Loltoonni Raashiyaa filannoo rifarandamiif manarra deemanii sagalee funaanaa jiru- Yukireen

Loltoonni Raashiyaa mana manarra deemuun filannoo riifarandamii jechuun ofumaaf labsaniif sagalee walitti qabaa jiru jedhan lammiileen Yukireen. Raashiyaan Yukireen keessaa iddoowwan to'attetti filannoo uummataa-rifarandamii gaggeessaa jirti. ''Ati afaaniin yaada kee itti himta, loltoonni ammoo waraqaarratti barreessanii qabatanii deemu,'' jette dubartiin Enerhodar keessa jiraattu. Bulchiinsa Kherson gara kibbaatti hidhattoonni Raashiyaa saanduqa waraqaa filannoo baatanii magaalaa walakkaatti sagalee uummataa osoo walitti qabanii argamaniiru. Mana manarra deemanii sagalee hiree murteeffannaa uummataa walitti qabuun kan barbaachiseef nageenya uummataaf ta'uu miidiyaan mootummaa Raashiyaa gabaaseera. Namuu qaamaan argamee filachuu kan eegalu Fulbaana 27 ta'uus gabaasa isaa keessatti eere. Loltoonni wayita sagalee jiraattotaa galmeessan waraqaa filannoo nama dhuunfaaf hin dhiheessan, kan maatii hundaa waraqaa tokkorratti galmeessu jedhan jiraattonni BBCn dubbise. Raashiyaan adeemsi filannoo hiree ofii murteeffachuuf gaggeeffamu kun haqaa fi walaba ta'uu eerti, uummanni garuu loltootaan doorsifamuu himatu. Filannoo hiree ofii murteeffachuuf warri Raashiyaa ofumaan eegalan kun guyyoota shaniif gaggeeffamaa jira. Raashiyaan kutaalee Yukireen seeraan ala qabatte afur akka qabiyyeeshee jala galfattu gochuu keessatti akkaan ishee gargaara. Biyyoonni addunyaa- keessattuu warri lixaa filannoo kana hin fudhatan, Raashiyaan weerara ji'oota torbaa booda kutaalee Yukireen fottokfachuuf jedhanii himatu. Pireezidantiin US Joo Baayidan Raashiyaan maqaa filannoo rifarandamiitiin kutaalee Yukireen of jala galchuuf deemti jedhan, kunis karaa seera idil-addunyaa faallesseen ta'uu himan. "US kutaalee daangaa Yukireen keessatti argaman hunda akka qaama Yukireenitti malee akka biraatti fudhachuu hin dandeessu,'' jedhan. Ministirri Dhimma Alaa Biriteen James Cleverly, Raashiyaan filannoo sobaa rifarandamii jechuun ofumaa eegalte kanaan lafa Yukireen hedduu of jala galchuuf ifaajaa jirti jedhan. Raashiyaan kutaalee Yukireen arfan- Luhansk, Donetsk, Kherson fi Zaporizhzhia - xumura ji'a kanaatti to'annooshee jala galfachuuf karoora qabdi jedhan qondaalli UK kun. Gama kaaniin erga Pireezidanti Putiin tibbana loltoota dabalataa kuma 300 bobbaasuuf ajaja dabarsanii dargaggoonni Raashiyaa hedduun biyyaa baqataa jiru. Dargaggeessi Raashiyaa kan umriinsaa lolaaf ga'e, magaalaa St Petersburg keessaa baqatee kan ba'e waamicha Putiin dheessuuf Kazakhastan galeera. Hiriyoonnisaa hedduun baqarra jiraachuus hime. ''Yeroo ammaa akka waan biyyi diigamteetti natti dhagama. Namoota muraasa kan biyyaa baqachuu hin yaadin jiran,'' jedhe.


Nikulaar ‘taaktikaalii’ Putiin ittiin warra lixaa dorsisu hangam yaaddeessaadha?

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin daangaa biyyasaa ittifachuuf meeshaa nikulaaraatti fayyadamuuf qophaa’aa ta’u dubbate. Kunis tarii nikulaara xiqqaa ykn ‘‘taaktikaal’’ Yukireen keessatti fayyadama laata jedhamee yaaddoo uumeera. Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan ammoo meeshaa waraanaa nikulaaraatti fayyadamuun baayyee balaafamaafi kan erga Waraana Addunyaa lammaffaan as waraana cimaa kaasuudha jechuun akeekkachiisan. Ofii meeshaaleen waraanaa nikulaaraa taakitikaalii jedhaman kan biyyoota gargaagaraa harkatti argaman yoo ta’en, amma guddina isaaniitu adda isaan taasisa. Walumaagalattis ‘meeshaa waraanaa nikulaaraa isa xiqqaa’ jechuun ni danda’ama. Meeshaan waraanaa nikulaara taaktikaalii meeshaalee waraanaa nikulaarii tarsimaawaan adda kan ta’u dhimmota sadiin. Isaanis haala guddina ittiin hojjatamanii, hanga bal’ina qaqabanii fi bakka itti dhukaafamaniitti hanga ulfaatiina qabaataniidha. Akkasumas fageenya itti furguggifamanis garaagarummaa qaba. Akkuma dura jedhame meeshaaleen waraanaa nikulaarii taakitikaalii xixinnaadha. Faayidaa kan oolfamanis dirree waraanaa qofaatti. Meeshaalee waraanaa nikulaarii istiraatejikaalii (tarsimoowaa) garuu magaalaa tokko guutummaan barbadeessuuf faayidaarra oolfama. Meeshaaleen waraanaa niikulaaraa taaktiikaa jedhaman kunneenis miidhaa meeshaaleen waraanaa furgugfaman kaan diina irraan gahan caalaa miidhaa olaanaa qaqabsiisuu danda’a. Meeshaaleen waraanaa niikulaaraa istiratejiiki jedhaman ammoo osoo namoota nagaa fi loltoota adda hin baafne bakka itti dhukaafame irraan badii olaanaa qaqabsiisuu danda’u. Meeshaaleen nikulaaraa taaktiikaalii jedhaman kunneenis carrallaa erga dhukaafamaniin booda gadhiisaniin, naannawa bal’aa balleessuun akkasumas badii dhalootaatti darbuu danda’u hordofsiisuu danda’a. Ulfaatinni meeshaalee waraanaa nikulaaraa taaktikaal kunneenis irra caalaan isaanii toonii kiiloo 100 ulfaatu. Meeshaaleen niikulaaraa istiraatejikiijedhaman garuu tokkoonsaa hanga toonii kiiloo 1,000 ulfaatu. Kan dhukaafaman bakka itti qiyyeeffannaa irraa fagoo ta’e irraayi. Fakkeenyaaf bara xumura Waraana Addunyaa lammaffaa irratti nikular boombiin Ameerikaan  magaalaa Jaappaan Hiiroshiimaa irratti fayyadamte turte kan toonii kiiloo 15 ulfaatu ture. Akka ragaa waajjira tika Ameerikaatti, Raashiyaan meeshaa waraanaa niikulaaraa taaktikaalii 2,000 ta’u qabdi. Meeshaaleen waraanaa badii olaanaa qaqqabsiisan kunneenis mataa miisaa’eeloota gosa garaa garaatiin dhukkaafamuu kan danda’aniidha. Fakkeenyaaf miisaa’eeloota kiruuzii fi artilaarii jedhamaniin dhokaafamu ni danda’u. Akkasumas xiyyaara waraa fi dooniiwwan irra akka farra miisaa’eeloota dooniittitti ni furgugfamu. Ameerikaan akka jettuutti, Raashiyaan dandeettii meeshaalee waraaanaa kanneen bakka fagoo irratti halleellaa raawwachuuf qabaniifi sirriitti qiyyeeffananasaanii akka dhahan gochuuf baasii olaanaa irratti invasti gochaa jirti. Meeshaan waraanaa nikulaarii taaktikaalii kana dura gonkumaa adda waraanaatti faayyidarra oolfamee hin beekamu. Biyyoonni niikulaara qaban kan akka Ameerikaafi Raashiyaan garuu adda waraanaa irratti meeshaalee ammayyoo ta’an kan biraatti fayyadamuun mataansaa kaaniin haala wal qixa ta’een badii qaqabsiisuu akka danda’u adda baasaniiru. Kana malees biyyi niikulaara qaban kamuu balaa olaanaa akka qaqabsiisuuf itti fayyadamamuun fedhii hin qaban. Haata’u malee Raashiyaan meeshaalee niikulaaraa taakitikaalii xixiqqaa fayyadamuuf dirqamuu dandeessi ta’a jedhamaa jira. Chaatam Hawusiitti, Ittigaafatamtuun qorannoo Sagantaa Nageenyaa fi Gorsaa Idil-addunyaa, Dr Patirshiyaa Leewiis ‘‘Sababii kanaatiifu Raashiyaan nikulaaroota xixiqoo kanatti fayyadamuu ishee akka sarara diimaa qaxxaamuruutti hin ilaalamuu ta’a’’ jechuun dubbatan. Baatii Guraandhalaa keessa, guyyoota muraasa Yuukireen itti weerareetiin dura, Pirezidaanti Putiin humnoota nikularaa biyyattii ''of eeggannoo olaanaarra’’ akka ta’aniif ajajee ture. Isaan booda leenjiin waaraanaa cimee itti fufee ture. Dhiheenyatti ammo, ‘‘yoo walabummaan keenya yaaddoorratti kan kufee nutti fakkaate niikulariitti fayyadamu irraa booddeetti hin deebiinu. Kanas kan jennu of jajjuuf miti’’ jechuun akeekkachiisee ture. Raashiyaan bulchiinsoota kibbaa fi bahaa Yukireen of jala galfachuu barbaaddi. Amma naannoolee kanneen harka galfattee jirti. Haa tahu malee, rifarandamiidhaaf sagaleen naannoolee sanatti akka kennamu taasisaa jirti. Putinis ‘‘tokkummaa daangaa’’ eegsiisuuf karaa kamiinu ittisuuf qophii ta’u himeera. Qondaalli tika Ameerikaas yaada isaa kana nikulaara fayyadamuu caalaa akka doorsisa warri lixaa Yukireen daangaa ishee deebiifachuu keessatti hin deeggarrreef dubbatteetti ilaalu. Kaan ammoo Raashiyaan baayyee yoo itti cime Yukireen keessatti meeshaalee waraanaa nikulaaraa taaktikaalii fayyadamuu danda’a jechuun yaaddoo qaban ibsu. Oggeessi meeshaalee waraanaa nikulaaraa Jeemsi Actan akka jedhaniitti, ‘‘yeroodhaaf qabxii kanarra hin gahamne. Garuu Putiin dirree waraanaa Yukireen keessaa irratti meeshaalee nikulaaraa taakitikaalii xixiqqoo fayyadamu danda’a,’’ jedhan. Akka yaada oggeessa kanaatti Putiin kan kan jedhu tarii warri lixaa waan hamaan akka hin umamne sodaachuun fedhii Putiiniis akka waliigalan gochuufidha. Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan dursuun Putiin akeekkachiisaniiru. Baayidan gaaffii fi deebii dhiheenya TV CBC jedhamu waliin taasisan irratti, Putiin kana gochuuf yoo eegale waraanichi bifa gara biraa qabaata jedhan. Deebiin Ameerikaafi Nato kanaaf maal ta’u akka danda’u tilmaamuun cimaa ta’a. Dhimmichi baayyee akka hin harboofne gochuuf yaalii taasisuun isaanii kan hin hafne ta’ulleen, garuu Putiin sarara diimaa qaxxaamuru isaa agarsiisuu barbaadu. Haata’u malee yeroo sanatti maal akka raawwatan ammatti ifa miti. Sababiin isaas isaanis deebiisanii meeshaa waraanaa walfakkaatu yoo fayyadaman dhimmicha caalaa cimaa dhufu mala. Kanaafu Warra Lixaa caalaa akka Raashiyaan meeshaalee nikulaaraa xixxiqqaatti hin fayyadamnee dhorku kan dandeessu biyyi tokko jirti. Isheenis Chaayinaadha jedhu oggeessoonni. Akka xinxaltoonni jedhaniitti Raashiyaan haala baayyeedhaan Chaayinaa irratti hirkkatti. Chaayinaanis biyyoonni nikulaara hidhatan dursanii akka fayyadaman hin feetu. ‘‘Putiin kana yoo raawwatan garuu biyya baayyee michuu baayyee barbaadaniin Chaayinaa wal dhabu itti ta’a.’’


Raashiyaatti dhukaasa mana barumsaatti banameen daa'imman dabalatee namootni 13 ajjeefaman

Mana barnoota giddu galeessa Raashiyaa jirutti namichi meesha waraana hidhatee ture dhukaasa banuun, yoo xiqqaate namoota 13 ajjeesee, namoota 21 madeessuu isaa anga’ootni Raashiiyaa ibsaniiru. Mana barnootaa magaalaa Izeveeskii jiru kana keessa barattoonni gara 1,000 ta’an kan jiran yoo ta’an, kanneen ajjeefaman keessaa torba ijoolleedha. Namichi kun bakkuma sanatti kan of ajjeese yoo ta’u, kana dura barataa mana barumsichaa ture. Miidiyaalee biyyattii viidiyoo naasuu fi baqa mana barumsichaa keessa ture maxxansaniiru. Viidiyooleen tokko tokko dhiigaa lafa kutaalee barnoota irra jiruu fi uraa foddaa irratti rasaasaan uumamee akkasumas ijoollee minjaala jala dhokatanii turan mul’isu. Akka aanga’ooti Raashiyaa jedhanitti, hojjettootaa eegumsaa lamaa fi barsiisota lama dabalatee, ga’eessota ja’aa fi ijoollee torbatu ajjeefame. Amma barattoonnii fi hojjettonni mana barumsichaa gamoo sana keessaa baafamaniiru. Miseensi paarlaamaa naannichaa akka jedhitti, namichi haleellaa kana bane maqaan isaa Artem Kazanteseev yoo ta’u, shugguxii lama hidhatee ture. Viidiyoon koree qorannoon intarneeta irratti maxxanfame reeffa namicha haleellaa kana banee, uffata mallattoo Naazii qabu uffatee lafarra jiruu ni mul’isa. Qorattoonni mana jireenyaa namicha kanaa barbaadaa jiru. Hoogganaa naannichaan hanga Fulbaana 29’tti yeroo gaddaa akka ta’u labsameera. Dubbii Himaan Pirezdaant Vilaadmiir Puutin, haleellaa kanaan pireezdaantichi “ guddaa gaddeera” jechuun himeera. Manni baruumsaa kun wiirtuu magaalaa Izeveeskii’tti bakka gamoowwan mootummaa hedduu jiranitti kan argamudha.


Haleellaa rokkeetii konkolaataa deeggarsa fe'erratti raawwateen namoonni hedduun ajjeeffaman

Haleellaa konkolaataa Raashiyaa deeggarsa fe’ee deemaa ture irratti raawateen namootni 23 ajjeefaman. Haleellichi kibba Yuukireen Zaaporiziyaa keessatti akka raawwate qondaalonni naannichaa himaniiru. Namootni biroo 28 Jimaata har’aa ganama naannoo Zaaporiziyaa keessatti raawwateen miidhamaniiru. Miidhamtootni hundinuu namoota nagaati. Namootni miidhaman naannoo Raashiyaan qabameeru keessaa firoota isaanii baafachuuf akkasumas deeggarsa namoomaa dhaqqabsiisuuf imalaa turan. Bulchaan naannichaa Raashiyaan muudde haleellichaaf Yuukireeniin himate. Haleellaan kun yerootti Putin Moskootti naannolee Yuukireen Zaaporiziyaa, Luhaaniski, Dooneski fi Keherson Raashiyaatti dabaluuf mallattoo isaanii kaa’uuf jedhanitti dhaqqabe. Naannolee Bahaa fi Kibba Yuukiren ofitti dabaluuf Raashiyaan filannoo rifirendamii gaggeesera jette. Uk fi biyyootni Lixaa gochaa Putin kana balaallefataniiru. ‘’Diinni naannoo qarqara magaalaatti haleellaa rokkeettii gaggeessan’’ jedhan bulchaan naannichaa Oleksaander Istaruuk. ‘’Uummanni firoota isaanii fi deeggarsa naannoo yeroof to’atame keessaa fudhachuuf hiriiranii eegaa jiru,’’ jedhan. Istaruk itti dabaluun gareen hakiimotaa fi lubbuu baraartotaa bakkichatti argamuun hojjechaa jiru jedhan. Miiidyaan mootummaa Raashiyaan to’atamu aka gabaasetti, ‘’hidhattootni Yuukireen’’ haleellicha raawwatan. Namootni 23 ajjeefamuus qondaalli Moskoon naannichatti muudde Vilaadmir Rogov himaniiru. Raashiyaan Guraandhala 24 Yuukireen weerarte. Amma Moskoon naannoo Zaaporiziyaa to‘attee jirti. Buufanni niwukieraa guddichi adunyaa naannoo kanatti argama. Garuu magaalaa naannichaa hin qabanne. Raashiyaan naannolee arfan Yuukireen ofitti dabaluuf sochii irra jirti. Garuu Ameerikaa dabalatee biyyootni Lixaa kaan tarkaanfii Putin kana hin fudhannu jedhan. Pirezidaantiin US Joo baayiden biyyi isaanii beekamtii akka hin kennineef himaniiru.


Hakiimni humna waraanaa US haadha warraan waliin icciitii Raashiyaaf kennuu turan himataman

Hakiimni waraana US fi haati warraa kan siviil taa'ee waliin ta'uun mootummaa Raashiyaatiif basaasuudhaan himataman. Jaamii Lii Heenerii fi Aanaa Gabri’eelaan icciitii dhukkubsattoota hospitaala waraanaa keessaa Raashiyaaf qooduuf karoorsuu isaaniin himataman. Lameen isaaniiyyuu basaasaa dhoksaa FBI'tti akka himanitti, kana gochuuf kan isaan kakaase jaalala biyyaa Raashiyaatiif qabdu irraa ka'uun ta'u himan. Bakka buutonni isaanii hanga ammaatti dhimma kanarratti deebiin kennan hin jiru. Aanga'oonnii Raashiyaas dhimmicharratti wanti jedhan homaa hin jenne. Lameen isaaniiyyuu shiraa fi odeeffannoo fayyaa icciitii ta'e baasuun kan himataman yoo tahu, kaleessa Meerilaanditti erga to’atamanii himanni irratti banameera. Abbaan alangaa haati warraa fi abbaa warraa mootummaan Raashiyaa '‘odeeffannoo waa’ee fayyaa namoota dhuunfaa mootummaa Ameerikaatti hidhata qabanii fi waraanaa akka argataniif gargaaruu barbaadan’’ jedhe. Himatichi Maj Heeneriin ganna 39 taate, waraqaa qulqullummaa nageenyaa ishee fayyadamuun ragaa fayyaa hospitaala Foorti Biraag argachuuf karoorsiteetti jedhe. Hospitaala guddaan kun kan waraanaa yoo tahu, ofiis asuma keessa hojjetti. Dr Gabri’elaaan, 36, bakka hojii ishee hospitaala Joon Kopkiinsi kan Baltimoor keessa jiru keessaa odeeffannoo qooduuf karoorsite jedhamuun himatamte. Ji’oota muraasaan dura erga Raashiyaan Yuukireen weerartee tahe jettee imbaasii Raashiyaa Waashingitan jiruuf gargaarsa kennaa turte jedhan. Ji’a Hagayyaa keessa nama imbaasii Raashiyaaf hojjetu fakkaateen wal qunnamte, garuu dhugaan isaa namichi ergamaa FBI dha. Yeroo wal argan sanattis jedha himatichi ‘’jaalala biyyaa Raashiyaan qabduun kakk’uun deeggarsa dandeesu hundaan akka isaan gargaartu itti himte,’’ gochaan kun ‘’kan ishee ariisisu ykn hiisisu yoo taheyyuu,’’ jedhe. Himaticha keessatti haati warraa ishees shira kanatti akka dabaamtu gooteetti. Bakka bu’ichatti haati warraa ishee carraa ragaa medikaalaa hospitaalichaa barbaadamu argachuu akka dandeessuu fi odeeffannoo US akkamiin Yuukireen deeggaruuf loltoota akka leenjistu kennuufiif waadaa galuu hima. Guyyuma sana irra deebiin wal arguun Raashiyaaf dhimmitee akka hojjettuufi barbaachisaa yoo tahes human waraanaa raashiyaatti makamuuf fedhii akka qabdu himteetti jedha himatichi. Danbii Fayyaa biyyattii ‘Health Insurance Portability and Accountability Act’ cabsuu irratti garuu akka walii hin gale himtus ammas yakka Kanaan himatamte. Dr Gabri’eellaan dhimma akkasii akka hin qabnee fi odeeffannicha xumura ji’a Hagayyaa keessa dabarsitee kennuuf waliigaltee ture. Gabri’ellaan dabalataan haati warraa ishee yeroo waraanaati US akkamiin hospitaala waraanaa akka hundeessitu irratti haati warraa ishee ergamaa Raashiyaa nama fakkaate kanaaf odeeffannoo akka qqoduuf waadaa galteetti. Dabalataan waa’ee odeeffannoo leenjii waraanaa kana dura Ameerikaan loltoota Yuukireeniif kennitees dabalata. Maj Heneriin ofisera waraanaa US osoo hojiirra jirtuu warra saala isaanii jijjiiratan keessaa tahuu ishee ifatti beeksifte kan jalqabaati. Bara 2015 humni waraanaa maqaa ishee fi saala ishees ifatti jijjiirachuu akka dandeessu eeyyameef. Baruma sanas lamaan isaanii wal fuudhan.


Waraana Yukireen: Raashiyaan gara duubatti deebi'uun Putiniif maal akeeka?

Raashiyaa keessatti TVn biyyaalessaa sagantaa isaa torbaniitiin yeroo hunda waa'ee injifannoo Kiremiliin tamsaasuun beekama. Haata'u malee, Dilbata darbe hanga ta'e dhugaa dubbachuu eegalan. “Oppireeshinii addaa Yukireen keessatti gaggeessaa jirru ilaalchise, torbeen kun baay’ee cimaa ture,” jechuun ture gaazexeessaa Dimiitirii Kiseleev kan gabaase. “Dirree waraana Karkiivitti keessattuu ulfaata ture, loltoonni keenya kaan humna diinaatiin caalamuun magaalota duraan bilisa baasan dhiisanii bahan.” Bakka “bilisa baasan” jettu akka “to’achutti” dubbisa. Moskoon naannolee kanneen ji’oota sadiif qabattee turte, garuu haleellaa loltoonni Yukireen gaggeessan hordofee, loltoonni Raashiyaa naannoo kaaba dhiha biyyattii gad-dhiisanii bahan. Haata’u malee, miidiyaan mootummaa Raashiyaa tasgabbaaʼee jira. Wanta naannoo Karkiivittii raawwatame akka “baqaatti” hin ilaalamu jedhu. Ministeerri Ittisa Raayyaa Raashiyaa oduu loltoonni isaanii Balakiliyaa, Iziyuum fi Kuppiyaanisk baqataniiru jedhu ni waakkatan. Maxxansi haaraan gaazexaa mootummaa “hin baqanne. Keessaa bahuun deebi'anii akka of gurmeessaan karoorfanne ture,” jechuun ibsa. Gaazexaa Mooskoviskii Komsoomoletii jedhamu tokko keessatti ammoo, xinxalaan waraanaa yaada kanarraa adda ta’e barreesse: “Diinota keenya akka laayyootti ilaaluun mul’ateera. ''Loltoonni Raashiyaa tarkaanfii fudhachuutti yeroo fudhataniiru… Kanaan kan kaʼes, mo'atamneerra. Miidhama kana xiqqeessuuf loltoonni keenya akka hin marfamne gadi dhiisanii bahan.” “Mo’atamuun” kun miidiyaalee hawaasa kan Raashiyaa deeggaranii fi barreessitoota Raashiyaa “sabboonummaa” qaban biratti aarii guddaa uumeera. Isaaniis dogoggora raawwatan jechuun loltoota Raashiyaa komachaa jiran. Hogganaan Rippablika Chechen kan humna guddaa qaban Ramzaan Kadiroov akkasumas aarii qabu. “Har’aa fi bor jijjiiramni tarsiimoo jiraachuu baannaan, gaggeessitoota ministeera ittisaafi kan biyyattii haala qabatamaa ta’ e ittiin hima,” jechuun akeekkachiise. Erga Vilaadimir Putiin weerara Yukireen eegalchiisan amma ji’a jaha ol ta’eera. Guyyoota jalqabaa, hoggantoonni siyaasaa Raashiyaa fi xinxaltoonni weerara Kiremiliin “Oppireeshiniikoo addaa” jedhan guyyoota muraasa keessatti xumuramuu;  lammileen Yukireen loltoota Raashiyaatiin bilisummaa isaanii argachuuf simatanii, mootummaan Yukireen akka diigamuu TV irratti tilmaama kennaa turan. Kun garuu hin taane. Siriiyyuu, ji’a jahaa oliif, loltoonni Raashiyaa bakka duraan to’atan hedduu gad-dhiisaa jiru. Gaaffiin guddoon ka’u garuu: haalli kunneen siyaasaa Vilaadimiir Putiin irratti dhiibbaa akkamii geessisuu danda’aa? kan jedhuudha. Putiin waggoota 20 oliif namoota siyaasaa beekamoo Raashiyaa bira maqaa gaarii qabu; akka nama yeroo hunda iddoo hin tolle keessaa of baasuu danda’u jedhuun. Gabaabaadhumatti Putiin moʼuun hin dandaʼamu ture. Haalli kun garuu Guraandhala 24 jijjiirameera. Ji’oota jahan darban pirezidant Putiin Yukireen weeraruuf murteen taasisan dogoggora cimaa akka ta’e agarsiisa. Injifannoo saffisaa ta'e argachuu dhabuun, Raashiyaan waraana yeroo dheeraa kanaan kaayyooshee galmaan gaʼuu dadhabdee walitti aansuudhaan mo’atamaa adeemte. Vilaadimir Putiin seenaa Raashiyaa beekuuf deemu. Hogganoota Raashiyaa asiin dura waraana eegalanii mo’atamaniif jireenyisaanii gaarii hin turre. Raashiyaan  bara 1905tti Jappaaniin injifatamuun warraaqsa Raashiyaa jalqabaa uume. Dogongorri loltoonni Waraana Addunyaa Tokkoffaa irratti raawwatan bara 1917 warraaqsa kaasuun bulchiinsa mootota Raashiyaa hambise. Haata’u malee, pirezidanti Putiin waraana kanaan akka hin mo’atamne ibsaniiru. Wiixata darbees Dubbi Himaan Kiremiliin Dimitirii Peskoov, “karoorri Raashiyaa ganama qabattee kaate hanga milkaa’utti oppireeshiniin ittuma fufa,” jechuun gaazexeessitootatti himan. Namoota yaadaafi tarkaanfii Putiin fudhachuu danda’an adda baasuun baay’ee ulfaata. Tarkaanfiin isaaniis odeeffannoon isaan loltootaafi basaastota isaanii irraa argatan hangam qabatamaadha kan jedhu irratti kan hundaaʼedha. Garuu wanti beeknu kana: Pirezidantiin Raashiyaa dogongora hojjechuu isaanii yeroo dubbatan hin baramne. Akkasumas ofirra hin deebi’an ta'a. Akka miidiyaleen Raashiyaa jedhanitti, dirree waraanaatti mo’atamuun loltoota Raashiyaa sababa biyyoonni Lixaa Yukireen deeggaraniifidha. “Kiiyiiv NATO’n deeggaramuun haleellaa gaggeessaa jirti,” jechuun TVn mootummaa Raashiyaa kan gabaase. Wayita ammaa kanattis gaaffii nama hin gammachiisne birootu ka'aa jira: “Yeroo waraanni gaggeeffamaa jiru kanattis, Putiin injiffannoo argachuu yoo dhaban, meeshaalee niikularaatti fayyadamuu danda’u laata?'' Guyyoota muraasaan dura, hogganaan waraana Yukireen Valeerii Zaluzinii, “loltoonni Raashiyaa haalawwan tokko tokkoon jalatti niikulaaratti fayyadamu danda’an,” jechuun akeekkachiise. Ammatti garuu, mallattooleen sodaa kamuu Kiremiliin keessatti hin dhagahamne. Miidiyaan biyyaleessa Raashiyaa bu’aa gaarii argachaa akka jiran fakkeesa. Raashiyaan boba’aa Yukireen irratti haleellaa miisaa'eelii gageessites, “Oppireeshinii addaaf jijjiirama guddaa kan fidudha” jechuun gabaasan. Guyyaa Sanbataa wayita Yukireen Raashiyaa injifattee jirti jechuun gabaasaaleen bahanittis, Putiin miira bashannanaa keessa ta'un Moskoo keessatti giingoo taphaa (Ferris Wheel), kan Awurooppaa keessatti guddicha jedhame eebbisaa turan. Pirezidantiin Raashiyaa akkuma giingoo taphaa Guddicha Moskoo sanatti, ''oppireeshiniin addaa'' isaaniis gara isaanii goru akka ta'e amanaa kan jiran fakkaata.


Namni ofittoon akka Putiin Ameerikaa hin sodaachiftu jedhan Joo Baayidan

Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan, ofittoo fi kan of-eeggannoodhaan hin sochoone namni akka Putiin kun Ameerikaa sodaachisuu hin dandeessu jechuun dhaadatan. Pireezidantichi kana kan jedhan erga Putiin naannolee afur Yukireen jala jiran Raashiyaatti dabaluu labsanii booda. Pireezidanti Putiin naannolee haaraa Raashiyaatti dabalaman tiksuuf jecha meeshaa niwukilaraa fayyadamuuf doorsisa dhokataa kan taasisaa jiran fakkaatu. Naannoleen kunneen "bara baraan" qaama Raashiyaa akka ta'an Putiin labseera. Hoogganaan Naatoo Jens Stoltenberg tarkaanfiin Raashiyaan naannolee afran kunneen of jala galchuurratti fudhatte kun ''erga waraanni jalqabee as taateewwan waraanicha hammeessu isa balaafamaadha,'' jedhan. Qondaalli Raashiyaa kun haasaa taasisaniin lammiileen Keersan, Zapporeezhiyaa, Luhaanisk fi Deenisk keessa jiran ''ummata isaanii, biyya haadha isaanii waliin,'' akka ta'an sagalee kennaniiru jedhan. Putiin filannoo murtee sagalee uummataa (Rifarandamii) ittiin jedhu eeruun murteen uummataa duubatti hin deebi'u jedha, Yukireen fi warri lixaa filannochi fakkeessaadha malee isa dhugaa miti jechuun akka hin fudhanne ibsan. Haasaan Putiin garri caalu warra lixaa balaaleffachuu fi himachuurratti kan xiyyeeffate ture. Ameerikaan dhuma Waraana Addunyaa Lammaffaa irratti meeshaa niwukilaraa Jaappaan irratti fayyadamuun godaannis seenaa isheen uumtee dabarte har'allee balaa mul'atu ta'uu himaniiru. Kremlin naannolee haaraa Raashiyaatti makaman kunneen irratti haleellaan raawwatu kamiyyuu akka haleellaa dachee Raashiyaa irratti raawwatamuutti akka ilaalamu ifa godheera, kunis waraanichi daran hammachaa deemuu isaa agarsiisa. Pireezidant Baayidan gita isaanii kan Raashiyaa ''jechoota of eeggannoo hin qabnee fi doorsisa fayyadama,'' jechuun qeequ, garuu ammoo Puutiin ''nu sodaachisuuf hin deemu'' jedhan. ''Ameerikaa fi michoonni ishee sodaachifamuuf hin deeman,'' jedhan preezdaant Baayidan Waayit Haawusitti. Pireezidantichi kaameeraatti akkuma garagalaniin quba isaanii akka Putiinitti akeekuutti akkas jedhan: \n“Ameerikaa fi michoonni keenya Nato, naannoo Nato inchii tokkollee taatu ittisuuf qophii guutuu qabdi,” jedhan, garee nageenyaa warra dhihaa eeruun. ''Putiin, waanan jedhu sirriitti hubadhu: dachee inchii tokko,'' jechuun dhaadatan. Erga Putiin naannolee Yukireen afran fottoqfachuu labsanii booda Pireezidantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskii hatattamaan miseensummaa Nato argachuuf iyyateera. Aab Stoltenberg gaaffii Zeleniskii irratti akkaan waan rincican fakkaatu, sababni isaas deebii kan kennan qofaasaanii osoo hin taane miseensonni Nato 30 ta'an murteessuu qabu. Miseensonni Nato hundinuu naannolee Raashiyaan fottoqfatte tole jedhanii hin fudhatan kan jedhan Aab Stoltenberg, doorsisi niwukilaraa Putiin itti gaafatamummaa kan hin qabneedha jedhan.


Pireezidantiin Raashiyaa waraanicha dhaabuf fedhii agarsiisera- Erdogaan

Pireezidantin Tarkii Rasip Tayyib Erdogaan gitni isaanii kan Raashiyaa Vilaadmiir Putiin waraana Yukireen keessatti eegalan xumuruuf fedhii qabaachuu akka amanan ibsan. Kun tarkaanfiin abdachiisaadhas jedhan. Pireezidantichi tibbana Putiin waliin walarganii marii taasisanirraa waan abdii isaanitti hore wayita ibsan: ''Waraana kana hatattamaan xumuruuf fedhii olaanaa qaba,'' jedhan. ''Akka waraana dhaabuuf fedhii guddoo qabu yaadasaarraa hubadheera. Kun baayyee na gammachiise. Sababni isaa haalonni amma uumamaa jiran rakkoo guddoo fidu waan ta'eef,'' jedhan Erdogaan. Yukireen dhiheenya kana iddoowwan hedduu deebistee to'achuu ibsaa jirti. Qondaalli Tarkii kun haalonni yeroo ammaa Raashiyaaf ''rakkoo guddaadha,'' jedhan. Akka Erdogaan jedhanitti biyyoonni lamaanuu namoota ugguramanii jiran 200 ta'an yeroo gabaabaa keessatti waliif deebisuuf jiru. Erdogaan yeroo hedduu waraana Yukireen ilaalchisuun wayita jaarsummaa taa'an argamu, kanaanis ejjeennoo al-loogummaa biyya miseensa NATO taate Tarkii beeksisu. Qoqqobbiiwwan warri lixaa Raashiyaarra kaa'an ammoo ni mormu. Qondaalli Tarkii kun midhaan nyaataa Yukireen keessaa gara biyyoota addunyaa garaagaraatti akka fe'amu gochuu keessatti Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii guddoo gargaaran. Biyyoonni lameen waraana dhaabuuf kallattiin walarganii marii nageenyaa akka gaggeessan yaalaa jiraachuus torbee darbe ibsanii turan. Jalqaba ji'a kanaarratti Erdogaan warri lixaa ''imaammata waraanaaf Raashiyaa kakaasu'' baafatan jechuun qeeqanii turan, haala kanaan waraanni kun yoomuu hin dhaabbatu jechuunis akeekkachiisan. Torbee darbe Putiin pireezidantii Yukireen waliin walarguuf wanti isa dhowwu akka hin jirre ibsee turus, Aab Zeleniskiin garuu fedhii qabaachuu hin ibsine. Vilaadmiir Putiin waraanichi hatattamaan akka dhaabbatuuf fedhii qabaachuu Ministira Muummee Indiyaa Narendra Moodiitti himeera. Pireezidanti Erdogaan waa'ee iddoowwan Raashiyaan Guraandhala bara darbeerraa kaastee to'attee wayita gaafataman, ''lafti weeraraan fudhatame hunduu Yukireeniif deebi'uu qaba,'' jedhan. Garuu kan isaan jedhan kan bara 2014 Raashiyaan fudhatte Kiriimiyaa ni dabalataa fi hin dabalatuu hin ibsine. Garuu erga bara 2014 lafti galaanaan marfamte kun ''abbaaf'' akka deebitu Putiin waliin dubbataa turuu fi bu'aa mariisaaniirraa argame akka hin jirre ibsan.


Naannoleen Yukireen Raashiyaan humnaan to'atte 'rifarandamii' gaggeessaa jiru

Naaannolee Raashiyaan humnaan Yukireen irraa fudhatte keessatti Raashiyaatti makaamuu fi dhiisuu murteessuf 'rifarandamiin' gaggeeffamaa jira. Rifarandamii gaggeessuf sagalee kennuun Jimaata Fulbaana 23 eegalee jira. Biyyoonni michuu Yukireen ta’an kun fedhii Raashiyaan lafa namaa humnaan fudhachuuf qabduudha waan ta’eef bu’aa filannoo kanaaf beekamtii hin laannu jechuun mormaniiru. Ministeerri Dhimma Alaa US Antoonii Biliinkan kun “adeemsa hamaadha” jechuun ibsan. Raashiyaan lafa Yukireen humnaan fudhattus mirga Yukireen of-ittisuuf qabdu wanti daangessuu akka hin jirre Biliinkan Fulbaana 22 Mana Maree Nageenyaa UN'tti dubbatan. Naannolee Baha Yukireen bulchiinsa Luhaanisk fi Doneesk jedhamanitti akkasumas kibba biyyattiitti kan argaman Zaporizhzhia fi Keersonitti rifarandamii gaggeessuf torbee darbe waamichi godhamee ture. Akka gabaasa Rooyitarsitti, naannoleen arfan Raashiyaatti dabalamuuf rifarandamiin itti gaggeeffamaa jiru kun daangaa Yukireen keessaa dhibbeentaa 15 ykn lafa hanga biyya Hangarii gahuudha. Akkaataa sagantaan qabametti sagalee kennuun guyyaa shaniif itti fufa. Miidiyaaleen Raashiyaa akka gabaasanitti hojjattoonni boordii filannoo mana manarra deemuudhaan sagalee nama kennisiisu. Sababa rakkoo nageenyaaf buufataaleen filannoo guyyaa dhumaa gaafa Fulbaana 27 qofa banamu jedhame. Bulchiinsa Luhaanisk fi Doneesk keessatti waraqaan filannoo afaan Raashiyaa qofaan kan barreeffamu yoo ta’u bara 2014 irraa kaasee finciltoota Raashiyaadhaan deeggaraman jala jiru. Bakki Zaporizhzhia fi Kersoon ammoo walakkaa isaa Raashiyaatu humnaan qabatee jira. Raashiyaan akka karoorsitetti ‘rifarandamii’ kanaan milkoofnaan, haleellaa kana booda naannichatti Yukireen gaggeessitu akka waan biyya isheerratti gaggeeffameetti malee haleellaa waraana isheerratti gaggeeffame gootee hin ilaaltu. Kuni ammoo waraanni haalaan akka hammatu godha jedhamee yaadamaa jira. Bifuma wal-fakkaatun bara 2014 Raashiyaan maqaa ‘rifarandamii’ jedhuun Kirimiyaa Yukireen irraa fudhattee turte. Yeroo sanas hawaasni idil-addunyaa akkuma ammaa mormii dhageessisanii turan.


Kooriyaan Kaabaa himannaa Raashiyaadhaaf meeshaa waraanaa dhiheessite jedhu waakkatte

Kooriyaan Kaabaa gabaasa meeshaa waraanaa Raashiyaaf dhiyaassaa jirti jedhu haalte. Kooriyaan meeshaa waraanaa gonkumaa dhiyeessee hin beeku akkasumas gara fuulduraattis dhiyeessuuf karooras hin qabu jechuun waakkatte. Kana dura qondaaltoonni Ameerikaa Raashiyaan rookkeettiiwwan Kooriyaa Kaabaa irraa bitachaa jiraachu hin oollee jechuun gabaasuun keenya ni yaadatama. Kooriyaan Kaabaa garuu deebii amma kenniteen gonkumaa dhiyyeessee hin beeku, gara fuuladuraattis dhiyyeessuuf karoora hin qabu jette. Kooriyaa Kaabaatiin alattis Iraan irraas bittaa meeshaa waraanaa raawwattee jirti kan jedhamte Raashiyaan qoqqobbaan biyyooti lixaa Raashiyaa irra kaa’an waraana Yukireen keessatti gaggeessitu gufachiisaa jirachuu kan agarsiisuudha jedhame ture. Raashiyaanis meeshaa waraanaa bitattee jirti himannaa jedhu waakkatee turte. Jijjiirraan meeshaalee waraanaa biyyoota lamaan jidduutti taasifamu kamuu kan qoqqobbii mootummoota Gamtomanii diiguudha. Miidiyaan Kooriyaa Kaabaa KCNA guyyaa Kamiisaa ibsa gabaaseen,  Ministeera Raayyaa Ittisaa Kooriyaa Kaabaatti aanga’aan maqaansaa hin eeramne tokko ‘‘kanaan dura gara Raashiyaatti meeshaa waraanaa ergine beekna. Gara fuula duraatti erguuf garuu karoora hin qabnu,’’ jedhan. Ameerikaafi kanneen ‘’humnoota diinaa’’ jedhanii waamaniin, oduu holoolaa haala siyaasaa fi loltummaa tamsaasaa jiru jechuun himatan. Baatii kana keessaa dubbii himaan Ministeera Dhimma Alaa Ameerikaa akka jedhniitti, Raashiyaan meeshaaleen waraanaa Kooriyaa Kaabbaa irraa bitte ‘‘rookkeetiiwwanii fi meeshaalee jajabaa kaan’’ akka ta’an himaniiru. Haata’u malee, Gorsaan Mana Maree Nageenya Biyyaaleessaa Ameerikaa, Joon KIrbii bittaa kun akka hin xumuramnee fi meeshaalee waraanaa bitaman jedhaman waraanaa Yukireen irratti faayyidaarra oolfamu isaanii kan agarsiisuu raga homaatu akka hin qabne himan.


Putiin loltoota dabalataa 300,000 Yukireenitti bobbaasuuf waamicha dhiheessan

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin loltoota isaanii kumaatamaan lakkaa'aman waraana Yukireen irratti bobbaasan. Kun kan ta'e erga warri Yukireen waraanaan injifatanii lafa hedduu qabachuu ibsuu eegalaniiti. Pireezidantiin Yukireen waamichi Putiin kun karoora inni Yukireen dhiiga dhangalaasuuf qabu kan mul'iseedha jedhan. Waamichi loltoota dabalataa Putiin dhiheessan, loltoota eeggattummaan jiran 300,000 kan dabalatuudha. Eeggattoonni kunneen kan Raashiyaan qopheeffattee qabdu keessaa akkaan muraasa. Raashiyaan namoota yeroo rakkoof leenjifte miiliyoona 25 qabdi. Biyyattii keessatti lammiin hunduu tajaajila loltummaa kennuuf dirqama waan qabuuf leenji'ee taa'a. Kanneen waamichi dhihaateef kunneen muuxannoo loltummaa hagam akka qaban ifa miti. Aab Putiin ibsa karaa TV biyyattii dabarsaniin, ''warri lixaa maqaa meeshaa waraanaa nukilaraa jedhuun Raashiyaa maqaa baasaa jiru,'' jedhan. Biyyi isaanii meeshaa ittiin diina ofirraa qolattuu fi daangaashee eeggattu ga'aa qabaachuus himan. Dhiheenya kana humnoonni Yukireen waraanaan irra aanuun lafa jalaa qabame heddu Raashiyaa harkaa baafachuu himataa jiru. Raashiyaanis duubatti deebi'uu hin haalle, garuu itti deebitee haleeluun waan hin oolle ta'uu himteetti. Raashiyaan meeshaalee waraanaa nukilaraa dhukaasuuf qopheessite kuma ja'atti siqu akka qabduu fi kanneen keessaa ammoo 1,500 kan ta'an hojiin ala ta'uu jaarmiyaan Ameerikaa tokko ibse. Kanneen hafan garuu fageenya dheeraa fi gabaabaa irratti dhukaafamuuf kan qophaa'anii jiraniidha jedha dhaabbati Ameerikaa kun. Biyyoonni addunyaa- keessattuu warri lixaa sosochiin waraanaa fi waamichi Putiin dhiyeessan kun Raashiyaan sodaa keessa galuu ibsa jedhaa jiru. Pireezidantiin US Joo Baayidan waraanni nukilaraa hin mo'amu, hin xumuramu waan ta'eef eegalamuu hin abu jechuun akeekkachiisan. Biyyoonni addunyaa hundinuu meeshaalee nukilaraa hidhachuurraa walaba ta'uu akka deeggaran, kanas karaa dippiloomaasii akka dhiibbaa uuman Baayidan gaafataniiru. Haalli amma jiru akkaan nama jeeqan kan jedhan Baayidan, kunis Raashiyaan yaada meeshaalee waraanaa nukilaraa irraa walaba ta'uu jedhutti bishaan naquurraa ta'uu dubbatan. Raashiyaan haala miira itti gaafatamummaa hin qabneen sodaachisa meeshaa waraanaa nukilaraa eegalteetti jedhan. Ministirri Muummee Daach Mark Rutte, waamichaa fi filannoo rifarandamii Putiin qabatanii as ba'aniin qoosan. ''Namichi sodaachuu agarsiisa,'' jedhan. Chaansilarri Jarman Olaf Scholz gamasaaniin murteen Putiin kun mallattoo abdii kutannaati jedhan.


Rashiyaan namoota waraana Yuukireen mormuun hiriira ba’an to’annoo jala oolchiteetti

Mootummaan Raashiyaa loltoota dabalataa kumaatamaan lakka’amaan waraana Yukireen irratti akka hirmaataniif waamuuf murteessuu isaa mormuun namoota hiriira ba’an keessa poolisiin mormitoota dhibbaan lakkaa’aman to’annoo jala oolchuun isaa gabaafameera. Gartuun mirga namoomaa Raashiyaa OVD-Info lakkoofsa kanneen to’annoo jala oolfamanii gara 1,300 ol akka ta’e hima. Namootni hedduun kan to’ataman magaalaa St Piitarsubarg fi Moskoo keessaadha. Gariin ammoo Irkuutsikii fi magaalota Siberiyaan biroo fi Yekateriinburgi keessatti to’atamani. Vilaadmiir Puutin erga beeksisa baase booda balaliiwwan Raashiyaatii ba’an hundi bitamanii dhumaniiru. Pirezdaantiin Raashiyaa gariin sochiin bobbaasuu akka gaggeefamuuf ajajaniiru, kana jechuun humna eeggataa keessaa loltootni 300,000 ta’an humna Raashiyaa dhiyeessa Yuukireeniin dirree lolaatti duubatti deebifaman jajjabeessuuf ni bobbaafamu jechuudha. Waajjirri abbaa alangaa Moskoo Roobiii irratti, namootni intarneeta irratti hiiriira mormii eeyyama hin qabne gaggeessuuf waamicha dhiyeessan, ykn kan hiriiricha irratti hirmaatan, hidhaa hanga wagga 15’n adabamuu akka danda’an akeekkachiisaniiru. Namootni kun yakka maqaa humna waraanaa balleessuun, wa’ee sochii waraanaa Raashiyaa Yukireen keessa jiru irratti “ oduu sobaa” tamsaasuu ykn ijoolleen akka hiriira mormii irratti hirmaataniif jajjabeessu jedhaniin himatamuu danda’u. Waa’ee waraanaa Yukireen irratti “ oduu sobaa” tamsaasuu jechuun addabbii cimaa Raashiyaan qabduu fi rogeessota Puutin irratti qoccollaa poolisiin geessisu irraa kan ka’e, hiriirri mormii waraanaa amma danuu hin mul’atani Gartuun mormituu farra-waraanaa ta‘e Vesna hiriirri bal’aan akka gaggeefamuuf wamicha kan dhiyesse yoo ta’e, Raashiyaa guutuutti namootni hedduun to’annoo jala oolfamuu isaani Tekegram irratti gabaaseera. Gartuu mirga namoomaa Raashiyaa, Agora jedhamu irraa oggeessi seeraa Paveel Chikoov akka jedhutti, Agoraan Kibxata ganama irraa kaasee, lammilee Raashiyaa waa’ee mirga loltootaa irratti odeeffannoo barbaadaniin, gara bilbilli 6,000 bilbilameera. Murteen humna waraanaa bobbaasuu mootummaa Raashiyaa kan dhufe erga Yuukireeniin injifatamuun, humnootni Yukireen lixa Karkiiv keessatti bakka guddaa deebisanii qabatanii boodadha. Deeggartoota Puutin kan ta’an bulchitoonni nannoolee, murtee kana deeggaruun amma bobbaafamuu kana qindeessuuf jiru. “Nuti hin dadhabsiifamni, adda hin baafamnu ykn hin badnus,“ jedha bulchaan Ulyanoviskii, Aleksii Ruushuuk. “Naannoon keenya, akkuma nannoolee biro biyya keenya keessa jiraanii, lammilee nagaa tajaajila waraanaaf bobbaasuuf itti gaafatamummaa qaba,” jedha. Dargaggoonni Raashiyaa BBC’n dubbisee garuu waamicha kana akka sodaatan ibsaniiru. St Piitarsibargi irraa Matviin, “ kun yoomiyyuu hin uumamu jedheen abdachaa ture” jedha. “ Amma garuu puutin duubatti akka hin deebinee fi waraanaa isaa bu’aa hin qabne kana hanga lammii Raashiyaa isa dhumaatti akka fufu ifadha,” jedha. Lammiin Raashiyaan UK keessa jiraatii Evgiinii, umurii ganna 31 akka BBC’tti himetti: “ Namni hundi guutummaa guutuutti sodaateera, namni hundi wa’ee bobbaafama kana irratti oddeeffannoo adda addaa ergaa jira. Kamtu dhugaadga kamtu sobadha kan jedhu adda baasuun baayyee cima. Namni mootummaa amanu hin jiru.”


Rifarandamii 'maqumaaf' Raashiyaan Yukireenitti gaggeessuuf yaadde warri lixaa balaaleffatan

Biyyoonni lixaa karoorawwan Raashiyaa eddoowwan Yukireen to'anno ishee jalatti argaman keessatti rifarandamii gaggeessuuf jettu morman. Kenniinsi sagalee kunis bulchiinsawwan Yukireen keessatti aanga'oota Raashiyaan deeggaramaniif ummanni qaama Raashiyaa ta'uf sagalee akka kennan gaafatame. Ameerikaa, Jarmanii fi Faransaay bu'aa sagalee ''sobaa'' kennamu kanaaf gonkumaa beekkamtii akka hin kennine himan. Waraanni Nato ammoo karoorichi waraanichi akka dabalu taasiseera jedhu. Rifarandamiin kuni bulchiinsa bahaatti Luhaanisk fi Donesik akkasumas kibbatti ammoo Zaaporizhiyaa fi Keerson keessatti Jimaata dhufaa irraa kaasee akka gaggeeffamu ibsameera. Eddoowwan kunneenis dhibbantaa 15 daangaa bulchiinsa Yukireen ykn hanga bal'ina Haangaarii kan haguuguu ta'uu, maddi oduu Rooyitarsi gabaaseera. Yaanni waraana jidduutti kenniinsi sagalee haqa qabeessaa fi seera qabeessii ni gaggeeffama jedhu battalumatti biyyoota lixaatiin balaaleeffatame. Chaansilariin Jarmanii Olaf Scholzi karoora sagalee 'salphiisuu' Raashiyaa kana yoo kuffisan, pirezidantiin Faransaay Emaanu'el Maakiroon ammoo ''fakkeessoo'' dimokraasii jechuun komatan. Maakroon ''Yaadni Donbaas irratti rifarandamii gaggeessuu balaa yoo ta'u baate qoosaadha'' jechuun Niiw Yoork keessatti bakka Gumii Waliigala UN hirmaataa jiraniitti gaazexessitootatti himan. Gorsaan Nageenya Biyyaaleessa Ameerikaa, Jeek Sulivaan, Ameerikaan gonkumaa sagalee kennamuuf beekkamtii hin kennitu jedhan. Riifarandamiin humnootii weerartootaan gaggeeffamuuf karoorfame kamuu seera idil-addunyaa kan cabsuu fi fudhatama seeraa omaa kan hinqabneedha jedhe ibsi Dhaabbata Nageenyaa fi Walta'iinsa Awurooppaa (OSCE). Pirezidantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii michoota isaanii galateeffataniiru. Aab Zelenskiin Roobii har'aa karaa viidiyootiin Gumii Waliigalata UN irratti haasaa ni taasisu jedhamee eegama.


Raashiyaan daariktera olaanaa buufata nuukilera guddicha Awurooppaa hiite

Loltootni Raashiyaa daariktera buufata nuukileeraa guddicha Yuukireen Zapoorizhiyaa hidhan jedhe bulchiinsi nuukileera Yuukireen Enerhowatam. Ihoor Muraashoov buufaticha irraa gara magaala naannichatti argamtu Enerhodar jedhamtuutti osoo imaluu qabame jedhe. Loltootni Raashiyaa ija isaa hidhanii gara mana hidhaa magaala Enerhodaaritti geessuu hin hafne jedhe pirezidaantiin Enerhowatoom. Raashiyaan dhimma kana irratti deebii hin laatne. Mooskoon buufata nuukileeraa guddicha Awurooppaa kan tahe kana ji’a Bitootessaa keessa to’achuun hojjettoota buufatichaa lammiilee Yuukireen tahan garuu achumatti hojii akka itti fufan goote. Buufaticha irra dedeebiin haleeluun Yuukireenii fi Raashiyaan quba walitti qabaa turan. Mallattoon buufatichaa bahaa ture sodaa balaa hamaa Awurooppatti tahee hin beekne fiduu danda’a jedhu kaaseera. Ibsa Sanbata baheen, Pirezidaantiin Enerhowaatom Petro Kotin, Obbo Muraashov nageenya nuukileeraa fi raadiyeeshinii buufatichaaf ‘’addatti itti gaafatamummaa ol fudhatu’’ jedhan. Hidhaan Jimaata darbee kun ‘’nageenya oppireeshinii buufata nuukileeraa guddicha Yuukireenii fi Awurooppaa balaa irra buusa,’’ jedhan. Itti dabaluun BBCtti akka himanitti hidhaan kun yeroo pirezidaanti Putiin naannolee afur Zaaporizhiyaa dabalatee biyya isaaniitti dabaluuf labsanitti mudate. Kootin akka jedhanitti bakka buutotni kaampaanii nuukileeraa Raashiyaa Rosatom ‘’guyyaa lama dura’’ buufaticha daawwataniiru. Labsii naannichi Raashiyaatti makamuuf darbe hordofee buufatichi bulchiinsa Yuukireen jalaa bahuun bulchiinsa kaampaanii Rosatom jala gala jedhaniiru.\n\nDaarikterri buufatichaa Murashov ukkaamsamuun buufatichi Yuukireen jalaa bahuun Raashiyaa jala galuu isaa akka fudhatu amansiisuuf jedhan. Obbo Muraashov kana duras yaada Raashiyaa kana didaa turan, ammas hin fudhatu jedhan pirezidaantichi. Pirezidaantiin buufata Nuukilera Yuukireen Kootin Ejensii Atoomawaa Idil-adunyaatti daarikterri buufatichaa hatattamaan akka gadhiifamaniif iyyatan.\nRaashiyaa ‘’shororkeessummaa nuukileraa’’ uumte jechuun himatan.


Meeshaa waraanaan Yukireenii tumsuu ilaalchisee gaaffiin Firaansi irratti hammaate

Firaansi biyyoota Awurooppaa keessaa damee humna waraanaa fooyya'aa qabaachuun dursuuf osoo hojjechaa jiraachuu himattuu akkamiin deeggarsi Yukireeniif taasifte akkaan gadi aanaata'e? Kun gaaffii irra deddeebiin biyyattii kanaaf dhihaatuudha. Namoonni gameeyyiin Yukireen dursuun dubbatan yeroo baayyee gaaffii kana kaasu. Pireesidant Imaanu'eel Maakroon meeshaa waraanaa dabalataa Yukireeniif akka kennan guyyuu ni gaafatu. Xiinxala tibbana Poolaand fi Yukireen keessatti taasifameen deeggarsi meeshaa waraanaa Firaansi Yukireeniif taasiftu dhibbeentaa lama qofa. Kun ammoo kan US-dhibbeentaa 49, Kan Poolaand dhibbeentaa 22 fi kan Jarmanii dhibbeentaa 9 irraa baayyee gadi bu'aadha. Qondaalli Paaris tokko Firaansi baayyina gumaacha meeshaalee waraanaan boodatti hafuun dhuguma jedhan. Garuu jedhan, ''kan barbaachisu baay'ina osoo hin taane qulqullinaa fi bu'a qabeessummaa meeshaalee waraanaati,'' jedhan. Institiyuutii Qorannoo Tarsimoo Idil-addunyaatti gorsaa Awurooppaa kan ta'an François Heisbourg dabaluun, ''biyyoonni kaan meeshaa yeroon irra darbe heddumminaan yoo kennan, Firansi garuu kan ammayyaa'aa ta'e 18 kennite. Meeshaa kanatu dirree waraanaa irratti galateeffatamaa jira,'' jedhan. Firaansi akuma biyyoota lixaa kaanii, waraana hololaa booda hamma meeshaa waraanaa ishee hir'isteetti jedhan. Haata'u malee meeshaan waraanaa yeroo ammaa Yukireen harkaa qabdu hedudun kan Firaansi gumaahciteef. Firaansi durumaanuu biyyoota Naanawa Saaheel fi Indoo paasifik jedhaman keessatti deeggarsa meeshaa waraanaa kenniti. Meeshaa waraanaa dabalataan Yukireeniif kennuuf ergamni isheen biyyoota kunneen keessatti qabdu balaaf saaxilama. Jérome Pellistrandi- qondaallihumna ittisaa Firaansi, ''Firaansi biyyota kaan biraa boodatti haftee miti, ga'ee irra eegamu ba'achuuf qophiidha,'' jedhan. Aab Heisbourg gaaffiin Firaansi irratti ka'aa jiru biyyattiin akka deeggarsa kennuurraa duubatti deebitu ishee taasisa jedhan. ''Wayitan Kiiv keessa ture miirri akkasii hin turre. Firaansi ga'eeshee hin baane yaadi jedhu hin turre. Boodarra Firaansi qooda hin gumaachine kan jedhun dhagahe,'' jedhan. Yukireen biyyoota meeshaa waraanaa isheen feetu dhiheessaafii jiraachu himtu waliin dubbachuu dandeessi, ammaaf Firaansi biyyoota kunneen keessa hin jirtu jedhan qondaalli kun. Garuu Faransaayiif ammallee balaan biraa jira. Yukireen keessatti qoodi isheen qabdu dhabamuun damee ittisaan Awurooppaa keessatti dursa argachuuf carraaqqii gootu kan laamshessudha.\n\nDuraanis biyyoonni baha Awurooppaa hedduun pirezidaant Maakroon irraa of eeggachaa jiru, isaanis ji’oota jalqabaa waraana kanaa keessatti Vilaadmiir Puutiiniin garmalee ofitti qabeera jedhanii amanu. \n\nYunivarsiitii Kuwiin Meerii Landanitti waa'ee nageenya idil-addunyaa irratti kan barsiisan Piyeer Haaroche'f, gaaffiin Firaansi irratti ka'u kun haqa qabeessa miti - akkasumas sababa Firaansi meeshaan waraanaa Yukireeniif kennitu gadi aanaa ta'eef miti.\n\nHaa ta'u malee, biyyoota Awurooppaa bahaa akka Poolaandi "hundi keenya fuula tokkorra jirra" jedhanii mirkaneessuuf, Faransaay gumaacha ishee guddisuu qabdi jedhan.


Yukireen haga feete yoo ofirraa ittistelleen karoorri Raashiyaa hin jijjiiramu- Putiin

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin dhimma waraana Yukireen irratti haasawa isaanii jalqabaa uummata biyyattiif taasisaniin, Yukireen haga feete ofirraa ittistullee karoorri Raashiyaa hin sharafamu jedhan. Humnoonni Yukireen guyyoota ja'a keessatti kallattii kaaba bahaa naannawa Karkiiv jedhamuun lafa iskuweer kiilomeetirii 8,000 deebifachuu himu. Aab Putiin ariifachuun hin barbaachisu jedhan, waraanni karaa Donbas akkuma itti fufetti jira jechuun uummatatti himan. Raashiyaan hanga ammaa humna guutuudhaan waraanatti hin bobbaane jedhan Putiin. ''Waraanni karaa Donbaas hin dhaabbanne. Loltoonni keenya fuulduratti deemaa jiru. Yoo ariifachuu baatanis. Suutuma suuta bakkeewwan hedduu qabachaa jiru,'' jedhan. Baha Yukireen keessatti naannoon indastiriin badhaate Donbaas xiyyeeffannaa weerara Raashiyaati, Putiin ammoo namoota afaan Raashiyaa dubbatan dhumaatii jalaa baraaruuf duula taasifamuudha jedhu. Kutaan Donbaas gariin bara 2014 kanneen Yukireen irraa fottoquu fedhanii fi deeggarsa mootummaa Raashiyaa qabaniin fudhatamee ture. Bakki tibbana Yukireen waraana itti bantee jirtu naannawaan Karkiiv qaama Donbaas miti. Aab Putiin haasa taasisan keessatti loltoota Raashiyaan qabdu keessaa muraasatu waraanarratti hirmaataa jiru jedhan. ''Yukireen haleellaa kan itti fufte yoo ta'e adabbii hamaatu ishee eeggata. Loltoonni Raashiyaa hundi waraana Yukireen irratti akka hin bobbaafamne isin hubachiisuun barbaada. Kanneen ogummaa waraanaa olaanaa qaban qofatu irratti hirmaataa jiru,'' jechuun Yukireen akeekkachiisan. Raashiyaan hanga yoonaa waraana Yukireen irratti labsuu ifatti hin beeksifne, oppireeshinii waraanaa addaa gaggeessaa akka jirtu ibsaa turte. Haata'u malee erga dhiheenya kana humnoonni Yukireen waraanaan cimanii bakkeewwan garii qabachuu eegalan, deeggartoonni Raashiyaa hedduun humni dabalataa akka ramadamu gaafachuu eegalan. Putiin erga waraanni Yukireen Guraandhala 2022 eegalee as yeroon isaan biyyaa ba'an muraasa. Torbee kana garuu Kora -Shanghai Cooperation Organisation jedhamurratti hirmaachuuf gara Smarkand imalanii turan, achittis gitasaanii kan Chaayinaa Shii Jiinpiing argatan. Kun kan agarsiisu pireezidanti Putiin erga warra lixaatiin guddoo qoollifatamanii booda biyyoota Eeshiyaarraa michummaa fi gargaarsa barbaaduu isaaniiti. Haata'u malee koruma kanarrattiyyuu hooggantoonni weerara Yukireen ilaalchisuun yaaddoo qaban ibsachaa turan. ''Yeroonsaa yeroo waraanaa miti,'' jedhan Ministirri Muummee Indiyaa Narendra Modi. Isa duras gochi isaanii Pireezidantii Chaayinaa Shii Jiinpiingitti akka hin tolle Putiin hubatanii turan. ''Gaaffii fi yaaddoo keessan hubannee fudhanneerra,'' jechuun duree Chaayinaatti himan, waa'ee waraanicha ilaalchisuun wayita yaada kennan.


Humni nagaa kabachiisaa UN buufata anniisaa nikularaa Zapporizyiyaa akka tiksu Yukireen gaafatte

Humni nagaa kabachiisaa UN buufata anniisaa humna ibsaa Yukireen akka tiksuuf hojii gaggeessan anniisaa nikularaa Yukireen yaada dhiyeessan. Buufanni anniisaa nikularaa Zapporizyiyaa Awurooppaa keessatti dhaabbata nikularaa guddicha yoo ta'u, waraanni Raashiyaafi Yukireen gidduutti akkuma eegaleen to'annaa loltoota Raashiyaa jala gale. Erga Raashiyaan to'attee as si'a heddu haleellan naannicha sanatti gaggeeffamuu irraa kan ka'e, carallaan nikularii achi keessaa bahuun lubbuufi fayyaa namootaa yaaddoo keessa galchuu danda'a sodaan jedhu guddataa jira. Haleellaa irra deddeebin buufata nikularaa kanatti gaggeeffamuuf biyyoonni lamaan quba walitti qabu. Torbee darbe oggeeyyin nikularaa UN irraa gara sana deemanii erga ilaalanii booda naannichi hatattamaan bakka waraana irraa bilisa ta'e ta'uu qaba jechuun yaada furmaataa dhiyeessanii turan. Vilaadmiir Puutin gabaasa ogeeyyii nikularaaUN fi Ejansii Anniisaa Atomikii Idil-addunyaa (IAEA) akka amanan ibsuun qaamonni kunneen Yukireen buufata nikularaa kanatti haleellaa raawwachuu ishee komachuu dhabuu isaanitti isaan qeeqan. ''Loltoonnii keenya achi osoo jiranii akkamitti loltoota keenyatti dhukaasna?" jechuun dubbatan Puutin. Gareen ogeeyyii nikularaa IAEA 14 ta'an buufata nikularaa Zapporiizyiyaa osoo daawwataa jiranii haleellan bakkichatti gaggeeffamuu isaa dureen garichaae Raafa'el Giroosii ibsan. Balaan nikularaa hamaan mudachuu akka danda'us akeekkachiisan. Barreessan olaanan UN Antooniyoo Gutaarez korri Mana Maree Nageenyaa hatattamaa akka taa'u gochuun naannoo buufata nikularaa Yukireen kanatti naannon waraana irraa bilisa ta'e akka hundaa'uuf gaafatanii turan. Naannon buufata nikularaa Zapporizyiyaa waraana irraa akka eegamuuf waamicha IAEAn dhiyeesse pirezidaantin Yukireen Volodmiir Zeleniskiin yaada gaaridha jechuun fudhatan. Dhaabbata nikularaa Yukireen Energoatom jedhamutti hoji gaggeessaa kan ta'an Peetiroo Kootin humni nagaa kabachiisaa UN gara sanatti akka bobba'uuf yaada dhiyeessan. Akka Peetiroo jedhanitti hojjattoonni Yukireen 907 buufata anniisaa nikularaa kana keessa hojjatan "haala baay'ee yaaddessaa" keessa akka jiranii fi dhiibbaa loltoota Raashiyaa jalatti hojjataa jiru. Haa ta'u garuu Ejansii Anniisaa Atomikii Idil-addunyaa (IAEA) Yukireenis ta'ee Raashiyaa komachuu irraa of qusateera. Gabaasni ejansichaa garuu konkoltaatawwan waraanaa Raashiyaa mallattoo 'Z' qaban mooraa buufata nikularaa kana keessa akka jiran mirkaneesse. Gama biraan Puutin konkolaattonni waraanaa Raashiyaa homtuu akka achi hin jirre waakkatan.


Baayidan fayyadama meeshaalee waraanaa nikulaaraa irratti Putiiniin akeekkachiisan

Pirezidantiin Ameerikaa Joo Baaidan Raashiyaan waraana Yukireen waliin gaggeessaa jirtu irratti meeshaalee waraanaa nikulaaraa ykn keemikaalaa akka hin fayyadamne akeekkachiisan. Baayida gaaffiifi deebii Oduu CBS waliin taasisan irratti akka jedhaniitti, tarkaanfiin akkasii ''erga Waraana Addunyaa Lammaffaatiin asi haala waraanichaa gara biraatti jijjiruu danda'a'' jedhan. Yoo meeshaaleen waraanaa sun faayidaala oolfaman deebiin Ameerikaa maal akka ta'u garuu omaa hin jenne. Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin weerara biyyisaanii Guraandhala keessa Yukireen irratti raawwattee hordofee ture humnoonni nikulaaraa of eeggannoo ''addaa'' irra akka taa'an kan ajajanii turan. Innis kunis sababii ''ibisawwan dorsiisoo'' biyyoota wara Lixaatiin gahuuf akka ta'e duree waraanaatti himee ture. Meeshaaleen waraanaa niikulaaraa gara waggaa 80'f kan turan yoo ta'u, biyyoonni baayyeenis akka nageenya biyyasaanii eegsiisuuf dhuurkuutti ilaaluu. Raashiyaan meeshaalee waraanaa nikulaaraa gara 5,977 ta'an akka qabdu Federeshiniin Saayintistoota Ameerikaa ni tilmaama. Haata'u malee, meeshaalee kanneen itti fayyadamuf yaaduu dhiisu mala ta'a. Meeshaaleen niikulaaraa (tactical nuclear weapons) yeroo baayyeen kan feegeenya gabaabaa irratti faayidaarra oolfamaniidha. Isaanis meeshaalee waraanaa niikulaaraa 'strategic' jedhamaniifi kanneen fageenyaa baayyee dheeraa irraa dhukaafama ittisuuf oolu. Gabaasaa CBS gaaffii fi deebii Waayit Hawuus keessatti Pirezidant Baayidan waliin taasiseen, osoo putiin Yukireen keessatti meeshaalee waraanaa badii bal'aa qaqabsiisaniitti fayyadamee hoo jechuun gaafate ture. ''Hin ta'u, hin ta'u, hin ta'u,'' kan jedhu ture deebiin Baayidan.\nGaaffii, osoo sararri sun qaxaamuramee miidhaan Putiin irratti qabaataa hoo maal ta'a kan jedhuuf, ''Maal akka ta'u danda'u akkan sitti himu barbaadda? Dhuguma sitti hin himu. Balaa qabaata'' jedhan Baayidan. ''Isaanis addunyaarraatti kan kana duraa caalaa kan jibbaman ta'u. Gochaa isaan raawwatan irratti hundaa'ees deebiin akkamii akka irratti fudhatamu murtaa'aa.'' Waraanni Yukireen keessaa akka Raashiyaan yaaddeetti hin deemneef.\nGuyyoota dhiheenyaa keessas, Yukireen karaa kaaba -bahaa bulchiinsa Khaarkiv keessaa lafa daangaa squweer kilomeetira 8,000 deebiifte qabachu himte. Haleellaan Yukireen irraa isaan mudataa jiru itti cimulleen, pirezidaanti Putiin deebiin Yukireen irraa irra gahaa jiru karoora oppareshiinii Raashiyaa baha biyyattii keessatti itti fufuu irraa akka hin dahabne dubbatan.


Raashiyaan hidha guddicha Yuukireen haleellaan lolaan manneetii irra bahe

Haleellaa misaayela Raashiyaan hidha guddicha magaalaa lixa Yukreen jiru irratti raawwate balaa lolaa uumuudhaan jiraattonni iddoo balaan hin jirretti akka baqatan aangaa’oonnii gaafatan. Magaalli naannoo hidha kanaa bakka pirezidaanti Volodmir Zeleniskiin itti dhalatanidha. Iddoon 22 aanaa lama keessa miidhaaf saaxilamuu hogganaan magaalicha oleeksaandaar Viikuul kaleesa akeekkachise. Garuu amma haalichi to'annoo isaanii jala tahuu ibsaniiru. Sekoondii tokko keessatti bishaan kuubiikii meetira 100 iddoo caban keessa yaa’uu fi haala sodaachisaa ta’een bishaan ol kaʼaa jiraachuu aangaa’ooni himan. Raashiyaan haleellaa Yuukireen ofirraa qolachuuf irratti gaggeesite haaloo bahachuuf haleellaa kana gaggeesite jetti Yukreen. Haleellaa hidha kana hordofee Pirezidaantiin Yukreen Voolodimiya Zelenskii Raashiyaa “biyyaa shororkeessitootaa” jechuun ibse. “Isin  sodaataa ulfina hin qabneedha, kan dirree waraanaa baqate fageennan miidhaa geessisuun uumataa nagaa lolu,” jechuun Zelenskiin kan magaalaa  Kryvyi Riitti dhalate kaleesa galgala ibse. Jechi kuniin injiffannoo dhiheena kana loltoonni Yukreen naannoo Kaarkiivitti argatan irra kan ka’e. Milkaa’inni Yukreen hagam akka ga’u garuu  BBCn hin mirkaneeffanne. Ibsa isaa keessatti Zelenskiin hidhichi xiyyoo waraanaaf faayida tokkoo kan hin qabne jedhan. Haleellaa kana hordofee hanqinni bishaanii magaalaa weerara Raashiyaa duraan jiraattota 600,000 qabu kana mudate. Aangaa’oonni garuu haalasaa to’achuu akka danda’an himan. Haleellaa misaayela raawwatame jedhama kanarratti Mooskoon hanga amma waan jedhu hin qabu. Ammaan dura garuu Raashiyaan humna tajaajila ibsaa rukutuun baha Yukreenitti uumataa miliyoonaan lakka’amurraa ibsaa fi ho’a mulquu dubbatteetti Kaleesa ganama Zelenskiin magaalaa Iziyuum kan loltoonnisaani Raashiyaarra deebistee to’atte daawwateertaniiru. Loltoota haleellaa ofirraa qolachuu gaggeesan  galateeffachuun, alabaan Yukreen magaloota fi gandoota Raashiyaan to’atame hunda keessatti akka deebi’uu waadaa gale.  Saffisni loltoonni Yukreen lafa to’achaa jiraniin loltoota Raashiyaa akka tasaa qabateera, iddoo gariitti loltoonni Raashiyaa  uffatasaani baafachuun uumataatti makamuu himan. Raashiyaan loltoonnishee magaaloota naannoo Karkiivii gariin keessa bahuu himteetti- ta’us kuni baqa akka ta’e fudhachuu diduun,loltoonnisaani of gurmeessaa jiran jetti. Kunis garuu biyyoota lixaa fi Raashiyaa keessas fudhatama hin qabu. Erga loltoonni Yukreen naannolee Raashiyaan to’ate deebistee to’atte himanaan yakka waraana loltoota Raashiyaan gaggeeffame mul’ateera. Jiraattonni naannoo karkiivii magaalaa Balakiliyaa loltoonni Raashiyaa buufata poolisii magaalichatti  dhiphinaa cimaa uumataa nagaa irratti gaggeessuu BBCtti himan, namoonni garii to’annoo jalatti ibiddaan  gubamuu himan. Raashiyaa irra deddeebiʼuudhaan uumataa nagaa irratti xiyyeeffachuu waakateetti. Ammaatti Raashiyaa naannolee Yukreen shan keessaa tokko to’ateetti, garuu magaaloonni naannoo Donbaas kan jalqaba waraana to’annoo Raashiyaa jala galeetti Yukreen haleellaa gaggeessaa jirti. Magaalaa guddicha Yukreen Kiiv dabalate naannolee kaabaa fi kaaba bahaa biyyattii jiran Bitootessa to’achuu dadhabuun, Mooskoon amma magaalaa Donbaasitti kan waraanan dura to’annoo loltootasaani jala jirutti xiyyeeffateetti. Guyyaa Wiixata Kiremiliin, “karoorri Raashiyaa ganama qabattee hanga milkaa’utti” oppireeshiniin jalqabame ittima fufa jechuun ibsan. Loltoonni Yukreen haleellaa ofirraa qolachuu naannoo lixa Kaarsonitti gaggeesaa jirti, garuu sochiin isaani kaan saffisamiti.


Naannoo buufata nikularaa Yukireenitti waraanni akka hin gaggeeffamneef biyyoonni lixaa waamicha dhiyeessan

Biriteen, Faransaay, Jarmanii fi US nageenyi buufata nikularaa Yukireen, sababa waraanatiin yaaddessaa ta'e, akka mirkanaa'u gaafatan.  Gaggeessitoonni biyyoota lamaanii ergaa karaa bilbilaa dabarsaniin Yuukireen haleellaa Raashiyaa akka ofirraa qolattuuf gargaarsa isaanii cimsanii akka itti fufan ibsan. Haleellaa buufata anniisaa nikularaa guddicha irratti deddeebin gaggeeffamuuf Yukireen fi Raashiyaan wal himataa jiru. Pirezidaantin Yukireen Volodmir Zeleniskiin Guyyaa Walabummaa biyyattiin kabajachuuf jirtuun wal qabsiisee ergaa dabarseen, lammiilen biyyattii jabaatanii akka falmatan dubbate. "Raashiyaan waan fokkisaa fi hamaa raawwachuu dandeessi, kaayyon diina keenyaa nu qaanessuudha. Waan nurra gahu hunda ofirraa qolachuuf cimuu qabna," jedhe Zeleniskiin. Raashiyaan erga Yukireen weerartee ji'a jaha guutee jira. Yukireen ammoo waraana keessa teessee Hagayya 24, 2022 Guyyaa Walabummaa ishee kabajachuuf jirti. Biyyoonni lixaa afur Dilbata akka isaan karaa bilbilaa wal argan kan godhes waa'edhuma waraana Yukireenidha. Pirezidaantii US Joo Baayidan, Faransaay irraa Imaanu'el Maakron, Booris Joonsan UK irraa fi Chaansilarii Jarman Olaaf Iskoolz ta'aniii dhimma haleellaa buufata nikularaa Yukireen irratti gaggeeffamaa jiruu fi deeggarsa Yukireenif godhamuu qabuu irratti mariyatan. Dhuma wal gahii isaanii irratti naannoo buufata nikulara Zapporizyiyaatti waraanni akka hin gaggeeffamneef waamicha dhiyeessanii jiru. Lolli naannoo buufata anniisaa nikularaa kanatti gaggeeffamu gaaga'ama guddaa akka fidus akeekan. Ogeeyyin UN bakka buufata nikularaa deemanii akka ilaalaniif waamicha UN dhiyeesse Pirezidaantin Raashiyaa Vilaadmir Puutin tole jechuu isaanii gaggeessitoonni biyyoota lixaa kun waan gaaridha jechuun simatan. Gageessitoonni biyyoota lixaa kun arfan deeggarsi waraanaa Yukireenif taasifamu cimee akka itti fufu walii galuu isaanii beeksisan. Yukireen naannoo buufata nikulara Zaporizyiyaatti dhiyoo kan argamtu magaala Nikooppolitti haleellaa misaa'elaa raawwatamuu himte. Sanbata darbe Hagayya 20, 2022 dooniwwan waraanaa Kirimiyaatti argaman diroonin haleeluu Yukireen beeksifte. Raashiyaan gama isheetin Kirmiyaatti diroonii Yukireen rukuttee kuffisuu himte. Guyyoota dhiyoo as haleellawwan diroonii heddu Kirimiyaa keessatti Yukireen raawwachuu ishee gabaafamaa jira. Haleellaan Hagayya 18 magaala Sevaastooppolitti buufata xayyaara waraanatti gaggeffamee fi Hagayya 19 qarqara galaanitti buufata waraanaa irratti gaggeeffaman Yukireen buufatalee waraanaa Raashiyaa Kiriimiyaatti argamu irratti xiyyeeffachuu agarsiisa. Jalaqaba ji'a kanaa buufata xayyaaraa Raashiyaa qarqara galaanaa lixa Kiriimiyaatti argamutti jeettiwwan waraanaa 9 barbadaa'un ni yaadatama.


Mikaayil Gorbaachov: Duree Sooviyeet waraana hololaa goolabuu keessatti ga'ee gumaachan

Gameessi siyaasaa Ardii Eeshiyaa fi Baha Awurooppaa keessatti dhiibbaa guddaa uumuun beekaman-mallattoo Gamtaa Sooviyeet (Soviet Union) kan ta'an Mikaayil Sargeyeviich Gorbaachov, Bitootessa 2, 1931 Kibba Raashiyaa bulchiinsa Istavropol keessatti dhalatan. Maatii hojii qonnaan bulan keessatti kan dhalatan Gorbaachov, umrii ijoollummaatti maashina qonnaa irra hojjetaa turan. Erga bara 1955 Yuunivarsitii Mooskoo irraa eebbifamanii garuu siyaasatti seenan, miseensa Paartii Koministii ta'uun hirmaachuu eegalan. Haadha warraa isaanii Ra'isaa waliin gara iddoo dhalootasaanii-Istavropol wayita deebi'an damee paartichaa achi jiru keessatti guddoo qooda fudhachuu eegalan. Namoonni umriin jaaran duree Sooviyeet Yuuniyen ta'uu namoota hin amanne keessaa tokko turan. Bara 1961 barreessaa Liigii Dargaggootaa Paartii Koministii ta'uun, jila Kora Kongireesii Paartichaa keessaa tokko ta'aniiru. Qondaala damee qonnaa ta'uunsaanii argannoowwan teeknooloojii damee kanaa hedduu akka addunuyaaf gumaachan carraa isaaniif bane, kanarratti dabalataan ga'een isaan siyaasa keessatti qaban addunyaa gara bahaa keessatti maqaa akka horatan isaan gargaare. Namoota siyaasaa jaarraa 20ffaa keessa dhiibbaa uumuun beekaman keessatti kan ramadaman Aab Gorbaachov, umriisaanii waggaa 91tti du'aan addunyaa kanarraa boqotaniiru. Bara Sooviyeet Yuuniyen- kan Eeshiyaa fi Baha Awurooppaa waggoota 70'f to'atee ture, pireezidantii kan turan gameessi siyaasaa kun, ergasiis jijjiirama bu'uuraa fiduun maqaansaanii eerama. Bara 1985 wayita sagantaa Rifoormii isaanii labsan, diinagdee guddisuu fi jijjiirama siyaasaa fiduun kaayyoonsaanii gooroo ta'uu ibsan. Jijjiirama suduudaan biyyattii fi addunyaarratti raawwataa ture keessatti qooda olaanaa gumaachan Gorbaachov. Bara Gorbaachov jijjiirama gurguddoon siyaas diinagdee kan dhufan biyya Raashiyaa-yeroo sana USSR jedhamtu keessatti qofa osoo hin taane, biyyoota dibaabee maqaa kanaa jalatti hammataman mara keessatti. Gorbaachov bara 1978 miseensa koree giddu galeessaa ta'uun damee qonnaarraa filatamanii Mooskootti ergaman, waggaa lama booda miseensa guutuu koree seera baastotaa Paartii Koministii ta'an. Biyyoota alaa hedduutti kan imalan Gorbaachov, imala isaan taasisan keessaa kan isaan Landanitti taasisan Ministira Muummee yeroo sanaa Margaret Tatcher hedduu malaalchise. Haasaa BBC waliin goote keessatti USSR waliin michummaa cimsuu akka barbaaddu, Aab Gorbaachov ammoo akka jaallattu ibsite Aadde Margaret Tatcher. Gorbaachov bara 1984 wayita dureen paartiisaanii Yuri Andropov du'u dura taa'aa ta'uuf turan, garuu qondaalli dhukkubsataa turan Konstantin Chernenko dura taa'aa ta'an. Garuu namni kunis waggaa booda wayita du'an Aab Gorbaachov bakka bu'an, paartichi yeroo duraaf hoogganaa dargaggeessa argate. Gorbaachov dhaloota 1917 boodaa yeroo jalqabaaf hoogganaa paartichaa ta'an turan. Muudamni isaanii humna haaraa biyyattii fi addunyaafis fide. Biyyattii kufaatii diinagdee keessaa baasuun hojiisaanii jalqabaa ture, kanatti aansuun rifoormii bu'uuraa paartiisaanii keessatti uumuu ture kaayyoonsaanii. Fooyya'iinsa diinagdee milkeessuuf paarticha keessatti guutummaatti rifoormiin dhufuu akka qabu amanu turan. Yaadi furmaataa Gorbaachov qabatanii as ba'an jechoota Raashiyaa lama gara waltajjii addunyaatti baase. Isaanis biyyattii bifa haaraan ijaaruu-perestroika  fi Rakkoo jiru furuuf dhimmi ijoon barbaachisu iftoomina- glasnost kan jedhamaniidha. Bara 1991 Kora Qondaaltota Koministii- Leningiraad jedhamu kan boodarra Seent Piitarsibargi jedhamuun moggaafame irratti, ''Biyyoota kaan waliin yoo ilaalamu diinagdeen keenya boodatti hafeera. Isin baayyee nama qaanessitu,'' jechuun dubbatan. Diinagdee to'annoo mootummaa jala jiru gara gabaa bilisaatti geeddaruun kaayyoosaanii hin turre. Dhimma kana kora bara 1985 bakka bu'oota paartilee waliin taasisanirratti ibsaniiru. ''Gariin keessan gabaan lubbuu diinagdee akka waan ta'eetti ilaaltu. Jaalleewwan, mee waa'ee lubbuu baraartuu dhiisaa waa'ee doonittii yaadaa! Doonittiin ammoo sooshaalizimiidha,'' jechuun dubbatanii turan. Sirni bulchiinsaa isaanii qabbanaa'uu jalaa baraaruuf malli isaan fayyadamuu qaban kan biraan ammoo dimokiraasiitti ce'uu ture. Yeroo jalqabaaf bakka bu'oota uummataaf filannoon bilisaa akka gaggeeffamu taasisan. Bulchiinsi abbaa irree hanga tokko hir'achuun biyyoonni Gamtaa Sooviyeet hundeessan akka sosocho'an daandii saaqe. Muddee 1986 jeequmsi Kaazaakistaan keessatti dhohe hookkaraaf karaa bane. Gorbaachov waraana hololaa xumuruuf barbaadanii turan. Kanarratti Pireezidantii Ameerikaa yeroo sanaa Roonaaldi Reegaan waliin waliigalan. Waraana qindaa'aa humnoonni Sooviyeet gaggeessaa turan keessatti walta'iinsa ture haqan, weerara Afgaanistaan-kan dhiiga hedduu dhangalaasee fi biyya qaaniitti galches goolaban. Biyyoota dirqamaan Gamtaa Sooviyeet jala galfaman irraa garuu qormaati cimaan isaan mudate. Iftoominni Gorbaachov kutaalee biyyattii garaagaraa keessatti diriirsan kun gaaffii mirga dimokiraasii fi bilisummaaf madda ta'e. Gorbaachov gara jalqabaa gaaffii akkanaan humnaan ukkaamsuu yaadan. Gamtaan Sooviyeet diigamuu biyyoota Kaaba Baaltik irraa eegale.  Biyyoonni akka Latiiviyaa, Lituweeniyaa fi Istooniyaa bulchiinsa Mooskoo jalaa of walaboomsan. Suutuma suuta gara Waliigaltee Warsaw Raashiyaatti dabalaman. Sadaasa 9, 1989 wayita lammiileen Baha Jarmanii gara Dhiha Barlin akka seenan wayita eeyyamuuf haalonni daranuu hammaatan. Warri Baha Jarmanii kanneen kooluu Gamtaa Sooviyeet jala turan keessaa akkaan mataa jabaachuun beekamu, fincila gaggeessaniin dhiha Barlin akka seenan eeyyamameef. Taankii waraanaa bobbaasuudhaan Sooviyeet muuxannoo yeroo dheeraa qaba. Gorbaachov garuu taankiiwwan bobbaasuu hin feene. Inumaa kun dhimma keessoo warra Jarmaniiti jedhanii usan. Gorbaachov ''jijjiiramoota Bahaa hanga Dhihaatti mudatan fiduu keessatti ga'ee olaanaa gumaachuusaaniitiin,'' bara 1990 badhaasa noobeelii nageenyaa argatan. Bara 1991 qormaanni jabaan koministoota duraanii Mooskoo jiran irraa isaan mudate, nu ga'e jedhaniin. Fonqolchi mootummaa raawwatame. Gorbaachov osoo Galaana Gurraacha (Black sea) irratti bashannanii to'ataman. Qondaalli paartii Mooskoo jiran Booriis Yaalsin carrichatti fayyadamuun aangootti ba'an. Fonqolcha mootummaa dhaabsisuun, hiriirtota hidhuun aangoo siyaasaa Gorbaachov hunda dhuunfatan. Kun ta'ee ji'oota ja'a booda Gorbaachov ari'aman. Paartiin koministiis seeraan ala jedhame. Raashiyaan imala haaraa fi itti ba'asaa hin beeknetti seente. Mikaayil Gorbaachov dhimma Raashiyaa fi dhimmoota addunyaa keessatti ga'ee guddaa ba'uu itti fufan. Maqaansaanii dhimma biyya keessaa caalaa alatti irra ka'a. Bara 1996 pireezidantummaaf dorgaman, garuu sagaleensaan argatan dhibbeentaa shanii gadi ture. Bara 1990oota keessa waltajjii addunyaa hedduurratti dubbachuun beekamtii guddaa horatan. Hooggantoota addunyaa waliinis michummaansaanii inuma cime. Namoota lammiilee Raashiyaan ala ta'aniin guddoo beekaman, kabajaman, badhaasa hedduus argatan. Garuu bara 1999 Ra'iisaan wayita dhibee kaansariin jalaa duutu hamileen isaan bu'e. Jijjiiramoota gama isaaniin dhufe hundaaf bu'uurri haati warraasaanii kun isaan cinaa jiraachuudha jedhama. Gorbaachov ''aangoo hundinuu harka hoji-raawwachiistuutti gumaa'eera,'' jechuun Pireezidanti Vilaadmiir Putiiniin guddoo qeeqaa turan. ''Siyaasi biyyattii yeroodhaa gara yerootti gara fakkeessuutti deemaara. Fakkeessuuf jecha maqaa dimokiraasii faarsuutu mul'ata,'' jechuun bulchiinsa Putiin qeeqaa turan. Bara 2014 wayita Kireemiyaa Raashiyaa jala galchuuf filannoon uummataa gaggeeffamu garuu sirriidha jedhan Gorbaachov. Bitootessa 2021 wayita waggaa 90ffaan Gorbaachov kabajamu Pireezidant Putiin, ''nama ammayyaa, seenaa Raashiyaa fi addunyaa jijjiiraniidha,'' jechuun jajan. Gorbaachov ammoo waa'ee duudhaa isaanii maal jedhu? Bulchiinsa aangoo hunda bakka tokkotti dhuunfatuu fi Waraana Hololaa hambisuun waan sirrii fi dirqama ture. Meeshaalee waraanaa niwukilaraa hir'isuunis akkasuma, jedhan. Fonqolcha mootummaa fi goolabamuu Gamtaa Sooviyeet ilaalchisee ammallee komiitu jira. Diigamuu Sooviyeetiif lammiileen Raashiyaa hedduun ammallee Gorbaachov himatu.


Eenyutu waraana Yuukireen injifataa jira?

Humnoonni Yuukireen guyyoota muraasa darban keessatti saffisaan lafa bal’aa Raashiyaarraa deebisanii fudhataa jiru. Raashiyaan garuu humnoota ishee deebistee gurmeessaa jiraachu fi lafa Yuukireen harka shan keessaa tokko ammayyuu to’adheen jira jette. Raashiyaan Guraandhala 24, 2022 Yuukireen weerarte magaalaa guddo biyyattii Kiyeev marsite. Haleellicha karaa Kibba, Bahaa fi Kaaba biyyattiirratti bante. Ebla keessammoo humnoonni Yuukireen lafa bal’aa naannoo Kiyeev deebisanii  to’atan. Yeroo sanaarra kaasee Raashiyaan tarkaanfii waraanaa Kibba, Bahaa fi Kaaba-Baha biyyattiirratti xiyyeeffachuun gaggeessituun lafa bal’aa qabatte. Taatullee haalli kuni Fulbaana keessa saffisaan geeddaramu eegale. Kaaba-Baha Yuukireenitti loltoonni Raashiya humnoota Yuukireeniin duubatti deebifaman. Humnoonni Yuukireen lafa km2 3,000 naannoo Karkiivitti qofayyuu deebisnee to’anneerra jedhu. Walumaagalatti  lafa Km2 8,000 ol Yuukireen Fulbaana keessa humnoota Raashiyaarra deebistee to’achuu beeksite. Lafa bal’aa deebisanii to’achuun kun erga waraanni eegalame as tarkaafii jajjabduudha. Naannoo Kibba Yuukireenitti kan argamtu Kersoonitti humnoonni Yuukireen loltoota Raashiyaa deebisanii haleelaa jiru . Jaarmiyaan qorannoo dhimma waraanaa ISW akka himetti, loltoonni Yuukireen injifannoo jabduu humnoota Raashiyaarratti gonfataa jiru. Raaashiyaan gama isheen akka mirkanessitetti, loltoonni ishee Iziyuum fi Kupiyaniskii   bakkeewwan jedhaman keessa gara boodaatti deebi’aniiru. Raashiyaan akka jettutti yoo ta‘e, loltoonni kunneen kan duubatti deebi’aniif tarsimoof yoo ta’u, ‘’ deebia'anii of gurmeessuf,’’akka ta’e himte. Raashiyaan itti dabaluun akka beeksiftetti, haleellaan waraanaa iddoowwan gadhiisanii bahan kanatti ittifufee gaggeeffamaa jira. Loltoonni Raashiyaa garuu meeshaalee waraanaa  hedduu iddoowwan  gadhiisaanii bahanitti gatanii bahan. Raashiyaan ammayyuu lafa Yuukireen keessa %20 toa’attee akka jirtu jaarmiyaan qorannoo dhimma waraanaa ISW jedhamu ifoomseera. Iddoowwan toa’ataman kunneen harki caalaan isaanii naannoo Doombaasi fi Kibba Yuukireen keessatti argamu. Kireemiyaanillee bara 2014 irraa kaasee to’annoo Raaashiyaa jalaa hin bane. Lafa Yuukireen kan taate Dombaas keessatti hawaasa afaan Raashiyaa duubataniitu heddummata. Bara 2014 Raashiyaan erga Kireemiyaa to‘attee as finciltoota Raashiyaan deeggartu naannicha harka sadii keessa tokko ol to’atanii jiru. Biyyoota lachuu jalaa namoonni hedduu ajjeefamaniiru. Taatullee biyyoonni lachuu namoonnii hangamii hanga yoonaatti akka jalaa du’an hin ifoomsine. Yuukireen loltoota Raashiyaa 50,000 ol ajjeesera jetti, Hagayya keessa Yuukireen akka beekisteetti, waraannii erga eegalee loltoonni 9,000tti dhiyaatan jalaa ajjeefamaniiru. Raashiyaan garuu loltoonni jalaa ajjeefaman hangam akka ta’an  baayyee hin ibisitu. Bitootessa 2022 keessa lolotoonni 1,351 erga waraanni eegalee jalaa ajjeefamuu beeksiteetti.


Raashiyaan biyya alaarratti dhiibaa gochuuf doolaara mil. 300 baafte- US

Raashiyaan  biyyoota 24 keessatti namoota siyaasaa irratti dhiibaa taasisuuf jecha erga bara 2014 kaaftee doolaara miiliyoona 300 ol baasuu Ameerikaan himte. Himannaan Isteet Dippaartimantii kunis qorannoo tika Ameerikaa Kibxata gadhiifamee irratti kan hundaa'eedha. Qondaalli olaanoon waajira bulchiinsa pirezidaanti Joo Baayiidan, ''Kunis akka adeeffannoo xiqqoo yaadna'' jedhan. Raashiyaan ifatti himannaa kanarratti yaada hin kennine. Mooskoon mataashee yeroo baayyee biyyoota jidduu galuun Ameerikaa himatti. Tikni Ameerikaanootaa, ''kun tarii maallaqa isa xiqqaa hin argamiin Raashiyaan dabarsiteedha kan xinxalan'' jedhan qondaalli bulchiinsa Baayidan wayita bilbilaan ibsa kennaniitti. Qondaalli kunis osoo maqaasaanii adda hin baasii dubbataa turan. Qorannoon tika Ameerikaa gadhiifamee kunis maqaa biyyootaa ykn qondaaltoota Raashiyaadhaa irratti xiyyeeffatame adda hin baafne, garuu ammoo ardiiwwan afur adda baasuu kaasan. Qondaalli kun dabalunis hawaasni tika Ameerikaa biyyoota Raashiyaadhaan irratti xiyyeefatame jedhaman kanneen dhunfaadhaan akka ibsaniif kaasaniiru. Ibsichi baayyee icciitiin kan qabamu ta'u himan qondaalli kun. Madeen bulchiinsichaa qoranicha quba qabanis Raashiyaan filannoo bara 2017 keessatti Paartii Dimokiraasii jiddugala Mirgaa Albaaniyaafi akkasumas paartiilee fi kaadhimamtoota Boosniyaa, Montenegroo fi Maadaagaaskaar deeggaruuf doolaara miiliyoona wallakkaa baafte jechu maddi oduu AFP gabaase. Maddichi danaluunis Raashiyaan Biraasilis fi addawwan kaadhimamtoota warra faar-raayits deegaran akka jidduugala godhattuus kaaseera. Aanga'oonni raashiyaa garuu himannaa Ameerikaa kanarratti deebii ifatti kennan omtu hin jiru. Aanga'oonni raashiyaa garuu himannaa Ameerikaa kanarratti deebii ifatti kennan omtu hin jiru. Kanaan dura Raashiyaan Eejansiin Tika Ameerikaa addunyaa guutuutti gareewwan adda addaa deegaruu dabalatee, dhimmoota biyyoota biraa keessa galaa jirti jechuun himamattee turte. Ameerikaan bara 1946-2000 jidduutti addunyaa guutuutti yeroo 80 ol filannoowwan biyyoota biyaa keessa galte jirti, kunis fonqolchaa fi yaaliiwwan buulchiinsa jijjiiruu kan hin dabaalannee ta'u himan. Guyyaa Kibxataa dubbii himaan Isteet Dippaartimantii Need Pirees Raashiyaan ''walabummaa miidhaafu'' deeggarsa taasisfti jechuun himatan.


Raashiyaan haleellaa waraana Yuukireen haaloo bahuuf tajaajila ibsaa rukutte-Zeleniskii

Raashiyaan haleellaa Yuukireen ofirraa qolachuuf irratti gaggeesite haaloo bahachuuf jecha ‘’uummata irraa ibsaa fi ho’a mulquuf’’ baha Yuukireenii sarara ibsaa kutte jedhan Pirezidaantiin Yuukireen Zeleniskiin. Humni ibsaa addaan cituun uummata Baha Yuukireen, Karkiiv fi Doonetiski gara miliyoona sagalii tahu miidheera. Kantiibaan magaalaa Karkiiv Ihoor Terekoov haleellaa Raashiyaan bu’uuraalee misoomaa irratti taasifte uummata magaalittii ibsaafi bishaan malee hanbiseera jedhan. Itti dabaluun milkaa’ina human waraanaa Yuukireen tibbanaa haloo bahachuuf jecha haleellaa jibbisiisaa raawwatanidha jedhan. Gabaasaan BBC Orlaa Guureen Karkiiv irraa akka gabaasetti dhukaasni misaa’elaa lama halkan irra magaalicha keessaa dhagahamaniiru. Kantiibaan magaalittii uummatni akka tashabbaa’uuf dhaamuun gareen tajaajila ariifachiisaa tajaajila ibsaa deebisuuf suphaa jalqabuu himan. Bulchiinsa Suumii olla Karchiiv jirtu keessaas namootni 130 tahan tajaajila ibsaa malee akka jiran bulchaan naannichaa himaniiru. Zeleniskiin Raashiyaan bu’uuraalee misoomaa uummataa irratti xiyyeeffachuun haleellaa ‘’shororkesummaa’’ gaggeesiti jechuun himatan. ‘’Qorri, beelli, dukkannii fi dheebuun, akka obbolummaa fi hiriyummaa keessaanii’’ hamaa fi kan nama ajjeesu miti jedhan.  Humni waranaa Raashiyaa magaalota Baha Yuukireen keessaa bahaa jiru. Yuukireen haleellaa saffisaa tahe humna waraanaa Raashiyaa irratti gaggeessaa jirti. Qondaalonni Yuukireen akka jedhanitti waraanni isaanii magaalaa Kuppiyaaniski, magaalaa humna waraanaa Raashiyaaf hulaa dhiyeessii jabaa taate galaniiru. Ministerri Ittisaa Raashiyaa ammoo humni isaanii Iziyuum bakka jedhamuu duubatti deebi’uu himuun irra deebiin gurmeessuufidha jedhan. Ministerichi humni isaanii magaalaa sadaffaa Balakiyaa jedhamtu keessaas bahuu isaanii mirkaneessera. Kunis Adda waraanaa Doonetiski irratti ‘’humna jabeeffachuufi’’ jedhan. Humni waraanaa Yuukireen fuulduratti deeme kun yoo qabatee kan turu tahe erga humni waraanaa Raashiyaa naannoo Kiyeviii Eebla keessa bahee injifannoo murteessaa tahaaf. Pirezidaantiin Yuukireen Volodmir Zeleniskiin ibsa Sanbata halkan kennaniin erga haleellaa deebisanii qolachuu akka haaraatti jalqabanii as lafa sq km 2,000 tahu humnooota Raashiyaa irraa bilisa baasaniiru.


Raashiyaan loltoota haaraa hedddu dabaluuf murteessun Yukireen irratti dhiibbaa hin qabaatu- UK

Raashiyaan humni waraana ishee kan duraa caala akka guddatuuf murteessun ishee waraana Yukiren irratti dhiibbaa hin qabaatu jedhe Ministeerri Ittisaa UK. Lakkoofsi loltoota Raashiyaa 10% akka guddatu Puutin ajaja dabarsee ture. Kana jechuun loltoota dabalataa 137,000 dabaluun lotoonni biyyattii gara miliyeena 1.15 tti akka guddatu taasisa. Haa ta'u garuu Raashiyaan humna waraanaa ishee dabaluuf kan dirqamte dirree lolaa irratti loltoonni heddu jalaa waan du'aniif akka ta'e dubbata ibsi Ministeera Ittisaa UK. Pirezidaant Puutin ajaja dabarseen loltoonni Raashiyaa dabalataan leenji'uu qabu. Odeeffannoowwan garaa garaa akka agarsiisanitti angawoonni Raashiyaa manneen amala sirreessaa deemun hidhamtoonni bahanii loltuutti yoo makaman hidhaa irraa bilisa akka ta'anii fi qarshiin gahaan akka kanfalamuufidha. Yeroo ammaa Raashiyaan loltoota miliyeena tokkoo ol yoo qabaattu hojjattoota sivilii 900,000 qabdi. Waraana Yukireen irratti odeeffannoo waytaawaa yeroo yeroon kan baasu Ministeerri Ittisaa UK, Raashiyaan loltoota haaraa leenjisuuf karoosun ishee kun fedhii namootatiin ykn humnaan ta'uu humnaan ta'uu mala jedhe. Raashiyaan loltoota haaraa dabaluun ishee Yukireen irratti dhiibbaa hin qabaatu. Sababni isaa ammoo Raashiyaan dirree waraanaa irratti loltoota kuma heddu dhabdee jirt. Gama biraatinis loltoonni haaraa qacaraman lakkoofsan xiqqaa xiqqaadha jedha Ministeerri Ittisaa UK. Angawoonni biyyoota lixaa tokko tokko akka jedhanitti Raashiyaan erga Yuukireen weerartee kaasee loltoota 70,000 hanga 80,000 du'aan ykn madoon dhabdeetti.\nRaashiyaan jalqaba yeroo Yukireen weerartu, oppireeshinii saffisaa fi yeroo gabaabaa karoorfattee itti lixxe. Waraana Yukireen irraa haleellaa cimaan waan mudateef Raashiyaan akka yaaddetti milkaa'uu hin dandeeye. \n\nYeroo ammaa dargaggoonni Raashiyaa umurii 18 hanga 27 jiran tajaajila loltummaatif irratti xiyyeeffata. Haa ta'uu garuu hedduun isaanii barnoota sadarkaa olii galuun yookin sababa fayyaa himachuun jalaa miliqu. Waraanni biyyoota lamaanii osoo hin eegaliin dura Raashiyaan loltoota idilee 900,000 fi humna eeggataa miliyeena 2 qabdi turte. Yukireen ammoo loltoota idilee 196,000 yoo qabaattu humna eeggataa 900,000 qabdi ture. Gama biraan ammoo loltoonni Raashiyaa buufata anniisaa nikularaa Yukireen Zapporizyiyaa haleelan jechuun himatti. Mooskon gama isheetin bakkicha irratti haleellaa raawwataa kan jiru Yukireeni jechuun himatti. Hoji gaggeessa buufata anniisaa nikulara kanaa kan ta'e Peetiroo Kootin, haleellaa gaggeeffamuun misaa'elli naannoo "ri'aakatarii" sana rukuta taanan, carallaan nikularii hamaan gadi lakkifamuu danda'a jechuun akeekkachiise. "Sababa irra deddeebin haleellan gaggeeffamuun bu'uraalen anniisaa nikularaa kun miidhamanii jiru, carraan hayidirojiinin achi keessaa yaa'u fi carallaan (radioactive) gadi lakkifamuu isaa jira," jechuun dhaabbanii anniisaa Yukireen Enarhootam ibse. Himannaa gama lachuu irraa dhiyaatu kana BBCn mirkaneeffachuu hin dandeenye.


'Raashiyaarraa lafa 6000 sq km deebisnee fudhanne'- Zeleniskii

Humnoonni Yuukireen lafa bal’aa Raashiyaan irraa fudhattee turte deebisanii haleeluun irraa fudhachaa akka jiran Pirezedantiin biyyattii Volodimiir Zeleniskiin  himan. Zeleniskiin akka himanitti, Fulbaana keessa loltoonni isaanii lafa km2 6,000 ol ta’u Bahaa fi Kibba biyyattii keessatti deebisanii to’atan. BBC’n ragaa himame kana qaama walabaarraa hin mirkaneeffanne. Raashiyaan garuu magaalota Kaaba Baha naannoo Karkiivitti argaman keessaa bahuu beeksiftee jirti. Xiixaltoonni dhimma waraanaa muraaasni akka jijjirama gudda waraana keessatti mudate tokkootti ibsan. Mooskoon guyyoota muraasa darban loltoota naannicha keessaa kan baafte Baha Yuukireen naannolee Luhaaniskii fi Dooneski jedhamanirratti fuulleeffachuuf akka ta’e beeksifte. Kan Mooskoon jettuu kun Raashiyaa keessattiille otoo hin hafiin fudhatama hin arganne. Maamiltoonni miidiyaa hawaasaammoo Raashiyaan naannichaa bahuun ta’ii kana‘‘qaanessaadha‘‘ jedhan. Dhaabbatni Tiink Taank Ameerikaa keessa maadheeffateefi waraanarratti qo’annoo gaggeessu keessa kan hojjatan Maason Kilaarik BBCttii akka himetti, loltooti Raaashiyaa ‘‘guutummaatti injifatamuun‘‘ meeshaalee waraanaa dhiisanii bahan jedhan. Ministiirri Dhima Alaa Ameeikaa Antoonii Biliinkan, humnoonni Yuukireen  debisanii haleellurratti jijjirama guddaa galmeessisan jedhan. Haata’u malee,  firiin isaa maal ta’uu akka danda’u jalqabaa kanattii raaguun dhibaadha  jedhan. ‘‘Raashiyaan humna guddaa Yuukireen keessa tursiiste, akkasumallee  meeshaalee waraanaa fi dhootuuwwan hedduu Yuukireen keessatti dhiifte. Gara jabumaan humnoota Yuukireen, namoota nagaa fi bu’uuraalee misoomaa namoonni nagaan itti gargaaraman irratti yeroo fuulleeffatan argineerra,‘‘ jedhan Bilinkeen. Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin Yuukireen weeraruuf ajaja kan dabarsan Guraandhala darbe keessa ture. Amma yoonaatti Raashiyaan kutaalee biyyatti harka shan keessa tokko qabattee jirti. Pirezedantiin Yuukireen Vilaadmiir Zeleniskiin, jalqaba Fulbanaarraa kaasee  loltoonni keenya lafa Yuukireen km2 6,000 ol deebisanii to’ataniiru jedhan. Ammas taanaan sochiin loltoota keenyaa itti fufeera jedhan. Deebisanii haleelluun raawwatamaa jiru kun saffisaadha. Kamisa darbe Zeleniskiin akka himanitti, humnoonni Yuukireen lafa km2 1000 deebisanii fudhatan. Dilbatammoo lakkoofsa kana dachaa sadiin guddisuun km23,000 deebisanii to’achuu himan. Aab Zeleniskiin loltoota birgeediiwwan waraanaa biyyattii lafa deebisanii to’achuu keessatti hirmaatan ‘gootota dhugaa,‘‘ jedhanii leellilisan. Taatullee Aab Zeleniskiin magaalotaa fi  mandaroota kam fa’aa akka bilisia bahan hin ibsine. Raaashiyaan garuu loltoota ishee  magaalota akka Balakiliyaa, Iziyuum FI Kupyinaaski kanneen naannoo Karkiiv keessatti argaman keessaa bahuu beeksifteetti.


Haleellaa Yukireen gaggeessaa jirtuun loltoonni Raashiyaa humna namaan caalaman

Yukireen haleellaa torbee darbe naannoo Karkiivitti gaggeessitteen loltoonni Raashiyaa lakoofsa reeshoo 8 fi 1 caalaman jechuun aangawaan Raashiyaan naannichatti muudde tokko dubbatan. Vitaalii Gaanchev loltoonni Yukireen daangaa Kaaba biyyatti deebisanii to'achuun hanga daangaa Raashiyaa qaqqabuu isaanii TV Raashiyaatti himaniiru. Yukireen daangaa ishee Raashiyaadhaan jalaa qabamee ture keessaa iskuweer kilomeetirii 3,000 deebistee toa'chuu beeksifteetti. BBCn garuu kan Yukireen jettu kana hin mirkaneeffanne. Sa'aatii 24 darbe qofaatti bakkeewwan 20 ta'an deebistee to'achuu fi ammas haleellaa kaaba baha biyyattiitti gaggeessaa jirtu itti fuftee jiraachuu ibsiteetti. Milkaa'inni Yukireen Raashiyaa irratti argataa jirtu kun karoora walii galaa oppireeshinii Raashiyaa irratti "dhiibbaa guddaa fida" jechuun tikni waraana UK dubbataniiru. Oduu himaan Kiremiliin garuu "karoorri Raashiyaan ganama qabattee kaate hanga milkaa'utti" oppireeshiniin jalqabame ittuma fufa jechuun ibsan. Raashiyaan naannolee Yukireen deebistee to'attetti haleellaa deebistee gaggeessaa jiraachuu ibsite. Bakkeewwan Raashiyaan haleelaan jira jettu kun Iziyuum fi Kuppiyaanisk kan Sanbata darbe Yukireen deebistee Raashiyaa irraa to'atteedha. Loltoonni ishee magaalota lamaan Yukireen to'atte keessaa bahuun deebi'anii "of gurmeessaa" jiru jette. Injifatamuu dirree waraanatti ishee mudateef Raashiyaan bu'uraalee sivilii irratti xiyyeeffattee haleellaa gaggeessaa jirti jedhamuun komatamti. Tajaajilli ibsaa Karkiivi fi bulchiinsa Doneetiskitti mudate kun lammiilee miliyeena tajaajila ibsaa malee hambiseera. Kantiibaan magaala Karkiiv garuu tajaajilli ibsaa amma deebi'ee eegaluu ibsan. Ministeerri Ittisaa Yukireen Oleeksii Rezinikoov akka jedhanitti amma xiyyeeffannoo guddaan milkaa'ina waraanaatiin daangaawwan Raashiyaa jalaa torbee darbe naannoo Karkiivitti bilisa ba'an nageenya isaanii mirkaneessuudha. Waraanni Raashiyaa fi Yukireen akkuma eegaleen Raashiyaan naannoo qabattee turte kana gadi dhiistee gaafa baatu meeshaalee waraanaa gosa garaa garaa dhiistee bahuunis himame. Gabaasaaleen garaa garaa akka ibsanitti Raashiyaan waraana kana keessatti meeshaalee waraanaa heddu dhabuu irraa kan ka'e warshaan taankii waraanaa Raashiyaa omishu taankii omishuutti sardamaa jira jedhame. Hojjattoonni warshaa konkolaattotaa fi taankiiwwan waraanaa Raashiyaa omishuun beekamu "Uralvagonzavod" jedhamu keessa hojjatan boqonnaa akka hin baane dhorkamuu ragaan ni mul'isa.


Dooniiwwan Yukireen karaa 'Galaana Gurraachaa' ba'an maal fe'an, garam imalu?

Midhaan nyaataa gosa garaagaraa karaa galaana guddicha addunyaa-Black sea jedhamuu kutaalee addunyaa garaagaraa qaqqabu, Raashiyaa fi Yukireen irraa fe'amu. Barii waraanni Raashiyaa fi Yukireen eegaleerraa kaasee garuu daandiin kun waan gufateef addunyaa yaaddoo keessa buuse. Kanneen walwaraanaa jiran Raashiyaa fi Yukireen ji'a darbe keessa ulaa kana banuuf (Midhaan akka gara biyyoota gargaarsa barbaadanii deemu ga'eesaanii ba'uuf) waliigaltee abdii namatti horu irra ga'anii turan. Hoogganaan Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii (UN) Antooniyoo Gutaarez walii galtee kanaan ''kan addunyaa maraati,'' jedhan. Antooniyoo Gutaarez Adoolessa darbe gaafa 22, 2022 waliiglatee Tarkii, Istaanbulitti taasifamerratti ''Sagantaan Midhaan karaa Black Sea fe'uu kun biyyoota beela'uuf qarqara irra jiraniif birmachuuf daandii kan saaquudha,'' jedhan. Walta'iinsi Raashiyaa fi Yukireen kun, midhaanni Yukireen akkaan barbaadamu karaa buufata biyyattii 'Black sea' akka biyyoota biroof geejjibsiifamuuf haala mijeessa. Kun erga waraanni eegalee tarkaanfii jajjabeessaa jalqabaati. Sirni waliigaltee kun raawwatee ji'a tokko booda dooniiwwan 50 caalan midhaan toonii miiliyoona 1.2 fe'anii Yukireenii ba'an. Dooniiwwan kunneen waraana deemaa jiru gidduu imaluuf itti gaafatamummaa fudhatanii kan ba'aniidha, waraanni isaan marsee jirus dhaabsisuu hin dandeenye. Inumaa dooniiwwan biroon duubatti harkifataa turanillee isaan kunneen ilaalanii imaluu eegalaniiru. Garuu dooniiwwan kunneen garam imalu? Waliigalteen UN watwaataa tureef kun namoonni hedduun beelaaf akka hin saaxilamne gochuu kan kaayyeffateedha. Dooniin jalqabaa Sagantaa Nyaataa Addunyaa (WFP) bakka bu'uun midhaan nyaataa iddoo barbaachisuun ga'uuf ture reefuu bakka itti imaluuf karoorfame qubata. Dooniin 'Brave Commander' jedhamu Hagayya 16, buufata Yukireen-Pivdennyi irraa qamadii toonii 23,000 fe'ee ka'e amma Jibuutii ga'eera. Dooniin kun midhaan fe'e kana lammiilee Itoophiyaa kanneen kibba biyyattiitti rakkoof saaxilamaniin ga'uuf kaayyeffate. Dhaabbati Nyaataa Addunyaa doonii lammaffaa-MV Karteria-jedhamtu gara Yaman akka imaltuuf qamadii toonii 37,500 itti fe'ee karaa buuseera. Lammiileen hedduun beelaaf saaxilamanii jiran midhaan kana akkaan barbaadu. Qondaaltonni jaarmiyaa kanaa ammallee dooniiwwan hedduun akka imaluuf jiran ibsan. Gargaarsa dhababati kun kennu keessaa wanti amma qaqqabe akkaan xiqqoodha, dhaabbati kun bara 2021 midhaan toonii miiliyoona 4.4 gargaarsa kennee ture. Gargaarsa kana keessaa lama sadaffaan Yukireen irraa argame. Midhaan nyaataa Yukireen irraa fe'amu biyyoota addunyaa hedduutti fe'ama, hanga ammaa dooniiwwan biyyattiirraa ka'an gara Neezarlaands, Ayarlaand, Jarmanii, Romaaniyaa, Firaansi, Itaalii, Ispeen, Giriis, Tarkii, Libaanan, Masrii, Israa'el, Iraan, Sudaan, Jibuutii, Indiyaa, Chaayinaa, Kooriyaa Kibbaa imalaniiru. Ji'ootaaf erga adda citee booda midhaan nyaataa Yukireen gabaa addunyaarratti deebi'ee mul'achuun addunyaaf hanga tokko aara galfii ta'eera. Dooniin Yukireen boqqolloo toonii 33,000 feete tibbana buufata dhiha Ayarlaand qaqqabdeetti. Dooniin kun Guraandhala 24, guyyaa waraanni Raashiyaa fi Yukireen eegale fe'amtee turte. Garuu amma reefuu Ayarlaand qaqqabde. Dooniiwwan Yukireen irraa karaa Galaana Gurraachaa (Black sea) gara biyyoota addunyaa garaagaraatti imalan, gosoota midhaanii akka qamadii, boqqolloo, garbuu, suufii, midhaan zayitaa, boloqqee fi kan kana fakkaatan fe'u. Dooniiwwan Yukireenii midhaan fe'anii akka imalaniif Ji'a Adoolessaa darbe waliigalamus, gatiin fe'umsa doonii garuu kan waraana dura ture caalaa dachaan dabaleera. Kunis sodaa zooniiwwan waraanaa keessa imaluuf qaban irraa kan maddeedha. Sodaa fi yaaddoon kun ammoo Yukireen diinagdeeshee akkaan daddaaqame dandamachiisuuf carraa argatte gufachiisa. Warri Yukireen ji'atti midhaan toonii miiliyoona 5 erguuf karoora qabu, kun karoora akka malee hiixataadha. Ammaaf kubbaaniyyaawwan doonii muraasatu midhaan fe'anii imaluuf onnatan (kutatan)- Isaanumtuu kan warra Tarkiiti. Kubbaaniyyaawwan doonii gurguddoon addunyaa sodaa nageenyaaf jecha ammas duubatti jedhaniiru. Waliigalteen jaarsummaa UN fi Tarkiin irra ga'ame kun guyyoota 120 qofaaf ture, guyyaan kun xumuramaa jira. Hanga walakkaa Sadaasa dhufuutti dheereffamuu danda'a-Sunuu yoo Raashiyaa fi Yukireen waliigalan qofa ta'a. UN waliigaltee kanaan waa hedduu milkeessuuf hawwa, waliigalteen kun ji'a afur booda obba'a taanaan jaarmiyaan kun kisaaraa keessa gala. ''Yoo gabaan kun dhaabbate addunyaan deebitee rakkoo keessa galti,'' jedhe qondaalli Sagantaa Nyaataa Addunyaa (WFP) Greg Barrow. Yeroo hedduu waliigalteen gabaa midhaan nyaataa ji'a 18 hanga waggaa lamaa dursee xumurama. Amma garuu bara 2023-2024 diinagdeen Yukireen maal ta'uuf akka jiru tilmaamuun waan nama dhibuuf waliigaltee akkanaarra ga'uun yeroo fudhata. Dooniin jalqabaa boqqolloo toonii 26,000 feetee Hagayya gara jalqabaa Yukireenii baate iddoo hedattee kaate Liibiyaa magaalaa Tirippoolii hin geenye. Dooniin Raanzoonii jedhamtu kun, abbaan boqqolloo bituuf ture rakkoo qulqullinaa kaasuun waan fudhachuu dideef, kara biraatti maqxee karaa dhiha galaana Mediteraaniyaanii imaluun dhumarratti Siiriyaa buufata Tartus qubatte. Nyaata kana Siiriyaatti buusuun seeraan ala miti, yookiin ammoo dooniin bakka itti imaluuf kaaterraa kallattii jijjiiruun waan haaraa miti. Imalli Raazoonii kan mul'isu, dooniin imalaaf kaate tokko eessa akka buufattu tilmaamuun nama dhibuu isaati.


Raashiyaatti namootni gaara 'safeeffatamu' bahan jaha lubbuu dhaban

Raashiyaatti namoonni gaara Volkaanoorraa uumamee Awurooppaa fi Eshiyaa keessa gudddicha ta'e bahaa turan jaha lubbuun darbuu miidiyaaleen biyyattii gabaasan. Sababa haalli qilleensaa badaa ture irraa kan ka'e namoota jaha biroo gaara san irratti danqaman baraaruun rakkisaa ta'uus gabaasan. Namoota danqaman keessaa lama sirrii galaanaa irraa ol ka'iinsa meetira 3,300 ol irratti dahatanii akka jiraniifi kan hafan afur ammoo ol ka'iinsa meetira 4,000 irratti godoo keessa akka jiran amanama. Namoota imala kana dursan keessaa tokko miilli isaa cabee kan jiru yeroo ta'u kanneen biroo haala akkamii keessa akka jiran hin beekamne. Gaarri lammiileen Raashiyaa bahaa turan kun Klyuchevskaya Sopka kan jedhamu yeroo ta'u, qaama teessoo lafaa sababa Voolkaanoon uumamee hambaa addunyaa ta'uun UNESCO'tti galmaahe Kamchatka jedhamuuti. Gaarri kun hawaasa ganamaa naannicha jiratu biratti ni safeeffatama.


Yukireen haleellaa haaraa banteen   Raashiyaarratti mirga argataan jira jette

Loltoonni Yukireen sarara ittisaa Raashiyaa naannawa Kersoon cabsee itti seenuu humni Waraana biyyattii beeksise. Yukireen daanga Kibba biyyattii Raashiyaadhan jalaa qabame to'achuudhaaf haleellaa banuuf qophaa'aa akka turte himamaa ture. Akkuma karoorsite amma haleellaa haaraa banuun magaala Kersooni fi naannawa ishee to'achuuf akka ta'e ibsame. Yukireen loltoota Raashiyaa Kersoonitti argaman dhiyeessii akka hin arganneef riqicha gara magaalattiitti geessuu haleeluu ibsaa turte. Raashiyaan gama isheetin haleellan Yukireen bifa haaran bante kun kan fashalaa'e fi loltoota ishee heddu kan itti dhabdeedha jechuun ibsite. Waraana Raashiyaan Yukireen irratti banteen Kersoon magaalota Yukireen gurguddoo keessaa jalqaba harka Raashiyaa kan galteedha. Loltoonn Raashiyaa Kersoon to'achuudhaf Kirimiyaa irraa ka'un garasitti duulan. Humni waraana Yukireen dameen Kibbaa Kakova jedhamu akka ibsetti waraanni Raashiyaa reejimentiin tokko Hagayya 29, 2022 bakka duraan qubatee ture gadi dhiisun duubatti baqateera. Akkasumas loltoonni Raashiyaa humna komaandoo deeggarsa kennaa turan dirree waraanaa sana irraa baqachuun ibsame. Gorsaa biiroo pirezidaantii Voloodmir Zeleniskii kan ta’e Oleksii Arestovich, “kalattii garaa garaatin loltoonni Yukireen dirree waraanatti cabsanii seenaniiru” jechuun dubbate.   Namoonni ijaan argan ammoo magaalota akka Kersooni fi Noovaa Kakovaa keessatti dhukaasni fi dhohiinsi gurguddaan dhagahamaa akka jiru dubbatan. Yeroo dhiyoo as riqichi laga Dinippiroo gara bakkeewwan kanaatti geessu irra deddeebin humna waraana Yukireenin haleelamaa ture jedhama. Ejansiin oduu Raashiyaa Ria Novosti jedhamu magaalan Noovaa Kakovaa halkan edaatii kaasee ibsaan guutummaatti akka hin jirre gabaase. Pirezidaantin Yukireen Volodmiir Zeleniskiin Hagayya 29 gara galgalaa ergaa loltoota Raashiyaatif dabarseen: “Lubbuun jiraachuu yoo barbaadan, yeroon itti loltoonni Raashiyaa baqachuu qaban amma. Gara mana keessaniitti galaa!” jedhe. Waa’ee haleellaa bifa haaran Yukireeen eegalte kanaa Zeleniskii dabalatee agawoonni olaanon bal’ina isaa dubbachuu irraa of qusataniiru. Yukireen haleellaa kanaan milkaa’era isa jetteef Ministeerri Ittisaa Raashiyaa deebii kenneen loltoonni Yukireen gama Kersooni fi naannawa Maayikolaayivin haleellaa bifa haaran banuuf yaaluu isaanii hin haalle. Miidiyaan biyyoolessaa Raashiyaa ibsa miniteera ittisaa biyyattii waabeffachuun “loltoonni Yukireen miidhamni guddaan irra gaheen haleellichi fashaleera” jechuun gabaase. Yukireen gama isheetin rookkeettii ammayyaa “Himars” jedhamu kan US kenniteef fayyadamuun riqicha laga dinippiroo said barbadeessuu himte. Ajajani Kibaa waraana Yukireen, paantuunii (riqicha socho’u) Raashiyaan laga cehuuf itti fayyadamaa turte barbaddeessuu hime. Odeeffannoon waraana biyyoota Lixaa akka ibsutti, haleellan Yukireen loltoota Raashiyaa naannawa Kersoon jiran marsanii bahaa gala dhorkuun naannicha to’achuuf kan kaayyeeffateedha. Mooskon dhiyeessii garaa garaa loltoota ishee Kersoon jiraniif kan geessitu riqichawwan Yukireen barbadeessitetti fayyadamuuni. Waraanni osoo hin eegalin dura magaala Kersoon keessa namoota 290,000 tu jiraata ture, yeroo ammoo Raashiyaadhan to’atamtee angawoota Raashiyaa deegaraniin bulaa jirti. Maddi oduu Raashiyaa Taas jedhamu akka gabaasetti angawoonni Kersoon referedamii uummataa Raashiyaati makamuuf isaan dandeessisu gaggeessuf qophiittii jiru. US gaama isheetin Raashiyaan daangaa Kibba Yukireen qabatetti humnaan rifiradamii uummataa gaggeessuf jirti jechuun komattee turte. Raashiyaan ji’a darbe keessa humni waraana ishee kallattii bahaa qofa osoo hin taane Kibba Yukireen naannawa Kersooni fi Zapporizyiyaattis akka xiyyeeffatu ibsitee turte.


Hoogganaan dhaabbata boba'aa beekamaa Raashiyaa 'foddaarraan kufee du'e'

Hoogganan waldaa dhaabbata boba'aa Raashiyaa Lukoil jedhamuu Raviil Maganoov magaala Mooskootti ''foddaa hospitaalaarraa kufanii'' lubbuun darbuu miidiyaaleen Raashiyaa gabaasan. Maanguddoon ganna 67 Maganoov Central Clinical Hospital keessatti waldhaansarra osoo jiranii foddaarraan kufanii miidhama irra gaheen lubbuun isaanii darbe jechuun maddeen miidiyaalee Raashiyaatti himan. Waraanni Raashiyaan Yukireen irratti bante dhagaahamee osoo hin turiin Dhaabbatni guddaan boba'aa gurguru Lukoil waraanichi akka dhaabatu gaafatee ture. Hoogganaan dhaabbatichaa amma foddaarraan kufanii du'an namoota daldalaa beekamoo biyyatti erga waraanni kun eegalee haala hin amansiifneen fi iccitawaa ta'een du'an keessati. Bitootessa darbe boordiin Lukoil waraanni Yukireen keessatti gaggeefamu atattamaan akka dhaabbatuufi miidhamtoota waraana kanaaf gadda itti dhagaahamu ibseera. Raviil Maganoov hooggansa boordii Lukoil kan qabatan waggaa lama dura ture. Dhaabbata boba'aa dhuunfaa keessatti hojjechuu kan eegalan bara 1993 ture. Caamsaa darbes hooggansi Lukoil, Aleksaader Subbotiin haala hin beekamneen ajjeefamuun gabaafameera.


Yukireen magaalota hedduu to'atamanii turan deebistee to'achuun Raashiyaa naasise - UK

Waraanni Yukireen karaa gama baha biyyattiin dhiheenya magaalaa Khaarkiiviitti cimaa adeemuun magaalootii hedduu deebiisanii to'achuun isaanii Raashiyaa ''naasiseera'' jedhan qondaaltonni Raayyaa Ittisaa UK. Ibsa guyyuu isaanitiin, humnootiin Yukireen daangaalee duraan Rashiyaan to'attee turte keessaa fageenya km 50 galaniiru jedhan. Haleellichis looltoota Raashiyaa kumaatama ta'an dhiheenya magaalaa furtuu Izyumiitti akka ''qofaatti bahan'' gochuu dabaleera jedhan. Jimaata galgala Pirezidant Zelensikiin, bulchiinsa Kharkiv keessaa eddoowwan qubannaa 30 deebiisanii to'achu himan. Aab Zelensikiin haasaa galagala Kiyiv irraa taasisaniin, humnootiin isaa ''waluma jalaan eddoowwan qubannaa haaraa to'ataa jiru.'' ''Alaabaa Yukireen deebiisanii dhaabaa fi ummata keenya hundaaf eegumsa taasisaa jiru'' jedhan. Yukireen torban kana ture haleellaa deebiisanii qolachuu gara bahaatiin labsiite kan turte. Kunis osoo xiyyeeffannaan addunya karaa kibbaa magaalaa Khersaniin akka dhiiban eegaa jiruu isaan gama kanaan eegalan. Xinxaltoonnis tarii Raashiyaan loltoota ishee gara magaalaatti akak dabarsuu hin oollee amanu. Qondaaltoonni UK ibsa isaanitii haleellaa gama bahaatiin ''looltoonni Raashiyaa waan nahan fakkaatu'' jedhan. Naannoo bulchiinsa Kharkiv ''kan haala salphaan to'atameedha'', jette UKn. Itti dabaluunis, haleellichi daandiiwwan dhiyeessitii Raashiyaa hedduu kan dhiheenya Kupyaansk barbaaduufi looltoota Raashiyaa kumaatamni Izyum keessatti kan danqeedha jedhan. ''Gara fuulduraatti socho'aa jirra,'' jedhan Janeraala Vaaleeriiy Zaaluzhnyi, ajajaan humnoota waraanaa Yukireen. Janaraalichi barreeffama fuula facebook irratti barreessaniin, ''waan waraannuuf ifatti waan beeknuuf, akka injifannuuf sirriitti beekamaadha.'' Giyyaa Jimaataa qondaalli Raashiyaa bulchiinsa Kharkiv keessaa waraanni Yukireen ''injifannoo olaanaa'' galmeessuu isaanii dhugaa bahee ture. Raashiyaan garuu hanga ammaatti waa'ee haleellaa kanarratti omaa hinjenne, garuu waraanni itti Raashiyaa loltoota gara Kharkiviitti dabarsaa jiraachu karaa vidiyootiin agarsiseera. Waraabbiin miidiyaa hawaasaa tokkoos humnootiin Raashiyaa, erga bakki qubsummaa dhiheenya Izyumiitti argamu gara Yukireeniitti darbee booda loltoota gara sanatti yoo geessan agarsiisa. Ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Antoonii Bilikan haasaa Jimaata Biraasilsitti taasisaniin, ''tarkaanfichi jijjiramni dhugaa taasifamu kan agarsiisuudha'' jedhan. ''Yukireen haala itti yaadmeen karoora cimaadhaan jijjirama agarsiisaa akka jirtu himuun danda'a. Keessattuu dhiyeessitiiwwan baayyeen keenya kennineefiin gargaaramaa jirti,'' Aab Bilinkan.