Kibba Itiyoophiyaa Keessatti Daa’imman Sababa Beelaatiin Du’uun Himame

Bulchiinsa kibba Itiyoophiyaa aanaa addaa Ammaarroo keessatii daa’imman Sababa balaa hongeetiin hubamanii waldhaanamaa jiran keessaa Sadii torban kana keessaa du’uu isaanii biiroon fayyaa aanichaa beeksisuu isaa Yoonaatan Zebdiyoos gabaasera. Akkaa haanga’onni fayyaa aanaa addaa Ammaaroo jedhanitti daa’iman 800 ta’an hanqina midhaan nyaataa gaahaa dhabuudhaan miidhamanii mana waldhaansaa seenaniru. Itti gaafatamaan Biiroo qotiinsa annichaa Gooshuu Geetacheewu gama isaaniitiin jiraattonni aniichaa kuma 100 fi kuma 50 ta’an gargaarsa midhaan nyaata attatamaa akka barbaadan ibsuu isanii Yoonaatan Zebdiyoos magaalaa Hawaasaa irraa gabaaseeraa.


Kan Itiyoophiyaan Haaragalfii Kaffaltii Liqii Gaafatte Ilaalamuu Jalqabe

Itiyoophiyaan liqii ishee irraa jiruu kaffaluu irraa haaragalfii argachuudhaaf gaafiin bara 2021 biyyootaan liqii ishee irraa qabaniif dhiheesite deebii argachuu akka qabu koreen biyyoottan maallaqaa liqeesanii dhimmaa gaaffii Itiyoophiyaa irratti hojachaa jiru ibsuu isaa maddii Oduu Rooyiters gabaasee jira. Itiyoophiyaan gaafii kana kan dhiheesitee akkataa qajeelfama gumii biyyoottan garee 20 ykn G-20 jedhamanuun akka ta’ee kan ibsee gabbasiinii Rooyitars kun gaaffichii wal waraansaa kaabaa Itiyoophiyaa keessaa ji’oottan 21 fi tureen rakkinaa keessa galee turuu isaa beeksiseera. Koreen dhimmaa liqii Itiyoophiyaa ilaalu innii Chaaynaa fi Fraansiin hogganamu Roobii kaleessaa akka jedheetti miseensonni biyyootanii fi dhaabilee liqii kennanii dhimmaa gaafii Itiyoophiyaa irratii maryachuu isaani akka beeksisaan Rooyotersa gabaaseeraa. Dhimma liqii kanaa irratti waxabajii darbe IMF bakka bu’oota Mootummaa Itiyoophiyaa wajjin maryachuu isaa akka tarkaanfii gaariitti fudhateeraa. Jiilii IMF ji’a dhufu keessaa walgahii biraa mootummaa Itiyoophiyaa wajjin akka taasisuuf deemu gorsaa olaanaan ministeeraa maallaqaa Itiyoophiyaa himuun isaanii gabasameeraa. Dhaabanii Maallaqaa Adduunyaa baankiin addunyaa fi wareen biroo biyyii liqii hedduu Itiyoophiyaa irraa qabduu Chaayinaani fi dhaabileen dhuunfaadhaan liqii kennan akkaa liqii fooyyensa liqii biyyootan miseensaa G-20 akka dhimaa haaragalafanaa kaffaltii liqii Itiyoophiyaa, Chaadii fi Zaambiyaa ilaalan dhiibaa taasisaa jiraachuu isaanii kan gabaasee Rooyiters dhimichii Xeyyeeffanaa argachuusaatiif mootumaan itiyoophiyaa koree dhimicha qabatee jiru galateeffachu isaa ibsee jira.


Barreessaan Muummichi Tokkummaa Mootummootaa Muummicha Ministaraa Abiyyi Ahimad fi Hoogganaa TPLF Debretsiyoon G/Michael Waliin Dubbatan

Muummichi barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Guteres, har’a muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Abiyyi Ahimed akkasumas dura-taa’aa Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan TPLF – Debre-tsiyoon Gebree-Mikaa’el waliin dubbachuu isaanii, dubbi-himaan isaanii Stefaan Dujaarik har’a ibsa maddeen oduuf kennaniin beeksisanii jiran. Hoogganichi Tokkummaa Mootummootaa, haasawa hoogganoota lameen waliin mata mataatti taasisaniin, wal-waraasichi hatattamaan akka dhaabatuu fi mariin siyaasaa hunda hirmaachise akka deebi’ee itti fufu waamicha dhiheessuu isaanii dubbatan – Sefaan Dujaarik. Tokkummaan Mootummootaa yaali marii araaraa Gamtaa Afrikaan deggeramu gargaaruuf akka qophaa’ee eegaa jirus hubachisanii jiran, jedhan.


Wal-falmiin Abbummaa Tigiraay Lixaa Marii Araaraa Keessatti Dhimma Rakkkisaa Tahuu Mala, Jedhame

Wal-waraansa gara waggoota lamaa Kaaba Itiyoophiyaatti geggeessame marii araaraan furuuf carraaqqii godhamaa jiru keessatti wal-falmiin abbummaa lafaa naannoo Tigiraay Lixaa dhimma rakkisaa ta’uuf deema, jedhamee yaadama. Naannoon sun yeroo ammaa to’annoo humnoota gama mootummaa federaalaa jala jira. Humnoonni Tigiraay ammmoo mariin araaraa sun fuul-dura deemuu dura, naannoon sun Tigiraayiif deebi’uu qaba, jedhu. Sagalee Ameerikaa irraa Henrii Wilkinsi naannoo sana deemuudhaan gabaasaa qindeesse caqasaa.


Binishaangul Gumuz Keessatti Buqqaatonni Kuma 221 Caalan Qehee Isaaniitti Deebifaman, Jedha Mootummaan

Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti, buqqaatota kuma 475 tahan keessaa kanneen kuma 221 ol tahan gara qe'ee isaaniitti deebisamuu mootummaan naannichaa beeksisee jira. \n\nBarattootni sababaa dhabamuu nageenyaan barnoota isaanii addaan kutanii turan kanneen kuma 112 ol tahan dabalatee barattootni kuma 300 ol bara dhufu barnoota isaanii akka hordofan karoorfamee hojjatamaa jira," jedha Mootummaan Naannoo Benishaangul Gumuz.


Turtii Baatilee Shanii Booda Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Keessatti Lolli Deebisee Jalqabame

Kaaba Itiyoophiyaa keessatti hidhattoota mootummaa fi hidhattoota Tigraay gidduutti roobii har’aa lola jalqabameef walii galtee lola dhaabinsaa baatii shaniif ture cabsite jechuu dhaan gareen lamaan wal yakkaa jiran. Lolli haaraan kun kan baname walitti bu’iinsa hamaa baatilee 21f ture dhaabsisuuf marii geggeessuu yaaliin ta’u fooya’ina waan hin argamsiisiniif gareen lamaan wal himataa jiran. TPLF roobii har’aa jalqaba humnoonni mootummaa fi michoonni isaa kallattii Tigraay kibbaatiin haleellaa hamaa raawwachuu isaanii ibse. Tajaajijlli kominikeeshinii mootummaa garuu TPLF jalqaba haleellaa raawwachuun walii galtee sana diige jechuun himatee jira. Filmaata nagaa mootummaa Itiyoophiyaan dhiyaate hedduu boodatti dhiisuu dhaan TPLF ganama sa’a 11 irraa jalqabee Tigraay kibbaa keessatti haleellaa raawwate jechuun ibsa baaseen beeksisee jira. Itiyoophiyaa gama kaabaa seenuuf daandiin jiru murtaa’aa waan ta’eef himannaa garee wal himatanii dhuunfaan mirkaneessuun hin danda’amne, garuu Kibba Tigraay naannolee Amaaraa fi Affaar wal daangeessan irratti waraanni geggeessamuu gabaasaaleen ibsanii jiran. Dubbi himaan TPLF Geetaachoo Redaa Naayiroobii kan jiru AFPf ibsa kennaniin har’a ganama haleellaa sana kan jalqaban har’a ganama sa’a 11tti ture. Nutis qabiyyee keenya irraa ittisaa turre jedhan. Fuula Twitter isaanii irratti akka ibsanitti qabiyyee keenya adda waraanaa kibbaa jiru irratti waraana Itiyoophiyaa fi hidhattoota naannoo hollaa Amaaraan haleellaa hamaan raawwatameera jedhan. Lola dhaabinsi baatii Bitootessaa keessa tolfamee hojiin gargaarsa dhaabolii addunyaa Tigraay keessatti deebisee akka jalqabamu taasisuu dhaan walitti bu’iinsa hamaa Sadaasa bara 2020 jalqabame akka dhaabatu taasisee jira. Gama biraan ambaasaadder Reedwaan Huseen ergaa Twitter maxxansaniin, Xiyyaarri qabeenyaa kan diinota seenaa biyya keenyaa kanneen wal walii keenya finciluu dhaan biyya keenya laaffisuuf fedhii addaan hin cinne qabaniin beekaman ta’e tokko, meeshaa waraanaa fe’ee Maqaleetti utuu buusu rasaasaan rukutamee akka kufe ibse raayyaan ittisa biyyaa ibseera jedhan. Dhuma irratti muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa lolli kun eegaluun kan isaan rifachiise ta’uu ibsaniiru. Lolli ETHIOPIA keessatti deebi'ee jalqabuun isaa baay'ee na rifachiise, na gaddisisa. Waamichi koo guddaan, waaraanni hatattamaan akka dhaabatuu fi mootummaa fi TPLF gidduutti kan jalqabame mariin araaraa deebi’ee akka itti fufu, gargaarsa namoomaaf karaan akka saaqamuuf tajaajilli uummataa bakkatti akka deebi’u jedhan.


Gambeellaa Keessatti Lolaan Jiraattota Kuma 11 Caalaa Qe'ee Isaanii irraa Buqqise

Naannoo Gaambellaa, Aanolee 6 keessatti balaa lolaa tibbana mudateen namootni kuma 11 ol tahan qe'ee ofiirraa buqqa’uu mootummaan naannichaa beeksisee jira. Inistiitiyuutiin Meetiriyooloojii Itoophiyaa "Haalli rooba ganna kanaa kan idilee fi idilee tii olii ti. Uummatni balaa lolaa fi sigigaachuu lafaarraa of eeggachuu qaba" jedha.


Godina Guraagee Keessatti Namoonni Hidhamanii Jiru : Komishinii Poolisii

Godiina Guraagee keessatti gocha hokkaraa gaggeeffamu dhaabsisuuf jecha tarkaanii fudhatameen, namoonni lakkobsii isaanii hin mirkanoofne hidhamuu bulchiinsii naannoo sabaa fi sablammoota uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa beekssee jira. Komishinarri polisii kutaa sanaa Alamaayyoo Maammoo RSAf akka ibsanti namoonni dhunfaan hangii tokko kan Guaageen akka bulchiinsa naannoo ofii isaa qabaatuuf gaafatan odeeffannoo sobaa facaasuun hokkara kaasisuu jiru. Magaala guddoo Godiina Sanaa kan taate Walqixxee keessa kanneen jiraatan akka jedhanti, aangawoota gameeyyii naannoo dabalatee namoonni yoo xiqqaate 13 ta’an hanga har’atti guyyaa afur keessatti hidhamanii jiru. Angawaan nageenyaa fi hogganaan waajiira fayyaa kan godiinichaa kanneen hidhaman keessaa ta’u jiraattonni ibsanii jiru. Godinaaleen Walaayitaa, Gaamoo, Gofaa, Omoo Kibbaa, Konsoo fi Geeda’oo akkasumas Konyaaleen adda Daraashee, Amaaroo, Burgii, Alee fi Baaskeetoon bulchiinsa naannoo tokko ta’uuf dhiyeeffatan Torban dabree manni maree Fedreshinii Itiyoophiyaa fudhatee ture. Godinaaleen Guraagee , Hadiyyaa, Halaabaa, Kambaataa xambaaroo fi Silxeen akkasumas konyaan addaa Yeem, bulchiinsa naannoo uummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa akka ta’anti itti fufuu.


Finfinnee Keessatti Har’a Mariin Gaggeeffamee Jira

Qindeessitonni RSAf akka ibsanti, hawaasnii sivilii fi paartileen siyaasaa marii guutuu biyyaa gaggeeffamuuf karoorfame keessatti, qooda qabaatan ilaalchisee gad fageenyaan mari’achuuf ta’u ibsan. Kaawunsiliin kun lameen baatii Waxabajjii dabree ture dhimmootii yeroo kan biyyatti irratti walii wajjiin hojjachuuf kan walii mallatteessan.Itiyophiyaan komiishiina marii guutuu biyyaa waggaa kana keessa kan hundeessite yoo ta’u kunis kanneen biyya keessaa irratti hirmaachuun falmii jiran mara irratti dubbachuuf carraa banuuf yaadamee tu.


Namnii Kuma Shan Caalaan Tigraay Keessaa Dheessuun Bulchiinsa Amaaraa Keessa Jira: Angawaa

Baatilee dabran 7 keessatti uummanni kuma shan caalaan Tigraay irraa hdeessuun bulchiinsa nananoo Amaaraa keessatti kan argamu Konyaa Raayyaa Qobboo seenuu isaanii aangawaan naannoo RSAf ibsanii jiru. Dubbii himaan bulchiinsa konyaa Raayyaa Qobboo Xilaahuun Ale akka jedhanti, uummanni kuma shan caaluu, mooraa godaantootaa Jaarii kan naannoo Sanaa keessa daahatanii jiru. Godaantonni maqaan isaanii akka hin ibsamnee gaafatan RSAf akka ibsanti, rakkoon dinagdee fi humnaan looltummaaf ijoollee fudhachuun sababaalee akka dheessan isaan taasisee keessaati. Hawaasnii addunyaa gargaarsa dhala namaa Tigraayif kennu iyyu kanneen godaanan kun nu dhaqqabne jedhu. Gama kaaniin mootummaa bulchiinsa naannoo Tigraayiif dubbii himaa kan ta’an Radaaii Haleefom akka jedhanti, namoonni aangawoonni naannoo Raayyaa qobboo Tiay irraa dhufan jedhan kun, dhalattoota Tigraay kanneen achuuma bulchiinsa nannoo Amaraa irraa manaa fi qe’e ofii irraa godaanan jedhan. Dargaggoota Tigraay Humnaan looltummaaf fudhachuu himata jedhu garu soba jedhan. Embaasiin Amerikaa dhiyeenya kan akka jedheetti, michoonni Yuu Ees Eyiid (USAID) kanneen Tigraay keessa man kuusaa qaban nyaataa fi gargaarsii lubbuu olchuu guutee jira jedhyiid .Itti gaafatamtuun Embaasichaa Treesii Jaakobsan oduu gabaastotaaf baatii dabree akka ibsanti, mootummaan michoonni gargaarsaa Jabuutii irraa boba’aa litiira miliyoona lama dilaalaan ala Jabuutii irraa akka galfatan ehamee jira.


Ministarri Fayyaa Itiyoophiyaa Lammiilee Harka Qalleeyyii Daandiirra Jiraataniif Duulli Wal’aansa Fayyaa Tola Geggeessamuuf Jira Jedha

Minisitarri Fayyaa Itoophiyaa lammiilee harka qalleeyyii fi daandii irra jiraatan Kuma 100 ol ta'aniif tajaajila wal'aansaa adda addaa torban tokkoof turu tola kennuuf qophaa'uu isaa beeksisee jira. Kan gaazzexeessotaaf ibsa kennan Ministirri Fayyaa Dr.Liyaa Taaddasa ogeeyyii fayyaa sadarkaa Ispeeshaalistii irraa qabee sadarkaa adda addaa irra jiran tu tajaajila tola ooltummaa kanatti hirmaata, jedhan.


Oromiyaatti Namoonni Sababaa Hongeen Miidhaman Gargaarsi Arganne Rakkoo Nu Mudate Hin Madaalu, Jedhan

Tokkummaa Mootummootaatti, waajjirri gargaarsa namoomaa Itiyoophiyaa keessatti namootni dhiibbaa hoongeen itti fide irraa kan ka’e gargaarsi isaan barbaachisu dachaan dabalaa jira. Dhaabbatichi dhuma torban dabree gabaasaa baaseen namootni miiliyoona 16 ol gargaarsa midhaan nyaataa akka isaan barbaachisu beeksise. Mootummaanis tahe dhaabbileen miti-mootummaas namoota kanaaf akka gargaarsa kennaa jiran ka dubbatan tahuus warri hoongeen miidhe garuuu, gargaarsi nu gahaa jiru xiqqaadha, kan rakkoo keenya gitu miti jedhan. Yuuniversitii Ambootti barsiisaa misooma baadiyyaa akkasumas qorataa jijjiirama haala qilleensaa ka ta’a Turaa Ganyaa ammoo akkaataa itti mootummaan miidhaa hoongee kanaaf deebii kennaa jiru tu sirrii miti, jedhu. Dhimma kanarratti waajjirri buusa Gonofaa Oromiyaa immoo deebii gama kennee jira.


Buqqaatonni Lammiiwwan Tigraay Semeraa Turan Gara Qe’ee Isaanii Aba’aalaatti Deebi’uun Gabaasame

Komishiniin Mirga Namoomaa Ityoophiyaa buqqaatotaa fi hidhamtoota dhalattoota Tigraay kuma 7 ol ta’an qubsuma Semeraa keessaa gara magaalaa jireenya isaanii naannoo Affaar Ab’alaatti deebi’uu isaanii simateera. I Kanneen biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqqa’anii fi hidhamtonni kun baatii saddeet darbaniif magaalaa Semeraa keessatti mooraa lama keessa turaniiru. Komishiniin Mirga Namoomaa Ityoophiyaa akka jedhetti, garee hordoffii gara mooraa Jaraa fi Jaarreetti ergee angawoota komiishinichaa waliin mari’achuu isaa ibseera.


Balaan Lolaa Naannoo Affaar Mudate Uummati Kuma Afur Qe’ee Irraa Buqqa’uuf Sababaa Ta’e

Bulchiinsi Naannoo Affaar Aanaa Aysa’itaatti sababa balaa lolaa bishaaniitiin, maatiin kuma 4 ol qe’ee isaanii irraa buqqa’uu ibseera. Itti gaafatamaan Waajjira Qonnaa fi Qabeenya Uumamaa aanaalee Muusaa Yaasin VOAtti akka himanitti jiraattonni kuma hedduutti lakkaa’aman balaa lolaa kanaan miidhamaniiru. Balaan lolaa mudate kun qonna jirbii tokko akka barbadeesse himaniiru. Jiraattonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti akka himanitti, sababaa balaa lolaa kanaan balaan konkolaataa mudatee lubbuu namoota 13 galafateera.


Tigraay Walakkaa Ta’u Gargaarsa Midhaan Nyaataa Eeggataa Jiraachuu WFPn Beeksise

Walitti bu’iinsi Ityoophiyaa gara waggaa lamaaf ture, sababa dhiyeessii boba’aa gahaa dhabuun gareewwan gargaarsaa baadiyyaa ga’uuf rakkachaa waan jiraniif, ummanni naannoo Tigraay walakkaa ta’u nyaata gahaa dhabee akka jiru Sagantaan Nyaata Addunyaa Jimaata har’aa darbe beeksiseera. Mootummaan federaalaa baatii Sadaasaa keessa dhukaasa dhaabuu gama tokkee erga labsee booda, gargaarsa erguun deebi'ee eegalu iyyuu, hanqinni nyaata madaalamaa akkaan ol ka’uu isaaf daranuu ni hammaata jedhamee eegama jechuu dhaan dhaabbati tokkummaa mootummootaa kun qorannaa inni geggeesse beeksisee jira. Waggaa tokko dura raayyaan ittisa biyyaa fi humnoonni michuu isaa ta’an erga gamasii ba’anii guyyoota muraasa booda, naannoo namoota miliyoona 5.5 keessa jiraatan Tigraay keessaa tajaajilli akka baankii fi telekoomii addaan cite. Ammallee deebi’uu kan hin dandeenye yoo ta’u, kunis namoonni nyaata bitachuuf dandeetti waan hin qabaanneef Beelli gadi fageenyaan mul’ateera hanqinni nyaataas akkaan hammaachuu WFPn ibseera. Tigraay keessatti dubartoonni ulfaa ykn harma hoosisan walakkaan isaanii hanqina nyaataa kan qaban yoo ta’u, daa’imman umuriin isaanii waggaa shanii gadi ta’e du’aaf saaxilamuu gabaasichi ni mul’isa. Guutummaa Tigraay fi naannolee ollaa Affaar fi Amaaraa keessattis, kanneen waraana kanaan miidhaman, tilmaamaan namoonni miliyoona 13 ta’an gargaarsa nyaataa barbaadu, kunis gabaasa WFP kanaan dura baatii Guraandhalaa keessa ba’e irraa dhibba irraa harka 44n dabaleera. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti, Ebla 1 irraa eegalee boba'aan liitira miliyoona 1 fi kuma 750 qofti Tigraay seene, kunis fedhii namoomaa ji'a ji'aan naannichatti barbaachisu keessaa dhibba irraa harka 20 gadi. Dubbi himaan mootummaa Legesse Tulu gaaffii Rooyitars boba’aan gahaa ta’ee geessuu dhabuu ilaalchisee yaada akka kennaniif dhiheesseef battala deebii hin kennine. Mootummaa muummicha ministeeraa Abiy Ahimad fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay gidduutti dhiyeenyatti akka gaggeeffamuuf karoorfamee kan ture mariin araaraas paartileen lamaan gara mariitti dhufuu hin barbaaddu jechuun wal himachuu isaaniitiin abdiin jiru dukkanaa jira.


Dhalattoonni Somaalee Kanneen Affaar Keessaa Ganda Jiraannu Keessaa Ari’amne Jechuun Himatu

Waggoottan darban, naannoleen Affaarii fi Somaalee magalaaleen irratti wal falmaa turan jechuun Adeeyituu, Garba’iisee Gadaamaayituu fi Unduufoon, gandeen baadiyyaa naannoo isaanii jiran humnoonni Affaar waan to’ataniif jecha naannoo sanaa buqa’uu isaanii kan ibsan jiraattonni VOAf ibsaniiru. Jiraattonni kun itti dabaluu dhaan humnoonni Affaar naannoo sana to’achuu isaanii irra iyyuu dhalattoota Somaalee magaalaalee kana keessa jiran irratti ajjeechaa fi qe’ee irraa buqqisaniiru jechuun himataniiru. Namoonni kuma 60 ta’u jedhameef naannoo sana irraa buqa’an jedhaman naannoon itti argaman misooma bu’uuraa kan hin qabaanne waan ta’eef naannoon Somaalees gargaarsa ittiin ga’uu waan hin dandeenyeef mootummaan federaalaa deggersa akka godhu gaafataniiru. Kan torban darbe raawwatamuun isaa himamuu fi buqqaatonni Somaalee haleellaan humnoota naannoo meeshaa gurguddaa dhaan raawwatame jechuun ibsan, jiraattonni magaalaalee sanaa qe’ee irraa buqqa’u fi du’uuf sababaa ta’uu dubbataniiru. Jiraataa Unduufuu kan ta’an Mahaadii Ladiiyyee magaalattii irraa fageenya km 70 fagaachuun bosona keessa akka jiru VOAf himee jira. Itti gaafatamaan waajjira sodaa balaa obbo Abdfattaa Mahaammed buqqaatota kanaaf nyaataa fi gargaarsa kan nyaataa hin taane dhiyeessuuf yaaliin ta’us, naannoo buqqaatonni kun jiran helikooptaraan yoo ta’e malee konkolaataa dhaan dhaqqabuun akka hin danda’amne ibsaniiru.


Lafa Hiruu fi Namoota Qubachiisuuf CarraaqqiinTigiraay Lixaa Keessatti Godhamu Mormii Kaasee Jira

Bakka aangawoonni Bulichiinsaa naannoo Amaaraa fi Naannoo Tigiraay irrati walfalmaa jiran, ka Tigraay Lixaa jedhamee beekamu keessatii seeraa-alaa lafa hiruu fi namoottan qubachiisuuf carraaqqii godhamu Komishiiniin Mirga namoomaa Itiyoophiyaa akka qorachuuf deemu ibsuu isaa Henrii Wiilkins gabaasee jira.


Mariin Nageenyaa Akka Hatattamaan Taasisamu Ka Koreen Mootummaa Itiyoophiyaa Ibsa Baase Gareen Tigiraay Hin Simanne

Kaaba Itiyoophiyaa keessatti waltii bu’issa taasifamaa jiruu dhaabudaan garaa marii nagaatti akkaataa deemuu danda’amuu irratti koreen nageenyaa mootummaan itiyoophiaa hundeesse yaadaa nageenyaa qopheesse hawaasaa aduunyaatiif ibsuun isaa himamee jiraa. Marii nageenyaa ABUT wajiin tasisifamuu irratti mootummaa bakkka bu’ee kan hirmatuu koreen nageenyaa kun, naanoo Tigraay dabalatee Kaabaa biyyatti keessatti bakkeewan walti bu’insaan midhamanif gargaarsaa namoomaa qaqqabsiisuudhaaf, tajaajilawan bu’uraa bakka turaniitti deebisuudhaaf yeroo gabaabaa keessatti waligaltee dhuukaasaa dhaabuu irraa akka gahamuu gafatee jira. Yaadaa nageenyaa koreen kun dhiheessee ilaalchisee Komishiinin kominikeshinii mootummaa ibsaa kenneen, yaadin koreen nageenyaa irratti walii galee kun qabiyyeen isaa maal maal akka ta’ee baldhinaan ifaa gochuu baatuus, yaadiichii bakkaa bu’aa olaanaa gamtaa Afirikaatiif akka dhiihaatuu murteessuu isaa beeksisee jiraa. Gamtaan Afrikaa bakkaa mariichii itti taasifamuuf yoom akka jalqabamuu addaan baasee dafee akka beeksisuu koreen kun gaafachun isaa ibseeraa. Mootumaan Itiyoophiyaa walti bu’isichaa karaa naadhaan xumuruudhaaf feedhii qabuu himee yaadaa nageenyaa walii galaa kana qopheesuu isaa ibsuus, jaarsummaa gamtaa Afrikaa akka hin fudhanne kan ibsaa ture ABUT ykn mootummaan naannoo Tigraay garuu yaadda muutummaa kana irratii akka amaantaa hin qabnee ibsee jiraa. Dubbi himaan dhaabichaa Geetachewuu Raddaa deebii fuulaa tiwutarii isaanii irratti kennaniin, Tigiraay keessatti haalli gargaarsa namooma fi taajaajilawan bu’uuraa ittuu bakka isaaniitti hin deebi’in, waraanii mootummaa ittuu umnoota mootummaa naannoo Tgiraay irratti dhukaasuu dhaabuu ittu hin dhiisin, yaadaa nagaa dhiheesseeraa jechuun hawaasaa adduunyaa gowwoomsuudhaa fi holola geggeesuu irraa kan hafee bu’aa hin qabuu jedhanii mootumaan feedhii marii nageenyaa akka hin qabnee ibsaniiru. Mootummaa itiyoophiyaa marii nageenyaatiif haal duree kan dhiheesaa jiruu ABUT jedhee kan komatuu yemuu ta’uu ABUT gamma isaatiin dhiheenyaa ibsaa karaa midiyaa hawasummatiin kenneen,ummanii Tigraay beela’aa, marsamee qabamee haala jiruu keessaatti harkaa fi miilli keenyaa hidhamee marii nageenyaa yaaduun hin danda’amu jechuun isaa gabaasameeraa. Yaadaa ABUT kana irratti kan deebii kennan dubbi himtuun waajiraa Muummee ministiraa Biillenee Siyum, ibsii hoggantootaa bulchiinsaa naanno Tigraay iraa kennamee haalaa marii nageenyaa iraa baqachuuti ykn sababa barbaachiitii jedhanii, mootummaa halla duree kamiinuu malee torban dhufan keessaa marii jalqabuudhaaf qophaawaa ta’uu isaa beeksisanii jira.


Daariktarri WHO Hawaasni Addunyaa Rakkoo Hamaa Tigiraay Mudateef Xiyyeeffannaa Gahaa Hin Kennine Jedhan

Dhaabbataa mootummoota gamtoomani jala kan jiru dhaabbataa fayyaa adduunyaa ykn WHO dhaaf daarikteera kan ta’an Doktoor Tewodiroos Adihaanoom, naannoo Tigraay isaa walwaraansaan bututeef hawaasin adduunyaa kan xiyyeeffanaa gahaa hin kenineef dhimaa sanyumaatiin kan ka’eedhaa jechuu isaanii maddii oduu Rooyiters gabaasee jiraa. Haalli Tigraayii keessaa jiruu haalawwaa rakkinaa hamaa adduunyaa irraa jiran keessaa tokkoffa akaa ta’ee kan himan Dr. Tewoodiroos, maaliif ilaalchii aduunyaan Yuukreeniif kennamaa jiruu Tigraayiif hin kenamne jedhanii gaafachuun isaanii gabaasameeraa. Karaa fuulaa masarititiin hogeessota midhiyaatiif Roobii kaleesaa ibsaa kan kennanu daarekteerri dhaabbata fayyaa adduunyaa ummanni Tigraay miiliyoonii Jaha ta’u marsamee qabamee ittuu jiruu sababinni adduunyaan xiyyeeffanaa hin kennineef waan biftii isaanii gurracha ta’eef jechuun isanii beekameeraa. Dr Tewodiroos Ji’aa Eblaa darbee keessaas lubbuun adii fi gurrachaa yemuu balaan ummamuu walqixaa ilaalamuu isaa iraatti gaaffii akka qaban ibsuu isaanii gabasinni Rooyiters kun yaadachiiseera. Dhimaa kana irratti Lisaa Shilayiin gabaasnii Jeenevaa irraa VOA dhaaf ergitee dabalee akka jedheetti ummanii Tigraay yeroo anna busaa , Antiraaksii fi Koleeraa dabalatee dhukuubootaa adda adaddatiif saaxiilamee akka jiruu Dr Tewodiroos ibsaniiru. Itti dabaluudhaanis “Rakkinni mirga namoomaa Tigraayiin keessa jiruu itti dabalaa kamiinuu malee isaa yukreeniin keessaa jiruu kan caaluudhaa. Kana je’ootan heddu duraa dubbadheeraa. Tarii bifaa gogaa saba Tigraayiin kan ka’ee ta’uu danda’a. yemuu amma dubbachaa jirru kanatti balaan Tigraayiin keessa jiru lafaa kana irraa isaa hamaadha. An nama Tigraay. Kan an kana jechaa jiruu waaniin Tigraayi irraa ta’eef miti. Dhugaa waan ta’eef.” Jedhan. Mootumaan itiyoophiyaa waraanaa dhaabee rakkinicha akka karaa nagaatiin hiiku gaafachaa jiraachuu isanii himanii Itii dabaluudhaanis mootumaan Raashaa akka waraanaa dhaabuu gaafii walfakkaataa dhiheesuu isanii kan dubbatan Dr Tewodiroos, mootumaan Itiyoophiyaas ta’e mootummaan Raashaa Yoo barbaadaan nagaa buusuu ni danda’u jechuun isaanii gabaasam eeraa. Dhimma kana irratti kamisaa har’aa ibasaa kan kennan Dubbii himtuun wajjiraa muummee ministeera Itiyoophiyaa Biilenee Suyyum yaadaa Dr. Tewodiroos mormanii jechii isaanii naamusa qabeessa mitii jechuun isaanii ibsameeraa. Bilenee Suyyum itti dabaluudhaa Tewodiroos Adhaanoom waan akkanaa dubbachuu yoo fedhaan hojii isaanii gad dhiisuu qabu Jedhaniiru.


“Mootummaan Itiyoophiyaa Tigraay Keessatti Haleellaa Raawwate” Jedha Komaand Poostiin Naannoo Tigraay

Mootummaan Itiyoophiyaa naannoo Tigraay keessatti bakka Deddebit jedhamuu irratti meeshaa waraanaa fageenyaa irraa furguga’aniin haleellaa raawwateeraa jechuudhaan Komaandi Postiin mootummaa naannoo Tigraay ibsaa Roobii kaleessaa galgala baaseen beeksisee jira. Gochii akkanaa sochii gargaarsaa namoomaa mijeesudhaaf jecha waligaltee dhukaasaa dhaabuu ji’oottan Afuran darbaniif ojii irraa olaa jiruu diigudhaaf yaadaa jiruuf malattoodhaa jedhee jiraa. Gabasaan sagalee Amerikaa Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa dhimmaa kana irratii kan haasofsiisee Proofeeser Kindeyyaa Gebrehiwot yeroo amma Tigraay keessaa lolli akka hin jirree ibsanii, haalii tutuqinsaa akkanaa you itti fufa ta’e garuu deebiin barbaachisaa ta’ee kennamuu nimaalaa jechuun isaanii gabaasameeraa. Himannaa Komaand Poostiin Tigraay base kana irratii Mootummaa irraa deebiin kennamee amma ammatii hin jiru. Himannaa haanga’otaa naannoo Tigraay irraa mootummaa itiyoophiyaa irratti dhihachaa jiruuf kamisaa har’aa deebii kan kennan dubbi himtuun waajjira mummee ministeraa Itiyoophiyaa Billenee suyyum, himannan akkana marii nageenyaa gufachiisuudhaaf sababa ABUT ofii isaatti uumuudhaa jechuun isaanii baakameera.


Buqqaatonni Naannoo Afaar Keessa Turan Gara Qe’ee Ofitti Deebi’uu Jalqaban

Sababa walwaraansaatin kan ka’ee qe’ee isaanii irraa buqqa’anii mooraawwan naannoo Afaar keessatti kan eegamaa turaan lammilee saba Tigraay kuma Torbaa ol ta’an gara qe’ee isaanitti deebisuun akka jalqabamee bulchiinsi naannoo Afaar beekisee jira. Itti gaafatamaan biiroo bulchiinsaa soda balaa fi wabii midhaan nyaataa mootummaa naannoo Affaar Mohaamad Huseen amma ammaati namoonii 300 akka garaa manaa isaanii Abi Aalaatii deebi’u isaaniitiif wareen hafan immoo torban lamman dhufan keessatti akka deebisuuf karoorfame VOTI himuu isaanii Gebremikaa’el Gebremedihiin gabaaseera. Komishiiniin mirgaa namoomaa Itiyoophiyaa Ji’aa waxabajjii darbee ibsa baaseen lammileen Tigraay sababa walwaraansaatiin daangaa naannoo Affarii fi Tigraay irraa buqaq’an haalaa seeraan alaa fi faallaa mirgaa heraan mirkana’ee ta’een ji’a Muddee bara 2021 kaasee magaalaa Samaraa fi mooraa Agaatinaa jedhamu keessatti qabamanii akka jiran beeksisee, akka atattamaan gad lakisaman gaafatee ture. Mootummaan naannoo Affar dhimiichii hidhaa ittuu hin ta’in nageenyaa namoottan sanatiif jedhamee egunsaa taasifameedhaa jedhee ibsa komishiinichii baaseef deebii kenne ture. Namoottan qe’ee isaaniiti deebi’aa jiran keessaa tokkoo akka VOA ti himanitti wanti isaan qabaachaa turan hunduu sababa walwaraansaatiin waan jalaa badeef gargaarisii isaan barbaachisa. Dhaabbataa mootummoota gamtoomaniitti Waajirii qindeesa gargaarsa namoomaa ykn OCHAn nammottan gara qe’ee isaanitti deebi’aa jiran kana gargaruudhaaf hojjachaa jirachuu isaa akka ibsee gabassameera.


Bulchiinsi Naannoo Sidaamaa Godinaalee Hundeessuuf Qophitti Jira

Bulchiinsa naanoolee mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa jallati hundeeffaman keessaa 10ffaa ta’uudhaan Wagga Lamaan dura kan dhaabbatee bulchiinsi mootummaa naanno Sidaamaa naanichaa keessatti godinaalee hundeesuudhaa fi daangessuuf akka deemamaa jiru beeksisee jira. Heera naanichaa keessatti akka kaa’ameetti mootummaan naanichaa yeroo barbaadetti godinaaledhaa fi aanaalee akka hundeesuu danda’u kan ibsan dubbii himtuun bulchiinsa naannoo Sidaamaa Faantayee Kebbedee himuu isanii Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irraa gabaasee jira. Jeraattonii naanichaa tooko tokko akka VOAti himanitti naanicha keessatti godinaleen ittuu hin undeeffamin turuun isaa darggagoonii hojii dhabeeyiin akka hedduumaataan taasiseeraa jechuu isaanii gabasiin kun ibseera.


Itiyoophiyaatti Daayreekteerri Jaarmayaa Misooma Sadarkaa Addunyaa Amerikaa(USAID) Baahir Daar Jiru

Shaan Joons har’a magaalaa Baahir Daar daawwataa kan jiran yoo ta’u aangawoota mootummaa fi michoota naannoo Sanaa wajjiin wal arguuf ta’uun ibsamee jira. USAID bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti waggoota dabran lama keessatti Doolaara Miliyoona 400 fi miliyoona 30 baasuu isaa ibsamee jira.Uummanni Amaaraa yeroo waan isa barbaachisaa jiru kanatti deggersa gochuuf iddoo kana jirra jechuun aangawaan kun oduu gabaastotaaf ibsan. Guyyaa har’as naannoo magaala Baahir Daar keeessa kan jiru bakka daahannaa namoota jireenya isaanii irraa buqqa’anii kan daawwatan Joons, dargaggoota dhaloota borii 750 ooguuma ittisa balaan leenjisuuf kan ooluu Doolaaraa miliyoona 8 fi kokoolaataa USAID 8 waajiira eegumsa Fayyaa naannoo sanaaf kan kennamu ta’u labsan. USAID baatii dabree keessa rakkoo caamaa Itiyoophiyaa mudateef kan ooluu Doolaara Miliyoona 400 fi Miliyoona 88 kan kenne ta’u isaa Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Angawaan Paartii Baaytonaa Ana Harka Hi Jiran:Polisii Fedeeraalaa

Paartii siyaasaa Baaytonaaf itti gaafatamaa hariiroo alaa kan ta’an fi Adooleessa 3 bara 2014 to’annaa jala kan oolan obbo Kibroom Berhee isa harka akka hin jirre polisiin Fedeeraalaa har’a mana murtiif Ibsee jira. Polisiin Finfinnee ragaa itti Obbo Kibroomiin polisii Fedeeraalaatti dabarsee kenna akka dhiyeessuuf torban dabree manni murtii kan ajajee ta’uus, garu har’a ituu hin dhiyeessiina hafan. Maatiin shakkamaa kanaa haga har’atti eessa akka jiru ibsamuu dhabuun yaaddeessaa ta’u ibsan. Obbo Kibroom waliin kan qabaman shakkamtonni 20 mana murtii sadarkaa duraa Finfinnee ramaddii Aqaaqii Qaalitti tti dhiyaatanii, wabiin akka ba’an Adooleessa 5 bara 2014 murteeffamee ture.Garu wabiin ituu hin gadhiifamiin dura bakka hin beekamneetti geeffaman jechuun Gabra mikaa’eel Gabra Medhiin Finfinnee irraa gabaasee jira.


Doniin Gargaarsa Midhaanii Feetee Yukreen Irraa Gara Itiyoophiyaatti Qajeelaa Jirti

Doniin Tokkummaa Mootummootaan dhiyaatte kan midhaan gargaarsa dhala namaa tonii 23,000 feete eroo duraaf Yukreen irraa kaatee Itiyoophiyaatti qajeelaa jirti. Kunis karoora Tokkummaan Mootummootaa midhaan sabaaa weerara Raashaan Yukreen irratti rawwatteen midhaan danqamee jiru baasuuf baaseen ta’uun beekamee jira. Ministeerrii caasaalaa kan Yukreen Twitarii ofii irratti akka barreessanti Doniin kun Somaaliyaa fi keeniyaa kanneen waggoota 40 keessatti caama hamaan rakkataa jiranifis gargaarsa geessuuf jirti. Gama kaaniin Mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad dhimmi gargaarsa ergamee jedhamee kana ilaalchisee yaada kennaniin kun soba jedhan.Itiyoophiyaan gonkumaa midhaan alaa galfattee ykn galfachuuf ajajjee hin beektuu jedhan. Kun odeeffannoo sobaa sabaa himaan biyyoota gama dhiyaa oofan kan Itiyoophiyaan barana oomisha Qamadii irraa hafaa galfatte tuffachuuf gaggeeffame jedhan.


Mootummaa Itiyoophiyaa Waliin Mariin Kallattiin Gaggeessine Hin Jiru:Geetaachoo Raddaa

Riphxee looltonni Tigraay mootummaa Itiyoophiyaa waliin kallattiin wal argan oduu jedhu ABUT soba jedhee kanas waliitti bu’iinsa baatii 21 lakkoobsisee dhaabtee mariin akka gaggeeffamu dhiibaa kan jiru gamtaan Afrikaa ibsa baasee hordofuun kana beeksise. Dubbii himaan ABUT Obbo Geetaachoo Raddaa dhaabbatii oduu Ajaans Fraans Prees ibsa gamtaa Afrikaa waabeeffachuun baase uumamee kan odeeffame ittiin jedhan Obbo Geetaachoon Twitarii ofii irratti barreeffama baasaniin. Hagayya 4 barreeffamee Kamiisa dheengaddaa marsariitii irratti kan maxxanfame kaawunsiliin nagaa fi nageenyaa kan gamtaa Afrikaa gam lameen giddutti marii gaggeeffame jedheef bakka bu’aa olaanaa kan gamtaa Afrikaa galateeffatee ture.


Yaada Mootummaan Dhiyeesse Konyaaleen Godiina Guraagee 8 Simatan

Bulchiinsa naannoo Uummattoota Kibba Itiyoophiyaa gara bulchiinsa naannoo lamatti qoduuf yaada mootummaan dhiyeesse kan simatan konyaaleen 8 Maaraqoo, Masqaan, Masqaan Bahaa,Qabeenna, Buyii, Soddoo fi Soddoo Kibbaa akkasumas, bulchiinsa magaalaalee Buttaa jitaa fi Isaanoo ta’uun ibsamee jira. Konyaaleen kun saddeettan Haadiyyaa, Silxee, Haalaabaa, Kambaataa Xambaaroo fi konyaa addaa Yam waliin tokkummaan bulchiinsa naannoo tokko ta’u. Manni marii konyaalee 8 walgahii hatattamaa eega gaggeessanii booda kana kan murteessan yoo ta’u kunis murtii manni marii godinaa duraan dabarsee mormuun ture.


Angawoonni Mootummaa Itiyoophiyaa fi Angawoonni Mootummaa Naannoo Tigraay Wal Arguun Isaanii Gabaasamee Jira

Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naanno Tigraay marii nageenyaa taasisudhaaf kallatiidhaan wal arguu isaanii ibsaa Gamtaan Afrikaa kamsa kaleessa yeroo jalqabaatiif ifaa taasise wabeffachuu dhaan maddi oduu Ajaans Firaans Prees gabaasee jiraa. Ibsii hagayya 4 bara 2022 akka bahee agaarsiisuuf kamsa kaleessaa tooraa masaritii mana maree nagaa fi nageenyaa irratti bahee kun mootummaan Itiyoophiya fi ABUT kalatiidhaan wal arganii dubbachu isaaniif bakka bu’aa olaanaa gamtaa Afrikaa eeree jira. Gareewwan wal waraansa irraa jiran Lamman waldhabiinsaa isaanii akka karaa nagaadhaan xumuran bakka bu’aan adda gamtaa Afrikaa Oluseegun Obasaanjoo prezidaantii Najeriyaa duraanii akka jaarsumaadhaaf deddebi’aa turan kan ibsee gabbasii AFP kun, garewwan Lamman marii nageenyaa taasisuudhaaf fedhii agarsiisanus, qaamaa marii isaanii geggesuu irratti akka waligalteen hin qabnee ibsee jiraa. Mootumaan Itiyoophiyaa ibsaa gidduu kana baasaa jiruun mariichaa kan hogaanuu qabuu gamtaa Afrikaa ta’uu qaba Yommuu jeedhuu gareen mootummaa naannoo Tigraay immoo pezidaantii keniyaa Uhuruu keeniyaataa naaf wayyaa jechuun isaa gabaasamee jira. Gabaasnii AFP kun gareen mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi gareen Mootummaa naannoo Tigraay yoom, essatti akka wal argaaniif maal irratti akka dubbatan wantti ibsee hin jiru.


Lammiileen Saba Guraagee Akka Tasgabaa’an Gaafatamanii Jiru

Deggertoonni fi mormiitoonni murtoo mana maree godinaa Guraagee akka tasgabba’an godinichaa Too’achuudhaaf Komaandi Poostin hundeeffamee ibsuu isaa Yoonaatan Zebidiyoos Hawaasaa irraa Ibsee jiraa. Murtoo dhiheenyaa kan taasifamee isaa bulchiinsii Naannoo Sabaa fi Sab- lammii kibaa Itiyyoophyaa bakka lammatii qooduu fi Hadiyyaa, Silxee, Halaabaa, Kambaataa Xanbaaroo fi Yemiin godina Guraagee Wajjin Naannoo tokko taasisuu mormuudhaan mootummaa naannoo mata isa hundeeffachuu akka barbaadan manni maree godinaa Guraagee guyyaa kaleessaa ibsa baasuu isaa gabaasinii Yoonaatan Zebdiyoos ibsee jira.


Hidhi laga Abbayyaa Humna Elektiriikaa Maddisiisuu Jalqabuun Isaa Ibsamee Jira

Bulchiinsaa naannoo Beenshaangul Gumuz tulluu Gubaa jallaatti akka lakkoofsaa Itiyoophiyaa bara 2003 kan jalqabamee hidhii lagga Abbayaa marsaa sadaffaadhaaf ergaa bishaaniin guutamee boodaa hagayaa 11 bara 2022 umna Elektiriikii maddisiisuu jalqabuu isaa muumeen ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad fi Prezidaantiin mootummaa Itiyoophiyaa Saahileworq Zawuudee iffatti beeksisuun isaanii gabaasamaa jiraa. Sochiin hidha laga Abbayya kun biyyaa Masir fi Sudaaniin Yaaddesaa yemuu jiruu kkanatti, Laginni Abbayyaa qabeenyaa walooti kan jedhan muumeen ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmad Itiyoophiyaan, Sudaani fi Masr yoo waligalanii Socho’an ofii isaanii irraa darbanii biyyotaan Afrikaa birootif akka bu’a buusuu danda’a ibsuun isaanii gabaasameraa. Hidha laga Abbayaa marsaa Sadaffadhaaf bishaan itti guutuun akka isaan gammachiisee kan ibsan prezidaant Saahlewerq Zawudee, sadarkaa kana irraa gahuudhaaf yaadaa maddisiisuu irraa jalaqabee gumaachaa adda addaa kan taasisan hoggantootaa biyyatti duraani fi kan ammaa galateeffachuu isaanii gabaasnii Kenedii Abaatee ibsee jira. Hojiin hidhichaa dhibentaa 83 raawwachuu isaatiif wagga Lamaaf walakkaa keessatti akka xumuramuu hogganaa Proojekitti hidha laga Abbaya Injineer Kiflee horroo Waabeffachuudhaan AFP gabaasee jira.


Qonnaan Bultoonni Arsii Bahaa Oomishi Midhaan Baranaa Hedduu Ta'uu Himan

Qonnaan-bultoonni godinaa Arsii Bahaa mala oomisha qonnaa ammayyaatiin qamadii oomishataa jiran bara dhufuutti gama dhiheessii midhaan kanaan qaawwaa jiru guutuuf akkasumas qamadii gabaa biyya alaatti dhiheessuuf karoora mootummaan qabatee ture dhugoomsuuf akka abdii qaban dubbatu. Ogeeyyiin dinagee waa’ee milkaa’uu karooricha mamii qabaataniyyuu, Itiyoophiyaan oomisha ishee ka bara dabree irraa dhibba irraa harka toorbaatama akka guddiftu karoorfamee jira. Gabaasaa Kenedii Abaatee, Arasii Bahaa deemuun qindeesseera.


Marii TPLF Waliin Geggeessamuuf Gidduu Kan Seenu Gamtaa Afriikaatiin Ala Ka Biroo Akka Hin Simanne Mootummaan Itiyoophiyaa Beeksise

Marii nageenyaa TPLF waliin karoorfamte keessatti Gamtaa Afriikaa qofatu gidduu galeessa ta’uu Itoophiyaan beeksistee jirti. Dubbi himaan Ministeera Dhimma Alaa ambaasaaddar Meles Alem ibsa torban torbaniin ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, kanneen biroo gahee deeggarsaa qofa akka qabaatan. Mootummaan walitti bu’iinsi Itiyoophiyaa gama kaabaa furmaata siyaasaa akka argatu marii araaraaf cicha kan qabu ta’uu kan ibsan ambaasaadder Alem, ta’us mootummaan gamtaa Afriikaatiin ala yaalii marii sanaa akka hin fudhanne ibsaniiru. Kan prezidaantii Naayijeriyaa duraanii irraa amantaa hin qabaanne kan dubbatu TPLF immoo gamtaa Afriikaatiin ala qaamotiin sadarkaa addunyaa adda addaa akka hirmaatan barbaada. Gabaasaaleen miidiyaalee hin mirkanoofne akka agarsiisanitti, Gamtaan Afrikaa marii nageenyaa mootummaa Itoophiyaa fi TPLF gidduutti taasifamuuf karoorfameef gidduu seentoota ta’uun Gamtaa Awurooppaa, Tokkummaa mootummootaa fi Yunaayitid Isteetisiin keessa galchuuf jedha. Haa ta’u malee gamtaan Afriikaa “gahee hoggansa falmii hin qabnee kan Gamtaa Afrikaa fi kan Bakka Bu’aa Ol’aanaa przidaantii Naayijeeriyaa duraanii Olusegun Obasanjo jalatti adeemsi nagaa ni jiraata” jechuun hubachiiseera.


Humna Meegawaatii 375 Maddisiisuu  Danda’u Kan Qabu Kutaan Hidha Laga Abbattaa Lammaffaan Har’a Hojii Jalqabuun Gabaasame

Ityoophiyaan har'a tarbaayinii lammaffaa Hidha Laga Abayyaa irratti ijaaramaa jiru irraa humna ibsaa maddisiisuu eegalteetti. Tarbaayiniin , Yuunitii 9 jedhamu kun dandeettii dhaabbataa meeggaa waattii 275 qaba. Tarbaayiniin jalqabaa Fulbaana darbe eebbifame, kanaan dura humna ibsaa meeggaa waattii 375 maddisiisaa tureera. Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed tarbaayinii lammaffaan humna maddisiisuu eegaluun isaa milkaa’ina guddaa dha jechuun ibsaniiru. Masrii fi Sudaan "Itoophiyaan qofaa ishee hidha laga Abbayyaa irraa humna maddisiisuu jalqabuuf murteessite" irratti yaaddoo ibsaa turaniiru.Waliigaltee Labsii Dudhaalee bara 2015 Finfinnee, Kaayiroo fi Kaartuum gidduutti mallattaa'e kan cabsu ta'uu dubbatu. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed kan oduu qofa kan ture hidha laga seenaa taasisuu keenyatti ni boonna jechuu dhaan, uummata Itiyoophiyaa maraan ergaa baga gammaddanii dabarsaniiru. Masrii fi Sudaan illee marii irra taree filmaanni ka biroon akka isaan hin baasne beekanii mariif akka qophaa’an yaadachiisaniiru. Biyyoonni yaa’a laga kanaa gara gadii jiran kun lamaan hidhi sun miidhaa adda addaa akka isaan irraan ga’u ibsuu dhaan mormii isaanii kan itti fufan yoo ta’u, lagi kun sadaffaa guutuamuu isaa mormuu dhaan masriin torbee gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaaf xalayaa ergitee jirti. Muummichi ministeeraa Abiy yaaddoo Masrii fi Sudaan kaasan fudhatama dhabsiisuu dhaan, bishaan kun akkuma kanaan dura gara Sudaanii fi Masritti yaa'aa turetti osoo yaa'u humna ibsaa maddisiisa jedhan.Projektin hidha laga Abbayyaa yeroo xumuramu humna ibsaa meeggaa waattii kuma 5 ol ni oomisha jedhamee eegama.


Itiyoophiyaa Keessaumaa Mootummoota Naannoo Biratti Rakkoon Murtii Seeraa Kabajuu fi Hojiirra Ooolchuu Jiraachuun Himame

Itiyoophiyaa keessatti keessummaa bulchiisota naannoo keessatti rakkoon murtii mana-murtii kabajuu dhabuu fi hojii irra oolchuu dhabuu mul’ataa jiru, akka uummatni sirna murtii haqaa irratti amantaa hin qabaanne kan taasisu waan taheef gochaa sirreessamuu qabu tahuu Prezidaantiin Mana-murtii Waliigalaa Itiyoophiyaa – Me’aazaa Ashennaafii hubachiisan. Sanas tahee garuu, walabummaa manneen murtii fi bilisummaa abbboota urtii ilaalchisee ka duraanii irraa fooyyaa’iinni jiraachuu dubbatanii jiru. Prezidaantiin Mana-murtii Walii-galaa Itiyoophiyaa – Me’aazaa Ashennaafii fi itti-aantota isaanii waliin har’a magaalaa Finfinneetti ibsa maddeen oduuf kennan irratti gaaffiilee hedduu dhimmoota kana ilaalchisee gaazzexeessota irraa dhihaataniif ennaa deebii kennanitti ture.


Mootummaan Itiyoophiyaa Tarsiimoo Hoogganoota WBO Laamshessuu, Jedhu Baafatee Kan Tarkaanfii Fudhataa Jiru Tahuu Beeksise

Mootummaan Itoophiyaa, Riphxe Loltoota “Shanee” jechuun waamu, Isaan ammoo Waraana Bilisummaa Oromoo jechuun of waaman 3180 qabuu fi kanneen harka hin kenninu jedhan ammoo ajjeesuu himuun ibsa kennee jira. Di’eetaan Ministira Tajaajila Komunikeeshinii Itoophiyaa Salaamaawit Kaasaa, “Manni Maree Nageenya Biyyaalessaa walgayii tibbana gaggeesseen, “hooggantoota gurmuu Riphxe loltoota Shanee irratti akka tarkaanfiin fudhatame murtaa’eera” jechuun Sagalee Ameerikaatti himan. Gama biraan Ajajaa itti-aanaan Waraana Bilisummaa Oromoo Zoonii Kibbaa tibbana Moyyaaleetti qabame, jechuun illee himan. Dubbi-himaan Waraana Bilisummaa Oromoo - Obbo Odaa Tarbii immoo, “mootummaan akka hoogganoota WBO haleeluutti fuuleffatee duula geggeessaa ture ni beekna. Garuu, tokkottiyyuu hin milkoofne. Injifannoon inni labsatus sobuma baratame” jedhan.


Benishaangul Gumuz Keessatti Ba’iin Qorannoo  Kan Mancaatii Dhabamuu Nageenyaan Wal-qabatee Uumame Ibsame

Mootummaan Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti rakkoo nageenyaa waggoota lamaan darban mudateen wal-qabatee mancaatii dhaqqabee fi deebisanii bayyanachiisuuf qabeenya barbaachisurratti qorannoon geggeessame, ba’iin sadarkaa duraa ifa tahuu hoogganni naannichaa beeksisee jira. Itti gaafatamaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Benishaangul Gumuz obbo Taarraqany Taasisaa, ba’ii wixinee qorannoo kana irraa akka hubatametti namootni kuma 475 ol qe’ee ofiirraa buqqaasamuuunii fi kanneen keessaa kuma 200 ol deebisamuun beekamee jira. “Kana maleen manneen namoota dhuunfaa kuma 42 ol, manneen barnootaa 200 olii fi manneen fi qabeenyaa dhaabbata fayyaa 189 ol manca’uu ba’iin gabaasaa kanaa agarsiisee jira,” jedhan, Obbo Taarraqanyi.


Hooggantuun Ministrii Dhimma Alaa Mooraa Baqattoota Itiyoophiyaa Daawwatan

Ministeera Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetistti itti aantuun ministriaa kan Biiroo Uummataa, Baqattootaa fi Godaantotaa Elizaabeet Kaampbeel torban kana keessa kaampii baqattootaa daawwachuu fi muuxannoo baqattootaa biyyattii irratti hubannoo gadi fagoo argachuuf Itiyoophiyaa daawwataniiru. Ennaa daawwannaa isaanii kanatti Kampbel itti aanaa prezidaantii naannoo sanaa Taankuweey Jook tajaajila baqaattootaa fi baqaa deebii kan UNHCR waliin ta’uu dhaan Hagayya tokkoo fi lama bara 2022 mooraa Nguenyii daawwataniiru. Itti aansee, Itti aantuu hooggantuu ergama Imbaasii ka Finfinnee jiru, Fiyoonaa Eevaans waliin Hagayya 3, 2022 naannoo Affaar, Semeraatti daawwannaa taasisaniiniiru. Turtii isaanii Itiyoophiyaa keessa iddoowwan Finfinnee keessa jiran daawwachuun xumuran.


Itiyoophiyaan ejjennoo Jiloota Yunaayitid Isteetisii fi Awrooppaa Tigraay Ilaalchisee Qabanitti Mufatte

Mootummaan Itiyoophiyaa jiloota Gamtaa Awurooppaa fi kan Yunaayitid Isteetis kanneen naannoo waraanaan miidhame Tigraay daawwatan, marii nageenyaa fi gargaarsa irratti ejjennoo finciltootaa cinaa dhaabbachuu isaanii himachuun balaaleffateera. Mariin mootummaa muummicha ministeeraa Abiy Ahimad fi Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF) gidduutti taasifamu ifa gala dha, garuu eenyutu gidduu seenuun akka qabu dabalatee gufuuwwan ijoo ta'antu hafa. Gaanfa Afriikaaf jila Ameerikaa kan ta’an Maayik Haamer fi kan gamtaa Gamtaa Awurooppaa Anneet Weebar torbee kana magaalaa guddoo Tigraay Mqalee daawwachuun deggersa gamtaa Afriikaa jalatti mariin akka eegalamu dhiibbaa taasisaniiru. Tigraay keessatti tajaajilli bu’uuraa akka deebi’uu fi gargaarsi naannichaa fi ollaa Affaar fi Amaaraa akka hin daangeffamnees gaafataniiru. Garuu gorsaan nageenya biyyaalessaa Abiy Reedwaan Huseen ergama jiloota kanaa irratti mootummaan mufannaa akka qabu kamisa kaleessaa twitter irratti barreessuun ibsaniiru. "Gareen kun marii nagaaf waadaa shakkii hin qabneef dhiibbaa gochuu hin dandeenye, haal-duree qaamni biraa kaa'e guutuutti fuuleffatan," jedhan. Marii jalqabuu dhaan nagaa uumuu haala dandeessiu uumuuf jecha tajaajila bakkatti deebisuu ilaalchisee fedhiin mootummaa irra deebi'amee mirkanaa’ee jira jedhan. Mootummaan naannoo Tigraay gama isaan ibsa baaseen jiloonni kun walitti bu’uunsa hamaa kana xumuraan ga’uuf tattaaffii isaan godhan galateeffatee jira. Mootummaan naannoo Tigraay jedha ibsi kun humnootiin weerartoota ta’an hundi gamasii ba’uun barbaachisaa ta’uu ejjennoo cimaa qaban, walitti bu’iiinsichi karaa nagaan akka furamuuf cicha jiloonni kun qaban ni dinqisiifanna jedhee jira.


Magaalonni Afur Magaalota Guddoo Mootummaa Naannoo Tokkoo Tahuuf Jiru

Bulchiinsii naannoo kibba- bahaa Itiyoophiyaa inni dhiheenyaa kan hundeeffame senaa bulchiinsa kutaa biyyatti keessatti naannoo maagaala guddaa Afur qabuu ta’uuf deemaa akka jiru ibsamee jira. Akka gabaasinni Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irraa ergee jedhutti, magaalli Boongaa,Terchaa, Miizaan fi Teeppin beekumsaa walqixa ta’ee qabaatanii magaalota guddoo naannichaa akka ta’an yaadni mana maree naannichaatiin dhihatee muldhisee jira.


Dhalattoonnii Gujii Lixaa Ajjeesamuurraa Wal-dhibdeen Jiraattota Aanaa Amaaroo fi Gujii Lixaa Gidduutti Hammaate

Ityoophiyaa naannoo Affaar keessatti konkolaattonni gargaarsaa karaa Jibuutii darbanii gara Tigraayitti dhaqqabu. Garuu namoonni Daandii guddaa cinaa jiraatan, waan nyaatan hin qabnu jedhu, ijoolleen isaaniis du’aa jiru. odu gabaasaan VOA Heenrii Wiilkins namoota hongee fi dhiibbaa wal dhabdee jiruun magaalaa Erbeeti gidduutti danqamanii fi hojjettoota gargaarsaa kanneen bulchiinsi naannoon Affaar gargaarsa barbaachisu argachuuf, hongeen naannoo sana miidhuu isaa labsuu qaba jedhan waliin dubbachuun gabaaseera.


Barattoonni Dhalattoota Tigraay Geejjiba Gara Maatiitti Ittiin Deebi’an Dhabnee Rakkoo Keessa Jirra Jedhu

Barzttoonni dhalattoota Tigraay kanneen Yuniversitiiwwan boqonnaaf cufaman keessa turan, sababaa geejjibi hin jiraanneef gara maatii isaaniitti carraa itti deebi’an waan hin jirreef rakkoon isaan mudachuu dubbatanii jiran. Barattoonni Yuniversitii kunii fi ministeerri barnootaa qaamotiin dhimmi ilaallatu bakkuma isaan jiranitti akka isaan deggeran, ykn gara maatiin isaanii jiran Tigraayitti akka isaan geessan gaafataniiru. Ministeerri barnootaa gama isaan Yuniversitiiwwan baratoota kana bajata ittiin tursiisan hin qaban, gara Tigraayitti isaan geessuuf garuu qaama dhimmi ilaallatu waliin ni mari’anna jedhee jira. Sodaa nageenyaaf jecha eenyummaa keenyaa fi Yuniversitiiwwan keessaa barannu ibsuu hin dandeenyu kanneen jedhan barattoonni dhalattoota Tigraay kun, barattoonni murtaa’an kan eebbifaman yoo ta’u, kaan immoo barumsa kan hin xumurree fi Yuniversitiilee boqonnaaf cufaman keessaa kanneen ba’ani. Martinuu garuu rakkoo wal fakkaatu qabaachuu dubbatu. Barattoonni kun Yuniversitii keessaa ba’uu isaanii dura, itti gaafatamtoota mana barnootaa isaanii dhimmi ilaallatu gaafatanii, isin tursuuf bajata hin qabnu deebii jedhu argachuu isaanii dubbatu. Ministeera barnootaatti itti gaafatamaan dhimmootii damee misooma barnootaa obbo Abdoo Naasiir barattoota kana tursiisuuf ni rakkanna jedhan. Barattoonni eebbifamanii fi utuu hin eebbifamin Yuniversitii keessaa ba’an, nageenya isaaniif sodaachuuf jecha gara Yuniversitii ramadamnee dhaquu hin dandeenye jechuu dhaan waggaa tokkoo oliif barnoota malee kan turanis jiru. Ministerri barnootaas rakkoo isaanii furuu akka hin danda’in himaniiru.


Mariin Nageenyaa TPLF fi Mootummaa Itiyoophiyaa Gidduu Danqaan Isa Mudate Maali?

Mootummaan Itiyoophiyaa fi TPLF walitti bu'iinsa Adoolessa bara 2020 keessa ka'e dhaabuuf marii nagaa gaggeessuuf qophaa'aa jiru.Magaalaa Abalaatti, walitti bu'iinsa kanaan miidhaa hamaa kanneen irra gahe, milishoonni fi namoonni naannoo sanaa qophii ta'uu dubbatu. Hogganaan milishaa naannoo kan TPLFn fincilan Faras Lealiin gaaga'ama waraana kanaan gahe guddaa dha jedhu. Namoonni amma waraana osoo hin taane, beela sodaatu jedhan. Wal waraansa tyoophiyaan ji’oota 21f gaggeessaa jirtu akka dhaabbatu mari’achuuf qophii ta’uu gam-lachuu qophii ta’uu fedhii agarsiisaniiru. Ji’a Waxabajjii keessa mootummaan Itiyoophiyaa koree marii geggeessu dhaabuu ibseera. TPLFs akkasuma gochaa akka jiru ibse. Fessahaa Asgedoom Tasammaa dubbi himaa TPLF yoo ta’an, VOAf akka himanitti kana booda mariin sun ni geggeessama abdii jedhu hin qabu jedhan. “Har’a akkas jechuu hin danda’u sababiin isaas yeroo sanatti, tajaajilli bu’uuraa, daqiiqaa kamiyyuu amma jalqabuuf akka jiru namoota mariisiisan, kan akka Ameerikaa, Gamtaa Afrikaa, hunda isaaniitiin, nutti himamee ture. Guyyaa osoo hin taane, sa'aatii lakkaa'aa turre, sochiin tokko tokko akka jiraatu. Amma, mootummaan Finfinnee jiru mormuuf ka murteesse fakkaata” jedhan. Garee walitti bu’iinsa addunyaa qoratuuf xiinxalaa kan ta’an William Davison akka jedhanitti hoogganni Tigraay ykn uummatichi humna sana dhabamsiisuu dhiisii, xiqqeessuu iyyuu fudhachuuf fedhii qabaachuun isaa ifa miti. Mootummaanis Tigraay qaama federeshinichaa ta’ee guutummaan hojjechuu isaa fhudhachuu fi dhiisuun ifaa miti jedhan. TPLF Itiyoophiyaa irraa adda bahee mootummaa walabaa ijaaruuf yaaluu akka danda’u malattoo agarsiisee jira. Mootummaan Itiyoopiyaa gaaffii fi deebii geggeessuuf yaada dhiyaateef deebii hin kennine jedha gabaasi Henrii Wiilkins.


Jilli Gargaartuu Ministara Dantaa Alaa Yunaayitid Isteetisiin Dursamu Gaambeella Daawwate

Naannoo Gaambeellaa ka daawwataa jiran, Ministirii Haajaa Alaa Yunaayitid Isteetis’tti Gargaartuun Ministaraa, ka Waajjira baay’ina uummataa, Godaansaa fi Baqattummaa - Eelzabeet Kaambel, Yuunaytid Isteetis baqattoota Itiyoophiyaa keessa jiran gargaaruu akka itti fuftu dubbatan. Mis Eelzabeet Kaambeel har’a buufatalee baqattootaa Gaambeellaatti argaman keessaa Muyinyil ka jedhamu ka daawwatan yoo tahu, baqattoonnis achi jiran rakkoo hanqina midhaan nyaataa fi kaan isaan mudate itti himanii jiran. Galmoo Daawit bakka daawwannichi geggeessamaa jiru – Gambeellatti argamuun gabaasaa qindeesse qaba.


Daraashee Keessatii Namoonii 8 Humnoota Nageenyaatiin Ajjeefaman Jedhame

Bulchiinsaa naannoo Sabaa fi sab- lammii kibba Itiyoophiyaa aanaa addaa Daraashee keessatti walti bu’insaa umnoottan nageenyaa fi namoottan dhuunfaa walti bu’insaa kanan duraa tureen shaakaman gidduutti taasifameen namoonni Saddeet ajjeefamuu isaanii Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irra gabaaseera. umnoottan nageenyaa mootummaa namoottan meeshaa waraanaa harkaa hinqabnee irratti dhukaasaa bannanii ajjaechaa raawachuu isaanii jiraattonnii VOAti himanii jiru. Waxabajii darbe daangaa anaa addaa darashee fi Godinaa Konsoo irratti walti bu’insa ummameen Bulchaa aanaa Darashee dabalatee siviilonnii hedduun hidhattootan ajjeefamuu isaanii kan ibsee gabaasnii Yoonaatan Zebdiyoos dhiheenyaa kana bulchiisin Siviilotaa aanaa Darashee keessatti deebi’ee dhabachuu isaa yaadachisee jira.


Dhibeen Abbaa Sangaa Jedhamuu fi Weerarri Dhukkubaa Ka Biroon Tigraay Keessatti Ka’uun Gabaasame

Dhibeen Antraax jedhamuu fi adaa dhaan Abbaa Sangaa jedhamu kan beeladaalee irraa namtti darbua aanaale Tigraay 15 keessatti mul’achuu isaa waajjirri eegumsa fayyaa naannoo sanaa beeksisee jira. Dhibeen kun saawwa, re’ee fi hoolaa irraa qaqqabachuu dhaan, nyaachuu ykn immoo hafuuraan kan daddarbu ta’uu itti aanaa itti gaafatamaan waajjira eegumsa fayyaa naannoo sanaa Obbo Ri’ee Isaayaas ibsaniiru. Dhibee kana talaallii ykn wal’aansaan fayyuun hin danda’ama jedhanii, yeroo ammaa beeladaalee fi talaallii namootaa fi immoo wal’aansa fayyaa argachuun waan hin danda’amneef jecha, aanaalee 15 keessatti argamuu isaa gabaasaalee ergaman irraa hubannee jirra jedhan. Hanga ammaatti namoonni 116 dhukkubsachuu gabaasi nu dhaqqabeera. Kanneen keessaa torba lubbuun isaanii darbeera. Lakkoobsi kun haala jiru hin ibsu. Caasaan ragaa eegumsa waan manca’eef jecha haala akkasii keessa teenyee ti kan dubbataa jirru jedhan.  Mallattoon dhibee kanaa mataa dhukkubbii, ho’a qaamaa ykn dhukkubbii qaamaa ti jedhan Dr. Ri’een. Beeladaaleen dhibee kanaan qabaman akka tasaa waan du’aniif, hawaasi keenya marfamee, waan martinuu cuccufamee beelli waan jiruuf jecha beeladaalee kana qalee nyaachuun isaa immoo qormaata ka biroo nutti ta’eera jedhan.  Itti aanaa itti gaafatamaan waajjirichaa akka jedhanitti ibsetti dhibeewwan bifa weeraraan ka’an ka biroon naannoo sana keessatti bal’inaan mul’ataa ka jiran yoo ta’u, weerarri dhibee busaa illee to’annaa keenyaan ala ta’eera jedhan. Dhibee busaa ittisuuf saaphana siree dhiyeessuu fi qoricha biifuun hin danda’amne jedhaniiru. Saree irraa gara namaatti kan darbu dhibee Raabis jedhamuunis waggaa kana namoonni 42 du’uu gabaasi nu dhaqqabeera jechuun Dr. Ri’ee Isaayaas ibsaniiru jedha Mulugeta Atsbeha Meqelee irraa.


Buqqaatonni Gondor Keessaa Gargaarsa Argataa Hin Jirru Jedhu

Buqqaatota kumaatamaan lakkaawaman kanneen magaala Gondar keessa qubatanii jiran, baatii jahaaf gargaarsa nyaataa hin arganne jechuun komee dhiyeessan. Sababaa walitti bu'iinsa Kaaba Itiyoophiyaatiin Tigraay keessaa baqachuuf dirqaman dhalattoonni Amaaraa kuma sadii ta'an baatrilee 18 oliif magaalaa Gonder Azezo keessa qubatanii jiru. Biiroon Bulchiinsa Sodaa Balaa Naannoo Amaaraa, uummata qe’ee ofii irraa buqqa’e kan naannicha keessa jiran hunda deeggaruuf qabeenya hin qabnu jedhe jechuu dhaan Asteer Misgaanaaw bakka qubsuma yeroofii sana daawwachuun gabaasteetti.


Bakka-buutuun Gamtaa Awurooppaa Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Daawwatan

Gaanfa Afrikaatti bakka buutun Gamtaa Awurooppaa Dr. Aneet Weeber Roobii kaleessaa Adoolessa 20/2014 magaalaa Baahirdaarti argamanii prezidaantii naannoo Amaaraa Dr. Yilqaal Kaffalee wajjin marii taasisuu isaanii Asteer misgaanaawu Baahirdaar irra gabbastee jiti. Mariin isaanii yaalii rakkina kaaba itiyoophiyaa keessa jiruuf furmaata karaa nagaa fidhuudhaf taasifamaa jiruu irratti akka ta’ee kan ibse gabasin kun , bulchaan Naannoo Amaaraa D.r Yiliqaal Keffalee mariidhaa fi wal dhabiinsaa karaa nagaatiin hiikuudhaaf qophaawaa ta’uu isaan akka ibsan beeksiseeraa. Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naannoo Amaaraa wal waransaa fi walti bu’insa mariidhaa fi araaran xumuranii deebisanii ijaaruudhaaf fedii qabaachuu isaanii akka isaan jajjabeesse kan himan bakka buutun gamtaa Awurooppa dura ta’aa Komishiinii gamtaa Afrikaa Muusaa Fakii Mahaammati wajjin wal arganii maryachuun isaaniis beekameeraa.


Mariin Nageenyaa Itiyoophiyaa Filannoo Keeniyaa Booda Akka Ta’uu Malu Himame

Mariin nageenyaa mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti taasifamuu felannoo keeniyaa booda akka jalqabu abdii qabaachuu isaanii dhimmaa Afrikaa irratti diplomaatii olaantuu yunaayitid Isteets kan ta’’a Moolii Fee ibsuu isaanii maddi oduu Ajaans Fraans Prees /AFP gabaasee jiraa. Waxxabajjii darbee ABUT wajjin marii tasisuudhaaf fedhii akka qaban kan ibsaan Muummeen ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad marichaa kanhogganuu qabuu gamtaa Afrikaati jechuu isaanii fi ABUT gamma isaatiin marichii kan hogganamuu Prezidaantii Keniyaa Uhuruu Keeniyaatatin ta’uu qaba jechuun isaa akka gara garuummaatti fudhaatamuu akka hin qabnee kan ibsan Dipilomaatiin US, Abiy Ahimad Prezidaantii keeniyaa wajjin walti dhufeenyaa gaarii akka qaban dubachuun isaanii gabasameeraa. Moolii Fee haasaa koree dhimmaa waltii dhufeenyaa alaa senatii US irratti taasisaniin akka dubbatanitti filannoon keeniyaa yeroo jalqaba maariidhaaf yaadame achi butuu akka danda’u himaniiru. Gaanfa Afrikaatti bakka bu’aan addaa US Maayik Hamer imalaa tibbana gara Iityoophiyatti taasisanuun wa’ee marii nageenyaa ilaalchisee gareewan hundaa wajjin akka dubbatan kan ibsan Moolii Fee US dhimmichaa dhiheenyatti akka hordofaa jirtu himuun isaanii beekameeraa.


Itiyoophiyaan Atileetota Ishee Injifannoon Galan Kabajaan Simatte

Itoophiyaan har'a atileetota Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa 18ffaa ka biyya Ameerikaa kutaa Origaaniitti gaggeeffamaa turetti hirmaatanii deebi’aniif simannaa taasistee jirti. Kan sirnicha masaraa mootummaa keessatti geggeessame irratti argamuun haasawa dhageessisan – Prezidaantiin Itiyoophiyaa, Saahilawarq Zawudee, injifannoon atileetota Itiyoophiyaa kanaan argamu, kan badhaasa medaaliyaa warqeetii olii akka tahe dubbatan. Pireezidaantiin Federeeshinii Atileetiksii Itoophiyaa Koomandar Daraartuu Tulluu simannaa godhameef galateeffachuun, “Atileetonni dhalattoota Tigiraay injifatanii galan, gammachuun isaanii guutuu tahu, haalli itti warra isaanii wajjiin wal argan miijeffamuu qaba,” jettee jirti.


Itiyoophiyaa Keessatti Doorsisni fi  Reebichi Akka Irratti Geggeessame Gaazzexeessaan Lammii Alaa Tokko Dubbate

Doorsisni, reebichi fi hiraarsi karaa marsaa interneetii gaazzexeessota irratti geggeessamu, gabaasaalee oduu hojjechuu rakkisaa taasisee jira, jedha, gaazzexeessaan lammii alaa baatii Caamsaa dabree Itiyoophiyaa dhaa hari’atamee bahe. Barruulee addunyaa irratti beekamaa “The Economist” jedhamuuf gabaasaa ka tahe – Toom Gaardiner, biyyattii dhaa bahuu isaa dura doorsisamuu fi reebamuu dubbata.


Ministarri Dhimma Alaa Raashiyaa Finfinneetti Aangawoota Mootummaa Itiyoophiyaa Waliin Mari’atan

Daawwannaa hojiif jecha Finfinnee kan jiran Ministirri Dhimma Haajaa Alaa Raashiyaa Sergee Laavroov angawoota mootummaa Itiyoophiyaa waliin maree gaggeessanii jiru. Har’as miseensota Diiploomaasii Finfinnee jiran waliin kan marii geggeessan yoo tahu, rakkoo diinagdee addunyaa irratti mullataa jira jedhaniif mootummoota biyyoota Addunyaa lixaa qeeqan. Biyyi isaanii Raashiyaan gama diinagdee fi nageenyaan Itiyoophiyaa waliin hojjechuu akka feetullee himanii jiru - Laavroov.


Gaafiin Keenyaa  Deebii Hin Argatu Taanaan Lola Itti Fufna, Jedhan Dabretsiyoon

Hogganaan bulchiinsa naannoo Tigraay fi dura taa’n ABUT Dr. Debretsiyoon Gebre Mikaa’el saba himaa naannoo Tigraayif ibsaa kennaniin wal waransii mootummaa feederalaa wajjin tasifamma jiru karaa naaga fi marii siyaassatiin akka raawatuu fedhii akka qabanii ibsanii jiruu. Haa ta’u malee tajaajillawwan bu’uraa addan citaan ittu hin jalqabin, naannooleen Tigraay heera irra jiran ittu hin deebi’in marii akka itti hin fufne hubachisani jiru. Dhimma kana irratti gaaffiwwaan dhiheesuu isaaniif deebii eeggachaa jiraachuu isaanii kan himan Dr. Debretsiyoon, dubbichaa kan harkaa qabduu Amerikaadhaa jedhaanii, jaras gaafachaa akka jiran dubbachuudhaan yoo gaaffiin isaanii deebii hin arggannee lola akka itti fufan beeksisanii jiru. Ibsaa mootummaa naannoo Tigraay kana irratti Mootummaa Yunaayitd Istets irraa deebiin kallatiidhaan kennamee jiraachuu baatus marii Mootummaa Itiyoophiya fi ABUT gidduutti tasifamuuf deemu isaa gamataan Afirikaa mijeesee biyyii isaanii akka degertuu Itiyoophiyaatti hojii raawwachiiftuu Mootummaa US kan ta’an ammabassader Tireesii aan Jaakobson himanii jiru. Moraa embasii finfinnee keessaa bakka bu’aan Gamtaa Afrikaa akka jiran kan ibsaa Ambaasader Treesii Jaakobson, haala marichaa mijeessudhaa fi gareen kamuu gargaarsii barbaaduu yoo jiraate gargaaruudhaaf qophii ta’uu isaan akka dubbatan gabaasameeraa.


Ministarri Dhimma Alaa Raashiyaa, Sergee Laavroov Finfinnee Seenan

Ministarichi Dhimma Aalaa Raashiyaa Kibxata kaleessaa galgala keessa ennaa Finfinnee seenan Minaaistara Dhimma Alaa Itiyoophiyaa fi Itti-aanaa Muummee-ministaraa Dammaqee Mekonnin fi aangawoota mootummaa kanneen biroon simatan. Daawwannaan isaanii Itiyoophiyaa, Mr. Laavirooviif daawwannaa biyyoota Afrikaa keessatti gidduu kana deemisan keessatti ka biyya afuraffaa ti. Daawwannaan isaanii hidhata Raashiyaan biyyoota Afrikaa waliin qabu daran cimsuu fi waransa biyyi isaanii Yaukireen waliin geggeessaa jirtu ilaalchisee deggersa hawachuuf akka tahetti hubatama. Mr. Har’a Finfinnee seenuu isaanii ilaalchisee, gaaffii fi deebii gabaasaa keenya achi jiru, Galamoo Daawit waliin Bafiqaaduun deemsise caqasaa. No media source currently available


Karoora Mootummaan Itiyoophiyaa Naannoo Ummattoota Kibbaa Irra Deebiin Gurmeessuun Kan Hunda Hirmaachise Ta’uu Qaba Jedhu Mormitoonni

Paartiin mormituu Gedi’oo paartiin dimokraasummaa karoora Naannoo sabaa fi Sablammootaa fi Ummatoota Kibbaa irra deebiin gurmeessuu ilaalchisee mootummaan adeemsa hunda hammate akka hordofu gaafateera. Mootummaan Itiyoophiyaa kanaan duras godinaa Gedi’oo kanneen irra deebiin gurmaa'an keessaa tokko akka ta'u beeksisee ture. Dura taa'aan paartii mormituu Gedi’ooo kan paartii dimokraasummaa fi miseensi paarlaamaa federaalaa Aleessa Mengesha VOA'tti akka himanitti garuu namoonni godinicha keessa jiran waa'ee karoora mootummaa ilaalchisee akka ifaa hin ta’iniif dubbataniiru. Magaalaa guddoo godina Dilaa keessaa yoo xiqqaate namoonni 13 to'annoo jala oolaniiru jechuun Yoonaatan Zebidiwoos gabaaseera.


Gareen gaazixeessotaaf falmu CPJn finciltoonni Tigraay gaazexeessitoota hidhaman akka gadi lakkisan gaafatee jira

Gareen Gaazexeessitootaaf falmu (CPJ) finciltoonni Tigraay gaazexeessitoota shan sabaa himaa biyya keessaaf hojjetan hatattamaan akka gadi lakkisan gaafateera Addi Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF) wal dhabdee baatii 20f mootummaa Itoophiyaa waliin tureen, Tigraayiin to'annoo jala oolche. Baatii Waxabajjii 2021 immoo bulchiinsa yeroo qaamolee federaalaatiin hundeeffaman kuffise. Hojjettoonni TV Tigraay kan TPLF waliin hidhata qabu shanan bara kana Caamsaa fi Waxabajjii keessa to'annoo jala ooluu isaanii CPJ ibseera. Hogganaa olaanaa sabaa himaa kanaa duraanii, akkasumas gabaasa miidiyaalee hedduu fi madda dhimmicha keessa beeku tuquu dhaan gabaase CPJn. Akka maddeen kun jedhanitti, gaazexeessitoonni kun mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa fi biyya bulchaa jiru Badhaadhina waliin hojjatan jedhamanii ''diina waliin tumsa qabdu jechuun himataman. Garee 'diina' jedhamee moggaafame kam iyyuu waliin tumsuun yoo itti murtaa'e hanga hidhaa umurii guutuu ykn adabbii du'aa geessuu danda'a jechuun gareen kun gabaase jira. Bakka bu'aa CPJ kan biyyootii Afrikaa uffee Sahaaraa gadii Muthokii Mumoo akka jedhanitti gaazixeessonni Tigraay keessa socho’an kaka’umsa siyaasaaf irratti fuuleffatamuu hin qaban, walaba jiraachuu fi hojjechuu qabu jedhan.


Sochiin Namootaa Daangaa Sudaanii fi Metemmaa Gidduu Eegaluun Gabaasame

Daldalaa fi Sochiin namootaa karaa Galabat kan Sudaan naannoo El Gedaref kutaa Al Qadarif fi Ityoophiyaa magaalaa Metema godina giddu galeessa Gonder gidduu jiru har'a deebi'ee eegaluu angawoonni biyya keessaa mirkaneessaniiru. Bulchaan Olaanaa godina Gondoor Lixaa Bisex Warqe VOAf akka ibsaniitti konkolaachiftoonni konkolaataa fe’umsaa Sudaan har’a ganama daangaa qaxxaamuranii Metemmaa seenuu eegalaniiru. Daldala biyyoota lamaaniitiif daangaa ce’uun murteessaa dha jedhaniiru. Miidiyaaleen Sudaan kaleessa akka gabaasanitti, Kaartuum tarkaanfiiwwan ofitti amantaa ijaaruu Itiyoophiyaan fudhatte wabeeffachuun daandii daangaa Itiyoophiyaa waliin jiru deebisanii banuu beeksiseera jechuun Asteer Misgaanaaw gabaasteetti.


Namoonni Benishaangul Gumuz Keessaa Buqqaasaman Gargaarsa Dhabnee Rakkataa Jirra, Jedhu

Naannoo Benishaangul Gumuz, Godina Kaamaashii Aanolee akka Baloo jaganfooyiifi Seedaal keessaa buqqaasamanii, naannichuma keessaafi Godina Wallagga Bahaa keessa akka jiran namootni dubbatan tokko tokko gargaarsa dhabuutiin rakkanne jechuun komatan. Hoogganaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Obbo Taarraqany Taasisaa immoo “bakkawwan tokko tokkotti sababaa rakkoo karaatiin erga baatii Waxabajjii tii as konkolaatonni gargaarsa fe’an dhaqqabuu hanqatanii turani, amma garuu gargaarsi gahaa jira” jechuun dubbatan. Naannoo Benishaangul Gumuz keessa namootni kuma 422 ol tahan gargaarsa mootummaatiin akka jiraatanillee itti dabalanii ibsanii jiru


Gaaffii Naannoo Geedi’oon Ta’uu Qabdi Jedhu Ilaalchisuun Namoonni Jeequmsa Kaasuu Malu Jedhamuun Shakkaman To’annaa Jala Ooluun Gabaasame

Naannoo Uummattoota Kibbaa godinaa Geedi’oo magaalaa Diillaa keessatti kaleessa yoo xiqqaate namoonni 13 hidhamuu miseenosonni maatii VOAf himanii jiran. Hidhaan kun kan raawwatame mootummaan gaaffii naannoo ta’uu itti fufee jiruun jeequmsi ka’uu mala ka jedhuun nageenya cimsee yeroo jirutti ta’uun ibsameera. Maatiin VOAf akka himanitti, hidhaan kun walitti qabuu dhaan yoo ta’u adeemsa seeraatiin ala jedhan. Humnootiin naga eegumsaa godinaa sana guutummaatti bobbaafamanii turan. Gareen hangi tokko kan Geedi’oon naannoo akka ta’u barbaadan fedhii isaanii humnaan dhiibbaa gochuuf qopha’aa akka turan mootummaan ibseera jechuu dhaan Yoonaatan Zebidiwoos gabaaseera.


Gareen Gargaarsa Baqattootaa Tokko Mootummaan Itiyoophiyaa Baqattoota Ertiraa Gara Daangaa Amaaraa fi Tigiraayitti Geesse Jedha

Gareen gargaarsa baqattootaa Reffiyuujii Internaashinaal jedhamu aanga’onni Itiyoophiyaa baqattoota Ertiraa magaala Finffinnee keessa turan 100 ta’an garaa mooraalee daangaa naannoo Amaaraa fi Tigraay jiranutti erguun isaanii akka isa yaaddesse ibsee jira


Paartileen Mormituu Tigraay Sadii TPLF Uummata Tigraay Bakka Bu’uu Hin Danda’u Jechuun Mormii Dhageessisan

Mootummaa Itiyoophiyaa waliin mariin geggeessamu qaama dhimmi ilaallatu mara akka hirmaachisu jechuun gaaffiin dhiyeessan TPLF biraa hanga yoonaa deebii hin arganne jechuu dhaan paartileen morkattootaa Tigraay sadii ibsanii jiru. Waajjirri kominikeeshinii naannoo Tigraay gama isaan ibsa baaseen, paartileen mormituu naannoo sana keessa jiran hangi tokko, Tigraay haala geggeessaa jirtu gufachiisuu irraa of qusachuu qabu jedha. Paartileen kunis saalsaay weyyaanee Tigraay, Baayitoonaa akkasumas Wuddim Naaxinet Tigraay kanneen jedhaman yoo ta’an, ibsa waloo baasaniin Tigraayii fi Itiyoophiya giddutti marii geggeessamu kan isaan ittiin jedhan, gama Tigrayaiin, adeemsi nageenyaa hunda hirmaachise akka jiraatu irra deddeebi’uun waamicha dhiyeessunis qaama simatu hin arganne jedhaniiru. Qaama tokko qofti mariin keessatti hirmaatu, faallaa dantaa Tigraay qofa utuu hin taane carree hegeree uummatichaa balaaf saaxila jedhan. Waamichi mootummaan Itiyoophiyaa dhiyeessus dhiibbaa sadarkaa addunyaan kan ka’e waamicha nageenyaa shiraan guutame jechuun himataniiru. Waajjirri komunikeeshinii Tigraay gama isaatiin ummanni Tigraay hoggantoota isaa filachuu isaanii fi paartileen mormitootaa haala yeroo irratti murannoo cimaas ta’e fedhii dhugaa hin agarsiifne jechuun mormii dhiyeessee kanneen kun warra hojiin isaanee qeeqa ta’e ittiin jedheera jedha gabaasi Mulugeta Atsbehaa Maqalee irraa erge


Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa Irratti Atileetonni Itiyoophiyaa Haga Ammaatti Meedaaliyaa Warqee Sadii Mohatan

Dorgommii Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa, as Yunaayitid Isteetis, kutaa Oregaan keessatti geggeessamaa irratti tileetonni Itiyoophiyaa akka Goyitetoom Gebre-sillaasee, Taammiraat Tolaa fi Letesenbet Gideyii faa gidduu kana ijifachuun, garee Itiyoophiyaa warra sadarkaa duraa irra jiran keessaa tokko taasisee jira. Caqasaa. No media source currently available


Humnoottan Nageenyaa Godinaa Gede’oo keessatii Bobba’an

Humnoottan nageenyaa Mootummaa feederaalaa fi mootummaa naannoo Sabaa fi Sab-lammii kibba Itiyoophiyaa godinaa Geede’ oo keessatti bobba’uu isaanii jiraattonii godinichaa VOAti himanii jiru. Godinni Geede’oo bulchiinsa naanno Sabaa fi Sab- lammi kibba Itiyoophiyaa jala kan jiruu yemuu ta’u gareewan tokko tokko dhiheenyaa kan godinichii gara naannotti olgudhachuu qaba gaafii jedhu sababeefachuudhaan jeequmsaa kaasudhaaf yaadaa jiru jedhee mootummaan Feederaalaa akeekkachisaa keennuu isaa Yoonaatan Zebidiyoos Haawaasaa irraa gabaasee jiraa. Mootummaan feederaalaa ibsaa torban kana baaseen gaaffii bulchiinsa naannoo deebisuudhaaf akka heera biyyatiitti mootummaa naanno kibbaa wajjin ojachaa jirachuu akka himee kan ibsee gabaasinni Yoonaatan Zebdiyoos, jiraattonti magaalaa Diillaa bobba’iinsi umnoottan nageenyaa barbachisumaan isaa akka isaaniif hin gallee himuu isaanii eeree jira. Bulchiinsii naanno kibba Itiyoophiyaa Sabaa fi Sab- lammii 56 kan off keessa qabuu Yemuu ta’u duraan godinaa kan turan keesaa Sidaamaan murtii ummataa hire ofii Ofiin murteesuutin naannoo ta’un isaa ni beekamma. Godinaaleen biroos gaaffii akkanaa akka dhiheesaa jiran gabasameeraa.


TPLF Gareen Mootummaa Itoophiyaa Wajjin Mari'atu Ijaaruu Beeksise

Waraanni ka'ee ji'oota 20 booda humnoonni Tigraay marii mootummaa Itoophiyaa wajjiin godhamuuf garee ijaaruu isaanii Dubbi Himaan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) Obboo Geetachoo Raddaa madda oduu AFP'tti himaniiru. "Jila gara Keeniyaa erguuf qophii taanaa; garee miseensota ol-aanaa ta'an irraa ijaarreerra," ka jechan Obboo Getaachoon, marii Gamtaa Afrikaatiin hogganamu qofa fudhachuuf akka karoorra in qabnellee irra deebi’anii ibsaniiru. Mootumman Itoophiyaa mariin godhamu hoogansummaa Gamtaa Afrikaatiin akka ta'u ifa godhuu fi hoggantoonni TPLF garuu gamtichaa irraa amantii akka in qabne beeksisuun in yaadatama.


Tigraay Keessatti Gaazexeessonni Hidhaman Mana Murtiitti Dhihaatan

Gaazexeessoonni telvijiinii Tigraay hojjachaa turani fi guyyoottan Shanatamii Sadan darbaniif Tigraay keessatti manna hidhaa turan Shan keessaa Sadan isaanii manna murtiitti akka dhihaatan gabbasinni Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa ergee ibsee jiraa. Gaazexeessaa Teshoomee Xaa’im yaallewu, Hayilemikaa’el Gessesee fi Misgaanawu Siyum ergaa hidhamanii yeroo Torbaaf mana murtiitti dhihaatanus ittu himannan irratti hin dhihaatin turanii guyaa har’aa’ himannan jedhuu irratii dhihaachuu isaa maatiwwan gaazexeessootaa wabeefachuudhaan Mulugeetaa Atsibahaa ibesseera. Kan hojii isaanii irraa haryatamanii turan Gaazexeessaa Habeen Haallefoom fi Daawit Tsegaayee amma ammatti mana murtitti ituu hin dhihaatin mana hidhaa keessa jiru. Abukaatoon Habeen Haallefoom akka VOA ti himaniitti maammillii isaanii hidaa guyaa 51 keessatti kan mana murtiitti dhihaate yeroo 13 fi ta’us amma ammaahtii himmannaani irratii hin dhihaanne. Gaazexeessoonii himannan irratti dhihaatee labsii yeroo atattamaa mootumaan naannoo Tigraay baaseen waan ta’eef mirgii wabii isaanii akka eegamuuf hin danda’amnee gabbasii mulugeetaa Atsbihaa ibseeraa.


Lete-Senbet Gidey Yuujiin Origaanitti Fiigicha Meetira 10,000 Injifattee Medaaliyaa Warqee Fudhatte

As Yunaayitid Isteetis, Yuugiin – Oregaanitti ka geggeessamu Dorgommii Shaampiyoonaa Atileetiksii irratti lammiin Itiyoophiyaa kaleessa fiigicha meetira kuma kudhanii injifachuudhaan, Itiyoophiyaaf Meedaaliyaa Warqee isa jalqabaa argamsiistee jirti. Lammiwwan Itiyoophiyaa, lammiwwan Keeniyaa fi lammii Neezerlaand dhalata Itiyoophiyaa Siifan Hasan gidduutti wal-morkii cimaa geggeessame irratti dorgomtoota Keeniyaa xiqqoo bira taruun galtee inijifannoo gonfatte, Lete-senbet. Atileetota Keenyaa lammaffaa fi sadaffaa bahan bira kutuun, daqiiqaa sagalii fi sekondii sagaltamii afuriin galte, Atileetiin Itiyophiyaa kun.


Magaalaa Gaambeellaa Keessatti Sochiin Sa’aatiin Daangessame

Magaalaa Gaambellaa keessatti sa'aatiin itti socho'an daangeffamuu, Waajjirri Komunikeeshinii Naannoo Gaambellaa beeksise. Hoogganaan waajjirichaa Obbo Ugatuu Ading, "galgala sa'aatii lamarraa hanga barii sa'aatii kudha tokkoofi walakkaatti, Ambulaansiifi Konkolaataa humnoota naga eegumsaa irraa kan hafe, sochiin namaas tahe konkolaataa daangeffamee jira," jedhan. No media source currently available


Dhalattoota Tigiraay Kuma Hedduu Murtii-seeraa Ala Hidhaman, Jedhaman Keessaa Kanneen Amma Hiikaman Maal Jedhu?

Wal-waraansi Itiyoophiyaa keessaa magaalaa Finfinee dhaqqabuu baateyyuu, aangawoonni mootummaa bara dabre kaka’umsa sab-lammummaatiin, dhalattoota Tigiraay kuma hedduu murtii seeraa tii ala qabanii hidhanii turan – jedhan, gurmuuleen mirga namoomaa. Gabaasaan VOA, Henrii Wilkins, dhalattoota Tigiraay amma hidhaa dhaa hiikaman, haala isaan keessa darban haasofsiisuun Finfinnee irraa gabaasaa ergee jira. Caqasaa.


Godiina Burjii Keessatti Qonnaan Bultonni Ajjeefaman

Bulchiinsa naannoo Saboota, Sablammootaa fi Uummatoota Itiyoophiyaa Kibbaa aanaa addaa Burjii naannoo Walia jedhamutti hidhattonni haleellaa raawwataniin yoo xiqqaate qonnaan bultoota afur ajjeesan. Dubbi himaan Bulchiinsa aanaa addaa Burjii obbo Gebrewaad Hirpoo RSAtti akka himanitti, loon 50 ol ta’anis hatamaniiru. Dubbi himaan kun haleellaa kanaaf kan komatan qabsaa'ota WBO kanneen naannoo ollaa Oromiyaa Zoonii Gujii Lixaa irraa dhufan" jedhan. Qondaaltonni Zoonii Gujii Lixaa yaada kennuu hin dandeenye. Haleellaa dhiheenya kana raawwatame kana ilaalchisee garee himatnii irratti dhiyaate irraas deebii hatattamaa hin argamne.Garuu dubbi himaan WBO Odaa Tarbi gaaffii fi deebii kanaan dura RSA waliin taasisaniin "lammiilee nagaa irratti hin xiyyeeffatan" jedhanii turan jechuun Yonaataan Zabdiwoos Haawaasaa irraa gabaasee jira.


Obbo Kibroom Berhe Essa Akka Jiran Dhabne Jedhu, Maatiin Isaanii

Hogganaan Hariiroo haajaa Alaa Paartii Bitoonaa Kibrom Berhe erga torban darbe mana hidhaatti eega geeffamee as ammallee bakka inni jiru barbaachaa akka jiran maatiin RSA himanii jiru. Dubbi himaan Poolisii Finfinnee fi Poolisii Federaalaa odeeffannoo tokkollee hin qabnu jedhan. Namoonni dhuunfaa 21 Obbo Kibrom waliin hidhamanis eessa akka jiran hin beekamu jechuun miseensonni maatii mirkaneessaniiru. Akka gabaasa jalqabaatti Kibrom qe'ee isaatii ergamtoota nageenyaatiin fudhatameera jechuun. G/Mikaa’el G/Medhin Finfinnee irraa gabaaasee jira.


Itiyoophiyaa Keessatti Dhukaatonni Dagataman Lubbuu Namootaa Galaafatanii Jiru

Hafteen bombii fi dhukaatonni wal waraanaa naannoo Affaar fi Amaaraa keessatti lubbuu namoota nagaa galaafachaa jira. Kan naannoo sanatti caalaatti midhamaa jiran tikfettee fi lafa dheedichaa irra olan ta’uun ibsamee jira. Naannolee lamaan irraa gabaasni giddugaleessa iba’e kan hin jirre ta’us, hogganaan Biiroo Eegumsa Fayyaa Aanaa Adaar Naannoo Affaar Abdulkadir Ahmad sababa boombii naannoo sanatiin kan ka’ee lubbuun namoota 18 darbuu mirkaneessaniiru.Kanneen biroo 70 ta'anis irra jireessi daa'imman miidhamuus himaniiru. Hogganaan Nageenyaa Zoonii Wolloo Kaabaa kan bulchiinsa naannoo Amaaraa Koloneel Haayilamaariyaam Ambaayees RSAf akka himanitti, yeroo waldhabdee Itiyoophiyaa Kaaba keessa ture boombii ykn meeshaa waraanaa gatamaniin yoo xiqqaate namoonni 19 ajjeefaman. Jechuu isaanii Masfiin Arraagee gabaasee jira.


Uummanni Kibba Itiyoophiyaa Miliyoonaan Laka’amu Beelaaf Saaxilamuun Gabaasame

Uummati miliyoonni sadii kanneen naannoo kibbaa keessaa gargaarsa nyaataa yeroo hatattamaa kan barbaadan ta’uu mootummaan naannoo labsee jira. Itti aanaa waajjira hoogganaan hooggansa sodaa balaa Faasikaa Alamuu VOAf akka ibsanitti uummata miliyoona 3.2 sadii keessaa harki tokko hongeen dhaga’amniiru. Baatiin roobaa walitti aanu sadii erga dhabamee booda kutaaleen naannoo sanaa hangi tokko hongee hamaa dhaan miidhaan irra ta’eera jedhan.


Komiishinerri Komiishina Hooggansa Sodaa Balaa Itiyoophiyaa Mitikkuu Kaasaa To’annaa Jala Ooluu Poolisiin Beeksise

Poolisiin Federaalaa Komishinara Hoggansa Sodaa Balaa Biyyoolessaa Ityoophiyaa, Mitikkuu Kaasaa, dhimma malaammaltummaatiin yakkuun to'annoo jala oolchuu beeksise. Akka Poolisiin Federaalaa jedhutti, Komishinarri kun abbaa qabeenyaa dhaabbata tola ooltummaa waliin ta’uun shakkamuun har’a to’annoo jala oolan. Dhaabbata tola ooltummaa biyya keessaa kan ta’e Elshaday jedhamu gargaarsa nyaataa gurguruun maqaa kaampii buqqaatotaa Adamaa, Awaash, Hawaasaa, Injibaraa fi naannolee biyyattii biroo keessaaf walitti qabame huccuu fi maallaqa saamsuun shakkama. Poolisiin Federaalaas Dhaabbanni tola ooltummaa Elshadaay Mitikkuu dhaaf mana bite jedhee jira. Poolisiin hojiiwwan malaammaltummaa jedhaman sun yoom akka raawwataman hin ibsine. Mitiku Kaasaan hoogganaa dhaabbata gargaarsa mootummaa yeroo dheeraaf tajaajilaa turan jechuu dhaan Kenedii Abaatee gabaaseera.


Ityoophiyaan Walgahii Jalqabaa Koree Kan Nageenyaa Gaggeessite

Marii nagaa TPLF waliin taasifamuuf qaamni mootummaa Itiyoophiyaaf itti gaafatamu, walga’ii isaa jalqabaa gaggeessuu isaa gargaaraa olaanaan muummicha ministeeraa Abiy Ahimed himaniiru. Koreen miseensota torba qabu kun itti aanaa muummicha ministiraa fi ministira dhimma alaa Dammaqaa Mokoniniin hoogganamu hojii eegaleera jechuun Reedwaan Huseen walgahii Kibxata darbeen booda tiwiiterii isaanii irratti barreessaniiru. Gorsaa nageenya biyyaalessaa Abiy kan ta'an Reedwaan, marii gamtaa Afrikaatiin hoogganamu kanaaf akkaataan isaa hojii keessoo isaa fi naamusaan murteessama jedhan. Abiy baatii darbe yeroo jalqabaaf wal dhibdee gara jabinaa Sadaasa bara 2020 kaaba Itiyoophiyaa keessatti ka’e dhaabuuf yaaluudhaan Adda Bilisummaa Ummata Tigraay waliin mariin nagaa taasifamuu akka danda’uabdachiisanii turan. Paartiin Badhaadhina biyya bulchaa jiru baatiiwaxabajjii keessa mariin kam iyyuu Gamtaa Afrikaa qofaan hogganamuu akka qabu cimsee kan dubbate yoo ta’u, ejjennoon kun finciltootaan fudhatama dhabee jira. TPLF, jilliGamtaa Afriikaa, preezdaantiin Naayijeeriyaa duraanii Olusegun Obasanjo, Abiyitti dhiyeenya qabaachuu isaanii ilaalchisee yaaddoo qabuibsuu dhaan, mariin kam iyyuu to’annoopreezdaantii Keeniyaa Uhuruu Keeniyaataa jalatti akka ta’u gaafate. Demmmaqee fi Reedwan cinaatti koreen kun Ministira Haqaa Gediyooon Ximootiwoos,Daarektarii olaanaa Tajaajila odeeffannoo fi Nageenya Biyyoolessaa Tamasgeen Xurunee,hogganaa basaasa waraanaa Jeneraal Birhaanuu Baqqalaa, Angawaa Paartii Badhaadhinaa Hasan Abdulqaadir akkasumas itti aanaa pireezidaantii naannoo Amaaraa Geetachoo Jambar. Kaaba Itiyoophiyaatti erga waraanni namoomaa dhuma baatii Sadaasaa keessa labsamee booda lolli qabbanaa’ee jira. Garuu Tigraay rakkoo gargaarsa namoomaa keessa jirti, nyaata, boba’aa fi tajaajila barbaachisaa dhabdee jirti jechuun dhaabbileen gargaarsaa himanii jiran


Muumeen Ministiraa Itiyoophiyaa Duraanii Mana-Murtiitti Dhihaatan

Muumeen misitiraa Mootummaa Itiyoophiyaa duraanii Hayilemariyaam dassalenye, dhimmaa hogganaa dhuraanii dhaabataa Meetek, jeneraal Kinfee Daanyeewu irratti raga bahaa himatamaa ta’anii mana murtiitti dhihaataniruu. Dhimmi Obbo Hayilemaariyaam raga bahuudhaaf mana murtiitti dhihaatan wa’ee bitta fi gurgurtaa dooniwwan dhaabaata tajaajilaa geejiba galaanaa Itiyoophiyaa ilaalchisee himanaa abban alangaa Jeeneraal Kinfee Daanyewu irratti dhuyeesee irrati. Abban alaangaa bidiruuwan laman sun gatiin isaanii ittuu birrii miiliyoonii 500 ta’ee jiruu Meetek kan bitee Birii Miliyoonii 60 qofaan jechuudhaan himannaa malaanmaltummaa hogganaa dhaabataa Meetek duraanii irratii dhiheesuu isaa Gebremikaa’el Gebremedihiin Finfinnee iraa gabaaseera. Muumeen ministeeraa taayita irra jiruu ykn taayitaa irraa bu’ee yemuu himatamaa mootummaantiif raga ittisaa ta’anii dhihaatan Obbo Hayilemaariyaam isaan jalqabaatii jedhameera.


Mootummaan Itiyoophiyaa Tigraay Keessatti Akka Tokkummaan Mootummootaa Deebisanii Ijaarsa Hojjetu Taasisuu Isaa Dubbata

Tigraay keessati walwaraansa Mootummaa Federaala fi ABUT gidduutti raawwatamen kan ka’e badiinsaa ummame deebisanii ijaaruudhaaf sochii taasifamuu dhaabbanii Mootumoota gamtoomaanii akka geggeessu mootumaan Itiyoophiyaa murteesuu isaa AFPn gabaasee jira. Sagantaa dandamannaa biyyaalessaa ykn “National Recovery program” jedhamee sochiin tilmaamme kun, bu’uraalee misoomaa deebisanii ijaaruu, tajaajilaawan barbaachisaa ta’an fooyyessuu , akka sumas yeroo walit bu’iinsichaa hookaraa saala irratii hundaa’een wareen midhaman gargaaruu irratti kan xiyyeefate akka ta’ee Ministirrii maalaaqaa Itiyoophiya ibsuun isaanii gabasameera. Sochiin deebisanii ijaaruu kun kan taasifamuu gargaarsaa maallaqqa Eebila darbee Baankii adduunyaa irraa argamee Doolaaraa miiliyooni 300n akka ta’e ibsameeraa. Sochii deebisanii Ijaaruu kana kan raawwatu dhaabbanii Mootumootaa gamtoomanii Waajira tajaajila Proojektii ykn UNOPSn akka ta’e kan beekameeraa. Dhabbatichii itti gaafatamummaa kana kan fudhatee socho’u amma haalli Tigraay keessa jiruu fooyya’ee mootumaan hojii isaa Tigraayi keessatti jalqabutti jedhameeraa. Hawaasaalee Itiyoophiyaa walitii bu’iinsaaf balaa hongeetin midhaman gargaaruudhaaf Baakiin addunyaa Ji’a darbe waliigaltee liqii doolaaraa Miiliyoonii 715 mootummaa Itiyoophiya waliin taasisuu isaa AFPn gabaseera.


Feestivaalli Federeeshinii Ispoortii Oromoo Ameerikaa Kaabaa Sanbata Dhufu Eegalama

Feestivaalli Waggaa Federashiinii Isportii Oromoo Amerikaa Kaabaa yokaan OSFNA dumma torban kanaa irraa jalaqabee kutaa Minisootaa keessati taasifu tahuun hoogganni federeeshinichaa. Feestivaalicha ganna 25ffaaf geggeessamuuf jiru kana ilaalchisee Prezidantii OSFNA Adde Maaqfiraa Nuuree, Sagalee Ameerikaaf ibsa kennitee jirti.


Dhalattoonni Tigiraay Smararaa Keessatti Qabamanii Jiran Haalli Isaanii Fooyya’eyyuu Guutummaatti Akka Hin Furamiin Dubbatu

Naannoo Affaar mgaalaa Samaraatii kanneen qabaman dhalattoonni Tigraay fooya’ina hanga tokko argamus, amma iyyuu sababaa ho’a hamaa fi dhukkubaatiin, haadhotii fi daa’imman dhibeef saaxilamuu fi du’uun itti fufee jira, jedhu. Gara qe’ee irraa dhufaniitti deebi’uullee gaafataa jiran. Haaluma wal fakkaatuun sababaa eenyummaa isaaniif guutummaa biyyattii keessaa gara jabinaan hidhamaniiru, ka jedhe dhalattoonni Tigiraay kurna kumaan laka’aman akka hiikaman akka hawaasi addunyaa dhiibbaa godhu waajjirri hariiroo alaa mootummaa naannoo Tigraay gaafatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Miseensii Gameessii Paartii Baaytonaa Finfinnee Keessatti Hidhaman

Miseensi gameessii paartii mormituu Baaytonaa Tigraay Kibroom Berhe Wiixata darbe qe’ee isaanii Finfinnee humnoota nageenyaatiin to’annoo jala ooluu isaniipaartiin kun ibseera. Hogganaan kutaa seeraa dhaabichaa Obbo Yoseef Haayile sillaasee RSAf akka himanitti, humnoonni nageenyaa jalqaba haadha warraa isaanii akka dhiheessitu gaafachuun to’annoo jala oolan. Booda irra Kibrom poolisiitti harka eega kennanii kaasee waajjira poolisii Akaaki Kaalitiitti hidhamanii jiru. Paartiin isaaniisababa hidhameef hanga ammaatti hin ibsine. Dubbi himaan poolisii Finfinnee Itti aanaan ajajaa Marqoos Taaddasaa RSAtti akka himanitti, waa’ee to’annoo jala oolf gamuu isaanii kana gaafachaa jirra jedhan.


Tigraay Keessatti Talaaliin Farra KOOVIID-19 Kennuun Jalqabamee Jira

Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti duulli talaallii farra dhukkuuba KOOVIID-19 kennuu har'a kan eegalamee yoo ta’u anga’oonni achii akka jedhanitti, duulli namoota gara miliyoona 1.6f talaalii kennuu kun, jaarmayaa fayyaa ddunyaa fi dhaaba daa’immanii Yuniseef waliin ta’uun eegalameera. Hogganaan waajiira fayyaa naannoo Tigraay Dr. Haagos Goodfay akka jedhanitti, qorannoo walii galaa gaggeessuuf, humna isaa fi bakka itti gaggeesinu jiraachuu baatuus, kanneen qorataman keessaa harkii 30 vaayirasichaan qabamuu isaanii ibsan. Talaallii kun bakka fagootti raabsuuf Boba’aan dhabamuu fi meeshaan qabaneessu ykn firijiin dhabamuun rakkoo duula kana mudateekeessaa tokko ta’uu hogganaan biiroo fayyaa naannoo kun ibsanii jiru.


Daangaa Sudaan fi Itiyoophiyaa Irratti Namoonni Ajjeefaman

Godiina Gondor dhiyaa aanaa Matammaa keessatti ganada Shumat Manduqaa jedhamu keessatti namnii 6 ajjeefamanii kanneen biroo 6 madaa’uu aangawoonni naannoo fi kanneen midhaan irra ga’e ibsanii jiru.Angawoonni nannoo akka jedhanti haleellaa kana hidhattoota leellistootaa kan Sudaanii fi Itiyoophiyaatu geesise. Hidhattonni kun haleellaa kana kan geesisan sambata dabree halkan yoo ta’u manneen gubuu fi loon gara soddomaa hatuunis ibsamee jira. Torban darbe Naayiroobii keessatti muummichi Ministeeraa Abiy Ahimadii fi hogganaa sudaan Jeneraal Abdel Fattah Al-Burhaan kallattiin eega dubbatanii booda, waldhabdeen daangaa Ityoophiyaa fi -Sudaan gidduu tasgabbaa’aa jira jechuu isaani hin yaadatama, jedha gabaasni Aster Misgaanaaw Baahir Daar irraa ergite.


Ajjeechaan Namoota Nagaa irratti Raawwatamu Maal na Dhibdee Mootummaa ti ka Jedhu Muummiichi Miniseeraa Abiy ni Haalan

Muummichi ministeeraa Itiyooophiyaa Abiy Ahimed, ajjeechaan namoota nagaa irratti kan raawwatamu maal na dhibdee mootummaan himannaa jedhu haalanii jiran. Muummichi ministeerichaa namoota nagaa Irratti himannaa dhiyaate kana kan haalan har’a Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa biraa gaaffii dhiyaateef deebii fi ibsa kennaniin ture. Haleellaa kanaaf gareen muummichi ministeerichaa himatanii fi Shanii ittiin jedhan, kaayyoo siyaasaa tokko malee ''gocha shororkeessummaa'' raawwachaa jiraachuu kan himan, mootummaan garee kana irratti tarkaanfii fudhachuu itti fufa jedhaniiru. Haa ta’u malee, waraanni bilisummaa Oromoo ofiin jedhu kun ajjeechaa dhiyeenya lammiilee nagaa irratti raawwatameef mootummaa himate. Caasaa mootummaa keessa namoonni haleellaa namoota qulqulluu irratti raawwatame keessaa harka qaban akka jiran eeranii, tarkaanfii fudhatamaa jiru ilaalchisee gaaffii dhiyaateefiif, mootummaan namoota dhuunfaa sana irratti tarkaanfii fudhachaa jira jedhan. Paartiin badhaadhinaa murtee inni TPLF waliin mari’achuuf irra ga’e gaafatamanii ibsa kennaniiru. Gabaasa Kenedii Abaatee Tujubetu dhiyeessa.


Bulchiinsa Itiyoophiyaa Kibbaa Kan Ilaaleen Waani Odeeffamu Soba: Angawaa

Bulchiinsii naannoo Itiyoophiyaa gama kibbaa bakka haaraa lamatti qodameera jechuun wanni odeeffamu dhugaa akka hin taane waajirri nagaa fi nageenyaa beeksisee jira. Bulchiinsii naannoo Sidaamaa fi bulchiinsii uummattoota Itiyoophiyaa kibba dhiyaa waggoota lamaan darban keessaa kan gurma’an yoo ta’u, godinaaleen hafan gurmaa’uuf gaaffiin dhiyeessan kan murteeffamu marii uummata bulchiinsa naannoo waliin marii gaggeffamuun ta’u aangoo itti aanaa bulchiinsaatti waltaasisaa dame bulchiinsa gaarii fi itti gaafatamaan waajirichaa obbo Alamaayyoo Baawudii RSA ibsanii jiru. Siyaasa bulchiinsa naannoo sana keessaa itti dhiyeenyaan kan hordoofan ta’u kan ibsan akkasumas hayyuun waa’ee saayinsii siyaasaa fi qorannoo hawaasaa Daayaamoo Daallee akka jedhanti hegereen naannoo Sanaa akka heerri biyyatti jedhutti murteeffamuu qaba. Gama kaaniin yunivarsitii walaayittaa soddoo keessatti qorataan qabeenya hawaasaa fi gargaaraa profeesaraa Iyyoob Achaa hegeree naannoo sana kan ilaaleen wanni ifa ta’e hin jiru jechu isaanii yonaataan Zabdiwoos gabaasee jira.


Qaamonni Nageenyaa Lafa Namoonni Itti Hidhaman Hatattamaan Beeksisaa: Komishinii Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa

Qaamoonni nageenyaa kan fedeeraalaas ta’e kan bulchiinsa naannoo namoonni qabaman iddoo itti argaman hatattamaan akka ibasan akkasums, himatii qabatamaan irratti hin dhiyaatu taanan hatattamaan akka gadhiifaman, komishinii mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa hubachisee jira. Komishinichi ibsa kaleessa baasee kanana, Baatii caamsaa bara 2014 kaasee Finfinnee, bulchiinsa naannoo Amaaraa fi Oromiyaa keessatti kanneen hidhaman Gaazexeessootaa fi hojjatonni Midiyaa kan ilaaleen ajaja mana murtiin ala hidhuun, himatii irratti ituu hin dhiyaatiin yeroo dheeraa hidhaa keessa tursuu, lafa seeraan hin beekamneetti hidhuu, Gaazeexessoota hojii hojjataniif hidhuu fi hidhaan gaggeeffamu faallaa labsii midiyaaf ba’e ta’uun rakkoo yaaddeessaa ta’u ibsee gocha akkasii irraa akka of-qusataniifis gaafatee jira. Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti Gaazexessoota 4 dabalatee hojjattoota midiyaa 15 baatii Caamsaa kaasee hidhaa keessa jiru jedhee miseensoonni Televiziyoona Tigraay 5 hidhaa keessa akka jiran baatii tokko dura RSA gabaasee ture jedha.Gaazexessonnni kun diina waliin wal ta’an jedhamuun hidhamuu isaanii maatii fi abukaatoon isaanii ibsanii jiru. Waajirri bulchiinsa magaala Maqalee akka jedheetti, sababaa ooguuma Gaazexeessummaaf otoo hin taanee, sana ala yakkaan shakkamanti jedha.


Godiina Koonsoo Keessatti Hanqiina Nyaataan Daa’imman Du’an: Angawaa Hospiitaala

Bulchiinsa naannoo kibbaa, goodiina Konsoo keessatti daa’imman 8 hanqiina nyaataan du’uu isaanii hospitaalli sadarkaa duraa kan Kaaraat beeksisee jira. Baatiilee darban 10 keessatti Namoonni 570 hanqiina nyaataan miidhamanii hospitaalicha keessatti wal’anamaa akka turan kan ibsamee yoo ta’u 470 hospitaala ciisuun akka ta’e kan ibsan hojii gaggeessaan hospitaalichaa Obbo Amaare Germoo daa’imman 8 du’uus ibsanii jiru. Kunis caama mudatee fi midhaan facaafamees karaatti hafuu isaan ta’uun ibsamee jira.Godiina Koonsooa keessatti namoonni 100,000 caalaan gargaarsa nyaataa kan isaan barbaachisu ta’uun ibsamee jira jechuun Yonaataan Zabdiwoos Haawaasaa irraa gabaasee jira.


UNICEF Lammiilee Itiyoophiyaa Gargaaruuf Hanqina Maallaqaa Akka Qabu Ibsee Jira

Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti dhaabbanii dhimma daa’immanii irratti hojjatuu UNICEF lammilee Itiyoophiyaa beelaan miidhamaa jiran gargaaruudhaaf deggersaa maalaqaa isaa barbaachisu argachaa akka hin jirre beeksisee jira. Itiyoophiyaatii bakka bu’aan UNICEF Jiyaan fraanko Rootijliano bilbilaan odeeffanoo VOA dhaaf kennaniin bara 1981 as yeroo jalqabaatiif hongee biyyatti muudateen namoonni miiliyoonii 10 ta’an gargaarsaa kan barbaadan akka ta’an Lisaa Shilayyin gaabastee jirti. Rakkinaa hongeedhaan walqabateen kan ka’ee daa’imaan 600,000 ta’an dukubootaan nyytaa gahaa dhabuu iraa kan kan esaan muudhateef ykn hanqina waldhaansaatii kan ka’ee du’aaf saaxilamanii jiru. Akka bakka bu’an UNICEF kun Fenfinnee irraa ibsanitti dhaabanii isaanii rakkiinicha furuudhaaf deggersa Dolaaraa miiliyonii 351 gaaftee amma ammatti kan argachuu danda’ee garuu Doolaraa Miiliyoonii 55 qofa.


Manni-maree Bakka Bu’ootaa Mootummaa Itiyoophiyaa Koree Qorannnaa Hundeessuuf Murteesse.

Walgahiin addaa 6ffaan kan mana maree bakka bu’ootaa mootummaa Itiyoophiyaa biyyatti keessatti ajeechaa namoottan nagaa irratti raawwachaa jiru qoratee odeeffanoo fi yaadaa furmaataa ommatea fi mootummaadhaa kan dhiheesuu koreen addaa akka dhaabatuu murteesuun isaa beekameera. Ajeechaawwan raawwatamaa jiran kan balaaleffataan miseensonni mana maree bakka bu’utaa gareewaan ajeechaa raawwatan addan baafamanii akka tarkaanfiin irratti fudhatamuu gaafachuu isaanii Kenedii Abatee gabaaseeraa. Dhiheenyaa kana godinaalee wallaggaa keessatti ajeechaa namoottan nagaa irratti raawwatee ilaalchisee kan ibsa baasee fi ibsii isaa kunis kan walgahii mana maree bakka bu’ootaa irratti dubbifame Paartiin Sochii biyyaleessaa Amaaraa/ ABN godinaalee wallaggaa keessatti labsiin yeroo atattamaa akka labsamuu, gochichii yakka duguuggaa sanyii jedhamee akka waamamu, guyyaan gaddaa biyaalesaa a kka labsamuu gaafachuu isaa gabbasinii Kenedii Abaatee ibseeraa. ABO tibbanaa ibsaa baaseen hidhattoonii naanoo Amaaraa garaa naannoo Oromiyaatii akka seenan taasifamaa jiraa jechuu isaa kan eeree gabaasni kun, dhimma kana irratti durataa’aan paartii ABN Dr. Belexee Mollaa deebii itti aanu kennaniiru. jedhan Hidhattoonni naanno Amaaraa garaa Oromiyaatti seenaa jiru ibsaa jedhuu fi Ajeechaa Godinaalee wallagga keessatti raawwate Ilaalchisee gaafii partiin ABN dhiheeseeef Mootuummaa feederaalaa iraa ibsii keenamee akka hin jiree gabbasin kenedii Abaatee ibseeraa.


Haleellaa Hidhatootaa Aanaa Addaa Ammaarroo Keessatti Raawwateen Namoonni Sadii Du’anii Jiru

Itti gaafatamaa nageenyaa fi tasgabbii aanaa addaa Ammaarroo oboo Biruuk Ayelee wabeffachuudhaaan gabaasaan VOA Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irraa dhiheesse akk ibsetti, haleellaa raawwate Kanaan qonaan bultootaa ajjeefaman Sadii alatti namoonni lamma madaawanii, beelladoonni maatiwwan 12 hidhatootaan fudhatamaniiru. Namoottan gochaa sana Ijaan argan keessaa obbo Yaa’iqob Zakariyaas akka VOA ti himanitti, namoonni sadan ajjeefaman Obbo Tigree Boonsoo,obbo Birhaanuu woodanoo fi obbo Fuutennoo Cuuja kan jedhamanuudha. Nammii gabaasini Yoonaatan Zebdiyoos akka ragaatti fudhateef oboo Weredee jedahaman akka jedhanitti, haleellaa sana kan raawwataan hidhatootaa garee Waraanaa Bilisummaa Oromoo jedhee of waamuu isa mootummaan Shanee jedhee waamuudha. Itigaafatamaan nageenyaa fi tasgabbii aannichaa Oboo Biruuk Ayelee haleellaan akkanaa dabalaa dhufuu isaa kan himan yemmuu ta’u , mootummaan naannoo fi feederaalaa nageenyaa namoottan nagaa eegsisuudhaaf maal akka gochaa jiru kan gaafataman , itti gaafatamaan dhimma nageenyaa fi tasgabbii bulchiinsa Kibba Itiyoophiyaa Obbo Alamayyoo Baawudii akkan jedhaniiru.  Godinaa Gede’oo , aanaa addaa Ammarroo fi Burjii keessatti gochaa nama gaddisisu raawwata. Dhiheenyya kana naannowan lamman wal arganii tarkanifiin dhumaa fudhatamee naannoo kana irraa gareen kun badee nageenyii ummataa mirkana’uu qaba ejjannoon jedhu fudhatamee irratti hojjatamaa jira.>> Ajeechaa gandaa Daannoo keessatti raawwatame kanaf kan himatame waraanaa bilisumaa Oromootiif dubbi himaa kan ta’n obboo odaa tarbii VOA dhaaf deebii keenaniin dhaabnii isaanii gochichaa raawwachuu isaa haalaniiru. Haleellaan akkanaa naannoodhuma sanattii bulchiinsa Oromiyaa jalati kan argamuu aanaa Galaanaa keessatti raawwatamaa jiraachuun isaa gabaasamaa akka ture gabaasinni Yoonaataan Zebdiyoos yaadachiiseera.


Walii galteen Dhukaasa Dhaabinsaa Kabajamaa Yeroo Jiru Kanatti Gargaarsii Namoomaa Gara Tigrayitti Ergamaa Jira

Tigraay keessatti namoonni miliyoona shanii ol gargaarsa idil-addunyaa barbaadu kan jedhan Itiyoophiyaatti bakka bu’an bu’aa Yuniiseef(UNICEF) bulchiinsa naannoo Amaaraa fi Affaar keessatti akkasumas namoonni miliyoona torba dabalataan walitti bu’iinsaan miidhamanii jiran jedhu. No media source currently available


HIYUMAAN RAYITS WAACH DHIITTAAN MIRGA NAMOOMAA OROMIYAA KEESSATTI RAAW’ATU XIYYEEFFANNAA ADDUNYAA ARGACHUU QABA, JEHDA

Dhaabbanni idilee adduunyaa mirga namoomaaf falmuu hiwumaan Raayits waach/HRW mootummaan Itiyoophiyaa garee hidhattota irratti duula geggesaa jiruun kan ka’ee lixa Oromiyaa dabalatee sarbiinsii mirga namoomaa raawwachaa jiraachiuu isaa ibsee jira. Bara 2020 Yemuu xiyyeeffannaan aduunyaa gara Tigraayti luucefatee jiruu kaasee Oromiyaa keessatti sarbiinsii mirga namoomaa akka taasifamaa ture kan ibse gabaasinni HRW, lola muutummaan garee hidhattootaa Waraana Bilsummaa Oromoo WBO jedhamuu waliin taasisaa jiru kessaa jiraattonni yeroo dheeraadhaaf taajaajilaa bu’uraa argachaa akka hin ture ibseera. Ajeechaa seeraan alaa fi hidhaa jimlaa rawwachuudhaan kan umnoottan mootummaa himatee ibsi HRW kun, gareen hidhatootaa gama isaatiin hannga’ootaa mootummaa naannoo akka butaniif ajjeesan galmaa’uu isaa ibsee jira. Ajjeechaa dhiheenyaa kana aanaa Gimbii ganada Tolee jedhamu keessatti raawwatee fi waan magaalaa Gambeelaa keessatti ta’ee kan ibsee HRW, Sarbiinsii mirga namoomaa lixaa oromiyaatti raawwatu waan itti fufee jiruuf xiyeeffannaa atattamaa hawaasaa adduunyaa irraa akka argachuu qabu hubachiisuu isaa gabaasin madda Oduu AFP ibseera.


Izeemaan Hogganaa Filatee Jira

Izeemaan kongreesa isaa isa jalqabaan profeesar Biraanuu Naggaa hogganaa partichaa akkasuama ObboYohannisa Mokonnan itti aanaa hogganaa gochuun filatee jira.’ Kaadhimamtonni lameen torbanneeniif duula na filadhaa gaggeessaa eega turanii booda, filannoo kaleessa gaggeeffameeti kana argamsisttu kana murteesse.Itti aanaa hogganaa partichaa kan turan Abduuaaleem Arraagee obbo Haabtaamuu Kitaabaa qabachuun kan dorgooman yoo ta’ u profeesar Birhaanuun injiifataman.


XayyaaraanGargaarsa Gara Maqaleetti Geessuu Kan Dhaabatee Ture  Jalqabamee Jira

Guyyoota darban kudhaniif addaan cite kan ture balaliin xayyaaraa kan gargaarsa gara Maqaleetti geessuu amma jalqabamuun ibsamee jira.Kunis Sanbata hojjattonni gargaarsa dhala namaa hojii kun jalqabamuu isaa RSAf mirkaneessauun hojjattonni gargaarsaas maqalee irraa gara Finfinneetti imaltuu jalqabuu ibsan. Magaalaa Maqalee keessa kan jiru balabala waajirri jaarmyaa nyaata addunyaa irratti, tokkummaan mootummootaa tajaajiila gargaarsa deddebisuu kan xayyaaraan gaggeeffamu jalqabuu isaa ibsuun waraqaa maxxansee jira. Addi Bilisummaa Uummata Tigraay balalii gargarsaa kana xayyaaronni deddeebisan dirree xayyaaraa Maqalee akka hin qubanne taasisee jechuun tajaajilli kominikeeshinii mootummaa Itiyoophiyaa ibsee ture. Waajirri haariroo alaa kan Tigraay gama isaan, balaliin kan addaan cite dirreen xayyaaraa hojii isaa gaggeessuuf boba’a dhabuu isaan ta’u ibse. Mootummaan Itiyoophiyaa haala guutuummaan jechuun dandeesisuun boba’an Tigraay akka hin seenne dhorkuu isaan rakkoo uumamee jechuu isaa Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Gazeexxeessaa Tamsgeen Dassaaleeny Wabiin Akka Ba’u Muteeffamee Jira

Wabii qarshii kuma dhibba tokkoon akka gaadhiifamu murteeffamuu abukaatoon Tamasgeen Obbo Heenook Akliiluu ibsanii kanas mana murtii Fedeeraalaa isa ramaddii Lidataa jiru kan waa’ee farra shororoorkaa fi dhimmi heera mootummaa ilaaluutu caalmaa sagaleen murteesse jedhan. Garu yeroo falmiin gaggeeffamaa jiru hundatti Tamasgeen biyyaa akka hin baaneef Imigreeshiniif ajajajii kennamuu manni murtii beeksisee jira.Dhimma isaa hidhaa ala taa’uun hordoofuuf akka jiru ibsamee jira. Gaazexxessaa Tamasgan irratti himatii yakkaa dhiyaate sadii ta’u fi isaanis, iccitii looltoota nama hin ehamamneef ykn uummataaf ibsuu, odeeffannoo sobaa fi namatti bitaacha’uu facaasuu fi gocha dhiibuu fi guddaa kan hin taanee gocha qoheessuu rawwachuu jedha. Tamasgeen barruu Fitiih jedhamuuf daayreekteera olaanaa ture.


Rakkoo Itiyoophiyaa Kaabaa Mariin Furuu Yaada Jedhu ni Deggerra:Geetaachoo Raddaa

Paartiin Badhaadhinaa rakkoo Itiyoophiyaa kaabaa keessaa mariin fufuuf murteessuu isaa, qalbii gaariin kan ilaalan ta’u dubbii himaan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay Geetachoo Raddaa ibsanii jiru. Torban dabree walgahii kan gaggeessee koreen gidduu galaa fi koree hojii raawwachiiftuun paartii Badhaadhinaa dhimmi kana irratti irra deeddeebi’uun walgahii gaggeessuu isaanii torban dabree kan ibsan ministeera haqaa kan ta’an Dr. Geediyoon Ximootowoos, koreen kanaaf hundeeffamees yaada dhiyeesseen rakkoo Itiyoophiyaa kaabaa furuuf mariin gaggeeffamu gamtaan Afrikaa mijeessuun akka ta’u ibsanii jiru. Mariin karaa nagaa gaggeeffamu Itiyoophiyaaf akkaan barbaachisaa ta’u paartiin keenya murteessee jira jedhan. Yaaliin karaa nagaa hin milkaa’uu taanaan, tuttuqqaa jiru faccisuuf tarkaanfii barbaachisu fudhachuuf murtii irra ga’eera jechuun Dr Geediwoon ibsanii gama Kanaan raayyaan ittisaa fi dhaabattonni nageenyaa yaalii jalqaban jabeessanii akka itti fufaniif murtiin dabarfamuu ibsan.


Affaar Keessatti Dhuka’aan Waraansa Tigiraay Irraa  Lafa Keessatti Hafe Jiraattotarra Miidhaa Geessisuun Himame

Naannoo Afaar keessatti waraansa humnoota mootummaa Itiyoophiyaa fi humnoota Tigiraay gidduutti baatiilee kudha sagaliif geggeessame irraa dhuka’aan akkuma lafa keessa awwaalametti hafe uummata tikfatee-bulaa duraanuu caamaan rakkatutti rakkoo uumee jira. Dhukaatonni kun dho’anii ijoollee fi beeladoota jalaa ajjeesuu himatan. Kun ammoo, akka namoonni yeroo caamaa kanatti bishaan waraabbachuu deemuullee sodaatan taasise – jedha, gabaasaan Henrii Wilkins Cifraa irraa erge. Caqasaa. No media source currently available