Falmiin Daangaa Naannoo Al-Fashaqaa Maal Irra Jira?

Humnoonni Itiyoophiyaa loltoota Sudaan daangaa isaanii falmisiisaa ta'e irratti ajjeesan himannaan jedhu Finfinneen haaltee jirti. Kunis, waldhabdee waggoota kurnan lamaan darbaniif lafa lalisaa kana Irratti ture deebisee kaase. Al-Fashaqaa irratti muddamsii hooggantoota naannichaa sodaachisee, humnoota wal morkatan Sudaanii fi Itiyoophiyaa gidduutti lafaa fi bishaan gaanfa Afrikaa irratti waldhabdee bal’aa ta’eef sooratee jira. Kaartuum torbee darbe Al-Fashaqaa keessatti walitti bu’iinsa uumameen waraanni Itiyoophiyaa loltoota Sudaan torbaa fi nama nagaa ajjeese jechuun eega himattee booda, Finfinnee irraa ambaasaaddara ishee akka waamtu Wiixata dabree beeksiftee turte. Sudaan akka jettetti loltoonni ishee waxabajjii 22 naannoo Sudaan irraa butamanii gara Itoophiyaatti kan geeffaman yoo ta'u, boodarra ajjeefamanii reeffi isaaniis midhaan irra ga’eera jetteetti. Hogganaan waraanaa Sudaan Abdel Fattah al-Burhaan naannoo falmii kan biyyoota lamaan daawwannaa taasisaniin loltoonni lafa sudaan irratti ''sochii haaraa ykn weerara kamiyyuu akka hin hayyamne'' qajeelfama kennaniiru. Waraanni Itiyoophiyaa deebii kenneen ajjeechaa kana keessatti gahee kamiinuu akka hin qabne, garu yoo ajajii kennameef humnoota Sudaanin lafa qabame jiru kamirraayyuu ari'uuf dhaadate. Finfinneen akka jettuutti miidhaan irra gahe milishaa biyya keessaa waliin walitti bu’iinsa uumameen kan dhufe ta’u fi, humnoonni Sudaan dachee Itiyoophiyaa fudhatan jechuun himataniiru. Muddmsii cimee yeroo deemu kanatti Gamtaan Afrikaa fi gareen hoggantoota naannoo tasgabiin akka bu’u gaafatan. Obbo Dammaqaa Mokonnan waa’ee Sudaan Irratti Ibsa kennan Itti aanaan muummee ministiraa Itiyoophiyaa fi ministirri haajaa alaa Ityoophiyaa Dammaqaa Makonnan mootummaan Sudaan muddamsa daangaa haala hin barbaachifneen hammeessuu fi dhimmicha idil-addunyaa taasisuu irraa akka of qusatu gaafataniiru. Obbo Dammaqaan waa’ee dhiheenya kana ta’e daangaa Ityoophiyaa fi Sudaan irratti mudate ambaasaaddarootaa fi dippilomaatota Afrikaaf ibsaniiru. Kanas humnoota waraanaa Sudaan garee shororkeessaa Wayyaanee ittiin jedhan waliin ta'uun qopheessee fi qindeesse jedhan. Gama biroon hidhattonni sudaan naannoo daangaa irratti meeshaalee gurguddaan dhukaasii bananiin abbootii qabeenyaa invastmeentii qonnaa irratti bobba’an akka dheessan gochuu isaa bulchaan goodiina Gondar dhiyaa Bikiis warqee ibsanii jiru. Guyyaa sadii dura karaa gama Abdiraarii fi Armaacoon dhukaasii bananii turan har’a dhaabachuu isaa fi namoota nagaa irratti midhaan geesisee akka hin jirre, gareen qoratuus ergamuu bulchaan kun ibsanii jiru. Mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad sabaa himaa hawaasaa kan ofii irratti Afaan Arbaan barreessniin uummanni Itiyoophiyaas ta’e kan sudaan filannoon isaa nagaa dha jedhan. Dhimma kana ilaalchisee dura ta’an komiishiina gamtaa Afrikaa Musaa Faakii maahmat gidduu kana ibsa baasaniin, biyyoota lame giddutti dura dhaabannaan waraanaa hammaataa jiru na yaaddeessee jira jedhanii gam lameen gocha isaanii irraa of qusatanii gara mariitti akka dhufan gaafatan. Naannoo daangaatti lubbuu namoota dabreef gadda guddaatu natti dhaga’ame jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaaste e jirti


Mootummaan Itiyoophiyaa fi TPLF Araarsituu Filachuurratti Garaagarummaa Agarsiisaa Jiru

Mootummaan Itiyoophiyaa waraansa humnota Tigiraay waliin geggeessamu dhaabuuf marii araaraa geggeessamu kamiifuu Gamtaan Afrikaa akka araarsituu tahuun hoogganu kan fedhu tahuu beeksisee jira. Garuu Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan TPLF, Gamtaa Afrikaa irratti akka amanataa hin qabne tahuu ibsee Keniyaan akka araarsitu kan fedhu tahuu dubbatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Sudaan Daangaa Itiyoophiyaa Irratti Haleellaa Raawwachuun Gabaasame

Mootumaawwan Itiyoophiyaa fi Sudaan waltii bu’insaa tibbanaa isaan gidduutti uumame babaldhisuu irraa akka of qusatan yemmuu gamtaan Afrikaa gaafachaa jiruu kanatti qibxataa dheengaddaa loltoonni Mootummaa Sudaan haleellaa meeshaa waraanaa gurgudda taasisuudhaan bakka Jabal Kala al-Laban jedhamu qabachuu isaanii gabaasinii Henerii Wilkins madda oduu Rooyotersin waabefachuudhaan Finfinnee irraa VOA dhaaf qindeesse ibsee jira. Du’aatii loltootaa isaa Toprbaaf haaloo akka bahu mootumman Sudaan dhaadachuu isaa kan ibse gabbasin kun, tarkaanfiin Jabal Kala al-Laban irratti fudhatameeraa jedhames deebii dhaadannoo Sanaa ta’uu danda’a jedheeraa. Haleellaa loltoonni Sudaa Raawwataniiru jedhame kanna irratti mootummaa Itiyoophiyaa irraa deebiin keename hin jiru. Biyyottan lamman walwaraansaa keessa galuu danda’uu laata? gaaffii jedhuu irratti xiinxaltoonni gabaasan VOA haasofsiise walwaraansii akka ta’uu hin dandeenye kan himan. Xinxalaan siyaasaa Sudaan Shawgii Abdulazim akka jedhanitti biyyotan lammanuu biyya keessatti rakkina Siyaasaa fi dinagdee keessa waan jiraniif yoo walwaraansa keessa seenan badiinsa guddaatu uumamuu danda. Gazexeessaa sudaan kan ta’e Abdelmoneim Abuu’idris walti bu’insicha ilaalchisee yemuu duubatu," gara wal waraansatti waan deemu natti hin fakkaatu. Walti bu’insii xixiqqoon asii fi achiiti itti fufuu malu. Yeroo hundumaa yemuu roobinii naannoo sana irrati jalqabu waltii bu’insii hin uumama. Qotee bultoonii yeroo sana waan lafa qotaniif," Jedhee jiraa. Gamaa Itiyoophiyatiins kan yaadaa kennan xiinxalaan Kiram Taaddesee , dhimoottan biyya keessa jerani fi haalaa Siyaasaa Naanichaa irraa kan ka’ee Itiyoophiyaan daangaa ishee ittisuu irraa kan hafee warran keessa waan seentu natti hin fakkatu jedhaniiru. Sayintistii siyaasaa Sudaan kan ta’an profeser Salah Al Doma gamma issanitiin , mootummaan Sudaan walti bu’isaa daangaa keessaa kan galuu barbaadu muddama siyaasaa biyya keessa jiru qabbaneesuudhaaf jechuu isaanii gabasini Henerii Wilknis ibseeraa.


Mootumman Naannoo Amaaraa, “Yaalii Shororkeessotaa Fashaleesse,” jedha

Mootummaan naanoo Amaaraa haleellaa qindaawaa ta’e wareen "Shororkeesitaa" jedhee waameen magaalotaa naanichaa adda adda keessatti raawwataman fashaleesuu isaa akka ibse Asteer Misgaanaawu Baahir Daar irraa gabaasteetti. Dubbii himaan Mootummaa naanichaa obbo Gizaachewu Muluneh oduu gabaastotatti yemuu dubbatan, yaaliin gareen isaan shororkeestootaa jedhanii waaman taasisan, tarkaanfiin seeraa kabachiisuu mootummaan naannichaa fudhachaa ture akka itti fufu kan taasisuudhaa jedhaniru. Magaalaa gudditti naanichaa Baahir Daar kessatti jalqaba torban kana dhoohisii Afur akka raawwatee turee kan ibse gabbasin Asteer Misgaanawu dhoohisaa sanaan midhaan qaqqabee akka hin jiree beekisiseera.


Lammiileen Tigraay Affaar Keessa Mooraalee Lama Keessa JIran Akka Gad-lakisaman Koomishiniin Mirga Namootaa Itiyoophiyaa Gaafate

Bulchiinsaa naannoo Affaar Mooraa Samara fi Agaatinaa keessatti namoonni jiraan akka attatamaan gad lakisaman Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa ibsa baaseen gaafatee jira. Gabaasin GebreMikaa’el GebreMedihin ibsa Komishiinii mirga namoomaa Itiyoophiyaa wabefachuudhaan qopheesse akka jedhetti namoottan moorrawan sana keessa jiran irratti wantii raawwatee hidhaa gosaa irrati hundaa’edhaa. Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa akka lakkoofsa Itiyoophiyaa Ebilaa 15 amma 20 ti mooraalee lamman keessatti hordoffii taasiseen, bakkaawwan Abi Ala, Koneba fi Barehaalee jedhaman irraa walti qaban fi lammiilee saba Tigray ta’an kuma Sagaltu argamu. Namoottan kun kan mooraa sana keessatti waliti qabaman nageenya isaaniitif eegumsaa akka argataniif malee hidhamanii akka hin taane kan VoA ti dubbatan haanga’onii naannoo Affar , nammottan sana bakka dhufanitti deebisun kan danda’amu haalli baakkii isaan irraa dhufanii yoo fooyya’e qofa akka ta’ee ibsanii, innis ji’a lamaa amma Sadii fudhachuu danda’a jedhaniiru. Baayi’inaa namoottan mooraawan lamman kana keessa jiranii ilaalchisee lakoofsaa adda adda jiraachuu isaa kan ibsee gabaasni Gebre Mikaa’el GebreMedihiin, Komishiinin mirgaa namoomaa Itiyoophiyaa kuma Sagal, Mootummaan Naannoo Affaar 7800 akkasumas, gabaasonii maddii oduu Rooyitars dhiheenya kana dhiheesse kuma Torbaa Amma kuma 12 ti akka tilmaame ibsee jira.


Gaszzexeessaa Tamasgeen Dassaaleny Dhimmaa Sadi’in Himatamee Jira

Abban alangaa mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa Abba qabeenyaa fi gulaalaa baruulee torbanii Fitih Jedhamuu gaazexeessaa Tamasgeen Dassaaleny Irratii himannaa Sadii dhiheesee jira. Gaazexeessaa Tamasgeen Dassaaleny irratti dhihaate hicitii raayya ittisa biyyaa diinaaf saaxiluu fi oduu dharaa barreessee tamsaasuudhaan. Gazexeessaa Tamasgeen gama isaatiin mirga yaadaa ofii bilisaan ibsachuu fi mirga odeeffanoo walabaan dhiheesuu fayyadamuu isaa ibsuudhaan akka yakka hin raawwanne himeeraa. Akka lakkoofsa Itiyoophiyaatti Ebila 18, 2014 jalqabee mana hidhaa kan jiruu Tamasgeen Dassaaleny akka mirgii wabii isaa eegamee manna hidhaatii bahee dhimma isaa hordofuu karaa Abukaatoo isaatiin mana murtiif gaafii dhiheesuu isaa Kenedii Abaatee gabaaseera.


Affaar keessatti Daa’imman Dhabiinsaa Nyaataa Madalawaatiin  Miidhaman Hospitaala Seenaa Jiru

Hospitaalli tokkichii naannoo Affar jiruu da’imman hanqinaa nyaata madalawaa qaamaa isaanitif barbaachisu dhabuudhaan midhaman dhibbaan lakkawaman waldhaanaa jiraachuun isaa gabasamee jiraa. Gabaasinni Halimaa Atumaanii naannoo Afaar irraa VOA dhaaf qindeesite, hospitaalli Dubtii ji’a Sadan darban keessaa daa’imman hanqina nyaata gahaatiin midhaman 369 simachuu isaa fi tajaajilli waldhaansaa daa’imanii kun kan kennamuu Doktoorotaa ijoolewanni Lamma qofaan akka ta’e ibseera. Hospitaalichii kanna duraa ji’atii ijoollewan Shan kan keesumeessa ture yoo ta’u, yeroo amma garuu guyyatti ijoollewan Shan gargaaruu irra akka jiru kan himan hogganaa Hospitaala Dubtii Dr. Muhammad Yusuufi. "Dhukubsattonni erga dadhabanii booddee dhufu. Kanaafuu dhukubsattoonni caalaan erga as gahanii sa’aatii Lamaa fi Sadii gidduutti du’u. sababnisaa rakkina hanqinaa nyaataa qofaan ittuu hin ta’in, rakkina dhibee sombaa/ Nimooniyaa, rakina dhiigaan /Animiyaa fi garaa kaasaadhaan walqabateen waan midhamaniifi," jedhaniiru. Lola TPLF waliin taasifamaa turen jarmiyaaleen fayyaa waan samamaniif yeroo amma Affaar keessatti kan tajaajilaa kennaa jiran,dhibeenta Kudhanii gadi akka ta’ee haangaaonii Itiyoophiyaa dubbachuu isaanii kan ibsee gabaasini kun , kuniis dhukubsattoonni akka hospitaalaa Dubtitti heddumataan taasisuu isaa beeksiseera. Amina Adam Ibraahim mucaa ishee dhukubsataa wajjin hospitaalaa keessaa jirti. Waa’ee mucaa ishee yemmuu dubbatu, "Ni qufa’a. ho’ii qaamaa isaa ol ka’ee jira. Waa nyaachuu hin danda’u, waan innii ta’ee hin beeknu," jetteetti.    Waajjirri dhimmaa namoomaa Mootumootaa gamtoomanii gargaarsaa nageenyaa barbaachisaa ta’e kennuudhaaf tattaafachaa akka jiran ibseera. Maayikil Saad dhaabataa mootummootaa gamtoomaniitti qindeesaa gargaarsa namoomaa kan Itiyoopiyaa yemuu dhimichaa irratii ibsa kennan,  jedhaniiru.   Karaa biratiin hojjattoonni fayyaa hospitaalicha dhisanii adeemaa waan jiraniif wareen hojii irra jiraaniif haalii amma jiru rakkisaa ta’uu isaa hogganaan hospitaalaa dutii Dr. Mohaamud Yusuf himu isaanii gaabasin Haliimaa Atumaanii ibseera.


Finfinneetti Gaazexeessaan Torban Dabre Hiikamee Ture Deebi’ee Qabame

Yoo tubii iraan kan tamsa’uu midiyaa hawaasaa Itiyoo Forem Midiyaa jedhamuu kan qopheesuu gaazexeessaa yaayyeesewu Shimalis finfinee keessatti qabamee hidhamuun isaa beekameeraa. Gaazexeessan kun dhiheenyaa kana mana hidhaa keessa kan turee yoo ta’u, wabii birri kuma 10n manna hidhaatii hikamuun isaa ani beekamaa. Sababinii inni amma deebii’ee itiin hidhame bakki inni jiruu akka hin beekamne abukaatoon isaa obbo Tadele Gebre Medihin VOA ti himaniiru.


Raayyan Ittisa Itiyoophiyaa Ajjeechaa Loltootaa Sudaan Keesaa Harka Hin Qabu Jedhe

Ajjeechaa loltootaa mootummaa sudaan irratti raawwatamee keessaa raayyaan ittisa biyyaa itiyoophiyaa akka harka hin qabnee ibsee jiraa. Dubbihimaan raayyaa Ittisaa biyyaa Itiyoophiyaa Kolonel Geetinet Adanee akka midiyaalee biyya keessatti himanitti, waltii bu’insichii kan uumame loltootaa sudaaniif Milishootaa naannoo gidduutti malee loltootaa mootummaa waliin miti. Bulchaan godina Gondor lixaa Bisex Worquu walitii bu’insichii kan ummamee loltootaa mootummaa Sudaaniif milishootaa naanichaa gidduutti ta’uu isaa VOA ti himuu isaanii Asteer Misgaanawu Baahirdaar irraa gabaasteeti. Waltti bu’iinsichaan garaa lamman irraa midhaan gahuu isaa kan himan Obbo Bisex Worqu, hidhatoonii meseensaa ABUT ta’an loltootaa sudaan irra goranii ittuu lolaa jiranii miidhamaniiru jedhaniiru. Ministeerri dhimma alaa Itiyoophiyaa dhimma kan irratti ibsaa kaleessa baaseen, Mootummaan Sudaan waraanii Itiyoophiyaa loltootaa isaa irrati haleellaa raawatee namootan 7 akka ajeese ibsuu isaa balaaleffatee waraanii mootumaa akka harka keesaa hin qabnee himuudhaan loltoonii Sudaan milishootaa naannoo tutuquu isaaniitiif deebii kennameen balaa qaqqabee ta’uu isaa hubachiseeraa. Ministeerii dhimmaa alaa ibsaa isaa keessatti dhimaa sana keesaa ABUT akka harkaa qabuu dabalee ibsuu isaa hordofuudhaan Mootummaan naanoo Tigraay guyaa har’aa ibsaa baaseen, ibsii mootumaan Itiyoophiyaa TPLFn ilaalchisee baasee waan dhugaa hintaanee fi wareeraa mootummaa Itiyoophiyaa yemuu muddamuu agarsiisudhaa jechuun isaa beekameera.


Itiyoophiyaan Looltoota Koo Torba Ajjeeftee tokko Qabattee Jirti: Sudaan

Waraannii Itiyoophiyaa looltoota koo 7 ajjeesuun kan biraa tokkoo fi sivilii tokko qabatte jechuun Sudaan himattee jirti. kanaafis deebii kan kennitu ta’u ibsa baasteen Sudaan dhaadattee jirti. Waggoota dhiyeenya kanaa keessatti naannoo daangaa irra kan jiru Al Fashaqaa kanbulchiinsa naannoo Tigraayti dhiyeenya qabukeessaatti darbee darbeewalitti bu’iinsii waraanaa gaggeeffamaa ture. Faallaa seera jiran hundaa, akkasumas seera waraanaa,fi gargaarsa dhala namaa kan addunyaa cabsuun waraannii Itiyoophiyaa looltoota koo 7 ajjeesan kan jedhu humnii waraanaa Sudaan tokko qabamuu ibsee jira. Itiyoophiyaa biraa battalumattideebiin kenname hin jiru. Angawaan waraana Sudaan kan eenyummaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan akka jedhanti, naannoo daangaa kutaa Al- Fashaaq tti dhiyoo lafa ta’e irraa boji’aman. Lafa daangaa biyyoota lameenii irra jiru fi qonnaan tolaa ta’e kan qonnaan bultonni Itiyoophiyaa qotataa turan, Sudaan kan kooti jechuun ishee biyyoota lameen giddutti darbee darbee walitti bu’iinsa uumaa waan jiruuf jecha hariiroon biyyoota lameen gidduu hammaataa jira. Muddamsii kunis caalaatti kan hammaate wal waraansii Tigraay keessaa baatii Sadaasa bara 2020 eega jalqabamee boodaa fi baqattonni kuma kurna hedduun gara Sudaanti eega dheessanii booda. Kana malees ijaarsa hidha laga Abbayyaa kan ilaaleen Sudaanii fi Masriin Itiyoophiyaa waliin rakkoo keessa seenanii jiru. Mootummaan Itiyophiyaa akka jedhutti walitti bu’iinsii kun waraanni Sudaanii fi shoroorkeessoota kan ittiin jedhe gareen ABUT lafa Itiyoophiyaa cabsanii seenuu isaaniin jalqabame. Walitti bu’iinsa waraana sudaanii fi milishaa naannoo kan eenyuumman isaa qoratamuuf jiru giddutti umameen lubbuu namaa darbeef gadda itti dhaga’amee ibsee jira. Waraanni sudaan daangaa Itiyoophiyaa seenee tuttuqqaa rawwatee ituu jiru waraana Itiyoophiyaa hiamchuun isaa haqa miti jedha. Mootummaan sudaan haala kana hammeessuu irraa of qusatee haala jiru tasgabeessuu irratti tarkaanfii fudhata abdii jedhu kan qabu ta’u abdiin qaba jedha mootummaan Itiyophiyaa. Mootummaan Itiyoophiyaas adda addummaa jiru irratti furmaata argamsisuuf cicha kan qabu ta’u ibsee jira. ABUT fi aangawoota Tigraayiin bulchaa jiran irraa deebii argachuuf yaalaa kan jirru yoo ta’u akka argameettis kan dhiyeessinu ta’u beeksiifna.


Mootummaan Naanno Amaaraa Namoottan Too’annoo Jalaa Oolcheef Akka Mirgaa Seeraa Kabajuu Koreen Mana Mare Bakka-bu’ootaa Hubachiise

Miseensonni koree dhaabbataa dhimmoottan seeraa, haqqa fi diimokiraasii walgahii sabaa magaala Baahirdaar keessatti taasisan irratti dura teessuun korichaa aadde Itsegenet Mengiistuu wa’ee olaantummaa seeraa, waa’ee yeroo gabaa keessaatti haqa argachuu irratti maryachuu isaanii ibsaniiru. Sababa seera kabachiisuutiin shakkamtootaa 12,400 akka hidhan Haanga’oonii Mootummaan naannoo Amaaraa koree mana maree bakka bu’ootaatiif ibsuu isaanii gabaasiin Asteer Misgaanaawu Baahirdaar irraa qindeesitee ibseeraa. Dura teesuun Koree mana maree bakka bu’ootaa Itsegenet Mangistuu bakkeewan namoottan too’annoo jala oolan itti hidhaman daawwachuu isaanii ibsaniir. "Bakkii keessaa bulan, dhimii nyaataa, bishaaniif qulqulinaa bakka tokko tookkotti gaariidhaa. Kan fooyya’uu qabus jira. Akka isaan achi turan hin barbaadamuu. kan murtoo argachuu qabuu dhafee itti murtaa’ee gara mana amala sirreesatti akka dabarfaman, warri qulquluu ta’an immoo haalii isaanii qulqullaa’ee akka geggeesaman haasofneeraa.adeemsa irra jira," jedhaniru. Tarkaanfii seeraa kabachiisuuf fudhatamaan jedhamee Kanaan shakkamtootaa too’annii jalaa olaan 12400 keessaa 3750 kan ta’an wabiidha fi haalaa qulquleeffanaa adda addatiin gadi lakisamuu isaanii komishiiniin poolisii naanichaa koree mana maree bakka bu’ootaatiif ibsuu isaa gabaasinii Asteer Misgaanaawu Ibseeraa.


Buqaatota Naannoo Afaariif Gargaarsii Dabalataa Akka Barbaachisu ibsame

Kaabaa Itiyoophiyaa naannoo bulchiinsaa Affaar keessatti namoonni jereenyaa isaanii irraa buqqa’anii hanqinaa midhaan nyaataatiif daawoo dhabuutiin kan ka’ee gara qe’ee isaanii keessaa baqatanii bahanitti deebi’aa akka jiranii fi dhaabanii mootummoota gamtoomanii deebi’uun isaanii fooya’iinsii haalaa jiraachuu kan mirkaneesuu akka hin taanee ibsee, degersaa adduunyaatif waamichaa taasisuu isaa gabaasinii Halimaa Atumaanii Naannoo Affaar magaalaa Samara irraa VOAdhaaf gabaastee ibseera. Mooraa buqqaa’otaa Dubti ti argamuu keessaa namoonii kuma 30 kan jiran yemuu ta’uu, caalaan isaanii lola mootummaa feederaalaaf ABUT giduutti taasifamee baqa qe’ee isaanii gad lakisani fi warren biraa immoo sababa hongeetin kan ka’ee beeladoonni isaanii jalaa dhumanii jennaan waan nyaatan dhabanii warren buqqa’an ta’uu isaanii hoggantoonni bulchiinsa naannoo Affaar ibsuun isaanii gabassameeraa. Haadhaa ijoollee Sadii kan ta’an Miyira Muhaamed ji’a Amajii keessaa kiiloo meetirii 400 imaluudhaan mooraa buqqaatotaa yemuu gahan moorichii guutee ,wantii nyaatamuuf bakka boqonnaa hin qabu.aadde miyiraan rakkinaa isaanii yemuu himatan, "waan nuuf wayyuu hin beeku. Sababnii isaas, yoon qe’ee kootti deebi’ayoo kan nu gargaaru hin jiru. Asii gargaarsa gahaa argachaa hin jirru. Yaaddoo caalaatuu natty dhagahama. Waa’een deebi’uu na yaaddeseeraa," jedhaniiru. Miyiraan kophaa miti. Haanga’oonni balaa Affaar akka jedhanitti ji’a Waxabajii keessa sababa hanqinaa gargaarsaa fi cufamuu mooraatiin kan ka’e namoonni 8000 bakka dhufanitti deebi’aniiru. Akkaa ejensiin dhimmaa baqattootaa mootumoota gamtomanii jedhutti ji’a bitootessaa irraa jalqabee buqqaa’onni kuma 12 garaa qe’ee isaanitti deebi’aniiru. Dhaabata mootummoota gamtoomaniitti waajjirii dhimaa namoomaa Itiyoophiyaa akka jedhetti namoottan qe’ee isaanii irraa buqqan kana qaqqabuudhaaf gargaarsaa doolaaraa biiliyoonii Sadiitu barbaachisaa. Waajiraa mootumootaa gamtoomaniitti kutaa qindeessa dhimmaa namoomaa irraa Maayikl Saad yemuu dhubbatan, "yoo bakkaa dhaabanii egumsaa fayyaa, mannii baruumsaa, bishaan, ibsaan,baanki fi telekomonikashiiniin hin jirreti deebi’an haalii ifatii ulfaataa ta’a," jedhaniiru. Duma irratis lammiileen Itiyoophiyaa filannoo gaarii malee wal waraansaa fi beelaan qe’ee isaanii irraa buqqa’aa jiru jedhaa gabaasinnii Halimaa Atumaanii. Haaluma walfakkaatun dhaabbata mootumootaa gamtoomanitti Sagantaan nyaataa adduunyaa WFP lammiilee Itiyoophiyaa beelaan dararamaa jiran gargaaruudhaaf gargaarsaa gaafachuun isaa gabasameeraa. Dhaabataa Nyaataa Aduunyyatii daarekteerri kutaa gaanfaa Afrikaa akka jedhanitti, namoonni wabii midhaan nyaataa hin qabne dhibeentaa 90 kan caalee yemuu ta’u wagga darbe irraa yeroo ammaa namoonni miiliyoonii 89 ta’an haala rakkisaa ta’e keessa jiru. Haalii yeroo ammaa Itiyoophiaa keessa jiru biyyya adduunyaa kamiinuu caalaa yaaddesaa akka ta’e Room Irratti gaaffii fi deebii taasisaniin kan ibsan Michael Dunfoord rakkinichii waltii bu’iinsaa, haalaa qileensaa , dhibee Kooviid fi dhiyeenyaa kana immoo lola Yuukreenin kan walqabateedha jechuun isaanii beekameeraa. Walwaraansi ji’oottan 19 fi kaabaa Itiyoophiyaatti taasefamaa ture hongeedhaan walqabatee namootta Miiliyoonii 13 gargaarsaa nyaata namoomaatiif akka saaxilee kan himee ibisii kun, sagantaan Midhaan Nyaataa Adduunyaa lammiilee Itiyoophiyaa gargaarsa barbaadan Miiliyoonii 11 fi baatiwwan Jahan dhufanuuuf midhaan dhiheesuudhaaf doolaarrii Miiliyoonii 470 akka isa barbaachisu ibseeraa. Koreen mana maree feederaalaa hidhamtootaa naannoo Amaaraa daawwate.


Koreen Seenetii Yunaayitid Isteetis Nyaata Akka Meeshaa Waraanaatti Fayyadamuu Baleeleffate

Koreen Mana-maree murtii seeraa Yunaayitid Isteetis nyaata akka meeshaa waraanaatti fayyadamu balaaleffachuudhaan, yaada murtii dabarsee jira. Dhabamuu wabii nyaataaf sababaan walitti bu’insa tahuu isaas, Koreen kun jalqaba irraa hubachiisee jira. Deggersa paartiilee Yunaayitid Isteetis lameenii kan argate yaada murtii kana wixinuu fi mari’achuutti kanneen hirmaatan keessaa gargaaraa hoogganaan koree sanaa Senaatarri “South Dakota” Jima Raayich, biyyoota akka Itiyoophiyaa, Sudaan Kibbaa, Sooriyaa fi Yemen keessatti humnoonni wal-waraanaa jiran, caasaalee maddeen galii fi bu’aalee isaanii beekaa akka barbadeessan, gabaalee tasgabii akka dhorkatan, dhaabbatoota fi hojjetoota gargaarsaa danqaalee akka uuman dubbatan. “Kana gochuudhaanis uummata siivilii irratti xiyyeeffachuun, rakkoo beelaa uumu” jedhan Raayish.


Aangawaan Gamtaa Awurooppaa Itiyoophiyaan Boba’aa Gahaa Gara Tigiraayiti Ergaa Akka Hin jirre Dubbatan

Gamtaa Awuroopaatti Komishinerii bulchiinsa balaa kan ta’aniff torban kana keessa Tigraayiin kan daawwatan Jaaneez Leenaarsiis gargaarsa namoomaa Tigraayiin seenee bakkawwan barbaachisuun gahuudhaaf hanqinni boba’aa jiraachu isaa ibsani, mootummaan Itiyoophiyaa gamma isaatiin boba’aa gahaan Tigraayitti ergamaa akka jiruu himee komiin dhihaatee dhugaa akka hin tane beeksisee jira. Halimaa Atumanii Finfinne irraa akka VOA dhaaf gabaastetti, ugura gargaarsaa namoomaa itti fufee jiruun kan ka’e lammiileen Tigraay rakkachaa jiru jechuudhan haanga’an Gamtaa Awurooppaa Maqaleedhaa deebi’anii ibsa kennaniin akkana jedhaniiru. “Dhorkaan karaa boba’atiin jiruu akka ka’u ni barbaadama. Boba’an dabalataa barbaachisaadha. Gargaarsii midhaan nyaataa maqalee gahus bakka barbaachisummaan jiru baadiyaadhaan gahuun isa malee hin danda’amu. Haalii amma jiru kana. maneen kuusaa gargaarsaa namoomaa Maqalee keessa jiran guutuudhaa. Garuu ummaanii baadiyyaa keessaa jiru ammayyu beela’aa jira” Itti gaafatamtuun dhimma preesii waajjira Muumee ministiraa Billenee Siyum karaa boba’atiin ugurrii ykn daanqaan taasifamee akka hin jire himaniiru. Akka Biillanee Siyum jedhanitti, torban darbe konkola’atooni Sadii boba’aa Liitirii 137,500 fe’an Maqalee seenanii jiru. Akka walii galaatti ji’a Ebilaatii kaasee boba’an Liitirii 920,000 Tigraayiti ergamuu isaa kan ibsan Biillanee Siyum itti dabaluudhaan akkan jedhaniiru. Waajirri dhimma alaa mootummaa naannooTigraay fuulaa Tiwuutarii isaa irratti akka jedhetti, ji’a Ebilaatii as boba’aan Tigraayiin seene liitirii 770,000 qofaa akka ta’e ibsuun isaa beekameera. Balaliin Xiyyaaraa gargaarsa namoomaa gara Tigraayittti taasifamuu akka dhaabbatee Mootummaan ibsii jira. Mootumaan feederaalaaa Itiyoophiyaa yeroo amma naanoo Tigraay kan bulchaa jiru TPLF akka xiyaarii gargaarsa namoomaa Maqalee hinqubanne ugureeraa jechuudhaan ibsee jira. Tajaajilli kominikeshinii mootummaa guyaa kaleessaa xiyaaronni gargaarsaa namoomaa fe’anii Tigraayiin deeman Akka dirree xiyyaaraa Maqalee iraa hin qubanee TPLF dhorkeeraa jechuu isaa gabaasinii kenedii Abaatee ibseraa. Mootummaan bulchiinsaa naannoo Tigray dhimaa kana irratti ibsaa baaseen himannaa mootumaan Itiyoophiyaa dhihesse dhugaa akka hin taane himee, Tigraay kessaa waan hanqinnii bo’aba jiruuf tajaajilaa buufata xiyyaaraa kennuun akka isa rakkisaa jiru ibsuun isaa beekameeraa.


Tigraay Deebitee Addunyaa Waliin Qunnamtii Qabaachuu Qabdi: Gamtaa Awurooppaa

Mootummaan Itiyoophiaa bulchiinsii naannoo Tigraay addunyaa waliin akka wal qunnamtuu akka taasisuuf gamtaan Awurooppaa gaafatee jira. Kunis waggaa tokkoof uggurrii hangi tokko ka’amee uummata hanqiina nayaataan rakkatan kan Tigraay kanneen Miliyoona tokko ta’aniif gargaarsii nyaataa kuusaa keessaa sababaa dhabamuu boba’an akka hin raabsamnee eega taasisee booda. Komishinarri gamtaa Awuroopaa kan gargaarsa dhala namaa fi waa’ee rakkoolee mudatan hordodfuu kan ta’an saneez Lenarchich akka jedhanti, dhiyeenya kanaa kaasee, lakoobsii kokolaataa gargaarsa fe’anii Tigraay dhaqqaban dabaluun waan gaarii akka ta’e garu, gamtaan Awuroopaa Itiyoophiyaa ishee uummata Miliyoona 100 fi Miliyoona 15 qabdu waliin hariiroo qabu iddotti deebisuuf waan barbaachiisan kan biroon hojjatamu akka qaban hubachiisan. Kunis taajaajiillii Baankii, eleektrikaa fi teeleekomunikeeshinii walitti bu’iinsa humnootii Tigraayii fi motummaa Fedeeraalaa giddu tureen kan ka’e waggaa tokkoo fi walakkaaf akka citeetti jira.Kunis akka cufameetti turuu isaaf sababaan arguu hin jiru jedhan. Tigraayiin hanga tokko cufuun walitti bu’iinsa baatii 19 booda Uummata gargaarsa dhala namaa eeggatu Miliyoona 5.2 dhaqqabuuf yaalii ta’u gufachiisuu dha jedhan. Mootummaan Itiyoophiyaa boba’aa fi maallaqnii akka Tigraay hin dhaqqabneef ugguura kaa’ee akka kaasu, tooftaa ittiin to’atan hojii irra olchuun sodaa mootummaan qabu kan boba’aa humnootiin Tigraay hojii qaraanaaf oolchu jedhu hambisuu dandaa’aa jecdhan Larchcic Humnootiin Tigraay Maqalee deebisanii eega qabatanii booda, Tigraay harka caalaan Itiyoophiyaa waliin qunnamtiin jiru cite jira.


Angawoonni Tigraay Marii Nagaaf Qophii Dha: Getaachoo Raddaa

Mootummaa Fedeeraala kan Itiyoophiyaa fi aangawoota Tigraayiin bulchaa jiran giddutti mariin nagaa akka jalqabamuuf yaalaa kan jiran jiloonnii gartuu sadaffaa gara Maqaleetti deddebi’aa akka jiran dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa tuuta oduuf ibsanii jiru. Angawoonni Tigraay nagaa buusuuf qophii ta’u ibsanii jiru.Jillii addaa kan gamtaa Afrikaa yeroo torba caalaa deddebi’uu isaanii akkasumas bakka buutonni gamtaa Awuroopaa maqalee keessa akka turan ibsanii rakkoo gargaarsa dhala namaa jiruu akka hubatan ta’u isaa fi hospitaala rifeeraalaa Aydar daawwachuun isaanii Obbo Geetaachoon ibsanii jiru. Mootummaan Abiyyi jechuun kan Obbo Geetaachoon waaman mootummaan Fedeeraalaa dhugaa ta’u fi hin taanee isaa beekuu baannuus nagaaf fedhii akka qabu Paarlaamaa dabalatee ibsee jira jedhanii mootummaan Ertraa garu carraa karaa nagaa danquuf gufachiise jechuun himatan. Himannaa Ertraa irratti dhiyaate kanaaf aangawoota Ertraa irraa kallattiin waan dhaga’ame jiraachuu baatuus, yeroo yerootti ibsa kennaniin, hogganoota TPLF farra nagaa fi shoroorkeessoota kechuun himataa turan. Guyyaan Wareegamtootaa Har’a Tigiraay Keessatti Yaadatamee Oole Guyyaan Wareegamtootaa har’a Tigiraay keessatti marsaa 34ffaaf yaadatamee ooluu aangawoonni naannicha bulchaa jiran beeksianiiru. Magaalaa Maqalee irraa ibsi har’a bahe akka addeessetti, guyyaan kun – kanneen waggoota 34 dura guyyaa kana haleellaaa xayyaaraan Gabaa Hawuzeen irratti raaw’atameen dhuman, kanneen waggaa sadii dura ajjeesaman hoogganaa ajajoota humnoota waraanaa Itiyoophiyaa duraanii – Jeneraal Sa’aaree Mekonnin fi kan isaan waliin ajjeesaman – Jeneraal Gezzaa’ii Abarraa, akkasumas, “waggaa tokko dura, uummata gabaa Togongaa bahe irratti halellaa humna qilleensaan raaw’atame,” jedheen kanneen wareegaman guyyaa itti yaadamu tahuu beeksisee jira. Guyyaan kun, shaamaa ibsuudhaan, agarsiisawwan artii dhiheessuudhaan, akkasumas marii geggeessuudhaan naannoolee adda addaatti yaadatamee ooluu isaa – Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Dhalatonni Tigraay Hidhaman Isa Tokkumoomaan Mootummootaa Tilmaame Ka Caalu Tahuu Rooyiters Gabaase

Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti wal waraansa jalqabamee baatilee kudha sagal lakkoobsisee keessatti dhalattonni Tigraay kuma hedduun yakka ilaalchatti ituu hin dhiiyeffamiin laftii itti hidhamanii ka’aman kurna tokko arguu isaa Rooytars gabaasee jira. Tokkummaan Mootummootaa akka tilmaameetti baatii Sadaasaa fi Guraandhala giddutti qofa dhalattonni Tigraay 15,000 caalantu hidhame.Yeroo sana labsii yeroo hatattamaatu hojii irra oolee ture. Namoota amma iyyu hidhaa keessa jiranii fi hidhamanii hiikaman 17 dubbisuu isaa kan ibse Rooytars suuraa saatalaayitii waabeeffachuun kan Tokkummaan Mootummootaa hidhaman jechuun tilmaamee sana kuma sadiin caala jedhe. Gameessii paaartii mormituu Tigraay Haayiluu Kabbadaa kanneen hidhaman kuma kuna hedduu dha jedhan.Gabaasnii jiru, dhalattonni Tigraay kuma sagal caalaan amma iyyu hidhaa keessa jiru kan jedhu yoo ta’u kun immo isa mootummaan Fedeeraalaa irra jireessi gadhiifamanii jiru jedhu sana faalleessa.


Hoogganaan Komishina Marii Guutuu Biyyaa Hundeeffamee Bulchaa Godiina Sidaamaa Dubbisan

Komishinni marii guutuu biyyaa kan Itiyoophiyaaf itti gaafatamaa Komishiinaraaa kan ta’an Proofeesar Masfiin Araayaa mariin kun sadarkaa gadii irra jalqabee ballinaan kan gaggeeffamu ta’u ibsan. Komishiniin kun naannoolee adda addaatti imaluun aangawoota naannoo waliin akka dubbatu, kunis marii guutuu biyyaa qopheessuuf kan gargaaru ta’u Profeesar Masfiin ibsanii jiran. Akka kanaaniis komishiinichi har’a prezidaantii bulchiinsa naannoo Sidaamaa Obbo Dastaa Kedaamoo waliin dubbachu isaa Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira. Kanneen ammaan dura yaada isaanii Sagalee Ameerikaaf kennanii turan hoogganoonni paartiilee siyaasaa sadii, kan KFO, Kan Arena Tiigray fi kan Izema, akkaataan miseensonni koomishinichaa itti filataman kan hunda hirmachise miti, jechuudhaan deemsa amma qabatameen furmaata fida jedhanii akka hin amanne ibsuun isaanii hin dagatamu. Gama biraatiin immoo hoijiin koomishinichaa dhimmoota adda addaa irratti garaagarummaa jiru irratti marii lammiwwan Itiyoophiyaa hirmaachisu taasisuu fi haalawwan waliigaltee uumuu dandeessisan miijessuu qofa tahuu kan ammaan dura ibsanii turan – hoogganaan koomishinichaa – Proofesar Masfin Araayaa, deemsicha keessatti paartiilee siyaasaa dabalee qaamota fedhii qaban mara kan hirmaachisu tahuu dubbatanii turan.


Guyyaan Baqattoota Addunyaa Waxabajjii 20 Ayyaaneffama

Tokkummaan Mootummootaa guyyaa kana Wiixata fullee keenyaa kabajuuf kan jiru yoo ta’u baatii Guraandhala dabree Raashaan ituu Yukreeniin hin weerariin dura lakkoobsii baqattoota addunyaa irra jiranii Miliyoona 89 ture jedha. Kanneen Yukreen keessaa dheessan dabalatee lakkoobsii kun Miliyoona 100 caalaa jedhe.Komishinarrii olaanaan kan waa’ee Baqattootaa Filiippoo Graandee akka jedhanti hundi keenya yeroo ammaa Yukreen irratti fulleeffannee akka jirru yaadachuu qabna. Garu waan ilaalacha hatattamaa argachuu qaban hedduu booda waa’een Yukreen dhufuun jedhan. Dhaabatii kun haala addunyaa irraa kan ilaalchisee gabaasa baaseen bara dabreee rakoon biyyoota shan jechuun Siriyaa Veneezu’elaa Afgaanistaan Sudaan Kibbaa fi Maaynamaar keessatti uumamee namoota manaa fi qe’e ofii irraa godaanana harka 70 qabatee ture. Afgaanistaan keessatti uummata Miliyoona 24tu gargaarsa dhala namaa barbaada. Dinagdeen isaanii dadhabaa yoo ta’u Taalibaan dubartootaa fi shamarran irratti ugguura dabalataa ka’aa jira. Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa Mootummootaa(UNHCR ) akka jedhutti, dhiibaan kun hundumtuu lammiwwan Afgaanistaan Miliyoona 2.7 biyya ofii gadhisanii akka ba’am dirqisisee jira.


Talaaliin Kooviid- 19 Ittsu Dubartoota Ulfaa ni Gargaara: Qorannaa Haaraa

Dubartoonni ulfaa rakkoo fayyaa wal xaxaa fi du'a hordofsiisuu kan dhukkuuba KOOVIID-19 irraa dhufuuf saaxilamoo ta'u qorannaan dhiyeenya kana gaggeeffame hubachisee jira. Qorannaan kun biyyoota Afrikaa Kanneen uffee sahaaraa gadii keessatti gaggeeffame. Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


Godinaa Oomoo  Kibbaa Keessatti Shakkamtoota 380 Ta’an Irratti Himanaan Dhihaachuufi

Naannoo sabaa fi sab- lammii kibbaa Itiyoophiyaatti, bulchiinsii Godinaa Omoo kibbaa shakkamtootaa 380 irratti himannaa dhiheesuudhaaf qophaa’uu isaa beeksiseera. Ji’a caamsaa darbee keessa jiraattonni gaaffii bulchiinsaa saba Ariitiin walqabatee hiriiraa yemuu bahanii turan, manoottan daldalaa 160 magaala Jiinkaa fi naannoo keessatti gubamaniiru. dhimmii namoottan himatamuuf jiranii kunis yakka yeroo sana raawwatameera jedhameen walqabate akka ta’ee gabaasni Yoonaatan Zebdiyoos ibseeraa. Itti aanaa bulchaa godina Omoo kibbaa kan ta’an Obbo Daamoo Bezaabih namootaan shakkamanii mana hidhaa keessaa jiran 380 irratti himannaa dhiheesuudhaaf ragaa gahaa akka qaban ibsuu isaanii gabaasnii yootaabn Zebdiyoos dabalee hubachiiseera.


Prezidaantiin Bulchiinsa Naannoo Tigraay Waa’ee Marii Nageenyaa Irratti Ibsa Kennan

Prezidaantiin bulchiinsaa naannoo Tigraay Dr. Debretsiyoon Gebremikaa’el waa’ee marii nageenyaa taasisuu mootummaan Itiyoophiyaa beeksisee, waa’ee gargaarsa namoomaa fi wa’ee ibsaa mootummaan Eertiriyaa kenne irratii magaalaa maqalee keessatii ibsa kennaniiru. Marii nageenyaa ilaalchisee amma ammatii wantii jalqabamee akka hin jire kan dubbatan Dr. Debretsi yoon, bu’ii marii dhiheenyaa kana sabaa wajjin taasifame irrati hundaa’uun fedhii sabaa akka hordofan ibsuu isaanii gabaasin Mulugeetaa Atsibehaa Maqalee irraa qindeesse beekseseera. Gargaarsaa namoomaa ilaalchisee fooyya’iinsii akka jiru kan dubbatan Dr. Debretsiyoon, hanqinii boba’aa waan jiruuf gargaarsaa namoomaa bakkaa adda addaati waan raabsuun hin danda’amneef, gargaarsii caalaan magaalaa maqalee keessatii kuusamee jira jedhaniiru. Haalaa Ertiraadhaa wajjin jiru ilaalchisee kan dubatan DR. DebreTsyoon, Eritiraan lafa Tigraay qabatee akka jirtu himanii qaamnii Tigiraay keessatii badiinsaa raawwate waraanaaf qophaawaa jiraachuun ibsuun isaa waan nama dhibu ta’uu isaa akka dubbatan gabaasinni Mulugetaa Atsibahaa ibseeraa. Muumeen Ministeeraa Itiyoophiaa Abiy Ahmed mana mare bakka buu’ootaa mootimaa isaaniif ibsa kennaniin Mootumaan isaanii bulchiinsa naannoo Tigraayoiio waliinmarii taasisudhaa koree hundeesuu isaa ibsuun isaanii gabaasaameera. Mootummaan Ertiraa daangaa Tigraay Irratii waltii bu’iinssi umamuu isaa ibsee lolaaf qophaawaa ta’uu isaa caamsaa 27 bara 2022 baasee keessatii eeruun isaa waan beekamuudha.


Itiyoophiyaan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay Waliin Dubbachuu Haala Ishee Dandeessisan Qorataa Akka Jirtu Dubbatte

Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad har’a miseensoota paarlaamaa biraa gaaffii dhiyaateef deebii kennanii jiru. Walitti-bu’iinsa Itiyoophiyaa gama kaabaa kan ilaaleen haga ammaatti mootummaa Fedeeraalaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT)giddutti mariin gaggeeffame hin jiru jedhan. Garu koreen itti aanaa isaanii Obbo Dammaqaa Makonniniin dura ta’aa itti ta’an marii gaggeffamuu maluuf haal duree barbaachiisan murteessuuf hojjataa jira jedhan.Koreen kun Guyyoota 10 hanga 15 giddutti koree hojii koree rawwachiiftuu paartii badhaadhinaaf gabaasa akka dhiyeessuuF jiru mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad ibsanii jiru. Koree hojii raawwachiiftuu paartii Badhaadhinaan Koreen kun hundeeffamuu ifatti ennaa ibsu kun kan jalqabaa yoo ta’u yoom akka hojii jalqabees hin ibsamne. Koreen kunis gabaasa guutuu qabatee ennaa dhiyaatu uummataaf ifatti kan labsamuu akka ta’e Mummichi ministeeraa ibsanii jiru.Gara mareetti kan seenamuu taanaanis Itiyoophiyaa bakka bu’uun kan dubbachuuf jiru koree’uuma kana ta’u ibsan. Odeeffannoon dhokfamuu waan hin jirreef yeroon ga’e mariin ennaa jalqabamuu ifatti ni labsiina jedhanii jiran. Dhimma kana ilaalhisee Xalayaa banaa waajiira prezidaantii bulchiinsa bulchiinsa naannoo Tigraay biraa ba’e akka jedhutti, ejjennaan mootummaa Tigraay waan jijjiramee hin qabu.Deemsa nageenyaa qabatamaa loogii hin qanee fi qajeelafama qabu akkasumas kanneen walitti bu’iinsa Itiyoophiyaa keessatti ta’eetti hirmaatan giddutti ta’uuti ni hirmaanna jedha.Kanaafis jila sadarkaa olaanaa kan aangoo guutuu qabuu fi ibsii kennameef erguun qohii ta’una jedh keenyaa beeksisaa kunis walgahii mootummaan keniyaa walitti fiduun keessummeessuuf ta’uu beeksiifma jedha. Mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad dhimmi biraa paarlaamaa keessaa ka’e deebii itti kennaniin, Kanneen dhiyeenya kana hidhaman Gaazexxessootaa fi warra yuuTubii irratti qophii dhiyeessan kan ilaaleenis paarlaamaa keessatti ibsa kennaiinisaan keessaa hangii tokko hokkara Kakaasuu keessaa harka qabu kan jedhan Dr Abiyyi,namoota akka roogeessaa fi Gaazexxessuummaatti dhaabattoota guutuu biyyaa barbadeessan adda baafnee ilaaluu hin qabnu. Abbaa biyyummaa biyyaa kabajsisuu irratti Deemookraasiin jiraatu hin jiru jedhan. Hogganoonni Tigraay immo, mummichi ministeeraa Abiyyi bulchiinsa naannoo keessatti aangoo mootummaa waaltaa barbaadu jechuun himatu. Dr.Abiyyi gama isaaniin, TPLF aangoo biyyati bulchuu kan bara 2018 harkaa ba’e sana deebisee qabachuu barbaadu jechuun himatu.


Profeesariin Yunivarsitii Maqalee Badhaasa Sadarkaa Addunyaa Kan Qonnaa Injifatan

Waldaan barnoota sadarkaa olaanaa konfedereshinii addunyaa kan waa’ee qonnaa fi saayinsii jireenyaa badhaasa kabajaa kan milkaa’iina guddaa bara 2021 profeesar Mark Vaan Montaaguu yunivarsitii Gent irraa akkasumas profeessar Mitikkuu Haaylee Yunivarsitii Maqalee irraa kan badhaasuu ta’u labsee jira. Kunis qonnaa fi saayinsii jireenyaa kan ilaaleen milkaa’iina guddaa argamsisaniif akkasumas qorannaa saayinsii jabaa gaggeessaniif ta’uun ibsamee jira. Sirnii badhaasa kana kennuu kun Waxabajjii 21 bara 2022 Chaayinaa irraa kan gaggeeffamu yoo ta’u karaa marsaa inatnettii kallattiin guutuummaa addunyaa irratti kan tamsaafamuu ta’uun ibsamee jira.


Magaala Dasee Keessatti Namoonni Ajjeefaman

Namoonni mana hidhaa magaalaa Dasee keessaa miliqanii ba’anii fi humnootii nageenyaa giddutti dhukaasameen yoo xiqqaate namnii shan ajjeefamuun ibsamee jira. Bulchinsi magaalaa dasee akka jedhutti baatii Adooleessa keessa yeroo humnootiin ABUT magaalatti to’ataa turanti namoonni hidhaa keessa miiliqan akka harka kennaiif humnootiin nageenyaa yeroo yaalanti kun dhaqqabuun ibsamee jira jechuun Masfiin Arraagee gabaasee jira.


Wellisaan Sirboota Wellisaan Sirboota Tigiriffaan Baay’ee Beekamu Kaleessa Du’aan Boqote

walleelee Tigriffaan beekamuu Daawwiit Naggaa Dilbata kaleessaa du’an addunyaa kana irraa boqotee jira.Wellisaa Daawwiit guyyoota safiif hospitaala Addis Hiwoot jedhamu kan Finfinnee keessatti yaalamaa eega ture booda lubbuun isaa darbe. Kan waliin guddatanii fi waahiila isaa hojii kan ata’an obbo Addis Hhaayle sillaas RSA akka ibsanti, torban dabree akka isa dhukkubuu dubbataa akka ture, booda irr gaafa jimaata haatii warraa isaa dhiibbaa goteen hospitaala ciise. Guyyaa sadii booda wanni du’aan isa ga’e maal akka ta’e akka qoratamuuf maatii fi hiriyyonni gaaffii dhiyeessaniin, har’a reeffii isaa qoratamuu fi ba’iin qorannaa kanaas baatii tokko booda akka ibsamu nutti himamee jira jedhan.


Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi ABUT Gidduutti Mariin Geggeessamuuf Jira, Jedha Gaazzexaan Faransaay Tokko

Mootummaa Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa uummata Tigraay giddutti, Taanzaniyaa keessatti marii gaggeessuf qophiitti jirama jechuun Gaazexaan biyya Faransaayii tokko gabaasee jira.Angawoonni bulchiinsa naannoo Tigraaya ibsa dhuma torban dabree irra baasniin,TPLF Tigraay Dhiyaa konyaa walqaayit irratti gaaffii abbummaa qabu dhiiseera jechuun kan gabaase fudhatama dhabsisee jira. Dubbii himaan TPLF Geetaachoo Raddaa, Twiitarii irratti akka barreessanti, mootummaan bulchiinsa naannoo Tigraay kaayyoo fi ejjennaan qabu kan ifatti kan labsamee, lafa Tigraay kan ta’e kam iyyu karaa nagaanis s ta’e kan biraa danda’ame maraan dhiyeenyatti deebisisuu dha. Kunis dhiyeenyatti ta’a jedhan. Gama kaaniin, prezidaantiin bulchiinsa naannoo Amaaraa Yiliqaal Keffalee walgahii uummataa irratti waa’een walqaayit kan irratti mari’atamuuf deemu miti jedhan.walgahii uummataa magaala Gondar keessatti gaggeeffameen, dhimmi walqaayit irratti marii akka gaggeeffamu hin fehdu. Kun sarara dimaa darbuu dha jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Itiyoophiyaa Kaabaa Keessatti  Dhalattonni Tigraay  Hidhaman Akkasumas Jumlaan Ajjeefamanii Awwaalaman Oduun Jedhu Soba: Angawoota

Wal waraansa Itiyoophiyaa keessatti gaggefefameen duguuggaan sanyii fi hidhaan jumlaa dhalattoota Tigraay irratti gaggeeffamee jira himata jedhu hordofsisee jira.Iddoon kun itti gaggeeffame jedhamees Tigraay gama dhiyaa lafa aangawoonni gareelee mirgi namoomaa fi Gaazexessonni akka hin seenne dhorkaman sana dabalata. Garu Raadiyoon Sagalee Amerikaa magaalaalee hanga tokko kanneen hidhaan keessatti gaggeeffamuu fi awwalchii jumlaa jira jedhamancarraa argamuun isaa baayyee xiqqoo ta’e keessatti akkasumas daageeffamuu fi to’annaa jabaa jalatti daawwachuuf carraa argatee jira.   Gabaasa Guutuu Caqasaa.


Yuniversitiin walloo barattootaa haraa galmeesaa jira

Walwaraansii kaaba Itiyoophiyaa keessatti taasifamaa turee Yuniversitootaa fi manoottan baruumasaa sadarkaa ol aanaa naannoolee Amaaraa,Affaar fi Tigraay keessa jiran irratti dhiibaa ergaa uumee boodaa, yuniversitoota nannoowan sana keessa jiran keessaa ammii tokkoo barattootaa galmeesuu jalqabuun isaanii ibsameeraa. Akumuma Kanaan Walwaraansaa sanaan midhamee kan ture Yuniversitiin Walloo baraattoota haaraa kuma Afur galmeessuu isaa Masfin Araagee gabaaseeraa. Akka ibsii yuniversiti walloo jedhutii barrattoonii mooraatti deebi’an kuma 25 gahanii jiru.


Naannoo Daangaa Darashee fi Amaarrootti Lolli Haaraan Ka’uu Dubbatu Jiraattonni

Bulchiisa naannoo Uummatoota Kibbaa keessatti kan argamu daagaa aanaalee addaa Daraashee fi Amaarroo irratti walitti bu’insi haaraan ka’uu fi sababaa kanaan yoo xiqqaate lubbuun namoota afurii dhabruu jiraattonni Sagalee Amerikaatti himanii jiran. Mootummaan walitti-bu’insa naannoo sana jiru dhaabsisuuf cicha hin qabu, jechuun komatan jiraattonni kun. Akka jecha isaaniitti, jiraattoonni gara kuma soddomaa tahan kanneen waggoota as dhihoo keessa aanaa Ammaarroo irraa buqqa’an hanga ammaa manaa fi qehee isaaniitti hin deebine – jehuuun, Yonaataan Zabdiyoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


Naannoo Benishaangul Gumuz Keessatti Hojiin Qonnaa Deebi'ee Jalqabamuutu Dubbatama

Naannoo Benishaangul Gumuz Godina Matakkal, anaa Maanduraa keessatti, hojiin qonna baranaa eegalamuu qonnaan bultootaa fi jiraattota keessaa dubbataa jiran. Hoogganaan Biiroo Qonnaafi Qabeenya Uumamaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Obbo Baabakir Haliifaas, "Iddoowwan rakkoon nageenyaa turanittillee qonnaan bultootniifi abbootiin qabeenyaa hojii qonnaa eegalanii jiru" jechuun Sagalee Ameerikaaf ibsan. Gama biraan, Godina Kaamaashii keessattti garuu torbanoota muraasaaf harkifachuu mala, jedhu. No media source currently available


Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Keessatti Warri Hidhame Seera Duratti Hin Dhiyeeffamiin Jiru: Komee Maatii

Finfinnee Keessatti Gaazexeessoonni fi ogeessonni midiyaa hidhaa keessa jiran 3 wabiin akka ba’an manni murtii kan murteessee suun maal irra akka ga’e baruuf eegamaa yeroo jiru kanatti, bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti immo kanneen biroo hedduun yeroo duraaf mana murtii duratti dhiyaachuuf eegaa jiru. Akka seera Itiyoophiyatti shakkamtonni qabamanii sa’atii 48 keessatti seera duratti dhiyaachuu qabu kan jedhu yoo ta’u , kunis komeen mallatteeffame irratti hin dhiyaanne yoo ta’e qofa jedha. Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti mootummaan tarkaanfii seera kabajsisuun fudhataa jira jechuun namoota kan hidhe yoo ta’u maatiin namoota hidhammanii RSA akka ibsanti, seera duratti ituu hin dhiyaatiin torban sadii caalaaf kan hidhaman jiru jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Gargaarsii Namoomaa Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Haala Foyyee Qabuun Dhaqqabaa Jira: Bliinkan

Uummata bulchiinsa naannooAfaar Amaaraa fi Tigraay keessaa kanneen gargaarsa dhala namaa eeggatan jiran akka argatan gama gochuun foyya’iinsa arameef ministeerri haajaa alaa Yunaaytid Isteets Antonii Bliinkan galateeffatanii jiru. Guyyoota dabran 7 keessatti kokolaataan fe’umsaa 1100 caalaan Tigraay seenuun, nyaata lubbuu ofii ittiin olfatan, miidhama hanqiina nyaataa gargaaruu fi meeshaa tajaajiila eegumsa fayyaa fi gargaarsa kanneen biroon dhaqqabee jira. Kunis namoota hojii gargaarsa dhala namaa kan lubbuu namaa du’a irraa olchuuf ta’u keessatti cichaan hojjii jabaa hojjatameen ta’u ibsan. Gargaarsii uummata eeggataa jiru akka dhaqqabu gama gochuun Keessumaa mootummaan Itiyoophiyaa, akkasumas aangawoota bulchiinsa naannoo Afaarii Amaaraafi kan Tigraay wal ta’iinsa agarsisan ni dinqiisiifanna jedhan Bliinkan. Akkasumas, dhaabatonni Tokkummaa Mootummootaa fi jaarmayoota addunyaa akkasumas michoonni mootummaaYunaaytid Isteets fi jaarmayoonni gargaarsa dhala namaa kanneen Itiyoophiyaa keessaa galateeffatan. Paartileen martii haala amma jiru irratti hunda’anii marii itti fufuun walitti bu’iinsa jirutti xumuura akka tolfatan kan gaafatan Bliinkan naanoo walitti bu’iinsaan midhamanti tajaaiilli cite jiru iddotti akka deebi’uu gaafatan. Kana malees deemsa siyaasaa hundumaa hirmaachisee akka deggeran kunis nagaa fi badhaadhiina lammiwwan Itiyoophiyaa maraaf akka argamsisuu dhiittaa mirga namoomaa gama hundaan dhaqqabeef itti gaafatamummaan akka jiraatu gaafatanii jiru.


Dhaabbatni Naashinaal Prees Kilab Jedhamu Gaazzexeessonni Itiyoophiyaa Hidhaa Jiran Akka Hiikaman Gaafate

Itiyoophiyaa keeessatti himata sobaan Gaazexeesonni hidhaman akka gadhiifaman akkasumas walbummaan preesii biyyatti keessatti gad adeemaa jiraachuun isaa yaaddeessaa dha jechuun Naashinaal press klab ibsa baasee jira. Komishiniin mirga namoomaa kan Itiyophiyaa akka jedheetti Gaazexessootaa fi kannen midiyaa keessa hojjatan namoonni 19 seeraan ala mootummaan hidhamanii jiru.Angawoonni Itiyoophiyaa immo tarkaanfiin kun kan fudhatame yaada riphxee looltoota deggeru kan jedhu ta’u ibsii kun hubachisee jira. Garu jedha, komishinni mirga namoomaa kan mootummaan hundeesse illee, hojii preesii gaggeessan keessatti, waan seeraan alaa hojjatan jedhamuun yakka ilaalcha dursee Gaazexeessonni kun hidhamuun, seeera mootummaan ofuuma isaa midiyaaf jecha dhiyeenya kana baase morma jedha. Kanaaf jecha Gaazexessootaa fi namoonni Midiyaa irra hojjatan hundumtuu battalumatti akka hiikaman gaafanna jedhee jiran Naashinaal Prees klab. Kana malees mootummaan Fedeeraalaa namoota maqaa Gaazexessummaa fi Midiyaan waan mootummaan baasee faallaa deemaa jiran irratti tarkaanfii keessa deebii hin qabne fudhachuuf ibsa dhiyeenya kana baase balaaleeffanna kan jedhu ibsi Naashnaal Prees Klab sodaachiis hamaan akkasii hawaasa keessatti iddoo hin qabu jedhe keessumaa biyya akka Itiyoophiyaa keessatti jedhe. Bara 2018 mootummaa mummicha ministeeraa Abiy Ahamad jalatti abdiin turan garagaluun isaa mufachisaa dha jedhe, cunqursaan Gaazeexessoota irrra mootummaa duraaniin dhaqqabaa ture booda, Dr. Abiy walabummaa preesii fi jabiina Midiyaatti deggeraa akka turan yaadachiisee jra. Naashinaal Press klab bara 1908 kan bu’urfame yoo ta’u jaarmayaa namoota ooguma Gaazexxessummaa fi sab qunnamtii qabanii ta’uun addunyaa irratti beekama.


Ajjeechaa Naannoo Kibbaa Raaw’atame Mormuun Hiriirri Geggeessame

Bulchiinsa naannoo kibbaa aanaa addaa Burjii lafa gabaa Soyyomaa keessatti haleellaa gaggeffamee lubbuu namoota 9 gaalafachuun namoota 20 caalaa madeesse mormuun hiriira ba’u isaanii jiraattonni aanaa fi aangawoonni aanaa addaa ibsanii jiru. Gochi kunis safii kan cabsee fi qaaneessaa ta’u kan ibsee bulchiinsii aanaa suuroo Baargudaa siviiloonni ajjeefaman murtii haqaa akka argatan gochuuf koree hundeessee deebii eeggataa akka jiru ibsee jira.Anaa addaa Burjiif itti gaafatamaa waajiira Komuniikeeshinii kan ta’an Obbo Gabrawaad Oddoo garee nagaa hin barbaanneen gocha gaggeeffame jedhanii,jarraan akkasii uummata akka bakka hin buune waltajitti ba’uun hiriiree mirkaneesse jedhan. Shakkamtoonni 25 to’annaa jala oolanii qiratamaa akka jiranis ibsanii jiru.


Gaazexeessonni Lama Wabiin Akka Gadhiifaman Manni Murtii Finfinnee Jiru Ajaje

Mootummaan Itiyoophiyaa tarkaanfii seera kabajsisuu baatii dabree jalqabeen Gaazexeessoota hidhaman keessaa lama wabiin akka gadhiifaman manni murtii Finfinnee keessatti argamu har’a murteessee jira.Barruu afaan Amaaraa kan ta’e Fitih jedhamu kan qopheessuu Tamasgeen Dassaalany fi kan YuuTiyuub irratti qophii Gabayaa Nuu jedhu kan qopheessuu solomoon Shumiyyee mata mataatti wabii qarshii kuma 10 baasuuf jiru. Manni murtii federaalaa kan sadarkaa duraa dameen Araadaa Maskaram Abarraa kan yuu Tiyubii irratti Nikaat midiyaa qopheesituu fi Yayesew shimalis kan yuu Tiyuub irratti Itiyoo Fooram qopheessu irratti polisiin qorannaa akka gaggeessuuf yeroo guyyaa 6 manni murtii kenne jira.


Shaampiyoonaa Atileetiksii Afrikaa fi Oduuwwan Ispoortii Biraa

Dorgommii Shaampiyoonaa Atileetikisii Afrikaa marsaa 22ffaan torban kan Moorishees keessatii taasifamutti gareen Itiyoophiyaa kaleessaa Moorisheesiin seeneera. Dorgommiin Atileetikisii Adduunyaa Daayimand Liig jedhamu kan Moorookoo, magaalaa Raabaat keessatii taasifamee irratti Atileetonni Itiyoophiyaa mo’anii jiran. Ksnneenii fi oduuwwan biroo qophii Ispoorti keessaa qabna. No media source currently available


Mootummaan Bulchiinsa Naannoo Tigraay Polisoota Leenjisee Jira

Bulchiinsii naannoo Tigraay polisoota leenjisuun torban kana hojii jalqabsisee jira. Yeroo waggaa tokko guutuuf jedhuu keessatti polisii kan hin qabne yoo ta’u humnoota nageenyaa fi milisoota naannootu bakka polisii bu’e hojjataa ture. Sirna eebba polisootaa kana irratti prezidaantiin bulchiinsa naannoo Tigraay Dr. Dabra tsiyoon Gabra Mikaa’eel akka jedhanti yeroo waggaa tokko guutuuf jedhu keessatti ituu humnootiin polisi hin jiraatiin turuun uummanni ofii isaa naamuusa qabaachuu isaa agarsiisa jechu isaanii Mulugeetaa Atsebaahaa Maqalee irraaa ga baasee jira.


Gaazeexessonni Mana Murtii Duratti Dhiyaatan

Gaazeexessonnii fi namoonni Midiyaa kanneen toraban lamaan darban keessatti hidhaman yeroo 3ffaaf har’a mana murtii duratti dhiyaatanii jiru. Caamsaa 30 bara 2022 yeroo lammataaf ennaa dhiyaatan polisonni shakkamtoota irratti qorannaa akka gaggeessaniif guyyaa dabalataa torba manni murtii kennee ture. Abukaatoleen immo dhimmi isaanii akka seera midiyaa isa haaraa isa bara dabree raggaasiafameetti ilaalamuu qaba jechuun falman. Manni murtii Fedeeraalaa dameen Araadaa shakkamtonni kun mirgii wabiin gadhiifamu kan ilaaleen ha’ra dubata jedhamee eegama. Komishinni mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa namoonni midiyaa dhiyeenya kana hidhaman battalumatti akka gadhiifamaniif gaafatee jira. Gareeleen mirga namoomaaf falman yaada wal fakkaataa dhageesisanii turan jechuun Keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


Mootummaan Itiyoophiyaa Jaarmayoota Gargaarsaa Himate

Gargaarsii gara bulchiinsa naannoo Tigraay ti ergamu irratti to’annaan akka gaggeeffamu kan gaafate mootummaan Itiyoophiyaa jaarmayoonni gargaarsaa meeshaalee dhorkaman waraana ABUTf kennuu akkasumas boba’an ehamameen ol kennuuf jechuun himatee jira. Gargaarsii Baatii sadiif addaan cite ture namoota akkaan isaan barbaachisu daandii irraan akka dhaqqabuuf mootummaan baatii Eebla dabree kan ehamee yoo ta’u tokkummaan mootummootaa dhorkaa ifatti hin labsamnee mootummaan gaggeeffamaa jira jechuun yeroo dheeraaf dubbataa ture. Messhaan harka ABUT akka hin seenneef ilaalchii addaa itti kennamuu qaba jechuun itti aanaa prezidaantii kan ta’an Dammaqa Makonneen sambata dabree dubbatan.Boba’aa hammi isaa ehamamee caalchisuun geessaman fi meeshaalee dhorkaman kan gocha shoroorkaa ittiin gaggeessuuf oolan gamasitti erguuf yaalii ta’u hubadheen jira jedhan. Obbo Dammaqaan kana kan dubbatan bulchiinsa naannoo Afaar kaaba dhiyaa bakka konkoolaataan gargaarsa fe’an ka’an fi gara Tigraayti imalan eega daawwatanii booda.Garu Messhaan argan suun maal akka ta’e hin ibsinee.


Baatii Shaniif Hidhamnee Yaa Kanaa Namnii Nuun Jedhe Hin Jiru:Dhalattoota Tigraay

Bulchiinsa naannoo Afaar Ab- Alaa keessaa nu guuranii kaampii magaala Samaraa keessa jiruu fi Maagoriyaa jedhamee waamamuu keessatti baatii shaniif ka'amnee jirra kan jedhan dhalattonni Tigraay eenyu iyyu ituu nu dubbisiin akksumas seera duratti ituu hin dhiyaatiin du’aa fi dhukkubaaf saaxilamnee jirra jedhu.


Naanno Gambeelaatii Hidhattoonni ajeechaa raawwachuun isaanii gabaasameera

Bulchiinsaa Naanno gambeelaa keessatti hidhattonii haleelaa rawwataniin namoottan lama ajjeesanii sadii butanii miliquun isaanii dhaabanni oduu Ajaans Firaans Prees haanga’ota nanichaa wabefachuudhaan gabaaseraa. Roobii dheengaddaa haleelaa raawwatamee kana ilaalchisuun Ageetuu Adiing wajiraa kominikeshiinii nannichaa irraa akka ibsanitti, haleellaa qote bultootaa irratti taasifamee kana kan raawwatan, gareewwan adda Bilisummaa Gambeelaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo ykn isa mootumman Shanee jedhee wamuudha. Mootummaan wareen haleellaa sana raawwatan adamsaa jirachuu isaa Ageetuu Adiing ibsu isaanii kan gaabaasee Ajaans Fraans prees dhimichaa irratti yaadaa gareewaan hidhattoota maqaan dhahamee ilaalchisee wantii jedhe hin jiru.


Godina waag Himiraatti beelladonni kumni 20 du’aniiru jedhame

Naannoo bulchiinsa Amaaraa goodina bulchiinsaa sablammii waag himiraa keesatti hanqinaa roobaatiin kan ke’ee ji’oottan sadan darban keessatii beeladoonii kumnii 20 yemuu du’an kuma 100 ol kan ta’an imoo garaa naannolee biraatti godaanuun isaanii ibsameeraa. Waajiraa misoomaa beeladootaa fi qurxummii godinichaa fi jiraattota wabefachuudhaan gabaasinn Masfin Arragee qindeesee akka ibsetti, waggootan darbanii fi roobinii gahaan waan hin tureef, akkasumas sababa walwaraansaatiin horsisee bultoonni bakka biroo deemanii nyaataa beelladootaa barbaachuu waan hindadeenyeef rakkoon kun hammaachaa ganda’eeraa jedhameera.


Dargaggoonni Maqalee Odeeffannoo Magaalattiirraa Cite Waan Ittiin Bakka-buusaniin Hojii Uummataa Jiran

Magaalaan Maqalee waggaa tokkoo oliif tajaajila bilbilaa fi interneetii dhabdee odeeffannoo irraa yeroo adda cittetti dargaggoonni magaalatti daldalatti bobba’an hanqina odeeffannoo kana guutuuf toftaa baafatanii, ofis gargaaraa akka turan, Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jria.  Gara waggaa tokkootiif dargaggoonni ogeeyyiin teknooloojii oduuwwan Tigiraayiin ilaallatan fuula miidiyaa hawaasummaa irraaa suuraa kaasuudhaan, viidiyoolee gaggabaabaa namoota bebbeekamoo akkasumas oduuwwan idil-addunyaa, nama karaa saatelaayitiitiin tajaajila interneetii argatu irra walitti qabuudhaan guyyaa guyyaatti komiyuutara yokaan mobaaayilii isaanii irraa jiraattotatti gurguraa turan.  Foolderii yokaan kuusaa odeeffannoolee kana itti guuran bilbila isaanii yokaan laaptooppii isaanii irratti tolfachuudhaan eega odeeffannoon sun tamsaasamee booda guyyaa itti-aanu nama karaa saatelaayitii interneetii argatu irraa itti guurratu. Achii booda, kuusaa tokko qarshii Itiyoophiyaa kudhaniin jiraattotatti gurguratu.  Maammiloota gara guyyoota soddomaa haga afurtamaatti odeeffannoo isaan irraa bitan akka qaban dubbatu dargaggoota kana keessaa hagi tokko. Kanneen odeeffannoo sana bitachuu hin dandeenye immoo, yeroo manneen muuziqaatiin odeeffannooleen sun tamsaasaman achitti walga’anii dhaggeeffatu jechuun gabaase Mulugeetaa Atsibahaa, Maqalee irraa.


Bulchiinsi Naannoo Amaaraa Lammiwwan Oromiyaa Naannoolee Waliatti-bu’insaa Irraa Buqqa’anii Qehee Isaaniitti Deebi’aa Jiru Jedha

Hoogganaan bulchiinsa rakkoo balaa fi wabii nyaataa naannoo Amaaraa – Zelaalem Lijaalem Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, “namoota gara kuma 40 Oromiyaa keessaa buqqqa’anii gara naannoo Amaaraatti dhufan keessaa maatiiileen 500, gara manneen isaanii godinaalee adda addaa Oromiyaa keessa jiraniitti deebi’anii jiran,” jedhan.  Buqqaata kana gara godinaalee nageenya qaban 13 Oromiyaa keessa jiraniitti deebisanii qubachiisuuf mootummoonni naannoolee lameenii waliigaltee tolfatanii jiran – jechuu isaanii, Masfin Arraagee, Dasee irraa gabaasee jira.


USAID’n Dhaabbata Dubartoonni Dhageettii Hin Qabne Hundeessaniif Gargaarsa Doolaara Miliyoona 500 fi Miliyoona Shantama Kenne

Hoji-raaw’achiistuun yokaan Chaarj Dii Affeers ka Imbaasii Yunaayitid Isteetis Finfinnee jiruu – Ambaasaaddar Treesii Jaakoobsen, proojektii waliin hojii Dhaabbata Yunaayitid Isteetis – USAID fi Itiyoophiyaa haaraa, har’a magaalaa Finfinneetti woorkishooppii dhaabbata dhuunfaa TEKI PAPER BAGS PLC jedhamuu irratti labsanii jiran.  Dhaabbatichi “TEKI PAPERS BAG, PLC” jedhamu, gargaarsa mootummaa Yunaayitid Isteetisiin kennamu Doolaar kuma 500 fi kuma 50nitti gargaaramuudhaan faalama karaa huuboolee laastikii dhufu ittisuuf hojii sadarkaa biyyoolessaa uumuu irratti waggoota sadan dhufaniif hojjechuuf jira – jedha, Embaasiin Yunaayitid Isteetis. Akka ibsa Embaasichaatti waahilummaa hojii kanaan, dubartoota dhageettii hin qabne dhibba lamaa ol tu miindessamee hojjechuuf jira – jechuun, Kenedii Abaatee, Finfinnee irraa gabaasee jria.


Polisiin Fedeeraalaa Midiyaa wajjiin Haala Hidhata Qabuun Namoota To'annaa Jala Oolan Irratti Ibsa Baasee Jira

Polisiin fedeeraalaa kan Itiyoophyaa galgala kana fuula fees buukii isaa irratti ibsa baasee labsii sabaa himaa lakkoobsa 1238/2013 hundee godhatee ehama tamsaasa sabaa himaa tokko iyyu ituu hin qabaatiin nagaa fi nageenya uummataa kan jeeqan akkasumas dhimma sabaa fi amantii irratti odeefannoo walitti bu’iinsaa kakaasan warra tamsaasan akkasumas odeeffannoo dogoggoraan mootummaa fi uummata adda baasuuf guyyaa fi halkan kan hojjatan sabaa himaa gama intarneetiin tamsaasaman 111 jiraachuu mirkaneeffadheera jedhee jira. Kanneen keessaa kan adda ta’an shakkamtoota 10 to’annaa jala olchuun dhimmi isaanii qulqulleessaa akka jiru polisiin fedeeraalaa beeksiisee jira. Namoonni kun dhimmoota sabaa fi amantii irratti ajandaa oloolaa qopheessuun nagaa fi nageenyai biyyatti keessaa akka hin tasgaboofne gochuun haasawaa jibbaa facaaasuun dhimma sabaa fi amantii gidduutti shakkiin akka uumamuu taasisaa turan jedha ibsi polisiin fedeeraalaa baasee kun. Gama kaaniin Jaarmayaan mirga namoomaa gara jalqaba torbanti ibsa baaseen mootummaan mirgii walaba ta’anii yaada ofii ibsachuu akka seera sadarkaa addunyaatti kabajamuu isaa akka mirkaneessuuf gaafatee jira. Hidhaan kun faallaa seera midiyaa ta’u isaas ibsee jira. Komishinni mirga namoomaa kan Itiyoohpyaas dhaaamsa wal fakkaataa dabrseen namoota midiyaa dhiyeenya kana Itiyoophiyaa keessatti hidhaman akka hiikaman gaafatee jira. Paarlaamaan Itiyoophiyaa waggaa dabreeseera midiyaa haaraa fi caalaatti gaarii ta’e raggaasisee ture. seerrii Midiyaa Keyyatii 18 heer keyyatii tokko akka jedhutti, namnii midiyaa irratti hojii seeraan alaa raawwate qorannaa ka biraa ituu hin barbaachisiin ,battalumatti seera duratti dhiyaachuu qaba jedha. Kana malees Seerrii Itiyoophiyaa keyyatii 19 mootummaan Itiyoophiyaa haal duree tokko malee Gaazexxessoota hidhaman akka gadhiisuuf gaafata jehuun Keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


Obasaanjoon Maqalee Seenuun Gabaafamee Jira

Prezidaantiin bulchiinsa naannoo Tigraay Dr. Dabra Tsiyoon Gabra Mikaa’eel har’a jila addaa kan gamtaa Afrikaa Oluusheeguun Obasaanjoo Maqalee keessatti simatanii haasoofsisuu isaanii gorsaa prezidantii Tigraay kan ta’an Obbo Geetaachoo Raddaa Twitarii ofii irratti maxxansanii jiru. Lameenuu dhimmootii kutaa Sanaa irratti dubbachuu isaanii beeksiisan.


Hojii Seera Kabajsisuu Itti Fuufna: Angawaa

Mootummaan Bulchiinsii naannoo Amaaraa hojii seera eegsisuu kan torban sadiif gaggeessaa jiru kan itti fufuu ta’u beeksisee jira.Dubbii himaan bulchiinsa naannoo Sanaa Gizaachoo Muluneeh har’a Baahiir Daar keessatti Tuuta oduuf ibsa kennaniin tarkaanfiin fudhatamaa jiru tasgabii mirkaneessuf fi seeraa fi sirna kabajsissuuf ta’u ibsanii mootummaan Faannoo faana dhahaa jira jechuun qeeqa dhiyaatu soba jedhan. Namoota gareelee fi jaarmayaan kutaa Sanaa fi Itiyoophiyaa keessatti tasgabii dhabsisuuf hojjatan, uummata keessatti hokkara kakaasuun ajjeechaa gaggeessan, kanneen saaminsaa fi qabeenya namootaa barbadeessan akkasumas bittaa fi gurgurtaa meeshaa waraanaa kan seeraan alaa kanneen gaggeessan irratti tarkaanfii fudhatamu ta’u hubachiisan jechuun Asteer Misgaanaaw Baahiir Daar irraa gabaastee jirti.


Namoota Midiyaa Hidhaman Hiikaa: Jaarmayaa Mirga Namoomaa

Jaarmayaan mirga namoomaa gara jalqaba torbanti ibsa baaseen mootummaan mirgii walaba ta’anii yaada ofii ibsachuu akka seera sadarkaa addunyaatti kabajamuu isaa akka mirkaneessuuf gaafatee jira. Hidhaan kun faallaa seera midiyaa ta’u isaas ibsee jira. Komishinni mirga namoomaa kan Itiyoohpyaas dhaaamsa wal fakkaataa dabrseen namoota midiyaa dhiyeenya kana Itiyoophiyaa keessatti hidhaman akka hiikaman gaafatee jira. Paarlaamaan Itiyoophiyaa waggaa dabreeseera midiyaa haaraa fi caalaatti gaarii ta’e raggaasisee ture. seerrii Midiyaa Keyyatii 18 heer keyyatii tokko akka jedhutti, namnii midiyaa irratti hojii seeraan alaa raawwate qorannaa ka biraa ituu hin barbaachisiin ,battalumatti seera duratti dhiyaachuu qaba jedha. kana malees Seerrii Itiyoophiyaa keyyatii 19 mootummaan Itiyoophiyaa haal duree tokko malee Gaazexxessoota hidhaman akka gadhiisuuf gaafata jehuun Keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


Giddu-galeessi Tajaajila Kalee Dhiquu Hospitaala Minilik Keessatti Baname

Tajaajila Kalee Dhiquu Hospitaalota Mootummaa qofaatti kennamaa ture dachaa Shaniin guddisa jedhamuun Hospitaala Minilik keessatti Giddu-galeessi tajaajila kanaa banamuun, tajaajilamtootaaf boqonnaa guddaa dha, jedhu Hundeessaan Waldaa Dhibamtoota Kalee Itoophiyaa, Obbo Solomon Asaffaa. \n\nGiddu Galeessi har'a eebbisamee baname kun, guyyaatti haga namoota 90 tajaajiluu danda'a jedhameera.


Poolisiin Ayyaana Id Al Faxir Irratti Aara Imimmaansu Dhukaasuutti Shakkame Guyyaa Sadaffaaf Mana-murtiitti Dhihaate

Ayyaana Id Al Fixir magaalaa Finfinneetti kabajame irratti aara imimmaanessu dhoosuun shakkame kan hidhame poolisiin kora humna bittimmeessaa konisaatabil Anbulaa Utee har'a yeroo 3ffaaf mana murtiitti dhiyaatee jira. Poolisiin dhimma isaa qoratu, hanga qorannaa isaa xumurutti yeroo dabalataa gaafatee manni-murtii eyyameefii jira. No media source currently available


Benishaangul Gumuz  Gurmuun Riphxee-loltootaa Karaa Nagaa Gale Mootummaan Hidhattoota Koo Hidhaa Jira, Jedha

Mootummaan Naannoo Benishaangul Gumuz, Godina Matakkal keessatti, ji’oota lamaan darban gidduutti, hidhattootni Warraaqsa Diimookiraatawaa Uummata Gumuz/GUHDEN 1200 karaa nagaa harka kennachuun gara uummataatti deebi’uu beeksise jira.Tajaajilli Geejjibaallee godinicha keessatti deggersa humnoota nageenyaa malee kennamuu eegaleera, jedha. Gama biraan, GUHDEN hidhattootni isaa karaa nagaan seenan 110 hidhamuufi humnootni naga eegumsaa mootummaa dhukaasa itti fufuu himachuun komatakomata.


Tarkaanfii Mootummaan Fudhatu Nama Nagaa fi yakkamtoota Adda Baasuu Qaba: Jiraattoota

Bulchiinsa naannoo ummattoota Itiyoophiyaa gama kibbaa naannoo walitti bu’iinsi jiru keessa jiraattonni jiraatan haleellaa adda addaa kanneen gaggeessanii fi walitti bu’iinsa kakaasuun namoota yakka rawwatan ittiin jedhan irratti mootummaan tarkaanfii akka fudhatu akkasumas olaantummaa seeraa akka kabajsiisuu gaafatan. Mootummaan tarkaanfiin fudhataan jira jedhu nama nagaa fi yakkamaa kan adda hin baafne, guuree hidhun dhiittaa mirga namoomaa kan ittiin rawwatu dha jechuun kanneen himatan yoo ta’u, kanneen biroon immo tarkaanfii qabatamaa otoo hin taanee ilaalcha siyaasaa kan of keessaa qabuu fi hojii fakkeessaa waan fakkaatu of keessaa qaba jedhchuun balaaleeffatan. Gama kaaniin motummaan rakkoo nageenyaa naannoo sna keessaa baatii tokko keessatti nana fura jechuun kallattiin kaa’ee, mirga lammiwwanii dhiituuf karaa banaa yaaddoo jedhu kan uumee fi hangi tokko immo, haasaa afaanii bira dabree raawwii fi ba’iin kan deggerame miti jechuun hubachiisan. Namoota yakkaan shakkaman kuma tokko caalaa hidhuu kan beeksisee mana maree nageenyaa naannoo sanaaf walitti qabaa kan ta’an bulchaan naannichaa Obbo Ristuu Yirdaaw garee isaan naannoo kana wirtuu walitti bu’iinsaa gochuuf deemuu ittiin jedhan irratti, mootummaan tarkaanfii hafee hin qabne fudhata jechuun gidduu kana marii magaalaa Soddoo keessatti gaggeeffame irratti dubbatanii jiru jechuun yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


Mootummaan Tarkaanfii Fudhachuu Qaba: Jiraattoota

Gatiin nyaataa fi kanneen biroo akkasumas kan oomishnii haala dhaabataa ta’een dabalaa waan adeemeef jecha jiraattonni bulchiinsa naannoo Somaalee aangawoonni kana hanqisuuf tarkaanfii hatattamaa akka fudhatniif gaafatanii jiru. Jiattonni akka jedhanti sharafnii maallaqaa kan baankiin ta’u fi gabaa dhoksaa keessaa kan wal madaaluu ta’u dhabuun, qaala’iinsa jireenyaaf sababaa tokko ta’u ibsan. Kaabineen bulchiinsa nananoo somaalee gama isaan, dabaluu gatii bittaa fi gurgurtaa kana ittisuuf tarkaanfii adda addaa fudhatee ture. Itiyoophiyaa keessatti bara 2022 keessa qaala’insii jiru baatii Ebla 2022, dhiibba keessaa harka 36.6tti yoo ta’u kun immo baatii sana dura ture keessatti garu 34.7 akka ture ibsamuu isaa Addis Chakkool gabaasee jira.


Namoota Hidhuu Dhaabaa: Jarmayoota Mormituu

Mootummaan Itiyoophiyaa bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti seeraan ala namoota hidhuu hedduminaan gaggeeffamaa jiru akka dhaabuuf paartileen mormiitootaa 3 gaafatanii jiru. Finfinnee keessatti har’a tuuta oduuf ibsa kan Kenaan,paartii tokkummaa guutummaa Itiyoophiyaa, paartii waraaqsa ummattoota Itiyoophiyaa fi Innaat paartii turan. Partileen mormituu sadeen akka jedhanti rogeeyyiin miseensoonni gareen Faannoo fi kanneen biroon sababaa seera kabajsisuu butamanii fudhatamu jechuu isaanii Gabra Mikaa’eel Gabra Madhin Finfinnee irraa gabaasee jira.


Humnootiin Ertraa Magaala Itiyoophiyaa Kaabaa Haaleeluun Ibsamee Jira

Dhuma tyorban dabree irra humnootiin Ertraa magaala Itiyoophiyaa kaabaa haleeluu isaanii Galmeeleen keessaa kan Tokkummaa Mootummootaa fi humnootiin kutaa Sanaa ibsanii jiru.Kunis walitti bu’iinsii Tigraay keessaa baatilee lamaaf gab eega jedhee booda. Jaarmayoonni gargaarsaa kanneen shiraaroo jiran irraa odeeffannoon Tokkummaa Mootummootaaf ergame akka jedhutti dhukaasii yoo xiqqaatee marsaan 23 kan dhukaafamee yoo ta’u, hangi tokko manneen barumsaa yeroo ammaa namoonni qe’e ofii irraa godaanan keessa buufatan rukute. Intalli durbaa umriin 14 kan ajjeefamte yoo ta’u, namoonni 18 mada’anii manneen 12 miidhamuu galmeen jiru ni agarsiisa.Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa Twiitarii irratti akka barreessanti Caamsaa 24 naannoo Addi Awwalla jedhamutti haleellaa kan banan humnootiin Ertraa waraana keenyaan barbada’anii jiru jedhan. Ajajaan birgeedii tokkoo fi ajajoonni kanneen biroon 3 fi looltonni 300 caalaan ajjeefamuu fi kaan madaa’uu ibsan.Meeshaa waraanaa fi qabeenyi biraas boji’amuu ibsanii Caamsaa 28 fi 29 immo shiraaroo haleelan jedhan.Kunis kutaa sana keessatti nagaan akka hin jiraanne barbaachu mootummaa Ertraa irraa madde jedhan Geetaachoo Raddaa. Gabaasa kana irratti ministeerri odeeffannoo Ertraa akkasumas dubbii himaa mootummaa Itiyoophiyaa fi kan waraana biyyatti biraas deebiin kennamee hin jiru.ABUT gidduu kana sodaaciisa haleellaa waraanaa kan marsaa sadaffaa Itiyoophiyaa fi Ertraa irratti gaggeessuuf jirti jechuun mootummaan Ertraa beeksisuun isaa ni yaadatama.Kana malees gargaara nyaataa argatu ABUT namoota gara waraana isaatti dabaluuf oolcha jettee jirti.


Haleellaan Gondor Keessatti Musliimota Irratti Raaw’atame Haleellaa Haalo-bahinsaa Kiristaanotaa Irratti Kakaase

Haleellaan baatii Eblaa keessa gurmuudhhaan Itiyoophiyaa gama Kaabaa magaalaa Gondor keessatti raaw’atamee fi yoo xiqqaate du’uu musliimota 30 du’uu fi madaa’uu 100 sababaa ta’e haleellaa haalo-ba’iinsaa Kiristaanota irratti kakaase Ragaawwanii fi hooggantoonni hawaasaa waan jeequmsa kanaaf sababa ta’e jedhanii amanan irratti VOAtti dubbatanii jiran.


Qonnaaf Barana Qophii Dha Jedhu Qonnaan Bultoonni Naannoo Walitti-bu’insi Ture Keessa Jiraatan

Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti qonnaan bultoonni naannoo walitti bu’iinsii jiru keessa jiraatan bara dabree miidhaan ituu hin facaafatiin dabarsan iyyu barana qophii ta’u ibsanii jiru. Qonnaan bultoonni sadarakaa giddu galeessaa fi qonnaan bultoonni daldalaaf oomisha dhiyeessan RSA akka ibsanti ituu hin facaafatiin yeroon dabrsan naannoo sana keessatti daafoo hordoofsisuu qaba jedhu. Waajiira qonnaa bulchiinsa nannoo Amaaraaf itti gaafatamaa kan ta’an Haayle Maariyaam Keffaaleew RSA akka ibsanti naanoo walitti bu’iinsii ture keessatti bara 2021 keessa omiishnii galfamee hedduu gad bu’aa ture. Mootummaan Invastmeentiijajjabeessuun dhiyeessii xaa’oo fi sanyii midhaanii foyyeessuun qonnaa moo meeshaa ammayyaa ituu gaggeeffame waggaa kana oomiishnii ni dabalaa jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Dhimmi Gaazzexeessota Dhiheenya Mana-murtiitti Dhihaatanii Seera Haara Midiyaaf Ba’een Ilaalamuu Qaba: Abukaatoo

Gulaalaa barruu Fitih jedhamu kan ta’e Tamasgeen Dassaaleny dhimmi isaa hanga ilaalamuutti polisiin giyyaa sagaliif hidhaa keessa akka tursu Kan Finfinnee keessatti argamuu manni murtii fedeeraalaa ajajee jira. Abukaatoon Tamsganii fi abukaatoleen kanneen biroondhimmi Tamasgeen seera haaraa Midiyaaf ba’e bara dabree raggaasifamee jalatti ilaalmuu danda’aa.Kunis waan seeraan nama gaafachisuu fi seera cabsuu karaa midiyaa raawwataman kan ilaaleen haala foyyeeffame of keessaa qaba jedhu. Komishonni mirga namoonaa kana Itiyoophiyaa namoonni Midiyaa irra hojjatan kanneen dhiyeenya kana biyyatti keessatti hidhaman battalumatti akka gadhiifaman gaafatee jira. Oduu biraan Gaazexessiituu Sabboontu Ahmad har’a gadhiifamuu ishee Daayreeteerrii Televiziyoona FIB beeksiisan jechuun Keeneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


Hospitaalli Haaydar Hojii Dhaabuu Beeksisee Jira

Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti dhaabbatii guddicha kan ta’e hospitaalli rifeeraalaa Haaydar kaleessa galgalaa qabee hojii dhaabuun beeksisee jira. Meeshaalee wal’ansa fayyaa, dawaalee fi boba’aa ga’aa dhabuun hojii dhaabuun isaa kan ibsamee yoo ta’u wal’ansa dhukkuba ariifachiisaa qofa akka kennu beekamee jira. Tigraay keessatti tajaajiilli eleektrikaa citaa akka turee fi amma immo guutuummaatti waan dhabameef jecha jeneereetara gargaaramuuf immoo boba’an dhabamuu ibsamee jira. Ammaan duras iyyannoo adda addaa hospitaalli kun kan dhiyeeffataa ture ta’uus deebiin kan hin argamne ta’u hospitaalli kun beeksisuu isaa Muluugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Dhukkuba Daddabraa Abargallee Keessatti Ka’uun Gabaasame Qorachuuf Gurmuun Ildil-Addunyaa Tokko Bobba’uun Himame

Bulchiisa naannoo Amaaraa, godinaa bulchiisa saba-lammii Waag Himiraa, ganda Abargallee keessatti kan namoota 9 galaafate dhukkkuba daddabraa qorachuuf gurmuun sadarkaa addunyaa tokko gara sanatti imaluu isaa godinichi sab-lammii beeksisee jira. Qaama qorannaa sana wajjiin haga ammaatti akka wal hin quunnamiin kan dubbatan – hoogganaan qajeelcha fayyaa godinichaa, gurmuun sun dhukkuba daddabraa haaraa achitti uumamee qorachuu dhaa alatti miidhaa namoomaa fi fayyaa sababaa waraansaa achitti geggeessameen dhaqqabeef furmaata akka barbaadu amantaan qaba, jedhu. Godinaa bulchiisa sab-lammii Waag Himiraa, aanaa Abargallee keessatti dhukkubni daddabraan haaraan ka’ee daa’imman 9 ajjeesuu isaa gara gandeen ollaatti ka babal’ataa jiru tahuu, Sagaleem Ameerikaa jiraattotaa fi hoogganoota mootummaa wabeeffachuun gabaasee ture – jechuun gabaase Masfin Arraagee.


Mootummaan Naannoo Somaalee Jal’isiin Lafa Misoomsuuf Karoorfachuu Beeksise

Mootummaan naannnoo Somaalee jireenya uummata naannichaa fi dhiheessii bishaanii fooyyessuuf jecha lafa Hektaara-Kaaree 847 jal’isiin misoomsoof karoorfachuu isaa labsee jira. Bakkawwan proojektoota jal’isii keessaa tokko ennaa daawwatanitti gaazzexeessotaaf ibsa ka kennan – itti-aanaa prezidaantiin naannoo Somaalee Ibraahim Osmaan, mootummaam isaanii ministara Jal’isii fi Lafa Gammoojii ka federaalaa wajjiin kan hoojjetu tahuu dubbatan. Akka itti-aanaa prezidaantii naannichaa jedhanitti, akeekni mootummaa uummata horsiisee bulaa guutummmaatti gara hojii qonnaatti ceesuuf otuu hin taane, qonnaa wal-makaa, kan lafa qotataa horii horsisuu akka tahu jajjabeessuutti ka fuuleffate, jedhame. Mootummaa Federaala Itiyoophiyaatti, ministarri Jal’isii fi Lafa Gammoojjii Ayishaa Mohaammad, dhimmumma kana irratti ibsa kennaniin, naannoo Somaalee keessatti waggoota kurna dabraniif rakkoo hongeen uumeen uummatni kuma dhibbootaan lakkaawamu gidiraa keessa waan jiruuf, proojektoota kana hatattamaan xumuruun barbaachisaa dha, jdhan. Ministarichi qarshii miliyoona 300 fi miliyoona 88 proojektichaaf baasuu ramaduu isaa dubbata – ministarichi, jechuun, Yonaataan Zebdiyoos gabaasee jira.


Gaazzexeessaa Tamasgeen Dassaalenyi Poolisiin Qabamuu, Maatiin Isaa Dubbatan

Gaazzexeessaan Itiyoophiyaa Tamasgeen Dassaalenyi har’a waajira isaa magaalaa Finfinnee jiru keessaa har’a humna poolisiin qabamee fudhatamuu isaa obbboleessi isaa Sagalee Ameerikaatti himee jira. Tamasgeen Dassaalenyi gulaalaa hoogganaa barruulee “Fitih” jedhamuu ti. Dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Need Praayis, jalqaba torban kanaa irra ibsa baasaniin, “Yunaayitid Isteetis, waa’ee Itiyoophiyaa keessatti walabummaa yaada ibsachuu fi walabummaa miidiyaatti balballi dhiphachaa dhufuu yaaddoo qabdi,” jedhanii turan – jechuun Kenedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


Namoota Ilaalcha Siyaasaa Qabaniif Hiitan Gadhisaa:Paartii Mormituu

Mootummaan bulchiinsii naannoo Amaaraa namoota gidduu kana hidhata siyaasaa qabaniif jecha hidhee akka gadhiisuuf Jaarmayaan mormiituu ta’e kan sochiin biyooleessaa Amaaraa gaafatee jira. Namoota 4552 hidhuu isaa kan beeksisee bulchiinsii nannoo Amaaraa kunis seera eegsisuuf akka ta’e namoota seeraan ala meeshaa waraanaa daldalan, saamiinsaa fi qabeenya namoota dhunfaa barbadeessan, ajjeechaa rawwatanii fi hokkara kakaasan ittiin jedhee jira. Garuu jaarmayaan mormiituu kun, mootummaan naannoo miseensoota mormiituu fi namoota mootummaa qeeqan irratti fulleeffatee jira jedha. Kanaafis deemsii sirnaawaa fi seeraan buluu mootummaan nannoo akka fudhatu gaafachuu isaa Asteer Misgaanaaw Baahir Daar irraa gabaastee jirti.


Namoota Addunyaa Irratti Dhiibbaa Geesiisan 100 keessa MummichiMinisteera Abiiy Ahamd Tokko: Barruu Taayim

Akka tarree kana keessa seenan kan ta’ees hoggana Dr Abiiy jalatti biyyatti keessatti wal waraansii walii gaggeeffamuu isaan, akkasumas waraanni isaanii jumlaan nama ajjeesuu humnaan gudeeddii fi duguuggaa sanyiin himatamuu isaan ta’uun ibsee jira.Waajiira mummicha ministeeratti itti gafatamtuu preesii kan ta’an Bileenee Siyyuum kana mormuun barruu Taayimiif barreefama I meelii erganii fi RSA dhaqqabeen, barruun kun beekaa maqaa mummicha ministeeraa xureessuuf tarree maqaa namoota 100 kana keessa galche jedhan. Barruun kun akka tarreeesseetti mummichi ministeeraa Abiyyi biyyi isaanii Ertraa waliin walitti bu’iinsa waggootaaf qabataa turte furuu isaaniif bara 2019 badhaasa Nobeel argachuu isaanii, kutaa sana keessatti haala foyya’ee uumeera abdii jedhu kennee kan ture ta’uus walitti bu’iinsii Itiyoophiyaa keessaa akka ka’uufis waan facaase qaba jedha. Wal waraansii baatii 19 ture gama kaaniin dhalattoota Tigraay irratti gochi gara jabinaa gaggeeffameera jechuun dandeesiisa jedha Taayim Bileenee siyyuma garu bulchiinsa Amaaraa fi Tigraay keessatti garee shoroorkeessa jechuun kan waaman sanaan lubbuu namoota karaatti hambiseef barruun kun dubbii himaa ta’uun agarsiisaa ejjennaan qabu kunis gaddisiisaa dha jedhan.


Gaazexessonni Hidhamuun Na Yaaddessee Jira: Yunaaytid Isteet

Bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti hidhaa gaggeeffamaa jiruun Gaazexessoota irratti qiyyaafatamuu kan ishee yaaddesse ta’u yunaaytid isteets beeksiiftee jirti. Dubbii himaan ministrii hajaa alaa Amerikaa Need Praayis dhukaasa dhaabinsii itti fufuu isaaf galateeffatanii kan wal waraansaan bututee biyyatti kaabaaatti gargaarsa dhala nama gama erguunis foyyeen akka jiru ibsuun walabummaa preesiis eegsisuun karaa hundaa eegamuu qaba jedhan. Walabummaan yaada ofii ibsachuuf carraan jiru dhiphaachuun, walabummaa Midiyaa Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen akkaan yaaddoo qabna jedhanii kunis dararuu, hidhaaa Gazexxesoota dabalatee gaggeeffamu hojii ooguuma midiyaa fi rogeeyyii dabalata jedha Praayis. Mootummaan Itiyopphiyaa fi aangawoonni bulchiinsa nannoo seeraan buluu kabajsisuun namoota hidhaa keessa jiraniif eegumsii seeraa akka taasifamuu jabeessinee gaafanna jedhan.


Gargaarsii Nyaataa Hedduminaan Ummata Akka Dhaqqabu Feena: Samantaa Paawar

Itiyoophiyaa keessatti manneen kuusaalee gargaarsa nyaata uummanni miliyoona hedduun eeggataa jiru akka hin dhaqqabne ittifamaniin guutamee jira jechuun bulchiituun dhaabata misooma sadarkaa addunyaa kan Yunaaytid Isteetes Samaantaa Paawar ibsanii jiru. Gargaarsa xiqqoo gama biyyatti gama kaabaatti erguun foyya’iinsii hangii tokko akka jiru ta’uus garu akka hedduminaan seenee yeroo ituu hin raabsiin nu jalaa dabree iddoo buusuu feena kan kedhan Paawar namoota beela’an ijoollee nyaata dhabuun ergaraman karaa itti dhaqabuu qabnu humnootiin mootummaa dhorkan jiru jedhan. Torbanti Kokoolaataan gargaarsa fe’an 500 bulchiinsa nannoo Tigraay Amaaraa fi Afaar akka seenan feena kan jedhan Paawar gargaarsii nyaataa hin dhaqqabu ta’e baatii dhufu keessa haala beela fakkaatu keessa namoonni seenan jiru jedhu. Gargaarsii amma xiqqeenyaan seenaa jiru hedduminaan gamas akka dhaqqabu aangawoota Itiyoophiyaa gaafanna jedhan


Dubartoota 14 Yeroo ABUT Naannoo Amaaraa Keessa Ture Gudeeddamuu Himatan

Eega waraansi Itiyoophiyaa ripxeeloltoota Tigiraay waliin bara 2020 jalqabamee as, gam lameenuu humnaan gudeeddii akka meeshaa waraanaatti itti fayyadamaa turan. VOAn Naannoo Amaaraa keessaa dubartoota 14 kanneen loltoota Tigiraayiin humnaan gudeessiin suukanneessan nu irratti raaw’atame jedhanii fi sababaa sanaaf moggaatti qoodamuu isaanii dubbatan dubbisee jira. Gabaasaa Henrii Wilkinsi, Tujubeetu dhiheessa.


To’annaa Jala Kanneen Olan Har’a Mana Murtii Duratti Dhiiyaatan

Midiyaa gama marsaritiin dhiyaatan kanneen qopheessan fi dhuma torban dabree Baahir Daar keessaa namoonni hidhaman yeroo lammataaf har’a mana murtii duratti dhiyeeffamanii jiru.Yeroo jalqaba dhiyaatanii turan sanatti abukaatoon isaanii wabiin akka gadhiifamaniif gaafatanii turan. Bulchiinsii mootummaa naannoo Amaaraa tarkaanfii seera kabajsisuuf fudhateen namoota 4552 hidhuu isaa beeksisee jira.Angawoonnii federaalaa fi naannoo akka jedhanti warra hidhaman kana keessaa midiyaan gargaaramuun kanneen biyyatti tasgabii dhabsisuun shakkaman ittiin jedhee akka jiran beeksiisanii jiru jechuun Asteer Misgaanaaw aar Baahir gabaastee jirti.


Konkolaatonni Gargaarsa Guddaa Fe'atan Tigiraay Dhaqqabaniyyuu Ammallee Tigiraay fi Naannoo Ishee Keessa Hanqina tu Jira

Konkolaatonni gargaarsaa gugudddoon erga baatii Bitootessaa keessa walii galteen lola-dhaabinsaa labsamee as yeroo duraatiif naannoo waraanaan mancaate Tigraay torbee darbe dhaqqabanii jiru. Tahus Jaarmayaaleen gargaarsaa rakkoo naannoo sanaaf deebii kennuuf tattaafataa ennaa jiran kanatti, naannoleen ollaas sababa walitti bu’iinsaa fi gogiinsa hamaatiin miidhaanii gargaarsa waan barbaadaniif afmmallee haqina gargaarsaa tu jira.


Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Keessatti Hojiin Seera Kabajsisuu Gaggeeffamaa Jira:Angawaa

Bulchiinsii naannoo Amaaraa namoota 4500 caalaa hidhuu isaa kan beeksisee yoo ta’u kunis seera eegsisuuf jecha torban tokko duraa kaasee tarkaanfii fudtame ta’u ibsee jira. Baahir Daar keessatti har’a oduu gabaastotaaf ibsa kan kennan hogganaan waajiira nagaa fi nageenyaa Obbo Dassaaleeny Xaaseew akka jedhanti, namoota dhunfaa fi gareen gurma’an kanneen daldala meeshalee waraanaa kan seeraan alaa, saamiinsaa fi qabeenyaa barbadeessuu irratti bobba’an akkasumas uummata giddutti ajjeechaa fi hokkara oofan irratti mootummaan tarkaanfii fudtaa jira. Hidhaa bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti gaggeeffamu kana irraa yaaddoo kan qabu ta’u kan ibsee komishinni mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa, mootummaan naannoolee adda addaa kan biyyatti keessaatti, seeraa fi tasgabii eegsisuuf tarkaanfii seeraa fudhachuu akka danda’uu nan hubadha jedhee jira. Garu hedduminaan hidhuun akkasii kan faallaa qajeelfama mirga namoomaa ta’e fudhatama hin qabu jedhe.Namoonni hedduun bulchiinsa naannoo Amaaraa keessatti hidhamuun sirna hordofee akka hin taanees komishinichi ibsee jira. Dijitaal Mediyaa adda addaa irratti qopheessitoota ta’uun kan hojjatan namoota 10 ol gidduu kana hidhamuu maatiin isaanii ibsanii jiran. Barruulee fi Gaazexxessoota addaa addaa irratti barreessuun akkasumas, hawaas dadamaqsuun beekamtu garu hojiin ishee barsiiftu kan taate Maskaram Abarraa akkasumas waggoota dheeraa dura sagantaa Televiziyoona Shaay Bunnaa jedhamu qopheessuun kan beekamu erga dhiyeenya kanaa as immo chaanaalii yuu tiyuub Gabayaanu jedhamu irratti yaada isaa kan dhiyeessu solomoon Shumiyyee qabamuu isaa gabaafamee jira. Kana malees dijitaala Nisiir fi Ashaaraa kanneen qopheessan namoonni 8 torban dabree waajiira isaanii Baahir Daar jiru keessatti ituu hojii irra jiranii qabamuu fi mana hidhaa Nafaas Mawucaa geeffamuu isaanii ibsamee jira.


Hiriirri Dhiittaa Mirga Namoomaa Gondar Keessatti Hordoftoota Amantii Islaamaarratti Geggeessame Balaaleffate Diisitti Geggeessame

Kanneen Waashingtan Diisii naannawa ishee jiraatan lammiwwan hidda dhalata Itiyoophiyaa dhiittaan mirga namoomaa magaalaa Gondar keessatti hordoftoota amantii Islaamaa irratti geggeessamaa jiru akka dhaabatu gaafatanii jiran. Dhaadannoolee adda addaa qabachuudhaan Embaasii Itiyoophiyaa as magaalaa Waashington Diisii jiru fuul-duratti kanneen hiriiran lammiwwan hidda dhalataa Itiyoophiyaa kun, hordoftoota amantii Islaamaa dhiittaa mirga namoomaa sanaan miidhamaniif murtiin haqaa fi hirphi akka kennamullee gaafatan. Kanneen gochaalee badii raaw’atan mana-murtiitti akka dhihaatanii fi magaalattiin gara nageenyaatti akka deebitu fedhiii isaanii tahuullee, kan achitti argamuun hiriiricha hordofaa ture Habtaamuu Siyyuma gabaasee jir


Mootummaan Naannoo Tigiraay Booji’amtoota Waraanaa Kuma Afurii Ol Gad-lakkisuuf Murteesse

Mootummaan naannoo Tigiraay booji’amtoota waraanaa kuma afurii ol akka gad-lakkisaman murteessuu isaa beeksise. Qindeessaa Waaltaa Booji’amtootaa Maqalee ka tahan Obbo Birhaanee Kebbedee akka ibsanitti dubartoota 401 dabalee booji’amtoonni waraanaa 4,208 akka gad-lakkisaman murteessame kun miseensota raayyaa waraanaa Itiyoophiyaa duraanii ti. “Booji’amtoonni kun, baatiilee 11 caalaa yeroo achi turanitti nyaatni isaanii, ciisichi isaanii, dawaan wal’aansa isaanii, mannii fi bishaan ittiin jiraatan kan uummatni Tigiraay kenne. Kanneen ajjeechaa geggeessan,gochaa namni hin raaw’achuu hin danda’u jedhamu kanneen raaw’ataniin lammiwwan Tigiraay diinaan otuu gidirfamaa jiruu, naannoolee Tigiraay bilisa hin ba’iin jiru keessatti lammiin Tigiraay ajjeesamaa fi gubataa otuu jiruu, rakkoo fi gidiraan hundi otuu irratti raaw’atamaa jiruu uummataa fi mootummaa kana hundumaa obesee namoota kana kunuunsee, nyaachisee, wal’anee, barsiisee, gochaa akkanaa akka hin raaw’anne, jedhee gorsee gad-dhiisu tu as jira” jedhan, Obbo Birhaanee Kebbedee. Gidduu kana magaalaa Maqalee keessatti bakka maanguddoonnii fi hoogganoonni amantii argamanitti sirna geggeessaa booji’amtootaa geggeessame irratti, waraansichi marii fi araaraan akka furamu, maanguddoonnii fi abbootiin amantii argaman gaafatanii jiran.


Ajajaan Humnootii AddaaNaannoo Amaaraa Mana Murtiitti Dhiyaatan

Ajajaan waraanaa humnootii addaa naannoo Amaaraa Birgaadeer jeneraal Teferraa Maammoo har’a yeroo jalqabaa fi har’a mana murtiitti dhiyaachuuf jiru jedhameera. Angawoonni sababaa isaan itti hidhamaniif hin ibsine. Prezidaantiin naannoo AMaaraa injiner Yiliqaal keffaalee har’a gaazixeessotaaf ibsa kennaniin, Miseensa garee dargaggootaa ka sirnaa hin ta’en Faannoo jedhamuu ta’uun namoonni yakka hojjechuun shakkaman hedduun to’annaa jala oolaniiru jedhan. Godina goojjam dhiyaa magaalaa Mooxaa keessatti dargaggoonni Faannoo hidhamuu dabalatee mootummaan naannoo tarkaanfii inni fudhate mormii kaassisee jira jechuu dhaan Aster Misgaanaaw gabaasteetti.


Naannoo Amaaraa, Waagmiraatti Namoonni 9 Weerara Dhukkubaan Du’uun Himame

Hoggansaa wiirtuu fayyaa naannichaa kan ta’an Doktoor Kidaat Ayelee, maluumaa dhibee namootan ajeesaa jiruu kana addaan baafachuudhaaf qorannoon akka taasifamaa jiru himaniiru. Gabaasaan sagalee Amerikaa Masfin Arraagee namoottan firoottan isaanii dhibee Kanaan jalaa du’anii hawwaalan haasofsiisuu isaa ibseera.


Ayyaana Iid Al Faxiir Irratti  Poolisiin Gaazii Imimmaansisu Dhukaase Mana-murtiitti Dhihaate

Ayyaana Iid Alfaxir magaalaa Finfinneetti barana kabajame jeeqan, jedhamuun namoota shakkaman qabuuf barbaadaa ka jiru tahuu Poolisiin beeksise. Guyyaa Iidii sana aara gaazii imimmaansisu dhukaasutti ka shakkame miseensi poolisii tokko, har'a mana Murtii Jalqabaa Federaalaa, Dhaddacha 1ffaa Ramaddii Araadaatti kan dhiyaate yoo tahu, manni murtichaa poolisiif guyyaa qorannoo dabalataa 13 eyyamee jira. No media source currently available


Anaa Daraashee Keessatti Tasgabiin Hin Argamne:Jiraattootaa fi Imaltoota

Bulchiinsa Itiyoophiyaa kibbaa aanaa addaa Daraashee keessatti rakkoon nageenyaa hammaachuu isaan kan ka’e daandileen cufamanii tajaajiilli geejibaa danqamuu jiraattonnii fi imaltoonni RSA dubbisee ibsanii jiru.Bulchiinsaa daangaa aanaa addaa Daraashee fi godiina Konsoo akkasumas akkaataa gurmaa’uu kan ilaaleen gaaffii walakeessa baatii Bitooteessa dabree dhiyaate waliin wal qabatee anaa addaa Daraashee keessatti rakkoon nageenyaa uumamee amma iyyu itti fufee akka jiru, kanneen maqaan isaanii akka hin ibsamne gaafatan RSA ibsanii jiru. Raayyaa ittisa biyyaan kanneen hogganaman humnii addaa naannoo Sanaa fi polisiin Fedeeraalaa tokkummaan naannoo sana eega to’atanii booda nagaan hangii tokko argamee kan ture ta’uus namoota balleessaa raawwatan fi hin raawwannee haala adda hin baafaneen walitti qabanii hidhuun waan jalqabameef jiraattonni bosonatti dheessuu dubbachuun, tasgabbaa’uu hin dandeenye jedhan. Shofeera kokolaataa fe’umsaa ta’u isaanii kan ibsan Obbo Xagaayee Mallaseekaraan waan cufameef torban tokkoof ala bullee jedhanii waan karaa irratti isan mudatee ennaa ibsan,namoota hidhatan ittiin jedhaniin saamamuu isaanii fishofeeriin isaan cina ture kan biraan rasaasaan madaa’uu ibsan. Gareen ykn Gurmuun hidhatee jedhamee kun eenyummaan isaa ifatti hin ibsamiin jira. Mootummaan irratti komee dhiyaataa jiru kana kan ilaaleen, bulchiinsa naannoo irraas ta’e waaltaa ajajaa looltootaa kan yeroof dhaabatee biraa yaadii kennames ta’e ibsii ba’e hin jiru jechuun Yonaataan Zabdiwoos Hawaasaa irraa gabaasee jira.


Itiyoophiyaa fi Caama Mudate

Biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti caamnii yeroo mudatu waan haaraa miti.Garu hayyonni akka jedhanti Itiyoophiyaa Keniyaa fi Somaaliyaa keessatti oomisha facaafamee mancaasuu fi beeleedaalee ajjeesuun dabalaa kan deemee yoo ta’u kunis jijjiirama qilleensaa waliin wal qabata jedhu. Sagantaan Nyaata Addunyaa kan Tokkummaa Mootummootaa Itiyoophiyaa keessatti kanneen miidhaman nyaachiisu qofa otoo hin taanee hawaasaalee yeroo dheeraaf caama dandamatan argamsisuuf hojjataa jira. Gabaasa Guutuu Caqasaa.


Waraanni Kaaba Itiyoophiyaatti Geggeessame Tuurizimii Magaalaa Laalibalaa Miidhe

Kaaba Itiyoophiyaatti kan argamtu magaalaan Laallibalaa daangaa naannoo Tigraay irraa Kiiloo meetira xiqqoo faggaattee kan argamtu bakka hambaa seenaa UNESCO ti. Wal waraansi kaaba biyyattii keessaa utuu hin jalqabamin dura bakka hawata tuuristii turte. Dhagaan caccabsamee ijaaramuu dhaan kan beekamtu waldaan kiristaanaa Laallibalaa, sababaa waraana sanaan hojiin tuurizimii ishee dhaabatee jira. Odu gabaasaan VOA Henrii Wilkiins haala magaalattiin dandammachuuf tattaafattu ilaalchisuun gabaasee jira.


Embaasiin U.S Tarkaanfiin Itiyoophiyaan Gabaasaa Ze Ikonoomist Irratti Gaddisiisaa Dha, Jedha

Embaasiin Yunaayitid Isteets Itiyoophiyaatti argamuu tarkaanifiin Mootummaan Itiyoophiyyaa gabaasaa ze ikonoomist Tom Gaardner irratti fudhate akka isaa gaddisiisee ibsee jira. Ibsii embaasichaa irraa bahee akka jedhetti gaazexeessonni hunduu namuusa hojiin isaanii eeggatanii sodaachisaaf adabbii malee saba tajaajiluu qabu jedheera. Itti dabaluudhaans gaazexessonni Itiyoophiyaa keessa jiran hojii isaanii soda, dhorkaa fi hidhaa seeraan alaa irraa bilisa ta’anii hojjachuudhaaf mirgii isaanii akka eegamuu ni deggerra jedheera. Caamsaa 13,2022 eeyyaama hojii gaazexessummaa Itiyoophiyaa keessatti ittin socho’aa ture erga jalaa haqamee boodaa akka biyaa bahu kan taasifamee gaazexeessaa Tom Gaardner ilaalichisee ibsa kan baase Ze Ikonoomist, himannaa mootummaan Itiyoophiyaa gabaasaa isaa irratti dhiheese dhugaa akka hin tane ibsee gochichaa balaalefachuun isaa beekameera.


Tigraay Keessatti Humnaan Looltummaatti Nama Fudhachuutu Jira Jedhame

Angawoonni bulchiinsa naannoo Tigraay namoonni waraanatti dabalamuun mootummaa Federaalaa akka waraanan dirqisisuuf jecha, maatii isaanii dorsiisaa fi hidhaa jiru jechuun, kanneen qabamanii fi maatiin dubbatanii jiru. Waajiira hariiroo alaa kan bulchiinsa naannoo Tigraay irraa Kindeeyaa Gabra Hiwoot barreefana I-meelii erganiin, aangawoonni mootummaa kan sadarkaa gad aanaa irra jiran, akkaa namoonni galma’an gochuuf firoota isaanii kan hidhan jiru. Garu waan akkasii kan darbee darbee ta’u ibsuun maatiin hidhaman gadhiifamuu fi aangawoonni kana taasiisan adabamuu ibsan. "Maraafuu humnaan galmeessuu akan jedhu imaammata mootummaa keenyaa miti," jedhan. Dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Laggasaa Tulluu akka jedhanti humnaan nama galmeessuun kun akka jiru aangawoonni mootummaa gabaasa hedduu qabu jedhan. Gara dhuma bara 2020 wal waraansii Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti gaggeeffame siviiloota kuma hedduu ajjeesee miliyoona hedduu godaansisuun beela kan hordofsissee yoo ta’u badii inni geesisee akka haala isa Yukreen keessaa ilaalacha hin arganne jedhamee jira..


Bulchiinsa Naannoo Amaaraa Keessatti Hojiin Deebisanii Ijaaruu Gaggeeffamaa Jira jedhame

Bulchiinsa naannoo Amaaraa godinaalee walitti bu’iinsaan gaaga’aman 8 keessatti, hojiin deebisanii ijaaruu gaggeeffamaa kan jiru ta’u itti aanaa prezidaantiin naannichaa Siyyuum Mokonnan ibsanii jiru. Yeroo walitti bu’iinsa sanaatti Mancaatiin caasaa fi qabeenyaa dhaqqabe Qarshii Biliyoona 200 fi Biliyoona 88 dhaqqabuu ibsanii, kanas humnootii Adda Bilisummaa Tigraay (ABUT) tu dhaqabsisee jedhan. Qorannaa garee Yunivarsitii fi kanneen biroon gaggeeffamee ifa ta’e sana booda ibsa kana kennan.


Sagantaan Nyaata Addunyaa Wa’ee Gargaarsa Dhaqqabaa Jiru Ibsa Baase

Bulchiinsa naannoo Tigraay fi Afaarti gargaarsa ergamee kan ilaaleen Jaarmayaan Sagantaa Nyaata Addunyaa ibsa baasee Twitarii irratti maxxanseen kokolaataan gargaarsa fe’an namoota miidhaman dhaqqabuuf deemaa kan jiran ta’u fi Afaar kaabaa keessatti uummanni 36,000 guyyoota dhufan muraasa keessa gargaarsa nyaataa akka argatan ibse. Kokoolaataan fe’umsaa 85 kaleessa maqalee kan seenana yoo ta’u, ka biraan konkoolaataan 130 Tigraay seenuuf karaa jiru. Tigraay keessatti waajiiraqonnaa fi misooma baadiyyaa kan hogganan, Dr. Atinkut Megebu RSA akka ibsanti, ija gargaarsa Tigraay keessatti barbaadamuun inni dhaqqabaa jiru xiqqoo dha.Kana amlees beelaa fi duutii Tigraay keessatti babal’ataa jira jedha. Mootummaan Itiyoophiyaa immo gama isaan, gargaarsa dhaqqabsisuuf karaan hundumtuu banaa dha.Gargaarsii argamnaan kan dhaabu hin jiru jedheera.


Naannoo Somaalee Keessatti Humnoonni Nageenyaa fi Hidhattoonni Kaan Namoota 11 Ajjeesan: Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa

Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Kamisa darbe ibsa baaseen, bulchiisa naannoo Somaalee keessatti humnoonni naga-eegumsaa fi humnoonni hidhatan kaan humna gitaa olii fayyadamuudhaan namoota 11 ajjeesanii, namoota ka biroo yoo xiqqoote 33 irra miidhaa qabaa geessisan, jechuun beeksisee jira. Moootummaan naannoo Somaalee gochaan kun raaw’atamuu kana mane yoo tahu, garuu “namoonni gochaa sana raaw’atan haga ammaa seeratti hin dhihaanne, “ jechuun kan Koomishinichi gabaase dogoggora, jedhee jira. “Hoogganoota siyaasaa fi humnoota naga-eegumsaa irratti qorannaan qulqulleeffachuu geggeessamaa jira.” Jedha. No media source currently available


Walgahiin Uummataa Tigraay Keessatti Gaggeeffamee Jira

Tigraay keessatti torban dabree mariin uummataa gaggeeffamuu kan ibsan bulchiinsa naannoo Tigraayti itti gaafattuun waajiira komunikeshinii Aaddee Liyaa Kaasaa kanas aangawoota sadarkaa olaanaatu goodina dodinaa keessatti gaggeesse jedhee jira. Marii kana irratti wal waraansii eega jalqabamee baatii kudha saddeeti as tokkummaan uummataa maal fakkaata akkasumas nageenyii Tigraay keessaa mirkaneessuu fi dinagdee guddisuu irrstti kan fulleeffate ta’uun ibsamee jira. Magaalaa Maqalee keessatti walgahii gaggeeffame irratti Dr. Dabratsiyoon Gabra Mikaa’eel walwaraans amarii karaa nagaa furuu jechuun ennaa dubbatan hirmaattonni harka walitti rukutanii iliilchuun kan simatan ta’u kan ibsan hirmaattonni kun ta’u baannaan garu duula waraanaatti deebina ennaa jedhanis hirmaattonni deggersa qaban ibsanii jiru jedhan. Kunis beela’anii du’u manna kabajaa biyya ofiif jecha wareegamuun ulfiina ta’u uummata beeku waan ta’eefii jechuun hirmaattonni dubbachuu isaanii Mulugeetaa Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Yaa’iin Dhaabbilee Amantaa Itiyoophiyaa Gondor Keessatti Taasfame Jira

Eebla 26 ,2022 walti bu’iinsii magaalaa Gondor keessatti uumamee du’a namoottan hedduu fi manca’iinsaa qabeenyaatiif sababa ta’ee dhimmaa amantaa irraa kan madde akka hin taane yaa’iin dhaabbilee amantaa Itiyoophiyaa ibseera. Barreesaan muummee yaa’ii dhaabbilee amantaa Itiyoophiyaa lubnii Taagaay Taadelee akka VOAti himanitti abootiin amantaa, jaarsoliin biyyaa, haanga’oonii mootummaa fi jiraattonni magaala Gondar wareen dhimichii ilaallatuu qibxataa dheengadaa marii taasisaniin wantti guyyaa sana uumamee baruumsaa amanataa Kirstaanaatiinis ta’e amanataa Isilaamaatiin waan hin degeramanee akka ta’e ibsaniiru. Magaalaa gondor keessatti bakka awwaalchaa fi bakkaa manoottan amantaa ittii ijaaramanuun wal qabatee gaaffiwwan waggootaan 30 darbaniif dhihaachaa turan jiraachuu isaanii, gaafiiwwaan tokko tookoof deebiin kenmus > jechuudhaan gareewwan ijjannoo finxaalesyumaa qabatan jiraachuu isaanii Kantiibaan bulchiinsaa magaalaa Gondor obbo Zawuduu Maaledee ibsuu isaanii gabaasiin Masfin Arraagee ibseera. Kantiibaan magaalichaa akka dabalanii ibsanitii , walti bu’iinsichaan walqabatee,namoonii qabeenyaa gubuudhaan, saamuudhaan,akkasumas namoottan reebuudhaan shakkaman 208,namoottaan dugda duubbee taa’anii gochichaa degeraa turan 33 fi waltii bu’iinsichaa babaldhisuu irratti kan hirmaatan miseensonii polisii,miseensonii nagaa eegdotaa fi hoggantoonii siyaasaa 9, walumaa galatti shakkamtoonii 250 too’anoo jala oolanii qorannoon irratti taasifamaa jira. Yaa’ii Gondor keessatti taasifamee kana irrati,olaantumaan seeraa akka mirkanaa’u, itti gaafatamumman akka jiraatu, murtiin yakkamtootaa irratti darbuu ifatti akka himamu,maatiwwaan walitti bu’iinsichaan du’aniif gargaarsii akka taasifamu walii galtee irraa gahamuu isaa hoggantoonii yaa’ii dhaabilee Amantaa Itiyoophiyaa ibsuu isaanii gabaasnii Masfin Arraagee ibseeraa. Yaa’iin dhaabilee Amantaa Itiyoophiyaa waldaalee amantaa 7n kan bu’uureffamee yemuu ta’uu amantootaa biyyatii dhibeentaa 97.3 kan bakka bu’u akka ta’e himameera.


Namoonnii Tigraay Keessaa Beela Baqatan Magaalaa Soqoxaa Seenaa Akka Jiran Gabaasame

Rakkin beelaa Tigraay keessatti hammaachaa jiruun kan ka’e jiraattonni ijoollewan isaanii dhiisanii garaa magaalaa bulchiinsaa naanno Amaaraa keessa jiru Soqoxaatti baqachaa jiraachuun isaanii gabaasameera. Magaalaa Soqoxaatti argamuudhaan gabaasnii Henerii Wiilkins VOA dhaaf qindeesse akka ibsetti, namoonni kumaatamaan lakkaawaman sababa waraanaa fi beelaatiin Tigraay keessaa buqa’an magaalaa Soqoxaa keessatti argamu. Dhaabbilee gargaarsaa kan waabeffatee gabaasnii kun, yeroo amma Tigraay keessatti namoottan kuma 700 ta’an haala beelaa keessaa akka jiran ibseera. Daa’imman 1900 ta’an immoo beelaan walqabatee du’uu isaanii haanga’oonni dhaabilee fayyaa ibsuun isaanii beekameera. Abbaa ijoollee 6 kan ta’n fi maatii isaanii dhiisanii gara magaalaa Soqoxaatii kan deeman obboo kaasahuun Baayee VOAti yemmuu dubbatan, Maatiin isaanii waan nyaatan akka hin qabnee akka beekan ibsanii, Maatii isaanii boodaati dhiisuun isaanii hameenyaaf akka hintaanee himan. Garuu haalii jiru waan isaan gichuu danda’anuu ol ta’uu isaa dubbatan. Gaazexeessonii Tigraayiin seenuu waan hin dandeenyeef haala achi jiru guutummaatti ibsuun akka hin mijoomne kan eeree gabaasiinii Henerii Wiilkins, namoottan Tigraay keessatti rakkina beelaatf saaxilamanii jiran akka bahu danda’an karaan saaqamuuf qaba jechuudhaan gareewwan gargaarsaa gaafachaa jirachuu isaanii ibseera.


Itoophiyaa Keessatti Sababa Hongeetin Barattoon Kuma 600 ol Baruumsa Dhaabuun Ibsame

Rakkoon Hongee yeroo ammaa Itiyoophiyaa muudatee jiru namoottan kuma dhibbatti lakkaawaman qe’ee isaanii irraa buqisee, barattonii kuma 600 ol akka baruumsaa isaanii dhaaban taasisu isaa dhaabbanni mootummootaa gamtoomanii ibsuun isaa gabaasameeraa. Gabaastuun VOA Liindaa Giveetaash bulchiisaa Naannoo Somaalee magaala Godeetti argamuudhaan gabaasnii qindeesitee akka jedhetti, dhaabileen garagarsa ijoollewanii kan akkaa Seev ze chiildireen bakeewaan namoottan qe’ee isaanii irraa buqqan qubataniitii,bakka ijooleen baruumsaa dhaabuus dirqaman itti taphatan fi baruumsaa itti argatan qopheessaa jiru. Gabaasni Dhaabbata mootummoota gamtoomaniitti dhimmaa ijoollewanii irratti hojjatu, UNICEF akka jedhetti baadiyaa keessatti barattoonii mana barnootaa sadarkaa jalqabaa keessaa jiran dhibeentaan 60 qabxii mana barumsaa kutaa itti aanutti isaan dabarsuu danda’u argachaa hin jiran. Barattootaa qormaataa kutaa 8 ti fudhatan keessaa kan darbuu danda’nii garaa baruumsaa olaanaatti ce’an dhibeentaa 54 qofaa akka ta’e UNICEF gabaasuun isaa beekameera. Sababa adda aaddatiin gargar kutuu baruumsaa hanqisuun barbaachisaa ta’uu isaa kan dubbatan Itiyoophiyaatti daarekteeraa UNICEF kan ta’an Jiyaanfraankoo Rootijiliyaanoo akkanaa jedhan. "ganna tokkoo ykn ganna lama yoo baruumsaa addaan kutan , mana baruumsaatti hin deebi’anu. Yemuu umuriin kee waggaa 14 tau’u wareen waggaa 11 fi 12 wajjion teesse barachuun sitti hin tolu. Maatiin iyyeesa. kanaafuu sababa dhiibani itti fufuu hin aragnu. Kanafuu wantii inii umuu danda’u waan dinqisisaadha." Yemuu buqaa’onii dabalaa deemaa jiran kannatti manneen baruumsaa bakka qubannaatti ijaaraman waan guutaa deemaniif mannoottan baruumsaa dhaabbataa ta’an akka ijaaramuu qaban ogeessonii baruumsaa yaada kennaa jiraachuu isaanii gabbasni Liindaa Giveetaash Godee irraa qindeesite kun ibseera.


Gaazexeessaa Gobezee Siisaay bakka itti hidhamee ture akka hin beekne dubbate

Gaazexeessaan dhaabataa midiyaa karaa marsariitii tamsa’u Yenetaa Tiyuub jedhamu irra hojjatuu Gobezee siisaay, ergaa umnoottan mootummaatiin qabamee hidhamee boodaa guyyaa kaleessaa gad lakkifamus eessatti akka hidhamee ture akka beekuu hin dandeenyee VOAti himeera. Caamsaa 1,2022 umnoottan nageenyaa uffataa siivilotaa uffataniin mana isaa keessaa qabamuu isaa kan ibsee Gobezee Siisay, garee Faannoo jedhamu akka innii degeru, jibbaa Oromoo akka qabuu fi hookkora magaalaa Waldiyaa keessatti umamee ture kakaasuudhaa akka harka keessaa qabu itti himamuu isaa ibsee, yemuu bakka itti hidhamee bahee gara mana isaatti deebi’uu ijji isaa hidhamee waan tureef bakka hidhamee ture akka hin beekne dubbachuu isaa Asteer Misgaanaawu Baahirdaari irraa gabaastee jirti.