Haalli Mirga Qabinsa Mirga Dhala-namaa Sudaan Kibbaa Daran Hammaate

Gurmuun dhugaa mirga dhala-namaa barbaadu, ka Tokkummaa Mootummootaa gabaasaa haarawa baaseen, hookkarri dhiittaa mirga dhala-namaa fi cabinsi mirga namoomaa gara yakka waraanaatti guddachuu malu Sudaan Kibbaa keessatti akka geggeessamaa jiru kan mirkaneessu – ragaa argachuu isaa gabaase. Haala mirga dhala-namaa Sudaan Kibbaa keessaa, ka bara kuma lamaa fi saddeettiitti fuuleffatee dhihaate gabaasaan kun. Miseensi Koomishinicha Andirew Kilaaphaam immoo, miidhaalee mirga dhala-namaa yeroo ammaa biyyattii keessatti geggessamaa jirus bira taruun hin danda’amu jedhan. Keessumaa wal-waraansa dhiheenya mootummaa riphxee-loltoota Adda Bilisummaa Biyyoolessaa gidduutti, walakkeessa Iquwaatoriyaa, naannawa laga Yee’iitti deebi’ee ka’etti koomishinichi baay’ee aaruu isaa dubbatan. Imaammata waa’ee lafaa gaddisiisaa irraa kan ka’e, Siiviloonni kumootaan lakkaawaman manaa fi qehee ofii irraa buqqifaman jedhu. Gareeleen wal-waraanan gandeen irratti haleellaa geggeessuu, manneen gubuu, namoota siivilii ajjeesuu, akkasumas, dubartootaa fi durboota humnaan gudeeduu isaanii akka koomishinichi gabaasaa argate dubbatu – Kilaappaam. No media source currently available


Lola Moqaadishootiif ijoollee hedduutti warra dhabee karaa irra oolee bula

Huseen Ahmed gurbaa ganna 13ti Osmaan Daud nama ganna 14ti warrii lachuu karaa irra bula. Akkuma ijoollee finna akkanaa keessa jirtuu gaazii funnaaniin fuudhaa kanumaan jireenna wayyeeffata. Maatii warra lachuutuu badaatti bombiin balleessee.Jireenna dhabee qorsaan ufi macheessaa fidama."Maatii kiyya lachuu waraana hamaan dhabe. Nama dhabee jennaan ijoollee karaa irraa beenzina funnaaniin xuutti darame achumaan walii jaala taane. Hambaa namii lafatti jisse suqunnannee bullaan.Adoo argannee jireenna kana keessaa nu baasee nu barsiisullee hin feena.” Ijoolleen akka jara kanaa hambaa barbaada huura harkaa naqan yoo diqqoo buluqii argatan kophee namaa qulqulleessaa, makiinaa dhiqaa horii walti qocatan.Guyyaan cuftii dhiba mataa ufii qaba. "Guyyaa garii oobjuu sodaadhee hirriirba dhaba.Taatullee adoo hin beennee mugee billiqii jedhee namummaan rifatee ufi wallaale hiriirabaa dammaqa.” Ahmed Dini – nama dhaaba gargaarsa Somaalee, Somali Peace Line keessa hojajta. Ijoolleen karaa irra bultu tun dhiba guddaa keessa jiran jedha. “Gaargalii ijoolleen tana eegatu keessaa du’a, buufachaa,humnaan waraanatti dabalachuu fa."\n\nMootummaan ammoo Moqaadishootti hosteelii jaaree fulaa ijoolleen tun bultu itti barbaaduutti jira. Woma taateefuu ijoolleen akka Husseinii fi Osmaan kuma hedduutti borillee jiraachuuf karaa Moqaadishoo irra bula.


Keeniyaan Ambaasaaddara Ishee Somaaliyaa Jiru Achii Waammattee Kan Somalaiyaa Ammo Ufi Irraa Ariite

Eega Keeniyaan Ambaasaddara ishee Somaaliyaa, magaalaa Moqdishoo jiran gara biyyaattii waamtee fi akka Ambaasaddarri Somaaliyaa magaalaa Naayiroobii gad-lakkisanii bahan ajaja kennitee booda, mootummaan Somaaliyaa wal-muddinsa siyaasaa biyyoota lameen gidduutti uumame tasagabbeessuuf yaalaa jira. Biyyoonni lameen, waa’ee daangaa isaanii galaana irraa irratti wal-dhibdee keessa seenan. Daangaan tuujii Hindii irraa biyyoota lameen gidduutti wal-dhibdee uume kun Kiiloomeetira-kaaree kuma dhibba tokkotti ka tilmaamamu yoo tahu, lafa handaara isaa jiru keessa immoo dhukuta zayita boba’aa fi Gaazii uumamaa guddaa tu jira, jedhama. Mootummaan Somaaliyaa ibsa kaleessa galgala baaseen akka jedhetti, mirga barbaacha gaazii uumamaa ka naannoo wal-falmsiisaa sanaa akka dabarsitee hin gurguriin beeksiste. Kana malees, haga dhimmi daangaa naannoo sanaa mana-murtii sadarkaa Addunyaa “The Hague” jiruun murtii argatutti, sochii kamillee akka naannoo sanatti hin goone hubachiise – mootummaan Somaaliyaa. Sanbata dabnre kana Keeniyaan, “Somaaliyaan haala gaddisiisaadhaan, mirga barbaacha gaazii uumamaa daangaa Keeniyaa keessaa gurguraftte,” jechuudhyaan, akka Ambaasaddarri ishee Moqdishoo jiran gara biyyaatti waammatte. Ambaasaddara Somaaliyaa Naayiroobii jiran – Mohammed Ahimed Nuur akka gara biyya isaaniitti deebi’anis ajaja kennite.


Hariiroon Daldalaa Itiyophiyaa fi Somaaaliilaand Sadarkaa Maalii Irra Jira?

Somaaliilaand hariiroo daldalaa Itiyoophiyaa waliin qabdu cimsachuuf proojektiin waggaa tokkoof baafattee turte dadhabaa deemuu isaa tu dubbatama. Hogganoonni ol’aanoon gargaarsi dabalataa yoo argame dinagdee biyyatti akka cimsu abdatan. Sagantaa walii galaaf kan ramadame keessaa Doolaarri miliyoona 18 buufata donii Berberaa bifa ammayyaa qabsisuu irratti fulleeffate. Prezidaantii Somaaliilaand Musee Bihii Abdiif gorsaa waa’ee dinagdee kan ta’an Osmaan Sheik Ahamd VOAf akka ibsantti hariiroo dinagdee Somaaliilaand Itiyoophiyaa waliin qabdu hedduu gaarii dha. Hariiroo daldalaa jabaa fi kan Itiyoophiyaaf bu’aa guddaa argamsise jedhu Ahmad. Somaaliilaand waggaatti mi’a Doolaaraa Miliyoona 600 hanga Miliyoona 700 baasisuu ergiti jedhan. Ministriin dantaa alaa Somaaliilaand Hir akka jedhantti Somaaliilaand gama misooma dinagdeen deggersa barbaaddi. Kana qofa miti jedhan adda addummaa Itiyoophiyaa waliin qaban furuufis deggersa barbaaddi jedhan. Garuu hariiroo gam lama giddutti haaraa tolfame yeroo ilaalan of-eeggannootu barbaachisa. Biyyoonni hedduun gara keenya dhufuuf wal saamaa jiran bu’aa ofii isaaniif jedhanii ti kan jedhan Hiir dhuma irratti garuu waan fedhii ishee ta’e murteessuun qooda Somaaliilaand ta’uu qaba jedhan. No media source currently available


Daldala walabaa Afrikaa Keessaa Jajjabeesuun Akka Barbaachisu Ibsame

Godinaan daldala walabaa kan Afriikaa uumuun guddina ardittiif hundee jijjiiramaati jedhamee jira. Waaltaaleen gargaarsa maallaqa Yunaaytid Isteetes adda addaas ardii Afriikaa waliin hojjechuuf fedha agarsiisaa jiran. Gumiin hogganoota Afrikaa inni 32ffaan dhimmootii murtii irratti kenne keessaa tokko Godina daldala walbaa Afrikaa hundeessuuf galmee gargaaru waggaa sadii keessatti qopheessuu kan jedhu ture. Yunaaytid Isteetes daldala Afrikaa keessatti gaggeessituun guddina dinagdee fi carraa hojii banuuf akka ta’e ibsamee jira. Angawoota sadarkaa olaanaa Itiyoophiyaa walagahii kana irratti argaman keessaa tokko kan dhiyeenya kana Amerika-tti Ambaasaaddara Itiyoophiyaa ta’uun muudaman Obbo Fitsuum Areggaa raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti Amerikaan Afrikaa irratti imaamanni qabdu kan biyyoota Eshiyaa irraa adda ta’uu ibsanii Afrikaan madda guddiina itti fufiinsa qabuu akka taatu afaan guuteen dubbadha jedhan.


Mootummaan Somaaliyaa Ehama Boba’aa Baasu Kennuuf Karoorfatee Jira

Kaampaanileen biyya alaa gara dhuma waggaa kanaatti Somaaliyaa keessaa boba’aa akka baasaniif ehama kan kennu ta’u mootummaan somaaliyaa beeksisee jira. Mormitoonni garu seerri fi caasaan bulchiinsa to’annaa boba’aa hanga ba’uutti hojiin ehama kennuu kun haa turu jechaa jiran. Qorannaan kaampaanilee Briteen lamaan gaggeefame akka agarsisuutti Somaaliyaan handaara galaana Hindiitti kuufama zayiita boba’aa abdii kennu qabdi. Kunis Magaalaalee Garad fi Kismaayoo giddutti kan argamu yoo ta’u handaara galaanaa irra kuufamnii jiru Barmeela Biliyoona 100 ta’a. Mootummaan akka jedhutti hojii kanaaf ehama kennuuf dorgommiin ta’u Sadaasa 7 bara 2019 fuullee keenyaa kan gaggeeffamu yoo ta’u abbaan injifate battalumatti itti himama.Qabeenya argame qoddachuu kan ilaaleen Muddee 9 bara 2019 waliigalteen mallatteeffame Amajjii 1 bara 2020 ti hojiin jalqabama.


Lolli Sudaan Kibbaa Keessatti Ka’e Uummata Qe’ee Isaa Irraa Baqachiise

Sudaan Kibbaa kutaa Yeii River jedhamu keessatti hokkarri uumamee siviloota kuma 8 manaa fi qe’e ofii irraa godaansisee kanneen kuma 5 ta’an gara biyya ollaa taate Ripbaablika Dimokraatawaa Kongoo tti akka dheessan godhee jira. Walitti bu’iinsi waraana Sudaan kibbaa fi garee riphe lolaa “National Salvation Front” gidduu kan ka’e Amajjii 19 ture. Walitti bu’iinsi kun kan uumame walii galteen nageenyaa irra ga’ame kan wal waraansa biyyattii waggoota shaniif raase prezidaant Salvaa Kiir fi hoogganaa garee mormituu Riyaak Machaar gidduutti erga mallatteessamee baatii afur booda. Dubbi himaan dhaaba baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa Babar Baloch VOAf akka ibsanitti erga sanaa qabee hookkarri gab jedhee ture. Sudaan Kibbaa keessa gareelee xixiqqoo fi garee riphee lolaa akkan hubadhetti kan Toomaas Kirillon hoogganamu NAS dhabalatee 70 oltu jira. Gareen isaas walii galtee sana akka hin mallatteessin quba qabna Lolli sun daangaa Ripublikii Koongoo fi Ugaandaatti dhiyoo dugdee magaalaa Yei ta’uun gabaasameera. Baloch akka jedhanitti kanneen gara Koongootti baqatan irra hedduun dubartoota, ijoollee fi maanguddoota. Kanneen kun ennaa achi ga’an dadhabanii, beelaan dararamaa fi dheebuun laaffisee kaan immoo dhukkubsatoo turan jedhan. Kanneen keessaa namoonni dhibee busaa fi dhukkuba ka biroon dararman keessa jiru. heddun immoo balaa suukaneessaa uumame ijaan erga arganii rifatanii jiru. kana keessaa namoonni hidhatan siiviloota ennaa ajjeesan humnaan gudeedanii fi gandeen saaman ijaan arganiiru. Baqattoonni kun gandeen baadiyyaa Koongoo konyaa Ituurii naannoo Kibuu kaabaa bakka Iboolaan dha’etti dhiyoo ga’anii jiru. Dubbi himaan jarmayaa fayyaa addunyaa akka jedhanitti dhukkubi kun naannoo kana keessa faca’uu isaaf mallattoon hin jiru. Garuu balaan mudachuu mala waan ta’eef daangaa ce’uun akkaan to’atamuu qaba jedhan.


Raashiyaa fi Chaayinaan Afrikaatti miila lafatti jabeeffachuutti jiran akka hajajii waraana AFRICOM jedhetti tun waan nama yaaddessaati

AFRICOM,Hajaja waraana Amerikaa Afrikaa jiruuti. Akka hajajaan waraana US-Afrikaa,AFRCICOM jedhetti Raashiyaan qabeennaa fi bahaadhuma Afrikaatiin ufi badhaasuf hujiitti jriti. Akka jeneraal Thomas WALDHAUSER Senetetii Amerikaatti himetti hujiin Raashiyaatti tun gufuu biyyatti tahuutti jirti. Raashiyaa qofaa mitii Chaayinaalleen Afrikaa keessaa jireenna fedhchuuf hidda jabeeffachuutti jirti. Jireenna wayyyeeffachuu qofaa mitii achumaan waraanallee lafatti jabeeffaa deemuu hin ooltu. Hajajaan waraana kun akka minisiterii ittisa waraana Amerikaa hariyummaa Afrikaa waliin qabu jabeeffatu fedha. Chaayinaan amma teessoo waraanaa Jibuutii keessa qabdi ammallee ka dhibii jaarrachuu feeti.


Ajajaan Waraana Somaaliyaa Gameessi Ni Ajjeefaman

Ajajaan waraana Somaaliyaa gameessi dhuka’aa daandii Moqaadishoo cina jiru irra dho’een ajjeefamuun isaanii beekamee jira. Ajjeechaan kun kan raawwate angawoonni gameeyyii hedduun erga ajjeefamanii ji’a lama booda bakkuma wal fakkaatutti dhuka’aa akka tasaa dhuka’een ta’uu angawoonni waraanaa VOAf mirkaneessaniiru. Koloneel Abdisalam Sheek Aden kan du’an, dugdee magaalaa Moqaadishoo gama kibbaatti kan argamu maadhee waraanaa Dhananee keessaa gad ba’anii yeroo xiqqoo booda dhuka’aa dho’een ture. Aden itti aanaa ajajaa waraanaa Somaaliyaa guddichaa murna 12ffaa turan. Angawaan lammataa Koloneel Abdirahaman Jamale Musee itti gaafatamaan dhimmi maallaqa waraanichaa illee dho’iinsuma Kanaan ajjeefaman. Haleellaa kanaaf al-Shabaabtu itti gaafatama fudhate.


Biiroon Nageenyaa naannoo Beenishaangul Gumuz humnoota farreen nageenyaa kan ittiin jedhe noota 203 qabe

No media source currently available Biiroon Nageenyaa naannoo Beenishaangul Gumuz humnoota farreen nageenyaa ittiin jedhe 203 qabuu isaa ibse jira. Humnootni kunneen Sosochii Bilisa Baasaa uummata Bartaa jechuun kan of waamanii fi osoo haleellaa raawwachuuf leenjiirra jiranii to’atamuu isaaniiti Itti aanaan biiroo nageenyyaa naannoo Sanaa kan Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti ibsan. Dhukaasuu qaama mootummaa fi humnoota kanneen jidduuti uumameen namootni lama ajjeefaman jedhan Yaaliin Bakka bu'aa sosochii bilisa baasaa Saba Bartaa argachuuf ta’e hin Milkoofne .


Al- Shabaab Somaaliyaa Keessatti Haleellaa Garee Islaamik Istetes Irratti Jabeessee Jira

No media source currently available Gaarreen kutaa Somaaliyaa kan Barii jedhamu keessatti hidhattoonni Al-Shabaab garee Islaamik Istetes haleellaa hammeessuu isaa kan ibsan hayyonni.Angawoonni tika nagaa fi nageenyaa amma jechaa akka jiranti A-Shabaab iddoo lama hidhattoota Islaamik Isteetes harkaa baasee to’atee jira. Gama kaaniin waraanni Amerikaa barri haaraan 2019 eega seenee ji’a tokko keessatti marroo saglaffaa hidhattoota Al-Shabaab samii irraa haleelee jira.Halleellaa Robii darbee ganda Shabeley kan kutaa Hiraan irratti gageesseen hidhattoota Al-Shabaab 24 ajjesuu isaa waaltaan ajajaa Afrikaa beeksisee jira. Muddee 19 bara 2018 haleellaa waraanni Amerikaa gaggeesseen hidhattoota Al shabaab 52 ajjeese.Haleellaan marroo Afuur guyyaa sadii keessatti Amajjii 6 hanga 8 bara 2019 gaggeeffame.


Galaana Diimaa Keessatti Bidruwwan Lama Garagaluun Beekamee Jira

Kibxata Amajjii 29 bara 2019 bidiruwwan lama godaantoota fe’anii galaana Medtreniyaan ituu imalaa jiranii handaara galaana Jabuutitti garagaluun beekamee jira. Reeffii namoota 48 argamuu waardiyyaan handaara galaanaa ibsee jira. Qondaalli eenyummaan isaa ifatti akka hin ibsamne gaafate tokko Raadiyoo Sagalee Amerikaa sagantaa Afaan Somaaleef akka ibseetti namnii 16 lubbuun hafanii jiran. Dhaabnii godaantootaa kan addunyaa (IOM) lakkoofsa namoota lubbuun hafanii 16 ta’u mirkaneessee jira.Kanneen lubbuun hafan akka jedhanti jedha dhaabnii kun Bidiruwwan lama irra godaantoota 130 tu ture.Imaltuun isaanis Yaman dhaqqabuuf akka ture ibsamee jra. Bidruun garagaltee ka lammaffaa eessa buteen ishee hin beekamin jira.Godaantoonni kun lammiwwan biyya kami akka ta’an ragaan agarsiisuu dhabamuus muxannoo jiru irraa lammiwwan Itiyoophiyaa ta’u isaanii fi lammiwwan Ertraa keessa jiraachuu akka malan Qondaalli ijaan argan ibsanii jiru. Bidruwwan lameen bubbee fi rooba hamaa keessa imalaa akka turan ibsamee jira. No media source currently available


Prezidaantiin Ripaablikii Kongoo Kakachuun Angoo Qabatan

Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo ta’uun kan haaraa filataman Fleeks Tishikeedii har’a kakatanii aangoo kan qabatan yoo ta’u garu haasawaa dhagesisaa ituu jiranii gidduun dhukkubsatan. Deggertoota prezidaantii haaraa fi kan prezidaanticha duraanii kuma hedduun har’a Kinshaasaa keessatti sirnii kakuu ennaa gaggeeffamu aragamanii jiran. Tishikeediin haasawaa dhageesisuu eega jalqabanii booda Televiziyoonni mootummaa tamsaasa haasawaa isaanii addaan kute.Kunis haasawaa sana ituu hin hin xumuriin dura ture. Dhaabatti oduu Roytars akka gabaaseetti gargaartonni Tishkeedii eega qabanii barcuuma irraa tesisanii bishaan fidaniifi.Sana booda prezidaantichii ka’anii haasawaa itti fufuun.


Naayjeriyaa Keessatti Dullii Filmaataa Itti Fufee Jira

Dubartiin Naayjeriyaa kan kaadhimamtuu Prezidaantummaa ta’uun dursaa turan dorgommii keessaa ba’an. Sababiin isaa paartilee gurguddoo biyyatti keessaa walta’iinsa uumuu akka danda’aniif gargaaruuf ta’uun ibsamee jira. Oby Ezekwesili dhaamsa gama Tiwitariin irra deddebi’anii dabarsaniin paartii Alaayd Kongreesa keessaa ba’u isaanii har’a beeksiisan. Duraan ministeera mootummaa Naayjeriyaa fi prezidaantii Baankii addunyaa kan turan prezidaant Mahmaduu Buhaarii fi paartii mormituu guddichaafis nama dabalataa argamsisuun hojii arifachisaa ta’u dubbatan. Ezekwesilin filannoo baatii dhufu gaggeeffamuuf kaadhimamtoota dhiyaatan 73 keessaa tokko turan.Namoonni hedduun akka jedhanti dorgommiin kun prezidaantii biyyatti Buhaarii fi kan mormituu ka ta’an Atiku Abubakar giddutti ta’a.


Xaaliyaaniin Faransaay Afriikaa Hiyyoomiste Jechuun Himatte Koolu galtoonni gara Awrooppaatti yaa’uu ilaalchisuu dhaan Xaaliyaanii fi Faransaay gidduutti kan uumame walii galtee dhabiinsi diplomaassummaa gara fuula duraatti paarlaamaa Awrooppaa keessatti filannoo geggeessamu irratti ajandaa duraa ta’uu mala jedhamee jira. Biyyoota Afriikaa kan hiyyoomsitu Faransaay jechuu dhaan itti aanaa muummichi ministeeraa Xaaliyaanii Luwij Di Mayoo torban kana erga himatanii booda paariis ambaasaaddericha Xaaliyaanii kan biyya ishee waamuun dubbistee jirti. Har’as namoonni Afriikaa dhiisanii baqatan yoo jiraatan dursanii Faransaay itti aansuu dhaan immoo biyyoota Awrooppaa hedduun ardittii koloneeffattummaan bulchuu isaanii hin xumurre jechuu dhaan Di Maayoo, dilbata darbe gaazexeessotaaf ibsa kennaniiru. Biyyoonni Afriikaa sababaa hiyyoomaa deemanii fi amma immoo biyya keenya gad dhiisaa jedhanii kan rakkisan biyyoota kanneen akka Ferensaay gamtaan Awrooppaa adabuu qaba jedhan. lammiiwwan Afriikaaf bakki isaan jiraatan Afriikaa dha malee galaana Mediteraaniyaan miti kan jedhan Di Maayoo itti dabaluu dhaan rakkoo kana furuu yoo barbaachise gamtaa Awrooppaa qofatti utuu hin taane dhimmi isaa tokkummaa mootummootaattis ilaalamuu qaba jedhan. Gamtaan Awrooppaa dhiyeenya akka beeksisetti Afriikaa irraa koolu galtoonni gara Awrooppaatti yaa’an Ertraa, Somaaliyaa fi Itiyoophiyaa irraa ti.


Ugaandaan Liqiin Na Irra Jiru Heddummaatus Rakkoof Na Hin Saaxilu Jette

Ministeerri maallaqaa kan Uganda Matiyaa Kasaayijaa liqaan biyyattii guddataa dhufe to’annaan ala miti biyyattiinis balaa qabeenyaa ishee Chaainyaa dhaan duraa fudhatamuu irra hin geenye jechuun torban kana dubbataniiru. Itti gaafatamaan dhimma maallaqaa Ugaandaa baatii kana gabaasa baasaniin baatii waxabajjii bara 2017-2018tti kan jiru liqiin mootummaa, doolaara biliyoona 9.1 gara biliyoona 11.1-tti ol guddateera jechuun akeekkachiisan. Gabaasi Chaayinaa utuu maqaa hin dha’in ba’e kun, dhimmi liqaa guddaa kun qabeenyaa Ugaandaa balaa irra buusa jechuun akeekkachisieera. Akka gabaasa kanaatti liqaan hangi tokko biyyattiin yoo liqaa jiru baasuu dadhabde qabeenyaa ishee dabarsitee kenniti jedha, Kasaayijaan garuu ni haalan. Kasayijaan Chinaan qabeenyaa to’attii? Ani hin beeku. Akkasittin dhaga’e. garuu Ugaandaa keessatti akkuman dubbadhe, nuti namoonni hangi tokko itti gaafatama irra hamma jirrutti, balaa hamaan tokko yoo uumame irraan kan hafe, dinagdee kana boodatti kan hambisu, isa immoo argaa hin jiru. Kanaaf Chaayinaan qabeenyaa keenya to’atti jedhee hin yaadda’u. Bakka biraatti gochuu malu, ani hin beeku, garuu asitti kun hin ta’a jedhee hin yaadu jedhan. No media source currently available


Ameerikaan Haleellaa Raawwatteen Loltoota Al Shabaab Galaafatte

Humni waraana US haleellaa qilleensa irraan Somaliyaa keessatti raawwateen miseensota al shabab 6 ajjeesuu isaa waaltaan ajaja Afriikaa kan ameerikaa ibsee jira. Torban kana keessa haleellaalee qilleensa irraan raawwataman afur geggeessuu isaa waaltaan ajaja kun beeksisee jira. Haleellaa Kanaan siivilota irra miidhaan kan hin geenye ta’uun illee ibsameera.


Yaaliin Fonqolcha Mootummaa Fashlee Jira : Mootummaa Gaabon

Gaabon keessatti yaaliin fonqoolcha mootummaa kan gaggeeffame ta’uus mootummaan biyyatti deebi’ee to’achuu danda’uu isaa angawoonni har’a dubbatanii jiru. Dubbi himaan mootummaa akka jedhanti hogganaan garee sochii patriyotiik kan ta’e Kelly Ondo Obiang qabamee jira. Garee kana kanneen hogganan nama shan keessaa Obiang hidhamuuf isa dhumaa ta’u isaati. Looltoota lama kanneen yaalii mootummaa fonqolchuutti hidhata qabu jedhaman humnootii mootummaan ajjefaman.Dubbii himaan mootummaa akka jedhanti har’a gara galgalaa kana haalli jiru to’annaa jala olee jira Prezidaantiin Gaabon Alii Bongoo dhukkubsatanii biyya ollaa taate Morokoo keessatti wal’anamaa jiru.


Sudaan Keessatti Mormiin Uummataa Itti Fufee Jira

Prezidaantiin Sudaan Omar Al Bashir aangoo akka gadhisaniif gaafachuun hiriirri gaafatamuu torban sadaffaa qabatee jira.Kanneen Dilbata kaleessaa hiriiran kuma hedduu addaan diiguuf polisonni Gaaza himimaansuun gargaaraman. Namoota ooguma adda addaa qaban kana akka Doktoroota, barsiisoota, Injineeroota kanneen biroo waamicha hojii dhaabinsa mormii dhiyeessaniif kaleessa Kaartuum keessatti hiriirri kun ba’ame.Polisoonnis Gaaza himimaansu hiriirtoota irratti bifuun deebii kennan. Muddee 19 erga mormiin jalqabee as namnii 19 ajjeefamu mootummaan Sudaan ibsee jira. Gareen mirga dhala namaaf falmu Amnestii Intarnaashinaal akka jedhutti hiriira gaggeessuun eega jalqabamee as namonni 37 ajjefamnii jiran. Angawoonni manneen barnootaa cufuun sochii uummataa ugguruun kutaalee hedduu keessatti labsii yeroo hatattamaa labsanii jiru.


Kongireesiin US 116essoon Ya Hujii Jalqabe, Manii Marii Amerikaa Barana Wal Makaa Ka’imaa fi Dubartii Hedduu Itti Filan

Kongireesisin Amerikaa ka baranaa waan durii hin qamne hedduu barana qabaate.Afrikaalleen ijoollee hedduu kongireesii Amerikaa kabaranaa keessaa qabdi. Fakkeennaa Iihan Omar,Minisootaa paartii Demokiraatii filatan dhalootaan nama Somaaleeti. Ganna 23n dura kaambii baqaa Keenyaatii isii fi abbaan isii Waashingtiton DC gahan. Durii baqaaf Washingiton DC dhuftee amma ammoo warra Amerikaa bulchu keessaa nama tokko taatee Waashington DC sunitti deebite. Ilmee dubraa ta hijaaba mataatti hidhatte kongireesisi Amerikaa keessaatii filatame ta qraati. Joe Nigusee Amerikaatti dhalatullee nama Eertiraati.Maatiin isaa waraana Eertiraa dheetee Amerikaatiin baqtee baqatee innii ammoo nama Amerikaa bulchu tahe. Rashiilaa Taliib, dubartii Paalistiin ta Kongireesii Amerikaatii filamte ta qaraati. Sharice Davids godina Kensas fi Deb Haaland godina New Meksikootii,warra abbootii lafaati,Native Americans yoo jalqabaaf Kongireesii Amerikaati filataman. Alexandria Ocasio-Cortez,dubartii ganna 29ti. Namii ganna kanaan Kongireesii Amerikaatii filatame ka jalqabaa isii. Warrii kongireesii Amerikaa filatame hedduun kahimaa fi harkii guddaalleen nama uwwwaati ykn dubartii. Mana marii US Demokiraaitti paartii Rippabilikaan irraa fudhate. Itti gaafatamuu Mana Marii Amerikaa, Nancy Pelositi. Manii marii Amerikaa nama 435 godina Amerikaa 50 filatan.Manii Marii Amerikaa harka Demokiraaitti deebihuun ammoo pirzidaantii Amerika aka ammaatiif yaaddoo.Namuu itti gaafatama qabuun dubbii wal irra qaba.Senetiin Amerikaa nama 100 qaba. Waan irratti wal falmuutti jiranii fi wannii mootummaa Amerikaa haga tokkoon cufsiise, horii dallaa daarii Amerikaatii fi Meksikoo jidduutti jaaran.Dallaa kana warra seera malee Ameriakatti baqatu ufi irraa dhowwan.Dallaan sibiilaalleen jaaran kun km kuma hedduu taha.Yaada pirezidaanti Tiraampiti.Dallaa kana doolara biliyoona 5 caalaan jaaran. "Adoo wannii feete dhuftee doolaraii biliyoona 5.6 Tiraampi dallaan jaaruuf gaafate itti hin kenninu,” jette itti gaafatamtuun mana marii Amerikaa,Nancy Peloosii. Pelosiin amma itti gaafatamuu taate tun tana waliin marroo lama itti gaaamtauu Mana Marii Amerikaa taate jechuu. Mana Marii Amerikaa harka Demokiraati jiraa Senetiin ammoo harkuma paarti Rippabilikan jira.Demokiraatii Rippaabilikaan ganna lamaan Tiraampi kanatti kanatti woma wal irratti diduuf yaahan.


Filannoon Kongoof sagaleen kenname lakka’amaa Jira.

Filannoon gaggeeffame hojii seeraan alaa hedduun isa mudatee jira yeroo jedhamu kanatti angawoonni Ripaablikii Demokraatawaa Kongoo sagalee uummata miliyoona hedduu har’a lakka’aa jiru. Namoonni sagalee kennan dogoggora, rakkoon Teknikaa mudachuu akkasumas meeshaaleen sagalee ittiin kennan duubatti hafee dhaqqabe sana booda immo eessa buteen isaa dhabamee jira himata jedhutti dhaga’ama. Wirtuleen sagalee itti kennan qindominaan hojjachuu dhabuun Sagalee kennuu irratti shirri hojjatamuu, meeshaalee sagalee kennuuf gargaaran hojjachuu diduun battalumatti qeeqa hordoofsiisanii jiru. Kanneen prezidaantummaaf dorgoman lameen akka injifatan of abadannaan dubbatu.Qeeqxonni akka jedhanti deemsa filannoo kana kessatti dogoggorri hojjatame hundumtuu beekaa durumaa kan irratti hojjatamee fi paartiin biyya bulchuu akka injifatuuf kan ta’e dha. Prezidaant Kabilaan marsaa lamaaf angoo irra turanii sana irra iyyu waggaa lamaaf itti fufanii qabatanii jiru. Tajjabdoonni waldaa amantii Kaatoliik akka jedhanti wirtuleen filmaataa tasagabii kan qaban yoo ta’u magaalaan gala mootummaa biyyatti muddama keessa jirti.


Ripaablikii Dimokraatawaa Kongoo Gama Bahaa Hokkaraan Raafamaa Jirti

Polisoonni biyyatti hiriirtoota addaan bittineesuuf jecha rasaasaa fi gaaza himiimaansu gargaaramanii jiru.Hiriirtoonni kun filannoo Prezidaantii kan Dilbata dhufu gaggeeffamu naannoo tokko tokkotti akka turu murtaa’uu isaa mufachuun kanneen hiriiran turan. Hiriirtoonni hedduun Gommaa gubuun waaltaa dhukkuba Ibolaa itti wal’anan kan magaala Beeni keessaa haleelan.Kunis komishinni filannoo kongoo deemsa sagalee kennuu hanga BEENI, BUTEMBO fi naannoo Sanaa hanga baatii Bitooteessaatti kan tursu ta’u eega beeksisee booda. Kana malees komishiniin filannoo magaalaa gama dhiyaa kan taate YUMBII keessatti hokkara gosaa jiruun kan ka’e filannoon duubatti akka harkiifatu murteesse. Beeni keessatti kanneen hiriiran gara waajiira komishina filannoo adeemuun mirgi sagalee kennuuf qabnu akkuma lammiwwan biyyatti kanneen biroo guyyuma tokko nuuf haa eegamu jechuun gaafatan.


Gaazexxessonni Prezidaantii Sudaan Irratti Mormii guyyaa 3 Labsan

Gareen gazexxessoota Sudaan mormii prezidaantii Omar Al Bashir irratti gaggeeffamaa jiru deggeruun mormii gaggeessaa jiru.Caasaan Gazexxesoota Sudaan Kamiisa har’a kaasee mormii guyyaa 3 kan labse yoo ta’u kunis mormii prezidaant Al Bashir irratti Muddee 19 kaasee guutuummaa biyyatti keessatti gaggeeffamaa jiru deggeruuf ta’uun beekamee jira. Hiriirri mormii gaggeeffamaa jiru kun hanqiina boba’aa fi nyaataa uumuun gatiin Daabboon ittiin bitamuu akka qaala’uu godhee jira. Yeroo torban tokkoo keessatti hiriirri haaraan gaggeeffamuun isaa kamiisa har’a isa jalqabaati. Kibxata darbee prezidaant Bashir aangoo akka gadhiisaniif hiriirri gaafatu masaraa mootummaa biratti gaggeeffamee ture. Prezidaantichis hiriirtonni kun gantootaa fi kanneen bitamanii ajjeechaa gaggeessan ittiin jechuun balaaleeffatan.Garu dinagdee irratti jijjiramafiduuf waadaa seenanii jiru. Gareen mirga dhala namaaf falmuAmnestii Iternashnal hiriirtoota keessaa 37 humnootii nageenyaan torban darbe ajjeefamuu kan ibsu gabaasa qabatamaa qaba jedha. Al Bashir irree jabaan waggootii 29f Sudaaniin bulchaa jiru.


Dorgommii kilaboota kubbaa miilaa FIFA bara 2018 Riyaal Madriditti moo’e Kilabootii kubbaa miilaa Afrikaalleen Shaampiyoona Liigiitti jiran

CAF Champion League maqaa dorgommii kilaboota Liigii Kubbaa miilaa Afrikaati. Dorgommii kilabootii Afrikaa biyya ufii keessaa filatamnanii walti dhufan. Sadaasaa jalqaban,biyya biyya irra marani tapahanii haga Wacabajjii bara 2019 tapahtan.Kilaboota kubbaa miilaa Afrikaa 57 wal irra marsee taphachuutti jira haga ammaatti marroo 67 tapahtanii goolii 157 galee kilabii 16 walti hafa. Abbaan dorgommii tana moo’e dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa, CAF Super Cup jedhanitti walti hafa(Warra dorgommii CAF Champions League fi CAF Confederation Cup) moo’etti walti hafa. Ka achii moo’e ammoo Afrikaa fulaa bu’ee dorogmmii kilaboota kubbaa miilaa addunyaa, FIFA Clubs world cup walti hafa. Itoophiyaa kilabii tokko Shaampiyoonaa Liigii CAF keessaa qabdi,Jimmaa Abbaa Jifaar.Isiilleen hardha keessaa baate.Jimmaa Abbaa Jifaar kilabii Masrii, Al Ahly mootullee Masriin tapha duraa irratti Jimmaa Abbaa Jiffaar 2-0 waan mooteef Jimmaan dorgommii tana keessaa baate. Dorgomuma akkanaa keesaa tapha kaleetti kilabiin Giinii Horoya AC 6-2kilabii Liibiyaa Al Nasar moote. Kilabiin DRC, AS VITA fi Kilabiin Leseetoo wal mixichuma mixichanii 1-1 gargar bahan taatullee DRC qaraayyuu qabxii 5-2 waan mooteef dabarte. Simba SC, kilabiin Tanzaaniyaa ganna 15 duubatti tapha kanatti deebite akkuma deebiteen kilabii Zaambiyaa Nkana 3-1 moote. Kilabii Tuniziyaa, Club Africain ta Ayvori Kosti,ASEC Mimosas fi ta Aljeeriyaa, JS Saoura faatillee jara dorgommii tanaa dabre keessa jira. Wydad Casablanca, Kilabii Koongolis, TP Mazembe fi ta Afrikaa Kibbaa, Orlando Pirates faatillee warra dandamatee dorgommii itti aantuu dabre. Dorgommii shaampiyoonaa kilaboota Afrikaa tana Afrikaa Kibbaatii fi Masriitti qopheessuf irratti wal dorogmuutti jira. Dorgommiin tun Waxabajjii 15 haga Adoolessa 13 bara 2019.Silaa Kaamerunitti qopheessaa isii irraa fuudhan.CAF abbaa dorgommii tana qopheessuu Ammaji dhuftu keessa hima. Dorgommii kilaboota kubbaa miilaa addunyaa Real Madrid dorgommii kilaboota Federeshiiniin waldaa kubbaa miilaa addunyaa, FIFA mootee shaampiyoonaa Ispaanishii gurraan galte. Kilabii 7tti walitti taphachaa bahe torbaan lamaan duratti jalqabanii guyyaa dheengaddaa dhumate. Real Madriid kilabii UAE, Al Ain FC 4-1 irraa galchite waancaa irraa fudhatte. Real Madrid tana waliin marroo 4 shaampiyoona kilaboota addunyaa taate. Goolii tana Modric, Sergio,Margos fi Yahia faatti wal irra marsee kilabii Al Ain tanaa qorsa qota. Taphuma guyyaa dheengaddaa keessaa kilabiin Arjentiinaa, River Plate kilabii biyya Jappaan Kashima Antlers 4-0 irraa sirbite.


Prezidaantiin Eertraa Isaayaas Afewerkii Somaaliaa daawwataa jiran

Ministeerri odeeffannoo Eertraa Yemaanee Gebremesqel ergaa fuula twitter isaanii irratti maxxansaniin biyyoonni lamaan michummaa isaanii, kabajaa fi michummaa isaanii cimsatan jedhan. guyyaan har’aas hariiroo biyyoota lamaaniif boqonnaa haaraa dha jedhaniiru. Prezidaant Isaayaas daawwannaa isaanii Moqaadishootti aansee daawwannaa hojiif gara Naayroobiitti kan qajeelan afeerraa prezidaantiin Keeniyaa Uhuru Kenyatta godhaniifiin ta’uu Yemaaneen ibsaniiru. Kamisa har’aa Moqaadishoo keessatti eegumsi cimee jira, loltoonni mootummaa meeshaa gurguddaa hidhatan bobba’aniiru. Fulbaana 5 bara 2018 hoogganoonni Eertraa, Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa yeroo jalqabaaf Asmaraa keessatti wal arganii jiran. Hoogganoonni Somaliyaa fi Eertraas baatii darbe muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed waliin Baahrdaar keessatti wal arguu dhaan hariiroo dinagdee naannoo irratti mari’achuun isaanii ni yaadatama.


Hoogganaan Al-Shabaab Duraanii Moqaadishoo Keessatti To’annaa Jala Oole

Itti aanaan garee al-shabab duraanii Somaaliyaa gama kibbaa keessatti to’annaa jala ooluun walitti bu’iinsa humnootii mootummaa fi deggertoota isaa gidduutti kaasisiseen namoonni saddeeti du’anii jiran. Angawoonni maqaan isaanii akka hin tuqamne gaafatan akka jedhanitti kan Abu Mansoor jedhamuun beekamu Mukgtar Robow mana mootummaa Baidoa keessatti wal ga’iif waamamee battala to’annaa jala oolfame. Bilbilli Baaidoa keessaa deggertoonni Robow mormiif daandiitti waan ba’aniif jecha yeroo gabaabaaf addaan cite ture. Milishoonni Robow fi deggertoonni isaa loltooa Itiyoophiyaa kanneen mana mootummaa sanaaf eegumsa godhan waliin walitti bu’uu dhaan namoonni saddeeti du’anii kanneen 10 ol ta’an madaa’uu kanneen ijaan argan VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsaniiru. Seera tumtoota Somaalee keessaa tokko VOAf akka ibsanitti mootummaan humnoota Itiyoophiyaa fayyadamuu dhaan Robow to’annaa jala oolchuu isaa qeeqanii jiru.


Prezidaantii Somaalee Aangoo Irraa Buusuuf Yaaliin Ta’e Hundee Hin Qabu: Angawoota Mootummaa

Afaan yaa’ii mana maree Somaaliyaa fi prezidaanticha gidduutti atakaaroon haaraa uumame biyyattii duruu dadhabduu taate gara rakkoo siyaasaatti geessa yaaddoo jedhu uumuun ibsamee jira. Ittiin ka’umsi atakaaroo sanaas Somaaliyaan dhiyeenya Itiyoophiyaa fi eertraa waliin walii galtee gama sadii isheen irra geese ta’uun beekamee jira. Xumura torban darbee irra mormitoonni prezidaant Abdulaahii Formaajoo mirgi himatamuu dhabuu akka irraa ka’u afaan yaa’ichaaf xalayaa erganiiru. Miseensonni mana maree mormii kana dhiyeessan prezidaantichi Itiyoophiyaa fi Eertraa dabalatee biyyoota kanneen biro waliin icitii dhaan walii galtee irra ga’an jedhan. Asmara fi Gonder keessatti baatii Fulbaana, Onkoloolessaa fi Sadaasa darbe wal ga’iileen geggeessaman biyyoota yeroo tokko hariiroon isaanii laaffataa ture, walii galtee dinagdee fi misoomaa mallatteessuu isaanii ibsaniiru. Mormitoonni prezidaantichaa gaaffii mirgi himatamuu dhabuu prezidaantichaa akka ka’u gaafatan Itiyoophiyaan buufata doonii Somaaliyaa akka fayyadamtu walii galteen eeyamu ifa kan hin ta’iniif ol aantummaa biyyattii balaa irra buusa jedha. Itti aanaa afaan yaa’iin mana maree Abdiwelii Muddee battaluma mormii fi mirgi himatamuu dhabuu prezidaantichaa haa mulqamu gaaffiin jedhu faallaa heeraa ti jechuun mormaniiru. Angawoonni bulchiinsa paarlaamaa Somaaliyaa har’a ibsa baasaniin himannaan prezidaanticha aangoo irraa busuuf dhiyaate fudhatama hin qabu jedhan. Seera tumtoota 92 keessaa 14 maqaan keenya kanneen himannaa sana dhiyeessan waliin dhiyaachuun dogoggoraani jechuu dhaan hin mallatteessin hafan.


Keenyaan maratoonii Singapoor dhiiraa fi dhalaalleen mootee addunyaan afaan qabsiifte

Keenyaan dorgommii addunyaa irratti gama hedduun moohuutti jirti. Dorogmmii km 43 kalee Singapoor irratti dhiiraan 1-7 baate. Dhalaan ammoo 1-5 baate. Jara kana atileetii Keenyaa Joshu Kipkoriritti guuree galeen.Tokkeessoon isa namii 16 ammoo walmuma faana corooree moohe. Kipooriin kun gurbaa ganna 24ti maratoonii tanallee kaluma dorgomee 2:12:20 fixe. Felix Kirwa lammeesoo innilleen daqiiquma tokko qofa jalaa miila dhaabate sadeesoon ammmoo Andrew Kimtahi. Martooniin Singapoori tana Federeshiini Kubbaa Miilaa Addunyaa IAAF-ti qopheessitu nama kuma 50 tahutti irratti wal qolche. Singapooriin Keenyaan akkana itti moore tun lafa oowwichoo fi guddoo bubbifti. Federeshiin waldaa kubbaa miilaa Addunyaa FIFA, fi federeshiiniin kubbaa miilaa Faransaay, FFF, biyyoota Afrikaa Afaan Faransaay dubbatan keessatti kubbaa miila guddisuuf itti waldhaqan. Akka pirezidaanti FIFA, Gianni Infantino fi ka pirezidaantiin FFF Noël Le Graët herregatanitti waldhaqiitiin tun guddinna FIFA baafate durattiin deemti. Faransaay bara hedduu Afrikaa bitaa baate, bittaan tun ganna 56 duratti dhaabatte taatulee amalaa,adabaa fi aadaan Faransaay lafa durii bitte fulaa hedduu mullatti. Waldaan Federeshiinii kubbaa miilaa kun ammoo Afrikaa gama kubbaa miilaa kanaan guddouma guddisuu fedha.Kilabootii addunyaa ijoollee Afirkaallee kubbaa miilaatti guddifachuuf bitachumatit jiran. Gaafa Faransaay waancaa kubbaa miilaa mootullee Afrikaan guddoo gammadiif. Ijjoollee Afrikaa kilabii alaa keessaa taphatan keessaa Samuhel Umtii, Kamerunitti dhalte, Istiiv Mandanda DRC dhalate, maatiin Paul Pogba, Giinii dhufe, Ngolo Kaantee ammoo Maalii dhufe, maatiin Blasie Matduudii ammoo Angoolaa dhufe, haatii Kylian Mbape nama Aljeeriyaati abbaan isaa ammoo Kaamerun. Ijoollee Afrikaa tana miila isaanii Euro miliyoona dhibba hedduutin bitachuuf areedaa fi sarbaa itti baqatan. Dorgommii kialboota kubbaa miilaa Amerikaa MLS ta baranaa Atlaantaa Yunaaytiditti moo’e Atlaantaan Portilandi Timbers 2-0 dhukkeessitee waacnaa irraa fudhatte yoo isiin akkana tolcutu nama kuma 73,019 bahee istaadiyoomii Mercedez Benz Atlaantaa Jiyoorjiyaa keessatti bahee daawwata. Atlaantaan bara 1995 asi isii baabbaa takkuma hin moone


Kora Eegumsa fi Fayyadama Qaabeenya Bishaanii ‘Biluu Ikoonomii’ Naayroobii

Guyyoota sadeen darbaniif Naayroobiitti ka gaggeeffamaa ture korri haala fayyadama akkasumas eegumsa qabeenya bishaaniirratti xiyyeeffatu ‘Biluu Ikoonomii Koonfreensi’ harra xumurameera. Kora kanarratti angawootni mootummaa biyyoota 184 ol irratti ka hirmaatan yoo ta’u, Itiyoophiyaanis karaa Ministira haaja alaa irratti hirmaattee muuxannoo qabdu biyyoota kaaniif hiruu Keeniyaatti Ambaasaadderri Itiyoophiyaa Diinaa Muftii VOA’ himaniiru. Galmoo Daawit dabalata isaa qopheesseera No media source currently available


Poolisiin Keeniyaa Lammilee Chaaynaa Hanna Tikeeta Baaburaa Geejjibaa Keessaa Harka Qabu Jedhee Shakke To’ate

Poolisiin Keeniyaa gurgurtaa tikeeta Baaburaa Geejjibaa waliin dhahuu keessaa harka qabaachuu hin hafnee jechuun lammilee Chaayinaa sadii to’annaa jela oolchuu beeksise. Lammileen Chaayinaa kunis hojjettoota Koorporeeshinii Ijaarsa daandii fi riqichaa Chaaynaa yoo ta’an harra mana murteef dhiyaatanii mirga wabii akka kabajamuuf gaafatanus Abbaan Seeraa didee haga jimaataatti hidhaa akka turan murteesseera. Lammileen Chaaynaa kun mattaha Poolisiif kennuunis himatamaniiru, Galmoo Daawit dabalata isaa qopheesseera. No media source currently available


Afrikaan dorgommii kubbaa miilaa isii, AFCON 2019f dabruuf waluma qoqqoraasuutti jirti Gaanaan ammallee Itoophiyaa 2-0 qaarifte

Kalee qofa biyya 24tti taphatee goolii 30tti gale, korommiin kubbaa miilaa Afrikaa dorgommii Afcon 2019 Kaameruunitti tapahtaniif dabruuf taphachuutti jirti. Biyyitii hagii tokko fa’attee keessaa galuutti jirtii hagii kaan ammoo waan itti aanaatiif kurfaahuutti jira. Aljeeriyaan Toogoo dhahuma dhooftee goolii afur itti faatee Afcon ganna dhufu Kaamerunitti taphataniif dabarte. Moritaaniyaan ammoo Botswaanaa 2-1 mootee waan takka hin argatin waancaa ganna dhufuutii dabarte.Moritaaniyaan qabxii 12 dura jirtii Angoolaan 9n itti aanti. Giinii fi Ayvorii Koosti lanqaansoon jigan1-1n walqixxee bahanii dorgommii bara dhufuutiif dabran. Giiniin ammoo akkuma Riwaandaa fi Central Africa Republic 2-2 walqixxee bahaniin adoo kubaalleen hin dhiitin dorgommii waancaa kubbaa miilaatii dabarte. Gaanaan akkuma bara 2017 Itoophiyaa 5-0 qorsa qotteef kaleellee istaadiyoomii Finfinnee keessatti 2-0 itti awwaarsite. Goolii Gaanaa lachuu Jordan Ayewitti galcheef. Jordaan kilabii Crystal Palace ergifattee taphachiifatti jira.Gurbaan ganna 27 kun, daqiiqaa afressoo irratti goolii galfate goolii lammeessoollee adabbii argatee galche. Adabbii tana nama Itoophiyaa goolii eegu Abel Maammootti taphata Gaanaa Imaanuheel Boatengi miilaa jala dhaabee buusee Gaanaan adabbii argattee daqiiqaa 24esso irratti galfatte. Afcon 2019 biyya 24tti Afrikaa keessaa filatama. Itoophiyaa tapha afran tapahttee haga hardhaallee qabxii 4 qabdii waan taphi dhibiin hafeef hin fakkaattu. Yoo ammoo FIFA waan Seraaliyooniin adabde dhiiseef Itoophiyaan ammallee tapha tokko taphachuf abdii qabaachuu fa dandeetti. Gaanaan garee F keessaa qabxii 6 qabdii lammeesoo jirti. Madagasaakiriin ji’a dabre keessaa waan takka hin argatin dorgommii tanaa dabarte kalee ammoo Suudanitti 3-1 isii moo’e. Gama kaaniin ammoo Ugaandaalleen waan ganna 40 keesatti argattee hin beenne barana waancaa Afrikaatii taphattee Kape Verdee 1-0 mootee dabarte.


Yugaandaa Keessatti Lakkoobsi Baqattootaa Hamma Jiruu Ol Guddisamee Himame

Ugaandaa fi dhaabnii baqattotaa kan tokkummaa mootummotaa (UNHCR) lakkofsa baqattoota biyya isaanii keessa jiru kan ilaaleen caasaa ittiin baqattoota itti galmeeffaman komataa jiru. Ugaandaan baqattoota Miliyoona 1.4 keessumeessaa akka jirtu kan dubbattu yoo ta’u dhiyeenya kana lakkofsa baqattootaa gaggeeffame lakkobsii baqattootaa Sanaa gad ta’u ibse. Kun immoo aangawoonni Ugaandaa arjoomtoota gargaarsaaf waan sobaa dhiyeessan komee jedhu fide. No media source currently available


Kan Wixata Ukkaamsamanii Butaman Barattoonni Kameeroon Qe’eetti Deebi’an

Ijoolleen barattootaa Kaameeroon 80 jalqaba torban kanaa mana barnootaa keessaa ukkaamsamanii butaman deebi’anii jiru. Barattoonni kun kaleessa magaalaa Bafut jedhamtu kan Bamenda irraa fageenya km 18 irratti argamtu keessatti gad dhiisaman. Barattoonni kun Wiixata ganama mana barnootaa Presbiteeriyaan kan Bamendaa keessaa qabaman. Sababaan barattoonni kun gad dhiisamaniif ifaa miti. Hojjettoonni mana barnootichaa afur hoogganaa mana barumsichaa dabalatee amma iyyuu akka qabamanitti jiru.


Lammiin Ameerikaa Hidda Dhalata Eertraa Miseensa Mana Maree Ameerikaaf Filataman

Kan bara 1980 keessa lubbuu isaaniif sodaachuuf jecha Eertraa kan baqatan Debesaay Nigusee Ameerikaa keessatti dahata siyaasaa gaafatan. Haati warraa isaa Azeeb illee waggaa tokko booda as dhufuu dhaan jireenya isaanii asitti jalqaban. Kibxata darbe Debesaay fi Azeeb adeemsa jireenya isaanii keessatti dhimma guddaa ayyaaneffatan. Ilmi isaanii Joe miseensa mana maree bakka bu’oota gurraacha jalqaba kutaa Koloraadoof bakka bu’aa uummataa ta’uun filatame. Kan umuriin waggaa 34 Niguseen Ripaablikaanticha Peter Yu injifaate. Maatiin isaa hojii jal’achuu bu’aa inni qabu gorsaa kan guddisan ta’uu dubbatee kabajaa fi haqaa fi hojjechuun maal akka ta’e argaa guddachuun siyaasa keessatti akkan hirmaadhu daandii naa saaqe jedhee jira. Haasaa isaa yeroo injifate dhageessiseen, waggoota 35 dura maatiin koo koolu galtoota ta’uun Eertraa irraa gara US ennaa dhufan biyyi kun harka bal’istee isaan simatte, carraa hedduus kenniteef jedhe. Demokraatichi Niguseen uummata Koloraadoo konyaa keessa jiraatu kan uummara kuma 720 bakka bu’uuf jira. Embassin Ertraa as US keessa jiru fuula FB isaa irratti Nigusee dhaan baga gammadde jedhee jira.


US filannoo kaleetiin bulchoota 500 oli filatte warra filame keessaa tokko Ilhaan Omar nama Soomaleeti kaan Joe Nugusee nama Eertiraati

No media source currently available Kalee Amerikaatti nama miliyoona 40 caalutti bahee bulchoota filate.Fulaa kuma 170 keessatti nama filatan. Filannoon tanaan paartiin Demokiraati Miseensa Mana Marii US 222 moote, Rippaabilikaan ammoo 196 argatte.Manii Marii US ganna lama lamatti miseensa filataa nama 435 qabaata. Senetiin ammoo harkuma paartii Rippaabilikaanitti hafe. Senetii Amerikaa ganna jaha jahatti filanii miseensa nama 100 qabaata.Akka amma jirutti paartii Rippaabilikaan Senetii 51 qabdii Demokiraati ammoo 46 argatte kaan kaardi lakkahuutti jiran. US yoo walti deebisan miseensa Kongireesii 535 qabdi. Warra filannoo baranaa moo’e keessaa tokko intala Somaalee Ilaan Omar nama ganna 37 Somaalee magaalaa Raas,Cabaaditti dhalatte haadha ijoollee sadiiti. Miseensa Mana Marii taatee paartii Demokiraatiif godina Minisootaatii filatamte North Dakota State University keessaa eebbifamte.Baqattee kaambii baqaa asiin baate. Kaan ammoo gurbaa Eertiraa,Joe(Joseph) Nugusee .Nama ganna 34-35 keessa jiru. Bakersfield, California dhalate. Yuniverstii Denver,Koloraadii damee Boulder keessaa eebbifame. Innilleen Denver aanaa lammeessoo keessaa miseensa Mana Mariitiif filame. Faaxummaa Nuurdoo Daddafoo jara paarti Demokiraati fulaa bu’ee akka namii MN keessatti paartii suni bahee filatu filannoof nama baannachaa bahe keessaa tokko. Filannoo namii baqataa biyya alaallee tahe abbaa fedhe itti filan tanaan ijoollee Oromoollee tahe ijoollee saba Itoophiyaa waan hedduu irraa baratti jetti.


Barattoonni Kaameruun Tibbana Mana Barumsaati Butamani Fudhataman Gadhiifamuun Himame

Hoogganoonni waldaa kiristaanaa Prispiteeriyaan kan Kaameruun, kannneen daarektara mana-barnootaa waliin butamanii fudhatamanii turan - barattoonni 79 gad-lakkisamuu isaanii dubbatanii jiru. Kaaba-lixaa biyyattii bakka hidhattoonni walabummaa naannoo Afaan Ingilizii dubbatuuf falmanii – magaalaa Baamendaa keessatti, Wixata dabre kana, barattoonni kunii fi hoogganaan mana barnootaa waldaa Pripiteriyaan butamanii fudhataman. Viidiyoo ijoollee sanaa miidiyaa hawaasummaa irratti facaasamee turee irratti, kannneen “Ambaa Boys” ofiin jedhan – hidhattoonni kutaa Ambaazooniyaa irraa walabummaa naannoo Afaan Ingilizii dubbatuuf falman, “kan ijoolleen kun gad-lakkisaman, gaafa naannoon keenya bilisoome qofa” jechuun akeekkachiisanii turan.


Maratoonii New York ta kalee dhiiraan Lalisaa Deesisaatti moo'e,Shuraa Qixxaataa ammoo lammeesoo bahe dhalaan Keenyaatti qabaadhate

Dhiiraan Lalisaa Deesisaati lammeesoon ammmoo Shuraa Qixxaataati dhalaan ammoo atileeti Keenyaa Mary Keytaaniitti moo’e. Keytaaniin maratoonii NY ta bara 2017 irratti lammeessoo baate.Ta itti aantellee atileetiI Keenyaati taan ammoo ta USA. Lalisaan ammoo gurbaan ganna 28 ti Maratoonii Amerika Boston marroo lama moo’e.Namii isatti aanee lammeessoo tahe Shuraa Qixxaataati,Itoophiyaa sadeessoo atileetii Keenyaati. Atileetiin Keenyaa maratoonii tana ganna dabre moo’e kalee ammoo sadeessoo bahe. Maratooniin New York tun dorgommii IAAF gannuma gannaan qopheessuu nama kuma 50 caalaatti irratti dorgome AFCON 2019 Garee F keessaa qabxii 4 qabdii lammeesoo jirti.Keenyaan garee tana keessaa qabxii 7n dura jirti.Gaafa waancaa kubbaa miilaa Afrikaa bara 2017tii dabruuf Gaanaan walti martee 5-0 dhaananii galchan.Sanbata dhufullee Gaanuma suniin walti marte. Itoophiyaan biyyumaa fi biyyee ufi irratti Finfinneetti taphatti. Leenjisaan Itoophiyaa,Abraham nama 23 ya filatee qixeeffate. Itoophiyaan tapha haga ammaatti taphatteen Burundiin 1-1 lanqaansoo jiddee Itoophiyaan Seraaliyoona 1-0 moote,Finfinneetti Keenyaan 0-0 lanqaansoon jigan. Naayroobiitti ammoo Keenyaatti Itoophiyaa 3-0 dhaanee duwwaa galche. Jarii innii qopheeffate kun hagii guddaan namuma biyya keessa jiruu nama sadii ammoo Masrii yaammate.Shimellis Beqqelee,Gattuchi Panoomii fi Omad Okuriti. Itoophiyaan yoo hardha Gaanaa biyyumaa fi biyyee isii irratti moote akkuma bara 2013 waancaa kubbaa miilaa Afrikaa Kibbaa kaan dabartii jechuu.


Barattoonni 78 Kameeroon Keessaa Ukkaamsamanii Butaman

Namoonni qawwee hidhatan kan eenyummaan isaanii hin beekamne ijoollee barattotoaa 78 fi hoogganaa mana barnootaa Presbyterian kan Kaameeroon kaaba gama dhiyaa ukkaamsanii butuun gabaasamee jira. Bulchaa kan ta’an Deben Tchoffo butamuu namoota kanaa kan ganda Kkwen Bameendaa keessaa mirkaneessaniiru. Naannoon kun kutaa biyyattii Afaan Ingliffaa dubbatan. Eenyu ykn maaliif yakki kun akka raawwatame waan ibsame hin jiru.


Baqattoonni Israa’eel Keessaa Haalli Keenya Amma Iyyuu Abdachiisaa Miti Jedhu

Mikaa’el Afeworqii lammii Eertraa ti. Torban jalqabaa Israa’eliin seene ni yaadata. Maallaqa homaa hin qabu. Paarkii Tel Aviv tokko keessa ciisaa ture. Waggoota saddeet booda amma afaan Hebruu bareechee beeka. Ijoolleen isaa lama Israa’eliti dhalata, bakki kun amma iyyuu lafa jireenya koo miti jedha. Amma iyyuu akka jiraataa asiitti hin simatamne. Ani homaa iyyuu miti asitti. Waan akka qilleensa keessa jiruu ti. Nyaatuma guyyuu qofan argadha. Bor waan ta’uuf jiru hin beeku. Anii fi ijoolleen koo eeyama biyya kanaa hin qabnu jedha. Lammiiwwan Israa’el waaltaa baqattootaa Afriikaa Tel Aviv keesa jiru keessatti kanneeb dadhata siyaasaa barbaadan gargaaran hawaasa kana keessatti bor maal ta’a jechuun jiraachuun dhiphina dhaqqabsiise hubatu. Namoota kuma 40 ta’an kanneen dadhata siyaasaa gaafatantu viisaa addaa argachuu dhaan Israa’el keessa hojii irratti bobba’anii jiru. Manni murtii ol aanaa Israa’el ijoolleen isaanii brnoota tolaa akka argatan ajajee jira. Haa ta’u malee bu’aa ka biros ta’e kunuunsa eegumsa fayyaa hin argatan. Seerri Israael haaraan hojjettoonni mindaa isaanii dhibba irraa harka 20 herrega baankii addaatti akka ol kuusan gaafate, kunis ennaa isaan Israalii deeman deebi’aaf jedhame. Kanneen dadhata siyaasaa gaafatan hangi tokko garuu kanneen isaan hojjechiisan maallaqa isaanii mindaa isaanii irraa kutu garuu maallaqi sun eessatti akka kuufamaa jiru galmeen mul’isu hin jiru jedhu. No media source currently available


Godaansa Lammiiwwan Afrikaa Seeraan Ala Gama Morookoo fi Ispeenin Godhan Ittisuuf Xiyyeeffannan Kennamaa Jira

Godaantonni Afrikaa irraa gara Awurooppaatti imalan, daandii isaanii gama dhihaatti ennaa jijjiirrataa jiran kanatti, seeraa-ala dhala-namaa daddabarsuu Morookoo fi Ispeen gidduutti hariitiin dabalaa jiru dhaabsisuu yaaluuf jecha, hoogganoonni Awurooppaa qiyyaafannaa fi maallaqa isaanii gara sanatti deebisanii jiran. Aagawonni Gamtaa Awurooppaa fi Morookoo torban dabre keessa garqaarsa doolaara miliyoona dhibba tokkoo fi miliyoona jaatama waliif mallatteessuudhaan, Morookoo biyya Afrikaa dhibba kanaaf gargaarsa ol’aanaa ishee duraa fudhattu taasisanii jiran. Dubbi-himaan mootummaa Morookoo – Musxafaa El Kaliifii akka jedhanitti, maallaqichi eegumsa daangaa Morookoo cimsuuf kan oolfamu , gara doolaara miliyoona shantamaa ka tahu, daandii galaanaa Morokoo irraa gara Ispeen geessu eeguu fi daangaa gammoojjii dheeraa biyyattii fi Aljeeriyaa, akkasumas Moritaaniyaa gidduu jiru eeguuf kan oolfamu tahuun beekamee jira. Haga ammaatti naga-eegdota kuma 13 bobbaase – jetti – Morookoon.


Hanqinni Dawaa Zimbabwee Lammiiwwan Biyyattii Miidhaa Jira

Hanqinni Zimbabwe keessaa boba’aa fi fedhii bu’uuraaf kanneen gargaaran ka biro irra hamaa ta’aa dhufe. Kampaniin dawaa Zimbabwe, dhibeewwan akka Cancer, dhukkuba sukkaaraa, dhiibbaa dhiigaa fi antibiotics argachuuf sharafa alaa ga’aa hin qabnu jedhu. Kan umuriin 77 Leena Lukwaanii ijoollee biyyootii alaa keessaa waan qabaniif dhibee sukkaaraa fi dhiibbaa dhiigaaf dawaa argachuuf carroomaniiru. Yeroo ammaa baay’ee ulfaata. Dawaalee na barbaachisu shan keessaa lama qofan argadha. Baatii lamaaf kuno akkasittin jira. Kanaaf nyaatan nyaadhu baay’een of eeggadha jedhan. Dhukkubsattoonni akka isaanii yeroo tokko tokko dawaa hin argatan, ykn immoo bakka argamuu danda’u daandii irraa bitatu jedhan. mootummaan garuu dawaaleen kun hin amansiisan jedha. Abbaa taaitaa to’annoo dawaalee kan ta’an Shingai GWatiidizoo akka jedhanitt dawaaleen kun qulqullinni isaanii gaarii ta’uu fi dhiisuun isaanii hin ilaalamne. Kanaaf, balaa inni qabu dawaa nu gargaara jedhanii yaadan bitatu. Garuu dhuma irratti dhibeen isaanii hammaatee argama jedhan. Dwaaleen kun bakka sirnaawaa dhaa waan hin argamneef jecha daandii irratti gurguramuu itti fufu, tarii lubbuu oolchuu malu, garuu lubbuu dhukkubsattoota dawaa barbaadanii blaa irra buusuu malu.


Somaaliyaa keessatti Uummati Gosa Tokkoo Wal Ajjesan

Somaaliyaa gama kaabaa keessatti milishonni gosa tokko giddutti walitti bu’iinsa uumameen yoo xiqqaate namnii 60 ajjefamuu jiraattonni fi aangawoonni har’a ibsanii jiru. Milishonni har’a ganama naannoo ganda Dhumay wal waraanuu jalqaban. Kunis falmii qabeenya lafaa fi haaloo ba’insaa ture.Maddeen tajaajiila fayyaa kutaa akka jedhanti namoota 90 caalaatu madaa’ee. Hangi tokko jiraattoota dhukaasa gama lameeniin baname giddutti qabamanta’uun ibsamee jira. Bulchaan kutaa Sool Abdirashid Arab VOA.f akka ibsanti falmii yeroo dheeraa kan qabaeenya lafaa fi lafa dheedichaa irratti jiruuti dinummaan wal ilaaluu fi wal waraanasa kana kaasise. Wal waraansii bifa haaraan ka’e kun walitti bu’iinsa bara 2004 jalqabamee yoo ta’u haaloo wal ba’uutu yeroo dheeraaf gaggeeffamaa ture. Wal waraansa yeroo tokko gaggefefameen namnii haganaa dhumuun nu gaddisiisa jedhan Abdirashad Araab.


Ministeeronni Eertraa fi Itiyoophiyaa Somaaliyaa Daawwatan

Ministeerri dhimma alaa Eertraa Osman Saleh fi ministeerri dhimma alaa Itiyoophiyaa Worqineeh Gebeyehu daawwannaa sirnaa Somaaliyaatti geggeessanii jiran. Daawwannaan isaanii Onkoleelossa 17 bara 2018 kun hariiroo diplomaasummaa biyyoota sadanii cimsuu, walii galtee garee sadanii hoogganoota Eertraa, Itiyoophiyaa fi Somaaliyaan Fulbaana bara 2018 Asmaraa keessatti mallatteeffame irratti mari’achuuf jecha. Ennaa wal ga’ii isaanii hoogganoonni kun wal ta’iinsa dinagdee, siyaasaa fi nageenyaa ilaalchisee fooya’ina argame mari’ataniiru. Erga isaan walii galtee sana mallatteessanii as fooya’iina naannoo sanatti argamee keessaa keessummaa daangaan Iriyoopiyaa fi Eertraa gidduu banamuu isaaf balaliin biyyoota lamaan gidduu banamuun tokko tokko ta’uun tuqameera. Hoogganoonni Iriyoophiyaa fi Eertraa bakka mootummaa ta’uun ergaa ennaa dabarsan Somaaliyaa fi uummata isheef deggersa qaban illee irra deebi’uun mirkaneessaniiru.


Ityoophiyaa, Eertiraa fi Soomaaliyaan nageenya Afrikaa bahaatti argame cimsuuf waliigalanii jiru.

Ministeerri Haajaa Alaa Itiyophiyaa Dr. Warqinaa Gabayyoo, gitii isaanii Eertiraa Osmaan Saalaah fi kan Soomaaliyaa Ahimad Isee Awaad Mooqqaadishoo keessatti mari'atanii jiran Ministeeroonni hajaa alaa biyyoota sadeenii Marii gaggeessan Kanaan nageenya, diinagdee fi siyaasa biyyoota sadeen gidduu irratti qiiyyaafachuun dubbatan. Keessumaa biyyoota gaanfa Afrikaa keessatti nagaa tasgabii fi badhaadhina mirkaneessuuf yaalii ta’u haala jajjabeesuun danda’amu irratti marii bal’aa gaggeessan. Marii biyyonni sadeen Asmaraa keessatti gaggeessan sana booda walii galtee tolfamee sna booda jijjirama dhugumaan argame gamaagamanii jiran. Daangaan Itiyoophiyaa fi Ertraa banamee magaalaalee galma mootummaa biyyoota sadeenii geejiiba xayyaraan wal arguu jalqabuun isaanii akka fakkeenyaatti kaafamee jira. Mootummonni Ertraa fiI tiyoophiyaa /somaaliyaa deebisanii dhaabuuf uummataa fi mootummaan yaalii godhan akka deggeran ibsan.


Gaambiyaan Koomishina Dararaa Bara Mootummaa Yaayyaah Geggeeffame Qoratu Hundeesite

Gaambiyaan, mootummaa prezidaant Yaayyaah Jameh jalatti, ajjeechaa fi dararaa mormitoota irratti geggeessamaa ture – jedhame ka qoratee ilaalu, Koomishina Dhugaa fi Araaraa hundeessee jira. Biyya Afrikaa xiqqoon – Gaambiyaan har’a, Koomishina miseensota 11 of keessaa qabu hundeeffatte. Prezidaant Adaamaa Baaroo, fuula Twiterii isaanii irratti: “Waliin haa dhaabbannu. Namoonni lakkoobsaan xiqqoo tahan ammaa booda abadan nu hin hacuucan. Biyyi fuulli ishee ife kun lammata cunqursaa gareen xiqqaan saba-guddaa irratti geggeessu hin agartu!” jechuun barreessan. Namoonni miidhaan irratti geggeessame, namoonni ragaa bahanii fi kanneen miidhaa geggeessuutti himataman gara xumura baatii kanaa irraa eegalanii Koomishina Dhugaa fi Araaraa sana duratti dhihaatanii dubbatu – jedhama. Deemsi dhugaa baasuu fi araara buusuu kun waggoota lama akka fudhatus himamee jira. Yaayyaa Jameh, bara 1994, fonqolcha mootummaan eega taayitaa qabatanii booda, waggoota 22 biyyattii bulche. Filannoo Amajjii bara 2017 geggeessameen, eega Prezidaant ammaa Adaamaa Baaroon injifatamanii boooda gara Ikuwaatoriyaal Giiniitti baqatan. Dura ba’ii filannoo sana fudhachuu didan iyyuu, dhiibbaa biyyoota ollaan irra kaa’ameen taayitaa isaanii gad-lakkisan – Yaayyaa Jameh. Manni-maree bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaa, muudama miseensota kaabinee haaraa, har’a, muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyi Ahimed dhiheessan raggaasisee jira. Miseensonni Kaabinee kun, dandeettii, muuxannoo hojii fi qophaa’ina barnootaatiin kanneen gahumsa qabanii fi haaromsa hoogganuu danda’an waan tahaniif ka filataman tahuu – Muummichi-ministaraa Abiyyi Paarlaamaaf ibsanii jiran. Kaabinee kana keessatti, akkaataa Afrikaa keessatti isa duraa jedhamuu dandeessisuun, dhibba irraa harkaa shantamaa ol yokaan ministaroonni muudaman dubartoota tahuun beekamee jira.


Waraanni Yunaayitid Isteets Loltoota Al-shabaab Jaatama Fixuu Isaa Beeksise

Waraanni Yunaayitid Isteets haleellaan humna qilleensaan garee Al-shabaab irratti geggeesse, loltoota garee sanaa jaatama fixuu isaa beeksisee jira. Gara waggaa tokkoo keessatti, kun dhuminsa isa guddaa garee Al-shabaab mudate isa duraa tahuu isaa ti. Waraanni Yunaayitid Isteetis, Dameen Ajaja Afrikaa “US AFRICA COMAND” jedhamu akka beeksisetti, haleellaan humna qilleensaa sun, Jimaata dabre, kutaa Mudug, naannoo hawaasa Somaalee Harar-deereetti geggeessame. Akka gabaasaa waraana irraa baheetti, haleellaa kanaan Siivilii yokaan uummata irraa namni haleellaa kanaan du’es tahe madaa’e hin jiru – jedha – ibsi har’a bahe kun. Waa’ee lakkoobsa loltoota Al-shabaab dhumanii haga ammaatti madda walaba irraa waan mirkaneeffame hin jiru.


Koomishiinii filannoo Kaameruun waan namii hedduu dorgommii pirezidaantummaa biyya sunii keessaa ufi baaseef ilaaluutti jira

Kaameruun biyya Afrikaa jidduu jirtu.Ganna 28 asitti namuma tokkotti bulchuutti jira. Jaarsa ganna 85, Paul Biyyaati.Ammallee marroo 7essoof dorgomuutti jira. Silaa ammallee guyyaa 3n duratti pirezidaantii filachuuf itti duudan.Paartileen mormituu ammoo filannoon baanan sun seera filannoo hin guunne jedhanii irratti didan. Nama paartii Universe fulaa bu’ee dorgome, Cabral Libiitii fi Joshua Osih paartii Socialist Democratic Front keessaa dorgometti akka filannoo sun faaydaa hin qabdu jedhanii ufi irraa dhiisan gaafate. Akka jarii kun jedhutti filannoo tana akka isiin pirezidaantii biyya sunii ka ammaa Paul Biyaati fi paartii isaa CPDM gargaartu tolchanii qopheessan. Rigobert Gabanmidanha ka ministirii Live fi Peace keessa jirulleen tanuma jechuutti jira. Akka innii jedhutti dameen seera biyya sunii filannoo biyya sunii seera qabeettii fi dhabeettii isii mirkaneessullee Paul Biyaatti tohata.Nama paartii mormituu hedduullee filachuu dhowwan jedhan.\n\n“Gabnmidanah nama filachuu dhowwan keessa tokko.Akka innii jedhutti kaardii filannoo fuudhee filachuu dhaqee jennaan maqaan ke asi irra hin jiru naan jedhan.” Inninuu silaa nama dorgomuu fedhe taatullee seera filannoo hin guutannee jedhanii irratti didan.Nama 13 akka filannoon pirezidaantummaa Kaameruun gatan keessaa ka dhibiin Bertin Kisob.Isallee dubbii isaa mana murtiitti harkaa qabaa jedhanii irratti didan. Ministerii hujii fi caasaa bulchiinsa Kaameruun, Gregorie Owona ammoo dubbiin yakkan malee wannii filannoo keessaa hammaate hin jirtu jedha. Biyya ufin bultu keessatti seerii filannoo isiilleen waan mama qabaa ka walgaafatan hin qabu Paul Biya ammallee pirezidaantii godinii cuftii akka ufumaan ufi dandahee bulu beekee seeruma suniin buluu male jedha. Itti gaafatatmtootii filannoo Kamerunilleen filannoon biyya isaanii seeerumaan demuutti jirti jedhan Kaameruun biyya makaraa hedduu keessaa baatee pirezidaantii filachuutti jirtu. Guyyaa sadiin duratti pirezidaantii filatte.Abbaa moohate ammallee eeguutti jiran. Abbaa moohate biyyatti himuu dhabuun ammoo Kaameruunii ammallee garuma duriitti deebifti jedhani sodaatan.Amerikaalleen akka abbaa moohate biyyatti himatan gaafatte.


Sababaa Waraansa Sudaan Kibbaatiin Lubbuu 400,000 Tu Dhume Jedha Qorannaan Haarawa Bahe

Wal-waraansi Sudaan Kibbaa, bara 2013 yeroo finciltoonni mootummaa irratti qawwee kaasanitti jalqabame. Waggaa lama booda, walii-galteen araaraa mallatteessames ni diigame. Itti fufee, hookkarri biyyattii keessa babal’ate. Baatii dabre keessa walii-galteen ka mallatteessame iyyuu, waraansi ammayyuu itti fufee jira. Lolli Sudaan Kibbaa keessaa kun lubbuu hedduu galaafate. Qorattoonni akka jedhanitti, waraansichi dhuminsa lubbuu gara dhibba afuriitti dhaqqabsiise. Waraansicha wajjiin rakkoolee wal-qabataniin kanneen dhuman irra-jireessi dhiirota gaheeyyii akka tahan dubbatan – qorattoonni kun. Qorannoon professor Francisco Keekki n kan hoogganamu yoo tahu, gargaarsa maallaqaa dhaabbata Yunaayitid Isteetis, kan “Institute of Peace” jedhamuun hojjetame. “Haalli Sudaan Kibbaa keessaa kun, hookkarawwan biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii caalaa, bal’ina isaatiin ka Siiriyaa fi Iraaq keessaa wajjiin wal-fakkaata – jedhan – Professor Keekiin. Qorannaan lakkoobsa namoota Sudaan Kibbaatti dhuman ilaalchisee geggeessame, kanneen hookkara wal-waraansaa keessatti du’an qofa otuu hin taane, kanneen daafoo lola sanaatiin – jechuun hanqina eegumsa fayyaa, hanqina nyaataa yokaan dhukkubaan dhuman illee of keessaa qaba. No media source currently available


Al Shabaab Namoota Shan Du’aan Adabe

Leellistoonni al-Shabab Somaaliyaa lammiiwwan Briteen dabalatee kanneen dhaabolii basaasaa US, Briteenii fi Somaaliyaaf basaasan ittin jedhan namoota shan du’aan adabee jira. Manni murtii al Shabab kan magaalaa Jilib keessaa namoota kana kan itti murteesse kaleessa ture. Namnoonni kun waltajjii maqaa Aden Hashi Ayrow hoogganaa Shabab kan misaayila Ameerikaan bara 2008 keessa ajjeefameen moggaafame keessatti itti dhukaafamuun ajjeefaman. Al-Shabaab namoota ajjeefman keessaa tokko kan umuriin waggaa 32 Mohammed Ajhmed Mohammed kan jedhamu lammii Briteen kan garee kanatti makamuuf London irraa dhufe ta’uu beeksise.


Giifti Dureen Ameerikaa Afriikaa Daawwataa Jiran

Melaaniyaa Traamp giifti duree Malawii waliin utuu wal hin argin dura ijoollee akkasumas mana barnootaa daawwachuu dhaan diplomaatota Ameerikaa waliin mari’atanii jiran. Deggersa isin nuu kennitan mara nan dinqifadha. Galatoomaa. Waaqayyo isin haa eebbisu. Waa’ee daawwannaa giifti duraa Ameerikaa jiraattonni Lilongwee hedduun hin beekan. Garuu kanneen beekan yaada gama isaanii kennanii jiru. Hoogganoota Afriikaa irraa dhageettii argachuuf yaalaa jiru jedhu. Kelement Chinokoo jiraattota keessaa tokko yoo utuu waan abbaan warraa isaanii itti amanan cina hiriiran ta’e, imala kana ni geggeessu jedhee hin yaadu. Nuti addunyaa gudddatanis haa ta’u guddataa jiran keessaa uummanni jiru hamma isaan deggersa Ameerikaa barbaadanitti qaama isaanii ta’uu qabna ergaa jedhu abbaa warraa isaaniif kan dabarsan fakkaata. Gama kanaan itti gammadeera jedhan. Gifti dureen Ameerikaa Melania Traamp Malaawwiitti aansuu dhaan Naayroobii fi Kaayiroo erga daawwatanii booda daawwnnaa isaanii Afriikaa xumuranii Waashingiten Diisiitti deebi’uuf jiru.


Giiftii Dureen Yunaaytid Isteetes Afrikaa Daw’achuu Itti Fufanii Jiru

Malaniyaa Traamp daw’annaa Gaanaa keessatti kaleessa jalqaban itti fufuun gara Maalaawiitti imaluuf saganteeffatanii jiru.Gaanaa keessatti bakka dur daldallii Garbootaa gaggeeffamaa ture kan handaara galaanaa har’a daw’atan Malaaniyaan. Jiraattonni magaalaa galama mootummaa Maalaawwii kan Lilingwee daw’annaa giiftii duree yunaaytid Isteetes kana hin beekan.Prezidaant Traamp biyyoota Afrikaa kan ilaaleen kan ammaan dura dubbatan daaw’annaa haadha warraa isaanii Kanaan kan haqamuu hin ta’u. Maalaawwiin biyya hiyeeyyii keessaa tokko akkuma taate sagantaa gargaarsa Amerikaa irratti hirkattee jirti. Uummanni ishee Miliyoona kudha torba ta’u keessaa walakkaa caalaan jireenya hiyyumaa keessa jiru. Imaltuun Malaaniyaa kun gara Keniyaa fi Masriitti kan itti fufuu ta’uun ibsamee jira.


Somaaliyaa Keessatti Hidhattoota Al-shabaab Ajjefaman

Somaaliyaa gama kibbaa keessatti haleellaa samii irraa gaggeesseen hidhattoota al-shabaab yoo xiqqaate 9 ajjesuu isaa waraanni Amerikaa beeksisee jira. Kunis loote seentonni humnootii mootummaa irrartti haleellaa eega gaggeessanii booda. waaltaan ajajaa kan Afrikaa ibsa baaseen hidhataan Al-Shabaab yoo xiqqaate tokko haleellaa samii irraa gaggeeffamee Kanaan kan madaaa’ee jira. Haleellaan kunis wiixata kaleessaa magaalaa Kismaayyoo kibba dhiyaa irraa fageenya kilo meetra afurtama irratti mootummaa Somaaliyaa waliin wal ta’uun kan gaggeeffame ta’uun ibsamee jira. Ibsii ba’e akka jedhutti haleellaa samii irraa gaggeffame Kanaan siviloota keessaa kan madaa’ees ta’e du’e hin jiru.Yunaaytid Isteets haaleellaa akkasii digdama caalaa waggaa kana keessa Somaaliyaa keessaatti gaggeesiee jirti.


Melaniyaa Traamp Daw’annaa Afrikaa Jalqaban

Giiftii dureen Yunaaytid Isteetes Melaniyaa Traamp daw’annaa Afrikaa keessatti gaggeessatti jalqabaniin har’ai Gaanaa seenanii jiru.Abbaan warraa isaanii Prezidaant Donaald Traamp eega aangoo qabatanaii as Melaniyaan qophaa isaanii imalaaf gara biyya alaatti ennaa deeman kun ka jalqabaa ti. Wiixata har’a ganama Gaanaa erga seenanii booda Hospitaala sadarkaa kutaa ka ta’e Akraa keessatti daw’achuun daa’imman ulfiinni qaama isaanii ilaalamaa fi uffanni qorraa akkasumas meeshaalee daa’iima ittiin xabachhisan kan Waayit Hawuus ergeef ennaa kennamuuf ilaalaa turan. Sana booda gara masaraa prezidaantummaa biyyattii deemuun giiftii duree Gaanaa Rebekaa Akufo-Addoo waliin qophaa isaanii shayee dhugan. Daw’annaa kanaaf Melaniyaan gara Maalaawwii, Keniyaa fi Masriitti kan goran ta’u kan ibse waayit Haawuus qiyyaafanni duraas dubartoota ulfaa, kunuunsa daa’imman haaraa dhalataniif godhamu akkasumas ijoolleen barnoota akka argatan gochuu irratti akka ta’e ibsee jira. Kana malees aadaa fi seenaa biyyoota Afrikaa keessaa fi deggersa Amerikaan gootu irratti fulleeffata.


Angawaan Ameerikaa Tibor Naj waa’ee Biyyoota Afriikaa Irratti  Ibsa Kennan

Ministrii haajaa alaa Yunaaytid Isteets keessatti dhimmootii Afrikaaf itti aanaa ministeeraa ta’uun haaraa kan muudaman Tibor Naj dhimmoota Afrikaa ilaalan irratti Raadiyoo sagalee Amerikaa waliin gaaffii fi deebii gaggeessanii jiru. Keesumaa biyyoota gaanafa Afrikaa ilaalchisee ka dubbatan caqasaa No media source currently available


UNHCR Baqattoota Afriikaa Jiran Gargaaruuf Tumsa Gaafataa Jira

Jaarmayaa Mootummootaatti Waajjirri Dhimma Baqataa UNHCR baqattoota Afriikaa jiran gargaaruuf maallaqi isa hanqannaan tumsa galii ittiin argatu jalqabuu beeksise.\nTumsa kanaanis dhaabbilee dhuunfaa Afriikaa keessa socho’an irratti ka xiyyeeffatee hojjetaa jiru yoo tahu, namootni dhunfaas akkaataa itti baqattoota Afriikaa ardicha keessa qubatanii jiran itti gargaaranis qindeessaa jira. Tumsa maqaa ‘Luku Lukuu jedhuun qalqabe kana beeksisuuf Dilbata darbe Keniyaa Naayiroobiitti deemsi KM 10 gaggeeffameera; Galmoo Daawit dabalata isaa akka itti aanutti qopheesseera. No media source currently available


Hoogganoonni Sudaan Kibbaa Nagaan Buunaan Waliin Hojjechuuf Cicha Qaban Mul’isan

Hoogganaan ripxe loltoota Sudaan Kibbaa Riyaak Machaar afeerraa sambata darbe prezidaant Salva Kiir akka isaan Juubaa daawwataniif dhiyeessan hin simatin hafan. Hoogganaan sochii bilisummaa uummata Sudaan Machar Kaartuum keessatti wal ga’ii geggeessame irratti haalli Sudaan Kibbaa keessaa daawwannaaf mijataa miti jechuun Kiiritti himanii jiran. Machaar akka jedhanitti kan na yaaddesse waa’ee nageenyaa ti jedhan. hidhamtoonni waraanaa fi siyaasaa illee hiikamuu akka qaban bilbilaan akka ibsaniif dubbatan Machaar. Prezidaant Kiir akka jedhanitti gareen isaanii hidhamtoota waraanaa kan harka isaanii jiru mara gad dhiisamaniiru jedhan. Prezidaant Kiir mootummaan isaanii walii galtee nageenyaa Fulbaana 12 irra gaa’ame hojiitti hiikuuf cichaan hojjeta jedhan. Sudaan Kibbaa keessatti boqonnaa haaraa banuuf illee Machar waliin hojjechuuf qophee ta’uu isaanii dubbatan.


Ministarri Maallaqaa Ertiraa Duraanii Hidhaman

Kitaabota mootummaa Ertiraa qeeqan jildii lama eega maxxansiisanii booda ka Wixata dabre hidhaman – ministarri maallaqaa Ertiraa duraanii – Birhaanee Abrehee akka hiikaman, maatiin isaanii gurmuulee mirga dhala-namaa iyyataa jiran. Ilmi haadhoo isaanii Solomon Habtoom akka jedhanitti, kan umuriin isaanii waggaa toorbaatamii afurii loltuun bilisummaa Ertiraa duraanii Obbo Biraaniin, Wixata dabre, magaalaa Asmaraa keessatti otuu ilma isaanii waliin hojii irra jiranii qabaman. “Butamanii fudhataman. Namoonni ijaan arganii jiru. Kun amala mootummichaa ti. Isaayyaas humnoota tika nagaa gochaa akkanaa raaw’atan ni qaba. kun itti fufinsuma gochaa isaa ti,” jedha. Obbo Birhaanee Abrehee eega qabamanii booda, himannaan haga ammaatti irratti dhihaate hin jiru. Mootummaanis waa’ee hidhamuu isaa homaa hin dubbanne. Amnesty International dabalee dhaabonni mirga dhala-namaa hidhamuu Obbo Biraahnee kana balaaleffataa jiran.


"Ertraan mirga Lammiwwan Ishee Kabajuu Qabdi"

Walii galteen Ertraa fi Itiyoophiyaa giddutti tolfame gama mirga dhala namaa lammiwwan ishee eeguutiin Ertraaf karaa bana jechuun Ertraatti raaportariin addaa kan waa’ee mirga dhala namaa Sheeylaa Keetharuth ibsan. Hogganoonni biyyoota lameenii Adooleessa 9, bara 2018 waliigaltee nageenyaa fi michoomaa kan mallatteessan yoo ta’u danqaa waggootii dheeraaf biyyoota lamaan gidduu ture dhamasisuun haala kabajamuu mirga dhala namaa Ertraa keessaa irratti jijjirama gaarii argamsiisa jedhan. Ertraa keessatti hidhamanii kan jiran aangawoonni gameeyyiin mootummaa 11 kanneen akkaataa hojii prezidaant Isaayaas Afawarqii qeeqan, gaazexxessoota walabaa 10 fi kanneen biroon baatii Fulbaan bara 2001 kaasee to’annaa jala jiru. Gochii kunis itti fufee waan jiruuf jecha kabajamuun mirga dhala namaa barbaachisaa ta’u ibsamee jira.


Tokkummaan Mootummootaa Walii Galtee Itiyoophiyaa Fi Eertraa Simate

Itiyoophiyaa fi Eertraan dilabata kaleessaa Saaud Arabiyaa keessatti walii galteen mallatteessan hariiroo biyyoota waggoota 20f wal waraanaa turan daran kan cimstu ta’uun gabaasame. Walii galteen kaleessaa kun bakka mootichi Saaudii Salman fi muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres argamanitti mallatteeffame. Muummichi barreressaan walii galtee kana ilaalchisuun akka jedhanitti Prezidaantii Eertraa fi muumicha ministeeraa itiyoophiyaa gidduutti walii galteen mallatteessamuun walitti bu’iinsa kurna hedduuf ture xumuraan waan ga’eef dhugumatti walii galtee seena qabeessa. Yero walitti b’iinsi utuu addaan hin citin belbelaa jiru kanatti walii galteen kun mallatteessamuun hiika guddaa qaba. Mootummaan Saaud Arabiyaas addunyaa jeeqamaa jirtu kana keessatti nageenya buusuuf yaalii nuti goonu keessatti hojii guddaa kanaaf dhuga baatota akka taanuuf carraa waan nuu uumeef hedduu galateeffachuun barbaada jedhan. Walii galteen Jeddah sun nageenya uummata Eertraa fi Itiyoophiyaa akkasumas nageenya naannoof qooda ol aanaa kan qabu ta’uun beekamee


Hogganoonni Somaaliyaa Walii Isaanii Giddutti Wal-amantaa Horachuu Qabu: Tokkummaa Mootummotaa

Hogganoota Somaaliyaa giddutti wal amantaan dhabamuun gama siyaasaa fi nageenyaan jijjirama argame wal xaxaa godhe jechuun Somaaliyaatti jilli Tokkummaa mootummotaa Maaykil Keeting beeksisanii jiru. Kanaaf hogganoonni federaalaa fi kan kutaa walii galuu qabu jedhu.Onkolooleessa tokko bara 2018 fullee keenyaa jalqabee waajiira gamasii qaban gadhisuuf ka jiran Keeting akka jedhanti caasaa nageenyaa, karoora ce’umsaa fi nageenya kan ilaaleen foyya’iinsii sadarkaa teknikaan argamuu ibsanii garu gama siyaasaan rakkoon waan jiruuf jecha dhimmi jiru gara fuul duraatti tarkaanfachisuun rakkoo ta’e jedhan. Wanti rakkoo ta’e hafee jedhan yeroo filannoon dhiyaachaa jiru kanatti hogganoota biyyatti giddutti wal amantaa siyaasaa argamsisuu dadhabamuu isaati. Gamnii hunduu walii galuu akka qaban kun ta’u baannaan haalli jiru hawaasa addunyaa fi michoota Somaaliyaa kan yaaddeessu ta’u akeekkachiisan.


Baankiin Biyyaalessaa Keeniyaa Baankolii Gocha Malaammaltummaan Hidhata Qaban Adabe

Baankiin Biyyaalesssaa keeniyaa Baankolii gocha malaammaltummaan hidhata qabu jedhe adabuu beeksise. Qaamotiin mallaqa biyyattii adabaman kunis baankiiwwan waajjira Dhimma Tajaajila Dargaggoota Biyyaalessaa biyyattii keessaa qarshiin biyyaa seeraan ala akka hatamu taasisaniidha jedhe. Galmoo Daawit’ dabalatasaa qindeesseera. No media source currently available


Yaa'ii 33ffaa IGAD

Yaa'ii 33ffaa IGAD kaleessa Finfinneetti taa’e irratti, wal-dhibdee Sudaan Kibbaa waggota shanniif ture furuu danda'u – waliigalteen mootummaa fi gareelee mormituu biyyattii gidduutti mallatteessamee jira. Akka walii-galtee kanaatti, mootummaan Cehumsaa Sudaan Kibbbaa kan hundeessamuuf deemu yoo tahu, Saalvaa Kiir Prezidaantii, Riik Machaar itti-aanaa prezidaantii tahuun hojjetu. Muktaar Jamaal tu Finfinnee irraa gabaase. No media source currently available


Tokkummaan Mootummotaa Biyyoota Kutaa Afrikaa Bahaaf Deggersa Akka Godhu Beeksise

Ministeeronni haajaa alaa Itiyoophiyaa, Somaaliyaa fi Ertraa Fuulbaana 6 Jabuutiitti imaluun gita isaanii kan biyyatti wajjiin wal arguu isaanii barreessaa dureen Tokkummaa Mootummotaa simatan jechuun dubbi himaan isaanii Stephane Dujarric ibsanii jiru. Kun biyyoota kutaa Afrikaa bahaa keessatti walitti dhiyeenya uumuuf tarkaanfii qabatamaa fudhatame tokko jedhan.Ministeeronni arfan walii galteen irra ga’aniin nagaa fi tasgabii kutaa sana keessatti argamsisuuf akkasumas walii wajjiin hojjanna jechuun kutaa sanaafis ta’e addunyaaf fakkeenya gaarii ta’u ibsanii jiru. Biyyonni kutaa Afrikaa bahaa injifannoo argataa dhufan kana irratti Tokkummaan mootummotaas deggersa barbaachisu gochuuf qophii ta’us ibsanii jiran.


Loltoonni Sudaan Kibbaa Yakka Hojjetaniif Adamabaman

Manni murtii waraanaa Sudaan kibbaa loltoota kudhan kanneen hojjettoota gargaarsa biyyootii alaa humnaan gudeedanii gaazexeessaa naannoo tokko hotela Terrain keessatti waggoota lama dura ajjeesuun himataman hidhaa dhaan adabee jira. Manni murtichaa mootummaan haleellaa Adoolessa 11 bara 2016n kanneen miidhaan irra ga’eef hirpaha akka baasu gaaffatee jira. Humnoonni mootummaa guyyoota sadiif loltoota itti aanaa prezidaantii duraanii Riyaak Maachaar waliin wal waraanaa turan. Kanneen ijaan argan akka jedhanitti namoota hidhatantu hoteela tokko haleele. Hojjettoonni gargaarsaa immoo miilii tokko irraa fagaatanii kan argaman yoo ta’u humnoonni tokkummaa mootummootaa akka dhaqqabaniif gaafataa turan jedhan. Humnoonni nagaa eegisisan hin dhaqaabnee. Lammiin Keenyaa Lt. General Johnson Mogoa Kimani Ondieke, Comannder gurmuu tokkummaa mootummootaa kan Juubaa keessaa sana booda.


Afrikaa Kibbaatti amalii abbootiin biyyaa nama biyya ormaatiin jibban kaan mumullachuutti jjira UNHCR ‘falaa’ jechumatti jira

Afrikaan Kibbaa biyya namii biyya ormaa kaan bultii wayyaa qabdu barbaada kaan ammoo baqatee itti galee keessa jiraatu. Amalii abbaan biyyaa nama ormaa ufi keessatti jibbuun kun haga qaraallee caalaa hammaachaa dhufuutti jira. Tokkummaan mootummootaa adooo dubbiin tun harkaa nama baatee biyyitii hin buraaxomne bulchootaan dubbii qajeelchaa jechuutti jira. Akka tokkummaan mootummootaa jedhetti nama ormaa ufi keesatti xireeffachuun tun Afrikaa Kibbaa fulaa hedduu keesaa mumullachuutti jirti. Jibbilleen akka qabaa akka Tokkummaan Mootummootaa jedhetti warrii akkana ufi keessatti jibban baqataa fi warra jireenna wayyaa qabu barbaada yaahu. Torbaan afuriin duratti dira Soweettoo gara jaloo Johaanisbergitti nama biyya ormaatii dhufe afur fixan. Suuqilee fi qabeenna nama biyya alaa hedduu saamanii kaan balleessan. Akka UNHCR jedhutti jibbii akkanaa kun gara godina amma ya gara Cape Province fi Kuwazuuluu Naataalitti dabre. Ganna 3n duralleetti akka oduu himaan UNHCR Charlie Yaxley VOAtti himetti nama abbootii biyyaa Afrikaa Kibbaatii fi namii biyya ormaa wal dhabee namilleen wa tahe. Hagasii asitti ammoo akkuma tokko tattahaa qaqabbanaahaa yo tokko ammoo namii walti oowwaa dhufe.\n\n"Taatullee ammallee waan kana marroo a’arguutti jirra.Warriia akkana ufi keessaa hadhan,ka waraana baqatee rakkoo akka akkaa keessaa armaan tahuu isaa hin dedhinaa. Warrii kun lubbuun baqatee armaan bahe.”\n\nAfrikaa Kibbaa nama biyya ormaa kaan itti baqatee kaan itti godaane kuma 280 keessa jriaata. UHCR akka oduu himaan isaanii jedhutti fulaa akkana namii keesatti dhibamuutti jiru naannoo Soweetto dhiyoo laalee deebihe. Taatullee warrii naasoo namaa qabu hedduu fi dhaabbileen hedduun amalii nama ormaa biyya nama jibbisiisu waan itti lakkisuu malanii mitii jedha.


Keniyaa fi Yunaaytid Isteetes Giddutti Daldala Jajjabeesuuf Hogganoonni Biyyoota Lameeni Mari’atan

Keniyaan Yunaaytid Isteetes waliin michooma daldalaa qabdu jabeessuu kan feetu ta’u prezidaant Uhuruu Keenyaattaa ibsan.Kunis lammiwwan Amerikaa Keniyaa keessatti hijii invastmentii irratti caalaatti akka bobba’an gochuuf ta’u ibsan. Dhimma daldalaa fi nageenyaa irratti dubbachuuf jecha Prezidaant Donaald Traamp Wiixata kaleessaa prezidaant Keenyaattaa Waayit Haawus keessatti haasofsiisanii turan. Hojii misoomaa fi invastmeentii Keniyaa irratti danqaa kan ta’e tokko malaamaltummaa Keniyaa keessaa fi biyya ollaa taate Somaaliyaa keessatti sodaa nageenyaa Al- Shabaab uumee ta’u ibsamee jira. Hojii Investmentii biyya alaa Keniyaa keessatti akka hin jajjabaanne kan godhe mqalaamaltummaa ta’u ka biraan immoo sochii shoroorkeessotaa Al-Shabaab kan Somaaliyaa keessa kan maadheffate sodaa nageenyaa uumee ta’u ibsamee jira. Keniyaan projeektii gurguddaa lama irratti hojjataa jirti. Daandilee gurguddaa kaampaanii Amerikaan hojjataman akkasumas daandii baaburaa Chaayinaan ijaaraa jirtu dha. Garu projektoonni lameen liqaa guddaa keniyaa irra jiru daran hammeessaa jiru. No media source currently available


Dhaabbileen Mirgoota Namoomaa Keeniyaa Ugaandaan Roobert Kiyaagulaanyi Akka Hiiktu Gaafatan

Jaarmayaaleen Mirgoota Namoomaa Keeniyaa Ugaandaan Weellisaa fi Miseensa Mana Maree biyyattii Roobert Kiyaagulaanyii hidhaatii akka hiiktu gaafatani. Roobeert Kiyaagulaanyiin ka to’annoo jela oolan dheengadda Hagayya bultii 14 yoo tahu, wal dhabbii duula na filadhaa irratti uumamee keessa harka qabda jedhamee dhaddacha waraanaaf dhiyaateera. Ibsa harra kennaniin jaarmayaaleen mirgoota namoomaa keeniyaa mootummaan Yuweerii Museeveenii hatattamaan akka lakkisu gaafachuun boriitus hiriira mormii akka gaggeessan beeksisaniiru. No media source currently available


‘Naayiroobitti Sirni Gamoowwan Seeraan Alaa kana Jigsuu Seera Ka Eege Miti’ Koomishiniin Ogeeyyii Seeraa Idil Addunyaa (ICJ)

Koomishiniin Abbootii Seeraa Idil Addunyaa (ICJ) tarkaanfii Mootummaan Keeniyaa gamoowwan seeraan ala ijaaraman jedhe irratti fudhataa jiru seeraan ka deeggarame miti jechuun morme. Keeniyaatti Dura bu’aan Koomishiniin Abbootii Seeraa Idil Addunyaa Miister Keelviin Mugeenii ‘mootummaan yoo gamoowwan seeraan ala ijaaraman jedhe kana jigsu seera biyyattii akka hin hordofne himani. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


‘Malaammaltummaan Falmuun Fira Baayyeen walitti Na Buusaa Jira’ Uhuuruu Keeniyaattaa

Pirezidentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa mootummaan isaanii hojii farra malaammaltummaarratti jalqabe akka itti fufu himani. Pirezideenti Keeniyaattaan dubbii kaleessa dubbataniin, duulli isaan malaammaltummaa irratti jalqaban firoota baayyeen akka walitti isaan buuse tahus, biyyaaf jecha akka ittuu itti fufan himaniiru. Keeniyaa magaalaa Naayiroobii keessa gamoowwan seera ala ijaaraman akka jigan yoo ajajan, abbootii taayitaa hojii badaa keessaa harka qabu jedhaman torba jimaata darbe to’annoo jela oolaniiru. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Pirezdaant Isaayyaas Jila Mootummaa Saawudii Arabiyaa Mana Mootummaa Isaaniitti Simatan

Prezidaantiin Ertiraa – Isaayyaas Afewarqii, har’a, jila mootummaa Saawudii Arabiyaa – ministara dhimma biyyatii – Abdel Aljubeeriin hoogganamu, har’a mana mootummaa isaaniitti simatanii jiran. Ministarichi dhimma-alaa Saawudii, xalayaa mootii biyyattii – Saalmaan Bin Abdulaziiz irraa ergame, kan hidhata seenaa fi obbolummaa biyyoota lameen gidduu jiru cimsuutti fuuleffate prezidaant Isaayyaas kennuu isaanii, ministarri beeksisaa Ertiraa – Obbo Yemaanee Gebre-Mesqel fuula tiwiiterii isaanii irratti ibsanii jiran.


Yunaayitid Isteetis Prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo Dorgommii Filannoo Keessaa Of-baasuu Simate

Yunaayitid Isteetis, prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo – Jooseef Kabiilaa filannoo dhufu irratti akka hin dorgomne beeksisuu isaanii simattee jirti. “Kun Koongoo dimookiraatessuuf tarkaanfii baay’ee barbaachisaa tokko” jettees jirti. Prezidaant Kabiilaan heera Koongoo fi walii-galtee Mudde bara 2016 Silvester keessatti mallatteessame kabajuuf cicha agarsiisuun isaaniiitti jajjabaachuu isaanii dubbatu – dubbi-himtuun ministrii dhimma-alaa Yunaayitid Isteetis – Heezer Nuwert. Lammiwwan Koongoo yaada ofii walabummaan ibsachuuf mirga qabaachuu qaban, sodaa hookkaraa, sodaachisaa fi doorsisa tokko malee kaadhimtoota filannoof dhihaatan keessaa kan fedhan filachuu danda’uu qaban – ka jedhan – Nuwert, Koomishinni Walabni ka Filannoo Biyyolessaa Koongoo fi aangawoonni biyyattii, filannoon Mudde 23, bara 2018 biyyattii keessatti geggeessamu amanamaa akka tahu taasisuu qaban, jedhu. Filannoo prezidaantummaa Koongoo dhufaa jiruuf - Ministara dhimma biyya keessaa duraanii – Imaanu’eel Ramazaanii Shaadeey ka deggeran tahuu dubbatu – Kabiilaan.


Hoogganaan Mormituu Siyaasaa Zimbaabuwee Hookkara kakaasuu fi Ba’ii Filannoo Seeraa Aa Labsuudhaan Himataman

Hoogganaan mormituu siyaasaa Zimbaabuwee – Tendaa’ii Biitii, har’a mana-murtiitti Zimbaabuwee duratti dhihaatanii, hookkara kakaasuu fi ba’ii filannoo seeraa ala labsuudhaan himataman. Abukaatoon Mr. Biitii, Zaambiyaan maammila isaaniif dahata siyaasaa kennuu diduudhaan gara Zimbaabuweetti deebisuu ishee duraan dubbatanii turan. Abukaatoon Biitii – Gibert Fiirii akka jedhanitti, poolisiin Zimbaabuwee, har’a, Zaambiyaan ajaja manni-murtii akka Biitiin gara biyya isaaniitti hin ergamne dabarse diduudhaan poolisii Zimbaabuweetti dabarsitee kennite. Jaarmayaan dhimma Koolu-galtootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – UNHCR ibsa baaseen, Zaambiyaan Mr. Biitii dahata dhowwatee gara biyya isaaniitti deebisuu ishee dhaga’uu isaatti kan gdda tahuu dubbatee, “gochaan kun seera sadarkaa Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa cabsuu dha.” Jedha. Hoookkara dhiheenya kana, filannoo biyyoolessaa tii booda Zimbaabuwee keessatti belbelee ture kanneen kakaasan – jechuudhaan, namoota siyaasaa garee mormituu – kan Sochii Jijjiirama Dimookiraasummaa poolisiin Zimbaqabuwee qabuuf barbaadu keessaa – Tendaa’ii Biitii tokko. Prezidaant Emerson Minaangaaguwaa injifachuun labsamuu isaa dura, Biitiin, tuta gaazzexeessotaa waamuudhaan, hoogganaan MDC – Nelsen Chaammisaa injifatan – jechuun labsanii turan.


Gareeleen Wal Fincilan Sudaan Kibbaa Walii Galtee Araaraa Mallatteessan

Walii galteen kun wal waraansa biyyattii kan waggoota shanii xumuraan ga’a jedhamee abdatama. Walitti bu’iinsa kanaan uummata kurna kumaan laka’aman yoo dhuman miliyoonatti ka laka’aman qe’ee ofii irraa godaananiiru. Prezidaant Saalvaa Kiir fi itti aanaan isaanii duraanii hoogganaan garee mormituu riek Machar walii galtee kana mallatteessuu dhaabbati oduu sudaan SUNAn gabaasee jira. Akka walii galtee sanaatti Kiir prezidaantii ta’anii kan turan yoo ta’u Machaar immoo itti aanaa prezidaantii jalqabaa jechuun itti aantota prezidaantota shan keessaa tokko ta’uun biyyatti deebi’u. Prezidaant Kiiriin kan hoogganamu yeroo ce’umsaa dura ka jiru baatilee saddeet-tti aansuu dhaan yeroo ce’umsaa waggoota sadiitu jiraata. Paartii Kiir irraa ministeeronni 20 kan keessa jiran yoo ta’u garee Machaar irraa sagal, gareelee biroo irraa immoo ja’atu keessatti haammatama. Kun yaaliiwwan kun yaalii hedduu walii galtee araaraa fi lola dhaabinsa erga bara 2013 ka’ee as keessaa isa boodanaa ti. Walii galteen nageenyaa inni jalqabaa Adoolessa bara 2016 ennaa Juubaa keessatti lolli ka;ee Machaar miillaan biyyattii dhaa baqatan ka’e. erga yeroo Sanaa qabee afriikaa kibbaa keessa turan. Gareeleen mirga namaa hangi tokko walii galtee sana simachuu dhaan kun sdarkaa jalqabaa qofa jechuun of eeggannoon dubbataniiru. Waraanatti deebi’amee akka hin seenne, walii galteen sun aangoon harka namoota yartuu qofaa harka jiraachuu hin qabu jechuu dhaan itti aanaa direkteri garee Washington keessa maadheffatee kan “Policy at the Enough Project jedhu Brian Adeba beeksisaniiru. Fedhiin hoogganoota siyaasaa murteessaa ta’uu isaaf nagaan Sudaan Kibbaaf akka bu’u gochuun itti gaafatama duraa kan hoogganoota kanaa ta’uu gareeleen kun beeksisaniiru. Hoogganoonni sudaan Kibbaa nageenya buusuuf jecha walii galtee kana ennaa mallatteessan hoogganoonni biyoota gaanfa Afriikaa Dilbata Kaartuum keessatti wal ga’uu dhaan ragaa ta’anii jiran. No media source currently available


Somaaliyaatti Haleellaa Al-shabaabin Namoonni 12 Ajjeefaman

Somaaliyaa, kutaa Jubaa gad-jallaa keessatti, humnoonni Al-shabaab maadhee waraanaa Somaalee irratti haleellaa geggeessaniin yoo xiqqaate namoota 12 tu ajjeesame. Aangawoonni VOAf akka ibsanitti, ka magaalaa buufata doonii, Kismaayyoo irraa kiiloo-meetira shantama irratti argamu, mooraa waraanaa “Saanguunii” irratti geggeessame – haleellaan kun. Ajajaan murna waraanaa Somaaliyaa, mooraa Saanguunii keessaa – Muktaar Abdii Mohammed, humnoonni isaanii konkolaatota dhukaatotaan guutaman lama dursanii arganii, otuu isaan moraa waraanaa sana hin dhaqqabiin dhoosan – jedhan. Kana malees, hidhattoonni Al-shabaab saddeettamaa haga dhibbaa ta’an moraa waraanaa sana irraa gama kaabaatiin itti dhufanii haleellee banuu isaanii fi wal-waraasi cimaan geggeessamuu isaa dubbatan – Ajajaan waraanaa kun. Waa’ee haleellaa sanaa dursanii odeeffannoo argachuu isaaniillee dubbatu. Akka aangawoonni Somaaliyaa jedhanitti, waraanaa Somnaaliyaa irraa afur tu ajjeesame. Gama riphxee-loltoota Alshabaab tii immoo, shofeerota konkolaatota dhuka’aa fe’atanii dho’anii lamaan dabalatee yoo xiqqaate saddeet tu ajjeesame.


Filannoon Prezidaantummaa Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo Muddee Dhufu Geggeeffama

Prezidaantiin Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo – Jooseef Kabiilaa, Mudde 23 dhufu kana filannoon prezidaantummaa ka biyyattii keessatti geggeessamu tahuu dubbatan. Har’a Televiziyoona biyyattiin ibsa kennan keessatti, filannoon geggeessamuuf deemu sun kan guutummaatti heera biyyattii irratti hundaa’u tahuu dubbatan. Garuu, karoora siyaasaa ofii qaban waan dubbatan hin jiru. Heerri biyyattii, prezidaantiin tokko marsaa lama caalaa fialtamuu akka hin dandeenye kan lafa kaayee jiru waan taheef, prezidaantichi filannoo ammaa keessa galuu hin danda’u – jedhu – miseensota mana-maree biyyattii keessaa tokko. Bulchiinsi prezidaantummaa Kabilaa silaa ka xumuramuu male bara 2016 tahe iyyuu, sababaa hookkara biyyattii keessaaf, filannoon sun si’a lama dabarsame.


Obaamaan Afriikaa Jiru

Prezidentiin Yuunaytid Isteets duraanii Baaraak Obaamaa Afriikaa jiru. Dilbata darbe Keeniyaa ka gahan Obaamaan, Prezidentii Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa akkasumas dursaa garee paartii mormituu biyyattii Raayilaa Odiingaa waliin mariyataniiru. Obaamaan sana boodas gara Afriikaa kibbaatti ka imalan yoo tahu, kaleessa sagantaa Guyyaa Dhaloota Waggaa 100ffaa’ Nelsen Maandeellaa irratti hirmaataniiru. Galmoo Daawit dabalata isaa qopheesseera. No media source currently available Prezidaant Baaraak Obaamaan Afriikaa Kibbaa Daawwataa Jiran No media source currently available


Prezidaant Baaraak Obaamaan Afriikaa Kibbaa Daawwataa Jiran

Yaadannoo waggaa 100 Hoogganaa farra appaartaayidii kan Nelson Maandeellaa irratti haasaa kan dhageessisan prezidaantii US duraanii Baaraak Obaamaa dhaga’uuf yoo xiqqaate lammiiwwan Afriikaa Kibbaa kuma 14 ta’an staadieemii Johannesburd keessatti har’a wal ga’anii jiran. Obamaan erga bara 2017 White House dhiisanii ba’anii qabee sirna guddaa jalqabaa irratti argamuun haasaa ennaa dhageessisan kun ka jalqabaa ti. Pbamaan bara 2005 yeroo gabaabaaf Maandeellaa waliin wal arganii jiran. Bara 2013 illee sirna awwaalcha isaanii irratti argamuu dhaan haasaa miira namaa dammaqsu dhageessisanii turan. Mandeellaan sirna apaartaayidii Afriikaa Kibbaa jalatti waggoota 27f mana hidhaa keessa turan. san booda prezidaantii gurraacha jalqabaa kan biyyattii ta’uun filataman.


Lammiiwwan Keeniyaa Kaampaanii Chaayinaatiif Hojjatan Gidirfamaa Jiraachuu Himatan

Hojjetoonni lammiwwan Keeniyaa, kaampaaniilee Chaayinaatiin akka gidirfamaa jirna kan iyyataa jiran yyoo tahu, mootummaan Keeniyaa immoo, gochaa sana komachuu irraa hojii kaanppaanileen Chaayinaa biyyattii keessatti hojjetan akka dinqiifachuu qaban hubachgiisan. Kaampaanii Chaayinaa, hadiida baaburaa Naayiroobii fi Mombaasaa gittuu diriirsu keessaa kanneen hojjetan – lammiwwan Keeniyaa, “loogii fi cunqursaa tu nu irratti geggeessamaa jira” jechuudhaan iyyataa jiran. Eega dhiheenya kanaa tii, Sabaa-himaaleen Keeniyaa, yeroo hojjetoonni Keeniya cunqursaman – keessumaa hojjetoonni hagi tokko akka karaadhaan lafa irra ciisan ennaa taasisaman agarsiisaa turan. Gochaalee kana irratti akka tarkaanfii fudhatu ka dubbate – mootummaan Keeniyaa, gama biraatiin garuu, amala hojjetoonni sun agarsiisan ilaalcha keessa galchuun barbaachisaa akka tahe dubbatan.


Jabuutiin Proojekti Daldalaa "Afrikaa Kessatti Guddicha Ta'e" Jettu Eebbisiiste

Mootummaan Jabuutii, sirna hoogganoonni biyyooa Afrikaa gama Bahaa guutummaatti irratti argaman irratti, torban dabre, proojektii “Godinaa daldalaa guutummaa Afrikaa keessatti isa guddicha” jettu eebsiistee jirti. Ka bal’ina Kaaree-meetira 48tii bal’atu - Proojektichi hojjetamee xumuramuuf waggaa kudhan ka fudhatu yoo tahu, akka karoofametti ennaa xumuramu dinagdee Jabuutii dhibba irraa harka kudha-tokkoon akka guddisu – muummichi-ministaraa biyyattii – Abdul-qaadir Kamiil Mohaammed, sirna sana irratti ibsanii jiran. Gama biraatiin immoo, proojekticha hojjetanii xumuruuf kan baafamu – maallaqni doolaara biliyoona sadi’iif walakkaa tahu irra-jireessi kan Chaayinaa irraa liqiin fudhatamu waan taheef, idaa biyya xiqqoo sanaa, akkaataa rifaasisaatti ol kaasuu mala – yaaddoo jedhu tu jira.


Daawwannaa Muummicha Ministeeraa Abiy Ahimad Eertraatti Geggeessan

Hoogganoonni Eetraa fi Itiyoophiyaa abbaa biyyummaa biyyoota lamaanii kabajuu dhaan qixxummaa fi haruura gaarii dhaan waliin hojjechuuf mari’atachuu isaanii ministeerii odeeffannoo Eertraa obbo Yemaanee G/Mesqel fuula twiteer isaanii irratti maxxansaniiru. Daandiin balalii itiyoophiyaa xayyaara isaa dirree Eertraa irra ennaa qubachiisu waggoota 20 keessatti kan jalqabaa hoogganoonni biyyoota lamaaniis sadarkaa ol aanaatti ennaa wal argan kun isa duraa ti. Angawoonni Eertraa fi Asmaraa yeroo dhumaaf kan wal argan kan du’aan boqotan muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Mallas Zeenaawii fi prezidaantiin Eertraa Isaayyaas Afeworqii walii galtee Aljers mallatteessuuf waggaa 18 dura Alers irratti ture. Amma biyyoonni lamaan seenaa waraanaa duubatti dhiisanii walii galtee uummachuu dhaan buufta doonii waliin itti fayyadamuuf turizimii fi hojiiwwan ka biroo waliin hojjechuu akka barbaadan muummichi ministeeraa Abiy Ahimad afeerraa irbaataa mana mootummaa Eertraa keessatti kaleessa galgala ta’eef irratti dubbataniiru. Muummichi minsteerichaa haasaa dhageessisaniin afeerraa irbaataa godhameef uummati Eertraa jaalala nutti agarsiisaniif kabajaa guddaa onnee guutuu dhaan galateeffachuun barbaada jedhan. No media source currently available


Gamtaan Afrikaa Marii Gaggeessaa Jira

Hogganoonni biyyoota Afrikaa soddomnii guyyaa lamaaf Moritaaniyaa keessatti walgahii ta’anii jiru.Kunis malaamaltummaa dhabamsisuuu akkasumas rakkoo gargaarsa dhala namaa fi nageenyaa faccisuu irratti dubbachuuf ta’uun beekamee jira. Walgahiin kun Dilbata kaleessaa yeroo banameetti biyya keessummeessaa jirtu moritaaniyaaf prezidaantii kan ta’an Mohammed Aziz waa’een nageenyaa arditti keessatti kufuu mala jechuun akeekkachiisan.Kunis Maalii keessatti humnootii nagaa to’atan kan Faransaayii irratti haleellaa qiyyaafateetti quba qaban. Walgahiin kun waa’ee deemsa nageenyaa sudaan Kibbaa fi karoora araaraa Ertraa fi Itiyoophiyaa gidduu irratti mari’achuuf jira.


Kan Ministara Dhimma Alaa Ertiraatiin Hoogganamu Jilli Biyyatti Marii Nageenyaaf Finfinnee Seene

Waggoota digdaman dabraniif, Itiyoophiyaa keessatti kan hin argafmiin – Jilli mootummaa Ertiraa har’a ennaa Finfinnee seenetti, kan muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Dr. Abiyyiin hoogganame simannaa how’aa tu dirree xayyaaraatti godhameef. Achi irraa ennaa gara masaraa mootummaa Itiyoophiyaatti qajeelanis, karaa Boolee gamaa gamana irraa halaabaa Itiyoophiyaa tu balbalaa ture. Ministara dhimma-alaa Ertiraa – Usmaan Saaleh fi gorsaa prezidaant ol’aanaa prezidaantii Ertiraa – Obbo Yemaanee Gebre-aab kan keessatti argaman – jilli Ertiraa har’a Finfinnee seene kun, Muummicha-ministaraa Abiyyi Ahimediin simatamanii ennaa nagaa wal-gaafatan, akka namoonni achi turan jedhanitti dhala fagaatee deebi’eef simannaa godhamuu kan fakkaatu, kan dabre kan irraanfate, abdii boruutti ka fuuleffate, fuula ifaa fi kabajaan kan guutama, simannaa nageenya egereef abdii guddaa kennu ture. Gama Itiyoophiyaa irraas, ministaroonni, abboonni amantii, atileetonni badhaafamtoonni medaaliyaa warqee, artistoonni beekamoo fi ka biroon sirna simannaa kana irratti argamanii jiru, jedha - gabaasaan keenya achitti argame. Masaraa mootummaa keessatti, kabajaa jila Ertiraa kanaaf, afeerraan hirbaataa ka godhameef tahuus ibsee jira. Amantiilee Itiyoophiyaa ijoo tahan kan of keessaa qabu – Gumiin dhaabbatoota amantii Itiyoophiyaa, deemsa araara kanaatti hirmaate – qooda isaa gumaachuuf gaaffii dhiheessuu isaa beeksisee jira. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa. No media source currently available


Mariin Dhimma Sudaan Kibbaa Milkaa’eera Jenna: Dubbi Himaa Ministrii Dhimma Alaa Itiyoophiyaa

Kan Finfinnee keessatti geggeessamaa ture wal ga’iin 63ffaan addaa sudaan kibbaa irratti fuuleffate kan hoogganoota IGAD kaleessa galgala xumurmee jira. Muummichi ministeeraa Abiy Ahimed illee adda durummaa dhaan irratti hirmaataniiru. Waltajjii akkasii irratti ennaa hirmaatan illee jalqaba isaanii ti. Hoogganoonni biyyoota adda addaa kanneen wal ga’ii sana irratti hirmaatan illee baga nagaan dhuftan jechuun simannaa godhaniifii jiru. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Itiyoophiyaa obbo Melles Alem kaayyoon wal ga’ii Sanaa maal akka ta’e waahila keenya Hoonookiif ibsanii jiru. Wal ga’iin kun adda durummaa dhaan kan irratti mari’ate dhimma nageenya Sudaan Kibbaa irratti. Humnoota siyaasaa Sudaan Kibbaa gidduu waggoota shanan darbaniif wal ga’ii takka hoo’ee qabbanaa’utu geggeeffamaa ture. Finfinnee irratti walii galtee nageenyaa bifa haaraa dhaan hojii irra oolchuuf mallatteessanii walii galtee lola dhaabuu irra erga ga’amee dhiiga dangalaasuun akka dhaabatu jaarsummaa fi keessummeessuu Itiyoophiyaatiin falmii cimaan geggeessamaa ture. Kaleessas wal ga’ii ministeerotaa irratti mariin geggeessame ba’iin isaa hoogganoota IGADf dhiyaateera jedhan obbo Melles. Gabaasi sun maal irratti akka fuuleffate illee ibsanii. Gabaasi kun dhimmoota ijoo lama irratti fuuleffate jechuun hin danda’ama. Gama Sudaan Kibbaatiin yaada furmaataa kan jedhame hoogganootaaf dhiyaateera. Lammaffaan immoo dhimmi nageenyaas ilaalameera. Gama bulchiinsaatiin ijoo kanneen jedhaman, itti aanaa prezidaantiin meeqa haa jiraatu? Eenyu bakka kam haa qabatu? Barcummi Kaabinee meeqa haa ta’u? itti aantoti ministeerotaa meeqa haa ta’an? Barcumni paarlaamaa Sudaan Kibbaa aattamiin haa hirmaatamu? Eenyu barcuma meeqa haa qabaatu kan jedhuuf kutaaleen Sudaan kibbaa bulchiinsa akkamii haa qabaatu kan jedhu irratti komiishinni tokko akka hundaa’uu fi murtaa’u irratti walii galameera. No media source currently available


‘Mootummaan Keeniyaa Carraa Diinagdeen of danda’uu nuuf mijeessuu qaba’ Baqattoota Keeniyaa

Baqattootni Keeniyaa keessa jiran mootummaan biyyattii carraa ittiin diinagdee fi hawaasummaa keessatti hirmaannu nuuf haa qajeelchu jechuun gaafatan. Harra magaalaa Naayiroobiitti wal gahiin waa’ee baqattoota gama diinagdee fi hawaasummaa keessatti hirmaachisuurratti xiyyeeffate gaggeeffamerratti baqattoonni gaaffii qaban dhiyeessaniiru. Bakka bu’aan mootummaa Keeniyaa ka wal gahii kanarra turan baqattootaaf deebii kennaniiruu. Galmoo Daawit dabalata qaba. No media source currently available


Nyeencii Atlaas gareen Morookoo ganna 20n duubatti ilkaan qaraa Raashiyaatti dabarte,Ilmaan Nugusalleen Mo Saalaa fudhattee faana dabarte

Ilaa fi gurrii addunyaa barana garuma Raashiyaa jira.Raashiyaan waan takkuma hin tahin barana dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa, FIFA2018 qopheessitee namii kuma dhibba hedduu itti dhufuutti jira. Korommiin kubbaa miilaa addunyaa biyya 32 keessaa dhufan jabaa isaanii guurratanii duula kubbaa miila addunyaatiif istaadiyoomii 11 keessatti wal hadhaniif kuroo jiran. Gurbaan Masriin mataan dhaabdu, Mohaammad Saalaa dorgommii Awurooppaa Liver Pool fi Real Madrid waliin taphatan irratti gurmuun miidhamtee tapha kana irraayyuu hin hafa jedhan kaan amma Raashiyaa dhaqee taphachuuf abdiitti jira. Goolii Saalaan daqiiqaa 95essoo irratti Masrii galchetti Masrii dheebuu ganna 28 baasee waancaa addunyaa bara 2018tiif dabare. Liver Pool bara 2017 Saalaa Euro miliyoona 42 itti baafattee Roomaa irraa bitatte.Eegii Liver Pool dhufee goolii 44 galcheef. Amma Liver Pool keessaa torbaanitti Euro 90,000 baasaniif. Saalaan lakkofosa 10 fi 11 keeyyatee Marii fi Liver Poolii dura taphata.Nama ganna 25ti duruu akkana goolii adamsa.Masriin marroo sadii Waancaa Kubbaa Miilaatii dabrte; bara 1934,1990 fi 2018. Gooiii innii daqiiqaa 95esso irratti Masriif galchetti biyya isaa waancaa kubbaa miilaa baranaatiif dabarse.Torbaan dabre ammoo jigee gurmuun wal milixxee imimman cophsaa istaadiyoomii bahe. Amma dhidhiibuutti jiranii madaa fi buqqahahaa karkarfachaa ilmaan biyya isaa duula dorgommii kubbaa miilaatiif Raashiyaa dhaqan waliin dabra. Tapha kana Rashiyaa biyya dorgommii tana qopheessitee fi Sawudii Arebiyaatti walti bu’a. Raashiyaan takkuma dorgommii akkanaa hin kopheesine Sawudiilleen fagoo dhalattee bara 2006 asitti dorgommii akkana tana keessatti mumullatte. Biyya 32n dorgommii waan kubbaa miilaa addunyaa tanaa dabaran keessallee dandeettiin isiitti urraa jira. Tapha guyyaa lammeessootti ammoo Nyeencii Atlaas Morokoon Iraaniin didibii jettee wal duuddi Nyeencii Atlaas,Moroooon bara 1998 keessaa akka hamaan waancaa dorgommii kubbaa miilaa keessaa baasan.Barana dhiiruma waan hedduu herregatan. Biyya 16 Afrikaa dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa ka qaraatii dabran keessaa ta qaraati. Dorgommii Waancaa baranaatii dabruuf taphatana hin moohamne,Neenycii Atlasiiti.Morookoo fi Masrin dhiiruma arbaan dhowwan jedhani faarsan. Eennutti maan taha seetan? Raashiyaa,biyyitii dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa qopheesstu tun taphuma qaraatiin akka Afrikaa Kibbaa waancaa kubbaa miilaa bara 2010 qopheessitee akka hamaa moohamtee afaan qabahcaa galti moo akkuma Kooriyaan Kibbaa bara 2002 waancaa kubbaa miilaa qopheessitee waancaatti dhiyaattee gurraan galti? Raashiyaan ta baranaa waliin bara bulchiinsa Soviet Union keessa jirtu waliin marroo 11 waancaa kubbaa miilaa addunyaa keessatti dorgomte. Eennutti maaniin galata? Biraazil, Arjentiinaa,Ispeen,Jermenii moo Faransaay? Waan namii waltolchu irrumatti laalla.Taphii kun Waxabajjii 14,2018 jalqaba.


Koolu Galaan Lammii Maalii Lubbuu Daa’ima Faransaay Tokkoo Baraare

Koolu galaan lammii Maalii Ferensaay keessa seeraan ala jiraatu daa’ima xiqqoo gamoo arfaffaa irraa kufuuf ture oolchee booda eeyamni biyya sana keessa jiraachuu raggaasisameefii jira. Viidiyoon dargaggeessi waggaa 22 Mamoudou Gassama ennaa inni gamoo sanatti achii ol ba’uu fi namni ka biroon gamoo arfaffaa gam tokkoon ture hiixatee harka daa’ima Sanaa qabaa ture agarsiise. Prezidaantiin Ferensaay Eanuel Macron koolu galaa dargaggeessa sana Wixata kaleessaa mana mootummaa Elyseetti simachuu dhaan galateeffatanii nama fakkeenya ta’u ittiin jedhan. Mamoudou Gassama akka jedhanitti prezidaant Emmanuel na waliin dubbataniiru. Haala jireenya kootii naa fooyyessuu akkasumas hojii naa arguuf murteessaniiru. Macron gootummaa isaaf meedaaliyaa badhaasanii lammuummaa Ferensaay kennuufii dhaan kutaa ittisa ibiddaa keessaa illee dalagaa akka argatu godhaniiru.


Filannoon Liibiyaa Muddee Keessa Akka Geggeessamu Walii Galtee Irra Ga’ame

Hoogganoonni wal fincilan afur kan biyya waraanaan bututte Liibiyaa Muddee 10 filannoo geggeessuuf har’a walii galaniiru. Hoogganoonni sun walii galtee kana kan mallatteessan xumura gumii Paaris keessatti geggeessamee irratti yoo ta’u kunis filannoon nagaa qabeessi akka ta’u illee walii galaniiru. Danqaan ykn jiddu seenins adeemsa filannoo Sanaa kam iyyuu fudhatama hin qabu, kanneen itti itti gaafatamoo ta’an illee murtiitti dhiyaatu jedhameera. Kan gumii sana qoopheessan prezidaantiin Ferensaay Emmanuel Macron hoogganoonni wal fincilan kan Liibiyaa caasaa siyaasaa biyyattii tasgabbeessu


Mariin Waa’ee Sudaan Kibbaa Irratti Dubbate Hin Milkoofne

Sudaan Kibbaa keessatti gareeleen wal waraan walii galtee nageenyaa duraan tolfame hojii irra akka oolchaniif dhiibbaa addunyaa bifa haaraan jalqabamee jira. Kunis marii Finfinnee keessatti torban tokkoof gaggeessan irratti walii galtee tokko irra ga’u eega dadhabanii booda dhiibbaan kun bifa haaraan jalqabame. Marii kana maanguddummaan kan gaggeesse IGAAD akka jedhutti kanneen walii galtee waggaa darbe tolfame cabsan irratti tarkaanfii adabaa fudhachuuf jira. Gamtaan Afrikaa walgahiin kun ituu hin jalqabamin dura tarkaanfii wal fakkaataa akka fudhatu akeekkachiisee ture. Garu lameenuu tarkaanfiin kun maal akka ta’u lafa hin keenye. Jiloonni Amerikaa fi Briteen akka jedhanti biyyonni biroonis namoota dhunfaa fi gareelee walii galteen kun hojii irra akka hin ollee danqaa ta’an irra uggura kaa’uu qabu. Ugguura kaa’uu fi kanneen itti gaafatamoo ta’an adabamuu qabu jedhu.


Walitti Bu'iinsii Kaameeruun Keessaa Hammaachaa Jira

Waraanni mootummaan Kaameruun garee adda-baaftotaa kutaalee Afaan Ingilizii dubbatan irratti labse, gama finciltoota sanaa fi gama mootummaa tii miidhaa guddaa geessisee jira. Wal-waraansa gara baatiilee ja’aaf geggeessame kanaan, namoota dhibbootaan lakkaawaman tu dhume. Kutaalee Kaameruun Afaan Ingilizii dubbatan, kanneen Kibba-Lixaa fi Kaaba-Lixaa biyyattiitti argaman keessatti, mormii bara 2016 baatii Sadaasaa keessa ogeeyyii seeraa fi barsiisotaan ka’e tu gara gaaffii adda-cituutti jijjiirame. Biyyattii keessatti irra-jreessa tahan – hawaasa afaan Faransaay dubbataniin, hacuuccaa fi moggaatti-qoodinsa tu hawaasa Afaan Ingilizii dubbatan irratti geggeessamaa jira, jechuudhaan finciluu jalqaban – gareen adda-baatotaa sun. Waggaa tokkoo booda, prezidaantiin biyyattii – Pool Biyyaa, “shororkeessota” jedhanii moggaasuudhaan duula irratti labsan.