Mariin Sudaan Erga Mormiin Farra Mootummaa Ka’ee Booda Addaan Cite

Mariin gumii hooggana waraanaa Sudaanii fi mormitoota gidduutti jalqabe kan aangoo qooddannaa irratti fuuleffateerga hiirtota mormii keessaa ja’a ajjeefamanii booda yeroo biraatti darbee jira. Gumiin hooggana waraanaa kan yeroo ce’umsaa Sudaan fi gareeleen mormitootaa erga kutaa Kordofaan kaabaa keessatti hookkarri ka’ee barattoota dabalatee hiriirtonni mormii ja’a ajjeefamanii booda marii isaanii rarraasanii jiru. Mariin sun kan dhaabate gaaffii mormitootaan ture. Mormitoonni kun hookkara hiriirtota mormii kanneen gumii hooggana waraanaa Sudaan morman irratti ka’e balaaleffatan. Hoogganaan mormitootaa Kamaal Karaar akka jedhanitti hookkara Obbayeed bakka barattoonni itti ajjeefamanitti ka’een booda mormitooni marii sana dhaabuun isaanii tarkaanfii dhuma eegamaa ture. Mormitoonni mariin sun yeroo hin murtaa’iniif akka turu barbaadu jedhan. Gumiin hooggana waraanaa sudaan akka jedhetti ajjeechaa hiriirtota sanaaf loltoonni waraanaa itti hin gaafatamani. Bakka isaa milishoodta kanneen qaama mootummaa duraanii kanneen jeeqamaa fi tasgabbii dhabamsiisuu yaalan balaaleffatan. No media source currently available


Ijoolleen Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo Hedduun Dhibee Eboolaan Qabaman: UNICEF

Jaarmayaan gargaarsa daa’immanii ka tokkummaa mootummootaa UNICEF lakkoobsi ijoollee Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo keessatti vaayresii Eboolaan qabamanii fi dhukkubichaan du’aa jiranii kan eegamuu ol hamaa ta’uu gabaasee jira. Liisaa Shilaayin akka gabaastetti Repaablikii dimokraatawaa Koongoo keessaa namoota dhibee Ebolaan qabaman 2671 keessaa 700 ol ijoollee yoo ta’an dhibee lubbuu galaafatu kanaan ijoollee qabaman keessa walakkaa dhaa ol umuriin isaanii waggaa shan gad ta’uu UNICEFtti ogeessa fayyaa kan ta’an Jeroomee Faafman beeksisaniiru. Daawwannaa guyyaa sadii Koongoo Kaaba gama bahaatti geggeessuun kan xumuran Faafman lakkoobsi kun hedduu ol ka’aa dha jedhan. Lakkoobsi kun bara 2014 ennaa dhibeen kubn Afriikaa dhiyaa keessatti ka’e lakkoobsa ijoollee dhibee kanaan qabamanii irra hedduu guddaa dha jedhan. Dhibeen kun namoota kuma 28 ennaa qabu, kanneen kuma 11 ta’an galaafate. No media source currently available


Uhuuruu Keeniyaattaa Minisira Maallaqaa Haarawa ‘Muuddatan’

Pirezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa Minsitira Maallaqaa biyyattii haarawaa muuduu beeksisan. Heenrii Rootich dheengadda Kibxata gocha malaammaltummaan shakkamanii poolisiin qorataa waan jiruu Keeniyaattaan bulchaa Maarsabiit duraanii Ukur Yaataniidhaan bakka buusaniiru; Galmoo Daawit. No media source currently available


Suudaanitti Yaalii Fonqolcha Mootummaa Tureen Walqabatee Hoggantoonni Waraanaa Gameeyyin Hidhaman

Waraanni Sudaan, yaalii fonqocha mootummaa biyyattii keessatti geggeessameen wal-qabatee, hoogganaa humnoota waraanaa fi qondaalota waraanaa gameeyyii hedduu hidhuu isaa beeksise. Waraanichi ibsa kaleessa baaseen akka jedhutti, hoogganaa hunoota waraanaa Jeneraal Hashiim Abdel-Mutaalib Babakir fi qondaalota waraanaa ol’aanoo yoo xiqqaate 12 kanneen inni hidhe. Maddi oduu mootummaa Sudaan – SUNA jedhamu immoo, hoogganoonni Tika-nagaa Biyyaalessaa fi Naga-eegumsaa, hoogganoonni Sochii Musliimaa fi Paartii Koongiresa Biyyoolessaa yaalii fonqolcha mootummaa sana keessaa harka qabaachuu isaanii dubbata. Baatii kana keessa qofa, Sudaan keessatti, kun yaalii fonqolcha mootummaa lammaffaa geggeessame tahuu isaa ti. Jalqaba baatii kanaa irra, Gumiin Humnoota Waraanaa biyyattii bulchaa jiru, yaalii fonqolchqaa Adoolessa 11 geggeessame – jedhuun wal-qabatee, qondaalota waraanaa hojii irra jiranii fi gadamoojjiilee – walumaa-gtalatti 16 hidhuu isaa beeksisee ture.


Paartileen Sudaan Keessaa Hatattamaan Rakkoo Jiru Furuun Hegeree Haaraa Biyyattiin Qabaattuf Karaa Saaqa:Donaald Buut

Hogganoonni Sudaan keessaa mootummaan ce’umsaa biyyattiif ijaaramu maal ta’u akka qabu bubbataa jiru.Sudaanti jila addaa kan Amerikaa ta’uun torban 6 dura kan muudaman Donaald Buut kun deemsa yeroo dheeraa fudhachuuf jiru keessatti jalqabbii dha jechuun akeekkachiisan. Torbanneen ja’an darbaniif Kaartuum Braasals fi Finfinnee gidduu imalaa kan turan Buut sudaan keessatti bulchiinsa sivilootaa hundeessuuf imaammata biyyi isaanii hordooftu deggeruuf hojjataa jiru. No media source currently available


Keeniyaan Pirojektii Anniisa Elektiraa Qilleensarraa Maddisiisu ‘Guddicha Afriikaa’ Eebbisiiste

Keeniyaan Piroojektii Anniisa elektiriikii ka humna qilleensaarra maddisiisu eebbisiiste. Pirojektiin kun Maarsabiititti ka ijaarame yoo tahu, Afriikaa keessaa isa guddaa dhaa jedhame; Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Geedala Aljeeriyaa Nyeenca Senegaal qaarifte doolara miliyoona 4.5 badhaasan

Aljeeriyaan nama kuma kurnya hedduutti itti yaamtee karaatti baatee ijoollee isii duula waancaa kubbaa miilaa mootee mirgaan galte,simattee, yooyyifatte. Simalchaa tana pirezidaantii fi muummeen ministeraalleen keessa jiran. Geedala Gammoojjii,maqaa garee Kubbaa Miilaa Aljeeriyaan baafatte. Jarii kun tana waliin marroo lama waancaa kubbaa miilaa Afrikaa moo’e. CAF, Federeshiiniin kubbaa miilaa Afirkaa dorgommii barana Masriitti qopheesse biyyitii 24 haga ji’a tokko taphachaa baate irraa doolara miliyoona 80 argate.    Otoobusii garee Aljeeriyaa baatee deemu footoo taphattoota isaanii itti maxananisii “biyyitii isaniin maklkaa dabartee” jedhanii maqaan faarsan. Geedaltii Aljeeriyaa Giinii, Ayvori Kosti, Naayjeriyaa, Keenyaa fi Tuniiziyaa qaqaariftee Nyeenca Senegaaliin baatee haga daqiiqaa 94 cufa waluma irra oolan. Biyyitii isiin akkana wal irra oolteen tun Nyeencii Senegaalilleen Uganda,Beni,Tunisia fi biyya akka akkaa ufi duraa gorse Geedala Aljeeriyaatiin bahe chochochuu dhoortee waluma irra oolanii eegee cincahaa lafaan gahan. Jabeenna isaa kanaaf CAF, Nyeenca kana doolara miliyoona 2.5 badhaase. Geedala Nyeenca qaarifte ammoo doolara miliyoona 4.5 badhaasan.


Somaaliyaa Keessatti Bombiin Dhohee Lubbuu Namootaa Galaafate

Wiixata har’a magaalaa Moqadishoo keessatti bombiin konkolaataa irraa dhohee yoo xiqqaate lubbuu nama 17 galaafachuu isaa maddeen wal’ansa fayyaa raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru. Daayreekteerri hospitaala Moqadishoo guddichaa Dr. Mohammad Yusuuf akka jedhanti namoonni ka biroon 28 balaa kanaan madaa’anii gara hospitaalaa geeffamanii jiru. Balaan dhohinsaa kun kan dhaqqabe of-wareegaan shakkame tokko kokolaataa dhukaatotaan guutame Moqaadishoo keessaatti bakka daandileen 4 itti wal qaxxaamuran cina hoteela argamuutti dhoose. Namoonni ijaan argan raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti kokolaataan suun daandii gara dirree xayyaaraa moqadhishoo kan Aden Abdullee jedhamutti geessu irraa ulaa sakata’aa jiru biraa deebi’ee. Hidhattonni Al-shabaab balaa kanaaf itti gaafatama fudhatee jira.Qondaalli basaasaa gameessi kan al-qaidaa guyyaa afur dur haleellaa dhaqqabeen eega ajjeefamanii booda/balaan har’a kun dhaqqabe.


Geedaltii Aljeeriyaa Adoo Namii Kuma 75 Istaadiyoomiitti Bahee Daawwatuu, Nyeenca Senegaal Qaariftee Waancaa Irraa Fudhattee Galatteen

Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa,AFCON 2019 biyya 24tti jalqabee goolii 102 gale.Laafaan keessaa galee jabaan walti hafe: Geedala Aljeeriyaatii fi Nyeenca Senegaaliiti. Akka maqaa jari baafateetti gareen kubbaa miilaa Aljeeriyaa,Geedala ka Senegaal ammoo Nyeenca. Jarii kun lamaan tapha hedduu taphachaa waan tureef caphaa hidhatee buqqa’aa dhidhiibatanii walti kakka’e.Tapha daqiiqaa 94 ka hardhaa irratti Senegaal akkuma dansaa jabaattee kubbaa waltitti kennaa,fulaa qabachaa taphatte. Taatullee Aljeeriyaan daqiiqaa 2essoo irratti milkooftee goolii galfatte.Goolii tana Baghdad Bounedjah,nama ganna 27 lakkoofsa 9 keeyyatee taphatutti galcheef. Gurbaan kun kilabii Qatarii taphata. Bara 2018-2019 goolii 39 galche. Aljeeriyaan waancaa moote tun barana marroo hedduu seera tapha yakkitee marroo afur kaardoo hadhoo (yellow card)n adaban. Aljeeriyaan barana waliin marroo lama Waancaa Kubbaa Miilaa mootee (1990, 2019) dheebuu ganna 29 baate. Nyeenca Senegaal(Lions) Akka Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFAn baasetti Aljeeriyaa (Desert Fox) dandeettii kubbaa miilaatiin Afrikaa keessaa 1essoo addunyaa 24essoo.Marroo 14 waancaa Kubbaa miilaa Afrikaatii taphattee ganna 17n duratti sadeessoo taate. Geedaltii Aljeeriyaa(Algerian Fox) Dandeettii kubbaa miilaatiin Afrikaa keessaa 16essoo addunyaa ammoo 69essoo marroo 17 tapahtte bara 1990 shaampiyoona taate. Aljeeriyaan gaafasillee biyyumaa fi biyyee isii irratti adoo namii 105,000 bahee daawwatuu Risaa Ciwwisaa Naajeeriyaa (Nigerian Supper Eagles) 1-0 mootee waancaa irraa fudhatte. Baranallee Geedaltii Aljeeriyaa Risaa Ciwwisaa Naayjeeriyaa 2 dhooftee lafaan dhoofte.Tuniiziyaan walti gadi dhiisan takkittumaan qaaritee Nyeencaan walti marte.Geedaltii Aljeeriyaa warra barana walti marteen cufaa hinuma qaarifte. Senegaalii amma walti marteen tanaayyuu guyyaa 6n duratti tokkoon irraa galchitee moote. Tapha baranaa irratti Aljeeriyaan marroo 6 taphatte 5 moote 1 walqixxee. Giinii, Ayvori Kosti,Naayjeriyaa, Keneyaa fi Tuniiziyaa qaariftee goolii 12 tuulattee asi geettee Senegaalillee akkasuma tolchite. Woma taateefuu Waancaan Afrikaa ammallee gannuma itti aanu maree dhufa wannii bulanii itti ka’an fagoo miti


Pirezidaanti Doonaldi Tiraampii Miseensotii Kongireesii Amerikaa afuriin dubbiin wal qoqqoluutti jira

Pirezidaanti Tiraampii fi miilotii isaa dhiyoo tana Ilaan Oomar yo Amerikaan sii hin “biyya dhufteefitti deebi’i” jechaa bahan. Oomari mana marii Amerikaa keessatti footoo kaatee “ani asi jiraa, asumatti naaf male mana ummataa keessa jira wannii jiraa tanuma tanumatti obsi,” jettee deebii kenniteef.Ilan Oomar lammii Amerikaati. Tiraampi hardha waliin guyyaa afur Ilaan Oomar miilota isii Kongireessii Amerikaa nama afuriin yoo isaaniin hin tahin biyya teessanitti ufi rraa galuu dandeettan jedheen. "Akka ani sehutti jarii kun Amerikaa jibba,”jedhe Tiraampi Ilaan Oomar, Aleksanderiyaa Korteezii,Ayana Pressely fi Rashida Tlaib.” Jarii afranuu hiddii isaanii biyya ormaati taatullee barana kongireesii Amerikaatii filamee paartii demokiraati keessa jira.Tiraampi yoo hardha godina North Karlolina dhaqellee “Ilaan sanyii Semetik jibbit” jedhee. Gumiin innii wa itti dubbachuutti jiru ammoo “lallabee biyya isiitti nurra ergi,” jedheen.Ilaan Oomar walalaaoo qabsooftu Amerikaa beekamtu, Maya Angelo fkn fudhattee Tiraampii deebii kennite. "Dubbiin na madeessuu fa dandeettaa,ilaan nama waraanuu dandeettaa ,jibbaan na ijjeesuu fa dandeettaa taatullee ani akkuma qilleensaa oli ka’aa,” jetteen. Waan pirezidaanti Tiraampi miseensota Kongiressii Amerikaa kanaan jechuutti jiru nama hedduutti jibbaa deemuutti jira.


BBCn Waajira Isaa Burundii Keessaa Cufuufi

Dhaabbatni Oduu BBCn Waajira Isaa Burundii Keessaa Akka Cufuuf Deemu Labsee Jira. Tarkaanfii kana fudhachuun isaa, mootummaan Burundii ehama hojii isaa uggure, akka eyyamicha haaressuuf eega baatiilee 14f kadhataa turee booda tahuu beeksisee jira, BBCn. Gareen walabummaa miidiyaaf qabsaa’u “Reporters Without Boarders” yokaan Gabaastota Daangaan Hin Uggurre jedhamu, BBCn waajira isaa Burundii keessaa cufuu isaatiin, haalli walabummaa preesii biyyattii keessaa akkaan yaaddessaa tahuu isaa dubbata. Burundiin ammaan duras, ehama hojii kan Raadiyoo Sagalee Ameerikaa yokaan VOA rarraastee turte. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Dr.Ruuti ‘Diqqoo’ Waariyoo Afrikaatti akka ijoolleen gurrii ulfaatu komputeraan wal haasahan ‘app’ hojjachuufiitti jirti

No media source currently available Dr.Ruuti ‘Diqqoo’ Waariyoo Afrikaa Kibbaatti porofeesera yuniversitii Free State.  Haga baruma PhD cufaa achumatti hobbaafatte. Ammallee achumatti itti gaafatamtuu dipaartimentii Komputeraa fi Teknooloojiiti. “Ani namuma baaddiyaatti dhalatee guddatee qoraanii bisaanillee dhaqe” Lafa keessaa dhufe teknooloojiin faluuf barumsa komputera jalqabde. Diqqoon Keenyaatti ijoollee Marsabeetiiti. Ijoolleen dubraa barumsa saayinsiillee akka dandeettu agarsiisuuf barumsa jalqabee jette. Digii lammeessoo yoo Free State keessatti nama 20 waliin jalqabdee kophaa eebbifamte.“Achuma aayyoon naan jette waan qabadhe fulaan gahaa jedhee dhiisuu dide,” jette. Dr. Ruuti ijoollee Afrikaa akkana qarqaaruu feeti. Keessattuu ijoollee gurrii ulfaatu, ykn akka aadoyyee wa hin dhageenne gargaaruutti jirti. Porojeektii Vision Based Gesture Recognition System jedhan ijoolleen gurrii ulfaatu,milikeeta harkaatiin komputeraan walti haasahan hojjachuutti jirti. APP isiin hojjachuuniitti jirtu tun waan duudaan ykn namii dubbachuu fi dhagahuu hin dandeenne harkaan haasahu komputera irralleetti barreessiti. Ammaaf Afrikaa Kibbaa ,Free State fi Keenyaa, Naayroobii keesatti garaaruutti jirti. Afrikaa Kibbaatti ijoollee gurrii ulfaatu 30 ganna ta 9-20tti tahanitti porojeektii tanaan barachuutti jirti.Bara 2020 ammoo Keenyaa,Naayroobiitti ijoollee 1, 000 tahaniin jalqabdi. “Ijoolleen duudaan fulaa hin qabdu…dubbiin dhibdullee wa hojjachu hin dadhamne warrallee duubatti hambisuu hin barbaanne,” jette Dr.Ruuti. Dr.Ruuti Afrikaa Kibbaa yoo heddu sanyiin nama jibban, jabeenna barnoota saayinsiitii fi miidhaa uwwaan barnoota saayinsii hin dandahan jedhan dandeettee PhD fixxe. “Yo fedhii qabaatte waan hin obsine hin qabdu.”Gaafa isiin barumsa saayinsii kana barattullee namii hedduun ‘ufuma saatii fixxaa dubartiin PhD gahuuf guddoo nama rakkifti jedhenii jennaan “yoo dadhabe anuu laalee dhiisa jedhee itti seene. Laalee jennaan na hin dhimne.” Dr.Ruuti porojekti Indigenous Knowledge System jedhuun Boorana gargaarti Porojeektiin tun akka jecha isiitti waan Booranii duruu qabu; fkn oguma innii lafee caphxe hidhee fayyisu, hidda mukaa,baala mukaa innii namaa fi horiin fayyisu fi finna isaa innii naannoon wal dandahaa jiraatuun. Kana cufaa ‘data base’ ykn akka addunyaan agartu komputera keessa kaahuu feeti. Waraqata Qorannoo Dr.Ruuti Dr.Ruuti ‘Diqqoo’ Afrikaa teknooloojii barnootaatiin guddisuuf bara 2018 keessa warqata qorannoo 13 baaftee baruullee saayinsii Amerikaa Springer irratti baafte. Bara 2019 ammoo warqata qorannoo 4 baafte. Ganna afur keessatti waraqata qorannoo 30 baafte. Barana haga guddaan karuma Afrikaan guddisan irratti wa barreessite. Ganna afur keessatti waraqata qorannoo 30 bafte.Akka Dr., Ruuti jettetti app amma Keenyaatti garuma fedhaniin bilbila harka irraa horiin walii ergan M-Pesa ijoolluma barnoota komputeraa baratanitti jalqabe. Dr.Ruuti saayintistii Komputeraati.Saayintistiin Komputeraa waan kakkana hojjata: Dr.Ruuti hujii hojjatteef biyya hedduu keessaa waraqata ragaa argatte ammallee konfereensii ogeeyyotii saayintistoota addunyaa Adoolessa 26-31 Orlaandoo, Filooridaatti walti dhufan Human Computer Interaction 2019f dhufuutti jirti. Kora sun irratti porojeektii Duudaa Afrikaa gargaaruuf baafatte Vision Based Gesture Recognition System addunyaatti himatti. Warrii achitti walti dhufulleen hujuma akkanaa kana wal agarsiifata.


Humnoonni Sudaan Waliigaltee Aangoo Qooddannaa Mallatteessan

Bakka-bu’oonni Gumii Humna Waraanaa Sudaaniin bulchaa jiruu fi kan wal-taatota falmii mirga dimookiraasii, har’a, waliigaltee aangoo qooddannaa mallatteessanii jiran. Walii galteen Kaartuum keessatti mallatteeffame lbsii heeraa hamma jimaata dhuftuutti mallatteeffamu of keessaa qaba. Fooya’inni argame kun ce’umsa siyaasaa tarkaanfii tokko gara fuula duratti kan tarkaanfachiisee fi waraanni hoogganaa yeroo dheeraa Omar al-Bashiriin jalqaba waggaa kanaa aangoo irraa darbee as jeequmsa baatileef geggeessameen booda kan argamee dha. Walii galteen aangoo qooddannaa, gumiin gamtaan hundaa’e filannoon haaraa geggeessuu dura waggoota sadiif Sudaaniin akka bulchu ka jedhu of keessaa qaba. Walii galtee sanaan booda jaarsi araaraa Itiyoophiyaa Mohaammud Diriir paartileen martinuu walii galtee sana irra ga’uu isaanii galateeffataniiru. No media source currently available


Yaaliin Fonqolcha Mootummaa Sudaan Hin Milkaa’in Hafe

Gurmuun waraanaa Sudaaniin bulchu Humnootiin naga eegumsaa angawootas waraanaa kanneen yaalii fonqolcha mootummaa yalan faana bu’an jechuu dhaan dubbi himaan grumuu waraanaa beeksisanii jiru. Leetinaant jeneraal Gamal Omar ibsa kennaniin akka jedhanitti erga yaaliin fonqolcha mootummaa erga geggeessamee booda yoo xiqqaate hoogganaa isaanii dabalatee angawoonni waraanaa 16 to’annaa jala oolaniiru. Omaar akka jedhanitti yaaliin fonqolchaa kun yeroo hamtuutti geggeessame, kunis garee dimokraasii leellisanii fi humnootii walabummaa fi jijjiiramaa gidduutti walii galteen ennaa irra ga’ametti ture. Waraannii fi gurumuun leellistoota dimokraasii torban darbe gamtaa dhaan gumii waggoota sadii fi biyya bulchee booda irra filannoo qindeessu uummachuuf walii galan.


Lammiin Eertraa Seeraan Ala Nama Deddeebisuun Himatame Walaba Ba’e

Seeraan ala nama deddeebisuu adda durummaan hooggana jedhamuun kan himatamee fi dogoggora maqaati malee ana miti jechuun falmataa kan ture lammiin Eertraa dhugaa dubbate jechuun mannimurtii Xaaliyaanii murteesseefii jira. Manni murtichaa har’a ture murtii kana kan dabarse. Addunyaa irraa caasaa namoota seeraan ala deddeebisuu keessaa garee tokko hooggana jedhamuun kan himatame Medhaanee Yehadgoo Merid kan jedhamu lammiin Eertraa, Itiyoophiyaa,Liibiyaa Sudaanii fi tokkummaa Imireetot Arabaa akkasumas Awrooppaa keessaa dameewwan akka qabutu ibsame. Bara 2016 Sudaan keessatti qabamee Xaaliyaaniitti dabarfamee kan kenname garu ana Medihaanee Tesfaamaariyaam Berihee ti hojiin koos hojii mukaa ti jechuun falmaa ture. Bifi namoota lamaanii wal fakkaachuu dhabuu qofaa utuu hin taane ragaan qorannaa DNA argame illee kan hidhaa keessa jiru falmii Medihaanee dhugumsus abboonni alangaa Xaaliyaanii diduu dhaan hidhaan waggoota 14 akka itti muramu gaafataniiru. Jimaata har’aa ture manni murtii Palermoo Medihaanee Tefaamaariyaamiif kan murteesse.


Jaarmayaan Mootummootaa Addunyaan Hojii Afriikaan Shororkeessummaa To’achuuf Hojjetaa jirtu akka Deeggaru Gaafate

Barreessaan Olaanaa Dhaabbatichaa Antooniyoo Guteerees Wal gahii Afrikaa olaanaa ka hojii Shororkeessummaa to’achuurratti xiyyeeffate Naayiroobii Keeniyaatti taa’amerratti hirmaatanii jiru; Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Misaayilli Maadhee Ripxe Loltoota Liibiyaa Keessaa Argame Kan Ferensaay Jedhame

Misaayilli baatii Waxabajjii keessa maadhee ripxe loltoota Liibiyaa keessaa argame kan Ferensaay ta’uu biyyattiin har’a amantee jirti. Hoogganaan ripxe loltoota Liibiyaa Kaliifaa Haftar baatii Ebla keessa mootummaa fonqolchuuf duula labsanii jiran, erga duulli kun jalqabee as namoonni kuma tokkoo ol du’uu tokkummaan mootummootaa beeksisee jira. Humnootiin mootummaa deggersa sadarkaa addunyaa qabuuf amanamoo ta’an, misaayila Javelin jedhu kan tokkoon isaa doolaara $170,000 baasu arguu isaanii dubbatan. Kunis ennaa haleellaa milkaa’e kan magaalaa Kaliifaa Haftaar qabatee jiru Geeryaan irratti geggeessametti argama. Magaalaan gaarreniin marfamtee jirtu kun kibba Tripoolii irraa fageenya km 64 irratti argamti. Ferensaay ibsa kenniteen Kaliifaaf meeshaa farra misaayilaa kennuu haaluu dhaan kun walii galtee uggura meeshaa waraanaa kan tokkummaa mootummootaaf US cabsa jettee jirti. Ministriin ittisaa immoo meeshaan sun cabaa fi hojii irra waan oolu waan hin ta’iniif hanga manca’utti kuusaa meeshaalee keessa kaa’ame jechuu dhaan meeshaan kun attamiin akka bade garuu hin ibsine.


Senegaal kubbaa miilaatiin Afrikaa dura jiraattullee takkuma AFCON hin moone, Masriin moo’uun beekan ya galte Afrikaan waluma dhahuutt jirti

Senegaal kubbaa miilaatin Afrikaa dura jirtu takkuma waancaa hin moone, Masriin moo’uun beekan ammoo beekan yakeessaa galte Afrikaan waluma dhahuutt jirti Eegii jalqabanii amma guyyaa 20eessoo itti jiran.Biyya 24tti jalqabee amma 8 walti hafa Masritti qopheesse.Masrii ya keessaa galchanii amma biyya afuritti walti hafa. Dorgommii waancaa Afrikaa baranaa,AFCON haga ammaa marroo 34 taphatanii goolii 67tti gale. Senegaal tapha hardhaatiin Beeniin tokko dhooftee dorgommii keessaa baafte. Senegaal takkuma waancaa Afrikaa hin moone taatullee gabaasa FIFAn barana baaseen dandeettii kubbaa miilaatiin Afrikaa keessaa tokkeessoo. Beeniniin diqqayyoon Afrikaa gama Dhihaa ykn gama Ila Galchuu tun takkuma waancaa Afrikaa hin moone. Senegaal ilma isii Liverpool keessaa yaammaatte, Saadiyoo Maanee abdatti.Beeniin baruma kana biyya 8n walti hafan taate tapha armaan duratti taphatte cufaa walqixxee baate. Bori Ayvori Kostii fi Aljeeriyaa, Madagaskaarii fi Tuniiziyaatti walti dabra. Naayjeeriyaan amma Afrikaa Kibbaatiin walti jirtu tun marroo sadii waancaa Afrikaa moote. Mee warra hardha taphtu ila itti qabaa laalaa. Naayjeeriyaan Odion Igahalo Chaayinaa kilabii Shinuhaa Greenland keessaa dhufatteen.Gurbaan kun tapha 4tti goolii sadii galfate. Naayjeeriyaa fi Afrikaa Kibbaa Naayjeriyaan hardha saatii 3 irratti Afrikaan Kibbaa waliin taphattu tun bara 2013 Afrikaa mootee shaampiyoonaa taate.Taatullee gaafasii asi baruma kana asi geette. Afrikaan Kibbaalleen eegii bara 1996 shaampiyona taatee hin beettu. Ayvorii Kostii fi Aljeeriyaa Bori Ayvorii Kostii fi Aljeeriyaatti waliin taphata.Aljeeriyaan tapha afur taphattee cufaa hin mootee goolii sagala qabdi. Gooliin tokkolleen itti hin galle. Aljeeriyaan gurbaa kilabii Manchester Sitii keessaa yaammaate Riyad Mahrez fi ka Napoli keessaa yaammatte Adam Ounas, akka jarii kubbaa dhabu hin feetu. Madagascar fi Tuniiziyaa Madagaskaarii fi Tuniiziyaalleen warra bori waliin taphatu.Madagsaakar DRC adabbiin moote.Ganna lamaan duratti dorgommii tanaa dabarte Naayjeeriyaa 2-0 moote. Dorgommii Waancaa Afrikaa tana amma biyya 4ti wali hafuuf yaa’a.Tapha kanaan duubatti Afrikaan viidiyoo taphachiisaa Video assisted Referee (VAr) qabaatti.


Du’a Qofa Eegganna, Gara-laafinni Dhala Namaa Hin Jiru: Godaantoota Libiyaa Keessaa

Libiyaa keessa ka jiru waaltaa godaantonni keessatti hidhaman irratti torban dabree haleellaa bombii gaggeeffamuu mootummonnii fi jaarmayoonni addunyaa balaaleeffatanii jiran.Haleellaa Kanaan siviloonni shantama caalantu ajjeefamanii kanneen yoo xiqqaate 130 ta’an mada’anii jiru. Godaantoonni Tripoolii keessatti hafan abdii kan kutatan ta’uus imaltuu itti fufuuf yaalaa jiran.Du’a qofa eegganna, Gara-laafinni dhala namaa hin jiru jedhu. Kanaafis hidhaa nu gadhiisaa Libiyaa keessaa nagaan nu baasaa jedha gaaffiin isaani.Garu biyya irraa jalqaba ka’anti deebi’uun gonkumaa waan yaadamuu miti jedhu. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


ICCn Hoogganaa Ripxe Loltoota Koongootti Balleessaa Itti Mure

Manni murtii yakka ilaalu kan sadarkaa addunyaa ICCn hoogganaa ripxe loltootaa Ripaablikii dimokraatawaa koongoo maqaa masoo Termineeter jedhamuun beekamaa ture Booskoo Tagandaa irratti murtii yakka waraanaa fi yakka farra namoomaa walumaa galatti yakkawwan kudha saddeet itti muree jira. Baaskoo Tagaandaa abbaan murtii Roobert Fremer ennaa isaan murtii itti murame dubbisan fuula isaanii irraa waan mul’atu utuu hin jiraatin tasgabbiin dhaggeeffataa turan. Manni murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaa ICCn Waggoota hojii isaa kudha torba keessatti nama yakka waraanaan himatame isa arfaffaa dha. kan umuriin waggaa 45 Tagandaan kallattiinis ta’u harka lafa jalaan bara 2002 fi 2003 ennaa gamtaa gootota Koongoo ykn sochii milishaa UPC jedhamu hogganaa turanitti Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo Kaaba gama bahaa konyaa Ituurii keessatti yakka suukaneessaa raawwatameef manni murtichaa balleessaa itti muree jira. No media source currently available


Eertraan Mooraa Baqatqa Umkuluu Akka Hin Cufne UNHCR Gaafate

Angawoonni Eertraa namoota mooraa baqattootaa Umkuluu keessa jiran dhiisanii akka ba’an erga itti himanii booda jiraattonni hedduun naannoo sana dhiisanii deemaa akka jiran jramyaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksissee Eertraan mooraa sana akka hin cufne gaafatee jira. Mooraan Umkuluu andaara galaana diimaa irraa km 10 fagaatee magaalaa argama. Mooraan kun mooraa Eertraa tokkicha yoo ta’u walakkessa baatii Waxabajjii qabee baqattoota Somaaliyaa 2,100 kan keessummeesse yoo ta’u kanneen keessaa 1300 kanneen ta’an yeroo ammaa gara Itiyoophiyaa ga’anii jiran. Angawoonni Eertraa baqattoota kanaaf eegumsa gochuu akkasumas kanneen mooraa sana keessatti hafaniif furmaanni akka argamu nu waliin hojjechuu akka itti fufan gaafanna jechuu dhaan Daayrikterri UNHCR kan waajjira Afriikaa Raouf Mazou gaafataniiru.


Sudaan Kibbaa Dhibee Eboolaa Of Irraa Ittisuuf Yaalaa Jirti

Angawoonni eegumsa fayyaa Sudaan Kibbaa daangaa biyya isaanii fageenya km 70 irra kan jiratu Republikii dimokraatawaa Koongoo keessatti vaayresiin Eboolaa argamuun erga mirkanaa’ee booda dhibeen kun biyyattii akka hin seenne ittisuuf tattaaffii godhan itti fufanii jiru. Tajaajila deebii yeroo hatattamaa fi to’annaa dhukkubootaa Sudaan kibbaaf daayrikteera kan ta’an Dr. Pinyi Nyimol akka jedhanitti ministriin eegumsa fayyaa koongoo waliin kan wal daangessu kutaa Yeitti angawoota torba ergeera. Kaayyoon isaas dhibee kana to’achuu fi qophaa’inni akka jiraatu gochuuf ta’uu Nyimol VOAf ibsaniiru. Uummati waan wal keessa adeemuuf jecha hedduu waan nutti dhiyaateef nu yaaddesse jedhan.


Poolisooni Keeniyaa 21 Ta'an Namoota 'Hattuu dha' Jedhan Rasaasaan Ummata Funduratti Ajjeesaa Jiran: Hiyumaan Raayitis Waach

Gareen mirga dhala-namaaf falmu – Hiyumaan Raayitis Waach, gabaasaa isaa haarawa baaseen, gandeen Naayiroobii iyyeeyyiin keessa jiraatan lama – Daandooraa fi Maataaree keessatti qofa, Hagayya bara 2018 irraa haga gabaasichi qopheessametti shakkamtoonni poolisii Keeniyaatiin ajjeesaman yoo xiqqaate 21 tahuu beeksise. Qorataan Hiyumaan Raayitis Waach – Ostiyeenoo Nomwaayaa, haalla itti namoonni kun ajjeesaman ka wal-fakkaatu tahuu eeran. “Wanni baratame tokko poolisiin nama tokko hattuu dha, jedhee maqaa itti kennee akeekkachiisa yokaan miisiyaa hawaasummaa irratti maxxansa. Achii booda, turban tokko yokaan lamaa booda namni sun du’ee argama. Yokaan dhokatanii eeganii mana isaa tii yokaan karaa irraa qabatu, akka inni jilbeeffatu godhu. Achumatti, ifatti, uummata fuul-duratti rasaasaan dhawanii ajjeesu,” jedhu. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Eertraa KeessattiH Qabiinsa Mirga Dhala Namaa Kan Ilaaleen Foyya’iinsii Argame Qabatamaan Hin Jiru:Qorattuu Addaa

Haalli qabiinsii mirga namoomaa Eertraa keessaa foyya’ee mootummaanis jijjiirama bu’uura walabummaa ta’an hojii irra hin oolchu taanaan lammiiwwan Eertraa biyya ofii baqachuun itti fufa jechuun qorattuun addaa kantokkummaa mootummootaa Daaniyelaa Kraavetz akeekkachisanii jiru. Qorattuun kun gabaasa isaanii waggaa isa jalqabaa gumii mirga dhala namaa kan tokkummaa mootummootaaf Kibxata har’a Adooleessa 2 bara 2019 dhiyeessanii jiru. Eertraa fi Itiyoophiyaan waggaa tokko dura walii galtee nageenyaa fi michoomaa jabeeffachuun isaanii waan gaarii dha kan jedhan Daaniyelaan Ertraa keessatti haala qabiinsa mirga dhala namaa kan ilaaleen foyya’iinsii argame qabatamaan hin jiru jedhan. Nagaan argamee irraa lammiwwan Ertraa bu’an argatan hin jiru waan ta’eef lammiwwan biyyatti dhibba hedduun baatii baatiin biyya ofii keessaa dheessaa jiru jedhu. Mootummaan Ertraa tajaajiila waraanaa kana keessa deebi’ee ilaaluun kanneen tajaajiila kanaaf kaadhimee jiruus gadhisee carraa hojii akka banuuf gaafatan qorqttuun tokkummaa mootummotaa kun. No media source currently available  Namoota hidhuun akka itti fufee jiruu fi kunis ehama mana murtiin ala akka ta’e, seera duratti ituu hin dhiyeessiin eessa buteen namootaa dhabamuun itti fufee jedhu Daani’eelaan. Akka fakkeenyaatis umrii ishee 15tti bara 2012 Ertraa keessaa ba’uuf yaalte jedhamuun kan qabamte Siham Ali Abdu lammummaa Ertraa fi Amerikaa qabdi.Baatii Ebla darbee kana umrii ishee 22 xumuurte. Waggaa torbaaf hidhaa keessa kan jirtu ta’uus eessatti hidhamtee akka jirtu hin beekamu jedhan. Hidhamtoonni siyaasaa martii akka gadhiifamaniif kan gaafatan Daaniyelaan Ertraan seera fi haqa akka hojii irra oolchuufis gaafatan. Ministrii haajaa alaa Ertraa Ambaasaaddar Tasfaa Mikaa’eel Garraahtu kun dhimmi abba biyyummaa Ertraa keessa seenuu dha jedhan. Kaawunsiliin miga dhala namaa kan tokkummaa mootummotaa murtii dursamee hin ibsamiiniin waggoota darban saddeetiif Ertraa irratti qiyyaafatee himata dhiittaa mirga namoomaa dhiyeessaa ture jedhan. Hojiin qorqttoota addaa jedhamu kunis Eertraa addatti baasanii tasgabii dhabsisuu akkasumas nagaa fi nageenya akkasumas misooma kutaa Sanaa caalaatti wal xaxaa gochuuf irratti akeekkate jedhan aangawaan ministrii dantaa alaa Ertraa kun.


Saalvakiir Keeniyaa Daawwatan

Pirezidentiin Sudaan Kibbaa Saalva Kiir daawwannaa guyyaa lamaaf Keeniyaa jiru. Turtii isaanii harraatiinis Pirezidentii Keeniyaa Uhuruu Keeniyaattaa waliin wal araganii marii gaggeessanii jiru. No media source currently available


Bob Koolimoor Hoj Raawwachiisaan Kubbaaniyyaa Teelekom ‘Safaricom’ Du’aan Boqotan

Hoji gaggeessaan kubbaaniyyaa Teelekom ka Keeniyaa ‘Safaricom’ harra du’aan addunyaa kanarraa darban. Miseensonni Boordii Kubbaaniyyaa Safaricom Koolimoor harra ganama lubbuun isaanii darbuu beeksiseera. No media source currently available


Ayvori Kosti Nambiyaa 4-1 dhidhimsite Koongon Zimbabuwee 4 dhooftee duwwaa galchte,ijoolleen Afrikaa Masriitti yaatee wal qoraasutti jirti

Ijoolleen Afrikaa jara biyya kilaboota biyya alaatii qabanillee itti yaammattee diida Masriitti wali yaatee wal dogommii kubbaa Afrikaa,AFCON irratti wal qoraasuutti jirti. Aljeeriyaan Taanzaaniyaa qaata goolii sadii itti galchitee taphii dhumachuutti jiraa Keenyaa fi Senegaal 0-0 jiran.Haga ammaatti marroo 28 taphatanii goolii 59tti gale biyya 24tti wal irra marsee taphachuutti jira. Dorgommii tana magaallan Masrii afuri keessatti istaadiyoomii jaha keessatti taphatan. Abbaa moo’e $miliyoona 4.5 Lammeessoon $2.5 Sadeessoon $miliyoona 2 argata. AFCON barana eennutti moo'a? Masrii: marroo 7 waancaa Afcon moote bara 2010 isiitti moo’e. Biyya dorgommii tana qopheessite tahuu qofaa mitii nama akka Mohaammad Saalaa Liverpool keessaa dhufatteen. Senegaal: Isiilleen biyya moohuu dandeetti jedhanii herregatan.Isiilleen Sadio Mane EPL Liverpool keessaa dhufatteen. Naayjeeriyaa: Yoo barana mootee mootummaan galatte waancaa shan mootee jechuu. Morookoo,Aljeeriyaa fi Gaanaa: jari kunilleen barana moohuu dandahan jedhanii abdii qaban. Dorgommii Afcon Adoolessa 21 jalqabanii Hagayya 19 dhumatti.


Sudaan Keessatti Hiriirri Mormii Itti Fufee Jira

Sudaan keessatti bulchiinsii waraanaa itti fufuu isaa mormuun hiriira ba’ame irrati namnii 5 ajjeefamee kanneen biroo hedduun akka hamaatti madaa’uu gareen Doktoroota Sundaan beeksisee jira. Dilbata kaleessaa mormiitonni kuma kurna hedduu ta’an guutuummaa biyyatti keessatti kan hiriiran yoo ta’u gaaffiin kun Prezidaantiin duraanii Omar Al Bashir aangoo irraa eega bu’anii booda baatilee sadiif gaaffii dhiyaataa ture dha.. Hiriirtonni akka jedhanti Jeneeraalonni aangoo Al Bashir harkaa fudhachuun of-harkaa qaban gara Sivilootatti dabarsuuf kaaraa akka saaqan gaafatu. Hiriirtonni kun hangi tokko alaabaa Sudaan kan qabatan yoo ta’u dhaadannoon dhageesisanis “ Bulchiinsa Sivilii” barbaanna akkasumas kaawunsiliin Jeneeraal Abdel- Fattaan Burhan haa kuufuu kan jedhu ture.Humnootin nageenyaa hiriirtoota irratti Gaaza himiimaansu bifanii jiru. Sudaan waggoota dheeraaf bulchiinsa waraanaa jala waan turteef waraana nuffinee kan jedhan hiriirtoota keessaa tokko kun ammaan dura hin hojjannee ammaan boodas hin hojjatu jedhe.


UNHCR Ganda Qubattootaa Dadaab Lama Keeniyaaf Deebise

Dhaabbati baqattootaa UNHCR Dadaab’tti kan argaman ganda Baqattootni keessa jiraataa turan lama mootummaa Keeniyaatti deebisee kenne. Gandoota baqattootaa kun duraan ka baqattoonni Soomaaliyaa dhufan irra jiraataa ka turan yoo tahu, bu’uraalee misoomaa doolaara miiliyoona 20 tti tilmaamamu of keessaa qabu jedhamee jira; Galmoo Daawit. No media source currently available


Haalli Qabiinsa Mirga Dhala Namaa Ertraa Keessaa Yaddeessaa Dha:Qorataa

Ertraa keessatti torbanneen dhiyeenya kanaa kaasee sochii waldaan Kaatolikii gootu dhorkamuu fi miseensoonni waldaa Ortodoksii fi kristaanoonni biroon ajaja mana murtiin ala hidhamuun akkasumas haalli mirgi namoomaa biyyatti keessaa yaaddeessaa ta’u Ertraatti qorattun mirga namoomaa kan Tokkummaa mootummotaa ibsitee jira. Haallii kutaa sana keessatti nagaa fi tasgabii buusuuf jiru foyya’aa kan jiru ta’uus qabiinsii mirga namoomaa kan Ertraa keessaa hin jijjiramiin akka jiru agarsiisa jedhan Daniela Kravetz. Ertraan miseensa kaawunsilii mirga dhala namaa akkuuma taate waadaa addunyaaf galte akka kabajju, dhaabbatootiin amantii walaba ta’anii akka sosso’an akkasumas lammiwwan Ertraas walabummaa amantii qaban biyya isaanii keessatti hojii irra akka oolchan gaafatan. Waxabajjii 12 aangawoonni Ertraa ajaja kennaniin waaltaaleen eegumsa fayyaa kan waldaan Kaatolikii gaggeessu hundumaa to’atamee jira. Iddoo tokko tokkootti looltoonna bobba’anii dhukkubsattonni gara mana ofiitti akka deebi’an gochaa akkasumas hojjattoota wirtulee fayyaa sodaachisaa akka jiran gabaafamee jira


Jireenya Baqattootaa Ugaandaa Keessaa

Ugaandaan Afrikaa keessatti biyya baqattoota irra guddeessa keessummeessite. Irra jireessi isaanii Sudaan Kibbaa irraa itti dheessan. Baqattoota miliyoona tokkoo fi nuusa biyyattii keessa qubatanii jiran keessaa kaneen kuma soddomii jaha tahan ijoollee warri wajjiin hin jirree fi ijoollee warra isaanii irra adda bahani. Gama biraatiin immoo baqattoota sana keessaa kanneen vaayiresii HIV waliin jiraatan akka sirnaan hordofamaa hin jirree fi wal’aansa hin arganne akeekkachiisan – hojjetoonni eegumsa fayyaa. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Mohammed Morsiin Har’a Awwaalaman

Prezidaantiin Masrii duraanii, ka yeroo duraaf filannoo dimookiraatawaadhaan taayitaa qabatanii fi booda immoo taayitaa irraa buusaman – Mohammed Morsii, kaleessa mana-murtii keessatti kufuun eega du’anii booda har’a awwaalaman. Kaleessa Morsiin gara Hospitaalaatti hatattamaan geessaman iyyuu, ennaa achi dhaqqaban, dhibee onneetiin lubbuun isaanii bahe. Gareen Abukaatoolee Morsii akka jedhanitti, sirna geggeessaa reeffaa fi kadhannaa har’a Masjiida mooraa hidhaa Kaayiroo keessatti eega raaw’atameefii booda, godinaa Kaayiroo – Naasir Siitii jedhamtu keessatti awwaalaman. Ilm Morsii – Ahimed akka jedhanitti, dhaabbatoota tikaa tu akka Morsiin, bakka awwaalchaa maatii isaanii, ka magaalaa dhalata isaanii – kutaa Shaarqiyaa keessaatti akka hin awwaalamne dhorke.


Iboolaan Ripubilikii Koongoo Irraa Gara Daangaa Yugaandaatti Cehuun Daldala Biyyota Lameenii Guutummaatti Danqe

Torban dabre keessa, Vaayiresiin Iboolaa, Ripubilikii Koongoo irraa daangaa Yugaandaatti cehee, haga ammaatti lubbuu namoota lamaa galaafachuun isaa eega beekamee booda, hojii daldalaa naannoo daangaa biyyoota lameeniitti geggeessamu guutummaatti danqee jira. Daldalaan Lammii Yugaandaa Raafaa’el Masarekaa fi daldaltoonni ka biroon biyyoota lameen gidduu deddeebi’an akka jedhanitti, daldaltoota Rippuubilikii Dimookiraatawa Koongoo irraa dhufan akka harka hin fuune akeekkachiisni kennamee jira. Waldaan Fannoo Diimaa, ulaalee daangaa Ripubilikii Dimookiraatawa Koongoo irraa gara Yugaandaa irratti, sakattaa geggeessaa jira. Loltoonni Yugaandaa daangaa eeganis, rasaasawwan seeraa alaa Koongoo irraa galfaman akka eegan dirqamni itti kennamee jira. Garuu, waan kanatti qophaawan miti. Akka daldaltoonni daangaa biyyoota lameen irra jiran, yaaliin daddarbuu dhukkubichaa oolchuu danda’uu isaa irratti abdii malee, amantaa guutuu hin qaban.


Kongoo Keessatti Hokkarri Gosaa Hammaachuun Ibsamee Jira

Jaarmayaan waa’ee koolu-galtootaa ka Tokkummaa Mootummootaa(UNHCR) Ripubilikii Dimookiraatawa Koongoo kutaa Ituurii keessatti hookkarri hawaasaalee gosootaa gidduutti deemu daran hammaachuu irraa kan ka’e baatii kana keessa qofa namoonni kuma dhibba sadi’ii ol tahan qehee ofii dhiisanii baqachuu gabaasee jira. Haallii jiru hammataa deemuun kun kutaa sana keessatti uummata hedduu godaansiisa sodaa jedhu qaba dhaabnii baqattootaa.  Gama kaaniin ajjechaa, butiinsa, qaama namaa kukkutuun akkasumas humnaan gudeeduun akka jiru gabaasnii eega nu dhaqqabe booda nageenya uummataa kan ilaaleen yaaddoo guddaa qabna jedha. No media source currently available


Mohammad Morsii Du’an Boqotan

Prezdaantin Masrii duraanii Mohammad Morsii mana murtii keessatti du’an boqochuu isaanii Televiziyoonni mootummaa Masrii beeksisee jira.Morsiin jalqaba of-wallaalanii kan kufan yoo ta’u sana booda du’an.  Garee musliim Braazar hood keessatti aangawaa sadarkaa olaanaa kan turan Morsiin bara 2013 mormii guddaa uummata biraa isaan mudateen waraana biyyattiin aangoo irraa darbaman.  Filannoo prezidaantummaa bara 2012 gaggeeffame irratti dorgomuuf jecha dogoggoora hojjataniif Morsiin hidhaan waggaa 7 irratti muramee hidhaa keessa turan.


Haleellaan Bokoo Haraam Kan Kameruun Keessaa Lubbuu Galaafate

Biyya Kaameruun, magaalaa Daaraak keessatti gurmuun shororkeessotaa Boko Haraam haleellaa geggeesseen, eega loltoonni 13 dhumanii, siiviloonni lakkoobsi hin beekamiin hedduun dhumanii booda, Mootummaan biyyattii waraana isaa gara daangaa gama Kaabaa , Naayijeriyaa fi Chaadiin daangessuutti bobbaasee jira. Loltoonni Kameruun kan humnootii addaa yeroo hatattamaa, biyya isaanii shororkeessota Bokoo Haraam irraa eeguuf faaruu dhaan dhaadataa oolan. No media source currently available


Gareeleen Sudaan Kanneen Wal Morman Mariif Gad Taa’uuf Tole Jedhan

Dhimma Sudaanitti gorsaan addaa muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa ambaaasaadder Muhamud Diriir gareen lamaan kan Sudaan mariif gad taa’uuf tole jechuu isaanii ibsaniiru. Gareen hooggana waraana yeroo ce’umsaa fi mormitoonni Sudaan marii kana dura geggeessamaa ture itti fufuuf qabxiilee hanga tokko irratti walii galuu isaanii Ambaasaadder Mohamud Diriir sabaa himaaf ibsanii jiran. Gaaffii fi deebii VOA waliin geggeessaniin walii galteen kun irra ga’amuun muummichi ministeeraa Dr. Abiy Ahimed humnootii siyaasa adda addaa haasofsiisuun yaalii isaan walitti fiduuf godhaniin ta’uu dubbatan. Walii galteen irra ga’ame maal akka ta’e illee ibsaniiru. Sadarkaa amma irra ga’ameen jedhan Ambaasaaddor Mohamud gareeleen lamaan walii walii isaanii himachuu fi maqaa wal balleessuun akka dhaabatu akkasumas Itiyoophiyaan jaarsummaan gidduu seenuun humnoota wal morman qofaa utuu hin taane uummaticha birattis fudhatama argachuu isaa dubbatan. No media source currently available


Diplomaatii Gameessi Ameerikaa Sudaaniin Daawwatan

Afriikaatti diplomaatiin gameessi Ameerikaa jeeqama Sudaan keessaa ilaalchisuun torban kana gamas daawwachuuf kan jiran ta’uu minitriin dhimmi alaa US beeksisee jira. Afriikaatti itti aanaa ministeerri Yunaayitid Isteetis Tibor Naaj haleellaan siivilota irratti raawwatamu akka dhaabatu gaafatanii jiran. Hojjettoonni Sudaan mootummaan bulchiinsa waraanaa aangoo bulchiinsa siviliitti akka dabarsu dhiibbaa gochuuf jecha dilbata darbee qabee hookkara hoji dhaabinsaa kan guutuu biyyaa geggeessaa jiran. No media source currently available


Sudaan Maal Keessa Jirti?

Magaalaa galma-mootummaa Sudaan – Kaartuum keessatti poolisoonni biyyattii uummata akka mootummaan siivilii hundeessamu gaafachuuf hiriiretti gaazii imimmaansisu dhukaasan.\nWaldaan ogeessootaa Sudaan akka jedhutti hanga waraanni aangoo sivilootatti kennuutti dullii diddaa sivilootaa itti fufa jedha.\nDilbata kaleessaaa mormii gaggeessaa kanneen turan keessaa 4 ajjefamuun gabaafamee jira.\n\ndhagaan Kaartuum gama kaabaa konyaa Bhari keessatti hiriirtonni damee mukaa, Gommaa fi dhagaan daandiwwan cufan. Magaalaalee gandeen adda addaa keessatti Gabaa fi Suqileen cufamanii jiru.Daandilee cufuun kunis namoonni hojii akka hin deemneef yoo ta’u Kunis dhiibbaa gochuuf ta’a jedha.\n\nWiixata darbee humnootiin nageenyaa mooraa mormitootaa eega haleelanii booda Mormitoonnii fi kannee hiriira ba’aa jiran namnii akka hojii hin seenne ittisaa jiru.\n\nWiixata darbee waraanni tarkaanfii eega fudhatee as namoonni 113 ajjefamuu Doktoroonni mormii gaggeeffamutti dhiyeenya qaban ibsanii jiru.Ministriin eegumsa fayyaa garu lakkofsii namoota du’anii 61 jedha.Hogganoota warra mormii dhagesisanii fi waraana giddutti/ mariin\n\nMormii taa’uun gaggeeffamaa ture kan Wiixata darbee irratti tarkaanfii fudhatame kanneen argan akka jedhanti humnootii yeroo hatattamaa kan dur garee jaanjaawid turaniin kan deggeramee ture.Gareen Jaanjaawidbara 2003 fi 2004 giddutti/ dararaa Kutaa Daarfur keessatti dhaqqabeef/himatamanii jiran. No media source currently available


Gamtaan Afriikaa Sudaan Rakkoo Jiru Akka Furtu Gaafate

Sudan keessatti hamma mootummaan bulchiisa sivilii gad dhaabatutti hojii mara irraa akka addaan kutu gamtaan Afriikaa beeksisee jira. Gumiin nagaa fi nageenya gamtaa Afriikaa kana kan beeksise kamisa har’aa ennaa hoogganoonni mormitootaa Sudaan gaaffii gurmuun hooggana waraanaa hegeree siyaasa biyyattii irratti mari’achuuf dhiyeesse fudhatama dhabsiisanitti ture. Hoogganoonni mormitootaa akka jedhanitti erga haleellaa torban kana humnootiin waraanaa raawwatanii booda gaaffiin mariif dhiyaate sun kan dhugaa irratti hundaa’e miti jedhan. Doktoroonni kanneen deggertoota mormitootaa roobii kaleessaa lakkoobsi namoota du’anii 108 ga’eera jdhan. Minstriin eegumsa fayyaa Sudaan ibsa baaseen lakkoobsi kun 46 hin caalu jedhee jira.


Muummichi Ministeera Itiyoophiyaa Kaartumiin Daawwatuuf Jiru

Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed hoogganoota waraana Sudaanii fi gurmuu mormitootaa dhimmi ce’umsa dimokraasii biyyattii ilaalchisee jaarsummaan jidduu seenuuf jecha bor gara Karuumitti qajeeluuf kan jiran ta’uun beekamee jira. Rooyeters madda diplomaasummaa Embasii Itiyoophiyaa kan Kaartuum keessaa maqaa dha’uun yoo qabaasu, muumichi ministeeraa Abiy turtii isaanii gamasii kan guyyaa tokkoon gurmuu hooggana waraanaa fi miseensota humnoota mormitoota waliin kan mari’atan ta’uu maddeen kun tuqanii jiran.


Kanneen Lubbuu Galaafatan Seera Duratti Dhiyaachuu Qabu: Antoniyoo Gutarrees

No media source currently available


Baankiin giddu Galeessaa Keeniyaa Qarshii Biyyattii Lafaa Maxxansuu Beeksise

Baankiin Giddu Galeessaa keeniyaa maallaqa biyyattii lafaa maxxansuu beeksise. Shiliingiin haarawi maxxanfamanii gabaarra oolanis dhuma torbee darbee saba biyyattiif ifa taasifamanii jiru; Galmoo Daawit. No media source currently available


Kaartuum Keessatti Namoonni 13 Ajjeefaman

Magaalaa Kaartuum keessatti namoota iddoo tokko taa’uun torbanneeniif mormii gaggeessaa turan addaan facaasuuf waraanni mootummaa yaalii godheen yoo xiqqaate namnii 13 ajjefamuu ibsamee jira. Wiixata har’a humnootiin nageenya naannoo mormiin itti gaggeeffamu kan ministrii ittisaa cina jiru keessa yeroo sosso’an dhohinsaa fi dhukaasnii meeshalee gurguddoo dhaga’amee jira. Gareen Doktooroota sudaan akka jedhuutti namnii 13 ajjefamanii hedduun haala hamamaan mada’an.Namoonni ijaan argan akka jedhanti har’a waaree booda bakki taa’anii mormii dhageesisaa turan sana namnii tokko iyyu hin turre. Haleellaan gaggeeffamu kanneen yakka hojjatan irratti kan fulleefate ta’u fi hiriirtoota mormii dhageesisan irratti akka hin ta’iin dubbi himaan kaawunsilii waraana Sudaan dubbatanii jiru. Kaartuum keessa kan jiru embaasiin Amerikaa dhaamsa Twitarii irratti barreesseen haleellaa mormitoota irratti gaggeeffamu dhaabachuu qaba jedhe. Kanneen hiriiran kun waraanni biyyatti aangoo sivilootatti akka kennu gaafatu. No media source currently available


Bona hammaachaa dhufee fi gatii bunaa kasaaraa deemuf warrii Keenyaatti buna oobrachuun jiraatu mala bulti barbaadachuutti jira

No media source currently available Keenyaan Afrikaa keessaa buna qabaachuun shaneessoo jirti.Dhandhama buna isiitiin buna akka akkaa qabdi: AA,ab,c,pb… Warrii bunaan bulu amma mala bultii dhawachuutti jira.ooseph Wahinaanihaa jaarsa ganna 71ti. Eegii biyyitii isaa Biritish jalaa baatee maasaa bunaa hedduun qabuun fidama. Finnii isaatuu kanuma qonna kanallee guddoo jaalata.Eegii gabayaan buna addunyaa kasaartee buna dhaabuulleen dhiba tahuutti jiraachuun ammoo qalbiin isaalleen gara gabayaa dhibii dhaquutti jirti.\n\n"Muka bunaa ciree balleessee bunaayyuu ufi dhiisee horii aananii horachuu fedhaayyuu. Booyyee,lukkuu horiisuu fedhaayyuu. Lukkuuyyuu waan dansaa jalaa argatta.” Qonnaan bultootii maasaa bunaa didiqqaa Keenyaa qabaniiyyuu buna isaanii ciruutti jiran.Warrii buna qabulleen bunaa midhaan dhibii walti oobratee jireenna wayyeeffachuu fedha. Morris Ikonya ammoo buna hin jibbaanne, bunaa fi midhaan dhibii wal keessa facaafata.\n\n"Jibbaadhee biraa deemuu hin dandahu.Tanaaf midhaan wal makee facaaca.Oobruu abbaa marqoo fi bododaa qaba.Akkanuma jechaa mala bultii dhawadhaa jedha.” Ikonyaan waan hedduutti buna jibbaachise. Ji’atti doolara 200 baasee dhukkuba muka bunaa irraa dhowwa. Gatiin gabayaa bunaa addunyaa kiiloon tokkoo haga beesee 30 kasaarte.Yoo gabayaan tolte kiiloo tokko jalaa beesee 70 argatan. Joseph Kihinyee koree gabayaa bunaatii fi jireenna warra bunaan buluu wayyeessuuf hojjattu keessa jira.Akka qonnaan bulaan midhaan bunaa dansaa argatuu fi muka bunaa dansaa qabaatan hojjata.\n\n"Haga ganna sadii akka mootummaan gabayaa buna horiin gargaaru faluutti jirra.Akka buna kiiloo dansaa argatan feena.”\n\nNama haga tokko ammoo mootumaan gabayaa bunaa tana horiin gargaaruun waan armaan durattuu tahuu male. Namii akka Wahinaaniyaa faatii ammoo gabayaa buna addunyaa oli kaate arguu fedha.


Lammiiwwan Somaaliyaa Kanneen Yemen Keessaa Biyya Ofiitti Deebi’aa Jiran

Yaballi baqattoota Somaaliyaa kanneen jeeqama Yemenii jalaa dheessan andaara galaana Somaaliyaa Berberaa ga’anii jiran. Imalli kun jarmayaa baqattoota kan tokkummaa mootummaa fi angawoota Yemenii fi Somaaliyaan qindaa’e. Imalli kun erga jarmayaan gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa sagantaa namoota biyya ofiitti deebisuu qabee 33ffaa ta’uu isaa ti jedha gabaasi Lisa Schlein Geneva irraa ergame.


UNHCR Baqttoota Trippoolee Keessaa Gara Xaaliyaaniitti Geesse

Jarmayaan baqattootaa kan tokummaa mootummootaa baqattoota Libiyaa keessa turan 149 kanneen dahata siyaasaa gaafatan magaalaa waraanaan bututte Tripoolii irraa gara Xaaliyaaniitti geessuu isaa beeksisee jira. UNHCR baqattoota kana keellaa Room cina jirutti kan geese kamisa har’aa ture. Baqattoonni kun lammiiwwan Eertraa, Somaaliyaa, Sudaanii fi Itiyoophiyaa irraa yoo ta’an kanneen keessaa 65 ijoollee dha. Ijoollee kana keessaa 13 umuriin isaanii waggaa tokkoo gadi. Baqattoonni kun baatii hedduu fi waaltaa hidhaa Tripoolii kan haala suukaneessaa keessa jiraataa turan jedha UNHCR. Liibiyaatti ambaasaadderri Somaaliyaa Muhhaddiin Mohammed Kalmoy akka jedhanitti lammiiwwan Somaaliyaa kanneen Tripoolii dhaa kaafaman haala keessa jiran nuuf ibsaniiru. Haa ta’u malee kanneen Roomitti geessaman haala isaanii gaafachuuf angawaa UNHCR argachuu hin dandeenye jedhan.


Waraanni Masrii Dhiittaa Mirga Namaa Hamaa Raawwate: Human Rights Watch

Waraanni Masrii fi humnoonni poolisii odola Siinaa gama kaabaa keessatti dhiittaa mirga namaa hamaa raawwatan jedha gabaasi haaraan garee mirga namaa kan Human rights Watch. Yakki raawwatame yakka waraanaa ta’uun illee beekamee jira. Akka gabaasa sanaatti humnooni naga eegumsa Masrii kanneen duula farra loote seentota naannoo sanaa geggeessantu siivilota irratti tarkaanfii sirnawaa hin taane fudhate. Hidhaa gar malee fi ajjeechaa akkasumas dararaa, mana ofii keessaa dirqisiisuun ari’auu akka dabalatu illee gabaasichi tuqee jira. Angawoonni mootummaa Masrii himannaa sana fudhatama dhabsiisan.


Hojjettoonni Sudaan Hookkara Hoji Dhaabinsaa Geggeessaa Jiran

Hojjettoonni Sudaan hookkara hoji dhaabinsa guyyootii lamaa har’a jalqabanii jiru. Waldaan hojjettootaa, dhaaboliin ogeessotaa akkasumas paartileen siyaasaa waliin ta’uu dhaan bulchiinsi waraanaa aangoo mootummaa siviliitti dabarsee akka kennu dhiibbaa gochuuf hookkara hoji dhaabinsaa kana labsan. Mariin gamtaa hojjettootaa fi bulchiinsa waraanaa gidduutti geggeessame torbanneeniif danqamee jira.


Hongeen Somaaliyaa Mudate Uummata Heduu Beelaaf Saaxiluu Mala

HOngee hamaan uummata Somaaliyaa miliyoona lamaa balaa beelaaf saaxilee kanneen kumaan laka’aman gandeen isaanii dhiisanii gara mooraa Moqaadishoo ala jiru keessa akka buufatan diqisiisee jira. Tokkummaan mootummootaas kanneen gargaarsa barbaadan dhaqqabuuf gargaarsa yeroo hatattamaa gaafatee jira. Kanneen keessa ijoollee Somaaliyaa miliyoona tokko ta’antu keessatti argamu. Uummarti kurna kumaan laka’aman torbanneen sadan darban hanqina nyaataa fi bishaanii isaan mudate irraan kan ka’e gargaarsaaf Moqaadishoo seenanii jiran.


Haleellaan Samii Irraan Garreen Golis Irrati Raawwate Shorokeessota Galaafate

Waaltaan ajajaa Yunaayitid Isteetis kan Afriikaa mootummaa Federaala Somaaliyaa waliin ta’uu dhaan mannii al-Shabab kan Somaaliyaa gaarren Goliis keessaa kaleessa qilleensa irraan haleelee jira. Haleellaan samii irraan ISIS Somaaliyaa fi al-Shabab gaarreen Goliis keessaa irratti ennaa raawwatu kun yeroo ja’affaa dha. Haleellaan samii irraan raawwatamu Somaaliyaa keessatti fooya’inni walitti aane akka jiraatuuf yeroo dabalataa kennaaf jechuu dhaan ajajaan waraana humna qilleensaa Yunaayitis Isteetis fi itti aanaa daayrikterri duul waaltaa ajajaa Yunaaytid Isteetis kan Afriikaa Brgaadeer Jeneraal Roobert Hustoon dubbataniiru.


Keenyaatti abbootiin lafaa godina Isiolo akka kampaanii NRT irraa kontoraata fuudhanii godina isaanii keessaa baasaniif gaafachumatti jiran

No media source currently available Northern Rangelands Trust (NRT) kampaanii Keenyaa gama Kaabaatti kaloo ykn raanchii km kuma heddu jaarrattee bineensa baddaa horsiiftu. Bara 2004 keessa seeraan hujii jalqabde jedhan. Akka abbootiin lafaa godina Isilo jedhanitti kampaaniin tun lafa warra horii irraa guurrattee biyya hiyyoomsuutti jirti. Akka kampaaniin kun jedhutti hujin isaani jireenna horsiisee bulaa karaa hedduu wayyeessuu. Horsiisee bulaa qofaa mitii bineesa Keenyaa badii dhowwa.Mala warrii horii jireena wayyaahaa qabaatu rakkoo uumamaa dandamatee jiraatu waan hedduun garaarti jedha. Warrii lafaa ammoo NRT ufii duroomtee biyya hiyyoomsiti. Hiyyoomsuu qofaa mitii kaloo isaanii waraanaan eegatan. Tana malee gosa wal aasiftee akka ummatii rakkoo ufii hin himanne tolcuu jedhan. NRT Keenyaa gama Kaabaatti akka marsa interneetii isaanii irratti agarretti fulaa kunryaatii raanchii ykn kaloo qaban. Kaloom tun gara km 12 ballatti jedhan. Boorannii Keenyaa,Isiolo ardaa Carii jiraatu dhiyoo tana hiriira bahee akka NRT achii baatuuf gaafate. "NRT bineesa ganna 13n dabran nama keenna balleessaa bahe. Ya obsinee dadhamne!” Rakkoo tana jaarrolee fi nama isaan bulchu itti filatanii mootummaa naannoo fi federaalaatti himatan. Warra rakkoo horsiisee bulaa himachuufiitti jiru keessaa tokko major Jiloo Diimaati. “NRT handhuraa keenna nurraa fudhatee,gosa wal aasisee namii heddun dhumate.” Major Jilo Dima NRTn adoo abbootii lafaaiin hin mari’atan finna nurraa balleesse jedha. Akka major Jiloon jedhetti NRT mataa,tikaa,lafa bonaa fi ganna Boorannii horii itti tiffatee,bobbaafatu irraa fudhatee. NRT bineensa horsiisa jedhullee akka abbootiin lafaa jedhanitti hujii daldalaa hojjata.Hoteeli jaarrata.Kaloo sun keessatti albuuba barbaadata. Kaloon ykn raanchiin kampaaniin kun Isiolotti dallaa itti jaarrate akka jecha major Diimaatti,qaxxaamurii km 200. Buuleessa-Billiqqoo fi Gootu faatilleen ardaa rakkoo akkanaa keessa jiran. Lafa bal’oo fudhachuun isaaniitiif namii Buulessaa fi Billiqqoo irraa citee horiin walti gobbatee lafa walti dhiphise.Laftii kampaaniin NRT Isiolo keessaa abbootii lafaa irraa fudhatee dallaa itti jaarratte jedhan: Lafa tana keessa akka abbootiin lafaa jedhanitti nama 10, 000tti keessa jiraata. Bulchiinsii Isiolo akka afi-yaahiin godina kanaa, Huseen Roobaa jedhetti laaluutti jiran. “Ummataan wal mari’annee guyyaa 60 keessatti dubbii tana itti deebina,” jedha.


Ertraan Guyyaa Walabummaa Ishee Itti Argatte Waggaa 28ffaa Har’a Kabajaa Oltee

Ayyaana kana sababaa godhachuun wellistuu fi taatoon filmii kan Amerikaa Tiffany Haddish kaleessa agarsiisa daandilee irraa Asamaraa keessatti dhiyeessitee jirti. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad dhaamsa baga gammaddanii erganiin kan waggoota dheeraaf addaan citeE ture hariiroon biyyoota lameeni yeroo ammaa wal amantaa fi fedhii biyyoota lamaanii hundee godhachuun haala gaariin itti fufuu isaaf gammachuu itti dhaga’ame ibsanii jiru. Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp guyyaa walabummaa Ertraa waggaa 28ffaa ilaalchisee dhaamsa baga gammaddanii uummataa fi mootummaa Ertraaf erganii jiru. Traamp, prezidaantii Ertraa Isaayaas Afawarqiif fayyaa guutuu akkasumas Uummata biyyattiif nagaa fi dagaagiina hawwuu isaanii marsariitiin mootummaa Ertraa kan ta’e Shabaayit gabaasee jira.


Mormiin Sudaan Keessaa Ittuma Fufe

Jeneraalotaa fi hiriirtota mormii kanneen prezidaantii Sudaan duranii Omar al-Bashir aangoo iraa fonqolchuuf dhiibbaa godhan walii galtee irra hin ga’in waan hafaniif jecha mormiin Kaartuum keessaa har’as itti fufuee oole. Mariin inni boodanaa kaleessa galgala geggeessame. Jeneraalonnii fi hiriirtonni mormii qooda waraanni ce’umsa mootummaa siivilii keessatti qabaatu irratti addaan qoodaman. Hiriirtonni mormii al-Bashiriin aangoo irraa darbanii mana hidhaa galchanis mormitoonni immoo jeneraalonni aangootti cichanii seera mootummaa al-Bashir irra hedduu bakkatti dhiisu sodaa jedhu qabu.


Afrikaa Keessatti Godaansii Uummataa Baadiyyaa Irraa Gara Magaalaatti Dabalaa Jira

Afriikaan addunyaa irraa ardii ariitii dhaan gara magaalaatti jijjiiramaa jirtu ta’uun ibsamee jira. Waggoota kudha shanan fullee keenyaa keessatti magaalaalee addunyaa irratti akkaan guddatuu jechuun tokkummaan mootummootaa tilmaamaman kudhan Afriikaa keessaa ta’uuf jiru. Rakkoon guddinni ariifataan akkasii mudatu maali? Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


Maalaawwiin Pirezidaantii Itti Aanu Filachuuf Jetti

Lammiiwwan Maalaawii Kibxata borii wiirtulee filannoo dhaquu dhaan filannoo miseensota paarlaamaa fi ka prezidaantummaa geggeessuuf jiru. Kaadhimamtoonni torba ka prezidaantummaaf dorgoman yoo ta’u dorogommii guddaan prezidaantii hin injifatamin jiran Piiter Mutariikaa fi itti aanaa prezidaantii Saawloos Chiliimaa hoogganaa garee mormituu guddicha Laazaarus Chaakuweeraa gidduutti ta’uuf jira jedhama. Eenyu akka injifachuuf rakkisaa dha jedhameera. No media source currently available


‘Egeree Dhadhaab Ilaalchisee Mootummaa Keeniyaa Waliin Hojjetaa Jirra’ UNHCR

Egere Buufata Baqattootaa Dhadhaab ilaalchisee mootummaa Keeniyaa duuka maree akka gochaa jiru Dhaabbati Baqataa UNHCR beeksise. Dhaabbatichi ibsa kaleessa baaseetiin baqattoota Dhadhaab jiraataniif furmaata barbaadaan jira jedhe. Warri Dhadhaab jiraatan ammas waan boruu keenya wallaalle jedhu; Galmoo Daawit dabalatasaa qopheesseera. No media source currently available


Walitti-bu’insa Kaleessa Kaartuum Keessatti Humnoota Mootumaa fi Mormiitootaa Edduutti Uummameen Namoonni Miidhaman

Kaleessa magaalaa Kaartum keessatti walitti-bu’insa humnoota naga-eeegumsaa fi mormitoota gidduutti uumameen yoo xiqqaate namoonni saddeet eega madaa’anii booda, gumiin humna waraanaa biyyattii bulchaa jiru, marii waa’ee mootummaa cehumsaa hoogganoota mormitootaa waliin jalqabe dhaabuu isaa beeksise. Jeneraal Abdel Fattah Al Burhaan har’a ibsa kennaniin, araar-teessonni waa’ee mootummaa cehumsaa irratti dubbataa turan, dhukaasa kaleessaa sanaa booda, sa’aatiilee 72 darbaniif marii sana dhaabuu isaanii labsan. Dhukaasa sanaafis mormitoota, kanneen danqaalee daandiilee guguddoo Kaartum keessaa ittiin cufan kaasuu didan – jedhan balaaleffatan. Hiriira mormii yeroo dheeraaf Sudaan keessatti geggeessamee fi hoogganaa biyyattii duraanii – Omar Hasan Al Bashir taayitaa irraa buusisetti fufee baatii dabre, yeroo mormitoonni waajira waraanaa guddicha dura taa’uun mormii isaanii dhageessisan ture – kan daandiileen guguddoon sun cufaman. Humni waraanaa biyyattii, baatii dabre, Ebla 11, bara 2019 taayitaa irraa buuseyyuu, akka humni waraanaa mootummaa cehumsaa Siiviliitti aangoo dabarsu gaafachuun – karaa cufuunii fi taa’umsaan mormii dhageessisuun ittuma fufee jira.


Mootummaa Ce’umsa Sudaan Hundeessuuf Walii Galteen Irra Ga’ame Abdii Fi Shakkii Uume

Hiriirtonni mormii Sudaan walii galtee kaleessa halkan waraanaa gidduutti irra ga’ame kan mootummaa ce’umsaa waggoota sadii hundeessuu abdii fi shakkii dhaan simatan. Gareen mormituu DFCF jedhuu fi gumiin waraanaa kan yeroo ce’umsaa kana kan labsan kaleessa galgala ture. Gareen lamaan yaada adda addaa jechuun mormitoonni filannoon geggeessamuu dura yeroon ce’umsa waggaa afur ta’uu qaba yoo jedhan waraanni immoo waggaa lama fedha. Aangoo qooddannaan gumiin walabaan hojjetu kan ministerotaa fi seera tumtoota of keessaa qabu akka ta’u walii galame. Gareen mormituu DFCF barcuma paarlaamaa 300 keessaa keessaa harka lama qabata, garuu gareen inni kam sivilii ykn waraanni irra jireessa ta’uun hamma filannoo bara 2022tti akka hoogganu hin beekamin jira. No media source currently available


Milishoonni Naayjeeriyaa Ijoollaa 900 Ta’an Gad Dhiisan

Gareen milishaa naannoo kan lootee seentota Bookoo Haraamitti duuluu keessatti mootummaa Naayjeeriyaa deggeru ijoollee lakkoobsi isaanii 900tti siqan ta’an gad dhiisuu isaa jarmayaan gargaarsa daa’immanii UNICEF har’a beeksisee jira. UNICEF akka jedhetti gamtaan wal taatota siivilotaa CJTF jedhu ijoollee 894 har’a magaalaa Kaaba gama bahaa Maiduguri keessatti kan gad dhiise akka qaama ciccha ijoollee loltummaaf fo’uu ittisuuf galetti ture. Gareen CJTF kan hundaa’e bara 2013 wal ta’iinsa addunyaa Ameerikaan hoogganamuun yoo ta’u kunis hawaasaalee haleellaa lootee seentota Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa keessa sosso’an irraa ittisuuf jecha. Haa ta’u malee gareen kun ofii isaa ijoollee dhibbaan laka’aman loltummaaf fo’ee jira. UNICEF akka jedhutti ijoolleen haarawaa gad dhiifaman kun sagantaa yeroo ce’umsaa gara jireenya siviliitti ceesisiu hordofuuf jiru.


Filannoo Seena Qabeessa Afriikaa Kibbaan Paartiin Biyya Bulchu Dursaa Jira

Afriikaan Kibbaa erga apaartaayidiin bara 1994 xumurame as filannoo paarlaamaa Roobii kaleessaa geggeessameen sagaleen har’a laka’amee dhumaa ennaa jiru kanatti paartiin biyya bulchu yeroo ja’affaaf injifannoo gonfataa jira. ANCn bara 1994 ennaa biyyattiin filanoo dimokraatawaa yeroo jalqabaaf geggeeffatte aangootti dhufe. Sagalee Jimaata laka’ameen ANCn sagalee dhibba irraa harka 57 argatee jira. Haa ta’u malee malaammaltummaa fi dinagdee dadhabaan ilaalcha paartii Neelsen Maandeellaaf jiru balleesse. Rakkinni jirus kanneen sagalee kanneen fuula isaanii gara mormitootaatti akka deeffatan godhe. Paartiin wal ta’iinsa dimokraasii jedhu hanga ammaa dhibba irraa sagalee 22 argatee jira. Paartiin “Economic Freedom Fighters” jedhu immoo waggaa kana dhibba irraa sagalee harka kudhan argatee jira. Ba’iin xumuraa Caamsaa 11 beeksisama jedhamee eegama.


Haleellaan Ameerikaa Loltoota IS Ka Somaaliyaa Keessaa Galaafate

Haleellaan samii irraanii kan Yunaayitid Isteetis loltoota IS 13 galaafachuu isaa ibsi waraana US biraa ba’e beeksisee jira. Waaltaan ajajaa Ameerikaa kan Afriikaa AFRICOM akka jedhetti haleellaan kamisa kaleessaa galgalaa garee shororkeessotaa irratti raawwatame gaara Golis keessatti ture. Haleellaa Kanaan siivilota irra miidhaan ykn ajjeechaan akka irratti hin raawwatin qoranneerra jedha ibsi sun. Haleellaan Yunaayitid Isteetisiin raawwatame ka dhiyeenyaa lootee seentota IS kanneen Somaaliaa keessaa galaafachuun illee bekamee jira. Gareen shororkeessaa Somaaliyaa keessaa garuu IS qofaa miti. Hidhata al-Qaida kan qabu gareen al-Shabab illee IS caalaa heddumminaan gamasitti argama.


Afrikaan Kibbaa warra isii bulchu fiffilachuutti jirti,eegii appaartaayidii jalaa baatee tana waliin marroo 6 bulchoota filatte

Afrikaan Kibbaa,biyya akka henna bara 2017ti nama miliyoona 57 dhiyaatu qabdu.Biyya siyaasaa fi malii jireennaalleen Afrikaa keessaa guddoo mataa baafatee guddateef. Ta hardha itti jirtu waliin marroo 6essoo bulchoota isii bulchitu filachuutti jirti. Eegii bulchiinsa apaartaayidii jalaa baatee, bara 1994 asitti karuma nagaatii fi demokiraasiitiin nama isii bulchu filatte. Ammallee paartuma Afrikaa Kibbaa bulchaa baatetti filannoo tana marroo jaheessoof dabsata fakkaatta.Taatullee malaa fi malteen horiiin nyaatanii,jireennii namatti jabaacha deemuun paartii mormituutti nama galchuutti jira. Hataatuu ammoo barattuun injineeringi ta akka Londiwe Mngadi faatii nama keessaa filatu walii wallaaluutti jira. "Paartiin hedduun jiraachuun si gamachiiftii keessaa tokko filachuun ammoo diqqoo si dhibdillee.Abbaa feete keessaa laallachuunuun ammoo nama gammachiisaati.” Namii akka Bobby Madhav ka paartuma ANC keessatti ilkaan buufateef ammoo dubbiin diiduma teetti waan nama dhibduufuu hin qabdu.\n\n"Wannii nama dhiba hin jirtu. Maan jennaan paartuma ANC dhiphuu bal’innaa numa waliin baate qamanaa.Egerillee isuma herreganna.” Gaazexeessaan Afrikaa Kibba ka akka Muusi Mogotlane faatii wannii jabduun mootummaan tolchuu male ‘sheexana guddaa’ ufi duraa gorsuu. Sheexanii inni baanu kun amala nama agareessuu horii malaa fi maltee horii biyyaatiin balleessuu. Horii kana badii dhowwanii jennaan akka namuu waan biyyitii qabdu keessaa qooda qabaattu tolchuu hinuma dandahan jedha. Amma paarlaamaa filuutti jiranii paartii dabasatte ammoo pirezidaanii filatti. Abbaa moo’e guyyaa sadiin duubatti beekan. Pirezidaantiin moo’e ammoo dhuma ji’a kana keessaa biyya dhugaan bulchuuf kakatee hujiitti dabarra.Afrikaan Kibbaa eegii isiin demokiraasiin buluu jalqabdee warra kanatti bulche. Nelson Mandela 1994-1999 Thabo Mbeki 2004-2008\nKgalema Motlanthe 2008-2009\nJacob Zuma 2014-2018\nCyril Ramaphosa 2018- itti jira.


Mormitoonni Sudaan Soommana Keessas Mormii Itti Fufanii Jiran

Dargaggoonni Sudaan kanneen fedhii ofiin bobba’an mormitoota Kaartuum kanneen ala taa’uun mormii dhageessisuu itti fufaiif daabboo hiraafii turan. Kaan immoo alaabaa Sudaan mirmirsaa deggersa qaban mul’isaa turan. Sudaan keessatti yeroon yeroo sooma Ramadaanaa ti. Mormitoonni kumaan laka’aman erga baatii Ebla qabee ala taa’uu dhaan bulchiinsi waraanaa akka xumuramu gaafataa jiran, kan manatti ol deebi’uuf qophee ta’e waan hin jiru hun fakkaatu, kan immoo mormii sana irra waan turaniif humna dhabanii jiran. Mormitoonni soommana hiikuuf uummata kuma lamaa oliif nyaata dhiyeessuuf qindeessanii jiran. Aduun saafaa hedduu gubu iyyuu mormitoonni kun hamma jijjiramni dhugaa mootummaa keessatti arganitti mormii kan itti fufan ta’uu dubbatu.


Yohaannis Nasiibuu Amerikaatti nama lama fixee Itoophiyaatti baqate jedhanii himatan kaan yaqabanii Amerikaan dhufan

Yohaannis Nasiibuu nama ganna 24. Muddee 22 fi 23 bara 2016 Amerikaa godina Verjiiniyaa naannoo Burki fi Ispiringfiildi keessatti Henok Yohaannisii fi Qiddisti Simeenee fixe. Achii baqatee Itoophiyaatti galee ganna sadii jiraate.Warii innii fixe lachuu nama ganna 22 keessa jiru. Jara lamaanuu akka gabaasa poolisiin godina Fairfax bahetti guyyaa guyyaa mana isaanii keessatti fixan. Nama fixee jennaan gatii tikkeetii xuyyuuraa $3,000 bitatee Itoophiyaatti galee jiraachaa bahe. Jennaan namii isa beeku arge himan. Itoophiyaan nama Gurrandhalaa 2019 keessa qabdee Muddee 3, 2019 Amerikaa fidan. Qabiitii tanaaf Amerikaan Itoophiyaa galateeffatte.


Qeeqxoota Mootummaa Sudaan Kibbaa Maaltu Ajjesee

Namoota mootummaa Sudaan Kibbaa qeequun beekaman lama kanneen keeniyaa keessatti Amajjii bara 2017 eessa buteen isaanii dhabame humnootiin nageenyaa kan mootummaan Sudaan Kibbaatu ajjesuu hin oolan jechuun gabaasni haaraan kan Tokkummaa Mootummotaa beeksisee jira. Mootummaan Sudaan Kibbaa eessa buutee abukaatoo mirga dhala namaa Dong Saamueel Luak fi miseensa paartii mormituu Aggrey Idir kan ilaaleen waan beeku akka hin jirre irra deddebi’uun beeksisaa ture. Garu gareen waa’ee sudaan kibbaa qoratu kan tokkummaa mootummotaa akka jedhutti Luak fi Idir waajiira nageenyaa kan Sudaan Kibbaan Naayrobii keessaa butaman.Gabaasnii Kibxata kaleessaa ba’e akka jedhutti hojjattonni dame tikaa namoota lameen Amajjii 27 bara 2017 Keniyaa irraa gara Jubaatti xayyaaraan fidan. Sana booda Luak fi Idir mana hidhaa Jubaa irraa gara dhiyaatti fageenya kilo meetra 20 irra jiruutti geessamanii hidhaman.Guyyaa sadii booda ajjeefamuu maddeen walabni hedduun gabaasanii jiru.


Mozaambik Kessatti Obonboleettii Jandoo Makateen Yoo Xiqqaate Namoonni 38 Dhuman

Mozaambik kessatti obonboleettii jandoo makateen, yoo xiqqaate namoonni 38 dhumuun mirkanaawee jira. Obonboleettiin hamaan akkanaa Mozaambik rukkutuun baatii tokkoo fi walakkaa keessatti, si’a lammataa tahuu isaa ti. Lakkoobsi namoota dhumanii turaan shan tahuu ka dubbate – dhaabbatni to’annaa balaa qilleensaa Moozaambik, jandoon roobaa cimaa deemuu tu lakkoota du’a sana dabale – jedhu. Dubbi-himtuun Sagantaa Nyaata Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – Debraa Inguyen, “eega kaleessa ganamaa tii as jandoo hamaa tu roobaa jira. Akka tilmaamaetti, guyyoota afuran dhufaniif roobni kun itti fufa waan jedhameef hedduu yaaddofnee jirra” jedhan. Magaalaa Kaaba biyyattii – Pembaa keessatti qofa, uummatni kuma dhibba lama tahu akka balaaf saaxilame tu dubbatama.


Mozaambiik Obomboleettiitu Sodaachisaa Jira

Obamboleettiin yandoo makatee moggaafa maqaa keeneet jedhamu kennameef Kamiisa kaleessaa galgala Mozaambiik gama kaabaa dhahee jira. Angawoonni haala hatattamaa kan biyyatti akka jedhanti uummanni kumnii soddomnii naannoo obomboleettiin kun dhahuu mala jedhamee keessaa baafamanii jiru. Raagdoonni qilleensaa akka jedhanti dhahaan bishaanii lafaa irraa meetra 5 ol ka’u fi rooba guddaa makatee umamuuf deema.Angawoonni akeekkachiisa kennaniin obomboleettiin moggaafama maqaa keeneet jedhamu kennameef kun obomboleetti duraan mudatee ture irraa hamaa ta’uuf deema. Mozaambiike obomboleetti walitti aanuun mudatan yeroo qabaattu kun ka duraa ta’u dubbi himaan Tokkummaa mootummotaa ibsanii jiru.


Ertraan Biyya Walabummaa Preesii Uggutru Ta’u Itti Fufuute Jirti: CPJ

Ertraa keessatti walabummaan preesii akkuma uggurameetti kan jiru yoo ta’u gaazexxesoota hedduu hidhuunis biyya beekamtuu ta’u itti fuftee jirti jedha koreen mirga gaazexxesootaaf falmu CPJ.Gazexxesoonni Ertraa keessatti hidhaman amma iyyu haala Rakkisaa keessa akka jiran ibsamee jira. Biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii keessaa Gazexxesoota hedduu hidhuun Ertraan beekamti jedha gareen kun.Ertraan waggaa waggaan walabummaa presii kan ilaaleen daran gad bu’aa deemti.Baatii Fulbaana 2001 angawoonni Ertraa preesii dhunfaa hedduu cufan.Tarkaanfii Kanaan gaazexaaleen 7 cufamanii gaazexxessonni hedduun hidhaman. Gazeexxessonni hangi tokko haga har’attu hidhaa keessa jiru.Mootummaan Ertraa akka jedhutti kanneen hidhaman kun Gaazexxesoota miti. Qaama mormitootaa keessaa hanga tokko ykn qaama humna alaa kanneen paartii mootummaa kan aangoo of-harkaa qabu tuffatan ittiin jedha. Televiziyoona Ertraaf hojjataa kan turee fi amma London keessa kan jiru Tamasge Debesaay akka jedhutti Ertraa keessatti waa’ee Gazexxesoota hidhamanii gabaasuun hin danda’amu. Kana malees haga har’atti kanneen hidhaman eessa akka jiran hin beekamu.Lubbuun jiru fi du’aniiruu yoo ta’ees hin beekamu jedha.


Hookkarri Burkinafaasoo Keessaa Tahe

Haallii hamaan Burkinafaasoo mudate ka daran hammaachaa jiru fakkaata. Ji’a kana qofa namoots 60 ol tu walitti-bu’iinsa gosaatiin dhume. leellistoota Islaamaa kanneen kutaa Saahil keessatti maadhee jabaa qabaachuuf fedhan tu walitti-bu’insa kana kakaase. Yunaaytid Istees waraana achii qabdu kan hanqisaa jirtu ta’uus humnootiin biyyatti ofumaayyuu hidhattoota irratti dhiibbaa gochuu danda’u abdii jedhu qabdi. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Afrikaa Kibba Bahaa fi Obomboleetti Mudachuuf Jiru

Obomboleettii hamaan haaraa galaana Hindii irraa ka’u torban kana Komoroos, Mozaambiik fi Tanzaniyaa kan rukutuuf jiru ta’uun ibsamee jira.Kunis obomboleettii kan biraan baatii darbe biyyoota Afrikaa kibba bahaa eega dhahee booda ta’u isaati. Dhaabbati Meetrolojii Fransaayii maqaa Obomboleettii kanaa saaykloon Kennet jechuun kan moggaasan yoo ta’u Kibxata har’a Maadagaaskaar kaabaa irraa kiloomeetra 200 ka jiru yoo ta’u gara Odoola Komoroositti qajeelaa jira. Waaltaan akeekkachiisa kan ministrii dantaa alaa Amerikaa akka jedhutti har’a gara boodaa obomboleettii rooba makatee hamaa kun bubbee sa’atii tokkotti kilo meetra 90 jalqabee hanga kiloomeetar 120 ariifachuuf jira. Waaltaan akeekkachiisa kennu kan Amerikaa fi Faransaayii obomboleettiin kun Robii borii Komoroos keessa kan darbu yoo ta’u sa’atiitti kiloomeetra 150 fiiga. Kamiisa fullee keenyaa handaara galaana Mozaambiik fi Tanzaaniyaa kan dhaqqabu yoo ta’u sa’atiitti kiloo meetra 200 bubbisaa deema. Sana booda gaafa Jimaataa humnii isaa dadhabaa deema jedhamaee jira.


Sudaan Keessatti Hiriirrii Itti Fufee Jira

Kanneen mormii Sudaan keessaa hogganan hordooftonni isaanii Kibxata har’as mormii akka itti fufuun waraanni haaraan biyyatti hogganaa jiru aangoo sivilootatti akka kennuuf dhiibna jedhan. Kan mormii kana hogganu Waldaan ogeessootaa Sudaan Kibxata har’a hiriirri gaggeeffamee Kamiisa iftaanis akka itti fufuu fedhan. Wiixata har’a hiriirtonni ulaa sakata’aa daandilee kan naannoo bakka itti mormii ba’anii ministeera ittisaa cina jiru to’atanii turan. Kaawunsiliin waraana yeroo ce’umsaa bakka mormiin itti gaggefefamu Sanatti daandileen battalumatti akka banamaniif akkasumas danqaan daandii irra kaa’aman akka kaafaman gaafate. Waraanni akeekkachiisa kana kan kennees mormitootaa fi waraana giddutti mariin gaggeeffamu eega kufee booda. Sababaiin isaas waraanni sudaan aangoo mootummaa sivilootatti kennuu erga didee booda.


Mummichi Ministeera Maalii fi Mootummaan Isaanii Guutummaatti Aangoo Gadhiisan

Mummichi Ministeera Maalii fi mootummaan isaanii guutummaatti kamiisa kaleessaa aangoo gadhiisan. Ibsii waajira prezidaantii biyyatti Ibraahim Keytaa biraa ba’e akka jedhutti mummichi ministeeraa fi miseensonni mootummaa kanneen biroon aangoo gadhisuu isaanii prezidaantichii simatanii jiru. Biyyatti kutaa waaltaa keessatti hokkarri eega hammaatee booda tarkaanfii kana fudhatan. Kunis baatii darbe horsisee bulaan gosa Fulaanii 160 shakkamtoota adamsituu Dogon jedhamniin eega ajjefamanii booda. Tokkummaan mootummotaa akka gabaaseetti waggaa dabree hawaasa Fulaanii fi kan Dogon giddutti wal waraansa gaggeeffameen dubartoota ijoollee fi dhiiroota waluumaagala 600 ta’an galaafatee jira. Torban lama dura magaala galma mootummaa Maalii, Baamaakoo keessatti uummanni hedduminaan hiriiree mootummaan hokkara sana dhaabsisuu dadhabe jechuun falman.


Museveniin Prezidaantummaaf Dorgomuuf Carraa Argatan

Ugaandaa keessatti daangeeffamuun umrii akka ka’uuf kan manni murtii heeraa murteesse Manni murtii mummichi kan Ugaandaa raggaasisee jira. Seera tumtoonni mormituu garu murtiin kun sirrii miti, murtiin haqaa akka hin kennamiin agarsiisa jedhan. Prezidaantiin Ugaandaa Yowerii Museevenii bara 2021 filannoo prezidaantii gaggeeffamuuf jiru irratti umrii isaanii 75 tti akka dorgomaniif carraa kenna. Manni murtii mummichi kamiisa kaleessaa murtii bara 2018 dabarfamee kan museveniin akka dorgomuu danda’uu mirkaneesse sana irra deebi’ee raggaasise. Museveniin bara 2016 marsaa arfaffaaf prezidaantii ta’uun filatamuun ni yaadatama.


Suudaan Keessatti Hiriirri Itti Fufee Jira

Waraanni Suudaan prezidaantii biyyatti Omar Al- Bashir aangoo irraa buusee biyyatti eega to’atee torban tokko booda hiriirtonni amma iyyu bulchiinsii sivilii akka hundeessamuuf gaafataa jiru. Ministrii ittisaa sudaan kan Kaartuum keessaa cina hiriirtoonni taa’uun mormii kan itti fuffan yoo ta’u kaawunsilii sivilootaa hundeessuuf maqaa namootaa walitti qabaa jiru. Kunis waraana biyyatti gaggeessu bakka buusuuf ta’uun beekamee jira.Kaawunsiliin sivilootaa hundeeffamu kan yeroo ce’umsaa fi harka 40 kan ta’an dubartoota ta’uuf ka jiran ta’un ibsamee jira.


Angoon Mootummaa Siviliitti Kennamuu Qaba: Hiriirtoota Sudaan

Qindeessitonni hiriira Sudaan deggertonni isaani waajiira guddoo waraana biyyatti isa Kaartuum keessa jiru cinatti Wiixata har’a akka walitti qabaman gaafatan. Kanaafis sababaan kenname hiriira guyyaa guutuu iddoo sana taa’uun gaggeeffamu diiguuf yaaliitu jira jedhu qindeessitonni.Kanaaf uummanni keenya hatattamaan dhufee iddoo sana taa’uun waraaqsa gaggeeffama jiruuf eegumsa barbaachisu akka godhaniif gaafatan. Kana maleessa aangoon battalumatti waraana irraa gar mootummaa Sivilootatti dabarfamee akka kennamu gaafatame.Waraanni biyyatti prezidaantii Sudaan kan turan Omar al- Bashiriin torban dabree aangoo irraa busuun ni yaadatama. Kaawunsiliin waraanaa Dilbata kaleessaa akka jedhutti mummicha ministeeraa sivilii ta’an akka maqaa dhahuuf jiran fi kaabineen biyyatti akka gaggeessan kan ibsee yoo ta’u waajiira presidaantiif garu siviloota keessaa kan maqaa dhahamee hin jiru. Kana malees hiriirri kan itti fufee ta’uus hin dhaabnu jechuun dubbi himaan waraanaa ibsanii jiru.


Seenaa Duguuggaa Sanyii Ruwaandaa Irraa Maltu Baratama?

Ajjeechaan sanyii Ruwaandaatti tasifame waggaa 25ffaan isaa torban dabre irraa jalqabee yadatamaa jira. Rakkoo kana irraa Itoophiyaan maal barachuu qabdi? Namoonni adda addaa yadaa isaanii Raadiyoo Sagaalee Ameerikaaf kennanii jiru. Kano du-gabaastuun keenya, Tsahaay Daamxoo qindeessite caqasaa. No media source currently available


Omar Al Bashiir Humna Waraanaatin Hidhaaman

Sudaan keessatti, baatii Muddee dabree irraa jalqabee eega hiriirri mormii uummata biyyattiin geggeessamaa turee boodaf, har’a ganama – Prezidaantiin biyyattii bara 1989 irraa jalqabee biyyattii bulchaa turan, Omar Hasan Al Bashiir humna waraanaaa biyyattiin taayitaa irraa kaafamanii, hidhaamanii jiru. As Yunaayitid Isteetis, kutaa Minesootaa ka jiraattu - falmituu mirga dhala-namaa – Najaat Hamzaa, jijjiirama Wixata, Ebla 11 Sudaan keessatti argame ilaalchisee haasofsiisnee jirraa. Caqasaa. No media source currently available


Pirez.,Al Bashiir gadaa abbaa hedduu humnaan biyya bulchaa bahe kaan irreen irraa buusani namii amma gammachuun lafa ciruutti jira

No media source currently available Ummatii Suudan pirezidaanii isaanii gadaa abbaa hedduu irraa biyya bulchaa bahe humnaan buusani jennaan gammachuun lafa ciruutti jira Suudanitti namii kuma kurnya hedduu mukaa-diidaa yaa’ee gammachuun lafa ciruutti jira. Pirezidaantii Oomar Al-Bashiir ganna 29 caala biyya sun irreen bulchaan bahe mootummaa isaa irreen irraa fudhatan. Hajajaan waraan Suudan,Awad Mohamed Ahmed Ibn Auf abbaan irraa ya irreen irra afuudhan jedhe. "Bashrii ya hujii irraa buusanii qabanii harka namaa jira.Naguma qaballee Suudan ganna lamaan dhufaa waraantti bulcha.” Ji’a sadeen dhufaa ammoo dhaqaa gala namaallee waraanatti tothata komaandi poostin bultii saatii itti bahanii manatti galanitti jira. Ummatii Suudan ji’a afuri waltuma aansee akka mootummaan isaanii hujii irraa bu’uuf gaafachaa bahe.Nama 31 dhumatee 60 caalaatti mammadaahe. Mootyummaan gara gallaan mana hidhaa bananii nama siyaasaaiin hidhame cufaa gadi dhiisan jedhanii median labse. Taatullee akka warrii ilaan arge ejdhetti namii bahe hin jiru.Namii tanatti dallanee waajiira mootummaa magaalaa Poortii fi Kasalaa jiru dhagaan caaccabse. Amerikaan nama biyya isiitii ufi eegadhaa jettee dhaamatte.Al-Bashir,jaarsa ganna 75 waraana milishoota Islaammmaa tahee bara 1989 keessa mootummaan irreen fudhate. Manii murtii addunyaa ICCn Bashiir Suudan naannoo Daarfuritti ilmaan namaa ficcisiise jedhee wanjalaan himachuutti jira.


Wal-waraansi Liibiyaa Keessaa Deemaa Jiru Har’as Daran Hammaatee Itti FufeeJjira

Golli naga-eegumsaa, ka Tokkummaa Mootummootaa rakkoo hamaa Liibiyaa keessatti uumame irratti dubbachuuf yeroo qophaawaa jirutti, magaalaa galma-mootummaa biyyattii dhuunfachuuf wal-waraansi deemaa jiru har’a illee daran hammaatee itti fufee jira. Humnootiin Baha biyyattii Jeneraal Kalifaa haftaariin hoogganamu, handaara magaalaa Triippoolittii Tokkummaa Mootummootaa fi loltoota deggertoota mootummaa wajjiin walitti-bu’anii jiran. Jiraattonni kumootaan lakkaawamanis, lola kana dheessuun naannoo sana irraa baqataa jiran. “Libyan National Army yokaan LNA” ka jedhaman – humnoonni Jeneraal Haftaariin hoogganaman, jalqaba waggaa kanaa irra bakka maadhee isaanii jabaa ture - Liibiyaa gama Bahaa gad-lakkisanii dheessuudhaan, lafa uummatni baay’een irra hin jirree fi zayita boba’aan badhaatee taate, ka Triippolii irraa gama Kibbaatti argamtu qabatanii turan. Torban tokko dura, magaalaa Triippoolii dhuunfachuuf haleellaa haarawa kana jalqaban.


Suudanitti namii mukaaa-diidaa yaa’ee akka pirz.Al Bashiir hujii irraa bu’u gaafachuutti jira hiriira Kaartuum hardhaatti nama 13 fixan

Namii Suudan pirezidaantii isaanii,Oomara Al Bashiir hujii irraa buufachuuf hardhallee hiriira mormii irra oole. Al Bashiir jaarsa ganna 75ti gara ganna 30 biyya sun bulchuutti jira. Namilleen hirira itti bahee rakkoo himachumatti jira. US,Biritenii fi Noorweey akka bulchootii Suudan karumaa qajeelaan siyaasaa karaa jijjiiramaatti oofan gaafatan. Hriira pirezidaanti Oomar Al Bashiir buusuuf itti kahan kana guyyaa afureessoo keessa jira. Akka qabsaahotii mirga namaa jedhanitti guyyaa abran sun keessatti namii dhumate amma 21 caaluutti jira.Kana keessaa shan waraana biyya suniiti. Warra hiriira bahe kana poolisiin gaazii itti afuuftee,goommaan dhaantee qawwee itti tokkofte. Akka ministerii biyya keessaa Bushara Jumaa kalee jedhetti nama 10,000tti hriira bahe.


Dirreen Xiyyaara Liibiyaa Keessaatti Tajaajila Keennaa Ture Haleellamun Himame

Namoonni ijaan arganii fi aangawoonni Liibiyaa keessaa akka jedhanitti, xayyaaronni waraanaa har’a magaalaa Triippoolii keessa ka jiru dirree xayyaaraa tokkicha hojjetu haleelanii jiran. Haleellaan kun ka geggeessame eega Tokkummaan Mootummootaa akka waliigalteen dhukaasa dhaabinsaa biyyattii keessatti tolfamu waamicha dhiheessee booda tahuun beekamee jira. Aangawoonni naga-eegumsaa dirree-xayyaaraa Triippoolii irraa gama Bahaatti argamu irraa akka jedhanitti, haleellaa sanaaf haga ammaatti kan itti gaafatama fudhate hin jiru. Dirree xayyaarri irraa ka’uu fi irra qubatu miidhuu irraa kan hafe haga ammaattii miidhaan lubbuu namaa irra gahe akka hin jirre tu dubbatama. Humnoonni ajajaa waraanaa Jeneraal Kalifaa Haftaariif amanamoo tahan, magaala Triippoolii qabachuuf ka dhiibanii dhufan yoo tahan, ka Tokkummaa Mootummootaatiin deggeramu – muummichi ministaraa Faayez Saaraaj ammoo, humnoonni mootummaa haleelanii deebisuuf qophaawanii jiran – jedhu.


Bara 1994 Ruwaandaa Keessa Abdiin Tokko Hin Turre, Dukkana Qofa: Prezidaant Pool Kaagaamee

Rwaandaan seenaa dhiyeenya kanaa keessatti duguugamiinsa sanyii hamaa gaggeeffame waggaa 25 ffaa Dilbata Ebla 07, bara 2019 yaadattee oolte.Guyyaan yaadannoo guyyoota dhibba tokkoof turu Dilbata kaleessaa jalqabame. Sirna kana irratti prezidaantiin biyyatti Pool Kaagaamee haasawaa dhagesisaniin namoota fixiinsa sana irraa lubbuun hafan galateeffatanii jiru. Hogganoota biyya alaa kanneen sirna Kigaalii, Rwaandaa keessatti guyyaa Dilbata kana gaggeeffame irratti argaman keessaa mummichi ministeera Itiyoophiyaa Dr. Abiyyi Ahmad tokko turan. Dr. Abiyyi Waggaa 24 dura gama Tokkummaa mootummotaan jila Rwaandaa ergame keessa turan. Rwaandaan humna araaraa, marii fi dhiifama argame irra dhaabattee ifa ishee ibsuu itti fuftii jedheen abadaddha jedhan. Gabaasa guutuu Caqasaa No media source currently available


Ija Koo Duratti Ijoollee Koo Bishaan Nyaachisan. Garu Dhiifama Godheeraaf: Dubartii Rwaandaa

Ijoollee koo sadan fi kan obboleettii koo tokko bishaanti darbanii yeroo ajjeesan biran ture kan Jettu Lidiyaan amma umriin ishee 46 ta’u dubbatti.Meencaan nama kukkutuu nuffanii bishaanti darbuu jalqaban. Dubartoota dhisaa jedhee Intarhamween ajaja waan kenneef nu dhiisan. Sana booda irra deddebi’uun humnaan na gudeedanii warra Titsii fixnee jirra, sichii ijoollee warra Hutuu deessa jechuun na tuman.Firoota koo kan abbaa manaa koo waluumagala nama 73 na jalaa ajjeesan. Lidiyaan ergasii hin eerumne ijoollees hin godhanne. Har’a garu hammam yoo ta’e kanneen yakka kana nu irratti gaggeessaniif dhiifama gochuu qabna kan jettu Lidiyaan haaloo fi dubbii garaatti baatanii ollaa waliin jiraachuun hin danda’amu. Kana malees haaloo fi jibbi dhukkuba dawaan hin fayyiifne nama keessatti uuma jetti. Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


‘Malaammaltummaa Haqaan Lolla’ Keeniyaattta

Pirezdentiin Keeniyaa uhuuruu Keeniyaattaa mootummaan isaanii malaammaltummaa biyyattii keessatti baballate haqaan mormuutti akka jiru dubbatan. Harra Paarlaamaa biyyattiif yoo haasawa taasisan Keeniyaattaan ‘angawoota mootummaa taayitaa dahoo godhachuun hojii kanarratti bobba’an akeekkachiisanii jiru. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Yaadannoo Fixiinsa Yunivarsitii Garriisaa

Yunivarsitiin Garriisaa, ka Keeniyaa keessaa kan irra caalaan barattoota isaa turan - namoota 148 waggoota afur dura haleellaa Al-shabaabiin dhumaniif sirna yaadannoo geggeessee jira. Gareen Al-shabaab achii booda illee haleellaa hedduu geggeessee jira. Garuu, Keniyaa keessatti kan haga kanaa dhuminsa hedduu dhaqqabsiise hin jiru.Fixiinsi suun eega uumamee waggaa sagal booda Yunivarsitiin kun banamee hojii jalqabe. Lakkobsii barattoota mooraa sana keessa barataa jiranii isa bara 2015 ture sana dacha caalee jira. No media source currently available


Fixiinsii Rwaandaa Ennaa Yaadatamu

Ajjeechaan duguuginsa sanyii bara 25 dura Ruwaandaa keessatti geggeessame, kan irra-jireessi gosa Tutsii irraa tahan uummata kuma dhibba saddeet galaafate. Eega sanaa, Ruwaandaan manca’insa hamaa kana keessaa ba’uuf tarkaanfii gaarii argamsistee jirti. Akka Baankiin Addunyaa jedhutti, dingadeen biyyattii, eega bara 2003 as, dinagdeen biyyattii dhibba irraa harka jahaa haga saddeetiitti guddataa jira. Paarlaamaa Ruwaandaa keessatti, lakkoobsi miseensota dubartootaa dhibba irraa harka jaatama - Addunyaa irratti tokkoffaa dha. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Nipsii Hasil ykn Ermiyaas Asgedoom Kaleessa Los Anjeles Keessatti Ajjeefame

Kan Sirba gosa Raappiin beekamu – Nipsii Hasil ykn Ermiyaas Asgedoom magaala Los Anjeles keessatti kaleessa kokolaataa keessa otuu jiruu namoota eenyummaan isaanii yeroof hin beekamiiniin dhukaasni itti roobsamee rasaasa ja’aan dhawamee ajjeesame. Ajjeefamuu wallisaa Raappii beekamaa fi hiddha dhalata Ertiraa tahe – Nipsii Hasil yokaan Ermiyaas Asgedoom ka beeksise Poolsiin Los Anjeles, namoota ajjeechaa kana raaw’atan qabuuf akka hordofaa jiru beeksisee jira. Nipsii Hasil yokaan Ermiyaas Asgedoom, wallee Rappiitiin ka qalbii sabaa-himaalee Addunyaa hawataa dhufee fi artistoota bebbeekamoo akka Dreg Bing Show fi Rig Roks faa waliin kan hojjetaa ture – Raapperii beekamaa ture. Umurii isaa waggaa 33tti ka kaleessa ajjeesame – Niipsii Hasil, hawaasa tajaajiluudhaan, keessumaa, naannoo itti guddatetti hiriyoota waliin guddate, kanneen jireenya gad-aanaa jiraatan gargaaruudhaan beekama. Ajjeefamuu Nipsii tii ala, namoonni ka biroon maqaan isaanii yeroof hin himamiin lama rasaasaan dhawamanii ka wal’aansa fayyaa irra jiran tahuu – Poolsiin beeksisee jira. Nipsii Haasil, ka baatii dabre magaalaa Loos Aanjeles keessatti geggeessamee ture, badhaasa Girmaamii, ka muuziqaaf kaadhimamaa akka ture beekamee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


ILaa fi Gurrii Addunyaa Faanuma Kiliyaani Imbaappee, Gurbaa Ganna 20 kana Jira. Gatiin Isaa Deemuma Deemtee Doolara Miliyoona 300 Caalte

No media source currently available Kiliyaani Imbaappee gurbaa ganna 20 kana gatiin oluma deemtee doolara miliyoona 300 caalte Eden Hazardilleen oofuma oofee goolii 100 galfate Kylian Mbappé Lotti hiddii dhaloota Afrikaa. Abbaan Kaameruun haatii Aljeeriyaa.Ilmii isaanii, Kiliyaam Imbaappee, Faransaayitti dhalatee amma lakkoofsa 7 keeyyatee garee biyya isaa Faransaayii taphata.Kilabii isaa PSG ammoo lakkoofsa 10 keeyyatee taphata. Leenjsiaa Chelsi ka durii,Jose Morniino, abbbaa dandeettan Imbeeppee bitadhaa jechuutti jira. PSGn Imbaappee kana ganna lamaan duratti dooalra miliyoona 212n Monaakoo irraa bitate. Imbeepeetti oofuma oofee Faransaay waancaa kubbaa miilaa Raashiyaa bara 2018n gahe. Ganna kana qofa tapha 23 Liigii 1 irratti goolii 26 galche.Leenjsiaan Real Madrid haarahii, Zinaddiin Ziidan doolara miliyoona 316,831,480 baasee gurbaa ganna 20 kana kilabii ufiitti darachuu fedha. Biyyitii Impaabee,Faransaayiin EURO 2020 qophaahuutti jiriti tapha kaleetti Moloovaa 4-1 moote.Innilleen daqiiqaa 87essoo irratti goolii galcheef. Gatiin gurbaa ganna 20 kun waan bu’ii hiiqii hin qamane doolara miliyoona dhibba hedduuti.Abbaan sun qabu harkaa dhahee dabraanee ganna diqqaaf kialbiitti darata. EURO 2020 EURO 2020, maqaa dorgommii kilaboota Waancaa Awurooppaati. Dorgommii tana guyyaa shaniin duratti jalaqabanii 24 keessaa filan. Haga Bitootessa 2020 taphatanii waancaa ammoo muddee ganna dhufuu istaadiyoomii Wembley Londoniti walti dhufan. Waancaa bara 2016 Poortugaalitti galateen. Tapha kaleetiin Israahel Austiryaa 4-2, Raashiyaan Kaazakhistaan 4-0, Polandi Latiivaiyaa 2-0, Jermeniin Nezerlaandi 3-2. Hardha ammoo Turkii Mordoovaa, Ingilaandi Monteegro Portugal fi Serbia, Faransaay fi Ayislaandi Luksembergi fi Ukreeyin


Baqataan Heddumaachuun Qabeenya Biyyatti Irraatti Rakkoo Fidee Jira: Masrii

Walitti-bu’insaa fi jeeqamsii siyaasaa Sudaan akkasumas biyyoota Afrikaa kanneen biroo keessa jiru baqattoota kuma hedduu ofiifis ta’e maatii isaaniif jireenya foyya’aa barbaacha biyya ofii dheessuun akka godaanan dirqisiisaa jira. Hedduun gara Masriitti kan qajeelan yoo ta’u kunis qabeenya biyyatti irratti hanqiinni akka mudatu godhee jira.Kan magaalaa galma mootummaa Sudaan Kaartuum irraa dheesse baqataan El Haadi jedhamu raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibseetti amantii waliin wal qabatee himannaa irratti dhiyaate baqa Sudaan keessaa ba’e. Hadiin Barreessaa fi Gazexxessaa ture. Gaafa amantii Kristaanaa fudhatu polisiin Sudaan ana irratti qiyyaafatan jedha.Kaartuum keessatti polisiin akka gara waldaa Kristaanaa deemuu dhaabee amantii keessa jiru balaaleeffatu itti himan. An garu nan didee jedha. Qophaatti na hidhanii na reebu, gad gargalchanii na rarraasu jedhe. Dararaa irra ga’e irraa godaannis irra ga’e qaama koo irra jira kan jedhu Haadiin gadda guddaan godaanisa irree isaa fi gatiitti isaa irra jiru agarsiise.Hidhaa torban hedduu booda bara 2014 gara Kaayrootti dheesse.Asittis sodaa keessan jira. Gaadidduu warra na ari’atuu jalaa dheessee, hiriyyonni koo durii na ganan, kunoo nama qopha-galeessan ta’e jedha. Hogganootaa fi mootummoota Awuroopaa fi Afrikaa kanneen dhiyeenya kana walgahan irratti prezidaantiin Masirii El Sissiin biyyi isanii heddumiina baqattotaan rakkataa akka jirtu ibsanii turan.


Hobomboleettiin Moozaambikiin Dha’e Lubbuu Hedduu Galaafachuu Hin Oolu

Hobomboleettii hamaan rooba yandoo makate kan biyya Afriikaa gama dhiyaa dha’e kunrna tokko keessatti isa duraa yoo ta’u balaa hamaa dhaqqabsiisuu isaa jaarmoliin gargaarsaa beeksisanii jiran. Moozaambik naannolee hedduun sababaa lolaatiin daandiin addaan cite jira. Kun immoo kanneen miidhaan irra ga’e dhaqqabuu akkasumas balaan hagamee akka dhaqqabe guutummaan qorachuuf rakkisaa taasisee jira. Lakkoobsi namoota du’anii sirriitti meeqa akka ta’e hin beekamin jira, garuu prezidaantiin Moozaambik akka jedhanitti hamma kuma tokkoo ga’uu mala. Gareen federeeshinii fannoo diimaa fi baatii diimaa magaalaa Moozaambik Beiraa kaleessa dhaqqabanii jiru. balaan dhaqqabe hedduu fi suukanessaa ta’uu gareen kun ibsee jira. Biilsaaleen gamasii dhibbi irraa harki 90mni barbadaa’uu gabaaseera. No media source currently available


Waraanni Amerikaa Hidhattoota Al-Shabaab Haleeluu Dubbata

Waraanni Amerikaa yeroo torban tokko hin guunne keessatti si’a sadii hidhattoota al-shabaab kanneen Somaaliyaa keessaa irratti haleellaa gaggeessuu isaa beeksisee jira. Haleellaan Kunis isa bara darbee irra dacha sadii dabaluu isaa aagarsiisa. Waaltaa ajaja Yunaaytid Isteetes kan Afrikaa ykn AFRICOM akka jedhutti haleellaa kan Robii darbe kutaa Jubaa isa gad aaanuu keessatti hidhattoota sadii ajjeese. Haleellaa samii irraa gaggeeffame kun hidhattoota kanneen humnootii nageenyaa Somaaliyaa irratti haleellaa bana irratti kan qiyyaafate ta’u AFRICOM ibsee jira.Haleellaan samii irraa gaggeeffame hidhattoota lama kutaa shabalee isa gad aanu keessatti eega ajjeesee booda inni Robii darbee kun jalqabame. Wiixata darbe Amerikaan haleellaa samii irraa kutaa kana ta’e bakka Dara Salam jedhutti gaggeessite hidhattoota 8 galaafate. Kunis hidhattonni al-shabaab looltoota waraana biyooleessaa Somaaliyaa irratti haleellaan eega gaggeessanii booda.


Ertiraan Garee Imaammataa Baqattoonnii fi Godaantonni Gara Awurooppaatti Akka Hin Godaanne Ittisuu Dura -teechummaadhan Filamte

Ertiraan Garee Imaammataa akka baqattoonnii fi godaantonni gara Awurooppaatti akka hin godaanne ittisuu irratti hojjetuu, kan “Khartoum Process” jedhamuuf dura-teessuu taatee jirti. Gurmuun kun namoota seeraa-ala namoota biyya alaatti erganii fi baqattoota deddeebisan irratti akka tarkaanfiin fudhatamu carraaqqii godhamus ni qindeessa. KHARTOUM FORUM ka jedhame gurmuun kun, biyyoota Awuroooppaa fi Afrikaa walumaa-galatti 37, akkasumas, Gamtaa Awurooppaa fi Gamtaa Afrikaa of keessaa qaba. Akka Gamtaan Afrikaa jedhutti, gurmuun kun, Awurooppaa fi Afrikaa walitti fidhuudhaan sababaalee baqattummaa fi godaansa seeraa alaa qoratee, haala itti deebi’anii fi uummatatti makaman irratti hojjeta.


Pirezident Maakroon Daawwii Isaanii Afriikaatiin Keeniyaa Jiru

Pirezidentiin Faransaay Imaanu’eel Maakroon Keeniyaa daawwachuurra jiru. Maakroon kaleessa Naayroobii seenanii, Pirezidentii Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa wajjin mariyatanii waliigaltees mallatteessanii jiru. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Afrikaan Gabayaa Tokko Waliin Qabaachuuf Hujii Bara 2018 Keessa Jalqabde Durumattiin Deemuutti Jirti

No media source currently available Africa Free Trade Agreement (AfCFTA) maqaa daldalaa fi gabayaa Afrikaan bara 2018 Riwaandaa, Kigaaliitti baafatte.Biyyuma akka Naayjeeriyaa,Eeritaa faatti irraa hafe malee jalqabuuf fagoo hin jiran. Yoo biyyitii cuftii irratti walii galte Afrikaan hujii tana doolara tirliyoona 2 fi biliyoona 300tiin jalaa argatti. Yoo walii galanii mallatteessan biyyitii Afrikaa 55nuu akka fedhan wal keessaa yaa’a,akka fedhan mi’a wal irraa bitaa akkuma Waldaa Awurooppaa tahuu dandahan. Akka ogeeyytii jedhanitti namii Afrikaa biliyoona 1 fi miliyoona 300 tahutti faaydaa keessaa argata. Porofeeser Landry Signe dhaaba qorannoo Waashintgon, DC jiru Brookings Institution keesatti ogeessaa siyaasaati.Dhaaba Global Network for Africa’s Prosperity ykn ammoo caasaa guddina Afrikaa damee addunyaatti itti gaafatamaa. "Afrikaan ammaan tana haga harka 18 qofa waliin daldalti alatti ergatti.Harka 58 Eezhiyaa waliin qabdi harka 67 Awurooppaa waliin daldalti.” Afrikaan gabayaa waliin qbaachuuf biyyitii 22 mirkansuu maltee Itoophiyaan mallatteesstiee mirkansite Naayjeeriaan ammallee hin mallatteesine. Pirezidaantiin isii Mouhammad Bohaarii filannoon duratti “Naayjeeriyaan biyya abbummaan erge mi’a fa’atee dhufee itti dhoobbu hin taatu,” jedhe Twitter ufii irratti barreesse. Naayjeeiryaan haga guddaan Awurooppaa gama Bahaa,fi Eezhiyaa waliin gabayaa oowwifattee itti jirti. Dr., Raymond Gilpin dhaaba Africa Center for Strategic Studies jedhee caasaa nagaa Afrikaa qoratu ka Waashington,DC jirutti itti gaafatmaaa baranootaatii ogeessa mala jireennaati. Naayjeeriyaan gabayaan isiin Awurooppaa fa waliin oowwifatte nurraa kasaarti jettee sodaatti jedha.”Yoo mallatteessuu baattellee hin miidhamati,” jedhe. Taatullee Naayjeeriyaan Afrikaa keessaa malii jireennaa toleef tun yoo akkana Afrikaan waliin galtu “waan ufumaa teettee laaltu hin sehu,” jedha Dr Raymond. Afrikaan yoo gabayaa waliinii qabaatte gibiraa fi qaraxallee harka 90 irraa waliin buute Amerikaalleen faayidaa keessaa qabdi.Bennet Harman, waajjira pirezidaantii Amerikaatti itti aanaa itti gaafatmaaa dalda Amerikaa damee Afrikaati. Akkana jedha “Amerikaan karaa Afrikaa waliin daldala naannoleen Afrikaalleen faaydaa keessaa qabdu deeggarti.” Mohaammed Xaahiroo Amerikaa yuniversitii Daalasitti,porofeesera koollejjii Teksasiiti. "Afrikaan waliin daldaluun waan hedduu faayaa keessaa qabdii sun keessaa tokko qarooma teknooloojituu keessaa argatti taatullee gabayaan biyytii cuftii walti naqattu seera qabaachuu malte,” jedha Woma taateefuu Afrikaan qaraxaa fi gibira wal irraa diqqeessitee akka fedhan mi’a gara biyya fedhanitti fa’atanii waliin daldaluuf hujiitit jirti.Biyyuma sadeen tokkotti irraa ala jira. Ardiin akka Awurooppaa, faatilleen gabayaa akkanaa kana qabdii Waldaan Awurooppaalleen tanatti deema. Yoo seeraan hojajtaniin akka Dr.Raymond jedhetti “gabayaan Afrikaa miidhaa caalaa Afrikaafuu faaydaa guddaa qabdi.”


Lammiwwan Amerikaa fi Kan Keniyaa Balaa Helikoptaraan Dhuman

Helikoptarri lammiwwan Amerikaa Afurii fi balalisaa lammii Keniyaa qabatte tokko Keniyaa Kaaba dhiyaa keessatti kuftee hunduu dhumaniiru.Helikooptarri kun Dilbata kaleessaa lafa gadhiiftee eega kaate yeroo gabaabaa keessatti kufte. Balaan kun kan dhaqqabe odoola waaltaa kan baadiyyaa Keniyaa keessatti argamtu kan hara Turkaanaa keessatti.Waajira keniyaa kan balalalii xayyaaraaf Daayreekteera kan ta’an Gilbert Kibe ibsa baasaniin Helikoptaroonni lama odoolatti irraa Dilbata kaleessaa eega ka’anii booda isaan keessaa tokko qunnamtiin jiru eega addaan cite booda kuftee caccabde. Eeenyummaan jarreen shanan Helikoptara kufte keessa turanii hin ibsamiin jira. Kunis maatiwwan isaanii oduu gaddaa kana hanga dhaga’anitti ta’uun ibsamee jira.


Miseensonni Kongireesii  Amerikaa Asmaraa Daawwatan

Waggoota 14 keessatti yeroo duraaf miseensonni kongreesiin Amerikaa Asmaraa daawwatanii jiru.Jila kana kan dursan miseensiittiin Kongreesaa Karen Bass akkasumas miseensoota kongreesaa Joo Neguse fi Ilhaan Omaar wajjiin Asmaraa tti daawwannaa sirnaawaa gaggeessuu isaanii Embaasiin Amerikaa kan Asmaraa jiru beeksisee jira.. Miseensonni kongreesa Yunaaytid Isteetes arfan dhuma torban darbee irraa daawwannaa kana kan gaggeessan yoo ta’u ministeera dantaa alaa Ertraa Osmaan Saleeh, gorsaa prezidaantii Ertraa Yamaane Gabra Masqal waliin dubbachuu isaanii ministriin odeeffannoo kan Ertraa beeksisee jra.


Ba'iiwwan Filannoo Senegaal Kutaalee Irraa Gabaafaman Ammas Maakii Saal Moo'achuu Agarsiisan

Ba’iin filannoo Senegaal, ka kutaalee irraa gabaasaman akka agarsiisanitti, Maakii Saal ammas deebi’anii filamuun beekamee jira. Koomishinni fialnnoo Senegaal, Mr. Saal, filannoo Dilbata dabre geggessame sana dhibba irraa harka shantamii saddeetiin kan injifatan yoo tahu, dormomtuun isaanii – muummichi-ministaraa duraanii – Idiris Seek immoo dhibba irraa harka digdamii tokko argatan. Ba’iin filannoo kun yoo mana-murtii heeraatiin raggaasisame, dorgommii marsaa lammataa hin barbaachisiin, Saal injifatan jechuu dha. Saal eega biyyattii hoogganuu jalqabanii booda, jijjiiramni dingdee cimaan waan biyyattii keessatti argameef marsaa lammataa kanas akka hin jifatamn eegamaa ture.


Piresdaantiin Suudan Torban Kana Keessa Qofa Labsii Yeroo Muddamaa Afur Baasan

Prezidaantiin Sudaan – Omar Hasan Al Bashir – kanneen hiriirawwanii fi hojii-dhaabinsa mormii ugguran, akkasumas, uggura dinagdee haarawa dhorkan - seerawwan yeroo muddamaa afur torban kana keessa baasanii jiran. Tarkanfiin haaraan midiyaalee hawaasaa fi daddabarsa maallaqaa tokko tokko ugguru kun fudhatamuun isaa, eega prezidaant Al Bashiir, Guraandhala 22, labsii yeroo muddamaa labsanii booda. Hiriirawwan mormii akka jijjiiramni Sudaan keessatti dhufu gaafatan guutummaa biyyattii keessatti ka’anii eega baatii lamaaf geggeessamee booda kan labsiilee yeroo muddamaa kana labsan – Prezidaant Al-bashir, akeekni seerawwan kanaa haala siyaasaa fi dinagdee bayyanachiisuuf akka tahe dubbatu. Al Bashir, ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, labsii yeroo muudamaa labsuun isaanii, haala siyaasaa biyyattii foyyessuuf qophaa’uuf akkasumas faayidaalee gaafataman, hawwii fi abjuu biyyattii guutuuf akka tahetti ibsan. Mootummaan uggura jireenya uummatatti hammeesse kana kaa’eyyuu, kaleessa, Yunivarsitii dubarootaa Omdurmaan keessatti akkasumas, Hospitaala naannoo Baahihirii, ka Kaartum jiru keessatti mormiiwwan haaraan ka’anii jiran. Poolisiin mormii Yunivarsitii sana dachaasee, isa Hospitaala keessaa immoo bittimse, jedhama.


Muhaammaaduu Buhaarii Filannoo Prezidaantummaa Naayjeeriyaa Injifatan

Prezidaantiin Naayjeeriyaa Muhaammaduu Buhaarii marsaa afraffaaf filannoon geggeessame mormitoonni isaanii wal dha’eera jedhanis walabaa fi falmii irraa walaba jedhan. Taajjabdoota hedduu kan biyya keessaa fi alaa irraa yaadi kenname filanoon sun kan walabaa fi haqaa ta’uu mirkaneessan jechuu dhaan Buhariin ibsaniiru. Komiishinni filannoo har’a ganama maanguddoon waggaa 76 filannoo sambata darbee injifachuu labse. Akka komiishinichaatti Buhariin itti aanaa prezidaantii duraanii Atikuu Abubakr-n sagalee dhibba irraa harka 55 fi 41n injifatan. Buhariin paartilee mara waliin hojjechuuf waadaa senan. Mootummaan keenya kan hunda hirmaachise ta’uu itti fufa, balballi keenya illee banaa dha jedhan. Buhariin injifannoon isaanii erga labsamee booda haasaa dhageessisaniin tattaaffii nageenya eegsisuu fi dinagdee biyyattii fooyyessuu akkasumas malaammaltummaatti duuluu kan cimsan ta’uu dubbatan. Abubakar garuu ibsa baasaniin kutaalee Naayjeeriyaa 36 keessatti filannoon dursee itti yaadamuun waldha’e jecghuu dhaan ba’ee filannoo Guraandhala 23 fudhatama dhabsiisanii mana murtiitti ol iyyachuun kan falman ta’uu beeksisaniiru.


Balaan Baabura Imaltoota Masrii Lubbuu Hedduu Galaafate

Buufata baabura imltootaa Masrii keessatti balaa hamaa dhaqqabeen namoonni 20 ol yoo du’an kanneen 40 olta’an madaa’uu sabaa himaan biyyattii gabaasee jira. Balaa sanaan kuusaan bobaa’aa buufata sanaa akka dho’u gochuu dhaan baabura sanatti ibidda qabsiise. Balaan kun buufatan baabura imaltootaa Ramsisi jedhutti ibidda guddaa kan kaase yoo ta’u baabura sana fuula dura isaa gubuu dhaan imaltoonnii fi kanneen naannoo sana dhaabatanii dturan balaan gubachuu hamaan irra ga’ee jira. Kaameeraan buufata sana keessa ture namoonni dhaaatanii turan ibiddi itti qabatee miliquuf ennaa fiigan mul’isee jira. Muummichi ministeeraa Mustafaa Madbulii bakka balaan kun itti dhaqqabe erga daawwatanii booda tuuta oduuf ibsa kennaniin sababaa balaa kanaa qorachuuf tattaaffi godhamaa jira, kanneen itti gaafataman adda baasuuf mootummaan waan danda’e mara ni godha jedhan.


Biyyitii Afrikaan dorgommi FIFA U-20 barana Polaanditti taphatan irratti abdattu, Afrikaan Kibbaa Arjentiinaa fi Poortugaal afaan buute

U-20,Waldorgommii kubbaa miilaa ijoollee addunyaa ganna 20 gadii ta FIFAn qopheesse. Ji'a sadiin duubatti Polaanitti taphatanCaamsaa 23-Waxabajjii 15 Polaanditti taphatan. Ardiin 6 keessaa walti dhufan biyya 24 walti hafa.Afrikaa keessaa Naayjeeriyaa, Afrikaa Kibbaa, Maalii, Senegaalii fi Maalii abdatti. Naayjeeriyaan USA,Faransaay,Ukreeyinii fi Qataariin walti marte.Afrikaan Kibbaa, biyyiti Afrikaan dorgommii tanaa herregatt Poortugaal,Arjentiinaa Fi kooriyaan Kibbaatiin walti qajeelte. Shaampiyoonaan Afrikaa Maalii,dorgommii akkanaa irratti bara 1989 fi 2015 sadeessoo baate Faransaa,Panaamaa fi Saduwdiin walti marte.Faransaay bara 2011 keessaa U-20 moote. Garee: A: Poland, Colombia, Tahiti, Senegal Garee B: Mexico, Italy, Japan, Ecuador Garee C: Honduras, New Zealand, Uruguay, Norway Garee D: Qatar, Nigeria, Ukraine, USA Garee E: Panama, Mali, France, Saudi Arabia Garee F: Portugal, Korea Republic, Argentina, South Africa Afrikaa keessaa haga ammaatti Gaanaa qofatti U-20 moo'e. Bara 2009 Biraazil 1-0 qaariftee waancaa irraa fudhatte. Addunyaa keessaa Arjentiinaan marroo 6,Biraazil marroo 5 moo'an.