Bobbaan Leencoo Bati Maqaa Jijjiirraa Saaxilame

Gidduu darbe naannoo Amerikaa irraa ususiin oduun ODF gidduu deemaa jirtu tokko gurra na seente. Oduun deemaa turte kunis Leencoo Baatii(Siisay Ayyalaa) akka gara Afrikaa, Xoophiyaa ykn Eritireatti bobba’e fi bobbaa isaa keeysattis mootummoota dubbisuu danda’a kan jettu turte. Siisay nama miseensa ODF ta’ee ODF gara EDF (Ethiopian Democratic Front) jijjiiruuf warra dhama’an keessa jiraachuun beekamaa dha. Barruu kana keeysatti dhuguma Siisay gara Afrikaatti bobba’e moo? Maqaa isaa duriitti deebi’uuf bobba’e? gaaffii jedhu deebisuun dura eenyummaa Siisay Ayyalaa gabaabseen dubbistoota koof ibsa. Siisay duubbeen seenaa isaa akka ibsutti nama mootummaa Dargii keessatti yeroo dheeraaf dabballee Darguu ta’ee hojjetee yeroo ta’u, bara mootummaa ce’umsaa akkuma ‘Guwaaddota’ isaa Darguu fi loltootaa Darguu waliin biyyaa dheessee gara biyya Keeniya(Nairobi) ce’e. Yeroo sanitti akka qabsoo Oromoo kan ABOn hogganamuutti deebi’uuf tattaaffiin guddaa karaa hawaasa Oromo Keeniyaa keessa jiraatanii yaalame. Siisay qabsoo keessatti qaamaan hirmaachuu diduun, akeeka qabsoo Oromoo dirree irraa sochoosuu baqachuun, akka baqataatti biyya Amerikatti baqatee qubate. Akka biyya Ameerikaa ga’een caayaa fi hawaasa Oromootti makame. Cayaa ABO biyya alaas bara 1998 keeysa bakka bu’e. Baruma kana keeysa ulaagaa miseensummaa osoo hin guutiin cayaa ABO bakka bu’ee akka miseensa GS-ABO ta’u moggaafame. Kun maaliif, akkamiin akka ta’e barruu kaan keeysatti waliif ibsina. ( Tartiibin inni ittiin gara bakka bu’ummaatti dhufe ibsamuu waan qabuuf.) Akkuma miseensa GS-ABO ta’een namoota naannoo fi gosaan qooduu fi ijaaruun akka ABOn akeeka isaa jijjiiru gochuuf marxifatee itti bobba’e. Haala kanaan jeequmsootaa fi foxxoqiinsa ABO keessatti raawwatan keeysatti nama qindeessaa ta’uun shoora isaa diiggaa xabate. Haala kanaan jeequmsa Qaama Ce’umsaa kaasuu keessatti, Jeequmsa Jijjiiramaa kaasuu keessatti, haga ABO dhabamsiisuu irraa abdii kutatee ODF dhaabbatanitti hojii qabsoo Oromoo diigguuttiture, ittis jira. Namni kun quba qabeenya dhaabaan alatti bara 2006 biyya America keessatti Baacaa Dabalee waliin yeroo adda addaatti wal-argee maree akka gaggeesse, August 2007 keessa ammoo qajeelfamaa fi dirqama dhaabaan alatti Kumaa Dammaqsaa waliin biyya America Oha’otti quunamee waliin haasa’uun ni beekama. Baruma 2007 keessa Abbaa Duulaa Gammadaa waliin Washingoton DC tti yeroo lama wal arguun mare sirnaan ala gaggeeyse. Miseensoti hariiroo inni diinaa waliin qabu irratti shakkanii gaaffii dhiyeessaniif, akka dhaabni dirqama itti kennee hojii hiccitiif bobbaaseetti fakkeessee dhiyeessuun kijibaa fi miliqaa hariiroo dhoksaa diina waliin qabaachaa ture. Bara maqaa ‘jijjiirama’n Oromoo biyya alaa afaan fajjeysaa tures, SBO fi marsaalee ABO hunda cufsiisuuf bilbilaa fi emailiin tattaafate, itti milkaawu dadhabe. VOA sagantaa afaan Oromoos cufsiisuuf tattaaffiia gochaa turee irratti dammaqamee warra sagalee America dabarsaniin gaafatamee afaan damma dibatee fi haguugatee irra tare. Namni kun shiroota jajjaboo qabsoo Oromoo irratti hojjechaa turetti hin dhaabbatne. Ammas akka hojii ODF hojjechuuf Afrikaatti bobba’e fakkeessanii haasa’uun maaliif isa barbaachise? Sababaan inni ususii akkasii facaasiseef: 1. ODF humna cimaa kan mootummaa waliin haasa’uu danda’u fakkeesse dhiyeessuuf; 2. Sagantaa inni warra UDJ(Unity for Democracy & Justice) ykn Andinet waliin qabu gara dabarsuun Oromoo afaan faajjessuuf; 3. Akeeka isaa maqaa isaa duriitti deebi’uuf galmaan ga’uu dha. Haala Kanaan maqaa isaa Leencoo Baatii gara Siisay Ayyalaatti jijjiirrachuuf, maqaa ODF gara maqaa Xophiyaa qabutti jijjiiruuf, Washington DC keessatti mana cufatee warra partiilee Amaaraa/Andinet jedhaman waliin marii irra turuun dhaga’ame. Yeroo bobba’e keeysattis Oromoo dhokatee bobba’ee qubata xiyaaraa Washington DC(Air Port) irra nafxanyaa miseensa UDJ isa simate. Burtukaan fi Siyyee Abrahaa waliin wal quunnamsiisun haala aanjessee marii godhachuun maddeen ibsanii jiru. Jeeqxuu, Jalee fi Gantuun Oromoo Bakka Hin Buutu! Injifannoo Ummata Oromoof! Oroomsis Oromoo gamtaaoromoo3@gmail.com


Arbaminch Univery Students were forced to leave Campus

Arbaminch University Students have been forced to leave the campus after depriving them of food and shelter. According to one student’s statement, there had been a serious disagreement with the university’s management who was forcing them to take the Holistic Examination immediately.Students argued that if this should take place, then we should have been told earlier so that we have plenty of time to be prepared. And that it is totally unfair and cruel to force them to take it at the 11th hour (at the year of their graduation). After calling this students who according to the management should take the examination, the board decided to stop both the cafeteria and dormitory services. And as of now they have been forced to leave the campus by the use of police force. All of them with no exception to girls and the ill are all scattered in the city churches, hotels,…. And some are already heading back to their homes. Onkololeessa 05,2013 Arba Minc Garboomfataan mootummaa Wayyaanee Impaayera biyyattii keessatti dhiibbaa daangaa hin qabnee fi sarbama mirga dhala namaaf dorgomaa kan hin qabne irratti barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc diddaa gaggeessan. Mootummaan abbaa irree wayyaanee yeroo mara oduuwwan dharaa foddaa ETVdhaan kan beekamu qulqullina barnootaa jechuun kan lallabaa bahe maaliif fashala jechuun barattootni Yuunivarsiitii Arbaminc waggaa 4ffaa fi 5ffaa hiriira nagaa taasisanii jiran. Barattootni kunneen yeroo nuu kenname keessattii fi akka sagantaa barnootaatti barannee xumurra malee malaammaltummaan baajata hojii fixxaniif nuyi guyyaa lama barannee hin qoramnu jechuun diddaa dhageessisanii jiran. Mootummaan wayyaanee kutannaa fi gaaffii mirgaa kanaan kan dhiphate magaala Bishooftuu keessaa poolisoota federaalaa itti seensisuun doorsisa jabaa irratti gaggeessaa jira. Poolisootni federaalaa magaala Hawaasaa kanaas diddaa kana dhaamsuuf hedduumminaan Yuunivarsiitii Arbaminc seenanii jiran. Humni kamuu dhufu gaaffii mirgaa irraa hin dhaabbannu jechuun qeerroon yuunivarsiitii Arbaminc addeessee jira.


“Yaanni ODF ummatoota Toophiyaa maraaf furmaata taha jennee amanna”

ABO keessa yeroo dheeraaf turree jirra, yeroo siyaasaa ABO addunyatti himnu takkuu Topphiyaa diigna jennee hin beeynu, gareen haftelleen ju’uuf hin teessu” Yaanni ODF ummata Toophiyaa maraaf furmaata taha jennee amanna. Haala keessa keenyaa, haala ollaa keenyaa fii addunyaa laallee yaada amma lafaa kaaneen “fadareeshinii dhugaa” kana fudhanne. Gaafiif deebisaa sarara Paltal ONDF miseensa fi hoji raawwachiisaa ODF/ADO J/ Dr Bayaan Asoobaa waliin taasise…


Muummichi Ministeeraa itiyoopiyaa Mormitoota akeekkachiisan

FINFINNEE — Muummichi ministeeraa H/Mariam Desaaleny biyyatti hoogganuu erga eegalanii waggaa tokkoo as akeekkachiisa isaan kennan keessaa inni miilanaa isa cimaa dha. Ibsa isaanii kanaan hoogganoonni paartilee mormituu hagi tokko obsa mootummaa fixaa jiru jedhan. Hoogganoonni paartilee mormituu kun paarlaamaa Itiyoopiyaatiin shorokeessaa dha jedhamuun dhaaba waamame Ginboot 7 waliin hariiroo qabu jedhan. Hariiroo akkasii kanneen qaban immoo kan adabamu ta’uu akeekkachiisan. Gareen shororkeessotaa kanneen akka Ginboot 7, adda bilisummaa biyyoolessaa Ogaden, adda bilisummaa Oromoo, fi al-Shabab paarlaamaa keenyaan dhaaba shorokeessotaa jedhamaniiru. Dhaabolii kana waliin hariiroo hojii kan qabu eenyu iyyuu ni adabama. Kanaaf ibiddaan hin taphatinaa jechuu dhaan mormitoota isaanii yaadachiisaniiru muummichi ministeerichaa. Kaayyoon keenya inni duraa nageenya uummata keenyaa eeguu dha. Inni kaan kana booda kan dhufu dha. Kana sirriitti hubachuu qabdu. Seera biyyattii ol godhanii kan of fudhatan irratti tarkaanfii fudhanna. Dimokraasiin kan hojjetu kana keessatti. Dimokraasiin jeeqama keessatti ykn akka namoonni hagi tokko nuti seeraan oli jedhanii haala yaadan keessatti hin hojjetu. Kanneen ibiddaan taphatan ibiddichumatu isaan guba jedhan. Gareelee mormituu hagi tokko gareelee shorokeessotaa waliin hidhata qabaachuu isaanii beekna jedhan obbo H/mariam Gareeleen mormituu hagi tokko Ginbot 7 waliin hariiroo qabu. Nutis isaan beekna. Ragaa ga’aa qabna. Yeroo ammaatti hariiroo qabu. Kan nuti barbaannu garuu ragaa mul’ataa ta’ee dha. Haala isaa of eeggannoo dhaan hordofaa jira. Sana booda murtiitti isaan dhiyeessina. Yeroo isaa eeggata malee arguuf jirtu jedhan.


Kan Sodaatanis Du’a Kan Hin Oolles Du’a

WASHINGTON, DC — Irra hedduun isaanii biyyoota gaanfa Afrikaa irraa kan ta’an uummanni hedduun imaltuu hamaa kan gamoojjii sahaaraa keessaa darbuuf yeroo yaalanitti haalli lubbuu isaaniif sodaaachisu kan isaan mudatu ta’uu kanneen ijaan argan ni dubbatu. Imala hamaa kana keessatti daran kan miidhaman ijoollee fi dubartoota ta’uun ibsameera. Kannen ituu lubbuun jiranii bubbeen cirracha gammojjii sahaaraa irra garagalee awwaalu fi kan galaanni nyaatee hambise lakkoofsa isaa sirritti kan beeku hin jiru. Dhala namaa karaa seeraan alaa deddebisuun daldalli gageeffamu kun maallaqa guddaan kan irraa argamu garuu gocha sukaneessaa addunyaan ilaalcha itti kennu hin dandeenye ta’eera. Maallaqa isaanii dhabanii dararamanii qaamaa hir’atanii biyya namaa keessatti rakkataa kan jiranis danuu dha.


SADARKAA GUYYAA ARAFAA !!!!!

By: Ammar Sheikh Amin Ibro Assalaamu aleykum warahmatullaahi wabarakaatuhuu…. mata dureen kiyya kan arraa “sadarkaa guyyaa Arafaa” ja’a. osoo oobsaan na hordoftanii hedduu na gammachiisa !!! Guyyaan Arafaa ji’a zul hijjaa keessaa guyyaa 9ffaa ti. sababni inni maqaa kanaan yaamameef namoonni hujii hajjiirra jiran guyyaa 9ffaa kana waan dirree “Arafa” ja’amtu keessa dhaabbataniifi !! Guyyaan arafaa kun guyyoota rabbiin uume keessaa irra caalaa guyyaati. hadiisa keessatti ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a ” irra caalaan guyyaa guyyaa arafaa ti !!” Guyyaa Arafaa kana soomanuun dilii waggaa dabree fii kan dhufu namarraa haqa !! hadiisa sahiiha keessatti ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a ” guyyaa Arafaa soomanuun dilii waggaa dabree fii kan waggaa dhufuu namarraa haqa” asirratti wanni beekuu qabdan diliin namarraa haqamtu tun dilii xixiqqoo dha malee gurguddoo miti, diliin gurguddoon Towbaa dhaan malee hin haqamtu !!! Rabbiin guyyaa Arafaa kana gabroottan isaa hedduu ibiddarraa bilisoomsa !! Ammas guyyaan Arafaa kun guyyaa du’aaiin akkaan keessatti qeebalamtu. Ergamaan rabbii S.A.W akkana ja’a “keyrul du’aai du’aau Arafa” hiikkaan isaa “irra caaltuun du’aaii du’aaii guyyaa Arafaa ti” jechuu dha. tanaafuu du’aaitti jabaachuu qabna. obboleeyyan kiyya !!! hadaraa……du’aaii godhattan keessa na buusuu hin dagatinaa Hubachiisa !!!! Namni dilii qabu cufti guyyaa Arafaa soomanuu qaba. An gama kiyyaan waanin dilii hedduu qabuuf jecha soomanuun qaba je’eetin murteessee jira, Ati hoo dilii hin qabduu???? duuba maaliif hin soomanne?? walumaa galatti guyyaan Arafaa kun akka bilaashitti nun dabarre, soomannee du’aaii godhannee bifa bareedaan dabarsuu qabna. obboleeyyan kiyya !!! hadaraa guyyaan caalaan kun akka nun dabarre !!!! Yaa rabbi !! nama guyyaa kana keessatti soomanee du’aaii godhatee irraa jaalattee ibiddarraa bilisoomsitu keessatti nu ramadi !!


Kabajaa ayyaana Iidal adaha kan bara 2013 ilaalchisee ibsa dhaaba ULFO irra kenname.

Waan Hunda Dura Maqaan Rabbii Haa Duursu. EID MUBARAK Akkuma bekkamu ayyaanni Iidal adaha Guutuu Ummata islaama idil addunyaa biratti ayyaana waggaa kan bifa ho’aan kabajamuudha. Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa ULFOn ayyaana kana sababeeffachuun Ummata Islaamaa guutuu Oromiyaatii fii Ollaalee Oromiyaa maraan akkasuma ummata islaamaa kan Qabsoo haqaa irra jiran maraaf dhaamsa kanaa gadii dabrsa. Seena amantii islaamaa keessatti ummanni keenya hangafa hordoftoota maraatti. Jaarraalee hedduuf gabrummaa ulfaata jala waan turaniif akka dheerina seenaa isaatti roga hundaan dagaaguu hin dandeenye. Haa tahu malee akkuma hangafa ta’uu isaatti miseensota baay’ee horachuun isaa beekkamaadha. Ammaas taanaan Impaayera itiyoophiyaa keessatti kabajamuun mirga amantii akkuma kan mirga sabootaa danqaa hamaa jala jira. Sababaan rakkoo kanaa inni guddaan akkuma hangafoota isaa sirni wayyaanee EPRDF kan fedhii ummataatiin filame waan hin taaneef kabajamuun mirga amantii fii namoomaa isaanirraa tasumaayyuu hin eeggamu. Kabajamuun mirgootaa fii amantii baroota dabran keessa ummataan sobaa turan hundi kunoo yeroo isaa eeggatee sirna wayyaanee harkatti fashalee jira. Eega akka kanaan falmaan mirga amantii guutuu biyyaa keessatti dhoohuun isaatiis kanumaafi. Gaafiin ummata islaamaa kan bara lamaan dura filannoo majlisul Aalaa qofa irratti gabaabbatee ka’e debii dhabuun gara gaaffii siyaasa kan guutuu biyyaatti jijjiiramee jira. Gaafiileen mirgaa kamuu deebii male argachuu kan danda’u biyya ol aantummaan seeraa keessatti mirkanaawe duwwaadha. Ummanni Islaamaa Gaafi isaaniitiif deebii male argachuu dhabuun kaan hidhamuu, ajjeefamuu fii biyyarra ari’amuun seera dhablummaa waan ta’eef hogganni dhaaba ULFO/THBO ciminaan ni balaaleffata. Kanarra ka’uudhaan jijjiiramni haalaa bal’aan mul’ataa jira. Jiiiramni kun roorroo hammatte irraa kan ka’e guutuu biyyaatti keessatti tarsimoo qabsoo haaraya saaqee jira.carraan kun ayyaana Iidal adaha kan bara 2013 kan addaa isa taasisa. Keessumattu roorroon ummata islaamaa irratti deemaa kan ture ta’uus yeroo isaa eeggatee itti dammaqamuun waan guddaadha. Ummata cuqurfame kanaaf Qabsoon bifa kamilleen haqa tahee osoo jiruu tartiibaa fii mijjaawina dhabuun baroota roorroo danuu if duuba naannessee jira. Wanni gaariin yeroo Qabsoo sabboonummaa cime dagaagaa dhufe kanatti Obsi ummata Islaamaatiis dhumatee dhoohuun isaa sirna gabroonfataa wayyaanee kan maayyii isa taasisa. Qabsoon roga hundaan qindaawee haalaa fii yeroo tokkotti wal sime kun cunqurfamoota impaayera itiyoophiyaa bira taree nageenya godina gaafa Afrikkaatiif qooda guddaa gumaachuuf gulufaa jira. Qabsoo kana milkeessuuf lammiileen biyyattii marti sabaafii amantiin osoo wal hin qoodin qabsoo kanairratti hirmaatanii jijjiirama hundee akka fidan hogganni dhaaba ULFO dhaamsa isaa dabarsa. Qabsoo wal irra hin cinneen seer- dhablee fii Sirna Rabbi-dhableen waayyee xumura itti godhuuf yeroon amma. ”Aangoon shiraan bu’uramte hin waartu qabsoon facaatii Cubbu haqaatu irra aana ragaan jecha Gooytaatii.” Tokkummaan Humna !!! Iznii Rabbiitiin Murni Haqaa Ni Mooha !!! Oromiyaan Ni Walaboomti !!! KHR ULFO Oct 15, 2013 Odeeffannoo dabalataaf Email:- info.ulfo2012@gmail.com


(OROMEDIA, 15 ONKOLOOLESSA 2013) HAADHA WARRAA HAYYU-DUREE ABO, JAAL DAAWUD IBSAA, KAN TA’AN AADDE OBSEE MARGOO DHUKKUBA AKKA TASAATIIN ADDUNYAA KANA IRRAA DARBUUN  GABAASAME.

J/Obsee Margoo (1976-2013) Maddeen keenya Norwey, Bergen, irraa akka ibsanitti, haati warraa Jaal Daawud Ibsaa dhukkuba akka tasaa mudate akka wal’aanamtuuf gaafa 08/10/2013 galgala gara mana yaalaa “Haukeland sykehus” biyya Norway magaalaa Bergen itti argamutti geeffamte. Oromiyaa keessatti gaafa 29/11/1976 kan dhalatte Jaal Obseen, mana yaalaa geeffamte keessatti wal’aansa fayyaa otuu fudhachaa jirtuu gaafa 11/10/2013 addunyaa kana irraa du’aan boqotuun ishii beekamee jira. Hawaasa Oromoo biratti hedduu jaalatamtuu fi kabajamtuu kan turte Jaal Obsee Margoo, bakka deemte maratti eenyummaa fi Oromummaa mul’isuudhaan akka mararfannoo guddaa qabaachaa turte kanneen dhiyeenyatti beekan ragaa bahu. Miseensotii fi deeggartooti qabsoo bilisummaa Oromoo, akkasumas sabboontoti Oromoo bakka jiran mara irraa boqonnaa jaal Obsee ilaalchisuun ibsa gaddaa fi dhaamsa jajjabinaa dabarsaa jiru. Miseensoti ABO konyaa Victoria ibsa gaddaa Oromediaf ergan keessatti Jaal Obseen haadha qabsoo, haadha jaalalaa fi haadha Oromoo dhugaa akak turte eeruun, du’a akka tasaa kanatti hedduu gadduu fi rifachuu isaanii addeessanii jiru. Kana malees, Jaal Daawud Ibsaaf, maatii fi firoottan isaanii maraaf jajjabina hawwuun, Waaqni lubbuu Jaal Obsee akka qananiisu illee kadhannaa isaanii waliin dhaamanii jiru. Miseensoti ABO Konyaa Stavanger gama isaaniitiin dhaamsa dabarfatan keessatti Jaal Obseen haadha qabsoo Oromoo, jaalatamtuu fi kabajamtuu akkasumas sabboontuu jabduu ta’uu eeruun, du’a hin oolle ta’ee malee goota akkanaa dhaabuun hedduu laalessaa akka ta’e ibsaniiru. Miseesnoti ABO Stavanger, itti dabaluunis,”Gadda guddaa nutti dhagayame ibsachaa, Waqaayyo lubbuu J/Obsee haamaaru; J/Daawud, Maatii fi firoottan J/Obsee hundaaf immoo Waaqayyo jajjabina isaaniif haa kennu,” jedhanii jiru. Kana malees, “Kabajaa fi jaalala jaallummaaf awwaalcha Jaalle keenya irratti argamuun gaggeessa isa dhumaa ni goona,” jechuun kutannoo jaalummaa irra deebi’anii mirkaneessanii jiru. Miseesnoti ABO marti dhaamsa gaddaa dabarsan keessatti Jaal Obseen qabsooftuu jabduu, kutattuu fi jaalatamtuu akka turte ibsuun, ekereen ishihii akka qanani’uuf, Jaal Daawud fi firoottan ishiif immoo jajjabinni akka kennamu akkuma amantii isaaniitti kadhannaa gochaa akka jiran beekameera. Miseensi ABO maqaan isaa akka himamu hin feene tokkos karaa marsaa hawaas-qunnamtii akka nuuf ibsetti, J. Obsee Margaa akka nam tokkeettis tahe akka miseensa dhaabaatti bakka turte hundatti nama qooda kennaa tureedha.


Giimii Ukkaamame – Asoosama Gabaabaa

Beekan Gulummaa Irranaa-tiin, Yunivarsiitii Finfinneetti barataa PhD | Okonkoleessa 16, 2013 Kaleessarra har’a wayya laataa jennaan, kan durii ammarra wayyoome. ‘Jagni hin quufu jennaan, waraabessi nyaataa bule’ jedha mammaakaan Oromoo. Guyyaansaa onkoloolessa 4 bara 2013 ture kanan lafa seenaa Oromoon qabdu keessaa dirree shekahuseenaa daawwachuuf manaa ba’e. Lafti ka’umsakoos magaalaa guddittii Oromiyaa Finfinnee lafa Dachee Golbaa jedhamurraati ture. Yeroon manaa ba’eefi akkatti manaa ba’es ta’ee, maaliif akkan manaa ba’e yeroof wanti naa ife waan hinturreef, utuu waan geejjibaaf tajaajila kennan hedduun magaalicha keessa baay’atanii jiraniiti ani garuu miillan ittiin dhaladheen imalakoo kanan itti fufuukoo arge ergan halkan keessaa sa’a 6 tti magaalaa Bushooftuu ga’eetani. Magaalattiinis Haroo uumamaa gama hedduun itti marfamteen kan badhaateefi kan keessaa miilla fuuchuunsaa namatti hintolle miidhagduu uumaan dhoksee iddoo sana kaa’edha. Lafa daawwatamuuf tuuristoota hedduu ofitti harkistu ta’uushee qofa utuu hintaane, kan qilleensi haroo sanarraa ka’u nyaata malee akka buddeenaa nama quubsudha haalli teessuma magaalaa Bushooftuu. Anis gaafan akka nama hirribaa dammaqee olii gadi ilaaluutti ka’u, kanan duratti horii warra keenyaa waliin tiksaa turre Caalaa Tarfaasaan iddoo sanatti arge. Dhaabannee ija keessa wal ilaalleetu nu lamaanuu ijaan malee afaaniin walitti dubbachuu dadhabne. Erga adda baanee yoo xiqqaate waggaa 22 ta’eera. Akkatti aniif Caalaan gargar baane seenaa qaba. Nama isas ta’ee anaanis argee hinbeekne tokkotu waan akka giimii tokkoo itti qabee doorsisee Caalaa nabiraa butatee bade. Caalaan yeroo sana nama kutaa torbaffaa baratu ture. Ergasiis akka mana barumsaatti hindeebine gaafa anatti himuun akka raata’uu ta’een fajajee hafe. Yaa Gurmeessaa naan jedhe Caalaan. Anis gaafan jalaa owwaadhu, hiddi fuulasaarraa waan foon keessaa funaanamee lafeen qofaan dhaabatu anatti fakkaateera. Namni isa du’eef booha; duuni isa hafeef booha’ jedhu mitiiree? Anis hafuura gara keessaatti malee, gara alaatti baafachuun dadhabe. Waan keessakoo ukkaamamee jiru Giimii Ukkaamamee abiddi keessaa dhuka’uuf ka’e fakkaata. Akkuman caalaa ija keessa ilaalettan yaadaan geejiba gatii maleen Oromiyaa keessa balali’ee as deebi’e. Yeroon imalakoo xumuree as deebi’u ammas ani kanan jiru magaalaa Bushooftuu keessadha. Gabaasa isan naanna’aa oolee dhufe sanaa Caalaatti himuun narra ture sanaa itti gadi tarreessuuttan ka’e. Waa’ee seenaa mana barnootaa keessaa. Namni maaliif akka baratuufii isa barate kanammoo eessaafi akkamitti hojiitti akka jijjiiru. Konkolaataa luka lamaa keenyaan imala keenya ittuma fufuun lafa Maqii jedhamu geenye. Utuma yaada kanaan walwaxalluu barsiistuun Afaan Oromoofi Ogbarruu tokko as nutti baatee gaaffii nuti isheef deebisuu hindandeenye tokko nugaafatte. Maqaanshees Hambisee Rabbirraa jedhamti. Akka iddoo sanaatti Bunni Jabanaa beekamaa waan ta’eef, mana aadde Soolaneetti nuqabdee nu afeeruu akka barbaaddu gaafa nutti himtu, nutis dadhabneerra waan ta’eef tole jechuun gadi teenyee buna keenya harkatti qabannee haasaa keenya eegalle. Anis Hambisee keenyaa amma gaaffiikee sana itti fufuu dandeessa jedheen. Gaaffii tokko tokko nugaafaatte. Gaaffii isheen nagaafattes, namni waan garaasaa keessaa hojjetamoo? waan garaasaa keessa kaa’aniif hojjetaa? naan jette. Hiryaakoo Jaal. Caalaatiin ammoo, namatu Waaqa jibbemoo? Waaqatu nama jibbee? jetteen. Gaaffii Hambiseen nugaafatte kanaaf deebii barbaaduuf akka isheen guyyaa muraasa nuu laattuuf Hambisee yoo gaafannus, matumaa deebii kana anis barattootakoo kutaa 12ffaa jiraniin waanan gaafatameef lakkii ammuma naaf deebisaa malee jettee morma nu huute Hambiseen. Isa barsiisaankoo Karoorsaan yeroon kutaa 10ffaa baradhu barumsa seenaa utuu nubarsiisaa jruu daree keessatti dubbaten yaadadhe. Namni lafarra yaa’aa jiru kun jedhe Barsiisaa Karoorsaan, Giimii Ukkaamame kan yookiin hin bobaane, yookaammoo hindhaamne garaasaatti guuree yaa’aa nuun jedha ture. Abiddi garaa keessa jiru kun eenyuun akka nama keessa kaa’ame yeroon barachaa ture sanayyuu anaaf gaaffii cimaa ture erga nuun jedheen booda, ittuma fufuutiin giimiin abiddaa nama keessa ukkaamfamee jiru kun lafee namaa kan nyaatuufi dhaabiitti dhiiga namaa kan xuuxudha. Gogaa namarraa kan luqqisuufi akka solloqqee haadha mukaa gagadhiisuutti dhgna namaa kan gargar diigudha. Gaaffiin achi keessaa burqus akka seelii qaama namaa kan lakkoofsaan bira hinga’amnedha. ‘Bishaan hin oofanii, ofiin bowwaa bu’aa’ akkuma jedhan, giimiin ukkaamfamee nama keessa jiru kun utuu hinbeekiin gara waan ta’uu hinbarbaadiiniitti humnaan nama oofa nuun jedhe. Akka nama qalbiin butamee utuman waan kana wacabbaraa jiruu gidduutti Hambiseen deebiikoo irraanfattekaa naan jette. Anis lakkii hin irraanfanne; garuu ‘giimii ukkaamfame’ keessaan dubbisuu deemen jedheen. Ittuma fufuunis silaallee namni waan garaasaa keessaa yoo hojjete gaariidha; kan garaa keessa humnaan namaa kaa’anii akkasitti hojjedhu, akka kanatti raawwattu malee, abaluun akkas gootu malee, sana dhiistee kana raawwattu malee namaan jedhan sanatu garaa keenyaa keesstti ‘giimii ukkaamfame’ uumee guddina nudhorken jedheen. Garaan keenya qajeelummaa hawwinaan jallina nu barsiisan; guddannee guddisna jennaan, guddaa keenya caccabsani; barannee barsiisna jennaan, sammuu keenya duwwaatti hambisani; kalaqnee agarsiifna jennaan, kalee keenya keessa nutumatani; fageessinee ilaalla jennaan, qaroo keenya dhabamsiisani; kadhannee deebii argannaa laata? jennaan, Waaqa nuwallaalchisani; deemnee lafa yaadne geenya jennaan, danqaraa nujala kaa’anii…kanaafuu deebii quubsaa waan narraa argachuu hindandeenyeef amma Guyyaasaan gaaf tokko siideebisa jedheen yaadakoo gudunfe. Jaal. Caalaanis gaaffii gaafatameef deebii akka kennuuf dabareen isa qaqqabde. Akka sa’a tokkoo gaaffii Hambiseen gaafatte irratti yaadaa kan ture Caalaan akkas jechuun deebii qopheeffate sana itti hime. Deebiinsaas, Waaqni nama hinjibbine; namnis Waaqa hinjibbine; ‘namatu nama jibbe’ jedhe Caalaan. Ittuma fufee ‘Leenci liqeeffatee nyaatu maal fidee galchaa? jennaan, eenyutu isa gaafata?’ jedhan mitiiree? Waaqni maal godhe jenneetu isa gaafachuu dandeenyaree? nutoo asumatti wal dadhabeeti. Dubbiinoo lagaaf gosaan walqoqqooduu taate. Abalu nama asii yookaan achii, isa goodaa yookaan gubbanaa, warra akkasii yookaan akkanaa, isa amantii akkasii hordofu yookaan isa sanaa, isa laga gamaa yookaan kan gamanaa…utuu jennuu barri lafa kanarratti uumaa biraa nuuf murtoofte sun xumuramaa jirti. Kanaafuu Waaqa nujibbe utuu hintaane, nutu waljibbe jedhee Caalaanis yaadasaa gudunfe. Barsiistuu Hambiseenis deebiin keenya kan ishee quubse ta’uu baatus hanga tokko deebii argchuuf yaalushee hafuura baafannaasheerraa adda baafachuu dandeenyeerra. Boruunis diimatee laftis dimimmisarraa bariitti harka kennateera. Nutis walfudhannee imala keenya gara lafa dhalootaa gooticha Oromoo Jan. Waaqoo Guutuu-tti taasifneerra. Giimii garaatti nukuufame kanaaf fala barbaacha oliif gadi joorra. Mana itti dhukkubaaf waldhaanaman tokko cina geenyeerra. Gaafa ija olqabannu ammoo ‘Mana Kilinikaa Fayyisaa Dafaa’ jedhamu tokko argine. Anis Caalaanis kilinika kanatti gorree dawwaa giimii keessa keenyaatiif gaafachuu jalqabne. Kilinkicha keessa kan hojjetanis Dr. Dandanaa Barii jedhamu. Waa’ee dhibee keenyaa gadi fagenyaan gaafa ibsinuuf ‘qas qas’ jedhanii kolfa nutti gaggaban. Aniif Caalaan ija keessa wal ilaalleetu, maal goonee? maal dogoggorre laataa? jennee naasuudhaan achumatti hadoodne. Dr. Dandanaanis lakkii isin homaa tokkoyyuu hinballeessine; garuu waa tokko nayaadachiistani nuun jedhe. Ittuma fufuunis, yeroon dooktorummaakoo Yunivarsiitii Walabummaarraa xumuruuf mata duree waraqaa qorannoo keenyaa galfadhaa jedhamnetti, ani mata duree dhimma isin waliin dhukkubsattan kanan qorachuuf galfadhee ture. Haata’u malee Piroofeeserri Yunivarsiitii sanaa bu’aa argannoo mata duree qorannoo sanaa fuulduratti dursee waan argeef, kun Yunivarsiitii keenya keessatti fudhatama hinqabu naan jedhe. Kanaafan mata duree yeroon itti darbe isa garaa namaa bobeessuuf ukkaamfame onnee namaa nyaatu kana maaliif guurtanii yaatuu? nuun jedhe. Haaluma kanaan dawwaan dhukkuba keessanii kilinika keenya keessa waan hin jirreef mee darbaa barbaaddadhaa nuun jedhe. Nutis kun Kilinka maqaa qofaan irra ba’edha jennee guguungumaa iddoo sanaa baanee qajeelle. Magaalaa ‘Dirree Dawaa’ keessa darbinee akka kiiloo Meetira 22 erga deemneen booda, Maanguddoo wayyaa adii yookaan gaabii hojjaa isaanii isa meetira afuritti siquun rifeensa mataa isaanii isa gaabii isaanii faana walfakkaatu irraa kooffiyyaa ol qabatanii nagaa nugaafachuuf ariifatan tokkotti baane. Maqaa nugaafatani jennaan itti himne; kan isaaniis gaafa gaafannu, ‘Qaalluu Biyyaa’ nuun jedhan. Umuriin isaanii waggaa 98 dha. Yaa ijoolleekoo nuun jedhan, nuti OOO jenneen. ‘Mana abbaan gube, dirmannaa hinqabu’ nuun jedhan. Itti dabalaniis ‘dhamaatuun dhama raaftee ro’oo komatti’ nuun jedhan. Yeroof hiika mammaaksa isaanii dugduubatti dhiifneetu waa’ee dhukkuba keenyaa isaan mariisifne. Gaaffii keessan afaan keessanirraa dhaga’uun nanbarbaachisu; bifa keessanirraayyuu nidubbifama; kanaafan mammaaksa sanaan sin simadhe ijoolleekoo nuun jedhan. Yaa Akaakaa keenyaa fallisaa maaliree? jedhee gaafate Caalaan akka jarjaruu tokko ta’eetu. Ammas Obbo Qaalluun ‘hamma farda bira geenyutti, harree yaabbanna’ nuun jedhan. Itti dabalaniis gaaffii isin ijoollummaa kanatti waliin miixataa jirtan kana anis umurii guutuu wajjin gidiramaa ture. Kunoo ammammoo umuriinis sokkitee, humnis na dhumteetan du’a simachaa jira nuun jedhan. Barbareen harkaan dhaaban ija nama gubdi yaa ijoolleeko! Finna lamatu jira nuun jedhan; kunis finna nuti ofiin ofitti finneefi kan jarri nutti fiddedha jedhan. Kanaafuu isa ofiin ofitti fidnerratti jabaattanii yoo walii wajjin hojjettan, isa qaamni biraa isinitti fidemmoo salphaatti qolachuu dandeessuuti kanarra nandudubbachiisinaa ijoolleekoo jedhanii achumatti nugatanii gara qe’ee isaaniitti deebi’ani. Yaa Caalaa keenyaa ‘abidda rafe huubni to’achuu kajeelti’ jedhan mitiiree? jabaadhu humni nubu’uu hinqabu jedheen jajjabeessuu jalqabe. Caalaan garuu walfaana mammaaksa lama sammuu keessa na buusee achitti nagatee bade. Mammaaksichis: ‘Dhibeen garaa keessaa, dhidhiibbaan irra keessaa’ kan jedhuufii ‘ulaandhula garaa jiru, saani cinaacha arraaba’ jedhani naan jedhe. Ani Gurmeessan ammoo ‘giimi ukkaamame’ garaatti baadheen qe’ee warra keenyaa utuu hingadhiisin guyyaa oofkaltiikoo eeggachaa beekaaf wallaallaa faana dhimma kanarratti mariisisaan jira! Beekan Gulummaa Irranaa, beekanguluma@gmail.com, +251911074437 – Yunivarsiitii Finfinneetti barataa PhD.


Yaadannoo Obbo Mardaasaa Raagga Jootee

Gooti sabaa, gumaacha kaasaa ummata ofiitii godhaniin barabaraan yaadatamaa hafu. Mardaasaa Raagaa Jootee kan Onkololessa 30, 2012 boqote, jannoota Oromoo sodaa malee qabsoo bilisummaaf godhaman keessatt qooda fudhachuun aarsaa guddaa baasan keessaa tokko ture. Jireenya saa guutuu jabinaan haacuuccaa fi roorroo gara hallee fi walumaagalatt kolonummaa Habashaa (Itoophiyaa) kutannoon nama mormaa ture. Akka sabboonaa Oromoo dammaqaa tokkotti, Mardaasaan yeroo Universitii Boston MA ture warraaqsa Oromoo keessatt qooda fudhachuu murteeffate. Mardaasaa ummata saatiif akka dhaabbatu kan kakaase gadi fageenyaan seenaa qabsoo Oromoo hubachuu qofa hin ture. Diiddaa moo’umsa diinaa akaakayyuu saa Jootee Tulluu, abbaa saa fi gooticha Oromoo wasila saa kan maqaa duulaa itt moggaafate hunda irra booree dhaalmaan itt dhufes qaba. Mardaasaan kolonummaan dhoofsisuu fedha kan hin qabne, dudhaa fi eenyummaa Oromoo hanga gaafa du’ee badeetti hundaa olitt kan laalu ture. Obbo Mardaasaan miseensota Tokkumaa Baratoota Oromoo Amerikaa Kaabaa (TOAK), kan yeroo jalqabaaf 1974 Amerikaa Kaabaa Kanadaa dabalatee walabummaan ijaarame bu’uursuu irratti qooda fudhatan keessa tokko ture. Hundeen dhaabichaa jabaatee qabsoon akka itti fufu gochaa, koree hojii geggeesituu dhaabame keessatt filamuun dura ta’aa Gabatee Gullalaa (Editorial Board) taa’anii waggootii dheeraaf dhaabaa keessatti guutumaatt of kenanii sirnaaf eeganoon tajaajilaa turan. TOAKn, sadarkaa jaarmiyaa beekamaa biyya alaa taasisuuf Obbo Mardaasaan heddu gumaachani. Obbo Mardaasaan bara jireenya isaanii hunda, fedhi fi dantaa saba isaanii bakkaan gahuuf karaa danda’ameen diina dura dhabachuun, kutannoo fi sabboonummaan guutumanii kan qabsaawan keesa tokko ta’anii mulatu. Obbo mardaasaan karaa fedheen qabsoott haa bobba’anii akeeki saanii ummata saanii aangessuu akka ture qabsawoti adda addaa raga bahu. Yeroo mara, amantii fi hawwiin Obbo Mardaasaa, kabaji mirga dhala nama fi bilisummaa kan qabdu Oromiyaa walaba taatee keessa jiraachuu ta’uu himatu. Carraan karaa lixaan qabsoo hidhannoo jalqaban yoo jiraate abuuruuf humnoota adda addaati makamanii Sudanitt godaananii turan. Garuu haalli waan hin mijjoofneef Amerikaatti deebi’anii mala adda addaa dhahaa turuun saanii ni yaadatama. Obbo Mardaasaan seena saba fi qabsoo Oromoo gadi fageesanii beekuu qofa otuu hin tahin, baldhinaan Journaalotaa fi barruulee adaa addaatt barreesanii seenaan qabsoo Oromoo caallatt akka dubifamuu godhaa turan. Baroota darban keessa, haala rakoo siyaassaa Oromiyaa keessatti dhalateen baqattota Oromoo biyyolee gaanfa Afrikaatti rakachaa jiraniif, waan hojetanii argatan hunda, otuu hin qusatin itti dirmachuun gargaaraa turan. Akkasumas waan biyya saaniif hawwan kan mullisan manifestoo adda addaa baasanii labsuun saanii beekamaa dha. Mardaasaa Jootee bilisummaa Oromoof qulqullina garaan dudhammi inni qabaataa ture seenaa qabsoo saba Oromoo keessatti ol bahee balali’aa jiraata. Akka ijaaraatti, nama dhugummaatti, amanamaa ummata ofiitti akka nama hin ciicatamneetti fi kaayyoo cimaa qabuutti yaadatamaa hafa. Lamiiwan Irraa Remembering Obbo Mardaasaa Raagga Jootee National heroes and heroines are always remembered for the past contributions to their national cause. The late Mardaasaa Ragaa Jotee who passed away on October 30, 2012, was one of the brave Oromos who had fearlessly engaged in the national struggle and made enormous sacrifices in the name of freedom. Throughout his life, he stood up firmly against all forms of repression and subjugation in general and the Abyssinian (Ethiopia) colonialism, in particular. As a conscious Oromo nationalist, Mardaasaa decided to participate in the Oromo revolution while he was attending university in Boston, MA in the early 1970s. Mardaasaa’s motivation to fight injustice and domination stems from his own deep knowledge of Oromo historical struggles, as well as his family’s generational resistance to the barbaric Abyssinian empire builders. Like his grand-father, Jootee Tulluu and his father before him, and the Oromoo hero, his uncle whose name he adopted as nom de guerre was a fervent Oromo nationalist who uncompromisingly rejected colonialism in Oromo land and vehemently upheld Oromo tradition and identity until the very last moment of his death. Mardaasaa was one of the early members and organizers of Union of Oromo Students in North America, the first independent Oromo organization to be formed throughout the United States and Canada. Strengthening the foundation of the organization and pushing the struggle to continue Mardaasaa was elected as Editor in Chief in the organizational structure newly formed. He had served in that position for a long time with care and dedication. Mardaasaa had contributed lots to make TOAK an internationally known organization of its kind. Mardaasaa was one of those Oromo that struggled by all means which seemed convenient to them filled with sprit of nationalism, determination and sincere commitment. All activists of his time stand witness that whatever direction he takes Mardaasaa’s ultimate objective was to empower his people. Mardaasaa always expressed his wish as to live in a free country where human rights is respected. To probe if there is a way to go into his country through the west he had joined some forces and gone to the Sudan. But conditions did not become conducive as he thought and so he had to return to America and try some other means. Mardaasaa shared his deep knowledge of Oromoo history and struggle through different Journals and papers. In that way he helped in introducing Oromo history and struggle to be more accessible to all that read. In the past years he had been commuting to East Africa to help refugees that were dislocated from their countries as a result of political crises in the homeland. It is also to be remembered that he used to express his ideas through manifestoes he issued at different times. His sincere commitment to liberate the Oromo nation stands high and shines in the history of the Oromo national struggle. He will be remembered as an organizer, honest, loyal to his people, and a man of integrity and principle. From the compatriots


Hidhamtootni siyaasaa reebaman

Press Statement of Human Rights Watch in English found below. Toophiyaa: Hidhamtootni siyaasaa reebaman (Naayroobii, Ankolololeessa 7, 2005) – Mootummaan Itoophiyaa hidhamtoota siyaasaa mana hidhaa Addis Ababaatti argamu keessatti kanneen hidhaman reebicha fi ergarama adda addaa akka irraaan gayaa jiru gabaasa har’aan kana baaseen Huumaan Raayit Woch ibse. Mootummaan Itoophiyaa hatattamaan tarkaanfii fudhatee gochaawwan seeraan malee Poolisoota Federaalaa Kutaa Qorannaa Yakkaatiin, bakka Maa’ikalaawii jedhamee beekamutti kan raawwataa jiru akka dhaabatu akka godhu, dhimmoota/iyyatoota akkanaa qaama gidduu galeessa ta’een akka qorachiisu, namoota dhimma kanaaf ittigaafatamummaa qabaachuun isaanii mirkanaayes akka seeratti dhiyeessu. Gabaasni fuula 74, “Akka nuti ragaa of irratti baanu barbaadu’: Reebicha fi ergarama Buufata Poolisii Maa’ikalaawii , Itoophiyaa,” gabaasa dhiibbaa mirga dhala namaa irra ga’u, tooftaa qorannoo seeraan alaa, fi mana hidhaa qulqillina hin qabne Maa’ikalaawii kan bara 2002 irraa eegalee itti fufe. Hidhamtoota mana hidhaa Maa’ikalaawii keessatti hidhaman keessaa baay’een isaanii mormitoota siyaasaa, gaazexessitoota, qindeessitoota hiriira nagaa fi riphee lolaa deeggartan maqaa jedhuun namoota shakkamanidha. Huumaan Raayit Waach hidhamtoota Maa’ikalaawii tti hidhamanii turan fi firoottan isaanii dabalee namoota 35 ta’an dubbisuudhaan odeeffannoo akka argatetti angawootni mootummaa dirqiidhaan odeeffannoo barbaadu kennisiisuuf akka isaan reeban, waantota dhala namaaf barbaachisoo ta’an akka isaan dhorkataa turan fi mirga ogeessota seeraa fi maatii isaanii waliin wal arguu dhorktamaa akka turan himaniiru. “Motummaan Itoophiyaa handhuura magaala guddittii Finfinnee keessati odeefannoo guurrachuuf irreetti gargaarama,” jette Leslie Lesfkow, itti aantuu Direkteera Huuman Raayit Woch . “ Rukuchaa, reebichaa, dirqisiisanii jecha gaazexessitoota fi mormitoota siyaasaa irraa fuudhuun waan tasuma ta’uu hin malle dha.” Akka Huuman Raayit Woch jedhutti, erga bara 1997 keessa filmaatni jeeqamee asitti Itoophiyaan haala ittiin mormitoota qabdu itti hammeessaa dhufte, seera malee nama qabanii hidhuu, sababa ilaalcha siyaasaatiin nama yakkuu, seera badaa farra shororkeessitummaa jedhu jalatti hmachuu dabalatee namootni akka mormitoota siyaasaatti mootummichi shakke Maa’ikalaawii tti hidhamanii jecha isaanii akka kennan taasifama. Angawootni mai’kelaawii, keessattu ogeessotnio poolisii qorannoo geggeessan, reebicha fi miidhaa hamaa hidhamtoota to’annoo isaanii jala jiran irraan gayu. Namootni kanaan dura mana hidhaa kanatti hidhamanii turan Huumaan Raayit Wochtti akka himanitti yaroo jecha kennan akka kabalamuun, dhaanaman fi meeshaa adda addaatiin rukutaman ulee fi sadafii qawweetiin akka dhayaman addeessu. Akkasumas, hidhamtootni kun qaamni isaanii akka lafa hin geenyetti haala rakkisaa ta’een sa’aa dheeraaf girigiddaatti akka malee qaamni isaanii fannifamee akka dhukkubu akka taasifamu fi yaroo baay’ees akka reebaman ibsu. Barataan Oromiyaa tokko ji’oota baay’eef harki isaa hidhamee akka nama waliin wal hin argine qophaatti ka’ame dubbate: “waan harki koo hidha ta’eef yerooon lafaa ka’u mata koo gidaaratti hirkiseen miilla kootti gargaramee ol ka’a. Yeroon nyaata nyaadhullee hidhameetuman nyaadha. Yeroon nyaata nyaadhu harka koo fuulduratti na hidhu, yeroon rawwadhu ammoo harka duubatti deebisanii na hidhu.” Manneen Hidhaa beekamoo Maa’ikalaawii keessatti argaman afran akka jiranitti haalli isaanii badaa yoo ta’u, hanga ta’e garuu wal irra jiru. Kuta “callamaa Beet” (mana dukkanaa), tti hidhamtonni duraanii akka ibsanitti mana fincanii fi ifa guyyaa achitti argachuu akka hin dandayamne ibsu. Gariin isaanii ammoo mana qophaa keessatti hidhamaa turani. Gariin “Xaawulaa Beet” (mana mukaa) keessatti hidhamaa turan ammoo akka diida bakka ifaa arganitti hin bane taasifaman fi akka injiraniin weeraramanis himatan. Qorattoonni akka mirgaatti hidhamtootni argachuu kan malan sadarkaa itti argatan towachuudhaan waan ofii barbaadan hidhamtoota irraa argaachuuf yaalu, malli kun mana biraatti isaan jijjiiruu faa of keessatti qabata. Yeroo hiikamuun isaani dhihaatu hidhamtoonni maqaa “Sheraton” hoteela beekamaa addunyatti beekmaaa ta’een waamamutti akka geeddaraman baayi’sanii gaafaatu. Bakka kanatti hidhamtoonni akka garaa isaaniitti deddemuu danda’u. Hidhamtoonni Callamaa Beet fi Xaawulaa Beet keeessati hidhaman yaroo jalqaba hidhaa seenan, nama seeraa fi maatii isaanii waliin wal hin argisiifamani; hireen mana fincaanii fi ifatti ba’uuf argatanis baay’ee murtaawaadha. Firoonni isaanii yeroo hedduu firoota isaanii gaafachuuf Maa’ikalaawii deemanii akka arguu dadhaban dubbatu, sunis hanqa yeroon qorannoo firoota isaanii kanaa raawatutti kan itti fufudha, garuu yaroon isaa hedduu dheeraadha. Yeroo qorannoon geggeefaamu maatiin isaan dhiyootti waan hin argamneef hidhamtoota irra miidhaan ga’uu daranuu hammeenyi isaa guddaatti akka itti dhagaamu ta’a, miidhaan isaan irra ga’us hin galmeeffamu, sunis hidhamaan boodarra deebi’ee mootummaa akka hin himanneef hiree isa dhowwata, jedha Huuman Raayit Woch. “Hidhamtoota abbaa seeraa fi maatii isaanii irraa kutuun, akkuma miidhaa qaamaa hidhamtootaa irratti guddisutti otoo hin barbaadiin akka fedhii qorattoota poolisii guutaanis dhiibbaa irratti godha.” Jette Lefkow. “Warreen Maa’ikalaawii keessa jiran yeroo qorataman gorsa ogeessota seeraa isaan barbaachisa, yeroodhaanis mana murtii dhihaachuutu isaan irra jira.” Huumaan Raayit Woch akka hubatetti, qorattoonni reebichaa fi doorsiisuudhaan hidhamtoota akka isaan fedhii isaanii malee jecha kennan godhu, yookaan ammoo dirqisiisuudhaan akka isaan barreeffama fi waraqaa ragaa irrati ta’u irratt akka mallateessan isaan godhu. Odeefannoon humnaan fuudhame kun booda irratti doorsisanii akka namootni fedhii isaanii malee mootummaa waliin hojjetan ittiin dirquuf itti gargaaramu ykn ammoo akka ragaatti mana murtii keessati hidhamtoota irratti dhihaata. Martin Schibbye, gaazexeessaan Suwiidin bara 2003 keessa Maa’ikalaawiitti hidhamee kan ture hidhamtoota dirqiidhaan jecha amantaa kennisiisuuf waan raawwatamu ibseera: “Namoota baay’ee Maa’ikalaawii keessatti argaman callisaniituma gaaffii tokko malee hidhuudhaan abdi kutachiisanii hanga jecha amantaa kennutti eegu, callisaniidhuma otoo waan tokko si hin gaafatiin hanga torban sadii faatti si hidhu, yeroon kun yaroo isaan jecha amantaa akka kennituuf si eeganidha, waanti cufti ragaa of irrati ba’uu kee irratti rarra’a. Polisiin waanti cufti mana murtiitti adda baafama jedha, garuu waanti mana murtiitti adda baafamu tokkollee hin jiru.” Huumaan Raayit Woch akka jedhutti, hidhamtoonni miidhaa isaan irra ga’ee ilaalchisee iyyachuuf carraan qaban baay’ee xinnaadha. Manni Murtii Itoophiyaa bilisummaan qabu xinnaadha, keessattuu dhimma siyaasa wajjin waan wal qabate irratti. Hidhamtoonni baay’een, dhimma shororkessitummaatiin kan himataman dabalee, ergarama baay’ee akka irra gayu kan himatanillee yoo ta’e manni murtii iyyatni akkanaa akka qoratamu ykn sababa namootni iyyataniif ergaramni biraan akka irra hin geenye gochuuf tarkaanfiin fudhatu murtaawaadha. Manni murtii iyyannaa miidhaa hidhamtootaaf furmaata kennuuf dursee socho’uutu irra jiraata; haa ta’u malee waanti akkanaa kan jiraatu mootummaan manneen murtii akka bilisa ta’anii hojjetan yoo isaaniif hayyame murtii isaaniis yoo kabajedha,, Huumaan Raayit Woach akka jedhutti. Itoophiyaan waggoota dhiyoo asitti sochii dhaabota mirga namaa tiksuuf kanneen hojjetan akka malee kan daangessite fi gabaasa akka hin dhiyeessine kan gootu yoo ta’u haala mana hidhaa mooraa Maa’ikalaawiis akka hin ilaalles dhorkitee jirti. Gartuun tiksituu mirga ilma namaa kan mootummaa Itoophyaa erga 2002 asitti mana hidhaa Maa’ikalaawii yeroo sadii daawwatanii waa’ee rakkoo achi keessa jiru fi waa’ee nama dhoksaatti hidhuu ilaalchisee yaaddoo guddaa akka qaban ifatti ibsanii jiru. Haa ta’u malee hidhamtoonni duraan achi turan akka Huumaan Raayit Wochif ibsanitti, warri Koomishina mootummaa kun waan gartuu Maa’ikalaawiii waliin ta’anii isaan dubbisaa turaniif bilisa ta’anii waan isaan irra gaye itti himachuuf carra akka hin qabne addeessu. Haala mana hidhaa Maa’ikalaawii daawwachuu, to’achuu fi akka fooyya’u gochuuf seerota mootummaa keessa lama irra deebi’amanii ilaalamuu fi faayyeffamuu qabu, isaanis seera dhaabota miti mootummaa fi Siiviik Soosaayitii akkasumas seera shororkeessitoota ittisu jechuuf bayanidha. Akka Huumaan Raayit Wochitti, seeronni kun dhaabotni mirga namaa tiksuuf socho’an keessaa kanneen bilisa ta’an to’annaa akka hin goone akka malee kan daandgessan, akka namni mana hidhaa keessati hin ergaramne fi akka maleetti hin miidhamneef sirnootni seeraa tumamuun irra ture akka hin jiraatne taasisanii jiru jedhu. Akka heera Itoophiyaa fi hawaasni addunyaa seera jalatti bulan marti jedhanitti angawootni mootummaa hidhamtootni mana hidhaatti argaman ergaramni akka irra hin geenye mirkaneessuun irraa eegama, mootummaan Itoophiyaas ergarama raawwatamu fi dhiibbaa mirga namaa kanniin dhaabuun irra jiraata, namoota ittigafatamaummaa kallattii kanaan qabanis seeratti dhiyeessuu qaba, jechuun Huumaan Raayit Woch ibseera. Mootummaan Itoophiyaa rakkoon qabinsa mirga namaa jiraachuu isaa amanuu fi qabannaa hidhamtootaa sirreessuuf sagantaa hojii waggaa sadii fooya’insa qabinsa mirga namaa irratti kan baase yoo ta’u, sagantaan kun garuu reebicha hidhamtootaa fi miidhaa qaama isaanii irra geessifamu fooyyeessuuf waan ta’uu malu gochuu ilaalchise waan tokko of keessaa hin qabu; sanirra ijaarsa humnaa irratti kan xiyyeeffate fi jijiijrama bu’uuraa angawootni siyaasaa ergrama fi dhiibbaa mirgaa hidhamtoota irra ga’u fooyyessuuf tarkaanfii fudhachuu malan ilaalchisee homaa of keessaa hin qabu. Maallaqa baay’ee baasuu, ogummaa fi dandeetti ogeessota Maa’ikalaawiii keessaa fi kan manneen hidhaa biroo cimsuun qofaa isaatti rakkoo mana hidhaa Itoophiyaa keessa jiruuf furmaata hin ta’u,” jette Lefkow. “ Jijiiramni dhugaa dhufee sirna warreen nama miidhanii osoo hin adabamin jiraatan dhaabuuf, furmaanni isaa warreen gurguddoota mootummaaf hojetan biraa dhufuutu irra jira.” “Akka nuti ragaa of irrati baanu barbaadu: reebicha fi dararama mana hidhaa buufata Poolisii Maa’ikalaawii” fuula armaan gadiitti argama: http://hrw.org/node/119826 Odeeffannoo dabalataa deemsa hojii mana murtii fi seera farra shororkessituu Itoophiyaa irratti waan armaan gadii ilaaluu dandeessu: – http://www.hrw.org/news/2012/06/27/Ethiopia-terrorism-law-used-crush-free-speech – http://www.hrw.org/news/2012/01/19/Ethiopia-terrorism-verdict-quashes-free-speech – http://www.hrw.org/news/2011/12/21/Ethiopia-journalists-convicted-under-unfair-law – http://www.hrw.org/news/2011/09/16/Ethiopia-crackdown-dissent-intensifies – http://www.hrw.org/en/news/2009/06/30/Ethiopia-amend-draft-terror-law – http://www.hrw.org/news/2010/11/02/submission-committee-against-torture-Ethiopia —————————— (Nairobi – Human Rights Watch) – Ethiopian authorities have subjected political detainees to torture and other ill-treatment at the main detention center in Addis Ababa. The Ethiopian government should take urgent steps to curb illegal practices in the Federal Police Crime Investigation Sector, known as Maekelawi, impartially investigate allegations of abuse, and hold those responsible to account. The 70-page report, “‘They Want a Confession’: Torture and Ill-Treatment in Ethiopia’s Maekelawi Police Station,” documents serious human rights abuses, unlawful interrogation tactics, and poor detention conditions in Maekelawi since 2010. Those detained in Maekelawi include scores of opposition politicians, journalists, protest organizers, and alleged supporters of ethnic insurgencies. Human Rights Watch interviewed more than 35 former Maekelawi detainees and their relatives who described how officials had denied their basic needs, tortured, and otherwise mistreated them to extract information and confessions, and refused them access to legal counsel and their relatives. “Ethiopian authorities right in the heart of the capital regularly use abuse to gather information,” said Leslie Lefkow, deputy Africa director. “Beatings, torture, and coerced confessions are no way to deal with journalists or the political opposition.” Since the disputed elections of 2005, Ethiopia has intensified its clampdown on peaceful dissent. Arbitrary arrest and political prosecutions, including under the country’s restrictive anti-terrorism law, have frequently been used against perceived opponents of the government who have been detained and interrogated at Maekelawi. Maekelawi officials, primarily police investigators, have used various methods of torture and ill-treatment against those in their custody. Former detainees described to Human Rights Watch being slapped, kicked, and beaten with various objects, including sticks and gun butts, primarily during interrogations. Detainees also described being held in painful stress positions for hours upon end, hung from the wall by their wrists, often while being beaten. A student from Oromiya described being shackled for several months in solitary confinement: “When I wanted to stand up it was hard: I had to use my head, legs, and the walls to stand up. I was still chained when I was eating. They would chain my hands in front of me while I ate and then chain them behind me again afterward.” Detention conditions in Maekelawi’s four primary detention blocks are poor but vary considerably. In the worst block, known as “Chalama Bet” (dark house in Amharic), former detainees said their access to daylight and to a toilet were severely restricted, and some were held in solitary confinement. Those in “Tawla Bet” (wooden house) complained of limited access to the courtyard outside their cells and flea infestations. Investigators use access to basic needs and facilities to punish or reward detainees for their compliance with their demands, including by transferring them between blocks. Short of release, many yearn to be transferred to the block known as “Sheraton,” named for the international hotel, where movement is freer. Detainees held in Chalama Bet and Tawla Bet were routinely denied access to their lawyers and relatives, particularly in the initial phase of detention. Several family members told Human Rights Watch that they had visited Maekelawi daily but that officials denied them access to their detained relative until the lengthy investigation phase was over. The absence of a lawyer during interrogations increases the likelihood of abuse, and limits the chances for documenting abuse and obtaining redress. “Cutting detainees off from their lawyers and relatives not only heightens the risk of abuse but creates enormous pressure to comply with the investigators’ demands,” Lefkow said. “Those in custody in Maekelawi need lawyers at their interrogations and access to their relatives, and should be promptly charged before a judge.” Human Rights Watch found that investigators used coercive methods, including beatings and threats of violence, to compel detainees to sign statements and confessions. These statements have sometimes been used to exert pressure on people to work with the authorities after they are released, or used as evidence in court. Martin Schibbye, a Swedish journalist held in Maekelawi in 2011, described the pressure used to extract confessions: “For most people in Maekelawi, they keep them until they give up and confess, you can spend three weeks with no interviews, it’s just waiting for a confession, it’s all built around confession. Police say it will be sorted in court, but nothing will be sorted out in court.” Detainees have limited channels for redress for ill-treatment. Ethiopia’s courts lack independence, particularly in politically sensitive cases. Despite numerous allegations of abuse by defendants, including people held under the anti-terrorism law, the courts have taken inadequate steps to investigate these allegations or to protect defendants complaining of mistreatment from reprisals. The courts should be more proactive in responding to complaints of mistreatment, but that can happen only if the government allows the courts to act independently and respects their decisions, Human Rights Watch said. Ethiopia has severely restricted independent human rights investigation and reporting in recent years, hampering monitoring of detention conditions in Maekelawi. The governmental Ethiopian Human Rights Commission has visited Maekelawi three times since 2010 and publicly raised concerns about incommunicado detention. However, former detainees told Human Rights Watch that Maekelawi officials were present during those visits, preventing them from talking with commission members privately, and questioned their impact. Improved human rights monitoring in Maekelawi and other detention facilities requires revision of two repressive laws, the Charities and Societies Proclamation and the Anti-Terrorism Proclamation. These laws have significantly reduced independent human rights monitoring and removed basic legal safeguards against torture and ill-treatment in detention. Ethiopia’s constitution and international legal commitments require officials to protect all detainees from mistreatment, and the Ethiopian authorities at all levels have a responsibility both to end abusive practices and to prosecute those responsible. While the Ethiopian government has developed a three-year human rights action plan that acknowledges the need to improve the treatment of detainees, the plan does not address physical abuse and torture; it focuses on capacity building rather than on the concrete political action needed to end the routine abuse. “More funds and capacity building alone will not end the widespread mistreatment in Maekelawi and other Ethiopian detention centers,” Lefkow said. “Real change demands action from the highest levels of government against all those responsible to root out the underlying culture of impunity.” – Source: Human Rights Watch


Maddi Jabina Diinaa Qabsoo Bilisummaaf Taasifamu Keessatti Wal-duukaa Hiriiruu Dhabuu Keenya Malee Baay’ina Qawwee fi Tika Qabuutii Miti!

Baareentuu Gadaa irraa Yeroo baay’ee namoonni tokko tokko beekaniis haa ta’u wallaalan jabina diina Oromoo kaleessaa haga har’aa gabroomfatee jiruu olkaasanii dubbatu. Baay’ina waraana isaanii fi jabinaa tikaa isaanii garmalee dhaadheessanii lafa nagahatti shoroorkaawu. Bara Minilkis, bara H/sillaasees, bara Dargii fi wayyaanee harr’as karuma walfakkaatun waraanaa fi tika jabaadhan kan of ijaaran ta’utu dubbatama. Keessattuu “Wayyaaneen murna meshaa waraanaa hanga funyaanitti hidhattee dha?!, Murna humna waraanaa eenyuu sochoosuu hin dandeenya ijaarte dha,!? Murna tika waan halkan habjootanilleen beekuu danda’u qabduu dha!?, kanaafuu maaltu danda’ee sochoosa!?”jedhaniit hololu. Holooltoonni kun Jaleewwan wayyaanee yoo tahan; namootni “ nu sabboonoo dha” ofiin jedhan tokko tokkos keessatti argamu!. Yeroo baay’ee “Yoo biyyi akka Ameerikaafaa nama gargaarte malee wayyaanee dhiibanii kuffisuun hin danda’amu” jedhu. Ofii sodaatanii isa hafees sodaachisuuf, ofii abdii kutatanii isa hafes abdii kutachiisuuf ennaa dhamahan muldhatu! Hanga harr’aa garuu Oromoon holoola kanaan abdii kutatee gaaf tokkoofilleen bittoota Habashaa kaleessaas ta’e wayyaanee harr’aatif “amiin” jedhee bulee hin beeku. Wayyaaneen humna uummattoota biyyattii keessattuu humna uummata Oromoo caaltun hin qabdu. Qabaachuus hin dandeechu. Waraanas ta’ee tikni wayyaaneen qabdu abbootii irree Itiyoophiyaa bulchaa turanii irree cunqurfamtootaatin kufanirraayis ta’e abbootii irree biyoota biraa kanneen danbalii diddaa uummataatin kufanii fi kufaa jiranirraa adda ta’ee miti. Jabinni waraanaa, baa’inni tikaa, lakkoofsi qawwee wayyaanee kan guddaa fakkaatee muldhatu hanga uummanni gabrummaa jala jiru kan akka Oromoo bilisummaa isaa gonfachuuf “hooooo!!!!!!” jedhee bahee irra hin garagalletti. Mootummaan Wayyaanee/IHDG amma odeeffamaa jiruufis, amma Odeeffatus hin gahu. Keessi ona, keessi duwwaa dha, dhaaba wal nyaatinsi guddaan keessatti deemaa jiruu dha. Keessattuu yeroo ammaa kana mootummaa wal shakkii fi wal sodaadhan guutamee dha. Kanaaf raggaa guddaan wayyaaneen saboota biraarraa amantii dhabuu ishiitiin mootummaa harr’a Impaayera Itiyoophiyaa bulchaa jiru keessatti haangoo murteessaa fi olaanaa dha jette sassaabbatee qabachuu ishiiti. Kun sodaarraa madda. Waraana duraan ture ariitee kan dhalattoonni Tigraayi qofti olaantummaa keessatti qaban bifa haaraan ijaaruuf karoorfattee itti deemaa jiraachuunis ragaa lammataati. Haangoo waraanaa, tikaa, diingdee fi dantaa alaa walumaa galatti haangoo biyyattii dhibbantaa 95ni ol dhalattoota Tigraayin akka qabamu godhuun sodaa malee jabinarraa hin maddu! Murna sodaan guutamtee fi jeequmsa keessa jirtu ta’uu kan mirkaneessu ragaan biraa ammoo wal hidhaa, wal hari’aa fi iddoorraa wal jijjiiraa jiraachuu isaaniti. Miseensotni wayyaanee/IHADG garii ammoo kan kumootaan lakkaawwaman miseensummaa paartii gadhiisuuf iyyachuun ragaa wal-jeeqaa jiraachuu isaanii mirkaneessu kan biraati. Mallattoon akkasii ammoo gama kamiinuu mootummaan wayyaanee/IHDG diigamaa jiraachuu malee jabaachaa jiraachuu hin ibsu. Hololtoonni fi jala deemtoonni wayyaanee waan fedhanis jedhan dhugaan jiru motummaan wayyaanee/IHDG muka keessa isaa Urtoon/Riirimni/ fixxee baddaan yeroof calaqqiisuu dha. Wayyaaneen osoo murna jabaa fi ofitti amantaa qabdu taatee saboota biyyattii dhibbantaa 95ni ol ta’an waan hundarraawuu uggurtee mootummaa saba tokko qofaan hoogganamu hin ijaartu. Osoo jabina qabaattee bakka deemteetti gaaddidduu ishii shakkaa fi bir’ataa, dhiittaa mirgaa raawwataa hin deemtu. Murna “Harr’a- Bor…… kufinnaa laata?” jettee sodaattu waan taateef saboota biyyattii keessattuu saba Oromoo ukkaamsaa jirti. Murna akkasiitif jabina keennuun ammoo of tuffachuudha, amma gahan of wallaaludha, dukkana kaleessaa keessa jiraachuu dha. “Wayyaaneen Erga keessi ishee bututaa fi kan hirkattummaan jiraattu ta’ee waggoota 22f akkamittiin Oromoo fi saboota cunqurfamoo biroo dhiitaa jiraatte?” kan jedhu gaaffiin ka’uu danda’a. Gaafii gaafatamuu qabuu;! gaafii hundi keenya of gaafachuu qabnuudhas, Gaafii kanaaf deebii gabaabaa lafa kaa’un ni danda’ama. Innis irree tokkoon gabroonfattoota kaleessaas ta’ee wayyaanee harr’aa irratti ka’uu dhabuu keenya! kan jedhuu dha. Tokkoon tokkoon keenya murna kana kuffisuu keessatti waan gumaachuu dandeenyu gumaachuu dhabuu keenya kan jedhuu dha. Oromoon baha Afrikaatti uummata guddaa tahuun irra deddeebi’amee firaanis halagaanis dubbatameera. Gaafiin garuu amma guddina keenyaa bilisummaa keenyaaf qabsaawaa jiraayii ? kan jedhuu dha. Waan dandeenyuun qabsoo bilisummaa Oromoof godhamu keessatti hangam hirmaanne? kan jedhuu dha. Diinni maal godhaa jira ? nuti hoo warri bilisummaa Oromootif qabsoofna jennu kufaatii diinaarratti hojjechaa jirrammoo waan diina fayyadu hojjechaa jirra? kan jedhuu dha. Sana booda jabina diinaatii fi jabina lammii madaaluun ni danda’ama. Dhugaa yoo dubbanne biyya keessatti dhalataa Oromoo tahee isa qawwee diinni Oromoo ittiin ajjeesu sababa adda addaatin baatu fi isa lammii basaasuurraa kaasee hanga namoota biyya alaatti faallaa qabsoo bilisummaa Oromoo hojjataniitti yoo kaafnee ilaalle kan diinni nurratti dalagurra kan ofii ofirrati dalagnuu fi dalagnetu caala. Ennaa inni tokko bilisummaa Oromootif lubbuu isaa dabalatee waan hundaan of kennee funduratti deemu inni biraa ennaa faallaa qabsoo bilisummaa Oromoo deemu muldhata. Humna, qabeenyaa fi beekumsa isaa kan bilisummaa Oromootif ooluu danda’u gita isaarratti ittiin holooluuf oolcha. Walitti dhufanii mari’atanii bilisummaa Oromootiif karaa qabsoon calqabame finiinu itti dand’u akeekurra gufuu wal jala kaa’uutu filatama. Kun ammoo karaa fedheenuu hojii diinaatii gadii miti. Oromoon har’as, kaleessas kana hin barbaadu. Deemsii akkasii akka murni wayyaanee bicuun caalaatti Oromoorratti roorriftu, akka humnaa fi dandeettii ishiitin ala maqaa argattu taasiseera. Humriin sirna murna tanaa dheerachuunis asirraa burqa. Maddi holoola jabina ishiitiis kanuma malee meeshaa waraanaa fi tikkaa adduunyaa biraarra adda ta’ee fi hin jirre qabaattetii miti. Qaawwa kana cuufanii bilisummaa ofii gonfachuun ammoo kan nama “Ani Bilisummaa Oromootifan qabsawwa!” jedhu maraati. Kan jedhamaa jiruus ta’ee kan uummanni Oromoo barbaadu ilmaan isaa diinarratti qiyyaafattee akka Yeyyiis diina bitaa mirgaan weerartee akka irraa kufiftuu dha. Akka bilisa isa baaftu dha. Kan ummanni Oromoo jedhu, kan ta’uu qabus eennaa inni tokko fuunduratti deemu inni kuun faallaa qabsoo bilisummaa Oromoo duubatti deemuu haa dhaabudha! Wal faalleessuun, wal diiguu fi walirratti holooluun dhaabbachuu qabaa dha! Xiqqaa guddaan keenya diinarratti qiyyaafachuu qabnaa dha! Tokko taanee daandii bilsummaatti nama geessuu haa gabaabsiinuu dha. Kan ta’uu qabus kanuma! Yoos umriin diinaa gabaabbata,Yoos Oromoon dheebuu bilisummaasaa baha. Yoos Jabinni wayyaanee sobaan tuulame, meeshaan waraanaa fi tikni garmalee dhaadheeffamuuf akka fixeensa ganamaa baqee bada.


WARAABESSA LEENCOME – ASOOSAMA GABAABAA  WARAABESSA LEENCOME!

Beekan Gulummaa Irranaa-Oromiyaarraa | Onkololeessa 22, 2013 Ija guyyaa dhabee halkan keessa soorasaa kan funaannataa bulu waraabessi bineensa ijatti hintolle ta’uusaa bineensonni biroon yeroo mara irratti waliigalu. Kan inni okkolaa ademu ammoo bara hundumaa warreen qaama hir’ataa ta’an keessatti isa ramachiisa. Gara jabeessa bineensota biroof garaa hinlaafne ta’uunsaammoo dhiigni qulqulluun bineensota biroo hanga har’aatti fuula Waaqaatti ol iyyataa jiru kun ragaadha. Mootii bineensota hundumaa kan ta’e Leenci Oromiyaafi Oromiyaan ala bineensa jiraatudha. Utuu sammuufi maqaa guddaa qabuu waraabessi ilaalcha bineensota biroottillee fokkuu taate kun leencoomuuf halkaniif guyyaa sagantaa siyaasa jallinaa baafachaa ooltu kun guddaa isa yaachiseera. Gamnummaan waraabessaa kun jaarraa tokkoo oliif kan isa aarse Leenci sagantaa ittiin waggoota kumaatamaaf bineensota biroo bulchuu danda’u irratti yaaduun heeraafi seera waqixxummaa baasuunsaa bubbuleera. Leenci gooota bineensotaa walqixxummaaf qabsaa’udha. Ofiisaaf mootii bineensaa humna jabaa qabu ta’uyyuu, bineensota humnaafii giidoo hinqabne kan falmachuufi mirga isaaniif qabsaa’uu hindandeenyeef gaaf tokko boqonnaa amasnsiisaa fiduuf qabsootti jira. Rakkoo bineensota kanarra tureef furmaata mala dha’uuf himalus lafarra duraa harkifameera.Yeroo waa’ee furmaata dhabuu rakkoo isaa kana yaadu immoo daran dhiphata. Akka nama jibbamee bineensota biroo irraa adda of baasee bosona keessa akka Jawwee hoo’a aduu qaqqamatuutti gadi of gad dhisee lafa irra achi dheeratee, miillasaa lamaan dugduubatti gadi dheereffatee, harkasaaa isa qeensa hamma haaduu guddichaa ga’u sana keessaa yaafatee, mtaasaa isa ilaalamee hinquufamneefi amfaarroonsaa akka rifeensa durbaa maashina jalaa amma ba’ee ofirra gadi dhangalaasee mataasaa miila lamaan fuulduraa jidduu seensisee ciisa. Taa’ee yaadaan kan yeelalu leenci binensa seena qabeessa onneen isa xirqanudha. Foolii gootummaatu irraa gilindisa malee haxxummaafii tooftaa gurguddaa uumanii bineensota biroo isa boolla buusan inni raawwatee hinbeeku. Kanaaf fakkaata waa’een leencaa yeroo mammaakamu ‘adamoo leencaa, harki tokko eeboo, harki tokko irreessa baata’ kan jedhamuuf. Gama gootummaasaatiifis yeroo mammaakamu, ‘Afaan leencaa huubni hinkajeelu’ jedhama. Goota akkasii kanarraa aangoosaa kan sarbe waraabessi hamma kana xiqqaatee utuu jiruu Leenca miliyoonotaan lakkaa’amu lafarraa dhabamsiisuu barbaade. Leenca kun gocha dararfamuu bineensota biraatu mudhiisaa akka mudhii durba reefuu kaadhimummaarra gahaa jirtuu isa qalliseera. ‘Kan ayyaana waraabssaa dhalate saamee bula’ akkuma jedhan waraabessa saamee bulu kanatu bineensota garraamota ta’an qarxamsee fixe. Ukkaamsaa yaadaan kan muddame leenci yeroo mara bineensa qabsoo jireenyaa keessa jiraatudha. Gochi kun yeroo yaadaan badu qofa utuu hintaane, yeroo dubbatee dhageettii dhabus baay’inaan irratti mul’ata. “Maal ana qofatti baatuu maaltu bahee?” jedha Leenci, hangafni bineensotaa. Al tokko tokko immoo bosona isaatti deebi’ee bineensota akka isaa yaadaan qabamaniifi dararaman mariisisuu barbaada. Garuu kanas raawwatee hinbeeku. Bineensota akka isaa isa waliin dararaman kanneen akka Qeerransaa, Arbaa, Gafarsaafi Qamalee yaadaan maqaa dhaha. “Utumaan walga’ii guddaa tokko qopheessee isaan waamee waliin mari’annee” jedhee yaada. Garuu amala bineensota kanaatu isaaf hinmijatan! Hundumti isaaniitu leenca kana maqaasaaf itti gargaaramaanii lafa kaayyoo isaanii ga’uu barbaadu. Nyaatee kan hinquufneefi bineensota biroof haa hafuu kan hinbeekne albaadhessi bineensaa kan waraabessa faana waliigalu bineensi tokko jira; innis Booyyeedha. Booyyeen kun boriif haabuluu hinbeeku. Keessumattuu mammaaksa ofif mammaakkate qaba Booyyeen. Mammaaksi kunis, ‘Ormi nawaraane; ani ofittan jabeesse’ jette booyyeen jedhu. Waraansa kallattii hundaanii kana dandeessee kan waa hunda utuu hinfilatiin saamtu booyyeen waraabessa faana kaayyoo saamicha bineensotaa qixuma qabu. Kanaafis waraabessillee mammaaksuma kana fakkaatu qaba. Kunis, Waraabessatti gogaa hinfedhan; waraabessi hanga qoonqoo ofiif fiigdu, lubbuu ofiif hinfiigdu’ kan jedhaniif. Kaayyootiin Leenca faana xiqqoo kan waliigalan Qeerransis, qofaasaa taa’ee rakkina isaan irra gahaa jiruufi dhageettii dhabuu isaanii kana yaadaa oolee bula. Hundi isaanii qofa qofaatti waa’ee rakkina isaanii kana yaadu malee tokkummaan ka’anii wal kakaasanii hinbeekan. Furmaata isaas tokkummaan barbaaduuf mala dhahanii hinbeekan. Keessattuu waa’ee dararama Booyyeefi Waraabessi isaan irraan gahaa jiran kana Leenci yeroo yaadu mataatu isa dhukkuba. Dubbatu dhageettii hinqabu. Kunimmoo caalatti isa aarsa. Dhageettii dhabuu isaanii kana yeroo yaadu immoo bosona isaatti deebi’ee ciisuu filata Qeerransi. Arbis rakkina isa, qeerransa, Gafarsa, leencaafi Qamalee irra gahaa jiru kana yeroo yaadu, “Hanga yoomittan obsee dararamaa? Maalifan hoomaakoo gurmeessee ofiifi fakkaattotakoo bilisa baasuuf kumbiikoo mirmirsee Booyyeefi Waraabessa raawwadhee hindhabamsiisuu?” jedha. Haala kanaan hundi isaanii rakkoo isaanii furuuf yaada mataa mataa isaanii yaadu. Garuu kan yaadu malee kan hojiitti hiiku hinjiru. Qamaleen gamasheetiin, “Maalii barri akkanaa!; utuu mootiin bineensotaa, Leenci jiruu kan nyaattuufi hattuun nu darartu. Waraabessi dukkana dawoo godhatee Harree hatuu jalaa ba’ee har’a nu dararuun maal jedhamaa? Utuu har’a Leenci ka’ee isaan barbaadeessee nuun bilisa baasee, biiftuu bilisummaa nu agarsiisa jennee utuu yaannuu kunoo barri qabsoo keenyaa lfarra nujalaa dheeratteka jedha ture. ‘Harree gowwaan waraabessa geggeessiti’ jedhu mitiiree?. Waraabessi hiriyaa harree kun hamma yoomitti nugarboomfataa jiraataree? jette qamaleen kan dubbiin isheef dhufuuf yeroo hinfudhanne. Hundi isaanii yaadaan fagoo yaadu. Arga yaadaan lalisa birraa argu; daraaraa birraa suufu; booqaa birraa simatu. Abjuun gammadanii akka jabbii harma haadhaa quuftee silga sa’aa xuuxxee itti toleetti asiif achi burraaqu. Yoom guyyaan inni arga yaadaan agarru kun gara dhugaatti jijjiiramee, inni dararu darara dhiisee, inni dararamu uf jedhee ciisee, nyaanni nyaate nafatti, bishaan dhugan dhiigatti bu’aa laata? jedhanii yaadu. Egereef abdii gaariin akka fuula isaanii dura jiru abdatu. Harka keessa galfachuun garuu gaala qa’aa lilmoo keessa dabartu taatee jirti. Abdiin keenya kun abdiitti hafamoo ni milkaa’a laata? Gaaffii yeroon deebisuudha jedhu ofumaa wal gaafatanii ofumaa yoo walii deebisan. Abdiin isaanii kun yoomiif eenyuun akka dhugoomu hinbeekan. Garuu, gaaf tokko…jedhu. Baay’een isaanii garuu, Leencaafi Qeerransa abdatu. Leenciifi Qeerransi abdii bineensota akka Arbaa, Gafarsaafi Qamalee erga ta’anii bubbulaniiru. Isaan garuu, tokkummaan ka’anii walkakaasanii, tokkummaan gurmaa’anii waliinis ka’anii hinbeekan. Bineensota gootummaa malee abshaalummaan isaanitti hir’atudha. Bineensonni isaan dararan kanneen akka Booyyee, Waraabessaa, Roobii, Sardiidaa (Yeeyyii/ Jeedalaa/ Wangoo) fi Hardiidaa lafa isaanii irratti horanii jiraatu. Isaanumarra taa’anii isaanuma irratti mari’atu. “ Bulchitoonni nuun waan taaneef isaan maal fiduu?” jedhanii aangoo isaanitiin isaan irratti dhaadatu. Aangoonis akka waan Waaqarra isaaniif laatamteetti baannatu. “Murtii ta’u kan kennu nu’i; haqaanis ta’ee dharaan kan barbaanne raawwannee kan jibbine dhiisuu dandeenya” jedhanii waliin dudubbatu. Umurii tursiifannaaf jechas yeroo isaanitti Qeerransaafi Roobiifaa ofitti qabanii waan yeroof taatu qofa afaan kaa’uuf akka sangaa soogidda/amooleen qabanii haaduun ga’aniitti yeroo isaan goggowwomsantu mul’ata. Tuuta faallaa Leencaa bineensota ta’an keessaa, Booyyeefi Waraabessi isaan akka sardiidaa, Hardiidaafi Roobii keessaa isaan aangoo guddaa qabaanidha. Yeroo isaan dhufan lafti kaatee jilbeenffatti; walitti naannooftee sirbiti. Bosonni asiif achi raafamee isaan simata. Samiin fuulasaa ibsee gadi isaan daawwata. Simbirri waccee isaan bohaarsiti. Weenniin korriftee isaaniif jeekkarti. Qamaleen kolfa obsitee isaan baqatti; Leenci aadee lafa sochoosaa bosonatti galee taa’a. Qeerransi harqee fiixee mukaarra bahee gadi isaan ilaala. Gafarsi gaafa isaa ol qabee adeemaa ture dhokachuuf jecha mataan gadi jedhee bosona keessa asiif achi lulluka. Kan baqatu malee kan jala dhaabbatu hinjiru. Kan onnee qabaatee dura dhaabatu hinjiru. Hunduu holola jechaa isaan dura oofamuun onneen isaanii gaggabdeetti. Booyyeen muummicha ministeera bineensotaa, Waraabessi itti aanaa muummichaa, Roobiin afa-yaa’ii, Sardiidni pirezadaantii walii gala bineensotaa, Hardiidni itti aanaa pirezadaantii, Bosonuun barreessaa yoo ta’an, gurmuuwwaniifi hoomaawwan isaanii gubbaa hanga jalaatti aangoon muudamaniiru. Leenci, Qeerransi, Gafarsi, Arbiifi Qamaleen aangoo kana keessaa waan tokkollee hinqooddanne. Kunis sababiinsaa garaagarummaa kaayyoo isaan hordofaniitu adda isaan taasisa. Bakkeen malee keessi walif faallaadha. Leenci garraamummaa qabaatus abbaa biyyaati; hangafa bineensota hundaa dura turedha. Waa’eesaatiif oduun durii seeneffamellee jira. ‘Gaaf tokko leencatu waa dhibamee biyyaa ba’ee jedhan; kanaan booda waraabessi dhufeetu haadha manaasaatti galee humnumaan sindhaalaa jedheen. Isa booda haati manaa leencaa sun maal taatee, ‘ani abbaa manaa qabaam’jetteen. Inni garuu didee humnumaan mana seenee haadha manaa leencaa sana bulchuu eegale. Oolee bulee gaafa abbaan warraa inni ganamaa sun deebi’ee manatti galu waraabessicha akka abbaa qe’eetti utuu inni manasaa ciisee jiruu argate. Kana booddee Leencichi maal abbaakee hojjetta manakoo keessaa jedheetu caccabsee biyyaa baasee ofisaati qe’eesaatti deebi’ee’ jedhama. Warreen aangoo irra jiran maqaa Dhaaba isaanii Dhaaba walqixxummaa Bineensotaa jedhanii waamu. Warri kanneen akka leencaa, Qeerransaa, Arbaa, Gafarsaafi Qamalee dhaaba jedhamu hinqaban. Haa ta’u malee yeroo rorroon itti cime walga’anii maqaa gumiitiin dhimma tokko tokko ni mari’atu. Waa’ee dararama isaanii kana ilaalchisee al baay’ee walga’ii taa’anii jiru. Haa ta’u malee rakkoo isaanii kanaaf furmaanni isaan lafa kaa’an hinjiru. Leenci yeroo baay’ee walgayicha irratti argamus rakkina isaanii kanaaf yaada furmaataa bineensota isa waliin dararamaa jiran kana irraa dhabuu isaatti baay’ee aara. Kanaaf yeroo hunda aada. Hundinuu, “Leenci ni aada jedhu malee, maaliif aadaa?” Kan jedhee gaafatu hanga har’aatti hinargamne. Kanaaf bitaafi mirga ilaalee tajjabuu guddisa. Qeerransiis, tokko kaasee, tokko immoo teessisee, tokko buusee, tokkommoo baasee furmaata haqaa dhabnaan harqa. Kanaaf, Qeerransi ni harqa jedhu malee, haqa dhabeet haqa dubbachuuf akka harqu kan xiinxalee hubate hinjiru. Qamaleen garuu, gara dubbiin cimetti gorti. Kana godhuusheetiniis akka qaruuxee (gamnaatti) of ilaalti. Yeroo kana gootee raawwatte kolfitee qasaati. Kanaaf, “Bineensonni hundinuu qamaleen ni kofalti jedhu malee maal gootee kofalti? Eenyutti kofalti?” Jedhanii hinbeekan. Isheen asiif achi naannooftee hunda fakkaachuu malee, ejjennoo tokko hinqabdu. Warra Dhaaba walqixxummaa bineensotaa waliinis walitti dhufeenya cimaa qabdi. Gartuuwwaanshee kanneen akka Leencaa kana hinbeekan. Kansheen kana raawwattus dhoksaan waan ta’eef. Warri Dhaaba Walqixxummaa Bineensotaas qorannoo tokko tokko yeroo taasisan odeeffannoo kan argatan Qamalee irraatidha. Qamaleen aangoof duuti. Kan “Aangoo xinnooshee siif kennina” jedheen wanta silaa iccitiidha jedhanii Leenca fa’a waliin mari’atan hunda irraa funaana. Hawwiinshee aangoo argachuu waan ta’eef. Hiriyootashee dabarsitee kennuun aangoo argachuuf duubatti hindeebitu. Odeeffanuma Qamalee irraa argameen warri Dhaaba Walqixxummaa Bineensotaa, Qeerransa qabanii mana hidhaatti gatan. Leenci, Arbii fi Gafarsi kana yeroo dhaga’an baay’ee nahan. Bilisa nu baasa jedhanii kan isaan abdatan mana hidhaatti darbatamuu isaatti aaruu irra darbanii akka waan abdii kutachuu ta’an. Garuu, Leenci isaan keessa jiraachuu isaatti jajjabaatan. Leenca hurufaa baroodu asii lafti rom’iti jedhu mitiiree? maal kana qofaree Loon lafee Leencaa dheessiti jedhuwooti. Walii galteen harrootaa waraabessa hinmiidhu yoo ta’eyyuu leenci garuu qofumasaa waan jaallate raawwachuuf aangoo qaba. Leenci abdii bineensota warreen miidhamaniiti. Egaa waa’een waraabessaafi leencaa maal waan akka qoosaatti dhumatu ta’eree? Waa’ee isaaniitiif oduu durii qindeeffamee jiru kan gafarsi arbarraa dhaga’ee dhufee seenessetu kan kanaa gadiiti. ”Maatii waraabessaafi maatii leencaa tokkotu ture. Ollaa tokko keessa waliin jiraatu. Yeroo dheeraaf haala gaariin waliin jiraatan. Maatiin lachuuyyuu ijoollee hedduu waan qabaniif walumaan taphataa guddatan. Yeroo ture keessa ilmi leencaafi ilmi waraabessaa warri angafti dargaggooman. Ajaja warraa dhiisanii fedhii isaanitiin bobba’uus eegalan. Gaafa tokko ganamaan ka’anii lafa fagootti duulan. Duula kanaan ilmi leencaa sangaa booji’e. Ilmi waraabessaa ammoo sa’a rimaa booji’e. Lamaanuus waan booji’an qabatanii qe’eetti galan. Yeroo gabaabaan booda sa’i ilma waraabessaa raada dhalte. Ilmi leencaa ammoo waan kana argee inaafe. Achiin duuba raada fudhatee sangaa ofii jala kaawwate. Ilmi waraabessaas: “Maaliif raadakoo fudhatta?” jennaan “Sangaa kiyyatu dhale.” jedheen. Ilmi waraabessaa akka malee aarus ilma leencaatti dubbachuu ni sodaate. Kanaaf galee abbaa ofiitti himate. Waraabessi (abbaan ) aaree dheekkamaa manaa gadi bahuun: “Amma ilmi leencaa eessa jira?” jedheen. “Kuunnoo gama sani.” “Tulluu guddaa saniin garami?” “Tulluuma santu isa.” “Ibidda boba’u saniin hoo garami?” “Ibidduma santu ija isaati?” jedhe ilmi. Yoona kana abbaan waraabessaas sodaatee callise. Dubbiinis akka inni yaade hin taane. Kanaaf dubbii karaa nagaan fixuuf murteesse. Guyyaa itti aanu abbaan waraabessaa subiin ka’ee abbaa leencaa bira deeme. Akka ijoolleen waldhabdeefi sababiin wal dhabdee ammoo saamicha ilmi leencaa ilma waraabessaarratti godhe ta’uu itti hime. Abbaan leencaa ammoo ilmisaa akka yakka hin godhinii fi raadattii kan dhale, sangaa ilmasaa ta’uu dubbate. Kanumaan dubbii jaarsummaan gahachuuf walii galan. Qamalee, waldiigessa jaldeessa, booyyee, karkarroo, qeerransa, sardiida, adurreefi yeyyii jaarsummaa lakkaawwatan. Dilbata itti aanuttiss odaa qummuudduu jalatti jaarsummaa dubbachuuf beellamatanii addaan galan. Guyyaa jaarsummaa abbaan waraabessaa ka’ee qilxuu qummuudduu jala dhaqe. Isatti aanee ammoo warri jaarsaa saddeet ta’anii dhufan. Takka turee abbaan leencaa dhufe. Qamaleen garuu ni barfatte. Gobaan akka isii hin waraannef kophee hodhataa ooltee galgala dhaqxe. Gaafa isheen achi geessu leenci itti dheekkame. “Guyyaa guutuu suma eegaa oolle. Hanga ammaa maal hojjechaa turte?” jedheen. “Lafa takkatu tarsa’ee ishee hodhuutti ture” jetteen “lafti yoom tarsa’ee hodhamee beeka?” jedheen ija babaasaa. “Sangaanimmoo yoom raada dhalee beeka?” jettee utaaltee damee qilxuu qabatte. Leencis utaalee fiixee eegee ishee qabate. “Gooftaa moofaa gadhiisii haarawa qabi jettee udaan itti gadhiifte. Gaafa leenci eegee gadhiisee udaan qabuu dhaqu ishiin qilxuu fiixetti baate. Jaarsummaan guyyaa guutuu ukkaamamee ooles wayita san xumura argate. Jaarroleen sodaadhaan rakkataa oolan carraa kanaan waraabessaaf dhugaa muran. Jaarsummaanis kanumaan addaan gale. Leenci akka malee qamaleetti aare. Kanaaf haaloo hadhaawaa itti qabatee, bahaa gala ishii hordofuutti ka’e. Akka carraa naannoo sana burqaa bishaanii tokko qofatu ture. Kanaaf leenci bishaanicha gubbaa taa’ee qamalee eeggachuu jalqabe. Qamaleen karaa bishaan dhugdu dhabde. Kanaaf mala adda addaa baafatte. Jirbii hodhitee uffachuudhaan bifa jijjiirrattee dhuguutti kaate. Yeroo leenci, “Ati eenyu?” jedhuun “Warra Jijooti.” jettiin. Haala kanaan yeroo dheeraaf erga fayyadamaa turteen booda gaaf tokko garuu tooftaan ishii irratti beekame. Osoo bishaan dhuguutti jirtuu bubbeen jirbii isheen ofitti martee jirtu sana irraa kaase. Leencis utaalee ishii qabachuun, cancalaan hidhee mukatti ishii fanniisuudhaan halangaa ittiin ishee reebu fidachuuf gara bosanaatti imale. Qamaleen abdii kutachuun waan gootu wallaaltee utuu bo’aa jirtuu jaldeessi deemaa dhufee, “Maal taatee boossaa aaddee Qamuu?” jedheen. “Gooftaan coomaafi aannan fiduu deeme. Waan guddaa fidee dhufee yoo nyaattee fixuu baatte sin reeba naan jedhe. Garaan tiyya ammoo baayyee xinnoodha. Cooma fi aannan gooftaan fidu nyaadhee dhugee fixuu hin danda’u kanatu na boosisa” jetteen. “Ati hin rakkatiin. Garaan kiyya baayyee guddaadha. Kanaaf qoodakee anaan hidhii deemi; ani hidhamuu wayyaa” jedheen. Kanumaan walii galanii qamaleen isa fanniftee biraa deemte. Takka turee leenci halangaa hedduu guurratee dhufuun, gaafa fannoo irratti ishee fannisee deemerra ishee ilaaluu jaldeessa rarra’u argee, “Obbo jaldu maal asii hojjettaa?” jedheen. “Gaaffii akkanaa dhiisii waan qamuun nyaattufi dhugdu fidi!” jedheen jalduun. Leencis halangaa roobii sa matumaa cituu hindandeenye sana tottolfatee, “Qamuun kana nyaattii, kana nyaadhu!” “Qamuun kana dhugdii, kana dhugi!” jedhee gara halangaa saddeetii irratti fixe. Qamaleen birbirsarra teessee waan jaldeessi ta’u daawwatti. Jaldeessa gogaan isaa uratee erga foon isaa cicciteen booda leenci hidhaarraa hiikee gadhiise. Jaldeessis iyyaa fiige “Maaloo yaa qamu guggubadhee, maaloo….maaloo ….. yaa qamuu maaloo…..” gaafa inni jedhu, Qamuun ammoo; “Caffee gurraattii keessa gangaladhu!” jetteen. Gaafa jalduun caffee keessa gangalatu goondaa/jaamaan itti duudde. Cinqiin daran itti hammaatte. “maaloo anuu irra caalaattuu du’ekaa maaloo du’ekaa” jedheen. “Gara saroota warra gubbaa sanaatti fiigi! Gaafa xiqqoon dhufte dheessi! Yeroo guddaan dhufu eegi!” jetteen. Jalduunis akka qamaleen jette godhe. Sarootni gaafa isa argatanis isa kukkutatan. “In nyaannaan nama nyaatti.” jedhama mitiiree. Waraabessi warra lubbuun jiran qofa utuu hintaane, warra du’aa boolla keessa jiran illee baasee bineensa nyaatudha. Bineensa ajaafi urgaa waa tokkoo adda baafatee hinbeeknedha. Amala harrummaa qaba; isa Harreen ‘ ani duunaan margi hinmargiin’ jedhu sanaan walfakkaata. Akka jaldeessaas waa hedduu walitti haree fiiga. Akkuma waraabessi huuruu qallattuyyuu garaanshee dooccoo ta’ee jraatu, akkasuma jaldeessis garaasaaf jiraata. Kanaaf fakkaata Waraabessi ‘kan garaa malee kan maqaa yoom nadhibe’ jedhee kan inni ofrratti mammaakuuf. Garaatti warreen goran bineensa garraamota ta’an hedduu lafarraa fixaniiru. Mammaaksa ‘utuu garaan miilla taate bollaa nama buufti’ jedhan sana duubatti gataniiru. Leenci mootiin bineensotaa ammas ta’e bor hangafummaasaa bineensota isa gadi ta’anif dabarsee hinkennu. Dandeettii ganamaa kan uumaan isa badhaase guddicha sana cinatti tooftaaleefi tarsiimoolee haaraa kalaqachuun shira bineensonni karaa kamiinuu hammasaa hingeenye kun xaxaa ooltu maddashee cufee olaantummaasaa bineensota addunyaa maratti labsachuunsaa waan baay’ee fagaatu miti. ‘Afaan keenyi dhadhaa, garaan keenyi madaa’ jette niitiin ollaa jedhu mitiiree?…barri itti waraabessi Leencomu hafeetu, kan Leenci itti Leencomutu dhufa!


Mayyuu fii Qumbii Keeysattii Wayyaanee Gochaan isii Saaxil bahuun hedduu aarse

10/6/2013 Duula shanyii duguugisa farra ilma namaa kan Qumbii fii Mayyu keeysatti geggeessaa turte kan saaxilamu hin seene. maaliif ? Naannoon tun Magaalota gurguddaa fii karaalee gurguddaa makiinaa irraa fagoo waan taateef oduun Oromoota biyya alaa jiraniifii warra addunyallee ni geessi ja’anii hin yaadan.Kun ammoo tahuun: Gochaa faashistummaa kan isiin guyyaa guyyatti ummata naannoo tanaatiifii qabeenya isaa irratti raawwataa turte,media gara garaa irratti dabruunii fii haala san laalchisee ibsi ammaa amma kennamuun hedduu rifachiise,ni aarseesi. Kan biraa Ummanni keenya gootichi qawwee fii rasaasa hin qabne, qawwee takka takkaa qabutti firii bitatee humna Diinaa ka waa hundaan qophii guuttate, jeeynummaa daangaa hin qabneen yeroo dheeraaf dura dhaabbatee ifirraa ittisuun,Wayyaanee baayyee ajaa’ibsiise. Kanarraa kan ka’e humana isii cimaa-Ittisa Biyyaa jettuun fiddee achitti kad nayxe.Humni kun eega achi dhufee maal godhe? wanni godhe akka armaa gadii kana: 1,Liyuu Police fii waraana Killilii shanii (5) tiin asii badaa je’eenii ifii bakka sun bu’e. osoo oolee hin bulin, ummataan qawwee hiikkaadhaa nagayaan jiraadha je’eeni. Ummanni kun gurra nu-n seenu je’eenii jalaa callise. Xiqqo bubulee Hayyoota,Manguddootaa fii Dargaggoota walumaa galatti namoota 37 hidhatti guure. Namoota garii mataa matatti Birrii Et 15000. irraa guurratee gad-dhiise. warri hin kenninin hidhatti hafan.2, Maallaqa ummanni naannoo Magaalaa Huusee walitti buusii buufatee kaayyate, Birri ET 100,000 dirqiin irraa fudhate. 3.Amma-ammo nama oduu teenya alatti erguudhaan nu saaxilee nu qaaneyse ( salphise) fidaa je’ee (jedhee) Ummata hiraarsaa jira. Halkaniifii Guyyaa ganda keeysa deemee, nama Abalu (ibalu) jedhamu fidaa yookaa bakka inni jiru himaa, isaatuu saaxil nu baasee je’ee namoota fira isaa uleen tumee hidhatti guuraa jira 4.Karaa biraatiin warri bulchinsaa, bulchaa Ona Mayyuu nama Soomaliiti godhaniifi.Namni kun Gosa Hawwiyyaa tan amma Mayyu keeysatti ummata keenya, liyuu policefii Waraana Killilii Shanii (5) wajjiin Gorra’aa, Ibiddaan gubaa Ona (Biyya) isarraa buqqiftee Mayyu qabatuu barbaaddurraahi.Gosa tana maqaan isii waraarjeelle je’ama. Oduu nama gaddisiisuufii nama aarsu. Dargaggoo Umriin isaa bara 28tii Ali Nuur Abdullaa Gajaa ja’amu baatii july 12-15,2013 GOBEELLE keeysatti dhabame. gurbaa kana Ellaan(edaan) Liyuu Police fii warana killilii shanii (naannoo Soomalii)tuu yeroo Mayyu Weeraraa jiran san Gobeelle ooyruu isaa keessaa ukkaamsanii fuudhanii Jijjiga geeysanii hidhan. Amma-ammoo MANNI Murtii Killilii shanii hidhaa bara torbaa (7) itti murteeysee jira. Yaa dhiiroo Muchaa kana Yakki saa maali? maal balleeyse? Muchaan kun Biyya isaa Oromiyaa,Lafa isaa fii Ooyruu Saa , Abbaa saa, Akaakilee fii Abaabilee isaa keessa jira. Daangaa biyya takkallee Seera cabsee hin seenne. Ka silaa murtiin haqaa itti muramuu qabdu, warra Daangaa Oromiyaa caphsee Yakka gurguddaa Ummata Oromoo fii qabeenya isarratti raawwataa turerratti muramuu qabdi.


Jaarmayootni siyaasaa Oromoo sochii “Oromo First” jedhutti fayyadamuu danda’uu?

Abdii Boruutiin Akkuma beekamu, bu’aalee qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) argamsiise keessaa inni tokko fi guddaan Oromummaa badiirraa dandamachiisee cimsuu fi Sabboonummaa Oromoo guddisuu dha. Gabaabumatti ibsuuf, Sabboonummaan Oromoo Oromummaadhaan bilchaachuu dha. Oromummaan guddachuu fi dagaaguun isaa ammoo deebisee qabsoo kana cimsee galii hawwamutti geessa. Kanaaf, Oromummaa fi QBOn harka lamaan qaama tokkoo ti jechuun ni danda’ama. Dhibdeeleen mooraa QBO keessatti uumamani fi sababa kanaan heddoomuun jaarmayoota keenyaa, keessumaayuu ABOrraa fottoqanii gareelee adda addaa ijaaruun, hawaasota Oromoo keessattillee walqoqqooduu fi walitti gaarrefachuun akka uumaman taasise. Kun dhugaa lafarra jiruu dha. Haalli akkanatti uumame kun ammoo tokkummaa Oromoo laaffisee; akka alagaa fi diinni nu tuffatan taasise jechuu dha. Alagaa fi diinni maaliif akka nu tuffatan irra deddeebi’amee waan ibsameef, waayee kana asitti kaasuu hin barbaadu. Haa ta’u malee, tuffiin isaan nuuf qaban kun akka hirribarraa dammaqnu fi maaliif tuffatamne jennee akka of gaafannu nu taasise ykn taasisa. “Oromummaa keessan dhiisaatii Itoophiyummaaf dursa kennaa…” nuun jechuun isaanii xiiqii nu qabsiisa. Maaliif eenyummaa keessan ibsitan jedhanii nurratti duuluun isaanii yoomiyyuu caalaa nu kakaasa. Isa kanatu sochii “Oromoo First” jedhu dhalche. Sochiin kun ammoo akka dubbii “Dhagaa tokkoon simbira lama…” jedhuu ti. Maal jechuu kooti? Sochiin kun karaa tokkoon duula alagaa fi diinaan nurratti godhamaa ture fi jiru ofirraa qolachuuf yoo ta’u; karaa biraatiin ammoo hawaasota Oromoo kan sababoota adda addaatiin gargar faca’anii, tokkummaa dhaban deebisee cimsuudhaaf akka tokkummaan ilmaan Oromoo jabaatu taasisa. Walumaagalatti, akka Oromummaan dursa argatu godha. Oromummaan dursa argachuun ammoo, Oromoon gandaan, naanoo fi amantiidhaan akka wal hin qoqqoodne gargaara. Oromootni hunduu akka fedhii uummata ykn saba isaaniitiif waliin dhaabbatan taasisa. Akka dhimma waloo hubatan godha. Kun hunduu hojiiraa yoo oolan tokkummaan ilmaan Oromoo jabachuu fi cimuu danda’a. Tokkummaan keenya cimuun isaa ammoo akka diinaaf/diinaan hin gowwoomne; akka isaan jala hin kaanne; akka isaaniif meeshaa hin taane; akka olola isaaniitiin mooraan keenya hin laafne; sababa kanaan akka qabsoon bilisummaa keenyaa hin dadhabne taasisa. Kana birallee dabree, tokkummaan keenya cimuun humni mooraa keenyaa akka jabaatu taasisa. Humna cimaa fi abdachiisaa qabaachuun ammoo injjifannootti nama geessa. Injifannoon galii barbaadan ykn hawwan sana akka gahan nama taasisa. Kanaaf, Oromummaan dursa argachuun; ani ykn nuyi dura Oromoo dha jedhanii ofitti amanuun, bu’ura tokkummaa keenyaa ti. Tokkummaan keenya humna keenya. Humni diina sodaachisu fi injifachuus danda’u tokkummaa qofaarraa madda jechuu dha. Gara mata-duree barruu kanaatti deebi’uudhaaf, jaarmayootni siyaasaa Oromoo, kan walaba ta’anii socha’an; kan diina jala kaatanii isaaniif meeshaa hin taane; kan kaayyoon isaanii bilisummaa fi abbaabiyummaa Oromoo mirkaneessuu ta’e; sochii “Oromo First” jedhurraa bu’aa maal argachuu danda’u? Yookaanis ammoo akkamitti sochii kanatti fayyadamuu danda’u jennee yoo gaafii kaasne, waa baay’ee tilmaamuun ni danda’ama. Tokkoffaa fi inni hangafti ykn guddaan, hawaasota Oromoo keessatti, kan walitti mufatee ture deebi’ee walitti araaramuu fi waljaalchuun; afuura gaarii waliif qabaachuun; fedhii saba ofiitiif waliin dhaabbachuun; eenyummaa ofii “Oromummaa” yoomiyyuu caalaa cimsuu fi diina waloo dura dhaabbachuun; walirratti duuluu dhiisanii diinatti garagaluun… kun hunduu akka nagaa fi tasgabbiin mooraa keenya keessatti uumaman taasisu. Nagaa fi tasgabbiin yoo jiraate ammoo, hawaasota keenya kan dur caalaa ijaaruu fi cimsuun ni danda’ama. Howaasota ciminaan ijaaraman keessatti, jaarmayootni siyaasaas waliin cimanii qabsoo kana sadarkaa biraatti ceesisuu danda’u. Tokkoomuun hawaasota keenyaa, tokkummaan qabsaa’otaa fi jaarmayoota keenyaas akka uumamu hundee ta’uu danda’a. Hundee ta’uu qofaa otuu hin taane, jaarmayootni keenya, kan kaayyoo tokko ykn walfakkaata qaban, akka tokkooman dhiibbaa isaanirratti godhuu danda’a. Karaa kanaan jaarmayootni keenya sochii kanarraa bu’aa guddaa argatu jechuu dha. Lammaffaa, sababa fedheenuu haa ta’u, kana booda, jaarmayaan Oromoo kan fedhii diinaa fi alagaa guutuudhaaf dhaabbate ykn dhaabbatu, kan isaaniif meeshaa ta’u, “Oromoo First” waan faallessuuf, afaanfaajjii uumuudhaan mooraa keenya keessatti, uummata keenyarraa gargaarsa takkallee argachuu hin danda’u. Beekumsi, dandeettii fi qabeenyi jaarmayaa akkanaarra oolu dhaabbatee; gara jaarmayaa fedhii Oromoo guutuutti waan deebi’uuf ykn deebi’uu danda’uuf, jaarmayootni Oromummaarratti hundaa’an qabeenya (resource) kanatti fayyadamuu danda’u. Jaarmayaan ykn jaarmayootni Oromoo beekaniis ta’ee otuu hin beekin; tooftaafis ta’ee fedhii dhuunfaa guuttachuuf jedhanii; Oromummaa faallessaa jiranis akka deebi’anii ofxiinxalan isaan godhuu danda’a. Sochiin Oromummaarratti hin hundoofne fi kaayyoon Oromummaa faallessu eessayuu gayuu akka hin dandeenye hubachuu danda’u jechuu dha. Yoo kana hin goone xumurri isaanii kisaaraa akka ta’u waan nama mamsiisuu miti. Sadaffaa, akkuma sochii “Oromo first” jedhu kanarratti ibsamaa jiru fi dhugaa waliigalaas ta’e, Oromoon bilisummaa fi abbaabiyyummaa isaa goonfachuu kan danda’u yoo humna cimaa, keessumaayuu humna waraanaa abdachiisaa qabaate qofaa dha. Yoo hawaasotni Oromoo dhugaa kanatti amananii fi yaada kana deeggaran, jaarmayaan ykn jaarmayootni siyaasaa Oromoo kan qabsoo hidhannootti amananii fi isa kanas gaggeessaa jiran hawaasota Oromoorraa deeggarsa fi gargaarsa guddaa argachuu danda’u. Afraffaa, akkuma beekamu, Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) yeroo ijaaramu fi qabsoo kana hogganee geggeessu miidiyaa gahaa ta’e otuu hin qabaatin garuu uummata keenya dammaqsee, barsiisee fi kakaasee; injifannoolee hamma kana hin jedhamne argamsiise. Akka sochiin “Oromo First” kun karoorfatetti (akka ibsamaa jirutti) miidiyaa Oromoo guddaa, kan uummata keenya biyya jiranillee bira gahuu danda’u ijaaruuf natti fakkaata. Yoo karoorri kun hojiirra oole fi milkiidhaan xumurame, karaa kanaan uummata keenya dhimma isaatiif (dhimma Oromummaatiif) caalaatti kakaasuun ni danda’ama. Yoo uummatni keenya hunduu dhimma isaa fi kaayyoo qabsoo isaa hubatee ka’e, jaarmayaa ykn jaarmayoota fedhii uummata Oromootiif dhaabbatan deeggaruu fi gargaarsa barbaachisaa kennuufii danda’a. Jaarmayootni Oromummaarratti hundaa’an, karaa kanaanis sochii “Oromo First” jedhutti fayyadamuu danda’u jechuu dha. Egaa, faayidaan jaarmayootni Oromoo sochii “Oromo First” jedhurraa argachuu danda’an kan asitti tuqaman kana qofaa miti. Bu’aalee baay’eetu sochii kanarraa argamuu danda’u. Murteessaan garuu sochii fi carraa kanatti fayyadamuu danda’uu dha. Akkamitti fayyadamuu danda’u? Gabaabumatti ibsuuf, jaarmayootni keenya kan kaayyoos ta’ee galii booddee tokko ykn walfakkaataa qaban, kan bilisummaa Oromoo fi abbaabiyyummaa isaa mirkaneessuuf qabsaa’an hunduu, yeroo afuurri tokkummaa hawaasota Oromoo jidduutti mula’chaa jiru kanatti, garaagarummaa isaanii dhiphisanii gara tokkummaa ykn tumsa qabsaa’otaa fi jaarmayoota Oromootti dhufuu qabu. Keessumayuu gareeleen maqaa ABO qabatanii bakka bakkatti hiramanii jiran walitti deebi’anii ABO cimaa tokko uumuu qabu. Warri walhubannoo labsanii jiranis, waayee kana yeroo dheeraaf lafarra harkisuu dhiisanii daddaffiidhaan tokkummaa dhugaa ijaaruu qabu. Yoo tokkummaan kun karaa lamaan (karaa hawaasota Oromoo fi karaa jaarmayoota keenyaatiin) walbukkee uumamaa deeme, humna cimaa fi abdachiisaatu mooraa keenya keessatti uumamuu danda’a. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Ergaa gabaabaa ummata Oromoo irraa dhalatanii ilmaan Oromoo diinaaf dabarsaa keena jiraniif

Kiyyaa Gonfa | Onkololessa 25, 2013 Yeroo amma kana ummanii Oromoo mirga ofii kabajsiisuuf akkasuumas biliisuumaa isaa gonfachuuf qabsoo gaggeefamaa jiruu keessaa warregama guddaa isa kafalchiisaa jiraa. Qabsoo kana keessatti Qeerroon, maangudoo fi shamarran osso hin jeedhiin huundinuu saggalee tokkoon kaayyoo tokkoof haarka wal-qabachuun biliisuumaa haawwaa jiran goonfachuuf hiidhamuu irraa kaassee haanga luubbuu isaanii darbuutti of dabarsanii keenaa jiruu. Kaayyoo kanaaf jeecha Oromooni kumaatamaan lakkaawaman mana hiidhaatti dukkana keessa rebbamaa jiruu darbees ajjeefamaa jiruu. Qabsoon Oromoo qabsoo ummataatti, qabsoo mirgaatti, qabsoo biliisumaatti. qabsoo kana keessatti immoo Oromoon hunduu qoda fuudhachu qabaa. Haata`uutti lammiiwwan Oromoo takkoo takkoo faayyidaaf jeecha, garaa isaanii guuttachuuf jeecha ummata ofii dabarsanii diinaaf keenaa jiran huunduu badii dhifama hin qabnee ummata ofii irratti raawwachaa akka jiran beekamaa dha. Motuumaan TPLF diina Oromoo tahuun isaa dhifatti nii beekkamaa, haata`uutti TPLF caalla yeroo amma saba ofii midhaa kan jiran OROMOO ta`aani ummata keessaa deema ummata qulqulluu fiixaa fiiccisiisaa kan jiran namoota garaa isaaniif buullani dha. Diina kee diina tahuu isaa bartee off egdaa sabnii ofii qooree dhooqqee keessa tahee yeroo lamii ofii waraanu guddaa nama gaddiisiissaa. Keessumayuu saba Oromoof kan dhaabbatan fakkaatanii ummata dhiiga boosisaa kan jiran miseensooni OPDO waggoota digdamaaf laftii Oromoo yeroo saamamuu, qoote buulaan Oromoo lafa(Qabeenya) isaa irraa arri`amee kadhaaf yeroo saaxxilamuu, akkasuumas boossonii naannoo Oromiiyyaa irraa jiruu diinaan yeroo guubatuu fi lafaraa baduu akka Oromoo tokkootti dirqama isaan irraa egamuu bahuu mannaa, badii seenaan hin-iraafanee hojjachaa as gahaani jiruu. Yeroo amma Oromooni mana hiidhaa adda addaa keessa argaman (keessumayuu baratooni univarsiitti) baayyeen isaanii lammiidhuuma ofiin dabarfamanii kan keenamani dha. Qabsoon ummata Oromoo yeroo gabaabaa keessatti gara injjiiffanoo fi biliisuummaatti jijjiiramuun isaa kan hinafnee tahuu isaa namnii kammiyyuu huubachuu qabaa. Injjiiffannoon ykn biliisuumaan kan argamuu immoo qabeenya ummata saammachuun osso hin ta`iin warreeggama guddaa kaffalamee ta`uu isaa ifa dha. Kana immoo haarra ummata ofii warii midhaa jiran miseensonii DH.D.U.O huubachuu qabuu. Calqabuumaan dhaabnii DH.D.U.O dhaaba gabruumaa jala kan jiruu dha, kana jeechaan miiseensooni dhaaba kanaa tokkoo tokkoon isaanii gabruumaa jala jiruu jeecha dha. Oromuummaan yakka ta`ee ykn ammo gaaffiin mirga oromuummaa waliin wal-qabatu yakka ta`ee yeroo lakkaawwamuu, Barattooni mana barnootaa fi bakkeewwan hojii irraa sababa tokkoo malee ABO jedhamanii yeroo hidhaman, akka saba Oromoo tokkootti booru dabareen kan keenyaa tahuu danda`aa jeedhanii yaadu isaan irraa jiraa turee. Maaliif jeene yoo of gaafanees mootumaan TPLF wara isa tajaajilaniifis akka hin taane ilaalaa waan jirruuf. Kanaan duura lammii ofii dabarsaa keenaa kan tuuran hoogganooni DH.D.U.O haarra essa akka jiran huundumtu keenyaa nii beeknaa. Alagaan yoomiyuu taanan alagaa dha. Ummata ofii diinaaf dabarsanii keenu irraa saba ofii waliin hirriiranii mirga sarbamnee deebisiissuuf soocho`uu akkasuumas biliisumaaf qabsaa`uudhaan ummata keessaniif seenaa badii osso hin ta`iin seena jagnuumaa seena hiniiraafatamnee hojjachuun dirqama lammuummaa keessan bahuu isiin irra jiraa. Ergaa kana dabarsuuf bareefama dheeraa bareesuun barbaachisaa mitti. Kanaan duurras yeroo addaa addaa namooni Oromoo ta`aanii badii ummata Oromoo irraa raawwachaa jiraniif beekaas ta`ee osso hin beekin goocha isaan raawwacha jiran irraa akka of quusatan sana darbeesi qabsoo keessa hirmaachuun dirqama lammuumaa akka ba`aan bareefamaanis ta`ee karaa addaa addaa ergaan isaaniif darbaa tuure. Kanaaf bareefama (ergaa)xiqqoo kana duubbisuun of jijjiiruun ni danda`aama. Dhummaratiis ergamtoota diinaa osso hin ta`iin ergamtoota ummata keessan taatanii seena hindarbiine akka hojjatan abdii qabnaa. Injjiifanoo Ummata Oromoof!! Kiyyaa Gonfaa