Qorraa fi Qilleensa Hamaa dandammachuun Lubbuun Hafe

WASHINGTON, DC — Abbaan gurbaa umruii waggaa 16 kan dilbata darbe boolloo gommaa xayyaara San Jose Californiyaa dhaa gara Maui dhaqaa ture keessa dhokatee deemaa ture oduu isaa yeroo jalqaba dhaga’an kan rifatan ta’uu isaanii fi booda irra garuu ilmi isaanii fayyaa ta’uu isaatti boqonnaa argachuu isaanii dubbatan. Gurbaan Yahya Abdi jedhamu balalii sa’aati afurii sana irraa lubbuun baraarame yeroo ammaa hospitaala Hawaaii keessatti wal’aanamaa jira. Abbaan isaa VOA sagantaa Afaan Somaleef akka ibsanitti oduu sana kan dhaga’an kutaa tajaajila poolisii Hawai irraa bilblaan ta’uu ibsan. Mucaa isaanii jimaata darbe yeroo dhumaaf arguu isaaniif waliin ta’uun sagaduu isaaniis ibsaniiru. Imala sodaachisaa akkasii ilmi koo geggeesse TV irraa wayitan dhaga’ae Rabbi isa oolchuu isaaf galateeffadheera jedhan. Ilmi isaanii yeroo mara Afriikaatti deebi’uu kan fedhu ta’uu dubbata, haala gamasiif garuu yeroo ammaa deebi’uu kan hin dandeenye ta’uu itti himana jedhan.


Ajjechaa Dhaqqabeef Al-Shabaab Itti Gaafata Fudhate

No media source currently available


Torban Talaaii Itiyoophiyaa Keessatti Jalqabame

No media source currently available


Sodoomummaan Biyya keenyaaf Salphina jedhu Patriyaarkiin Waldaa Ortodoksii

FINFINNEE — Paartiyaarkiin Tokkummaa Waldaa Kirstaanaa ORTODOKSII Itiyoopiyaa Bitsu -we Qiddus Abune Maatiyaas ayyaana waggaa dhufaa jiru ilaalchisuun eebbaa fi dhaamsa dabarsan keessatti dhimmoota ka biroo illee tuqanii jiran. Quunnamtii saal-tokkichaa yookaan quunnamtii-Sodoomii ilaalchisee dhaamsa dabarsuun garuu abboota amantii biratti wanna baratame hin turre. Dhaamsa sana dabarsuun isaanii isaanii fi waldaan isaan hoogganan hagam akka dhimma kana irratti yaaddoo qaban agarsiisa jedha gabaasaan keenya. Dhaamsi isaan dabarsanis lammiiwwan biyyattii maratti kan fuuleffate ture. partiyaarikichi akka jedhanitti yeroo ammaa kan lafa Itiyoopiyaa irratti hojjetamuun haa hafuu dubbatamuun hin turre quunnamtiin cubbuu kun lafa keenya irratti dhaga'amuun kabajaa qulqullummaa Waaqayyo Itiyoopiyaaf kenne ka dhabsiisu itti dabalee Itiyoopiyaa keessatti misoomaa fi guddina utuu hin taane, badiisaa fi kufiinsa akka hin fidne lammiin Itiyoopiyaa kam iyyuu quunnamtii cubbummaa, quunnamtii SODOOMII kana ofi irraa aggachuu qaba jedhan. Tokkummaan waldaa Kiristaanaa ORTODOKSII wal quunnamtii saala tokkichaa yookaan quunnamtii SODOMII akka jabeessitee loltus dubbatanii jiran Paartiyaarkichi Abuune maatiyaas.


Kutaan kibba Sudaan Baantihuun Mormitoota mootummaan To'atamte

Angawoonni waraana bilisummaa uummata Sudan har’a akka jedhanitti humnootiin farra mootummaa magaalaa Unity state jedhamu Bantiu qabatanii jiru jechuu dhaan dubbi himaan SPLA colonel Philip Aguer al jazeeraaf mirkaneessaniiru. Mootummaanis humnootiin kun tarii mootummaa Kaartuu m biraa deggersa argachuu mala jedhee jira. Ripxe loltoonni garuu himannaa sana haalanii jiran. Humnootiin farra mootummaa Bentiu kaleessa qabachuu beeksisanis dubbi himaan mootummaa Michael makuei Lueth garuu lolli itti fufee jira. mootummaanis magaalattii deebisee to’achuuf jira jedhan. Humnootiin farra mootummaa SPLA-TU lola torban darbe tuqate jechuun himatan.


Hiriirri Farra Sodoomotaa Finfinnee Ni Hafe

FINFINNEE — Waa’ee qophee adeemsa miillaan hiriira geggeessuu ibsi kennamee guyyoota lama keessatti ture hafuun isaa dubbatamuun kan jalqabame. Sodoomummaa fi aadaawwan bakka biroo dhufan ittisuu mata duree jedhuun Ebla 18 geggeessamuuf kan ture adeemsi miillaa kan hafe kan beeksise garee hiriira sana qindeessan keessaa tokko waldaa Mahbere weyineye T/Haimanot ture. Dura taa’aan waldaa kanaa Memir Dereje negas VOAf ibsee jira. Amma kan jiru hiriirri nagaa sana geggeessuun kan hin danda’amne ta’uu isaa ti. Yeroo hin murtoofneef dhaabateera. Kanas dura taa’aan Fooremii dagaggoota Finfinnee obbo Tsegaye fi miseensonni koree sanaa natti himaniiru. Waraqaa geggeessuun hin danda’amu jedhu bulchiinsa magaalaa Finfinnee harkaa kan fudanis isaan turan. Memir Derejeen akka jedhetti adeemsa miillaa sana qofaa utuu hin taane waltajjiin marii mata duree wal fakkaatu irratti geggeessamuuf tures hafee jira. Mariin sun geggeessamuuf kan ture sanbata darbe Ebla 4 bara 2006 galma bulchiinsa magaalaa Finfinnee keessatti yoo ta’u sunis hafeeraa jedhe. Waltajjii T/Himanoti qabee hospitaala Tikur Anbesaa bira darbuu dhaan hanga waltajjii Ethio Cubatti ta’uuf kan ture adeems miillaa geggeessuuf iyyata kan galfatan waldoolii lama turan. Mahbere wyiniye T/Hamimanoti fi fooremii dargaggoota Finfinnee turan. Bulchiinsi fooremii dargaggoota Finfinnee dhimma kana irratti yaada kennuu irraa of qusataniiru. Irra deddebsuun bilbilus deebii hin arganne jedha Eskinder. Hiriirri kun akka geggeeffamu sabaa himaaleen sadarkaa addunyaa gabaasan iyyuu waa’ee dhorkamuu isaa garuu qamni kam iyyuu ibsa hin kennine. Memir Derejen hiriirri kun kan hambifameef waldaa inni dhimma hoogganuttii hidhata qabuuni jedhee jira. Sababaa isa sirrii ta’e baruu hin dandeenye. Geggeessuun akka hin danda’ame natti himan. yeroo nuti ibsa kennuuf qophoofnutti immoo bilbilli tokko waldaa Kirstaanaa Orotodox irraa bilbilamuu dhaan hiriira sana dhaabsisuuf akka dhaqan fooromii dargaggootaa irraa obbo Markositti himame. Mahbere Weyiniyyeen waldaa uggurame waan ta’eef nuyiin bakka hin bu’u. kanaaf dhimma kana waan ilaaleen rakkoon yoo uumame nu hin ilaallatu jechuu isaanii natti himan. Mahbere Weyinyen kan seeraas haa ta’u hin ta’in gaaffi sun gaaffii biyyaa hamma ta’ee jirutti, amantii kan hin qabaanne illee yoo gaafate deggeramuu qaba. Kanaaf namoota waldaa Kirstaanaa irraa dhaqanitti gaddeera qofaa utuu hin taane itti qaana’eera jedhe. Dhimmi kun dhimma waldaa tokkoo qofa utuu hin taane dhimma uummataa ti kan jedhu Memir Derejen miidhaa inni dhaqqabsiisaa adeemu bal’ataa waan deemeef uummata dadammaqsuuf ture jedhee jira. Mahbere Weyinye Abune T/Haimanot kaaba shawaatti kan argamu gedaamii weyinye Abune T/Hamimanot fi gedaamii kanneen biroo gargaaruuf jecha bara 1987 hundeeffame. Bulchiinsi waldaa kanaas bara 2001 jalqabee itti gaafatamtoota waldaa orotodoxii hanga tokko waliin wal dhibdee keessa akka ture memir derejen ibsee jira. Hojii keenya hanga ammaatti hojjetaa utuu jirruu sodoomummaa mormuu keenyaan attamiin ka seeraa miti jedhamne jedhee jira. Sodoomummaan akka tabuutti biyya ilaalamu Eth keessatti mata duree kana irratti ibsi kannemu hin jiru. Waggoota sadii dura Finfinnee keessatti kan geggeessame gumii AIDS fi dhukkuboota quunnamtii saalaan daddarbanii irrattis hooggantoonni waldoolii orotodoxii, protestantii, katolikii fi musliimaa ibsi isaani gaazexeessota biyya keessaa fi alaaf kennuuf turanis akka tasaa hafuu isaatu ibsame. Sababaan isaas hin beekamne. Embasiin Ameerikaas lammiiwwan isaa bakka hiriiri sun geggeesamutti akka hin argamne akeekkachiiseera. Hiriiri sun hafuun isaa ibsamu dura embasiin Amerikaa finfinnee jiru ibsa baaseen hiriirawwaan kan nagaati jedhaman iyyuu gara hookkaraatti jijjiiramuu malu jedhee jira.


Itoophiyaan Leenjisaa Kubbaa Miilaa Haaraa Serbiyaa Filattee Mariif Finfinneetti Yaamte

WASHINGTON,DC — Leenjsiaan haarahii Sewunet Bishawu fulaa bu’ee hojjachuuf yaaman kun, Goran Stevanovic nama dhalootaan Saaybeeriyaatii durii garee kubbaa miilaa Gaanaatii fi itti aanaa leenjisaa garee Serbiyaa Montenegroo tahee hojjachaa bahe. Akka perzdanatiin Federeshiinii kubbaa miilaa Itoophiyaa, obboo Juneddiin Bashaa jedhetti leenjisaa kana nama afran warra 27 keessaa walti hafe keessaa filan. Dhiyoottuu Finfinnee dhufee waan kontoraata isaa bulchoota kubbaa miilaa waliin mari’ata leenjisaan haarahii kun. “Akka innii torbaan dhufu Finfinnee dhufee waan hujii isaa irratti mari’atu yaamuutti jirra.Waan mindaa isaa,hujii isaa,hoteelaa fi waan hedduu irratti mari’anna.” Istivanoovichii(Stevanovic) kun nama ganna 47ti.Itoophiyaan akka obboo Juneddiinitti itti aanaa leenjsiaa Itoophiyaa tolfachuu feeti taatullee leenjisaa haaraa kanaan wal mari’atti. Oduun tokko tokko Itoophiyaan leenjisaa haaraa filattee adoo hin turinuu huji irraa gussite jetti, taatullee koreen teknikaa jara hujii tanaa dorgome afran walti hafe keessaa nama biyya Portugal, Mario Bartiisee dubbisuuf barbaaddee dhabdee jedha obboo Juneddiin. Walumattu nama 27 leenjisaa Waaliyaa tahuuf biyya akka akkaa keessaa dorgome. Leenjsiaa kubbaa miilaa Itoophiyaa ka durii Gurrandhalaa dabre hujii irraa dhaaban.


Waldaan Misooma Biyyoota Ollaa Afrikaa Bahaa,IGAD Ebla Dhufu keessa Waraana Suudan Kibbaatii Nagaa Eegu Erga

WASHINGTON,DC — Korii IGAD 25essoo Finfinneetti taa'e akka mootummaa fi warrii mootummaa suniin wal hadhu qalbuma nagaatiin mari'tee fala barbaadu fedha Waldaan kun eegii Suudan Kibbaatti namii waraanaa walti baafatee asitti akkana fala barbaaduuf faana jira. Mariin Finfinneette 25eessoolleen woma biyya tana rakkoo baasaniin irratti mari’ate. Waan IGAD hajaje keessaa tokkoo akka laftii Suudan Kibbaa,biyyaa handhura lafaa taate ta akka eela zayitii faan eegumsa argattu,nama nagaa waranaa jidudu baasanii ka rakkate gargaaran,akka namilleen ila nyaaphaatiin wal hin laallee fi qalbuma nagaatiin wal mari’atu fa. Tanaaf akka waraanii nagaa eegu ka PDF jedhamu achitti ergamu hajaje.Itti gaafatamaan marii araaraa Suudan Kibbaa Siyyum Mesfiiniiti. "Haga biyyiti qopheefootee ya ergine jettutti eeguu hin malle.Waraanii Tokkummaa Mootummootaa waan cufa qopheeffatee waraana erguuf ji’a 6-9 tura.Nu ta akkasii hin feenu.Hujii bu’aa qabdu,ariifttuu feena.” IGAD, akka mootummaa Suudanii fi waraanii mootummaa kanaan wal hadhuutti jiru rakkoo isaanii garaa ballatee mari’atu,wayiif jedhee wa walii dhiisu,nama nagaa waraana jidduu baasu,ka rakkate gargaaree ufillee ila nyaaphaatiin wal hin ilaalle fedha. Biyyiti waraana nagaa eeguu kana erguuf deemtu Keenyaa,Itoophiyaa,Riwaandaa fi ta Burundi mirkana.Jibuutii irrallee woma eegatan. Dubbii bulchootii Suudan Kibbaa irratti wal dhabanitti warana isaanii lamatti baasee namuu gara gosa ufii bahee lolaa walti rakkate. Waraani waldaan Afrikaa gama Bahaa Suudan Kibbaatti erguuf deemu kun lafa eegee qalbii namallee qabbaneessa. Taatullee yoo qaraa Waldaa Afrikaatii fi Tokkummaa Mootummootaa irraa eeyyama argate hujii tana jalqaba.Akkas taanaan horii waraanaa kanaa bahullee addunyaatti baasaaf.


Bulchooti IGAD Rakkoo Suudan Kibbaati Fala Barbaaduuf Bori Finfinneetti Kora Taa’an

WASHINGTON,DC — Biyyooti Miseensa IGAD rakkoo Suudan Kibbaatiif fala dhahumatti jiran IGAD ,dhaaba Walgargaarsa Biyyoota Ollaa Afrikaa Gama Gaafaa Misoomana Wal qarqaaraniiti. Gaafa bulchooti Suudan Kibbaa wal dhabani namii waraanaa walti baafatee asittu akkanuma fala barbaadaa bahan.Jariu kun duraan mariin araaraatiin dubbi tana jalqabe. Jarilleen marii Ammajii dabarte Finfinneetti teette irratti walii gallaa jedhullee sun hin taane iluma nyaaphaatiin wal laaluutti jiran. Dhaabi Misooma Afrikaa Gama Bahaa, IGAD amma ammoo jara kana Finfinneetti walti yaamee akka biyya sunitti waraana nagaa eeguu erguu dandahaniin irratti mari’ata. Akka oduu hima ministera haajaa alaa Itoophiyaa,Diinaa Muftiitti rakkuma Suudan Kibbaa tun kora guddaa qalbi jabduu kennaniif irratti ilaalan. “Korii kun akka waraana itti erguu dandahanii dubbatan.Tun akka namii hedduun irratti walii gale nmaan jennaan waraanii lafa eegu kun biyya miseensa I GAD keessa jiran cufa irraa dhufa.kaan ammoo biyya miseensa IGAD hin tahin Burudnii fi Rwaandaa keessa dhufa.” Biyyitii dhibiin rakkoo Suudan Kibbaa tana faluuf waraana erginaa jete Itoophiyaa, Keenya fi Jibuutii.Biyyitii qaraa akkuma Suudan Kibbaatti namii waraanaa walti baafateen waraana ergiteef Ugaandaa. Waraanii Ugaandaan,ka duruu paartiin Suudan Kibbaatiin wal aatu seera malee hojjataa jettee himatte kaan yoo waraanii I GAD dhufe Suudan Kibbaati baha.Waraanii Suudan Kibbaa ka ammaa kun qaraa wal dhaba perzdaantii Suudan Kibbaa Salv kiirii fi itti aanaa isaa ka durii Rick Machaaritit irraa dhufe.Eege waraanillee gosaan wal qoodee lolaa walti baafate. Woma taheefuu waraanii IGAD ergu kunm akka namii walti nyaaphee wal hin aane tolcha, lafa eega.Taatullee waraanii kun hujiif bahuun duratti Waldaa Afrikaatii fi Tokkummaan Mootummootaa irraa hajaja aragachuu male. Suudan Kibbaa biyya ganna sadiin duratti Suudan irraa baatee,lolii biyya tana keessatti ji’a asitti dhalachaa deemuutti jiru ammatti nama 1,000 caalaa fixe. Gama kaaniin ammoo warrii dubbii isaanii irratti waraanii dhalate itti gaafatamtotii paartii bilisummaa Suudan Kibbaa,SPLM hidhaa jiran afaran dubbii isaanii Bitotteessa 19,laalaniif. Jara kana afran,itti gaafatmatoota paartii Sochii Bilisummaa ummata Suudan Kibbaa, SPLM , minsitera nagaa biyya Sunii ka durii, itti aanaa misnistera ittisa isii,USA-tti itti aanaa bakka bu’aa Suudan Kibbaa ka durii fi itti gaafatamaa SPLM ka durii fa. Mootummaa gara hojjachaa bahan jedhanii himatan.


Niijer Ilma Perzdaantii Libiyaa ka Durii,Saadi Gadaafii Biyya Isiitti Baqate Qabdee Liibiyaatti Ufirraa Galchite

WASHINGTON,DC — Liibiyaan ilma perzdaantii isii ka durii,Saadi Gadaafii Niijeri qabanii itti fidan ya hiite Saadii ilmaan perzdaantii Liibyaa saddeetan keessaa maandhicha, quxusuu.Ganna sadiin duratti mootummaan abbaa isaa, Mohaammad Gadaafii gara galchanii isallee ijjeesani jennaan baqatee Nigeritti gale. Akka gurbaan Gadaafiin kun qabamee Liibiyaatti kenname, muummee minsitera Liibiyaa, Alii Zeidanitti dubbate. Saadiin kun teessoo mootummaa Liibyaa, Tiripooliitti hidhaa jira.Namii kun itti gaafatmaaa Federeshini Kubbaa Miilaa biyya isaanii tahee hojjate.Horii ummataa nyaateee balleessee nama hiriira bahe ficcisiise jedhanii seera addunyaatiin himachuuf itti jiran. Eegii mootummaan perzdaantii Liibiyaa, Gadaafiin gara galeen duubatti maati isaan kaan biyyuma isaatti dhumatee, kaan baqatee biyyaa bahee,ka bahellee hedduu qabanii biyyatti galachani balleessaa jedhaniif gaafachuutti jiran. Gadaafiin,ganna haga 40 Liibyaa bulchee, waraana addunyaatti gargaarsa ummata isaallee itti argatee hadhee hujii irraa buuse.Liibiyaan biyya afaan Arabaa dubbattu,ta Afrikaa gama Kaabaatiin qubattu, ummatii isii miliyoona jahaa oli tahe.


Tokkummaan Mootummootaa Biyya CAR-tiif Waraanaa 12,000 Ergee Nagaa Eeguuf Fedha

WASHINGTON,DC — Central Africa Republic(CAR)ganna kudhan keessatti mootummaa sadii argite amantii irratti akkana wal hadhan Biyyiti Afrikaa gama jidduu, CAR (Central Africa Republic) tun biyya yoo hedduu siyaasaa miilaa lafaa fuudhe,ta namii Kiristaanaa fi Musliima jedhee irratti wal hadhu. Lolii kun gamuma gamaan farqachaa deemuutti jira.Itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa, Baankii Moon nagaa biyya tanaa humna waraanaatiin eeguuf,loltuu humna qabdu 12,000 itti erguu fedha. Hujiin waraana kanaa akka Baankii Moon jedhetti tokko, nama nagaa waranaa jidduu baasuu,mootummaa humna jabeessuu,warrra nama hadhu irraa qawwee hiikuu fi akka namii gargaarsa argatu tolchuu fa. Rakkoon tun akka Baankii Moonitti rakkoo fala jabaafi ariifataa argachu malte.“ Jeequsmii mare mare dhufee haaloo wal fuusisu kun, ariifatee dhaabachuu male. Tokkummaan Mootummootaa akka CAR rakkoo akka malee hamtuu keessaa baatee ufi dandeetu fedha” CAR, amma waraana Waldaa Afrikaa 6,000-tti ka Faransaa 2,000-tti dabalmaee eeguutti jira.Waldaan Awurooppaalleen waraanaa 1,000 ergaa jedhee waadaa gale. Biyyitii tun akka lakkoosa bara 2012 bahetti ummatii isi haga miliyoona shanitti dhiyaataa,teessoon isii Bangui, Afrikaa gama jidduutiin qubatti. Biyya tana durii Faransaayitti bitaa bahee bara 1960 bilisoomtee afaan isiilleen Faransaayii fi Sangoo.Bara 2003 jalqabdee haga 2013tti mootummaa sadii argite. Perzdaantiin ammaa Samba –Panzati. Afrikaan haga ammaatti dubartii sadiitti perzdaantii itti tahe.Ta CAR ta ammaa Joyce Baandaati ta Laaybeeriyaa Ellen Johanson, ta Malawi ammoo Joyece Baandaati.Jari sadeenu bara biyyiti isaanii rakkoo hamtuu keessa buute bulchaa tahe.


Dhaabii Gargaarsaa 'Doctors without Borders,' Hospitaalii Suudan Kibbaa Akka Hamaa Gubatee,Saamamee Jedha

WASHINGTON,DC — Suudan Kibbaa hardhallee biyyuma waraanaati.Waraana mootummaatii fi ka mootummaa kanaan wal hadhuutti jirutti akkana wal lola. Akka dhaabii gargaarsaa Doctors without Borders jedhutti milishootii Suudan Kibbaa hospitaala saamanii namallee siruma hospitaalaa keessatti fixanii, mi’aa hospitaalaallee gubanii balleessan. Lafa akkana namii itti dhumate keessa tokko Malakalii achitti reeffa nama 14 arganii argan keessaa nama haga tokkoo siruma hospitaalaa keessatti fixan. Malakaliin tun teessoo mootummaa godina Upper Nileti,lafa waraanii mootummaatii fi milishootii keessatti wal hadhan. Jarii wal hadhu kun ji’a dabre keessa lola dhaabna jedhee Finfinenetti waalii galullee sun akka jedhanitti hin taane. Itti gaafatamaan Tokkummaa Mootummootaa damee gargaarsa ilmaan namaa Toby Lanzar, godinii keessatti wal hadhan Upper Nile rakkoo hamtuu keessa jiraa jedhee laaluuf achi dabre. Dubbii bulchootii Suudan Kibbaa siyaasaa irratti wal dhabanitti akkana nama walti kaasee waraana biyya isaaniillee lamatti baasee wal aasisa.


Gargaaraa Paayileetiin Xayyaara Itiyoophiyaa Butee, Jenevaa Geessee Harka Kennate

WASHINGTON,DC — Xayyaarii Gargaaraan Paayleetii Xayyaara Itoophiyaa bute kun Room Dhaquuf Finfinnee Ka'e Gargaaraa Paayileetiin yokaan balalsiisaan xayyaara Daandii qilleensaa Itiyoophiyaa, xayyaara gara Roomitti qajeele har’a butee Jenevaa qubachisee, ofii dahata siyaasaaf harka kennate. Umuriin isaa 31 ka ta’e, Haayil-medihin Aberraa Tegenyi, Paayileetiin xayyaarichaa kutaa balalsiistotaa ykn Kookpiitii keessaa ba’ee gara mana fincaanii ennaa deemetti, kutaa sana keessaan cufatee -- xayyaaricha BOEING 767 jedhamu dhuunfatee gara Jenvaatti qajeelche - jedhama. Qubachuu xayyaarichaa tii booda - Dirreen Xayyaaraa Jenevaatti sa’aatiilee hedduuf, xayyaarota ka biroof cufamee -- booda hojii isaa jalqabe. Mootummaa Itiyoophiyaa irraa Waajirri Ministara Dhimmoota Komiyunikeeshinii Mootummaa immoo --- Gargaaraa paayileetiin xayyaaricha bute sun -- miliqee baduu yaalee qabamuu isaa dubbata.


Hokkarri Sudaan Kibbaa keessaa Lubbuu Galaafate

No media source currently available No media source currently available


Wal ga'iin Waldaa Qorannoo Afriikaa Baranaa keessatti hirmaannaan OSA guddaa ture

No media source currently available


Itoophiyaa,Masrii fi Suudan Ammajii Dhuftu Kora Hujii Hidhaa Abbayaa Irratti Mari’atutti Deebi’an

No media source currently available


Jeneral Taaddasaa Birruu, Kumaalaa Guutaa Dinqaa,Kol. Fiqaaduu Waakkannee fi Kumaalaa Fiqaaduu Dibaabaa Maandellaa Waan Hedduun Qarqaaran

No media source currently available


Bulchootii Addunuyaa ‘Maadibaa’Hariyaa Taaddesee Birruu Ka durii,Mandellaa Faarsumatti Jiran

No media source currently available


Addunyaan Nama Beekamaa Dhabde

No media source currently available


Nelsan Maandeelaan Du’an Boqotan

WASHINGTON, DC — Prezidaantiin Afrikaa kibbaa duraanii Nelson Maandeellaa umrii isaanii 95tti kamiisa kaleessaa du’an boqotanii jiran.Uummanni addunyaa irra jiru prezidaantii gurraacha Afrikaa kibbaaf isa jalqabaa ta’an kanaaf gadda itti dhaga’ame ibsaa jira. Namoota hedduu biratti maandelaan Goota.Nama kaka’uumsa qabu nama jabaa fi mul’ata qabu. Yeroo baayyee nama gad of qabu, nama gaarii, amanamaa, nama warra biraafis yaadu. Ta’uun beekamu. Nelson Mandelaan Adooleessa 18 bara 1918 dhalatanii naannoo dur gurraachonni Afrikaa kibbaa keessa jiraatan Transkei jedhamtu keessatti guddatan. Nelesen Maandeellaa Bara dargaggummaa isaanii sochii farra Apaartaayiid keessa seenuun paartii Afrikaan Nashinaal Kongrees ykn ANC jedhamutti dabalaman.Bara 1940 ANC keessatti damee dargaggotaaf hogganaa ta’an. Maandeellaan kooleejii fi mana barnootaa kan seeraa yeroo seenan nama ANC keessaa Oliver Thamboo wajjin turan. Yeroo jalqabaafiis waajiira gurraachaa kan waa’ee seeraa irratti hojjatu Afrikaa kibbaa keessatti banan.Gurraachootaaf gorsa seeraa baasii tokko malee tola ykn gatii xiqqoo gaafachuun gargaaraa turan. Mootummaan Afrikaa kibbaa bara 1960 paartii ANC kan uggure ta’uus garuu dhoksaan sosso’uu itti fufan. Maandeelaan yeroo baayyee polisoota harkaa miliqaa turan.kanaafiis haadha warraa isaanii ishee lammataa Winne irraa adda ba’anii jiraachuuf dirqaman. Bara 1962 Maandeelaan hidhamanii mootummaa irratti shiran jedhamanuu yakka ilaalchatti dhiyaatan.Tarkaanfiin fudhadhe hogganaa uummanni Afrikaa hawaasa bilisoome akka qabaatuuf qabsaa’uu kooti jechuun falman. Waggaa lama booda adabii hidhaa umrii guutuu irratti muramee handara galaana keeptaawoon kan jiru mana hidhaa odoola Roobiin keessatti hidhaman.Mana hidhaa hamaa kana keessatti waggootii 18 eega hidhamanii booda/ bara 1989 qabsoo hidhannoo ANC gaggeessu balaaleffadhu hidhaa ba’ii jechuun waamiicha mootummaan dhiyeesse didan. Garu waggaa tokko booda bara 1990 prezidaantiin yeroo sanaa Freedriik de clerk paartileen siyaasaa kam iyyu seeraan kan deggeraman ta’u eega labsanii hidhamtoota siyaasaa harka caalaa waan hikaniif maandellaanis hiikaman. Bara 1991 maadellaan prezidaantii ANC ta’uun filataman.


Gargaarsa namoomaa kennuun murteessaa dha miti jedha Tokkummaan mootummootaa

No media source currently available


Godaantonni Afriikaa bishaaniin nyaataman

No media source currently available


Gareen shororkeessotaa galma gabaa Naayroobii haleelaan lammiiwwan Ameerikaa of keessaa qabu

WASHINGTON, DC — Gareeleen hidhatan galma gabaa kenyaa irratti haleellaa erga oofanii as hr’aan guyyaa shanaffaa dha. Dubartootaa fi ijoollee dabalatee sivilota 60 ol ta’an yoo ajjeefaman kanneen 200 ta’an immoo madaa’aniiru. Hidhata al-Qaida kan ta’e al-Shabab haleellaa sanaaf itti gaafatama fudhachuu dhaan weerara waraana kenyaatiin Somalia keessatti ta’een ajjeefamuu musliimotaa ijaa ba’uufi jedhee jira. asgiida Jumia kan Nairobi jiru irraa hayyuu Islaamummaa kan ta’an Abdullahi Galkayo akka jedhanitti karoorri shrororkeessotaa kun amantii waliin wal hin argu jedhan. Islaamummaan maal akka ta’e beektaa? Islaamummaan amantii nagaa ti. Maqaa dhumti Islaama jedhu iyyuu nagaa jechuu dha. Ilbiisa illee ajjeesuun si irra hin jiru. Yoo nama ajjeefte guutummaa addunyaa ajjeeftee jedha amantiin Islaamaa jedhan. Kaayyoon shororkeessotaa uummata Keenyaa addaan qooduuf yoo ta’e jedhan Galkayon itti hin milkoofne. Gama biraatiin imoo lammiiwwan Ameerikaa hidhi dhalata Somalia kanneen kutaa Minnesota keessa jiaatan al shabaabiif namoota fuluun yaaddoo yeroo dheeraa qabee jiruu jedhan. Gareen lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Somalia Ka Joog jedhamu tuuta oduuf Minneapolis keessatti ibsa kenneen haleellaa gareen shororkeessota al shabab galma gabaa Nirobi irratti raawwate namoota balleessaa hin qabaanne galaafate balaaleffatee jira. Akka gabaasa jiruutti kanneen haleellaa geessisan hagi tokko Minnesota irraa ta’uu ibsa garuu hin mirkanaa’in jira. Akka angawoonni US jedhanitti garuu erga bara 2007 qabee lammiiwwan Ameerikaa hiddha dhalata Somalia ta’an kanneen 20-40 ta’an gama Somaliatti imaluu dhaan al shababitti makamanii kaan isaanii achitti du’an. Hoogganaan garee Ka Joog Mohamed Farah akka jedhanitti lammiiwwan Somalia kanneen Minnesota fi naannoo addunyaa jiraatan irra jireessi shororkeessummaa hin deggeran. Hawaasi martinuu ofii namoota gaarii hin taane of keessaa qabu. knaaf ilaalchi lammiiwwan Somalia gaarii ta’an kanneen guutummaa keessa jiraataniif jiru akka hin banne mirkaneeffachuu qabna. Waaltaa lammiiwwan Somalia kan Minneapolis keessa jiruuf directora kan ta’an Abdirizak Bihi akka jedhanitti ilmi obboleessa isaanii Burhan Hassan bara 2008 keessa masgiida naannoo jiru keessaa al Shabaabiin filatame. Gareen kun lammiiwwan Somalia kanneen hawaasa US keessatti tuffatamne jedhanii yaadan irratti fuuleffate. Bihin akka jedhanitti erga ilmi obboleessa isaanii garee sanatti makamee booda maatiin isaa balaa al Shabab dhaqqabsiisaa jiru angawootatti beeksisaniiru. Erga sanaa qabee daraggoonni naannoo sanaa faallaa shororkeessummaa akka dhaabbataniif tattaaffiin godhamaa jiru milkaa’ee jira. Ilmi obboleessa Bihi kan bara 2009 Somalia keessatti ajjeefame garuu carraa kana hin arganne.


Galma gabaa Naayroobii haleeluuf tarsiimoo al Shabaab Fayyadame dogoggora jedhu hayyoonni

WASHINGTON, DC — Hoogganaan al shabab Shayk Muktaar Abu Zubyr Fulbaana 21 bara 2013 galma gabaa Kenya irratti raawwate sana ilaalchisuun ibsa kennee jira. Ibsa isaa keessattis kanneen haleellaa kana raawwatan loltoota Mujahideen ittiin jedhe galateeffatee jira. Saabaan Kenyaa itti haleelaniifis gam tokko kenyaan loltoota ishee somalia keessaa akka baastu ta’uu baannaan garuu haleellaan itti dabalaa akka isee eeggatu akeekkachiise. Haleellaan galma gabaa westgate irratti raawwate hoogganoota keenyaa kanneen qahbiyyee Islaamaa weeraran aarsuufi kan jedhe hoogganaan ala shabaat warree gama dhiyaa kennaan warra dhiyaa weerara keniyaa deggeraniifi dhiiga namootaa dhangalaasuu dhaan kampanilee albuudaa babal’ifatuu fedhan ijaa ba’uufi jechuun dhaadate. Gama biraaatiin immoo Waaltaa qorannaa sagantaa Afriikaa kan London jiru irraa Jason Mosley akka jedhanitti haleellaan sun lammiiwwan biyyootii alaa caalaa daran lammiiwwan keniyaa irratti fuuleffate jedhan. Jason Mosley akka jedhanitti haleellaan Kun kallattii dhaan lammiiwwan Kenya kanneen qabeeyna qabaan waa bitachuuf dandeettii qaban irratti fuuleffate. Kanneen kun kanneen marsariitii akka salphaatti argachuu danda’an caasaa hawaasaatti fayyadamuuf carraa qabanii fi Nirobi keessa jiraatan lammiiwwan Kenya jireenya giddu kaleessaa qabanii dha. Warraan gama dhiyaas haleellaa sana keessatti miidhamuu malu jedhan. knaaf kun warra kenyaaf akka akeekkachiisaa ti jedhan. Akeekkachiisi sunis jedhu Mosleyn Kenyaa dhaan biyya keenya keessaa ba’i jechuu isaanii ti. Tarsiimoo balaa qabutti fayyadamuu dhaan Keenyaa irra dhiibbaa kaa’uuf yaalan. Kanaanis uummati Kenya dura akka dhaabbatu gochuu yaaluu dhaan gaaffii Somalia ilaalchisee uummata Kenyaa addaan qoofuuf yaalii isaan godhani. Al Shabaab tilmaamni isaa kan akka galma gabaa Westgate haleeluuf tilmaamee sirrii hin fakkaatu. Dhimma ijoo ta’e keessaa tokko, Lammiiwwan Somalia hedduutu Kenya keessa jiraata. Akka baqattootaa qofaatti utuu hin ta’in lammiiwwan Somalia kanneen lammii Kenya ta’an, kanneen namoota daldalaa ta’uu dhaan guutummaa biyyattii keessaa hojii qaban hedduutu jiru. Kanaaf kun lammiiwwan Somalia biyyattii keessa jiraatan balaa irra buusuu mala jedhan. Keenyaanoo kanatti aansuun maal gochuu dandeessi gaaffii jedhuuf jedhu Mosleyn tarsiimoo somalia keessaa qaban dhugumatti irra deebi’anii itti yaaduu qabu. Hagam tarkaanfii fudhatan. Godinaa naga eegumsaa ilaalchisee hagam akeeka isaanii galmaan ga’an? haala biyya keessaa ilaalchisee akkasumam nageenya Kenya keessaa eegsisuu irratti hagam akka hojjetan ilaalamuu qaba. Yoo isaan lammiiwwan Somaliaa walumaa gala adamsu ta’e ykn yaadi lammiiwwan Somalia ykn musliimota kenyaa irratti qiyyaafachuu inni jedhu jira ta’e gareen kun lamaan qaama hawaasichaa isa guddicha. Kun immoo al shabaab fi dhaabolii yaada isaa hordofanif deggersi akka dabalu godhee Shabaab naannoo sana keessatti akka milkaa’aa jirutti fudhatamuu mala jedhan.


Muummichi Ministeeraa Itiyoopiyaa Gumii Tokkummaa Mootummootaaf Haasaa Dhageessisan

WASHINGTON, DC — Dhaamsi Itiyoopiyaa kun kan sadarkaa biyyaa qofa utuu hin taane kan gamtaa Afriikaas ta’uu kan ibsan obbo H/Mariam waggaa hundeeffama isaa waggaa 50ffa keessummeessuu keenyaaf gammachuu qabna jedhan. chaarterii tokkummaa mootummootaa bara 1945 yeroo mallatteeffame biyyoonni Afriikaa harka caalaan koloneeffannaan qabamanii akka turan, erga sanaa as koloneeffannaa harcaatuu jalaa ba’uun gumii kana keessattis heddumminaan jirra jedhan. Afriikaan hiyymmaa, dhukkubaa fi walitti bu’inisaan beekamti yeroo jedhamaa jiru kanatti jedhan Obbo H/Mariam suuta suutaan jijjiiramni jalqabeera jedhan. Afriikaan walitti bu’iinsa ardittii qabatee jiru hanqisuu dhaan bulchiinsa demokraatawaa jajjabeessuun guddina dinagdeetiin hiyyummaa faccisaa jirti jedhaniiru. Guddina waarinsa qabu argamsiisuuf tattaaffiin ta’u hanga kaayyoo mileeniyemii fiixaan baasuu qofa utuu hin taane sana darbees akka ta’e ibsaniiru. Mata duree gamtaan Afriikaa bara dhufuu jechuun 2014 fudhatee dhiyaatu qonnaa fi wabii nyaataa ta’uu dubbatan. Gamtaan Afriikaa Tuniisiyaa, Maalii, Somaliyaa, Ripublikii Afriikaa waaltaa, Sudan, Sudanii fi Sudan kibbaa keessatti qooda fudhachuu isaa ibsaniiru. walitti bu’iinsi Koongoo keessaa kutaa sanaaf yaaddessaa ta’uu isaas ibsanii jiran. Mana murtii addunyaa kan ilaaleen ennaa dubbatan Akkaataa manni murtii addunyaa itti hojjechaa jiru afriikaaf ilaalcha gaarii hin taane qaba jedhan. Murtii haqaa fi araara argamsiisuun nagaa fi tasgabbii fiduu mannaa meeshaa siyaasaa afriikaa lammiiwwan ishee irratti qiyyaafate ta’e. Fudhatama hin qabu jedhan. Balaa shororkeessotaa magaalaa nayroobii keessatti dhaqabee lubbuu namaa galaafatee lubbuu hedduu madeesseef gadda itti dhaga’ame uummataa fi mootummaa Keeniyaa akkasumas maatii namni jalaa miidhameef ibsuun fedha jedhan.


Lolii Gabayaa Naayroobi Ya Dhumatee Warra Nama Hadhe Jedhan keessaa Shan Fixani, 11 Booji’anii Jedha Perzdaantiin Keenyaa

No media source currently available


‘Dheerina Umurii Koo kana ani beeku Gadaa Shanan Marsa Afuur waanan argeef’

No media source currently available


Magaalaan Naayiroobii balaa shororkeessotaan raafamte

No media source currently available


Paarlaamaan Awrooppaa gaazexeessota Itiyoopiyaa hidhaa keessa jiran iif beekkannaa kenne

WASHINGTON, DC — parlaamaan Awrooppaa Maqaa kaadhimamtoota badhaas Sakaaroov kan yaada ofii bilisummaan ibsachuu kan beeksise wixata darbe ture. Akka ibsa paarlaamaa sanaatti lammii pakistan kan taate Malaayilaa Yuu saav zaay, lammii Ameerikaa Edward Snoweden lammiiwwan Itiyoopiyaa Riyoota Alemuu fi Iskindir Neggaa lammiiwwan Belaarus Alis Biya latiskii, Edward Labaa wuu, fi Makol Stat kevich, maqaa hidhamtoota polotiikaa biyyattii maraa, lammii Rashiyaa Mikaa’el kodoroviskii Nama lubuun jiru kan jedhuun ka jalqabame mormitoota mootummaa turkii, odu gabaasaa caasaa TV CNN sagantaa garbummaa jabanaa dhabamsiisuu jedhu turan. Lammiiwwan Itiyoopiyaa Riyoot fi Iskinder badhaasa sanaaf kan kaadhimaman miseensa paarlaamaa Awrooppaa Anna Gomesh-n ta’uu paarlaamaan Awropa beeksiseera. Waa’ee Riyoot Alemuu fi Iskinder Negaa badhaasa Sakaaroov kan yaada ofii bilisummaan ibsuuf kaadhimamuutti kan amanan paarlaamaa sana keessaa isaan qofa akka hin ta’in Anna Gomesh ibsaniiru. Qofaa koo miti kan ani isaan dhiyeesse. Riyoot Alemuu fi Iskinder Neggaa badhaasa Saraakoov kan bara 2013tti dhiyeessuuf ana waliin kan mallatteessan miseensota paarlaamaa 40 ta’antu jiru. Filannoo isa miilanaatiin Riyootii fi Iskinder namoota addunyaa irraa maqaan isaanii dha’ame kanneen 12 ta’an keessaa kanneen torba ta’an keessaa ta’uu isaanii baatii Onkoloolessaa keessa kan geggeeffamu fiolannoo Paarlaamaa irratti tokko sagalee caalmaan kan filatamu ta’uu beeksisaniiru. Iskinder fi Riyoot toora sana keessa yeroo seenan ulaagaa paarlaamaan baase guutuun ta’uu Ms Gomesh tuqaniiru. Akka ulaagaa paarlaamaan sun baasetti kan madaalaman qabsoo isaan dimokraasii fi murtii haqaa isaaniif geggeessan ilaalamee ti. Itti dabaluu dhaanis haala Riyoot keessa jirtu itti dhiyeenyaan hordofaa kan jiran ta’uu Ms Gomesh ibsaniiru. Riyoot Alemuu mana hidhaa Qaallitii keessatti mormii nyaata lagachuu irra jiraachuu isee dhageenyeerra. Haall isheen keessa jirtu nu yaaddesseera. Filannoo kanaanis kan isaaniif kanneen biroo mirga dimokraasii haqaa fi mirga dhala namaaf jecha manneen hidhaa Itiyoopiyaa keessa jiran gaazexeessotaa fi hidhamtoota polotiikaa dararaa isaan irra ga’u mul’inatti beeksisuu feena jedhan. Itti dabalaniis Itiyoopiyaan qabsaa’ota ija jaboota kanneen akka Iskinder Neggaa fi Riyoota Alemuu ukkaamsuu dhaan itti gaafatama ishee irraanfatteetti jedhan. Dhimma itiyoopiyaa keessa seenu jechuu dhaan kan isaan jibban angawoonni Itiyoopiyaa jiru isa jedhuuf Ms gomesh yoo deebisan ani michuu lammiiwwan Itiyoopiyaa ti, kanneen mirga namaaf qabsaa’an maraan mootummaan Itiyoopiyaa shorokeessota waan jedhuuf anis mirga lammiiwwan Itiyoopiyaaf falmuu koof shororkeessituu yoo nan jedhe na hin dhibu jedhan Ms. Ana Gomesh.


Hegereen Muslim Brotherhood Hin beekamu

WASHINGTON, DC — Erga waraanni Prezidantii masrii Mohamed Morsii baatii lama dura aangoo irraa darbee booda muslim brotherhood danqaatu isa mudatee jira. Mr. Morsiin hookkaraa fi ajjeechaa raawwatame kakaasan jedhamuu dhaan himatamanii yakka ilaalcha eegaa jiran, mootummaan waraanaan deggeramu kan biyyattis hoogganoota Brotherhood hedduu to’annaa jala oolchan. Humnootiin naga eegumsa Masriis deggertoota Morsii kanneen hiriira mormii geggeessan adamsuun dhangala’uu dhiigaaf sababaa ta’e. Shibley Telhami Universitii Mariilaand-tti profesora nagaa fi misoomaa kan anwar Sadat. Brotherhood aangoo gad dhiiseera, garuu bakka hin gad dhiisne jedhan. Gareen kun kanneen isaan amanaman qaba waan ta’eef aangoo siyaasaa isaa hanga tokko deeffachuu hin oolu jedhan. Hoogganaan humnootii waraana Masrii General Abde4l Fatah el Sissi dhiyeenya akka jedhanitti Masrii keessaa eenyuuf iyyuu aangoo siyaasaaf bakki jira jedhanii turan. Telhamin garuu Brotherhood siyaasa masrii keessatti qooda qabaachuun mootummaan biyattii garee kana attamiin akka isa ilaalu irratti murtaa’a. Ammaaf garuu mootummaan yeroo ce’umsaa kan yeroo tokko ugguramee ture dhaaba brotherhoodf ilaalcha adda addaa qaba jedhan. Namoonni hagi tokko gareen kun guutummaan dhabamuu qabaa, siyaasa Masrii keessaa qooda qabaachuu hin qaban kanneen jedhan jiru. kan immoo dhiibbaan irra kaa’amee erga dadhabanii booda dhuma irratti marii siyaasaatti akka dhufan gochuun ni danda’ama jedhanii yaadanis jiru. hyyuun dhimma siyaasaa Masrii ka biroon immoo Brotherhood injifannoo siyaasaa gonfachuun isaa hagas amansiisaa miti jedhu. Eric Trager waaltaa Washington kan dhimmootii imaammaga gama bahaa akka jedhanitti hoogganoonni gameeyyiin garee kanaa hedduun hidhamuun dhaabicha dadhabsiiseera. Hidhaan akasii immoo Brotherhood dandeettii hojii isaa miidhee jira. Sababiin isaas hojiin isaanii sadarkaa gad aanaa ajaja kan argatu hoogganoota gameeyyii irraa waan ta’eefi jedhan.


Lammiin Ameerikaa Al-shabaabiin Gargaaraa ture Somaaliyaa keessatti Ajjeesame

WASHINGTON, DC — Gurmuu fiinxaalessa Islaamummaa SOMALIA - AL-SHABAB waliin hidhata qabaachaa ture ka kutate - Lammiin Ameerikaa tokko, loltoota gurmuu sanaan ajjeesamuun gabaasamee jira. Hidhattoonni AL-SHABAB duraanii, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa - kutaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti OMAAR HAMAANII, Har’a ganama, kutaa GEEDOO ganda SHONGOLEE cinatti bakka dhokatee jirutti hidhattoota AL-SHABAAB-iin ajjeesame. AL-SHABAB haga ammaatti halellaa - jedhame kanaaf itti gaafatama hin fudhanne. HAMAANII-n, ammaan dura, si’a lama ajjeesamuun isaa gabaasamee, garuu turee - jiraa fi fayyaan gad-ba’e. Mootummaan UNITED STATES ammaan dura, HAMAANII-N Gurmuu AL-SHABAAB-iif, gargaarsa meeshaalee dhiheessuu isaatti himatee, nama odeeffannoo isa qabsiisu kenneef haga doolaara Miliyoona shanii akka kennu labsee ture. OMAAR HAMAANII -- guyyaa sagal dura, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa - kutaa Afaan SOMAALEE-f gaaffii fi deebii kenneen, AL-SHABAAB irraa hidhata kutachuu isaa beeksisee Hoogganaa AL-SHABAAB MUKTAAR ABU ZUBAYIR nama, aarsaa danda’ame maraan taayitaatti ol bahuutti cichaa jiru - jechuun balaaleffate. Gaaffii fi deebii sana keessatti, akka AL-SHABAAB isa ajjeesuuf yaalaa ture dubbatee ture - HAMAANII-n. Garuu, akkuma shororkeessituutti of ilaalaa ture. UNITED STATES waliin dubbachuus tahe gara biyyattiitti deebi’uu akka hin fudhanne dubbatee ture.


Dhukkubi Poliyoo fi Sukkaaraa Afrikaa keessatti Hammaataa Jiru

WASHINGTON, DC — Baatii Caamsaa darbe dhukkubi pooliyoo ykn laamsheessaa biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti mul’ate jira. Somaaliyaa keessa qofa namoota 160tu vaayrasii poliyoon qabame. Vaayrasiin Poliyoo biyyoota ollaa kan ta’an keniyaa fi Itiyoophiyaa keesattis faca’aa jira. Jalqaba waggaa kanaa poliyoon Naayjeriyaa Afgaanistaan fi Pakistan keessaatti argame.Xinxaltonni akka jedhanti vaayrasichi inni amma biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti argame isa Naayjeriyaa keessa jiru waliin wal fakkaata. Gareeleen michoomaan poliyoo dhabamsisuuf hojjatan dhiyeenya kana poliyoo guutuummaa addunyaa irraa yeroo dhumaaf dhabamsisuuf karoora waggaa shaniif lafa ka’ataniin Doolaara Biliyoona 5.5 kennuuf waadaa seenan. Gama kaaniin uummata addunyaa irra jiraatu keessaa dhukkuba sukkaaraa kan qaban miliyoona dhibba sadii fi miliyoona 71 ta’uu qorannaan gaggeeffame hubachisee jira.Isaan kana keessaa miliyoona 15 kan caalan biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii keessa jiraatu. Kutaa kana keessatti namoota dhukkuba sukkaaraan qabaman keessaa harka 80 kan ta’an dhukkubicha qabaachuu isaanii illee hin beekan. Namonni dhukkuba sukkaaraan qabaman kun harka caaalaan umriin isaanii Afurtamaa fi shantamii sagala giddu ta’uun ibsamee jira.


Prezidaantiin Itiyoopiyaa Ertraa fi Itiyoopiyaa araarsuun fedha jedhan

No media source currently available


Dhukkuba Busaa ittisuuf fala haaraan argame

No media source currently available


"Wal-falmiin Televiziyoona Itiyoophiyaan Dhihaate Gowwoomsaa Dha"

No media source currently available


Hosnii Mubarak mana hidhaatii ba’an garuu manaa akka hin baane ugguraman

CAIRO — Ministeerri murtii haqaa fi humnootiin naga eegumsa masrii akka jedhanitti manni murtii biyyattii presidentiin Masrii duraanii Hosni Mubarak hidhaa dhaa akka gad dhiisaman har’a ajajee jira. Mubarak warraaqsa uummataan aangoo irraa erga bu’anii booda waggoota lamaa oliif hidhaa keessa turan. Abukaatoon Mr. Mubarak Fareed el-Deeb Reutersiif akka ibsanitti hogganaan duraanii kun hanga kamisa boriitti gad dhiisamuu malu. Maanguddoon umuriin 85 Mubarak yeroo warraaqsa uummataa sana ajjeechaa raawwatame dhaabsisuu dhaban jechuun himataman. Manni murtii akka jedhetti kana booda hidhamanii turuu isaaniif ragaan seeraa tokko iyyuu hin jiru. Jalqaba torban kanaa manni murtii Mubarak fi ilmaan isaanii maallqa uummataa mancaasan himannaa jedhu irraa walaba taasisee jira.


Masrii keessatti walitti bu'iinsi uumame lubbuu galaafate

WASHINGTON DC — Magaalaa kaayiroo fi kutaalee Masrii heddu keessatti walitti bu’iinsii hokkaraan guutamee babal’ataa jira.Kunis humnootiin nagaa eegsisan kan mootummaa deggertoota Muslim Brothehood kanneen mooraa lama kan kaayiroo keessatti walitti qabaman addaan facaasuuf yeroo bobba’anitti ture. Mooraalee lameen Morsiin aangoo irraa eega buufamanii as deggertonni isaanii guyyaa 40 caalaaf keessa ta’anii mormii dhagesisaa jiran.Mooraa lameen keessaa xiqqicha kan jedhame isa yunivarsitii kaayiroo cina jiru humnootiin nagaa eegsisan akka salphaatti cabsanii seenuun itti milka’anii namoota hedduu hidhan.Kokolaataan Buldoozara jedhamuu waan namonni ijaarana mara diiguun daandii kan qulqulleessan yoo ta’u humnootiin nagaa eegsisan immoo dunkaana namootaa diiguun mormitootatti ibidda qabsiisan. Mooraa guddicha isa masjiida cina jiru keessatti polisotaa fi waraanni biyyatti Gaaza himiimaansu gargaaramuun gara waltajjitti seenan. Mooraa sana keessatti ibiddi kan qabate yoo ta’u dumeessi gaaza himiimaansuu qilleensa naannoo guute. Hogganoonni sadarkaa olaanaa kan garee muslim brotherhood hidhamuun gabaasamee jira. Walitti bu’iinsii babal’ataa kan jiru ta’uus jedhu hogganaan yunivarsitii Al-Azhar sheik Ahmed Tayyeb namni hundumtuu hokkara akka dhaabu akkasumas hoggaooinni siyaasaa gad ta’anii dubbachuun akka walii galan gaafatan. Dubbi himaan mootummaa ce’umsaa akka jedhantti hokkarri jiraatus akka karoora lafa ka’ameetti deemsi siyaasaa waan itti fufuuf kanneen siyaasa keessa jiran martiniuu itti hirmaadhaa jedhan.Garuu dubbi himaan Muslin Brothehood waraana masrii balaaleffachuun fixiinsa gageessaa jira, garuu mormii keenya itti fuufna jedhe. Mummichi ministeera Tarkii paarttiin isaanii garee Muslim Brotherhood waliin michooma waan qabuuf fixiinsa gaggeeeffame Tokkuummaa mootummotaa haa qoratu jedhan. Amerikaan gama isheen hookkara hiriirtota mormii sana irratti oofamu cimsitee balaaleffachuu dhaan maatii firoottan duraa du’anii fi madaa’aniif gadda itti dhaga’ame ibistee jirti.


Ayyaanni Id Al Faxir Guutuummaa Addunyaatti kabajamee Oole

Ayyaana kana kan ilaaleen prezidaant Baraak Obaamaan dhaamsa dabarsaniin Misheel fi ani musliimota Amerikaa fi naannoo addunyaa kanneen ayyaana Id Al-Faxir kabajan maraan baga ittiin isin ga’e jedhan. Lammiiwwan Siiriyaa kanneen miliyoonaan laka’aman dabalatee hedduun garuu Ramadaana qe’ee isaani irraa godaananii dabarsaa jiru jedhan.\n\nDaayreekteera Raadiyoo Sagalee Amerikaa kan ta’an Deeviid Ensoor gama isaaniin Waahiloota koo hojii VOA keessa jiran mara bakka bu’uun musliimota sagantaa keenya dhaggeeffatanii fi daawwatan maraanf ayyaana gaarii ID MUBAARAK jedhan. Qaama dhaggeeffattoota keenya sadarkaa addunyaa ta’uu keessaniif galatoomaa jedhan Daayreekterri VOA kun.\n\nAyyaanni Id Al Faxir Finfinnee keessatti yeroo kabajameetti musleemonni danuun mormii dhagesisaa akka turan gabaasamee jira. Yeroo kanattis humni nagaa eegsiisu uummata ba’e reebaa fi mana hidhaatti geessuu isaa kanneen ijaan argine jedhan dubbatanii jiru.    No media source currently available


Xiinxala Hojii Muummichi Ministeeraa Itiyoopiyaa kan waggaa tokkoo

No media source currently available


Diplomaatii ol aanaan tokkummaa mootummootaa Ambaasaadder Birhaanuu Dinqaa du’aan boqotan

No media source currently available


Qaama Namaa Keessaa yeroo Rafan Illee Hojiin Isaa Kan Suuta Hin Jenne Isa Kam?

No media source currently available


Namoonni Syiyaasaa Masrii dhimma Siyaasa Itiyoopiyaa Keessa Seenuuf Mari’atan

No media source currently available


Waggaa Saddeeti keessatti yeroo jalqabaaf Hiriirri mormii geggeessame

No media source currently available


Biyyootiin Guddachaa jiran Wal’ansa Fayyaa fi Qulqullina Nannoo Dhabuun Midhamu

WASHINGTON DC — Biyyoota hiyyeeyyii ta’an keessatti dawaa ittiin ulfa hin barbaadamne ittisan argachuuf fedhiin jiru dabalaa yeroo jiru kanatti carraaqqiin ta’ee jiruu garuu xiqqoo ta’uu gabaasni haaraa ba’e hubachise jira.Qorannaan gaggeeffame akka agarsisuutti rakkoo kanaan daran kan miidhaman biyyoota guddataa jiran ta’uun ibsameera. Kanaaf haadholiin iddoo lubbuu isaaniif sodaachisaa ta’e dhaqanii ulfa of irraa baasuuf dirqamaa jiru.Jireenyii qaala’aa yeroo deemuu ijoollee lakkofsaan heddu ta’an godhachuun rakko guddaa kan fidu yoo ta’u fayyaa dubartoota irrattis rakko geesisuu qaba. Gama kaaniin uummata addunyaa irra jiru sadii keessaa harkii tokko qulqullina naannoo isaa foyyeessuun karoora miliyanamiif ka’ame bakkaan ga’u hin danda’an jedha gabaasnii haaraa ba’e.Akka amma jiruutti itti fufnaan uummanni Biliyoona 2.4 qulqullinni naannoo isaa haala hin eegamnee keessa jiraachuuf jira. Caasaa qulqullina magaalaalee gurguddaa eegsisiiuuf maallaqa guddaan ba’aa yeroo jiru kanatti baadiyyaan keessatti garu wanni hojjatame tokko hin jiru jedhu.Bara 2011 odeeffanno Tokkummaan Mootummotaa baasee akka jedhutti addunyaa irratti uummanni Biliyoona tokko mana fincaanii hin qaban.Dirreeuuma irratti gargaaramu. Isaan kana keessaa harka 90 kan ta’an baadiyyaa keessa jiraatu.Sababaa kanaan waggaa waggaan uummata miliiyoona 1.5 tu du’a.uummanni Afrikaa keessa jiraatu miliyoona dhibba ja’a mana fincaanii sirnaan ijaarame hin qaban kan jedhu gareen water Aid lakkofsii kun uummata ardittii keessaa dhibba irraa harka torbaatama jedha.


Mootummaan Ertiraa Dhiittaa mirga namaa dhaabuu qaba jedha mootummaan Ertiraa immoo gabaasaan Amnestii soba jedha

No media source currently available


Da’immanii Fi Annan Harmaa

No media source currently available


'Abbaan Hiyyeessaa’ Mohammad Abduuda Diidaa Perzdaantii Keeniyaa tahuuf Dorgomuuti Jira

No media source currently available


Dhukkuba kaansarii fi Biyyoota Guddataa jiran

No media source currently available


Mooraa Itti baqanne Keessatti Adamsamna!

No media source currently available


MEDREK OF HAARESSE

No media source currently available


Televiziyoonni Itiyoopiyaa ajaja abbaa Murtii irra ce’e!

No media source currently available


Gamtaan Medrek Muudamuun Kaabineewwanii Faallaa Heera Itiyoopiyaa ti jedhe

Muummicha ministeeraa sadii Qabaachuun Heera Itiyoopiyaa keessa taa'ee hin jiru, kaabineewwan filatamanis fedhii paartii tokkichaa qofaa baabsu jechuun gareeleen mormituu qeeqan No media source currently available


Muudamuun kaabineewwanii sirrii dha jedhu angawoonni, xiinxaltoonis yaada gama ofii qabu

No media source currently available


Muummichi Ministeeraa Itiyoopiyaa kaabineewwan haaraa moggaasan

Lakkoobsi Namoota Taayitaa muummicha Ministeerummaaf Filatamanii tokkoo ol ta'uun Faallaa Heera Itiyoopiyaa ta'uu Mala Jedhu Lammiiwwan Hagi tokko No media source currently available


Murtiin Presidantummaa Masrii Aarii Uummataa Qabsiise

CAIRO — Presidaantiin Masrii Mohamed Morsiin labsii seeraa haga tokkoon hojii irra oolchuuf waadaa seenuun isaanii aarii uummata akka abbaa irreetti isaan fudhatee qabbaneessuuf ka gumaache xiqqoo dha. Waltajjii Xahirirtti hiriira har’a geggeessameen hiriirtonni mormii qajeelfamni ol aantummaa Muslims Brotherhood fi aangoon isaanii akka jigu gaafataa turan. Hedduun isaanii kan Mr. Morsiin akka filannoo presidentummaa hinjifatan dhaaba sanatti adda ba’uu isaanii ta’us Muslims Brotherhood aangoon isaanii akka babal’atu dhiibbaa godhe jedhanii yaadu. Presidentichi ajaji isaan dabarsan murtii seeraatiin ol akka ta’uuf qajeelfama ba’e hin geeddarre jedhu momritoonni. Amr Said kanneen waltajjii snatti hiriiraaf ba’an keessaa tokko. Labsiin kun labsii seera yeroo hatattamaa kan mootummaan duraanii baase caalaa cimaa dha jedhan. Seerri yeroo hatattamaa humnootii naga eegumsaan geggeesama, labsiin heera biyyaa garuu qaamotii mootummaa kan murtii haqaa, fi damee seera tumtootaa irratti dhiibbaa qabaata. Warraaqsi nuti geggeessine, abbaa hirree ofi irraa fonqolchuu qofaaf utuu hin taane abbaa irree ka biroo ofitti fiduuf ta’e jedhan. Waltajjii Xahirir bakka handhuura sochiin mootummaa duraanii fonqolche itti geggeeffametti uummati argame guutummaa biyyattii irraa walitti dhufe. Uummati hedduun waltajjichatti yaa’uun walitti bu’iinsa poolisii fi mormitotaa dabalatee muddama jira. Haa ta’u malee erga Brotherhood fi gareeleen Islaamummaa kanneen biroon hiriira faallaa hiriira mormii walitti kan bu’iinsa jiru daranuu hammeessa jedhamee sodaatame waamuuf karoorsan hambisanii booda sodaan jiru qabbanaa’ee jira. Murtiin kunii fi waadaan Mr Moorsiin waadaa isaan kaleessa mana murtii duratti seenan uummata haga tokko kan amansiise si’a ta’u sochiin isaanii biyyattii akka waadaa galaniitti fuula duratti tarkaanfachiisuu, heera haaraa fi paarlaamaan haaraan jiddu seeninsa rakkoo adeemsa seeraa irraa walaba ta’e hanga hundeeffamu qofaatti jedhan.


Abbaan Alangaa Federaalaa Itiyoopiyaa Qabeenyaan Namoota Himatee Haa Dhaalamu Jedhe

Abbaan alangaa Federaalaa Itiyoopiyaa namoota shororkeessummaa fi himannaa biyya ganiinsaan xumura waggaa darbee himate 24 keessaa qabeenyaan namoota sadii akka dhaalamu mana murtiif gaaffii dhiyeessee jira. Qabeenyaan obbo Andualem Araagee, kan Iskindir Negga fi obbo Abbebee Belew akka dhaalaman abbaan alangaa dursee gaafatu iyyuu manni murtii federaalaa dhaddachi sadaffaan qabeenyaa gaaffiin irratti dhiyaate irraa dantaa qabna, mirga keenya kanneen jedhan yoo jiraatan akka dhiyaatan beellamee ture. Akkuma kanaan manni murtichaa qabeenyaa obbo Iskindirii fi kan obbo Abbebee gama ilaaleen namoota dhimmi isaa nu galcha jedhuuf abbaan alangaa akka dhiyaatan xalayaa ittiin ga’uu gaafatee jira. Abbaan alangaas namoota sana kan hin arganne ta’uu isaa ibsee jira. Abukaatoon obbo Andualem obbo Deribew Temesgen VOAf akka ibsanitti haati warraa obbo Andualem Dr. Selam Aschaalee dhimma kana ilaalchisee mana murtiif yaada qaban ibsaniiru. karaa Abukaatoo isaanii ibsa kennaniin himannan abbaa warraa isaanii irratti dhiyaate qabeenyaa isaa waliin kan wal qabate miti. Manni murtii gad aanaa murtiin kenne mana murtii ol aanaatti waan iyyateef xmura hin argatn jira. Manni murtichaa sababaalee kana hin simatu yoo ta’es mirga haadha warraa fi ijoollee isaa akka nuuf eegu gaafannaa jedhee jira. Manni murtichaas yaada gama maraa dhaggeeffachuuf sadaasa 28 bara 2005 beellama ka biroo kennee jira.


Mirga Namoomaa eegsisuuf Miseensonni Haraan Filataman

WASHINGTON, DC — Gumiin walii galaa kan Tokkummaa mootummotaa biyyoota galmee dhittaa mirga namoomaa guddaa qaban miseensoota kaawunsilii mirga dhala namaa gochuuf filachu isaa gareeleen mirga dhala namaaf falman qeeqaa jiran. Biyyoota kudha saddeet wixata darbe filataman keessaa 18 keessa harka sadii qofatu filamuuf uulaagaa guuta. Tokk mootummotaatti Ambaasaaddarri yunaaytiid stetes Susan Rice akka jedhanti yunaaytiid stetes dhittaa mirga dhala namaa kan ilaaleen toora duraa irra dhaabattee kanneen dararamanii fi mootummoota addunyaa irratti gara jaboo fi hamoo ta’an jala jiraniif falmuu feeti. Aayiivorii koost, Itiyoophiyaa Gaaboon keniyaa fi seeraaliyoon barcuuma Afrikaa banaa jiran shanan guutanii jiran. Tokkummaa mootummootaatti daayriktera Human Rights watch Filatamuu Itiyoophiyaa kan ilaaleen Tokk mootummotaa keessatti/ bakka bu’a garee mirga dhala namaaf falmu Humnaan right watch..f bakka bu’a kan ta’an Filiipe Bolopiyoon ennaa dubbatan kun kan nama gaabbisisuu fi gaddisisuu dha jedhan. Itiyoophiyaa kan ilaaleen wanni gaggeeffame filannoo ykn dorgommiidha kan jedhamu miti kan jedhaam oloopiyoon gareen warra Afrikaa haaluma baratamaa ta’een lakkofsii bakka butootaa dhiyesse wal fakkaataa dha. Biyyonni akka Itiyoophiyaa galmee dhittaa mirga dhala namoomaa guddaa qaban filatamuun heeddu nama gaddisiisa jedhanii, Itiyoophiyaan filannoo dorgommii hin qabneen gammaduu mannaa haala itti galmee haala itti mirga dhala namaa kabajaa jirtu sakatta’uu qabdi jedhan. keessumaa yaada ofii walaba ta’anii ibsachu kan ilaaleen humnootii ishee nagaa eegsisan itti gaafatamoo gochu qabdi jedhu.Garee mirga dhala namaaf falmu Human Rights watch irraa Filiip Bolopiyoon akka jedhanti Mootummaan Itiyoophiyaa carraa kanaan tarkaanfii qabatamaa ykn hiika qabu fudhachu qaba.Fakkeenyaaf mirga yaada ofii walaba ta’anii ibsachuu fi mirga wal ga’u kabajuu qaba. Miseensoonni haaraa seenan kun baatii Amajji fullee keenyaa jalqabee waggaa sadiif kan turan ta’uun ibsamee jira.


Mariin sudan Dilbata Eegaluuf Jira

ADDIS ABABA — Jiloonni araaraa Sudanii fi Sudaan kibbaa jalqaba baatii Fulbaanaa irra finfinneetti marii isaanii deebi’anii jalqaban. Mariin isaanii irra caalaa waa’ee zayita boba’aa, dinagdee fi daldala naga eegumsaa fi dhimma daangaatti fuuleffate. Minssteerri dhimma kaabinee ka sudaan kibbaa Deng Alor maariin kun yeroo dhiyootti walii galtee xumuraa irra gaha yaada jedhu qaban. Dhimma abbummaa kutaa zayita boba’aan badhaate kan Abiyeh marii ammaa kana irratti lafaa hin kaane yaadni araarteessota gamtaa Afriikaatiin dhiyaate jiloota gama lameeniittu ergamee jira jedhan. Jila araar-teessota Sudaan irraa Bedreldin Abdallaa yaada dhiyaate sana irratti ka marii geggeessaa jiran ta’uu dubbatan. Gabaasa guutuu mallattoo armaan gadii


Hidhamtoonni Siyaasaa Nyaata Lagachuun Mormii Dhageessisan

Paartiin tokkummaa dimokraasii fi haqaa hidhamtoota sammuu ti kan ittiin jedhee fi kanneen mana hidhaa qaallittii keessatti argaman nyaata lagachuun mormii isaanii geggeessaa kan jiran ta’uu ibse.Mormii kana kan dhageesisanis miidhaa isaan irra ga’e qaamni isaaniif ilaalu dhabamuu isaaf ta’uu paartiin kun beeksisee jira jechuun Meleskachoo Amhaa gabaaseera. Paartiin kun hidhamtoonni nageenya isaaniif kan sodaachisan yakkawwan hedduun irratti raawwataa jira jechuu dhaan ibsa barreeffamaan kaleessa baaseen himatee jira. Galmeelee mana hidhaatiin argadhe jedhe tuquu dhaanis hidhamtoota kana irra miidhaa ga’e jedhes tarreessee jira. Kana keessaas murtiin utuu hin kennamin turuu isaa, angawootaa fi poolisoota mana hidhaa sanaan kan irratti raawwatamu gocha farra namoomaa fi dhiibbaa isaan irra kaa’an ka jedhu of keessaa qaba ibsi sun. MP3 tuquun gbaasa guutuu dhaga'aa


Odu Gabaasaan VOA Hidhaa Dhaa Hiikame

Odu gabaasaan radiyoo sagalee Ameerikaa piiter Haaynlaayin hidhaa keessaa gad dhiisamee jira. Haalli fayyummaa isaas yeroo buufata poolisiitti geessame qufaa isa qabe irraan kan hafe nagaa ta’uu isaa ibseefii jira. Haa ta’u malee yeroo poolisiin isa qabetti takaaroo uumameen kufee dugda isaa irra dhukkubbii xiqqoon kan itti dhagaa’ame ta’uu isaa dubbate piiter. Poolisoonni haleellaa irraan ga’uuf yaaluu isaaniis gaafatamee haleellaan kan isa irra hin geenye ykn yaaliin kan hin godhamne ta’uu dubbatee waa’ee haala uumamee ennaa ibsu Angawoota poolsii haga tokko waliin dhaabadhee yeroon dubbataa turetti battaluma sana bilbilli koo waame. Gulaalaa VOA keessaa kan Johannesburgiin jirtu Jenifer Jenin turte. Kan isheen naaf biblte akka tasa ture. Anis battluma sana bilbila kootti jedheen to’annaa jala na oolchan jedheen iyye. Isheenis dhageesseetti jedheen abdadha. Meeshaan ittiin waraabu fi mobila koo erga na harkaa fudhatanii booda to’annaa jala na oolchan. Yeroo sanas nan kufe, dugda koonan lafa rukute, garuu miidhamni koo xiqqoo dha jedhe. Radioyoon sagalee Ameericaa waajjira isaa guddoo Washington jiru irraa ibsa baaseen Heinlein gad dhiisamuu isaatti gammadee jira. Ibsi sun akka jedhutti Heinlein nama oguma isaan beekamaa fi gaazexeessaa kabajamaa kan haala Itiyoopiyaa keessa jiru karaa madaala eegee fi dhugaa ta’een gabaasuu dha. Dararaa gaazexeessota kan akka Mr. Haayinlaayin irra ga’u ilaalchisee yaaddoo qabna, kanaaf mootummaan gaazexeessonni kun sodaa tokko malee hojii isaanii akka hojjetaniif akka eeyamu gaafanna jedha ibsi sun. MP3 tuquun gabaasa guutuu dhaga'aa


Nyaatanii Buluu moo Dimookiraasii?

Guutummaa Addunyaa irratti uummatni beela’ee garaa duwwaa ciisu Miliyoona dhibba lama. Namoota akkanaa nyaataan of dandeessisuun karaa danada’amu irratti, hoogganoonni Addunyaa Kora G-8f, dhuma torban dabree as Waashingtonitti walga’an, mari’ataa turan. Keessumaa lammiwwan Afrikaa nyaataan akka of danda’an oomisha qonnaa ol kaasuu - yada jedhu irratti walii-galan hirmaattonni kora kanaa. Kanneen kroa biyyoota Addunyaa duureyyii - G8 jedhamuu kanatti afeeraman, Muummicha Ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii dabalee hoogganoonni biyyoota Afrikaa afurii waa’ee imammatoota qonnaa biyya biyya isaanii keessatti jijjiirama fidanii fi rakkoolee wabii nyaaataa isaan mudatan irratti ibsa kennanii jiran. Dhimmi ilaalchi guddaan itti kenname tokko qooda hojiin dhuunfaa qabaatu. Hariiroo fi wal-gargaarsi Mootummaa fi dhaabbatoota daldala dhuunfaa gidduu jiru, wabii nyaataa Afrikaa keessaa mirkaneessuuf akka ijoo tahetti fudhatame. Dhaabbatoota dhuunfaa wajjiin wal-gargaaruun daldalaa fi qonnaa walitti hidhuun barbaachisaa tahuu hubachiisan, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Melles Zeenaawii. Walitti-hidhachuun yokaan wal-gargaaruun hojjechuun faayida-qabeessa tahuu Ministarittiin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Hilarii Kilinton illee dubbatanii jiran. Tahus, wanna jabeessanii aeekkkachiisan qaban. Kaampaaniileen alaa lafa kireeffatanii qonnaatti bobba’uunis tahe kanneen mi’awwan qonnaa gargaaran lammiwwan biyyaa qabatanii malee qabeenyaa lammiwwan biyyaa fudhatanii tahuu hin qabu. Toorri daldala dhuunfaa, hojii fi jireenya qonnaan-bultoota qabiyyee xiqqoo qabanii fooyyessee, martinuu akka faayidaa argatu gochuu qaba. Yoo qonnaan-bultoonni oomishan daldallis ni dadammaqa, jedhan.


Maqaa Misoomaatiin Mirga Dhala Namaa Dagatame

Waggoota torban darban keessa Iityoopiyaan guddina dinagdee dhibba irraa harka 11 kan galmeesiste si’a ta’u hiyyuummaan lammiiwwan ishee miliyoona 83 ta’uus gad xiqqaate. Galama milenumii kan tokkummaa mootummootaas imaammat biyyoolessaan wal simsiisee hojjechuu irratti kan waggoota 20f aangootti ciche paartiin biyya bulchu hedduu hojjetee jira. Amnesty Internationalitti directorr sagantaa Afriikaa Erwin van der Borght akka jedhanitti fooya’inni kun kan argame gatiin itti ba’ee ti jedhan. Borght akka jedhanitti dhuguma Ethiopian gama misooma dinagdee isheen fooya’ina argamsiistee jirti. Garuu gam tokkoon immoo mirga sivilotaa fi kan polotiikaa kan akka mirga walabummaan yaada ofii ibsuu,of ijaaruu fi wal ga’ii nagaa geggeessuu hin kabajamu.Gabaasi amnesty kan bara 2012 Itiyoopiyaa ilaalchisuun ba’e seera jaarmolii miga namaa ugguran akkasumas miseensota mormitootaa fi gaazexeessota dhibbaan laka’aman hidhaatti naquu ilaalchisee yaaddoo jiru irratti fuuleffata. Van der Borght akka jedhanitti uggura siyaasaa laaffisuun dantaa dhuma dinagdee Itiyoopiyaa gargaara.


Hiyyummaa Fi Itiyoophiyaa

Biyyoota Afrikaa Iyyeeyyii keessaa tokko ka taate Itiyoophiyaan beela dhabamsiisuuf tarkanfataa jirti. Biyyattii keessatti, heddumminni uummataa baay’ee dabalee, gatiin waa bittaa baay’ee qaala’e iyyuu hiyyummaan biyyattii keessaa sadii keessaa harka tokkoon gad-bu’ee jira - jedhama.  Aangawoonni Ministrii Maallaqaa Itiyooophiyaa, Jimaata dabre kana, Jaarmayaalee arjoomtotaaf ibsa kennaniin uummata Itiyoophiyaa miliyoona saddeettama keessaa daangaa Iyyumaa keessa jiran miliyoona 25 tahuu dubbatu. Otuma heddummaachuun uummataa waggaatti dhibba irraa fharka lamaa fi walakkaa tahee jiruu lakkoobsi hiyyeeyyii bara 2004 ture irraa milyoona afuriin gad-cabuu agarsiisa - lakkoobsi Jimaata himame sun. Qaala’uun gatii bittaa ka yeroo ammaa dhibba irraa harka 35 ka dabalee jirtu tahe iyyuu Ministarri Maallaqaa fi Guddina Misoomaa Abrahaam Tekestee “Hiyyummmaan biyyattii gad-cabuun kun tarkaanfii guddaa dha” jedhu. Ogeeyyiin dinagdee, ka sadarkaa Addunyaa -- Gad-bu’uun lakkoobsa hiyyummaa Itiyoophiyaa keessaa kan nama jajjabeessu jedhan iyyuu Baankii Addunyaatti, Direktorri Damee Itiyoophiyaa Guwaang Cheen gatiin bittaa qaala’uun, tarkaanfii kana akka boodatti harkisu dubbatu. Dhimma Afrikaa keessaa Hiyyummaa hanqisuutti ogeettiin dinagdee gameettiin, ka Baankii Addunyaa Chorching Goh lakkoobsi hiyyummaa Itiyoophiyaa keessaa ka baroota dabre irraa gad-bu’uun gammachiisaa tahe iyyuu lakkoobsa Istaatistiksii baay’ee gad-aanaa irraa ka madde tahuu dubbatu. Galmee guddina namoomaa, ka biyyoota akka sadarkaa jireenyaa isaaniitti tarreessu ka bara 2001 irratti Itiyoophiyaan biyyoota 187 keessaa 174 irratti argamti. Waggaa kudhan dura immoo, biyyoota 163 keessaa 159ffaa irratti argamti. Kana irraa kaanee ennaa ilaallu baay’ee fuul-duratti hin tarkaanfanne, jedhu. Akka Goh jedhanitti, giddu-galatti galiin waggaa ka nama Itiyoophiyaa tokkoo Doolaara dhibba afur qofa. Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


Dhugaa Jiru Maaltu Beeka?

Waraanni Itiyoophiyaa torban darbe daangaa Ertiraa seenuun maadheelee kan waraanaati ittiin jedhe irratti haleellaa eega gaggeesse as muddamsi daangaa biyyoota lameenii irra jiru dabalaa jira.  Dubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa Shimellis Kemaal turiistoota Awuroopaa Affaar keessatti garee riphxee-looltootaaan baatii lama dura ajjefaman haaloo ba’uuf tarkaanfii kana fudhanne jedhan. Ertraan immo weerera of tulummaa kan lafa Ertraa Itiyoophiyaan seeraan ala qabatte jirtu irraa yaada addunyaa maqsuuf karoorfame ittiin jette jirti. Haaloo ba’uuf duula waraanaa keessa hin seenus jettee jirti. Dubbi himaan ministrii dantaa alaa Itiyoophiyaa Diinaa Muftii Ertiraan Itiyoophiyaa irratti duula harka biraan gaggeesitu aguguu yaalti, jechuun himatan. Xinxaltonni akka jedhanti gareen hidhattootaa Affaar ARDUF jedhamu naanoo Erta Alle jedhamuutti darbee darbee haleellaa geesiisa malee beekamaa miti. Itiyoophiyaan akka jettuutti ARDUF leenjii fi deggersa maallaqaa kan argatu Ertiraa irraa ti. Ertiraan immo Itiyoophiyaan weerara gaggees situuf sababii kana himatti jetti. Gareen ARDUF baatilee darban lamaaf dhaamsa I-meelii dabarsaa tureen baatii AMajji keessa humnootii Itiyoophiyaa waliin wal waraansa gaggeessaniin tuuristonni Awurooppaa shanaan ajjefaman. Xiinxalaa waa’ee biyyoota gaanfa Afrikaa fi dur Itiyoophiyaatti Ambaasaaddara Amerikaa kan turan David Shinn akka jedhanitti, ARDUF dhugumaa balaa kana ha geesisu ykn yokaan akkanumaan haleellaa sanaaf sababaa haa taasisamu beekuun rakkisaa dha jedhan. Kanaaf mirkaniin tokko hin jiru. waanuma Itiyoophiyaan jette fudhachuu irraa dubbatama. Dhugaa ta’uus mala. Sababiin isaa gama kaaniin Itiyoophiyaan gareelee Ertiraa kanneen Mootummaa Asmaraa kuffisuuf sosso’an gargaaraa akka jirtu galmeen agarsisu ni jira jedhan. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Mallas Zenaawwii baatii Ebla darbe paarlaamaa isaaniif haasaa dhagesisaniin mootummaan isaanii gareelee mootummaa Isaayaas Afewarqii kuffisuuf qabsaa’an kan deggeru ta’uu beesisanii turan kan jedhan David Shinn, kanas Ertiraan yeroo walgahiin Gamtaa Afrikaa Finfinnee keeessatti gaggeefamuuf turetti haleellaa bombii jabaa geesisuuf turte jechuun Itiyoophiyaan eega himattee booda jedhan. Ertiraan garuu himannaa kana jabeessite haaluun ni yaadatama.Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Sudaanii fi Sudaan Kibbaa Wal-hammeessuu Guddaa Dhaa Booda Wal-hammatu Moo Wal-darbatu?

Sudaanii fi Sudaan Kibbaa Kaleessa marii yeroo dheeraa tii booda dhimmoota gidduu isaaniitti wal-falmsiisoo tahan sadii keessaa lama irratti marii furmaataa geggeessuuf walii-galtee sadarkaa duraa mallatteessanii jiran. Wal-balaaleffannaa fi walitti-wacuu guddaan gam-lameenii ennaa gara gab jechuu fi yaada ofii keessa-deebi’uutti dhufe, jalqaba baatii kanaa irra Finfinnee keessatti eegalame mariin Sudaanii fi Sudaan Kibbaa gidduu kun. Jiloonni Kaartumii fi Jubaa irraa walitti-dhufan dhimmoota wal-falmsiisoo akka dhimma daangaa fi dhimma lammummaa biyyoota lameen gidduu furachuuf, mala itti waliin hojjetan lafa kaayyatan. Ka caalaa wal-falmsiisaa tahe dhimmi zayita boba’aa, haga dhimmoota daangaa fi lammummaa irratti walii-galteeleen tolfamanii mallatteessamanitti akka lafa hin kaasamne taasisame. Prezidaantiin Sudaan Omar Hasan Al-Bashir walii-galticha mallatteessuuf ennaa gara Sudaan Kibbaa deeman, eega gaafa ayyaana Walabummaa Sudaan Kibbaa tii as, ka jalqabaa tahuuf jira. Guyyaan isaa hin beekamne, garuu torbanneen dhihoo fuul-duraa kana keessa taha - jedhu - aangawoonni. Gamtaa Afrikaa bakka-bu’uun ka biyyoota lameen araara dubbachiisan Prezidaantiin Afrikaa-kibbaa duraanii Taaboo Imbeekii eega biyyoonni lameen jecha jajjaboo walitti dadarbachuu dhaabanii booda marii geggeessameen walii-galtee kana irra gahamuu dubbatu. Gabaasaa isaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


Hojiin Mirga Dhala-namaa Seera Mootummaan Itiyoophiyaa Baaseen Laamsha’e, jedha Amnistiin

Seerri wal-falmsiisaan Mootummaan Itiyoophiyaa dhhaabbatoota ka mootummaab hin ta’iin ilaalchisee baase hojiiwwan mirga dhala-namaa biyyattii keessaa laamshessee jira, jechuun Amnisty Internaashinaal gabaasaa gidduu kana baaseen Itiyoophiyaa keessatti, dhaabbatoonni naannoo mirga dubartootaa fi ijoolleetti, akkasumas mirga gurmuu fi nam-tokkeetti hojjetan -- tajaajila isaanii dhaabuu fi cufuuf dirqamanii jiran, jedha.  Amnisty Internaashinaalitti Itti-aantuu Itti-gaafatamtuu Waajira Dhimma Afrikaa – Misheel Kagaarii ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin, Dhaabbatoonni mirga dhala-namaaf falman hedduun maqaa isaanii fi hojii isaanii jijjiiruuf dirqamanii jiran. Hojii isaanii “misooma” jedhamee kan isaaniif karoorfame qofatti akka fuuleffatan taasisamee jira. Dhaabbatoonni xiqqoon hojii isaanii ka mirga dhala-namaa itti fufuu yaadan, sababaa gargaarsa maallaqaa hin arganneef hojiin isaanii dhaabatee jira jechuun ni dana’ama, jedhu. Dhaabbatni isaanii qorannaa geggeesse kanaan dhhaabbatoonni mirga dhala-namaa lama maallaqni Baankii keessaa qaban akka hin sochoone taasisamuu dubbatu. “Hojiin isaanii hojjetanis dhibba irraa harka kudhan hin ta’u” jedhu, Ms. Kaagaariin. Akka Amnistii Internaashinaal jedhutti, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti bara 1987 kan hundeessame Waldaan Dubartoota Ogeeyyii Seeraa, kan Itiyoophiyaa yeroo tokko, dubartoota Itiyoophiyaa kuma kudha-toorbaa ol tahaniif gorsa kennaa ture. Yeroo ammaa garuu gargaarsi maallaqaa dhaabbatichaaf kennamaa ture gu’uu irraa kan ka’e hojii isaa tajaajila murtaawaa kennuu qofatti murteessee jira. Mootummaan Itiyoophiyaa garuu, kan Heera biyyattiin mirkaneessame mirga ijaaramuu lammiwwan biyyaa hojii irra oolchuuf seera baasuun waan barbaachisaa taheef -- qooda Dhaabbatoonni ka Mootummaa hin ta’iinii fi Jaarmayaaleen lammiwwan biyyaaf gumaachan seerri gargaaru baasamuun akka barbaachisaa tahe, seensa seerichaa irratti beeksisee jira. Amnistii Internaashinaal gama isaan “Keeyyatawwan seericha keessa jiran tokko tokko --- mirga ijaaramuu kanneen jabeessan otuu hin taane kanneen jigsani” jechuun akka Mootummaan fooyyessu waamicha dhiheessa. Hawaasni sadarkaa Addunyaa jechuun, arjoomtonni, Gamtaan Afrikaa, Tokkummaan Mootummootaa fi dhaabbatoonni ka biroon, dhiibbaaleen seeraa dhaabbatoota Itiyoophiyaa ka Mootummaa hin ta’iin irra kaayaman karaa itti kaasaman akka falan gaafata. Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeeffadhaa


Keenyaan Jara Buufata Otobusii Naayroobiitti Nama Fixe Jettee Shakkite Afur Qabatte

Bombiin Bitootessa 10,2012 nama jaha caalaa fixxee 60 caalaa madeessite.Keenyaan yoo wannii akkanaa galtu yoo hedduu milishoota AL-Shabaab barbaaddi. Warrii qaqqabame Slyvester Opiyoo fi miilota akka isaa ijoollee kahimaati,jara kana shakkanii wa gaafachuuf qaban.Opiyoo kana Muddee dabre keessallee milishoota AL-Shabaabiin harka wal keessaa qaba jedhanii qaban. Woma taateefuu balaan milishoota AL-Shabaab ta Naayroobii jirtuun shakkan kun nama hedduu rakkoo irra buuse. Keenyaan waraana Waldaa Afrikaatti dablamee Somaaleetti ergiti keessaa tokko.Balaan kunilleen eegii bulchootii biyya tanaa waraanii isaaniillee ka Waraana Waldaa Afrikaa AMISOMITTI dabalamee Somaalee jiraa jedhanii irra bahan saatuma diqqoo tokkoo turanii Naayroobitti bombii nama fixxe. Akka warrii jara nama fixe kana ilumaan arge jedhutti nama makiinaa dabruutti jirutti bombii tana fulaa otoobusiin dhaabatu keessa buuse. Warrii dhumtee dhumatee madoolee hospitaala Naayroobii Kenyaataa jiruttiin dabran. Akka itti aanaan daarektera wallaansa hospitaala Kenyaata Dr.Simion Mondatti nama 40 oli akimiif hospitaala Kenyaataa fidan. “Nama lamatti adoo wallaananuu asitti du’e.Nama sadii fidan,tokkoo reeffumaan dhufan.Tana jechuun ammoo namii asi dhume shan jechuu.” Milishootii AL-Shaab ta milishoota Al-Qaayidaatiin harka wal keessaa qaban jedhan eegii Keenyaan jara kana hadhuuf Soomaleetti waraana duulsiftee asitti akkanuma biyya tana wayiin itti jirti.


Gargaarsa Hatattamaa Kan Barbaadan Heddu Dha

Koomishina Mirga Dhala-namaa Toom Laantoos fi Kaawukasii Waa’ee Beelaa, kan Mana-maree Bakka-bu’ootaa yunaaytiid steetestu waliin waa’ee rakkoo beelaa Gaanfa Afrikaa irratti marii kana qopheesse.  Gargaargaaraa Dura-taa’aan Koree kanaa Bakka-bu’aan uummataa, Kutaa MASAACHUUSETS irraa filataman Jeems Maakgavern “Tokkummaan Mootummootaa baatii dabre keessa ammaa booda Oolaan yokaan Beelli Somaaliyaa keessa hin jiru” jechuun labse iyyuu, rakkoon naannoo sanaa, furmaata irraa gagoo jira jedhu. Dhaabbata Misooma Sadarkaa Adduyaa, kan Amerikaa USAID irraa Naansi Liinboorg immoo battaluma ibsa gama isaaniin kennaniin, Amerikaan akka beelli naannoo sanatti dhufaa jiru akeekkachiisa dursaa kennameef deebii kennuudhaan, yeroo rakkoo beelaa sanatti gargaarsa Doolaara Miliyoona dhibba sadi’ii fi Miliyoona soddomii shan kennuu ishee hubachiisan. Kannneen marii geggeessame sana irratti ibsa kennan Liinboorg fi aangawoonni Mootummaa Obaamaa ka biroon “rakkoon baqattootaa biyyoota Gaanfa Afrikaa keessaa, rakkoolee baay’ee hamoo Addunyaa kana irraa keessaa tokko ta’ee jira” jechuudhaan, akka ija irra kaayyatanii, gargaaarsa illee itti-fufuun barbaachisaa tahe hubachiisan. Ministrii Dhimma-alaa Yunaaytiid Steetsitti Daarekterri Waajira Gargaarsa Afrikaa Maargareet Maak Keelveey naannoo Gaanfa Afrikaatti rakkoon guddaan tokko, akka biyyoonni naannoo baqattoota ollaa irraa itti yaa’an simachuu itti fufan amansiisuu dha - jedhu. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Biyyoota Gaanfa Afrikaa Lameen Fi Yunaayitid Isteets

Mootummaan Yunaayitid Isteets kaayyoo naga-eegumsa waliin hidhata qabuun biyyoota Gaanfa Afrikaa lama michoota isaa tahan, Itiyoophiyaa fi Ugaandaaf gargaarsa dabale iyyuu, gama biraatiinis biyyoota Gaanfa Afrikaa lameen, Itiyoophiyaa fi Ugaanaan waa’ee bulchiinsa isaanii biyya keessaa irratti, Yunaayitid Isteets irraa ehama karaa dabarsu argataa jira jechuun, xiinxaltoonni as Yunaayitid Isteets keessaa yaaddoo isaanii ibsaa jiran. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Moqdishoo Keessatti Si’a Sadaffaa Gaazzexeessaan Ajjeesame

Raadiyoo Moqadishoo keessatti maadhaffateef Daayreekteera kan ta’e Abukar Hassan Mohamoud magaalatti keessatti ajjefamuun beekamee jira. Gazexxesonni somaaliyaa keessatti eega baatilee dhiyeenya kanaa as ajjefamuun kun sadaffaa ta’uu isaa ti. Gaazzexeessaan booda kana magaalaa MOQDISHOO keessatti rasaasaan tumamee ajjeesame kun Direkteera Dhaabbata Raadiyoo Somaaleweyin jedhamuu kana, hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamiin tu manaa isaa aanaa WAAJIR jiru keessatti ajjeese jedhu namoonni ijaan argan. Raadiyoon SOMAALEWEYIN Raadiyoo Dhuunfaa MOQDISHOO KAABAA keessa maadheffate. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Akka Iyyata Dhiyeffatuuf Mirga Argate

Kaawuunsiliin mirga Dhala Namaa kan Itiyoophiyaa maallaqqi isaa akka hin sossoofneef ajaja mootummaan bara 2009 irratti dabarse irra deebi’ee iyyachuuf mirga argatee jira.  Manni-murtii Mummichi kan Itiyoophiyaa kaleeessa murtii kenneen dhaabatni mootummaa fi manni-murtii gad aanu kun ol iyyannaa akka hin dhiyeffanneef ittisuun dogoggoora. Qabeenya kaawunsislii mirga dhala namaa kan Itiyoophiyaa kan ta’e qarshii kuma 500 tu jalaa uggurame. Daayrekteera Kaawunsilii Mirga Dhala Namaa kan ta’an Endalkaacheew Mollaa Maallaqni akka qabametti jiraatuus murtiin kaleessa kenname injifannoo dha jedhan. Obbo Indaalkaacheew akka jedhanitti maallaqni dhabamuun humna jiru xiqqessee gareen kun mana hidhaa Itiyoophiyaa keessatti dararaa rawwaatama jedhame qorachuu illee dhorkee jira jedhan. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggerefadhaa.


Baaydoo'aa Qabachuun Balaa Jabaa Illee Qabaachuu Mala

Loltoonni Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa torban kana keessaa ka maadhee AL-SHABAAB jabduu turte magaalaa Baaydo'aa keessaa humnoota leellistootaa AL-SHABAAB baasuudhaan, magaalattii dhuunfatanii jiran. Kanneen waraana Mootummaa Cehumsaa Somaaliyaa gargaaranii loluuf bobba’an humnoonni Itiyoophiyaa, magaalaa Baaydo'aa qabachuuf ennaa tarkaanfatan dura-dhaabbannaan karaa irratti isaan mudate baay’ee xiqqoo dha Injifannoon Baaydo'aaA irratti argame magaalaa afaan Galaanaa harka AL-SHABAAB jirtuu fi ulaa inni qawwee fi maallaqa ittiin galfatu taate KISMAAYYOO qabachuufis karaa saaqa jedhama. “Magaalaa Baaydo'aa qabachuun injifannoo guddaa dha.” ka jedhan xiinxalaan siyaasaa Gaanfa Afrikaa RASHIID ABDII garuu, hojiin dhumate jechuu akka hin ta’iin hubachiisu. Amma harka Mootummaa Cehumsaa jala galuun ishee injifannoo guddaa dha, garuu rakkoon guddaan akkamitti bulchiinsa seera-qabeessaa amanamaa, kan uumata biratti fudhatamaa tahe Baaydo'aa keessatti uumuun danda’ama? ka jedhu. Akka ani yaadutti kun injifannoo humna waraanaatiin argame caalaa, dhimma barbaachisaa natti fakkaata jedhu RASHIID ABDII. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Barnoota Itiyoophiyaa Keessaa

Biyyoota hiyyeeyyii keessaa tokko kan taate Itiyoophiyaan bara 2015tti barnoota sadarkaa duraa waliin ga’uuf karoora kaa’ameen kanneen sadarkaa gaarii irra jiran muraasa keessaa tokko.  Dubbi himaan Ministrii Barnootaa Itiyoophiyaa, Pheexroos Woldegorgis waggoota 15 dura manneen barumsaa sadarkaa duraa 2000 caalaa kan hin qabne Itiyoophiyaa keessa yeroo ammaa kuma 28 tu jira jedhan.Lakkobsii manneen barnootaa ariitiin dabalaa demuun hanqinni lakkofsa barsisootaa akka uumamu godhe. Daree barnootaa heddu keessatti kitaabonni hin jiran.Qorannaan gaggeeffame akka agrsisuutti Ijoollee hedduun kitaaba akka itti dubbisan otuu hin baratiin manatti dacha’u. Jaarmayaa Misoomaa Sadarkaa Addunyaa Yunaaytid Isteets ykn USAID Itiyophiyaa keessatti hoogganaa waa’ee barnotaa kan ta’an Allyson Wainer, “Yeroo ammaa kitaabonni kun hin jiran. Dandeetti waa dubbisuu barsiisuuf sirnii barnotaas hin jiru. Waggaa dhufu kana irratti hojjenna. Mootummaan irratti fuuleffatee” hojjataa jira jedhan. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Kittaannaan Shamarranii fi Dubartootaa Dhaabachuu Qaba

Tokkumaa mootummootaa jaarmoliin mirga namaa kan sadarkaa addunyaa Kittaannaan shamarranii fi dubartoota irratti raawwatu dhaabachuu qaba jechuu dhaan waamicha dabarsaniiru. Seerri cimaan kan shaakala akkasii ittisus akka ba’u gaafatanii jiran. Mana yaalaa Brass kan Finfinnee jiru keessatti ogeessa fayyaa gadameessaa kan ta’an Dr. Taaddesee Kitilaa qaama dhaluu dubartii kan ala jiru guutummaan ykn hanga tokko irra muruu dha. Kunis rakkoo hama kan akka dhukkubbii hamaa fi dhipina qaama sammuu fi yeroo da’umsaa rakkoo irraan ga’a. Galmeen jaarmayaa fayyaa addunyaa akka agarsiisutti addunyaa irraa yeroo ammaa shamarranii fi durboota miliyoona 140tu daafoo kittannaan fiduun rakkataa jiran. Haalli kun immoo keessumaa Afriikaa keessatti beekamaa ta’us biyyootii Asiyaa fi giddu galeessa bahaa keessattis ni raawwata. Akka WHOn jedhutti shamarraan miliyoona 92 kanneen umuriin isaanii 10f isaa ol ta’an Afriikaa keessaa kanneen miliyoona sadii ta’an immoo ardii ka biroo keessaa waggaa waggaatti kittaanamu.Gabaasa guutuu MP3 tuquun dhaggeefadhaa


Zaambiyaa fi KootDivoor(Ivory Coast) Waancaa Kubbaa Miila Afrikaaf Walti Qophaahuutti Jiran

Qaraa, biyya 50 caalutti jalqabe,eegee 16 walti hafe ,sun keessaa amma lamatti waancaaf waliin taphata.Taphii dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa,28tessoon dhumachuutti jiraa,bori Zaambiyaa fi Ayvoorii Koosti(Côte d'Ivoire) waliin taphatan. Zaambiyaan,ta ganna 19n duratti taphattootii kubbaa miilaa isii 23 xuyyuurii lafaan dhahee fixe taan amma asi gahuun gammachuu guddoo.Jarii kun silaa moohatee waancaa sun oli fuudhee,dhungatee wal irra marse jechuun biyya tanatti namii imimmaan haqachaa jara dhumate qaabachaa jiraata.Taatullee Ivory Coast moohachuun dubbii akkanumatti dhuftuu miti KootiDivoor ammo biyya duruu waancaa Afrikaa argattee ammallee lammeeffachuuf itti jirtu. Zaambiyaan gareen,Chipolopoln tun asi gahuuf;Equatorila Guinea 1-0 qaariftee,Suudan ammoo 3-0 lafaan dhooftee,Gaanaa 1-0 ufi jalaa buuftee asi geette. KootiDivoor ykn Ivory Coast ammoo;Equatorial Guinea 3-0 lafa buuftee,Angoolaa 2-0 callisiiftee,Maalii 1-0 itti galchitee bira dabarte. Gareen KootiDivoor(Elephants) tun ammallee taphattoota biyya alaatii fidatte hedduu waan qabduuf sodaatan.Rasaasnii Zaambiyaa woma Gaanaa,(Black stars) godhe kaan goonaan wannii jarii Arba Ivory Coast lafaan hin dhoofneef hin jirtu.Arbii,Ayivoorii Koosti ammoo dhufuma dhufee kubbaa gooli jalaan gahatee jennaan waan innii godhu abbaa beekutti beeka. Woma taateefuu gareen KootiDivoorii fi Zaambiyaa,arbaa fi rasaasii bori taphatan. Qophii Ispoortii ta tana mee MP3 tana irraa caqasaa.


Dhukkuba Busaa fi Dhukkuboota Raammoo Adda Addaan Dhufan Dhabamsiisuu Qabna

Addunyaa irratti lakkobsa namoota dhukkuba Busaan qabamanii fi du’anii gad cabsuun kan danda’ame ta’uu kan ibsee jaarmayaan fayyaa addunyaa foyya’insi argamaa jiru garuu raafamaa ta’uu hubachise.Dhukkuba Busaa addunyaa irraa kan ilaaleen Gabaasaa waggaa dhiyaateen waggootii darban 12 keessatti harka 25n gad cabuu hubachiise. Akka hamaatti dhukkuba Busaan kan miidhaman Afrikaa keessatti harka 33 gad bu’uu isaa ibsameera.Bara 2010 keessa biyyoota Busaan rakkatan 106 keessatti namni miliyoona 200 fi miliyoonni 16 dhukkuba Busaan qabamuu jaarmayaan fayyaa adddunyaa tilmaamee jira. Kanneen dhukkuba kanaan qabaman ykn du’an harka caalaan Afrikaa keessatti argamu. kanneen addunyaa irratti dhukkuba Busaan qabaman keessaa harka 85 kan ta’an ijoollee umriin isaanii 5ni gadii ta’uun beekameera. Gama kaaniin dhukkuba raammoo adda addaa kan akka hookworm ringworm fi kanneen fafakkaataniin dhukkuba dhufu qulqullina naannoo eeguun hambisuun kan danda’amu ta’uu qorannaan haaraa gaggeeffame beeksisee jira. Mana fincaanii gargaaramuun rakkoo kana walakkaatti kan gad cabsu ta’uu qorattonni ibsanii jiran.Dhukkubonni Raammoo adda addaan dhufan kun biyyoota hiyyeyyi keessatti caalaatti dhukkuba kan fidan ta’uun ibsameera. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Who Is The Best Defender in Africa? Diawara (Senegal), Touré (Ivory Coast), Gosso (Ivory Coast), Sunzu (Zambia), Tamboura (Mali) or Mensah (Ghana)? TEXT Player’s Name to: +12026701867

Who are the best football players in Africa? Select the best players for the African All-Star Football 2013 team. Choose a Goalkeeper, Striker, Midfielder and Defender from the best of Africa. Voting begins January 19 and ends February 10. The winning players will be named February 11. Votes can be cast online and on mobile, or by SMS by texting a player’s name to +12026701867 (Standard message rates apply.). Choose one player from each category. Click on “Choose Player” to select a player. Click on “Cast Your Vote” below, once you have made your selections. Who is the best in Africa? You Decide. Goalkeeper: Moez Ben Cherifia (Tunisia) Nadir Lamyaghri (Morocco) Boubacar "Copa" Barry (Ivory Coast) Kennedy Mweene (Zambia) Robert Muteba Kidiaba (DRC) Vincent Enyeama (Nigeria) Midfielder: Seydou Keita (Mali) André Ayew (Ghana) Kevin-Prince Boateng (Ghana) Yaya Touré (Ivory Coast) Alexandre Song (Cameroon) John Mikel Obi (Nigeria) Striker: Didier Drogba (Ivory Coast) Samuel Eto’o (Cameroon) Gervinho (Ivory Coast) Christopher Katongo (Zambia) Manucho (Angola) Victor Moses (Nigeria) Defender: Souleymane Diawara (Senegal) Kolo Touré (Ivory Coast) Jean Jacques Gosso (Ivory Coast) Stopilla Sunzu (Zambia) Adama Tamboura (Mali) John Mensah (Ghana)


Sudaan Gama Kibbaa Ommisha Boba’aa Dhaabuuf Jetti

Qabeenyaa ishee kan zayita boba’aa karaa ujummoo Sudaan gama kaabaan dabarsitee gabaa addunyaatti kan ergattu sudaan gama kibbaa kana gochu kan dhaabdu ta’uu beeksiifte. Kana kan goote Kaartuum boba’aa doolaara miliyoona 800 fi miliyoona 15 baasu na jalaa hatte eega jette booda. Kaartuum garuu maallaqa duraanuu naa hin baafamiin hafe waan jiruuf fudhe jechuun falmti. Kanneen sudaan gama kibbaa keessatti hojii daldala adda addaa gaggeessaa jiran immoo, oomisha boba’aa dhaabuun hanqiina sharafa alaa akka dhabamu taasisa sodaa jedhu qabu Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Presidaant Obaamaan Waadaa Nuu Seenan Hin Raawwanne

President obamaan waggaa darbe erga hojii jalqabanii marsaa sadaffaa xumuruuf yeroo jedhanitti deebisani filatamuuf yaaluu dabalate dhimmootii irratti fuuleffatanii turan. Xiinxaltoonni Afriika fi qabsaa’onni dhimma Afriikaa akka jedhanitti imaammati biyyootii afriika uffee ahara gad laalee jiru garuu ilaalcha inni argate xiqqoo dha. Abbaan President Obaama Lammii Keniyaa ta’uun isaani yeroo ilaalamu namonni hagi tokk komee isaaii dhieessaa jiran. Nicoo colombant aakka gabaasetti dhiyeeny kana preisident Obamaan haasaa waggaa kan guutuu biyyaa dhageessiuf mana marii bakka bu’otoa duratti dhiyaachuu dhaan ministeera ittisa Ameerikaa Leon Panetta dhaan hjii gaarii hojjetan jechuun galateeffatan. Booda irras dhimmi isa yeroo ibsamu waraani US weerara rawwateen hojjettoota gargaarsa lammiiwwan Ameericaa Somaaalia keessatt iggitamaanii turan gadhiiisuu isaanii ture. President obaman garuu hasaa iaanii keessatti gonkumaa waa’ee byyootii uffee Sahaaraa gadii hn kaasne.


Lafa Angawootaa Hin Kunuunsine, Xaa’oo fi Sanyii Midhaanii Hin Bitne Jedhanii Hidhu

Itiyoophiyaa keessatti Jaarmayaa mormituu kan ta’e Paartiin Tokkummaa Guutummaa Itiyoophiyaa miseensonni isaa 112 gidduu kana hidhamuu beeksise.Jaarmayaan kun har’a ibsa baaseen paartiin Itiyoophiyaa bulchaa jiru miseensotaa paartii mormituu hidhaa, ajjesaa, qaama hir’isaa fi dorsiisaa akkasumas hojii irraa hari’ee qe’ee jiraatan irraas godaansisaa jira jechuun himate.  Keessumaa yeroo ammaa lammiwwan biyyattii miseensota isaa akka ta’an dirqisisuun, sana ta’uudhaa baannaan carraa hojii fi barnootaa dhorka jechuun himate.Kanaaf jecha qabsoo karaa nagaa gaggeefamutti karaa cufee sadarkaa sosso’uun hin danda’amne irra ga’ameera jedha, paartichi. Namoota qabaman keessaa harka caalaan hidhaa keessa eega tursamanii booda akka gadhiifaman, warra mana murtiitti dhiyaatan irratti immoo himannaan dhiyaatu lafti miseensoota paartii biyya bushaa jiruu lolaa bishaniin akka hin nyaatamneef bo’oo ykn jallisii hin qonne kan jedhuu fi qarshii 1300 baastanii xaa’oo ykn sanyii midhaanii hin bitnu jettan, ka jedhu ta’uu bareessaan paartii kanaa Obbo Tasfaayee Taarikuu ibsanii jiru Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun


Itti-aanaan Ministeearaa Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets Afrikaa Daawwatanii Deebi’an

Itti-aanan Ministaraa Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Biil Barns, biyyoota Afrikaa adda addaa eega daawwatanii booda, akkasumas, Gumii Gamtaa Afrikaatti eega hirmaatanii deebi’anii booda, gaaffii gaazzexeessonni dhiheessaniif deebii kennanii jiran. Daawwannaan isaanii kun, daawwannaa ammaan dura Ministarittiin Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Hilarii Kilinton Afrikaa keessatti godhan booda kan hordofe tahuu ka dubbatan Mr. Barns, biyya isaanii fi Afrikaa gidduutti wal-gargaarsa guddisuu fi “Kanneen gam-lameenitti qormaata tahan” irra-aanuuf carraaqqii wal irraa hin cinnee sana daran cimsuutti ka fuuleffatan tahuu dubbatan. Yunaayitid Isteets cichi isheen Afrikaaf qabdu, bulchiinsa gaarii, misooma waaraa, guddina dinagdee fi furmaata wal-dhibdee ka karaa nageenyaa ardittii keessatti guddisuuf carraaqqii nuti gachaa jirruun mul’ata, ka jedhan - Itti-aanaan Ministara Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Biil Barnis, kun immoo, hojii Dimookiraasii fi Bulchiisa gaarii Afrikaa keessaa gargaarsa gochuu, hidhata dinagdee Yunaayitid Isteetsii fi Afrikaa gidduu jabeessuu fi mirga dhala-namaa tiksuu fi jabeessuutti murannoo fi cicha biyyi isaanii qabdu kan of-keessatti hammate tahuu hubachiisan. Gaazzexeessota irraa gaaffiileen Mr. Barnisiif dhihaatan hedduu dha. Itiyoophiyaa ilaalchisuun, gaaffiin dhihaate tokko tarkaanfii dhiheenya kana, Itiyoophiyaan gaazzexeessota irratti fudhatte - jechuun ka dhihaate ture. “Gaazzexeessota biyya keessaas kan alaas ilaallata. Seera farra-shororkeessummaa irratti hundaa’uun adabbii hidhaa waggoota dheeraa gaazzexeessota Sweeden irratti muramee fi hidhamuu gaazzexeessota biyya keessaa ilaalchisee, waltajjicha irratti, Muummicha-ministaraa Melles Zeenaawii waliin waan dubbattan yoo jiraate” ka jedhu ture gaaffiin sun. Dhiheenya kana Komaandoon addaa, kan Yunaayitid Iseets -- kanneen galaana Somaaliyaa irratti saamtotaan idditamanii turan - hojjetoota gargaarsaa - dubartii lammii Ameerikaa tokkoo fi dhiira lammii Deenmaark tokko gad-lakkisuuf tarkaanfii milkaawaa fudhatee fi Dhimma Somaaliyaa ilaalchisee, gaaffii gaazzexeessota irraa dhihaateefis deebii kennanii - aangawaan Yunaayitid kun. Lammiwwan keenya irraa ittisuuf, wanna nu irraa eegamu mara gochuu qabna jedhan.


Waaltaan Mirga Dhala-namaa Gamtaa Afrikaa Ijaaramuun Dhiittaa Amma Geggeessamaa Jiru Hin Dhaabu

Mooraa waajira Gamtaa Afrikaa Haaraa Finfinneetti, Chaayinaan ijaartee keessatti Waaltaan yaadannoo hhiittaa mirga dhala-namaa ardittii keessaa hundeessamuuf dhaga’an bu’uraa kaa’amuu isaa gabaasuun keenya. Yaadannoon kun miidhaa lammiwwan biyyoota Afrikaa uummatoota isaanii irratti raaw’atan calaqqisuuf jira, jedha koreen ijaarsa Waaltaa kanaa Dhimma kana irratti Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kan ibsa kennan Dr. Alemaayehu Birruu akka jedhanitti, qaamni tokkummaa hoogganoota Afrikaa yeroo OAU jedhame hundeessame bara 1965 dhimma dhiittaa mirga dhala-namaa mootummoota ardittii keessaan geggeessamuuf ilaalchi hin kennamne. Kan irratti xiyyeeffatame koloneeffannaa alaa dura dhaabbachuun of irraa deebisuu dha. Kanaaf jecha “non-interference” jechuun dhimma walii keessaa seenuu dhiisuu yaada jedhu irratti ijaarame. Booda, bara 2000 ennaa OAUn AUtti jijjiirame garuu, seerri sun jijjiiramee akka dhimmi eegumsa dhiittaa mirga dhala-namaa keessa galu taasisame. Jechi ijoon sunis gara “non indifference” yokaan callisnee hin ilaalluutti jijjiirame. “Waaltaan yaadannoo kun, dhiittaa mirga dhala-namaa amma Afrikaa keessatti geggeessamaa jiru irratti dhiibbaa fidu qabaachuu dhaa baate iyyuu hoogganoonni Afrikaa dhimma mirga dhala-namaaf iddoo kennanii yaadannoo kana dhaabuun mallattoo gaarii dha. Har’aaf hoogganoonni dhiittaa ofii geggeessan aguuguuf jecha godhan – jedhame iyyuu, booda booda garuu yaada eegumsa mirga dhala-namaaf yaada haaraa toosisuu danda’a” jedhu, Dr. Alamaayyoon. Chaayinaan Waajjira Ol’aanaa Gamtaa Afrikaa Doolaara Miliyoona dhibba lama baasu ijaaruu ishee ilaalchisee ennaa dubbatan immoo, gama dinagdeen hirmaannaan biyyoota Afrikaa keessaa qabdu dabalaa deemuu isaa fi Chaayinaan waa’ee mirga dhala-namaa, dimookiraasii fi bulchiisa gaariif ilaalcha kennuu dhabuun hegeree biyyoota Afrikaa ka yaaddessu tahuu dubbatan. Biyyoota gama Dhihaaf illee dhiibbaan Chaayinaa guddachaa deemuun yaaddoo guddaa dha, jedhu Dr. Alemaayyoon. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


Guddina Afaan Oromoof Gumaachuufan Kitaaba Kana Barreesse

kitaabni hog-barruu Afaan Oromoo Mata dureen isaa “barii barraaqaa” jedhu maxxanfamuun gabaa irra oolee jira.\n\nKitaaba kuusaa walaloolee of keessaa qabu kana kan barreessan Obbo Faantaahun Taarrakeny.\n\nIjoollummaa kootii qabee fedhii fi kennaa waa barreessuu waanan qabuuf guddina Afan Oromoo yoo gumaache jechuunan Kitaaa koo duraa kana maxxanse jedhan Obbo Faantaahun.\nGara fuula duraattis kitaabota Afaan Oromoon baasuuf akeeka kan qaban obbo Faantaahun Uummati koo aadaa waa dubbisuu akka horatu dhaamsa koo ti jedhan. Gaaffii fi deebii MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Imaltuu Hamtuu Fi Baqattoota Gaanfa Afrikaa

Bara 2011 keessa lakkoobsi baqattoota Afrikaa kanneen galoo galaana Edenii fi galaana Dimaa ce’uun yaman seenanii dachaan dabalu isaa dhaabni baqattootaa UNHCR gabaasee jira.  Yaman keessatti tasgabii dhabiinsi hammaatuun jiraatu iyyuu biyyoota gaanafa Afrikaa irraa kan ta’an baqattootaaa fi kanneen dahannaa siyaasaa gaafatan akkasumas lammiwwan biyya alaa kuma 100 fi kuma 3tu imala hamtuu keessa darbanii Yaman dhaqqaban. Kanneen 103 ta’an immo wagguma darbe keessa galaanaan nyaataman.Lakkoofsi lammiwwan Itiyoophiyaa yaman seenan hedduu dabaluu isaa kan ibsan dubbi himaan UNHCR Adriaan Edwaards kanneen dinagdeef jecha biyyaa ba’an jedhamanii waan ilaalamaniif jecha Yaman keessatti haala hamtuutu isaan mudata jedhan. Torban darbe lammiwwan Itiiyoophiyaa sadii namoota seeraan ala namoota deddebisaniin ajjefamuu isaanii Edwaardas ibsaniiru. Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Gaambeellaa Keessatti Seeraa-ala Uummata Qehee irraa Fonqolchu Jedha, Hiyuumaan Raaytis Wach

Mootummaan Itiyoophiyaa Sagantaa isaa “Mender Misretaa” yokaan hundeessa gandaa jedhamuun, kanneen Dhiha biyyattiitti argaman lammiwwan Gaambellaa kuma toorbaatama tahan qehee isaanii irraa buqqise, jedha, Gareen Mirga Dhala-namaaf falmu,Hiyuumaan Raayits Wach, ibsa baase keessatti. “As taa’anii Du’a eeggachuu” mata-duree jedhuun gabaasaa baase kana keessatti, Sagantaa Hundeessa Gandaa fi Qubachiisaa Gaambellaa waggaa tokkoof geggeessame xiinxaluu isaa dubbata, gareen kun. Hiyuumaan Raayits keessatti, qorataa fi qopheessaan gabaasaa kanaa – Seeliks Hoorn, London irraa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin “Akeekni Hundeessa Gandaa sun, akka dura ibsametti kan namoonni fedhii isaaniin itti deemuunii quabatan tahee otuu jiruu kan ani ijaan arge garuu faallaa isaa ti” jedhu.  Akka yaada ijaarsa gandaa sanatti namoonni iddoo deemanii qubachiisamanitti tajaajilawwan fayyaa fi jireenya isaaniif miija’oo tahan akka kennamaniif, bu’urawwan hawaasaa fi misoomaa akka ijaaramaniif, nyaataa fi bishaan akka argatanii fi gara hojiitti akka seenan itti himamee akka tahe kan dubbatan, Mr. Hoorn, garuu kanneen jedhaman hin guutamneef uummatni Gaambeellaa rakkoo hamaa keessa jira, jedhu. Hiyuumaan Raayits Wachitti directorri Godinaa Awurooppaas, gabaasaadhuma kana ilaalchisuudhaan ibsa kennaniin, kanneen Gaambeellaa keessa jiratan lammiwwan gosa Anyuwaakii fi Nuweer lafa isaanii irratti abummaa qabaatanii hin beekan. Lafti Gaambeellaa keessaa dhibba irraa harka afurtamii-lama ka tahu, Investerootaaf kennamee jira, yokaan kennamuuf qophaawee jira, jedhan. Mootummaan Itiyoophiyaa garuu, gabaasaa Hiyuumaan Raayits Wach baase kana --- “kan akeeka Polotikaa qabu - gabaasaa dharaa ti”, jedha. Dubbii-himaan Mootummaa Itiyoophiyaa, Obbo Bereket Simoon, waa’ee lafa investaroota alaatiif kennuu Mootummaa isaanii ilaalchisuun ennaa dubbatanis, “Itiyoophiyaan qabeenyaa ishee misoomsachuuf mirga qabdi” jedhan.  Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


Tuuristoota Daawwannaaf Gara Itiyoopiyaatti Imalan Keessaa Shan Ni Ajjeefaman

Tuuristoota 27 daawwannaaf gama Afaaritti imalan keessaa hidhattoonni dhukaasa bananiin shan du’anii tokko madaa’ee lama immoo ukkaamsamanii butamaniiru. Mootummaan akka jedhetti haleellaan sun kan raawwate wixata galgala daangaa Ertraa fi Affaar irratti ture. Kanneen haleellaa sana raawwatanis hidhattoota mootummaa Ertraan ergaman jedhee jira.Ministeera haajaa alaatti directora walii galaa kan beeksisaa fi quunnamtii uummata obbo Geetachoo Redaa VOAf telefoonaan ibsa kennaniin gochi kun kan mootummaa Ertraa ta’uu isaaf shakkiin hin jiru jedhan.Waggaa darbes yeroo wal ga’iin gamtaa Afriikaa Finfinnee keessatti geggeessame haleellaa boombii raawwachufu yaaluu ishee tokkummaan mootummootaa-n mirkanaa’eera jechuun yaadachiisaniiru.Torban dhuftus wal ga’iin gamtaa Africa finfnnee keessatti eegaluuf jira. Directrichi walii galaa akka jedhanitti haleellaan inni miilanaa kun yaalii waggaa darbeen kan wal qabate jedhan.Minsteerri odeeffannoo Ertraa obbo Alii Abdoo Raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin himannaa mootummaan Itiyoopiyaa dhiyeesse fudhatama dhabsiisan. Kan haleellaan irra hin geenye tuurstoonni 18 har’a galgala Finfinnee kan seenan ta’uu mootummaan Itiyoopiyaa ibsee ture. Buufata xayyaaraatti kan argame odu gabaasaan Reuters garuu 11 qofti Finfinnee seenuu isaanii arguu isaa ibsee jira.


Badii Ga'eef Ani Itti-Gaafatamaa dha Taanaan Mummichi Ministeeraas Itti-gafatamaa Ta'u

Presidentiin naannoo Gambeelaa Omod Obang Olum aangoo taayitaa isaanii kan hoogganantummaa paartii sochii dimokraasummaa uummata Gambeelaa irraa kaafamuu isaanii gaazxaaleen dhuunfaa Itiyoophiyaa lama gabaasaniiru. Paartiin Obbo Omod Obang paartii Itiyoophiyaa bulchaa jiru IHAAHDIIG waliin hidhata kan qabu yoo ta’u miseensoni paartii kanaa hedduunis hojii irraa ari’atamuun gabaasameera. Taayitaa irraa kaafamuun kun kan dhaga’ame erga mootummaan torban tokkoof gamaaggama geggeessee booda.Omod Obang sagalee dhoksaa dhaan waraabame irratti akka jedhanti fixiinsa geggeessame sana amanuu isaanii fi yoo kanaaf itti gaafatamaa dha jedhaman dhimmi kun muummicha ministeeraa Itiyoophiyaas Mallas Zenaawii kan ilaallatu ta’u dubbatan. Gabaasi garee Human Rights Watch kan bara 2005 ba’e ajjeechaa, humnaan gudeeddii fi dararaa gosoota Anyuak kan bara 2003 Gaambeella keessatti raawwatameef himatee ture. Qorannaan mootummaa Itiyoophiyaa garu waraanni balleessaa hin qabu jedhe. Qorataan Human Rights Watch Ben Rawlence akka jedhanitti Omod Obang badii dalagame amanuun isaanii fixiinsi barra 2003 keessa raawwate deebi’ee akka qoratamu gochuu qaba. Ministeerri kominiskeeshinii Itiyoophiyaa Bereket Simon Kun oduu hin taanee kan Human rights Watch duula maqaa balleessuu isaa jajjabeessuuf baase jedhan. Waggoota saddeet dura falmiin ka’e yeroo dhumaatiif xumura argatee jira. Amma nagaa dhaan waliin jiraachuu jalqabaniiru jedhu.


Presidaantiin Chaayinaa Biilsa Waajjira Guddoo Gamtaa Afriikaa Haaraa Eebbisuuf Jiru

Kan baatii kana keessa eebbifamuuf jiru waajjira guddoo haaraa kan gamtaa Affriikaa eebbsuuf jecha presidantiin Chaayinaa Hu Jintao Finfinnee seenu jedhamee eegama. Sirni eebbaa sun kan geggeessamu hoogganoonni Afriikaa wal ga’ii isaanii kan amajjii keessaa waajjira gamtaa Afriikaa keessatti yero jalqabaaf geggeessuu utuu hin jalqabin guyyaa tokko dura. Akka amaleeffatanitti hoogganoonni biyyootii Afriikaa waggaa waggaan baatii Amajjii keessa Finfinnee keessatti wal ga’u. Galmii gamtaa Afriikaa xiqqoo waan ta’eef wal ga’iin sun duraan waaltaa konferensii tokkummaa mootummootaa magaalaa Finfinnee jirutti geggeessame.Biilsi inni haaraan ijaaramuukan jalqabe baatii Waxabajjii bara 2009 yeroo Finfinneen magaalaa diplomaasumaa ta’uun ishee shakkii keessa turetti. Magaalattiin erga dhaabbatichi tokkummaa Afriikaa hundeeffamee qabee bakka teessoo waajjira isaatii taatee jirti. Dhaabbati tokkummaa Afriikaa kan hundeeffame bara 1963 gargaarsa Mooticha Haile Sillaaseen yoo ta’u teessoon dhaabbaticha Finfinnee akka ta’uuf dhiibbaa kan godhanis isaani.


Barattoonni Gaaffii Mirgaa Gaafataa Jiru

Manni marii dhimmootii islaamaa kan Itiyoophiyaa mirga barumsaaf qabnu dhiibaa jira jechuu dhaan barattonni mana barumassa Awaliyaa kan sadarkaa adda addaa mooraa mana barumsaa isaanii kan Finfinnee keessatti hiriiranii jiran. Rakkoon tokko ituu hin jiraatin barsiisootaa fi Diiniin koleejootaa hojii irraa ari’aman akkasumas Imaamni masjiida Awaliyaa hojii irraa ari’amanii barnooti Afaan Arabaa akka cufamu taasifame jedhu baratonni. kan kana godhus mana maree dhimmootii Islaamaa kan Itiyophiyaa ti kan jedhan baratonni moraan kun ammaan dura jaarmayaa gargaarsa Islaamaa kan sadarkaa addunyaan gaggeeffamaa akka ture fi baatii 6 as garuu manni marii dhimmootii Islaamaa kan Itiyoophiyaa akka gaggeessu dubbatu. Gama kaaniin Godina Hadiyyaa magaalaa Hosaanaa keessatti baratonni baratanii eebbifaman bulchiinsi Godinaa carraa hojii akka kennuuf gaafachuun hiriiraniiru. Bakka buutonni barattootaa bulchiinsa waliin marii gaaggeessaa akka turan kan ibsan barattoonni dhuma irratti garuu mariif seenanii hin deebi’in waan hafaniif mormiin keenya hammaate jedhu. Ajajaan polisii kan Godina Hadiyyaa komaandar Addisee Fayyisaa deebii kennaniin walitti bu’iinsi akka uumamee ture ibsanii barattoota hidhamanii turaniif barumsi kennamee hikamuu isaanii dubbatu.


Akka Aadaa itiyoophiyaatti Dhiifama Gaafanna

Gazexxeessonni lammii swidiin lameen Martiin shibee fi Yohaan pirson jedhaman adaba hidhaa waggaa 11 kan mata mataatti irratti murame akka dhiifamuuf iyyata kan hin dhiyeffanne ta’uu beeksisan. Lameenuu ibsa baasaniin Itiyoophiyaa keessa aadaa Ayyaanaa fi dhiifamaatu jira.N utis aadaa kana irratti hirkachuu filanne jedhan. Itiyoophiyaatti Ambassadarri siwideen Jens Olander carraa gazexxessoota lameen qaban kan ilaaleen Mootummoota swidinii fi kan Itiyoophiyaa gidduutti kallattiin mariin gaggeeffamaa jira jedhan Shibee fi piirson seeraan ala daangaa Itiyoophiyaa seenuu fi shoroorkessotaaf deggersa godhan jedhamuun himatamuun isaanii ni yaadatama. Gareeleen mirga dhala namaaf falmanii fi kanneen walabummaa presiif qabsaa’an akka jedhantti baatii waxabajji darbee kaasee yoo xiqqaate namni 33 shoroorkessummaan himatamaniiru. Kun immoo mootummaan Itiyoophiyaa seera farra shoroorkessummaa qopheffate mormitoota Afaan qabsiisuuf gargaaramuu isaaf ragaa tokko jedhu. Mummicha ministeeraa mallas zenaawii dabalatee aangawonni Itiyoophiyaa biroonis jecha kana haaluu dhaan poolisiin gochi kun raawwatamuu isaaf ragaa qubsaa qabu jechuun falmu.


Baqattoota Humnaan Biyyatti Debisuun Seera Addunyaa Cabsuu Dha

Mootummaan Somaaliilaand Baqattoota Ityoophiyaa 20 humnaan gara biyya irraa dheessaniitti deebisuun isaa kan isa yaaddesse ta’uu gareen mirga dhala namaaf falmu Hiyumaan Raayits Waach beeksisee jira.  Dubbi-himaan garee kanaa Geerii Simson akka jedhanitti Muddee 28 aangawoonni Somaaliilaand ibsa tokko malee baqatoota fi kanneen dahannaa siyaasaa gaafatan 20 hidhanii gara Itiyoophiyaatti ergan. Kun immo tarkaanfii hamaa kan seera waa’ee baqatootaaf ba’e cabsuu, jedhu. Seerri jiru baqataa kam iyyu humnaan gara biyyaa irraa dheesseetti deebisuu, ajjeechaaf saaxiluu ykn iddoo itti bilisummaa isaa sarbamuutti ergu kan ittisuu jedhu Simson Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Gaazexxesonni Siwiidin Hidhaan Adabaman

Manni murtii Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa gazexxesoota lammi swiidin lama irratti mata mataatti hidhaa waggaa 11 murtessee jira.  Himannaan irratti dhiyaates shoroorkessummaa deggeruu fi seeraan ala daangaa Itiyoophiyaa seenana kan jedhu ture. Gazexxeessaa kan ta’e Maartiin shibiyee fi suuraa kan kaasu yohaan piirson adda bilisummaa biyyoleessa Ogaadeen waliin somaaliyaa irraa daangaa cabsuun bulchiinsa naanoo somaalee senanii ituu sosso’anii qabaman jedha himannaan dhiyaate. Gazexxeessonni lameen garuu warshaa biyya siwiidin kan Ogaadeen keessatti hojii boba’aa qotanii baasuu irratti bobba’ee kan ilaaleen gabaasuuf gamas senne jechuun falman. Seeraan ala daangaa seenuu isaanii garuu amananii jiran. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Dr Nagaasoo Gidaadaa Paartii Mormituu Hogganuuf Filataman

Dhaaba mormii polotikaa Itiyoophiyaa keessaa Paartii Tokkummaa Dimookiraasii fi Haqaa jedhamuu hoogganaa haarawaa Dr.Nagaasoo Gidaadaa filate.Jaarmayaan isaanii, Mootummaa abbaa-irree mormii ukkaamsuutti fuuleffate taayitaa irraa kaasuuf ,hojiin guddaan kan isa eeggatu tahuu dubbatan Paartiin mummichA ministeera Itiyoophiyaa kan Mallas Zenaawii paartileen mormituu walaba ta’anii sosso’uu akka danda’aniif karaa saaqu qaba jedhu Dr Nagaasoon.  Sabaa himaa mootummaa gargaaramuun gareelee mormituu hammeesuu kan ilaaleen yaaddoo jabaa kan qaban ta’uu Dr Nagaasoon ibsanii sagantaa kutaa sadiin dhiyeenya kana Televiziyoona mootummaa irratti dhiyaate kan Akeeldaamaa jedhamuutti quba qaban.  Dubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa shimalises kamaal akka jedhantti, sagantaa Akeeldaamaa dhiyeesuu kan barbaachiseef sodaa shoroorkeessuummaan biyyatti keessatti uume ilaalchisee lammiwwan biyyatti akekkachisuufi.  Humni farra shoroorkessuummaa kan mootummaa Itiyoophiyaa, waan qoratee bira ga’e ifatti uummataaf dhiyessuun hojii isaa ti kan jedhan shimelles, deemsa dimokraatawaa kam iyyuu keessatti kun tarkaanfii sirrii dha jedhan. Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa.


Ertraa Irra Uggurri Akka Kaa’amu Mootummoonni Gaanfa Afriikaa Gaafatan

Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa Meles Zenawi fi preisdentiin Somalia sheek Sherif Sheek Ahmed angawoonni Jibuutii kan kibba sudan Kenyaa fi ugandas marii sana irratti argamaniiru. Golli naga eegumsaa marii isaa NY keessatti geggesseen dhimma naga eegumsa Afiikaa keessumaa kan gaanfa Afriikaa ilaalchisee rakkoolee dhiyaatan xiinxalee jira. Akeeki wal ga’ichaas Ertraa irratti uggura itti dabalaa kaa’uu dha. Kana dura tokkummaan mootummootaa Erteraa irra uggura meeshaa waraanaa fi angawoota ishee irra immoo uggura imalaa fi deddeebii maallaqaa kaa’uun isaa ni yaadatama.Uggurri kun maaliif barbaachise yoo ibsan Nuti biyyoonni naannoo rakkoo imaammata bulchiinsa Ertraa keessaa dubbachuuf walitti hin qabamne jedhan. Sana irratti ejjennoo ofii keenyaa qabna. Itti gammaduus jibbuus ni dandeenya. Dhimma kana gola naga eegumsaa duratti dhiyaannee ibsuu nu hin barbaachisu ture. Mootummaan Ertraa garuu biyyoota naannoo jiran tasgabbii dhorkuu dhaan goolaa jira jedhan. President Isayas Afeworkii haasaa akka dhageessisaniif yeroo kennuufii dhaaf yeroon itti dabalaa gaafatamus golli naga eegumsaa fudhatama dhabsiise. Ministeerri odeeffannoo Ertraa obbo Ali Abdu akka jedhanitti president Isayas wal ga’ii sana hirmaachuu ni barbaadu garuu US seenuuf yeroo dhaan Visa hin aganne. Angawoonni US akka jedhanitti garuu visan kan eeyamameef Ertraan gaafattee sa’aatilee xiqqoo keessatti.