Moaammar Gaadaafiin Ajjeefaman Jedhan Angawoonni Libyaa

Angawoonni gameeyyiin mootummaa ce’usma Libya hoogganaan duraanii Moammar Gadhafin du’uu isaanii mirkaneessuu dhaan loltoota mootummaatu har’a magaalaa Sirte keessatti walitti bu’iinsa humnootii gadafii waliin ta’e irratti ajjeesan jedhan.Angawoonni gumii biyyoolessa yeroo ce’umsaa kanneen Tripoli keessaa akka hedhanitti humnootiin isaanii Gadafitti dhukaasanii kan ajjeesan si’a ta’u reeffa isaaniis of harkaa qabu. Kun kan dhaga’ame loltoonni mootummaa ce’umsaa yeroo dhumaaf duula Sirte keessatti humnootii Gadaafii irratti geggeessaniin ta’uun beekamee jira. Sabaa himaalenis video reeffa Gadafi dhiigaan makame agariisaniiru. Associateed Press nama wayita Gadafiitti dhukaasame arge jedhe waliin gaaffii fi diibii geggeessee jira.Kunis kan ta’e har’a ganama barii dha. Hoogganaan mana marii Mustafa Abdel Jalil du’uu Gaadafii ilaalchisee uummata biyyattiif ibsa kennuuf jiru. NATOn du’uu Gadafii hin mirkaneessine garuu xayyaarri waraana isaa konkolaattota lama kan humnootiin Gadaafii itti fayyadamaa turan haleeluu isaa beeksise. Kanneen gammadan loltoonni mootummaa ce’umsaa Sirte keessatti samiitti dhukaasuu dhaan alaabaa isaanii magaalattii keessa dhaabanii jiru.


Peedroo Pirees Badhaasa Hoggana Gaarii Kan Afrikaa Argatan

Prezidantiin keep verdee duraanii peedroo Pirees dimokraasummaa fi bulchiinsa gaarii biyya isaanii keessatti agarsiisaniif badhaasa Mo Ibraahim doolaara miliyoona shan argachuun nama afraffaa yoo ta’an prezidaantota Afrikaa waggoota sadan darban keessa aangoo gad dhiisan keessaa tokko.  Badhaasa maallaqaati dabalauu dhaan hamma xumura jireenya isaaniitti waggaa waggaan doolaara kuma dhibba lama lama argachuuf jiru.  Hoogganaan koree badhaasa Mo Ibrahim Salim Ahmed Salima akka jedhanitti Mr.Pires keep Verdee biyyi isaanii fakkeenya demokraasii akka taatu waan godhaniif filataman.  Mr. Pires Keep Verdee-n akkamiin aangootti akka dhufan utuu hin ta’in, attamiin aangoo irraa akka bu’antu hoogganaa addaa isaan taasise jedhan.  Mr. Pires akka jedhanittti erga uummata isaanii tajaajilanii amma aangoo irraa bu’anii booda maallaqa badhaasaan argatan kana maal irra akka oolchan ammaaf quba hin qabu jedhu.  Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


Warrii Keenyaatti sanyii baadallaa KDV4 facaafatee bultii qaba

Sanyiin baadallaa ykn boqqooloo tun hidda gadi fageeffattee,qilleensa hamaallee dandamattee,lafaan wal fakkaattee guddatti Namii biyya Afrikaa gama Bahtaatii fi Eezhiyaa baadaallaa ykn boqqoolloo, misingaa dabalee midhaan bona dandamatee bisaan diqqonon bahaa qabaachuu fedha.Fedhii qofaa mitii midhaan kun guddoo bara rakkoolleetti malkaa nama dabarsan.Saayintistootilleen mala warra baruma baraan laftii bona itti taatu tanaan qarqaaran falumatti jiran.. Warra Keenyaa ka sanyii bona dandamatti jedhan facaafatee jireenni nuu wayyaahe jedhu keessaa tokko maatii obbo Philip ka Magaalaa Machakos.Namii kun Keenyaa gama Dhiyaa qubata.Manii nama kanaa baran kana hin beelomne.Yoo namii beelahuu innii quufee bula.Mala jireennaa jabaa dhawate. Sanyii midhaanii ta KDV4 jedhanitti akkana isaan gargaaree buluuniitti jiran. Sayniin filatamtuun akkanaa haga gosa 20tti jira.Sanyiin baadallaa fi misingaa ta mala itti dhahanii jireenna namaatiin qajeelchuuf itti jirna hedduu.Dhaabii Keenyaa ta bona dandamattu irraa bitan Dryland Company jedhan. Qonnaan bulaa hedduutti mala kanaan jiraachuutti jira.Akkanaan jireenna isaanii wayyeeffachuutti jiran. Gama kaaniin ammoo E.Waste ykn qaanqeen mi’a elektirii ykn elektirooniksii gatame keessaa baatu hadhaa hamaamtuu lafa keessatti uumtee qilleensa naannootii fi biyyeellee balleessiti.Biyyitii guddatte hedduun seera mi’a akka kompiyuuteraa,bilbilaa harkaa,faaksii fi waan hedduu gatame keessaa bahaa tohataniin qaban. Mee qophii misoomaa tana MP3 irraa nuu caqasaa.


Dubartoonni Sadii Badhaasa Noobel Kan Nagaa Argatan

Dubartoonni kun nageenya dubartootaa fi mirga dubartootaa mirkaneessuuf qabsoo karaa nagaa geggeessaniif badhaasaman jedha Koree Badhaasa NOOBELII, kan Har’a OSLOO irraa badhaafamtoota bara kanaa labse.   Dura-taa’aan Koree Noobelii TORBEERN JAGLAAND badhaasni kun, guutummaa Addunyaa keessatti dhimmoota dubartootaa ilaallatan irratti hubannaa fi dammaqinsa akka kennu kan abdii qaban tahuu dubbatan.   ELLEN JOONSEN SERLIF LEYMAA GBOWEE fi TAWAAKKUL KARMAAN-iif badhaasni kenname kun hacuuccaa dubartootaa yeroo ammaa biyyoota hedduu keessatti mul’atu dhabamsiisuuf akka gargaaru, Dimookiraasii fi nageenya dubartoonni bakka-bu’an fiduuf dandeettii guddaa jiru akka hubachiisu Koreen NOOBELII, ka biyya NORWAY abdii qaba - jedhu Hoogganichi Koree kanaa JAAGLAAND.   Ka badhaasa NOOBELII tokko sadiitti badhaasaman - dubartoonni sadeen maallaqa badhaasichi argamsiisu Doolaara Miliyoona tokkoo fi kuma dhibba shan sadiitti qooddatu.   Badhaafamtoota sana keessaa Kan umuriin toorbaatamii-lamaa Prezidaantittiin Laaybeeriyaa Elen Joonseen Serliif Seenaa Afrikaa keessatti, dubartii filannoo dimokiraatawaan filataman isaan duraa ti.  Qabsooftuu fi gaazzexeessituun biyya YEMEN, kan umuriin soddomii-lamaa -- TAWAKUL KARMAAN-s biyya ishee keessatti, mirga dubartootaa fi dimookiraasii fi nagaaf qabsoo geggeessamu keessatti qooda hoogganummaa gomaachaniif jedhamuun, dubartii sadaffaa Badhaasicha qooddatan tahuun himamee jira.


Dorgommii ‘All African Games’Afrikaa Kibbaa faatti warqii hedduu guurrachuutti jira

Dorgommii tana biyya Afrikaa 40 caalanitti ispoortii gosa 20 oliin Mapuutoo, Mozaambikitti wal dorgomuutti jira. Atileetota haga 5000 tahanitti addunyaa walti dhufe.Namuu jabeenna bara hedduu itti qophaahaa bahe wal agarsiifachuuf wal gaha. Dorgommiin baranaa tun marroo 10eessoo. Torbaan tokkoon duubatti dhumatti.Biyya Afrikaa gama gaafaa keessaa Itoophiyaa, Keenyaa,Jibuutii,Somaaliyaa Eeritaa fi dabalee walumattuu biyya Afrikaa 48 tana irratti wal dorgoma. Dorgommii haga ammaatti itti jiraniin Afrikaa Kibbaatti warqii 30 caalaa argate. Masrii Tunisiyaan,Aljerinaa,Nijeeriyaa fi Keeniyana Senegalilleen warqii argachumatti jiran. Mee qophii tana MP3 irraa nuu caqasaa.


Gadaafii:Trippoolii hantuuta, fi warra harka dhiigaatii hin kenninu

Waraanii mootummaa Gadaafii gara galche barbaadaaf faanuma Gadaafii jiraa doolara miliyyonaatiin barbaachisuutti jira Dallansuun nama biyya Arabaa ta bulchoota isaanii hujii irraa buusuuf ykn “jijjiirama” fiduuf lolan,Tuniiziyaa jalqabdee lafa hedduu waliin geette. Bulchootii hagii tokko baqatanii,kaan qabamanii kaan waraanaa walitti jiran. Gadaafii,prezdaantii Liibiyaa ganna 42 bulchitee bu’i jedhanii sobaa fi sobaatalleen dadhaban.Uummatatti na filatee Liibiyaa warra biyya balleessutti hin kennu jedhee dide. Waraanii NATO ummata nagaa badii dhowwaa jedhee teessoo mootummaa Liibiyaa,kuusaa waraana,teessoo prezdaantii Liibiyaa ji’a jahaaf dhaanaa bahe.Warrii mootummaa kana gara galchuuf lolu ammoo tana jala hadhatee hadhuma hadhee prezdaantii Liibiyaa hujii irraa buufate. Teessoo Gadaafii fudhate,Gadaafii fi miilota isaa asi cophxeellee hin garre faanallee hin agarre.Taatullee Gadaafiin biyya tana hantuuta,warra harka dhiigaa (warra hujii wanjala hojjate),warra biyya balleessuu faatti hin kenninuu jedhee lafuma jiruu ummatatti dhaamate.Oduun hagii tokko Gadaafiin biyyaa hin baane soqaa barbaadaa jedhee barbaaduutti jiranii jetti. Waraanii Gadaafiillee ka jiru mana bulchaa isaanii gama tokkoon itti dahatee loluufiitti jira,taatullee dubbiin akkuma baratan harka maratanii hin taane.Waraanii mootummaa Liibiyaa amma akka duriillee humna hin qabu, namuma hafetti loluufiitti jira.


Rakkoo Caamaa Godina Arsii Lixaa

Godiina Arsii Lixaa fi aanaalee biroo caama mudateen,barana oomisha hin galfatin hafuu isaanii qonnaan bultonni dubbatan,abdiin qabnu midhaan gargaarsaa qofa jedhu.  Anaan shaallaa fi Arsii Nagllee waggaatti yeroo lama oomisha galchuun kan beekaman turan.Amma garuu roobni yeroo eegee dhufuu waan dideef rakkoof saaxilamne jedhu qonnaan bultonni.  Yeroo ammaa midhaan faca’ee dacheen magariisa uuffatu iyyuu, rakkoo ammaa kanaaf kan dhaqqabu hin taane.  Qonnaan bultonni sagantaa seeftii Nettiin gargaaraman akkuma jiran kanneen biroonis carraa kana hin argatin hafuu isaanii dubbatu.  MP3 tuquun guutummaa gabaasaa kanaa dhaggefadhaa.


Ertraan Finfinnee Keessatti Balaa Gesisuuf Karoorfattee Turte

Mootummaan Ertraa gara jalqaba bara 2011tti kan Finfinnee keessatti geggeeffamee ture wal gahii gamtaa Afriikaa irratti haleellaa guddaa adeemsisuuf karoorfattee turte jechuun gabaasni Tokkummaa Mootummotaa beeksisee jira.  Dubbi himaan ministrii odeeffannoo Ertraa Alii Abduu garuu, inni gabaasa jedhame kun kosii fuula 400 of keessaa qaba jechuun haalan.Gabaasa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Tokkummaa Mootummootaa: Somaaliyaatti namii beelaan du’uutti jira

Akka Tokkummaa Mootummootaatti biyyitii Afrikaa gama Gaafaa haga bara kana rakkatteetuu hin beettu.Tun waan ganna 60tii asitti arganiituu hin dhagahin.Gabaasii Tokkummaa Mootummootaa,Somaalii godina lamatti laftii oolaa,beela namaa fi horiillee waliilleen waan naaytuu fi humna nyaatullee dhabee itti du’u jedhe. Tokkummaan Mootummootaa rakkoo tana hagana caalaa hammaachuu dhowwuullee hinuma fedha, taatullee humna itti dhabee jedha.Akka gabaasa Tokkummaa Mootummootaatti nama Soomalii kuma 10,000 keessaa guyyuu nama lamatti waan nyaatuu fi humna nyaatuun dhabee du’a.


Lakkoofsi Uummataa Dabalaa Yeroo Deemu Oomishnis Akkasuma Dabaluu Qaba

Itiyoophiyaan beekumsa saayinsii ammayyaatiin fayyadamTEEi midhaan nyaataa ga’aa oomishuu fi qabeenya uumamaatti sIrriitti fayyadamuu ilaalchisee Qormaata darbuu waan dadhabdeef, jijjiirama qilleensaan wal qabatee rakkoo dhufu dura dhaabbachuun hedduu kan itti ulfaatu ta’uun ibsamee jira.  Kun kan ibsamees walgahii walakkaa guyyaaf Finfinnee keessatti gagggeefame irratti ture. Ibsa kana kan kennan badhaasa sagantaa nyaata adunyaa bara darbee kan argatan professar Gabbisaa Ejjetaa yoo ta'an, nyaata ga'aa Itiyoophiyaa keessattis ta'e iddo biraatti omishuuf kan barbaachisu saayiinsii fi Teknooloojii ammayyaan gargaaramu akka ta'e hubachisan.  Humni nama baratee achuuma biyya keessa turee muxannoo qabu dhalootatti hin dabarsuu taanaa, rakkoo keessaa ba'uun kan hin danda'amne ta'u u professar Gabbisaan hubachisaniiru. Gorsa biyya alaa irraa argamu qofaan milka'ina hin argamu jedhu.  Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Paarlaamaan Itiyoophiyaa Bajata Waggaa Raggaasise

Baajati bara 2004 Kun qarshii biliyoona 100 fi biliyoona 17 fi qabxii 8 yoo ta’u sagalee mormii tokkoon raggaasifame.Bajati kun gad cabuu qaba jechuun gaaffiin mormii dhiyaate fudhatama dhabee jira.  Karoora miliyenamii fixaan baasuuf mootummaan Federaalaa bulchiinsoota naannoof qarshii biliyoona 15 bifa bajataan ramaduu keessatti,akkaataan itti kenname mirga bulchiinsi naannoo qaban kan dhiibe ture gaaffii jedhu bakka bu’an gamtaa MEDREK dhiyessanii, mummicha ministeeraa Mallas Zenaawwii kun sirrii miti jechuun falman.  Biyya keessatti gatiin bittaa fi gurgurtaa hammaachuu ilaalchisee gaaffii dhiyaateef obbo mallas, kun rakkoo sadarkaa addunyaa irraa madde waan ta’eef biyya keessatti fala arguu hin dandeenyu jedhu.  Itiyoophiyaan Taankiwwan 200 bituuf karoorfachu ishee kan hin haallee obbo mallas, garuu haaraa binna otoo hin taanee kan yeroo xiqqoof hojii irra oolan bituuf jirra jedhu.  MP3 tuquun gabaasaa guutuu dhaggefadhaa


Addunyaan torbaan kana gama Ispoortiitiin maan keessa ooltee bulte?

Dorgommii atileetiksii kilaboota Oromiyaa Adaamaatti moohe,Ivory Coast gama Kubbaa miilaatiin Afrikaa tokkeessoo Jireennii nama baaddiyaa inninuu ispoortii,akkuma taateefuu Afrikaa haga Awurooppaatti addunyaan ispoortii ittuma jirti.FIFA-Waldaan Federeshiinii kubbaa miilaa addunyaa waldaa kubbaa miilaa jaha biyya biyyaan jaaree qaba.Afrikaa CAF,Asia AFC,Awuroopaa UEFA,OFC,ta biyya haga guddaan garba keessa jiranii,USA fi ollootii isii CONCACAF fi CONMOBEL ta biyya South Amerikaa jedhaniiti.Biyyitii tuttun hagii tokko dorgommii isaanii fixatani hagaii tokko amma itti jira. Gama kaanin akka waldaan kubbaa miilaa adduynaa FIFAn baasetti,Ivory Coast Gaanaa caaltee biyya Afrikaa ta Kubbaa miilaatiin jabduu jedhan taate.Ivory Coast biyya tapha kubbaa miilaa Afrikaa bara 2012tti Equatorial Guineatti taphataniif dabran keessaa tokko. Dorgommii Atileetikisii kilaboota Oromiyaa ta torbaan tokkoof Baaleetti dorgomaa bahan magaalaa Adaamaatti waancaa lama argate.Gareeleen dorgommii tanaa dhfuu malan haga fedhanitti dhufuu baatanillee akka jecha obbo Neggaa Tujubaa itti gaafatamaan teknikia ka federeshiinii Kilabootii Oromiyaatti warrii dhufe akka dansaa taphatee gamamchuun gale. Taatullee yoo hedduu dorgommii akkanaa tana kilabootuma naannoo Finfinneetti dhiyaatanitti dorgoma,maan jennaan akka obbo Neggaatti walqixxee irraa fayyadamuu dhabuun waan egeri irratti hojjachuu malan. Mee qophii Ispoortii tana MP3 irraa caqasaa.


Eeyyee Ni Dandeenya - Misheel Obaamaa

Dargaggoonni Afrikaa hegeree ardii isaanii keessatti qooda hoggantummaa akka qabaataniif giifti-dureen Yunaaytid Isteets Misheel Obaamaa Afrikaa Kibbaa keessatti gaafatanii jiru. Kana malees shamarranii fi dubartoonni "Afrikaa hegeree gaarii argamsiisuuf ammumaa jalqabee tarkaanfii fudhachuu jalqabaa" jechuun gorsan. Misheel Obaamaa ijoollee durbaa qaban lamaanii fi haadha ofii waliin gara Afrikaatti imaluun isaanii ni yaadatama.  Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa


Dorgommii U-17 Meksikootti,dorgommii CONCACAF ammoo USA-tti itti jiran.

U-17 dorgommii Fedireeshiiniin kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA)n qopheessu.Ijoollee gannii isaanii 17 gadiitti addunyaa walti dhufee taphata.Dorgommii marroo 14eessoo tana amma Mexicotti taphahcuutti jiranii Adoolessa 18 bara 2011 dhumatti. Garee 24tti taphataa magaalaa ykn dira 7 keessatti taphatan.Garee Afrikaa dabaran keessaa tokko Rwaandaa,England waliin taphattee 2-0 moohamte. Gama kaaniin ammoo dorgommiin biyya North Amerikaa jedhan ta akka USA,Canda fi hedduun ganna lama lamatti taphatan ta CONCACAF ykn Gold Cup jedhanillee kutaa Amerikaa ta akka akkaatti itti jiran.USA dorgommii kalee galgalaatiin Jamaica 2-0 moohatte.USA tana qofaa mitii dorgommii U-17 irralleetti garee Chezch Republic 3-0 moohatte. Gama kaaniin ammoo dorgommiin km 24 ta Ethiopian Great Run jedhan kalee Finfinneetti dorgoman gama naannootiin Oromiyaatti moohate. Qophii Ispoortii hardhaa MP3 irraa nuu caqasaa.


Walii galtee Dhukssa Dhaabinsaa Argamsiisuuf Yaalamaa Jira

Sudaan gama kibbaa kutaa Kordofaan keessatti wal waraanasa hamaa torban tokko caalaaaf gaggeefamaa jiru dhaabsisanii walii galtee nageenyaa guyyootii muraasa keessatti argamsisuuf abdiin kan jiru ta'uu prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Taaboo Mbeekii beeksisan.  Naannoo wal waraansi itti hammaate kana keessaa jiraatonni kuma kurna hedduun dhessanii ba'aa jiran. Kunis rakkoo gargaarsa dhala namaa haaraa uumee jira.Garee gara sudaanti imalee kan hoogganan Taaboo Mbeekii hoogganoota siyaasaa kan Suudaan waliin dubbachuuf Finfinnee irraa ka'anii gamas eega turanii booda ibsa kennaniin, haala jiru qabbanessuuf gamni hundumtuu dhukaasa dhaabiinsa irratti dubbachuuf tole jedhaniiru.  MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


Hariiroo Jiru Jajjabeesuuf Irratti Hojjatamaa Jira

Federeshiniin sadarkaa adunyaa kan waldootii fannoo fi baatii dimaa, gamtaa Afrikaa fi mootummaa Itiyoophiyaa waliin hariiroo qabu jajjabeesuuf hojjataa akka jiru ta'u barreessaan duree Federeshinii kanaa kan ta'an obbo Baqqalaa Galataa Finfinnee irra ibsanii jiran.Kun akka milkaa'uu gochuuf, aangawoota Itiyoophiyaa fi kan Ardii Afrikaa waliin dubbataa jiru.  Waldaan fannoo dimaa kan Itiyoophiyaa jabaa akka ture kan ibsame yoo ta'u amma garu gitoota isaa kan Afrikaa waliin wal cina yeroo ilaalamu jabiina wal fakkaataa akka hin qabne ibsan. Kana ilaalchisee mummicha ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawii waliin dubbachuun isaanii obbo Baqqalaa Galataa ibsanii jiru.Federeshiniin sadarkaa adunyaa Itiyoophiyaa keessaaatti seeraan akka beekamu gochuun akeeka irratti hojjatamaa jiru keessaa tokko jedhama.  Gabaasa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Hilary Clinton:Afrikaatti nama hedduutti bulchiinsa abbootii irree jala jira

Imaltuu ministera haajaa alaa Amerikaa Hilary Clinoton Itoophiyaatti qajeelchite bulchoota Afrikaatiin wal mariachuu fi akka egerii waliin hojjachuu dandahan irratti faluu. Wannii galma Walgahii biyya Tokkummaa Afrikaa irratti jedhanilleen tanuma. Imaltuun Hilary ibidda Volkaanoo ka Eertiraa keessaa tokkaheen gabaabattullee ergaan jabduun kora waldaa biyya Tokkummaa Afrikaa irratti jedhamuu malte hin hafne. Biyyootii Afrikaa ta gammoojjii Sahaaraa gadi jiran haga guddaatti namii bulchiinsa paartilee hedduutiin bulutullee ammallee biyya haga tokkotti namii bulchiinsa abbootii irraa jala jira.Bulchootii hagii tokko qabeenna jiru ufumaan dhunfachaa…kaan ammoo taahee beelaha,tun diimookiraasii hin taatu.” Akka jecha Hilary Clinton-tti bulchootii hagii tokko demokiraasii filannoo marro tokko qofa sehan.Namii biyya Afrikaa gama Kaabaatii fi biyyu Jiddu-Gala Bahaa bulchoota isaaniitti dheekkamee hujii irraa guffachuun, akka minstera tanaatti yaaddoo wal irratti tuulamte. “Biyya tokko beelahee jiraachuuf warraaqatutti tokko qabeenna biyya tuulatee biyya beelsessuulleen dimookiraasi hin taatu.” Waan akkanaa hambisuuf demokiraasiin seera qabduu fi bulchiinsii dansaan jiraahcuu male. Oduu Meleskaachoo Ammahaa irraa arganne MP3 irraa caqasaa.


Daaraa fi Aarii Volkaanoo Eertiraa Xuyyuura Karaa Yaahuu Dhowwee Namaallee Yaaddesse

Nabroo,lafa Eeritaa ta naannoo Rift valley “Denakil depression” jedhanitti dhiyaattu.Volkaanoon naanoo tanaa durii hin tokkahaa jedhaniillee hin sodaatan.Adoo hin beekinu lafa chochoosee tatarsaasaa tokkahee,aaraa fi daaraa lafatti gadi dhiise, xuyyuura karaa yahauu dhowwee imatluu Hilary Klintonillee ta Itoophiyaallee gabaabse. Daaraa lafa innii itti tokkahe,Eeritaa kahe kun gara Suudanilleetti dhiyaachuutti jiraa jedhanii sodaatan. Footoon saatelayitiilleen tanuma agarsiifti.Itoophiyaallee xuyyuurii gara Jibuutii fi Itoophiyaa gama Kaabaatti hin barrisu. Taatullee akka oduu himaa Dhaaba Daandii Qilleensa Itoophiyaatti,Diidii Xuyyuura Boolee hin cufamnee ufi eegaa hojjachuutti jiran. Oduu tana MP3 irraa caqasaa.


Akka Duriitti Biyya Bulchuu Hin Danda'an.

Ministrittiin haajaa alaa yunaaytid steetes Hilaari klinton daaw'annaa torban darbe jalqaban itti fufuun Finfinnee seenanii jiru.Walgahii gamtaa Afrikaa gaggeefame irratti biyyonni Afrikaa hariiroo prezidaantii Libiyaa Moammar Gaadaafi waliin qaban kutanii garee mormiitoota biyyatti waliin akka dhaabatan gaafatan.  Hogganoonni Afrikaa diplomaatoota prezidaant Gaadaafii biyya isaanii keessaa baasanii gumii ce'umsaa mormitootaa irraa hundeffame tumasu qabu jedhan Kliinton.Akka duriitti biyya bulchuu hin danda'an, caasaan ture diigameera, warri kana fedhan aangoo gadhisuuf yeroon amma jedhan. Kilinton Eertraa keessatti dho'iinsa Voolkaanoo dhaqqabe irraa kan ka'e daaraan samii waan aguugeef jecha daaw'annaa Itiyoopiyaa keessatti geggeessan addaan kutanii gara Ameerikaatti deebi'uuf dirqamaniiru. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Baqattoonni 10 Qilleensa Dhabuun Ukkaamamanii Dhuman

Baqatonni bidruu dhaan Somaliyaa puunt laand irraa gara Yamaniitti imalaa turan 100 caalaa keessaa 10 qilleensa dhabuun ukkaamamanii dhumuu UNHCR ibsa baseen beeksisee jira.  Kana ilaalchisuun waajjira UNHCR sana’a Yaman jiru irraa itti aantuu bakka buutuu dhimma eeguumsa baqattootaa Ann Meeyman ibsa kennaniin,bara 2011 keessa baqattoota kuma 30 ta’an handaara galaana Yaman ga’uu isaanii fi kanneen keessaa harka caalaan lammiwwan Itiyoophiyaa ta’uu ibsan.  Bidiruun dilbata darbe Somaliyaa Puuntland irraa gara Yemanitti qajeelaa turte tokko keessatti namoonni 10 kutaa mootarri bidiruu keessa jiru kan qilleensa hin qabaanne keessa kaa'amanii ukkaamamanii du'uu isaanii ibsanii jiran.  Baqattoonni biyyoota gaanfa Afriikaa irraa lubbuu ofii oolfachuuf jecha dheessan kun karaa seeraan biyya ofii keessaa ba'uu waan hin dandeenyeef jecha, mala argameen dheessuuf yeroo yaalanitti immoo balaa suukanneessaa akkasiif kan saaxilaman ta'uu Ann Meeymaan ibsaniiru.  Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Indiin $ biliyoona shanii Afrikaa liqeessuuf waadaa galte.

Hujiin karaa baabura Itoophiyaa -Jibuutiitiif walti dhaabu haraa ammoo gargaaruuf $kuma 300 kennaa jette. Indii fi Afrikaan ganna sadiin durratti New Delhiitti marii taahanii akka egerii waliin hojjachuu dandahan irratti mari’atan.Mariin dhiyoo tana Finfinneetti teette lammeessoon tunillee faana marii sunii dhfutee bulchootii Afrikaa akka Indii waliin hojjachuu dandeettu irratti mari’atan. Akka muummeen ministera Indi,Manmohan Singh kora Finfinneetti taahe irratti jedhanitti biyyitii isaanii $b5 Afrikaa kennitee akka isiin ganna sadeen dhufaatti ufiin wallaantu faluu feeti.Daldala qofaa mitii akka Afrikaan misoomaa fi gama barmusaalleen ufi dandeettu tolchuuf. Muummee minsitera biyya tanaalleen tanumatti Afrikaatti imatuu fide. Afrikaan waan addunyaa keessaa qooda qabaachuu malaniin cufaa hin qabdi,tanaafuu biyya addunyaan guddinnaa eegattu tahuu dandeetti.Tanaaf ammoo Afrikaan qalbii haaraa qabaachu malte.Gama barmusaa fi waa akkanaatiin wallaanuuf ammoo liqee $miliyoona 700 kennina.” Gama kaaniin Indiin hujii karaa baabura Itoophyaa –Jibuutii hojjachuuf ammo gargaarsa $kuma 300 kennuuf waadaa galte. Indiin biyya doolara biliyoona hedduu baaftee lafa Afrikaa ta namii waan heduduuf abdatu keessatti hojjachuutti jirtu keessaa tokko. Mee oduu tana MP3 irraa nuu caqasaa.


Sagantaan Nyaata Addunyaa Yeroof Gargaarsa Kennu Rarraase

Itti gaafatamtuun sub quunnamtii uummataa jarmiyichaa Ms Judith Shuuler VOAf ibsa kennaniin tarkaanfiin fudhme yeroo gabaabaa dhaaf jedhan.Gargaarsi namoomaa kun yeroo gabaabaa kanaaf kan dhaabatu naannoo Somalee qofaa malee naannolee biyyattii ka biroo keessatti kan itti fufu ta’uu mirkaneessaniiru. Tarkaanfiin kunis haala kamiinuu gargaaramtoota kan hin miine ta’uu Judhith Shuuler ibsanii jiran.Egaa hojiin keenya hagi tokko akka dhaabatu goonee jirra. Kana yeroo goonu immoo haala nageenya naannoo sanaas guyyaa guyyaatti qorataa jirra. Kana jechuun namoonni nuti gargaarru ni beela’u jechuu miti.Sababiin isaas gargaaramtoota kanaaf nyaata kan nuti raabsinu ji’atti yeroo tokko qofa. Kanaaf jecha gargaarsa isaaniif kennamu yeroo xiqqoo keessatti ni argatu jechuu dha jedhan.Yaaddoon nageenyaa hanga jiraatetti jarmiyichi gargaarsa namoomaa naannoo sanatti kennu addaan cita yaaddoo jedhuufis hojiin gargaarsaa fi sochiin jarmiyaa kanaa kanaan wal qabate kan dhaabatu guyyoota xiqqoo qofaaf ta’a jedheen abdadha jedhan Judith. Ministeera qonnaa baadiyyaatti minister de’ittaan ittisa balaa fi qophaa’inaa fi wabii nyaataa obbo Mitiku kaasaa gama isaanittiin jarmiyaan kun yeroo gabaabaafis haa ta’u yeroo dheeraaf hojii isaa idilee dhaabuu isaa mul’inatti quba kan hin qabaanne ta’uu beeksisan.Haalli nageenyaa fi tasgabbii naannoo somalee akka amma jirutti itti fufa taanaan sagantaan nyaata addunyaa hojii gargaarsa namoomaa yoom akka itti fufu ifaa miti.


Miidhaan Dubartii Irratti Raawwatu Dhaabachuu Qab a

Washington kan jiru waajjira caasaa biyyoolessaa United States kan hookkara biyya keessaa ittisuu irratti wal ga’ii qiyyaafate irratti Rene Renick keessummoota ishee Africa irraa ta’an rakkoo dubartoonni mirga isaaniif qabsaa’uuf jecha irra ga’u ilaalchisuun dubbistee jirti.Gabaasi torban darbe keessa gaazexaa American Jounal of Public Health jedhamu irratti maxxanfamee ba’e akka mul’isutti bara 2006 fi 2007 keessa congo keessaa dubartoota kuma afur ta’antu humnaan gudeeddiin irratti raawwate. Lakkoobsi kun kan tokkummaan mootummootaa gabaase harka 26n caala. Akka qorannaa kanaatti dararaan kun naannolee walitti bu’iinsi jiruu fi ganduma dubartoonni kun keessa jiraatan keessatti raawwata.Lammiin Kameeroon kan taate Glady Fri Mbuya akka jettetti lammiiwwan America hedduun waa’ee humnaan gudeeddii fi hookkara dararaa naannoo kan biyyattii Afrikaa walitti bu’iinsaan raafamtu congo keessaa qofa haa dhaga’aanuu malee rakkoon kun ardittii mara keessa jira. Abbaan si adabuu dhaaf mirga akka qabutti itti dhaga’ama jetti Gladyn.Mbuyaan dhimmootii seeraa kan dubartootaa hookkara irraa ittisuu irratt fuuleffate hedduu irratti hojjetti. Torbeetti yeroo tokkos dhimma dubartii ilaalchisee sagantaa qopheessiti.Qabsooftuun mirga dubartootaa Selamawit Tesfayes Waaltaa seeraa kan University Georgetown keessaa barnoota ishee xumuraa jirti.Selamawit akka jettutti biyya ishee Ethiopia keessatti midhaa dubartoota, dararaa humnaan gudeeddii gaa’ila keessaa ittisu hin jiru. Garuu rakkoon kun hagas akka jirutti hin beekamu jetti. Abukaatoleen Afrikaa kanneen America keessaa kun akka jedhanitti Waggaa dhuftus As Washinton keessatti kan geggeeffamu konferensi dhimma dubartootaa ni argamu. Guraandhala 27 hanga bitootessa 1tti kan geggeeffamu konferensiin kun addunyaa mara irraa qabsaa’ota kanneen miidhaa dubartoota irra ga’u xumursiisuuf hojjetan walitti fiduuf jira .


Ertraa Fi Itiyoopiyaa Keessatti Dararaan Itti Fufue Jedha Amnestii Internaationaal

Amnesty Internatioalitti dhimma Ethiopia fi Ertraa kan hordofan Claire Beston filannoo Itiyoopiyaa kan caamsaa darbee ilaalchisuun gabaasa dhiyeessan ilaalchisuun akkas jedhan.Ihadeg filannoo caamsaa waggaa darbee kan injifate dodaachisuu dhaan mirga walabummaan wal ga’uu fi waldaa dhaan of ijaaruu ugguruu dhaan, mirga dhala namaa fi sochii presii walabaa ukkaamsuu akkasumas madda galii biyyattii fi gargaarsa alaa argamuuf carraa hojii akka meeshaa to’annaa uummataatti itti gargaaramuun ture.Amnesty International gabaasa baaseen mootummaan Itiyoopiyaa sochii presii walabaa ukkaamsa jedhee jira. Seerri presii cimaa ta’es kan nama dararuu fi adaba maallaqaa guddaa kan dhaqqabsiisu ta’uun isaa gaazexeessota irratti rakkoo guddaa uumee jira. Mootummaan kanneen marsaa interneetiitti fayyadaman to’achuun isaas Amnesty Internationaliin yaaddessee jira. Gaazexeessonni dhiittaa mirga namaa naannoo Somalee keessaas gabaasuu hin danda’an. Sababiin isaas gamas akka hin seenne waan dhorkamaniifi.


Hanqinni Midhaan Nyaataa Itiyoopiyaa MudateGareeleen gargaarsa sadarkaa addunyaa fi jarmiyoonni baraarsa kan yeroo hatattamaa baatilee ja’an darban keessa roobi hanqachuu isaatiin haalli jiru battala gada adeemaa deemuun isaa akka tasaa itti ta’ee jira. Baatii Guraandhalaa keessa Ethiopiaan uummata miliyoona 2.8 nyaachisuuf jaarmolii gargaarsa namoomaa gaafattee turte. Kunis kan waggoota kana dura turanii irra hedduu gad bu’aa dha. Haa ta’u malee baatii Ebla keessa naannolee horsiisee bulaa kan naannoo gaanfa Afrikaaa keessa kan jiru lafti marga dheedichaa goguun lammiiwwan Itiyoopiyaa kuma 400 ta’an kanneen gargaarsa fedhanitti akka dabalaman taasise. Hojjettoonni gargaarsaa akka jedhanitti dhiibbaa hongeen fide guutummaa addunyaa irraa gatiin midhaan nyaataa qaala’aa adeemuu isaan daran hammaate.


Waa’een Kutaa Abyei Kan Suudaan Wal FalmisisaaTa’eera

kutaa boba’an badhaate kan sudaan Abiyee keessaatti walitti bu’iinsa uumame qabbaneesuuf yaalii ta’uun, mootummonni gama kaabaa fi gama kibbaa humnootii ofii kutaa sana keessaa baasuu kan jalqaban yoo ta'u,humnootii gam lameen irra walitti dhufantu naannoo to’ataa jira.  Tokkummaan mootummotaa Dilbata darbee ibsa baseen, bakka butonni gam lameenii humnootii seeraan ala kutaa sana keessa jiran baasuuf walii galan.Kutaan Abiyee daangaa Sudaan gama kaabaa fi gama kibbaa irratti kan argamtu yoo ta’u walii galteen nageenyaa kan walii galaa wal waraansa waggootii 20 caalaa xumusise sana booda garuu, kutaa wal falmisistuu taatee jirti.  Akka walii galtee duraan tolfameetti, Abiyeen garamitti ha cittu? isa jedhu irratti uummatti sagalee murtefannoo kennuu qaba kan jedhuutu lafa ka’amee ture.Garuu daangaan sararamu eessa ta’uu qaba? akkasumas eeyuutu sagalee kennuu qaba isa jedhu irratti rakkoon uumame dhimmi kun akka lafa irra harkiifatu taasise.Kun immoo amma daran muddama jiru hammeesse.  Baatii Adooleessa fullee keenyaa Suudaan gama kibbaa biyya walaba taatee labsamuuf qopha’aa yeroo jirtu kanati jedha garee sadarkaa adduyaa International crisis group cee’uumsa wal qixxaataa argamsisuuf dhimmi Abiyee akkaan barbbachisaa dha.  Abiyeen gosa gama kibbaa waliin hidhata qabu Ngok Dinkaa jedhamantu keessa jiraata.Garuu gosa gama kaabaa waliin hidhata kan qaban Misseriyaan, kutaa kana lafa dheediichaa godhachuun itti gargaaramu.


Lakkoobsi Loltoota Ijoollee Somaliyaa keessaa Hedduummaate

Jarmayaan gargaarsa daa’immanii kan Tokkummaa Mootummaa akka tilmaametti ijoollee xiqqoo hanga umurii 10 ta’antu lola keessatti hirmaatu. Unicef Somaliatti hooggantuun garee eegumsa ijoollee Isabella Castrogiovanni akka jedhanitti garee al shabaabtu ijoollota kana irra hedduu loltummaaf fo’ata.Castrogiovanni akka jedhanitti kan mootummaa ce’umsaa jedhamuun beekamu motoummaan Somalias dargaggootatti fayyadama. Sababiin isaas jedhan Castrogiovanii-n mootummaan ce’umsichaa caasaa ittiin umurii loltummaaf ta’u ittiin filatu waan hin qabaanneefi. Al Shabaab yeroo hedduu tuuta oduuf ibsa hin kennu. Gabaasi dhuunfaa kan yeroo hedduu gareen kun ijoolleel loltummaaf filata jedhu ni gabaasama. Kenyaatti ambaasaddora Somalia kan ta’an Mohamed Ali Nur VOAf ibsa kennaniin mootummaan Somalia ijoollee loltummaaf akka itti hin fayyadamne kan ugguru imaammata cimaa qaba jedhan.Mootummaan ce’umsaa biyyattii sabatiinsa buusuuf jecha adeemsa sadarkaa addunyaan kan hundeeffame waggoota muraasa dura. Somaliaatti gurmuun gamtaa Afriikaa AMISOM biyyattii keessatti tasgabbii fiduuf akkasumas mootummaa biyyattii haleellaa al-shabab irraa dhorkuu gargaaruuf jecha loltoota gumaachee jira. Dubbi himaan AMISOM Major Barigye Bahoku VOAf ibsa kennaniin loltoota irra hedduu kan waraanni isaanii arge madrasaa keessaa lolaaf dirqisiisamanii al-shabaabiin kanneen ukkaamsamanii butamani. Maatiin waa’ee ijoollee isaanii gaafatan ykn baraaruuf yaalan ni ajjeefamu jedhan. Major Bahoukun akka jedhanitti baatii baatii dhaan yoo xiqqate ijoollee sadii ta’antu AMISOM-itti harka kennatu. Shaakala suukaneessaa keessa darban dubbatu ijoollonni kun jedhan.


Kitaabota Erguun Wal Haa Gargaarru

Finfinnee kan jiru embasiin Amerikaa kitaabota kuma 12 ta’an Yuniversitiiwwaniif manneen barnootaa sadarkaa lammataaf kennuu isaa beeksisee jira. Kitaabota kanas kan argate As United States kutaa MN keessa kan maadheffate jaramyaa “Books For Africa” jedhamu biraa ti.As United States keessa kanneen jiraatan gareen lammiiwwan Oromoo 30 ol ta’an walitti dhufuu dhaan Books For Africa biraa kitaabota bifa badhaasaan argatan kanneen kuma 30-40 ta’an gara biyyaatti erganii jiran. Kitaaboota kana walitti qabuu fi erguu isaa kanneen qindeessan keessaa tokko Aadde Yeshii Tolosaa ti. Aadde Yeshiin akka jedhanitti Kitaabota kana akka qajeelfama barnootaa ykn Curriculum-tti addaan baasuuf oguma barnootaa adda addaa namoota qaban waliin ta’uu dhaan irratti hojjenne jedhan. Kitaabonni kunis bakka akeekameef ga’ee manneen barnootaaf raabsamee jira. Barattoonni fi barsiistonnis kitaabota kanatti gargaaramaa akka jiraniif bu’aa argamsiisaa akka jirus aadde Yeshiin tuqaniiru. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Gaaffiin Angawaa Masrii Ilaalamaa Jira

Angawaan sadarkaa olaanaa kan Masrii Finfinnee dawwachuuf gaaffiin dhiyessan ilaalamaa kan jiru ta’uu ministriin dantaa alaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira.  Itiyoophiyaan laga Abbayyaa irratti kuufama bishaaniin ijaara jechuun karoora akka qabdu eega beeksiiftee booda, gaaffiin daw’annaa aangawaa masrii kun dhaga’ame.Daw’annaan kun yoom akka gaggeefamu guyyaan kan hin murtoofne yoo ta’u ajandaan irratti mari’ataumuuf deemuus maal akka ta’e gara fuula duraaatti beekama jehu dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophyaa Diinaa Muftii.I tiyoophiyaan laga Abayyaatti akka hin gargaaramneerf walii-galteen ittisu waan hin jirreef masriin tooftaa adda addaa hordoofaa akka turte mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii dubbataniiru.  MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


Ba'ii Filannoo Labsame Hin Fudhu

Filannoo prezidaantummaa Naayjeriyaa keessatti gaggeefameen sadarkaa lammaffaa irra kan jiran Muhammadu Buuhaarii,lakkoofsii sagalee uummataa meeshaa eleektroniksiin dogaggorfame jedhan.  Bulchaan humna waraanaa kan turan Buuhaariin prezidaant Guudlaak Jonatan injifachu isaaniin sagalee uummataa hatame deebisisuuf Paartiin keenya goorsa sadarkaa olaanaa argataa waan jiruuf, deggertonni keenya tasgabii horadhaa jechuun gaafatan.Ba’ii filannoo labsame sana booda hokkara uumame Buhaariin balaaleffatanii hokkara kakaasuun filannoo irratti shira hojjachu caalaa hamaa dha.jedhan.  Komishinni filannoo guutuu biyyaa walabnii himannaa Buhaarii kanaaf deebii hin laanne.Garuu kanneen kadhimamaa kam iyyuu ba’ii filannoo ilaalchisee himata qaban mana murtitti dhiyessuu danda’u jedha.  Preziddaant Guudlaak Jonatan garuu, deemsi filannoo ammaa kun gaarii kan ammaan dura argamee hin beeknee dha jedhan.Mootummaa hundumaaf waan madaalawaa fi sirrii ta’e haqaan hojjatu akka qabaannu lammiwwan Naayjeriyaaf mirkanessuun fedha jedhan.  MP3 tuquun gutummaa gabaasaa dhaggefadhaa


Dargaggoonni Libyaa Garee Mormitoota Deggeran Leenjii Waraanaa Fudhataa Jiran

Walakkeessa guyyaa irra shaakalla waraanaatu Jarutha Bangazi irraa km 20 fagaatee bakka jirutti geggeessama. Kanneen mootummaa Libya kan Moammar Gadafii morman attamiin xaayyaaratti akka dhukaasan shaakalaa jiran. Qawween dullachi takkaa erga dhukaasee booda ciniinee hafe. Rakkoo momitoonni qaban hedduu keessaa tokko taankilee fi xayyaarawwaan waraanaa Colonel Gadafii dura dhaabbachuuf meeshaa waraanaa gurugddaa dhabuu isaanii ti. Kanneen fedha ofiitiin shaakala kanatti bobb’an hedduun jiinsii fi tishirtii ofii uffatanii argamu.Mootummaa Gadaafii dura dhaabachuuf meeshaa waraanaa hidhachuu qabna. Jarri Meeshaa waraanaa fi taanilee qabu. Nu caalaa daran hidhatanii jiru.Kolonel gadaafiin wayita injifataman inni barnoota isaa dhiise itti deebi’a, ammaaf garuu matinuun keenya loltoota waraanaaf meeshaa barbaachisoo taanee dha jedhan.


Prezidaantichi Taayitaatti Cichan Qabaman

Kan taayitaatti cichanii turan prezidantiin Ivorii Koost Lauren Baagboo mana isaanii magaalaa Abijaan jiru keessatti loltoota prezidaantii haaraa beekkannaa sadarkaa addunyaa argatan, kan Alasaan Wataaraa-m qabaman.Loltoonni Prezidaant Wataaraa waraana addaa ka Faransaay waliin tahuu dhaan eega mana jireenyaa prezidaantummaa Baagboo-n keessaa bahuu didan haleelaa turanii booda, harka Baagboo qabatan.As magaalaa New York kanneen jiran Embaasiin Faransaay fi Jilli prezidaant Wataaraa akka jedhanitti waraana Wataaraa-tu prezidaanticha aangootti cichan to’annaa jala galchee hidhe. MP3 tuquun dhggeeffadha


Lolli Libyaa Keessaa Itti Fufe

Mootummaan Libya fi hoogganoonni ripxe loltoota gareeleen isaanii ni injifatu jechuun of amantaan dubbatu. Dudduuba isaanii garuu yaaddoo guddaa kan walitti bu’iinsi torbanneen saddeetii balaa hamaa dhaqqabsiisuu mala jedhutu jira. Humnootiin mootummaa magaalaa ripxe loltootaa gaa dhiyaa Misrata fi Ajdabiya marsanii jiru.Kan torban lama dura Britain keessatti mootummaa isaanii ganan mnisteerri haajaa alaa fi hoogganaan tika nageenya biyyaa Libya duraanii Moussa Koussa BBC waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin biyyattiin jeequmsa sanyii somalia keessatti argamaa jiru keessa seenuu malti jechuun akeekkachiisan. Ripxe loltoonni garuu kaka’umsa Koussa gaaffii keessa galchuu dhaan yaada isaanii fudhatama dhabsiisan. Walitti bu’insi sunis wal waraansatti hin deemu jedhan. MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Masaraa Mootummaa Ayvorikoost Keessatti Wal Waraansii Itti Fufee Jira

Prezidaantiin Ayvorikoost duraanii Loreen Baagboo aangoo gadhisuu waan didaniif jecha, humnootiin prezidaantiicha haaraa filatamanii kan Wattaaraa waraanaa jiru. Humnootiin Baagboo bakka itti riphanii jiran kan lafa jalaa keessaa meeshaa gurguddoo gargaaramuun looltoonni wattaaraa lafa sana akka hin dhunfanne gochaa jiran.  Ministriin ittisaa kan Faransaayi akka jedhuutti Looltonni Baagboo riphanii jiran kun tilmaamaan 200 ta'u .MP3 tuquun guutummaan dhaggefadhaa.


Prezidaant Baagboon Aangoo Gad Hin dhiisu Jedhu

Mana jireenyaa prezidaanticha aangoo gad dhiisuu didanii kan Looren Baagboo cinatti lolli hamaan geggeessamaa kan ture ta’uun gabaasamee jira. Kan filannoo presidentummaa biyyattii injifachuun isaanii beekkannaa sadarkaa addunyaa argate loltoonni deggertoota Alasan Wattaaraa har’a mana jireenyaa Mr. Baagboo kan Abijan weeraranii jiran. Dubbi himaan Mr. Wattaaraa Affousy Bamba loltoonni deggertoota wattaaraa keellaa sana seenaniiru garuu presiden Baagboo qabuu hin dandeenye. Gargaartonni Mr. Wattaaraa akka jedhanitti loltoonni sun Mr. Baagboo lubbuun utuu jiranii akka qaban ajaji itti kenname.


Miseensa ABO fi Kan Mormitootaa Hundumaa Hidhuu Hin Dandeenyu

Mootummaan Masrii haleellaa kallattin deemsisu caalaa ergamoota isaatiin balaa inni geesisutu guddaa dha jedhu mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii.Gidduu kana hokkarrii fi shirri ka malateeffamaa jiru ta’uu eeruu dhaan, kanneen kanatti hirmaatan marti ka gatii isaan baasisu tahuu akeekkachisan.  Hojii shoroorkessuummaa waliin wal qabatee miseensonni Adda Bilisummaa Oromoo hedduun hidhamaniiru kan jedhan obbo Mallas miseensonni paartilee mormituus hidhamuu ibsanii jiru. Akka jecha isaantti miseensa paartii mormituu ta'uun kun, akka aguuggiitti itti gargaaramu jedhu.Miseensoota ABO ta'ee kan mormitoota hundumaa hidhuu hin dandeenyu,kana yoo goone naannoon mormitootaa callinsaan guutama sodaa jedhu qabna jedhan.Kanneen hidhaman irratti ragaa quubsaa kan mana murtii duratti dhiyaatee ittiin injifachuu dandeenyu qabna jedhan Obba Mallas Zennaawwii.MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Guyyaa Gaadaafiin Aangoo Irra Itti Turu Qubaan Lakka'ama

Prezidaantiin Libiyaa Moammar Gaadaafii dhiibbaa guddaa jala jiru kan jedhan seera tumtoonni yunaaytiid steetes, guyyaan aangoo irraa itti turaniis qubaan laka'ama jedhu.  Wal-waraansa jabaa guyyoota hedduuf gaggeeffame booda,humnoonni Moammar Gaadaafii magaalaa Bireegaa gad-lakkisanii jiru.Guyyoota haga tokko dura, finciiltonni magaalattii qabachuu isaanii labsanii turan.  Mana-maree murtii seeraa Yunaaytiid steetes keessatti itti aanaa hogganaa paartii sagalee yayyabaa kan ta'an senatarri Dimookraatotaa Richaard Durbiin Televiziyoona NBCf ibsa kennaniin, danqaalee hedduun finciltoota mudatee iyyu prezidaant Gaadaafiin dhiibbaa jabaa jala galuu isaanii dubbatan.  Bakka bu'aan uummataa, paartii Ripaablikanootaa kan koree tika nagaa dhaabbataaf filataman Maayiik Roojeers sagantaa dhuma Televiiziyoona sanaa irratti dhihaatanii waraana mootummaa irraa gara kuma tokkoo tahan ganuun finciiltootatti galuun , duula Gaadaafii irratti gaggeefamu gargaara jedhan.  MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


Muddamni Abijaan Keessaa hammaate

Prezidaantii Ivory Coast ta'anii filatamuun isaanii kan beekkannaa sadarkaa addunyaa argate humnootiin Alasan Wataaraa presidentii biyattii kan yeroo ammaa aangoo irra jiran Larurent Baagboo aangoo irraa buusuuf falmii isa dhumaa geggeessaa jiran. Ka muddama sana daranuu hammeesse ka biraan immoo ka duraan, maatii isaanii waliin EmbasiiI Afriikaa Kibbaa biyyattii keessaatti dahata Polotikaa gaafatanii turan Hoogganaan waraana Baagboo Philip Manguu, deebi’anii waraanichatti makamuu isaanii ti. Dhiibbaa isa xumuraa gochuuf oduun jedhu yeroo dhagahamaa jiru kanatti, haleellaan kun kan hin oollee tahuun isaa waan mirkanaawe miti ka jedhan Jaarmayaa Eurasia jedhamu irraa xiinxaltuu dhimma Afrikaa Aan Fraa'ufi ripxe loltoota gidduutti attamiin haala kana tarkaanfachiisuun akka itti danda'amu ilaalchisee walii galtee hagi tokko akka jiru nu hubanna jedhan. As Yunaaytiid Isteetes keessa ka jiru Jaarmayaa “AnsaariiI Africa Center” - jedhamu irraa xiinxalaan ka biraan - Peter Pham-s yaada kanatti walii-galuudhaan “Haleellaan geggeessamu kam illee, hookkara hamaa tahuuf deema.  MP3 tuquun gabaasa guutuu caqasa.


Laga Abbayyaa irratti Falmii Uumameen Galii Sharafa Alaa Dhabaa Jirra, jedhu Muumichi-ministaraa Melles

Laga Abbayyaa waliin qoddachuuf furmaatni karaa nagaa mari'achuu dha jechuun Itiyoophiyaan Masrii fi Sudaaniif yaada dhiyessite jirti. Ittisi kuusa bishaa Abbayaa kan Itiyoophiyaan ijaaruuf karoorfatte kun akka hin milkoofne gochuuf Masriin yaalaa jirtii, ka jettu Itiyoophiyaan "Mariif karaan banaa taanaan Laga Abbayaa fi kuufama sanatti hundinuu Abbummaan itti gargaramuu danda'a" jetti.  Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii naannoo daangaa suudaanitti ittiisa humna elektrikaa meegaa waatii 5200 maddisuu kana ijaaruu kana deggeruuf irraa biyyoota boodatti deebi'an qeeqanii, Itiyoophiyaan qabeenyaadhuma ofii qusattee akka ijaarsicha milkeessuu dandeessu dubbatu. Eega Prezidaantiin Masrii, Hosnii Mubaarek taayitaa irraa buufamanii booda Mootummaan biyyattii ijaaramuuf deemu karaa nagaa akka Itiyoophiyaa waliin mari'atu abdii qaban ibsanii, kun taanaan akka abbummaa ittisichaa waliin qooddachuu danda'an illee eeran.  Ijaarsii ittisaa kun humna eleektrikaa gara biyya alaatti erguun kan akkaan barbaachisaa ta'e sharafa maallqa alaa argamsiisuu gargaara jedhu Obbo Malls.Akka jecha isaaniitti mormiin dhiyaate madda galii keenyaa dhabaa jirras jedhu.  MP3 tuquun gabaasaa guutuu dhaggefadhaa


Itiyoophiyaa Keessatti Tajaajiila Bilbila Harkaa (Mobile)f Gatiin Baafamu Gad Cabee Jira

Koorporeeshinii Teleekomunikeeshinii Itiyoophiyaan bakka kan bu'e Itiyoo-Teleekoom tajaajiila Intarneetii fi bilbila harkaaf gatii baafamaa ture gad cabsuu irratti hojjataa kan jiru ta'u hojii gaggeessaan kaampaanichaa, lammiin faransaayii ibsanii jiru. Kanumaa wajjin wal qabatee, gatiin kaardii siimii kan telefoona harkaaf itti gargaaraman kan ammaan dura qarshii 85 ture amma gara qarshii 60ti gad bu'uun ibsamee jira. Kana malees humna Giigaa Baayitii kan ammaan dura lama ture irrattis kan biraa dabalamuun ibsamee jira.Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Looltonni Wataaraa deggaran Televiziyoona biyyattii dhunfatan.

Abijaan keessatti looltonni Allassan Wattaaraaf amanamoo ta’an mana prezidaantiicha duraanii aangootti cichanii jiranii marsanii jiru.Wal waraansi hamaan dhaga’amaa jira. Garuu Bagboon mana keessa jiru yoo tahe waan beekamu hin jiru. Looltonni Wataaraa deggaran Televiziyoona biyyattii kaleessa dhunfatan.Baagboon deggertoota isaanii waliin yeroo qoosanfaa agarsisaa ture. Humnootiin Baagboo to'annaa dirree xayyaara biyyattii humnoota Wattraatti kennanii jiru. Hoogganaan ajajoota humnoota waraanaa maatii ofii waliin mana Ambassadara Afrikaa kibbaa gamas jiruutti baqatan.Mr Wattaaraan garu waraanni mootummaa akka isaanitti dabalamu gaafatan.  Baatii muddee darbee rakkoon siyaasaa kun eega uumamee as nama 500 ta’utu ajjeefame kan jedhu Tokkummaan mootummootaa, kunis Baagboon ba’ii filannoo komiishina filannoon labsamee Tokk mootummotaa irraa illee deggersa argate fudhachuu diduu irraa ka madde tahuu dubbata. .  Gam alameen siviiloota miidhuu dhaabanii Baagboon aangoo jiru Wattaaraaf akka gadhiisan Barreessaa-dureen Tokk Mootummotaa Ban Kiimoon gaafatanii jiru.


Addunyaa Irratti Bunni Ajaa'ibsiifamaan Afrikaa Irraa Madda

Bunni addunyaa irratti beekamaa ta'e Afrikaadhaa dhufe.Biyoonni Afrikaa tokko tokko carraa daldalaa gama kanaan jiruun fayyadamu.Namnii kamiyyuu kan dhama bunaa beeku daldalli Bunaa murtaa'aa akka hintaane hubata. Waashingiton keessatti ganama ganama manneen bunaa tajaajila bal'aa kennu.Maamiloonillee bunuma argan hinbitan.Kan bitan buna addaati.Bunni kunillee gatiin isaa qaali yoo ta'u hundeen dhaloota isaallee Itoophiyaadha. Waggoottan lamaan dabran keessa daldalli bunaa gabaa biyya alaa irratti guddachaa jira.Kan sadarkaa qulqulina isaa eeggatelle kaampaanif dhihaachaa jira.Buna kana fiduun hagas mara salphaa illee miti.Bunnii Aggaarodhaa buufata Baaltimooriin United States seen.


Haalli Libiyaa Keessaa Baqattootaaf Daran Hamaa Dha

Baqattoonni biyyoota adda addaa kanneen Libiyaa keessa jiraataa turan wal waraansa biyyattii keessatti gaggeeffammu irraa kan ka’e karaa ba’an dhabanii rakkataa akka jiran dubbatu. carraa xiqqoo jirtuun gara biyyoota ollaatti ba’uuf kanneen yaalan hangi tokko reebiicha saamiinsaa fi kanneen biroof saaxilamuu isaanii ibsu.  Kanneen gara biyya xaaliyaaniitti ba’uuf danda’an keessaa tokko akka ibseetti haallii Libiyaa keessaa amma iyyuu baqattootaaf akkaan rakkisaa dha. Achuma Libiyaa keessa turuus ta’e ba’uuf yaaluu keessaa filuuf rakkisaa ta’u dubbata.  MP3 tuquun guutuummaatti dhaggefadhaa


Baqatonni Oromoo Libiyaa keessaa Tunisiyaa seenuu jalqaban

Haala Libiyaa keessatti gaggeefamaa jiru irraa kan ka'e baqatanii ba'uuf sodaaf nageenyaa akka jiru ibsamaa jira.  Keesumaa baqatonni biyya alaa kanneen Tripolii fi magaalaalee ka biroo keessa jiraatan sababaa uummanni mootummaa cina gortanii nu waraantan jechuun isaan jibbuuf jecha, haalli jiru baqattotaaf daran hamaa dha jedhu.  Kanneen gara daangaa Tunisiyaa seenuuf carraa argatan keessaa tokko akka ibseetti, Tripoolii keessaa Awutobusaan daangaa Tunisiyaa seenu danda'u isaa dubbate. Achitti dhaabni baqatootaa (UNHCR) haga danda'ame gargaarsa kennaa akka jiru ibse.Waan fedhe ta'uus sodaa nageenyaa qabnuuf Tripoolii irraa Tunisiyaa wayya jedha. MP3 tuquun dhaggefadhaa


Wal Ga’iin Finfinnee Dhukaasa Dhaabinsaaf Iyyate

Wal ga’iin gamtaan Afriikaa Finfinnee keessatti geggeesse kun hookkarri Libya keessaa gara wal waraansa bal’aatti akka hin deemne gochuuf tattaaffii ta’u keessatti qaamotii ijoo ta’an walitti fide.Bakka bu’aan muummiicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Ban Ki-moon, miseensonni gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa, biyyoonni holloota Libya, fi kan godinaa balaliin keessatti dhorkame hojii irra oolchan humnootiin wal taatotaa argamaniiru. Moammar Gadafiinis jiloota miseensota shan qabu kan afaan yaa’ii congresa uummataan hoogganamu ergan.Mufannaa guddaan ripxe loltoonni farra Gadafi argamuu dhabuu isaanii ture.Ripxe loltoonni mootummaa Gadaafii fonqolchuun akka haal dureetti yoo kaa’ame malee marii sana irratti hin hirmaannu jedhan.Dura taa’aan komiishina Gamta Africa Jean Ping wal ga’ii jimaata har’aa wayita banan akka dubbatanitti furmaati argamuu kan danda’u mariin jijjiirama polotiikaa kan biyattiin addaan akka hin qoodamne ittisu yoo geggeessame qofa jedhan. Garuu jedhan ping tarkaanfiin inni jalqabaa lola dhaabuuf walii galuu dha.Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Wal Waraansi Libiyaa Keessaa Itti Fufeera

Libiyaa keessatti mootummaa fi mormitonni wal waraanaa kan jiran ta’uus, humnootiin wal taatotaa samii biyya Libiyaa guutuummaatti to’achuu isaanii Qoondaalli gameessi waraana Briteen tokko beeksisanii jiru.Maarshaal Greg Bagwell akka jedhanti rakko tokko malee Libiyaa irra balali’uu danda’uu.Kana malees humnii qilleensaa kan gaadaafii ammaan booda samii irraan waraana gaggeessu hin danda’au jedhu.  Gama kaaniin,humnootiin Moammar gaadafiif amanamoo ta’an naanoo riphxee looltotaan to’atamu kan gama dhiyaa fi bahaa haleelaa jiru.Magaalaalee misrata fi Zintan keessatti humnootiin Gaadaafii haleellaa itti fufanii jiru.Prezidaant Gaadaafiin riphxee looltootaa fi humnootii adunyaa irratti injifannoo ni arganna jechuun eega dhaadatanii booda wal waraansii itti fufuun dhaga’ame.  Maadheelee mootummaa mirata fo Ajdabiya keessaa irratti haleellaan samii irraa gaggeefamuun kan ibsamee ta'uus maddeen walaba biraa mirkanii hin arganne.MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaggefadhaa


Baqattoonni Yemen Nageenyi Keenya Amansiisaa Miti Jhedhu

Jeequmsi siyaasaa giddu galeessa bahaa keessa jiru hammaataa wayita adeeme kanatti baqattoonni Yemen keessa jiran nageenya keenyaaf Sodaataa jirra jedhu.Lammiiwwan biyyattii mootummaa aangoo irra jirutu biyya keenyatti isin fide mootummaan fonqolchamnaan guyyaa tokko isin hin bulchinu jechuun nu doorsisu jedhu baqattoonni gamas jiraatan.Dhimma baqattootaa kan of harkaa qabu dhaabbanni baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHCR iyyata keenya dhaggeefatus deebii quubsaa nuuf hin kennine jedhan. Haalli nageenya Yemen keessaa gad adeemaa deema taanaan jireenya keenyaafuu amansiisaa miti jedhan. Waajjira UNHCR Yemen kan Sana’aa jiru irraa angawaan hariiroo alaa ibsa nuuf kennaniin baqattoota kana nageenya isaanii eegsisuuf hanga danda’ametti carraaqaa jirra jedhu. Karaa hoogganoota hawaasa baqattootaatiinis odeeffannoo tajaajila gargaarsaa argachuu malanis ittiin geenya of eegganno barbaachisus akka godhataniif dhaamsa dabarsinee jirra jedhu. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Itiyoophiyaan Imaammata Ertraa Irratti Qabdu jijjire Jetti

Ertraa kan ilaaleen imaamata alaa haaraa baasuu ishee kan ibsitee Itiyoophiyaan, Mootummaa Ertraa aangoo irraa busuuf kan danda'ame mara akka gootu ta'uu ibsite.  Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawii odu gabaastoota waliin gaaffii fi deebii gaggeessaniin, mootummaa Ertraa aangoo irraa buusuuf mootummaan isaanii tarkaanfii diplomaasiis ta'e kan waraanaa ni fudhata jedhan.  Dubbi himaan ministrii haajaa alaa Itiyoophiyaa Dinaa Muftii raadiyoo sagalee Ameerikaa waliin marii gaggeessaniin, Hawaasni adunyaa Ertraa irratti tarkaanfii akka fudhatuuf gaaffii Itiyoophiyaaf dhiyessite maal dhibdeen waan ilaaleef jecha, amma ejjennaa jabaa kana fudhachuuf murtessine jedhan.  Kana malees Ertraan ,Itiyoophiyaa fi biyyoota gaanfa Afrikaa biroo jeequu yoo itti fufte, mootummaan Itiyoophiyaa kallattiin tarkaanfii fudhachuuf kan dirqamu ta'uu ibsaniiru. MP3 tuquun guutummaatti dhaggefadhaa


Halellaan Libiyaa Irratti Gaggeefamu Itti Fufee Jira

Humnootiin wal ta'an kan biyyoota gama dhiyaa Sanbata darbee jalqabee haleellaa Libiyaa irratti gaggeesaniin humnootii waraanaa prezidaant Moammar Gaadaafiif amanamoo ta'an fi biilsa bulchiinsaa kan mooraa jireenyaa prezidaantichaa keessa jiru rukutan.  Waraanni Yunaaytid Steetis akka jedhutti haleellaan misaa'eela Kruuz jedhamuu fi jeettii waraanaan gaggeefame caasaa humna ittisaa kan samii irraan gaggeefamu kan Libiyaa cabsee jira.  Amerikaan Briteenii fi Faransaay akkasumas wal taatoota ka biroo wajjin haleellaa kana gaggeessaa kan jiran yoo ta'u, kunis murtii Tokkummaan Mootummotaa Libiyaa irratti dabarse kan "Godina balaliin keessatti dhorkame" kabajsisuuf ta'uun ibsamee jira.Murtiin darbe kunis siviilota humnootii Prezidaant Gaadaafiif amanamoo ta'aniin midhaa irra ga'u ittisuuf akka ta'e ibsamee jira.  Angawonni Yunaaytiid steetis qiyyaafanni jiru prezidaant Gaadaafii irratti miti jedhu.Baqatonni Tripoolii keessaa haala attamii keessa jiru? MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Xayyaarri waraanaa kan Amerikaa kufe

Duula waltaatonni biyyootii gama dhiyaa fi kanneen biroon Libiyaa keessatti gaggeessantti kan bobba'ee jettiin waraanaa kan Amerikaa tokko Libiyaa keessatti kufuu waraanni Amerikaa beeksisee jira. Namonni keessa turan lamas nagaan ba'uun isaanii ibsamee jira.waaltaa ajajaa kan yunaaytid steetis Afrikaa keessaa qabduuf Dubbi himaa kan ta'an Vince Crawley akka jedhantti, jeettiin kun kan kufe haleelamee otoo hin taanee rakkoo qaama jettichaa mudateen kufe jedhan.  Chaayinaan dhukaasa dhaabiinssi akka ta'u akkasumas furmaanni karaa nagaa akka barbaadamu kan gaafattte yoo ta'u,murtii tokkummaa Mootummootaa kana jalqaba deggeree ture Ligiin Arabaa, booda garuu yaada isaa jijjire. prezidaantiin Afrikaa kibbaa Jacob Zuma haleellaan gaggeefamu siviloota irratti balaa akka hin gesiifneef akeekkachisanii jiru.  Dhukaasa dhaabiinsi akka ta’u kan gaafatan zumaan,akka jecha isaanti "yaalii biyyonni alaa Moammar Gaadaafii aangoo irraa busuuf godhan "mootumaan koo hin deggeru jedhan.  MP3 tuquun guutummaatti dhaggefadhaa


prezidaantiin Naayjeriyaa Filannoo Gaggeefameen Dursaa Jiru

Filannoon marsaa biraa akka irra deebi’ee hin gaggeefamne gochuuf prezidaant Jonaatan caalmaa sagalee hanga tokko fi kutaalee 36 keessaa 24 keessatti sagalee uummataa yoo xiqqaate nuusa tokko argachu qabu.  prezidaant Jonataan filannoo kana kan injifatan fakkaata.Ba’iin filannoo ituu hin labsamin dura Yaadi uummataa funaaname akka agarsisuutti,prezidaant Jonatan dorgomaa isaanii kan ta’an hogganaa waraanaa duraanii Muhammadu Buhaari akka caalan tilmaamee ture.  Biyyatti gama kaabaa magaalaa Kaadunaa fi Kaanoo keessatti hokkarri ka’eera.Iddoon kun maadhee jabaa kan Buuhaari ta’uun beekama.Uummanni iddoo kana jiru ba’ii filannoo labsameen mufatanii gommaa, kokolaataa fi biilsaalee guban.  Sanbata darbe Buhariin akka dubbataniitti wirtuulee filmaataa keessaa, gabaasaaleen dhiyaatanadda addummaa qabaachu ilaalchisee gammachuu hin qabu jedhan. Paaartiin isaanii CPC.n ba’ii filannoo kana falmuuf ka jiru ta’uus ibsan.  MP3 tuquun dhaggefadhaa


Paartileen Mormituu Oromoo Miseensonni Keenya Hidhamaa fi Dararamaa Jiru Jedhu.

Paartileen mormituu Ethiopiaa lama filannoo bara 2002 booda hidhaa fi dararaan miseensota keenya irra ga’aa ture erga gab jedhee booda irra deebi’uun itti fufee jira jechuu barreessaan warraaqsa fderaalistii dimokraasummaa Oromoo Obbo Baqqalaa Naggaa VOAf ibsaniiru.Kanneen keessaa hagi tokko eessatti akka hidhaman illee hin beekamu jedhu. Obbo Baqqalaan maatii namoota hidhaman kanaa wabii godhachuun akka dubbatanitti miseensota isaanii kanneen turaniif yeroo filannoo bara 2002 paarlamaaf dorgomanii ka turan obbo Mulatu Shifarraa mana jireenya isaanii dhaquun sakta’anii argachuu dhaban jedhan.Ijoolleen isaanii umurii 14 fi 15 bakka isaanii qabamanii mana hidhaa Gimbiitti hidhamuu isaasniis beeksisaniiru. Itti aanaan itti gaafatamaa waajjira congresa uummata Oromoo obbo Olbaanaa Leellisaas haaluma wal fakkaatu VOAF ibsuu dhaan qaama hawaasaa mara keessaa miseensonni keenya qabamanii hidhamaa jiru jedhan. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Rakkoo Uumame Furuuf Yaaliin Itti Fufeera

Godina Jimmaa keessatti amantoota musleemaa fi karistaanaa giddutti walitti bu’iinsa uumame furuuf yaaliin itti fufee kan jiru ta’uun ibsamee jira.  Obbo Haaydar Se’id yunivarsitii jimmaa irraa akka ibsantti,Quraanni ciramee mana fincaanii waldaa kristaanaa tokko keessaa argamuutu rakkoo kana maddisise malee, jibbi biraan hin turre jedhan.  Yeroo ammaa uummanni marii adda addaa gaggeesee rakkoo kana furaa akka jiru kan ibsan Obbo Haaydar, uummata bara dheeraaf tokkummaa fi jaalalaan jiraate kun rakko akkasiin gargar hafa jedhee hin yaadu jedhan.  Luba Dr.Waaqishum Iddoosaa prezdaantiin waldaa kristaanaa makaane yesuus Itoophiyaa naannoo rakkoon kun keessatti uumame hanga tokko daaw’atanii kan deebi’an ta’uu ibsuu dhaan, lafa dhaqanittis sababaa walitti bu’iinsa kanaan namoota manaa fi qe’ee ofii irraa godaanan arguu isaanii dubbatan.  Jarreen kanaafis gargaarsii ergamaa akka jiru ibsuu dhaan, haala itti qe’ee ofitti itti deebi’uu danda’an ilaalchisee mootummaan irratti hojjataa akka jiru ibsan. MP3 tuquun guutummaa gaaffi fi deebii kanaa dhaggefadhaa.humate


Godina Jimmaatti Manneen Amantii Kiristaanaa Hedduutti Gubate

Godina Jimmaa magaalaa Asndaaboo fi naannoo isheetti manneen amantii kiristaanaa damee Muluwangeel,Mekaane Iyyesuus,Adventisti waliin 50 caalaan gubate. Namii kiristaanaa kuma hedduu tana baqatee gara magaalaa Jimmaa fi naannoo Hadiyaa gahelleen hinuma jira akka oduu arganneetti.Akka gaazexeessitotii VOA ta biyya jiran warra naannoo sun qubatu maqaa dhahanii jedhanitti Musliimootatu manneen amantii isaani irraa gube.Abbootiin amantii Musliimaa ta Finfinnee dubbifne ammoo, amantiin isaani hujii akkana hin feetu hin deeggartullee jedhu.  Oduu himaan mootummaan Itoophiyaa shimalis kamaal ammoo warra balleessaa akkanaatiin shakkame Hidhamu labse. Mee oduu tana irratti hojjanne MP3 gararroo Komputera keessanii gara harka mirgaatiin jirtu irraa caqasaa.


Ministeerri Haajaa Alaa Amerikaa Haawwan Hujii Jajjabduu Hojjatan Jedhe Badhaase

bitootessi 8 guyyaa biyyitii hedduun waan rakkooo haawwanii fi ijoollee dubraa irratti mari’chaa,waan isaan argachuu malan dubbachaa waan isaan keessa dabaran keessa jiranii fi itti yaahanii mari’atanii addunyaallee gurra buusan.  Minsiterri haajaa alaa Amerikaa ammoo guyyaa dubratoota addunyaa baranaatti, haawwan biyya jiranitti bulchiinsa dansaa bulchaa, waan jireenna namaa jijjiiraa hojjachaa rakko haawwanii fi ijoollee dubraa irra geettu dubbachaa fala itti barbaadan jedhee badhaase.  Badhaasa baranaa ka hagii guddaan biyya Musliimaatii kenname kana dubartoota biyya 10tti aragate.Hujii prezdaantummaatii haga hujii gaazexeessummaa hojajtanitti argate.  Jarii badhaafame kun hagii tokko ka biyya ijoollee dubraa itti barsiisuun wanjala taatetti dhossaan barachaa nama hedduu fkn tahan faha.Minsiteri haajaa alaa Amerikaa Hilary Clinton hujiin akkanaa tun waan jabeessuu malan jedhu.  Mee MP3 tana irraa oduu guyyaa dubartootaa caqasaa.


Baqattoonni Gara Mooraatti Geessaman

Baqattoonni Beengaazii keessaa guramuun handaara galanaatti geessamanii turan Dilbata darbe galgalaa qabee gara mooraa magaalaa Beengaaziitti dhiyeenya qabu tokkotti geessamuu isaanii ibsamee jira.  Baqattoota biyyoota gaanfa Afrikaa irraa ta'an kana kokolaataan gara moraa haaraatti kan gesse fannoo dimaa ta'uun kan ibsame yoo ta'u, magaalaatti dhiyoo ta'uun isaa sodaa nutti uume jedhu baqatoonni.  koreen fannoo dimaa kan sadarkaa adunyaa garuu mooraan keessa kaa'aman kun waardiyyaan eegama, namni biraa seenee ba'uu hin danda'u, dhiraa fi dubartoota adda adda baasanii kaa'uuf mijataa dha jedha. Handaarri galaanaa garuu sochii hedduun waan jiruuf, baqatonni balaaf saaxilamu sodaa jedhu kan qabu ta'uus ibsee jira.


Manneen barnoota Oromiyaa Asallaatti dorgommii Ispoortiitti jiran.

Arsii Asallaatti dhiyoo tana keessummaa hedduutti walti dhufe.Barattootii godina Oromiyaa cufa keessaa dorgommii Shaampiyoona manneen barnoota sadarkaa lammeessoo Oromiyaatiif walti dhufanii ispoortii gosa torbaatiin dorgommuutti jiran. Akka jecha obbo Addunyaa Barii biiroo Ispoortii fi Daragaggoo Oromiyaatti dorgommiin akkanaa akka dargaggootii amala midhaaffatanii araadaa fi waan akka akkaa irraa ufi eegan tolchuuf. “Tana malee akka isaan qooqaa fi aadaa wal irraa baratan tolchuuf,”jedhu. Walumattuu akka jecha obbo Addunyaatti nama haga 2000 tahutti naannolee gara garaatii dorgommii tanaaf dhufe. Tana malee dorgommiin akkanaa tun akka ispoortiin manneen barnootaatti yayyaba argattee guddattu tolchuuf akka obbo Addunyaatti. Dargaggootii tun dorgommii tana guyyaa kudhaniif dorgomanii abbaan moohate badhaasa argata.


Asandaaboo Keessatti Waldootiin Kristaanaa Gubamaniiru

Bulchiinsa naannoo Oromiyaa godina Jimmaa magaalaa Asandaaboo keessatti miseensonni hawaasa muslimaa waldoolii amantii kirstaanaa kan Guutuu wangelaa fi Waldaa Qaala hiywot gubuun isaanii ibsame jira. Waldootii fi qabeenyaa irratti hubaatiin dhaqqabu isaa namnii maqaa ofii dubbachu hinfene fi tajaajilaa Waldaa Kiristaana qaala hiywot ta'an tokko VOA tti himanii jiru.Magaalaan Asandaaboo magaalaa Jimma irraa gara bahaatti fageenya kilomeetira 50 irratti kan argamtu yoo ta'u sababiin dubbii kanaa Quraana tarsaasanii mana fincaanitti gatan kan jedhu ture jedhama. Haala kanaanis Waldaan Kiristaanaa,uffannaan faarfatotaa,macaafni qulqulluun akka gubateelle dubbataniru.Waldaan Kirstaana guutu Wangeelaas akka gubate ibsameera. Maddeen VOAf akka ibsanitti humnootiin nagaa eegsisan haala uumamee to'ataa kan jiran yoo ta'u miseensoota waldaa kiristaana Qaala hiywoot kan ta'an namnii torbaa fi namoota ijaarsa manaa irratti boba'an nageenya isaanitif jecha buufata Pooplisii magaalaa Jimmaatti kan geeffaman ta'u ibsameera. Gama kaaniin ganda qotee bulaa Siibaa Carii keessa kan jiru Waldaan Kiristaana Qaalahiywot Gilgal gibee gubamuu isaa achii dheessuun kan Jimma keessatti argaman jiraataan naannoo nu'ibsaniiru.


Rakkoon keenya Fala Dhabe !

Baqatonni biyya adda addaa Libiyaa keessatti haala uumameen rakkataa akka jiran gabaasaaleen ibsaa jiran. Baqatoonni oromoo magaalaa Tripolii keessa jiran manaa ba'uuf ajjechaa fi reebiicha sodaatanii kan rakkataa jiran ta;uu ibsan.Dubartoonni immo rakkoo dabalataa kan humnaan qabamuu fi qabeenyaan harkaa saamamuu akka jiru ibsan.  Waluumaa gala manaa ba'anii waan nyaatan ofiiifis ta'e ijoolleef bituun waan akkaan rakkisaa waan ta'eef mana keessatti agabuun rakkataa jirra jedhu.Hojii akka durii ba'anii hojjataa waan hin jirreef jecha kiraa manaa baasuu dadhabanii alatti baafamuun gatamuuf deemna kan jedhan baqatonni, iyya nu dhaqqabaa dhagesisaa jiru.  Kanneen magaalaa Bengaazii irraa gara handaara galaanaatti geessamanis akka naannoo sana gadhiifnee adeemnuuf bellama uummanni naannoo nuu kenne dhumataa jira, carraa nu eeggatu hin beeknu jedhu  Gama kaaniin ministrii dantaa alaa Itiyophiyaaf dubbi himaa kan ta’an obbo Diinaa Muftii Tripolii keessatti lammiwwan Itiyoophiyaa 120 biyyatti deebi’uuf galmaa’uu isaanii ibsanii kanneen biroonis bilbilani odeefannoo argataa akka jiran ibsan.  Namonni mootummaa Itiyoophiyaa waliin rakkoo siyaasaa qaban attam ta’u? isa jedhuuf Obbo Dinaan deebii kennaniin nuti dirqisiifnee namoota ukkaamsinee biyyatti deebisuuf fedhiis ta’e akeeka hin qabnu.Garuu rakkoo keessaa akka ba’an tarkaanfii fudhachaa jirra jedhanii Libiyaa keessaa yeroo baafaman gama Tunisiyaa, masrii ykn sudaanii baafamu. Ta’uu baannaan masrii keessa darbanii gara sudaantti ta’a kan jedhan obbo Diinaan kanneen gara biraatti deemuu barbaadanis mirga qabu jedhu.  Waajirri qonsilaa sudaan kan kufraa jiru akka jedhuuti lammiwwan Itiyoophiyaa Ertraa fi somaliyaa kanneen gara waajiira keenyaa dhufan baasii tokko malee gara magaalaa daangaa sudaan jirtu Hamraa Sheikti geessina. Achi ga’anii jennaan itti gaafatama jiru mootummaa sudaantu fudhata jedhan.  MP3 tuquun gabaasaa guutuu dhaggefadhaa


Baqattoonni Bangazi Keessaa Sodaan Keenya Daran Hammaate Jedhu

Baqattoonni Libiyaa magaalaa Bangazi keessaa guuramanii handaara galaanaatti geessaman ibsa kennaniin sa’aatilee 74 keessatti gamasii ba’uu baannaan carraan qaban du’uu ta’uu mala jechuu dhaan hawaasini naannoo itti himuu isaanii beeksisan.Baqattoonni Bangaazii andaara galaanaa jiran kun haalli nuti keessa jirru guyyaa dhaa gara guyyaatti yaaddessaa ta’aa jira jedhan. Hawaasni naannoo sanaa kanneen kana dura garaa laafuu dhaan isaan gargaaraa turanis Kanneen biroon gara biyya ofiitti deebi’aa jiran, asii deemuu baannaan hawaasi keenya isin fixa nuun jedhan jedhu.Gargaarsa dubartoota keenyaaf sodaa rabbiif jecha kennaa turan illee nu irraa dhabanii jiran jedhu. Mootummaan Itiyoopiyaa immoo gama isaan lammiiwwan isaa Libiyaa keessa jiran qonsiilaa biyya Sudaanii gamas jiru dhaquu dhaan akka galmaa’an gaafatee jira.


Federaalsimiin Maali?

Federaalsimiin maali mata duree jedhu jalatti torban darbe prezidaantii Ethiopiaa duraanii Dr. Nagaasoo Gidaadaa waliin marii geggessinee turre.Fedraalismii ilaalchisee mariin geggeessame muuxannoo wal jijjiiruuf gargaara. Deemsi federaalummaa Itiyoopiyaaf kan inni fayyadu karaa mirga namaa, dimokraasii fi mirga uummataa eegsisuuf jecha jedhu Dr. Nagaasoon. Yaadi Federaalisimii jedhu uummattoota ykn naannolee addaa addaa walii gallee wajjiniin bulla jedhanii yeroo murteessani. Kunis ejjennoo lama irratti hundaa’ee ti. Tokkoffaan sirna Federaalismii keessatti taayitaa walii hirra kan jedhu si’a ta’u inni lammataa immoo ofiin of bulchuu ka jedhtu ta’uu Dr. Nagaasoon ibsanii jiran.Yaadawwan kana lamaan ofitti kan hin haammanne Federaalismiin kan dhugaa ta’uu hin danda’u jedhan. Gabaasa Guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Itoophiyaan Gargaarsa Misoomaa Dolaara Miliyoona Lama Briteen Irraa Argatti.

Waggoottan afran dhufan keessatt Itoophiyaan Briteen irraa gargaarsa misoomaa dolaara biliyoona lama argatti.Itoophiyaatti dura taa'aan sagantaa gargaarsa Briteen Haawaard Teeloor akka jedhanitti barbaachisummaan gargaarsa kanaa kan hundee godhate ragaa guddina Itiyoophiyaan yeroo dhiyoo keessatti fidde irratti hundaa'uun akka ta'e ibsan. Mummichi ministraa Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii akka jedhanitti diinagdeen biyya isaanii waggoota 7 keessatti waggaa waggaatti harka10 ykn isaa ol guddateera.Dhaabileen guutummaa adduyaa garu mala ittiin herragame kana shakkuun gaaffii keessa buusu. Teeloor akka jedhanitti qoranoon yaroo dhiyooa kan muul'isuu gargaarsii Itoophiyaan argachaa jirtu kan ishee barbaachisu irraa gadii yoo ta'u gargaarsichii biyyoota Afrikaa kan hafan waliin walcinaatti yoo ilaallamu galiin nama dhuunfaa walakkaa gadi. Filannoo biyyoolessaa bara 2005 Itoohpiyaatti gaggeeffameen motummaan mormitoota waan ajjeessef biyyoonni gargaarsa kennan hamma tokko hirisanii turan. Yniversitiin Oxfordi fi dhaabbanni Tokkummaa Mootummootaa madaallii hiyyummaa ilaalchisuun gabaasaa baassaniin Itoophiyaan addunyaa irratti hiyyummaadhaan Niijeritti aantee lammafaadha. Briteeni fi gamtaan Awuroppaa gargaarsa guddaa kan kennan yoo ta'u Yunaaytiid Isteetes bara 2007 eegale adda durummaan waggaatti doolaara biliyoona tokko caalaa kennite.Yeroo kana keessattis gargaarsa ittisa beelaa fi hiri'ina midhaan nyaataatiif kan oolu dabalatee doolaara biliyoona 1.5 caalaa kennite jirti.


Baqatonni Beengaazii Keessaa Dhabaman Eessa Ga'an ?

Magaalaalee Libiyaa kanneen to'annaa mormitootaa jala jiran keessaa Beengaaziin tokko.Baqatoota Itiyoophiyaa fi kanneen biroo Beengaazii keessaa jiraataa turan uummata biyyaaa fi paartii amma bulchaa jiruun qabamnee gara naannoo buufata donii Minaa Juliyaanaa jedhamtuutti geessamne jedhu. Baqatoota biyya adda addaa haala akkasiin geessamnee jeedhan keessaa Oromoon 230 ni taana jedhu.  Maallaqaa fi qabeenyaa horannee saamamnee, reebamnee gara buufata kanaatti eega fidamnee boodas, nyaata afaanitti deefannu hin qabnu, kan waaqaa buleetu waa nutti darbata jedhu baqatonni.Dubartonni Dunkaana handaara galaanaa dhaabame keessa, dhironni immo galaana qarqara ala kan bulan ta'u ibsanii dubartoonni ijoollee qaban akkasumas ulfiis akka jiran dubbatu.  Ammaan booda carraan keenya maal akka ta'u hin beeknu ! Addunyaan lubbu keenya du'a irraa ha oolchu ! jedha iyyannaan baqatoota kanaa.  Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Mootummaan Ivory Coast Siiviilota Hidhachiise

Prezidaant Laurent Gbagboo erga tokkummaan mootummootaa mormituu isaanii Alassan Ouattara filannoo presidentummaa injifachuu isaanii beekkannaa kennee booda hojii jarmiychi gamasii qabu akka dhaabu dhiibbaa gochaa jiran.Tokkummaan mootummootaa garu aangoo Mr. Gbagboon qabaniif ammaan booda beekkannaa waan hin kenniniif jecha hojii gamasii qabu addaan kutuu dide. Humnootiin naga eegumsaas hoteela Mr. Wataaran keessa maadheffatanii jiranii fi loltoonni Gbagbo itti marsanii jiraniif eegumsa gochaa jiran.Humnootii naga eegumsa mootummaa fi finciltoota deggetoota Mr. Wataara daangaa Laaybeeriaa cinatti walitti bu’iinsi uumame torbanneen lammaffaa qabateera.Mootummaan Mr. Gbaagboo tokkummaa mootummootaa diina uummata Ivory Coast jechuun duula oofaa jira. Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Ban ki-Moon Mr. Gbaagboon seera uggura meeshaa waraanaa sadarkaa addunyaa cabsuu dhaan helikoptera waraanaa Belarusii galchan jechuun qeeqan dubbi himaan Gbagbo Ahoua Don Mello immoo kijiba jechuu dhaan kun kan tokkummaa mootummootaa faallaa deggertoota Gbagbo guruuf taasisee jedhan.


Lammiwwan Itiyoophiyaa Lama Libiyaa Keessatti Ajjefaman.Hedduun Immo Eessa Buteen Isaanii Dhabameera.

Libiyaa keessatti mormiin prezidaant Moammar Gaadaafii irratti gaggeefamu itti fufee yeroo jiru kanatti,Baqatonni biyya alaa garuu carraa isaan mudachuuf jiru bir’annaa guddaan eegaa jiran.  Waajiira itti gaafatamnii baqatootaa irra jiru kan addunyaa UNHCR mootummaan Libiyaa eega cufee booda akkasumas mootummaan gurraachoota Afrikaa bitee nu haleelsiisa jechuun kanneen mormii dhagesisaa jiran gurraacha ijaan arguu jibbuun, daran rakkoo jiru hammeessse jedhu.  Haala kanaaniis lammiwwan Itiyoophiyaa lama ajjefamaniiru.Kan to’annaa mootummaa jala galtee jirtuu Beengaazii keessa haalli jiru baqatootaaf akkaan rakkisaa ta’uu baqatonni ni dubbatu. Bengaazii keessatti gurraachonni ajjeefaman danuu dha,kanneen lubbuun hafanis eessa akka jiran namnii hin beeku baruufis rakkisaa dha.  Biyyaa irraa dhufneetti deebii’uuf sodaa nageenyaa qabna kan jedhan baqatonni, prezidaant Gaadaafii aangoo irraa buusuuf qabsoo gaggeefamu keessatti dhittaan mirga dhala namaa, hidhaa fi ajjeechaan gurrachoota Afrikaa irratti gaggeefamu dhimma dagatamee dha jedhan.  Baqatoota Itiyoophiyaa fi Ertraa gargaaruuf Roomaa keessatti jaarmyaa Ejenshiyaa Abaashaa jedhamu kan bu’ursan Abbaa Musee Zar’ay VOAf akka ibsanti irra hedduun isaanii dubartootaa fi ijoollee kan ta’an lammiwwan Itiyoophiyaa 54 donii lammiwwan xaaliyaanii fudhuuf gamasitti ergamtee turteen gara xaaliyaaniitti geessamaa kan jiran ta’uu ibsaniiru.  Oduu kana dhaga’anii buufata doniitti yaa’anii kan turan baqatoota kuma tokko caalan keessaa kanneen 350 ta’an mootumman qabee hidhuu isaa Abba Museen ibsanii odeefannoo sirrii ta’e ituu hin argatiin hedduminaan manaa yaa’anii hidhaaf of saaxiluu irraa baqatonni akka of qusatan gaafatan.  Dhaabni baqatootaa kan tokk mootummotaa UNHCRf komoshiinara kan ta’an Antoniyoo Gutarres ibsa barreefamaan baasaniin, waa’een baqatootaa fi lammiwwan biyya alaa kuma kurna hedduu kanneen Libiyaa keessatti danqamanii jiranii kan isaan yaaddessee ta’uu ibsan. Baqatoota gamas jiran baasuuf xayyaaras ta’e donii hin qabnu kan jedhan Gutarres biyyonni humna isaa qaban lammii ofii qofa otoo hin taanee kanneen biroos akka baasan gaafatan.  Keessumaa gurraachoota lammiwwan Afrikaa ta’an irra balaa guddaa ga’uu maluun akka garaa isaanii socho’uu ykn lubbuu ofii oolchuu hin danda’an yaaddoo jedhu qabna jedhan komishinarri dhaaba baqatootaa UNHCR Antoniyoo Gutarres.  Mootummonni biyyootii Afriikaa gama kaabaa fi kan Awuroopaa namoota Libiyaa keessaa dhessuun samii, galaana irraa,konkolaataa fi lafoo gara daangaa biyya isaanii dhaqqaban akka simatan kan gaafatan Gutarres kunis loogii tokko malee ta’uu akka qabu hubachisanii jiran.  Lammiwwan Afrikaa kanneen uuffee sahaaraa gadii Libiyaa keessa jiraataa turan keessaa torban darbe biyyattii gadhisanii ba’uu kan danda’an baayyee xiqqoo dha kan jedhan dubbi himtuun jaarmayaa godaantoota addunyaa (IOM) Jemnii Paandaay Libiyaan rakkoo kana keessatti godaantota lammiiwwan biyya alaa irratti akka hin qiyyaafanne IOM ni gaafata jedhan..  Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Baqattonni Libiyaa Keessaa Rakkoo Hamtuuf Saaxilamne Jedhu

Libiyaa keessatti mormiin mootummaa irratti gaggeefamu yeroo itti fufee jiru kanatti, biyyonni adda addaa sodaa nageenyaaf jecha, lammiwwan ofii gamasii baasaa jiru.  Baqatonni biyyattii keessa jiran garu waajirri dhimma isaanii hordofaa ture UNHCR mootummaan eega cufee baatilee lakkofsisee waan jiruuf jecha abbaa dhabnee rakkataa jirra jedhu.  Biyya irraa dhessanitti deebi'uuf paaspoortii hin qaban, galaana irra qaxxaamuranii gamas seenan,achi turuuf immoo guraachoota Afrikaatu mootummaa cina dhaabatee uummata fixaa jira jedhanii lammiwwan Libiyaa nu adamsaaa jiru jedhu.  Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Gamtaan Afrikaa Haleellaa Uummata Libiyaa Irratti Raawwatu Balaaleffate

Dhimma Libiyaa irratti har’a cufataatti kan geggeessame falmii gumii nagaa fi nageenya gamtaa Afriikaa kan ibsan diplomaatiin Afriiaa tokko kan nama ajaa’ibu jedhan.Eenyummaan isaanii akka ibsamu kan hin feene diplomaatiin kun ambasaddorri Libiyaa mootummaan isaanii hiriirtota nagaa irratti tarkaanfii ajjeechaa fudhachuu isaanii falman jedhan. Bakka bu’aan Libya sun tuuta oduuf ibsa utuu hin kennin achii deeman. Sana booda gumichi ibsa gabaabaa utuu hin baasin dura sa’aatiilee sadiif falmii geggeesse. Liigiin Arabaa Libiyaa miseensummaa ishee rarraase. Muummichi barreessaan Liigii kanaa Amr Moussa meeshaan waraanaa siviloota Libyatti gargaluu isaan araboonni aaraniiru jedhan.Gamta Africatti ambadaderri Nambia Kakenu anangula ibsa ba’e sana tuuta oduuf ibsa kennaniin gumiin kun balaa badii lubbuu uummata Libiyaa irra ga’e cimsee balaaleffatee jira.  Tokkummaa mootummootaa-tti hoogganaan gurmuu gamtaa Afriikaa Zachary Muburi Muita akka jedhanitti ministeera, generaala ykan presidentii biyya kee waan taaneef waan feete argatta. Jarraa 21ffaa keessa sababa hooggana irra jiraatteef uummata kee irratti waan feete gochuun kun fudhatama hin qabu jedhan. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


Sochiin Uummataa Gara Yemen fi Aljeriatti Tarkaanfate

Presidantiin Masrii Hosni Mubarak fincila uummataan aangoo gad dhiisanii jiran. Waraanni biyyattii aangoo mootummaa kan dhuunfate si’a ta’u paarlaamaa biyyattii diiguu dhaan heeras rarraasee jira. Sochiin uummataa kun kan eegale kan Tunisiyaatti aanee akkuma tasaa utuu hin taane waggoota muraasa dura gareen dargaggootaa biyyootii garaa garaa keessatti wal ga’uun mari’ataa turaniin ta’uun beekamee jira. Dargaggoonni kunis haala hookkara malee mootummaa fonqolchuun itti danda’amu qorataa kan turan si’a ta’u teknoloogii jabanaa kan akka twitter fi facebook-tti fayyadamuu dhaan uummata kakaasanii mootummaa farra dimokraasii ittiin jedhan aangoo irraa fonqolchuu danda’aniiru. Xiinxalaa polotiikaa kan ta’e dargaggoo Jawaar Mohamed akka jedhutti sochiin biyyootii Arabaa giddu galeessa godhachuun eegale kun gara biyyoota ka birootti illee babal’achuu mala jedha. Mootummoonni abbaa irree ta’anis sochiin uummataa kun nu dhaqqaba jechuun biyyoota gargaagaraa keessaa yaaddoo keessa jiraachuu Jawaar ibsee jira. Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Mootummaan Itiyoopiyaa Jaarmayoota Gargaarsaa Seeraan Ala Sosso'an Ittiin Jedhe Uggure.

Itiyoopiyaa keessatti dhaabbatoota dhuunfaa gargaarsa arjooman, akeeka hundeeffamaniif ala utuu sosso'anii argaman ittiin jedhe haga tokko cufuu isaa mootummaan Itiyoopiyaa beeksise. Jarmayaa mirga namaaf falmu tokkoos maallaqni inni qabu ugguramuun beekamee jira.Ministeera haqaa Itiyoopiyaa jalatti dhaabbati ykn ejensiiin waldootaa fi jaamayoota gargaarsaa akka jedhetti Jarmayoota akeeka dhaabataniif irraa jal’atan haga tokko barsiisee bakkatti kan deebise ta'uu beeksise. Akeekkachiisi kanneen itti kenname jiraachuus angawaan Ejensichaa Obbo Asaffaa Tasfaayee dubbataniiru. Hoogganaan adeemsa hojii odeeffannoo dhaabbata kanaa jaarmiyoonni cufaman VOA dhaaf ibsaniiru. Kanneen keessaas dhaabbattoota ijoollee guddifachaan guddisan haga tokko cufee jira. Jamiyoota biyyootii alaa lama irrattis tarkaanfiin fudhatameera. Direkterri Jarmayoota dhuunfaa "samaritan" fi "Mobility without barieer" jedhamanii bu’aa ofiif utuu socho'anii waan argamaniif jecha hojii irraa ugguramanii jiru. Kanneen biron tarkaanfiin irratti fudhatamesakka jiran ibsameera.Gareen mirga namaa Itiyoopiyaa kan duraan ISAMAGU kunis tarkaanfii kana mormuu dhaan iyyata galfatee jira. Waldaa dubartoota ogeessota Itiyoopiyaa irratti tarkaanfii fudhatame garuu ragaa ga'aa waan hin qabaanneef obba Asaffaaan ibsa kennuu irraa of qusantaniiru.


Prezidaantiin Masrii Aangoo Gadhiisan !

Hiriira mormii guyyaa 18 dooda, prezidaant Hosni Mubarak aangoo gadhisuu isaanii kan labsan itti aanaa isaanii Omar Suleeman, humnootiin waraanaa kan biyyatti aangoo qabachuu isaa beeksian. Mr.Suleeman Teleeviziyoona biyyatti irratti kana yeroo labsan, hiriirtonni kuma dhibba hedduun kanneen waltajji Tahriri irratti wal ga’an gammachuu guddaan guutaman,dhaadatan alaabaa biyya isaanii mirmirsan.  Har’a gara ganama dhaabbatonni oduu maqaa aangawootaa dhahuun akka dubbataniitti, Mr Mubaarak kaayiroo gadhisanii mana jireenya isaanii kan bakka bashannaana galaana dimaa Sharm El-Sheikhti qajeelan jedhan.  Jimaata har’a hiriirtonni guutummaa magaala kaayiroo keessaa fi magaalaalee biyyatti ka biroo keessa facaa’anii turan. Kunis kaleessa galgala prezidaant Mubaarak aangoo kan hin gadhiifnee ta’uu eega labsanii booda.Garu,Walitti qabamni uummataa kun ituu hin yaadamiin gammachu akka tasaatti argameen liqimsame.  Hiriirtonni biilsaalee Raadiiyoo fi Televiziyoona mootummaa akkasumas mooraa teessoo mootummaa kan handaara magaalaa kaayiroo jiru marsanii oolan. Alexanderiyaa fi Swees akkasumas iddoo biraattis hiriiranii turan.  Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Angootti Cichuun hoogganootaa, Uummata Mufachiisa.

Yeroo ammaa biyyootii Afriikaaa gama kaabaa keessatti keessumaa dhiyeenya kana Tunisiyaa fi Masrii keessatti sochii uummataa guddaatu dhaga’amaa jira. Sochii kana irraan kan ka’e uummati Tunisiyaa presidentii isaa aangoo irraa fonqolche. Masrii keessattis presidantii Hosnii Mubarakiin aangoo irraa darbuuf uummati torban lamaa oliif hiriira mormii geggeessaa jira. Kaka’umsi kunis isa kaanfiif jajjabina ta’ee jedha presidentiin barattoota universitiiwwan Itiyoopiyaa duraanii Obbo Hundee Dhugaasaa. Angawoonni abbootii irree jedhaman aangootti wayita dhufan abbaan murtii isaan qofa akka ta’e sammuutti qabatanii dhufu waant ta’eef aangoo gad dhiisuuf tole hin jedhan. Dimokraasii babal’isuu, carraa uummataaf kennuu simachuu waan hin dadandeenyeef naga’a jechuu ulfinaan simachuun gootummaa guddaa barbaada jedha obbo Hundeen. Filannoon wayita geggeessamus abbootiin irree kun seeruma ofii baasaniin bitamuu dhabuu dhaan mo’amuu didu. Kun immoo fincila uummataa kaasa. Guutummaa Gabaasa kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


UNHCR:Baqataa Itoophiyaa 8tti Mozaambiki keessatti Dhumate

Dhaabni baqatootaa kan Tokkummaa Mootummootaa (UNHCR) akka jedhutti, lammiwwan Itoophiyaa ka konkolaataa fahiisaatti waltti guuramanii Afrikaa Kibbaatti yaahutti jiran jidduutti 8 dhuamte.Jari kun Gurrandhalaa 2 bara 2011tti qilleensa dhabuun ukkaamamnii du'an. Konkolaataa jari kun itti fahame gomboo ykn koonteenara keessatti ture. Lammiwwan Itoophiyaa du'an kun akka jecha Tokkummaa Mootummootaatti dargaggoo 26n Afrikaa Kibbaatti galuuf yaahan keessaa ta'uus ibsee jira.


Waraanni Masrii Gidduu Seenee Jira

Gam-lameen wal morman gidduutti walitti-bu’iinsii hokkaraan guutamee geggeefamee, dhukaasnii har’a ganama eega dhaga’amee booda ture ka polisiin gidduu seene.  Waltajjii Tahriir cinatti Taankilee hedduun kan walitti qabaman yoo ta’u, tokko immo gareelee wal moraman gidduu dhaabatee argama.  Mummichi ministeera Masrii Ahmeed Shafiiq walitti bu’insi akkasii uumamuun dogoggora, Nuti obboleyyani, adda addummaa yaadaa irratti wal ajjeesuu hin qabnu jedhan.  Kana malees, haala gaddisisaa kaleessa uumamee irratti qorannaan gaggeefamee ifatti kan labsamuu ta’uu, waadaa seenanii jiru


Mormitoonnii fi Deggertoonni Prezidaant Hosnii Mubaarak Walitti Bu'an.

Prezidaantiin Masrii Hosnii Mubaarak filannoo dhufu irratti hin hirmaadu jedhanii ifatti kan beeksisan ta'u iyyuu, Mormitonni kaayiroo keessatti hiriiran garuu amma iyyuu prezidaantichi aangoo gadhisuu qabu jedhu.  Waltajjii Taariir jedhamu irratti uummanni gama-lama goree dhagaadhaa fi waan argame mara walitti darbataa oolan. Namonni Fardaa fi Gaalan gulufan illee itti hirmaatanii jiran.  Waraanni biyyattii ibsa baaseen iyyatti hiriirtootaa dhaga'amuu isaa hubachise.Dubbi himaan waraana biyyatti Jeneraal Ismaa’el Etma televiziyoona biyyattii irratti akka ibsantti, fedhii keessan ibsachuuf kan ba'e isinuma, jireenyni Masrii keessaa iddo duritti deebisuu kan danda'uus isinumaa jedhan hiriirtotaan. Biyyatti fi lammiwwan ishee eeguuf nageenya jirus eegsisuuf isin waliin jirra jedhan.  Prezidaant Mubaarak kibxata halkan haasawaa dhagesisaniin, filannoo dhufuutti hin hirmaadhu,baatilee hafan kana keessatti garuu karaa nagaan aangoo dabarsee kennuu haala na dandeesisuu irrattiin hojjadha jedhan.Kanas aangoo Herrii biyyaa naa kennu irratti hirkadhee ta'a jedhu.  Prezidaant Mubaarak aangoo gadhisuu ykn biyya ofii keessaa gadhisanii ba'uu ilaalchisee waan dubbatan hin qaban.Kun immo hiriirtoota mormii dhagesisaa jiran daran mufachise.


Qilleensii Addunyaa Ka Jijjiiramaa Deemu Biyya Hedduu Yaaddessuutti Jira.

Jijjiiramii qilleensaa kun biyya hanqatu hin qabu. Biyyitii hiyyeeyyiin ammoo aara hamaa CO2 ka biyya dureeyyii nutti dhufutti qilleensa nurraa hammeessaa jedhanii akka biyyiti tun horiin gargaartu gaafatan. Korii Sadaasa dabre keessaa Cancun, Mexico taahelleen tanuma irratti mari’te.  Wannii dhibiin qilleensa addunyaa jijjiiraa ammoo albuudaa fi zayitii baasanfaha. Akka jecha itti gaafatamaa Biiroo Bosonaa fi Qabeenna Uumamaa Dr.Girmaa Amanteet ti. Biiroon isaanii qabeennaa fi Bosona Oromiyaa eegaa,dahoo bineensaa ykn Park ijaaraa qilleensa addunyaa ka jijjiiramaa deemeen kanaan wallaanuutti jirti.  Ummatii Oromoo akkuma aadaa isaa bosona isaa eegachaa jabeeffachuu wayya,jedhu Dr.Girmaan.  Mee marii nu waan jijjiirama qilleensaa irratti mari’ane sadeenuu MP3 tana irraa caqasaa.


Uummati Sudan gama kibbaa Hiree murteeffannaaf sagalee kenne

Hiree murteeffannaa Sudan gama kibbaaf uummati heddumminaan ba’ee sagalee kennuu erga jalqabee guyyoti shan darbaniiru.Taajjabdoonni, diplomaatonni sadarkaa addunyaa fi sabaa himaaleen akka gabaasanitti sagalee kennuun gamasii nagaa fi tasgabiin geggeessamaa jira. Sagalee kennuun sanbata borii jechuunis Amajjii 15 kan xumuramu si’a ta’u uummati dhibba irraa harka jaatamaa ol ba’ee filachuun isaa gabaasamee jira. Ba’iin filannoo kanaas jalqaba baatii Guraandhalaa irra ni beeksisama jedhamee eegama. Waajjira sagantaa misoomaa kan tokkummaa mootummootaa Juba jiruuf hoogganaan bulchiisa daldalaa Obbo Caalaa Geetaachoo adeemsi filannoo sun haala gaariin adeemsisamaa jira jedhu. Nagaa fi hookkarri tokko iyyuu wiirtuulee filannoo magaalaa Juba keessaa kan hin dhaga’amne tuquu dhaan uummati hedduun walabummaaf sagalee kennuu isaa dubbata jedhan. Haalli Abyei garuu amma iyyuu furmaata hin arganne. Qiyyaafati sadarkaa addunyaa itti kennamee irratti kan hojjetamu ta’unis beekameera. Gabaasa guutuu MP3 tuuun dhaga’a.


Danqamni polotiikaa Ivory Coast hammaataa adeeme.

Baatii Sadaasa keesssa kan geggeeffame ba’iin filannoo presidentummaa Ivory Coast erga labsamee as wal danqaan biyyattii keessaa hammaataa jira.  Hoogganaan garee mormituu Alassany Wattaaraa dorgommii kana injifachuu dhaan presidentii biyyattii ta’anii filatamuu isaanii Tokkummaan mootummootaa fi hawaasi addunyaa mirkaneessee jira.  President Laurent Gbagboon garuu presidentiin ana malee jedhanii aangootti cichanii hin gadhiisu jedhan.  Humnootiin naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa nageenya biyyattii eegsisuuf jecha loltoonni itti dabalaa akka ergaman gaafataa jira. Mr. Gbagboon garuu humnootiin kun martinuu biyya koo gad dhiisanii haa ba’ani, uummati biyya koo tii amantii irraa hin qabu. Abbaa biyyummaa keenyatti bu’an jechuun waamicha kana fudhatama dhabsiisan.  United States president Laurent Gbagbon kan filannoo Sadaasaatiin injifachuun isaanii sadarkaa addunyaatti beekkannaa argate Wattaaraaf aangoo akka gad dhiisan irra deebi’uun waamicha dabarsitee jirti.


Harki Harka Hin Nyaatu !

Poolisiin Keniyaa gara jalqaba baatii Mudde bara 2010 kaasee baqattoota seeraa ala biyya koo keessa jiran faana dhahaa jedhuun,baqattoota biyyoota Gaafa Afrikaa 300 ta'an hidhuun isaa ni yaadatama.Kanneen keessaa irra jireessi lammiwwan Somaaliyaa yoo ta'an kan Itiyoophiyaa fi Ertiraas kan keessa jiran ta'uu gabaasamee jira.  Baqatoota Oromoo hidhaman keessaa hangi tokko hiikamuu fi kanneen biroon amma iyyuu hidhaa keessa jiraachuu kan ibsan Keeniyaatti itti gaafatamaan sab quunnamtii Hawaasa Baqataa Oromoo Obbo Xaggaayee Guddataa, kanneen gadhiifaman keessaa miseensonni hooggana Hawaasa Baqattoota Ormoo irra deebi'anii Muddee 22 bara 2010 hidhamuu ibsan.  Miseensoota hogganaa kana irratti yeroo yerootti himannaan dharaa dhiyaataa akka ture fi manni murtii ragaa dhabuun akka walaba isaan gad-lakkise kan ibsan obbo Xaggaayeen,Oromoota baqattoota fakkaatanii iccitiin mootummaa Itiyoophiyaa waliin hidhata qabantu maqaa fi teesso jireenyaa baqattootaa himuun nama qabsisaa jira jedhan.  Gurmaa'uu jaarmayaa hawaasa baqattoota Oromoo jibbuun yeroo yerootti maqaa amantii, naannoo fi kanneen fafakkaataniin warra sabicha digaa turantu,amma immoo tooftaa kana gargaaramee baqatoota hiisisaa jira jedhu.Garaa garummaan ilaalcha siyaasaa Oromoota gidduu jirus kanaaf kan gumaache qaba shakkiin jedhu illee ni jira jedhan Obbo Xaggaayeen.  Kanneen hidhaman kun akka poolisiin Keeniyaa jedhu sana seeraan ala kan Keeniyaa seenan otoo hin taane, waggoota kudhan caalaaf dhaaba baqatootaa UNHCR jalatti galmeffamanii kanneen waraqaa ragaa qaban ta'uu illee dubbatan.  Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Haadholiin Akka Da’ima Isaanii Guddifachaa Kennan Dirqisisuun Ni Jira

Itiyoophiyaan waaltaalee ijooolleen warra maleeyiin keessatti walitti qabaman cufuuf akkasumas dhabbatoota biyya alaa kanneen biyyatti keessatti ijoollee guddifachaan gara biyya alaatti ergan hedduu harkaa ehama hojii fudhuuf karoorfatte jirti.  Kunis daldalli da’immanii jabaataa dhufe jechuun qeeqexonni ka dubbatan iraa ka’uun akka ta’e beekameera.Waaltaa ijoolleen warra hin qabnee keesa jiraatana kan “ Bright Hope Center” jedhamuuf Daayreekteera ka ta’an Getaahuun Nesibuu Tesemmaa, ijoolleen kun firoottan isaanii Itiyoophiyaa keessaa barbaadamanii itt kennamuu qaban, gara biyya alaatti guddifachaan erguun, carraa isa dhumaa ta’u qaba, jedhan.  Waggaa keessa jirru 2010 keessa qofa ijoollee kuma 5 tu, lammiwwan biyya alaati guddifachaan kenname.Jarreen ijoollee Itiyoophiyaa gara biyya alaatti baasuun guddisan kun, haala kana xumuursisuuf mata mataa ijoolleetti doolaara kuma 20 hanga kuma 35 baasu. Ijoollee kuma shanan waggaa kana keessa alatti ergaman keessaa walakaa ykn 2500 ka ta’an, gara Yunaaytid Isteetisitti ergaman. Kun immo, lakkoofsi ijoollee haala kanaan gara biyya alatti ergamanii ka bara kanaa ka wagggoota dhiheenya dabran keessaa dachaa kudhaniin caaluu agarsiisa. .  Lakkofsii ijoollee Itiyophiyaa kanneen guddifachaan gara biyya alaatti ergaman kun haala ariifachisaan dabaluun, gareelee mirga ijolleef qabsa’an biratti yaaddoo uumeera.Ministriin haajaa alaa kan Amerikaa dhiyee -nya kana ibsa baaseen,ijoollee guddifacha -an biyyaa baasuu waliin wal qabatee,shiraa fi gochi seeran alaa hojjachu akkasumas, dararaa raawwatamu ilaalchisee yaaddoo qabu ibsee jira.  Angawaan Waajirra UNICEF kan Finfinnee jiruu, Dough Webb, akka jedhanitti mallaqqi guddaan sababaa guddifachaan harka namaa galuu kun biyya iyyeettii tokko keessatti gomjii guddaa uuma.Caasaa guddufachaa itti geggeessamuu fi raaw'atamu keessatti gochaaleen seeraa-alaa raaw'atamuu ragaan agarsisuu dabalaa jira, edhan Mr. Webb.  Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeefadhaa


Ertraan gaazexeessota Hedduu Hidhuun Beekamti jedha CPJn.

Gareen mirga gaazexeessotaaf falmu CPJn gabaasa isaa kan waggaa baaseen biyyootiin Africa sadii jechuunis Ertraa, Itoopiyaa fi Ghanaan biyya addunyaa irraa gaazexeessota daararuun beekaman jedhee jira.  Biyyootiin kun adeemsa seeraa malee yakki ilaalchi utuu irratti hin dhiyaatin gaazexeessota mana hidhaa keessatti ugguruu dhaan tajaajjila seeraa illee akka hin arganne mirga isaanii mulqu jedha gabaasi CPJ.Mootummaan Ertraa haalli gaazexeessota mana hidhaa jiranii sadarkaa maalii irra akka jiru gaafatamus ibsa kennuuf tole hin jedhu kan jedhe CPJn Itiyooaan immoo addunyaatti yeroo of beeksistu walabummaan yaada ofii ibsachuu fi dimokraasiin biyya koo keessa jira jetti. Dhugaan isaa garuu kana irraa fagoo dha jedhu CPJtti qindeessaan sagantaa Africa Mohamed Ketta. Gama Itiyoopiaatiin angawaan mootummaa maqaan isaanii akka tuqamu hin feene tokko gabaasa CPJ kana balaaleffatanii kanneen mana hidhaa keessa jiran yakka hojjetaniin malee oguma isaaniin kan wal qabateen miti jechuun haalan.Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaga’aa.


Filannoo Giddu-galeessa Marroo irratti eenyuutu milka'aa ?

Uummatni hedduun rakkoo dinagdee biyyattii mudateen waan miidhameef aarii irraa ka’anii Paartii irra-jireeessa aangoo harkaa qabu ka Dimookiraatotaa irraa fuula deebifate jedha Jawaar. Garuu, silaa uummatni bilchinaan gad-fageessee yaade tahee, kufinsa dinageef sababaan ka Mootummaa kana dura ture Mootummaa Rippaablikaanii ti” jedha.  Akka Rppaablikaanonni Mana-maree Bakka-bu’ootaa keessatti sagalee wayyabaa argataniyyuu, Mana-maree Murtii Seeraa keessatti barcuma irra isaan aansu argachuu akka hin dandeenye ka dubbatu, Dargaggoo Jawaar, "Garuu, Mana-maree lameen irratti irra-aantummaa argannaan hojiin isaanii guddaan jijjiiramni gaariin haga ammaa Obaamaan godhe kun akka of duuba deebi'u gochuudhaan yokaan hojii hoji-raaw'achiistuu waggoota lamaan dhufaniif danqanii qabuun laamshessanii, yeroo filannoon prezidaantummaa dhihaatu 'ilaa Mootummaan kun homaa hin hojjenne' jedhanii yakkuu fi akka Prezidaant Obaamaan filannoo hin injifanne gochuu yaaluu malu." jedha.  Waaa'ee duula dorgommii filannoo Rippaabilikaanotaa fi Dimookiraatota gidduutti haga guyyaa kanaatti geggeessamaa "Rippaablikaanonni siyaa'ina guddaadhaan ololaa turan. Maallaqa guddaa itti baasan. Seerri dur akka Kaampaaniileen guguddoon duula filannoof maallaqa gargaarsaa hin kennine ugguru illee mana-murtiin kaasamuun isaa gargaarsa guddaa isaaniif tahe." jedha.  Gaaffii fi deebii guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Haroon Basaqaa Guutee Lola'uun Mana Banootaa irra Miidhaa Geessise

Torban darbe haroon Basaqaa guutee daangaa dhaa bahuudhaan godina Shawaa bahaa aanaa Matahaaraa keessatti kan argamu Mana Barnootaa Sadarkaa Lammaffaa Daandii Guddinaa irra miidhaa dhaqqabsiisuu isaa jiraattonni naannoo beeksisan jiru. Lolaan bishaanii haroo kana irraa madde kutaalee manneen barnootaa, doormitorii ijoollee fi waajjiraalee mana barnootichaa dhuunfachuu isaa dubbatu, jiraataan naannoo sanaa, Obbo Roobaa Boruu.  Mana barumsatti deebi’uun yeroo ga’aa jiru kanatti barattoonni ka rakkoo guddaaf saaxilamuuf jiran ta’uu ka dubbatan, Obbo Roobaan "Bishaan kun mana barnootaa sana erga dhuunfatee torban tokko ta’us hanga yoonaa bulchiinsa naannoos haa ta’u kan Oromiyaa irraa tattaaffii gargaarsaa godhamu hin argine" jedhau .  Biiroo barnoota Oromiyaatti, geggeessaa deemsa hojii, odeeffannoo fi quunnamtii uummataa kan ta’an obbo Kaasaahuun Degefu immoo, haroon Basaqaa guutee Mana Barnootaa Sadarkaa Lammaffaa Daandii Guddinaa dhuunfachuu isaa amananii, "bishaan mana barnootichaatti seene jilba kan hin dabriin waan taheef waan ta’eef yaaddessaa miti" jedhan. Gama Biiroo Barnootaa Ormiyaatiin karoorri jiru bishaan kun torban itti anu keessa hir’achuudhaa baannaan biilsi haaraan magaalattii keessatti ijaarame waan jiruuf barattoota garasitti godaansisuu akka tahe ibsan, Obbo Kaasahun. Uummata naannoo sana jirus miidhaa waan jiruuf uummatichaas bakka birootti sochoosuuf karoorri jiraachuu illee eeranii jiran.  Qophii guutuu fuula kana irraa MP3 tuqaa dhaggeeffadhaa.


Namoota lama Kenneen Dho'iinsaa Ugandaaf Shakkaman Poolisiin Suraa isaanii Ifa Taasise

Poolisiin Ugaandaa dho’insa sana ilaalchisuun ibsa baaseen, kanneen dho’insa sana raaw’atan namoota badanii-balleessuutti muratan lama tahuu beeksisee, lammiwwan Itiyoophiyaa shakkiin qabaman garuu walaba gad-lakkisamuu isaanii mirkaneessee jira.  Ajajaan poolisii Ugaandaa, Kaalee Kaayihuraa waa’ee reeffota haleellaa sanatti shakkamanii ennaa ibsan, reeffoota namootaa bakkawwan dho’insaa lameen irraa walitti-guuraman keessaa, reeffota namoota lameenii ka barbaacha dhufe hin jiru.  Suuraan fuulawwan namoota lameenii walitti-suphamanii, kan marsariitii yokaan marsaa interneetii poolisii adamsitoota yakkamaa, kan Interpool irratti argaman guutmmaatti tahuu dhaa baatus eenyummaa namoota sanaa akka agarsiisan himamee jira.  Namni duraa ka fuula ifaa qal’aa, Somaalee dabalatee nama Gaanfa Afrikaa fakkaatu yoo tahu ka lammataa immoo, fuula bal’aa ka duraa irra gurraacha’u, fuula namoota yeroo baay’ee ardii ka biraa keessatti argamanii ti.  Ajajaan Poolisii Ugaandaa sun Qaamawwan mormaa olii, ka namoota lameenii sun kan of-wareegdota boomiilee torban dabree sana dhoosanii tahuu mirkaneessanii dubbatu.


Benishaangul Gumuz Keessatti Buqqaatonni Qehee Ofiitti Deebi’an Gargaarsa Dhabuun Akka Rakkataa Jiran Himatu

Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti namootni Hagayya bara darbee gara qe'ee isaaniitti deebi'an gargaarsa waan hin arganneef yaaddoo irra-deebiin buqqaasamuu akka qaban dubbatu.\n\nMootummaan naannichaa namoota buqqaasamanii turan keessaa kuma 26 irraa ka hafe hundumtuu deebisamuu ibsee, garuu namoota gargaarsa barbaadan gargaaruun yeroo ammaa akka hin danda'amiiniif beeksiseera. Komishiniin Hooggansa Sodaa Balaa Federaalaa akka gargaarsa dhiyeessu hubachiinee eegaa jirra, jedha. Dhimma kanarratti, anga'oota Komishinichaa Federaalaa irraa deebii argachuuf yaaliin taasisne hin milkoofne.


Jiraattonni Magaalaa Wal-qixxee Hojii Dhaabuun Mormii Deemsisan

Magaala guddaa godina Guraagee Walqixxee keessatti ajjeechaa torban darbe poolisoota mootummaa bulchiinsa naannoo kibbaatin namoottan sadii irratti raawwate mormuudhaan jiraattonni hojii dhaabuun mormii isaanii itti fufan. Jiraattonni magaalaa walqixxee VOAn haasofsiise, Roobii darbee jalqabee, waajiraawwan mootummaa, manoottan daldalaa bakka hedduutti waan hojjataa hin jirreef rakkoon tajaajilaa akka jiru himan. Komishineeriin poolisii naannoo bulchiinsa kibbaa Alamaayyoo Maammoo, rakkinichaaf furmaata karaa nagaa keennuudhaaf jaarsolii biyyaa fi hoggantootaa hawaasaa wajjin marii taasisaa akka jiran VOAti himani jiru. Akka komishineerichi dabalani jedhanitti dhimma Kanaan walqabatee namoonni sadii du’anii, sadeeti immoo erga mada’anii boodaa namoonni 15 qabanii hidhamaniiru. Jiraattonni magaalaa walqixxee sababa hanqina bishaaniitiin kan ka’ee mormii kan taasisan yemmuu ta’u, Poolisiin naanichaa tajaajilli bishaanii beekaa akka addaan citu kan taasisan hojjattoonni mootummaa qabamuu isaanii ibsee, hiriiraa mormii sanas kan karaa irraa maqisan namoottaan gaafii Ajandaa bulchiinsaa naannummaa leelisann akka ta’e ibseeraa.  Haa ta’u malee, amma poolisoonni gara tarkaanfii humnaa fudhachuutti ce’anutti hiriirichii nagaan adeemaa akka ture kan ibsan jiraattonii magaalichaa, jechaa komishineerii poolisii naannichaa akka hin fudhanne ibsuu isaanii gabaasinni Yoonaatan Zebdiyoos Hawaasaa irraa erge eereera.


Gareen Atileetota Itiyoophiyaa Shaampiyoonaa Qaxxaamura Biyyaa Kan Addunyaa Sadarkaa Lammaffaa Argachuun Xumure

Shaampiyoonaan Atileetiksii Qaxxaamura Addunyaa kan bara 2023 Onkololessa 18 bara 2023 Awustiraaliyaa magaalaa Bathurst keessatti gaggeeffamera. Dorgommiin kun marsaa 44ffaa yoo ta'u, gareen biyyooleesaa Itoophiyaa dargaggootaa fi ga’eessotaan qabxiin galmeesiseen addunyaa irrattii saddarkkaa 2ffaa galmeessisuun sumure. Gareen biyyoolessaa Keeniyaa qabxii waligalaatiin 1ffaa ta’uun beekamee jira. Dorgommii dubbartoota fageenya kilomeetira 10n Itoophyaa bakka bu’uun kan hirmaatte Atileet Letesenbet Gidey sarara dhumma irratti kufuu isheettin caaraa mo’achuuf qabdu dhabde. Dursaan garee biyyooleessa Itoophiyaa Komandar Tooleeraa Diinqaa kufaatii Letesenbet Gidey fi qabxii argame ilaalchisuun Sagalee Ameerikaaf ibsa kennanii jiru.


Gumiin Gamtaa Afrikaa Gabaa Walabaa fi Dhimmoota Birootti Fuuleffachuun Geggeessame Xumurame

Guyyoota lameen darban finfinneetti kan gaggeeffamaa ture Walgahiin Gamtaa Afriikaa 36ffaan kaleessa galgala xumuramee jira. Gumichi Daldala bilisaa Afrikaa irratti kan ballinaan mariyate yoo tahu, dhimma shororkeessummaa fi nageenyaa kaanirrattis irrattis dubbatee jira. Dura taa’aa gamtaa Afrikaa bara 2023 ta’uun kan muudaman Prezdentiin Koomoroos Azaalii Asumaanii bara 2023, gabaan daldalaa Afrikaa akka guddatu jabaatanii akka hojjetan ka dubbatan yoo tahu, Dura taa’aan Koomishinii Gamtaa Afriikaa Muusaa Faakiis rakkoon nageenyaa fi kaan akka karoora guddaa Afrikaan qabatte hin gufachiifne hojiin jalqabamuu isaa himan.


Jijjiirama Mootummaa Deemookraatawaa hin Taaneef Obsa hin Qabnu: Gamtaa Afrikaa

Biyyoota heera qabaniin ala humna waraanaan aangoo qabataniif obsa tokko kan hinqabne ta’u kan ibsee gamtaan Afrikaa, mootummoota haala akkasiin aangoo qabatan afur miseensummaa isaanii akka rarraaseetti kan itti fufuu ta’u Dilbata kaleessaa cimsee ibsee jira. Biyyoonni kutaa Saahel ta’an kan akka Burkina Faasoo, Giinii fi Maalii akkasumas Sudaan waggoota darban keessa fonqolcha mootummaa gaggeessaniie booda, qaama Paan Afriikaaniin, qoqqobbii irra kan kaa’ame yoo ta’u, Gamtaan Afrikaa garuu gara bulchiinsa dimokiraatawaatti akka deebi’an gargaaruuf qophii ta’uu Wiixata ibseera. Gumiin gamyaa Afrikaa kun jijjiirraa mootummaa kan heera biyyaa faalleesuun gaggeeffamuuf obsa tokko akka hin qabne irra deebi'ee mirkaneesse jira jedhan Komishinarri Dhimma Siyaasaa, Nagaa fi Nageenyaa gamtaa Afrikaa, Bankole Adeoye. Komishinichi biyyoonni miseensa ta'an kanneen sirna heera mootummaatti akka deebi'an deeggaruuf qophiidha, yaadni jiru dimokiraasiin hidda gadi fageeffatee guddifamuu fi eegamu qaba" jechuun ibsa gaazexeessitootaaf guyyaa xumuraa walgahii gamtaa Afrikaa dhuma torbee dabree Finfinnee keessatti gaggeeffamu irratti ibsa kennaniin dubbatan. Itti dabaluudhaanis, Gamtaan Afrikaa mala dimokiraatawaa hin taane kamiin iyyuu aangoo siyaasaa qabamuuf, obsa akka hin ilaalamneee irra deebi'anii cimsuun barbaachisaadha, jedhan. Gamtaan Hawaasni Diinagdee Biyyoota Afrikaa Dhihaa (ECOWAS) naannichaas qoqqobbii biyyoota Saahel sadeen irratti kaa’e kabajaa akka jiru ibseera. Hoggantoonni biyyoota Afrikaa Dhihaa yaa’ii Gamtaa Afrikaa cinatti walga’uun tarkaanfiiwwan fudhataman gamaaggamuun bulchiinsa siiviilii naannolee sadeen keessatti deebisuuf adeemsa jiru irratti mari’ataniiru.


Atileet Qananiisaa Baqqalaa Waa’ee Dorgommii Qaxxaamura Biyyaa Awustiraaliyaatti Geggeeffamuu Ibsa Kennee Jira

Fiigicha Qaxxaamuraa Biyyaa Addunyaa 44ffaa Awustiraaliyaa magaalaa Bathurst keessatti Sanbata kana geggeeffamuu jalqabu irratti biyyoota 48 irraa atileetota 453 tu hirmaata. Ityoophiyaan atileetota dorgommii qaxxaamura biyyaa Jaanmeeda irratti ba’ii gaarii argatan 26 hirmaachisuuf jirti. Shaampiyoonaa qaxxaamura biyyaa injifachuun warqee 11 kan badhaafamee harkaa qabu Atileet Qananisaa Baqqalaa haala adorgommichaa fi waa’ee atileetota Itiyoophiyaa dorgomanii Sagalee Ameerikaaf ibsa kennee jira.


Komishiiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Tarkaanfii Poolisii Balaaleffatee Jira

Komishiinichii ibsa baaseen,bulchiinsa naannoo kiba Itiyoophiyaa magaalaa Walqixxee keessatti namoottan hanqina bishaaniitin walqabatee Roobii dheengaddaa morimiidhaaf bahan irraatti poolisiin tarkaanfii madaalaawaa hin taane fudhachuu isaa ibsuudhaan, tarkaanfii poolisootaa kanaanis namoottan Sadii ajjefamuu isaanii ibsee jira. Komishineeriin Poolisii naannoo kibbaa Alamaayyoo Maammoo, “Namoottan caraa kannatii fayyadamanii ajandaa gaaffii naanummaa dhiheesan “ hokkora kaasuu isaanii ibsuudhaan balaallefachuu isaanii Yoonaatan Zebdiyoos gabaaseera. Dhimma hanqina bishaaniitin kan ka’ee jiraattonni mormii dhiiheesaan kumaataman lakkawwaman magaalaa walqixxee keessatti Roobii darbee hiriira taasisuun isaani gabsamuun isa ni yaatama.


Kibba Itiyoophiyaa Magaalaa Walqixxeetti Walitti Bu’iinsi Uumame Lubbuu Namaa Galaafate

Itiyoophiyaa gama kibbaa magaalaa Walqixxee keessatti roobii kaleessaa walitti bu’iinsa mormitootaa fi poolisii gidduutti uumameen namoonni sadii du’uu komiishinerri poolisii naannoo sanaa Alemaayyehu Maammoo VOAf ibsaniiru. Hiriirtonni kumaan laka’aman hanqina bishaanii mormuu dhaan magaalaa Walqixxee keessatti hiriira mormii geggeessaniiru. Gareewwan gurmaanan carraa kanatti fayyadamuu dhaan ajandaa naannoo hundeessuu jedhuu fi gochaalee walitti bu’iinsaa ka biroo tuttuqatan jechuu dhaan komiishinerichi poolisii kun beeksisaniiru. Jiraattonni garuu xiinxala hoogganaa poolisii naannichaa irratti walii hin galan. Hiriiri kun hanga humnoonni nageenyaa gidduu seenanii dhukaasa bananitti karaa nagaa geggeessamaa kan ture ta’uu VOAtti himaniiru jechuu dhaan Yonaattan Zebidiwoos gabaaseera.


Referendemiin Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Kibbaa Keessatti Geggeessame Seera fi Sirana Eega Tahuun Himame

Referendemiin naannoo uummattoota kibbaa keessaa akka duraan karoorfametti geggeessamuu isaa gamtaan hawaasa sivilii irraa walitti dhufe kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Naannoo Kibbaatti kan argaman godinaalee ja’aa fi aanaalee addaa shan keessatti kan geggeessame murtiin uummataa akka seera filannoo fi qajeelfama biyyattiitti yeroo qabameefitti geggeessamuu isaa dhaabi gamtaa qindeessa filannoo hawaasa sivilii Itiyoophiyaa beeksisee jira. Dhaabi gamtichaa gabaasa isaa duraa kaleessa ifa taasiseen akka jedhetti, rakkoolee amanamummaa adeemsa sana mudate jiraachuu ibsee jira. Bara 2019 keessa kan hundeffame dhaabi gamtaa qindeessa filannoo kun gamtaa dhaabolii hawaasa sivilii 175 ol kan of keessaa qabuu fi kanneen fedha ofiin hojjetan lammiiwwan Itiyoophiyaa kumaan laka’aman ennaa filannoo fi referendemii geggeessameef bobbaasee jira jechuu dhaan Yoonaatan Zebdiwoos gabaasee jira.