kabajamu guyyaa dhibee busaa addunyaa keessaaf ilaalcha jiru haguugee jira. Jarmayaa fayyaa addunyaa akka jedhetti Bara 2018 keessa lammiiwwan Afriikaa 380,000 ta'antu dhibee busaan du'an. Faallaa isaa immoo hanga ammaatti Afriikaa keessaa namoonni vaayiresii koronaan qabamuun du'an 1,200. Hayyoonni eegumsa fayyaa dhibeen COVID 19 caasaa eegumsa fayyaa Afriikaa duruu dadhabaa ta'e daran miidhuu akka hin qabaanne walii galanii jiru. No media source currently available


Yeroo Ramadaanaatti Poolisiin Kameeroon Musleemotaa Waliin Walitti Bu’e

Poolisiin Kameeroon ennaa musliimoota jalqaba baatii Ramadaanaa kadhannaa jirmaataaf wal ga'an sabababaa vaayiresii koronaan ajaja mootummaan akka wal hin geenyeef baase irra daddarban jedhe humnaan bitimsee jira. Kameroon keessaa namoonni 1,300 vaayiresii kanana yoo qabaman kanneen 43 ta’an du’aniiru. No media source currently available


Labsiin Ba'e Hojii Irra Ooluu isaa Nan Hordoofa: Keniyaa

Vaayrasii koronaa ittisuuf labsiin ba'e hangam hojii irra akka oolee hordoffii kan gootu ta'u keeniyaan beeksiiftee jirti. Keessumaa faana bu'iinsi kun konyaalee Mombaasaa, Kwaalee fi Kiliifi irratti kan qiyyaafatu ta'uun ibsamee jira. Kunis kan barbaachiseef namoota adda baafamanii waaltaa tokko keessa ka'amantu miliqanii baduu isaanii prezidaantiin bbiyyatti Uhuruu Keenyaattaa eega beeksisanii bood.


Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Dinagdee Biyyattii Dandammachiisuf Deggersa Dolaara Biliyoona 26

Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Cyril Ramphosa biyyi isaanii dhiibbaa vaayiresiin koronaa dinagdee biyyattii irra kaa’e irraa akka dandammattu gochuuf bajata doolaara biliyoon 26.3 ramadanii jiru. Prezidaant Ramaphosa kaleessa TV irratti dhiyaachuun ibsa kennaniin bajanni kun beela akkasumas yaaddoo hawaasaa weerarri vaayiresii koronaa lammiiwwan hiyyeeyyii Afriikaa kibbaa irraan ga’e gad xiqqeessuuf oola. Biyyattiin daa’imman akkasumas lammiiwwan hojii dhaban gargaaruuf maallaqa deggersaa ni dabalti jedhan Ramphosaan. he country will increase financial grants for child support and for unemployed citizens. Afriikaa kibbaa keessaa namoonni 3,465 COVID-19n yoo qabaman 58 immo du’aniiru.


Gareen Mirga Namaaf Falmu Sudaan Kibbaa Hidhamtoota Akka Gad dhiistu Gaafatae

Ennaa vaayiresiin koronaa hidhamtoota kumaan laka’aman kanneen keellaa namoonni humnaa ol keessatti heddummaatan Sudaan kibbaa keessaa qabatee jirutti biyyattiin hidhamtoota himannaan irratti hin dhiyaanneef kanneen yeroo itti murtaa’e irra hedduu fixan akka gad dhiistu gareen mirga namaa Human Rights Watch gaafatee jira. HRW akka jedhetti keellaan hidhaa sun namootaan guutuu, qulqullina kan hin qabaannee fi kunuunsi fayyaa ga’aan waan hin jirreef vaayiresiin koronaa faca’uuf bakka mijataa dha. Daangaa cufuu, uggura imalaa kaa’uu, wal ga’ii mmataa rarraasuun kun martinuu sochii gaarii faca’ina vaayiresii koronaa ittisuuf mootummaan fudhate garuu hidhamtoonni amma iyyuu balaa vaayiresii Kanaan qabamuu keessa jiru jechuu dhaan HRWtti qorattuun dame Sudaan Kibbaa Nyagoah Tut pur ibsaniiru. Sudaan kibbaa faca’ina vaayiresii kanaa ittisuuf jecha namoonni mana hidhaa akka hin daawwanne illee dhorkitee jirti.


Yeroo COVID-19 Kana Dubartoonni Biyya Hin Qabne Hokkara Saalaf Saaxilamu: UNHCR

Yeroo Vaayirasiin Koovid-19, hawaasaalee guutummaa Addunyaa irra miidhaa geessisaa jiru kanatti, dubartoonni fi durboonni biyya hin qabnee fi qahee fi jiruu ofii irraa buqqa’an, hookkara saala irratti hundaa’eef ka saaxilan tahuu, Komishinarri Ol’aanaan Dhimma Baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaa – UNHCR beeksisee jira. Gabaasaa Isaaabellaa Kokolii Jaallannee tu dhiheessa. No media source currently available


Kaartuum Faca'ina Vaayrasii Koronaa Ittisuf Jecha Torban Sadi'iif Sochii Hundumaa Cufte

Magaalaan galma-motummaa Sudaan, Kaartuum, faca’ina Vaayirasii Koronaa ittisuuf jecha, Sanbata dabre kana irraa jalqabdee, torban sadi’iif sochii hundumaa cuftee jirti. Haga ammaatti, namoonni 90 ol vaayirasichaan qabamuun kan achi irraa gabaasame yoo tahu, namoonni dhukkubichaan du’an 12 jedhama. Caasaan fayyaa biyyattii wal-waraansa waggoota hedduu fi uggura dinagdee biyyattii irra tureen ka mamanca’anii jiran taheyyuu, hojjetoonni eegumsa fayyaa fi to’annaa dhukkuboota daariqaa, akka vaayirasichi hin babal’anneef, adda durummaan carraaqaa jiru. Gabaasaa Naabaa Mohiddin Jaallannee tu dhiheessa. No media source currently available


Meeshaaleen Ittisa Koronaaf Oolu Biyyoota Afriikaaf Raabsamuu Jalqabe

Sagantaan nyaata addunyaa kan tokkummaa mootummootaa meeshaalee ittisa vaayiresii koronaaf gargaaru waaltaa Finfinnee jiru irraa garga biyyootii Afriikaa adda addaa raasuu jalqabuu isaa beeksisee jira. Itiyoophiyaatti daayriktera WFP kan ta’an Steven Were Omaamoo meeshaaleen gargaarsaa marsaa duraa biyyoota Afriikaa adda addaatti ergamuu isaa mirkaneessaniiru. Meeshaalee kana jalqaba kan argatan Gaanaa fi Afriikaa Kibbaa ti. Daayirekterichi akka jedhanitti meeshaaleen kun meeshaa ittiin of eeggannoof ta’u, kan qorannaa ittiin geggeessan, haguuggii funyaanii fi afaanii ykn Maaskii fi meeshaa hafuura baafachuuf gargaaru Ventilator ta’uu ibsaniiru jedha Eskinder Frew Finfinnee irraa.


Afriikaa Keessaa Vaayiresiin Koronaa Wabii Midhaan Nyaataatti Dhiibbaa Jiru Dabale

Vaayiresiin COVID-19 jedhu utuu hin ka’in dura iyyuu uummati addunyaa miliyoona 113 ta’u duruuu hanqina midhaan nyaataa hamaa kan balaa uumamaa fideen rakkoo hamaa keessa bu’ee jira. No media source currently available Kanaaf fakkeenya gaariin Itiyoophiyaa, Keeniyaa fi Somaaliyaa bakka jarmayaan nyaata addunyaa uummanni miliyoonni 12 sababaa hongee yeroo dheeraan kan ka’e midhaan oomishamuu dhabe, itti dabalees hawwaannisi gammoojii baatii Muddee fi Amajjii keessa midhaan barbadeesse jechuun beekisise. Caasaan ittisa rakkoo midhaan nyaataa gabaasa isaa baatii Ebla keessaan akka ibsetti naannoo laga Chaadii fi naannoo Liptaakoo Gourmaa kan Maalii, Niijerii fi Burkinaafaasoo akkasumas kutaalee Naayijeeriyaa keessaa walitti bu’iinsi uumae hanqina midhaan nyaataa fi nyaata madaalamaaf sababaa ta’e. Naannoo sana keessaa baatii Waxabajjii hanga Hagayyaatti yeroo jiru keessatti uummata miliyoona 17 ta’utu rakkoon midhaan nyaataa fi nyaata madaalamaa isa mudachuuf jira. Issoooufou Baoua garee naannootti kan jiru koree ittisa hongee Saaheel keessaaf hayyuu dha. Yeroo ammaa uummata miliyoona 50 ta’utu dhiphataa jira. Rakkoo hamaatu mudachuuf deema jechuun akeekkachiisan.


Hospitalli Bakkaa Bakkatti Sosso’ee Tajaajilu Kan Ameerikaa Vaayiresii Koronaa Afriikaa Keessaatti Duuluuf Gargaara Jedhame

Afriikaan weerara vaayiresii koronaa addunyaa mudatetti duuluuf qophaa’aa ennaa jirtu kanatti Yunaayitid Isteetis hospitaalota bakkaa bakkatti sosso’uun tajajilan kan “Mobile Hospitals” jedhamuu fi ogeessota fayyaa humnootii Ameerikaan leenjifaman kanneen faca’ina vaayiresii kanaaf deebii kennuuf gargaaran Gaanaa, Senegaal fi Ugaandaaf gumaachitee jirti. Hospitaalli ulaagaa sadarkaa lammaffaa kan tokkummaa mootummootaa qabu kun dhukkubsattoota kan simatu akkasumas tokkoon tokkoon isaanii meeshaa haffuura baafachuuf gargaaru sadi sadii kan qaban ta’uu angawoonni waaltaa ajajaa Ameerikaa kan Afriikaa AFRICOM VOAf ibsaniiru. Gabaasa Karla Baab Jaallanneetu dubbisa. No media source currently available


Biyyoota Afrikaa Bahaa fi Waaltaa Weerara Hawwaanisaan Hanqiina Wabii Nyaataa Saxilamaa Jiran: FAO

Gara jalqaba waggaa kanaatti midhaan facaafame kan Afrikaa keessaa hanga tokkokan mancaasee weerarri Hawwaanisaa baadiyyaa biyyoota Afrikaa keessattis irra deebi'ee midhaa kan jiru ta'u jaarmayaan nyaataa fi qonnaa kan Tokkummaa Mootummootaa beeksisee jira. Waggootii kurna hedduu keessatti yeroo jalqabaaf weerarri Hawwaanisaa guddaan Afrikaa waaltaa fi bahaa keessatti badii guddaa geesiise. Robnii hamaan baatii Bitooteessa keessa ture kutaa sana keessatti Hawwaansii marsaa marsaanbadii akka geesisuu taasiise. Iddoo hanga tokko keessatti immoo weerara ammaan dura baratamee dacha 20 dabalee jedha jaarmayaan kun. Kanaaf jecha wabii nyaataa fi jireenya uummataa irratti sodaa ammaan dura hin beekamne uumee jira. Keessumaa Itiyoophiyaa, Keniyaa fi Somaaliyaa keessatti jedha jaarmayichi. Yeroo amma immo weerarri dhukkuba Kooviid-19 hammaachuun haala kana daran kan hammeessuu ta;uun ibsamee jira.


Somaaliyaan Namnii Vaayrasii Koronaan Du'e Lama Ta'u Beeksiifte

Namoonni lameen kan du'an magaalaa Moqdishoo keessatti waan ta'eef Robii dhufuu kaasee galgalaa hanga barii lafaatti sochiin kan ugguramu ta'u aangawoonni Somaaliyaa beeksisanii jiru. Uggurri kunis sochii traafikii, daldala, hospitaalaa fi Faarmaasii irratti rakkoo akka uumuu aangawoonni ibsanii jiru. Namnii lammataa kan dhukkuba Kooviid-19 jedhamuun har'a du'e\nKaalif Toohaaw bakka bu'aa uummataa ta'uun paarlaamaa biyyatti keessa kan jiru akkasumas bulchiinsa kutaa Hirshaabeelleef ministeera haqaa turan


Afrikaan Gaazexxessoota Hiitan Hikaa: Gareelee mirgaf qabsa'an

Vaayrasiin Koronaa ardii Afrikaa guutummaatti faca'aa yeroo jiru kanatti Gaazexxeessonni Afrikaa keessatti hidhamanii jiran akka gadhiifamaniif gaaffiin dhiyaatee jira. Garee mirga Gazexxesootaaf falmu ykn CPJ garlee walabummaa preesiif akkasumas mirga dhala namaaf qabsa'an 80 caalaatu hogganoota mootummoota Afrikaa kudhaniif xalayaa erge. Yeroo amma Afrikaa keessatti Gazexxeessonni 73 hidhaa keessa kan jiran yoo ta'u 26 Masrii keessatti 16 Ertraa keessatti akkasumas 7 Kaameeruun keessatti ta'uun ibsamee jira. Kanneen Ertraa keessatti hidhamanii jiran bara 2001 kaasee yoo ta'u sababaa yakka hojjataniif otoo hin taane hojii Gaazexxessummaa waan hojjataniif hidhaman jedhu. Gaazexxessonni kun adaba du'aaf achii keessa akka hin ka'amne mirkaneessuu qabna jedha gareen mirga Gazexxesootaaf falmu CPJn. Gabaasaa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Biyyoonni Afriikaa Meeshaa Wal’aansa Yeroo Hatattamaa Argachuuf Rakkataa Jiran

Byyoonni faca’ina vaayiresii koronaa ittisuuf jecha meeshaa kunuunsa wal’aansa fayyaa kan yeroo hatattamaa keessumaa meeshaa hafuura baafachuuf gargaaru bitachuuf rakkataa jiran. Afriikaa keessaa faca’inni vaayiresii koronaa meeshaaleen barbaachisan kun utuu hin dhaqqabin, nersoonni leenjii utuu utuu hin argatin hatattamaan hammaataa jira. Doktoronni iKeeniyaa qophee ta’uuf jecha muuxannoo waahiloo isaanii biyy alaatti gargaaramaa jiran. Keeniyaa keessaa namoonni 180 ta’an vaayiresii Kanaan qabamaniiru, namoonni ja’a immoo du’uu lakkoobsi dhiyeenya weerara addunyaa kan hordofu Yuniversitii Joons Hopkins irraa argame beeksiseera.


Rabbi Kan Nu Kennee Irraa Nutis Warra Kaaniif Qooduu Qabna:Abdirahim Khan

Magaalaa Miniyaapoli keessa kan jiru manni nyaataa Somaalootaa "Afroo deelii" jedhamu namoota sababaa vaayrasii Koronaan manaa akka hin baane ittifamaniif nyaata bilcheesuun tola raabsaa jiru. Abbaa qabeenyaa mana nyaataa kanaa ka ta'an Abdirahim Kahan akka jedhanti hawaasa keenya gargaaruuf dirqamnii nu irra jira jedhan.Maanguddoota miseensa hawaaasa Somaalee ta'an fi olloota isaanii akkasumas jiraattoota Minisootaa kanneeen qaamaa-hir'uu ta'anii fi sababaa vaayrasii koronaan mana keessa turuuf dirqamaniif ganda irra deemuuf nyaatakennuuf. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Sudaan Kibbaa Yeroo Duraaf Namni Vaayirasii Koronaan Qabame Biyya Ishee Keessatti Argamuu Beekiste

Sudaan Kibbaa yeroo jalqabaatiif namni Vaayirasii Koronaatiin qabame biyya ishee keessatti argamuu Dilbata dabre kana beeksistee jirti. Biyya Afrikaa dhukkubichi keessatti mul’atuun boodatti hafee ture – Sudaan Kibbaa keessatti hojjetoota jaarmayaa Tokkummaa Mootummaa biyyattii keessa jiran keessaa tokko irratti ka vaayirasichi argame. Wal-waraansi yeroo dheeraa fi hanqinni gargaarsa maallaqaa caasaa fayyaa Sudaan Kibbaa ka boodatti hambisee jiru yoo tahu, yoo eegumsi guddaan hin taasisamneef, vaayiresichi takkaa biyyattii keessa tatamsa’uu eegallaan balaa guddaa itti fiduu mala jedhamee sodaatama. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Gamtaan Afriikaa Sababaa Vayiresii Koronaan Kan Ka’e Dinagdeen Ardittii Kufaatii Keessa Seenuu Mala Jedhe

Gamtaan Afriikaa dinagdeen ardittii wagga kana dhibba irraa harka 0.8 gad bu’uu mala jechaa ennaa jiru kanatti ministeeronni dhimma maallaqaa Afriikaa kamisa dhuftu gama vidiyoo konferensiin wal arguu dhaan mala ittiin dinagdee balaa irraa oolchuu danda’amu irratti mai’achuuf jiru. No media source currently available Qorattoonni gamtaa Afriikaa dhiibbbaa vaayiresiin koronaa yeroo ammaa daldala, deddeebii maallaqaa, tuurismii irratti qabaatee fi gatiin boba’aa addunyaa kufe irraan kan ka’e ardittiin wagga dhuftu kufaatii addunyaa keessa akka seentu amananii jiran. Gabaasi gamtaa Afriikaa kan VOAf ergame akka tilmaametti mootummoonni daldala irraa doolaara biliyoona 270 dhabuuf jiru. Gabaasi duraan Reutersn ba’e akka jedhutti mootummoonni vaayiresii koronaatti duuluuf yoo xiqqaati doolaara itti dabala biliyoona 130 barbaadu. Dhaaba qorannaa Afriikaa kibbaa NKC jedhu irraa hayyuun siyaasa dinagdee gameessi Franswaa Kenredii akka jedhanitti mootummoonni Afriikaa dhiibbaa vaayiresiin koronaa qabu dura dhaabbachuuf humna cimaa hin qaban jedhan.


Waan Afaanii fi Funyaan Ittiin Aguugan Gargaaramuun Dirqama: Angawaa Kaameeruun

Biyya namnii 658 vaayrasii koronaan qabamee lubbuun namaa 9 galaafatamee Kaameeruun keessatti kun labsame. Magaala handaara gala Doualaaf kantibaa ykn bulchaa kan ta'an Rojeer Nidinee Wiixata kaleessaa Afaanii fi funyaan keessan aguugaa jechuun akeekkachiisan. Duula haaraa jalqabameen aguuggii huccuu irraa hojjatame kan itti gargaaramanii achii booda miicuun deebisanii itti gargaaraman kun raabsamee jira. Mootuummaan Kaameeruun irra deddebi'ee akeekkachiisa of-eeggannoo kennuus uumanni waan dhaggeeffataa jiru hin fakkaatu komeen jedhu dhiyaata jira


Gargaarsii Ergame Na Hin Geenye: Ertraa

Dhukkuba kooviid-19 jedhamuf kan ooluu meeshaalee adda addaa kan dureeyyiin Chaayinaa JaakMaa fi Aliibaabbaan irraa ergame Ertraan nan geenyee jettee jirti. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad garu gargaarsii kun guutuummaa biyyoota Afrikaa dhaqqabeera jedhanii turan. No media source currently available


Sudaan Keessatti Vaayrasiin Koronaa Hojii Gargaarsa Raabsuu Danqee Jira

Sababaa faca'iinsa vaayrasii koronaan kan ka'e Walii galaan haala itti Suudaan keessatti gargaarasa dhala namaa itti raabsamaa ture jijjiruuf dirqamuu isaa mootummaan biyyattii fi jaarmayoonni Tokkummaa Mootummotaa beeksisanii jiru. Sudaan keessatti kooviid-19 dhukkuba jedhamuun kan qabaman namoota 10 kanneen du'an immoo 2 ta'u dhaabbatti fayyaa addunyaa mirkaneessee jira. Suudaan keessa baqattoota jiran Miliyoona sadii dabalatee waluumaa galauummanni Miliyoona 9.2 gargaarsa dhala namaa eeggataa jira


Dawaan Dhibee Busaa Kan Vaayiresii Koronaa Ittisa Jedhame Kan Kijibaa Kaameeroon Keessatti Qabame

Kameeroon keessaa namoonni qorichi dhibee busaaf kennamu kan Kilorokuwiin jedhamu innumaa kan kijibaa ta’e hospitaalotaa fi Faarmaasiiwwan 300 keessaa to’annaa jala oolchuu beeksiste. vaayiresii koronaa ittisuuf gargaara jechuu dhaan utuu hin mirkanaa’in dawaan kijibaa kun heddumminaan gurguramaa jira. Jaramayaan fayyaa addunyaa Bitootessa sagala dawaan farra dhibee busaa kijibaa kameeroon fi biyyoota hollaa Chaad fi Naayijeeriyaa keessa deddeebi’aa akka jiru akeekkachiisee ture. Kameroon keessaa namoonni 300 ol ta’an dhibee kanaan qabamaniiru.


Meeshaa Wal’aansaa Dhaabbata Alii Babaa Biraa Argame Eertraa Hin Ga’in Jira Jedhame

Meeshaaleen gargaarsaa dureessiha Chaayinaa garee Alii Baabaan kenname Eertraa akka hin ga’in ibsamee jira. Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmed meeshaaleen gargaarsaa kun arditti maraar raabsamuu jalqabe jedhanii turan. Sababaa meeshaaleen kun Asmaraa hin dhaqqabneef ifaa miti, garuu hojjettoonnin jarmayaa mirga namaa meeshaalee wal’aansa fayaa akkaan biyyattii barbaachisaa ta’e kana harkatti qabatee ta’uu dhaan mootummaan uummata isaa miidha jechuun qeeqan.


Keeniyaatti Harra Namootni 22 Dhibee Kooronaan Qabamuun Himame

Ministeerri Fayyaa Keeniyaa sa’aatii 24’n darban kana warra dhibee Kooronaa qabaachuun shakkamanii jiran irratti qorannoo gaggeesseen nama 22 ka Vaayresii kanaan qabame akka adda baase ifoomse. Mutaahii Kaagween Kaabineen Ministeera Fayyaa biyyattii lakkoofsi kun erga qorannoo jalqabnee isa guddaadhaa jedhan yoo harra ibsa kennan. No media source currently available “Sa’aatii 24’n darbaan namoota dhibee kanaan shakkine 300’f qorannaa erga taasifneen booda isaan keessaa 22 Vaayresii Kooronaa akka qaban adda baafannee jirra. Lakkoofsi kun lakkoofsa dhibamtootaa Guyyaa tokkotti adda baafne isa guddaadha. Warra Vaayresii kana akka qaban barame 22’n keessaa 13 dhiirota, 9 ammoo dubartoota dha’’ Mutaahi Kaagwee; Kaabinee Minissteera Fayyaa Keeniyaa Akka ibsa Miister kaagweetti namoota Vaayressiin kun irratti argame 22 keessaa 21, warra mootummaan kanaan dura adda baasee qofaa isaan kaayedha, namni kaan ammo Magaalaa Mombaasaa keessatti ka dhibeen kun irratti mullate. Amma Keeniyaatti namootni dhibee kanaan qabamanii 81, ka gahe yoo tahu, mootummaan warra dhibee kanaan shakkee adda baasee jiru qorannaa irratti gaggeessuu itti fufaa jedhe Ministeerri Fayyaa Keeniyaa. Dhibee kanaan dursa Keeniyaa keessatti qabamuushee ka adda bahee ture dargaggeettiin ganna 27 tokkos harra Saba himaalee biyyattiin lammilee Keeniyaaf dhaamsa dabarsitee jirti. Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaas Garee Addaa Dhiibbaa Kooronaan biyyarratti gaggeessu qolachuuf hundeessan duuka maree gaggeessanii jiru. Masaraan Mootummaa Keeniyaa akka beeksisetti Keeniyaattaan dhiyeessa garee kanaaf barbaachisurratti angawoota mootummaa biyyattii duuka marii gaggeessanii jiran. Kanumaan wal qabatees lammileen Itiyoophiyaa Djibuutii fi Yemen jiraatan labsii yeroo muddamaan dhibee Koronaan wal qabatee biyya keessa jiran irra jiruun rakkoo keessa bu’uu dubbatanii jiru. Dargaggoon Oromoo jibuutii jiraatu mootummaan Jibuutii sochii waan dhorkeeef nami hedduun nyaata dhabee rakkataa jira jedhe. Ka Yemen jiraachuu hime baqataan Oromoo tokkos lammilee Itiyoophiyaa Sana’aa keessa daandiirra jiraataa turan dhibeen kun erga mullatee hidhattoonni fuudhanii haga yoonaa bakki geessan akka hin beekamne dubbatee jira. Sagaleen Ameerikaa Embasii Itiyoophiyaa Jibuutii jirurraa deebii argachuuf yaaliinni taasise hin milkofne fuulduratti hordofnee waan kana ka siniin geenyu ta’a.


Afrikaan Kibbaa Sagantaa Qorannoo Vaayrasii Koronaa Labsitee Jirti

Namoota vaayrasii koronaan qabaman kuma tokko qabaachuun ishee kan mirkanaa'ee Afrikaan kibbaa manaa gara manaatti deemuun uummataaf qorannaan akka gaggeeffamuuf prezidaantiin biyyatti Wiixata kaleessaa galgala labsan. Hpjjatonni eegumsa fayyaa kuma kudhan ta'an guyyoota hanaga tokko booda hojii kana jalqabu. Afrikaan kibbaa vaayrasii koronaa akka hin facaane gochuuf uummanni guyyoota digdamii tokoof mana ofii keessa akka turan labsitee turte


Dinagdee Afrikaa Deggeeruuf Gargaarsi Maallaqaa Gaafatamee Jira

Dinagdee addunyaa irratti dhiyeenya kana guddiina agarsiisaa turan keessaa Afrikaan jirti. Ta'uus garu kan ssuta Afrikaatti tirataa jiru vaayrasiin koronaa guddiina dinagdee kana mancaasa soda jedhuutu jira. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad dinagdee Afrikaaf kan oolii Doolaarri Biliyoona 100 fi Biliyoonni 50 akka kennamuuf gaafatanii jira. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Keeniyaatti Lakkoofsi Namoota Vaayresii Kooronaan Qabamanii Shantama Gahe

Ministeerri Fayyaa Mootummaa Keeniyaa biyyattii keessatti harra lakkoofsi namoota Vaayresii Kooronaan hubamanii shantama gahuu mirkaneessee jira Mutaahii Kaagwee Ministirri Kaabinee Waajjira Ministeera Fayyaa Keeniyaa namoota Vaayresiin kun hubuunii hin hafne jedhamanii hordoffii fi qorannoon taasifamaafii ture keessaa haga yoonaa 50 irratti Kooronaan argamuu raggaasisaanii jiran. No media source currently available “Sa’a 24 darban kana qorannoo namoota shakkaman irraatti taasifamaa tureen namootni 8 ka Vaayresii kanaan qabamuun isaanii beekame argamanii jiran. Akka biyyaattis amma lakkoofsi namoota Vaayresii kanaan qabamuun isaanii haga yoonaa mirkanaayee jiru 50 jechuudha. Warra namoota 50’mman kana waliin qunnamtii qaamaa qabu jedhamanis adda baasuuf barbaadaa jirra.” Mutaahii Kaagwee; Kaabinee Waajjira Ministeera Fayyaa Keeniyaa Miister Kaagween warra harra dhukkubi kun irratti argame keessa alaa dhukkuba kanaan faalamanii ka dhufan isaan irraas qaamaan walitti siquun ka faalaman jiraachuu himanii jiran. Keesuumaa warri asitti vaayresii kanaan faalame, of eeggannoo malu gochuu dhabiinsaan ta’uu irra deebiin dubbatanii jiran. Waajjirri Ministeera Fayyaa Mootummaa keeniyaa akka beeksisetti ammas namoota Vaayresii kanaan faalamuu hin hafne ka jedhaman 1471 irratti hordoffiin ogeessota fayyaan bakka mootummaan adda bahetti gaggeeffamaa jira. Yoo ibsa Kennan harra Mr. Kaagween keessumaa warri doqdoqqeen tajaajila geejjibaa biyyattii keessatti kennaa jiru; dhukkuba kana tamsaasuuf karaa salphaarra jira jedhan. Kanaafis warri kun of eeggannoo jabaa akka taasisu Poolisiin biyyattiis warra kana akka hordofu gaafatanii jiran. Angawi kun lammilee Keeniyaa ajaja mootummaan biyyattii tatamsayina Vaayresii kanaa ittisuuf baase hojiirra akka oolchan; keessumaa labsii halkan sa’aatii 1:30 haga barii sa’aatii 11tti socho’uun dhorkaadha jedhame akka kabajan gaafatanii jiran. Labsiin halkan manaa bahuu dhorku Keeniyaatti torbee darbe ka labsame yoo tahu; Jimaata darbe kanaa kaasee hojiirra jira.


Wellistoonni Afriikaa Gama Wallee Isaanii Waa’ee Koronaa Hubannoo Kennaa Jiran

Muuziqaan yeroo baay’ee Afaan hundi itti walii-gallu jedhama. Artisoonni Afrikaa, yeroo vaayiresiin Kornaa Addunyaa irra babal’atee jiru kanatti, dhaamsa lubbuu oolchuuf gargaaru dabarsuuf carraaqaa jiran. Guutummaa ardittii keessaa weellistoonni walleelee waa’ee namoonni wal irraa fagaachuu, mallattoo vaayiresii koronaa fi harka dhiqachuu ilaalchisee weellisaa jiran. Kun martinuu dhibee ittisuuf odeeffannoo barbaachisu uummataan ga’uuf jecha. Artistiin Ugaandaa fi leellisaan siyaasaa Bobi Wine gorsa of eeggannoo qabuun jalqabe. Bob akka jedhetti oduu hamaan namni hunduu vaayiresii kanaan qabamuun carraan isaa guddaa dha, oduu gaariin garuu namni martinuu furmaata ta’uu danda’a jedhe. Weellisaa Nubiyaan li jedhamuun wal ta’uu dhaan vaayiresii koronaa ilaalchisee muuziqaa dadammaqsu baasanii jiru. Ergaa salphaa fi nama jajjabeessu of keessaa qaba. Gabaasaa Saalem Solomon, Tujubee tu dhiheessa. No media source currently available


Afrikaan Vaayrasii Koronaa Ittisuuf Qophiin Goote Xinnaa Dha: Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa

Afrikaan dhukkuba Vaayiresii Koronaa of irraa ittisuuf qophiin ishee xiqqaa tahuu dubbata, Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa – WHOn. Haalli jireenyaa Afrikaa, dudhaa fi aadaan wal-quunnamtii arditii keessaa, akka hamaatti artii balaa dhukkuba kanaaf saaxiluu akka danda’u hubachiisa – Jaarmayichi. Haalli dinagdee Addunyaa sababaa dhukkubichaan kan gad sigiigaaataa jiru yoo tahu, akka WHOn jedhutti, dinagdeen Afrikaas daafoo dhibee kanaan akka miidhamtu beekamaa dha. Lammiwwan Itiyoophiyaa dabalatee, lammiwwan Afrikaa magaalaalee fi handaara magaalaalee jiraatan baay’een isaanii kanneen guyyaa-guyyaatti hojjetanii ofii fi maatii isaanii jiraachisan. Kanaaf, hojii dhaabanii, yeroo dheeraaf mana turuun namoota akkanaaf baay’ee ulfaataa akka tahe dubbatu – beektonni.


Afrikaa Kibbaatti Namoonni Lama Sababa Vaarasii Koronaatin Du'an

Afrikaa Kibbaa har’a sababaa Vaayiresii Koronaatiin yeroo jalqabaaf namni 2 jalaa du’uu beeksistee jirti. Lakkoobsi namoota biyya ishee keessatti vaayiresichaan qabanmee yeroo ammaa kuma tokko guutuun kan himame yoo tahu, torbanneen sadi’iif akka namni manaa hin baanee fi waan hundinuu cufamu labsii baafattes, hojii irraa oolchuu jalqabdee jirti – Afrikaa Kibbaa. Du’a namoota lameenii ka mirkaneesse – Ministarri Fayyaa biyyattii Ziweelii Mikiizee, namoonni du’an lameenuu kutaa Keepp Lixaa keessatti tahuu dubbatan. Ardii Afrikaa haga ammaatti walumaa-galatti namoonni kuma sadi’ii ol vaayiresichaan keessatti qabamuun gabaasame keessaa, kumni tokko Afrikaa Kibbaa keessatti tahuun, biyyattiin ardittii keessaa sadarkaa tokkoffaa irra akka jirtu agarsiisa.


Ertraa keessatti Namoonni Haaraan Sadii Vaayrasii Koronaan Qabamuun Ibsamee Jira

Nama ammaan dura qabamuun ibsame wajjiin waliigalaan lakkoofsii vaayrasiin qabamananii afuur guutee jira. Ministeerri fayyaa Ertraa ibsa baaseen jarreen haaraa qabaman kun martinuu lammiwwan Ertraa Dubaay irraa deebi'an ta'u hubachisee jira


Namootni kooronaan Qabaman daballaan Mootummaan Keeniyaa Tarkaanfii Dabalataa Fudhachuu Beeksise

Erga kaleessa lakkoofsi namoota Kooronaa vaayresiin qabaman Keeniyaa keessatti saddeetiin dabalee mootummaan biyyattii murtee haarawa dabarseeti jira. Waan dhibee Kooronaa Keeniyaa keessaa ibsa gaazexeessitootaaf ka himan Mutaahii Kaagwee Kaabineen ministeera fayyaa Keeniyaa, Keeniyaa keessatti namni Vaayresii kanaan hubame 15 guutuun waan yaaddessaadhaaf mootummaan tarkaanfii itti aanu kana fudhate jedhan. No media source currently available Kaagween, ‘’Mootummaan tarkaanfiiwwan itti aanan kana fudhatee jira. Jalqaba roobii dhufu kanaa kaasee balaliin xiyyaaraa idil - addunyaa kamuu kan gara Keeniyaatti taasifamu adda cite jira. Lammee harra galgalaa kaasees, manneen dhugaatii guutuu biyyattii keessa jiran cufamanii jiru. Manneetiin nyaataa hojii ka itti fufan ta’ee, tajaajila isaanii bakka jireenyaa ykn bakka hojii maammilootaatti geessaniifii deebiwu male mana isaanii keessatti nami akka sooratuuf hin eyyamamuuf’ jechuun dubbatu. * Mootummaan Keeniyaan Biyyoota Vaayiresiin Koronaa Keessatti Argame Irraa Namoonni Gara Biyyattii Akka Hin Seene Murteesse Dabalaniis Kaagween mootummaan haga rakkoon kun furamutti, manneetii amantaa akka Masjiidaa fi waldaa Kiristiyaanaa keessatti akkasumas bakka awwaalaatti gurmuun walitti qabamuun dhorkamuu himani. Haga roobii dhufuuttis namootni gara Keeniyaa dhufuu barbaadan baasii mataa isaaniitiin bakka mootummaan qopheessetti Guyyaa 14’f kophaa bakka taa’an turuu akka qaban himanii, mootummooleen Addunyaa lammilee isaanii Keeniyaa jiraatan fudhachuu barbaadanis haga roobii dhufuu kana qofaatti eyyama qabuu jechuun dubbatan. Miister Kaagween warra dhiyeenya gara Keeniyaatti deebi’e Guyyaa 14’f ka adda turuun isaanirra turee garuu seera cabsan ceepha’anii jiran. Mootummaan warra akkasiin dhufee biyya seene adamsee kophaa akka turan ni taasisa sana boodas akka seera biyyattiitti himanni irratti banamee adabamuu jedhan. Pirezdent keeniyaattaanis harra lammileen biyyattii seera mootummaan Vaayresii kana to’achuuf baase akka kabajan gaafataniiru. Dabalaniis, mootummaan isaanii namootni yeroo duulli dhukkuba kana to’achuu taasifamu mana waan turaniif, firoottan isaanii isaan irraa fageenyarra jiran akka salphaatti qunnamaniif tajaajila Teelefoonaa fooyya’aa fi saffisaa ta’e akka argataniif mootummaan isaanii dhaabbilee Teelekoomii waliin ta’uun haala mijeesseeraa jechuun dubbatan.


Vaayrasiin Koronaa Ertraatti Argamee Jira

Ertraa Keessatti Namnii Tokko Yeroo Duraaf Vaayrasii Koroonaan Qabamee Jira. Ministriin eegumsa fayyaa Ertraa Dilbata kaleessaa ibsa baaseen namnii qabamee kun umriin 39 kan lammummaa Ertraa qabu garu ehama jireenyaa biyya Noorweey qabu ta'u ibsee jira.


Paarkiin Biyyoolessaa Guddichi Koongoo Yeroof Cufame

Angawoonni Ripaablikii demoktaatawaa koongoo vaayresiin koronaa bineenswwan miidhuu mala soda jedhuun paarkii biyyoolessaa beekamaa kan sanyii Goriillaa keessa jiraatu cufanii jiran. Paarkiin virunga jedhamu kaleessa kan cufame erga hayyoonni gooriillaan gaarreewwanii fi kanneen biroon dhibee vaayiresii kanaan dhufuu danda’uuf saaxilamoo dha jedhanii booda. Paarikichi kan cufameef vaayiresii kana to’achuun rakkisaa waan ta’uuf namoonni heddumminaan dawwannaaf akka wal hin geenye gochuuf jecha. Angawoonni paarkiin kun cufamuuf yeroof ta’uu kan abdatan ta’uu ibsanii, garuu uummati hanga Waxabajjii 1 bara 2020tti daawwachuu akka hin dandeenye beeksisaniiru.


Sudaan Kibbaa Dhukkuba Gifiraa Akka Hamaatti Babal’ate Dhaabuuf Wal’aansootti Jirti

Sudaan Kibbaa, vaayrasii koronaa, kan yeroo ammaa addunyaa rifachiisee jiru irraa haga ammaatti walaba taateyyuu, dhukkuba Gifiraa akka hamaatti biyya ishee keessa babal’ate dhaabuuf wal’aansootti jirti. Amajjii bara 2019 irraa jalqabee haga ammaatti namoota kuma afurii fi dhibba toorba tu dhukkubichaan qabame. Kanneen du’an 26. Mootummaan Sudaan Kibbaa, Dhaabbata Fayyaa Addunyaa fi dhaabbattoota ka biroo akka UNICE, GAVI, the VACCINE ALLIANCE fi kan nama muuziqaa beekamaa BONOn hundeeffame - ONE jedhaman wajjiin wal gargaaruudhaan, haga Caamsaatti, guutummaa biyyattii keessaa ijoollee miliyoona lamaa fi walakkaa tallaluuf hojjetaa jiru. Duulli kun baatii Guraandhala dabree keessa Giddu-gala fayyaa ijoollee tokkittii biyyattii keessa jirutti jalqabame. Ka magaalaa Jubaa keessa maadheffate – Hospitaalli Daa’immanii Al-shabbah jedhamu kun, lammiwwan baay’ee iyyeeyyii magaalattii keessaaf ka tajaajila kennu yoo tahu, baatii tokko keessatti namoota kuma shanii oliif wal’aansa fayyaa kenna. “Kanas tahee garuu, tajaajilli tallalii Gifiraa Sudaan Kibbaa keessaa lakkoobsaan gad-aanaa dha. Dhibba keessaa harka 59 irraa ol hin baane,” jedhu – ogeeyyiin fayyaa.


Naayijeeriyaan Uummati Ishee Vaayiresii Koronaa Irraa Akka Of Eeggatu Yaadachiiste

Naayijeeriyaan hanga ammaatti nama vaayiresiin Koronaa keessatti argame sadii yoo qabaatu uummati garruu faca’ina vaayiresichaa ittisuuf of eeggannoo akka godhu beeksistee jirti. Waldoolin Kiristaanaa, baankilee fi waaltaalee kanneen biroon jijjiiramni yoo jiraati qophaa’anii eegaa jiru. No media source currently available


Maaleesiyaan vaayiresii Koronaa Ittisuuf Sochii Uummataa Uggurte

Roobii har’aa Maleeysiaa keessatti uggurri sochii haaraan kaa’amee jira. Kunis qaama uggura gamtaa Awroooppaa faca’ina vaayiresii koronaa ittisuuf tolche yoo ta’u mootummoonni lammiiwwan biyya alaa gamas kka hin seenne dhorkanii jiru. Maleeysiaa keessaa namoonni 500 ol ta’an vaayiresii kanaan kan qabman yoo ta’u biyyattiin turban lamaaf sochiin ugguramee ture. Saaud Arabiyaa keessaa angawoonni hojjettoonni daldalaawwan dhuunfaa mana taa’anii akka hojii itti fufan har’a ajajniiru. Kanneen qaamaan bakka hojiitti argamanii hojjechuun irra jiru immoo wal irraa fagaatanii hojii akka itti fufan beeksisaniiru. Muummichi ministeeraa Awstraaliyaa Skoot Mooriisen sochii namoota akka ugguramu labsanii jiru. Biyyoonni kanneen biroonis sochii uummataa ugguruuf tarkaanfii wal fakkaatu fudhataniiru. Xaaliyaanii, Speen fi Ferensaay lakkoobsi namoota vaayresii koronaan qabaman addunyaa irraa ol aanaa ta’e waan keessa jiruuf sochiin uummataa akkaan ugguranii jiru. Braziil keessaa namoonni 300 ol ta’an yoo vaayrisii kanaan qabman akka qajeelfama angawoota eegumsa fayyaatti sochiin uummataa akka ugguramu gootee jirti. Brazil keessa kaleessa jalqabaaf namni vaayiresii koronaan qabame tokko du’uun


Angawoonni Sudaan Kibbaa Gara Biyya Biraatti Imaluu Hin Qaban:Saalvaa Kiir

Prezidaantiin Sudaan Kibbaa Saalvaa Kiir faca'iina vaayrasii Koronaa ittisuuf jecha qajeelfama haaraa kan imala ugguruu fi ministeeroota muudaman dabalatu labsanii jiru Kiir miseensoota kaabinee isaanii kanneen haaraa muudaman kakatanii aangoo yeroo qabataniitti haasawaa dhagesiisaniin sudaan kibbaab ala eessatti iyyu imaluun dhorkaa ta'u fiDiploomaatonni imala irra jiran biyyatti akka deebi'an ajajan. Angawoonni gameeyyiin biyyoota vaayrasiin koroonaa keessatti argame keessaa deebi'an mana ofii keessatti qofaa akka turan akkasumas walii galaan qophiin uummata walitti fiduu kam iyyu dhorkaa ta'u ibsanii jiru


Afrikaan kibbaa vaayireesii koronaa ufi irraa dhowwuuf geejjiba xuyyuura Amerikaa fi biyya hedduu ufitti dhufuu dhowwatte

Afrikaa keessaa biyya 28 keessatti vaayireessii kornaa argan.Biyyiti cuftii mala dhiba kanaan ufi irraa dhoortu dhawachuutti jirti. Afrikaan Kibbaa dhiba kana torbaan dabre biyya isiitti agarte seera dhiba kanaan ufi irraa dhoortu jabaa baafatte. Hajaja pirezidaantii isii Cyril Ramaphosatiin kalee asitti daarii biyyaa ollaatiin walti daanditu cufatte. Akka namii 100 oli waliin hin teteenne walti hin bane seeratte.Roobii dhufuu jalqabee ammoo manneen barnootaallee cufaa in cufatte. “Dhiba kana ufi irraa dhoowwuuf akka malee ariifannee muraa jabduu keeyyanne.Dhiba kana irraa dhowwanna,akka malii jireenna keenna dhiba kanaan hin miidhamne seera keeyyanne.Tanaaf seera baafannee labsanne. Seera kanaan dhiba kana ufi irraa dhoowwarraa.” Afrikaan kibbaa geejjiba xuyyuuraa Biriteyin,Chaayinaa,Jermen,Iraan, Chaayinaa, Xaliyaana,Kooriyaa Kibbaa, Ispeen, fi USA ufitti seenuu dhoorte Torbaan dabrellee Afrikaa Kibbaa nama biyya Chaayinaa godina Whuhaanii 114 ufi irraa galchite.Wuhaaniin tun lafa dhukkuba subn keessaa dhufe. Jara kana torbaan sadii kophaatti baasanii dhiba kana irra barbaadanii womaa irratti hin agarre.Dirii Johaanisbarg gabayaan itti oowwuun beekan amma ona fakkaatti. Otoobusuun hin jiruu taaksiin hin jiruu gabayaa maanti jiraa jedha namii warrii lafaa namii akka Feelip faati. Namii koronaan kun hin yaaddessilleen hinuma jira.Pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa biyya isaa ta qaraa namii hedduun hujii hin qamne tanaan rakkoo tanatti ciniinnadhaa jedhe. Vaayireessii koronaa qomaa oli fayyaa nama dhowwu kun Muddee ganna dabre Chaayinaatti argan haga ammaatti nama kuma 170 tahutti dhiba kana fakkaatu irratti argan.


Mootummaan Keeniyaan Biyyoota Vaayiresiin Koronaa Keessatti Argame Irraa Namoonni Gara Biyyattii Akka Hin Seene Murteesse

Keeniyaan biyyoota Vaayiresiin Koronaa keessatti argame irraa akka namoonni biyya ishee hin seenne kan uggurtu tahuu kaleessa labsitee jirti. Lammiwwan Keeniyaa fi lammiwwan alaa eyyama biyyattii seenuu qaban ammallee Keeniyaa seenuu danda’au, garuu eega biyyattii seenanii booda, nama irraa addatti of baasanii turuu yokaan buufata mootummaa namoonni addatti baafaman keessa jiraatan seenuu qaban jeddhame jira.


Morookoon Balaliiwwan Xayyarota Daldalaa Guutummaatti Ugguruufi

Mootummaan Morookoo balaliiwwan xayyaarota hojii daldalaa guutummaatti ugguruuf murteessuu isaa beeksisee jira. Faca’insa Vaayiresii Koronaa biyyattii keessaa hanqisuuf jecha, kanneen biyyattii keessatti ugguramanii turan - tuuristoonni biyyota Awurooppaa kumaan lakkawaman eega xayyaarotaan gara biyyoota isaaniitti deebisamanii booda tarkaanfii kana fudhate – Mootummaan Morookoo.


‘Lola Jubalaandi fi Raayyan Somaaliyaa Naannoo Mandeeraatti Taasisasan Mootummaan Hordofuu qaba’ Alii Roobaa; Bulchaa Mandeeraa

Mootummaan giddu – galeessaa Keeniyaa dhiyeenyaa as lola hidhattoonni Jubalaandi fi Raayyan Somaaliyaa naannoo Mandeeraatto taasisaa jiran hordofuu qaba jedhan. Alii Roobaa Bulchaan Keeniyaa kutaa bulchiinsa Mandeeraa mootummaan Keeniyaattaa lola humnootni Jubalaandi fi Raayyan Ittisa Somaaliyaa naannoo daangaa Madeeraarratti taasisaa jiran xiyyeeffannoon akka hordofu gaafatan. No media source currently available Bulchaan kun harra haala nageenya naannoo Mandeeraa jiru yoo dubbatan, erga lolli qaamota lameen jidduutti dafinoo darbe kana ta’ee haalli jiru ammaa sodaachisaadha jedhan. Mr. Roobaan waan wixata darbe humnoota lameen jiddutti ta’e yoo ibsan; mootummaa jiddu galeessaa Somaaliyaan ka barbaadamaa turan ministirri biyyattii duraanii Abdirrashiid Janaan naannoo Mandeeraa turan sanatu lola kana fidee jedhan. Lola sanaanis gama Keeniyaarraa namni tokko du’uu, 12 madaawuu, dhibba ka ta’an ammoo manaa baqachuusaanii dubbatan. Roobaan dabalanii; amma lolli dhaabatus naannoon Mandeeraa nageenyi jiru sodaachisaadha jedhan. Walitti bu’iinsa Wixataa booda Waajjirri haaja alaa Keeniyaa Soomaaliyaan naannoo daangaatti tuttuqa kana dhiisi jechaan akeekkachiisa baasee ture. Mootummaan keeniyattaas waan kana furuuf hojiirra jiraachuu himee, kanaafis koreen biyyoota lamaanirraa hundaaye furmaata barbaadaa jira jedhe. Ka’umsa rakkoo kanaa ka ta’an Abdirrashiid Janaan, Ministirri Somaaliyaa duraanii mana hidhaa Mooqadishoo badanii jiran amma eessa buuteensaanii hin beekamu.


Humnooti Jubalaandi fi Raayya Ittisa Biyyaa Somaaliyaa Walitti Bu’an

Kaleessa daangaa keeniyaa fi Somaaliyaa rratti humnootni Jubaalaand fi Raayya Ittisa Somaaliyaa walitti bu’uun himame. Walitti dhukaasa kaleessa magaala Somaaliyaa Bulahaawaa jedhamtu ka cina Daangaa keeniyaatti argamtu keessatti humnoota Jubalaandi fi Raayya ittisa biyyaa mootummaa jiddu galeessaa Somaaliyaa gidduutti uumamuu angawootni mootummaa Keeniyaa dubbatan. No media source currently available Miseesni mana maree Kutaa Bulchiinsa Mandeeraa Mahaammed Maallim lolli kun ka dhalate yoo miseensonni rayyaa Somaaliyaa Abdirrashiid Hasan Abdinuur Iliyaas ykn Abdirrashiid janaan; ministeera Somaaliyaa duraanii yakka ajjeechaan himatamanii to’annaa jela turanii mana hidhaa keessaa miliqanii naannocha keessa turan jedhaman to’annaa jela oolchuuf socho’u loltoota isaan deeggaran humnoota Jubaalaandi walitti dhukaasani jedhan. Mr. Maallim miidhaa lola kanaan dhaqqabe beekamuu baatus garuu nageenyi naannoo waa nboora’eef, ammaa manneetiin daldalaa fi waajjiraaleen mootummaa cufaa ta’uu himan.  Lola kaleessaan ka mootummaa Somaaliyaan barbaadamaa turan Abdirrashiid Janaan bakka san ha jiraatanii yks ha dhiisanii haga yoonaa wanni beekamu hin jiru. Mr. rashiid Ministeerri nageenyaa duraanii yakka ajjeechaa fi sarbiinsa mirga namoomaa yoo bara hojiirra turan dalaganiif mootummaa Somaaliyaan barbaadamaa turanii hagayya bara 2019 ka to’annoo jela oolfamanii turan yoo ta’an, Amajjii dhuma kana mana hidhaa Somaaliyaa Moqadiishoo jiru keessaa miliqanii amma bakki jiran hin beekamu. Somaaliyaan yoo hedduu biyyi ollaashee Keeniyaan namticha kana dhoksaa jirti jechuun ka himataa jirtu yoo tahu; Jaarmayaan mirga dhala namaaf mormu Amneestii Internaashinaalis; Mr. Janaan dhuma amajjii keessa gara Keeniyaa seenuu odeeffannoo qabaachuu himee mootummaan Keeniyaa nama yakka ajjeechaan barbaadamaa jiru kana Somaaliyaaf akka dabarsu gaafatee jira. Keeniyaan garu an namicha kana bakkanni jiru quba hin qabu jechaan haalteetti.


Keeniyaan Lamillee’shee Wuhaan Chaaynaatii Karaa Bahan Dhaban Biyyatti Deebisuufi

Mootummaan Keeniyaa lammilee biyyattii Chaaynaa Wuhaan keessatti sababa Vaayresii Kooronaa daandii bahaa dhabaniif fala dhahaa akka jiru hime. Ministeerri kaabinee Fayyaa biyyattii mootummaan warra kana achi keessaa baasuuf fala baayyee barbaadaa jira jechaan dubbataniiru. No media source currently available Mutaahii Kaagwee; kaabineen ministeera fayyaa mootummaa Keeniyaa biyyi isaanii Keeniyaan lammileeshee Wuhaan Chaaynaatti sababa Kooronaa Vaayres karaa biyyatti deebi’an dhaban deebisuuf akka jirtu dubbatan. Mr. kaagween kaleessa mootummaan lammilee keeniya 100 tahan maatiisaaniitti deebisuuf fala hedduu dhahaa jira jedhan. Imbaasii Keeniyaa Chaaynaan jiru fi waajjira haaja alaa Keeniyaa waliin ta’uun akka itti waan kana itti raawwannu akkasumas ammoo rakkoo alas mudatuu malu akkamitti akka furru itti yaadaa jirra ka jedhan Mr. kaagween, Yoo warra achitti hafee jiru fidnu mara wal duuka biyyatti hin deebisnu, isaan keessa ka dhukkubsate yoo jiraate warra kaan faaluu waan maluuf ta'uu ibsanii, kanaaf of eeggannoon itti deemaa jirraachuu dubbatan. Mr. Kaagween waan lammilee Chaaynaa 239 jimaaata darbe kana Xiyyaaraan Naayrobii seenaniis gaafatamiiru. Yoo deebisanis, lammileen Chaaynaa kun Kutaa Bulchiinsa Wuhaan keessaa akka hin dhufne eeranii, ammas qofaatti adda bahanii haalli nageenya isaanii ogeessota fayyaan hordofamaa akka jiru dubbatan. Kanumaan wal qabatees mootummaan Keeniyaa jimaata darbe Xayyaarri Saawuz Chaaynaa akka Naayroobii seenu eyyamuun biyyattiitti dheekkama kaaseera. Gartuu waajjiraalee mootummaa dabalatee dhaabbileen hedduun waan kana ka morman yoo tahan, yoosumas waldaan Ogeeyyii Seeraa Keeniyaa mana murtiitti himata mootummaarratti bane manni Murtii olaanaa Keeniyaa balalii Xiyyaaraa Chaaynaa gara keeniyaa dhufu kamuu akka dhaabbatu ajaja dabarsee jira. Prezdent Keeniyaattaanis Waa’ee Koroonaa kana ilaalchisee ajaja dabarsanii jiru. Keeniyaattaan rakkoon mudate kun biyya hundatti waan mullate waan taheef balalii xiyyaaraa dhaabuun fala miti jechuun dubbatanii dhimmuma kna ka hordofu koree ministeerotaa hundeessanii jiru. Kanaafis eger yoo balaliin Chaaynaa gara Keeniyaatti taasifamu jalqabu fayyaa kara deemtota ka qoratuu fi warra dhukkuba kanaan qabame ka yaalu Hospitaalli adda bahu ajajaniiru.


Angawoonni Afriikaa Kibbaa Lammiiwwan Isaanii Chaayinaa Wuhaan Keessaa Baasuuf Jiru

Angawoonni Afriikaa Kibbaa Lammiiwwan isaanii 132 Wuhaan Chaayinaa irraa deebisuu kan jalqaban ta’uu prezidaant Siriil Ramaafosaa kaleessa galgala beeksisaniiru. Wuhaan bakka vaayresiin Koronaa jalqaba keessatti argamee fi keessa faca’e ta’uun beekamaa dha. Murtiin kun lammiiwwan biyyootii alaa magaalattii keessaa yoo hin bane wayya jechuu dhaan kan angawoonni Chaayinaa gorsan falleessa. Namoota biyya isaaniitti deebi’an keessa vaayiresichaan kan qabaman keessa kan hin jiraanne ta’uu waajjirri Ramaafosaa ibseera. Tarkaanfiin kun kan fudhatame lakkoobsi namoota vaayiresii Koronaan qabaman heddummaataa wayita adeemetti. Haa ta’u malee of eeggannoo itti dabalaaf namoonni kun ennaa deebi’an guyyoota 21f moggaatti qoodamuuf jiru.


Walitti Bu’iinsi Humnoota Mootummaa Somaaliyaa fi Leellistoota Suufii Gidduutti Raawwatame Lubbuu Galaafate

Humnoota Somaaliyaaf finxaaleyyii islaamummaa Suufii gidduutti lolli geggeessamuu isaatu gabaasame. Mootummaan Yunaayitid Isteetis walitti bu’iinsi akkasii duula al-Shabaab irratti geggeessamu gufachiisa jechuu dhaan ennaa inni akeekkachiisetti ture walitti bu’iinsi kun kan uumame. Lolli sun kan raawwatame magaalaa guddoo Gaalmudug jedhamuuf bulchiinsa ofiin of bulchu keessatti yoo ta’u yoo xiqqaate namoonni 12 du’anii kanneen 20 ol ta’an madaa’uun beekameera. Walitti bu’iinsi sun kan ka’e prezidaantii naannoo Ahimed Qoor Qoor-n kanneen deggeran humnoota mootummaa Somaaliyaa fi Ahiluu Suunaa Waaljaamaa kan jedhamu humnoota garee deggertoota musliimota Suufii gidduutti ture.


Seenaa Pireezdntii Masrii Duranii, Hoosnii Mubaararak Irraa Amma Tokko

Pireezdntiin Masrii duranii, Hoosnii Mubaararak umurii isaanii oggaa 91-tti Kibxata kaleessaa du’aan boqtaniiru. Hoosnii Mubaarak waanna ittin beekkaman keessa tokko, akkuma biyyoota Arabaa kaanii caasaa mootummaa caasaa maatii godhuudhan ture. Hoosniin Firaa fi Hiriyoota isaanii angotti baasan, ilma isaaniis dhaala angootif qopheessaa turan. Bara 2011 garuu- guyaa 18 keessatti - sun hunduu raawwatee. Mormiin uummata biraa cimee angoo akka gadhiisan isaan dirqisiise.


Jarman Weerara Hawaannisaa Baha Afriikaa to’achuuf kan oolu Yuuroo Miiliyoona 3 Arjoomte

Mootummaan Jarman weerara hawaannisaa baha Afriikaatti mudate to’achuuf kan oolu gargaarsa maallaqaa Yuuroo miiliyoona 3 arjoomuu beeksise. Daawwannaaf Keeniyaa ka jiran pirezdentiin Jarman Fraank Waalter Keeniyaattaa waliin mariyatanii jiru; Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Keeniyaan Lammilee’shee Chaaynaatti Weerara kooronaan karaa bahaa dhabaniif Shilingii Milliyoona 1.3 ramadde

Mootummaan Keeniyaa weerara dhukkuba Kooronaa vaayresiin biyyatti deebi’uu dadhabanii Keeniyaa Wuhaan keessatti rakkoorra ka jiran lammilee Keeniyaa gargaaruuf kan oolu qarshii Shiilingii miiliyoona 1.3 ykn ammoo Doolaara kuma 13 ramaduu beeksise. Direkterri waajjira ministeera fayyaa Keeniyaa Dookter patrik Amoth; qarshii kanaan barattoota keeniyaa Wuhaan jiran kan amma waan nyaatan dhabanii rakkoo keessa jiran gargaarra jechaan dubbatan. No media source currently available Kaleessa gaazexeessitootaaf ibsa kakennan dubbi himaan mootummaa Keeniyaa Saayres Oguulaa Keeniyaan vaayresii kana ofirraa aggatuuf of eeggannoo ga’aa taasisaa jiraachuu himan. Mrs. Saayres humni naga eegdota mootummaa fi ogeeyyiin fayyaa buufataalee seensaa fi ba’ums biyyattii 34’nuurratti namoota seenanii fi bahan irratti hordoffii malu gagageessaa jiraachuu dubbatan.Mootummaan Keeniyaa ammas Vaayressin Chaaynatti mudate kun biyyattii akka hin seenneef balalii xiyyaaraa Chaaynaa gara Keeniyaa taasifamu adda kutee jira. Kanaafis lammileen biyyattii Chaaynaa jiran ammaaf yeroo murtaa’eef achi turu akka qaban murtee dabarsee jira.


Gareeleen Sudaan Kibbaa Mootummaa Haaraa Hundeeffachuuf Walii Galan

Hoogganoonni diina walii turan kan Sudaan Kibbaa wal waaansa waggootii ja’aaf biyyattii addunyaa irraa haaraa taate mancaase xumuraan ga’anii mootummaa waliinii uummachuuf walii galtee irra ga’an. Prezidaant Saalvaa Kiir fi hoogganaan garee mormituu Riyaak Machaar walii galtee kana kan labsan har’a magaalaa galma mootummaa Jubaa keessatti. Prezidaant Kiir akka jedhanitti jimaata dhuftu Machaariin itti aanaa prezidaantii isaanii gochuun muudanii sambata immoo sirnaan mootummaa haaraa uumuuf kan jiran ta’uu beeksisan. Garen lamaan Fulbaana bara 2018 guyyaa kana walii galtee akka mallatteessan walii galanii turan. Aangoo qooddannaa irratti wal loluun Kiir fi Machaar gidduu wal waraansa lubbuu uummata kuma dhibba hedduutti laka’amuu baduu akkasumas kanneen miliyoonaan laka’aman biyyattii keessaa akka baqataniif sababaa ta’e.


Sudaan Kibbaa Haawaannis Biyya Ishee Seenuu Beeksiifte Jirti

Haawaannis Gammojjii Ugaandaa fi Keniyaa keessatti oomisha eega barbadeessee booda amma Suudaan Kibbaa weereree jira.Mootummaan Suudaan Kibbaa akka jedhutti kana ittisuuf jecha Dolaara Miliyoona 19 caalaa walitti qabuuf yaalaa jira. Ministeerri Nyaataa fi Qonnaa kan Sudaan Kibbaa Onyoti Adigo akka jedhanti Haawaannis kun Wiixata dabree Sudaan Kibbaa seene. Ogeessoota waajira isaanii fi kan jaarmayaan nyaataa fi qonnaa gamasitti erguun Haawaannis kun konyaa Magwi kan taa’an iddoo sadii seenuu isaa mirkaneessine jechuun Adigoon oduu gabaastotaaf Jubaa keessatti Kibxata kaleessaa ibsan.


Keniyaa Keessatti Namnii Afuur Ajjefaman

Keniyaa Kaaba bahaa keessatti har’a shakkamtoonni Al- Shabaab haleellaa Awutoobusa imaltootaa tokko irratti gaggeessaniin nama 4 galaafachuu isaanii aangawoonni nageenyaa kan biyyatti beeksisanii jiru. Awutoobusiin haleellaan irratti gaggeeffame kun imaltoota fe’e konyaa Mandheera irraa gara Naayrobiitti qajeelaa ture.Awutoobusni kun Mandheera irraa kan ka’e ganama yoo ta’u haleellaan kun gara walakeessa guyyaatti irratti gaggeeffame jedhu Komishinarri polisii konyaa Onesmus Kyatha. Gareen hidhattoota Islaamaa kan Somaaliyaa Awutobusootaa fi konkolaataalee adda addaa irratti haleellaa gaggeeessuun waraanni Keniyaa somaaliyaa keessa jiraachuu isaa haaloo kan ba’u ta’uun ni yaadatama


Ministerii haajaa alaa USA Mike Pompeo imaltuuf Afrikaatti dabree pirez. Angoolaalleen wal mar'atee waliin hojjachuuf walii galan

Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo. Senegaal,Angoolaa,Itoophiyaa fi imaltuu biyya sagaliitiif warraa bahe,ministerii haajaa alaa Amerikaa, Mike Pompeo. Amma Itoophiyaa gahe. Yoo pirezidaantii Angoolaa Joao Lourenco waliin Luhaandaatti wal mari’atan akka biyyitii sun mala jireennaatiin jabaattee horiillee baduu dhowwattu wal haasahn. Pirezidaantiin Angoolaan kun ganna sadiin duratti eegii pirezidaantiin biyya sunii José Eduardo gara ganna 40 biyya sun bulche hujii irraa bu’een jennaan ufii itti dabre. Pirezidaantiin kun amma malaa fi maltee horii ummataatin balleessan diqqeessuuf hujiitti jira.Angoolaan biyya horii ummataa karaa hedduun balleessan. Inaltii pirezidaantii durii Isabel dos Santos,Afrikaa keessaa dubartii durummaan tokkeessooti.Mala isiin horii kanaan tuulatte qorachuutti jiran. Akka muummeen ministera haajaa alaa Angoolaa ka amma jedhetti ministerii haajaa alaa Amerikaa Angoolaa dhufuun bulchiinsii mootummaa Donald Tiraampi Angoolaan waliin hariyummaa jabeeffachuu fedhuun mirkana. Tiraampi Angoolaa dhufuuf wannii mirkanaa hin jirtu. Chaayinaa waliin Angoolaa irratti wal dorgomuutti jirtanii? jedhanii gaafatanii minsiterii haajaa alaa Amerikaa kun “nu Angoolaan yoo dhufu namuma Angoolaa hujiitti qaxruuf dhufna” jedhe. Akka ministerii haajaa alaa Amerikaa jedhetti Angoolaan amma jijjiiramatti jirti.\nPompeo marii Senegaal fixate kalee Angoolaan bahee waan waliin hojjatan shan irratti mootummaa biyya sunii waliin walii mallatteesse. Waan irratti walii galan keessaa akka dhaabbilee Amerikaa investimentii,fayyaa hujii karaatii fi akkaa Angoolaa waliin hojjachuu dandahan walii galan. Pompeon marii tana fixannaan Itoophiyaatti dabraa,Sawudi Arebiyaa fi Omaanitti itti aana marii biyya sagaliitiif biyyaa bahe.


"Somaaliyaa Irraa Liqaan Maallaqaa Jiru Ka’u Qaba"

Angawoonni Somaaliyaa gama dinagdee fi caasaa dhaabbattoota addaan jijjirama erga argamsisanii booda biyyattii irraa liqaa akka ka’uuf kan guuttee ta’u Boordiin walii gala kan Dhaabata Maallaqa Addunyaa ykn IMF fi Baankiin Addunyaa kaleessa labsanii jiru. Biyya alaa irraa Somaaliyaaf liqaan dhaabatoota adda addaa irraa kenname Doolaara Biliyoona shan caalaatti kan shallagamuu ta’uun ibsamee jira. Biyyi qofaa ishee Somaaliyaa irraa liqaa guddaa qabdu Amerikaa ta’u fi innis Dolaara Biliyoona tokko ta’uun ibsamee jira.Bordiin walii gala kan dhaabbattoota maallaqa addunyaa lameen eega walgahii gaggeessee booda ibsa Guraandhala 12 fi 13 baaseen biyyoota hiyeeyyii kanneen liqaa guddaan irra jiru fi akka dhiifamuuf ulaagaa guutan keessaa Somaaliyaan tokko ta’u beeksisee jira.


Biyyoota Afrikaa fi Vaayrasii Koronaa

Biyyonni Afrikaa martinuu sodaa vaayrasii Koronaaf jecha qorannaan gaggeessan jabeessaa yeroo jiran kanatti namnii yeroo jalqabaaf vaayrasii kanaan ardii Afrikaa keessatti qabame labsamuuf jira. Waaltaan ittisaa fi to’annoo dhukkubootaa kan Afrikaa vaayrasiin kun Afrikaa seenuun hamaa ta’u akeekkachisee jira.Addunyaa irratti namoonni kuma jaatamii afuur vaayrasii Koronaan qabamuun mirkanaa’ee yeroo jiru kanatti biyyonni Afrikaa hojjattoota eegumsa fayyaa leenjisuuf muddamaa jiran. Angawoonnii akka jedhanti dirreelee xayyaaraatti qorannaa gaggeessuun biyyoota Afrikaa 54 keessatti laaboraatorii qorannoo qindeessuuf yaalaa jiru. Waajiira haadhoo gamtaa Afrikaa Finfinnee jiru irraa dhaabatii kun oduu gabaastotaaf ibsa har’a kenneen biyyonni 16 caalaan ofii isaanii vaayrasii Koronaa jiraachuu qorachuu danda’uu.Torban tokko booda immoo laaboraatoriin dabalataa 20 banamuuf jiru. Naayroobii Keniyaa keessatti yeroo ammaa leenjiin ogeessoota fayyaa kan gaggeeffamaa jiru yoo ta’u kunis buufa Donii fi Dirree Xayyaaraa irratti qorannoo gaggeessuuf ta’uun ibsamee jira. Bakka lamatti hirmauun biyyoota 40 caalaa keessatti leenjiin kun akka itti fufuu ibsamee jira.


‘Ajjeechaan gaazexeessitoota fi ukkaamsi yaada offi ibsachuurra jiru ammas rakko Saba Himaalee Somaaliyaan qabani’ Amneestii Internaashinaal

Ajjeechaan gaazexeessitootarra dhaqqabuu fi ukkaamsi yaada ofii bilisaan ibsachuu dhohggamuun ammas Somaaliyaa keessatti rakkoo ta’ee akka jiru gartuun mirga dhala namaaf falmu AMneestii Intershnaal beeksise. Gartuun kabaja mirga namaaf falmu Amneestii Internaashinaal, haalli nageenya gaazexeessitoota biyya Somaaliyaa, akkasumas ukkamsi mirga yaada ofii bilisaan ibsachuu ammaa rakkoo keessa jira jedhe. No media source currently available Gabaasa Somaaliyaarratti xiyyeeffate harra Keeniyaa magaala Naayroobii keessatti yoo lakkisu akka beeksisetti Somaaliyaan keessatti harrallee gaazexeessitoonni ijjeefamaa akka jiran, mootummaan biyyattiis harka lafa jelaan mirga odeeffannoo argachuu dhiibaa akka jirus beeksisee jira. Amnestii Internaashinaal waajjira baha fi kibbba Afrikaatti Direktera ka ta’an Depros Muchena SOmaaliyaa keessatti ajjeechaan gaazexeessitoota fi abbootii qabeenyaa saba himaalee biyyattii keessatti socho’anii irratti xiyyeefate raawwatamaa jiraachuu mirkaneeffaanneerraa jedhan. Gabaasa harra dhiyaate kana ka gaggeessan Abdullaahii Hasan qorataan qabiinsa mirga namaa Amneestii ganna darbe ji’a Caamsa keessa gaazexeessitoonni Somaaliyaa nutti iyyaannaan qorannaa kana taasisne jedhanii erga Faarmajoon taayitaa yaabbataniillee gaazexeessitoonni 8 ijjeefamuu himan. Gama biraatiin mootummaan Faarmaajoo gaazexeessitoota saba himaalee hawaasummaarrattis dhiibbaa itti fidaa jira. Amneestiin akka jedhetti dhiyeenya qofaa fulli feesbuukii gaazexeessitoota 16 dhiibbaa mootummaan geessiseen cufamuu himee; komii kana dhaabbatichaaf dhiyeessee duubarra fuulli feesbiikii gaazexeessitoota muraasaa banamuu beeksise. Gabaasa isaa kanaan Amneestiin mootummaan Soomaaliyaa nageenya gaazexeessitootaa akka eegu, mirga yaada ofii bilisaan ibsachuufis bakka akka kennu gaafateera.


Sirni Awwaalaa Daani’eel Araap Mooyi gaggeeffame

Keeniyaa gana 24 f ka gaggeessan pirezdentiin Keeniyaa lammaffaa Daani’eel Araap Mooy sirni awwaala isaanii harra gaggeeffamee jira. Prezdenti Mooyi torbee harraa dhalatanii ganna 95 tti hospitaala keessatti lubbuun isaanii du’aan ka dabarte yoo ta’u sirna awwaalaa biyyaalessaa isaaniif harra gaggeeffame kanarratti angawootni mootummaa Keeniyaa, biyyoottan ollaa gaanfa afriikaa argamanii jiru. No media source currently available Miseensa mana maree kutaa bulchiinsa Baariingoo ka ta’an ilmi Mooyi Geediyoon Mooyi, abbiyyoon isaanii Keeniyaaf bara gaggeessummaa isaanii waan gaarii hojjechuu himanii warra yeroo gaddaa kana isaan cinaa dhaabbate galateeffataniiru. Paartii mormituu biyyattii keessatti ga’ee gudda ka qaban Raayla Odiingaas wal dhabdee Mooy duuka qaban furatanii waliin heera biyyattii akka yayyaban, ammas tumsa lammilee biyyattii walitti fiduu mootummaan Keeniyaa itti jiru waliin akka bocan dubbatan. Awaala Mooyirratti ka argaman mootummooleen ollaa Keeniyaa, Mooyi oolmaa nuuf oolaniiru jechuun leellisan. Prezdentiin Sudaan Kibbaa Mooyi bilisummaa keenya akka argannu nu faana nama falme yoo jedhan, Yuweerii Museevenii fi Poowul kaagaameen ammoo Gamtaa Biyyoottan Afriikaa bahaa ijaaruu keessatti Mooyi nama utubaa turan jedhan. Mootummaa Itiyoophiyaa bakka bu’anii awwaala kanarra ka turan Pirezdenti Saahle Werq Zewdee, "bara Mooyi Itiyoophiyaa fi Keeniyaan ollaa dansaa tura. Yoo mara gahee inni Igaad hundeessuu keessatti taphate, ka inni bara bara gaggeessummaa isaa bara 1986 keessa bahes gonkumaan hin dagaannu; Mooyi harra nubiraa dhabamanus hojii gaarii hojjetanii darban fufnee hojjechuun walitti dhufeenya gaarii Itiyoophiyaa fi Keeniyaa jidduu jiru ittuu cimsina," jedhan. Keeniyaattaanis gama isaaniitiin Mooyi, bu’uraalee misoomaa biyyaaf diriirsuun ijoollee durbaa barsiisuu fi barnoota sadarkaa tokkoffaa tolan ijoolleen ol adeemtu akka barattu nama taasisan jechaan dubbatan. Ganna 95 tti ka boqotan Daani’eel Toorooytich Araap Mooy abbaa ijoollee 8 ti.


Pirezidaantii Suudan ka durii, Omar al-Bashir mana murtii yakka addunyaa qoratutti kennanii himachuuf dubbii itti muran

ICC, International Criminal Court,Mana Murtii Wanjala Addunyaa qoratu The Heague jiru. Mootummaa cehumsaa Suudanii fi paartii mormituu Daarfur jiranitti Kaartumitti kora taa’ee irratti walii gale. Akka oduu himaan oduu himaan paarti mormituu ka sochii haqaa fi wal qixxummaa Suudan, Ahmed Tugood VOAtti himetti marii tanaan Bashiirii fi bulchoota Suudan ta durii afur mana murtii kanatti kennuuf. Jara kana akka Tuuguud jedhetti yoo paartileen Suudan walii galan torbaa itti aanaa keessaa ICC-tti kennanii himatan.. Manii Murtii wanjala addunyaa qoratu, ICC Pirezidaantii Suudan Al Bashir dhiiga nama hedduutti irra jedhee qabuuf falaa bahe. Bashir ganna 30 caalaa biyya sun addunyaan wal hanqise bulchaa bahe Ebla bara 2019 hujii irraa buusan.


Haati Warraa Muummee Ministiraa Lessuutuu Ajjeechadhan Shakkamaa Turan Himannaan Irratti Baname

Giifti duree Lessuutuu isaan dura turan ajjeesuutti shakkamanii baatii tokkoof kan barbaadamaaa turan – Giifti-dureen biyyattii kan ammaa - Maahesaayaa Taabaanee har’a poolsiin qabamanii himannaan itti kennamee jira. Giifi-dureen duraanii – Mrs. Taabaaneen, bara 2017, muummichi-ministaraa Toomaas Taabaanee muudamuu guyyaa lama dura, magaalaa galma-mootummaa biyyattii – Maaseruu keessatti itti dhukaasamee ajjeesaman. Yeroo sanatti Giifi-dureen duraanii sunii fi muummichi-ministaraa lola hadhaawaa keessa turan. Muummichi Ministaraa sun, Maahesaayaa waliin jiraataa turan. Garuu, haati-warraa Muummicha-ministaraa biyyattii kan hamama kun qabamuun, rakkoolee hedduu naannoo Muummicha-ministaraa sanatti mul’atu furuu hin danda’u – jedhu – namoonni siyaasaa biyyattii.


Daani’eel Araap Mooy Prezdentiin Keeniyaa Lammataa ganna 95 tti addunyaa kanarraa du’aan boqotan

Pirezdantiin Keeniyaa duraanii Daani’eel Araap Mooy dhalatanii wagga 95 ffaa isaaniirratti du’aan boqotanii jiru. Mooyi yaala fayaarra utuu jiranuu lubbbuun isaanii darbuu maatiin isaanii beeksisanii jiru. Uhuuruu Keeniyaattaas biyaattii keessatti gadda labsanii jiru Keeniyaa bara 1978 haga 2002 ka bulchaan prezdentiin biyyattii duraanii Daani’eel Tooroyitich Araap mooy harra du’aan lubbuun isaanii addunyaa kanarraa dabarteetti. No media source currently available Mizee Mooyi maqaa jedhuun ka beekaman Prezdenti Mooy, harra ganama hospitaala Naayroobitti yaala fudhataa utuu jiranuu lubbuun isaanii akka dabrte ilmi isaanii Geediyoon Mooyi dubbatanii jiru. Daawwannaaf US ka jiran pirezdentiin biyyattii Uhuuruu keeniyaattaas gadda isaaniitti dhagayame ibsanii Mooy haga sirni awwaala isaanii raawwatamutti gadda labsanii jiru. Lammileen biyyattiis du’a Mooyi ilaalchisuun waa’ee nama ganna 24 f isaan gaggeesse kanaa yaada hedduun miidiyaalee hawaasaarratti wal mormaniiru. Kaan Mooy Keeniyaa gama bu’uraalee misoomaan nama jabeessan, manneen barnootaa ijoollee dubraa ijaaruun dubartootaaf carraa nama laatanii jechaan yoo leellisan, kaan ammoo lakki mooyi nama paartilee mormituu ciree balleessee mootummaa abbaa hirree dhaabee fi qabeenya biyyattiillee hedduu ka same jechaan ibsaniinii jiru. Gaggeessitoonni biyyoottan gaanfa afrikaa akkasumas namootni siyaasaa hedduun gadda isaanii maatii Mooyiif dabarsanii jiru. Fonqolcha mootummaa bara 1982 mootummaa Mooyi fonqolchuuf turerratti hirmaachuun shakkamanii hidhaa ka turan Raaylaa Odiingaa Mooyi waliin araaramuu yoo himan, Muummeen Ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmedis du’a mooyiin gadda itti dhagahame maatii fi lammilee Keeniyaaf ibsanii jiru. Daani’eel Araap Mooy Hagayya bara 1981 haga hagayya 1983 hoogganaa Gamtaa Afriikaa ta’uun tajaajiluun isaanii ni yaadatama.


Weerarri Hawaanisaa Biyyoota Gaanfa Afrikaa Rakkisaa Jira

Biyyonni Afrikaa bahaa weerara Hawwaaniisa Gammojjii hamaa waggootii darban 25 keessatti yeroo duraaf isaan mudatee jira. Keniyaan akka jettuutti koonyaaleen ishee 47 keessatti laftii qonnaa jiru haal wal irraa hin cinneen Hawaanisaan manca’ee jira. Gama kaanii mootummaa Somaaliyaa weerara Hawaanisaa isa mudateef labsii yeroo hatattamaa labsee jira.Biyya duraanuu wabii nyaataa daddaaqaa jirtu Somaaliyaan sababaa Hawaannisa Gammojjiin kanaan soda guddaa jala jirti. Yeroo jalqabaaf baatii muddee dabree weerarri Hawaanisaa Somaaliyaa mudatee lafa Heektaara 100,000 mancaase.Itiyoophiyaa hanga tokko keessattis weerarri Hawaanisaa kun akka jiru gabaafamee jira. Keniyaan waggootii dabran 70 keessaa yeroo duraaf weerarri kun ishee mudate.


Biyya hedduutti nama ufii Chaayinaa baafachutti jira Dhaabi Fayyaa Addunyaa,WHO Vaayireesin Koronaa Fayyaa Addunyaatiif Balaa Jedhee Labse

Namii dhukkuba Vaayireessii Korona irratti argan harkii 99 Chaayinaa keessa. Haga ammaatti nama 200 caalatti dhukkuba kanaan lubbuu dhabe. Nama kuma 10 caalaa irratti argan.Chaayinaa malee dhukkuba kana biyya 18 keesatti argan jara kana keessaa saddeetti namumatti biyya 4tti keessaa walti dabarse. Afran keessaa Germany, Japan, Vietnam, United States. \n\nAkka daarekteri Dhaaba Fayyaa Addunyaa,WHO Tedros Adhaanom jedhetti dhukkubii kun akka malee namatti dabaraa deemuutti jira.Tanaaf Kronaan dhukkuba addunyaa balaa tahe jedhanii labsan. "Kun dhukkuba fayyaa addunyaa yaaddessuu jedhee labsuutti jira.Vaayireesiin Novel Koronaa Vaayireessi kun balaa addunyaati. Wannii kun balaa addunyaa jennee labsuutti jirruuf waan dhukkubii kun Chaayina akeessa jiruu mitii waan innii Chaayinaallee alatti baheef.” Akkana jechuun akka doctor Tedoroos jedhetti tanaa jedhanii seera malee deemmaa nama dhowwuu hin malle. Taatulllee Amerikaan koronaan balaa sadarkaa 4esso jettee nama isii Chaayinaa dhaquu dhowwatte.Dhaabii tohannoo dhukkuba Amerikaa,CDC ammo yoo waan akka malee jajjabduuf deeman malee Chaayinaa hin dhaqinaa jetteee nama biyya isiitti dhaamatte. Biriitenilleen nama isii keessaa dhiba kana fakkaatu nama lama irratti argite.


Kobe Biraayanti,dorgommii qofaa mitii nama qalbii qabu namummaan keessaa mullattu jedhee diqqaa fi guddaalleen boohuufiitti jira

Diqqeennaanuu maqaan ilaa fi gurrii isaa addunyaa guute.Marroo hedduu shaampiyoona NBA,National Basket Ball Association tahe.Sunumaan namaa fi qabeennallee hore. Biraayanti nama qalbii qabu ka addunyaan waan hedduun faarsitu.Ammajii 26,2020 balaa xuyyuuruymaan isaatiin lubbuu dhabe.  Dootii Koobi Biraayanti nama hedduu rifachiise.Warri isportii jaalatu nama kana waan jennee faarsinuun dhabuutti jirraa jedha. Biraayanti nama Amerikaa fi addunyaatti kubbaa saaphannaan taphachuun maqaa bafate Intala isaa anga Gianni waliin balaa suniin Los Angelse,Calabas,Kaaliroofiyatti lbalaa kanaan lubbuu dhabe. Silaa wal dorgommii kubbaa kaachoo ijoollee kahimaa yaahuutti jiran. Xuyyuurii kun ganama akka saatii Itoophiyaa saatii 3 fi daqiiqaa 47 raasaa keessatti lafa dhahee gaaziin achi irra yaate lafallee gubde. Warrii ilaan arge xuyyuutii isaa sun oli gadi bubbu’aa lafa dhahe jedha Poolisiin Los Angeles ta caaccaba xuyyuura Kobe Biraanyanti lafaan dhahe barbaade dhaxxe akkana jette. "Lafa innii itti caacabetti bahuun makaraa guddoo tokko.Amma naminuu fulaa itti caaccabe sunitti baafate.Waan balaa kanaa qorahcuutti jiran. Biriyaanti tiraafikii Los Angeles ka karaa cufu irraa goruuf jedhee xuyyyyuuraan deeme.” Nama isa waliin dhumate ammatti maqaa hin dhoomne.Dootii tun nama hedduu rifachiifte Doonaldi Tiraampi tun oduu akka malee hamtuu jedhee Twitter ufi irratti barreesse. Jaartiin isaa Melaaniyaan Tiraampi ammo Kobe Biriyaanti walumaan dhamnee jette. Pirezidaantin Amerikaa ka durii Baraak Obaamaa Biraaynati silaa jireenna isaa ka lammeessoo ka namii dorogmmii keessaa bahe jiraatu jalaqabuutti jira jedhe. Namii dorgommii kubbaa saaphannaa keessatti nama cufa caalaa goolchii galche Biryaanti nama jabaa dorgommii caala namummaan isaatin faarsan jedhe. Taphataan kubbaa kachoo beekamaan Amerikaa Shaquille O'Neal, eegii Kobe Biryaanti du’ee dhagahee ani fayyaamitiityyuu jedhe barreesse. Taphattootii kubbaa harkaa fi miilaa Amerikaa Tom Brady fi taphataan dorogmmii Hockey Amerikaa Wayne Gretzky tun waan rifahciisee nama bakasaati jedhan. Warrii dorgommii NFL daawwachuuf dhufe istaadiyoomuma keessatti maqaa Koobe Koobe jechaa faarse. Xaliyaanatti gareen kubbaa miilaa AC Miilan nama ispoortii jabaa qalbii teenna keessaa hin badu jedhee faarse. Nama kuma hedduutti istaadiyoomii kilabiin Kobe Biraayanti itti taphattu ka Los Angles taphatu Staples Center keesastti dhfuee booheef. Koobe Biryaanti ganna 41tti lubbuu dhabe. Gaafa gannii isaa 17 dorgommii basketball jalqabe kilabii Lakers,Los Angeles taphata. Bara 2016 dorgommii dhiisee jireenna ufii jireenna ufiitti deebi’e.Biraayanti marroo shan shaampiyoonaa NBA tahe. Bara 2008 keessa ammo taphataa beekamaa MVP jedhanii badhaasan.Taphataa baraa hin jiijjiirrre jedhamee nama afreessoo. Dhalootii Amerikaa Filadelfiyaa diqqeennaan haga guddaan Xaliyaana jiraate. Xaliyaanii lafa abbaan isaa dorgommii basketball ykn kubbaa kachoo dhiisee jennaan itti gale. Achii deebihee jennaan mana barumsa sadarkaa lammeesso keessaa garee NBA, National Basketball Association,filatan\n\nDorgommii dhiisee jennaan bara 2017 keessa walaloo ‘Dear Basketball’ jedhu baase. Kobe Biraayanti abbaa warraati jaartii isaa Vanessa Laine Bryant gaafa isiin ganna 18 fuudhe gaafasitti innii nama ganna 22. Eegii sunii dhiphuu fi bal’innallee walumaan bahan joollee dubraa afurii fi horii miliyoona hedduu walin horan.


Namnii yeroo Dheeraaf Al-Shabaab Al-Shabaab Waliin Ture Mootummaa Somaaliyaatti Harka Kennate

Namnii Zubair Al- Muhajir jedhamu Al-Shabaabti makamuuf jecha biyya Landan irraa bara 2006 gara Somaaliyaatti imalee kaawunsilii abbotii amantii Shura jedhamu seene. yeroo dheeraaf waraanaa kan ture Zubair yeroo ammaa garu mootummaa Somaaliyaa Moqadishoo jiruutti harka kennatee jira.Sababaan harka kenneefis al shabaab musleemootaa fi addunyaa sobaa waan jiraniif jedhe. Seera sheriyaa hojii irra akka oolchan dubbatan iyyu garu soba jedhe. Sabaabaan isaas yeroo waan seera sheriyaan faallaa ta’e hojjatanii argeen jira jedhe. Angawoonni Somaaliyaa fi miiseensonni al-shabaab kanneen ammaan dura mootummaatti harka kennatan Zubir mootummaatti harka kennachuu isaa mirkaneessanii jiru.


Libiyaa Keessatti Boba’aa Omishuun Itti Fufuu Qaba : Embaasii Amerikaa

Embaasiin Amerikaa kan Libiyaa keessa jiru oomishnii boba’aa kan biyyatti keessaa akka itti fufuuf gaafatee jira.Kunis milishoonni Riphxee Looltootaa Khalifa Haftar dirree boba’aa fi ujummowwan boba’aa gurguddoo eega cufanii booda gaafatame. Waraanni Haftar walgahiin sadarkaa addunyaatti waa’ee Libiyaa irratti dubbatu Berlin Jarmanii keessatti Dilbata dabree ituu hin jalqabamiin oomishnii boba’aa akka dhaabatu godhe. Korporeshinii boba’aa kan Libiyaa akka jedhutti oomishnii boba’aa kun dhaabachuun ykn ujummoon cufamuun guyyaa guyyaatti Doolaara Miliyoona 55 biyyatti dhabsisee jira. Embaasiin Amerikaa Kibxata har’a akka jedheetti oomishnii kun ittifamuun haala gargaarsa dhala namaa kan Libiyaa keessaa daran hammeessaa yaaddoo jedhu qaba.


Afrikaa Waliin Hariiroo Dinagdee Jabeeffachuu Feena.Briteen

Mummichi ministeera Briteen Boris Jaanson walgahii Invastmeentii kan hogganoota biyyoota Afrikaa Londonti gaggeeffamuu irratti Briteen biyyoota Afrikaa fi kanneen biro dinagdeen isaanii hatattamaan guddataa jiru waliin waliigaltee daldalaa haaraa tolfachuu feeti jedhan. Kunis Briteen ji’a kana jechuun Amajjii 31 gamtaa Awuroopaa keessaa eega baate booda ta’uun ibsamee jira.Kunis gamtaa Awuroopaa keessaa eega baanee booda kan jedhan Jaanson Briteen addunyaa waliin hojjatti jedhan. Addunyaa irratti biyyoota dinagdeen hatattamaan guddataa jiru 15 keessaa harka caalaan Afrikaa keessatti argamu jechuun Janson jiloota konfraansii kana irratti hirmaataniif ibsan. Dinagdeen Afrikaa Sadii keessaa harkii Lama giddu galeessaan addunyaa irratti mul’atu jiru irra aritiin babal’ataa jira.Afrikaan hegeeree gaarii ta’uuf jirti. Nutis gara fuula duraatti qooda guddaa fudhachuuf jirti jedhan Jaanson.