Mariin Araaraa Sudaan Kibbaa Danqamaa Jira

Mariin araaraa Sudaan Kibbaa har’as danqama haaraa keessa seene. Yaada araaraa dhihaate, gurmuuleen mormitootaa ka fudhatama dhabsiisan yoo tahu gareen mootummaa immoo haga tokko simatee jira. Hookkara Sudaan Kibbaa, uummata miliyoona afur qehee ofii irraa buqqisee fi uummata miliyoona toorbaa ol akka gargaarsa namoomaatti hirkatu godhetti furmaata barbaaduuf – carraaqqii godhamu haaressanii, gareeleen Sudaan Kibbaa torban kana Finfinneetti marii kana geggeessan. “Yaadni araaraa IGADn dhihaate, kan dhimma bu’uraa Sudaan Kibbaa keessatti wal-dhibdee uumameef sababaa tahe kan ilaalcha keessa galche miti” ka jedhan – gurmuuleen mormitootaa, itti-fufuudhaanis, mootummaa Cehumsaa gara fuul-duraatti ijaaramu yaadame, kan Prezidaant Saalvaa Kiiriin akka hoogganamuu akeekame keessattis taayitaan irra-caalaan mootummaa amma aangoo qabatee jiruuf akka kennametti komatan.


Ebola,dhukkubii Afrikaa Dhihaatti akkana nama fixu kaan ammalee yadhufe ogeeyyotii fayyaa addunyaalleen ammoo faanuma jiran

Dhukkubii kun duruu amala akkaatiin Afrikaa gama Dhihaatii mumullatullee bara 2013-2016 keessa ammoo humna jabeeffate nama hedduu fixe. Dhiigaatti nafa namii qabu cufaan nama keessaa xinniqaa,nafa oowwisee nama bobeessaa amala akka akkaatiin dhufa, Taatullee akka gaafa qaraa innii dhufe kaan hin sodaatan jedhan ogeeyyotii dhukkuba kanaan wallaanuuf ogeeyyotii addunyaa ta achi dabran. “Ganna kana qorsa dansaa hojjatanii lafa jirutti jiraa hin fayyisa jedhanii harka 100 itti hirkataniifuu goomittaatti jira.” Akka kaampaaniin qorsaa,Merck jettetti amma qorsa 8,600 biyya Eboolaa itti argan DRCtti ergite.Qorsii V920 godina DRC Equator jedhanitti ergan. Qorsa kana nama fayyisee dhibaachuun isaa laaluuf marroo sadii irra deebihani laalan. Taatullee eeyyama kennaniifii biyya tokkollee keesatti qaraa nama hin kennine. Fayyisuu fi dhibaachuu isaa ammoo ogeeyyotii DRC fi Dhaaba Fayyaa Addunyaatti laala. Ebbolaan gaafa bara bara 2013 Afrikaa Dhiyaatti argan nama 11 fixee kuma 30 irratti argan. Haga guddaan Guinea, Liberia and Sierra Leone.Qorsii argan kun V920 nama hedduu lubbuu oolche. Dhukkubii biyyootii Afrikaa ufi irraa eeguutti jiran.Afrikaa Bahaalleen xuyyuura biyya Eboolaa keessatti argani dhufu ufitti seenuuf hojuutti jiran.


Pireezdaantiin Buruundii Amma Bara 2034-tti Angoorra Akka Turan Murtaahe

Lammiwwan Burundii sagalee kennnaniin heera biyyattii fooyyessuun, akka prezidaantiin biyyattii haga bara 2034-tti taayitaa irra turuu danda’an kan eyyamu taasisanii jiran. Koomishinni har’a akka beeksisetti, uummata biyyattii sagalee kenne keessaa dhibba harki toorbaatamii sadii, akka heera biyyattii keessatti jijjiiramni kun tahuu deggere. Yeroo bulchiinsa prezidaantii biyyaa marsaa shan irraa gara marsaa toorbaatti guddise – jijjiirraan heeraa kun. Akkaataa kanatti prezidaantiin biyyattii – Pi’eeree Nikurunziizaa, marsaan prezidaantummaa isaanii kan ammaa eega xumuramee, marsaa lama dabalataaf filatamuu danda’u. Akkasumas, taayitaa muummicha-ministaraa haaraa banuudhaan, walii-galteen aangoo qooddannaa gosa Tutsii fi Hutuu gidduu akka hojii irra oolfamu karaa saaqee jira. Dhimma kana ilaachisuun kan ibsa kennan – dubbi-himtuun Ministirii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – HEEZER NAURT, deemsi filannoo sanaa, kan iftooma hin qabne, miidiyaalee ugguree fi sagalee-kennitoota irratti dhiibbaa gochuun geggeessame – jechuun qeeqe. Riferendemiin sun geggeessamuu isaa guyyaa tokko dursee, mootummaan Burundii tamsaasalee VOA fi BBC ugguree ture


Somaaliyaa fi Somaaliilaand Keessatti Roobni Jandoo Lubbuu 30 Ol Galaafate

Dhuma torban dabree kana irra Gaanfa Afrikaa keessatti rooba jandoo fi obonboleettii bu’e, namoota soddomaa ol ajjeesee ka biroo kurna hedduu achii buutee isaanii dhabamsiisee jira. Jandoon obonboleettiin makatee fi “Sagaar” jedhamu kun, Sanbataa fi Dilbata dabre kana bu’ee, magaalaa Somaaliyaa Moqdishoo keessatti yoo xiqqaate namoota ja’a ajjeesuu isaa fi manneen dhibba sadi’ii ol akka bishaaniin liqimsaman gochuu isaa – Bulchaan magaalattii – Abdiraahimaan Omar Osmaan, Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Kan ofiin of bulchitu – Somaaliiland keessatti immoo, yoo xiqqaate namoonni soddomii shan, kutaalee Awudaal, Saahelii fi Salaal keessatti du’uu isaanii fi ka biroon hedduun immoo bishaaniin fudhatamuu isaanii dubbatu, aangawoonni Somaalii Land.


Aangawaan Tokkummaa Mootummootaa Doorsisa Hojjatoota Gargaarsaa Sudaan Kibbaa Irratti Ooffamu Balaleffatan

Aangawaan ol’aanaan ka Tokkummaa Mootummootaa, haala itti hojjetoonni gargaarsaa Sudaan Kibbaa keessatti rakkifamaa jiran balaaleffatan. “Hojjetoota gargaarsaa irratti hookkarrii fi doorsisni hojjetoota irratti gargaarsaa irratti oofamu, akka gargaarsi uummata garqaaramuu qabu gara miliyoona toorbaa hin dhaqqane danqaa itti tahe.” – jedhu. Dhimma gargaarsa namoomaatti, gargaaraa barreessaa muummicha Tokkummaa Mootummootaa ka tahan – Maark Lowkuuk, baatiilee lamaan dabran keessatti qofa, Sudaan Kibbaa keessatti hojjetoonni gargaarsaa afur ajjeesamuu fi kudhan ka biroon qabamanii hidhamuu dubbatu. Kas torban kana keessa Sudaan Kibbaa daawwatan – Lowkuuk, hookkaricha dhaabuufis tahe humnoonni gochaa kana raaw’atanii fi akka gargaarsi iddoo itti akeekame hin geenye danqan akka gochaa kana dhaaban gochuuf, qoodni mootummaanis tahe humnoonni hidhattootaa gumaachan baay’ee xiqqoo dha.


Buruundii Keessatti Uummanni Har’a Heera Biyyatti irratti Sagalee Kenne

Lammiwwan Burundii kanneen har’a sagalee kennuuf ba’an gaaffiin dhiyaateef heera bara 2005 ba’e ni fudhattu moo fudhatama dhabsiiftu kan jedhu. Kunis prezidaantii biyyatti waggaa shanii hanga torbaa aangoo irra akka turan gochuuf fi biyyattiin aangoo mummicha ministeeraa akka qabaattu akkasumas seera tumaan filatamee seera fi heera biyyatti yoo cabse akka paartiin biyyatti bulchaa jiru aangoo irraa ari’uuf ehama kenna. Kunis raggaasifamnaan jijjiramnii dhufu prezidaantiin biyyattii amma aangoo irra jiran marsaa biraaf akka dorgoman carraa kenna. Nikurizizaan biyyatti erga bulchuu jalqabanii waggaa 13 kan guutan yoo ta’u baa’iin sagalee har’a kennamee sambata dhufu labsama. No media source currently available


‘Keeniyaan labsii Yakka ‘Cyber’ (Qunnamtii Interneetiin ta’u) to’atu hojiirra oolchite’

Pirezidantiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa labsii yakka ‘Cyber’ ka qunnamtii Interneetiin raawwatamu to’atu raggaasisan. Labsiin kaleessa darbe kun namootni yoo odeeffannoo haqa hin taane karaa Interneetii ykn qunnamtii adda addaan bittimsan adabbii waggaa lamaa yookiin qarshii Keeniyaa Miiliyoona shan irratti murteessa. Barreessitootni Odeeffannoo Interneetiin raabsan mirga odeeffannoo argachuu irraan miidhaa geessisuu mala jechuun yoo labsii kana qeeqan, Ministirri Odeeffannoo fi Teeknoolojii biyyattii garuu, labsiin kun mirga odeeffannoo argachuutti ka bu’u miti jechaan deebii kenneera. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Kongoo Keessatti Dhukkubii Ibolaa Lubbuu Namaa Galaafataa Jira

Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo keessatti dhukkubii Ibolaa lubbuu nama 19 galaafachuu jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasee jira. Kutaa biyyatti Kaaba dhiyaa keessatti namnii 39 Ibolaana qabamuu jaarmayaam kun har’a beeksiise.Kanneen keessaa 3 hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa ti. Ministriin eegumsa fayyaa Kongoo dhukkubsattonni eessa akka jiran faana dhahuun tallaalii Ibolaa kan yaaliif jecha hojii irra jiru kennaafii jiru. Jaarmayaan fayyaa adunyaa akka jedhutti talaaliin kun biyya Awuroopaa , Amerikaa, fi Afrikaa keessatti uummanni kuma hedduun fedhii isaaniin fudhatanii jiru. Kanaaf dhala namaa irratti balaa inni fiduu akka hin jirre baramee jira. Dhukkubii Iboolaa nama ykn beeleedaa qabame waliin walitti dhufeenya yoo qabaatan akkasumas dhangala’aa qaama nama ykn beeleedaalee dhukkubsatee tuquun daddabru danda’aa.


Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo Keessatti Dhukkubni Iboolaa Ka’e, Hammachuuf Deemas Jedhameera

Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa, Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo keessatti, dhukkubni Iboolaa ka’e kan hammaachuuf jiru tahuu dubbata. Ebla 4 irraa jalabee haga Caamsaa 5tti, dhukkubni lagdaa fi qaama keesstti dhiiguu namoota 27 irratti ka mul’ate tahuu isaa fi kanneen keessaa 17 du’uu isaanii dubbata – gabaasaan WHO kun. Qorannaa geggeessameen namoota lama keessatti dhukkubni Iboolaa argamuunis beekamee jira. Ministriin Eegumsa Fayyaa ka Rippuublikii Dimookiraatawa Koongoo, akka Jaarmayichi Fayyaa Addunyaa, rakkoo kana furuuf irratti gargaaruf gaafatee jira.


Mariin Araaraa Sudaan Kibbaa Kamisa Dhufu Finfinneetti Geggeessamuufi

Ka yeroo dheeraaf lafa irra harkifamaa ture mariin araaraa Sudaan Kibbaa, Kamisa dhufu Finfinneetti geggeessamuuf jira. Akka xiinxaltoonni jedhanitti yoo hoogganoonni biyyoota Afrikaa Bahaa akka gareeleen Sudaan Kibbaa wal-waraanaan yaada itti geggogan haga tokko akka laaffisan dhiibbaa hin goone, mariin dippiloomaasii kun milkaa’uu hin danda’u. Tokkummaa Mootummootaatti, Gurmuu ergama dhimma Sudaan Kibbaa kan hoogganan – Devid Sheriir akka jeedhanitti, walii-galteen sun milkaa’uuf dhimmoonni ijoon furmaata argachuu qaban lama, tokko gama naga-eegumsaatiin, yoo gareeleen kun walitti-dhufan caasaan waraana biyyattii maal fakkaachuu qaba? isa jedhuu fi inni lammataa immoo, waa’ee Heeraa fi Bulchiinsaa ti. Akkamitti deemamee gara Filannoon gahama, akkamittis geggeessama? ka jedhu, jedhan. Mariin kun yeroo dheeraaf danqamee lafa irra harkisamaa ture. Mormitoonni akka Prezidaant Salvaa Kiir taayitaa gad-lakkisu gaafataa jiran. Mootummaan Kiir immoo, akka gara Filannootti dhiibbaa gochaa jira.


Mootummaan Buruundii Sabaa Himaa Addunyaa Lama Uggure

Prezidaantiin Buruundii Piyeer Nikuriziizaa aangoo irra turuuf jecha heera biyyatti jijjirsisuuf sagalee uummanni kennu dursanii Raadiyoo Sagalee Amerikaa (VOA) fi Biritiish Biroodkaastiingi Koorporaashinii (BBC) kaleessa Caamsaa 7 bara 2018 kaasee biyya isaa keessatti akka hin dhaga’amneef ugguranii jiran. Oduu gam tokkoof hin loognee fi saansurii hin taane akkasumas odeeffannoo argachuuf uummanni Buruundii Raadiyoo sagalee Amerikaa irratti hirkata kan jedhu bordiin bulchitoota tamsaasa sagantaalee kan Raadiyoo sagalee Amerikaa mootummaan Buruundii battalumatti murtii isaa kana akka keessa deebi’ee ilaaluuf gaafate.Bibisiin gama isaan prezidaantiin Buruundii murtii kana akka kaasaniif gaafatee jira. Koreen mirga Gazexxesotaaf falmu (CPJ) gama isaan murtii siyaasaa sirri ta’e fudhachuuf uummanni Buruundii odeeffannoo waan barbaaduuf jecha uggurri kun kaafamuu qaba jedha. Kaawuusiliin komunikeshinii biyooleessaa kan Buruundii gama isaan VOA fi BBCn seera sabaa himaa fi naamuusa gaazexxessuummaa cabsu jechuun ibsa baasee jira.


Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Keniyaa Dawatan

Keniyaa fi Itiyoophiyaan bu’a gama dinagdee fi nageenya lammiwwan isaanii kabajsisuuf haala adda ta’een hojii irra oolchuuf walii galanii jiru. Biyyonni lameen wal ta’iinsa sadarkaa olaanaa gama lameenii irra ga’uuf kan gargaaru Komishinii walii hundeessan.Prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Keenyaattaa sochiin mi’a adda addaa fi namootaa kan biyyoota lamaan gidduu foyya’uu isaa fi kunis buufata tokko naannoo daangaa kan ta’e Moyaalee irratti banuun uummanni biyyoota lameenii haariroo addaa tolfame irraa akka bu’aa argatan gochuuf ta’u ibsan. Waggootii darban keessaa wanni hojjatamaa ture kan nu boonsuu hin turre kan jedhan mummichi ministeera itiyoophiyaa Dr. Abiiy Ahmad kana caalaa milkaa’uu qabna jedhan. Hogganoonni lameen madda humna Eleektrikaa Keniyaan Itiyoophiyaa irraa bituuf walii galtee attamitti hojii irra akka oolu dubbatan. Itiyoophiyaan ijaarsa hidha laga abbayyaa xumuraa waan jirtuuf kutaa sana keessa rakkoo Eleektrikaa jiiru gargaaruuf nana danda’aa jetti.


Mootummaan biyyoota Afrikaa Bahaa gaazexeessitota hujii hojjachuu dhowwee guddoo gaargalcha,dhiba

No media source currently available Ganna dabre addunyaa keessaa gaazexeessitoota 259 hidhan akka dhaabbileen mirga gaazexeessitotaatii falman jedhanitti. Eeritaa,Suudan,Jibuutii fi Somaalee fa keessatti gaazexeessitotii ogummaa ufiitiin hojjachuuf rakkoo guddoo guddoo keessa jiran.Afrikaa Bahaatti duruu dhibuma akkanaatiin himab. Keenyaa,Taanzaaniyaa,Itoophiyaa faallee woma akkanaatiin himatan. Gaazexeessaaa Itoophiyaa Eskindir Neggaa biyya nagaa dhowwuu, mootummaa gara galchuu fi waan hedduun himatan. Eskindir ammoo tanaa jedhee waan mootummaa nama tolchuu barreessuu hin dhiisu jedha. "Waan feete jechuu baannaan akka feete tahuun dhiba.Waan ke himachuu dandahu malte.”\n\nGaazexeessaa kana ji’an duratti bulchiinsii mootummaa muummee ministeraa haarahii hike. Muummeen ministeraa kun waan hedduu qaqqajeelchaa jedhee waan qajeelaa haga ammaatti womaa hin garree hinuma laallaa jedha. Reporters without Borders dhaaba daba gaazexeessitota irratti hojjatan mormu. Biyya 180 keessaa Itoophiyaa ammallee biyya gaazexeessitotaa maksrsitee hujii hojjachuu dhoortu keessa jirtii 150esso jedha. Eeritaan ammoo Itoophiyaallee gadi jirtii biyya 180 keessa 178essoo jirti. Itoophiyaan gaazexeessitota hiite 16 gadi dhiifte. Gaazexeessitota gadi dhiiftullee seerii isiin dubbachuun nama dhoortu fuluma ufii jiraa jetti qorattuun Koree Mirga Gaazexeessitotaa, CPJ. Anjelaa Kiwuntaal daarektera koree tanaati.“Ganna dabre addunyaan gaazexeessitota 259 hiite.” Kana keesaa Itoophiyaa 16 hiitee Masrii fi Eeritiraatti aantee sadeessoo jirti jetti Anjelaan "Gaazexeessitotaa fi warra yaada ufii interneetii irratti barreessu hiikuun waan dansaa jenna. Mirgi MEDIA ammoo gaazexessitota qofa hiikuun fala hin argatu.Wannii Itoophiyaa ka yaaddoo nutti naqe seera hamaa gaazexeessitota irratti baasan.Seera kana jijjiiraa jechuuniitti jirra.” Seerii Anjelaan jechuutti jirtu kun ka warra biyya nagaa dhowwuun himanna jedhanii ganna 9n duratti baasan. Itoophiyaan gaazexeessitota hidhuu qofaa mitii akka jecha Anjelaatti MEDIA dhuunfaallee hin cufte. Joan Nyaanyookee daarektera Amnesty Internaashinaaliiti. Taanzaaniyaan durii goomittaa qabdii isiillee amma biyya gaazexeessitota hujii dhoorti jedhanii himatan. Isiilleen biyya 180 keesaa 83ssoo jirti.Ugaandaatti ammoo namii gaazexeessitota gaargaclhii huji dhowwu Poolisii. Keenyaallee tanumaan himatan.Gurrandhalaa dabrellee abbootiin alangaa mootummaan waan manii murtii jedhu hin caqasuu jedhanii akka TV biyya sunii ka cufataman banamu hiriira bahan. Itoophiyaalleen biyya gaazexeesitota hedduu hiite. Warra hidhame keessaa tokko Fiqaaduu Mrkanaati,OBN(Oromia Broadcasting) keessa hojja. Ganna lamaa asitti gaazexeessitotii akak durii kaaniin yo walti laalan akka dansaa jiranii woma mana barumsaatti barataniin hojjachuutti jiraa jedhan jedha.


‘Gaanfi Afriikaa ammas Gaazexeessitootaaf bakka rakkisaadha’ – Gabaasa Artikil Naayintiinii

Gaanfi Afriikaa gaazexeessitootaaf bakka rakkisaa ta’uu Dhaabbati mirga odeeffannoo argachuu fi walabummaa press’f falmu ‘Artiikil 19’ (Artikil Naayintiin) beeksise. Dhaababtichi harra guyyaa walabummaa pireesii addunyaa Dhaabati Amneestii Internaashinaal ka Damee Keeniyaa qopheesserratti gabaasa dhiyeesseera. Gabaasa kanaanis keessumaa filannoo Keeniyaa darbe irratti balaan Gaazexeessitootarra gahu dabalee akka ture ifoomseera. Biyyoottan kaan Ka akka Somaaliyaa fi Eertiraa keessattis mirgi gaazexeessitoota sarbamaa akka jirullee hime. Gaggeessaan Boordiin Dhaabbata Article 19 Mr. Joon Gaashii Itiyoophiyaa keessattis mirgi kun bakka waan hin qabneef gaggeessaan biyyattii haarawi muudaman mirga gaazexeessitootaa kabachiisuu akka qaban dubbataniiru. Qophii kana irratti gaazexeessaan dheengadda hidhaa lakkifame Iskindir Naggaa irratti argameeraa, Galmoo Daawit dabalata isaa Naayiroobii nuun gaheera. No media source currently available


Walabummaan Preesii Afrikaa Bahaa Sadarkaa Maalii Irra Jira?

Guutummaa addunyaatti guyyaan walabummaa preesii Kamisa boorii ayyaaneffamee oola. Kana ilaalchisuun kanneen walga’an gurmuuleen mirga dhala-namaa, walabummaan preesii biyyoota Afrikaa Bahaa keessatti akka gad adeemaa jirutti akeekkachiisan. Biyyoota akka Ertiraa, Sudaan, Jabutii fi Somaaliyaa keessatti yeroo hundaa walabummaan preesii isaanii Addunyaa irraa toora dhumaa irratti akka argamu ka dubbatan – famitoonni mirga dhala-namaa kun, “waggoota dhihoo dabran xiqqoo keessatti immoo, biyyoota akka Keeniyaa fi Taanzaaniyaa keessatti dabalatee – walabummaan preesii naannoo sanaa daranuu gad sigigaataa dhufe” jedhu.


Of Wareegaan Nijeeriyaa Keessaa Lubbuu Hedduu Galaafate

Of wareegaan tokko Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa magaalaa Mubi keessatti masjiida argamu cinatti boombii ofitti dhooseen yoo xiqqaate namoonni 20 ol du’anii jiran. Balaa kanaaf itti gaafatame kan fudhate hin jiru, garuu haleellaan sun haleellaa Booko Haraamiin raawwatamaa ture fakkaata. Kanneen biroon kudhanii ol ta’an illee haleellaa walakkeessa guyyaa raawwatame kanaan miidhaan irra ga’ee jira. Kanneen ijaan argan akka jedhanitti nama boombii hidhate tokkotu dhuka’aa isaa masjiida sana cinatti erga dhoosee booda, ka biroon namoota sagaaaf wal ga’an cinatti dho’ee jira. Namoonni kun gara lafa gabaa naannoo sana jirutti baqatan.


Prezidaantiin Naayjeeriyaa Bookoo Haraam Injifatamaa Jira Jedhan

Gareen Bookoo Haraam Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa keessaa ba’aa, uummati qe’ee fi qonnaa isaaniitti deebi’aa waan jiraniif jireenyi biyyattii keessaa keessaa fooyya’aa jiraachuu prezidaantiin Naayjeeriyaa Muhaammaduu Buhaarii beeksisaniiru. Buhaariin Wixata gara galgalaa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin akka jedhanitti lammiiwwan Naayjeeriyaa kanneen sodaa Bookoo Haraamiif jecha kutaa Kaaba gama bahaa keessaa baqatan qe’ee isaaniitti deebi’uu dhaan qonnaa ofii qotachaa jiru jedhan. Mootummaanis liqaa dhala gad aanaa kennuu dhaan gargaaraa jira jedhaniiru. Buhaariin akka jedhanitti bara 2015 ennaa aangootti dhufan gareen Islaamummaa kun kutaa Boornoo irra jireessa to’atee ture. Hamma garuu jedhan Buhaariin mootummoota naannoo kamiinuu to’atanii hin jiran jechuu dhaan waraana wabeeffachuun dubbatan. Bookoo Haraam Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa fi biyya hollaa Kaameeroon keessa sosso’aa kan jiru ennaa ta’u humnoonni Naayjeeriyaa dabalatee humnoonni gamtaa biyyoota wal ta’anii waan itti duulaniif akkaan dadhabee jira. Buhaariin VOAf ibsa kan kennan prezidaant Doonaald Traamp waliin White House keessatti erga wal arganii sa’aatilee xiqqoo booda ture. Kan waa’ee biyyoota Afriikaa yaada gaarii hin ta’in kennuun qeeqaman Traamp waliin kan wal argan hoogganaa biyyoota huffee Sahaaraa gadii kan jalqabaa ti Buhaariin.


Paarlaamaan Somaaliyaa Afaan Yaa’ii Haaraa Filate

Seera tumtoonni Somaaliyaa Mohammed Mursal Abdirahman afaan yaa’ii paarlaamaa haaraa gochuun har’a filatanii jiru.Kunis eegumsa guddaa jala kan jiru gamoo paarlaamaa somaaliyaa keessatti sagalee marsaa lamaa eega kennamee booda. Abdirahman aangoo ministeera Ittisaa irraa torban darbee gadhiisuun afaan yaa’umaaf dorgomuun sagalee jiran 265 keessaa 147 argatan. Duraan itti aanaa ministeera telekomunikeeshinii ka turan Ibraahim Yarow injifatan. Yabroon sagalee 118 argatan. Angoo kanaaf kaadhimamtoonni kudhan kan dhiyaatan yoo ta’u Ebla 12 namnii siyaasaa beekamaan Mohammed Osman Jawaarii eega aangoo sana gadhiisan booda barcuumii sun banaa ture.


Hojjatonni Gargaarsaa Sudaan Kibbaa Keessatti Qabaman Gadhiifaman

Torban darbee Suudaan Kibbaa keessatti butamanii ka fudhataman hojjattonni gargaarsaa 10 gadhiifamuu koreen fannoo dimaa kan addunyaa beeksisee jira. Jarmayaan fannoo dimaa ibsa baaseen hojjattoota kurnanuu lammiwwan sudaan kibbaa ta’an xayyaaraan magaala Yei cinaa fudhuun har’a Jubaa geessan. Garee SPLM jedhamu irraa Lam Paul Gabriel garee isaanii hojjattoota gargaarsaa kana Roobii darbee qabee hidhuu ibsan. Hojjatonni kun Gara yei ituu hin dhufiin dura garee keenyatti waan beeksiisan hin qaban jedha. Jaarmayaan fannoo dimaa akka jedhutti geejibaan gargaaruun ala gadhisiisuuf maanguddummaa gaggeeffamee keessaa harka hin qabu. Waajirri gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa mootummotaa ykn OCHAn Roobiid darbee hojjatoonni isaa eessa buteen isaanii dhabamuu fi tarii butamanii fudhatamuu malu jechuun gabaase.


Prezidaantiin Naayjeriyaa Waashingtan Seenan

Prezidaantiin Naayjeriyaa Mahmaduu Buhaarii har’a as Waashingtan keessatti prezidaant Traamp waliin wal arganii jiru. Hogganoonni lameen sodaa shoroorkeessummaan uumee fi uummata miliyoona 200 kan qabdu Naayjeriyaan guddina dinagdee qabdu irratti fulleeffachuun dubbatan. Naayjeriyaan garee leelistoota Boko Haaraamin rakkataa kan jirtu yoo ta’u waggaa 9 dura duula lootee seentummaa labsuun gara garee lslaamik Isteetes ti jijjiramuuf jira. Uummanni kuma kurna hedduun Naayjeriyaa keessatti ajjefamanii shamarran dhibba hedduun butamanii fudhataman.Gareen kun Afrikaa dhiyaa fi biyyoota kutaa saahil keessatti sodaa uumee jira.


Ejensiin USA biyya alaatiin gargaartu, USAID raammoo midhaan Afrikaatti baafatte 'Fall armyworms ' diqqeessuf fala teknoolojiitti jira

Raammoon Gannaa tun addunyaa waan hedduun dhibde.Midhaan nama hedduu balleessitee qolleessite. Lafa oowwaa jaalatti. Amerikaa fi Biraazil fala jabaan ufi irraa diqqeessan. Namii waan hedduun raammoo tana ufi irraa dhowwaa bahe;harkaan midhaan irraa guuruu, midhaan mataa mataa waliin facaasanii akka raammoon ta nyaattu walii wallaaltu tolchuu fi waan akka akkaati. Raammoon lafa oowwichoo jaalattu tun ganna dabree asitti Afrikaa biyya 40 keessatti argan. Ganna dabre qofa akka bulchotii USAID jedhanitti raammmoon tun horii doolarii biliyoona 13 balleessite. Raammoon tun midhaanillee keessaa baadallaa ykn boqqoolloo jaalatti.Baala isaa irraa nyaattee gossiti. Namii Afrikaa ammoo miliyoona 30 caalaatti baadallaan bula. Hektaara miliyoona 300 irratti faasan. Duruu nama hedduutti balaa raammoo tanaatii beelahe. Raammoon tun ammallee ya coroortee Afrikaa gama Bahaatii fi gama Kibbaatiin itti baafatte jetti itti gaafatamuu wabi nyaataa USAID,Rejiinaa Eddy. Ejensiin isaanii amma warra qarooma jabanaatiin bineensa midhaanii kana diqqeessuu dandahu wal dorgomsiisuutti jira. USAD-n dhaabbilee dhuunfaa,yuniversitii,dhaabbilee qorannootii fi dhaabbilee hedduu akka isaan rakkoo tanaa fala dhawan dorgommiitti yaamuutti jira. Nama ykn dhaabbilee mala raammoo tanaan diqqeessan ka qonnaan bulaalleen fayyadamuu dandahuun qonnaan bulaalleen fayyadamuun dandahu wal dorgomsiisuutti jiran. Ka tokkeessoo bahe $150,000 ka lammeesoo bahee $75,000 ka sadeessoo bahee $50,000 badhaasan. Abbaan dorgommuu fedhu marsaa USAID https://fallarmywormtech.challenges.org/ dhaqee dorgomuu dandaha. Raammoo ganaa tana biyya Afrikaa 40 keessatti argan.Raammoo tana qilleensatti fuudhee barrisaan.. Akka qorattootii USAID jedhanitti raammoon tun saati km 100 caalaa deemtee biyya waliin geetti.Saatii 30 keessatti ahga km 1,600 barrisuu dandeetti. Haadhoon raammoo bara jireenna isiitti okokkaan 1,000 dhaluu dandeetti.


Itti aanaan dhimma haajaa alaa Amerilkaa damee Afrikaa imaltuu guyyaa sadiitiif Eertiraa dhaqee achumaan Kamisa dhufu Itoophiyaatti dabra

Itti aanaa dhimmi haajaa alaa Amerilkaa damee Afrikaa imaltuu guyyaa sadiitiif Eertiraa dhaqee achumaan Kamisa dhufu Itoophiyaatti dabra Gareen Amerikaa ka itti aanaan dhimmi haajaa alaa Amerikaa damee Afrikaa, ambaasaadderii Donaldi Yamamootoo imaltuu tanaan akka Eertiraa fi Itoophiyaan karuma nagaatiin hariymmaa jabeeffachaa yaa’an fedha jedha bakka bu’aan diplomacy embaasii Amerikaa Eertiraa jiru. Ministerii beeksiaa Eertiraa,Yemaanee G/Aab gareen ambaasaadderii Yamaamootoon faati imaltuu guyyaa sadiitiif Eeritraa dhufun jedhee Twitter irratti barreesse. Ambaasaadderii Amerikaa kun hardhaa fi bori ammoo marii Amerikaa fi Jibuutiin waliin qabaan keessa oola. Marii akkanaa tana gannuma gannaan siyaasaa,mala bultii, gargaarsa fi waan nagaa wal dubbaan. Imaltuu tana fixannaan ambaasaadder Yamamooton iftaan Amerikaatti dabra.


Donaald Yaamamato Asmaraa Seenan

Dhimmotii Afrikaaf aangawaa sadarkaa olaanaa kan AmerikaA ka ta’an DonAald Yaamamato Dilbata kaleessaa Asmaraa seenuu isaanii ministriin dantaa alaa Amerikaa beeksisee jira. Yaamaamotoon torban tokkoof biyyoota Afrikaa gama bahaa sadii daw’achuuf jiru.Dhimmootii Afrikaaf itti aanaa ministeeraa ka ta’an aangawaan kun guyyaa sadiif dawannaa hojii Ertraa keessatti gaggeessaniin aangawoota Ertraa waliin dubbachuuf, hawaasa Diploomaatootaa wajjin wal arguuf akkasumas hojjattoota embaasii Amerikaa kanneen Asmaraa keessa jiran daw’achuuf ka jiran ta’u ministriin dantaa alaa Amerikaa ibsee jira. Sana booda jila Amerikaa hogganuun Ebla 24 fi 25 gara Jabuutiitti dhaquun dhimma siyaasaa, dinagdee, gargaarsaa fi wal ta’iinsa nageenyaa irratti mari’atu. Ambaasaaddar Yaamamooton dhuma irratti Ebla 26 Itiyoohpiyaatti goranii aangawoota sadarkaa olaanaa wajjiin fedhii fi yaaddoo waliin qaban irratti mari’atu.


Ijoolleen Afrikaa kilaboota biyya alaa keessa jiran taphaan guddachumatti jiran Morookoon dorgommi kubbaa miilaa bara 2026 qopheessuu feeti

Mohaammad Saalaa gurbaan dhalootaan Marsii EPL keessaaa Liver Pool keessa taphatu goolii isaa 30essoo yoo kilabiin isaa kalee Bournemouth waliin taphatte 3-0 mootetti galfate. Namii kun kilabii tanaaf(Liver pool) marroo 45 taphate yoo inni keessa jiru kilabiin isaa marroo 27 mootee maroo 7 moo’amte. Waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFA 18 Saalaan taphataa ariifataa jedhee barana maqaa baaseef. Gurbaan kun nama ganna 25ti lakkoofsa 11 keeyyate fuula dura taphata. Saalaan Pierre-Emerick Aubameyang, Cristiano Ronaldo caalee taaphataa ariifataa jedhamee filatame.Morookoon waancaa kubbaa miilaa bara 2026 qopheessuuf dorgomuutti jriti Morookoon dorgommii tana qopheessuuf Meksikoo, Kanadaa fi USA waliin irratti wal dorgomuutti jirti. Yoo taateef Morookoon Afrikaa Kibbaa bara 2010 keessaa dorgommi Waancaa Kubbaa miilaa qophessitee aantee lammeessoo taati. Akka Morookoon dorogmmii tana qopheessituu Afrikaan Kibbaallee ya deeggarte.Morookoon tana waliin marroo shan dorgommii waancaa kubbaa miilaa tana qopheessuuf dorgomte. Giinii Bisawuu fi Aljeeriyaalleen akka Morookoon qopheessitu fedhan.Abbaa dorgommii bara 2026 qopheessuu waancaa kubbaa miilaa Waxabajjii dhuftu Raashiyaatti taphatan irratti abbaa muranii muran. Senegaalii fi Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa bara 2018 Senegaal dorgommi waancaa kubbaa miilaa addunyaa ji’a dhufu keessa Raashiyaatti taphataniif namii 23n filateee hin qixeeffannee gurbaa kilabi Goztepe ka Turkii keesa taphatu Den Baabaa yaammachuu feeti. Demba Ba kun bara 2015 asitti kilabii biyya isaa Senegaalii taphatee hin beeku. Senegaal waancaa kubbaa miilaa baranaa kana irratti Poolaandi,Kolombiyaa fi Jappaaniin walti martee ijoollee isii biyya alaatii qabdu yaammattee taphaaf qophaahuutti jirti. Gurbaan Gaanaa ka kilabii EPL Swansea keessa taphatu Jordan Ayew kilabii isaa silaa diqquma EPL keessaa barana hin bahin lubbu itti hore. Goolii takkitti innii kalee galcheefitti akka kilaiin isaa Evertoniin 1-1 walqixxee baatu tolche. Jordan Ayewu kun barana qofa goolii 11 Swanseaf galche.Swasnea tun EPL keessaa bahuuf qabxii shan qofa qabdxi. Tapha baranaa sadii keessaa goolii tokko qofa galfatte


Haleellaan Somaaliyaa Keessaa Lubbuu Namaa Galaafate

Somaliyaa Konyaa Shabalee gara gadii bakka taphi kubbaa miillaa itti geggeessamaa turetti har’a boombiin dho’e yoo xiqqaate namoota afur galaafatuu isaa angawoonni naga eegumsaa beeksisaniiru. Magaalaa Moqaadishoo irraa fageenya km 220 irratti argamtu Barawe keessatti boombiin dho’e gareen kubbaa miillaa naannoo kan magaalaa Barawe wayita dorogommii geggeessaa turetti ta’uu itti aanaan komiishinera naga eegumsaa magaalattii VOAf ibsaniiru. Boombiin sun beekaa bakka angawoonni ol aanoon taa’an cina kan kaa’ame yoo ta’u kunis angawoota naannoo irraan miidhaa ga’uuf ture. Nuti garuu jedhan komiishinerri itti aanaan Bashir Yusuuf bakka adda addaa teenye. Maddeen hospitaalaa akka jedhanitti yoo xiqqaate haleellaa sanaan namoonni 13 madaa’aniiru. Magaalaan Barawee magaalaa tarsiimoo kan andaara galaanaa fi naannoo maadhee waraana gamtaa Afriikaa guddicha.


Wiinii Maandellaa,jaartii pirez. Afrikaa Kibbaa ta durii waan hedduun faarsan;haadha biyyaa, jabduu akka sibiilaa,qabsooftuu mirga namaa...

Haatii ijoollee lamaa,Wiinii Maandellaa torbaan duratti ganna 81ti lubbuu dhabde.Ebla 14,2018 magaalaa Johanisbergitti awwaaluuf qophii jiran. Ummatii Afrikaa Kibbaa hardha bahee nagaa itti dhaamachaa hujiin faarse. Wiinii Maandella biyya isii garbummaa nama appaartaayid jalaa baasuuf marxifattee ganna hedduu hojjachaa baate. Warrii nagaa dhaamate kun hujii Wiinii Maandellaa jalqabde fulaan baasuuf waadaa gale Magaalaa Johaanisbergi keessattu fulaa hedduutti qophii yaadannoo kurnyaa hedduu Wiinii Maandellaaf qopheessanii hojjachuutti jiran. Wiinii Mandellaa fi jaarsii isii, Nelson Mandellaa ganna 38 akka dhiirsaa fi niitii waliin jiraatanii bara 1996 gargar bahan.Ganna 20 caalaa paarlamaa Afrikaa Kibbaa keessa hojjatte,Wiiniin. Jaarsii isii nama gurraacha Afrikaa Kibbaatii pirezidaantii tahe ka qaraati ganna 27 hidhameef.Pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa ka ammaa Cyril Ramphosa qabsoon Wiiniin jalqabde garagar hin kunnu jedha. "Du’a aadha teenna Wiiniitii gaddinullee jireenna isiin hujii jabduu fi bu’aa qabdu hojjachuuf jiraatte kabajanee akka namii dhibiin faaydaa keessaa argatu tolchuuf hojjanna jedha.” Kingsley Makhubela nama jabana appaartaayid keessaa Wiinii Maandellaa waliin qabaasaahaa bahe ganna sagala biyyaa baqatee jiraate.Wiinii Maandellaatiin haadha qabsoo jedha. Taatullee jaartii Maandellaa ta durii tana waan hedduun himatan, ji'a 18 kophaatti hidhan. Bara 1989 keessaa daahima ganna 14 tokko nama poolisii oduu guuru jettee dhaantee ijjeefte jedhanii shakkan. Intalii Wiinii Maandellaa, Chris Hani hadha isii qabsoo haawwanii jalqabsiiftee jettee faarsiti. "Torbaan kana keessa dhuguma baanee waan hamaatuu haadha teenna, uMaman jedhanitti jira.Warra sabaqunnamtii jettaa bulchoota jetta moo,isumaa jarii isii faarsina jedhuuyyuu woma akkasii dubbata.Nama isii faarsu hin feetu. Haatii teenna nama waan hojjatu beeku.Nama itti afarsuuf hin feetu ibiddallee qoraanuma ufiitiin bobeeffatu.” Akka paartiin Afrikaa Kibbaa bulchutu ANCtti Wiini Mandellaa hin done hin horte.


Afaan-yaa’iin Paarlaamaa Somaaliyaa Taayitaa Gadhiisan

Afaan-yaa’ii Paarlaamaa Somaaliyaa, Mohammed Osmaan Jawaarii, eega torbanneen sadi’iif, muummicha-ministaraa biyyattii waliin falmii aangoo siyaasaa geggeessaa turanii booda, ofiin taayitaa gad-lakkisuu isaanii aangawoonni dubbatanii jiran. Ministarri dhimma-heeraa Somaaliyaa, Abduraahimaan Hosh Jibril – afaan-yaa’ichi Jawaariin taayita gad-lakkisuuf iyyannoo galfachuu isaanii, fuula Twiterii irratti barreessuun beeksisanii jiran. Miseensi paarlaamaa – Huseen Arab Isee illee, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa,m kutaa Afaan Somaaleef ibsa kennaniin, Mr. Jawaariin, dhuguma, taayitaa gad-lakkisan – jechuun mirkaneessan. Jawaariin tarkaanfii kana fudhachuuf, gorsa prezidaantii biyyattii ilaalcha keessa galchuu isaanii illee dubbatan. Miseensonni paarlaamaa biyyattii kanneen muummicha-ministaraa biyyattii Hasan Alii Kaa’iree deggeran akka jedhanitti, “Jawaariin seerrata paarlaamaa cabsuudhaan, dhiimmoota seeraa boodatti harkise” jechuun qeeqan. Jawaariin garuu, balaaleffannaa kana haaluudhaan, waajira muummicha-ministaraa irraa dhiibbaan irratti godhamuu dubbatan.


Godaantota Afrikaa Kuma 40 ol Ta'ani Israa’el Ammallee Furmaata Hin Kennine

Yeroo Israa’el godaantota Afrikaa gara biyyoota isaaniitti deebisuuf murtii ishee deebistee haaressite kanatti, lammiwwan Afrikaa Israa’el keessa jiraatan kuma afurtamaa ol tahan, egereen isaanii haala yaaddessaa keessa jira. Dura, muummichi-ministaraa Israa’el – Benjaamin Netanyaahuu, biyyi isaanii dhimma kana keessa deebitee fooyyessuuf, Jaarmayaa baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaa yokaan UNHCR wajjiin walii-galtee irra gahuu ishee ka dubbatanii turan yoo tahu, akka walii-galtee sanaatti silaa baqattoonni Afrikaa kuma kudha-jaha tahan gara biyyoota Addunyaa gama Dhihaatti ergaman. Kanneen kuma digdama tahan immoo achuma Israa’el keessatti hafanii ehamni kennamaaf ture. Walii-galteen yeroo xiqqoodhaaf godaantota gammachiise iyyuu, guyyaa lammataa immoo, walii-galtee kana diiguu isaanii beeksisan – Netanyaahuun. Baqattoonni Israa’el keessaa kun irra-jireessi, kanneen waggoota kurna dabran keessa Ertiraa fi Sudaan irraa gara sanatti baqatani.


"Barrisuu dadhabnaan utaali,utaalu dadhabdu deemi, yoo deemullee dadhabde loo’i woma taateefuu durumatti mumunyuuqi"

No media source currently available Ebla 4,1968 ganna 50n duratti Amerikaan nama jabaa,jabaa akka sibiilaa dhabde.Hujiin namii jabaan kun hojjate addunyaan hardhallee akkuma durii faarsiti. Dr.Maartin Luuter Kingi qabsaahaa mirga namaati.Keessatti ummata gurraacha Amerikaa ka Afrikaa guurratanii Amerikaatti garba tolfatanii akka horii gabayaatti oofanii gurgurachaa bahaniif qabsaahe. Mammaassa Dr.Maartin luuter Kingiin beekan keessaa; Amerikaatti hardha guyyaan ka Maartin Luuter Kingiiti.Waan innii durii biyyaa hojjate,dubbii innii dubbatee,waan inni jedheen faarsaa suniin hojjachaa karaa qabsoon nagaa itti deemuu malte irratti karoora baafatan. Maartin Luter King qabsaaha mirga namaaq,paasterii mana amantii kirtisaanaa Ebala 4,1968 King was shot and killed while standing on a balcony outside the balbala moteelii Larraine,godian Tenesii magaalaa Memphes dura dhaabatu galaaatan. Tun inatala isaa ta maandhaa. Dr. Berince Kingiiti. “Abbaa keenna rasaasa namaatiin dhamne. Akaakuu keenna akka mamaatiin harkoo keesastti dhamne.Maan jennaan waan ijjeehcaa tanaa waan beekuuf.” Ilmii Dr.King sadeessoon ammoo akkana jedha. "Dhiyoo tana gurbaa tokko ka bilbila harkaa qabu Sakramento keessatti galfaatan argine.Dhugaan argamuu malte.Dhguaa tana ammoo ammuma feeana.” Abbaan ijoollee tanaalleen dhugaan jiraachuu maltee namii wa balleesse balleessaaf gaafatamuu male jechaa lubbuu dhabe. Dr.Kingi du'uun duratti akkana jedhe "Guyyaa jajjabaatti nu dura jira wannii feetelleen jiraattu ani womaattu hin daaru. Maan jennaan ani fiixee gaaraa gubbaa jira. Anilleen akkuma namaa lubbuu buluu fedha. Taatullee sunii jedhee hin wareeu.Hujuma waaqaa qofa hojjachuu fedha.Akka ani fiixee gaaraatti bahee kooffee gadi laalu na tolche.Kooffee suni gadi laalee lafa waaqii naa kenne arge.Waliin lafa sun hin geennu fa taaana.Taatullee akka gumiitti lafa waaqii nuu qoode sun hinuma geenna.” Maartin Luuter King yoo waan dabaa nama gurraach irratti hojjatan dubbatu bara nama gurraacha akka horii gabayaatti baasani gurguratan kaan akkana jechaa bahe. “Adii fi gurraacha hin jennuu akka ilmee namaatti bara tokko akka ilmaan waaqii uumeetti harka wal qabannee waliin jiraana,” jedhee bara jibbaatti jaalala faarsaa bahe. Eegii ijjeesanii ganna 50 asilleetti hardhallee waan Maartin Luuter kingi jedhee addunyaan faarsiteefii galateeffachuu guyyaa tokko isaa kennitee ulfeessuutti jirti. Ijoollee isaatii fi ummati bal’aanuu waan innii lubbuu itti dhabe,keessattu ummatii gurraachii Amerikaa waan innii jaraaf jedhee lubbuu itti dhabe maan eessattiin deemuutti jiraan woma namuu wal gaafatu.


Keeniyaan Migunaa Migunaa Yeroo Lammaffoof Ariite

Keeniyaan ‘Jenerala sochii mormii biyyaalessaa biyyattii’ ka ofiin jedhan ‘Miguna Migunaa’ biyya isaaniitii yeroo lammaffoof ariite. Manni murtii biyyattii Mr. Miigunaan biyya isaaniitti haa galan jedhee murteessus mootummaan biyyattii garuu seensa dhorkee kaleessa halkan Mr. Migunaa ari’eera. Manni murtee keeniyaas qondaaltota mootummaa biyyattii sadii murtee kabajuu didan jechaan adabbii qarshii keeniyaa kuma dhibba 2 irratti dabarsee jira. Galmoo Daawit gabaasa isaa qopheesseera. Mootummaan Keeniyaa ‘Jeneraala Sochii Mormii biyyaalessaa’ biyyattii jechuun ka of waaman Miguna migunaa biyyaa ari’e. Mr. Migunaan lammummaa Keeniyaa fi Kaanaada ka qaban yoo ta’an, ji’a lamaan duradha biyya itti dhalatan Keeniyaa keessaa waraqaa eenyummaa biyyaa haaromfame hin qabdan jechuun ka ariyataman. Yerosis Manni murtii keeniyaa gochi kun seeraan ala jedhus, mootummaan keeniyaa garuu, Mr. Migunaan yeroo keeniyaan labsii waa’ee lammummaa biyya lamaa qabaachuu hin labsin lammii Kaanaadaa waan ta’aniif waraqaan eenyummaa isaanii ammaa fudhatama kan hin qabnee jedhee Mr. Migunaa biyyaa ari’e. Haa ta’uyyuu malee Mr. Migunaan ka ariyamaniif sanaaf utuu hin taanee, yoo dursaaan paartii mormituu Raayilaa Odiingaa ‘an prirezdentii biyyaati’ jechuun of muudan shora isaan taphatan irraa maddee jedhu miseensonni paartii mormituu. Mr. Migunaan jalaqaba ji’a dabree kana gara kaanaadaatti ka ariyataman yoo ta’u manni murtee keeniyaa garuu waan kana mormee Mr. Migunaan akka biyyatti deebi’an murteesseera. Kana boodas wixata darbe kana gara biyya isaaniitti deebi’uuf yoo jedhan itti gafatamtoonni Immigreeshinii garuu Mr. Migunaa seensa dhorkaniiru. Immigreeshinni Keeniyaa Mr. Migunaaf eyyama Viisaa ka Tuuristii kennus, Mr. Migunaan garuu mirga kiyya daangessa jechuun didanii eegdotaanillee waldhaban. Mr. Migunaan kaleessa galgala Xiyyaara gara Dubaayi deemuun Keeniyaa ka bahan yoo tahu, waldhaansoo isaan humnoota nageenya waliin gochaa turaniin dadhabanii dhukkubsatanii jiraachuu abukaatoon isaanii ni dubbatu. Galgala kanas bakka yaalamaa jiran Yuunaaytid Arba Eemireetitti angawoota immigreeshinii’n biyya dhaloota isaanii Keeniyaa malee eessayyuu deemuu akka hin feene akka himan gaazexaan Keeniyaa Daily Nation gabaaseera. No media source currently available


Lammiwwan Masrii Filannoo Biyyoolessaa Kan Prezidaantitii Sagalee Kennaa Oolan

Lammiwwan Masrii, filannoo biyyoolessaa kan Prezidaantiin biyyattii – Abdul-Fattaa Al-siisii akka injifatan eegamaa jiruuf har’a sagalee kennaa oolan. Deggertoonni prezidaantichaa gama tokkoon faarsan iyyuu, kanneen prezidaanticha mormuun gadda isaanii mul’isanii fi kanneen filamnnoo har’aatti hirmaachuuf fedhii hin qabne illee beekamaa dha. Har’a yeroo filannoon geggeessamaa turetti, deggertoonni prezidaantichaa, har’a, Waltajjii Xaahir, kan magaalaa Kaayiroo keessaatti yaa’uudhaan deggersa isaanii dhageessisaa turan – jedhama. Prezidaant El Siisiin, bakka tokkotti ennaa sagalee kennanii fi fuula ifaadhaan, qondaalota filannoo harka fuudhan mul’atee ture. Namoota har’a bahanii sagalee kennan keessaa, “Ashraaf” namni jedhamu, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kenneen, haalli Masrii kallattii qajeelaatti ka deemaa jiru tahuu dubbata.


Mugaabeen 'gochaa gantummaa' fi humnaan taayitaa irraa isaan buusuutiin Prezidaant Minaangaagiwaa balaaleffa

Ka taayitaa irraa buusaman – Prezidaantiin Zimbaabuwee – Roobert Mugaabee, filannoo bara kanaa keessa jiraachuu dhaa baatan iyyuu, Preizidaant Emerson Minaangaagiwaa, gaaddiidduu hoogganicha waggaa 94 jalatti duula na-filadhaa geggeessuuf deemu – jedhu – xiinxaltoonni. Prezidaantichi duraanii – Roobert Mugaabee, ega taayitaa irraa buusamanii booda yeroo duraatiif ibsa tuta gaazzexeessotaaf kennaniin, gochaa gantummaa fi humnaan taayitaa irraa isaan buusuutiin – Prezidaant Minaangaagiwaa balaaleffachuun yeroo isaanii irra caalaa fixan. “Ani Emerson irraa jibba hin qabu. Ana tu gara mootummaatti isa fide. Waliin dubbachuudhaaf, dura sirnaan waamamuun qaba.” jedhan – Mugaabeen. “Prezidaantiin duraanii, waa’ee gochaalee isaanii adda addaa dubbataa turan. Wanni qabatamaa fi dhugaan yeroo dhihootti beekama. Wanna Miidiyaan jedhutti gammachuu hin qabnu. Garuu, waan hundumaa xiinxalaa jirra” jedhan. Achii bhooda, paartiin Mugaabeen bara 1960 hundeessan – ZANU-PF prezidaanticha duraanii balaaleffate. Dameen dargaggootaa, kan ZANU-PF, “Mugaabeen haa barbadaa’u” jechuun balaaleffate.


Haleellaan Boombii Somaaliyaa Lubbuu Hedduu Galaafate

Magaalaa galma mootummaa Somaliyaa Moqadishoo keessatti har’a konkolaataan boombiin guutame dho’ee yoo xiqqaate namoota 14 galaafate. Angawoonni Somaaliyaa akka jedhanitti konkolaataan sun kan dho’e hoteela Weheliyee jedhu kan yeroo hedduu namoonni siyaasaa fi daldaltoonni keessatti argamani. Hoteelli kun kan namoonni irratti heddummaatan daandii Maka al-Mukaramaa jedhamu irratti argama. Konkolaataan dhuka’aan guutamee hoteelicha fuullee dhaabatee ture. Biilsa naannoo sana ture mancaasuu dhaan siiviloota, irra hedduu namoota miillaan deemaa turan galaafachuu kanneen ijaan argan VOAf ibsaniiru. Haleellaan kun eenyu irratti akka fuuleffate hanga yoonaa ifaa akka hin ta’in angawoonni mootummaa beeksisaniiru. Haleellaa kanaaf illee itti gaafatama kan fudhate hin jiru.


Naayjeeriyaatti Ijoollee Durbaa Baatii Dabre Gurmuu Bookoo Haraamiin Butamanii Fudhataman Keessaa Harki Caalaan Deebifaman

Ijoolleen durbaa baatii dabre keessaa kutaa Naayijeeriyaa gama Kaaba-bahaa magaalaa Daapchii keessaa gurmuu Bookoo Haraamiin butamanii fudhataman deebisamanii jiran – jedha – Mootummaan Naayijeeriyaa. Akka Moootummichi jedhutti, kanneen gara baatii tokkoo dura magaalattii keessaa murna Bokoo Haraamiin butamanii fudhataman barattoota durbaa 110 keessaa irra jiriin isaanii har’a ganama deebisamanii jiran. Maddi oduu Ajaans Fraans Prees akka gabaasetti, ijoolleen durbaa sun, namoota isaan butan sanaan - konkolaatota eegumsaan geggeessaman sagaliin fidamanii, lafa qonnaa bal’aa ka kutaa Yoobee, magaalaa Dapchii biratti gad-lakkisaman. Ijoolleen durbaa shan karaa irratti du’uu isaanii dubbatu – gabaasaaleen oduu adda addaa. Mootummaan garuu, oduun kun hin mirkanoofne – jedha. Qaamota michoota Naayijeeriyaa ta’aniin carraaqqii godhameen, ijoolleen kun gad-lakkisamuu dubbatu – Ministarri Odeeffannoo Naayijeeriyaa.


Walii-galtee Nagaa fi Araaraa Baamaakoo Hojjiirra Oolchuuf Tattaaffii Jiru Gufuun Muudachun Himame

Walii-galtee nagaa fi araaraa Baamaakoo keessatti hojii irra oolchuuf carraaqqii Maaliin gochaa jirtu irratti doorsisni gurmuulee fiinxaaleyyii biyyattii tasgabbii dhabsiisaniin geggeessamu ittuma fufee jira – jedhu – ogeessi Tokkummaa Mootummootaa tokko dubbatanii jiran. Dhiheenya kana Maalii daawwatanii ka diibi’an - qorataan dhuunfaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – Sulimaan Baldoo, walii-galtee nagaa fi araaraa hojii irra oolchuu ilaachisee, tarkaanfiileen gaarii fudhatamanii jiran, garuu haalli nageenya biyyattii keessaa gadi adeemaa deemuun abdii jiru gara boodaatti harkise – jechuun Gumii Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootumootaaf gabaasaa dhiheessan. Kutaa walakkeessa biyyattii MOPTII keessatti haallii mul’atu kan nama jeequ tahuu kan gabaasan – qorataan mirga namoomaa Tokkummaa Mootummootaa kun, “gurmuuleen finxaaleyyii amantii, akka ofii ilaalanii fi hiikkatanitti Islaamummaa waan baay’ee irraa jiraattota ugguru dirqamaan irratti fe’uuf uumata doorsisaa jiru.” Haleellaan guyyaa dhaa guyyaattii gurmuulee kanaan geggeessaman, humnoota sadarkaa Addunyaa, akka humnoota Tokkummaa Mootummootaa faatti ka fuuleffate ta’uu dubbatan – qorataan kun.


Rakkoon Namoomaa DRC Hammaate: Tokkummaa Mootummootaa

Arjoomtonni sadarkaa addunyaa baatii dhuftu Jenevaa keessatti wal arguu dhaan rakkoo namoomaa republikii demokraatawaa koongoo hammaataa adeemee fi uummata miliyoona 13 gargaaruuf rakkoo maallaqaa mudate irratti mari’achuuf jiru. Rakkoon namoomaa walitti bu’iinsa biyya keessaan mudate kun waggaa darbe dacha dhaan dabaluu hoogganaan kutaa gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa Mark Lowcok miseensota gola naga eegumsaaf kaleessa ibsaniiru. Tokkummaan mootummootaa waggaa kana deggersa doolaara biliyoona 1.7 argachuuf abdatee ture. Kunis kan bara 2017 gaafatame dacha afuriini.


Filannoo Prezidaantii Keniyaa Irratti Polisiin Namoota Heedduu Ajjesee.: Hiyumaan Raaytis Waach

Keniyaa keessatti bara darbee filannoo gaggeeffame waliin wal qabatee lakkoobsi namoota du’anii 100 ka caaluu ta’u gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raaytis Waach gabaasee jira. Gareen kunii fi kanneen biroon kabajamuu mirga dhala namaaf falman akka jedhanti namoonni kun irra jireessi isaanii polisotaan ajjefaman. Maatiin namoota ajjeefaman kanaa murtiin haqaa akka kennamuuf kan gaafataa jiran ta’uus garu gaaffiin keenya kun dhageettii ni argata ta’e hin beeknu jedhu. Bitooteessa 9 bara 2018 prezidaant Uhuruu Keenyaattaa fi hogganaan mormituu Raa’ilaa Odinagaa harka wal qabuun fedhii biyyatti irratti hirkachuun adda addummaa keenya irratti hojjanna jedhanii turan.


Uhuuruu Keeniyaattaa Dursaa Paartii Mormituu keeniyaa Raayilaa waliin mariyatan

Pirezedentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa har’a dursaa garee paartii mormituu ka Keeniyaa Raayilaa Odiingaa waliin masaraa mootummaa isaaanii ‘Haraambee Haawus’tti mariyatan. Ibsa maree isaanii booda gaazexeessitootaaf kennaniinis, Keeniyaattaan ‘egeree biyyaatiif jecha gaggeessitoonni biyyaa waliin mariyachuun murteessaa’ ta’uu yaadachiiisan. Raayilaanis gama isaaniitiin, Keeniyaa keessatti qomoon wal qoodanii wal dhiibuun bal’ataa waan dhufeef haalli kun biyya isaanii rakkoo keessa buusaa jiraachuu himani. Maree isaanii har’aatiinis waan Keeniyaa miidhaa jira jedhan ka dhimma tasgabbii, wal dhabbii qomoowwan adda adda gidduu jiru babal’achuu, malaammaltummaa fi haqi dhabamuu irratti walii galuun sagantaa waloo baafachuullee ifoomsan. Mootummaan Keeniyaattaas guutuun sagantaa’n waloo Keeniyaattaa fi Raayilaa’n baasan dhiyeenyatti sabaaf akka ibsamullee himani. Galmoo Daawit gabaasa qaba. No media source currently available


"Deebiin Ummataaf Bilisummaa Caalaa Kennuudha Malee Irraa Xinneesuu Miti"

Ministarri dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Reeks Tilarsan, Ministira haajaa alaa Itoophiyaa wajjin ta'uudhan ibsa harra Finfineetti kennan irratti rakkinaa fi jeequmsa biyyatti keessatti ummamaan laalchisee odeeffannoo mootummaa irraa aargaachuu beeksisan. Haalli jiru, lubbuun namootaa darbuun, nu yaaddeessaa, an jedhaan ministirichi, deebii wanni ta'u, ummataaf bilisuummaa caalaa keenuudha malee irraa xinneessuu akka in taanee dubbataniiru. No media source currently available Karaa biraatiin cicha Yunaayitid Isteets Afrikaaf qabdu irra-deebi’anii mirkaneessuun dubbatanii jiran. Afrikaa ilaalchisuudhaan, jecha saffuu cabse ammaan dura Prezidaantiin Yunaayitid Isteets – Doonaald Traamp dubbatanii turan irratti qeeqawwan dhihaatanitti xumura gochuuf carraaqqii godhamu keessaa haasaan Tilersen kun tokko tahuu isaa tu dubbatama. Dippiloomaatichi ol’aanaan Yunaayitid Isteets har’a dura-taa’aa Koomishina Gamtaa Afrika Muusaa Faakii wajjiin walga’anii jiran. Daawwannaa ministaricha dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kana ilaalchisee oduu dhaa booda, gabaasaa bal’aa qabna.


Ministeerri haajaa alaa Ameerikaa Rex Tilerson Afrikaatti Imaluuf Jiru

Tilerson yeroo jalqabaaf Bitooteessa 6 hanaga 13tti bara 2018 Afrikaatti kan imalan yoo ta’u Njaminaa, Jabutii, Finfinnee, Naayroobii fi Abujaa tti goru. Hogganoota biyyoota kanaa waliin kan wal arguuf jiran Tilerson hogganoota komiishina gamtaa Afrikaa kannen Finfinnee keessaa wajjin wal akka wal arguuf jiran ibsamee jia. Kunis caalaattii mootummotaa fi uummata Afrikaa waliin michooma jabeessuuf gargaara jedhan. Keessumaa michoota keenya shoroorkeessummaa irratti waliin hojjannu waliin dubbachuuf nagaa fi tasgabii akkasumas bulchiinsa gaarii, daldalaa fi investmentii irratti fulleeffatu. Yeroo Imalala isaanii kanatti hojjattoota Embaasilee Amerikaa biyyoota kana keessa jiranii waliin kan wal arguuf jiru.


Angawoonni Somaaliyaa Al Shababitti Hidhata Qabu Jechuun Ijoollee Dararu: Human Rights Watch

Angawooni mootummaa Somaaliyaa ijoollee garee Al-Shabaabittii hidhata qabu ittiin jedhan dararu jechuu dhaan Human Rights Watch himatee jira. Gabaasa har’a baaseen gareen mirga namaa kun akka jedhetti ijoolleen dhiiraa seeraan ala hidhamuu dhaan yeroo tokko tokkos mana murtii waraanaan himatamu. Mootummaan Federaala Somaaliyaa ijoolleen kun akka dandammataniif jarmyaa gargaarsa ijoollee kan yeroo hatattamaa tokkummaa mootummootaaf dabarsee akka kennu waadaa seenee jira. Gabaasi sun garuu angawoota biyyoolessaa fi naannoo kanneen seera mirga namaa addunyaa cabsaa jiran biraa deebiin amanamaan hin argamne jedhee jira. Mootummaan biyyattii tokkummaa mootummotaa waliin torban tokkoof erga mari’atee booda ijoollee Al-Shabaabiin qabamanii turan 36 Amajjii 18 gad dhiisisee jira.


Ijoolleen Durbaa 90 Ol Mana Barnootaa Naayjeeriyaa Keessaa Dhabaman

Gareen Bookoo Haraam guuyyoota lama dura Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa kutaa Yobe keessatti kan argamu mana barnootaa tokko erga haleelee booda ijoollee durbaa 90 ol achi buuteen isaanii dhabame. Namoonni dhimma kana kallatteen beekan akka jedhanitti barattoota 91tu kaleessa mana barnootaa keessaa dhabaman. Dhabamuun ijoollee kanaa Bookoo Haaraam ammas ijoollee walitti qabuu ukkaamsee bute yaaddoo jedhu dhaqqabsiisee jira. Baatii Ebla bara 2014 ganda Chiibook 276 garee Bookoo Haraamiin ukkaamsamanii butamuun isaanii ni yaadatamai. Poolisiin Naayjeeriyaa fi ministeerri barnoota naannoo Sanaa maatii fi kanneen ijaan argan ijoolleen kun dhabamuu ibsanis ukkaamsamanii butamuu ijoollee kanaa haalaa jiran. Ministriin barnoota biyyattiis butamuu ijoollee kanaa haaluu dhaan maatiif barattoonni kun deebisanii akka wal arganiif jedhee mana barnootichaa torban tokkoof cufee jira. Kanneen ijaan argan Reutersiif akka ibsanitti garuu leellistoonni Boko Haram Wiixata galgala Dapaachii kan seenan yoo ta’u kaan isaanii meeshaa waraanaa gurguddaa hidhataniiru jedhan. mana barnootichaa irratti dhukaasa banuu isaanii illee dubbatan. Gurumuun baraarsaa Nigeriaa ijoollee kana barbaadaa jiraachuu beeksisee jira.


Biyya Alaatti Mormii Dhageesisnuuf Firoottan Keenya Biyya Keessaa Dararamuu: Dhalattoota Bulchiinsa Naannoo Somaalee

No media source currently available Pirezidaantii bulchiinsa naannoo Somaalee fi michoota isaanii hangi tokko dhittaa mirga namoomaa dhaqqabsisaa jiru jechuun biyya alaa keessa kan jiran dhalattonni naannoo Somaalee waan sochii godhaniif jecha firoottan keenya biyya keessaa hidhamaa dorsifamaa fi qabeenyaan isaanii fudhatamaa akka jiru dubbatu. Knaafis akka ragaatti baatii darbee Minisootaa keessatti garee Dulmii Diid jedhamu hundeessuun walgahii eega gaggeessanii booda maatiwwan isaanii biyya keessa jiran irratti tarkaanfiin fudhatamu ibsan. Haala kanas mootummaan Federaalaa akka hubatu gochuuf xalayaa erguu isaanii fi mootummaanis mirga lammiwwan isaanii kabajsisuuf dirqamnii akka irra jiru hubachiisan.


Burundii Keessatti Dhiittaan Mirga Namaa Hammaate: Gareelee Mirga Namaa

Gabaasi mata dureen isaa “ibiddaan hin taphatin” jedhu ajjeechaa, achi buutee dhabamuu, dararaa humnootii naga eegdota Burundii fi dargaggoota paarticha deggeranii-n raawwatame of keessaa qaba. Akka qorannaa geggeessameetti namni 500 ol ta’u bara 2017 keessa Burundii keessatti kan ajjeefaman yoo ta’u kanneen kuma 10 ol ta’an hidhaa keessa jiru. Peirre Claver Mbonimpa waldaa mirga namaa Burundii keessaa hoogganu. Dhimmootii nuti galmeessine martinuu, waraanaa, poolisii fi harka dargaggoota Imone-rakure- jedhamantti ajjeefaman of keessaa qaba. Kaan isaanii waa-beekaa dha jedhamuun himataman, kaan immoo dhimma lafa waliin wal qabateen ajjeefaman. Gareeleen mirga namaa, himannaan jiru martinuu kan kijibaa ti, namoonni kun kan ajjeefaman ilaalcha isaanii kan siyaasaaf ta’uu amanu jedhan. Kan baqatanii biyya alaa jiraatan Mbonimpan akka jedhanitti haalli qabiyyee mirga namaa Burundii keessaa gad adeemaa adeeme. Erga ani mirga namoota hidhaa keessa jiranii hordofuu qabee as, namoonni kuma 11,800 manneen hidhaa Burundii keessa jiraachuu hin argee hin beeku. Ka nama gaddisiisuuf qaanessu. Manni hidhaa kun nama kuma 4 fi shantama qofaa baata. Bakki isaan keessatti hidhaman bakka suukaneessaa dha. Hedduun isaanii hidhamtoota siyaasaa ti. Akka keenyatti, dhiittaan mirga namaa Burundii kessaa sadarkaa hamaa irra ga’eera. Dhimma mirga namaa Burundiif ministeera itti gaaftamaa kan ta’an Martin Nivya-bandi himannaa gabaasa Sanaa fudhatama dhabsiisuu dhaan biyyi kam iyyuu jannata addunyaa irraa hin qabu. Namoonni inuma du’u. Gabaasi sun garuu bara 2017 ennaa nuti fooya’ina argamsiisnetti, haalli jiru hammaate jechuun nu ajaa’ibe jedhan. Namoonni, mirga namaaf qabsaa’uu fi siyaasa addaan baasanii hin beekani, gabaasi sun martinuu humnootiin naga eegumsaa dhiittaa mirga namaa keessatti akka hirmaatan godhee dhiyeesse jedhan. Jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa erga bara 2015 qabee lammiiwwan Burundii kuma 430 ta’a biyyattii dhaa baqachuu beeksisee jira. No media source currently available


Jaakob Zumaa Irratti Dhiibbaan Hammaataa Jira

Prezidaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakob Zumaa haasawaa biyyooleessaa kan waggaa Kamiisa fullee keenyaa gochuuf turan yeroo biraatti darbee jira.Kunis prezidaantichii aangoo akka gadhisaniif caalaatti dhiibbaa gochuuf deema. Haasawaan Zumaa kan silaa Kamiisa dhuftuutti saganteeffamee ture hafuu afaan yaa’ii paarlaamaa Baleka Mbetetu oduu gabaastootaaf Keep Taawon keessaatti ibse. Haala siyaasaa mija’aa ta’e paarlaamaa keessatti uumuuf jecha yeroo barbaanna jedhan.Zumaan baatii Muddee dabre hoggantummaa paartii biyya bulchaa jiru ANC irraa eega kaafamanii booda aangoo akka gadhiisaniif dhiibbaan itti jabaataa jira. Prezidaantummaan Zumaa kan malaamaltummaan guutame waan ta’eef jecha itti aanaa isaaniitu paartii Afrikaa kibbaa bulchuu hogganaa jira.


Lammiin Somaaliyaa Adaba Du’aatu Irratti Murame

Baatii Onkolooleessa darbee kokolaataa fe’umsaa irraa Haleellaa Bombii gaggeeffame nama hogganee jedhame manni murtii waraanaa kan Somaaliyaa adaba du’aa irratti murteessee jira. Dura ta’aa mana murtii waraanaa kan ta’an Hassan Ali Shute akka jedhanti balaa kokolaataan dhaqqabee fi yoo xiqqaate lubbuu nama 500 galaafatee sana ilalchisee adabii kan irratti muramee Hassan Aden Isaak gaafuuma sana konkolaataa isa lammffaa haleellaa geesisuuf deemu ofaa ture. Hassan Isaak garee hidhattoota Al-Shabaab isa haleellaa sana dhaqqabsiise fi Moqadishoo keessatti ajjechaa gaggeessuu hogganaa ture jedhama.Kanaaf konkolaataa fe’umsaa lama kanneen Onkolooleessa 14 Moqaadishoo keessatti haleellaa gaggeessan.Knaafis itti gaafatamaadha jedhamee jira. Kanaaf ragaa jiran eega ilaalamanii booda du’an akka adabamuu murteeffame jedhan dura ta’an mana murtii .Yoo abukaatoon isaa ol-iyyannoo hin dhiyeessin hafa Isaak itti dhukaafamee kan ajjefamuuf jiru ta’uun ibsamee jira.


Dorgommii Super Bowl Amerikaa bara 2018 Filadelfiyaatti moo’ee Waancaa Kubbaa Miilaa Afrikaa,CHAN ammoo Morookootti qabaadhate

Pink faaruu alaabaa Amerikaa, Star Spangled faarsite Justin Timberlake ammoo ummata istaadiyoomii US Bank keessatti walti dhufe kuma 67 caalu sirbee namaa fi lafa walti chochoose. Dorgommii Super Bowl 2018 Amerikaa tana guddoo jaalatanii nama miliyoona dhibba hedduutti TV daawwata.Gatiin beeksisa sekondii 30f yoo boqonnaa TV irratti agarsiifatan barana dooalara miliyoona shaniiti. Namii dorgommii tana irratti touchdown (gooli qabxii jaha qabdu) argate maqaa guddaa argata. Gareen Filadelfifiya,Eagles waancaa dorgommii kubbaa harkaa fi miilaa Americaa Super Bowl waancaa dorgommii kubbaa harkaa fi miilaa eda Niiwu Ingilaandi waliin tapahtan irratti 41-33 moote. Fiiliin takkumaa dorgommii akkanaa hibn moone. Niiwu Ingilaandi ammoo qaraayyuu marroo shan moote. Tapha kalee kana akka qara namii hedduun herregetti New England Patriots Philadelphia Eagles hin mooti. Warra Filadelfiyaa milkeessee moosisee keessaa Nick Fooles,Jey Ajaayi,Zach Ertz fa. Jay Ajayi dhalootaan nama Londoniiti ji’a afuriin duratti kiLABII Miami irraa Philadelpha Eagles fudhatte. Warrii Filadelfiyaa gareen isaanii waliin Fly,Eagles Fly jechaa qahee ufiitti galee lafa chochoofachuutti jira. Gurbaan Londonitti dhalate ji’uma aufrin duratti kilabii Miami irraa Phialdelifyaaa dhufe Jay Ajayi fa. NFL, National Foot Ball League maqaa kilabii garee biyyoolessa Amerikaati. Akkuma kubbaa miilaa namii 22 garee lama keessaa dirree irratti waliin taphata. Taphii kun horii guddaa qabaa.Nama garee biyyooleessaa keessaa taphatu ganna tokkottuu mindaan isaa doolara kuma 400 caaltuun jalqaba. Shaampiyoonaa dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaa baranaa Morookootti Naayjeeriyaa 4-0 moo’ee waancaa fudhate. Morookoon biyyitii dorgommii qopheessite ta baranuma dorgommii Shaampiyoonaa CHAN taate. Goolii Morookoo ta qaraa Zakrariyaa Hadraafitti keessa buuseef, gurbaa Naayjeeriyaa Peter Eneji seera taphaa yakke jedhanii tapha baasanii adoo diqqoollee hin turin Walid El Kartii fi Hadraf goolii tokko tokko Moroof galchan. Eegee ammoo gurbaan Morookoo Ayoub El Kaabi tokko irra buuseefii taphii 4-0 dhumate. Dorgommii kubbaa miilaa Waancaa Afrikaa ka baranaa kana biyya 16 marroo 32 taphatee goolii 58tti gale. Suudan sadeesoo baatee Liibiyaan ammoo afreessoo.Suudaniin tapha irratti Liibyaan 1-1 walqixxee baatee eegee adababii kennaniinfiif 4-2 moote.Namichii Suudanii goolii eegu Akram El Hadi adabii lama qabeef. Mohaammad Saalaa namicha dhalootaan Masrii ka ammaa EPL keesaa kilabii Liver Pool taphatu adoo silaa kilabiitti gurgurani akka Phil Babba, namcihii durii EPL keessatti Liver Pool fi Sunderland taphatu jedhutti Euro miliyoona 100 baasa. Phili amma ganna 47 kun marroo kilabii UK tattanaaf marroo 370 taphate. Akka Phil gaazexaa Premier League Daily irratt jedhetti gatiin Saalaaa Euro miliyoona 100 hin caala.


Manii Murtii Olaanaa Keenyaa TV biyya isaa mootummaan cufe sadeen akka banan hajaje

Televizhiinii sadeen kana itti gaafatamaa paartii mormituu Keenyaa,Rahilaa Odiingaa kakaktee pirezidaantummaa labastee fi gumii gammachuu sunii dhufte agarsiisaniif cufan. Yo Odiinaan kakatee pirezidaantummaa labsate sun nama kuma hedduutti Naayroobiitti qophii tanaaf baheef. Odiinaan filannoon pirezidaantummaa Keenyaa ta ganna dabre seera hin guunne jedhee pirezidaantii jedhee gumii yaammatee labsate. Mootummaan Pirezidaantii Keenyaa ka ammaa manii murtiilleen pirezidaantummaan beekuuf wannii Odiingaan tahuutti jiru waan seeraa fi aada-malee waan TV dabarsuu hin malle dabarsaniif jedhan jedha. Ministerii biyya keessaa Keenyaa, Fred Matiangi hujiin Odiingaan itti jiru mootummaa gara galchuuu jedhee TV fi raadonii biyya sunii kakuu sun dubbatte kalee cufe. TV cufanii amma hajaja mana murtiitiin akka banan hajajan kun Citizen TV,KTN fi Nation Akka odiingaan warra isa deeggaruun jedhetti demokiraasiin Keenyaa afaan balaa jala jirtii warrii paartii biyya bulchitu kun warra mataan dansaatii miti.


Arsenal Gurbaa Gaabon kana, Pierre-Emerick Aubameyang Euro Miliyon 60n Bundesliga Irraa Bitachuutti Jirti

Gurbaaa ganna 28 kana horii miliyooa hedduun bitachuuf jala maraa bahan. Bundesligaan Euro miliyooana 50n gurguruu diddee oofuma ooftee miliyoona 60n geetteef. Arsenaal qarallee Henrikh Mkhitarya Dortmun keessaa bitatte,gurbaa kanallee gatiin wal dadhaban malee marroo lama bitachuu feete. Taatullee haga kilabiin Pierre tun, Bundesliga, Dortmund nama isa fulaa bu’u argattutti gadi hin dhiisan. Gurbaa kana kontoraata ganna sadiitiin bitatan ji’atti mindaan isaa Euro €180,000 ti jechuu. Barana qofa Pierre tapha 24tti goolii 21 Dortmundii galche.Nama kana bara 2013 Euro miliyoona 13tiin bitatan gaafasii asitti goolii 141 galche.Biyya isaa Gaaboniif ammoo marroo 56 taphatee goolii 23 galche. Arsenaaliin amma innii itti dabalmu tun sadarakaa EPL Keessaa jaheesssoo jirti. Lakkoofsa 17 keeyyatee jidduu taphata taatullee fulaa hedduu dandahana


Hanqinni Roobaa Somaaliyaa Keessaa Yaaddessaa Ta’e: Jaarmolii Gargaarsaa

Hanqinni roobaa Somaaliyaa keessaa hanga eegameen gad ta’e yeroo makaraa waggaa kanaa kan baatii Eblaa keessaaf yaaddoo uumuu jaarmoliin gargaarsaa akeekkachiisaniiru. Angawoonni gargaarsaa akka jedhanitti garuu haalli isaa kan akka isa waggaa darbe tokkkummaan mootummootaa beelli mudachuu mala jechuun akeekkachiisee miti. Somaaliyaatti qindeessaan gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa peter de Clereq tuuta oduuf har’a ibsa kennaniin balaa beelli fidu tarkaanfii walii galaa fudhatameen gad xiqqaachuu isaa innaan labsu gammachuutu natti dhaga’ama jedhan. Garuu jedhan clereq, yeroon kun yeroo nuti hojii hojjennetti itti milkoofne jennu miti. haalli gargaarsaa hedduu rakkisaa dha. Kanaaf milkaa’inni argame kun laaffataa waan ta’eef deggersi waarinsa qabu jiraatu malee akka salphaatti jijjiiramuu mala. Dhibbaan hongee fi walitti bu’iinsaa uummata takkisaa, qe’ee ofii irraa buqqisuu itti fufee jira jedhan. Somaaliyaa irra jireessa keessatti waggaa kana ammas oomishi midhaanii hanga eegameen gad ta’uu qorannaan dhiyeenya kutaa wabii nyaataa fi xiinxalaa kan Somaaliyaan ba’e beeksisee jira. Projektiin kun sagantaa nyaataa fi qonnaa kan tokkummaa mootummootaan hoogganama. Deggersi guddaan itti fufiinsa qabu jiraatu malee baatilee shanan itti aanan keessa wabiin nyaataa biyyattii gad adeemaa deema jedha jaarmayaan kun. Qorannaan ba’e akka mul’isutti ijoolleen Somaaliyaa kuma 300 ta’an kanneen hanqina nyaata madaalamaan dararaman kuma 48 dabalatee gargaarsa nyaataa eeggatu. Mootummaan Somaaliyaa Kibxata borii deebii gargaarsa namoomaa fi karoora bara 2018 labsa jedhamee eegama. No media source currently available


Masriin Baatii Bitootessaatti Keessa Fiallnnoo Geggeeffachuf Jirti

Lammiwwan Masrii, Amajjii bara 2011 jijjiirama biyyattii keessatti fiduuf socho’anii, gaaffiin isaanii deebii argate. Waggoota toorbaa booda, haalli amma mul’atu sadarkaa biraatti akka tarkaafatan taasise. Akka xiinxaltoonni siyaasaa jedhanitti, haalawwan biyyattii tokko tokko jijjiirama wayyaawaa argamsiisanii jiran. Kan magaalaa Kaayiroo jiru – Amerikaan Yunivarsitii irraa – Saayid Saadiq akkanatti ibsan. “Prezidaantii fi aangawoota irratti qeeqawwan hedduu tu dhihaata. Kun waggoota shantamaa yokaan jaatama dura, fakkeenyaaf yeroo prezidaantummaa Gamaal Abdel-Naasir wanna tahee hin beekne. Kanaaf, Masreiin gara fuul-duraatti tarkaanfataa jirti. Garuu, biyyoota wal-waraasa uummatoota biyyaa fi jaarraalee danuu dhaa booda dimookiraasii ijaarratan wajjiin wal-dorgomsiisuun hin danda’amu” jedhan. Masriin gama tokkoon, akka Siiriyaa fi Liibiyaa wal-waraasa raayyaa biyyattiitiin toosisametti seenuu irraa of dhaabde iyyuu, gama kaaniin immoo bilisummaalee haarawa argaman ukkaamsitee jirti. Prezidaantiin Masrii – Abdel Fattaa Al Siilii, bara 2014 keessa filatamanii bakka leellisaa Islaamummaa – Mohammed Morsii buusaman. Amma morsiin filannoo marsaa itti-aanuu kanaaf dorgomuu fedhan. Lammiwwan biyyattii keessaa gariin isaanii deggersas mormiis hin qaban, kaan ni morman, kaan immoo akka isaan taayitaa irra turan fedhan. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Bidiruu baqataa fi nama jireenna wayya qabu barbaada yaa'u baatee deemu torbaan kana Yemenitti gara gale nama 30 olitt keessatti dhumate

Akka dhaabbileen gargaara Tokkummaa Mootummootaa lama jedhanitti torbaan kana keessa bidiruun baqattootaa fi nama godaannu yaa’u hedduu baatte deemtu tana jara seera malee biyya nama baasuutti bidiruu diqqootti nama guuree yaa’aan. Akka dhaabbileen tun jedhanitti adoo dhaabii isaanii dursee biyyatti himuu name akkana dhumate. Bidiruun tun ka baqataa seera malee guuree Jibuutiitti geessa.Jarii kun hagii guddaan Somaalee fi Itoophiyaa. Bara 2017 qofa keesa baqataa fi nama jireenna wayyaa’aa barbada yaahu 87,000 tahutti biyya wayyaa qabdutti baqachuuf jedhee Yemen gahe. Jarii kun biyyoota Afrikaa gama Gaafaatii kahe. Deemmaan du’aa fi jireennaa Awurooppaatti baqachuuf jedhanii bidiruu diqqaatti wal guuranii garba duudan tanaan nama kuma hedduutti gannuma gannaan dhumata.


Malaammaltummaan Dhibee Ardii Afrikaa Dhuunfate: Itti Aantuu Muummee Barreessaa Tokkumma Mootummootaa

Duula malaammaltummaa irratti geggeessamu injifachuu ka jedhu mata duree gumii hoogganoota gamtaa Afriikaa xumura torban kanaa kan jalqabamu ti. Jalqaba wal ga’ii minsteerota dhimma alaa irratti ka dubbatan illee mata duree kana irratti fuuleffataniiru. Itti aanaantuu muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa fi barreessaan komiishina hoji raawwachiisaa dinagdee Afriikaa Beeraa Senguyee kanneen keessaa tokko turan. Malaammaltummaan rakkoo inni Ardittii irratti irratti fidaa jiru ilaalchisee fakkeenya adda addaa tuqaniiru. Ardittiin waggaa waggaatti doolaara biliyoona 148 ka dhabdu ta’uu ibsan. Kun immoo oomisha waggaa kan Afriikaa nuusa ta’uu ibsanii jiran. Kanaaf malaammaltummaan dhibee ardittii dhuunftate ta’uu afaan Ferensaayiin ibsaniiru. Haala nama gaddisiisuun malaammaltummaan guddina biyyootaa nyaataa kan adeemee fi guddinni walitti fufiinsa qabu akka hin jiraanne gochaa jira. Kabajamoo ministeerotaa fi keessummoonni afeeramtan, malaammaltummaa dhibee kaanserii waliin akkan wal fakkeessu akka naa eeyamamun gaafadha. Dinagdee keenya qalbii fi sadarkaa sadarkaa dhaan nyaataa kan adeeme. Dawaa fi furmaati tokkichi adda baasanii balleessuu dha jedhan. Dargaggoonni kan biyyaa baqatanii fi du’aaf saaxilaman, harmooliin kan rakkatan walumaa gala hawaasichi miidhamaa kan jiru malaammaltummaa dhuma kanaan ta’uu barreessituun komiishinichaa ibsaniiru.


Haleellaan Boombii Liibyaa Keessaa Lubbuu 30 Ol Galaafate

Liibiyaa bangaazii keessatti haleellaan boombii kaleessa bakka lamatti raawwate yoo xiqaaate namoota 33 galaafatee kanneen biroo 12 ta’an madeessee jira. Boombiin inni jalqabaa masjiida ganda al-Salmani keessa jiru cinatti kan dho’e yoo ta’u inni lammataa immoo adda addummaa daqiiqaa soddomaan bakkuma wal fakkaatutti kan dho’e yoo ta’u yaaliin godhame poolisii fi hojjettoota baraarsaa ajjeesuuf ture. Haleellaa sanaaf battala itti gaafatama kan fudhate hin jiru. Gurmuun tokkummaa mootummootaa kan Liibiyaa keessaa haleellaa sana balaaleffachuu dhaan haleellaan siivilota irratti raawwatamu seera sadarkaa addunyaa cabsuu dha jedhee jira. Bengaaziin waggoota sdiif bakka lola hamaan garee leellistotaa fi humnootii hoogganaa waraana Liibiyaa Kaliifaa Haftar gidduuti itti geggeessamaa tue. Haftaar magaalattiin waggaa darbe walaboomuu isaa labsanii jiran. Liibiyaan erga hoogganaan biyyattii yeroo dheeraa Moammar Gaadaafiin bara 2011 aangoo irraa fonqolchamuun ajjeefamani as jeeqamaan raafamaa jirti.


Afrikaan afaan hamoo Tiraampi nama isaaniitin jedhetti guddoo dallante pirez. Ugaandaa Musiveeniin ammoo Tiraampi nama dhugaa dubbatu jedha

Afaan hamoon pirezidaantiin Amerikaa Doonald Tiraampi nama Afrikaa,Heyitii fi Elsavadooriin jedhee arrabse bulchoota Afrikaa qofaa mitii nama ardii suniitii hedduu dallansiisee laaleffachiise. Pirezidaantiin Ugaandaa, Yuweeri Musiveenii ammoo Tiraampi dhugaa dubbatee tanaaf isa jaaladhaa jedha.Amerikaan amma pirezidaantii jabaa argatteeyyuu jedha. Paarlaamaan Afrikaa Bahaa Musiveeniin Tiraampi jechuutti hin koblan. Pirezidaanti Tiraampi adoo bulchoota Amerikaa haga tokkoon waan nama Amerikaatti baqatuu dubbatuu namii biyyoota baktii sun keesaa maaniif nutti yaa’a jedhee nama miliyoona hedduu arrabse jedhan. Naayjeeriyaa fi Afrikaan Kibbaa jecha Tiraampi kanatti dallananii ambaasaaddera Amerikaa biyya isaanii jiran yaamanii waan Tiriaampi tana jedheef gaafatan. Pirezidaantii Ugaandaa Musiveenin ammoo Tiraampi faarsa. "Tiraampi pirezidaantota Amerikaa akka malee jajjaboo keessaa tokko.Ani Tiraampi hin jaaladha.Maan jennaan dhugaa baasee Afrikaatti hima.Waan innii jedhe akka irraa gorsanii jedhanii dhibaatanii fi dhibaachuu isii beekuu baadhullee wannii innii jedhu dhugaa tanaaf jaaladha.” Musiveenii qofaanitii namii Ugaandaa keessaa Tiraampi jaalatu. Gaazexeessaan raadiyoo Ugaandaa beekamaan James Onen ka afaan hamoon innii dubbatu nama wal dhabsiisa jedhaniin, namii Afrikaan hedduunuu biyyitii isaanii akkuma Triaamp jedhe sun jirti jedhee jedha. Afrikaan tanumaaf jabaa fi qaroo isii hedduun keessaa baqata jedha.Wannii Tiraampi jedhe kun dubbii dhibii ufi keessaa qabdi wannii Afrikaa, ardii hamtuu tana keessaa namii baqatuuf balleessaa warra isii bulchuutii itiin dhufee miti re jedhee gaafata Jemis.\n\n"Inninuu(Musiveeniinuu) nama dhaba akkanaa kanaan deemu.Hujii isaatiin beekan. Taatullee Musiveenii dubbii tana mala nama guddaatiin jedhee qalqbii Tiraampi keessaa ufi kaahe.Jechuma kanaafuu waan dansaatti bahuu hin oolu.” Susan Nakawuki bakka buutuu paarlaamaa Afrikaa Afrikaa gama Bahaati.Waan Musiveeniin jedhe kana ya jaalate taatullee Afrikaa faaydaa ykn ammoo milkii akka biyyitii gama Dhihaa qabu hin qabdu.\n\n"Nama alaatiin koottaa nu falaa jechuu hin malle.Babbaddaa ufiitiin nutti dhufan. Investiemntii nu kennaa jedhani wa gaafatan.Eeyee Afrikaan keessaa qaroon miyyuu.Yoo tokko tokko ammoo faaydaa biyyitii guddatte argattu hin qamnu.” Musiveeniin Tiriaampi faarsullee afi yaahiin parlaamaan Ugaandaa Rebeka Kadaga dubibi Tiraampi sun akkanumatti bira hin dabarre. Kalee Ugaandaatti ambaasaaddera Amerikaa, Deborah Malacan wannii Tiraampi jedhe sun(afaan hamoon innii Afrikaan jedhe) dubbi hamtuu akka malee nama dallansiiftu jetteen.


Taphataan kubbaa miilaa Laaybeeriyaa beekamaan durii,Joorji Wihaa biyya isaa dhugaan bulchuuf hardha kakatee hujii dabre

Laayberiyaa hardha pirezidaantiin haaraatti bulcha.Joorji Wihaa,ahaa tapahtaa kubbaa miilaa biyya sunii beekama. Hardha teessoo mootummaa biyya isaa,Monorooviyaa keessatti kakatee hujiitti dabre.Jila isaa guddoo tanatti pirezidaantii Gaabon,Gaanaa,Seraaliyoonii fi bulchoota Afrikaa hedduutti dhufeef. Taphattootii kubbaa miilaa bebeekamoollee warra dhufe keessaa tokko. "Bara kiyya hedduu Istadiyoomu keessatti dabarse amma ammoo akkuma nama cufaa jiraa jedhe Weahn.Nama hujii tana irraa fuudhe, pirezidaantii Laaybeeriyaa ta durii, Ellen Johnson Sir leaf faatti fulaa hardha irra dhaabannee dubbannu tana nuu kopheesse,”jedhe Wihaan. Wihaan itti aanaa pirezidaantii Laayberiyaa Joosefii Bohaakii marroo lama itti aanee biyya buclha bahe moo’e. Wannii ani qaraa fiixee hojjannu hori ummataa malaa fi malteen nyaatanii balleessaan badi dhowwaa jedha Weahan. Tana maleellee ijoollee kahimaa hujiif leenjisuu,investimentii jabeessuu,demikiraasii biyyaa guddisuu fa. Biyyitii tun anna 70 keessatti gannuma kana ka duriillee caala nagaan gadii walii dabarsite. Joorji Wihaa addunyaa irratti dorgommii kubbaa miilaatiinb eekan.Ganna 14 keessatti kilabii Faransaay,Xaliyaanaa,Ingilaandii faa taphatee badhaasa hedduu guurrate. Tapha dhaabuu gahee jennaan EPL keessaa kilabii Chelsii fi Manchester Sitii taphate waan FA moo’e. Biyya isaatii ganna 14 taphatee Waancaa Afrikaa irratti marroo lama taphatee.


Ijoollonni Somaaliyaa Harka Al Shabaab Keessaa Miliqfaman

Somaaliyaa keessatti United States-n kan deggeraman humnootiin biyyattii garee al-shabaabiin iggitamanii kan turan ijoollee 32 gad dhiisisanii jiran. Ministriin odeeffannoo Somaaliyaa Abdurahaman Omar Osman har’a ibsa kennaniin humnootiin mootummaa ijoollee kana kan gad dhiisiisan kutaa Shebelee gara gadii keessatti mana barnootaa argamu keessaa ti. Al shabaab ijoollee iggite kana falaasama isaa barsiisaa ture. Amma garuu harka mootummaa keessa waan jiraniif haala gaarii irra jiru jechuu dhaan minsitrichi VOAf ibsaniiru. Waraana somaaliyaa biraa garuu yaadi kenname hin jiru. Humnootiin mootummaa tarkaanfii fudhataniin helikoopteraan gargaaramuu fi US-s keessatti hirmaachuun tuqameera. Humni waraanaa US loltoonni Somaaliyaa shabaabitti akka duulanii fi biyyattii haleellaa irraa akka eegan leenjii kennaafii kan jiran ta’uun beekameera. Marsariitiin deggeraa al shabaab tokko gama isaan loltoonni Somaaliyaa fi Ameerikaa ijoollee barattootaa fi barsiistota isaanii fixan jechuun yakke. Maqaa isaa akka hin tuqamne kan gaafate jiraataan naannoo Sanaa tokko akka jedhetti haleellaa sanaan yoo xiqqaate namoota kuhdantu ajjeefaman.


Haasaa Hamtuu Traamp Dubbatan Nu Aarse: Ambaadaadderoota Afriikaa

Tokkummaa mootummootaatti kan argaman ambaasaadderoonni Afriikaa tokkummaa mootummootaatti ambaasaaddera Ameerikaa waliin wal arguu dhaan prezidaantiin US Doonaald Traamp biyyootii Afriikaa ilaalchisee arraba hamaa isaan dubbatan ilaalchisee mari’ataa jiran. Tokkummaa mootummootaatti ambaasaaddorri Equartorial Guinea Antolio Ndong Mba fi hoogganaan garee biyyoota Afriikaa 54 akka jedhanitti Nikki Haley yaada Traamp kennan daafoo hamaa inni dhaqqabsiisetti gaddaniiru jedhan. Torban darbe gareen Afriikaa ibsa baaseen akka jedhetti dubbiin Traamp dubbatan kan nama aarsu, ka loogii sanyii fi sanyii ka biraa jibbuu ti. Gareen kun Traamp dhiifama akka gaafatan barbaada. Diplomaatonni hedduun kanneen wal ga’ii Tokkummaa Mootummootaa irratti hirmaatan akka jedhanitti ambaasaadderittii Ameerikaa Haley waliin ennaa mari’atan Traamp gumii hoogganoota Afriikaa Amajjii 28 fi 29 Finfinnee keessatti geggeessamuuf ergaa akka ergan itti himaniiru. Ndong Mba akka jedhanitti mariin Haley waliin geggeessame kan michummaaf ifaa fi dhugaa of keessaa qabu ture. Traampii fi namoonni siyaasaa hedduun kanneen wal ga’ii White House bakka Traamp haasaa hamtuu dubbatan sana dubbatan jedhanitti argaman dubbachuu isaanii haalanii jidran. Gama biraan Afriikaatti ambaasaadderoonni US duraanii 78 prezidaantichi waa’ee biyyoota Afriikaa jecha hamtuu isaan dubbatan kan isaan yaaddesse xalayaa ibsu White Housitti erganii jiru. Ambaasaadderoonni Afriikaa kanneen Wahington keessatti argaman jimaata har’aa wal ga’uu dhaan attamiin jecha Traamp sanaaf deebii akka kennan mari’atuuf jiru.


Haagganaan Garee Mormituu Zimbaabwee Balaa Hilikoopteraan Du’an

Angawoonni US balaa helicopteraa hoogganaa garee mormituu Zimbaabwee Roy Bennett fi haadha warraa isaanii namoota ka biroo sadii waliin galaafatee qorataa jiran. Poolisiin akka jedhetti helikoopterittiin roobii halkan ganda baadiyyaa gaarreeniin marfame kutaa kibba gama dhiyaa New Mexico daangaa kutaa Colorado cina jiruttu kuftee caccabde. Balaa sanaan namni balaan madaa’uu irra ga’eef lubbuun hafetu gargaarsa waammate. Bennett haadha warraa isaanii waliin maaliif gara New Mexicotti imalaa turan hin beekamin jira. Kan umuriin waggaa 60 Bennett nama hiyyeeyyii gargaaruuf falmanii fi momrmituu prezidaan Roobert Mugaabee kan xumura waggaa darbee aangoo irraa buufamanii turan.


Shampiyoonaa Kubbaa Miilaa Afrikaa, Morookootti itti jiranii kilabin Manchester Yunaaytid ammoo Aleksi Sanchez bitachuuf jala maruutti jirti

CHAN,maqaa dorgommii kubbaa miilaa ‘Shaampiyoonaa Afrikaa Cufaa.’Tapha kana biyya Afrikaa 16 taphachuutti jiraa Ammajii 13 haga Gurrandhalaa 4,2018 taphatanii haga ammaa goolii 15 gale. Morookoon Marutaaniyaa 4-0,Zaambiyan Ugaandaa 3-1, Naamibiyaan Ayvori Kosti 1-0,Suudan Giinii 2-1 moote. Hardha Liibiyaa fi Ekuwaatooriyaal Giinii, Naayjeeriyaa fi Riwaandaatti wal qoraasa.Bori Angoolaa,Burkiinaa Faasoo, Kaameruunii fi Koongootti dirreetti walii yaa'a. Oduu Awurooppaa keessaa ammoo Waldaan kubbaa miilaa Farasaaay taphachiisaa kubbaa miilaa dorgommii St. Paris Germany taphachiisuutti jiru seera tapha balleessee jedhee tapha keessaa baase. Tapachiisaan Tony Charpon taphtaan kubbaa miilaa Diago Carlso innii itti gufatee jigee jennaan fuluma ciisutti miila jala dhaabee eegee ammoo kaardiin diimtuun tapha keessaa baasee seera yakke.Isallee adabanii tapha irraa dhaaban. La Liga Dorgommii La Liigaa kilaboota kubbaa miilaa Ispaanishti.Tapha baranaa eegii jalqabanii amma tapha 19esso irra jiran.Barseloonaatti qabxii 51n dura jia. Goolii lamaan Luis Suarez kalee galcheefitti Barca quphi tolchee sadarkaa tokkeesso irra buuse. Akkuma kanaan Baarkan Real Socieda 4-2 moohatttu tolche.Real Sociedad  qara 2-0 Baarkaa dura jirti.Baarkaan eegee dhuftee goolii afur galfatte. Baarkaan guyyaa 4n duralleetti Celt Vigo 5-0 gangalfatte. Gama kaaniin ammoo Manchester United taphataa Arsenala Alexis Sanchez waan innii fedhe guutteefii paawondii miiyoona 35 baafteefii bitachuuf jala maruutti jirti. jirti. Saanchez dhalootaan Chiilee nama ganna 29ti. Lakkoofsa 7 keeyyatee dura taphata


Somaaliyaan Duula Miidiyaa Hawaasummaa Geggeessuuf Jecha Waaltaa Haaraa Bante

Somaaliyaan waaltaa digitaalii kan biyyattii leellistummaa hookkaraan guute fi biyyattii kurna tokkoo oliif tasgabbii dhowwe irraa ittisuu uumuu ishee labsitee jirti. Waaltaa haaraan kun duula meediyaa hawaasummaa bu’a qabeessa ta’e fi ergaa qalbii dargaggoota Somaaliyaa hawwatuu fi al-Shababitti makamuu irraa akka fagaatann godhu of keessaa qaba jedha ta’uu ibsi ministrii odeeffannoo Somaliyaa biraa ba’e. Sirna baniinsa waaltaa kanaa irratti ministeerri odeeffannoo Abdirahman Omar Osman akka jedhanitti waaltaan kun kan fuuleffate gocha gara jabina al-shabaab saaxiluu dhaan deggersa uummata biraa inni qabu dadhabsiisuu dha. Karoorri waaltaa kanaa duula uummata dammaqsuu, nagaa fi nageenya babal’isuu, bulchiinsa gaarii, barnoota, sagantaa hojii irra ooliinsaaf oolu kan shororkeessota fi hokkaraa fi badii isaan oofan uummata barsiisuu dha jedhan Osman.


Prezidaantiin Eertraa Masrii Daawwataa Jiran

Prezidaantiin Ertraa Isaayyaas Afewerki daawwannaa guyyoota lamaaf kaleessa erga Masrii seenanii prezidaant El-Sisi waliin wal arganii booda angawoota biyyattii waliin mari’achuu itti fufanii jiru. Isaayyaasii fi El-sisiin guddina michummaa daldalaa fi investmentii biyyoota lamaan gidduu guddataa adeeme akkasumas dhimmootii naannoo fi kan sadarkaa addunyaa irratti mari’ataniiru. Itti dabaluu dhaanis misooma naannoo irratti kan mari’atan ta’uu sabaa himaan Ertraa beeksisee jira. Prezidaantiin Masrii fi giti isaanii kan Ertraa Wiixata darbe Cairo keessatti kan wal argan muddama Sudaanii fi falmii daangaa Itiyoophiyaa waliin jiru irratti mari’achuu akkasumas ijaarsa ittisa laga Abbayyaa ta’uu Washington post gabaasee jira. Prezidaant Abdel Fattah El-Sisin walii galtee sadarkaa ol aanaa Ertra giduu illee galateeffataniiru. Giti isaanii kan Ertraas gama isaaniin qooda Masriin naannoo sana keessatti qabdu fi fedhi iseen guddina afriikaa ilaalchisuun agarsiiste jedhan faarsanii jiran.


Balaan Baarura Imaltootaa Afrikaa Kibbaa Lubbuu Galaafate

Afriikaa kibbaa keessatti baaburri imaltootaa konkolaataa guddaa tokkotti erga rukutamee booda ibiddi itti qabatee namoonni 18 yoo du’an kanneen 260 ta’an madaa’aniiru. Angawoonni daandii baaburaa kaleessa akka jedhanitti konkolaataan sun utuu baaburri sun bira hin ga’in qaxxaamuruu ennaa yaalutti balaan sun uumame jedhan. Hoogganaan yeroo dhaabbata baabura imaltoota Afriikaa kibbaa Mthuthuzeli Swartz akka jedhanitti balaan hin yaadamin akkasii ennaa ilaallu shofeerri konkolaataa Sanaa seera daandii itti qaxxaamuran ennaa eeguu dhabu argina. Angawoonni mootummaas shofeerri konkolaataa Sanaa baabura sanaan dorogomee dura karaa qaxxaamuruuf yaaluu isaa irratti yoo walii galan, poolisiin naannoo immoo amma iyyuu qorannaan geggeessamaa jira jedhe. \nBaaburri sun namoota dhibbaan laka’aman ayyaana waggaa booda mana ofiitti deebi’aa kan turan fe’atee kan jiru yoo ta’u Port Elizabeth gara Johnnesburgitti imalaa ture.


Naayjeriyaa Keessatti Balaan of-wareegaa Dhaqqabee Jira

Of wareegaan tokko Naayjeriyaa kaabaa Kutaa Bornoo keessatti masjiida haleeluun yoo xiqqaate nama 10 ajjeseera.Namoonni ijaan argan akka jedhanti of-wareegaan kun har’a salaata suubii diursee masjiida kana seenuun balaa kana geesise. Balaa kanaaf itti gaafatama kan fudhatee hin jiru.Garu akkaataa haleellaan kun itti gaggeeffame kan Boko Haraam fakkaata jedhamee jira. Gareen kun waggootii darban saddeetiif looteeseentummaan dhiiga dhangalaasaa kan ture yoo ta’u Naayjeriyaa kaabaa keessatti mootummaa islaamaa dhaabuuf sochii godheen uummata kuma digdamaa galaafatee jira. Gareen kun polisoota, uummata sivilii fi masjiidoota irratti qiyyaafata.


Al Shabaab Keniyaa Keessatti polisoota Ajjesee

Polisoonni Keniyaa shan har’a kokolaataan ittiin adeemaa turan irratti gareen hidhattoota al shabaab haleellaa geesiseen ajjaefamuun beekamee jira.Angawoonni akka jedhanti polisoonni sadii fi qondaaltoonni gameeyyiin polisii lama ituu gara biyyatti gama kaabaa Mandheeraatti imalaa jiranii naannoo daangaa Somaaliyaatti haleellaan kun irratti gaggeeffame. Somaaliyaa keessa kan maadheffate Al- Shabaab erga bara 20111 as keniyaa irratti haleellaa kan gaggeesse yoo ta’u kunis Keniyaan waraana ishee Somaaliyaatti erguun al shabaabiin Moqaadishoo keessaa ari’uuf tarkaanfii fudhatte sana haaloo ba’uuf ta’u beeksisee jira. Al shabaab mootummaa Somaaliyaa kuffisuun mootummaa Islaamaa dhaabuuf yaalaa kan jiru ta’uun ibsamee jra.


Jiraattonni Deggersa Poolisiin Ala Masrii Haleellaa Kirstaanota Irratti Geggeessamuuf Ture Ittisan

Magaalaa galma mootummaa Masrii Cairo keessatti poolisii utuu hin taane namoota daandii irra turanii fi jiraattonni Kirstiyaanota irratti haleellaa shorokeessotaa silaa dhiiga hedduu dhangalaasisu ittisuu isaanii kanneen ijaan argan dubbatanii jiran. Mana sagadaa suuqii lammii Kirstaana ta’e kan Cairo cina jiru irratti dhukaasa banameen namoonni sagal du’niiru. Kanneen ijaan argan Associated Pressf akka ibsanitti utuu namoonni mana sagadaa Mary Mina jedhamuu fi holloota isaa turan gidduu hin seenne ta’ee silaa namoota hedduutu dhumu turan. Namoonni mana sagadaa sana keessa turan cufaa balbalaa ka sibiilaa guddaa ta’e nama dhukasa bane sanatti cufuu dhaan akka ol hin seenne ugguran. Luba Kaatolika Roomaa kan ta’an Pope Francis jamaa waltajjii St. Peter kan Rometti wal ga’eef haasaa dhageessisaniin firoottan haleellaa Cairo keessatti geggeessameen ajjeefamaniif gadda itti dhaga’ame ibsanii jiran.


Keeniyaatti Baratoonni Harki Sagaltamni Qormaata Biyyoolessaa Sadarkaa Lammaffaa Kufuun Isaanii Qoratamuu Qaba Jedhame

Miseensonni mana-maree Keeniyaa, ka paartiilee mormituu irraa hagi tokko – Mootummaan Keeniyaa, maaliif akka barattoonni biyyattii dhibba irraa harka sagaltama tahan, qormaata biyyoolessaa sadarkaa lammaffaa ka bara 2017 akka kufan akka qoratu gaafataa jiran. Ministarri barnootaa biyyattii garuu, ba’ii qormnaatichaatti kan quufan tahuu dubbatu. Keeniyaa keessatti, qormaata biyyoolessaa, ka xumura sadarkaa lammaffaa barattoonni fudhatan kuma dhibba jaha yoo tahan, kanneen keessaa barattoonni qabxii Yunivarsiitii isaan galchuun dabran, dhibba irraa harka kudhan qofa. Yoo sababaan kufaatii barattoota kanaa beekamee, rakkoon isaa furmaata hin arganne – dargaggoonni Keeniyaa Miliyoonaan lakkaawaman, barnoota sadarkaa ol’aanaa irraa ugguramuuf jiru – jedhu – miseensi mana-maree – Maark NyaamiitaNEWS a. Paarlaamaan biyyattii akka rakkoo kana beekuu qabu ka dubbatan immoo – miseensa mana-maree ka biraa – Kaaleeb Amisii ti.


Shakkamtoonni Fincila Sudaan Kibbaa Hedduminaan Gara Ripublikii Dimookitaatawa Koongoo Ya'aa Jiran

Ripublikii Dimookitaatawa Koongoo, shakkamtoota finciltoota Sudaan Kibbaa heddumminaan gara biyya isheetti yaa’aa jiran to’achuuf wal’aansootti jirti. Waraanni biyyattii haga ammaatti yoo xiqqaate namoota sagal ka qabee hidhe tahus, maatiileen namoota hidhamanii fi hoogganootanni hawaasa baqattoota biyyattii keessaa garuu, namoonni hidhaman kanneen ehama baqattummaa qaban waan tahaniif hiilkamuu qabu – jedhan. Hookkarri Sudaan Kibbaa fi biyyoota naannoo keessaa gara daangaa isaatti cehuu mala – yaaddoo jedhu waan qabuuf, nama loltummaatti shakkame kam iyyuu hidhuuf duula geggeessaa jira. Namoota Sudaan Kibbaa hidhaman keessaa hagi tokko riphxee-loltoota tahu malan – jedhama.


Qonnaan Bultoonni Zimbaabwee Lafa Qonnaatti Deebi’uu Eegalan

Qonnaan bultoota zimbaabwee warra adii mootummaa dhiyeenya aangoo irra darbame kan Roobert Mugaabeen lafa isaanii irraa ar’aman keessaa ka jalqabaa lafa isaanitti deebi’anii jiran. Robert Smart warnaanaan eegamanii lafa qonnaa isaaniitti Haraaree irraa fageenya km 200 irra jirutti kan deebi’an kaleessa ture. Loltuun tokko ennaa qonnaan bulaan sun lafa isaanitti ennaa deebi’an eegaa ture. Smart garuu tajaajila akkasii hin barbaanne. Smart fi maatiin isaanii ennaa deebi’an hojjettoota bakka qonnaa gammachuun imimmaan roobisaa ililleen simatan. Mugabeen dachiin seeraan ala qabame kanaaf coloneefachuu dha jechuu dhaan qonnaan bultoota warra adii dachii isaanii irraa ari’an. Qonnaan bultoonni warra adii loltoonni bobba’anii gaazii imimmaansu itti biifuu dhaan ennaa bulchiinsa Mugaabee lafa isaanii irraa ari’ataman.


Mootummaan Sudaan Kibbaa Fi Mormitoonni Walii Galtee Lola Dhaabinsaa Mallatteessan

Gareen wal fincilan kan Sudaan kibbaa kaleessa galgala walii galtee lolaaf wal barbaaduu dhaabu Finfinnee keessatti erga mallatteessanii booda, lola dhaabinsi tolfame kan biyyattii waraanaan bututtee, jala bultii ayyaana dhaloota Gooftaa Yesuus Kiristoos hojii irra ooluuf jira. Kan walitti bu’iinsa biyyootaa qoratu International Crisis Group irraa xiinxaltuu kan ta’an Casie Copeland akka jedhanitti mootummaa fi gareen momituu guddich lamaan isaanii wixinee walii galtee Sanaa irratti rakkoo guddaan jiraachuu erga dubbatanii booda walii galtee sun mallatteeffamuuf shakkiitu ture jedhan. Mootummaan walii galteen sun dhimma ka biroof deebisanii hidhachuu fakkeenyaaf kan akka seeraa fi qajeelfama biyya keessaa bakkatti deebisuu nu dhorka yoo jedhan, gareen mormituu immoo lola dhaabinsi sun nageenya jiru to’achuu dhaan qaama haala jiru xiinxaluu fedhuuf karaa saaqa jedhan. Dhuma irratti jedhan Copeland, walii galteen sun dantaa gam lamaanii akka fayyadu ofitti haammate. Walitti bu’iinsi Sudaan Kibbaa Muddee bara 2013 erga eegalee qabee uummati kurna kumaan laka’amu ennaa du’eu kanneen miliyoona lamaa ol ta’an biyyattii dhaa baqataniiru.


Kaanadaan deeggarsa Baqattoota Keeniyaa keessa jiraniif ka oolu Doolaara Miiliyoona 15 arjoomte

Kaanadaan deeggarsa baqattoota Keeniyaa keessa jiran gargaaruuf ka oolu Doolaara Miiliyoona 15 arjoomte. Ministirri Immigreeshinii Kaanadaa Kabajamoo Ahmed Huseen Keeniyaatti argamuun kaleessa buufata Baqattootaa Dhadhaab kan daawwatan yoo tahu, harra Naayiroobiitti ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin biyyi isaanii deeggarsa baqattoota Keeniyaa keessa jiranii fi lammilee keeniyaa hoongeen hubamaniif ka oolu kana arjoomuu ishee beeksisaniiru. Jaarmayaa Mootummootaatti Hoogganaan Dhaabbata Baqataa UNHCR’ Filiippoo Giraandii, Kaleessa Dhadhaabitti Baqattoota faana maree gochuu himanii waa’ee hanqina gargaarsa midhaan nyaataa baqattoota mudataa jiruu furuuf dhaabbanni isaanii akka hojjetu himaniiru Bakka Bu’aan Hawaasa Baqattootaa Dhadhaab tokko maree Baqattoota Waliin Mr. Huseen fi Filippiinoo Giraandii waliin taasisame ilaalchisuun yoo dubbatan, ‘rakkoo hanqina midhaan nyaataa qabnu yeroo baayyee himannus nuuf hin furamne, namoota dhufanii nu dubbisan kanaaf himnus yoomitti akka furamu nuuf hin keenye. jedhan. Galmoo Daawit dabalata isaa nuuf ergeera. No media source currently available


Mariin Walii-galtee Araaraa Sudaan Kibbaa Bara 2015-tti Fuuleffate Finfinnee Keessatti Geggeessamaa Jira

Mariin sadarkaa ol’aanaa, kan walii-galtee araaraa Sudaan Kibbaa bara 2015-tti fuuleffate, magaalaa Finfinnee keessatti geggeessamaa jira. Walii-galteen araaraa waggaa lamaa fi walakkaa dura mallatteessame, Adoolessa bara 2016 loltoota garee Prezidaant Saalvaa Kiirii fi kanneen hoogganaa finciltootaa – Riyaak Machaar tumsan gidduutti wal-waraansi banamee, magaalaa Jubbaa keessatti lubbuu hedduu eega fgalaafatee booda diigame. Dhaabbata “International Crisis Group” jedhamu keessatti xiincalaan gameessi, Keesii Kopoland, marii amma Finfinnee keessatti geggeessamu keessatti dhimmoonni ijoon itti xiyyeeffatame – waa’ee aangoo qooddannaa fi ijaarsa humna nageenyaa ti. “Gurmuuleen mormitootaa fi biyyoonni Addunyaa gama Dhihaa irra jireessi isaanii, walga’iin ammaa kun akka marii haaraa ta’u fedhan. Kaayyoon isaanii, walii-galtee aaangoo qooddannaa haaraa tolchuu dha. Kun immoo gurmuulee mormitootaa addaaf carraa gaarii kennee, irraa mootummaa haga tokko gad qabuu dha.” - kan jedhan – Keesiin, gama biraatiin immoo mootummaan, aangoon isaa otuu guddaa hin jijjiiramiin akkuma irree cimaa qabaatetti ka turuu fedhu tahuu dubbatan. IGAD immoo, fedhii gam-lameenii gidduu dhaabatee wal-madaalsisuuf carraaqaa jira.


Paartiin Afrikaa Kibbaa bulchitu,ANC Cyril Ramaphosa itti gaafatamaa tolfattee filatte

Namii amma filan ku Cyril Ramaphosa filannoo pirezidaantummaa Afrikaa Kibbaa ta bara 2019 irratti paartii tana fulaa bu’ee pirezidaantii tahee dorgomuuf deema. Ramaphoosaan Nkosazana Dlamini-Zuma moo’ee filame.Filannoo tana paartii ANC Keessaa miseensa 5,000 tahanitti magaalaa Johanesbergi keessatti bahee filate. Barii pirezsidaantii Afrikaa Kibbaa,Jaakoob Zuumaa bara 2019 keessa hobba’a. ANC bara 1994 asittii isumatti biyya bulcuutti jira. Bara 1994 asitti ANC-Afrikaa Kibbaa bulchuutti jira.Matamela Cyril Ramaphosa naggaadee,qabsaahaa fi bara 2014 keessa itti aanaa pirezidaantii Jaakoob Suumaati. Amma nama ganna 65.


Hiyuumaan Raayits Watch: Poolisoonni Keeniyaa Dubartoota Hedduuu Gudeedan

Bara kana yeroo filannoon Keeniyaa keessatti geggeessametti poolisoonni Keeniyaa dubartoota hedduu humnaan gudeeduu isaanii fi namoota hidhannoo hin qabne hedduu irratti haleellaa geggeessuu isaanii gareen mirga dhala-namaaf falmu – Hiyuumaan Raayits Watch gabaasee jira. “Keeniyaa keessatti dubartootaa fi durboota hedduu irratti hookkara saalaa hedduu tu geggeessame. Dhiirota irratti illee hookkarri quunnamtii saalaa geggeessamee jira.” – jedha gabaasaan haaraan, har’a, garee mirga dhala-namaa Addunyaan bahe kun. Hiyumaan Raayits Waachii fi gurmuuleen mirga dhala-namaa ka biroon, poolisoonni Keeniyaa humna gitaa olii geggeessuudhaan ajjeechaa, reebicha, qaama namaa kukkutuu, saamichaa fi qabeenyaa barbadeessuu geggeessuu isaanii – ragaa harkaa qabna, jechaa jiran. Abboota-manaa fi ijoollee durbartoota sanaa irratti dararaan geggeessamuus, gabaasaan Hiyumaan Raayits Wach dubbatee jira. Hoogganaan Poolisii Keeniyaa – Jooseef Booneet, gabaasaan kun, guutummaatti gabaasaa dharaa ti, jedhanii, akka gurmuun mirga dhafla-namaa “Hiyumaan Raayits Wach”, himannaalee isaa kanaaf gabaasaa ragaa dhiheessu gaafatan. Gabaasaan kun, kanneen hookkarri quunnamtii-saalaa nu irratti geggeessame, jedhan - dubartoota 65, durboota 3 fi dhiirota 3 waliin gaaffii fi deebii geggeessame irratti hundaa’uun qindeessame.


Moqaadishoo Mooraa Leenjii Poolisii Keessatti Boobiin Of-Wareeginsaa Dhoosamee Namoota 18 Galaafate

Mooraa leenjii poolisii guddicha magaalaa Moqdishoo keessatti har’a Boombii of wareeginsaa dhoosameen yoo xiqqaate poolisoonni 18 ajjeesamanii, kanneen biroon 15 madeessamuu aangawoonni Somaaliyaa beeksisanii jiran. Mooraa leejii “Jeneraal Kaatiyyee Poolis Akkaadaamii” jedhamu keessatti, otuu poolisoonni hedduun shaakala hiriiraa irra jiranii, of wareegaan sun gidduu isaaniitti dhuka’aa of irraa dhoosuun balaa sana dhaqqabsiise – jedhama. Eeggataan koomishinara Poolisii – Jenerlaal Muktaar Huseen Afraa akka jedhanitti, of wareegaan haleellaa geggeesse sun poolisii of fakkeessuun akka mooraa sanatti seenes himamee jira. Haleellaa of-wareeginsaa har’a geggeessame kanaaf garee fiinxaaleyyii Islaamummaa – Al-shabaab itti-gaafatama fudhatee jira.


Afrikaa Leelistootaaf Dahannaa Ta’uuf Jirti

Laftii leellistummaan Islaamaa itti hammaachuuf jiru Afrikaa dha jechuun dura ta‘anna koree ngeenya biyooleessaa kan Amerikaa Maaykl ichael Toomas Mc kool ka duraa ykn seniyoor ibsanii jiru. Humnootiin Amerikaan hogganaman Iraaq fi Siriyaa keessa eega seenanii booda biyyoota Islaamaa keessaa godaansii hammaachuun akkasumas garleen leellistootaa miseensoota dabalachuuf giddu galeessa bahaa keessatti jajjabaachuuf yaaliin godhamu yaaddoo uumuun isaa ibsan. Leellistoonni akkasii naannoo mootummaan hin bulchinee dahoo godhatu kan jedhan miseensii kongreesaa Ripaablikaantichi Maaykil Toomas Mc Kool Afrikaan isa akkasiif mijattuu dha jedhan.Kanas koree hariroo alaa kan mana mree bakka buootaaf ibsan. Kanaaf jecha hidhattoonni leelistoota Islaamaa eessatti akka dheessan faana dhahuun barbaachisaa akka ta’e ibsamee jira.


Traamp Murtiin Kennan Sirrii Miti Jedhu Somaaliyaa fi Jabutiin

Prezidaantiin Amerikaa Traamp magaalaan galma mootummaa Israa’eel Jerusaalem jechuun murteessuun balaa kan fiduu fi sadarkaa addunyaatti rakkoo fiduuf ka jiru ta’u biyyonni Afrikaa Bahaa lama beeksisanii jiru. Kanaaf mootummaan Yunaaytid Isteetes murtiin kun gidduu galeessa bahaa fi guutuummaa addunyaa keessatti balaa fiduuf deemu hubachuun murtii isaa kana keessa deebi’ee akka ilaaluuf gaafata ibsii ministrii dantaa alaa Somaaliyaa har’a baase. Biyyonni Arabaa fi Musleemaa akkasumas kanneen biroon rakkoo giddu galeessa bahaa keesssaa furuuf akkasumas dhimmaFalisxinootaaf furmaata arguuf yaalii godhan dachaan haa dabalan jedha ibsi kun. Mootummaan Somaaliyaa fi lammiwwan biyyatti qabsoo Falisxinoonni mirga isaaniif godhan cina ni dhaabanna jedhe. Gama biraan biyya ollaa Somaaliyaa ka taate Jabutiin magaalaa galma mootummaa Jerusaaleem jechuun murtii Amerikaan keesse fudhatama dhabsiifte.Murtii hamaan kun faallaa seera addunyaa fi murtii Tokkummaa Mootummotaa kan faalleessu dha jetti Jabutiin. Murtiin kun giddu galeessa bahaa fi sanaan alattis waan balaa guddaa hordofsisuu danda’uu fi muddamsii hammeessa sodaa jedhu uumeera jedha mootummaan Ripaablikii Jabutii. Kanaaf gam lameen wal cina jiraachuu akka dandaa’aniif furmaanni gam lameenif arguuf cicha godhamu keessatti qooda fudhachuu barbaanna jetti Jabutiin.


Korri Dhimma Suudaan Kibbaa Irratti Mari'atu Finfinneetti Geggeeffamuufi

Qabsaa’onnii fi bakka-bu’oonni siyaasaa garee mormituu, walii-galtee araaraa Sudaan Kibbqaa bara 2015 mallatteessame deebisanii bayyanachiisuuf jecha, korri dhimma kana irratti mari’atu baatii kana keessa akka Finfinneetti geggeessamu murtii Yunaayitid Isteets, Briteenii fi Noorway dabarsan ka deggeran ta’uu dubbatan. Korri waa’ee Sudaan Kibbaa kun akka milkaa’u yoo barbaadame ka qaamota mara hirmaachisu ta’uu qaba – jedhu – biyyootiin Sadeen. Walii-galtee araaraa Sudaan Kibbaa bara 2015 Finfinnee keessatti geggeessame san ka qindeessee fi maallaqaan gargaare – biyyootuma kana sadeen, jechuun – Yunaayitid Isteets, Briteenii fi Nooraway tahuun ni yaadatama. Biyyoonni sadeen “Troikaa” jedhamuun beekaman kun, marii bayyanachiisa araaraa sadarkaa ol’aanaa kanatti paartiileen Sudaan Kibbaa marti akka hirmaatan ka waamicha dhiheessan yoo tahu, ibsa baasan kana keessatti “Mootummaan Prezidaant Saalvaa Kiir, Sudaan Kibbaa keessatti nagaa fi tasgabii buusuuf, kun carraa isa dhumaa ti” jedhanii jiran.


Keeniyaattaan Pirezidentii Keeniyaa Afuraffaa ta’uun muudaman

Filannoo Pirezidaantummaa Keeniyaa lafaa Onkoloolessa 26, bara 2017 gaggeeffame ka injifatan Pirezedentiin Keeniyaa taayitaarra turan Uhuuruu Keeniyaattaa, marsaa lammaffaaf Keeniyaa bulchuuf harra muudaman. Sirna Muudaa Naayiroobii Istaadiyeemii Kaasaraaniitti gaggeeffame irratti lammileen biyyattiin Kuma dhibbaan tilmaaman irratti ka argaman yoo tahu, mootummootii biyya adda addaa bakka bu’uun gaggeessitoonni 40 olis irratti hirmaataniiru. Sirna kana irrattis Keeniyaattaan, waggaa shaman dhufan kana diinagdee Keeniyaa fooyyessuuf akka hojjetan waadaa galanii, lammilee biyyoottan Afriikaa kaan biyya isaa Keeniyaa daawwachuuf dhufaniif Viizaan bilisa akka kennamuuf ajajaniiru. Bu’aa filannoo kana kan hin fudhanne deeggartoonni paartii mormituu NASA wal gahii gaggeeffachuuf turan waan dhorkamaniif poolisii keeniyaa faana walitti bu’aniiru. Galmoo Daawit gabaasa itti aanu kana nuuf ergeera No media source currently available


Haleellaan Qilleensa Irraan Somaaliyaa Keessatti Raawwate Shorokeessaa Galaafate

Humnootiin US mootummaa somaaliyaa waliin qindoominaan haleellaa samii irraan raawwataniin shororkeessaan tokko ajjeefamuu waaltaan ajajaa US kan Afriikaa har’a beeksisee jira. Haleellaan sun loltoota IS irratti kan raawwatame sa’a booda sa’a sadii irratti somaaliyaa Kaaba gama bahaa keessatti ta’uu ibsi waaltaa ajajaa kun beeksisee jira. Humnoonni US lammiiwwan USf eegumsa gochuuf humna tarkaanfii eeyama qabu fi sirrii ta’e mara fudhachuu itti fufu. Kunis kan raawwatamu AMISOM fi humnootii nageenya biyyolessaa Somaaliyaa kan duula farra shorokeessummaa waliin ta’uu dhaani. Haleellaaleen kun shorokeessota, mooraalee leenjisaa isaaniif naannoo somaaliyaa keessaa bakka isaan dahatan irratti ta’uu ibsichi beeksiseera.


Kanneen Walitti Bu’iinsa Sudaan Kibbaaf Itti Gaafataman Adabamuu Qabu: Ambasaadder Nikki Haley

Tokkummaa mootummootaatti ambaasaadderittiin US walitti bu’iinsa Sudaan kibbaa kan waggoota afuriif mootummaa biyyattiittu itti gaafatama jechuu dhaan US lol asana dhaabuuf dhiibbaa gooti jedhan. Yoo xiqqaate xiinxaltoota keessaa tokko jecha cimaa Nikki Haley dubbatan faarsanii jiran. US aangoo cimaa kana dura itti hin fayyadamne yeroo ammaa hojii irra ooluu qabu qabdi jedhan itti aanaa directorri garee qabsaa’ota mirgaa kan fixiinsa raawwate qoratuu kan Enough Project jedhamuu Brian Adeba. Waraana kana dhaabuuf kan nuti jennu yoo jiraate kanneen kana keessaa harka qaban gocha isaaniif daafoo isaa dandammachuu qabu kan jedhu. Kunis uggura maallaqaa kanneen itti gaafataman irra kaa’uu, walitti bu’iinsa kana kakaasuu isaaniin gatii baasuu qabu jedhan Adeban. Adebaan kana kan dubbatan sagantaa VOA South Sudan in Focas jedhuf ibsa kennaniin ture. Mootummaan biyyattii duula waraanaa kan gara jabinaa mormitoota addaan caccabanii jiran irratti oofa jechuu dhaan Ambaasaaddor Haleyn dubbataniiru. Adda addummaan jiru kan gosaa waan ta’eef gareen lamaan fixiinsa siivilota irratti oofamuuf itti gaafatamuu qabu, garuu adda durummaan ajjeechaa gosa irratti hundaa’ee geggeessamuuf mootummaan itti gaafatamuu qaba jedhaniiru.


Lammiiwwan Zimbaabwee Fuula Duratti Tarkaanfachuu Qabu: Mnangagwa

Kan haaraa filataman prezidaantiin Zimbaabwee har’a sirna hirbuu seenuu geggeessuu dhaan filannoo dimokraatawaan waggaa dhufuu akka karoorfametti kan geggeeffamu ta’uu waadaa seenan. Emmerson Minaan-gaagwaa prezidaantii Zimbaabwee haaraa ta’uu dhaan har’a hirbuu seenuun sirna abbaa irraa Roobert Mugaabee waggoota 37 xumuraan ga’ee jira. Minaangaagwaan Mugaabeen abbaa biyya keenyaati jechuu dhaan prezidaantichi duraanii dogoggora hoogganaa qabaachuu isaanii garuu amananii jiran. Hoogganaa haaraan kun uummata Staadiumii Haraaree keessatti wal ga’eef haasaa dhageessisaniin hojiin amma harka keenya jiru biyya keenya guddittii deebisanii ijaaruu dha jedhan. Minaangaagwaan qonnaan bultoota kanneen bulchiinsa Mugaabee jalatti lafa isaanii dhabaniif hirpha baasuuf cichaan kan hojjetan ta’uu dubbatan. Qeeqxonni Mugaabee akka jedhanitti sagantaan jijjiirama lafaa falmisiisaan biyyattii kan qonnaan bultoota warra adii muuxannoo qaban dachii isaanii harkaa fudhate biyya yeroo tokko biyyoota Afriikaa gama kibbaaf nyaata dhiyeessitu beelaaf saaxile jedhan. Hirbuu seenuun Minaangaagwaa jijjiirama addaa ti. Jalqaba baatii kanaa Sadaasa shan irratti haadha warraa Mugaabee Grace waliin falmii jiru irraan kan ka’e taayitaa itti aanaa prezidaantummaa irraa kaafaman. Prezidaantiin duraanii Mugaabee fi haati warraa isaanii akka hin himatamne dhiifamni godhameefii jira. Ministriin dhimma alaa US Rex Tillerson hoogganoonni Zimbaabwee haarawaan biyyattiin filannoo walabaa fi haqaa akka g3ggeeffattu gaafataniiru. Uummati zimbaabwee hoogganoota ofii isaanii filachuu qabu jedhan.


Haleellaa Masjiida Siinaa Irra Ga’een Namoota 235-tu Ajjeefaman

Angawoonni naga eegumsa Masrii sabaa himaa biyyattii maqaa dha’uun akka gabaasanitti shakkamtoonni leellistoota Islaamummaa majiida namaan guutame kan odola Sinai gama kaabaa irratti haleellaa raawwataniin namoota 235 galaafatan. Gabaasaan dhaaba oduu mootummaa MENAn akka gabaasetti leellistoonni masjiida al-Rawdah kan magaalaa Bir al-Abed irratti fuuleffatan. Kanneen ijaan argan akka jedhanitti ambulaansiin namoota haleellaan irratti raawwate naannoo Sanaa kaasuun gara hospitaalaatti geessaa turan. Biyyi hollaa Israael haleellaa sanaan booda gadd itti dhaga’ame Masriif ergitee jirti. Israaelii fi iMasriin bara 1979 walii galtee nageenyaa mallatteessuu dhaan wal ta’iinsa naga eegumsaa walitti dhiyoo tolfatan. Humnootiin naga eegumsaa Masrii waggoota sadii oliif Sinai kaabaa bakka isaan poolisootaa fi loltoota dhibbaan laka’aman galaafatan keessaa garee IS waliin wal waraanaa jiran.