JECHOOTA GAMNAA KUTAA 6FFAA

Mucaa Gamnaa fi Ilma Nugusaa Ilmi nugusaa mucaa hiyyeessa gamna wayii qore. Innis mucaa hiyyeessa garuu gamna akka tahe hin beeku ture. Garuu mucichi gamnummaa fi cimina isaa mirkaneesse! Mucichis badii nugusichi uummata irraan gayu dalgaan ibsuu qofa osoo hin taane dhumarratti itti hime. Mucaan nugusaas akkas jedheen:- Beekumsa moo duniyatu caala? Jedheen! Ilma nugusaa:- Beekumsa moo duniyatu caala? Mucaa gamna:- Adda isiniif baasaa hin dheekkaminaa jedheen. Ilma nugusaa:- Akkamitti? Duniyaatu waa hundaa dhiyeessaa; duniyaatu irra jabduu; duniyaatu caala jedheen! Mucaa gamna:- Mallaqa beekumsatu eega. Beekumsi maallaqa qofa osoo hin taane mataa keennas kan eegu isa; kallattii nuttI kan agarsiisu isaa. Maallaqni namootaaf ajajamaadha. Beekumsi ammo hogganaa; barsiisaa; ajajaadhas! Maallaqni dhaabbatumatti qisaasamee dhumata. Kanaaf beekumsa duniyaa caala! Dabalees -Beekumsi waan waa sirreessaa/qulqulleessaatii duniyaan miti -Beekumsi eennufuu hiramaa duniyaan hin hiramtu -Beekumsi waa sirreessoo nagaa buusoo duniyaan miti Jedhi yoo jette inumaa; yakkamaan yakkamaa olii duniyaadha!! “Duniyaa yakkamtuu Abbaa feete soortuu Garii dureessa gootee Garii hiyyummaan gooltee Yakkamaan akka kee inuma jirree Beekumsaan karaa sirrii osoo sararree!” Kanumatti dabalee gamnoonni waa’ee duniyaa yakkamtuu ta’uu isii yoo raga bayan:- – Duniyaan sagalimaa kudhan guuttee hin beektuu – Gaafa maallaqni haasayuu jalqabu dhugaan ni callifti – Bunni kama jalqabaati; 2ffaa fi 3ffaan haafaa duniyaati – Duniyaan fixeensa ganamaati; yoo tahe muldhattee deebitee ka baddu – Duniyaa booddeen isii waa qaba! Kanaaf duniyaan shakkamtuu; yakkamtuudha! Jedhee rakkoo duniyaa nugusichaan wal qabsiisee nugusicha qoccoluu kajeele; dhugaas dubbachuu yaale. Ani garuu beekumsaan – Gamna na taasisaa gamna ittiin ta’a – Onnetti qalbii guutaa ittiin milkaaya – Milkii ittiin hoffola – Qabeenna hin hatamnee abbaa isaa ta’a – Ulee kaazaraatii ittiin of irkisa – Ibsituu dukkanaatii nan ibsadha – Qajeelchituu daba uumameetii ittiin wa qajeelcha – Humnaa ittiin goonfadha – Hiixata ittiin waa bira gaya – Furtuu balbala heddu bantuu ittiin banadhee seena – Bokkuu seera ittiin muranii seera ittiin mura Itti dablees mucaan gamin akkas jedhee ilma nugusaatti raage!!! “Duniyaatu didee jallata Hiyyeessatu lafa guuta Baratu farrisaa Falli dhugaa akkaan barbaachisaa Ta’uu baannaan hallayyaa si buusaa!” Ilmi nugusaas aaree” Maal jetta!” jedheen Mucaan amnis sodaa tokko malee akkas jedheen” Kan jedhe hin jenne jedhu; ka jedhin jedhe jedhu; fidaa hin jenne jedhaanii kan jette naan jedhu!” Ilmi nugusaas mucaa gamnicha hidhatti darbate. (Haasawa ilma nugusaa booda waa baayyee osoo hin turree waggama muraasatti hiyyeessonni ka’anii falmatanii nugusicha aangoo irraa darbatan. “Hiyyeessi waan nyaatu yoo dhabe nugusa nyaata” jedhanii geerraran. Kana boodas mucichi akkas jedhe “Duniyaatu didee jallata Hiyyeessatu lafa guuta Baratu farrisaa Falli dhugaa akkaan barbaachisaa Ta’uu baannaan hallayyaa waa buusaa!” “Beekaan duraa himee Sirrii kan nuuf dhaame Rakoo sabaa furaa Isinis akkanumatti kufurraa!” Mucaan gamnis akkas jedhee ilma nugusaa fi nugusaan “Hin boone moo hin oodee Hin mooge moo hin hoodee Dubbadha jedhu sirrii osoo dubbatee Aangoo irraa bu’us osoo ima fudhatee Kana didee; ofumaa ajjeesee hallayyaa of gatee!!” Uummannis akkas jedhe “Qabeenya koo saamaa Bara hamaan deemaa Ammaa achi argatuu; kan an qabu 430 Kanas kan jedhe sabni bar hundumaa!!” Ilmi amnaas akkas jedhee mammaake! “Gaafa badii deemtu narra gorii; gaafa badii galtu narra gorin” “Ijji gamnaa dura boossi” “Yoo haasayanii fi deeman; dhugaaf tulluun hin dhokatti malee baddu” “AAK JEDHAN WAA TUFAN MAMMAAKAN WAA HIMAN” jedhee haasawa ofii xumure. *** Gubaatii waa lamaa abbatu eeggata/abbatu malaan itti fayyadama:- 1ffaa gubaatii ibiddaa 2ffaa gubaatii haasawa gowwaa *** Waa sadi waan arfii addeennaati:- 1ffaa warqee 2ffaa arfii waraanaa 3ffaa daaraa ibiddaa *** Waa sadi wal miliqxe 1ffaa Harreen damma nyaaphaa baattii ofii hin nyaattuu jala miliqe 2ffaa leenci ala gala; asheeta yeroo biratti beelayaa; jala miliqe 3ffaa wallaalaan beekaa jiruu wallaalee; jala miliqe *** Ilma jechuun:- Maqaa abbaa kan yaamsise; Kan lammii abdachiise; Kan abbaa ajajame; Kan lammii abboomame; Kan gaachana qabate; Kan lammii dhaabbate!!! Itti fufa… GAMTEESSAA SABAA


Mormii Magaalaa Finfinneetti dhalateen namoonni sadii ajjeefaman.

OMN:Oduu Caamsaa 18,2016 Magaalaa Finfinnee kutaa bulchiinsa Booleetti, ijaarsa seeraan alaa manniinii jechuun, bulchiinsi magaalattii, manniin jiraattotaa wayta diigaa turetti, mormii uumameen, dhukaasa poolisoonni Federaalaa roobsaniin namoonni sadii ajjeefamuun himame. Magaalaa Finfinnee kutaa bulchiinsa Boolee Bulbulaa naannawaa Warra Gannuu jedhamutti, guyyaa hardhaa Caamsa 18 bara 2016 maqaa ijaarsa seeraan alaa manniin jechuun wayta bulchiinsi magaalattii manniin diigaa jirutti mormii dhalateen, poolisoonni Federaalaa namoota sadii ajjeesuun himamee jira. Miidhaan hamaan Poolisoota namoota ajjeesan kanarra gahuunis ibsame. Jiraataan magaalaa Finfinnee tokko akka jedhanitti, akka laakkofsa biyyattiittii ganama hardhaa ture, bulchiinsi magaalaa Finfinnee ijaarsa seeraan alaa jechuun wayta manniin jiraattotaa diigaa jirutti kan mormiin isaan muudate. Booda ammoo poolisoonni Federaalaa meeshaa waraanaa hidhatan jiraattota manniin keenna nurraa diiggamuu hin qabu jechuun mormatan irratti dhukaasa roobsaniin battalumatti lubbuun namoota sadii darbee jira. Akka namni kun jedhanitti, bulchiinsi magaalatti manneen kun seeraan ala ijaaraman haa jedhu malee dhugaan jiru sanii miti. Jiraattoonni ajjeefaman kun ijaarsa seeraan alaa manniin isaanii kan ijaaratan osoo hin taane, lafa san irratti kan dhalataniidha. Mootummaan humanaan biyyattii bulchaa jiru ammoo ta’e jedhee lubbuu namoota nagaa baasaa jira. Kana gochuun isaa mootummichaa karaa dhoksaa ta’een, karoora maastar pilaanii Finfinnee hujii irra oolfataa jira jedhan. Jiraataan magaalaa Finfinnee kun itti dabaluun jiraattota lafa kanarratti handhuurri isaanii bu’e lafa irraa buqqisanii lafa san abbootii qabeenyaaf kennuuf ajjeechaa kana raawwataa jiru jedhan. Wayta gara garaatti ijaarsa seeraan alaa manniinii jechuun magaalaawwan Oromiyaa hedduu keessatti diiggamiinsa geggeeffamee tureen, lubbuun namoota baayyeetis darbuun isaa kan yaadatamuudha. Usmaan Ukkumeetu Gabaase.


FXG Boolee Bulbulaa Keessatti Ka’e Itti Fufeen Namootni 3 Waraana Wayyaaneen Rukutamuu Lubbun Wareegaman n Madaa’an, Haramaayaatti FXG Itti Fufeera.

Qeeyroo Caamsaa 18,2016/ Magaalaan Boolee fi naannnoon ishee humna waraana Wayyaanee komaandoo jedhamaniin marfamtee jirti. Mootummaan Wayyaanee uummata Oromoo doorsisaan qabeenyaa isaa saamaa fi lafa isaa irraa guurratee gurgurataa ture amma kun hafee uummanni oromoo meeshaa diinni ittiin doorsisuuf utuu hi jilbeenfatin lafa isaa dura dhaabbatee falmii fi FXG gaggeessaa jira. Yeroo ammaa mootummaan Wayyaanee maqaa ijaarsa seeraan alaa jedhuun manneen uummata oromoo naannowaa Finfinnee diigsisee abbaa qabeenyatti gurguratuuf yaalii taasisuun isaa ammaa kaasee kan itti hin milkkoofne tahuu FXGn feshelataa dhufeen uummanni naannoo Boolee Bulbulaa jiraatan mana isaani yeroo dheeraa irra jiraataan Wayyaaneen waraana isheetiin dirqisiistee diigsisuuf yaalii taasistee turteen har’a FXG uummata naannichaan dhoween dhukaasni uummata lafa isaaf bahee falmate irraatti dhuka’een namootni 3 wareegamuun kaan madawanii akka jiranii fi tarkaanfiin uummataanis waraana Wayyaanee irratti fudhatamuudhaan lafa keenya nurraa fudhachuufuu miti aangookeerrayyuu si gaggeessina jechuun uummanni FXG galgala kana finiinsaa jira. Kanneen du’an yeroof maqaa isaanii kan hin arganne dhukaasni yeroo dheeraa uummata iratti dhuka’een magaalaan Boolee fi naannon ishee Garji fi Boolee Bulbulaan walumaa galatti FXGn hudhamtee waraanni Wayyaanees keessa bololi’aa jira. Gama biraatiin yuuniversiti Haromayyaatti dhukaasni barattoota irratti banamee jira. Mooraa yuuniversitii keessaa tarkaanfin diina fi waraana irratti fudhatames jabaatee itti fufeera. FXG Haromayyaatti marsaa 5ffaa dhowee jiruun kan duubatti hin deebine tahuu diinnis hubatuudhaan soda guddaan wayyaanee qabatee jira.


Obbo Fiqaaduu Tasammaa: Mootummaan Badii Ofii Amanus Hidhamtoonni Marti Ni Hiikamu Jechuu Miti

WASHINGTON, DC — Itti gaafatamaan dhimmootii Komunikeeshinii mootmmaa naannoo Oromoyaa Obbo Faqaadu Tasammaa Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsantti Mootummaan Federaalaas ta’e kan Oromiyaa Mormiin gaggeeffame bulchiinsa gaarii dhaba irraa madde jedhee amanuus deemsa ture kessaatti kanneen yakka adda addaa rawwataniin to’annaa jala jiran walaba ba’u jechuu miti jedhan. Kanneen to’annaa jala turanii fi amma iyyu jiran dhimmi isaanii sadarkaa sadiitti qodamee akka iaaalame ibsanii akkuma to’annaa jala oolantti battaluma kan gadhiifaman, to’annaa jala turanii barnooti eega kennameefii booda kan gadhiifaman akkasumas amma iyyu to’annaa jala kan jiranii fi kanneen yakki rawwatan ragaan irratti dhiyaatee seeraan ilaalamaa jiran jedhu. Akka kanaaniis dhiyeenya kana namoonni hedduun barnoota eega argatanii booda Xollaay keessaa gadhifamuu kan ibsan Obbo Faqaaduun lafa to’annaaf turantti dararaan irra ga’e tokko iyyuu hin jiru jedhu. Humootii waraanaas ta’e aangawoota mootummaa walitti bu’iinsa Oromiyaa keessatti uumameen lubbuu galaafatan ykn yakka adda addaa rawwataniin to’annaa jala oolan yoo jiru ta’e kan gaafataman Obbo Faqaaduun gara fuula duraatti kan ibsamu ta’a jedhan. Kan dhiyaanya kana miliqee ba’e waraabbii sagalee walgahii DH.D.U.O irratti Obbo Abba Dulaa Gammadaa akka dubbataniitti mormii Oromiyaa keessatti dhalateef sababaan dhaabbatoota siyaasaa adda maqaa dhahaman miti jedhanii rakkoon numa gidduu jira jechuun akka fakkkeenyaattis barattoonni Oromoo Digrii adda addaan eebbifamanii hojii dhabuun rakkataa jiran kuma hedduu ta’uu xuquudhaan , yoo hojii argatan illee waardiyyummaa ta’u ibsanii turan. Obbo Faqaaduun waa’ee kanaa gaafatamanii kunis kan gumaache qabaatu iyyuu bulchiinsa gaarii dhaba waliin wal qabata jedhu. Mata dureelee adda addaa irrati deebii kennaan gaaffii fi deebii kutaa lamaan dhiyeessinu irraa caqasaa.


#OromoProtests OF Eeggannoof

Namni barattoota Oromoo Yunivarsitii Haramayaa maqaa tarreessee Agaazitti kennaa jiru tokko nama kana. Maqaan isaa Mabratu Mollaa ti. Bara dabre eebbifamee University Enterprise Office keessa hojjata. Irraa of eegaa.


DHUKKUBA KALEE

Dhukkuba kale yoo jennu dhukkuboonni kalee hedduun kan ka’umsaan, mallattoon, yaalaanis wal hin fakkaanne hedduun waan jiraniif altokkotti hundaibsuun hin danda’amu. Kanaaf dabaree dabareedhaan akkan isin biraan ga’u hin shakku. Har’aaf garuu kanan xiyyeeffadhe cirracha kalee (renal stone or renal culcli) kan jedhamu irratti. Dhukkubni kun dhukkuba bal’inaan hawaasa keessatti argamu yoo ta’u 8.8% ummataa keessatti kan argamudha. Dhukkubni kun kalee irraa jalaqabee haga afuuffee fincaaniitti qaamota sirna fincaanii jiran (kidney, ureter, bladder) keessaa bakka tokkotti kan uumamudha. Dur yeroo ijoollummaa kiyyaa cirrachi xixiqqoon bishaan waliin seentee kan kale keessatti haftu natti fakkaata ture. Cirrachi kalee garuu kaluudhama keessatti walitti qabamuun kan uumamtuudha. Cirrachi kale kan uumamu sababaan isaa guutummaa guutuutti beekamuu baatus sababoonni akka ka’umsaatti tarreeffaman: bishaan ga’aa dhabuu, dhukkuba sukkaaraan qabamuu, furdachuu, nyaata prootinaan olka’aa nyaachuu fi kkf. Cirrachi kun gosoota addaa addaa qabaatus dhibbaan inni namarraan gahu walfakkaataadha. Mallattoon dhukkuba kanaa bakka cirrachi jiru ( kalee, ujummoo fincaanii, afuuffee fincaanii) irratti hundaa’ee mallattoo garaa garaa argisiisa. Yoo cirrachi kan kale keessatti kuufame ta’e yeroo hedduu cinaacha keenya gama hubameen dhukkubbiin nutti dhaga’ama. Dhukkubbiin kun waggoota hedduuf nurra turuu danda’a. Cirrachi kalee keessatti kuufame kun osoo dhukkubbii nutti hin dhageessisiin waggoota dheeraaf taa’uu illee ni danda’a. Yoo kan ujummoo fincaanii (ureter) keessatti argamu ta’e immoo dhukkubbii baay’ee hamaa fi nama obsachiisuu hin dandeenye kan cinaacha keenyarraa ka’ee gara qaama saalaa keenyaatti garmalee gadi waraanutu nutti dhaga’ama. Cirrachoonni garmalee nama dhukkubsan warren hammaan xixiqqaa ta’anidha. Cirrachi gurguddaa yeroo hedduu kalee keessaa ba’ee gara ujummoo fincaanii qal’oo kanaa waan hin dhufneef akkanatti nama hin dhukkubsu. Dhukkubbii irratti dabalee cirrachi kalee mallattoolee akka fincaan diimessuu yokaan dhiiga fincaa’uu ni fida. Kunis cirrachi kun qaama fincaanii keenya yoo dhiigsu fiincaan waliin walmakee ba’a. Cirrachi kalee yoo nama waliin ture ammuma nama keessa tureen miidhaa geessisaa deema. Yoo baay’ee qaama keessa turee kan hin yaalamne ta’e sadarkaa itti miidhamni kalee dudduuba deebi’uu hin dandeenye irraan illee ga’uu danda’a. kun ammo yaaluun isaa rakkisaa waan ta’eef mallattoolee akka: dhukkubii cinaachaa, dhiiga fincaa’uu, mallattoolee infekshinii kale akka nyaanni oldeebi’uu, qaamni gubuu, ammaa amma fincaa’uu, fincaan garmalee nama gubuu, fincaan hammaan xiqqoo ta’e fincaa’uu yoo ofirratti arginu deemnee osoo kaleen keenya baay’ee hin miidhamiin yaalamuu qabna. Yaaliin isaa yeroo hedduu baqaqsanii baasuudhaan kan geggeeffamu yoo ta’u, akkuma teeknoloojiin fooyya’aa deemeen osoo hin baqaqsiin xiyya garaagaraan dhakaa sana caccabsuudhaa akka ba’u taasisuun illee danda’amee jira. Fayyaan Faaya. Dr. Gurmeessaa


Qabsoon Bilisummaa Oromoo(QBO) Seenaa Qabsoo Bilisummaa Kosovo (QBK) irraa Maal Barachuu danda’aa?

(By SochiiWalabummaa Oromiyaa) “The United States has today formally recognized Kosovo as a sovereign and independent state. We congratulate the people of Kosovo on this historic occasion … In light of the conflicts of the 1990s, independence is the only viable option to promote stability in the region.” (U.S. Secretary of State Condoleezza Rice, Washington DC, Feb. 18, 2008) Seenaa fi haalli qabsoon isaanii keessatti geggeeffamu addaddummaa ha qabaatu malee, QnBO kan QBK irraa baratuu danda’u: (a) Ummatin waan fedhu beekee, Ija jabaatee, irree horatee, kutannoon mirga isaa falamate gargaarsa addunyaa akka horatu; (b) Kaayyoo bilisummaa bakkaan gahuuf “qabsoo nagaa” qofaan akka hin geenya fi qabsoon hidhannoo akka filmaata biraa hin qabnne; (c) Yeroo gabaabaa keessatti waraana ijaarachuu fi injifachuun akka danda’amu. Daangaan Kosovo, akka har’a beekkamutti kan sararame, dhuma Lola Addunyaa 2ffaa booda, yeroo Soshaalist Republic of Yugoslavia keessatti mirga ofiin of-bulchuu gonfatte ture. Bara 1989 keessa, mootummaan Serbia, heera haaraa tumuun, mirga Kosovon ofiin of-bulchuuf qabddu irraa mulqe. Ummatin Kosovos, bara 1991 keessa, ‘referendum’ godhachuun, fedhii Serbian alatti, walabummaa Kosovo labse. Biyya walaba labsachuu isaanii sababfachuun, Serbian, 1990moota keessa, cunqursa fi roorroo hedduu ummata Kosovo iraan geesse. Ummata Kosovo kumaatamaan lakkaawwaman ajjeessitte; 800,000 kan ta’an lafa fi mana isaanii irraa buqqisite. Ummatin Kosovo garuu cunqursa fi rorroo isa irra gahaa tureen mo’amuun mootummaa Serbia tii haarka kennuu gonkumaa ni dide; kutannoo fi jabina caalaan fincila isaa finiinse. Waraana Bilisummaa Kosovo (WBK) ijaaruun kan jalqabame bara 1993 keessa ture. Waraanichi kan tarkaanfii isa duraa fidhate bare 1996 keessa ture. Yeroo sanitti, lakkoobisi miseensota isa nama 150 qofaa ha turu malee Pristina, Vucitrn, Kosovska Mitrovica, Pec, Suva Reka, fi Piodujevo keessatti tarkaanfii laalessaa addaddaa diina isaa irratti fudhachaa ture. Tarkaanfiin WBK kan irratti xiyyeeffates buufata polisii warra Serbia, buufata raayyaa waraana mootummaa fi gantoota fi basaasttota dhalootaan Kosovar ta’an irratti ture. Tarkaanfiin WBK diina irratti fudhatu, akka ‘civilians’ hin gaagaane of-eegganno guddaan sosso’u turan. Bara 1997 keessa, WBKn, akka hoogganootin siyaasa Kosovo haasaa nagaa mootummaa Serbia wajjin godhan keessatti murtii mirga ummatin Kosovo mootummaa walaba ijaarrachuuf qabu dabrasee kennu irraa akka qooda hin fudhanne akeekkachiise. Akeekkachiisin isaan ifatti fira fi diinatti labsan kun tarkaanfii qabatamaa isaan yeroo yerootti fudhachaa turanitti dabalamee kutanno isaan waraana riphee lolaa geggeessuuf qaban xaliila godhee mul’ise. WBKn siyaasa (geo-politics) addunyaaf ilaaacha gahaa kan kennu fi, osoo kaayyoo isaa hin ganin, toofttaa isaa akka feesisetti kan jijjiiruuf banaa fi dandeettii qabu ture. WBK, dhuma 1997 jala, ijaaramee bara afur (4) keessatti, nannoo Donji Prekaz fi Drenica qabachuun akka diinni acchi gahuu hin dandeenye ittisuu danda’e. Naanno kanattis misensota WBK fi kaadhimaatootaa addaddaa leenjisuu jalqabe. Jalqaba bara 1998 tti, lakkoobsi WBK gara 500 gahe: waggaa lamatuu keessatti, kan bara 1996 keessa 150 ture, harka 3 ol guddate. Addunyaanis ummatin Kosovo mirga isaa kabachiifachuuf hamma du’aatti lolachuuf akka kutate akka gaariitti hubate. Akkuma Oromoon “yoo abbaan iyyate [lolate], ollaan namaaf dirmmata” jedhu, ummatin Kosovo kutachuu arginaan hawaasin addunyaa (international community) araaraa buusuuf gidduu seene. Serbian nagaa diduu irraan kan ka’e NATO (North Atlantic Treaty Organization) Serbia irratti bombii hedduu roobsuun akka isheen Kosovo irraa harka ishee fudhattu dirqisiise. Serbianis human ishee kan waraanaa fi kan poolisii Kosovo keessaa baaftte. Gumiin Ittisaa kan Mootummoota Gamtoomanii (UN Security Council) Kutanoo (resolution) bara 1999 baseen, hamma haalli Kosovo murtii maayyii argatutti, Kosovon mootummaa cehumsaa (UN Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK)) jedhamu jala galchee Kosovo fi Serbia marissisuu jalqabe. Isaanis walii-galtee irra gahuu hin dandeenye. Yeroo kanatti, Dhaabine Mootummoota Gamtoomee (UN) walabummaa Kosovo deggeree gabaasa galche. Fulbana 17, 2008, Caffeen Parlaamaa Kosovo walabummaa Kosovo labse. Ergasii as biyyoonni 100 ol ta’an Kosovo akka biyya walabaatti fidhatanii jiru, mootummaa USA dabalatee. Dhaabonni addunyaa (international organizations) heddunis Kosovof miseensummaa kennan. Bara 2008 keessa, Serbian, dhimma kana irratti ilaalcha Mana Murtii Addunyaa (International Court of Justice (ICJ)) gaafatte. Manni murtii Addunyaas, “Kosovoon walabummaa ishii labsuun seera addunyaa tokkollee hin cabsine” jechuun deebii kenneef. Ummatin Kosovo fi jaarmonni siyaasa Kosovo waan barbaadan beeku turan: Kosovo Walaba! Ummatin Kosovo mirga isaa falmachuuf “qabsoo nagaa” qofaan akka hin geenya hubate. Yeroo gabaabaa keessatti WBK ijaarrate. WBK harka maratee biyya ambaa keessa hin teenye. Biyya isaa keessatti tarkaanfiilee laalessaa diina isaa irratti fudhachuu eegale. Tarkaanfii isaa kanaan kutannoo mirga isaaf falmachuuf qabu addunyaatti mul’ise. Addunyaas ni dirmateef. Ummata fi biyya isaanii bilisummaa fi walabummaa gonfachiisan. *Sochii Walabummaa can be reached at sochiiwalabummaa@gmail.com and at Facebook page SochiiWalabummaa Oromiyaa.


HIIKKAA SOOMAANAA Kutaa 1ffaa

Bismillaah -Arraahamaan -Arraahim Alhamdulillaah-Asalaatu-Wasalaam Alaa Rasulillaah Sallaallahu Aleey Wasallam Assalaamu’aaleeykum Warahaamatullaah Wabarakahaatuu Duraan Dursee baga Rabbiin Batii kabaajama ji’a Ramadaanattin isiin Ga’ee jedha. Guuyyoota Afeen akkaa ittiin nugahuuti Du’aayi gachun barbachisaadha. Mee wa’ee Soomaanaa hangaam quba qabduu? HIIKKAA SOOMAANAA Soomanni akkaa hiikkaa afaaniitti ufqabuudha. Fakkenyaaf Rabbiin s.w. akkana jedhe ”innii nazartu lirrahmaani sowman ” hiikkaan ” ani ufqabuu rahmaaniif qodhaa godhee jira” jechuudha. Hikkaan soomanaa akka shari’aatti: guyyaa guutuu fajriin bahurraa kaasee hanga aduun seentutti waan sooma fururraa (nyaata,dhugaatii,walqunnqmtii saalaa godhuu) irraa uf qabuudha ibaadaa Rabbii itti niyyatanii. ف Maalummaa Soomana Ramadaanaa. Soomanni baatii ramadaanaa, utubaa tokko kan utubaalee islaamaa irraa taheedha, dhirama islaamaa kan quraanaa, hadiisaa fii ijmaa’aan mirkanaayee jiru. Qur’aana irraa jecha Rabbii oltaheeti ”isin yaa warri amantan soomanni akkuma warra isin duraa irratti barreyfametti isin irrattis barreyfamee jira akka Rabbi sodaattaniif jecha.” Suuraa baqaraa 183 Hanga jecha Rabbii oltaheetti ”baatii (ji’a) Ramadaanaati kan isa keessa -Qur’aanni {buufame}. qajeelchaa ilmaan namaa tii fii ibsaa qajeelloofii haqarraa kan tahe – buufame. Isinirraa Namni baatii kana biyya jiru haasoomanuu, isinirraa namni dhukkubsataa yookaan karaa deemsarraa jiru (soomana haa furuu) guyyaalee biro irraa lakkaawwachuutu (qadaa kafaluutu) isarratti jira……” Albaqaraa 185 Hadiisarraayis jecha nabii keenyaati s.a.w. “islaamummaan waa shanirratti ijaaramte…jedheeti hadiisa oofee achi keessatti “soomana ramadaanaati” jedhe, (bukhaariif muslimtu odeesse). Hadiisowwan waayee kanaarratti hedduutu jira. Muslimtoonnis soomanni Ramadaanaa deral tahurratti waliif galan, namni waajibummaa isaa morme kaafira tahurrattis wallif galan. ِSoomanni Ramadaanaa yoom fardii godhame? Soomanni ramadaanaa waggaa lammeysaa hijraati fardii godhame, Nabiin s.a.w. ramadaana sagal soomane. Ramadaana dura bu’anii jalqabuun dhowwadha guyyaa tokkoofi lamaan. Guyyaa boodaa takkii lameen dhumaa kan baatii shaibaanaa soomanuun dhoowwaadha yoo nama dur aadaa godhatee soomanu taate malee, akka guyyaalee isniinaafii kamiisaa sun numa soomana. Nabiin s.a.w. akkana jedhan ”tokkoon keessan ramadaana soomana guyyaa tokkootiin yookaa lamaatiin dura hinbu’inaa, yoo nama dur soomanu taate malee sun haa soomanuu.” bukhaarii fii muslim. Yeroo soomanaa. Somaanni yeroon isaa fajriin lammeysaa (diiminni barii) bahurraa bahurraa kaasee hanga aduun seentutti. Niyyaa Bulfaachuun Dirqama. Niyyaa godhuun sharxii soomanaa irraayi yeroo halkanirraa taate keysatti soomana fardii niyyachuu barbaachuisa, osoo waa xiqqo fajrii dura taatellee. Hadiisatti nabiin s.a.w. akkana jedhan ”namni soomana halkeessa niyyaa godhee hin bulfatin soomanni isaaf hinjiru” nasaa’iyyitu odeessee. Asirratti wanni himame soomana sunnaa ammo eega bariellee niyyachuun numa taha. Garuu osoo nyaataaf dhugaatii hintuqin tahuu barbaachisa. Gaaf tokko nabiin keenya s.a.w. ganama warra isaaniitiin ” mee joolle faxara qabdanii waa nutty kennaa?” Jennaan. Gandi ar’a homaa lafaa hinqabnu jedhaniin, nabiin eegasii maarree akkas taatu ani ar’a ninsoomana jedhan. Mee Ramadaana maaliin simannaa. 1-Towbaa dhugaatti jarjaruun,istigfaara, zikrii fii qaraatii qur’aanaa heddumeessuun. 2-barnoota wayee somanaa barachuun. 3-yeroo soomanaa caaltuu tana hojii gaaritti akka fixu murteeffachuun. 4-Yeroon Ramadaanaa qaaliin tun daddafte akka dhumtuu fii namni jajjabaatee dalage akka milkaayu, kan talisoome akka sheenawu hubachuun. 5-Waan jibbamtuu mana keessa jirtu hunda ufirraa dhabamsiisuun.kana jechuun suuraalee wan lubbuu qabuu tan adda addaa, meeshaalee mooziqaa, kaartaa fi qumaara adda addaa, kasetoota sagalee mooziqaa, filima vidiyo baalagummaa, televijina baalagummaa fii jallina dabarsu, meeshaalee intarneetaa tan baalagummaa barsiistuu fi kanneen kana fakkaatan hundarraa mana isaa qulqulleessuu qaba. 6-Rabbiin s.w. galatoomfachuudhaan waan ji’a guddaa kanaan nugayeef. 7-nama wallole manguddummaan walitti raarsuudhaan, ka waliin oodu walitti tolchuudhaan, Ramadaanni baatii araaramaa waan taheef walitti araaramanii waliif dhiifama godhanii, walitti toluudhaaf carraa gaariidha. ٟ Qajeelfama nabii s.a.w. Ramadaana kessa. Itti fufa… … … … … …ُ


Sirkanaan Ahmad: deebisaa Saalihaa Saamiitiif

<<<HUBACHIISA OBSAAN DUBBISAA! >>> Dhimma waa’ee kiyyaa ilaalchisee toora miidiyaa hawaasaa ‘Facebook’ irratti deemaa jiru irraa waan tokkoon dubbachuu barbaada. Inniis maali yoo jettan dhimma anaafi Artist Saalihaa Saamii jidduu jiru osoo hin beekne, osoo hin hubanne lafumaa ka’anii waanuma itti fakkaate yoo haasa’an ni agarra. Garuu maaliif osoo hin hubatin dubbatan? “Osoo hin hubatin qubaa hin gubatin” jedha Oromoon. Warri gara keessaatiin na gaafatanniifi kan osoo hin hubatin dubbattan maraaf eegaa aniis waan jiru akka addaan isiniif bahuufi sirritti hubattaniif hubachiisa gabaabaa kana isiniif dhiheessuun barbaada. Gabaabatti anaafi artist Saalihaa Saamii jidduu waa’een biraa takkalleen hin jirtu. Nuti dhimma dhunfaa irratti wal dhabne malee waan sabaafi qabsoo Oromoo irrattii miti. Rakkoon dhimma dhunfaa immoo fuula ‘Facebook’ irratti ni baati ja’ee tasa yaadee hin beeku. Haa tahuu malee eega bahee gaariidha. Maaliif gaari yoo jattan waan hedduun arkee, taajjabe waan taheef kun ammoo barnoota guddaa taha. Ani Saalihaa irraa rakkoo hin qabu, eenyu irraallee ani dhimma biraa hin qabu, ilma namaa kamirraa illee haajaa mataa kiyyaa hin qabu. Haatahuu garuu moobayil isii irratti ‘text’ akkaan godhu kan na dirqeetu jira. Saniis dhimma obbooleettii tiyya Hawwii irratti uumamee dha. Dubbiin akkana. Saalihaafi obboleettii tiyyaatu wal dide. Yeroo kana Saalihaan akka tumaniif nama obboleettii tiyyatti ergite. Namni saniis joollee ‘Calgary’ keessatti jaaramtee jirtuudha. Joolleen tun isii Saalihaa waliin gosa takka. Warra gosaan jaaramee, jaarraa 21ffaa keessa, saniifuu yeroo qabsoon Oromoo tokkummaa ilmaan sabaa mirkaneessite kanatti gosaan namatti duultu yeroo duraatiif ‘Calgary’ keessattiin arke. Ani takkaa gosa tiyya, sanyii tiyya waan jedhu yaadee hin beeku. Garuu isaanumaatu “Sirkanaan Afran qallo, afran qalloo waa’ee oromoo tahee waan fedhe keessatti, keeysattuu ‘Calgary’ keessatti nu wajjiin hirmaachuu hin dandeessu” ja’anii gareen (group) gosaa kan wal jaartee san keessatti labsatan. Aniis yeroon dhagayu ‘galatooma! waa’ee gosaa keessa duruu hin seenu’ ja’eetumaan dhimma kana osoon hin kaasin garatti qabadhee cal’ise. Waan kana dubbachuuf hedduun yaaddawaa ture. Yoon dhimma kana dursee dubbadhe namni gariin fiinxa qabee akkuma ammaa kanatti fiigaan waan taheef ani ijaaruumsa ilmaan oromoof malee diigamiinsaaf maaliifiin sababa taha jedheen use. Eega ololli dhiheenya kana deemu garuu namoota wal dhageenyuun kan akka Jawar Mohammed fi sabboontoowwan ilmaan oromootu na dhorkaa ture. Amma garuu dubbiin guddattee dubbii goosaafi rakkoo dhunfaa irraa kaate dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo ‘ABO’s dabalattee akkasumaas waa’ee namticha baasaasa Girmaa Xurunees dubbuma tana keessatti makuun guyyaa meeqaaf ajandaa taatee ‘Facebook’ fi ‘paltook’ irrattiis deemaa jirti. Kanumaan wal qabatee namni hedduuniis gama keessaan waan na gaafataniif arrabaafi olola sobaatiin osoo hin taane waan jiruuf deebii dhugaa kennuun barbaada. Garuu uummannii keenya yoom akka rakkoo dhunfaa nama 2 jiddutti uumamte bifa jijjiiranii hawaasa keessatti gadi baasanii ummataan jeequu kana irraa of qusatuufi hawaasni keenyaas dhimma nama lama akka wal dhabdee hawaasaatti guddisee laaluu kana dhiisu naaf hin galu. Jireenya kana keessatti dur jirti namni walitti bu’uuniis walitti araaramuuniis. Kun nu qofa irraan hin baane. Haatahuu garuu wall lola dhimma dhunfaa hanga jaarmaya siyaasaa guddaatti fidanii hawaasaan shoorarkeessuun kun sirrii miti. San daran dhimma akkanaa dhaabbatanii addaan xinxalanii laaluu irra warruma akka barbaadetti fudhatee wadaaja keessa hogoggorsaa harkisuutu nama ajaa’iba. Haala amma namuu dubbii qarqara qabee fiiguun malee maaltu uumame jedhee hin laalle kana yoon hubadhu daranuu na gaddisiisa. Namniis kan walitti nama aarsuu malee kan walitti nama araarsu waan addunyaa irraa dhabame fakkaata. Fannisiifi jallis malee namni faalkaa kan dubbii gad qabee ilaalu maaliif dhabame laata? Tana deebisaa isinumaafiin dhiisa. Gama mata duree kiyyaatti yoon deebi’u, namni hedduun ‘Ati akkas jettee ‘text’ maaliif gootaaf, maaliif arrabsita?’ jettani na gaafattanii turtaniif deebiin kiyya gabaabaadha. Ani lafaa ka’ee akkas hin jenneen. Namni wal dide ‘bareedduu, qashtii’ je’ee kan wal faarsu hin jiru. Isiiniin na arrabsite. Aniis waan isiin jatte irra dhaabbadheen deebisaa deebiseef. Isiin hangas qofa irraa murtee miidiyaa hawaasaa irratti maxxansite. “Gowwaa takka nama arrabsaa sagal ifiif if arrabsa” jatte Oromoon. “Ati maaliif waan san akka isiitti olii hin baafnee?” yoo jettan immoo san hojii kiyyaa miti. Waa’ee na tumuuf natti fiyde jettees ani guyyaa san ‘Calgary’ hin jiru ture bakka biraan jira. Warrii walitti figee obbooleettii tiyyaafi Saalihaa dha. Saalihaan immoo Sirkannaaniitu natti fige jettee. Fakkeessuufi kijibuudhaan haqni namaaf hin laatamu. Garuu sobuun maaliif akka barbaachise abbummaan haa if gaafatu. Isaan hoo maaliif walitti fiigan yoo jettan immoo akkuma namuu walitti bu’u dhimma dhunfaa irratti wal lolan akkasitti hubadhaa. Gama biraatiin Saalihaan yeroo ammaa akka waan hoggantoonni ABO narratti duulan jettee haasooytu immoo namni ABO tahe tokko nu wajjiin hin jiru. Namoota isiin maqaa dhooytee narratti duulan jettee keessaa namni tokkoo kan isirratti duulee hin jiru. Saalihaan garuu artistii Oromoo tan waan hunda ni hubatti jedhanii yaadan, tan rakkoo silaa uumamtullee ni furti jedhanii abdatan dubbii furamuu dandeessu hangana mara sadarkaa wal qoodiinsaatti waan guddifteef isiitu beeka. Wal diddaa dhimma dhunfaa irratti uumame Saalihaan maaliif hanga ABO’ti akka ol guddiftee immoo isumaatu beeka. ABO’n dhaaba olola dhunfaaf tuqamu osoo hin taane dhaaba saba bal’aa kana bakka bu’uu dha. Dhaaba jechuun akeekaafi kaayyoodha. Dhaabni ABO akeekaafi kaayyoo lola dhunfaa keessa galuuf tokkollee hin qabu hin qabaatuusi. ABO’n lola dhunfaa osoo hin tahin lolli isaa diina Oromoofi Oromiyaa miidhaa jiruu waliini. Namni kamuu dhaaba tokko jaalachuus jibbuus mirga qaba. Saalihaas akka dhunfaatti ABO’s tahee dhaaba biraa yoo barbaadde jaalachuu ykn jibbuu mirga qabdi. Maaliif jaalatteefi maaliif jibbite kan jedhu irraa dhimma hin qabu. Haatahuu garuu ABO’tu waliin narratti duule jechuun dhaaba guddaa kana maqaa xuriissuufi hangana xiqqeessuun ana qofa osoo hin taane eenyuufillee gaafii dha. Dhimma waa’ee ‘qeerroo international support group’ kan dubbattees yeroo duraa egaleen ture. Garuu osoon hojjachaa jiruun dhimma tokkoof ‘America’ deeme. Yeroon deebi’uu Saalihaan namootaan ani duraan wajjiin dalagaa ture waliin wal agartee waliin haasawa gootee ‘Waa hunda anaatu isiiniif hojjataa Sirkannaan nutti hin fidinaa’ jatteen. San isii qofa osoo hin tahin joollee goosa isii tan gareen jarte san hundaatu ja’e. Aniis ‘tolee galatoomaa’ ja’een irraa dhaabadhe. Haaluma kanaan ana qofa osoo hin tahin nama gosa isaanii tahe malee Oromoo gosa biraa taate keessattuu afran qallo hunda offirraa fageessan. Nutiis dhifneefi keessaa deemne. namni isaan afran qalloo keessaa irratti xiyyeefatan NOOLLEE ture sababni ani noollee waanin tahef jecha. yeroo isaan goosan deeman anis goosa yamuu nin danda’aa ture garuu kayyoo kiyyaa miti malee. arraboota isiin namati ykn ganda keessaa deemte haasawa jirtu keessaa hanga a takkaa jartii arsii jattii. yoon jartii arsii tahe hoo rakkoo maal qaba? ?? deebisaan isiin birraa jira. jarttii tigreefi amhara tahu irra wayyaa moo? Jarsii kiyyalleen carraadha harargeedhaa. osoo carraa tahu battee arsii tahes gammachuudha because arsiinis oromoodha, sayiboota arsii qabachuunis akkan kunoo” yeroo aalatti gad battee immoo sirkanan haawasni arsii hin jaalatuu isaan akka arrabsannin godha jattii, dubbii fallaadhaa. haawasa kiyyaa kan arsii wajjiin rakkoo qabu ani.. isaan keeysahillee nama hanga takkaa dubbiseen jira, akka rakkoo nara qabnees naaf himani jiran. ammaas ani professional, Ani Doctor sirkanan huma hin beeytu afaan hin beeytu jattii lol. sirkanan gaafa hanga kee kan umriin geessee biyyaa bulchiiti digrii miti. waa’ee hedduu jira tannaa asummarrattin dhabba. Waa’ee artist Jireenyaa Shifarraa immoo Oromoo Adduunyaa guutuu irra jirtuutu beeka. Gaafa inni hidhamee san miidiyaan keenya OMN’s dabarsee ture. Garuu yeroo dubbii jala deemanii qoratanii laalan dhimmaa dhunfaa irratti Saalihaan hiisiisuu beekkamee jira. Rakkoon san maali yoo jettan immoo ani rakkoo dhimma dhunfaa waaniin miidiyaa hawaasaa irratti ol baasuuf tokkollee hin qabu, Namni rakkoo dhunfaa san baruu barbaaddan ykn dubbiin tun kijiba jettan immoo isaan gaafachuu dandeessan. jireenyanis waan hangaa arraa irra gahe yeroo gababdu keessatti gara middiyyaatin isiinif ibsa. Guyyaa obboleettii tiyya Hawwii wajjiin wal lolan saniis akkaan qulqulleeffadhetti Saalihaa dura itti utaale malee Hawwii miti, tanaas nama gaafachuu dandeessaan. Ani wanniin jechuu barbaadu immoo rakkoon jirtu Saalihaafi Jireenyaa jiddu malee rakkoo sabaatii miti. Haa tahuu malee maaliif akka rakkoo sabaa tahees naaf hin galu. Goosa isiin narratti duulchiisaa jirtu immoo aniis gama tokkoon irraahiin dhaladhe. Kanaaf gosa tiyya lamaan walitti buusuun, oromoo kutaafi firummaan, kijibaafi rakkoo dhunfaatiin walitti naquun, dhaaba qabsoo sabaa guddaa ololaan maqaa xureessuun immoo hojii kiyyaa miti. Ilmaan Oromoo warreen gara Saalihaa jirtaniis tahee warri gara kiyya jirtan akkasumaas warri osoo hin hubatin dubbii keessa buxaalaa jirtan marti hadaraa keessan waan kana hubadhaa. Dubbiin yeroo ammaa facaafamaa jirtu tun gara malee deemaa jirti. Nuti immoo ilmaan Oromoo rakkoo dhunfaaf jennee dagamuufi kana mara baaraguu hin qabnu. Wanti qabsoo Oromoo baroota dheeraa qancarsaa tureefi hanga ammaa ummata Oromoo gargar facaasuun bara baraan umrii gabrummaa nurratti dheereessaa jiru dhimma akkanaati. Yeroo nuti haala kanaan gamagama baanee dhagaa walitti harru kana diinniis qaawa kanaan seenee nutti fayyadamuu akka danda’uus eenyulleen hubachuu qaba. Keessattuu yeroo ammaa diinni keenya marti gurra dhaabee, ija baasee adeemsa qabsoo teenyaa tana ifirratti dhageeffachaa jira. Yeroo dhaabbiileen qabsoo oromoo kan baroota dheeraa gargar caphanii turan itti tokkoomanii, gamtaan qabsaa’uuf qophaa’an kanatti ilmaan oromoo gosa, kutaafi amantiin akkasuma maqaa dhaaba siyaasaatiin gargar diiguuf yaaduun, yeroo ummanni keenya biyya keessaa tokkummaan qabsoo finiinsee diina naasisaa jiru kanatti namni olola kijibaatiin dubbii tottolfatee, dhimma dhunfaa gara dhaaba siyaasaa hiixachiisun qabsoo oromoo laamsheessuufi ilmaan oromoo addaan fottooysuun akka hin danda’amne eenyulleen beeku qaba. Ani kaniin jechuu fedhu gabaabsee yoon ibsu dubbii teenya tan ana, obboleettii tiyyaafi Saalihaa Saamii jidduu jirtufi wanta irratti walitti buune keessa tasuma dhimmi dhaabaa, dhimmi qabsootiifi dhimmi Qeerroo hin jiru. Isin maaliif walitti buutan yoo jettan immoo ilmi namaa jireenya hawaasummaa keessatti walitti bu’uun dur jira. Dur ammoo oromoon aadaa gaarii yoo namni walitti bu’u ittiin walitti fayyisu qaba. Yoo namni wal lole jaarsummaan manguddoon qabannaa lamaan wal lole walitti fidanii jidduu ta’anii badii jiddutti laalanii walitti araarsa malee fiinxa qabanii dubbiin fiiguu, kaaniifi kaan walitti harkisanii, kootaafi maammudii walitti erbanii, waan hin fakkaanne diranii walitti fannisuun kun hin jiru ture. Arrabaafi ilkeenuu walumatti gufata. Namniis jiruuf jireenya keessatti walitti bu’uun numa jira. Haadhaaf ilmoonuu walitti gufatan. Nuti Oromoon obboleeyyani, eessallee jiraannu eega harmee Oromiyaa irraa dhalanne maatii takka. Maatiin mana tokko keessa jiraatu immoo tasa walitti gufachuun hin hafu. Lolli warra ofii immoo dhiiga ilkeeti. Garii liqimsanii garii tufan. Arra walitti mufanne ja’anii waan hunda diddiguun immoo salphina. Kanaaf rakkoon dhunfaa finnee qabsoon laaquun, dhaaba maqaa xureessuun, walitti bu’iisa dhunfaa miidiyaa hawaasaa irra fiduuniis nurraa hin eegamu. Gonkuma walitti bu’iinsa dhunfaa keessa qeerroofi dhaabni seenuu hin qabu. Wahalle nyaatan malee wahalle hin dubbatan jedhanii mitiiree? Bara dabruuf ja’anii jecha nama muruufi gocha hamaa seenaa kee xureessu dubbachuun immoo gaarii miti. Miila mucucaate deebisan malee arraata mucucaate hin deebisan. Xumura irratti wantiin jechuu barbaadu yoo jiraate namoonni tokko tokko kan osoo humaa hin hubatin iyyaa jirtan hundafu suuta deema. Yoo oromoo taatan akka aadaa teenyaatti maali rakkoon ja’aa walitti nu fidaa rakkoo teenya baruuf yaalaa. Dandeessan walitti nu araarsuu dadhabdan itti dhiisuu qofa. Amma yeroon tan dhagaa walitti harru osoo hin taane tan diina keenyarratti qabsooynuu dha. Kanaaf diinaa keessan irratti dhakaa darbadhaa. Yoo diina taatan ykn diinaaf guuza oolaa jiraattan immoo achumatti dhaabbadha. Yeroon diinni haala kanaan fayyadamu haftee jirti waan taheef isinitti orraate. Rakkoo nutiifi artist Saalihaa Saamii jidduu jirtu immoo rakkoo teenya rakkoo dhunfaa waan taateef lafarratti fixanna. Ammallee namoonni gara kiyya gortanii waan hin taane barreessaa jirtan dhiisa. Saalihaan yoo barbaadde waan feete haa gootuu. “Dubbataa salphisuun jalaa cal’isuu” ja’anii mitiiree? Eeyyee! Yeroon ammaa tan fuula keenya bakka takkaa diinarratti deebifannu malee tan walirratti deebifnuu miti. Kana waan taheef Saalihaa Saamiitiis waa’ee kiyyaan wal qabsiiftee olola qabsoo Oromoof maqa xureessii adda bilisummaa oromoo irratti oofaa jirtu aartistii takka irraa waan eegamuu miti waan taheef akka Saalihaa’tti osoo hin taane akka aartistii Oromoo takkatti sirraa hin eegamu dhaabbadhu jechuuniin barbaada. ‘Dubbiin guddatteef harretti hin fe’anii’ dirqamaatu na dubbachiise malee silaa waa isinitti hin dheereessu. Hundaafuu namni lafarratti wal lole lafarratti ofirraa wal dhorka, yoo fixatees lafumarratti fixata malee ‘Facebook’ irratti miti. Namni ‘Facebook’ irrati wal lolees ‘Facebook’ irratti offirraa wal dhorkaa, yoo fixattaniis ‘facebook’ irratti fixadhaa jechaan dhaamsa koo guduunfa. Waan na waliin turtaniif galatoomaa. Ilmaan oromoo kan tokkummaa sabaafi bilisummaa keenyaaf quuqamtan mara baayyeen isin jaaladha. Kan oromoo facaasuu yaadu cumaa isaa alatti haa facaasu. Oromoon yoomillee tokko. By Sirkanan Ahmed Galatooma


NAAF MOO? NUUF HIN GALIIN?

Waan kooraa fuudhaniif fardi hin wallaalu. Wanti na dhibe nu hunda dhibee jira yoo ta’eef jedheen gaaffii tana mata duree godhachuuf dirqame. Haala FXG Oromiyaa guutuu keessatti dhohee belbelaa turee fi jiru dhaamsuuf, olola ilmaan Oromoo muraasaan yeroo ammaa irratti baname gurri na caqasuu dadhabee, garaan na hammaatee gaaffii kana kaase. Diinni Oromoo Wayyaanee dha. Oromoon Oromoof diinaa miti. Olola diinaan malu wal irratti oofuun mee maal jedhama? Namni mana tokko kabu citaa wal hin saamu. Dhuguma rakkoo tokko qaamni qabu furmaata tokko kan barbaadu ololaan wal irratti duuluun tahuu hin qabu. Kun amantaa Habashaan Oromoon sabaa fi sab-lamoota biyyattii bulchuu dhiisii mataa ofiituu bulchuu hin danda’u yaada jedhu sana of irratti mirkaneessuun fedhameeti moo maal yaaduu irraa ti? Sareen ofii wal nyaattu bineensa of irraa/wal irraa hin baaftu. Qabsaawaan qabsoo wal harkatti qabu diinaaf utubaa ta’ee umrii gabrummaa ummata isaa irratti waarsa malee hawwii ummata isaa guutuu hin danda’u. Namni hojjatu dogongoruu ni danda’a. Kan hin dogongorre isa hin sochoone qofa. Dhaaba kana/sanatu dadhabaadha/laafaadha jechuun yeroo Oromoon itti wal ajeeffatu /abaaru keessa hin jirru. Yeroo laafaa jabeeffatnee, jabaa faarsinee, wallaalaa barsiifannee, jallataa qajeelfannee gamtaan diina keenya irratti irree keenya humneessinee diina keenya mancaasuu qabnu keessa jirra. Dammaqiinsi keenya wal fakkaataa akka hin tahin nin beeka. Baay’ee kan dammaqe, xiqqoo kan dammaqee fi dammaqiisna woyiituu kan hin qabnetu waliin socho’aa jirra. Garaagarummaa dammaqiinsaa jiru kana wal simachiisanii socho’uun ammoo mala/tooftaa bilchaataa akka feesisu beekkamaa dha. Oromoonni ogummaa kana qaban yeroon itti barbaadaman amma. Wal ceersuun, diina jalatti gadi wal qabuun hir’ina armaa olitti tuqaman irraa madda. Dadhabiinsa kana dafanii cufatuun ammoo dirqama Oromoota maraa ti. Furmaata fiduu irratti anaa fi si’i jennee wal eeguu osoo hin taane, nu cufti jennee gamtaan socho’uu gaafata yeroon keessa jirru. Sadarkaan sab-boonummaas akkasuma garaa garummaa ni qabaata. Sab-boonaan dhugaa of irra saba ofiitiif dursa kenna. Namni akkasii dhuguma nama siyaasaan bilchaate. Kan waan woloo malee waan garee/dhuunfaa hin dubbatu/hin fardeessu. Haasawa hawaasa giddutti rakkoo uumuu malu irraa bilisa tahe haasawa; rakkoolee dhalachuu malaniif dursee furmaata lafa kaaha; rakkoolee tasa dhalataniifis battalummatti furmaata akeekuu danda’a. Oromoon har’a namoota akkasii danuu horee jira. Hojiin gadi bahanii kan mul’atan garuu muraasa. Isaan keessaahuu namoonni yaada bilchaataan kutatanii gadi bahan lakkoofsaan jiru. Hedduun isaanii garuu akkuma mataa gadi qabatanitti riphanii jiru. Isaan ammoo ebalu fa’a jedhee himuu nin danda’a, garuu hin godhu. Sodhaadhee osoo hin taane akkuma isaan ofii of beekanii gadi bahanii beekkumsa qaban saba isaaniif oolchan akeekuufi. Gama biraan beektotni Oromoo warreen yaada ummata Oromoo kan woloo lafa kaawanii yaada dhuunfaa isaanii ol fuudhanii hafarsanis ni jiru. Hayyoomina/qaroomina yoo qabaatan tarii isaanuu beekanii of sirreessuu ni danda’u jedheen abdadha. Kunis waan natti dhagahame ibsachuu fedhee ti malee namoota yakkuuf miti. Wal gorfachuun wal qajeelfachuun aadaa sabni keenya dhalootaan qabu. Tantoommiin gadoo hin baaftu akkuma jedhamu wal abaaruu fi wal arrabsuun nagaya hin uuman. Kana irraa haa guddannu. Ummata bal’aa Oromoo waggaa dhibbaa ol harqoota gabrummaa jala jiru gabrummaa jalatti hambisuu kanneen barbaadan ilaalcha gandummaa, amantii, naannummaa, gosummaan akka xaxamu yaada hammeenyaa keessa buusu. Ololli qindaawaa yeroo ammaa sochii Qeerroo Bilisummaa fi ABO irratti adeemsifamaa jiramu qaama sochii akkasii ti. Diina abaaruu/balaaleffachuu lakkisanii qaama ofii of irratti maaxaruun maaliif barbaachise? Diina Oromoo irraa fonqolchuuf moo diina jalatti Oromoo mogolchuuf? Sararoota sab-qunnamtii gara garaa irratti ololli deemaa jiru keessattuu yeroo murteessaa kana keessatti maaliif barbaachise? Namoota tokkee akka dhuunfaatti qabsoo irratti yakka dalagan akka diina innikaatti sadarkaa isaanii ol fuudhanii hafarsuun maaliif feesise? Qabsoon cidha miti. Bu’aa ba’ii hedduu qabdi. Diinni balleessuuf deeman daran nama balleessuuf hojjata. Akkuma nuti diina keenya dhabamsiisuuf tooftaa adda addaatti dhimma baanu diinni keenyas nu dhabamsiisuuf tooftaa gara garaatti akka dhimma bahu maaf wollaalame? Gantummaan waan haaraya qabsoo Oromoo qofa keessatti dhalate miti. Qabsoo gosoota hundaa keessatti kan turee fi fuula duraas kan itti fufee jiraatuu dha. Diina kallattiin ummata keenya fixaa turee fi jiru dhiisanii namoota dhuunfaa mata duree godhatanii irratti haasawaa bulanii ooluun maaliif akka barbaachise of duuba deebi’anii ilaaluun hin badu. Kanneen kanatti jiran Oromoo naasisuun diina keenya gammachiisuuf akka tahe waan hubatan natti hin fakkaatne. Namni tokko waanuma namni tokko raawwatuu danda’u raawwata malee sanaa ol raawwatuu hin danda’u. OPDOn humna Wayyaanee of cinaa qabduu fi ummata bal’aa kana bakka buuna jettu ummata Oromoo qabsoo isaa irraa of duuba deebisuu hin dandeenye. Akkuma ummata isii salphina jalatti ittisaa turte ofii isiitiifuu waaroo salphinaa uffattee mugaa jirti. Diina hanga inni hin geenne ol fuudhanii gurra itti godhuuf yaaluun ammoo barbaachisaa miti. Olola dhihoo kana deemaa jiru keessatti namoota lama kan Girmaa Xurunee jedhamantu maqaan ka’a. Ummata mootummaa hanga funyaanii meeshaa baranee waraanaa hidhatee itti bobba’ee hin sodaatin, namoota lamaan kanneeniin sodaachisuuf yaaluun gowwummaa dha. Namoonni kun diina haa ta’anii fira, ummata isaan keessa bobba’anii jirantu beeka. Diina ta’an isaanuu gurra micciiranii dhabamsiisuuf jiraatu. Fira ta’anis isaanumatu akka gaariitti beeka. Ummata bal’aaf hiree kana kennuun osoo danda’amuu, ummata wallaalaa homaatuu hin beekne fakkeessanii nutu isiniif beeknaan, dibbee namoota dhuunfaa ol kaasanii dillaaquun barbaachisumma waan qabu natti hin fakkaatu. Nama nama ajjeesse/ajjeesise, ni ajjeesu/ni ajeesisu. Dawaan du’aa du’uma. Kan ta’uu qabus kanuma malee kalloo ololaa itti hafarsuun diinummaa irraa isaan hin dhaabu/hin diinomsus. Dharti tuullaa citaa ti. Dhugaan ija mixii ti. Dhuma irratti kan muldhatuu fi mohatu dhugaa tahuu haa beeknu. ABOn ilma Oromoo ti. Oromoo irraa ijaarame. Oromoof ijaarame. Hoogganni isaa laafuu fi jabaatuun seenaa biraa ti. Hooggana isaa jibbuun furmaata hin fidu. Hoggana irraa dubbachuu kan danda’u nama dhaaba keessa jiru. Dhaaba jibbuun ammoo Oromoo jibbuu dha. Ilma yoo jaalatan furrii wajjini akkkuma jedhamu ABO jaallatanii hoggana isaa jibbuun hin fakkaatu. ABO kan jibbu gabroomfataa haarawaa fi gabroomfataa moofaa duriii qofa. Dhaaba dhiigaan, lafeen, lubbuun ijaarame irratti olola kan oofu Oromoo ta’uu hin qabu. Keessattuu namoota duraan miseensa dhaaba kanaa ta’aniin ololli irratti deemsifamuun ceera guddaa dha. Yakka dhiifama hin qabne. Miseensota gadii irraa hamma hogganoota qaama ol aanaa dhaaba kanaa warra turaniin ololli akkasii irratti banamuun ummata Oromoo gabrummaa jalatti gadi qabuu irraa adda miti. Irbuu sabaa “qabsoo kana hanga wareegama lubbuutti irraa adda hin baanu, yoo baanee argamne irbuun saba keenyaa nu haa qabu, lafeen jaallan kaayyoo kana irratti wareegamanii nu haa waraantu” jedhanii seenan diiganii jireenya mataa ofii ooffachuuf biyyoota alaatti baqatanii achirraa olola kana irratti kan bobba’an irbuun dagatan isaan irratti dalagaa jiraachuu muldhisa. Silaa afaan ittiin dubbatanuu hin qaban ture. Mana dhim’isu abbaa keessa galu/jirutu beeka. Dhim’uu sana haala itti of irraa dhaabu kan beekus isuma. Mana ofii keessa hin jirre irratti haasawuun doofummaa dha. Namni liqaan irra jiru akka lafti bari’u hin fedhu; abbaan liqaa irraa qabu waan dhufee rakkisuuf. Namni manni itti dhim’isu duumessa samii irratti jibba; waan rooba sodaatuuf. Namni niitiin itti qanyiftu aduu dhiitu hin jaalatu; manatti galuu waan hin feeneef. Namoota rakkoolee gosa kanaa qabantu ABO fi Qeerroo irratti olola rakashaa fi bushaawaa kana oofa. Waa’ee qabsoo irratti yaada kennachuuf waan irraa eeggamu gochuun barbaachisaa dha. Akka nama murteessaatti of ilaaluuf ammoo, hadhaa qabsoon hidhannoo qabdu dhandhamuu feesisa. Nama tokko qabsoo sabaaf murteessaa ta’uu kan mirkaneessu hojii inni lafa irratti mul’isu malee afaan mi’aawuun qofti qabsaawaa haqaa hin taasisu. Qabsaawaan haqaa dandeettii, beekkomsa, qabeenyaa fi yaada isaa walii galaan qabsoo saba bira dhaabbata. Namoonni ulaagaa kana hin guuttatiin irkoo qabsichaa ti malee murteessoo qabsoo kanaa ta’uu hin danda’an. Gowwaa dirra dhawan, qaroo bira dhawan. Oromoon dhalootaan tokko. Garaa garummaan guyyaa keessa karaa amantii gidduu isaatti uumame adda isa hin baafne. Tokkummaan dhalootaa akkuma dhalatetti jiraaf. Kun jabina Oromoon qabu keessaa isa tokko. Biyyoota Arabootaa, kan dhiigaan, amantiin, biyyaan tokkoo har’a bakka meeqatti wal hiranii ibiddaan lafa irraa wal duguugaa jiru. Kanaaf Oromoon ummata hawaasa addunyaafuu fakkeenya addaa ta’uu danda’a. Tokkummaa midhagaa dhalootaa kana xureessuuf dhalli Oromoo ofitti gamuun gocha hamaa fi diinummaa ti. Hoogganoota dhaabaa abaaruun fala hin fidu. Qabsootti dabalamanii qabsoo sana jijjiiruu irratti bobba’uutu furmaata waaraa fida. Ijaan hojjataan hojii hin dadhabdu. Waan namni biraa dalagu taa’anii ilaalanii laafina irraa himuun ammoo balleessuu malee tolchuu hin tahu. Hinaaffaan masaanuufuu homaa hin tarre. Namni qabsoo tanaaf yaadu haadha qabsoo tanaa ti. Haati ilma jaamaa isiitiinuu Bakkalcha koo jettee waamti akka inni ija hin qabne osoo beektuu. Sa’a abbaan gaafa cabse ormi ija balleessa akkuma jedhamu, ABO balleessuu irratti bobba’uun diina Oromoof daboo bahuudha malee Oromoof dhimmuu/dhaabbatuu miti. Hawwii fi fedhii saba bal’aa irraan tarkaanfatanii fedhii fi hawwii dhuunfaa dursuun badii dhiifama hin qabne raawwatuu dha. Akka nam-tokkeetti, akka gareettis tahe akka dhaabaatti kunneen olola hamaa kana irraa qooda qabdan osoo irraa of qusattanii irra isiniif gooma. Warra osoo beekuu diina tajaajilu, farrummaan isaanii waan beekkamuuf of irraa tiksuun hin dhibu. Rirmi qabsoo guddaan namoota fira fakkaatanii qabsoo irratti duula hamaa banuudhaan geergoo/tukaana qabsoo ta’anii dha. Kan falfalu osoo falfaluu kan horu hinuma hora akkuma jedhamu ABOn bu’uureffama isaa irraa kaasee osoo dura dhaabbatamuu shira hunda irra aanee har’a gahe. Fuula duras dhaaba eenyullee dhabamsiisuu danda’uu miti. Kan dursee dhabamu isa ABO dhabamsiisuuf shiruu dha. Qabsaawaan ni kufa, qabsoon itti fufa! Bilisummaan ni dhufa! jedhamee kan dhaadatamuuf kanumaafi. Kanaaf kaayyoo fi akeekni ABO hanga bilisummaa fi walabummaan mirkanaawutti bakkuma ofii jiraata. Namootni abjuu diinaa dhugoomsuuf carraaqxan gocha hammeenyaa boru seenaan itti isin gaafatuuf jiraatu geggeessaa jirtan, irraa deebi’aa. Rakkoo tarrisuu dhiisaatii fala rakkoo tarrisuu irratti fuulleffadhaa. Walitti duuluun ofitti duuluu akka tahe hubadha. Wal ittisuun of ittisuu akka tahe beekaa. Kana bira dabartanii olola keessan kan itti fuftan yoo tahe akka maanguddichi Oromoo tokko bara Xaaliyaaniin biyya qabatte sana teessuma irratti itti haasawamaa oolamee gara dhumaatti xaaliyaantichi, wanti ani isinitti himaa oole cufti isinii galee jedhee gaafatnaan; manguddichi lafaa ka’ee ”Hanguma isin as jirtanuu nuuf galuuf hin jiraatu” jedhe jedhamu sanaa, akkasitti quba of qabaadhaa. Gaaffii tiyya tan naaf, moo, nuuf hin galin jettu tana irra deebi’aa of gaafadhaa/wal gaafadhaa deebii quubsaa itti kennaa. Ammas taanaan akka nama tokkootti ani akkuman gaaffii kaase yaada furmaataa sammuu kiyya keessa jiru maddisiisuuf yaalee jira. Hanga beekan mana eegan akkuma jedhamu hir’inni jiraatus beekaa hedduu waan qabnuuf kan beekutu sirreessa amantaa jedhun qaba. Kanaaf, wal dhabuu irratti walii galuu irra, walii galuu irratti walii haa gallu. Ummata keenya tokkummaa dhorguu irra diina keenya tokkummaa dhorguun mancaasuu irratti haa cichinu. Anaa fi sihi ykn nuhii fi isin jechuu dhiifnee nuhi jechuu qofa haa aadeffannu. Huubaa huura wal irratti guuruu haa lakkifnu. Namoota facebook/paltalk irratti yaada hammeenyaa kan diiggaa maddisiisu facasuu irratti bobba’an deeggaruu dhiifnee seenaa duubbee isaanii adda haa baafaannu. Waa hundaa caalaa dhimmi Qeerroo irratti ololamu na ajaa’ibe. Kaleessa Qeerroo duuba humni tokko hin jiru jedhamaa hin turree? Namoota/dhaabota meeqatu sochii Qeerrootti abbaa ta’uuf hiixataa ture? Ijoolleen ofuma isaaniif akkanumaan ka’anii fincilan malee qaamni duuba jiru tokko hin jiru afaan jedhanii dubbachaa bahaniin har’a badiitu ta’eef maqaa hammeenyaan ABO qaqqabachuu maaltu fide? Gaafa jabaadhaa Qeerroo teenya isin waliin jirra jedhamaa turame maqaa gaarii sanaan ABOn maaf maqaan kaafamuun hanqatame? Akkuma Wayyaaneen yoo bishaan xaasaa tokko jige ABOtu jigse jettu, dhalli Oromoos akkas jechuun qaanyii dha. Nama of hatu/saamu hin danda’ani jedhama mitii ree? Xumuruuf namootni adda durummaan olola rakasha kana oofan keessattuu kanneen biyya alaa jiran namoota dhaaba kana himatanii bahanii fi maqaa dhaaba kanaatiin hiree doolaaratti bahuu badhaafamanii quufni irra dabree dha. Kun hodhuu dadhabu dhoorgachiisuu hin dadhabuu aroogessaa sana fakkaata. Nuti qabsoo ala taane, isinis akka bakka hin geenye goona jechuun duula banamee dha. Olola maqa xureessii kanaaf jecha qabsoon ABOn hoogganamtu fi FXGn Qeerroo Bilisummaan belbelaa jirus hanga galma gahuu eenyullee dhaabuu akka hin dandeenye diinnnis, firris tolchee beeka. “BOOLLA NAMAA HIN QOTIINAA, QOTTANIS HAALAAN GADI HIN FAGEESSINAA, KAN DU’AA EEGAN KAN DU’U HIN BEEKANII” sanii mee of qusadhaa. Barcuma ulfinaa abbaatu of jala baata waan ta’eef, wal kabajuu aadaan qabnu sanaan mee haa araaramnu. Jibbi intala nama dhorgatee, jaalalli intala namaa hin kennu, hireetu namaaf kenna. Waan taheef, wal jibbiinsa kana haa toobbannu/haa lagannu. Kanaaf waliigalan alaa galaniin ofitti araaramaa, walittis araaramaa. Sochii farrummaa irraa dhaabbadhaa. Gaaffii kiyyaaf deebiin yoo jiraate nin eega. Suutumaa Raagaa


WAAN JIMAA NA GODHE QOTTOON MUKA HIN GOONE!

~Odaa Gurree-tiin Ani maqaan koo Jamaal Abbaa Waajjiin jedhama. Kanan dhaladhee guddadhe Godina Iluu Abbaa Booraa, Aaanaa Baddaalleetti yommuu ta’u baadiyyaasaa keessa gara daqiiqaa 30 kan deemsisu ganda Qotee Bulaa xiqqoo tokko keessatti. Egaa mana barnootaa koos kan sadarkaa 1ffaa achuma ganda keenya sanatti baradhe. Yeroo booda akkan kutaa 8 fixeen booda mana barumsaa ol aanu barachuuf gara Magaala Baddallee deemuun dirqama koo ture. Kun kan ta’e bara 2000 A.L.I dha. Bara sana ani barataa kutaa 9ffaa dha. Mana kireeffannee ijoollee hiriyyaa koo faana jiraachuu eegalle. Ji’oota muraasa booda barnootni afaan ingilizii kun natti jabaataa dhufte. Jiruun koos dhiphinaan guutamte. Anis hiriyyoota kootiin barnoota kana naaf ta’aa hin jirtu anoo galeen buna hundee 5 yoon dhaabe jireenya koo nan jijjiiradha jedheen. Isaanis yaada adda addaa naaf dhiyeessan. Tokko lakki hin galiin baradhu si gargaarra naan jedha. Kaanimmoo gali maal abbaashee dararamta jedhee garaa na kuta. Silaas hundi hiriyyaa dhugaa dha jettaaniituu? Otuman Kanaan jiru qormaatni giddu galeessaa(mid-exam) nutti gahee dhiphinni koo hedduu dabale. Sanarrattuu barnootni pilaazimaadhaan waan tureef hedduu dhiphadhee ture. Amma ijoollee faana dubbisuuf jennee dabtaraa fi kitaaba guurrannee gara bosonaa deemuuf kaane. Hiriyyoota koo faana yeroo jalqabaaf waliin deemuu kooti egaa. Isaan edaa waan amaleeffatan qabu. Otuma manaa baanee deemaa jirruu mana suuqaa namicha Shamsuu jedhamuu kan jimaa daldalu tokkootti na biraa goran. Anis dhaabadheen ijoolleen kun maal godhuuf deemu jedheetan eega ture. Yeroo dhufan inni tokko Jimaa hidhaa guddaa tokko akka nama daa’ima hammatuutti hammatee dhufe. Inni tokkommoo Jimaa bobaa jala kaawwatee achii as natti deebi’an. Nan nahe ani takkaa isaanii Jimaa gaafa ganda jirru qaamu argee hin beeku anis Jimaa ofitti butee hin beeku. Yeroo as natti deebi’an ‘’Haa deemnu maal siif binnu?’’ naan jedhan. Anis homaa hin barbaadu budduuksee bishaanii qabadheeran jedheen. ‘’Har’a egaa barnootni si dide kun akkamitti akka siif galu si agarsiifna’’ naan jedhan. Animmoo garaa kootti Muu otoo mana barumsaasaa narratti ijaartaniiyyuu naaf hin galu jechaan ture. Yeroo muka baargamoo naannoo Magaala Baddallee keessa geenyu asuma teenyee qayyabanna jedhanii muka guddaa qabbana qabu jala tetteenye. Isaanis Jimaa isaanii lafa kakkaawwatanii miila wal jala dabarsanii ofirra quxuuxxatanii taa’an. Anis kitaaba Baayoloojii baadheen ture isa baneen dubbisuuf yaalaa ture. Jarri lamaanuu hamma kana kitaaba isaanii hin saaqne.’’Jamaal kan keenyarraa sii qoodna mee kana yaali barnootni siif gala’’ naan jedhan. Anis garaan koo akka barnootni naaf galtu waanan barbaaduuf toolen jedheen. Isaanis irraa qoodanii naaf kennan. Anis nan jalqabe. Otuman jedhuu natti tolaa dhufe. Qaamni kun natti ho’ee gogaan qaama koo qola waan biraa natti fakkaataa dhufe. Dur haasaan jaaladha ture gaafan daqiiqaa 30 afaan keessa kaawwadhee luqquumuu eegalu afaan na sakaalame. Ijoolleen wal ilaalanii natti kolfu. Erga gara sa’a 2 tureen booda hidhii kee kutii gati naan jechuutti ka’e. Jimaa ijoolleen naaf kennan ofirraa fixeen kan isaaniittin ce’e. Isaanis’’miseensi heddummate’’ jedhanii qama’i hanga feete jedhanii ofiin natti butuu eegalan. Kanumaan achi ture yeroon lafaa ka’u lafti gooba baasee natti mul’ata. Addunyaan kun hundi to’annoo koo harka waan seente natti fakkaate. Kitaaba Baayoloojii baneen fuula 90 akka bubbeettin keessa fiige. Calliseen gaggaragalchaa jiraam. Nan gammade naaf gale egaa jedheen. Edaa jimaan sammuu hin ta’u gowwummaa kooti malee. Xinno turree aduun dhihee horiin warra magaalaa muka baargamoo keessa yaa’ee nutti dhufnaan kaanee jalaa gara manaa qajeelle. Otuman deemuu funyaan koo kun dheerachaa natti dhufe. Nama hundaa gaafa natti adeemaa dhufu maaloo na jalaa turaa funyaan koo isin rukuta jechaan deema. Barsiisaan keenya kan baay’ee nama sodaachisu barsiisaa Ispoortii natti dhufe jennaan Jimaa akkan qaame narratti baraa laata jedheen lafa dhokadhu barbaade. Akka tasaa kobbee kiisa koo keessaa baasee yommuun ilaalu kobbeen hamma tulluu natti gahe. Maalifan kobbee koo jala hin dhokadhu jedheen of fuuldura qabee dhaabadhe hamma barsiisaan sun darbutti. Innis dhaabatee na ilaale. Hiriyyoonni koo warran faana oole kitaabaa fi dabtara isaanii bakkeerra facaasanii lafarra gangalatanii fincaan fixatu. Waan deemaa jiru hundi naaf hin galle. Barsiisaan deemaa dhufee “maal taate?’’ naan jedhe ani garuu maaloo barsiisa gaara kanatti buutu,yoo gaara kana dabartanis funyaan koo isin hin horeessu,ni duutu narraa fagaadhaa jedhee iyyuuttann ka’e. Innis nahee’’mucaan kun sammuusaatu butamee? Maaliif itti kolfitu mana yaalaa haa geessinu’’ jedhe. Anis akkuma sanattan dhaabadhe. Hiriyyoonni koos ‘’takka takka akkas ta’a gaggabdoo qaba yoo fuunee gallee bishaan qorraa itti naqne ni dhiisaan ‘’jedhan. ‘’Toole yoosoo amma fuudhaa deemaa karaarra dhaabdanii nama hin agarsiisiinaa’’ ittiin jedhee deeme. Akka inni nu bira darbeen nutis karaa keessoon qajeelle. Otoo deemnuu karaa guddaa Asfaaltii Magaalaa Naqamtee gara Jimmaa geessutti baane. Karaan sun galaana guddaa fakkaatee natti mul’ate. Ijoollee hiriyyoota kootiin maaloo hin seeniinaa bishaan isin nyaata. ADARAA RABBII jechaa iyyuun eegale. Namni karaarraa koflaan dhumuuf deema. Uffata koo baasuun eegale daakee cehuuf. Ayii yaa guyyaa Sanaa otoo kaameeraan jiraatee waraabameera ta’ee fiilmii akkamii ta’a seetan. Namoonni dhufanii na sossobanii gara manaa na geessan. Mana yommuun gahu balbala kana dandahee ol hin seenu ani jedhee jeequuttan ka’e qaamni koo kun hektaara caalaa natti bal’ate. Ijoolleen humnaan na qabanii manatti ol na galchan. Gaafan seenu ammas manni na jibbisiise. Qaamni koo kun kan wal caale natti fakkaate. Hiriyyoota kootiin maaloo gara miila koo kanatu ulfaate mataan natti salphate jedheen itti hime. Inni tokko akkas goota naan jedhe. ‘’Mataa keetiin dhaabadhuutii isa gara miilaa dhaqe gara mataatti dachaasi.Sana booda nagaa argatta’’. Anis akkan mataan dhaabadhettan bule. Ganamasaa eenyu ol jedhee haa deemu. Safuu waanan gaafas ta’emoo? Sana booda anii fi jimaan waliif toobbata taane.Itti hin deebine. Ijoolleen hamma har’aatti ‘’funyaan koo isin rukuta ‘’jedhe Jamaal jedhanii natti qoosaa hafan. Egaa waan takkaa goonee hin beekne raawwachuun waan takkaa hin beeknellee nu hojjechiisa yaa jamaa. Barnoota koollee nan baradhe.Amma hojjetaa fayyaa ta’een dalagaa jira. Galatoomaa!


Harargee Lixaa Magaalaa Biyyoo Karaabatti hidhaan hammaate.

OMN:Oduu Caamsaa 24,2016 Mormii jiraattota godina Harargee lixaa magaalaa Biyyoo Karaabatti dhiheenna kana geggeeffameen wal qabatee, ammayyuu namoonni duuchaan qabamanii hidhamaa jiraachuun himame. Kana males sa’aatii murtaayeen alatti namoonni magaalattii keessa socho’uudhaafis rakkataa jiru. Godina Harargee lixaa magaalaa Biyyoo Karaabaatti mormii tibba kana geggeeffamee tureen, wayta ammaa kana namoonni hedduun, humnoota tikaa mootummaatiin duuchaan qabamanii hidhamaa akka jiran himame. Kana males namoonni baayyeen ammas qabamiinsaaf barbaadamaa kan jiran yoo ta’u, kanneen qe’ee isaanii dhiisanii baqataa jiranis hedduudha. Jiraattuun godinichaa tokko akka nuuf himanitti, tibba kanarraa jalqabee mormiin godina Harargee lixaatti bifa haarawaan eegalee ture. Mormiin karaa nagaatiin geggeeffamaa jiru, qondaalota mootummaa biyyattii bulchaa jiruun ammoo bifa jijjiratee hidhamiinsaa fi biyya irraa baqachuun jabaatee jira jedhan. Akka isaan jedhanitti wayta ammaa kana daa’imman umriin ijoolle ta’an waliin qe’ee isaanii irraa baqachuu nuuf himanii, haalli jireenya isaan hedduu yaaddessaadha. Akka jiraattuun godinichaa tun jedhanitti, ammayyuu magaalaa isaanii keessaa dargaggoonni hedduun qabamanii hidhamaa jiru. Rakkoolee jiraattota magaalaa Biyyoo Karaabaa irratti raawwatamaa jiru ilaalchisuudhaan qaama dhimma kana itti iyyatan dhabanii rakkoo hama akeessa jiraachuullee ni dubbatu. Kana males sa’aatii murtaaheen alatti anmoonni magaalaa keessa socho’uudhaaf dhoorgamanii jiru jedhan. Haaluma wal fakkaatuun, achuma godina Harargee lixaa aanaa Doobbaa araddaa Madda Bilisummaa jedhamu keessaattillee namoonni hedduun hidhamaa akka jiran himame. Akkasumas reebichi hamaan jiraattota muudataa akka jirus himame. Jiraattoonnis badii tokko malee hidhaa fi reebichi nurratti raawwatamaa jiru nurraa haa dhaabbatu jechuun ammas mormii isaanii dhageesisaa jiru. Usmaan Ukkumeetu gabaase.


Jechoota Gamnaa Kutaa 7ffaa

Akkas jedhe gamni:- Nama jechuun; Kan dhugaaf xaare Kan lammii ijaare Kan sabaaf dhaabbate Kan sabaaf falmate Qabeenya jechuun Kan lammii ijaare Kan abdii dhalootatti hore Kan hiyyeessa jijjiire Jaarsa jechuun; Kan jaarsummaa taa’e Kan dhugaaf dhama’e Kan dhugaa mure Kan lammii dhaamsa hire Kan lammii sabboonummaan ijaare. *** Dhiiroo Abbootii teenna hanqachaa jiraa bee! jedhe gamni. “Maalif?” yoo jettanis meeqa keennatu bakka abbaa keennaa gaye? Kaayyoo abbootii keennaa galmaan gaye? Abbootii keennas maqaa yaamsise! Beekaan akkas jedhe. Abbaan ilma uumatee ilmi guddatee bakka abbaa san yoo gayee akkas jedhama: 1ffaa Yoo ilmi qoramee abbaa caale—–abbaan ebaluu lama dhalate jedhama 2ffaa Yoo ilmi qoramee abbaan walqixa taye—-ebalu bakkuma of buuse jedhama 3ffaa Yoo ilmi qoramee abbaa hanqate—–abbaan ebaluu ilma hin arganne jedhama *** Waa sadihii waa sadihii tahan dhokatu malee badanii: 1ffaa Dhugaan yoo kijibni baay’atte hin dhokatti malee badduu 2ffaa Gaarri yoo deemte hin dhokata malee badu 3ffaa Addeessi jiini keessaa bayu dhokata malee hin baduu *** Waa sadi waa sadihii naasa’a/naasu’u/balleessiti: 1ffaa Ifni dukkanaa naasa’a 2ffaa Dhugaan dharaa naasa’a 3ffaa Bishaan ibiddaa naasa’a *** Ulfinni Arsii shani; daraaraan Arsii shani; ganyaan arsii shani: Shanan ulfina/ulfoo/kabajaa Arsii 1ffaa Gudeeda (Abbaa, Haadha, Akaakayyuu fi fira dhiigaa biraa) 2ffaa Soddooma (Soddaa Soddaatii kkf) 3ffaa Jaalummaa (Jaala Jaaltittii) 4ffaa Umrii (Hangafa, Jaarsa fi Jaartii) 5ffaa Keessummummaa Shanan daraaraa Arsii 2.Garbuu/Midhaan nyaatni mi’aayaan heddu irraa hojjatamu 4.Dayma Shanan Ganyaa Arsii *** Beekaan beekaa qore!! Beekaan beekaatti bayee akkas jedhe simbira harkatti qabatee”Simbirri tun duutu moo jirtuu?” jedhe. Yoo namichaan jirtu jedhe cum’ee ajjeesee meeti ka jirtu jechuuf; yoo namichi duutu jedhe gadi dhiisee yoo bararte meeti ka duute jechuuf. Namichis beekaa waan taheef akkas jedhe “Abboo carraan simbira tanaa sima harka jira!” Yoo harkaan cum’ite/cuunfite hin duuti; yoo gadhi dhiifte hin bararti jedheen *** Gaafii Qabaa Hayyuu Irraa Gadaa hammeennaattu dhufaa? Jiruun hin taatii guduunfaa Kan jiraatan ka’aa kufaa Garuu gadaan fooyyeen woy dhufaa? Barri maa hammaatee? Deebiin na dhaqqabaa warri waa qorate! ……………. Isintuu beekaa Sirriis isintu akeekaa Isintu sirrii argaa Saba isin eegaa ………….. Qaallus mee gaafannaa Abdii waa qabaannaa? Rabbii guddaa kadhannaa Rabbuma waa abdannaa Rabbirraas waa argannaa! ……………… Garuu rakkoo kan fide dharaa? Adda baasaa kan gidiraa Dharri hammeenna fiddee farraa? Gaafii qabaa qaalluu irraa Gaafii qabaa haxii irraa Gaafii qabaa hayyuu irraa gaafii qabaa gamna irraa! ……………… Yoos dharri diinaa ka waa sii hin yaannee Hin dubbatinaa akka dhara waayyaannee Sobaaf hin kaffalinaa aarsaa Arriin dhugaa dhugaa agarsiisaa Woy irraa bareedaa sobni jaarsaa? ………………… Barri hammeennaa hin dhufaa? Hiyyummaa fi durummaan bakkarra lufaa! Tokko biliyoonaa ka daldalu Tokko nyaata dhabeetii ka qooqa bulu! kana maa sirreessinee ka dhimmi ilaalu! Jedhee hedduun dubbataa Sabnis kana ni hubataa Kanumas deddeebi’ee gaafataa!! GAMTEESSAA SABAA


Kanneen Oromoo Diiguu Akeeka Godhatan Irraa ijaarsa hin eegnu!

By Mahdi Idris Akeekni ABO ummata Oromoo cunqursaa bifa hundaa jalaa baasuu fi Oromiyaa Bilisaaf walaba taate ijaaruu dha. kaayyoon kun kaayyoo xaliilaa fi wabii jireenya ummata Oromoo ti. Haa tahu malee Ummata Oromoo salphina gabrummaa waggaa dhibba jala ture keessaa baasuun kaayyoo xaliila qabaachuu ol gaafata. Hunda dura ummata tokko ta’e, biyya tokko qabuu fi hireen isaa walitti hidhamte kana deebisanii ijaaruu fi akka nama tokkootti akeeka tokko bakkaan gahuuf akka warraaqu gochuu feesisa. Tokkummaan sabaa waan hojjannu hunda dursa.waayee Biliisummaa Oromoo tokkummaa Oromoo malee dubbachuun nama dhiba. Tokkummaan Oromoo osoo hin argamin bilisummaan dhugaa fi fedhii saba Oromoo bakkaan gahu jiraatuu hin danda’u. Dhugaan kun lammii Oromoo bilisummaa hawwu hunda biratti ifaa dha. Dhugaa kana kanneen maqaa bilisummaa Oromootiin socha’an ni wallaalan jechuun nama dhiba. Garuu barootaaf mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti shira tokkummaa Oromoo fi gurmuu qabsaawota Oromoo diiguuf xaxamaa ture yoo ilaalle kanneen maqaa Oromoo himatan keessattuu murni SH-G-ABO farra tokkoffaa tokkummaa Oromoo tahee mul’ata. Barreeffama Dhiheenya kana basaastota diinaa saaxiluu jedhuun basaasaa Wayyaanee Kan tahe girmaa xurunaa fi hidhata inni shanee waliin qabu saaxila baasan ilaalchisee ololli murni Shanee oofaa jiru farra warraaqsa Oromoo fi booressitoota tokkummaa saba Oromoo tahuu isaaniif ragaa guddaa dha. Seenaa bara dheeraa keessa deebinee yoo ilaalle ABO kaayyoo xaliila tokkummaa Oromoo mirkaneessuu fi bilisummaa sabaa argamsiisuuf gootota ilmaan Oromoon ijaarame farroota diina tokkummaa fi bilisummaa Oromoon guututti akka dhuunfatame hubachuun ni danda’ama. Kanaaf seenaa diiggaa fi farrummaa murna shanee sirriitti hubachuuf muuxannoo baroota hedduuf dhaaba kana keessaa qooda fudhachuun qabu dubbiftootni barruu kanaa xiinxala mataa isaanii irra akka gahan bifa armaan gadiitiin dhiheessa. Muuxannoo kiyya irraa ka’ee murni farra warraaqsa Oromoo fi tokkummaa akka tahe ragaa waliin dhiheessa. 1. Waldhabbii murna shanee fi Qaama Cehumsaa gidduutti dhalate; Waldhabbii murna kanaa fi Shanee gidduutti tahe irraa deebinee yoo ilaalle eenyummaa murna shanee hubachuun nama hin dhibu. Jalqabuma irraa kaasanii rakkoo qabsaawota gidduutti dhalate furuu osoo hin taane facaasuu irratti bobba’an. Osoo murni Dhugaasaa Bakakkootiin hoogganamu dhaaba keessa jiru harka lafa jalaatiin, ijoolleen naannoo Naqqamtee dhaaba irratti finciluu barbaadu ololli jedhu harka lafa jalaatiin oofamuu eegale. Kanatti dabalees ijooleen naannoo sanaa [Naqqamtee] hundi qabsootti amantee osoo hin taane Galaasaa qofa of duratti ilaaluun qofa akka miseensota dhaaba kanaa tahan lallabuu jalqaban. Hunda caalaa kan nama dinqu garuu kanneen barootaaf qabsoo keessa turan goobanticha Morodaa Bakaree Oromoo ganee Minilikitti harka keenne waliin walitti hidhuuf tattaafachuu ture. kana irra dabramees hoogganni dhaabaa ol’aanaan osoo hin hafin Murni Galaasaa Dilboo akka TPLF waliin harka lafa jalaatiin hojjachaa ture walgahii miseensotaa irratti himan.Rakkoon kun akka furmaata dhugaa hin arganne, namoota madeessuun akka daran hadhaawu gochuu fi qabsaawotaa fi Oromoota naannoo adda addaa gidduu akka wal shakkiin dagaagu shira xaxuu itti fufan. Kanneen dhugaa kana hin beekne ifatti bahanii qabsaawota kaleessa waliin kufanii kuffisaa turan akka diinaatti ilaaluun maqaa xureessuun itti fufee diigamni 2001 dhalate. Sababa kanaan ilmaan Oromoo hedduun ABO irraa akka bahan jaallewwan isaanii dura akka dhaabbatan akkasumas akka abdii kutatanii manatti galan taasifame. Dhibdeen kun caasaa ABO bira dabree akka hariiroo hawaasummaa ilmaan Oromoo gidduu jiru boorahu godhe. 2. Waldhabbii 2008 Waldhabbii kanaaf sababni guddaan dhibdee qabsoo bilisummaa saba Oromoo mudatte furuu irratti garaa garummaan yaadaa dhalatee ture. Murni tokko [kanneen maqaa Jijjiiramaan bekkaman] xiinxala godhame irratti laamsha’uu qabsoo Oromootiif sababni guddaan aadaa dhaabaa keessatti karoorri bahu hojii irra ooluu dhabuu fi kanaafis sababni aadaan namni hojiin itti madaalamu jiraachuu dhabuu, hoogganni jiru dhibdee qabsoo Oromoo mudatteef furmaata qormaata dhugaa irratti hundaa’e dhiheessuu dandeetti akka hin qabne hubatan. Kana malees hoogganni ture ilmaan Oromoo dhaabatti dabalaman leenjisee hojii isaaniin malutti ramaduu dadhabuu, ganna hedduuf baqattummaa keessa jiraatuun haala ummatni Oromoo keessa jiru kan quba hin qabnee fi qabsoo saba Oromoo hoogganuuf hamileen akka hir’atu yaada dhiheessuun kanneen shaneen mormaan ture. Gama murna shanee irraa kan dhihaate, qabsoon saba Oromoo waggaa dheeraaf hooggana dhabuun rakkoo akka hin tahin, rakkoon ture namni waliif ajajamuu dhabuu fi gandummaa dha yaada jedhu ykn xiinxala jedhu irra gahan. Xiinxala jaamaa kana irraa dhaabbatuun tattaaffii hooggana biyyatti deeisuu fi humna waraanaa ijaaruu dura dhaabbatan. Ajaja Waraanaa addatti ijaarame akka karoora lafa kaayametti diinagdee hojiif barbaadamu dhorkachuu fi biyyoota ollaa irraa qaadhimamtoota dirree leenjisaatti dhihaachuu qaban karaa itti cufan. Waldhabbiin jabaataa dhuftee kanneen dhaaba keessa jiraanii fi fagoo arganis rakkoon kun karaa nagayaatiin akka furamu osoo tattaafatan miseensotaa fi hoogganoota dhibdee ABO sakaaleef furmaata barbaadan olola irratti oofuu jalqaban. Osoo dhaaba keessa jiran SBO-tti gargaaramuun warra “mana barnootaa OPDO” irraa bahe jedhaniin. Bakka hundatti caasaa dhaabaa yaada keenya hin fudhatu jedhaniin diiguu eegalan. ilmaan Oromoo barootaaf wal-amantiin waliin qabsaawaa turan guyyama tokkotti diina walitti taasisan. Bar murni kun OPDO waliin hojjataa, ganda akkasii ijaara jechuu jalqaban. Ifatti jaallan isaanii akka hoogganaatti waliin dalagan kora sabaatiin filaman barruu maqaa xureessii irratti facaasuu eegalan. Akkuma 2001 ammas ABO bakka lamatti facaasuu itti milkaayan. Akkuma 2001 murna QC OPDO fi farra qabsoo godhanii dhiheessan, olola dharaatiin miseensota shira isaanii hin hubanne walitti duulchisan.oromoota dhalootaan naannoo Arsii fi Baaletti dhalate hunda OPDO fi leelliftoota Juneeydii Saaddoo godhan. Loqoda nama naannoo Arsii fi Baalee hunda loqoda OPDO godhan. Gootoa naannoo kanatti dhalatan kanneen lubbuun hin jirre hunda abaaruu itti fufan. Ololli diiggaan kun hanga ar’aatti itti fufee jira. 3. Hawaasa Oromoo diiguu; Biyya hunda keessatti murni shanee ijaarsa hawaasa Oromoo hunda dhuunfachuuf tattaaffiin godhaa ture bakka hundatti ijaarsi Hawaasa Oromoo akka boora’u taasise. Jaarmaya hawaasaa dhuunfachuuf qofa kanneen hooggana ABO fi adeemsa qabsoo irratti quufa hin qabne, gaaffiilee haqaa qaban hunda akka diinaatti adda baasanii itti duuluu eegalan. Dhaadannoo ABO jechuun ummata Oromoo ti, Oromoo jechuun ABO jedhu irratti hundaa’uudhaan kanneen walaba tahan hunda diina Oromoo fi qabsoo bilsummaa godhanii dhiheessuun akka ummataan jibbaman duula wal irraa hin cinne irratti gaggeessan. Maqaa namootni hin qabne itti maxxansuun namootni hedduun bakka Oromoon itti walgeette akka lagatanii fi Oromummaa irraa abdii kutatan taasisan. Jaarmaya keessatti ilaalchi gandummaa akka babal’atu gochuudhaan Oromoon akka wal-shakkuu fi Oromummaan osoo hin taane eenyuu keenyatu achi keessa jira yaada jedhuun akka walitti dhufu dirqan. Kutaa USA magaalaa Minesota keessatti hawaasa bara dheeraaf ititaa ture, namni murni shanee ittiin hawaasa toohatuu barbaadu filmaata keessaa hafuu qofaan ilmaan Oromoo baroota dheeraaf hafuura obbolummaan waliin jiraataa turan diina walitti godhan. Kanneen baroota dheeraa qabsoof of wareegaa turan guyyama akkaataa dhaabni qabsoo Oromoo itti gaggeessu irratti gaaffii dhiheessan,moggaasni kun diina Oromoo miti Amaara, OPDOf hojjata fi olola kkf fakkaatuun maqaa xureessun ilmaan Oromoo hedduu waltajii hawaasaa irraa ari’uutti milkaayan. 4. Murni Shanee Yeroo adda addaatti kanneen bifa jaarmaya siyaasatiin of ijaaran irratti olola tokkummaa Oromoo booressu oofaa tureef haalli FIDO, AWO,fi ibsoo akkasuma ABO jijjiiramaa keessa dabran ragaa guddaa dha.duulli sun Ammas hin dhaabanne KWO,ADO fi OFC irratti deemaa jira.Barootaaf imaammatni murni shanee ilmaan Oromoo gar-gar faacaasuuf hordofaa turre har’a sadarkaa nama gosa keenyaa malee kan biroo dhagahuu nu hanqisuu fi kan keenya jennuun malee kan hafe hundi akka diina walii tahetti Oromoon fudhattu irraan saba Oromoo gahan.Yeroo har’a adda faca’uu hawaasa Oromoo irraa kan ka’e kan Oromoon akka hoogganaatti ilaaltu hin jiru. Kan jiru hooggana gandaa malee hooggana Oromoo miti. Haala 1992 keessa turre yoo ilaalle hangam akka hawaasni Oromoo diigamee hubachuun nama hin dhibu. 1992 Oromoo kutaa Oromootti dhalate hundi xinnaatu harki 90% hooggana ABO akka hooggana biyyaatti /National Leader/ ilaala ture. Amma haalli keessa jirru fokkisaa fi fuula dura deemuu ykn kaayyoo ummata tokko, biyya tokkoo fi hiree takka jettu san irraa akka fagaataa jirru mul’isa. Kuni maaliif tahe jennee of gaafachuun barbaachisaa dha. Xiinxala kiyya irraa haalli armaan oli saba Oromoo mudachuun amala farrummaa murni Shanee agarsiisaa ture irraa kan maddee fi qabsoo Oromoo hoogganuu dadhabuu irraa sababa dhiheessan barbaaduu irraa kan dhufe. Yeroo murni QC dhaaba irraa bahetti fi sana boodas sochiin dhaabaa laafachuuf sababni dhihaataa ture, Hayyuu Duree dhaabaa kan ture Galaasaa Dilboo fi murni isaa qabsoo hoogganuu dadhabuu dha jedhame. Biyya ambaa keessatti jaarmaya ummataa cimaa ijaaruu fi miseensota hedduu ABOn akka hin horanne kan godhe dadhabina Shanee osoo hin taane akka murni kun jedhutti kanneen “OPDO, Amaara, ykn farra” qabsoo bilisummaa tahanii dha. Akka isaan jedhanitti hooggana Daud Ibsaa jalatti ABOn humna Waraanaa akka hin ijaarree fi hin bobbaafne Kan godhe murna amma “Jijjiirama” jedhaniin kana jedhu. Hooggana shanee akka biyya keessatti deebi’ee ummata isaa waliin qabsoo hin goone kan dhoorke murannoo dhabuu isaanii osoo hin taane, kanneen isaan dadhabbii isaanii dhoksuuf akka diinaatti uuman tahuu qabu. Ganna dheeraa dura yeroo dhaaba kanatti dabalamu haala keessa dabre irra deebi’ee akka yaadadhu na godhe.leenjii siyaasaa ABO fudhe. Akka nama haaraa qabsootti dabalameetti seenaa dhaabaa fi haala inni keessa dabre, maaliif ummata Oromoo dhaqqabuun ijaaruu akka hanqate, jaarmayoota ummatoota naannoo TPLF fi EPLF duubatti akka ABOn hafe gaafachaa ture. Guyya irraa guyyatti kan natti himamaa turee fi anis bara dheeraaf ilmaan Oromoo na duubaan dhaaba kanatti dabalamanitti himaa ture akkamitti qabsoo tana bakkaan gahuu akka dandeenyu osoo hin taane, akkamitti ayyaan laallattotni, gantootni, seera dhablootni, kanneen Amaara tahanii nu keessa seenaanii fi kkf akka qabsoo sakaalan ture. Eegaa dhaabni Oromoon waan guddaa irraa eegaa ture, dhibdee gabrummaa akka hiibbootti hiikkachuu dadhabeef deebiin hoogganni shanee kennuuf leenjii guddaa itti qabu akkamitti diina akka of irraa faccisan osoo hin tahin ilmaan Oromoo” gantoota, Amaara, goobana, OPDO” fi kkf maqaan jedhamu kennameef irratti akka duulu, akkasumas hunda akka ija shakkiitiin ilaalu qofa jechuun ni dandayama. Dhiheenya kana hoogganooni dhaabbileee oromoo afur walitti dhufuun ni yaadatama. haala dabre irraa baratanii Oromoo gidduutti akka nagaan bu’u Oromoo irratti duuluun akka dhaabbatu Kan jedhuufi waliif tumsaa aaddaadummaa yaadaas waliif kabajaa diina qofa irratti Akka xiyyeeffatamu kan jedhu ture.kanatti sabboontoni oromoo hundi gamamchuu qabu. gaafii sabaa Waan taheef,garuu murna shanee biraa Kan muldhatu faallaa kanaati. duulli Oromoo adda facaasuun gaggeeffamaa ture ammas haarayoomfamee itti fufe. Haala gurri oromoo dhagayuu hin dandeenneen ilmaan Oromoo sabaaf jedhanii lubbuu isaanii wareegaa jiraniin oromoo miti,kaaniin diinaaf hojjata Jechuun maqa balleessii isaanii eegalan.yeoo oromoon keessaa tokko tahe diina raasaa jiru akkasuma wareegama guddaa walirraa cinne kennaa jiru kanatti yeroo Kan biyya alaa jirus hafuura obbolummaa gaarii argamsiisaa jiru kanatti duula maqa balleessii akkanaa eegaluun murni shanee farra qabsoo Oromoo akka tahan kan ragaa bahuu dha. Olola diiggaa waggaa dheeraaf oromoo keessatti oofaa turan qabaneessuuf qooda taphachuu irra hayyuu dureen shanee duula marraa lammafaaf hordoftoota isaa bobbaasuun tokkummaan Oromoo daran akka boora’u gochuun diina tokkummaa Oromoo irraa sodaa qabu tahuu shanee saaxila. Duula diiggaa ilmaan Oromoo gidduutti qabsiifame kana hoogganni Shanee ol’aanaan akka keessa jiru raagaan guddaan barruu Gaashuu lammeessaafi Odaa xasee laaluun gayaadha.


Qormaata Kutaa 12 Itoophiyaa Ka baranaa hatani interneetii irratti baasanii jennaan hambisan. Eennutti, maaniif hate?

Taphachisi Waan qormaata kutaa 12 baranaa dhiyoo tanaayyuu woma hedduu jechuutti jiran.Namu waan jedheef afaanma guutatee dubbata. Biiroo barnoota Oromiyaatii fi ministirii barnootaalleen qormaatii kun hatamuu ya mirkansan. Akka ministerii barnoota Federaalaa obboo Shiferrawu Shugguxee jedhutti qormaatii kun waan hatameef ammaaf jidduutti dhaaban. “Akkuma jirutti qormaata marsaa interneetii irratti baheen wal fakkaate argine.Tanaafuu qormaata itti aanu kennuun barbaachisaa miti jenne. Qormaata media irratti bahe kennuun barbaachisaa miti.Tanaaf qormaata guyyaa afran dhufaa kennan cufaa ya dhaabne jennee maatii,ijoollee ummata kennalleetti himuuf.” Ministerii barnoota qormaatii hatame jedhanii sab-qunnamtii irratti dubbatamaa ture dhraa jedhee kalee dubbate “Oduun haga ammaatti jedhan oduu dharaa biyya nagaa dhowwuu,maatii fi ijoollee dogongorsuuf odeessan.Maatiin tana beekanii ijoollee isaanii gorfachuu malan. Ijoolleelleen tanuma beekanii karuma qophaahan suniin qormaataa qophaahuu malan.” Tatullee dharati sun dhara taatee hin hafne.Akka jecha obboo Shiferrawutti haga fulaa poolisiin jirtutti qormaata bananii banamuu fi dhibaachun isaa hubatanitti hatame jechuun dhiba waan taateef jennee dogoggora uumameef “dhiifama gaafanna” jedha. Akka barataan tokko jedhutti eeguma innii qormaata fixe akka ka lammeesso fudhachuuf kutaa hin seennee fi waan jiraa ammoo sab-qunnamtii irraa caqasan itti himanii nama hedduutti deebii qormaata baranaa argate. “Ijoolleen gaafii qormaatallee waliin argatanilleen hinuma jirti.” Akka abbaan gurbaa isaa Sabbataa Finfinnee barsiisfatu tokko jedhutti wantii akkanaa kun waan hamilee barattootaa fi maatiillee cabsaati. Waan qormaata hatamee kana woma hedduu jedhan.Qormaata baranaa eennutti maaniif hate? Akka namii hagii tokko jedhutti barattootii Oromiyaa baranaa haga guddana waan hin baratiniif akka jarilleen qophaahuuf qormaatii duratti dheeratu maatii, qabsaahotaa Oromootii fi namii hedduun maqaa #Oromoprotests ykn Mormii Oromoo jedhuun mootummaa federalaa fi naannoollee gaafatee irratti didanii jennaan qormaata hatanii interneeti irratti facaasan. Qormaata baranaa silaa ijoollee kuma dhibba hedduutti fudhataa horii guddaatti itti bahelle. Itti aanaan itti gaafatamaa Biiroo Barnoota Oromiyaa obboo Fiixee Aberraa waan qormaatii baranaa ya hatanii hattututi hatee taatullee dhiyootuu guyyaan qormaatii dhibiin kennamu himamaa jedha. Wantii qormaata kutaa 12 baranaa hambise waan hedduu.Hagi tokko gareee mormii barattoota Oromoo,maati fi qabsaahota Oromoo akka qormaatii baranaa akka ijoolleen Oromoo barana haga guddaan hin baratan qophaahan tolchuuf duratti dabarsan gaafachaa bahe jedha. Jawaar Mohaammad warra akka qormaata baranaa duratti dabarsan gaafchaa bahe jedhe keessaa tokko. Maatii,ogeessa,barataa,qabsaahotaa fi ummata Oromootti addunyaa naannoo cufa keessaa akka qormaatii baranaa duratti dabru bilbilaa fi waan hedduun duule caqasuu didanii jennaan koreen Oromoprotests qormaatii bahu tolche jedha. Woma taateefuu akka ministerii barnoota obboo Shiferrawu Shugguxee jedhutti dhiyootuu kennuuf labsama.Qormaatii kutaa 12 qormaaa yuniversitii seenuuf fudhatan.


DIINUMMAAMOO AANTUMMAA?!?! –JAWAR MOHAAMMAD’n Obbo Margaa Fayyisaaf!!

#OromoProtests Obbo Margaa Fayyisaa, Hogganaan Biiroo Barnoota Oromiyaa, tarkaanfiin qormaata facaasuun mootumama dirqanii haqsiisuu kun hoojii diinummaati jedhan. Lakki Obbo Margaa koo, kun aantummaa malee diinumaa miti. Diinummaan barattoota Oromoo ji’a jahaa oliif Agaazii itti boobaasanii dhibbaatamaan ajjeechisanii, kumaatamaan hiisisaan, kaan bosonotti ari’anii osoo shoorarkaa kana keessa jiranii qormaata biyyoolessaa fudhadhaa jechuudha. Wayyaaneen tarkaanfii kana kan fudhatte diddaa barattoonni sirna ishiitiif qabaniif haaloo bahuuf ta’uu waanuma anaafi atis waliin beeknuudha. Ilmaan Oromoo qormaaticha baasan garuu haaloo bahuuf osoo hin taane dhaloota Oromoo tokko badii irraa hanqisuuf tarkaanfii . Yaa Obbo Margaa akkuma atuu beektu tarkaanfiin kun kan fudhatame yaaliin ministeera barnootaa mariifi manguddummaan amansiisuuf godhame erga firii buusuu hanqatee boodadha. Mee ijibbaata godhame keessaa waan aniifi ati waliin beeknu keessaa hamma tokko armaan gaditti wal haa yaadachiifnu. 1)Ji’a lama dura barattoonni, barsiiftonniifi maatiin waajjiraalee barnoota aanaalee qunnamuun yeroon qormaataaf qabamee achii siiqfamee barattootaaf yeroon qophaa’inaa akka laatamu waywaatan. Sadarkaa bulchiinsa naannoo Oromiyaattis jaarsoliin beekamoonifi hayyuunni biiroo keessaniifi kan pirazidaantii dhaquun yaaduma maatiif barattootaa dhiheessan. Isinis tole jettanii federaala yoo dhaqxan yaanni keessan fudhatama dhabe manneen barnoota 23 malee kanneen hafan keessatti qormaanni akka karooraatti akka laatamu murtaa’e. Isinis murtiin kun sirrii akka hin taaneefi dhaloota Oromoo tokko doomsuuf kan dhandhaarame ta’uu osoo beektanii sodaarraa ka’uun fudhattanii hojirra oolchuuf f gadiin deebitan. 2) Erga yaaliin kara sirnicha keessaatin qormaaticha tursiisuuf godhamee hoongayee booda, duulli karaa sirnichaan alaatin dhiibbaa godhuu eegalame. Kunis bilbila qondaalota sirna barnootaa federaalaa hamma aanaatti funaanuun duulli bilbilaan itti waywaachuu baname. Ministeerri barnootaa biyyatti, hogganoonni qormaata biyyolessaafi qondaalonni Oromiyaa tokko tokkoon namoota hedduudhaan qunnamaman. Isin Obbo Margaan mataan keessan bilbilaafi kallattiidhaan dubbifamtan. Garuu ammas ejjannoo qormaanni hin jijjiiramu jedhuun itti deemame. 3) Qormaata kana yeroo isaa yoo kan hin jijjiirre ta’e dhaloota badiirraa baraaruuf jecha tarkaanfin qormaaticha hanqisuu ( direct disruptive action) akka fudhatamu akeekkachiisni marsaalee hawaasaatiin facaafame. Qondaalota ijoo federaalaatifi Oromiyaatiif akeekkachisni kun kallattiin laatame. Ammas tuffiin itti fufe. 4) Erga qormaanni baafame harka nu gaheeyyuu guyyaa kaleessaa ministeertichaafi qondaalota muraasatti garagalchi ( copy) ergamee naannoo Oromiyaatti yoo kan qormaaticha haqxan taate hin beefnu jenneen. Akeekkachiisaafi hire dhumaa kanatti fayyadamuurra ministeerichi miidiyaan bayee osoo qormaanni bayuu ragaa harkaa qabuu hin baane jedhee biyya guututti sobe. 5) Carraaqqi kana hunda booda dha ‘ tola diddu lola hin diddu’ jennee tarkaanfii qormaaticha marsaalee hawaasaatin facaasutti kan dabarre. Akkuma akeekamettis gaafa kabajaan kadhatamtan ummata Oromoo tuffattanii gaafa salphattan qormaata haquudhaaf dirqamtan. Osoo barsiiftota, barattootaafi maatii isaanii dhageessanii, osoo manguddoo Oromoo harka darbuu baattanii kana hunda waliin hin geenyu ture. Ammas yoo taate badii teessan tanarraa barattanii dogongora akkanaa lammata dalaguu irra of qusachuuf hiree qabdan. Qormaanni kun deebi’ee kennamuu dura yeroo gahaan barattootaaf kenname, duurgoon barbaachisaan barsiiftotaaf ramadamee barnoota joollee dabre akka qayyabachiisan gochuu qabdan. Dabalataanis barattoota kumaatamaan manneen hidhaa keessatti ugguramanii jiran ammuma hiikun hiriyoota isaanii waliin akka qayyabatan godhuu qabdan. Wayyaaneen kana diddee akka amala isii yeroo gabaabaa keessatti qormaata haaraan dhiheessa yoo jette, waadaa keenya haaromsuuf akka dirqamnu itti nuuf himaa. Tarkaanfiin itti aanu qormaata baasu qofarratti kan daangayu osoo hin taane sirna barnootaa san jalaa gubbaan kan walitti diigu akka ta’uuf deemus gamanumaa akeekkachiisuu feena. Barri Oromoo tuffataniifi irratti tufanii bulchan dabree jira.


NAMNI ERGAMTUU DIINAA SAAXILE AKKAAMII GANTUU TAHUU DANDAYA ?

http://sikk.over-blog.com/ Obboo Hangaasa Ahmed jachuun Ilma Abbaan Qabsaawaa fi Sabboona tahuu Caala Ragaan hojii isaa gaha dha, quuqamnii inni lammii isaatif qabu yaroo dhugaa ardha qabsoo oromoo irraa jirtu isaa dubaachiisun kan isaa diinaa isaa godhu tahe enyuu kan dhugaa saba dubaatu ? obbo Hangaasa Ahmed nama guyyaa keessa qabsoo oromoo irraa qooda fudhate osoo tahiin warraa hunde ganamaa irraa eegale family isaani qabsoo oromoo irraa qooda fudhata turaan tahu ragaa qabatama lafa jira . Qabsaawummaa fi Sabboonummaa fi Gootummaas akkasuma dhalootara kan dhaalan malee kan akka odeeysituu fi Ergamtuun of hin beeyne guyyaa keessaa Qabsaawa tahanii yoo kaan of fakkeeysanii shirraa fi Dabaan dhugaaratti Duulanii miti !!! ➡Obbo Hangaasaa Ahmed fi Adde Salihaa Samii ➡Yaroo $ 20,000 guuranii gabaasan Sabontoota dhugaa tahanii gaafa ↔Girmaa Xuruneh kan Barattoota Oromo dhiiga Xuuxaa jiru kan dhiiga Ilmaan oromo dhangalaasa ture Saaxilan gantoota Eergamtoota diinaati jachuun maaf barbaachise .? dhugaa Ilmaan Oromo martinuu arkan dhooysuuf warri of dhooysee waa namaratti barreeysu garagarummaa keessaniifi Girmaa Xurunh Maali? Deebisaa fi Murtii Ilmaan Oromotif dhiisa


#OromoProtests Via Beekan Gulummaa Irranaa Yoosef hambaa Tolaatiin DUBBISAA WALIIF RAABSAA! Barattoota Qormaata Biyyoolessaa Kutaa 12ffaa fudhachuuf kaadhimamtanii jirtan hundaaf: Tokkummaan kaanee ilkaan wayyaanotaa waan irraa harcaafneef baga gammadne jechuun fedha. Wayyaaneen akkuma kaleessa dhiiga barattoota keenyaa lafa irra lolaasaa turte karaa qormaata biyyoolessaan immoo ijoollee keenya miidhuuf kan karoorfatte qaaniin lafa ilaaltee haga sabni Oromoo ga’us barteetti. Injifannoo nama boonsuudha. Tarkaanfiin itti aanu maali? 1. Barattootni hunduu qormaati darbeera jettanii barruulee keessan boraafattanii akka hin ciisne. Ijoolle, qabxii bareedaa fidanii darbuunis injifannoo caalu akka ta’e asumaan beekaa. Kanaafuu, ammuma irraa eegaltanii dubbisuudhaan akka of qopheessitan isiniin jedha! 2. Barsiisonni keenya akkuma beektan ijoolleen qabsoo irra waan turaniif barnoota isaanii haalaan hin xumurre. Adaraa dirqama lammummaa fudhaatii bakka hin xumuramne hundaa barattoota keenya xumursiisuu yaalaa. Qaamoleen mootummaa kanaaf ‘budget’ kennuu dhiisuu danda’u, waanuma fedhe yoo ta’e iyyuu isin dirqama lammummaa ba’aa! 3. Barattootni keenya immoo aadaa waliin qayyabachuu, walqayyabachiisuu fi wal gaafatanii wal irraa baruu horadhaa. Muuxannoon qabu irratti hundaa’ee kun baay’ee jabaatee nu biraa hin mul’tu. 4. Qormaata biyyoolessaa bara jalqabaatii ka’ee haga ammaatti jiru barbaadaatii sirriitti irra deddeebi’aa hojjedhaa. Waan isin ajaa’ibu akkan argee darbetti kanneen osoo bifa hin jijjiirratin irra deddeebi’anii dhufan jiraachuu malu. 5. Baatilee biiroon barnoota biyyattii isiniif kenne keessatti adaraa hojii biraa hojjechuu dhiisaatii akkuma nama midhaan daakuu barnoota keessan sirriitti qayyabadhaa bulleessaa. 6. Maatiin barattootaas ijoollee keessaniif baatilee kennamaniif kana keessatti tumsa jabaa godhaafi. Ijoollonni waan ta’ee fi ta’aa jiru hundaa maatii keessan sirriitti hubachiisaa! 7. Kan xumuraa fi kan booree……WALTAANEE KARAA HUNDAA MIRGAAN HAA GALLU! Namoonni yeroo qayyabattan yookaan ‘qormaata baroota darbanii’ osoo hojjettanii kan isinitti cimu yoo jiraate anas ta’e ilmaan Oromoo addunyaa kana irra faca’anii jiran karaa “social media’’ kana gaafachuu hin sodaatinaa! We are ready to help you! Galatoomaa! Injifannoon Saba Bal’aa Oromoof!


DHAAMSAFI AKEEKKACHIISA CIMAA WAYYAANEEF (TPLF)

(Share godhuun wayyaanen gahaa, opdoniis akka hiiktuuf dhaqqaban) (Saphaloo Kadiir irraa) Nuti OromTPLF-Justiceoon, abbaan Oromiyaa warri naman tuuqne kan tuqan immoo of irraa hin hafne dhaamsa akeekkachiisa makate guddaa isiniif qabna. Qoruumsi seennaa Univarsitii (University Entrance Exam) qabsoo ilmaan Oromootiin jaalattannii osoo hin taane dirqamtanii yeroo isaa akka dheereessitan isin goonee jirra. Sababni kana gooneefiis guddaan ilmaan Oromoo waraanni wayyaanee ajjeessu, miidhuufi hidhuun akkasumaas manneen barnootaa mara mooraa waraanaa gootanii, Oromiyaa guutuu afaan qawweetiin bulchuuf waan labsaniiif manni barnootaa ji’a 4-6 cufamee waan tureefi. Naannooleen biraa mana barnootaa seenanii yoo sirnaan baratan barattoonni Oromoo mana hidhaa seenaani uleefi ‘torture’ aagibaawaa turan. Kanaaf barattoonni Oromoo barattoota naannoolee biraa waliin qoramuu hin qaban jedhee barataan, maatiin, hojjataan, jaarsooliifi hawaasni oromoo yoo kabajaan gaafatan ministeerri barnootaa (wayyaanee) gurratti qicachuu dhabe. Inumaatuu gaaffii mirgaatiif deebii sirrii nuuf laachuu irra akka adabaatti qoruumsi kun akka kennamuu labse. Nuti immoo yoo obboleewwan, ilmaaniifi ummanni Oromoo saboota biraa irra shira wayyaaneetiin miidhamu garaan nu danda’ee hin teenyu. Kanaaf “Miidhamnuus fayyadamnuus saboota biyyattii waliini malee kophaa miidhamuufi kophaa fayyadamuu hin qabnu” kaayyoo jedhuun kaanee tarkaanfii keessa deebi’ii hin qabne fudhanne. Fudhannees shakkiif mamii takka malee galma xiyyeeffannees tuqnee bu’aa injifannoo cululuuqxuun faayamte galmeessine. Qabsoon teenya kan injifannoo galmeessite kana qofaa miti (Haqamuun maaster pilaanii afaaniin jedhamees injifannoo baraanaati) Ammaas taanaan ilmaan Oromoo qoruumsa ji’oota muraasa achi siiqsuun qofti gaaffii keenyaaf deebii quubsaadha jennee hin rafbu. Deebiin gaaffiilee keenyaa gurguddoon ammallee baayyeetu hafe. Tartiibni gaaffii keenyaa hiriira mixii akka taate eenyulleen hubachuu qaba, keessattuu Wayyaaneen. Gama biraatiin tarkaanfii qoruumsa haqsiisuu akka fudhannu kan nu taasise bu’urri ka’uumsaafi sababni guddaan mormii master pilaanii Finfinnee tahuun ifa. San booda immoo hidhaafi ajjeechaan barattoota Oromootti cimuu, dhiittaan mirga namummaafi tuffiin wayyaaneen Oromoof qabdu dabaluun birkii shira mootummaan kun nurraan gahaa jiru tahee jiraachuu isaati. Ammaas taanaan qooruumsa itti aanu kana balaa jalaa akka hin ewwaluuf, salphinaafi kufaatii hamtuu amma kufte tana jalaa of baasuuf gaaffiilee saba guddaa sirnaan deebisuufi waan Oromoon jedhu kabajaan dhageeffatee mirga keenyaafi eenyummaa Oromiyaa irratti qabnu amanee fudhachuun dirqama taha. Kanaafuu; nuti sabni Oromoo dhimmoota kanatti aanu saffisaan akka hojiirra oolchuu ammaas yeroo xumuraatiif dhaamsa akeekkachiisa makate kana dhaamnaaf. Tahuu baannaan immoo qoruumsi itti aanuus fashalaa’uu qofa osoo hin taane tarkaanfiin biraas akka fudhatamu gad jabeessinee beeksifna. 1) Barattoota, barsiisoota, hayyootaafi ummata Oromoo waan mirga isaanii gaafatan qofaaf shira itti akeekee manneen hidhaatti akka dinnichaa badeetti ol guutee, uleefi hadhoochaa hamaan miidhaa irraan gahaa jiru mara haal duree tokko malee gad dhiisuu qaba. Barataan, hayyoonni, hoggantoonni paartii siyaasaa Oromoo keessattuu mormii master pilaanii bara 2014 taasifame irraa jalqabee jimlaan hidhamuun kan itti hammaate tahuun beekkamaadha. Kanneen hidhaman kun marti ajjeefamuu, hidhamuufi reebamuu barattootaa kana waan balaalleeffatan qofaaf mana hidhaatti darbaman. Kanaaf ilmaan Oromoo badii malee mana hidhaatti miidhamaa jiran kana gad lakkisuu qaba. Keessattuu gaaffiin jijjiiruu yeroo qoruumsaa barattoota hidhamaniis gad dhiifamuu akka qaban gaafachuutiis ni dabalata waan taheef barattoonni kuma baayyeen hidhamanii jiran bilisa baafamanii qoruumsa itti aanu kanaaf ammarraa qophaa’uu akka qaban taasisuu qaba. 2) Ammaan booda yeroo duraa caalaa naannoon Oromiyaa akka waraana wayyaaneen goolamtu mamii hin qabu. Nuti kan akeekkachiifnu immoo waraanaan gooluuf hidhii ciniinnachuu osoo hin tahin labsii duraan Oromiyaan humna waraanaatiin akka to’atamtu baasee ture san mootummaan wayyaanee hatattamaan kaasee, waraanni federaalaas tokko osoo Oromiyaa keessatti hin hafne baasuu qaba. Biyya eeguuf kan jedhu immoo Oromoof gatii akka hin qabne hubachuu qaba. Biyya kan eeggatu hawaasa biyyatii malee waraana wayyaanee kan gubbaa hanga jalaatti aanga’oota wayyaaneen hogganuu miti. Kanaaf Oromiyaa kan eegu hawaasa Oromoo qofa. Sanirraa kan hafe waardiyummaa wayyaaneetiif poolisiin naannoofi milishaan gahaa dha. 3) Hojjattoota maqaa mormii fi fincila ilmaan Oromoo mirga isaaniif taasisan sababeeffachuun hojiirraa ari’amaniifi adabamaa jiran yeroo torbee tokko hin caalle keessatti hojii irratti deebisuun dhiifama gaafatee nagayaan hojii isaanii akka hojjatan taasisuu qaba. Kana malees mootummaan kun hojjattoota Oromoo hojiirraa ari’uun lakkoofsa hoji dhabdootaa dabaluu osoo hin tahin ilmaan Oromoo sadarkaa ol aanaan baratanii hojii malee ammaas akkuma gaafa maatiin barsiisuu gateetii warraa irratti ba’aa tahan hojii isaaniin maltuufi sadarkaa baruumsa isaaniin wal gittu irratti ramaduun lakkoofsa hoji dhabdootaa hir’isuu qaba. Labsiin dhiheenya kana hoji dhabdoota xiqqeessuufi dargaggoota miliyoona hojitti galchuuf karoorfame san dhugaa taanaan (waan dhugaa hin fakkaanneef) saffisaan hojiirra ooluu qaba. HUB: Ogeessa ogummaa injiinariingii digriin eebbifame kan barnoota kutaa 8’tti dhaabee waliin IMX’ti ijaaranii ‘cobil stone’ hojjachiisuu immoo gonkuma hin fudhannu. 4) Qoruumsi haqamuun badii mootummaa wayyaaneetiin tahuu hubatee oromoo dabalatee barattoota, maatiifi hawaasa Itoophiyaa guutuu dhiifama gaafachuun dirqama mootummaa kanaati. Akka argaa jirrutti immoo mootummaan wayyaanee haqamuu qoruumsichaaf akka balleessaa ummata oromoo taheetti quba nutti laachuun sabni biraa ija aariifi jibbaatiin akka nu ilaalan taasisuu barbaada. Kun immoo ammallee mirga ofii gaafachuun wayyaanee biratti akka yakkaatti ilaalama jira waan taheef nyaara nutti guuruun nu sodaachisuu fedhuu isaa mul’isa. Kana waan taheef haqamuu qoruumsichaa badii mootummaa wayyaaneetiin akka tahe, sababa dhiibbaa mirga ilmaan Oromootiif akka tahe afaan guutee dubbachuun hawaasa biyyatti guutuu araarsuuf amansiisuu qaba. 5) Barsiisoonni yeroon kan boqonnaa isaaniiti waan taheef barsiisoota hanga barattoonni Oromiyaa irra deebi’anii barnoota isaanii xumuraniitti barsiisaniif mindaa dabalatee faaydaalee biraa kan akka durgoo oolmaafi geejjibaa ramaduu qaba. Haala mijjaawaafi tasgabbiin barnoonni akka laatamuufi barattoonni Oromiyaa keessa jiran barnoota karatti jalaa hafe hanga xumuran baajata gahaa ramaduu qaba. Baajanni kuniis barsiisoota yeroo dabalataaf hojiin laatameef kana hamileefi si’aa’inaan akka baruumsa xumuraniif taasisa. Hojjataan mootummaa hojii dabalataa itti laatamee yeroo bobbahu dirgoofi kafaltiin geejjibaa akka laatamuuf seera hojjattaa irratti mootummaa kanaan tumamee kan jiru waan taheef kafaluun dirqama. Hojjataan tokko faaydaa seeraan kaayameefi hayyamameef hanga argatuu mirga hojii san hojjachuu diduu qaba. Kanaaf mirga isaanii guuteefii dirqama akka bahan taasisuun dirqama. 6) Magaalaa Finfinnee dabalatee magaalaalee Oromiyaa baayyee keessatti gaaffii bu’ura fincila Oromootiif sababa tahe kan lafa saamuufi manneen hiyyeeyyii diiguu, maatii harka qalleeyyii dasaa(goojjoo) ijaarachuu hin dandeenye dirretti facaasuu, tooftaa investimentii jalatti dahachuun lafa Oromoo saba biraaf hiruu akkuma itti fufetti jira. Biyya guddisuun dura wal qixxummaa mirga namoomaa irraa jalqaba waan taheef, biyya hiyyeeyyiin keessatti tuffatamtu, dhiitamtuufi lallabduus hin dhagayamne; tan qabaataan maallaqa isaatiin itti kabajamu, biyya mirga namaa dura mirga maallaqaa eegdu ijaaruu hin barbaannu waan taheef, akkasumaas qabaatee dhabuus ilmaan Oromoo mirga lafa abbaa isaanii irra jiraachuu guutuu qaban waan taheef hatattamaan lafa saame abbaa irraa saameef deebisee, manneen hiyyeeyyii diddiigees ijaareefi dhiifama gaafachuun itti galchuu qaba. 7) Ilmaan Oromoo yeroon barnoonni jala dabre naannoo garii ji’a 4 bakka gariitti immoo ji’a 7 ni gaha. Kanaaf qoruumsa kana yoo achi dheeressu yeroo barnoonni ilmaan Oromoo jala dabre kana ilaalcha keessa galchuun yeroo gahaafi barattoonni keenya itti quufan laachuuf qaba. Kana tahu baannaan ammaas barattoonni keenya tasgabbiin barnoota xumuruu hin danda’an waan taheef ija keessa wal nu laalchisa. Asirratti immoo waan tokkoon gad jabeessee tuquu barbaada. Inniis maali yoo jettan, akka oduu gara keessa beektootaatiin lootee baate takka irraa hubannetti qoruumsi lammaffaas ni hatama jedhanii shakkuun yoo loohee bahe immoo barattoonni guutuu biyyattii miidhamuu hin qaban yaada jedhuun qoruumsa Oromiyaaf baasan kan naannoolee biraa irraa addaa godhuuf akeekuu wayyaanee dhageeyaa jirra. Kun immoo dhugaan yaadamee hojittiis hiikame taanaan balaa guddoon wayyaanetti akka buutu cimsinee akeekkachiifna. Kanaaf yaadaafi akeekni tortoraan kun hafuu qaba. Oromoonnis dhiheenyaan hordofuu qaba. 8) Mootummaan wayyaanee dogoggora isaa irraa gad fageessee barachuu qaba. Ani aangoo, baajata, ibidda qawweefi waraanaan harkaa qaba jedhee, ilmaan Oromoo miidhuu irraa of qusachuu qaba. Waan malee kana hin jenne. Fknf; Akkuma beekkamu barattoonni Oromoo ji’a 7 osoo hin baratin qoruumsaan miidhuuf yoo akka qoraman mootummaan kun labsu baayyee gaddanii akka dabruuf gaafachaa turan. Guyyaa arra Caamsaa 30, 2016 qoruumsi shiraaf aggaamame kun akka haqamu mootummaan yoo labsu gaaffii isaaniitiif deebii argachuu isaaniitti waan gammadanii dhiichisan qofaaf waraanni wayyaanee walitti guuree, kaan tumaa, kaan hidhaa jira. Namni gammachuus tahee gadda itti dhagayame hanga nama biraa hin miinetti akka barbaadetti ibsachuu mirga uumamaan kennaameef qaba. Kanaaf mootummaan wayyaanee shiraa hija bahiinsaafi aaraa bahuu qofaaf ilmaan Oromoo miidhuufi mirga dimokraasii bira dabree mirga uumamaa hanqisuufi dhoorkuuf wixineeffatee wixxifatu kana hatattamaan dhaabuu qaba. 9) Wantoota lakkoofsa 1-8 tuqameefi kkf kan hin tuqamiin baayyee hatattamaan hojiirra oolchuu baannaan, hojiirra oolma isaatiis ifaafi ifatti ummata Oromootti mul’isuu baannaan, tooftaafi siyaasaa qammantuu tanaan karaa mul’atuuniis tahee karaa dhooysaatiin miidhaalee ummanni Oromoo jibbuufi balaalleefatu hojjachuu irraa of hin qusatu taanaan, balleessaa isaatiif saba Oromoo komachuu fi xurii sobaatiin faaluu irraa adabachuu baannaan qoruumsa itti aanu qofa osoo hin tahin wayyaaneen akka baddu gad jabeessinee akeekkachiifna. Sabboontoonni, onnattoonnifi quuqamtoonni ilmaan Oromoo marti immoo qabsoo injifannoo boonsaafi warqiin faayamte tan biraas dacha dachaan galmeessuuf duraan irra mudhii jabeeffatanii tarkaanfachuu akka qaban akkasumaas hojiirra oolma yaadoota kanaaf murannoon sossoo’uun injifannoo seenaa taatu galmeessuu itti fufaa jechuun dhaams koo goolaba. Injifannoon seenaa keessatti kanaan dura hin dhagayamin qabsoo ilmaan Oromootiin ni galmooyti. Gadaan quufa….. Horaa Bulaa!