‘Qaamni nageenya kabachiisu warra saba shororkeessu kanarratti tarkaanfii ha fudhatu’ Ajaja Keeniyaattaa

Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa qaamni nageenyaa biyyattii warra shororkeessitoota irratti tarkaanfii akka fudhatu ajajan. Dhimma rakkoo nageenyaa Keeniyaan qabdu ilaalchisee Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu keeniyaattaa miseensota kaabinee fi angawoota mootummaa biyyattii waliin mariyatanii harra murtee dabarsanii jiru. No media source currently available Mareen booda ibsa magaalaa Mombaasaatti kennaniin Keeniyaattaan qaamole naga kabachiistota biyyattii warra hidhata shororkeessitootaa waliin qaburratti tarkaanfii akka fudhatu ajajanii jiru. Keeniyaattaa keessumaa warra biyya keessa taa’anii hojii kanarratti bobba’an to’annoo jela ooluu qabu jedhan. Keeniyaattaan dubbii isaaniitiin lammileen biyyattii kutaa bulchiinsa Lamuu fi Mandeeraa keessa jiraatan sababa shororkeessitootaan boqonnaa akka dhaban dubbatanii, gabaasa guutuu ajaja tarkaafii harra dabarsan kanaas hagayya keessa akka eeggatan akeekkachiisanii jiru. Dubbii isaanii kanaan waan malaammaltummaa biyyaattii jeeqaa jiruus dubbataniiru, Keessumaa koomishinii poolisii biyyaattii ka gaggeessaniif ajaja yoo dabarsan qondaaltota poolisii malaammaltummaa hojjetan bakka jijjiiruu odoo hin taane hojiirraa ariyuu qabdaa jechuun itti himan. Keeniyaatti gareen alshabaab yoo hedduu balaa kan geessisu yoo tahu, dheengadda amajjii 6 bara 2020 buufata loltoota US America fi Keeniyaan waliin gargaaraman ka lamuutti argamurratti haleellaa bane loltuu Ameerikaa tokkoo fi hojjettoota Peentagoon lama ajjeesuun isaa ni yaadatama.


Keeniyaan Doolaara miiliyoona 2.3 weerara Hawaannisaa to’achuuf ramadde

Mootummaan keeniyaa weerara hawaannisaa biyyattii keessatti mul’ate to’achuuf doolaara miiliyaana 2.3 ramaduu isaa beeksise. Ministarri Qonnaa biyyattii weerarri hawaannisaa ji’a Hagayyaa darbee kaasee naannoo biyyattii adda addaatti akka mul’ate dubbata. Keeniyaan weerara hawaannisaa ishee mudate to’achuuf Shiiliingii miiliyoona dhibba 2 fi miiliyoona kuma 30 ramaduu beeksiste. Ministirri Waajjira Qonnaa Mootummaa Keeniyaa Peeter Muunyaa kaleessa yoo gaazexeessitootaaf himan akka jedhanitti ministeerri maallaqaa Keeniyaa weerara hawaannisaa biyyattii mudateef faluuf bajata doolaara miiliyoona 2.3 tti tilmaamamu baasii taasiseera jedhan. Ministirri Qonnaa Keeniyaa Mr. Muunyaan Hawaannisi kun biyyoota ollaa Itiyoophiyaa fi Somaaaliyaa gara Keeniyaa akka seene himanii, kutaalee bulchiinsaa Keeniyaan qabdu 47 keessaa 8 weerara kanaan miidhamuu dubbatan. Kana to’achuufis mootummaan Keemikaala farra ilbiisaa hawaannisa kanatti roobsuuf akka ta’e himanii, kanaafis dhaabbata weerara hawaannisaa qolu ka gaanfa afrikaarraa xiyyaarri lamallee akka argame dubbatan. Haga yoonaas xiyyaaronni kun lameen kutaalee bulchiinsaa saddeet keessaa torbatti hojii jalqabuu himanii jiru. Kutaalee bulchiinsaa Keeniyaa keessatti argaman ka hawaannisi weeraree rakkisaa jiru sadddeet keessaa sadii, jechuun, Maarsabiit, Wajiir fi Mandheeraan Itiyoophiyaan warra wal daangessani. Torbee darbe kanaa kaasees hawaannisi kun godinaalee booranaa aanolee hunda keessatti qubatee biqilaa fi margarratti balaa geessisaa jira. Harras Aana Mooyyalee gandootii baaadiyyaa hedduu keessattii mullachuu jiraataan mooyyalee obbo Mi’oo Huqqaa ni dubbatu. Obbo Mohaammed Xiyyaarri qoricha roobsuuf qophaaye ga’aa akka ta’e himanii garuu irra deddeebiin bakki hawaannisi kun bulu ykn turu adda baasuun baayyee rakkisaa tahuu dubbatu. Dhumarrattis Obbo Mohaammed weerara Hawaannisaa kanaan boorana aanaa taltallee fi elwayyee keessatti midhaan hektaara kuma 2 fi 20 ol manca’uu himanii jiru. No media source currently available


USA I/A pirez. Suudan Kibbaa duraanii,i Taabaan Deng Gaa’i dhiittaa mirga namaa fi araaraa biyyattii mancaasuun himattee adabde

Mootummaan Yunaayitid Isteetis, “Prezidaadaantii Itti-aanaa tokkoffaan ka Sudaan Kibbaa – Taabaan Deng Gaa’i dhiittaa mirga dhala-namaa geggeessan. Deemsa araaraa biyyattii waraansaan mancaateetti danqaa tahan,” jechuun uggura irra keessee jirti. Dameen To’annaa Qabeenyaa Alaa, Kan Ministirii Maallaqaa Yunaayitid Isteetis ibsa baaseen, “Mr. Deng, Sochii Bilisummaa Uummata Sudaan ka garee mormitootaa, faallaa Paartii Saalvaa Kiir dhaabate keessatti addaan-qoodaminsa uumanii, walo-amantaa dhabinsa facaasan,” jechuun balaaleffate. Prezidaantiin Sudaan Kibbaa – Saalvaa Kiirii fi hoogganaan mormitootaa – Riyaak Machaar, waggaa lama dura walii-galteessuudhaan akka Caamsqaa bara 2019 mootummaan tokkummaa paartiilee biyyattii keessatti hundeessamu waamicha dhiheessanii turan. Hoogganoonni mootummaa fi ka mormitootaa beellama sana si’a lama dabarsaniyyuu haga ammaatti Raayyaa Waraana Biyyaalessaa gam-lamaan hirmaachise hundeessuu hin dandeenye. Walii-galtee sana


Waldorgommii pirezidaantummaa Ugaandaa hoo’aa jira

No media source currently available Yeroo dorgommii prezidaantumaa Yugaandaaf kanneen dorgoman kaadhimuun as dhihaataa jirutti mormituun siyaasaa – namni muuziqaa maqaa “Boobii Waayin” jedhamu barcuma sadarkaa ol’aanaa kanaaf dorgomanii ededa aangoo biyyattii raasuuf qophaa’uu isaanii dhaadatu. Ka waggoota 33f taayitaa prezidaantummaa Yugaandaa irra turan – Yoweerii Museviinii hoogganaa abbbaa-irree ta’uu isaanii dubbachuun qeeqan. Museviiniin immoo gama isaaniitiin Boobii Waayin, diina Badhaadhinaa ti jechuun balaaleffatan. Bara dabarsine kana keessaa falmii guguddaa tu gidduu isaanii ture.


Manii murtii Suudan hojjattoota basaasa mootummaa isaa 29 bara pirz. Al-Bashiir keessa nama hiriira bahe ijjeesan jedhee du’aan adabe

Hojjattoota tana waan hedduun himatan;mana hidhaatti waan fedhan nama tolcha,ulee hamaamtuu dhaanan,mana hidhaatti uleen ijjeesanii fi waan hedduu. Murtiin tun nama hedduu gammachiifte."Hojjattootii tun waan ufii argate," jedhee gammachuun karaatti baafate. Warra hiriira kanaaf jedhanii mana hidhaatti fixan keessaa tokko Ahmed Al-Khair.Maatiin warra namii irraa du’ee namii akka Ahmed AL-Khair gammachuun ililche. Akka manii murtii jedhetti obboleessa isaa al-Khair mana hidhaa keessatti poolisiin dhaantee ijjeefte. Al-Khair Gurrandhalaa 2,2019 mana hidhaa keessatti eegii qabamee torbaan tokko keessatti ijjeesas. Waldaa barsiisota Suudan keessaa namii akka Hind Awadassaid faatii warra ‘ashu baga du’a itti muran’ jedhu. Namii Suudan du’a nama kanaatti dallanee hiriiraa karaatti baafatee achumaan mootummaa Oomar Al-Bashiir gara galfatee innilleen hidhaa jira.


Abderrazak Hamdallah barana goolii 57 galfate Sadio Manee ammoo Liver Pool malkaa dabarse ijoolleen Afrkaa bara 2019 woma hedduun saadan

Barii 2019 kun gama kubbaa miilaatiin woma hedduu himaniif.Ijoolleen Afrikaa kilaboota biyya alaa keessa jiran warra itti qajeelan woma hedduu bahuufitti jiran. EPL keessaa Liver Pool dorgommii baranaa matuma keessa jirti.Kalee Wolves 1-0 moote.Akkanuma goolii wal qoqqocachaa qabxii 55 argatte, Leser Sititii qabxii 13n caaltee dura jirti. Goolii takkattii kalee isiin mooteen sun gurbaa isiin Senegaalii bitatte Sadio Maaneetti galcheef. Abderrazak Hamdallah dhalootaan Morookoo. Amma kilabii Sawudii Al Nasrii taphataa barana goolii 57 galche."Barana goolii 57 galchee guddoo gammadee jedhe. Namii kun Onkololeessa 2019 tapha dhaabe malee adoo dhaabuu baatee silaa tanallee caaluu hin oolu. Taphataan kubbaa miilaa Siwidinii fi Manchester Yuniytid Zlatan Ibrahimovich kilabii isaa ta durii yarachaa deemuutti jirtu faluuf kontoraata ji’a jahaa AC Miilan mallatteesse. Gurbaan Gaabon ka Arsenaalii taphatu Pierre-Emerick Aubameyang barana goolii 13 galche. Taatullee sila sun caala galchuu male jedhaniin. Ibraahimovichi Ammajii 2, 2020tti AC Miilaanitti darama. Ibraahomvich bara 2010/12 AC Miilaanii taphachaa bahee dorgommii 61tti goolii 42 galche. Namii kun LA Galaxy ammo haga Bitoootessa 2018 taphateefii goolii 53 galcheef. AC miilaaniin innii itti deebiu tun bara 2011 asitti waan guddoo moote hin qabdu. Dorgommiin kubbaa miilaa Amerikaa, American Football dhumachuutti jirti. NFL, National Football league,liigii biyyoolessaa kubbaa miilaa Amerikaati. Kilabii 32 waliin taphata. Akka kanaan Amerikaa AFC fi NFC jedhanii garee lamatti qoodanii taphatan.Warrii gama gamaa walit dhafe Super bowl waliin tapahta. Kilabootii barana hin tahiniif manaajera isaanii jijjiiranii human haarettii itti barbaadachuutti jiran. Akka kanaan gareen NEW York,Giants manaajera isii Shurmur hujii irraa buuftee manaajear isii Dave Gettleman, qaxarachuuf falachuutti jriti. Red Skins gareen Washington DC Onkololeessa dabre keessaa leenjisaa isii,Jay Gruden hujii irraa gussite hardha ammo pirezidaantii siii Bruce Allen gussite. Kilivilaandilleen leenjisaa isii Freddie Kitchens huji irraa buufatte.Garee 32 keesaa jahatti waancaaf walti hafa amma ammo 12 jira.Superbowl baranaa Gurrandhaa 2,2020 irra oolaa Miamitti taphatan.


Balaa Moqaadishoo Keessatti Dhaqqabeef Biyya Alaatu Komatame

Magaalaa galma mootummaa Somaaliyaa Moqadishoo keessatti Sambata darbee galgala bombiin kokolaataa irratti camadamee dhohuun yoo xiqqaate lubbuu nama 80 galaafatee jira. Dhaabbatii basaasaa kan Somaaliyaa balaa kanaaf biyya maqaan ishee adda hin baafamne tokko himatee jira.Fixiinsa Muddee 28 bara 2019 uummata Somaalee irratti dhaqqabeef biyya alaa tokkoon kan qindeeffame jedhamuun gabaasa kan jalqabaa hogganoota biyyattiif dhiyeessanii turan irraa adda. Biyya balaa kana keessaa harka qabdii jedhan maqaa hin dhoofnee akkasumas raga sana dhugoomsuu ifa hin goone.Himatii kun Ibsa mootummaan Federaala Somaaliyaa duraan baase waliin wal morma. Prezidaantiin Somaaliyaa Mohammad Abdullaahii Farmaajoo gaafa Sanbataa balaa kanaaf garee Al-Shabaabtu siviloota ajjeesa jechuun komatanii turan.Al-Shabaab diiguu malee Ijaaruu hin beekuu uummataa fi ijoollee Somaaliyaa galaafata jedhan.


Bulchootii amantii kiristaanaa addunyaa Suudan Kibbaa rakkkoo garba keessatti nama fixxuuf jedhanii siyaasaa ufi falachuu qabu jedhan

Kiristaanii hardha dhaloota Gooftaa Yesoso Kiristoo Christmas ulfeeffachuutti jira.Itti gaafatamtootii manneen amantii Kaatolikii fi Angilikaan Suudan Kibbaatii ergaa nagaa fi jireenna dansaa dhaamaniif. Itti gaafatamaa guddaa Kaatolikii addunyaa Pope Francisii, fi ka Angilikaan, Justin Welby akka bulchootii siyaasaa Suudan Kibbaa waan waliin qabaniif jedhanii nagaatti dahcha’an labsan. Suudan biyya bulchootii siyaasaa irratti wal dhabanii nama kuma hedduu wal irraa fixan.Araarii bara dabre jarii falatelleen hin taate. "Namii rakkoo baqachuuf gammoojii keessa qaxxaamuree garba duudee dhumachuu hin malle.Jara kana biyyaa oofanii akka waan ilmee namaa hin tahinitti itti tapachuun, manneen hidhaatti walti guuruun waan tahuu malee miti,” jedhe Pope Firaansisi ergaa hardha dabarseen. Pirezidaantiin Ameikaa Christmas kana mana isaa Florida jirutti waraana Amerikaa biyya akkaa akkaa jiruu ergaa gdabasrse.


Jala Bultii Guyyaa Dhaloota Yessoo Kiristoo,Christmas ulfeeffachuuf nama kuma hedduutti Beteliheemitti yaa'uutti jira

Kiristaaniyaanii Muddee 25 dhaloota Yessoo Kiristootoo,Christmas ulfeeffata. Beteliheem, lafa Yessoon itti dhalatee amma West Bank,Paalistiin jala jirutu nama kuma hedduutti jala tanaaf itti yaa’uutti jira. Fulaan namii kuma hedduu itti yaahuutti jiru Paalistiyaain naannoo,Manger Square.Ijoolleen didiqqoon hiriira galtee muka kiritmaasii baachaa fulaa Yessoon itti dhalatee amma mana amantii kiristaana aitti jaaran gahan. Namii nagumaan qophii tana keessa jira.Gama kaaniin Amerikaa Los Angeles keesastti ammo bulchoota warrii artistootii Hollywood bebeekamoon karaa irra yaa’anii warra karaa irra gargaaruutti jiran. Los Angeles keessaa nama 59,000 tahutti karaa irra bula.Kana keessaa namii harka sadii goomphee lubbuu qabdu mataa itti gadi qabatullee hin qabu. Bulchootaa fi hojjattootii Hollywood hedduun garuma naasootiin warrra kana gargaaruutit jiran. Warra karaa irra bulu kana keessa ka hujii kennanifii jiraatee nama tahelleen hedduu. Nama waan hedduutti karaa irra bulcha.\n\nSenegal,Afrikaa Dhiyaa keessaa biyya namii isii harkii 95 Musliimaati. Seera Islaamaa jajjabaan bultillee. Yoo Christmas ka akkanaa kana ammoo karaa,manneen nyaataa fi dhugaatii faaya Kirismaasii kanaan guutaman. Namii waan waliin qabu walii ulfeessee waliin jilata.


Itoophiyaan ETRSS-01,Saatelaayitii, Gargaarsa Chaayinaa Itti Argattee Hawaatti Oli Ergatte

No media source currently available Itoophiyaan akka kanaan biyyoota Afikaa hedduutti daramatee saatelaayitii oli tokkofatte.Namii Finfinnee hedduun tohannoo hawaa Itoophiyaa Finfinnee jiru irraa daawwate. Saatelayitiin Itoophiyaa kg 72 tana akka henna Itoophiyaatti ganamaan oli tokkosan.Doolara miliyoona 8tti itti bahee miliyoona 6 Chaayinaatti baase. Itoopiyaa buufta saatelayiti irra aoli tokksosanillee Ixooxootti jraauutti jaruuf yayyabuutti jirti. “Saatelaayitii ETRSS-01 yaasuma badhaadhina biyya teennaa tanaaf yayyaba seenaa qabu lafa keettii baga gammaddan,”jedhe itti aanaan muummee ministera Itoophiyaa Demmeqee Mokonnin. Kun akka jecha ministera haajaa alaatti guddinna teknooloo Itoophiyaa agarsiisa. "Hujii mootummaatti asiin gahee dorgommiitti jabaacuuf asiin baane biyya jabduu yoo jennullee tanallee itti daballee jennaa jedhe.Bajata dansaa itti baamnee hujii akkanaa irratti hojjanna,” jedha. Itoophiyaa hujii akkanaa tana gama hawaasa saayinsii hawaa biyya isiilleen hin hojjatti. Tana ammo akka obboo Demeqeen jedhetti jabeenna obboo Tafarraa Waaluwaatiin jaaran.Garee teknooloojii midrook Itoophiyaatti horin gargaare asiin gahuun galata. Etrss-01 nagumaan gara itti ergan geettee oduu Itoophiyaa guuruutti jirti ministera Teknooloojii Itoophiyaa. Saatelaayitiin tun qilleensa lafaa, odeeffannoo qonnaa,footoo guurti jedhan


Keeniyaan buufata raayyaa ittisa biyyaa haarawa daangaa Somaaliyaa waliin qabdurratti bante

Pirezdent Keeniyaattaan buufata raayya ittisa biyyaa haarawa kutaa bulchiinsa Gaarrisaa keessatti bansiisan. Buufati raayyaa kun ka baname jimaata darbe kana yoo tahu, rakkoo nageenyaa Kaaba baha keeniyaa jiruuf fala ta’a jedhamee amanameera Keeniyaan kutaa bulchiinsa Kaaba baha biyyattii ka argamtu gaarrisaa keessatti buufata raayya ittisa biyyaa haarawa bantee jirti. No media source currently available Kutaan bulchiinsa gaarrisaa ka al shabaab yoo hedduu balaa itti dhaqqabsiisu yoo tahu, Keeniyaanis kanuma ilaaltee rakkoo kana furuuf bante jedhan keeniyaattann yoo jimaata waaree booda kaampii raayyaa ittisa biyyaa kana saaqan. Keeniyaattaan yoo dubbatan buufatni raayya ittisaa kun banamuun qaama karoora ramaddii fi humna dandeettii raayyaa ittisa biyyaa keeniyaa ol kaasuuf akka tahe, bulchiinsi kiyya raayya ittisa biyyaa ammayyeessuuf waan danda’e hundaa akka mijeessu himani. Kunis isin raayyawwan biyya keenyaa kaayyoo keessaniin cimtanii karaa maraan daangaa biyyaa akka eegdan isin dandeessisuufi jechaan dabalataan dubbatan Dabalaniis Keeniyaattaan buufati raayyaa kun dhiyeenya daangaa Somaaliyaarratti banamuun nageenya Somaaliyaafillee gaarii ta’uu himanii jiru. Achumaanis turtii isaaniitiin damee waajjira Immigreeshinii Gaarrisaa lafaa bansiisanii pirojektii anniisa aduurraa humna elektiriika mega Waatii 54 maddisiisus eebbisiisaniiru. Gareen mankaraarsummaan himatamu al shabaab Keeniyaa, keessumaa kutaa buufatni raayyaa ittisaa haarawi itti baname Gaarrisaa keessatti yoo hedduu balaa ka dhaqqabsiisu yoo tahu, torbeen durallee konkolaataa geejjibaarratti dhukaasa banee nama kudhan ajjeesuunsaa ni yaadatama.


Walgahii Gumii Biyyoota Afriikaa, Kaariibiyaani fi Paasifiik /ACP/

Walgahiin gumii biyyoottan Afriikaa, kaariibiyaanii fi paasifiik Kaleessaa qabee guyyoota lamaaf magaala naayroobitti gaggeeffamee jira. Biyyoonni miseensa gumii kanii walitti dhufeenya karaa adda addaa qaban cimsuuf walii ka galan yoo tahu, Pirezdentii Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa walitti qabaa taasisuun wla gahii waban harra goolabanii jiran. Prezdentii Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaatttaa dura bu’aa gumii biyyoota Afriikaa, Kaaribiyaa fi paasifiik ta’uun muudaman. Wal gahiin gumii biyyoota Afriikaa, Kaaribiyaanii fi paasifik ykn Gabaajee Afaan Ingiliziin ACP jedhamu kaleessaa fi harra guyyoota lamaaf Naayroobbiitti taa’amaa ture harra galgala goolabamee jira. No media source currently available Gaggeessitoonni biyyoottanii akkasumas bakka bu’oonni mootummoolee fi dhaabbolee wal gahii kanarratti hirmaatan dhimma diinagdee fi daldalaa, waan faalama qilleensaa fi dubbii kaanirratti mariyatanii jiru. Gaggeessaa gumii biyyoottan kanaa haarawa ta’uun ka muudaman prezdent Keeniyaattaanis miseensonni gumii ACP kun gama diinagdee fi qunnamtii sabootaa waliisaanii jidduu jiru guddisuu qabu jedhan. Keeniyaattaan miseensi gumii kanaa omishaalee qonna qofa omishuu odoo hin taane, teeknooloojiinis wal baranii omishaalee qonnaa kana fooyyessanii gabaa addunyaatti dorgomoo ta’uu qabu jedhu. Jiraattota isaaniitiifis manneetii jireenyaa, tajaajila fayyaa fi barnootaaa gahaa, dargaaggootaaf hojii uumuu, fi rakkoo faalama qilleensaan dhufu ammoo waliin morkuu qabu jedhan. Dabalaniis Keeniyaattaan itti gaafatama itti kenname akka bahanis kakuu galanii jiru. Gumiin biyyoota Afriikaa, Kaaribiyaani fi paasifiik bara 1975 ka dhaabbate yoo tahu, miseensa biyyoota 79 of keessaa qaba.


Bulchaan Magaalaa naayroobii to’annaa jela oolfaman

Poolisiin Keeniyaa bulchaa magaalaa Naayroobii to’annaa jela oolchuu beeksise. Maayk Soonkoo harra yakka malaammaltummaan shakkamuun to’annaa jela oolanii jiru. Harra ganama poolisiin keeniyaa bulchaa magaalaa naayroobii to’annaa jela oolcheera. Siyaasa biyyattii keessatti yeroo hedduu mata duree oduu ka ta’anuu fi naayroobii bara 2017 kaasuun ka bulchaa jiran maayk soonkoon yakka malaammaltummaan shakkamanii to’annaa jela oolfamaniiru. No media source currently available Koomishiniin farra malaammaltummaa keeniyaa Maayk soonkoorratti dhimma qabeenya ummataa seeraan ala fayyadamuurratti qorannaa irratti gaggeessaa ka ture yoo tahu, qorannaa isaas abbaa alangaa mootummaa biyyattiif dhiyeessee harra ajaja Nuurdin hajii; Diirektera abbaa alangaa mootummaa biyyattiitiin to’annaa jlea oolaniiru. Hajiin akka jedhanitti, Soonkoon qabeenya ummataa doolaara miiliyoona 3.5 tti tilamaamamu qisaasessan. Abbaan Alangaa Mootummaa Nuurdin hajiin bulchaa Naayroobii soonkoo waliin namoota fi dhaabbatooti hidhata qaban seeratti akka dhiyaataniif ajaja dabarsanii jiru. Kanaanis anagawootni bulchiinsa magaalaa naayrobii torbarrattis himannaan irratti banamee jira. Koomishinii farra malaammaltummaa mootummaa keeniyaa Soonkoorratti qorannoo ji’oottan muraasa dura ka jalqabe yoo tahu, yoosis Soonkoon bara 2017 yoo bulchaa magaala naayroobii ta’an qabeenya qaban himuu dhabuun isaan gaafachiisuuf jira. Maqaan isaanii daldala qoricha sammuu adoochuu fi malaammaltummaa duuka ka’u soonkoon koomishiniin farra malaammaltummaa na hin qoratin jechaan mana murtiif himatanus, manni murtii iyyanna isaani kuffisee jira. Maayk Soonkoon yoo hedduu haala jireenya isaanii keessatti warqee fi uffannaa mata duree oduu isaan taasisu uffachuun beekamu


Afrikaa Bahaa Keessatti Lolaa Roobnii Hamaa Uumee fi Laftii Citee Garagaluun Lubbuu Namoota 200 Galaafate

Roobnii baranaa jabaa yoo ta’u kunis Galaana Hindii keessatti ho’a bishaanii dabaluun hurkii uumamauu jabaatee handaara galaana biyyoota gaanfa Afrikaatti rooba dabalataa lafa irratti akka argamu godhe jedhu hayyonni. Biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti uummanni Miliyoona sadii ta’u Robaa fi lolaa bishaan akkasumas laftii cite garagaluu isaan torbanneen dhiyeenya kanaa keessa rakkataa jiru. No media source currently available Namoonni hedduun kan du’an yoo walakkaa kan ta’an Keniyaa keessatti.Naannoo Sanaa Qurxummii qabaa kan ture Vinsant Musilaa guyyaa sadiif odoola xiqqoo keessatti qabamee eega turee booda baraarsame.Akka inni jedhutti Qurxummii qabuuf Jimaata dabree gamas deeme. Yeroo achii deemee bishaan tokko hin turre.sana booda bishaan hatattamaan guutee garagalee. Daqiiqaa lama keessatti bishaaniin marfameen ce’uu dadhabe jedhe. No media source currently available Manneen diigamanii oomishniis manca’ee.Daanidilee fi Riqiichi caccabanii gandee baadiyyaa dhaqqabuun akkasumas gargaarsa dhaqqabsisuun rakkisaa ta’e.Jiraattonni gandeen ofii keessatti bishaaniin nyaataman gara lafa gogaatti dheessan. Namnii haadha warraa isaa dhiyeenya kana awwaalee JoseefAbongoo jedhamu lolaan bishaanii kun reeffa haadha warraa isaa awwaalamee baasuu mala jechuun soda qaba. Guutummaan kutaa Sanaa hanqiinni nyaataa isa mudatee jira.David Aguko lammii Itiyoophiyaa yoo ta’u lafa Qonnaa midhaan irra facaafannu hin qabnu.Loon keenya iyyu lolaa bishaaniin waan fudhatamaniif rakkoo guddaa nu argatee jira jedha. Roobnii hamaan kun sudaan Kibbaa mudatees lolaa bishaanii hamaa geesisuun hawaasa duraan hokkara baqachuun qe’e ofii irraa godaanee ture ammas akka godaanu dirqisiise. Waajirri Tokkummaa mootummotaa kan Sudaan Kibbaaf Akoboo keessa jiru uummata miidhamee kan kuma hedduu ta’eef tajaajiila bu’uraa kennuuf ijibbaataa jira. Bakka bu’aan Tokkummaa mootummotaa kan Sudaan Kibbaa David Shearer teessumii lafa iddoo sanaa gad jedhaadhaa ta’u ibsanii dabalataan Lolaan Bishaanii Itiyoophiyaa irraa gara keenyatti gad yaa’aa.Dhugumaan kun Waan gaddisiisaa dha. Achitti deebinee jaarmayoota gargaarsa arjoman waliin dubbanna jedhan. Sagantaan nyaata addunyaa gargaarsa nyaataa hanga tokko karaa jaarmayaa Briteen keessa maadheeffatee Oxfaamiin ergee jira. Garu jedhan gargaarsii barbaachisuu isa eenyuu iyyu yaaduun olii. Biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti Baatii Onkolooleessa fi Muddee keessa Roobnii jiraaachuunbeekamaa dha. Garu akkaas hin heddumaatu jedhamee jira.


Pirezdent Keeniyaattaan Galmee Walii Galtee Mormitootaa fi Mootummaa Walitti Fida Jedhame Raggaasisan

Pirezdentiin Keeniyaa harra galmee siyaasa biyya keeniyaa walitti fida jedhamee amaname Building Bridges Initiative jedhamu raggaasisanii jiru. Galmeen kun ji’a sagal dura Keeniyaattaa fi dursaa paartii mormituu Raaylaa jidduutti walii galtee gaggeeffameen booda dhiyaatee irratti mariyatamaa ka ture yoo tahu, rakkoo siyaasaa fi hawaasummaa akkasumas ka diinagdee Keeniyaan keessa jirtu ni furaa jedhamee amanamaa jedhan. Galmeen gabbifamaa turee kaleessa ifa ta’e kun qabxilee sagal qaba, isaan keessaa gurguddoon, siyaasa biyyattii gandummaaarraa fageessuu, qaami marti bakka bu’umsa dhugaa akka qabaatu eyyamuu, nageenya kaabchiisuu, malaammaltummaa to’achuu fi qabeenya biyyaa haalaan hirachuu faadha. Keeniyaattaan yoo galmee kana sabaaf ifa taasisan gaggeessitoonni xinnaatu yaada tokko nu taasisurratti waliin hojjechuu qabnaa jedhan. Keeniyaattaan dabalanii gaggeessitoonni dursa fedha isaanii qajeelaa taasisuu akka qabanis dhaamanii jiru. Dursaan paartii mormituu Raaylaanis galmeen amma dhiyaate kun rakkoo biyyaa hedduu furaa jechaan dubbatanii waajjirri mootummaas malaammaltummaarraa akka qulqullaawuuf karaa bana jedhu. Galmeen Building Bridges Initiative jedhame kun sadarkaa mana maree godinaa fi aanaatti mareen irratti kan gaggeeffame yoo tahu, bajanni bulchiinsa godinaa harka 35 akka daramu, muummichi ministiraa akka muudamu, kaabinee olaanaan mootummaas, Itti Aanaa Pirezdentii, muummicha ministiraa, Pirezdentii fi miseensota ministiroota kaabiinee ta’uu akka qaban kaa’a. Warri paartii mormituus paarlaamaa biyyattii keessatti dhagahamtii qabaachuu qabaachuu labsee, malaammaltummaa to’achuufis nama qarshii ummata hatame ifa baaseefis dhibbeentaan shan yaa kennamuu jedha. No media source currently available


Lammiwwan Kongoo Mufannaa Dhageesisaa Jiru

Ripaablikii Dimokraatawaa Kongoo gama bahaa magaalaa Benii keessatti Riphxee looltonni namoota 8 waan ajjeesaniif jecha jiraattonni mufannaan mormii dhageesisaa turan Wiixata kaleessaa galma magaalatti keessaa ibidda itti qabsisanii jiru. Sana booda kanneen mufannaa dhagesiisan kun gara mooraa Tokkummaa mootummotaa kannen imala nageenyaaf handaara magaalatti qubatanti qajeelan. Hiriirtonni hanga tokko akka jedhanti jarreen nageenya eegsuuf bobba’an kun gadhisanii akka deeman barbaadu.Sababaan isaas haleellaa riphxee looltootaa ittisuun nageenya jiraattotaa eegsisuu hin dandeenye jedhu. Magaallai Beni lafa weerara dhukkuba Ibolaa ta’uun beekamti.


Yunaaytid Isteetes Ambaasaaddara Ishee Sudaan Kibbaa Irraa Waamtee Jirti

Sudaan Kibbaa keessatti gareeleen wal waraanaan walta’uun mootummaa akka dhaabaniif bellamnii kenname sadaasa 12 waan darbeef jecha Amaabaasaddarichi waamamuu isaanii ministriin dantaa alaa Amerikaa beeksisee jira. Ambaasaaddar Thoomaas Hushek akka jedhanti hariiroo Amerikaan mootummaa sudaan kibbaa waliin qabdu keessa deebi’anii ilaaluuf ta’u ibsan. Ministreerri dantaa alaa Amerikaa Maayik Pompeeyoo Twitarii irratti akka barreessanti Sudaan Kibbaa keessatti nagaan bu’e ce’umsii siyaasaa milkaa’iina qabu argamsisuuf kutaa sana waliin hojjanna jedhan. Ministriin dantaa alaa Sudaan Kibbaa gama isaan ibsa baaseen Amerikaa waliin amma iyyu qunnamtii qabna jedha.Ejjennaan keenya isuma duraati. Hariiroo gaarii qabna jedhee jira.


Deemsi sagalee-kenninsaa Filannoo Giinii Bisaawu Sirna-qabeessa Tahuu Hogganaan Taajjabdootaa Dubbatan

Deemsi sagalee-kenninsaa filannoo Prezidaantummaa Giinii Bisaawu, nagaa, tasgabbaawaa fi sirna-qabeessa tahuu hoogganaan garee taajjabdoota sadarkaa addunyaa, ka biyyoota Afaan Faransaay dubbatanii – Oldemiiroo Baalo’ii  dubbatanii jiran. Biyyattiin Afrikaa gama Lixaatti argamtu – Giinii Bisaawu, eega waggaa 45 koloneeffafnnaa warra Poortugaal jalaa baatee as, takkaallee tasgabbii siyaasaa argattee hin beektu. Kan bulchiisa prezidaantummaa marsaa lammataaf dorgoman – prezidaant Hoosee Maariyoo Vaaz, prezidaantii yeroo jaqabaatiif yeroo bulchiisa isaanii guutummaatti tajaajilamii marsaa lammataaf ga’an – jedhama. Dorgomaan ijoon prezidaantichaa – Muummichi-ministaraa duraanii – Doomingoos Simoo’is Peree’iraa, ministaroota muummee 6 Prezidaantichi yeroo bulchiisa isaaniitti taayitaa irraa hari’atan keessaa tokko.


Gaazexeessaan Lammii Taanzaaniyaa Badhaasa Sadarkaa Addunyaa Badhaafame

Maxence melo ofii isaa gaazexeesaa akka tasaa jedhee of waama. Marsaan interneetii inni Taanzaaniyaa keessatti jalqabe kan Jamii Forums jedhamu ergama tokko qaba. Kunis dargaggootaaf sagalee ta’uu, walabummaan yaada ibsachuu fi malaammaltummaatti duuluu irratti hojjeta. Haa ta’u malee dhiibbaan marsariitiin isaa qabuu fi deebiin angawoota Taanzaaniyaa salphaa ture. Meloon waggoota sadarn darban keessa yeroo 137 mana murtiitti dhiyeaate. Yeroo lama hidhame, guyyaa 14 mana hidhaa keessa ture. Walabummaa ilaalchisee uggura guddaatu na irra jira, garuu walabummaa bu’uuraa kan akkasiif gatii nuti baasuu qabnu jechuu dhaan VOAf ibsee jira. Torban kana Meeloon garee mirga gaazixeessotaaf falmu CPJ birraa badhaasa walabummaa presii sadarkaa addunyaa argatee jira.


Yuunaaytid Isteetis Aangawa Mootummaa Keeniyaa Biyyashee Akka Hin Seenne Dhoggite

Yuunaytid Isteetis Prezdentii Abbaa Alangaa Mootummaa Keeniyaa duraanii akka biyya ishee hin seenne dhorkite. Barreessaan Waajjira Dhimma Alaa Yuunaaytid Isteetis Maayk Poompeeyoo sichi angawootni mootummaa keeniyaa Ameerikaa akka hin seenne dhorkinaa jechuun dubbatan. Dafinoo darbe kana yoo gaazexeessitootaaf dubbatan Poompeeyoon, Amoos Waaqoo; pirezdentiin Abbaa Alangaa Mootummaa keeniyaa duraani ifi bulchaan Kutaa bulchiinsa Keeniyaa buusiyaa ammaa bara itti gaafatamummaa isaanii malaammaltummaa karaa bananiiruu jechaan Yuunaaytid Isteetis akka hin seenne murteen irratti darbuu dubbatan. No media source currently available Caamsa bara 1991 haga Hagayya 2011 Prezdentii Abbaa Alagaa Mootummaa biyyattii ka turan Amoos Waaqoo yoos Keeniyaan gara deemookrasiitti waan darbaa turteef waan isaanirraa eegamullee hin hojjennee jedha himati isaanirratti dhiyaate. Poompeeyoon qoqqobbii Mr. Waaqoo fi maatiisaaniirratti darbe yoo beeksisan biyyi isaanii Ameerikaan duula keeniyaan malaammaltummaarratti bante ni deeggarti jedhan. Mr. Waaqoon garuu himati narratti dhiyaate sirrii miti jechuun mormatu. Kaleessa galgala yoo gaazexeessitootaaf dubbatan Ameerikaan murtii dogongoraa dabarsite jedhan. Mr. Waaqoon qoqqobbiin kun maatii koo dabalachuunillee sirrii mitii jedhan. Yoo dubbatan balleessaan balleesse ana male maatii koo hin ilaallatu jechaan dubbatan. Nuurdin Hajii Abbaan Alangaa mootummaa keeniyaa ammaas dhiyeenya duula biyyi isaanii malaammaltummaarratti gaggeessaa jirtuuf gargaarsa Ameerikaa gaafatanii AMeerikaanis warra qabeenya ummataa biyyaa gugse adamsuu sinan gargaaraa jechaan abdii laatteefii turte.   Akka Barreessaan Waajjira Dhimma Alaa Yuunaaytid Isteetis Maayk Poompeeyoo tarkaanfiin kun angawoota Keeniyaa fi lammilee biyyattii malaammaltummaa keessaa harka qaban irratti fudhachuun itti fufa.


Carraan Taphattoota Kubbaa Miillaa Lammiiwwan Eertraa Ugaandaatti Baqatanii Hin Beekamin Jira

Taphattoonni kubbaa miillaa lammiiwwan Eertraa afur kaneen Jinjaa Ugaandaa keessatti dahata siyaasaa gaafatanii erga isaan torbanneen hanga tokko dudra hoteela isaanii keessaa baqatanii carraan isaanii maal akka ta’e hin beekamin jira. Taphattoonni kun garee biyyoolessaa Ertraa waliin ta’uu dhaan tapha biyyoota afriikaa waaltaa fi gaanfa afriikaa kanneen umuriin waggaa 20 gadii ta’an gidduutti dorgommii baatii Okolooleessaa keessa geggeeffamu irratti hirmaachuuf gamasitti imalan. Kanneen mootummaa Eertraaf ergaman Ugaandaa keesssaan akka hin qabamneef torbanneen ja’an darbaniif mana tokkoo ka birootti irra naanna’aa turan jechuu dhaan abukaatoon isaanii VOAf ibsanii jiran. Abukaatoon namoota arfanii lammiin Ameerikaa Kimberley Motley akka jedhanitti bakka hidhaa fi dararaan isaan eeggatu Eertraatti deebisamna soda jedhu qabu. Angawoonni Ugaandaa, haala taphattoonni kun irra jiran hubachuuf gaaffii VOA biraa dhiyaateef deebii hin kennine.


Kaartuum Keessatti Hiriirtoota Irratti Tarkaanfiin Fudhatame Yakka: Garee Mirga Dhala Namaa

Baatii Waxabajjii darbee haleellaa hiriirtoota Sudaanti mormii dhageesisan irratti ajjechaan gaggeeffamee ture yakka dhala namaa irratti rawwatame jechuun gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach har’a ibsee jira. Jaarmayaan kun gabaasa fuula 56 qabu kan mata dureen isaa “Isaan Iyyaa Jiru Ajjeesaa” jedhu dhiyeessee jira.Kunis kanneen Kaartuum keessatti mormii dhageesisan irratti tarkaanfii fudhatamee kan hokkaraan guutamee ture jedhee jira. Gabaasnii ba’ees humnootiin nageenyaa kan Sudaan Waxabajjii 3 bara 2019 jalqabee hiriirtoota irratti dararaa geesisee fi sana booda mooraa kanneen hiriiran keessa buufatan kan Kaartuum keessaatti waan irra ga’e ibsee jira. Kana malees dararaa humnootiin nageenyaa gaggeessan hammaachuutu mormii baatii Waxabajji kana hammeesse jedha.Mormiin kun jalqaba gatiin qaala’uu Sudaan keessaa mormuun yoo ta’u sana booda garu bittaa prezidaant Al-Bashir fi bulchiinsa isaa kan waggaa 30 mormuutti jijjiramee.


Gaazixeessituun AP Sudaan Kibbaa Keessaa Ari’atamte

Sam Madniik Associated press irraa waggoota hedduuf haala Sudaan Kibbaa keessaa gabaasaa turte. Baatii darbe garuu erga angawoonni odeeffannoo kijibaa gabaaste jechuu dhaan eeyama ishee irraa mulqabnii booda biyyattii akka gadhiistu dirqisiisamte. Yeroo ammaa Naayroobii keessa ka jirtu yoo ta’u hanga baatii Bitootesssaatti Sudaan Kibbaatti deebi’uuhin dandeessu. Yaada tweeter irratti maxxansiteen Medniik akka jettetti waggoota sadiif erga Sudaan kibbaa irraa gabaastee booda eeyamni koo kan presii baatilee sadiif na irraa mulqamee jira jette. Medniik akka jettetti sun kan hedduu nama rifaasisuu fi mallattoo ammas Sudaan kibbaa keessaa walabummaan presii dhabamuu ti jetti. Anagawoonni Sudaan kibbaa immoo dhimma isaa akka addaatti ilaalu. Abbaa taayitaa sabaa himaa sudaan kibbaaf hoogganaa kan ta’an Elaashiyaa Aliyeer akka jedhanitti medniik mootummaan waliinii hundeeffamuu dura biyyattii keessa muddamni jiraachuu gabaaste, kun immoo sirrii miti jedhan. kanaaf jedhan angawoonni gaaxexeessaan tokko biyyaa kan baafamu yoo badii dalage qofa. Gareeleen mirga namaa fi kanneen mirga gaaxixeessotaaf falman akkasumas APn Medniikiin cina kan dhabatan ta’uu beeksisianiiru.


Filannoo Kaameroon Laalchisee Yaada Wal-makaatu Dhihaachaa Jira

Prezidaantiin Kaameroon, Pool Biyyaa, filannoon naanoo fi ka Paarlaamaa biyyoolessaa baatii Guraandhalaa keessa akka geggeeffamu eega beeksisanii booda, yaada wal-makaa tu irratti dhihaataa jira. Guyyaan filannoo labsame kun, guyyaa silaa filannoon geggeessamuu male irraa baatiilee 18 boodatti harkifamee ka qabame yoo tahu, mormitoonni garuu, haalli nageenya biyyattii yaaddessaa waan ta’eef jecha, filannoo geggeessuuniyyuu amansiisaa akka hin ta’iin dubbatu. Mootummaan immoo, naannoolee rakkoon itti uumame hedduutti waraanni bobba’ee nageenya buusee jira – jechuun falma. Gama biraatiin, waraanni Caameroon har’a magaalaalee Kaaba-Lixaa biyyattii – Baamendaa fi Misaajee, akkasumas, magaalaalee Kibba Lixaa – Kumbaa, Manfee fi Nuyukaa keesssatti humnoota adda-baatotaa wajjiin walitti-bu’uu isaa beeksisee jira. Walitti-bu’insa kana keessatti lubbuun dhabamee fi miidhaan ka biraan dhaqqabe ka sirnaan himame hin jiru. Midiyaaleen biyya keessaa garuu, yoo xiqqaate reeffi namoota sagalii, siivilootaan laga keessatti argame – jedhu.


Sudaan Kibbaa Nageenya Eegsisuuf Barnoota Ga’eessotaa Jajjabeessaa Jirti

Sudaan Kibbaa walitti bu’iinsota waggoota kurnootaatii booda yeroo tasgabbaa’aa jirttu kanatti waa’een barnoota dhabiinsaa wal’aansoo guddaa itti ta’ee jira. Sudaan Kibbaa addunyaa irratti biyya namni barate xiqqoon keessa jiraatu yoo taatu uummata ishee keessaa dhibba irraa harka 27 qofatu barreessuu fi dubbisuu danda’a jedhamee jira. Rakkoo kana furuu dhaaf duula barnootaa kan ga’eessotaa guutummaa biyyattii keessatti jalqabanii jiru. No media source currently available


Hoogganaan Ripxe Loltoota Koongoo Hidhaa Waggoota 30n Adabame

Manni murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaa hoogganaa ripxe loltoota Koongoo duraanii Bosco Ntaganda yakka waraanaa fi farra namoomaa dalaganiif hidhaa waggoota 30 itti muree jira. Abboonni murtii ICC ajjeechaa, humnaan gudeeddii, quunnamtii saalaaf nama gabroomsuu fi ijooleee loltummaaf fo’achuu dhabalatee yakka 18n kan himatan baatii Adoolessaa keessa ture. Ntagandaan baatii Bitootaessa bara 2013 qabee toannaa jala kan turan yoo ta’u yeroon kunis waggoota 30 irraa kan hir’atu ta’uun beekameera.


Balaan Lolaa Somaaliyaa Mudate Lubbuu Hedduu Galaafate

Rooba yandoo guyyoota hedduuf robe Somaaliyaa waaltaa keessa yoo xiqqaate lubbuu namoota 21 yoo galaafatu laggeen guutanii gandeenii fi magaallaalee irra waan danbal’ianiif uummata nuusa miliyoonaa kanneen ta’an qe’ee ofii irraa godaansisee jira. Lolaan bishaanii yeroo roobaa lammiiwwan Somaaliyaa kuma 270 qe’ee ofii irraa buqqaasuu isaa Mohammed Sheikh Nor Beledweyne irraa gabaaseera.


Wal Ga’iin Ogeessotaa Gaanfa Afriikaa Eertraatti Geggeessamaa Ture Xumurame

Walitti makamuu godinaatiif carraa haaraa uumuu mata duree jedhuun magaalaa Asmaraa keessatti guyyoota sadiif geggeessamaa kan ture wal ga’ii 23ffaan ogeessota IGAD kan Afriikaa bahaa karoora hojii lafa kaa’achuu dhaan har’a xumuramee jira. Wal ga’iin kun kan qophaa’e komiishina dinagdee Afriikaan yoo ta’u bakka bu’oonni biyyoota Afriikaa irraa dhufan 250 ta’an irratti hirmaataniiru. Wal ga’ii kana irratti gaanfa Afriikaa keessatti guddina waarinsa qabu mirkaneessuu godinicha keessatti guddina tuurizimii, bu’uura misoomaa fi enerjii dagaagsuu, gaanfa Afriikaa keessatti godinaa daldala walabaa akka saffisu gochuu fi galaanatti fayyadamuu dhaan godinaa sana walitti fiduu fi carraa hojii banuuf walitti dhufeenya cimsuu waraqaaleen qorannaa dhiyaatanii marii bal’aan geggeessameera. Hayyoonni irratti argamanis wal ga’iin kun walitti bu’iinsi daangaa Eertraa fi Itiyoophiyaa gidduu yeroo furmaata argataa dhufetti geggeessamuun isaa yeroo sirritti ta’uu ibsanii nageenyi guddina dinagdeef bnu’uura waan ta’eef walitti dhufeenyi kun murteessaa dha jedhan.


Maarsabiititti Hidhattoonni Namoota 13 Ajjeesan

Kaaba Keeniyaa kutaa bulchiinsa maarsabiit jedhamtunni hidhattoonni namoota 13 ajjeesan. Jiraattonni fi Abbaan Araddaa yakki kun keessatti raawwatame namoota 13 keessaa sadii miseensa poolisii keeniyaati jedhan. Kaleessa ganama barii saatii 12tti hidhattoonni lakkoofsi isaanii haga yoonaa hin beekamne maarsabiit ganda Sagantee jaldeessaa jedahmtutti dhukaasa bananii nama 13 ajjeesan jedhu jiraattonni. Ganda Hurr jedhamu keessaa dhufuu hin oollee ka jedhaman hidhattoonni kun ganda Sagantee Jaldeessaa keessatti bakka sadiitti dhukaasa bananii namoota akka ajjeesan jiraataa naannichaa ka tahe Hadan Jaarsoo guyyoo Sagalee Ameerikaaf himeera. Warra hidhattootni kun ajjeese keessaa sadii poolisii keeniyaati. Bulchaan ganda Sagantee jaldeessaa Siiniyer Chiif Alii Jaldeessaas ajjeechaan kun dhugaa tahuu mirkaneessan. Siiniyer Chiif Aliin sababa ajjeechaa kanaa gaafatamanii yo odeebisan hidhattoonni kun Hur bakka jedhanii dhufuu male sababi isaan ajjeechaa kana jiraattotarratti raawwatan wanni beeknu hin jiru jedhan. No media source currently available


Waldrogommii Rugby Addunyaa Bara 2019 Afrikaa Kibbaatti Ingilaandi Moo’ee Waancaa Irraa Fudhate

Rugby tapha durii ijoolleen galgala taphattu Qoraasumaan wla fakkaata. Awurooppaa,Afrikaa Kibbaa,New Zealandii fi Awustiraaliyaatti tapha kana akkana jaalata. Gareen cuftii nama 15 kudhanii qabdi. Waancaa kubbaa Rugby baranaa Fulbaana 20 jalqabanii Sadaasaa 2, dhumatee biyya 20ti dira Jappaan,Yokohama keessatti taphachaa bahan. Afrikaan Kibbaa ta baranaa waliin marroo sadii waancaa fudhatte:2019,2007 fi 1995. Ingilaandi akkuma bara 2007 moo’uu feete ammo hin taaneef. Bara 2007 Afrikaan Kibbaa sadeessoo baate. Rugby haraa fi miilaan taphatan. Waancaan baranaa Webb Ellis jedhan. Rugby daqiiqaa 80 taphatanii daqiiqaa 40 taphtanii boqonnaa daqiiqaa 10 bahan. Nama 15-15 wal qoodanii taphatan karaa hedduun qabxii argatan.


Bu’aan lakkoofsa ummata Keeniyaa Labsame

Bu’aan lakkoofsa ummata Keeniyaa ka bara 2019 harra labsameera. Waajjirri Istaatistiiksii Keeniyaa gabaasa lakkoofsaa kana Pirezdentii biyyattiif dhiyeessee jira. Lakkoofsi ummata keeniyaa ka wagga 10 darbeerra miiliyeena 9’n ol guddatee jedhe Waajjirri Istaatistiiksii Keeniyaa. Waajjirichi harra gabaasa lakkoofsa ummata biyyattii ji’a hagayya dabre gaggeeffame ka ifoomse yoo tah, gaggeessitoonni waajjirichaas suma kana Pirezdenti Keeniyaattaaf gabaasa kana kennanii jiru. Diirekterro Waajjira Istaatistiksii Keeniyaa Zekaariyaa Muwaangii Chegee Pirezdenti keeniyaattaaf akkasumas lammilee biyyaaf yoo ifoomsan lakkoofsa hagayya darbeetiin ummatni biyyattii miiliyeena 47.6 ta’uu himanii jiran. Kana keessaas miiliyoonni 23.58 dhiirota yoo ta’an, 24. 01, dubartoota, warri saalli isaanii adda baafamuu hin dandaa’amne ammoo 1524 ta’uu himani. Pirezdent Keeniyaattaan gabaasi lakkoofs aummata biyyattii hagasitti bahuun mootummaa biyyattiif waan gaarii tahuu himanii, kanaanis biyyi isaanii Afriikaa keessaa ji’a lamaa keessatti bu’aa lakkoofsa ummataa gaggeeffame gabaasa isaa dhiyeessuun ka jalqabaa tahuushee himani. Bu’aan lakkoofsa ummata Keeniyaa harra ifoome ka sadarkaa jalqabaa yoo tahu, Priezdent Keeniyaattaan waajjirri Istaatistiiksii biyyattii gabaasa lakkoofsa ummataa Hagayya keessa gaggeeffamee kaanis akka lakkisu gaafatanii jiru. Keeniyaan hojii lakkoofsa ummataa wagga kudhaniin ka gaggeessistu yoo taatu, bara 2009 yoo yeroo darbe gaggeeffame lakkoofsi ummata biyyattii miiliyeena 37.7 ture.


Maagifuuliin Erga Taaytaa Fudhatanii Mirgi Yaada Ibsachuu Uggurame – HRW fi Amneestii

Hiwumaan Raayts Wooch fi dhaabbatni Amneestii Internaashinaal taanzaaaniyaan keessatti bara 2015 as qabiinsi mirga namoomaa hammaachaa akka dhufe dubbatan. Gabaasa waan mirga qabiinsa Taanzaaniyaa ilaalchisee harra Naayroobii Keeniyaa keessatti ifa baheen mootummaan pirezdent Joon Maagfuulii erga taaytaatti dhufee seerri cunqursaa hedduun akka hojiirra oole kunis mirga yaada ofii ofiin ibsachuurratti balaa akka fide himanii jiru. Ooryeem Nyeekoo qorataan qabiinsa mirga namoomaa Hiyumaan Raayts Wooch; dhaabbanni isaanii Taanzaaniyaa ilaalchisuun qorannaa qoratee gabaasa ‘hagan hamaa mootummaa hin dubbannetti nagaanan jiraadha’ mata duree jedhuun maxxansuu himanii gabaasi dhaabbati isaanii Taanzaaniyaarratti baase ka Amneestii faana baayyee akka wol fakkaatu dubbatan. Mootummaan Joohn Maagfuuliis seera mirga yaada ofii ibsachuu danqu labsee rakkoo lammilee biyyattiirraan gahaa jira jedhan. “Inni kaan seera sabqunnamtii fi poostaa ka jedhamu ka dhiyeenya hojiirra ooleedha. Seera kanaan warri interneetiin marsariitiirratti waa barreessu eyyamaaf doolaara 900 kaffaluu qaba. Qorannaa kanaaf jennee warri nuti haasofsiifne qarshii kana kaffaluu akka hin dandeenye nuuf himan. Kunis mirga yaada isaanii bilisaan ibsachuu isaaniirratti miidhaa geessisaa jira.” Ooryeem Nyeekoo qorataa qabiinsa mirga namoomaa Hiyumaan Raayts Wooch. Mr. Nyeekoon dabalanii seerri saba himaalee biyyattii to’achuuf bara 2016 tti bahe kaanis rakkoo tahuu himanii ergasii gaazexaawwan biyyattii jaha cufamaniiru jedhan. Seeruma kanaan dhaabbileen televizyinii biyyattii angawoota mootummaan yeroo hedduu akka ugguraman, dhaabbileen miti mootummaa kaanis hojii isaanii bilisummaan akka hin hojjenne ta’eera jedhan. Gama Amneestii Internaashinaal irraa qorataan qabiinsa mirga namoomaa dhaabbatichaa Roonald Iboolee bulchiinsi Joon Maagifuulii karaa maraan dhiibbaa mirga namoomaa jiraattota biyyattiirra geessisaa jira jedhan. Mr. Ibooleen yoo ibsan, akka qorannoo keenyaan argine qofaatti bara 2015 as seerotni shan gaazexeessitoota, barreessitoota, dhaabbilee hawaasaa fi jaarmayaalee siyaasaarra dhiibbaa geessisuuf dhimmarra oolaa jiru jedhu. Diirektorri Kaawinsilii Saba Himaa Taanzaaniyaa waan kana ilaalchisuu yaadi jiru dhugaa ta’uu VOA’f himan. Kaajuu Biimukaanjaa akka jedhanitti dhiyeenya kana taanzaaniyaa kessatti gaazexeessitoota waan siyaasaa gabaasan ala warri waan diinagdee fi gabaa gabaasus ija mootummaa keessa waan seenaniif sodaan gaazexeessitoonni biyyattii qaban dabaleera jedhan. No media source currently available


Prezidaantiin Botswaanaa Irra Deebi’uun Filataman

Biyya tasagabii qabaachuun beekamtu Botswaanaa keessatti Prezidaantiin biyyatti ammas irra deebi’anii filataman.Prezidaantichi marsaa ka biraa waggaa shaniif filatamuu isaanii abbaa seeraa mana murtii mummichaa beeksisee jira. Paartiin Demokraatawaa Botswaanaa biyya albudaa Daayamand jedhamuun badhaate kana bara 1966 bilisummaa ishee eega gonfattee asbiyyatti bulchaa jira. Waltaatoota mormitootaa kan Duma Bokoon hogganamuu biraa rakkoo guddaatu isa mudate.Mormitoota kana kan jajjabeessu prezidaantii duraanii aangoo irraa bu’an fi prezidaanticha amma waliin falmii qabataa jiran/ Ian Khama ta’uun beekamee jira.waa’ee imaammata biyyatti irratti wal dhaban.


Puntlaan Keessatti Haleellaan Gaggeeffame

Haleellaan kan Yunaaytid Isteetes ta’u hin oolu jedhamu maadhee hidhattoota IslaamiK Isteets kan puntlaand keessaa haleeluu isaa jiraattonni ibsanii jiru. Namnii ijaan argee kan eenyummaan isaa akka hin ibsamne VOA..f akka ibseetti Misaa’eelli Afur ta’u kan xayyaara nam-maleeyyii Amerikaa irraa ta’u hin oolu jedhamee shakkamu Jimaata har’a naannaa gaarreeniin marsamee kan haleeleeYoo ta’u innis magaalaa baadiyyaa Ameyra Bosaasoo irraa gara kibbaatti fageenya kilo meetra 150 irratti argama. Jalqaba xayyaara lafatti gad hiqee gaarreen irraa eega balali’ee booda/ haleellaa guddaan 4 adda addummaa daqiiqaa 15 tti fufee dhaga’ame jedhan.Sana booda aara gurraacha guddaan gaarreen irraa mul’achuu jalqabe jedhan. Angawoonni nageenyaa kan Puntland VOAf akka ibsanti oduu isaa dhageenyee jirra, garu haala isaa qorataa waan jirruuf amma yaada hin laannu jedhan.


NOAA: bokkeen Afrikaa Bahaatti roobuutti jiru bokkaa guddaa bara hedduu asitti hin argin fulaa tokko tokkotti harka 600 caala roobe

Biyyoota Afrikaa Bahaa,Keenyaa,Itoophiyaa gama Kibbaa,Taanzaaniyaa gama Kaabaa, Ugaandaa,Suudan Kibbaa faatti bokkaa guddaatti roobuufiitti jira. Bokkeennii kun manneen hedduu balleessee,horii hedduu fixee nama kuma hedduu baqachiise. https://www.youtube.com/watch?v=ZK-sK13IJx4 Bokkeen kun akka ogeeyyoti raaga qilleensa Amerikaa NOAA, National Oceanic and Atmospheric Administration jedhanitti torbaan kanalee jabaatee rooba. Bokkaan kun Keenyaa gama Kaabaatii godina Marsabeeti guddoo roobe Solooloo, Waldaa, Waajir fi TUrkaana faati guddoo miidhaman. Aabba Galma Dabbasoo nama ollaa Keenyaa Waldaa keessa jiru “lolaan kun horii guddaa guurratee,namii tarbeetti oli baqachuutti jira, jedha. "Bokkeenii eda cophaa bulee ammallee ittuma jira.Waan akkanaatuu takka arginee hin beennu,mirgaa bitaan bisaan nu marsanii keessa jirra.” Afrikaa gamii Bahaa Fulbaana haga Muddee keessa bokkaa Hagayyaa argata. Dr. Waasilaa Thiaw, NOAA keessatti itti gaafatamaa damee biyya alaati. Akka innii VOA Afaan Oromootti himetti Itoophiyaa gama Kibbaa keessaa naannoon Onkololeessa keessaa bokkaa Hagayyaa hin arganne ammaayyuu bokkaa mm120 roobeefitti jira jedha. "Harka 625 caalaa roobeef.Bokkaa akkanaa arginee hin beennu.” Bokkeen kun akka Dr.Waasilaan jedhetti qilleensa garba Paasifik gama Bahaatii fi gama Dhiyaatiin jijjiirametti dhufeen. Bisaan garba Paasifik gamii Bahaa akka malee jalaan qabbanaa'an,gamii dhiyaa ammoo akka malee jalaan oowwan. Oowwii kun Indii gama Bahaatii bubbee fuudhee qilleensa oowwaa Indii gama Dhiyaatti geesse. Qilleensa kanatti bokkaa guddaan dhufe." Bokkeen guddaan kun torbaan kanallee waluma gula rooba. NOAAn ammoo akka jecha Dr.Waasilatti rakkoo bokkaan guddaan dhufuun warra dubbiin laaltutti waluma jalaan hima


Doolaara 1.5 Ka Fixe Daandiin Baaburaa Keeniyaa Lammaaffoon Tajaajila Jalqabe

Keeniyaan ijaarsa daandii baaburaa Doolaara Biiliyoona 1.5 itti baaste eebbisiiste. Prezdentiin biyyattii Uhuuruu Keeniyaattaa kaleessa Projektii kana yoo eebbisiisan diinagdee biyyattiitiif waan murteessaa ta’uu dubbatan. Pirezdentiin Keeniyaa uhuuruu Keeniyaattaa sarara daandii baaburaa lammaffoo qarshii liqaa Chaaynaarraa argameen hojjetame eebbisiisanii jiru. Ijaarsi sarara daandii baaburaa kun ka Mombaasaa kaasee naayroobii dhaqqabsiisutti aansee isa lammataa yoo tahu liqaa qarshii Baankii Chaaynaa Egzyiim baankirraa argameen ijaarame. Keeniyaattaan yoo eebba kana gubbaatti dubbatan ijaaramuun daandii baaburaa kun guddina biyyaaf tolaa jedhan. No media source currently available


Mozaambiik Keessatti Uummanni Sagalee Kennaa OoleeMozaambiik Kibxata har’a filannoo walii gala gaggeessitee jirti.Kunis paartii biyyattiin eega bilisummaa ishee gonfattee as bulchaa jiru Frelimoof qormaata guddaa dha jedhu xinxaltoonni Kunis paartii mormituu kan ta’e paartii Reenaamoo biraa dorgommii jabaatu isaan eeggata.Prezidaantiin biyyatti akka jedhanti filannoon gaggeeffamu itti dhiyeenyaan hordofamaa jira. Garu gareeleen hawaasnii sivilii akka jedhanti namoonni filannoo kana hordofuu qaban kuma hedduun ehama isaan barbaachisuu aangawoonni hin kennineef. Mozaambiik kaabaa keessatti lootee seentummaa jiru dabalaa adeemuun akkasumas filannoo dura duula filmaataa gaggeeffamee irratti haleellaan gaggeeffamuus biyyattiin nagaa filatti jedhan prezidaantiin biyyatti.


Brigid Kosgei,Simone Biles fi Coco Gauff warra maratoonii, jimnaastikii fi teenisii moo'uun addunyaa ajaa'ibsiisee harka afaanti gosse

Simone Biles nama ganna 22 ti lammii Amerikaati. jimnaastikiin fi Olompikii irratti medaaliyaa hedduu guurrachuun beekan. Shaampiyoonaa addunyaa Stuttgart, Germany itti jiran kalee dhumate irralleetti warqii lama moote. Medaaliyaaisiin gimnaastikiin argate 25 keessaa 19 warqii.Haga ammaatti marroo shan Shaampiyonaa gimnaastikii addunyaa irratti dorgomte. Simone dorgommiin fillinqoo bu’an ykn jimnaastikiin beekan.”Wannii cuftii marroo tokkotti naa qixooftee akka isiin naa guutamte ammoo eegee hubadhe,” jette bara tokko Coco Gauff intala ganna 15 dhalootaan Australiaya amma lammii Amerikaati. Dorgommii shaampiyoonaa Waldaa Teenisii Addunyaa,WTA kalee Awustiraaliyaatti dhumatte irratti shaampiyoona taate. Isii malee namii ganna 15 ta shaampiyoonaa teenisii tahe hin jiru.Cocon atileetii Lativia Jelena Ostapenko mooteetti shaampiyoonaa irraa fudhatte. Brigid Kosgei atileetii Keenyaa ganna 25ti. Marattoonii Amerikaa Chikaagootti dorgoman irratti atileetii Biriteyin, Paawulaa Radcliffe irraa rekoordii isiin ganna 16 asi qabaachaa baate irraa fudhate. Pawulaan nama ganna 25ti maratoonii km 43 fi wayii tana 2:14:04 moote.Ta ganna lamaan duraa irraa sekondii 4 diqqeeffatte. Atileetii Itoophiyaa Ababel Yeshanehtti itti aanee lammeessoo bahe. Gama kaaniin ammoo atileetiin Keenyaa Eliud Kipchoge maratoonii km 43 fi wayii saatii lamaa gaditti fiigee fixee addunyaa mamsiise. (1:59:40). Namii maratoonii saatii lamaa gaditti fixe isuma.


Jilli Yunaaytis Isteetes Ertraa Daw’atee Jira

Imaltuu jila kanaa Natalie Brown embaasiin Amerikaa Ertraa jiru Fulbaana 26 hanga 28 simate.Jilli kun waajira waa’ee Demokraasii mirga dhala namaa fi hojjattootaa akkasumas waajira waajira walabummaa amantii kan sadarkaa addunyaatu mootummaa Ertraa Diplomaatotaa fi bakka bu’oota gosa amantii adda addaa kan Ertraa keessaa waliin dubbatan. Akka carraa ta’ees kabajaa ayyaana Damaraa ilaaluu danda’anii jiru. Itti aanaa barreessaa dureen tokkummaa mootummootaa kan gargaarsa dhala namaa Ursula Muller Fulabaana 30 fi onkolooleessa 1 guyyaa lamaaf Ertraa daw’atani jiru. Daw’annaan kun bu’a qabeessa akka ture ministeera eegumsa biyyaa , ministeera qonnaa, ministeera waa’ee misoomaa fi ministeera odeeffannoo, ministeera hojjattootaa ministeera gargaarsa hawaasaa fi dura teessuu waldaa gamtaa dubartoota Ertraa waliin marii gageessuun isaanii ibsamee jira.  Mariin kunis gara fuula duraatti walta’iinsa misoomaa mootummaan Ertraa tokkummaa mootummotaa waliin michomaan waan hojjachuu danda’u irratti kan fulleeffate ture.


Kiristiyaan Kolman M100, Muktaar Idriis M5000, Siifan Hasan 10,000 Moo'anii Shaampiyoona Addunyaa Irratti Biyya Ufii Warqii Badhaafatan

Guyyaa afurin duratti jalqaban atileetota biyyaa fi naannoo 209 keessaa walti filanitti Dohaa,Qataaritti Shaampiyoonaa Addunyaatti wal dorgomuutti jira. Dorgommiin IAAF qopheesse tana Onkololeessa 6 dhumatti.Haga ammaa USA madaaliyaan 13n dura jira.Chaayinaatti 6n itti aanaa Jameeyikaan 3n faana jira. Keenyaan Madaaliyaa lamaan abreesso jirti. Itoophiyaan madaaliyaa 3n shaneessoo jirti. Itoophiyaan Shaampiyoonaa addunyaa kana nama hedduu itti filattee metirii 800 haga maratooniitiin dorgomtiti. Dorgommii hardhaatiin metiri 5,000tiin Muktaar Idriisitti Itoophiyaa warqii badhaase. Itoophiyaan akka kanaan madaaliyaa sadii aragttee Shaneessoo jirti. Atileeti Sifan Hassan lammii Itoophiyaatii amma Dutch dorgomti.Dorgommii guyyaa dheengaddaa irratti metirii 10,000 irratti itti awaarsitee daqiiqaa 30:17:62tti moote. Siifan ammallee metirii 5,000 gaadachuutti jirti.Warra Amerikaa warqii afur badhaase keessaa tokkko Christian Coleman metirii 100 tana sekondii 9.76tti moo’e. Justin Gatlin namuma Amerikaatii lammeesso baheef atiletiin Kanaadaa Andre De Grasse sadeessoo. Berlin Jermenilleetti ijoolleen addunyaa walti filanilleen fiigichaan lafa walti ciraa bahan. Qananiisaa Beqqelee sekondii lamaan rekoordii addunyaa dhabullee ittuma ciniinnatee maratoonii Berlin moo’e. Qananiisaan maratootnii tana 2:01:41tti moo’e. “Hardha naa tahu baattulllee ciniinnadhee itti deeffadhaa iyyaaliin jedhe Qaniisaan.” Birhaanuu Leggese lammeessoo Sisay Lemmaa ammoo sadeessoo. Dhalaan ammoo Ashete Bakaree marattoonii tana 2:20:14n tokkeessoo taatee Maaree Dibaabaa ammoo lammeessoo taate.


Namoonni Hiriira Mormii Masrii Irratti Hirmaatan Hidhamaa Jiraachuutu Gabaasame

Gareen mirga namaa Masrii namoonni hedduun kanneen hiriira mormii xumura torban darbee irratti hirmaatan to’annaa jala ooluu fi lakkoobsi namoota hidhamanii kuma lama ta’uu beeksisee jira. Gareen “ The Egyptian Center for Economic and Social Rights” jedhu ibsa fuula FB isaa irratti maxxanseen akka jedhetti kanneen hidhaman namoota 1915 keesssaa 96 ijoollee dha. Jimaata darbe Kaayiroo fi konyaalee hjedduu keessatti namoonni dhibbaan laka’aman hiriira mormii ba’uu dhaan prezidaant Abdel-Fattaa el-Sissi aangoo irraa akka bu’an gaafatan. Poolisiin battala hiriira sana bittimsee jira. garuu battala jeequmsi daandii irratti ka’ee jira. Ergasii qabee angawooni namoota hedduu hidhaa jiraachuu abukaatoleen mirga namaa beeksisanii jiru. Hidhaan kun kan dhaga’ame hiriir ka biroon guyyoota dhufan akka geggeessamaniif miidiyaa hawaasaa irratti waamichi erga darbee booda.


Hiyyumnii Rwaandaa Keessaa Falmisiisaa Ta’eera

Rwaandaa keessatti sadarkaa hiyyumnii irra jiru kan ilaaleen falmiin gaggeeffamaa jira. Mootummaan hiyyumnii haala hin eegaminiin gad bu’e jira kan jedhu yoo ta’u uummanni garu rakkoo guddaa keessa jira. Mootummaan akka jedhutti sadarkaan hiyyumaa kan bara 2007 keessa harka 60 ture waggaa 10 booda jechuun bara 2017 keessa gara harka 34tti gad bu’e. Garuu gaazexaan Finaanshiyaal Taayims akka gabaaseetti maqaa prezidaant paul Kagaamee ol kaasuuf jecha mootummaan sadarkaa hiyyuma biyyatti keessaa gad bu’u isaa agarsiiu ka’an. Kagaameen garu gabaasa Finaanshiyaal Taayims fudhatama dhabsiisan. Duguugamiinsa sanyii bara 1994 booda Rwaandaan foyya’iinsa gaarii agarsisuu ishee kan ibsan hayyuun waa’ee dinagdee kan Baankii Addunyaaf hojjatan waggootii darban 20 keessatti guddinni argame harka 7 ta’u ibsan.Garu biyyattiin waan heddduu hojjachuutu irraa eegama jedhu.Bara 2014 hanga 2017 hiyyuuma hanqisuuf carraaqiin godhame xiqqoo ta’u ibsan.


"Addunyaan Nu Birmachuu Qaba"

Gaanaa keessatti haleellaa Dubartootaa fi Shamarran irra ga’aa jiruuf itti gaafatamummaan dhabamuu mormuun magaalaa galama mootummaa kan taate Akraa keessatti har’a qabsaa’onni hiriiranii jiru. Qabsaa’onni mirga dubartootaa akka jedhanti mirga dubartoota humnaan gudeedamnii eegsisuuf akkasumas kanneen gocha kana gaggeessan itti gaafatamoo gochuuf sadarkaa addunyaatti sagalee dhagesisuu qabna jedhan. Kanaaf Gaanaan kan qabsooftu ta’u agarsisuuf jecha mata duree moggaafama “Gaanaa Mii tuu “ jedhuun hiriiran. Kanas kan qindeessan sabaa himaa hawaasaa gargaaramuun ta’u hubachisanii jiru.


Keeniyaatti Manni Barumsaa Barattootarratti Jigee Ijjoolleen Torba Du’an

Keeniyaa magaalaa Naayroobitti manni barumsaa tokko ijoollee kutaa barataa jiran irratti jigee lubbuun barattoota 7 battalumatti darbe. Barattoonni 57 kaanis miidhaan irra dhaqqabuu mootummaan biyyattii beeksiseera Harra ganama barii saatii tokkotti Keeniyaa magaala Naayroobii mana barumsaa dhuunfaa tokkorratti balaa dhaqqabeen lubbuun barattootaa 7 darbeera. No media source currently available Balaan dhaqqabe kutaan barnootaa daa’imman keessatti baratan barattoota barnootarra turanirratti jiguu yoo tahu, balaa kanaan barattoota lubbuun dabre torbanitti dabalata 57 balaa salphaa fi cimaan irra dhaqqabeera jedhe mootummaan. Saayrus Ogunaa dubbi himaa mootummaa Keeniyaati. Balaa dhaqqabe kanaaf eenyutu itti gaafatama gaaffii jedhu gaafatamaniis dubbi himaan kun, ammaaf mootummaan qorannoo taasisuutti jiraa jechuun gaazexeessitootaaf deebisan. Waajjirri Qorannoo Qulqullina gamoo Keeniyaa garuu balaan kun qulqullina ijaarsaarraa dhufee jedhee jira. Balaa kana booda mana barumsaa kana ka daawwachaa turan Mooses Nyaakiyoongooraa hoogganaan Waajjira Qorannoo Qulqullina gamoo biyyattii warri qulqullina gamoo mana barnootaa kanaa ilaale sirriitti hin sakattaanee, jechuun ka’umsi balichaa rakkoo qulqullina ijaarsaa ta’uu beeksisanii jiru. Dabalaniis magaalattii keessatti gamoowwan qulqullina hin qabne hedduun ijaaramaa akka jiran himanii mootummaan biyyattii warra akkas maal na dhibeen gamoo ijaarurratti tarkaanfii ni fudhata jedhan. Akka lakkoofsa warra awurooppaa bara darbe hagayya bara 2018 Naayroobii naannoo Hurumaa jedhamutti haaluma wal fakkaatuun gamoon moofa’e jigee lubbuun nama sadii darbuun ni yaadatama.


Al-Shabaab Maadhee Waraana Mootummaa Somaaliyaa Haleele

Al-shabaab maadhee waraanaa Moqaadishoo Kibbaa keessaa jiru haleeluun Yoo xiqqaate looltoota mootummaa Somaaliyaa 20 ta’an ajjeesuun kanneen biroo 18 madeessuu isaa maddeen nageeyaa raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru. Maddeen kun akka jedhanti hidhattonni kun Dilbata kaleessaa ganama maadhee waraanaa El-Saliin irratti Bombii of wareeginsaa darbachuun sana booda waraana lafoon haleellaa itti fuufan. Hidhattonni al-shabaab yeroo gabaabaaf maadhe sana to’achuu isaanii aangawaan kutaa Sanaa VOAf ibsanii jiru.Dubbii himaan humnootii addaa kan Soamaalee akka jedhanti hidhattoota lakkofsaan hedduu ta’antu maadhee waraanaa sana irratti haleellaa geesise. Mowlid Hassan akka jedhanti wal waraansii gaggeeffame daqiiqaa 40 kan fudhate yoo ta’u hidhatoonni 13 ajjeefamuu ibsan.Garu waraana mootummaa keessaa meeqa akka ajjeefaman hin ibsine.Waraanni mootummaa somaaliyaa maadhee waraanaa El-Salin baatii darbee Hagayya 6 al-shabaab harkaa to’atan.


Afriikaan Kibbaa Ajjeechaa Dubartootaa Irra Ga’u Rakkoo Biyyoolessaa Gochuun Labsite

Mootummaan Afriikaa Kibbaa hookkara saala irratti hundaa’e rakko biyyoolessaa gochuun labsee jira. Akka gabaasa mootummaa haaraa ba’etti Afriikaa kibbaa keessaa sa’aatii sadi sadiin dubartii tokkotu ajjeefama. Hedduun isaanii reebamanii utuu hin du’in humnaan gudeedamu. Dubartoonni mootummaa fi waaltaaleen dhuunfaa hookkara akkasiitti akka duulamu maallaqaan akka deggeran gaafataniiru. No media source currently available


Prezidaantiin Giinii Ameerikaa Daawwataa Jiran

Prezidaantiin Giinii Yunaayitid Isteetsiin daawwataa ennaa jiran kanatti waa’ii guddina dinagdee dubbataa jiran, biyya ofii keessatti immoo waa’ee yeroo hojii prezidaantummaa falmii kaasee jira. Prezidaant Alfaa Kondee ennaa daawwannaa isaanii torban tokkoo diplomaatota Yunaayitid Isteetis fi hoogganoota dhaabolii daldalaa waliin wal arganii jiran. Kaayyoon isaaniis biyya isaanii keessatti investimentii hawachuu akkasumas jijjiirama dinagdee biyya isaanii kan aadaa dhaan albuuda irratti hundaa’e ti. Giiniin qabeenyaa qabdi. Qabeenya uumamaa dhiyeessuuf warra dursan kennan hin taanu. Daldalli asuma biyya keenya akka dhufu, asumatti akka hojjetan barbaanna jechuu dhaan VOA tajaajila Afaan Ferensaayiif ibsaniiru. Haa ta’u malee kanneen tajjaban waa’ee dimokraasii xobbee Giinii keessaa yaaddoo qaban ibsaa jiran. Kondeen bara 2010 kan filataman waggoota 50 keessatti filanoo biyattii kan walabaa fi haqaa yeroo jalqabaaf geggeessameen ture. Akka heera Giiniitti waggaa dhuftu aangoo gad dhiisuu qabu, garuu duula filannoo itti fufanii jiru.


Kan Achi Buuteen Dhabame Doktoorri Zimbabwee Lubbuun Argame

Kan dhabamuun isaa mormii doktorootaa kaasisee ture doktorri Zimbaabwee lubbuun argamee jira. Sagantaa VOA tajaajila Zimbabwee kalessaa irratti Doktorri akkaataan haasaa isaa wal dha’aa fakkaatu Dr. Peter Magombeeyii prezidaantii waldaa doktoroota hospitaala Zimbabwee ti. Doktorichi ennaa dubbatanitti attamin eenyummaa koo akkan ibsu hin beeku garuu ani Dr. Peter Magombeyii ti, Hospitaala Haraareetiin hojjedha jedhan. Fulbaana 15 ennaa achi buuteen isaanii dhabame mindaan doktorotaa akka dabalu falmaa turan. haa ta’u malee Haraaree irraa fageenya km 33 irratti kan argamu naannoo Niyaabiraa jedhamu akkataan itti dhufe hin beeku jedhan. Kan isaan yaadatan namoota hin beekamneen korreentii dhaan shookii ta’uu koo qofa jedhaniiru. Mootummaan Zimbaabwee fi poolisiin dhabamuu Dr. Magombeeyii keessaa harka qabaachuu haalaniiru, garuu doktorri kun akka argamaniif waan danda’ame mara gochaa kan turan ta’uu ibsaniiru. Waa’ee kanaa


Ijoolleen Afrikaa Dagatamaa Jiraachuu Gabaasni Haaraan Beeksise

Ijoolleen Afrikaa keessaa caalaatti dagatamaa deemuu irraa bara 2030 ykn waggaa 10 booda addunyaa irratti hiyyeessoota jiran keessaa kan Afrikaa walakkaa akka ta’u gabaasaan haaraa ba’e hubachise. Akeekkachisii kun kan kenname hogganoonni addunyaa 150 caalan walgahii misoomaa kan Tokkummaa Mootummotaa Niwu Yoork keessatti Fulbaana 25 taa’uu fi haala itti hiyyuma addunyaa irraa ittisuun danda’amu irratti mari’achuuf yeroo qopha’aa jiranitti. Tokkummaan Mootummootaa Itti-gala Misoomaa Waaraa 17 qabu keessaa ka sadarkaa tokkoffaa irra jiru, bara 2030tti, hiyyuma fiixee dhumaa irra gahe dhabamsiisna, ka jedhu. Jaarmayaan gargaarsa daa’immanii “Save The Children” jedhamuu fi Institiyuutiin Misooma Biyyotoa Baar-gamaa jedhamu gabaasaa haaraa dhiheenya baasaniin akka jedhanitti, Addunyaan itti-gala lafa kaayame dhaqqabaa hin jirtu. Hiyyuma fiixee dhumaa irra gahe kan ijoollee Afrikaa irratti mul’atu dhabamsiisuu hanqachuuf itti gaafatamaan hawaasa Addunyaa fi mootummoota Afrikaa ti, jedha– qorannaan kun. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Qorataamn Tokkummaa Mootummootaa Gara Zimbaabuwee Imalan

Qorataan addaa ka Tokkummaa Mootummootaa – Kilement Voolee, haala qabinsa mirga dhala-namaa Zimbaabuwee, keessumaa waa’ee mirga walga’ii karaa nagaa geggeeffachuu fi jaarmayaa dhaabbachuu ilaalchisee qorannaa geggeessuuf guyyaa kudhaniif gara biyyattiitti bobba’anii jiran. Yeroo gurmuuleen mirga dhala-namaa waa’ee qabsaa’onnii fi falmitoonni mirgaa biyyattii keessatti butamanii dhabamsiifamuu yaaddoo qaban ibsaa jiranitti qorataan mirga dhala-namaa Tokkummaa Mootummootaa kun gara biyyattiitti deeman. Kanneen dhiheenya Zimbaabuwee keessatti butamanii fudhataman keessaa tokko – Hoogganaa Waldaa Dooktoroota Fayyaa – Gabri’eel Mogaambee ilaalchisee, Dooktoroonni fi nersoonni biyyattii shaamaa qabsiisuudhaan deebisamuu isaaf kadhataa jiran. Ministarri Eegumsa Fayyaa Zimbaabuwee – Obedaayaa Mooyyoo garuu, waa’ee dhabamuu Mogaambee keessaa mootummaan akka harka hin qabne dubbatu.


Ajajaan Milishaa Huttuu Ruwaandaa Repubilikii Koongoo Keessatti Ajjeesame

Kan yakka waraanaan shakkamee barbaadamaa ture – ajajaan milishaa Huttuu Ruwaandaa Repubilikii Koongoo Keessatti ajjeesame. Hoogganaa Humna Dimookiraasummaa Bilisummaa Ruwaandaa yokaan FDLR jedhamuun beekamuu ka ture – Silvester Mudachumuraa har’a, kutaa Kiivuu Kaabaa keessatti ajjeesamuu isaa, maddeen waraana Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Waraanni Koongoos ajjeesamuu isaa fuula Twiterii irratti mirkaneessee jira. “humnoota waraanaa tu naannoo daangaa Ugaandaa fi Ruwaandaa gidduu, bakka Rushuruu jedhamutti Mudaachumuraa ajjeese,” jedhuun oduu kana mirkaneesse – Waraanni Koongoon. Gurmuun Mudaachumuraan hoogganu, bara 1994, yeroo ajjeechaa duguuginsa sanyii biyyattii irraa jalqabee Koongoo gama Bahaa keesa socho’aa ture. Manni-murtii Yakka-waraanaa ka sadarkaa Addunyaa - ICCn, akka Mudaachumuraan qabamu, bara 2012 ajaja itti baase.


Kanneen Eertraa Keessaa Ilaalcha Isaanii Siyaasaaf Qabaman Hatattamaan Haa Gadhiifaman: Amnestii Internaashinaal

Ertraan waggoota 18 dura karaa seeraan alaa hitee kan jirtu namoota siyaasaa fi gaazexxessota 28 haal duree tokko malee hatattamaan akka gadhiiftuuf garee mirga dhala namaaf falmu Amnestii Intar naashinaal gaafatee jra. Amnestiin hidhamtoota Ertraa keessaa akka gadhiifamaniif gaafachuu eega jalqabee waggoota hedduutu darbe. No media source currently available


Keniyaan Yeroo Jalqabaaf Zaiyta Boba’aa Biyya Alaatti Ergatte

Keenyaan Walii galtee kampaanii Chaayinaa Keem Chaayinaa jedhu waliin tolfatte irratti hundaa’uu dhaan yeroo jalqabaatiif doonii zayita boba’aa gara doolaara miliyoona 12tti tilmaamamu fe’atee jirugara alaatti ergattee jirti. Miseensonni gurmuu hawaasaa tokko tokko immoo mootummaan Keeniyaa akkaataa itti Chaayinaan zayita boba’aa sana bitachuu dhaaf caal baasii itti mootee fi biyyattiin galii hagamii akka irraa argattu ifa taasisuu qaba jechuun gaafataa jiru. No media source currently available


Ertiraan Sochii Farra-Maallaqa Seera-ala Daddabarsuu fi Farra Shororkeessummaa Gootu Yunaayitid Isteetis Ka Deggertu Tahuu Beeksiste

Afrikaa Bahaa fi Kibbaa keessatti maallaqni seeraa ala daddabarsamuu dhorkuuf gurmuu dhaabbate keessatti Ertiraan sadarkaa taajjabdummaatti fudhatamuu Yunaayitid Isteetis simattee jirti. ESA-AMLG gurmuu jedhamu keessatti Ertiraan akka taajjabduutti fudhatamuun, gara miseensummaatti fudhatamuuf, tarkaanfii sadarkaa duraa akka tahe tu dubbatama. Kun, akka Ertiraan seerawwan, imammatootaa fi qajeelfamoota ishee daran haaressituu fi fooyyeffattu ka carraa kennuuf tahuun himamee jira. Kun, akka Ertiraan seerawwan, imammatootaa fi qajeelfamoota ishee daran haaressituu fi fooyyeffattu ka carraa kennuuf tahuun himamee jira. Jilli Ministara Maallaqaa Yunaayitid Isteetis, Waxabajjii 5 fi 6 bara 2019, eega Ertiraa daawwatee booda, waa’ee deddeebisuu maallaqa seeraa alaa ittisuu irratti hariiroon Ertiraa waliin fooyya’uu isaa fi Ertiraan seerawwanii fi imammatoota ishee fooyyessuuf tarkaanfiilee fudhattte, Yunaayitid Isteetis simattee jirti. Kanumaan wal-qabatee, dhimma Afrikaatti Gargaaraan Ministira Dhimma Alaa Yunaayited Isteetis – Tiiboor Naaj, Ertiraan hojii farra maallaqa seeraa-alaa daddabarsuu fi farra shororkeessummaa hojjettuuf fi carraaqqii baankii sadarkaa addunyaa gad-dhaabuuf gootu, biyyi isaanii ka deggertuy tahuu beeksisanii jiran.


Ertiraan Odeeffannoo Walabaaf Boolla Dukkanaawaa Taate, Jedha CPJ-n

Ertiraan biyyoota mirgoota gaazzexeessotaa ugguruun sadarkaa duraa irra jirtu tahuu, gareen mirga gaazzexeessotaaf falmu – CPJn gabaasaa haarawa baaseen beeksisee jira. Garee mirga gaazzexeessotaaf falmu – CPJ-tti, Daarektara Damee falmaa mirga gaazzexeessotaa ka tahan – Koortinii Roodich, ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin akka jedhanitti, Ertiraan biyya odeeffannoof boolla dukkanaa taate, jechuun ni danda’ama – jechuun, Ertiraa keessa gaazzexeessaan walabaa tokkollee akka hin jirre dubbatan. Mootummaan Ertiraa akka odeeffannoon walaba tahe biyyattii hin seennes tahe biyyattii dhaa hin bane, toftaalee cunqursaa, kanneen miidhaa qaamaa fi karaa marsaa digitaalii geggeessamutti ka fayyadamu tahuu dubbatan – Roodich. “Mootummaan sochii gaazzexeessotaa kamiyyuu ni uggura. Oduu biyyattii keessaa gabaasuun ka danda’amu sabaa-himaalee yokaan miidiyaa biyyoota alaa keessa maadheffataniin qofa” jedhu.


Kaabineen Sudaan Haaraan Muudame Deggersa Bal’aa Argate

Waraanni Sudaan hoogganaa yeroo dheeraa Omar Al Bashiriin eega aangoo irraa buusee baatilee shan booda, kaabineen biyyattii haaraan Dilbata dabre irbuu seenuun aangoo qabate. Walii-galtee aangoo-qooddannaa hoogganoota waraanaa Sudaanii fi hoogganoota uummata mormiilee geggeessaa turee gidduutti mallatteessame irratti hundaa’auudhaan, miseensonni mana-maree ministarootaa muudamanii, irbuu seenuun hojii jalqaban. Kaabineen haaraan hundeeffame kun, Sudaan keessatti deggersa bal’aa argatee jira, jedhama. No media source currently available


Sirni Awwaalcha Prezidaantii Zimbaabwee Duraanii Roobii Dhuftu Geggeessamuuf Jira

Reeffi prezidaantii Zimbaabwee duraanii kan Roobert Mugaabee Roobii dhuftu buufata xayyaara Haraaree seenuuf jira. Maanguddoon umuriin waggaa 95 kun yeroo dheeraaf erga dhukkubsataa turanii booda du’aan kan boqotan jimaata darbe hospitaala Singaapoor keessatti ture. Rooyiters akka gabaasetti ibsi mootummaa biraa embaasileef dilbata kaleessaa ergame sirni yaadannoo Mugaabee staadiyoomii biyyoolessaa Haraaree keessatti sambata dhuftu erga geggeessamee booda guyyaa ittii aanu awwaalama. Gabaasaaleen akka jedhanitti maatiin Mugaabee bakka gootota biyyoolessaatti akka isaan awwaalaman hin barbaadan, sababiin isaas mugaabeen bara 2017 haala aangoo irraa itti fonqolchaman aarii qabu turan. Bakka isaa magaalaa dhaloota isaanii Kutamaa keessatti akka awwaalaman barbaadu. Mugaabeen erga giti bittaa warren adii bara 1980 keessa fonqolchamee as waggoota 37f Zimbaabwee bulchaa turan.


Prezidaant Saahle Werq Lammilee Itiyoophiyaa Biyyaa Afrikaa kibbaa Jiraatan Duuka Mariyatan

Yaa’ii waa’ee Diinagdee Addunyaarratti xiyyeeffatu World Economic Forum 28ffaa irratti hirmaachuuf Afriikaa Kibbaa ka jiran Pirezdaantiin Itiyoophiyaa Saahle Werq Zewdee lammilee Itiyoophiyaa biyyas jiraatan waliin mariyatanii jiru. Wal gahii kanarratti lammileen Itiyoophiyaa argamanii gaaffii qaban Prezdent Saahle Werq gaafachuu Barreessaa itti Aanaan hawaasa lammilee Itiyoophiyaa Afrikaa Kibbaa Nahwii Musaa himanii jiru. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Afrikaa Hookkara Biyyattii Keessatti Lammiwwan Alaa Irratti Qorataa Jirti

WASHINGTEN DC — Afrikaa Kibbaa, hookkara torban kana keessa godaantota biyya ishee keessaatti xiyyeeffatee geggeessame xiinxalaa jirti. Akka aangawoonni jedhanitti, hookkarichaan lubbuun namoota kudhanii ka dhabame yoo tahu, ka biro baay’een madaa’uunis beekamee jira. Biyyoota Afrikaa ka biroo waliin hariiroo Afrikaa Kibbaa qabdu miidhee jira – hookkarri jibbinsa lammiwwan alaa achitti geggeessame. Prezidaantiin Afrikaa Kibbaa – Siril Raamaapoosaa, haleellaa Dilbata dabre irraa jalqabee, lammiwwan Afrikaa Kibbaa konkolaqatota fe’isaa ooofanii fi ka biroodhaan geggeessame sana cimsanii balaaleffatan. “Lammiiwwan alaa carraa hojii dhalattoota biyyattii irraa saaman,” jechuun haleellaa jhibbinsaa kana oofan – lammiwwan Afrikaa Kibbaa. Raamaapoosaan akka jedhanitti, ka magaalee hookkarichi keessatti geggeessame – Johaanisbergii fi magaalaan galma-mootummaa biyyattii – Pritooriyaan keessatti argaman, kutaa Kaaba-bahaa biyyattii – Guuteng keessatti, haga ammaatti namoota yakka sanaan shakkaman dhibba afurii ol tu hidhame.


Lolaan Manneen Sudaan Kumootarra Bahe

Gurmuun humna waraanaa fi hoogganoonni Siivilii Sudaan eega walii-galtee araaraa mallatteessanii as, torbanneen as dhihoo keessa roobni cimaan biyyattii keessatti bu’aa jiru, akka galaanni Naayil guutee lola’uu taasisee – manneen kumaan lakkaawaman mancaase – jedhama. Hoogganoonni siyaasaa Kaartum keessatti, waa’ee mootummaa haaraa gad-hdaabuu irratti yeroo marii itti fufafnii jiranitti, manneen kuma hedduun bishaaniin liqimsamanii jiran. Yoom akka gargaarsi dhaqqabuuf haga ammaatti waan beekame hin jiru. Hoogganoonni siyaasaa Kaartum keessatti, waa’ee mootummaa haaraa gad-hdaabuu irratti yeroo marii itti fufafnii jiranitti, manneen kuma hedduun bishaaniin liqimsamanii jiran. Yoom akka gargaarsi dhaqqabuuf haga ammaatti waan beekame hin jiru.


Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Kanneen Qabeenyaa Lamiiwwanii Saaman Akeekkachiisan

Afriikaan kibbaa haleellaa lammiiwwan biyyootii Afriikaa kan biroo irraa dhufan irratti raawwatamuuf kana booda obsa hin qabdu jechuu dhaan prezidaant Ramaafoosaan, ibsa viidiyoon waraabamee kaleessa twiiterii irratti maxxanfameen beeksisaniiru. Hookkarri Afriikaa Kibbaa keessaa guyyoota sadaffaa qabatee ennaa jiru kanatti poolisiin gandeen Joonsbergii fi Pritooriyaa keessatti bobba’ee jira. Naannolee hookkara kanaan iidhaman shan keessaa poolisiin namoota 90 to’annaa jala oolchee jira. Abbootiin suuqii irra hedduun namoota biyyootii alaa ta’an qabeenyaa isaaniitti deebi’anii ilaaluu waan sodaataniif jecha suuqileen duwwaa ta’an akka cufamanitti jiru.


Bengaaziin lolaafuu lafa simphirreenuu keessa hin baane fakkaatte taan amma mataa oli qabattee gabayaan addunyaa oowwifachuutti jirti

Bengaaziin godina Liibiyaa garba Mediteraaniyaanitti fuula deebifatee qubatu. Lafa doonii fi bidiruun mi’a itti buufatu. Dira kana nama kuma 630 caalaatti keessa jiraata. Liibiyaa keessaa guddinnaan lammeessoo. Mootummaa Mohaammad Gadaafii bara 2011 gara galchanii jennaan Bengaaziillene lafa waraanaa keessaa baqatan taate Waraanii ganna 5n duratti lafa tana bobeessee gabayaa irraa balleesse. Buufatii doonii Bengaazii kun akka warrii lafaa jedhutti amma kahuutti jira.Yizayad Bozrahida, manaajera buufata doonii MAN 1 jedhaniiti. "Ijaarsii womaatuu hin jiru.Duwwaa gadi jechuuyyuu dandeenna.Karaa dhiisii qa’ee qulqullittiityyuu hin argtu.Galgala laftii dukkana,” jedha. Waraanii mootummaa Liibiyaa gara galche gabayaallee wal irraa fudhachuuf irratti wal balleessaa bahe. Buuftaii doonii Bengaazii bara tokko caqalli jedhee simphinrreen keessa hin barrimne kaan amma guyyaatti midhaan toonii kuma 400,000 fulaa 18tti itti buusan. Tanaan ammoo nama 1,4000tti hujii itti argatellee.


Paarkii Biyyaalessaa Keeniyaatti Daawattoonni Lolaadhaan Fudhataman

Kaleessa waare booda paarkii biyyaalessaa Keeniyaa ‘Heels Geet’ jedhamutti balaa mudateen daawwattoonni jaha du’anii jiru. Daawwattoonni kun ka du’an balaa lolaa bakka kanatti mudateen yoo tahu, nami gola daawwannaa hallayyaa hedduu qabu kana isaan daawwachiisaa tures daawwattootumaa waliin lubbuunsaa darbuu Poolisiin keeniyaa ibseera. Paarkiin kun Keeniyaa kutaa bulchiinsa Naakuuruu keessatti ka argamu yoo tahu, balaa asitti mudateen reeffi namoota du’anii jaha argamee tokko ammo haga yoonaa barbaadamuutti jira. No media source currently available


Dhukkubi Iboolaa Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo Keessaa Hammaataa Adeeme

Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, dhukkubni Iboolaa Ripuublikii Dimookiraatawaa Koongoo keessatti, baay’inni isaa amma haala baay’ee rifaasisaa irra gahuu isaa beeksise. Akka Jaarmayichi Fayyaa Addunyaa yokaan WHOn jedhutti, dhukkubichi daddabraanii fi lubbuu galaafachuun beekame Iboolaan, Ripubilikii Dimookiraatawaa Koongoo keessatti argamuun eega ifatti labsamee waggaa tokko gidduutti lakkoobsi namoota Vaayiresichaan qabaman kuma sadi’ii fi afur ka gahe yoo tahu, kanneen keessaa kuma lamaa fi jaha ni du’an. Dhukkuba Iboolaa bara 2014 Afrikaa gama Lixaa keessatti ka’uun namoota kuma digdamii saddeet qabee, kanneen keessaa kuma kudha tokko fixee booda, ka Ripuubilikii Dimookiraatawa Koongoo kun, rakkoo hamaa isa duraa tahuu isaa ti. Torbanitti yoo xiqqaate namoota 80 tu Vaayiresii dhukkuboichaan qabama jedha WHOn. Mucayyoon lammii Koongoo ka waggaa sagalii tokko, Roobii dabre, Ugaandaa keessatti qoratamtee Vaayiresii dhukkubichaan qabamuun ishee beekame jedhama. Vaayiresichi Ugaandaa keessatti nama irratti argamuun kun ka lammataa tahuu isaa ti.


Egeree Sudaan Beekuu Baanneyyuu Amma Biyyattii Wayyaawe Jedhu Baqattoonni

Paartileen Mormituu fi Gumiin Raayya Ittisaa Sudaan eega waliigalanii as nageenyi bu’ee jira, jedhu baqattoonni Oromoo Sudaan keessa jiraatan. Mormiin biyyattii keessa ture sababaa walii-galtee qaama lameen gidduutti tolfameen dhaabachuu isaa ka dubbatan baqattoonni kun, “wanni egeree garuu ammaatti waan beekamu miti” jedha. No media source currently available


Afrikaan Morookootti walii yaatee ispoortii 20n oliin wal dorgomuutti jriti Masriitti warqii 79 haratee tokkeessoo jira

Maqaan dorgommii tanaa All Africa Games, tana waliin amrroo 12 biyya biyyaa maranii wal dorgoman. Hagayya 19 jalqabanii -31 dhumatti. Afrikaan dorgommii tanaaf ijoollee isii 6,000 caala biyya 50 oli keessaa walti filatte. Utaalchaan,kuruphachaa,bisaan daakaan, kubbaa miilaatii fi waluamttu ispoortii 20 caalaan wal morkachuutti jiran Akka kanaan Masriin medaaliyaa 200 oliin tokkeessoo Afrikaa Kibbaa warqii 32 2eessoo Naayjeeriyaan warqii 31 3eessoo Aljeeriyaan warqii 28 4essoo Morookoon warqii 28n 5eessoo Itoophiy warqii 5n 9essooessoo Keenyaan warqii 4n 10essoo Warra asi filame Olompikii Jappaan bara 2020f qophaa’a.


Doonii Ulaa Galaana Liibiyaatti Dhidhimteen Lubbuun Namaa Dhabame

No media source currently available Jaarmayaan dhimma baqattootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa Kaleessa ganama, magaalaa Tiriippoolii irraa gama Bahaatti, Kiiloo meetira dhiba tokko kan fagaattu – ulaa galaanaa, ka handaara magaalaa Al Khoms tti doonii godaantota fe’atee dhidhimeen, namoonni gara afutamaa tahan nyaatamuu beeksisee jira. Namoonni 60 ta’an waardiyyoota andaara galaana Liibiyaa fi namoota qurxummii qabaniin baraaramuu jarmyaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksiseera. Dubbi himaan jarmayaa baqattoota kan tokummaa mootummootaa Charlii Yaakslee VOAf akka ibsanitti UNHCR fi jaarmoliin ka biroon gargaarsa namoomaa fi gorsa yaada sammuu fi hawaasummaa kanneen miidhaan irra ga’ee baraaramaniif kennaa jiran.


Ameerikaan Cicha Sudaan Mirga Namaa Kabajuuf Qabdu Itti Diyeenyaan To'ataa Jirti

Washington Kartumiin toora biyyoota shororkeessummaa deggeran keessa utuu hin basin dura Yunaayitid Isteetis mootummaan ce’umsaa Sudaan cicha inni mirga namaa, dimokraasii fi nageenyaaf qabu itti siqeenyaan to’ataa jira.


Baankiin Misooma Afriikaa Dubartoota Daldala Irratti Bobb'aniif Deggersa Kenne

Prezidaantiin Ferensaay Imaanu’eel Makroonii fi baankiin misooma Afriikaa hojii dubartoota Afriikaa daldala irratti bobba’an deeggeruuf kan oolu deggersa doolaara miliyoona 300 labsanii jiran. Kun kan lbsame gumii biyyoota industriin durooman kan G7 Biyaartiiz Ferensaay keessatti geggeessame irratti yoo ta’u kunis dubartoonni daldala irratti bobba’an kan Afriikaa waggoota shaniif liqaa argachuuf salphaa akka ta’u gochuuf jecha. Ambaasaaddera tola toltummaa UNICEF Sirbituu beekamtuun Bennin Angeliik Kijoo kaka’umsa baankii baankii misooma Afriikaa deggeraa kan turte yoo ta’u Projekticha deggeruuf prezidaantii Faransaay Maakroon waliin hojjetaa turte. Kiijoon VOAf akka ibsitetti projektiin kun baay’ee barbaachisaa dha sababiin isaas baankileen daldala dubartoonni irratti bobba’an yaadaan waan hin qabniniif abdii kutanii itti dhiisu jette. Baankiin misooma Afriikaa akka jedhetti dubartoota Afriikaa dhibba irraa harki 77 waaltaalee maallqaa biraa liqaa argachuuf rakkoo itti ta’a.


Keeniyaan Dhuma Torban Kanaa Ummata Ishee Lakkoofti

Keeniyaan dhuma torbee kana duula lakkoofsa ummata ishee lakkaawuu raawwatti. Biiroon Lakkoofsa Ummata Keeniyaa sirna kana raawwachuuf qophii gahaan taasifameera jedhee jira. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available Ganna 10’tti kan gaggeeffamu lakkoofsi ummata keeniyaa boruu fi dilbata gaggeeffama. Lakkoofsa ummataa kana hordoffiin ka raawwachiisu Biiroon lakkoofsa ummataa ka mootummaa keeniyaa, hojii kanaaf meeshaa gahaa fi humni namaa barbaachisuu qopheessuu beeksiseera. Waajjirooleen Ministeeraa sadii ka dhimmi lakkoofsi ummataa kun isaan ilaallatu kaleessa ibsa kennanii jiru. Minsitirri Dhimma Keessoo Keeniyaa Freed Maatyaang’ii yoo lakkoofsi ummataa gaggeeffamu manneetiin farsoo fi dhugaatii kaan gurguran akka cufaman ajajaniiru. Maatyaang’iin dabalanii namootni lakkoofsaaf gara mana keessanii dhufan poolisii waliin ka dhufan darbees eenyummeessaa kan harkaa qaban tahuu adda baafadhaa jechuunis lammilee Keeniyaaf dhaamanii jiru. Ministirri maallaqaa Keeniyaa haarawa muudaman Ukur yaataaniinis mootummaan bajata gahaa akka qopheesse dubbatan. Kanaanis biyyattiin walumaa galatti doolaara miiliyoona 100 fi miiliyoona 60 ol baasii taasisuu ifoomsan. Mr. yaataan baasiin humna namaaf kaffalamu bakka ol’aanaa akka qabu himanii dulli lakkoofsa ummataa kun nama kuma 200 f carraa hojii uumuu dubbatan. Lakkoofsa Ummata Keeniyaa meeshaalee barbaachisoo dhiheessuu fi odeeffannoo argamu ka kuusuu f tamsaasu ministeera Information fi Koomunikeeshinii biyyattiiti. Ministirri Information fi Koomunikeeshinii Keeniyaa jooseef Mucheeruu meeshaan lakkoofsa ummataaf oolu sirriitti qophaayeera jedhan. Lakkoofsa ummataa kanaaf taableetonni hojiirra oolan alaa bitamanii biyyatti kan qindeeffamaniidha. Softweerii ykn suurri keessoo isaan gargaaramanis ka biyyanatti nuun qophaayedha; kanaaf odeeffannoon martuu to’annoo keenya jela jira jechuudha.Mr. Mucheeruun lammileen Keeniyaa odeeffannoon kennan iccitiinsaa eegamaa waan taheef sodaan isaan seenuu hin qabuu jedhan. Bu’aan lakkoofsa ummataa ka marsaa duraa ji’a sadiitti ifa kan taasifamu yoo tahu, ka walii galaa garuu ji’a jaha booda baha jedha mootummaan biyyattii.


Hogganaa Kaawunsilii Waraanaa fi Sivilii Sudaan Kakatanii Aangoo Qabatan

Jeneraalli sadarkaa olaanaa kan Sudaan Abdel Fattah al-Burhan hogganaa kaawunsilii waraanaa fi sivilii ta’uun kakatanii aangoo qabatan. Kaawunsilin kun hanga filannoo itti aanuutti biyyatti gaggeessa. Dhaabati oduu mootummaa sudaan Suunaa akka gabaaseetti Jeneraal Abdel Fattah al-Burhan sirna kakuu kana har’a kan rawwatan yoo ta’u miseensoonni kaawusilichaa kanneen biroon 11 akkasuma kakuu rawwatan.Mummicha ministeeraaf maqaa kan dhahaman Abdallaa Hamdok har’a galgala kakatuu jedhamee eegama. Baatii Eebla darbee prezidaantiin sudaaniin waggoitii 30f bulchaa kan turan Al-Bashiir aangoo irraa eega kaafamanii boodamana marii waraanaa biyyatti gaggeessaa ture kan hogganan Burhan turan. Kaawunsiliin inni haaraa kun hogganoota waraanaa fi mormiitonni mootummaan sivilii ijaaramuu qaba jechuun gaafataa turan giddutti walii galtee tolfameen aangoo qoddachuun biyya gaggeessuuf walii galan.


Filannoon pirezidaantummaa Juubaalandi Afrikaa Bahaa yaaddessuutti jirti

Juublaandi,lafa Soaamlee gama Kibbaatiin irraa cittee ufumaan ufi bulchuuf labsatte.Laftii tun amma pirezidaantii filachuutti jirti:nama afuritti irratti wal dorgomuutti jira. Pirezidaantiin ammaa Ahmed Islam(Madobe), Anab Dahir, Mohamed Gedi, fi Mohamud Omar. Filannoon tun seera dhabaa deemuutti jirti koomishineerii filannoo biyyaatuu akka pirezidaant Madoobeen dabsatu karaa midhaasuufiitti jiraan himatan. Koomishinii filannoo Juubaalaandi,Hamza Barre ammoo filannoon akkuma dansaa deemuutit jriti dhibii hin jiru jedha. "Filannoon akka dansaa deemuutti jirti amma isumaa fixuutti jirraayyuu.Fagoo dhufee asi geenne.Warrii wal dorgomu cuftii parlaamaalleen wal haasahuu akka filatanillee kadhachuutti jira.Iftaan pirezidaantii qabaanna.” Warrii Madoobeen morkatu koomishniinii filannoo mataa ufii qabaatee pirezidaantii ufii filachuuf itti jira. Biiroon siyaasaa Tokkummaa Mootummaa Soomaalee jiru akka koomishiinii kun rakkoo filannoon tun keessa jirtu diidessee dubbatu gaafatte.Keenyaan ammoo yaada kana hin fudhanne. Keenyaan Juubaalaandi keessaa waraana nagaa lafaaatiin eedduuf guddaa qabdi. George Musumali, Afrikaatti daarketrii tohannoo balaa Afrikaa ammoo al-shabaab filannoo biyya tana yakkuuf yaada namaa gargar baasuu feeti jedhee herrega.


ISIS Somaaliyaa Ergaa Jihaadaa Afaan Amaaraan Dabarse

Gareen finxaaleyyii IS kan Somaliya keessaa ergaa jihaadaa afaan Amaaraan akka baasuu kunis biyya hollaa Itiyoophiyaa keessaa hordoftoota filachuu irratti kan fuuleffate ta’uun beekameera. Labsiin kun kan dhaga’ame ergaa viidiyoo daqiiqaa sadii baatii darbe marsariitii IS irratti maxxanfamee fi miidiyaa IS kan sirnaan mirkanaa’ee booda. Ergaan viidiyoo sanaa dhaadannoo IS beekamaa Afaan Amaaraan yoo ta’u IS viidiyoo itti dabalaa maxxansuuf kan jiru ta’uu ibse. Waaltaa qorannaa Keeniyaa keessa maadheffate Sahan-tti xiinxalaa dhimmootii Afriikaa kan ta’an Matt Bryden, IS rakkoo gosaa fi jeeqama siyaasa biyyattiitti fayyadamuu dhaan hawaasa musliima Itiyoophiyaa daqqabuuf yaala jedhan. Waajjira muummicha ministeera Itiyoophiyaa biraa deebii argachuuf yaaliin godhame hin milkoofne.


Lammiiwwan Sudaan Hoogganni Haaraa Filatame Sirnaan Beeksisamuu Isaa Eegaa Jiran

Kaawunsiiliin waraanaa kan yeroo ce’umsaa fi paartileen mormituu Sudaan mormii baatilef gaggeeffame sana booda giddu kana walii galtee siyaasaa mallatteesanii jiru. Hiriirtoonni hedduun waliigaltee kana of-eeggannaan ilaalaa kan jiran yoo ta’u walii galteen mallatteefamu kana guutuummaa Kaartuum keessatti ayaaneffachaa jiran.Esha Sarai fi Naba Mohiedeentu gabaase. Kan maqaa Hemeetii jedhuun beekaman Leetenaa Jeneraal ohaammed Hamdaan Daagloo fi Leetenaa Jeneraal Abdul Fattaa Al Burhaan hooggana waraana yeroo ce’umsaa amma diigame mootummaa haaraa keessatti akka bu’aniif moggaafamanii turan. Haa ta’u male Hemeetii fi Burhaan lamaanuu haleellaalee mormitoota irratti raawwate kan baatii Waxabajjii keessa namoota 120 ol galaafateef itti gaafatamoo dha jedhamee jira. Lammiiwwan Sudaan Hedduun namoonnikun lamaan murtiitti dhiyaachuu qabu malee mootummaa keessa seenuu hin qaban jedhu. No media source currently available


Omaar Al Bashir Mana Murtii Duratti Dhiyaatan

Prezidaantiin Sudaan duraanii Omar Al-Bashir yakka malaamaltummaa irratti dhiyaateef yakka ilaalcha jalqabameef har’a mana murtii Kaartuum duratti dhiyaatanii jiran. Baatii Ebla darbee dhuma irratti hogganoota waraanaan aangoo irraa kan darbaman Bashir seeraan ala maallaqa sharafa biyya alaa qabaachuun akkasumas karaa seeraan alaa kennaa fudhachuun himataman. Bashir Doolaara miliyoona hedduu Saa’uudi Arabiyaa irraa fudhachuu isaanii qorattootati himan jechuun qorataan mana murtiif ibsan. Umrii 75 kan qaban Bashir uffata aadaa isa Adii kan uffatan yoo ta’u kutaa tokko kan mana murtii keessaa deemsa dhaddachaa mana murtiichaa sana hordofan. Gareen mirga dhala namaaf Amnestii Intarnaashinaal akka jedhutti yakka ilaalchii malaa maltummaa kana irratti gaggeeffamu kun himannaa yakkaa jajjabaa isa mana murtii yakka qoratu kan addunyaan itti gaafatamuuf jiru aguuguu hin qabu. Manni murtii addunyaa Bashiriin yakka waraanaa gocha gara jabinaa dhala namaa irratti rawwachuun fi kutaa Daarfuur keessatti bara dheeraaf dugugamiinsa gosaa gaggeessun himateenii jira.


Dubartoonni Lammiiwwan Sudaan Mootummaa Keessaa Bakka Bu’iinsa Ga’aa Hin Arganne Jedhan

Sudaan keessatti dubartoonni hojii irratti bobba’an hedduu dha. Tajaajila uummataa keessattis akkasuma baatilee xiqqoo darbe keessa mootummaan ce’umsaa haarofti akka hundeeffamu gochuu keessatti mormii geggeessame keessatti walakkaa dhaa ol dubartoota. Baatii Ebla keessa mormiiwwan prezidaant Omar al-Bashiriin aangoo irraa darbe keessatis hirmaannaan isaanii ol aanaa dha. Haa ta’u malee hoogganoonni dubartootaa hdduun akka jedhanitti walii galtee siyaasaa keessaa ala baafamaniiru, taayitaa mana maree naannoo keessattis maqaan keenya ni dha’ama jedhanii hin abdatan. Qabsaa’onni mirga dubartootaa mootummaa keessatti kootaa dhibba irraa harka 50 ykn 40 haa hargatan yoo jedhan yeroo ammaa kan jiran garuu dhibba irraa harka 30 qofa. Dubartoonni biyyattii hedduun kanneen waraaqsa biyyattii hoogganuu keessatti hirmaanne jedhan, hanga bakka bu’ummaan sirrii ta’e kennamuufitti akka hin callisne dubbataa jiran.


Falmiin Keniyaa fi Somaaliyaa Giddutti Uumamee Jabaataa Jira

Keniyaa fi Somaaliyaan galaana Hindii kan ilaaleen abbaa qabeenyummaa lafaa irratti wal falmaa jiru.Keniyaan waraana ishee gara naannoo falmii kaasiseetti erguuf sodaachisaa yeroo jirtu kanatti paarlaamaan Somaaliyaa immo barbaachisummaa waraana erganii tarkaanfii Keniyaa dhaabsisuu barbaadaa jira. Prezidaantiin Keniyaa Uhuuruu Keenyaattaa waraana gara galaana Hindiitti akka erganiif paarlaamaan gaafatee jira.Somaaliyaanis waraana ofii akka ergitu fi Keniyaa dura akka dhaabattu beeksiifte. Manni murtii haqaa kan tokkummaa mootummotaa falmii kana yakka ilaalchaan akka furamuuf eega murteessee ji’a tokko ituu hin guutiin sodaachisii Keniyaa ken dhaga’ame. Maraafuu Fulbaana 2 bara 2019 fullee keenyaa ilaaluuf jira. Golli naga eegumsaa fi Gamtaan Afrikaas dhimmi kana itti dhiyeenyaan hordofaa jiru. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Namoota Mootummaa Somaaliyaa Keessa Ta’anii Al Shabaabiif Hojjatan Adda Baafamuu Qabu: Prezidaantii Somaaliyaa

Balaa Bombii of-wareegaan Adooleessa 24 dhaqqabsiise bulchaa magaalaa Moqadishoo galaafachuun jeeqamsa sadarkaa adda addaa uumee jira jechuun hayyonni naga eegumsaa dubbatanii jiru. Abdirahiman Omar Osman akn ajjeefame gargaartoota isaa keessaa tokko kan taate dubartii qaroon hin arginetu hojjattu dubartii taate ka biraa wajjiin balaa kan geesiste. Dhugaan kun duutii Osman dhugaa fudhachuuf rakkisaa ta’e.Gareen hidhattoota al-shabaab ammas waajiira mootummaa Somaaliyaa keessaa ijoo kan ta’e kana keessa harka galfachuu isaa agarsiisa. Mootummaan Somaaliyaa hidhattoota al-shabaab jilbeenfachisuuf jecha duulli waraanaa yeroo dheeraaf gaggeessaa ture miseensoota al-shabaab harka lafa jalaan dhaabattoota mootummaa adda addaa keessa seenaniin danqamaa jira. Baatii Ebla waggaa kanaaa keessa aangawoonni mootummaa komishiinara magaalaa Mahaas kan somaaliyaa waaltaa keessaa hidhan. Sababaan isaas Bombii ittiin of-wareegaan isaa itti aanaa isaa itti ajjeesan akka argataniif gargaare jedhameetu. Namoota mootummaa keessa ta’anii al shabaabiif hojjatan adda baasuuf mootummaan karoora walii gala akka baasu prezidaantiin Somaaliyaa gaafatanii jiru.


Angawaan Sudaan Duraanii Vizaa Amerikaa Dhorkaman

Waajiirra tika nagaa fi tajaajiila nageenyaa kan Sudaaniif Daayreekteera waliigala angawaan turan Salah Abdallaa Mohammed Salih vizaa Amerikaa seensisuu akka hin arganneef Amerikaan uggurtee jirti. Sababaan isaas dhittaa mirga namoomaa kan walii galaan gaggeeffame keessaa harka qabu himata jedhuun ta’uun ibsamee jira. Uggura kana Robii kaleessaa kan labsee ministriin dantaa alaa Amerikaa akka jedhutti angawaan maqaa Salah Gosh jedhamuun beekamu bara aangoo irra tureetti dararaa geesisuu keessaa harka akka qabu ragaa qabatamaatu jira jedha. Umriin isaa 63 kan ta’e Gosh aangoo isaa erga baatii Eblaa kaasee gadhiise.Kunis waraanni prezidaantii Sudaan duraanii Omar al Bashir aangoo irraa eega ari’ee booda. Gosh humnootii nageenyaa waliin waggoota 40f hojjataa turan.Hiriirtoota al bashirii aangoo irraa akka bu’u dirqisiisan sana ajjeefamuu fi kakaasuu keessaa Gosh harka qaba himata jedhuuti irratti dhiyaate.


Ertraa Keessatti Balaa Helikooptara Mudateen Lubbuu Miseensoota Humna Qilleensaa Afur Darbe

Ertraa gama dhiyaa bakka “INJUHAAY” jedhamtu keessatti Hagayya 5 bara 2019 Helikooptarri tokko kuftee namni 4 du’uun gabaafamee jira. Balaa kanaan kanneen dhuman miseensoota humna qilleensa Eertraa ta’uu maddeen oduu kan mootummaa ibsanii jiru. Giddu-galli leenjii looltootaa Saawwaa kan itti hundeeffame waggaa 25ffaa sababaa gochuun sirna kabajame irratti hirmaatanii deebi’aa utuu jiranii haalli qilleensaa jijjiramuu isaan helikooptarri kun gaarreen -ti rukutamtee kufuun ibsamee jira. Sirni awwaala isaanii Hagayya 9 bara 2019 magaalaa Asmaraa keessa kan jiru bakka awwaalcha gootootaatti kan gaggeeffame yoo ta’u prezidaant Isaayyaas Afawarqii aangawoota sadarkaa olaanaa, waahilonni isaanii hojii fi maatiin argamanii jiru jechuun Biraanee Berihee gabaaseera.


Haleellaan Moqaadishoo Keessaa Ka Dhiyeenyaa Dubartii Qaroon Hin Argineen Raawwatame

Ajjeechaa dhiyeenya kantiibaa magaalaa Moqaadishoo irratti raawwate kan raawwatte dubartii ka biroon kan geggeessamaa turte dubartii agartuun isee jamaa ta’e ta’uu mootummaan somaaliyaa beeksisee jira. Mootummaan Somaaliyaa har’a ibsa baaseen dubartoonni lamaan qorannaa sirriin utuu irratti hin geggeessameen waajjira mootummaa magaalattii keessaa hojjetaa turan. Dubartoonni lmaan kutaalee biyyattii to’annaa shororkeessotaa jala jiran keessa naanna’uu dhaan ji’a tokko keessatti walitti aansuu dhaan boqonnaa fudhatanii akka turan ibsi sun beeksiseera. Al Shabaab baatii Adoolessa darbee haleellaa raawwatameef itti gaafatama fudhachuun ni yaadatama. Kantiibaan magaalaa Moqaadishoo Abdurahimaan Usmaan dablatee angawoonni bulchiinsa isaanii kan keessa jiran namoonni saddeet dho’iinsa sanaan ajjeefamaniiru. Kantiibaan magaalattii haleellaa sanaan balaan madaa’uu erga irra ga’e booda Qaataar keessatti wal’aanamaa erga turanii booda kamisa torban darbee du’aan boqotan. VOA sagantaan Afaan Somaalee akka gabaasetti dubartoonni lamaan bulchiinsa magaalattii keessatti mindeeffamuuf jecha maqaa kijibaa gargaaraman.


Miseensi Paarlaamaa Daa’ima Harma Hootu Fudhatanii Gumii Seenan Dhooggaman

Paarlaamaa Keeniyaatti bakka buutuu kutaa bulchiinsa Kuwaalee jedhamtuu ka tahan harra daa’ima fudhatanii yoo paarlaamaa seenuuf jedhan dhoggamanii jiru. Zuleykaa hasan bakka buutuun dubartoota Kuwaalee, daa’ima ji’a shanii ka qaban yoo tahan, harra maree idilee paarlaamaa biyyattii daa’ima isaanii fudhatanii seenuuf utuu jedhaniiti seensarratti ka dhowwaman. Mss. Zuleykaan ta’ee kana booda. Wanni narra dhaqqabe, mirga dubartiin argachuu malte ka faallessuu jechaan dubbattan. "Harra dhimma ariifachiisaa qaba ture; yoo dhimmi si muddu sitti dhufu ammoo waan gootu hin qabdu. Kanaaf bakka mucaa koo kaawu waan hin qabneef ykn hojii hafuu ykn fidee dhufuutu narra ture. Kanaaf daa’ima kiyya fidee dhufuuf murteesse. Kanas kanan murteesseef namoota kiwaalee ka bakka na buufataniif sagalee tahuufi. Daa’ima qabaachuun adabbii ta’uu hin qabu; kun waan uumama jireenya keessaati." Gocha kana dubartootni Miseensa paarlaamaa Keeniyaa ta’an kaanis mormanii jiru. Yoo mormii isaanii ibsatanis, qaama seera baasee mirga saba biyyattii eegsisu keessatti mirgi dubartii hojii hojjettu tokko daa’ima sababa harma hoosisteef hagas yoo dhiibame waajjiraalee kaanitti maal akka tahuu malu yaaduun waan yaaddessaadhaa jedhan. Miseensonni paarlaamaa Keeniyaa Adoolessa bara 2013 dubartoota daa’ima qaban ka miseensa paarlaamaa tahaniif bakka daa’ima itti hoosisan fi kunuunfatan yaa qopheessuuf koomishinii paarlaamaa biyyattiitti ajaja dabrsus haga yoonaa murteen kun hojiitti hin hiikamnee jechuunis komii qaban dubbatanii jiru, dubartoonni miseensa paarlamaa Keeniyaa. Keeniyaatti seerri haadholiin daa’ima hoosifatan fuudhanii gumii akka seenan dhorku hin jiru. No media source currently available


Agawoonni Saaud Arabiyaa Eertraa Daawwataa Jiran

Angawoonni gameeyyiin Saudii daawwannaa Eertraatti geggeessaniin prezidaant Isaayas Afewerqii waliin kaleessa mana mootummaa Asmraa jirutti wal arguu dhaan dhimmootii nageenyaa naannoo galaana diimaa irratti mari’atanii jiru. Sabaa himaan Eertraa mariin sun dhimmootii misoomaa fi hariiroo Eertraa fi Saaud Arabiyaa akkasumas nageeyaa ti jechuu irra darbee ibsa bal’aa hin kennine. Akka qaama michummaa jirutti Eertraan gamtaan galoo galaanaa andaara galaana Asab akka gargaaraman fi buufati xiqqaara naannoo jiru haleellaa Yemen keessatti geggeessamu akka gargaaru eeyamtee jirti.


Baqattoota Galaana Irratti Rakkatan Kan Ilaaleen Xaaliyaaniin seera Haaraa Raggaasiifte

Galaana Mediteraaniyaan irratti bidiruuwwanii fi namoota hojii koolu galtoota baraarsuu irratti bobba’an irratti paarlaamaan Xaaliyaanii Adaba Cimaa raggaasisee jira. Tarkaanfiin kun immo dhaaba baqattotaa kan Tokkummaa Mootummootaa ykn UNHCR biratti yaaddoo guddaa uumee jira. Paarlaamaan Xaaliyaanii seera jiru jijjiiruun dhaabbatonni gargaarsaa kan dhunfaa godaantoota ykn baqattoota galaana giddutti rakkoon isaan mudate akka hin baraarsineef murteesse. Akka seera haaraa ba’eetti bidiruun dhunfaa bishaan Xaaliyaanii seenuun hojii baraarsaa goote Dolaara miliyoona 1.1 kan adabamtu yoo ta’u Donileen baraarsaaf ba’an battalumatti to’annaa jala oolu. Seerri haaraan yaaddoo guddaa uumuu isaa dhaabnii baqattotaa beeksisee jira. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Gumiin Hooggana Waraanaa Sudaanii Fi Mormitoonni Walii galtee Irra Ga’an

Gumiin hooggana warana yeroo ce’umsaa Sudaanii fi hoogganoonni mormitootaa walii galtee aangoo qooddanaa irratti walii galan.  Walii galteen kun kan irra ga’ame mormii baatilee hedduuf geggeesssamee fi jalqaba baatii Muddee keessa gatiin boba’aa ol ka’uu isaan jalqabee booda irra prezidaant Omar al-bashiriin aangoo irraa erga darbeen booda.  Waraanni Sudaan baatii Ebla keessa ture al-bashiriin humnaan aangoo irraa kan darbe. Mormitoonni garuu bulchiisa abbaa irree al-Bashir kan waggoota 30 booda dimokraasiin bakka akka qabatu waamicha gaafachuu itti fufan. Itti aanaa hoogganaan gumii hooggana waraanaa yeroo ce’umsaa Sudaan Mohamed Hamdan Dagalo akkas jedhu.  Marii kana akka michoota murtii haqa biyyoolessa keessaatti itti seenne. Marii kana akka garee tokkootti keessaa baana. Yaaddoon keenya kan guutuu Sudaan. Erga fedhiin biyyaalessaa injifatee ti kan nuti as bane. Kan injifate ykn injifatame hin jiru, sababiin isaas dantaan biyyattii walii galtee kana maraan ol waan ta’eef jedhan.


Pooliisin Keeniyaa Iyeeyyii Naayirobii Irratti Ajjeechaa Seeraan Alaa Geggeessa Jira Jedhame

Gareen mirga namoomaa ka sadarkaa Addunyaa, Hiyuumaan Raayitis Waach, humnoonni poolisii Keeniyaa, gandeen Naayiroobii iyyeeyyiin jiraatan keessatti ajjeechaa seeraa alaa geggeessaniin, bara dabre ijoollee fi gaheessota kurna lamaa ol fixan, jechuun balaaleffatee jira. Jalqaba baatii Addoolessaa irra gabaasaa baaseen, maqaa namoota ajjeesamaniii haga tokko galmeessee akka qabu beeksisee, garuu ajjeechaan naannoo sanatti, “namoota seera ala qubatan” jedhamee geggeessame kan inni galmeesse caalaa akka tahe dubbatee jira. Fediisaa Wambuuruu, baatii Guraandhala dabree, guyyaa Jimaataa tokko du’a ajjeefamuu ilma ishee akkamitti akka dhageesse ennaa ibsitu, “Gnama lafaa gara sa’aatii gara sa’aatii lamaa, ilmi koo inni quxxusuun mana dhufee, “ati as taa’aa jirta. Obbolessi koo ajjeesamee jira,” naan jedhe jetti. Yeroo buufata poolisii geessee gaafattu, ilmi ishee bilbila mobaayilii nama irraa butee fudhachuu isaatiif akka ajjeefame itti himuu isaanii dubbatti. Garuu, mucaan yakka akkasii hin hojjetu – jetti. Booda, bakka reeffii kayame ennaa deemtee mucaa ishee ilaaltu, qaamni isaa bakka baay’ee rasaasaan tumamee madaa’uu ibsite. Ajjeechaa ilma ishee irratti raaw’atame kanaaf, murtii haqaa argachuuf carraaqqiin goote haga ammaatti goote akka bu’aa hin qabaatiin illee dubbattee jirti. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Namni Lammaffaan Ripubilikii Dimookiraatawa Koongoo Keessatti Iboolaan Qabamee Argame Ni Du’e

Namni lammataa dhukkuba Iboolaan qabame argamuun har’a eega ifatti labsamee booda, du’uun isa immoo beeksisame. Namni kun kutaa Ituurii, hawaasa Baadiyyaa irraa ka gara magaalaa Goomaatti imale yoo tahu, achi dhaqqabuu isaa guyyoota xiqqoo dura Iboolaan qabamuun isaa beekamee, waaltaa wal’aansa Iboolaa ka magaalaa Goomaa jirutti wal’aanamaa ture. Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummotoaa, kutaalee Ripubilikii Dimookiraatawa Koongoo hookkarri itti hammaate – Kiivuu Kaabaa fi Ituurii keessatti dhukkubni Iboolaa argamuu labsanii, haalli isaa yaaddoo dhibee fayyaa hatattamaa sadarkaa Addunyaa tahee jira. Lubni Waldaa Kiristaanaa tokko irratti dhukkubichi argamee, awutoobusiidhaan magaalaa Gommaa eega gahee booda du’uu isaa tu, labsii sana labsiisisiise. Baatii Hagayyyaa, bara 2018 – eega Iboolaan biyyattii keessatti argamuun jalqaba beeksisamee booda namoota kuma lamaa fi dhibba shanii ol irratti dhukkubichi argame. Kanneen keessaa, namoonni kuma tokkoo fi dhibba ja’aa fi toorbaatama tahan ni du’an. Namoota dhukkubichi irratti argame kuma lamaa fi dhibba jahaa fi toorbaatamii tokko keessaa kanneen 700 tahan ijoollee tahuu – Jaarmayaan Gaargaarsa Daa’immanii, ka Tokkummaa Mootummootaa – UNICEF beeksisee jira. Caqasaa No media source currently available


Taanzaaniyaan Kilimaanjaaroo Irratti Tajaajila Konkolaataa Shiboo Irra Deemu Eegaluuf Karoorsite

Taanzaaniyaan gaara dheeraa Afriikaa fi seena qabeessa irratti tajaajila konkolaaaa shiboo irra deebu jalqabuuf karoorsite. Biyyattiin lakkoobsa tuuristootaa dabaluu barbaaddi garuu, kanneen gaara sana daawwachiisan tajaajilli akkasii bineensawwan daggala gaarreen sanaaf balaa ta’uu mala jechuun yaaddoo qaban ibsaniiru. Garri dheeraan Afriikaa kun magaalaa Moshi, ka Taanzaaniyaa daldalaa fi tuurizimii dhaan hedduu deggera. Namoota gamasii hedduufis madda galii ti. Angawoonni akka jedhanitti tajaajilli kun warren qaamaa hir’uu, maanguddootaa fi ijoollee dhaaf mijataa yoo ta’u turizimiin illee naannoo gaarreen sanaatti akka fooyya’u godha.


Sudaan Keessatti Mormiin Itti Fufe

Hiriirtonni mormii dhibbaan laka’aman kaleessa erga humnootiin nagaa eegsisan hiriirtota ja’a shanan isaanii barattoota ta’anitti dhukaasuun jjeesanii booda Al obeid keessatti hiriira mormii geggeessanii jiru. Kanneen dhaadannoo dhageessisan hirpha hin barbaannu, dhiiga dhiigaan deebisna jechuu isaanii Agence Frane Presse gabaaseera. Mormiin sun gariin daabboo ittiin bitatan akkaan dabaluu isaatti aansee ture. Humnootiin nagaa eegsisan hiriira sana bittimsuuf jecha dhukaasuu dhaan namoota ja’a ajjeesanii hedduu madeessanii jirn. Magaalattii keessatti uggurri sa’aa fi labsiin yeroo hatattamaa labsamee jira.