Koreen hojii raawwachiiftuu ABO teessuma taasifateen jabinaa fi hanqinoota dhaaba keenya mudatan eega qoratee booda jabina akka dhaabaatti qabnu jabeeffa..

Koreen hojii raawwachiiftuu ABO teessuma taasifateen jabinaa fi hanqinoota dhaaba keenya mudatan eega qoratee booda jabina akka dhaabaatti qabnu jabeeffachaa hanqinoota numudatan irra aanuuf fala akeekee jira. Qorannaa baldhaa eega goonee booda fala armaan gadii irratti waliif gallee jirra. 1,Hooggana sa’aa 24 hojii dhaaba hojjatu haala danqama keessaa itti furamurratti hojjachu A, Koree namootaa dhageettii qabaniin tolfamtee fi dhimma kanarratti hojjatu tolchuu,Koreen kun haala warra hooggana danqe itti laaffatuu fi waliin hojjachuun itti dandahamu Yoo kun dadhabame akkaataa hoogganni biyya kanarraa itti bayurratti mijeessu. B,Dhimmicha akka dhabaa fi dhimma qabsaawota sirna wayyaaneen falmanitti sochoosuu C,Qaamota biro kan akka mirga dhala namaa yoo haalichi A fi Bn hin furamne hirmaachuun nu gargaaran filchuu. D,Hojii alaa hoogganni alaa akka gamtaan taligu qindeesuu fi ijaaruu. E,Hojii biyya olla fi biyya keessaa akkasuma hooggana olla fi biyya keessaan akka taligamu gochu. 2,Akeekaa fi Galii dhaabaa irratti hubannoota uumaa deemuu A,Marii siyaasaa hubannoota akeekaa fi galii dhaabaa akka daran hubatamu tindhisu miseensaaf kannuu B,Waltajjii marii bakkoota adda addaatti qopheessuun hawaasni Oromoo fi bakka argametti akkasumas midiyaalee irratti dhabilee siyaasa Oromoo akka yaada isaanii ibsachuun ummatni hubannoota irraa argatu waltajjii jarmiyoota hawaasaan gargaaramanii akkasumas ifii waamicha gochuun qopheessuu Koreen hojii raawwachiiftuu ABO teessuma taasifateen jabinaa fi hanqinoota dhaaba keenya mudatan eega qoratee booda jabina akka dhaabaatti qabnu jabeeffachaa hanqinoota numudatan irra aanuuf fala akeekee jira. Qorannaa baldhaa eega goonee booda fala armaan gadii irratti waliif gallee jirra. 3.Ammas Hooggansa gafatama gamtaa fi matayyaa dhugoomsaa deemu itti fuufinsaan jabeffachu. Dhaaba siyaasaa keessatti bu’aqabeessa kan qabaatu namuu itti gaafatama isaa bakka jirutti amanamummaa fi galii dhaabaaf jecha yoo bahee dha. Miseensi dhaabaa hundi bakka gara garaa fi ramaddii gara garaa irra jiraatus dhimma dhaaba isaatti itti gaafatama waloo qaba. sadarkaan itti gaafatamummaa bahan akkuma amala hojii fi ramaddiitti garaa garummaa qabaachuu ni mala. Haa ta’uu garuu dirqamni akka nama dhuunfaatti baanu, cuunfamee galii dhaaba keenyaaf gabbina guddaa ta’a. Hunduu yoo waloon hojatee fi gafatama matayyaa bahe murtee dhaaba isaa keessatti qooda gahaa qabaate injifannoon argama. Hooggansa waloo fi gafatama matayyaa dhugoomsuun kan dhaaba keenyaaf filatamaa ta’uuf inni biraa, ammumaa kaafnee adeemsa dimokraasii dhaaba keenya keessatti gadi dhaabuuf eddu nama gargaara. Akka bu’uuraa ta’ee hegeree qabsoo keenyaaf gargaara. Sirni dimokraasii dhaaba keenya keessa hin jiru taanaan, dhimma waloo irra dhimmi nama dhuunfaa ykn hoggansa waloo waamaa nama murtii waloo gafatama dhunfaa bayachuun dhugoomsu lamshesinee osoo hin milkoofne hafna.Walfallessuun yaadota lamanii farri dimokraasummaa dhaaba keenya keessatti akka dagaagu haala mijeessa. Kanaaf hooggansa waloo fi gafatama matayyaa bilchinaan masakamuun hegeree dhaaba keenyaa fi qabsoo sabaaf murteessaa dha. Akka filannootti kan ilaalamu otoo hin taane, dirqamaan hojiitti hiikuu kan qabnuu dha. Dhaabni keenya sirna dimokraasiin masakamuu danda’uun isaa fayidaa guddaa irraa arganna. Dadhabbina akka hoogganaattis ta’ee akka matayyaatti miseensaatti dhaaba keenya mudatu, yeroodhaan fala itti kennuuf daandii namaa saaqa. Tarii asi irratti waanti dagatamuu hin qabne, dhaaba keessatti sadarkaan hooggansaa garaagarummaa fi dursaa- duuba hin qabu jechuu miti. Kun itti gaafatamummaa heeraa fi seera dhaaba keenyaa irra jiruu dha. Garuu 4.Adaa guddina qabsoo sabaaf dursa kennuu jabeeffachaa deemuu filanna. Dhaaba riphee lolaa ykn dhaaba siyaasaa keessatti hoogganni itti gaafatamummaa itti kenname, akka aangootti ni fudhata taanaan daandii kufaatii qabatee jira jechuu dha. kanaaf dhaaba siyaasaa keessatti kan miseensa ta’ee jiru fedhaa fi kaayyoo dhaabaa maxxanfachuu dhan. Kanaaf akka dhaabaatti gochuu kan qabnu itti gaafatamummaa heeraa fi seera dhaaba keenyaa irratti utubamnee bahuu qabna. Hundi keenya itti gaafatamummaa qabna malee aangoo akka hin qabne ofitti himuun hunda dursuu qaba.Itti gafatama galfata miseensaa baannee hojjachuu fi hojjachiisuu hanqacuun ammo bifa biraa hojiittin itti midhamuu dha. Halotni ameen Kun wal simuu hanqannaan dhaaba siyaasaa yeroo hunda tasgabbii dhoorka. kanaaf galfata akka angootti hubachuu fi gafatama matayyaan hojii milkeessuu hanqachuun guddina qabsoof gaga’aadha.Adeemsi kun aada dhaaba keenyaaf halaan barbaachisa dha qabsoon akka ulee tan wal irraa fuudhaa deeman tahuu barsiifti. Aaddaa akkanaan masakamuun dirree qabsaawotni dandeettii fi amanamummaa kayyoo qaban itti oomishaman uuma.dhaabni keenya hooggana itti fufiinsa qabu horachuu fi dhaloota haaraawaan akka itti gaafatama fudhatu tolchuuf kallattiin kun dhaaba keenyaaf murteessaa dha. 5.Jaallan qabsoo sabaa keessatti gumaacha muldhataa bahaa turan eessa iyyuu haa jiraatnii, kabajaa fi ulfina kennuufii qabna. Qabsoo Oromoo sadarkaa amma jiru irraan gahuuf ilmaan Oromoo dhaloota nuduraa ta’an amma dandeettii isaanii gummaacha muldhataa godhanii jiru. Adeemsa qabsoo keessatti hanqinoota heddu haa qabaatan malee ummata Oromoo biratti kabajaa fi ulfina qabu. Dhaloota kaleessa qabsoo kana bu’uuressuun ykn itti hirmaachuun arsaa lubbuu itti kaffalan ol kaafnee dhaadhessuu qabna. Kan lubbuun jiranis kabajaa fi ulfina isaaniif malu kennuufiin dirqama keenya. Kan lubbuun jiran tarii akka amma ofii yaannu kanatti kaleessa maaliif yaaduu didan jennee atakaaroo bu’aa hin qabne keessa wal galchuu hin qabnu. Dhugaadha amma yeroo teenyee ilaallu qabsoo sabaa kana keessatti hanqinootii fi dogongorri hedduun raawatamanii jiru. Waanta kaleessa ture waltajjii amma irra jirru irra dhaabbannee yeroo madaallu anqinoota jiran argine malee, waltajjii isaan yeroo sana keessa turan keessa dhaabbannee miti. Ammas qeeqamuu dhimmoota qaban irratti qeequun sirriidhuma. Garuu diineffachuu fi safuu Oromootiin ala kabajaa wal dhoowwuun sirrii miti. kana jechuun kaayyoo fi muldhata keenya irra dhaabbannee, kabajaa waliif qabnu ibsuun nuttis kabajaa hora. Akka hoogganaattis bilchinaa fi beekumsa qabsoof qabnu muldhisa. Kana gochuu keenyaan waanti nutti hafu hin jiru. Kana gochuu keenyaan gufuulee qabsoon qaban eddu karaa irraa maksina. Kanaaf kabajaa fi ulfina jaallan qabsoof qabnu olkaasuun adeemsa siyaasaa keenya eddu gargaara. 6.Beekaa fi walaalaa Oromoo dhaggeefachuu fi kabaja isaaniif malu kennuufii qabna. Qabsoo sabaa keessatti beektotiin karaa mishoomaas ta’ee fafa qabuun dhiibbaan isaan qaban salphaa miti. Guddatus diqqaatus dammaqiinsi isaan qabsoo sabaaf qaban hawaasa Oromoo irra fooyyee kan qabuu dha. Beektotiin Oromoo qabsoo Oromoo keessattis gumaacha guddaa kennaa turan ammas kennaa jiru. Qaama hawaasaa kana, sirnaan qabuu ykn keessummeessuu dadhabuun keenya dhiibbaan isaan nurratti fidan salphaa miti. Akka dhaaba siyaasaatti yeroo beektota keenya ilaallu tarii hubannoo walqixa qabaachuu dhiisuu malu. Beektota Oromoo keessaa, haala qabsoon Oromoo irra jiruu fi hegeree qabsoo keenyaa daandii sirrii qabsiisuuf qaamotiin hubannoo gahaa qaban jiru. Akkasuma ammoo qaamotiin hegeree qabsoo sabaa hubannoo mataa isaanii irraa ka’anii roga biraan ilaalan ni jiru. Kun amaluma beektotaa (inteletual behaviors) dha. Siyaasa keessatti malaa fi amala beektootiin sabaa qaban hubachuun akka qabsoof ta’utti dhimma itti bahuun bilchina hoogganaa gaafata. Waanta hunda dura xiinxalaa fi hubannoo beektotiin Oromoo qaban roga hundaan qoodnee ilaaluun heddu nu gargaara. Beektota Oromoo irraa dheefuu ykn kan ofii yaannu duwwaa akka leellisan eeguun hin qabnu. keenya. Qeeqas ta’ee gorsa beektotiin Oromoo gumaachan akka ka’umsaatti itti gargaaramuu qabna. Dhaabni keenya galii mataa isaa ni qaba. Garuu galiin dhaaba keenyaa hirmaannaa fi gorsa beektota keenyaa gaafata. Adeemsa ykn kallattii qabsoo keenyaa gabbisuu fi sirreessuu keessattis qoodi beektota Oromoo bakka olaanaa qaba. Kanaaf beektota keenya itti dhiyannee gorsaa fi diniina isaan dhaaba keenyaaf qaban dhaggeeffachuun qabsoo keenya gargaara. Qeeqi beektotiin Oromoo dhaaba keenyaafis ta’ee hooggana dhaaba keenyaaf dhiyeessan amansiisaa fi hegeree qabsoo sabaaf bu’a qabeessa ta’ee argamnaan maxxanfachuu qabna. Kanaaf beektota Oromoo caasaa hawaasaa gara gaa keessatti of jiraanii fi akka dhuunfattis jiran kabajuu fi itti dhihaannee gorsa isaanii akkasumas adeemsa dhaaba keenyaa hubachiisuun eddu nu gargaara. Hirdhina akka dhaabaatti muldhasaa jirru keessaa bahuuf akka falaatti kan ilaalaman keessa isa tokkoo dha. 7.Aadaa beekumsaa fi muxeffachuun qabsoo hoogganuu gabifachaa deemu hordofuu. Fedhii fi hawwiin akka sabaatti bilisummaaf qabnu guddaa dha. Hawwii kana galmaan gahuuf bara jijjirama labsinu beekumsaan dhimmootni murteesine akkuma jiran haalotni bilchinaan laaluu hanqanellee akka jiran ifa.Isaan keessaa barbaachisummaa jijjiiramaa yeroo sana feesise duursa jabinaan irratti hojjachuu dhabatu muldhata.Akeeknii fi galiin jijjiirama kanaa maal akka tahe bifa waltaheen hin barsiifamne.Karooraa fi raawwiin tartiibaan tolfame hin mijoofneef.Harki guddaan diddaa fi sirnaan ala bahuu hooggana dhaabaa yeroo sanaa rakkoo uumerraa sochiin kun finiine.Lamaffaa galaanni kun waan haree fiduu malu tilmaamuu qabna turre.Miseensotnii fi deegartootni sochii kanaa beekumsaa fi sadarkaa jireenyaa garagaraa irra jiran hedduun deegaraa turan.Heduminaanis sochii kana bira dhaabatan.Isaan kun hardhallee dhaaba jabaatanii tindhisaa fi utubaa jiru.Isaan biro fiigichaan dhufanii fiigichaa galanillee heddu turan.Akeekaa fi fedha isaan duursuma sochii kanatti makamuu malaniif dursinee yaaduun akka dhaabaatti barbaachisaa ture.Sadaffaa tarkanfiin booda suuraa tahuu malu hubachuu feesisaa ture.Dhimmoota hoogansa dhaaba kanaa fuuldura danquu malanii fi fala isaanii hedduu kan itti yaadame hin turre.Falli amma hordofuu qabnu misensaa fi deegaraa akeekaa fi galii siyaasa ABO amanan horachuu tahuu qaba.Yeroo miseensomsinu qajeelafama kanarra qofa ijjachuun tahuu amanuu feesisa.Balbala kana beekaa fi wallaalaa Oromoo hundaaf qixa tolchuu qabna.Qabsaawotni akeekaa fi galii kana fudhatanii akka dhunfaatti miseensoman qooda isaanii bahuu fi hojjatanii hojjachiisuunillee akkuma murtii qabsaahuuf fudhataniitti akka matayyaatti kan laallamu tahuu barsiisaa deemuu qabna.ABO dhibbaa ilaalchaa fi aadaa harkifataa hawaasa keessa jiruu keessaa bayee gama aadaa gudinabeekumsaa fi dandeettiin dhaaba hojjatuutti guddataa deemuu qaba.Isaan kun gatii guddaa nu fagatanii jiru.Harki guddaan jabina siyaasaa mooraa qabsoo oromootti finneen safarama.Hardha fedhiin Oromoota yaada lama guddutti rakkachuu heddu miti.Akkuma xinxalaan hubatametti rakkuun guddaan dhaaba kana mudatan alarraa kan maddaniidha.Rakkoon dhaabaa isaan alarraa dhufan kana duursa hubatee durumaan fala itti gochaa deemuu hanqachuu dha.Kans tahee mooraan dhaaba keennaan saaqame kan hiree guddataa deemu qabu tahuun hubatamaa dha.Jabina kana akka hirdhina turanii fi fuuldura dhalachuu malan itti furutti jabeeffachaa deemuu feesisa. hawwiin dhaabatti makame gaafa waanti arguu qabu yeroo gabaabaa keessatti arguu dadhabu manatti gala ykn qabsoo irraa of moggeessa. Karaa biraatiin ammoo hoogganii fi miseensi hawwiin qabsootti makamu, qooda isa irraa eegamu bahuu irra, injifannoo qaama biraa irraa eeggata. Yeroo hunda gaaffii gaafachuu malee qooda isaa maal akka ta’e ilaaluuf fedha dhaba. Kun ammoo dursumaa bilchinaan hadhaa fi gaaffii qabsoon qabdu hubannoo keessa galchuu irraa kan madde ta’uu dhabuu isaa irraa madda. Adeemsi akka hoogganaatti waggaa shanan darban kana nuquunnames haaluma kana. Adeemsa kana keessaa bahuu qabna. hawwiin dhaaba hoogganuu fi miseensa miiraan nutti makamu horachuu irra, qabsa’ota beekumsaan qabsootti makamaniif dursa kennuu qabna. Murtee fi hooggansa kenninu fafaa fi mishooma isaan egeree qabsoo sabaaf qaban yaada keessa galchinee ta’uu qabna. Kanaaf ammoo itti gaafatamummaa dhaaba irraa nutti kenname, akkamitti akka dalagaa jirru of qorachaa fi of madaalaa deemuu qabna. Akka hooggana walootti murteen dabarsine bu’aa inni qabsoof fide ilaalaa deemuun eddu nugargaara. 8.Afuura oromomummaan (normalization) dhaabbilee siyaasa Oromoo fi caasaa hawaasa Oromoo gidduutti fiduuf alduree tokko malee hojachuu qabna. Qabsoo bilisummaa Oromoof itti gaafatamummaa kan qabu dhaaba siyaasaa ykn garee tokko duwwaa otoo hin taane dhimma waloo ti. Gaheen dhaabbilee siyaasaas ta’ee caasaan hawaasa Oromoo akkuma dhimma dhaabbataniifitti qooda mataa isaanii qabu. Tarii gaheen ykn qoodi mataa isaanii kan tokko kan biraa ol ykn gadi ta’uu mala. Akka qabsoo sabaatti garuu hundi isaaniitu itti gaafatamummaa mataa isaanii ni qabu. Itti gaafatamummaan dhaabbilee siyaasa Oromoos ta’ee caasaan hawaasa Oromoo gama ciminaanis ta’ee dadhabbinaan gahee mataa isaanii qabu. Kanaaf itti gaafatmummaan qabsoo, hunda keenya akka Oromootti ilaallata. Haata’uu garuu sadarkaan hubannoo fi kallattiin qabsoo itti gaggeessaa jirru garaa garummaa qaba. Garaa garummaan keenya kun yeroo kamuu kan jiraatuu dha. Dhaabni keenya ABOnis garaagarummaa siyaasaa fi kallattii qabsoo dhaabbileen siyaasaa Oromoo fi caasaan hawaasa Oromoo qaban kan bifa waloodhaan dhimma sabaaf oolu irratti hojachuun murteessaa dha. Dhaabni keenya qobaa isaa injifannoo galmeessisu hin jiru ykn injifannoo argaman irraa qobaa isaa fayidaan irraa argatu hin jiru. Hundi keenyaa akka sabaatti fayidaa irraa arganna. Bilisummaan saba Oromoo mirkana’uun itti fayyadamaa kan ta’u miseensa dhaaba keenyaa ykn deeggaraa dhabaa keenyaa duwwaa otoo hin taane akka sabaatti fayidaa irraa arganna. Rakkoon akka sabaatti numudataa jirus kan dhaaba tokkoof ykn garee murta’eef jecha dhalate otoo hin taane, rakkoo akka sabaatti nurra jiruu dha. Kanaaf rakkoo akka sabaatti nurra jiru keessaa bahuuf dhimma waloo irratti waloon hojachuun murteessaa dha. Akka hoogganaatti kana sirnaan ilaaluu qabna. Garbummaa fi olaantummaan diina keenyaa nurra bubbuluu kan danda’ee fi ammas kan biraa garbummaa nurratti dheeressuuf kan abjoochaa jiran, tokkummaa dhabiinsa qabsa’otaa fi ummata Oromoo ti. Tokkummaa qabsa’otaa fi ummata Oromoo kan uumuu danda’u dursaa qabsoo kan ta’e, hooggana dhaaba siyaasaa ti. Kanaaf nutis akka hooggana dhaaba siyaasaa tokkootti rakkoo waloodhaan akka sabaatti qabnu keessaa bahuuf murteeffachuu qabna. Hojiin akka hoogganaatti nu eeggatu dhaabbilee siyaasaa fi hawaasa Oromoo wajjin qunnamtii akeekaa siyaasaa fi akka Oromootti qabnu jabeeffachuu dha. Wal diineffachuu fi tokko kan biraa sakaaluun yoo diina keenya nurratti jabeesse malee fayidaa tokko iyyuu akka dhabaatti irraa hin argannu. Afuura oromummaa qabsa’otaa fi Oromoo gidduutti buusuu qabna. Dhaabbilee Oromoo fi hawaasa Oromoo gidduutti normalization fiduuf qooda gama keennaa kannuu qabna. Afuura oromummaa (normalization) fiduuf aarsaa inni nugaafatu kennuuf qophii ta’uu qabna. Dhiifama wal gaafachuu fi ilaa fi ilaameedhaan marii gochuuf qophii ta’uu qabna. Badii kana dura qabsoo keessatti raawwataman tuttuquudhaan ykn isa walitti kaasuudhaan tokkummaan dhufu hin jiru. Tokkummaan dhufuu kan danda’u, hegeree qabsoo sabaaf dursa yoo kenninee dha. Afuura oromummaa (normalization) fiduu qabna yeroo jedhamu itti gaafatamummaan kun dhaaba keenya qofaa (duwwaa) irra jira kan jedhu irraa kan madde miti. Akka hooganaatti kan jechaa jirru gochuu kan qabnu gahee mataa keenyaa bahuu qabnaa dha. Ummata Oromoo fi seenaadhaaf dhugaa ta’uu qabna. Afuura oromummaa buusuuf,akka dhaabaatti gahee keenya ifatti Oromoon akka nuuf hubatuu fi rakkoon eenyu bira akka jirtu dhugaa akka bahu gochuu qabna. Akka hoogganaattis ta’ee akka dhuunfaatti halduree tokko malee kana irratti hojachuu qabna. Kana gochuu keenyaan dhaaba keenyatti kabajaa fi ulfina horra. Aada ilaa fi ilaamee akka hoogganaattis ta’ee akka miseensa dhaabaatti gabbifachuun dirqama keenya hundaa ti. 9.Galii dhaabbilee siyaasaa Oromoo kamiifuu kabajaa kennuufii qabna. Garaa garummaa siyaasaa keenyaa, bifa bilchina qabuun ummataaf ibsuun daandii qajeeloo dha. Qabsoo Oromoo keessattii dhaabbilee siyaasaa galii fi kallattii qabsoo gara garaa qabantu jiru. Gareen tokko karaa nagaa kan gaaffii Oromoof qabsoo taasisan yeroo ta’u, gama biraatiin ammoo karaa hidhannootiin gaaffii Oromoof fala kennuuf dhaabbileen qabsootti jiran hedduu dha. mooraan kun lamaan jabinaa fi cimina mataa isaa akka qabu beekamaa dha. Mooraa lamaan kana akka dhimma qabsoof oolutti dhimma itti bahuu dandeenyaan, bu’a qabeessaa dha. Faallaa kanaa ammoo tokko kan biraa xaxuuf kan akeekkatu yoo ta’u fafa isaatu caala. Kanaaf mooraa qabsoo Oromoo bakka lama jiru bilchinaan dhimma qabsoof oolchuun hooggana cimaa gaafata. Dhaabni keenyas kana irratti muldhata ifa ta’e qaba. Kanaaf muldhata qabnu karaa hojiitti hiikuu dandeenyu irratti hojachuun gaaffii yeroo ti. Kun akka walii galaatti kan ilaalamuu dha. Dhaabbileen siyaasa Oromoo toftaa qabsoo walfakkaataa hordofan waantota xixiqqoo irratti garaagarummaa uumuudhaan diina caala yeroo wal dadhabsiisaan argaa jirra. Kun ta’uun isaa dhaaba keenya irrattis dhiibbaa guddaa fidee jira. Aadaan dhaabbilee siyaasa Oromoo gabbifachaa jiran wal danda’uu fi garaa garummaa qaban waliif kabajuu irra, wal balleessuu ykn tokko kan biraa irra aanuuf dhama’utu bakka guddaa qaba. Aadaan wal danda’uu fi garaagarummaa walii kabajuu dhabuu kun ummata Oromoo heddu qabsoo irraa abdii kutachiisee jira. SiyaasaDiina waloo irra, wal cabsuu fi wala sakaaluuf halkaniif guyyaa hojatama. Sirumaa diinni innikaan dagatamee, lammiin lammii ofii balleessuuf yeroo dhama’u heddu nama gaddisiisa. Haalli kun ammoo qabsoo sabaa gara fuunduraatti siksuu irra tarkaanfii heddu duubatti deebisee jira. kana irraa barachuu qabna. Muldhati keenya Oromoo humneessu kan dhugoomu akeekaa fi galii keenya tokkummaa Oromoo fi qabsa’otaa jabeessuudhaan jedhun taha.Oromoo Muldhata kana gara hojiitti hiikuuf garuu gufuulee eddutu nuqunnamaa jira.Gufuulee nuqunnaman keessaa hubannoo waloon dhaabbilee siyaasaa Oromoo gidduu jiraachuu dhabuun dhabuun akka gufuutti kan muldhatuu dha. Dhaabbileen Oromoos ta’ee dhaabni keenya qilleensa tokkummaa qabsa’otaa laaffisaa jiran fala itti kennuuf, qooda gama hundaa barbaachisaa dha.Dhimma kana namaa fi ykn dhaabbilee siyaasaa biraaf otoo hin taane kaayyoo dhaaba keenyaa galmaan gahuuf heddu nugargaara. Qaawwa mooraa qabsoo Oromoo keessatti banamee jiru cufuuf karaan sirriis, ilaa fi ilaameedhaan mari’achuu fi kabajaa waliif kennuu dha. Dhaabbilee siyaasaa galiin keenya ykn kallattiin qabsoo keenyaa tokko hin taane wajjin dhimmoota waliif nugalchuu danda’an tokkos ta’ee lama yoo jiraatan isaan irratti hojachuu gaafata. Kan kana irraa hafe, garaa garummaa qabnu bifa bilchina qabuun waliif kabajuu qabna. Adeemsa siyaasaa keessatti haalli ykn waltajjiin qabsoo ni jijjirama. Yeroo haalli jijjiramu, adeemsi siyaasaa fi galiin qabsoos jijjiramuun dirqama ta’a. kanaaf fayidaa yeroo gabaabduu argachuuf jecha fayidaa tarsiimoo irratti dhiibbaa fiduu hin barbaahcisu. Kanaaf yeroof dhaabbilee siyaasaa Oromoo wajjin garaa garummaa qabnu adeemsa keessa akka walitti dhihaachaa deemnu mamiin hin jiru. Garuu waanta darbuuf jecha akka malee wal madeessuu fi diina caala wal diineffachuun hegeree qabsoo sabaaf gufuu guddaa dha. Kanaaf akka dhaaba keenyaatti sirreessi fudhachuu qabnu keessaa, Galii dhaabbilee siyaasaa Oromoo kamiifuu kabajaa kennuufii qabna. Garaa garummaa siyaasaa keenyaa, bifa bilchina qabuun ummataaf ibsuun daandii qajeeloo ta’uu isaa of amansiisuu qabna. Kana gochuu keenyaan ummata Oromoo biraa kabajaa fi ulfina goonfanna. Akka qabsoottis galii keenya galmaan gahuuf nugargaara. Diinummaa ilmaan Oromoo gidduutti diinni dhalchu yaalu karaa kanaan salphisuu dandeenya. Wal cabsuu fi wal mo’uu irra diina keenya irratti dandeettii qabnuun xiyyeeffachuu qabna. Akka dhaaba siyaasa Oromootti tokko kan biraa sakaaluun amma yoonaa diinaaf karaa bane malee, akka dhaabaattis ta’ee akka dhuunfaatti fayidaan irraa arganne tasa hin jiru. Daranuu wal laaffisaa fi wal dadhabsiisaa deemne malee qabsoo achi butuu hin dandeenye. Kana irraa barachuu qabna. Asi irratti hubatamuu kan qabu, kaayyoo fi galii dhaaba keenyaa gadi dhiisuudhaan otoo hin taane, dhimmoota irratti waliin hojachuu dandeenyu hunda amma dhumaatti (to maximum) dhimma itti bahuu qabna kan jedhu irraan ka’a. Galii qabsoo sabaa kan akka jijjiramu taasisu guddina siyaasaa ummatichaa fi waltajjii qabsoo keessatti gaggeessinuu dha. Kanaaf kun yaaddoo guddaa kan fidu miti.Haal waltajjii keessa jirru galii keenya akka sirreessinu kan nu akeeku taanan mamii tokko malee sirreessuuf qophii ta’uu gaafata. Kanaaf hooggana haala waltajjii hubatee qabsoo hoogganu tahuu qabna. Kanaaf dhaabbilee siyaasaa Oromoo wajjin hojachuuf dhimmoota irratti garaagarummaa qabnu injiruudhaan isa dhaadhessaa jiraachuu irra, dhimmoota waloodhaan irratti hojachuu dandeenyu irratti xiyyeefachuu qabna. Akka hooggana qabsoottis kana gochuun dirqama seenaa ti. Dhaabni keenya jijjirama yeroo jedhu jijjirama adeemsa qabsoo fi aadaa qabsoon ittiin gaggeeffamu ta’uu isaa beekuu qabna. Beekumsa, qabeenyaa fi dandeettii keenya garaagarummaa waliin qabnu babaldhisuu fi isa dhaadhessuu irratti fixachuu hin qabnu. Akka dhaabaattis fayidaan irraa argannu hin jiru. Dhaabbilee siyaasa Oromoo qabiyyeen isaanii xiqaa ta’ee guddaa, kan moraa qabsoo keessa turan yeroo dheeraa ta’ee yeroo gabaabaa, hundaafuu kabajaa fi ulfina akka dhaabaatti kennuufii qabna. Kana gochuu keenyaan waanti nurraa hirdhatu hin jiru. Adeemsa kana milkeessuuf miseensi keenyas ta’ee dhabballeen dhaabaa bakka hunda jiru ilaalcha waloo akka qabaatu tolchuun barbaachisaa dha. Dhimmoota diiggaa fi diinummaa mooraa qabsoo Oromoo keessatti babaldhisu irraa of fageessuu qabna. Dhaabbilee diiggaafii diinummaa mooraa qabsoo Oromoo gidduutti babaldhisan ykn adeemsa digmayaa aadaa taasifatan karaan ittiin mohuu dandeenyu, akka dhaabaatti yoo faallaa isaanii deemnee dha. Dhaabbilee biraa duula diiggaa waanta oofaniif isaaf deebii kennuuf atakaaroo wal qabuu hin qabnu. Kana ni goona taanaan nutis garaa garummaan akka dhaabaatti qabnu ummata biratti ni dhokata. Kanaaf ummata keenya karaa sirriitiin galii dhaaba keenyaa barsiisuuf, karaan sirreefachuu qabnu karaa kabajaa fi wal danda’uu ta’uu qaba. 10.Dadhabbina gama ijaarsaa, dippilomaa fi dinagdeen qabnu ariitiin sirreefachuu qabna. Qabxiin kun dhimmoota eddu wajjin kan wal qabatuu dha. Qabxiileen kanaa olitti ka’an qabxii kana irratti dhiibbaa guddaa qabu. Dhiibbaan isaa mishooma ykn fafas ta’uu danda’u. Akka dhaabaatti dadhabbin gama kanaan qabnu guddaa dha. Dhimmi ijaarsa ummataa, dippilomaasii fi dinagdee qophaa isaa kan hojatamu otoo hin taane, dhimmoota hojii kanaaf dhiibbaa qaban raawwachuun ykn sirreessuun kan dalagamanii dha. Akka dameetti ykn akka birkiitti namoota dhimmma kana irratti hojatan ramaduun gatii hin qabu. Namni asi irratti ramadame amma fedhe dandeettii fi fedha qabaatus, akka dhaabaatti sirreessi jijjirama qabu hin fudhatamu taanan firii hin agarsiisu. Kanaaf qabxii kana gara guddinaatti jijjiruuf akka dhaabaatti rakkoolee nuqunnaman fala bilchinaa fi beekumsaan guutame fudhachuun dirqama ta’a. Hojiin dippilomaasii keenyaa eddu dadhabaa dha. Muldhati akka dhaabaatti qabnu garuu, hojii dippilomaasii hojachuuf eddu kan nurgaaruu dha. Haata’uu garuu dhimmoota biraan takaalamnee waanta jirruuf, bu’a qabeessa ta’uu hin dandeenye. Tasgabbiin akka hin hojjanne rakkoon nuqabatanii jiran baldhaa dha. Isaan amma sirreessa barbaachisu hin fudhannetti, hojiin dippilomaasii keenyaa laafaa ta’uun isaa dirqama ta’a. Hojiin dippilomaasii kan fiixa bahu ykn dhageettii argachuu kan dandeenyu yoo akka sabaattis ta’ee akka dhaabaatti humna taane duwwaa dha. Haalli waggaa shanan kana keessa dabarsinee jirru garuu kanaaf mijataa hin turre. Akka dhaabaatti tokkummaan keenya laafataa fi wal arcaasaa deemne. Akka qabsoo sabaattis qabsoon saba keenyaa fuunduratti deemuu irra ni sigigaate. Akka dhabaatti rakkoo kanaan qabamnee amma jirrutti hojiin dippilomaasii keenyaa laaffachuun isaa dirqama ta’a. Kun garuu dadhabbina akka hooggnaatti qabnu irraa kan maddee dha. Dhimmoota dhaaba keenyaa fi qabsoo keenya humneessan jajjabeeffachuu irraa turuu keenyatu haala kana dhalche. Sirreessa yeroon gaafatuu fi muldhata keenya madaalu fudhachuu dhabuun keenya rakkoon duraanuu akka dhabaatti qabnu babaldhisee jira. Hojiin dinagdee maddisiisuus qaamuma akka dhabaatti hojannuu dha. karaa kanaan akka dhabaatti dadhabbina guddaa qabna. Waanti biraa afee akka dhabaatti dinagdee ammam akka maddisiisaa jirru ifa miti. Dinagdee argamsiisaa jirru maaliif akka hoolchaa jirrus karaa ifa ta’een waanti beekamu hin jiru. Garuu walumaa gala yeroo ilaallu dinagdeen dhaabni maddisiisuu fi dirqamni akka dhaabaatti qabnu kan wal simu akka hin taane, tilmaamuun nama hin dhibu. Caasaan nuti itiin dinagdee qabsoof ooluu qabu walitti qabaa jirru balaa gara garaa fi shakkiin edduuf kan saaxilamee dha. kun amma ta’ee jirutti miseensi dhaabaas ta’ee deeggaraan qabsoo gumaacha guddaa godha jedhanii eeguun hin danda’amu. Kun rakkoo guddaa dha. Karaa biraattiin maallaqnii fi qabeenyaan dhaabaa akkamitti baasii godhamaa fi maal irra akka oolaa jiru, to’annoon beekaman godhamuu qaba. Namni dhuunfaan akka barbaadeetti waanti dhimma itti hin baaneef hin jiru. Toftaan (mechanism) akka dhaabaatti qabnu dadhabaa duwwaa otoo hin taane, hin beekamu. Kanaaf dinagdee guddaa iyyuu otoo maddisiisuu dandeenyee adeemsi amma yoonaa ittiin masakamaa jirru yoo sirreessa atatamaa hin goone, dhimma qabsoof oola jedhamee hin yaadamu. Kanaaf dinagdee akka dhaabaatti dhabaa jirra jennee himachuun dura waantota qabsa’ota birattis ta’ee diiggartoota qabsoo biratti amanamummaa mirakaneessan fudhachuun dirqama ta’a. Dinagdee qabsoof malu buusii miseensaa duwwaan galmaan gahuun hin danda’amu. Malaa fi fala dinagdeen biraa irraa maddu uumuun dirqama ta’a. kana gochuuf ammoo akkuma gubbaatti tuqamuu yaalame sirreessa muldhata keenyaaf malan fudhachuun dirqama ta’a. Roga hundaan dhimmoota qabsoo keenyaa fi dhaaba keenya irratti dhiibbaa gochaa jiran sirnaan hubannee fala itti kennuu qabna. Kana gochuu yoo dandeenye buusiin miseensaa akkuma jirutti ta’ee, dinagdee hojii shaffisiisuu danda’an maddisiisuu dandeenya. Ijaarsi ummataas dhimmota biroo edduu wajjin kan wal qabatee dha. waanta hunda dura hooggana ummataa fi qabsa’ota hunda biratti amantummaa fi kabajaa qabu akka dhaabaatti qabaachuun hojii duraati. Hooggani miseensaa fi ummata biratti kabajaa fi ulfina qabu, ummata ijaaruuf rakkoon isa hin mudatu. Asi irratti hubatamuu kan qabu, miseensaa fi ummata biratti hooggana kabajaa qabu yeroo jedhamu, akka nama dhuunfaa fi gareetti otoo hin taane, akka hooggana dhaabaa walootti. Namni dhuunfaan beekumsa ykn dhageettii (brand) gaarii qabaachuu mala. Kun dhaabaaf bu’aa guddaa hin qabaatu. Dhaabaaf bu’aa gaarii kan qabu akka dhaabaatti caasaa fi hooggana kabajaa ummata biraa qabu gadi dhaabuu danda’uu qabna. Mala caasaa (organizational system) gadi dhaabuu yoo dandeenyee dha. Yeroo ammaa akka dhabaatti dadhabbin nuti qabnu, system ittiin ummata ijaarrachuu dandeenyu, akka hoogganatti hubannoo waloo dhabuu keenya. Caasaan nama ijaaruu irra, maqaa nama dhuunfaa fi walitti dhiheenyaan ykn amanamummaa nama dhuunfaaf qabaniin wal ijaaruu fi wal hoogganuun bakka guddaa qaba. Kun ammoo amii fi rakkoo edduuf nu saaxilee jira. Adeemsa kana namootiin hubachaa jiran, dhaaba irraa qoollifachuu fi kan dhaaba keessa tures keessaa of baasuun akka madda rakkoo tokkootti ilalamuu qaba. Kanaaf ijaarsa ummataa systemaan nama ijaaruu malee brand nama dhuunfaan waa ijaarrachaa deemuun rakkoo gara garaaf dhaaba keenya saaxila. Ijaaris ummataas akkuma dhimmoota kan biroo raawwii hojii hooggana dhaaba keenyaa fi hooggansa kennaa jirru wajjin waan wal qabatuuf sirreessa roga hundaa gaafata. 11.Jaallan rakkoo gara garaan dhaaba irraa of moggeessan seeraa fi sirna dhaabaa hordofuu akka dhaabatti deebi’an yaalii gochuu qabna. Jaallan kana dura wajjin turree rakkoo gara garaan dhaaba irraa achi bahan akka dhaabatti deebi’an yaalii gochuu qabna. Yeroo gara yerootti wal arcaasaa fi namoota hegeree qabsoo keenyaaf humna ta’uu malan dhabuun keenya eddu nu miidhee jira. Tarii jaallan dhaaba irraa achi bahan hundi isaanii badii dhuunfaa isaanii irraa kan ka’e jedhanii murteessuun rakkisaa dha. Akkaata adeemsa keenyaa fi qabiinsa miseensaa fi hoogganaaf goonu irraa ka’anii jaallan mufatan edduu dha. Kana irraa kana’iin abdii kutachuun ykn akka falaatti dhaaba irraa achi bahuudhaan yeroo gaarii eeguun akka falaatti itti mildhate ta’a. Kun dogongora mataa isaaniiti. Haata’uu ammoo ilmi namaa ilaalchaa fi murtee siyaasaa wal fakkaataa hin qabu. Kanaaf kan obsu ni jira kan defee murteerra gahu hedduu dha. Akka hoogganaatti dhimma kana ilaaluu qabna. Adeemsa hooggansa keenya irraa rakkoolee mudataniif alduree tokko malee dhiifama waliif godhuu fi qeeqa dhiyaatus yoo jiraate fudhachuu dha. Badii hooggansaa otoo hin taane, hubannoo namoota dhuunfaan warra murtee fudhatan haala turee fi jiru hubannoo gahaa gochuuf qabna. Kanaaf jaallan keenya amma dandeenyetti badii xixiqoon jiraatus obsaan walitti dhihaachuuf walitti qabamuutu qabsoo keenyaaf fala. Asi irratti dagatamuu kan hin qabne, namoota harka diinaan tutuqaa fi miindeffaman bifa kamiinuu keessummeessuu hin qabnu. Warri kun yeroo hunda hojii diinummaa fi diiggaf warra dursa kennanii dha. Kana ragaa wajjin hoogganas ta’ee miseensa keenya amansiisuu qabna. Golgaa qabsa’umaan namoota diinaf wabii ta’an mamii tokko malee of irraa faccisuu qabna. Gama biraan ammoo golgaa kana sababa godhachuun jaallan qulqulluu fi dhaaba keenyaaf amanamoo ta’an, garuu qurruma gara garaa hooggana keenya irraa qaban ifa taa’eefii itti dhihaachuudhaan dhiifama waliif gochuu qabna. Kana hunda kan goonuuf namoota dhuunfaaf otoo hin taane, fayidaa fi hegeree qabsoo keenyaaf waanta garaaruuf. 12.Karooraan hojjataa Tooyyannoo fi Hordooffii Jabeessuu Namiin tokko bakka barbaadee gayuuf karooraan deemuu isaa barabaachissa. Karoora bafatee ammo hagam hojjii irraa olchee? Hagamituu hanqaatee ? Maaliif haqaatee ? Osoo malee godhee karooricha bafadhe sani bakka gayuu danda’aan turee ? Bakka yaadamee gayuu hanqatuu karooricha irraa maali baradhee ? kkf laalluun barbaachissaa. Karooraan hojjaatuun bakka gayinsaa kaayyoo jaarmiyaatiif heddu barbaachissaa. Keessattuu jaarmiyaan akka ABO ka kaayyoon isaa heddu jabaa fi ulfataa ta’ee karoora hujittii hiikmu danda’aamu miseensa tokko irraa jalqabee haga mataa dhaabichaatti qabatuu qabna. Miseensi dhaabaa tokko dirqaama isaa irraa eeggamu bakkaan gayuuf waan guyyaa guyyaan hojjatuu; waan torbaan torbaan hojjatuu; waan ji’a ji’aan hojjatuu fi waan waggaa waggaan hojjatuuf karoora bafatuu qaba. Mandhee irraa jalqabee hanga gumii sabaatti karoora bafanee hojjatuu qabna. Karoora mishaa qabatuun/bafatuun/ qofa gayaa miti. Karoora hujitti hikkkamu tahuu qaba. Karoorri baye hujitti hiikamuu isaa tooyaaatamuu fi hordofamuu qaba. Tooyyaannoo fi hordooffiin sirnaa fi caasaa dhaaba eggee ta’uu qaba. Caasaan dhaabaa hundii seeraafi sirna irratti hundayyee tooyyannoo fi hordooffii godhuu qaba. Caasaa irra utaaluun caasaa biraa qunnammuun sirnaa fi seeraan buluu waan laafisuuf hoggannaa fi miseesnii dhaaba hundii sirritti hubatuu qaba. Miseensii, qondaalinii fi hogganni tooyyaannoo fi hordooffii sirnaa fi caasaa lafa kayaameen alaa dalagahuun dhaaba miidha. Tooyyannoo fi hordooffiin hundii seeraa fi caasaa dhaabaatiin maskamuu qaba. Miseensii dhaabaa, qodaaalli dhaabaatiif hoogganni dhaabaa karoraan hojjatuu qofa osoo hintaannee dirqaama isaan irraa egggamuu hundaa irraa qooda fudhaataa jiraatuu tooyyaataamuu fi horodoofamuu qabaan. Miseensii hayyama qaama barbaachisuun alaa waliigahii irraa hafuu tooyyaataamuu qaba. Tooyyannoo fi hordooffiin kuni hujii dhaabaa kamiifuu babarachissaa. Yoo tooyyaannnoon hujjiin hojjatamuu baatee namuu akkuma ofi barbaaddeetti ka sochuu ta’ee dhaabaa sirnaa fi seeraan buluu ta’uun hafee sirna-dhaabilumaan dagaaga. Dhaaba karooraan hojjatuu ta’uun hindanda’ammu. Dhaaba karooraa fi tooyyannoo cimaan hojjatuu yoo hintaannee jaarmiyaa jabaa ta’uun hindada’ammuu. Yoo jaarmiyaa jabaa ta’uu baanee ammoo ummata keenna ijaarree akka mooyyuu godhuu hindandeennuu. Kanaaf, miseensii, qondaalliiniif hooggannii dhaabinni isaa kuni akka mooyu barbaadduu karoraan hojjatuu fi karoora bayee ammo tooyyyannoo fi hordooffii cimaan akka maskamuu godhuun furmata qofa osoo hintaanee dirqaama dhaaba ta’uu beeknee itti hojjatuu qabna. 13.Karooraa fi Caasaa waltahaa beekumsaa,muxannoo fi hiree jaallanii daran itti hojjatan hordofuu Dubbiin caasaa faca’aa fi hoogganna faacaan hojjatuu jedhuu kuni nama riffachisuu mala. Haa ta’uu malee jaarraa amma keessaa jiruu keessatti jaarmiyoonni safsifaan guddaataa jiraan jaarmiyoota caasaa faca’aa fi hooggansaa faca’aa hordofaan. Dubbiin guddaan miseensii, qondalaa fi hooganni galii irraatti eggaa woliihubaataan boodaa caasaa akka naannoo fi haala keessaa jiraanitti ijaaraanii hoogganuun barbaachisaa. Kana jechuu akkuma barbaadaan dalagaani osoo hintaanee galii guddicha dhaabinni lafa kayye jalatti akka haala naanoo isaanitti bilisaan hujii isaanii karooreefaatan. Yoo barbaachissee guyya guyyaan toftaa jijjiraani hojjatuuf mirga guutuu qabuu (free from rigid organizational structure and principles) . Akkataan caasaa fi hoogganisaa akka naannoo ta’ee galiin irratti hojjatamu tokkumma. Caasaan akkana kuni namiin akka isaa fi naannoo isaatiif mijayuutti ufi ijaarree sochuu godha. Hojjii hojjatamee ammo qaama dubbiin laaluutti gabaasa galcha. Asi irratti bu’uura hoogansaa woliitaninsaa hordoofa (Centralized leadership principles) . Karoorri hujii akkkataa haala inni ykn caasaan ykn mandhee isaaf mijahutti malee akka qajeelfama ykn ajaja namiin fagoo haala sani ijaan hingaree murteesuun miti. Caasaani(Ijaarsii) akkana kuni keessattuu hujii diina keeessatti hojjatamuuf barbaachisaa. Mandheen bakka adda addaa fi naanoo adda addaa jirtu haala naanoo isii irratti qofa akka isii mijiyeetti hojjatuuf angoo qabatuu qabdii. Hujii kana keessatti hoggnni mandhee tokkoo yoo qabamee ka naannoo biraa hingaga’ammu.. Diinni hoogganoota bakka adda addaa jiraan beekee balleessuu hindandahu. Yoo diinni hogganna mandhee bakka tokkoo balleessee ka bakka biraa hujii isaa dalagaa. Hoggannooni mandhee ykn caasaa bakka adda addaa jiraan akka wolii hinbeekineeti ijaaramuu. Qunnamittiin isaanii karaa koodiitiin qofa ta’aa. Haala kanaan yoo caasaan naannoo tokkoo diinaan saxillamee ka naannoo biraa hinsalxilamuu. Sochii qabsoo naannoo tokkotti yoo diinni itti xiyyeefatee ka naannoo biraa osoo hingaga’aminnee soch’uu danda’aa. Ijaarsaa caasaa faca’aa (decentralized structure and decentralized leadership) jedhu kana keessatti hoggannoonni naannoo adda addaa jiraan akka mataa isaanii irratti amantaan ijaaramaanii godha. Yoo hogganni tokkoo diina harka bu’ee kuni rakkoo malee hujii qabsoo itti fuufa. Qaama isaa tooyyaatuuf yeroo jedhamee qofatii osoo ennummaa isaatuu hinbeekinee koodii lafa kayaameen gabaasa qofa galcha. Karoorrii tokkichii guubbaa haga jalatti hinhojjatuu. Mandheen hundii karoora mataa isaanii akka haala naanoo isaanitti bafataanii hojjatu. Ijaarsii akkana kuni namii tokkee irraa jalqabee namuu ykn miseensii kamuu bakka jirutti hoogganna mandhee ykn naannoo isaa qofa osoo hintaanee baka dhaabinni isaa barbaadeetti hogganumaa kennuf muxaanno argataa, ni onnataa. Kanaaf, miseensii dhaabaa bakka jiruu hundaatti akka hoogganni dhaaba isaa ta’ee leenjisa ykn barisisa. 14.Caasaa hujiif barbaachisu qofa qabaatuu Caasaan kan diriruu qabu yoo hujiif barbaachissee qofa. Haali dhaabiin keennna itti hojjataa turee , caasaa diririssee /ummee/ nama itti ramaduu turee. Haalii akkas kuni jijjiramuu qabaa. Caasaan yoo hujiif barbaachissee qofa diriruu/ummamuu/ qaba. Caasaan hujii hinbarbachisifinee dachaa’uu ykn turfamuu qaba. Kanaaf, dhaabii kennna caasoolee hujiif barbaaachissaan qofa dhiisee kawaan laaluu qaba Akkasumaas, hujii dhaabaa cimminnaan itti fufuuf , qindoominni biyya alaatiif qindoominni jaarmiyaa biyya keessaa diriruu qaba. Qindoomina biyy alaa Ittigafatmaa Haajaa Alaatiin ka hoggannamuu ta’ee hogganni biyya alaa jiruu fi ittigafatamittoonni Godinaafi kutallee biyya alaa miseenaa ta’uu qabu. Qindoomina jaarmiya biyya keessaa ammo icittiin ka hojjatamu waan ta’eef wajjirri HD tiif Dameen Jaarmiyaa qindeessuu qabu. Hujiin waliigalaa wajjira Hayyuu Dureetiin Asmaraa irraa qindaaya. Walgiigalatti qindoominaa ta’ee waliigahiin Koree Hujii Rawwaachiftuu Waajjiira Hayyuu Dureetiin qindayuu haga haalii hatattaammaa hinjireetti guyyaa murtaayee irratti geegeefamuu qaba. Hoogganna fi qodaallii walgahii qindoominaa ta’eee wajjira HDtiin qindaawa.


Ibsa Ijjannoo koree Godina Canada fi USA /North Ameerika/ABO jijjirama irra

Jaarmiyaan keenya ABOn Jijjirama Hagayaa 2,2015 ibsaa baseen Maqaa dhaabaa keenya , Saganta Siyasaa , Alaabaa Dhaabaa , asxaa dhaabaa, maqaa worranaa fi kkf osoo miseensoni bakka hunda mormma jiraan ABO irra kara KWO jedhuutti geedaruun labsaa basu isaa dhageenye itti gadine jira. Akkuma beekamu ABOn jaarmiyaa seena qabseesa dhiga fi lafee gotowwaan kumataamtiin dhabate yoo tahu maqaan dhaabaa kanaa akka amma sabbaa gayaa tokko malee namoon seena dhaba kana sirritti hin hubanne oluma kani jijjiree jedhan labsaan kanatti maqaa jijjiramu tahu mitti. Yeroo amman tana ilman oromoo biyyaa keesa kumatamaan maqaa dhaaba kanatiin himatamuun murttiin du’aa itti murtayee yakka tokko malee manoota hidha woyyaannee keesa guutani jiru. Nutti akka koree Godiina Candaa fi USAti mormii miseensota keesa jiru osoo itti himinu nama nudhagayyuu waan dhabineef jecha konyaleen arman gaadi maqaan teerfamee ibsaa ABOn jijjirama G/Kamal Galchu amma base kana moriminne jirra, 1} Konya Toronto, Canada 2} Konya Edmonton, Canada 3}konya Calgary, Canada 4} Konya Minesota, USA 5} konya Seattle, USA 6} Konya Iowa, USA 7} Konya DC, USA Ibsaa tokkummaa oromoo diguuf godhamee kana ni mormina. ABO jaarmiyaa dhigaa gootoota ilmaan oromoo kumatamaan dhabatte yoomu digamu ! Injjifanoon ummata Oromoof ! Koree Godiina Kanadaa fi USA ABO jijjirama.


ABO – AWO – Jijjiirama – ADO – KWO – ???  fi  THBO

Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessaa ka’anii eessa jiru? Garamitt (karamitti) deemaas jiru? Abdii Boruutiin Otuu gara dhimma mata-duree kanaatti hin seenin dura, warra maqoota jaarmayaaota Oromoo kana hin beekneef ykn hirraanfataniif ibsi isaanii akka armaan gadii ti: ABO = Adda Bilisummaa Oromoo AWO = Adda Walabummaa Oromiyaa Jijjiirama = warra maqaa ABOtiin bara 2008 mooraa kana keessatti jijjiirama fidna jedhanii garee biraa uuman ADO = Adda Diimookraatawa Oromoo KWO = Kallacha Walabummaa Oromiyaa (kan dhiyoo kana maqaa jijjiirrate) THBO = Tokkummaa Hmnoota Bilisummaa Oromiyaa (kan ULFO dhaan beekamu) ??? = Yaa Waaqayyo/Rabbi maal nu dhageessisuuf jirta? Waayee jaarmayoota keenyaa, gadifageenyaan beekuu baadhullee, akkan hubadhutti kan THBO irraa hafan hundi isaaniituu warra qaama ABO turanii dha. Jaaramyootni miseensota THBO tokko tokkollee akkasuma warruma duraan qaama ABO turan natti fakkaatu. Gaafii mata-duree irratti dhiyaateef guutumaa guutuutti deebii kennuun rakkisaa dha. Maaliif yoo jedhame, jaarmayootni kun eessaa akka ka’antu beekamuu danda’a ta’a malee garamitti akka deemamu ykn waan boru uumamu beekuun baay’ee rakkisaa waan ta’uufi. Karaa biraatiin yoo ilaalame ammoo, jaarmayootni kun yeroo ammaa haala akkamii keessa akka jiranis sirriitti beekuunis nama dhiba. Waanan kana jedheef boodarra barreeffama kana keessatti ibsuun yaala. Gaafiin sana dura ka’uu qabu garuu, “Jaarmayoota ykn gareelee kana akkanatti heddoomsuun ykn jijjiiruun tooftaa fi tarsiimoo qabsoo kanaatiif jedhameeti moo kaayyoo iccitiin isaa hin beekamnetu mooraa QBO keessa jiraa laata?” kan jedhu ta’a. Gaafii kana akkuma jirutti uummata Oromootiif dhiisee; garuu waan dhiibboo natti ta’e tokkon kaasuu fedha. Durumaa jalqabee rakkooleen adda addaa mooraa ABO keessa turanillee, wanti bara 2008 booda mooraa keenya keessatti ta’e fi ta’aas jiru waan nama ajaa’ibuu dha. Jijjiiramni yeroo sana labsame, kan bu’aa fidu ta’uun isaa hafee siriidhaa diraamaa dhuma hin qabne akka uume fi diraamaan kun ammallee akka ittifufaa jiru hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Bara 2008, yeroo gargar hiramuun uumame sana, sababni guddaan jijjiiramni labsameef mooraa ABO keessatti jijjiirama bu’uraa fiduu fi ABO haaromsuu jedhamee ture. Hogganummaa ABO keessa rakkoon akka turellee irra deddeebi’amee ibsamaa ture. Jijjiiramni labsame fi ibsame sun dhugumatti bu’aa tokko argamsiisuu danda’a jedhamee waan eegameef, qalbii uummata Oromoo waan hawwate natti fakkaata. Haa ta’u malee, jijjiiramni sun bu’aa fiduun isaa hafee waan nama gaddisiisan baay’eetu mul’atan. Waan tokko tokko yaadachuuf, akkasumas fakkeenya tokko tokko kaasuuf, bara 2010 Liiccoo Bukuraafaa miseensota WBO hanga tokko fudhatanii hidhannoo guutuu wajjin diinatti harka kennatan. Sababuma fedheenuu haa ta’uu, yaaliin gareelee ABO walitti fiduu fi tokkoomsuuf godhamaa ture otuu hin milkaayin hafee; sana biras darbamee bara 2012 kaayyoon ABO akka jijjiirame labsame. Sababa kanaan warra jijjiiramaa keessatti addaan faffaca’insi uumame; garee kana keessatti gareeleen biroo ijaaraman; waliigalteen dhabamee, gargar hiramuun ittifufe. Kanuma wajjin walqabatee, bara 2013 jaarmayaan biraa maqaa ADO jedhuun gadi bahe. Warri jaarmayaa haaraa kana dhaabanis warruma duraan miseensota ABO fi/ykn hoggantoota olaanaa turanii dha. Warri duraan walabummaa Oromiyaa qofaatti amanna jedhanii, jaarmayaa AWO jedhu dhaabanii turanillee booda sana dhiisanii ADOtti makaman. Waggoota lama booda, bara kana (2015), warri jijjiirama keessa turani fi kaayyoo ABO jijjiranii turan sun deebi’anii bakka lamatti bahn. Gareen tokko ittiyaaduudhaan ykn ittigaabbuudhaan as deebi’anii sagantaa ABOn bara 2004 fooyyesse ni fudhanna; bilisummaa Oromoo fi walabummaa Oromiyaatiif qabsoofna jedhanii labsan. Gareen biraa ammoo waayee jijjiiramuu kaayyoo ABO sanarratti ibsa otuu hin kennin garuu maqaa biraatiin as bahn, maqaa KWO jedhuun jechuu dha. Gaafiin asirratti ka’u garuu “Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) yommuu jedhan, kun deebi’anii walabummaa Oromiyaatti amanuu dha moo kaayyoon jijjiirame sun akkuma jirutti hafee, maqaadhuma qofaatu jijjiirame?” kan jedhu dha. Waan baay’ee nama dinqu fi nama dhibuu dha. Egaa, gama tokkoon dhimma akkanaatu gaafii uumee; qabsaa’otni Oromoo garamitti (karamitti) deemaa jiru? nama jechisiisa. Gaafiin “Qabsaa’otni fi jaarmayootni Oromoo eessa jiru” jedhus gaafii baay’ee nama rakkisuu dha. Mee THBO (ULFO) irraan jalqaba. Maqaan ULFO jedhu kun duraanuu akka tumsa jaarmayoota Oromootti jiraatullee, jaarmayootni Oromoo sadi bara 2010 walittibaqanii, jaarmayaa tokko kan maqaa kana qabu akka uuman ni yaadatama. Haa ta’u malee, walittibaqinisi ykn tokkoomuun jaarmayoota sanaa gammachuudhaan simatamuu fi jijjiirama tokkos fiduu ni danda’a jedhamee eegamaa haa turu malee, jijjiirama ykn bu’aa fiduun hafee; jiraachuumti jaarmayaa kanaatuu (THBO) wanti beekamu hin jiru yoon jedhe dhugaarraa fagaachuu kiyyaa miti. Eessa jiru? Maal godhaa jiru?… Yoo jiraatan ammoo, kophaa socha’uun rakkisaa yoo ta’e maaliif jaarmayoota Oromoo kan kaayyoo fi galii walfakkaataa qaban waliin tokkummaa hin uumne? Itti aansuudhaa, ADO kaasuun fedha. Jaarmayaa haaraan kun karaa nagaatiin qabsaayee; Itoophiyaa diimookraatofte keessatti sirna Federaalisimii dhugaa ijaaruuf akka kaayyoo qabu ibsee jira. Gara biyyaattillee deebi’anii qabsaa’uuf yaalii waan godhan fakkaatu. Yaaliin sun ammoo akka hin milkaayin mul’atee ture. Ergasii kaasee, waan jaarmayaan kun irra jiru fi maal godhaas akka jiru ani hin beeku. Kun gaafii tokko. Karaa biraatiin ammoo, jaarmayaan kun, erga karaa nagaatiin qabsoo gaggeessuutti amane, maaliif warra tooftaa fi tarsiimoo akkasumas kaayyoo walfakkaataa qaban waliin tumsa hin uumne ykn waliin hin hojjenne? kan jedhu gaafii biraa ta’a. Walumaagalatti, gaafiin asirrattis ka’u jaarmayaan kun (ADOn) maalirra ykn eessa jira? kan jedhu waan ta’uuf, gaafiin mata-dureerratti ka’e isa kanas ni ilaallata jechuu dha. Warra bara 2008 jijjiirama keessa turani fi dhiyoo kana tokkummaa jaarmayoota Oromoo afurii (ABO) uumne ykn walittibaqne jedhan yoo fudhanne, tokkummaa uumuun waan gaarii dha; kun gammachuudhaan simatamuus qaba. Ani akka ilma Oromoo tokkootti baay’een itti gammade. Haa ta’u malee, wanti gaafii natti ta’e ni jira. Jarri kun akka dubbatanitti (dhiyoo kana hogganaan isaanii akka dubbatetti) waraanallee ijaarratanii akka qabanii dha. Waraanni isaanii kunillee, kan milishaa ajjeesu qofaa otuu hin taane, kan Wayyaanee dugda cabsuu danda’u akka ta’e ibsame. Yoo dhugumatti kana qabaanne, anaaf gammachuu daangaa hin qabnee dha. Garuu kun hammam dhugaa akka ta’e Waaqayyoo/Rabbi haa beeku!! Koottaa nutti makamaa ykn nu wajjin tokkummaa ijaaraa jedhanii kan yaamicha godhan, waan humni isaanii kun caalaa fi cimaa ta’eef ta’inaa laata? ABO duraan garee lama turani fi amma walitti deebi’anii tokko ta’anis (Shanee fi QC kan turan) ilaalchisee waanan jedhu qaba. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani misseensa ta’ee ykn jaarmayaa kanaaf dubbachuuf ykn ittisuuf otuu hin taane, walaba ta’ee, ilaalcha fi yaada akkasumas hubannoo kiyya ibsuufi. Dhugaa dubbachuudhaaf, lolani lolchiisanii lafa Oromiyaa tokko qabatanii waan tokko mul’isuu baatanillee, hanga ammaatti waan amanan tokkotti cichanii, kanas bakkaan gahuuf sochii godhaa kan jiran ABO Obboo Daawudiin hogganamu dha jedheen yaada. Jaarmayoota bilisabaastota saboota cunqurfamoo waliin tumsa ijaaruun isaaniillee deeggaramuu qaba. Kun akka yaada kiyyaatitti barbaachisaa fi murteessa dhas. Haa ta’u malee, rakkinni natti mula’tu tokko (kanaaf ammo isaan ibsa ykn sababa qabaachuu malu) hogganummaa keessatti sirna Gadaa hojiidhaan mul’isuurratti hir’ina qabaachuu isaanii ti. Waanan kana jedheef yeroo biraan bal’inaan ittideebi’a. Waanuma fedhes ta’u; rakkini fedhes jiraatu, hundeen ABO isuma kan Obboo Daawudiin hogganamu dha jedheen amana. Kanaafuu, inni kun silaa waa hundaafuu ittigaafatamas ta’ee dirqama; akkasumas gahee inni taphachuu danda’us guddaa waan ta’eef, akka hangafaatti, akka hundeetti kan biroorratti dhiibbaa godhuu danda’a jedheen yaada. Asirrttii wantin hubachiisuu fedhu, ittigaafatama yoon jedhu balleessaa warri biroo dalaganiif jechuu otuu hin taane, akka hangafaatti ittigaafatama isaa hubatee; mooraa keenya keessatti tokkummaa dhugaa uumuudhaaf waan guddaatu irraa eegama jechuu kooti. Kana daandii gaariitti fiduudhaaf dandeettii fi dirqamallee qabu jechuun barbaade. Akuma tumsa alaa uumuurratti bakkee furtuu qabaatu, mooraa QBO keessattillee akkasuma furtuu ta’ee, jaarmayoota kaayyoo fi galii tokko ykn walfakkaataa qaban irratti dhiibbaa godhee tokkummaa jaarmayoota Oromoo ijaaruuf gahee guddaatu irraa eegama jechuu dha. Kanaaf, gaafiin asittis ka’u, kana godhaa jiruu? Maalirra jiru? kan jedhu ta’a. Dhumarratti, dhaamsi ani dabarfachuu barbaadu, jaarmayaa heddoomsuun; maqaadhaan taphachuun; asii fi achi dhama’uun; ejjannoo tokko ykn kaayyoo ifa ta’e tokko dhabuun; kaayyoo tokko ykn walfakkaataa otuu qabanuu waliin hojjechuurratti wal lagachuun; garagara hiramuun; diinaaf qaawwa uumuun; beekumsa, dandeettii, qabeenya fi humna ofii garagara hiranii mooraa ofii laaffisuun dhaabbachuu qaba. Maqaa otuu hin taane, jaarmayaa hojiidhaan waan tokko agarsiisuu danda’utu deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachuu danda’a. Dubbachuu qofaa otuu hin taane, waan dubbannu hojiidhaan agrsiisuutu jabina jaarmayaa tokkoo mul’isa. Waaqayyo/Rabbii Ayyaanni Oromoo hubannoo nuuf haa kennu!!!!!!!!!!!! Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


“NAMNI BISHAAN FUDHATE HOOMOCHA QABATA” JEDHA OROMOON”

Hagayya 15 , 2015 Laakk.KWO.006.2015 Iabsi maqaa koree ABO jijjiramaa Godina Ameerikaa Kaabaan kenname gonkuma ka nu hinbeeknee fi kan nu hinilaallanne tayuu isaa hawaasa, Oromoo fi deegartoota dhaaba keennaa hubachiifna. Namootin labsa kana maqaa koree keenatiin baasan namooota kaartaan qabsoo harkaa bade kan baaburri qabsoo isaan tufe kan yeroo ammaa jaarmayaa fi miseensota keenna waliin hidhata hin qabne dha. Kan kana godhaniif yeroo dhaba kana hooganaa turan keessatti sagantaa siyaasaa dhaaba keennaa gara Etoophiya dimokraatessutti jijjiruu irraa kaasee dhaabicha ODF tti galacuun isaan waliin wayyaanetti galuu hawwudhaan dhaabicha keessatti jeequmsa adda –addaa uumuudhaan dhaaba keenna dadhabsiisuu fi diiguu yaalaa osoo jiran itti dhaqabame hogganummaa fi miseensummaa irraa murtii miseensota keenyaan waan ari’amaniif hujii diiggaa kan jaarmaya keessa osoo jiran itti milkaayuu dadhaban alarraa waan itti milkaayuu dandayan itti fakkaateeti jennee yaadna. Kun gonkuma waan abjuu isaanii irra dabrree dhugoomuu dandayu miti. “ Akkuma hayyichi Oromoodhaa allaatiin Waaberratti fincoofte jennaan, yoo baalagummaa isii ibsite malee Waaben booressuu yookaan xuressuu hin dandeesu “ jedhame namootin kunis wallaalummaa fi doofummaa isaanii ifa godhuu irraa kan hafe ibsa kijibaa baasun dhaaba wareegama miseensotaa fi deegartoota isaatin as gahee gara boqannaa haarawatti tarkaanfate Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) diiguu akka hin dandeenne ifaadha. Kanaaf nuti koree godinaa Amerikaa Kaabaa, Koreen kutaalee USA fi Canadaa, koreeleen konyaalee dhaaba keennaa akkkasumas miseensonni dhaaba hundi nam tokkollee osoo hin mufatinii fi hingufatin murtii fi itti baha Jila Qabsaayotaa 2015 gammachuudhaan fudhannee jaarmayaa kenna Kallacha Walabummaa Oromiyaa (KWO) waliin uf dura tarkaanfachaa kan jirru tayuu keenna mirkaneessina. Koree Bulchiinsa Godina Ameerikaa Kaabaa (USA fi Canada)


Qabsoon Bilisummaa Hojiin Malee Ololaan Bakka Hin Gahu

Jaarmayoota siyaasaa, sabboontotaa fi kanneen mirga namoomaaf falman marti mootummaa empaayera Itophiyaa irratti of aangomsee jiru irraa hammeenya suukanneessaa gosa adda addaa raawwatamaa turee fi jiru irraa karaa itti mirgi ummatootaa kabajamee nagaa waaraa fi bilisummaan mirkaneeffamu, ummatootni dhumiinsa, hidhaa, baqaa fi beela irraa baraaraman faluu irratti xiyyeeffatuun qabsaawaa turan. Hanga qabsoon godhan milkaa’uttis qabsoo itti fufanii jiran. Haalli siyaasaa, dinagdee fi hawaasummaa empaayera Itophiyaa yeroo ammaa wayyoomina agarsiisuu irra kan duraanii caalaatti hammaataa arreedaa akka jirus ifatti mul’ata. Addatti ammoo filannoo kijibaa wayyaanee marroo 5ffaa Waxabajjii 2015 adeemsifameen, dhibbaa dhibbatti mo’atuu isaa qaaniin alatti eerga labsateen asitti ummaatootni empaayera kanaa fedhii fi filannoo isaaniin alatti akka murna bicuu jalatti Ameen jedhanii bulaniif dirqisiifamaa jiran. Gochaaleen diinummaa fi farrummaa Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiran ammoo hunda irra ulfaataa fi bal’aa tahuu irraa goleelee Oromiyaa hunda waliin gahaa jiran. Ummata Oromoo diineffatuun sababa nuhi hin deggertan jedhuun, qe’ee isaa irraa buqqaasuun, hojii irraa gugsuun, hidhuu fi bakka gariitti ammoo ajjeesuun gochaalee diinummaa guyyuu lammii Oromoo irratti raawwatamaa jiranii dha. Gochaa diinummaa kana Oromoo irraa ittisuuf, dabrees kaasuuf, ABOn hojii hangafa godhatee kan irratti hojjataa ture tahullee ammaan tana tarkaanfii gara garaa bakka adda addaatti fudhataa jiruun abdii ummata Oromoo tahuu caalaatti mirkaneessaa jira. Dirqamni ummata Oromoo balaa irraa hanqisuu fi bilisummaa isaa gonfachiisuu kan jaarmayaa tokkoof dhiifamu osoo hin taane, kanneen maqaa isaa dhahatuun qabsaawaa jirra jedhan hunda kan ilaallatu, akkasumas, dirqama sabboontotaa fi walii gala lammii hundaa tahuun dagatamuu hin qabu. Haa tahu malee mooraa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti kanneen kanaaf dursa kennuun irratti hojjataa jiran ni takkatu. Jaarmayootni maqaa Oromoo maxxanfatuun akeeka gara garaaf qabsaawan jiraatuun haqa hin haalamnee dha. Addi Bilisummaa Oromoo jaarmayootni Oromoo jiraatuu irraa mormii hin qabu. Akeeka gara garaa qabaatuu isaaniifis jibbiinsa irraa hin qabaatu. Haa tahu malee waan ijaaramaniif qabsaawanii bakkaan gahatuuf hojjatuu irra ABO komatuu, balaaleffatuu fi maqaa xureessuu irratti qofa fuulleeffatuun, kan ijaaramaniif ABO dura dhaabbatuufi moo rakkoo ummata Oromoo furuufi? gaaffii jedhu akka gaafatuuf dirqama. Jaarmayoota ABO hamatuu fi komatuu hojii duraa godhatan waliin atakaaroo seenuun gonkumaa fedhii ABO tahee hin beeku. Hin tahus. Haa tahu malee kanneen akka simbira masqalaa waggaatti gadi bahuun jirra jedhan, hojiin garuu hin jirre kanneen, afanfajjii hawaasa keessatti uumaniin qoodaminsa dhalchan, gurmuu hawaasaa laaffisan, adabadhaa jechuun hawaasa afanfajjii irraa oolcha. Garaagarummaa kaayyoo fi dantaa matayyaa irraa rakkoo dhaaba keessatti uumamaa tureen gurmaa’uun kanneen heeraa fi seera dhaabaa cabsanii dhaaba irraa of fageessan ABOn akka hoggana gahummaa fi dandeettii hin qabneen durfamaa jiru, kaayyoo fi akeeka yeroo waliin hin tarkaanfanne irratti cichuun qabsoo qancarse, seera dhaabaa hojii irra oolchuu fi kk. fakkaataniin balaaleffataa, gama isaaniin yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa Oromoo kan argamsiisan tahuu labsatuu addunyaa hundatu dhaga’e. Kanneen ABO Qabsoo Bilisummaa Oromoo qancarse jedhanii yakkan qabsoo bilisummaa fuula dura furgaasuuf waadaa seenan hanga tokko illee waliin deemuu dadhabuu irraa bakka hedduutti wal qooduu fi wal harcaasuun, rakkoo ABOn keessa ture caalaatti akka ummata Oromoon addatti ammoo hawaasa Oromoo alaa biratti akka hubatamu taasise malee, qaphxiileen dadhabiinsaa ABO irratti tarrisan haqa qabaatuu hin mul’isne. Ummatni Oromoo kanneen kaayyoo akka tooftaatti jijijjiiruu barbaadan, akkasumas yeroo isaanii ABO komatuu fi hamatuun dabarsan baga nuuf dhuftan jedhee simatuu diduun of irraa faccisuu fi dura dhaabbatuun akeekni ummatni Oromoo dhaabbatuuf maal akka tahe mirkaneesse. Kanneeniin alatti jaarmayootni ABO abaaruu fi komatuun jaarmayaa nu taasisaatti amananis taanaan ABO irraa bahanii waggoota torbaa fi saddet booda illee ABO balaaleffatuu fi yeroo hunda tokkummaa lallabuu irra taranii qabsootti bobba’uun jiraachuu isaanii hojiin of mul’isanii hin argamne. Qabsoon godhan ABO komatuu fi hamatuutti daangeffame. Haallan akkanaa mooraa QBO keessatti mul’atuu fi waggoota dheeraaf jiraatuun gaddisiisaa fi qaanfachiisaa dha. Dhimma sirratuu qabu tahuus ABOn ni amana. Waan taheef ABOn kanneen yeroo isaanii ABO balaaleffatuu fi komatuutti dabarsan gochaa diigaa kana irraa of qabanii diina ummata Oromoo irratti akka fuulleffatan gorsa. Hamii fi komiin itti jiran kan QBO fuula dura hin tarkaanfachiisnee fi gufuu tahuu hubachiisuu fedha. Akkuma yeroo gabaabaa keessatti rakkina Oromoo furra jedhanii addunyaatti labsan, isa irratti xiyyeeffatuun hojjatanii ummata Oromoo hiraar keessaa akka bilisoomsan ABOn dhaamaaf. Dhalaandhala baay’isuu fi kan hojiitti jiru komatuun qofti qabsaawaa hin taasisu. Dhaabni kamiyyuu taanaan akeeka ittiin masakamuu fi kaayyoo dhaabbateef fiixa baasuuf tattaafata godhuu fi hojii hojjatuun madaalama. Ummatni abbaa dhimmaas kanuma irratti hundaa’uun madaala. Kana dagatuun godoo tolfatan keessatti olola qabatamaa hin taaneen ABO hamatuu fi irratti ololuun jaarmayaa haqaa hin taasisu. Akka baay’ina balaaleffannaa fi yakka tarrifamaa tureen ABOn 2008 booda jiraachuu hin malle. Haa tahu malee yakki dharaa fi ololli kijiba irratti hundaa’e jabina ummataa, qabsaawotaa fi sabboontotaan bakka hin gahiin hafe. Kanneen dhabama ABO hawwanis ofiif xiqqaatan. Galatni kan qabsaawotaa fi ummataa Oromoo haa tahuu, ABOn daran jabaatee fi cimee dirqama qabsoo ofitti fudhatee itti jiru bakkaan gahuuf diina kuffisee kufaa jira malee hin laaffatne. Addi Bilisummaa Oromoo (ABO)n dhaloota irraa eegalee mirgi hiree murteeffannaa ummata Oromoo akka dhugoomuuf qabsaa’e. Har’as kanuma tarkaanfachiisa. Dantaa sabaa ganee diinaaf hin jilbeenfatu. Haalli natti hammaate ykn addunyaan jijjiiramte jechuun kaayyoo ganamaa irraas hin goru. Kana malees ABOn alagaa abdatuun hin ijaaramne. Abdiin isaa Ummata Oromoo ti. Bilisummaanis wareegaan alatti akka hin dhufne ABO jalaa dhokataa hin turre. Kanaafis wareegama hedduu qaqqaalii baasuun har’a gahe. Kun fuula duras kan itti fufuu dha. Kanneen kanatti hin amanne ammoo karaa nu baasa jedhaniin sosso’uun, akeeka nuuf taha jedhan maxxanfatuun mirga isaanii tahuu ABOn ni beekaaf. Waan taheef ABOn kana irraa rakkoo kan hin qabne tahuu hubachiisaa, waan yaadan bakkaan gahatuu irratti akka hojjatan hubachiisa. Hunda keenya madaaluun kan murtii kennu ummata Oromoo tahuus yaadachiisa. Kana waliin ABO irratti duuluu hojii duraa godhatuu akka lagatan dhaamaa, olola dharaa ABO irratti oofamu dhaggeeffatuun akka afanfajjii hin seenne dhaamsa isaa ummata Oromoo abbaa dhimmaaf dabarsa.


Hawaasa Muslimaa Afaan Oromoo Dubisu hundaaf !

Kitaabon Hayyuu Fi beekaa Seenaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal Afaan Oromoon Qophaahan . Kitaaboon Beekaan Seenaa fi miseensi koree fala barbaadu hawaasa Muslimaa Ustaaz Ahmaddiin Jabal Mana Hidhaa keeysa tahani bareeysan lamma ( 2 ) isaanis 1, Nifaaqaa Fi Munaafiqoota Haguuggiin Eenyummaa isaanii kan dhoksaa yommuu Saaxilamu 2,Fir’awna Fakkeenyumtii Abbootii irree Qur’aana fi Macaafa Qulqulluu bu’uura kan godhate Alhmdulilaah Kitaabon kun lameenu yeroo ammat hojiin isaani xumurame Harka RDH Kan seenef yeroo gabaaba keeysat hawaasa muslimaa biyya keeysa jiraniif Biyoota ala jiraniif yeroo gabaaba keeysati akka dhaqabu yeroo isiniif himnu gamachuU guddatu nut dhagahaama . Kitaabon goota hayyuu seenaa kanaan katabaman kuniin kan hawaasa baldhaa birat fudhatama argataniif ergaa fi barnoota gudda dabarsan tahu isaatin biyyoottan Aduunya heddu gubbat kitaabni Afaan Amaara Maxaanfama turuun issa ni yaadatama . Kitaabon kun Ameerikat Qindeeysumma Dhaaba Risaala Internationaltin ni maxanfama kan jedhame Eegamuuf Biyyaa Saud Arabiyaat RDH Qindeeyfame kan maxanfamu tahu gamachu gudaan isin beeksifna . Jarmayaalef gareelen Islaamawwa biyoota kamuu keeysati argamtan kitaaba hayyuu keenya kana fi seenaa qabeeysa taheef kan mana hidhaa keeysat katabame kana harka ummata baldhaa galchuudhaf akka irrat hoojatan waamicha isiniif taasifna . Namootan kitaaba kana maxaansu barbaadan gama toora email raadiyoodaandiihaqaa@gmail.com laakofsa whatsapp +4745146851 skype Daandii.Haqaa ykn Hamza Borana gubbat yoo nuf bilbiltanii fi bareeysitan deebi hatatamaan isiniif deebifna . Allahu Akbaar !!! Kitaaba seenaa qabeesa kana harka keeysan keeysa galfachuuf qophaaha nus dhufaa jira fedhii Rabbiitin !!! Kitaaba Gootin kun hidhaa keeysa tahe bareeyse nut baldhina keeysa teenye akkamit hin dubifne ? akkamit irraa hin barane ?


Walii Galtee  Jaarmayoota  Oromoo  Afran jiddutti  tahe …

Walii Galtee Jaarmayoota Oromoo Afran jiddutti tahe Ilaalchisuun Ibsa JTBO-ABO-Yemen Irraa Kenname Jaarmayaan Tokkummaa Baqattoota Oromoo ABO-Yemen Kan Jijjiiramaa Akkuma jijjiiramni Mooraa qabsoo Oromoo Keessatti Uumameen Jaarmaya Isaaf labsa baasuun Jaarmaya Dursee Saffisa Mooraa qabsoo Oromoo Keessatti Uumame akeekaafii Kaayoo isaatti amanuun Jaarmaya Amin Jedhee fudhateedha Jaarmayaan ABO jijjiiramaa rakkoollee Mooraa qabsoo Oromoo Keessatti Baroota dheeraaf dhalataa ture hunda Ummatatti gadi Buusuun haaromsa mooraa qabsoo Oromoo akka milkaayuuf jaarmaya kutannoon jaarmayoota saba Oromoof qabsaawan hundaaf lallaba Hiriyaa hin qabne godhaa tureef godhaa jiruu tahuu isaanii Ni dinqisiifanna addatti Immoo addaan Faca’uu Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo Salphinna tahuu hubachuun Jaarmaya Akeekaaf tokkummatti Amane tahuu Isaa Gammachuun fudhanna. Kan Kana Irraa hafe Tokkummaan Jaarmaya Afur jiddutti tahe Tokkummaa Haqaaf Dimokraasii Ribuu akka lafee duugdaa tahuun fedhiifii Kaayoo Oromoo galmaan gahuuf Jaarmayaa Cichaan dalagaa jiru tahuu isaa Nu Onnachiisa. JTBO-ABO-Yemen qaxxaamura Akkaan danqaa tahe Keessa qaxxaa muruun Biyya Ilmi Namaa halkan tokkoofillee rafee hin bulle keessatti qabsoo Oromoo Cinaa dhaabbachuu Irraa Duubatti deebi’ee hin beeku . jaarmaya tokkummaa sabaatti Amanu tahuu isaatiin Gidiraa koola Galtoota Oromoo Galoo galaanaa qaxxaa muruun Yemen Seenan Gochaa Suukaneessaa Isaan Mudate Jaarmaya Dursee baalaleffatu dhiigni Saba keenyaa Jiguun Isa Gadisiisu tahuu ibsa jaarmayoonni TBO-ABO-Yemen Tokkummaa Jaarmayoonni Afur Godhan Gammachuudhaan fudhachuun Guurmuuwwan Jaarmayoota walii galanii Waliin hojjachuuf Marii bal’aafii xiinxala Guddaa gochuun Caasaa afran waliin marii bal’aa gochuun muuxannoowwan baroota dabran Irraa ka’uun qabsoo Saba keenyaa Milkeessuuf Isa duraa Caalaa tattaaffii walirraa hin cinne Nu feesisa Jechuun Ibsa bal’aa Godhaniiru. Walii galtee guurmuu afranii kanarratti namoonni baay’een argamaniiru. Maanguddoon ,Hawwoonni dardaraafi Shammarran heddumminnaan argamuun kanneen qabsoo Oromoo Keessatti Umrii dheeraa qaban Seenaa darbe Kaasuun Hawaasa garaa raasaniiru. Akka Aannan Sa’a tokkoo nu haa godhuun xumuruun . Ibsa Ejjannoo qabxii 15 Ofkeessa qabu baafachuun Murannoofi kutannoo Keenya Ibsanna 1, Dirqama qabsoon Gaafattu bifa kamuu bahuuf qophiidha!! 2, Dhaaba Keenya cinaa hiriiruun Aggamata Tokkummaa qabsaawotaa Irratti godhamu Ni balaaleffanna!! 3, Caasaa Jaarmayoota afran walii Galanii waliin hojjachuuf qophii xumurachuu Keenya Ibsanna!! 4, Gochaa Suukanneessaa Saba Keenya Alaafi Keessatti Mudachaa jiru yoomuu ni balaaleffanna!! 5, hawaasa Keenya Gurmeessuun Kaayoo dhaaba keenyaa Galmaan gahuuf Yomuu ful duratti tahuu kenna Ibsanna!! 6, tokkummaan fedhiifii hawwii ummata Oromoo tahuu Amanuun Kan cimsinnaan irratti hojjannu tahuu ibsanna!! 7 ,aqabsoon hidhannoo ABOn Gaggeessu Afaan qawweetiin alatti Milkaawuu akka hin dandeenye sabni hundi akka hubatu barbaanna! 8 tokkummaan saba Keenyaa Oromummaa qofaan walitti hidhamee akka jabaatu dhaamsa Keenya kan Oromummaa Ibsanna!! Gadaan Gadaa tokkummaaf Walabummaa Oromiyaati!!!!!!!!!!!!! Tokkummaan human keenya!!! KHR JTBO-ABO-Yemen 16-8-2015


Wali galteen hoggantota Sudaan kibbaa jiddutti IGAD finfinne keysatti gad-geysaa jiru fashalun isaa gabaafame jira.

Hegeree Oromiyaatiin Akka burqaan Oduu Anaadol ibsetti Pri/ Sudaan kibbaa wali galtee kana mallateysuuf guyyaa 15 jubbatti debine wal-marihanne debina jechuu hogganttota IGADitti himatanii jiru. Itti Aanaan Sudaan kibbaa Dr/Riyaak Mushaar wali galtee kana fuula jaraa duratti mallateysee jira. Garuu Selvaa keer mallateysuu dhabuun kuni hogganttota IGAD kan akka Ugaandaa , Keniyaa , Sudaan , Jibuutii , Sumaale fi Ethiopia gar-malee kan dallanssise jiru tahuun gsbaafame jira. Hogganttota IGAD irraa kan dura galma walgayii dhitani bahan Pri/Ugaandaa Yuwerimusevene hoggaa tahan burqaan oduu anaadol “rakkina maaltu jira nu ibsuu dandeysaa jennaan ” mummicha ministera ethiopa gaafadha jechuu qofa dubbate jiraachuun isaa gabaafame jira. Waytuma sana haylamaaram dassaalanyi fi Pri/Jibutii U/Umer gelle fi Pri/Sudaan Umer Al-Bashiir walfaana gadi bahuudhaan isaanii dallanssu qabu magaalaa finfinne gad-dhiisani bahuun isaani bekkame jira. Pri/Keniyaa Uhuuruu kenyaattaan halkan edanaa bahuuf qophii xumurate jira. Keysa beytonni haala IGAD akka ibsaa jiranitti hoggantonni IGAD fashaluun isaani guddaa isaan xiqqyesullee kan guddaa xiqqaate garuu hogganttota motummaa ethiopia keysaafu hogganaa araara kanaa kan tahee obbo siyyuum musfrn tahuun bekkame jira.


Duguuggii sanyii Ruwandaa fi Czechoslovakia keessatti raawwatame, oromiyaa keessatti raawatamuuf itti jiramuuf, jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo waanta hubachaa jiran hin fakkaatu ykn qaama rakkoo ta’uuf jiru.

Akkuma irra deddebi’amee beektotaa fi namoota gara garaan akeekame, haalli ummati Oromoo fi oromiyaan keessa jirtu eddu yaadeessaa dha. yeroo ammaa yaaddeessa irra darbee gara qabatamaatti cehuuf qarqara geenyee jirra. Siyaasi Empayera Itiyoophiyaa keessatti gaggeefamaa jiru, akkuma seenaa irraa hubataa jirrutti hundeen isaa ummata Oromoo fi oromiyaa bituu fi garboomsuu irratti kan of hutubee dha. haalli kun daran yeroo ammaa itti cimee deemaa jira. ka’umsi barreefama kiyyaa haala acuuccaan fi garbummaa ilmaan oromiyaa irra gahaa turee fi jiruu ibsuuf kan akeekkate miti. Amma waanta akka walooti nama dhuunfaanis ta’ee akka jaarmiyaa siyaasaatti qabnu irratti xiyyeefachuuf, badiinsa dorrobaa jiru irratti xiqqoo waa jechuuf. Rakkoo jiru walitti himuudhaan gaddinee wal gaddisiisuuf otoo hin taane, haqa jiru hubannee fala waloo akka itti barbaannuufi. Kana irratti jaarmiyaaleen siyaasa Oromoo, waldaaleen hawaasa Oromoo fi dhimmi Oromoo fi oromiyaa nagalcha ykn qaama falaa ta’uun qaba jedhu hunduu gadi fageessanii ilaaluudhan fala maddisiisuu dandahuu dha. Fixiinsi sanyii Ruwaandaa keessatti raawwatame, kan yeroo dheeraa itti qopha’amee fi kaka’umsa siyaasaan kan durfamee dha. badiin qaqabe garuu, baatii muraasa keessatti ummata kuma dhibba saddeetii amma miliyoona tokkotti dhumate. Eega ta’ee booda addunyaan birmatteef malee, yeroo qophiin fixiinsa sanyiif itti qopha’amaa jiru namni waa jedhe hin jiru. garuu abbootiin siyaasaa fi beektotiin biyya sanaa dursanii fala kennuu dhabuu isaaniitiif eega dhimmichi raawwatee booda gaabbanii jiru. seenaa keessatti itti gaafatamoo ta’anii jiru. Gara dhimma keenyaatti ykn oromiyaatti yoo deebinus yoo sobnee aguuguu barbaanne malee, haalli amma yeroo dheeraaf itti qopha’amaa ture kan Ruwaandaan wal fakkaataa dha. kan keenya tarii kan Ruwaandaa caala ammaataa fi suukanneessaa bifa ta’ee raawwatamuu mala. Kana kan muldhisaa jiru haala siyaasa biyyattii keessa jiruu fi qophii yeroo ammaa taasifamuu dha. akkasuma sadarkaa hubannoo fi jaarmiyaalee siyaasaa Oromoo yeroo ammaa irra jiran kan agarsiisuu dha. Baruun kiyya kun fedhii ykn dhimma ololaa kan ka’umsa taasifate ykn garee siyaasaa tokko deeggaruun kan biraatti quba qabuuf kan akeekkate miti. Amma hubannoo kiyyaatti haqa jiru lafa kahuudhaan fala akka ilmi Oromoo kamuu itti barbaaduuf hubannoo qabu waliif qooduu dha. Mee maaltu ta’aa jira ykn fixiinsa sanyiif ka’umsa kan ta’an maaltu qophiin taasifamaa jira? Itiyoophiyaa keessatti mee qabiyyii meeshaa waraanaa fi qophii ifa ta’ee fi ifa hin taane kaafnee haa ilaallu. Meeshaa rawaanaa Ummati tigarayi akka amma himamaa jirutti baayyinni isaa gara miliyoona shaniitti tilmaamama. Ummata Amaaraa akka tilmaamaa ammaatti gara 20,000,000 tilmaamama Ummata somaalee (ogaden) Ummata Affaari Ummata oromiyaa gara 50,000,000 tilmaamaa Kan olloota oromiyaa kan biraa dhiifnee isaanuma kana akka fakkeenyaatti fudhachuu qabna. Oromiyaa keessatti durumaa kaasee meeshaan waraanaa akka hin hidhatamne dhoowwaa ture. daranuu bara wayyaanee kana ammoo ummata irraa guutummaatti meeshaa hiikkachiisanii jiru. faallaa kanaa olla oromiyaa kamuu yoo fudhattan qabiyyiin meeshaa waraanaa isaanii kan oromiyaa wajjin yoo ilaalle, harka tokko fi isaa ol akka caalutti hidhachiifamanii jiru. kun egaa qophii fixiinsa sanyiif ammam oromiyaatti qopha’amaa akka jiru muldhisa. Kanaaf yaa ilmaan Oromoo, yaa dhaabbilee siyaasaa Oromoo, yaa beektota Oromoo yeroon amma irra jirru yeroo qoosaa siyaasaa gaggeessinu miti. Haqa jiru beekanii waanta isaaf malutti qopha’uun eddu barbaachisaa dha. akka amma jirruutti meeshaa bitannee haala nutti qopha’amaa jiru kana dura dhaabbachuuf humna dinagdee akka sabaatti of harkaa hin qabnu. Garuu humna guddaa qabna. Humna qabnu kana ofirratti beeknee gara of ittiisuu fi akka Oromootti jiraachuuf fala dhahuun murteessaa dha. Humni nuti qabnu tokkummaa fi tokkummaan dhaabbachuu duwwaa dha. tokkummaa, tokkummaa, tokkummaa ….. jedhamee yeroo hunda waanti faarfamuuf humni keenya isa duwwaa waanta ta’eefi. Yeroo ammaa kana dhaabbileen siyaasaa Oromoo dhimma tokkummaa kana irratti waanta qoosaa jiran fakkaata. Tokkummaa jechuun egeree qabsoo sabaaf jecha tokkummaa sabaa uumuu jechuu dha malee bubuutuu siyaasaa argachuuf diraamaa walirratti hojatamu keessaa bahuun eddu murteessaa dha. qaanii tokko malee dhaabbileen siyaasaa oromiyaa hin fakkaanne ykn dhalataa oromiyaa hin calaqqisiifne (diversity) yeroo oromiyaa baldhoo bilisoomsuu fi walaboomsuuf dhaabbanne jedhan qaanii hin qaban. Sirumaa dhalataa oromiyaa naannoo biraa waanta dagachaa deeman fakkaata. Kun kan diinni dhalche irra nutii yeroo diina gargaarru itti qana’uu qabna. Hunda dura dhaabbileen siyaasaa Oromoo qoosaa amma qoosaa jiran keessaa bahanii balaa amma akka sabaatti nutti jiguuf deemu kana qolachuuf of qopheessuu dha. dhaabbileen siyaasaa tokko tokko yeroo ammaa of “ ittiisuu irraa gara aleellaatti ceene” yeroo jedhani qaaniin tokko illee itti hin dhaga’amu. Sadarkaa aleellaa otoo hin taane, of ittisuufuu karaa isaa qabachaa hin jirru. Ni hadhawa garuu haqi jiru isa kanaa dha. taa’amee, rakkoo Oromoo humna gochuu dadhabameef hundeedhaan irratti dubbachuu qabna. Amma dubbiin dhimma jaarmiyaa maqaan isaa X ykn Y jedhamuu miti dhimma sabaati. Olola garuu, jijjirama kan hin finne waanuma baratame diina irraa nama lama, sadii kudhan, ….. ajjeefne madeessine jennee wal sobuu fi wal irratti diraamaa hojachuu keessaa baanee, dadhabbina dhugaatti akka ji’a goobanaa nurraa muldhachaa jiru ifatti dubbannee fala oromummaa itti kennuu qabna. Kun gootummaa haarsaa gaafatuu dha. kana irraa dheensuu ykn miliquu yaallus haalli lafa jiru haquma kana ta’uu beekuun gorsaa nubarbaachisu. Beektotiin Oromoo yeroo garee siyaaasaa qabatanii dhimma fayidaa ykn olola xixiqaaf jecha dadhabbina akka sabaatti qabnu wal dhoksaa fi aguugaa deemnu otoo hin taane, ifatti dubbannee badii irraa ummata Oromoo oolchuu qabna. “Rakkoo ilmi namaa dhalche ilmuma namaatu fala kenna”. Kanaaf beektotiin keenyaa fi abbootiin siyaasaa dhimma fayidaa garee keessaa baanee yoo dhugaatti ni yaanna kan taatu ta’e, fala kumaatamatu jira. rakkoon guddaan nama dhuunfaa yeroo ittii komannu miti. Mooraa qabsoo Oromoo keessatti kan baratame, nama dhuunfaa ykn garee wahii maqaa dhoofnee, rakkoo hunda isa baachisuu yaalla. Dubbiin achi hin jiru. rakkoon mooraa qabsoo Oromoo bira jiru hunda keenyatu harka keessaa qaba. rakkoo nama biraa irra barbaaduu hin qabnu. Kuun qulqulluu ta’ee, nama biraa ykn garee biraa iraa xurii dhiquuf of qopheessa yoota’e, abbaan rakkoo ijootuu isuma ta’a. kanaaf rakkoo waloo qabna. Fala waloos of harkaa qabna. Kana gochuuf murteeffachuun kan yeroon itti kennamu miti. Gaafa gochaan suukanneessaa duguuggiin sanyii ilmaan oromiyaa irratti raawwatame gaabbuun ykn jedhee ture jechuun gatii tokko iyyuu hin qabu. qarqara duguuggii sanyii ilmaan oromiyaa irratti jalqabamee jiru ijaan argaa jirra. Dubbiin isa gabaasaa jiraachuu miti. Dubbiin falaa fi mala dhahuu dha. Rakkoon guddaan mooraa qabsoo Oromoo keessa jiru system qabsoon keenya ittiin masakamaa jiru hundeen qorannee jijjiruuf murachuu (murteeffachuu) dhabuu keenyaa dha. baruma baraan diinni keenya yeroo jabaachaa deemutti nuti sababa laaffanneef ilaaluuf system amma lafaa qabnu ykn ittiin masakamaa jirru karaa nuqabsiisaa hin jiru. kanaaf hundeedhaan masakama qabsoo keenyaa ilaaluu qabna. “okkotee yeroo hunda marqaa marquuf hojametti, daakuu qamadii ykn xaafii itti naqnee, maaliif daabboo ykn biddeena baasuu didde” jennee komachuu hin qabnu. System okkoteedhaa, marqaa marquu malee, biddeena ykn daabboo nuuf baasuuf miti. Qabsoon keenyas maaliif yeroo hunda beektotiin siyaasaa, waraanaa, dinagdee hawaasummaa…. Kkf itti hirmaatanii otoo waa hin buusiin keessaa bahu ykn bu’aa malee wareegamu jennee ilaaluu qabna. Rakkoon jiru rakkoo namoota qabsootti hirmaatanii otooo hin taane, rakkoo system ta’uu isaa otoo irra hin dibiin hubachuu qabna. Yoo system sira’e waanti sorooroon bahuu danda’a. yoo system sorooroo dabaa godhee baasu jiraatee, isaan masakamna yoo ta’e, itti bahi keenya waanuma amma argaa jirruu dha. kanaaf system qabsoo keenyaa hundeen jijjiruuf of amansiisuu qabna. Yoo kana goone duwwaa duguuggiin sanyii oromiyaaf qopha’e irra aanuu dandeenya. Yoo kana hin taane agaruu akka amma jirrutti of sobuudhaan agoobara gandaa fi gosaa ykn amataa jalatti dhokannee qabsoo sabaa ykn bilisummaa fi walabummaa faarsaa jiraanna yoo ta’e, kun qoosaa ta’uu isaa beekuu qabna. Yoo akkanatti walitti himne malee waliif aguugnee balaa isa keessa deebii hin qabneef oromiyaa affeeraa jirra. Humni nuti qabnu tokkichi tokkummaa dhugaati. Kanaaf of haa qopheessinu. Tokkummaa mana shahii fi MacDonald keessaa baanee tokkummaa qabsa’otaa haa ijaarru. Note:- namoota barruun kiyya isin quuqe ykn akka isin hin feenetti barreeseef dhiifama. Ani haqa jiru malee nama gammachiisuuf ykn dallansiisuuf hin barreessine. Injifannoon ummata Oromoof Camadaa Hundee camadaa@gmail.


Osoo lafaa qabu

Qotaatu dhadhabee Rakkinaaf gadaadoon Lammii koo dhaqabee Rooroo itti hammatee Lammiin koo maal dhabee Waqnii roobuu didee Horiin moonaa dhumee Goottaraanis oonee Kadhaaf manaa yaa’aan ilmaanif ayyooleen Hundu hojii keenya waqnii maal balleessee Halkaanif guyyaa wanyoo nu jabbeessee Gaarii namaaf yaaduu dhisnee Rabbii guddaa wantaa biraa qindeessinee Moottin dhugaa hojii keenyaaf nu qormatee(2) Ayyoo garaa dhalaa Rakkatuu yoo maraa Beelaa ilmaan kan keef garaan kee boorayaa Halkaanif guyyaa yaadaan sittii dhiyaa Nuuf rakkachuun kan kee baayee na maraaraa Immimaan koo yaasee rabbumaa siif kadhaa! Rabbumaan haa basuu ayyoo mindaa kan kee Wallaahi dhugummaa jechoota sii ibsuuntu na duraa badee Ani haa rakkadhuu harmee Bakka kan kee Ilmaan keettif jechaa namaa gadii taatee Isaan jiraachisuuf kabaaf kibbaa cettee Jireenyaa gadaadoo obsaan dabrsitee Yaa rabbii ni gartaa maaf nutti caal’istee? Hoongeen miidhaamanni kunoo ilmaan harmee Daaddaffi nuf fidii rahmaan furmaata kee! Lammii koo dhagahaa dhamsaa koo isaa dhumma Lammiin koo rakkatee beela hoongee cimaan Dandeetaan gargaraa lammii lammiif firaa Dadhabdaan kadhadhaaf moottii dachiif samaa Furmaanni waa hundaa ogguyuu rabbumaa! BY A.S


ABOn hunma Oromoo; Oromoon humna ABO ti – Hawwaasa Oromoo Ayelaand

Hawwaasini Oromoo Biyya Ayerlaand jiru guyyaa keleessaa gaafa 22/08/2015 Guyyaa Aadaa Oromoo bar 2015 yeroo kabajatetti haala nama gammachiisuu fi boonsuun gumaachaa maallaqaa ABOf gumaacheera. Guyyaan Aadaa Oromoo biyya Ayerlaanditti lammiiwwaan Oromoof saboblammiiwwan adda addaa bakka jiranitti waggaa waggaan kabajamaa tureera. Akkuma kanan bara kanas yeroo guyyaa kanaa lammiiwwan Oromoo ABOn humna keenya waan taeef nutis humna tauufii qabna jechuun battalumatti gumaacha maallaqaa haalaan nama gammachiisu walitti qabanii qaama ilaalatutti kannanii jiru. Kana malees gara fuula duraattis waan danda’an hundaan, yeroo barbaachiisaa taetti kallacha qabsoo mirga isaaniif kan dhaabbate ABO bira dhaabbachuuf waadaa seenanii jiru. ABOn human keenya, abdii keenyaa, bu’uura kabaja keenya hara’aa fi borii ti jechuun, nutis hunma isaaf tauu qabna jechanii yeroo kakaumsaan gumaacha godhan kana kan arguu fi kan dhagae hundaa haalaan gammachiisaa fi hamlee kan jajjabeessu kan ture qofa utuu hin taane uummatni Oromoo mirga isaa falmachuuf har’as taee bori qophii tauu isaanii kan agarsiisu ture. Walitti dhufeenya amma mooraa qabsoo bilisummaa keessatti godhamaa jirutti akka itti gammadaa jiran kan ibsatan yoo tau, tokkummaa dhaabota qabsaaota Oromoo qofa utuu hin taane ilmaan Oromoo kutaa fi amantiin utuu addaan wal hin baasni tokkumaa isaanii jabeessuu, sana immoo diinaa fi ergamtoota diinaa irraa dammaqiinsaan eeggachuu akka qabu yaadachiisanii jiru. ABOn qabsoo bilisummaa akka daran finiinsee uummata keenya biyya keessaa fi alatti gartuun diinaa gidirsitu akka dafee qaqqabuu gaafachaa, ololaa diinni keessaa fi alaan ABO fi uummata Oromoo irratti hojjetuu hundaa saba Oromoon wal-tauun akka of-irraa qolatus hubachiisanii jiru. Tokkummaa, ABO fi Oromoon qooma gam-sadee tokkoo ti, kanaaf ABOn Oromoo, Oromoon ABO, ABOn Tokkummaa, Oromoon Tokkummaa qabaachuu akka qabu jala muranii ibsaniiru. Qophiin Guyyaa Aadaa Oromoo biyya Ayelaad kan bara 2015 kun haala adda taee fi haala hoaan kan kabajame yoo tau sirbitoonni Oromoo kan akka Basiti Gammachiis fi dhihoo kana sirba hedduu jaallatame kan maxxansite sirbituu Biiftuu Gadaa Ayerlaand irraa fi meeshaa muuziqaa taphachuu fi sirbuun kan beekama tae sirbituu Yooseef Jaallataa biyya Hoolaand irraa argamee sirboota adda addaan uummata isaanii buhaarsaa fi daddamaqisaa oolaniiru. Kabaja Guyyaa Aadaa Oromoo kanaan wal-qabatees Aadde Biiftuu Gadaa gumaacha isheen hawwaasa Oromoo keessatti nuffe, dadhabe utuu hin jedhin keesumaayyuu Guyyaa Afriikaa irratti qooda fudhachuun waldaa Oromoo biyya Ayerlaand bakka buutee dorgommii miidhaginaa yeroo adda addaatti moachuun, vidiyoo adda addaa gorsaa fi barsiisaa ta’an qopheessite karaa FaceBook raabsuun, yeroo dhihoo kanaatti immoo sirba hedduu jaallatamaa taee baastee maxxansiisuu isheetin wal-qabatee Waldaan Hawaasaa Oromoo biyya Ayerlaand jaalalaa fi galataa fi kabaja hojii isheef ibsu kan tau badhasa addaa Aadde Biiftuu Gadaaf keenneera. Tokkumaa Umna!! Galatoomaa Waldaa Hawwaasa Oromoo Ayerlaand.


Daaroo Labuutti gargaarsi warra beela’eef kenname hatamee gurgramaa jira

OMN:Oduu Hagayya 23,2015 Godina Harargee Lixaa, aanaa Daaroo Labuutti, sababa hanqina roobaatiin ummata beelaaf saaxilameef gargaarsi muraasni dhaabbilee gargaarsaa mitmootummaatiin kennamu, ummata beelaan dararamu otoo hindhaqqabiin qaamolee bulchitoota mootummaa Itoophiyaatiin jumlaadhaan gurgurtaarratti akka argamuufi ummatichi daran beelaan lubbuun galaafatamaa akka jiru jiraattonni Oromiyaa Midiyaa Networkitti himan. Hanqina roobaa mul’ateen ummata Oromoo balaa beelaatiin rakkachaa jiruuf gargaarsi mootummaa Itoophiyaatiin godhamu dhabamee wayita jiru yeroo kanatti, gargaarsa muraasa dhaabbileen mit-mootummaa, ummata beela’e afaan jiisuuf ergan qaamoleen mootummaa gurgurtaarra oolchanii dantaa dhuunfaatiif oolchaa akka jiran himame. Godina Harargee Lixaatti jiraataan aanaa Daaroo Labuu tokko OMNitti akka himanitti, ummanni aanichaa beela’e waan nyaatu dhabee wayita du’aan galaafatamaa jiruufi qe’eesaarraa godaanuuf dirqamaa jiru kanatti, qaamoleen mootummaa Itoophiyaa midhaan gargaarsaa dhaabbilee mitmootummaarraa argame, qoonqoo namoota beelaaf saaxilamaniirraa fudhatanii gurgurachaa akka jiran dubbatanii, gara jabummaasaanii hadheeffatanii ibsan. Midhaan nyaataa dhaabbileen gargaarsaa kan akka ‘Food program’ kennan kunniin, bulchitooonni aanaa Daaroo Labuu hojjattoota qonnaa waliin raabsuuf itti gaafatamummaa fudhataniillee, ummata jalaa gurgurachuuf waliigaluudhaan hojjataa waajjira qonnaa tokkoo kan Abdulhakiim jedhamutti dhimmi bahuudhaan jumlaan daldaltoota Magaalaa Machaaraatti gurgursiisaa akka turan kan himan namni kun, dhumarratti icciitiin jalaa bahuusaatiin fakkeessaaf hojjaticha yeroo muraasaaf to’annaa jala oolchanii murtii tokko malee akka gadhiisan saaxilan. Dabballoonni mootummaa, bulchitoonni sadarkaa aanaafi gandaa jiran, akkasumas hojjattoonni kaabinee harka keessaa waan qabaniif dhimmichi xiyyeeffannaa akka hinarganneef yaalii gochaa akka turan namni kun dubbatanii, ummatichi afaanii baasee akka hindubbanneefi ragaa hinbaaneef sodaachisaafi hidhaa akka turanillee himaniiru. Balaan beelaa, aanichatti daran hammaatee akka jiruufi guyyoota afur dura ganda tokko keessatti qofa guyyaa tokkotti haati ijoollee sadii waliin lubbuun galaafatamuusaanillee dubbataniiru. Gargaarsa mootummaa dhabame ilaalchisee, mootummaan ummaticha quba akka hinqabaanne namni kun mul’isanii, bulchitoonni gandaafi aanaa rakkina ummataa mul’achaa jiruuf furmaata kennuuf daran akka hindhiphanneefi ummataaf hojjachaa akka hinjirre ifa godhaniiru. Balaa beelaa yeroo kanatti ummanni ittiin dararamaa jiru ilaalchisee, ummanni Oromoo naannawa Harargee Bahaafi Dhiyaa, Arsiifi Baalee, akkasumas Karrayyuu beelaaf saaxilame waan nyaatu dhabee qe’eesaarraa godaanaa jiraachuusaa maddiittii, beelaydoonnisaa jalaa dhumusaaniifi lubbuudhaanillee galaafatamaa akka jiru gabaasawwan Oromiyaa Midiyaa Networki armaan duraatiin isiniif dhiheessuun keenya ni yaadatama. Gabaasaan Tasfaayee Laggasaa ti.


IBSA IJJANNOO KOREE TOKKUMMAA ABO AFRIKAA KIBBAA IRRAA

Qabsoo walakkaa jaarraa tokkoof Addi Bilisummaa Oromoo /ABOn geggessaa ture keessatti bu’aa fi bayiin hedduu kan nu mudate yoo ta’u, gufuulee qabsoo ABO mudatan eddoo sadiitti qoodnee ilaallee jirra. Isaanis:- 1- Rakkoo ABO keessatti yeroo adda-addaa dhalatu 2- Rakkoo ykn shira diinni qabsoo gufachiisuuf hara galfiin maleetti hojjatu 3- Rakkoo haala siyaasaa addunyaan walitti hidhatu ykn maqaa shororkeessummaati. Rakkoolee sadiin olitti tuqaman keessaa rakkoon adda durummaan qabsoo ABOn geggessaa ture galma gayuu hanqise rakkoo dhaaba keessatti yeroo adda addaa dhalatu akka ta’e itti waliif galleeti jirra. Haalli yeroo adda addaatti ABO keessatti mul’ataa ture qabsoon saba Oromoo akka galma akeekkate hin geenne fi gabrummaan saba Oromoo irratti akka umrii dheereffatu qooda guddaa gumaachuu isaatiif, Tokkummaan mooraa qabsoo ABO laafee irree fi human diinaan rukutnu cimsachuun hafee qoqqoodamuun baay’atee qabsoon gosaa,gandaa fi lagaatti karaa deemuu waan calaqqiseef, Seeaaf Heera dhaabaaf abboomamuun hafee abbaan irrummaa dagaagee,dhimma qabsoo saba Oromoo saba Oromoof dhimmuu irraykn Jaalleewwan qaqqaalii kaleessa qabsoo Oromoof aarsaa boonsaa kafalan gumaa isaanii bilisummaan kafaluuf ciminaa fi tokkummaan hojjachuun hafee dhimma dhuunfaaf dursa kennuu fi dirqama qabsoo sabaaf namatti kenname gara aangootti jijjiiruun waan mul’ateef, Haalawwan ykn amaloota farra warraaqsaa olitti ibsaman kanniin gara amaloota warraaqsaatti jijjiiruun Tokkummaa sabaa hundee-qabeessaa fi ititaa ijaarree qabsoo dheeratte gabaabsinee galma geessuun gaafii belbeltuu yeroo ta’uu waan hubatneef, Kana fiixaan baasuufis Seeraa fi Heera dhaabaa bu’uura ykn hundee qasaawotni hundi itti amananii ittiin haqaan wol taligan akka ta’u ciminaan hojjachuun fardii ta’uu waan hubatneef,yoo kuni hojjiitti hiikame Oromoon dukkana gabrummaa keessaa karaa ifaa bilisummaatti bayuun shakkii tokkollee akka hin qabne hubanneeti jirra. Kanaaf nuti Hogganootni,qondaalotnii fi miseensotni ABO jijjiiramaa Afrikaa Kibbaa ijaarsa hunde-qabeessa duratti qabnu daran cimsannee gara ‘Tokkummaa dhaabootiin siyaasaa afuran (4)n Uumanii J/Abbaa Nagayaa Jaarraatiin durfamutti August/Hagayya 24 2015 murannoo fi hamilee guutuun dabalamuu keenna ibsina. Dhuma irratti Tokkummaa Uumame kana walitti dhufnee rakkoo gabrummaa kan saba Oromoo Jaarraa tokkoo ol iraarsaa jiru furmaata maayii bilisummaan akka gabaabsinu kan waamicha Oromummaa fi Lammummaa isiniif dabarsinu:- Dhaabbiilee siyaasaa Oromoo kanneen bilisummaa saba keenyaaf dhugaadhaan qabsaayaniif,Seeraa fi Heera ABO kabajanhunda,Beektotaa fi Hayyoota Oromoo kanneen gabrummaa keessa jiraachuun saba keenyaa isin quuquu fi bilisoomuu saba keenyaa hawwitan hunda,Barattoota Oromoo biyya keessaa bifa adda-addaatiin qabsoo bilisummaa finiinsaa jirtan hunda,Baqattoota Oromoo biyyoota adda-addaa adunyaatti facaatanii rakkoo biyyaa itti baqattanitti amantan hundaaf waamicha Oromummaa fi Jaallummaa kabajaadhaan isiniif goona. Ilmaan Oromoo kanneen bifa adda-addaatii beekuunis ta’ee osoo hin beekin diinaaf tajaajila ittiin sabni isin keessaa dhalattan ittiin miidhamaa jiru kennaa turtanii fi jirtan yeroon seenaa keessan itti sirreeffattanii gara mooraa qabsoo haqaa saba keessani deebitan amma jechaa waamicha Oromummaa isiniif goona. Tokkummaan ABO daran haa jabaatu! KOREE TOKKUMMAA ABO AFRIKAA KIBBAA August/Hagayya 24 2015 I U Of Odeeffannoo Dabalataaf: Cellphone:- +27840188052 , +27731258056 , +27613592282 , +27843288837 , +27844518693


Kora Gamtaa Miseensotaaf Deggartoota ABO Kaaba Noorweyii Kan bara 2015

Nuti miseensoniif deegartoota ABO kan kaaba Norweyyiitti argamnu wal-gayii gaafaa guyyaa 22-08- 2015 gaaggeefanne irratti marii balla’aa waa’ee sochii biyyaa keessaa qeerroo fi WBOn gochaa jiru walumaagalatti haala yeroo irratti erga mari’anee booda ibsa ejjenno armaan gadii dabarfanneerra: 1. Waraana bilisummaa Oromoo yeroo amma kana kan yeroo kamiyyuu caala tarkaanfii boonsaa diina Oromoo irratti fudhachaa jiru baay’ee kan itti gammannu fi gara fuula duraattis akka cimsee itti fuufu gargaarsa barbaachisaa ta’een akka cinaa dhaabannu nimirkaneessina. 2. Addi Bilisummaa Oromoo kallachaa bilisummaa ummaata Oromoo ta’uu hubannee gargaarsa nurra eegamu maraan bira dhaabachuuf waada keenyaa ni haromfannaa. 3. Qeerrooniif baratoonni oromoo biyyaa keessa hawwii bilisummaaf isaan qaban abdachiisa waan ta’eef karaa barbaachisaa ta’ee hundaan bira ni dhaabana ni deeggaraas. 4. Tumsaa ABOf gochaa tureef itti jiru gara fuula duraatti kan yeroo kamiyyuu caala daraan ciimsinee itti fufnu ta’uu waada keenya ni haarofanani mirkaneesinas. 5. Kallachi qabsoo bilisumma oromoo kan tahee ABO qofa ta’uu hubannee itti amanna waan ta’eef warreen nuti ABOdha jechuun maqaa ofitti moggaassuun ergama diina fi dandaata yeroodhaaf bitamanii qabsoo bilisummaa oromoo laamshesuuf yaalani akka irra of qusatanniif waan darbee irraa hubachuun gara QBO itti akka deebi’aniifi dantaa ummataa isaani akka dursaan ciminaan ni hubachiifnaan. 6. Torbaan “Diaspora” jechuun waltajjii wayyaaneen gantootaf qopheesite keessatti kanneen hirmaatan ummata oromoo biyya hambaa jiraatan akka bakka hin buune ummaanni oromoo biyya keessa jiraatu akka nuuf huuf huubatu cimsinee ni beeksifna.


GOLA SEENAA KEESSAA …..

Namoota seenaa Uummata Oromoo keessatti seenaa dalaganii darban kaasanii mariyachuun bu’aansaa waa hedduudha… Har’aaf ….. SEENAA GABAABAA SHAALAQAA GARBII BULTOO…qabadhee dhiyaadheera…kaanis irrumaa jalaan itti fufu… Shaalaqaa Garbii Bultoo bara 1913 tti abbaa isaa obbo Bultoo Mooticha Bosee fi Haaddha isaa Aaddee Baksaa Horaa Daadhii Qorichaa irraa A/M/Roobii iddoo Addaa Qacamaa jedhamuutti dhalatan.Shaalaqaa Garbii Bultoo Abbaa fi haatii isaanii sanyii warraa Guddaa fi kan biyyaa bulchaa turaniidha.kana irraa ka’uun abbaan biyyaa Bultoo Dalaachaa waarraa xaaliyaanii harkaa keennuuf Magaala Hoolotaa deeman.BultooMootichaa Faranjii nama see’een harka keennee malee yoo Faranjii bira ga’uu dubbiin akka inni yaadee hin taane. Bultoo Dalaachaa bara 1929 tti Magaala Hoolotaa naannoo galee jedhamuutti namoota 4(afur) wajjin bakka tokkootti fixxe Faashitti Xaaliyaanin.Kana booda Garbii Bultoo obboleessaa isaa kan ogganaa waraanaa A/M/Roobii ture Hundee Bultoo irraa qabsoo dhaluun ogganaa waraana ta’uun muudamaa isaa fudhate.Qabsoo xaaliyaani wajjiin godhame Addaa Qacamaa jedhamuutti bandaa fi Faranjootaa hedduu fiixuun waranaa irratti injiffannoo boonsaa galmeessaniiru.Akkasumas bara 1931Garbii Bultoo Mootichaa naannoo iddoo addaa Burrusaa Dullaa jedhamuutti baandaa ajjeessuun Faranjii mormaa muruun injifannoo ol-aanaa galmeessanii jiru.Tilint Ajajaan waraana Faashist Xaaliyaanii Tilinti Bocheen dubbii dubbatan keessatti ani hangan Garbii Bultoo ajjeesee morma isaa murutti surree miila tokko dheeresseen miila tokko gabaabsee deema jechuun dhaaddachaa ture. Haata’u malee, gootichi Garbii Bultoo qe’een nagaadha jedhee osoo gara maatii isaatti deemaa jiruu tasa Tilintii Bochee argee meeshaa isaatiin rukutee erga ajjeesee booda mataa isaa irraa kutuun muka harbuu yeroo ammaa kana naannoo mana jireenyaa maatii isaattii argamu irratti fannise. Bakka Gootichi Shalaqaa Garrbii Bultoo Xaaliyaanii morma muree Itti fannise. Tilinti Bocheen reeffa Garbiin fannisa osoo jedhee dhaaddatuu Gootichi Garbii Bultoo gootummaa isaa ifaan ifatti irratti mul’ise. Garbii Bultoo obboleessa isaa gootichaa Hunduunee Bultoo Bara 1931tti of biraa dhabuyyuu qabsoo isaa irra deebi’uun haroomsaniiru.Hoogganaa waraana Aanaa Meetta Roobii ta’ee filaatamun qabsoo finiinsuu jalqabaniiru. Garbii Bultoo loltoota hedduu walitti gurmeessuuun Faranjoota jilbeenfachiisaa turan. Fkn Dajjaazmaach Kabbadaa Buzunash , Qanyaazmaach Tasammaa Galaan,Saggaa Dalachaa ,Haayilee Baaldaraas, Dhaabaa Fuullee…kkf ta’uun meeshaa waraanaa Matarayyeesii booji’nii fi bitan kudha lama(12) fudhachuun iddoo Dhokattuu jedhamutti Shaalaqaa Garbii Bultoo holqa dhokattuu kana erga mana jireenyaa godhatee waggaa lamaa ol lakkoofsiseera. Holqa dhokattuu bakka qubsuma loltuu Garbii Bultoo. Yeroo kana keessatti gootichi Shaalaqaa Garbii Buultoo loltuu namaa qofa osoo hin taane saree duu maqaan isaa Kibiriit jedhamu waliin qabsoo finiinsaa ture.Akka ibsa maanguddootti Shaalaqaa Garbiin lola kana irratti milkaa’uu yoo baate sareen isaa kun maramee ciisaa.Lola kana irratti immoo kan milkaa’u yoo ta’e sareen kun holqa dhokattuu keessaa gadi bahuun olii fi gadi kaataa.Shaalaqaa Garbii Bultoo battalumatti hidhannoo meeshaa isaanii qabachuun iddoo Faashistii Xaaliyaaniin jirtu dhaquun injifannoo boonsaa irratti galmeesseera.Gara boodaa yeroo Shaalaqaa Garbiin qabsoo Faashist Xaaliyaanii waliin gochuuf deemaa jiran kurupheen fuuldura qaxxaamuruun sareen isaa Kibiriit kuruphee kana ari’uuun yeroo isheen hallayyaa lixxu ninnis hallayyaa lixee caccabe.Looltoonni Shaalaqaa Garbii naanna’anii hallayyaa sana keessaa baasuun sirnaan akkuma dhala namaatti awwaalani.Guyyaa kana booda abbaan biyyaa Burruusa Dullaa Dhaabaa Fuullee kan jedhamu loltuu Shaalaqaa Garbii Bultoo yoo waa sitti hime na jibbitaa jedhee dura waadaa galfate.Shaalaqaa Garbiinis deebii yoo deebisu haati koo haa duutu sin jibbu jechuun waadaa galeef. Kana irratti hundaa’uudhaan Dhaabaa Fuullee dubbii dubbatan keessatti yaa Shaalaqaa Garbii osoo lolli dhufee namni nawaliin lola jettee nama tokko illee hin abdatiin jedhee hime.Guyyaa kana booda loltoonni Garbii Bultoo kan du’a irraa hafan biraa harca’uun lakkoofsi waraana Shaalaqaa Garbii harkaa xiqqaate. Loltoonni Shaalaqaa Garbii dahoo qabachuun qophii gochaa osoo jiranuu waraannii Xaaliyaani lafoonis ta’ee Xiyyaaraan itti hammaannaan ajajaa waraana Xaaliyaniitti harka hin kenninnu jechuun gara Salaaleetti ful’aan .Akka ibsa maanguddootti uummanni Salaalee Garbii Bultoo Goota Meettaa kana ajjeesuu hin barbaanne. Sabaabni isaa Garbii Bultoo Mooticha Bosee dhufaatin isaanii Salaale waan ta’eef.Yeroo Faranjiin ajjeesuuf barbaadde uummanni isa irraa qabuun itti dhukaasu malee lubbuu isaa ajjeesu hin barbaanne.Akkasumas haadha manaa isaa Ababaa Balaachoo nama guddoo waan tateef yoo inni dadhabu dugda ishee irra godhatti. Shalaqaa Garbii Bultoo fi Haadha manaa isaa Kanas uummanni Salaalee sirba isaatiin mul’iseera. Sirbichis haala kanan sirbama. Hiddaa maraa yaa hiddaa maraa gafarsaa Meettaan dhufee maaltuu harkisoo dabarsaa Buzuu Dafarshaatu harkisoo dabarsaa: Buzuu Dafarshaa gosa Bachoo keessaa balbalaa Hariroo warra Garbii Bultoo waliin gosa(sanyii) tokko waan ta’aniif lubbuu Garbii Bultoo fi miseensotaa warana miidhuu hin barbaannee warri Salaalee.Garbii Bultoo Salaaleettis ta’uu dinnaan iddoo dhalootaa isaanii A/M/Roobiitti deebi’uun obbolawwaan Garbii Bultoo hidhaa turan,akkasumas baay’ee bosonaa keessatti ijoollee dardarri xixiqqoon sanyii Garbii wan ta’aniif akka isaan manaatti hin deebinee warri baandaa fi Fashistii xaaliyaaniin maatii isaanii hundaa rakkisaa turte.fakkeenyaaf Hirkoo Bultoo ,Walee Bultoo, Raggaasaa Bultoo, Zawudituu Bultoo, Shillimee Bultoo, Muluu Bultoo,Atsadaa Bultoo, Siinqee Bultoo fi Shashee Bultoo mana sirreessaa Godina Shawaa Liixaa Magaalaa Ambootti Geessuun waan cinqaa turaniif Uummanni naannoo Garbii Bultoo kadhachuun akka inni harka kennuu godhaniiru.Akka ibsa maanguddootti Garbii Bultoo Faashisti xaaliyaaniitti harka kennuu irra du’a akka filate ni ibsu.Haa ta’uu malee, obbolaan isaa rakkachuu irra harka akka inni kennu jaarsoliin biyyaa harka kennisiisaniiru.Uummanni kanumaa iraa ka’uun yeroo sirbaan mul’isaan akkas jechuun sirbaa turan. Baallammii haami jettee Garbii waami jettee Waamee fidee kunoo Baallammii yaa gugurraa Garbii yaa hunkuraa Garbii kanaa kunoo :jechuun U ummanni Garbii Bultoo qabuun iddoo Birbirsaa Irreessaatti Faashisti Xaaliyaanii waliin harka wal- fuusisuun walitti araarsan.Erga araarri bu’een booda Garbii Bultoo qabuun Magaalaa Amboo yeroo geessan loltoonni Faashistii Xaaliyaanii Magaalaa Hoolotaa irraa jalqabanii hanga Ambo gahutti hiriiraan karaatti yoo eegan yeroo Garbiin Ambo gahu Faashistii Xaaliyaaniin dubbii dubbatan keessatti afaan isaaniitiin Boonoo! Boonoo! Boonoo! Garbii Bultoo jechuun harka walitti rukutuun fudhatan.Faashistii Xaaliyaaniin Garbii Bulttoo erga of bira tursanii booda akka inni magaalaa Shinoo keessa taa’ee jiraatu lafa haadha manaa isaa Aadde Ababaa Balaachoo irratti bakka yeroo ammaa Mana Barumsaa Garbii Bultoo jedhutti mana citaa ijaarsisaniif.Garbiin mana ijaarameef keessa osoo hin turin(hin bubbuliin)Faraanjoota harkaa baduun gara iddoo dhaloota isaatti deebi’un bara 1933tti qabsoo isaa gootota Aanaa Meettaa Roobii waliin bosonatti galuun eegalaan.Isaanis kan akka Aggaafarii Dhaabaa,Gonfaa Geergisii,Hayilee Baaldarasaa, Siwayya Bayyan,Hirphaa Bayyan,Meettaa Guuta ,Raggasaa Dagaagaa,Dabuushee Sarraxoo ,Damee Hurrisoo,Hurgee Bultoo ,Herbaa Bultoo ,Saggaa Dalachaa ,Ayyaanoo Mootichaa,Warqii Daadhii ,Abboyyee Buttaa,Mangistuu Hayila Mikaa’eel,Raggaasa Bulbuula ,Nagii Gondoolee ,Gadaa Fataansaa,Baruu Kabbadaa,Bayeessaa Dabaalee, DagaagaHoraa,Gonfaa Horaa,Damee Badhaadhaa ,Hirphaa Badhaadhaa,Idaa’ee Badhaadhaa ,Ligaabaa Filaa,Hurrisaa Gadaa ,Buttaa Shalaawwee ,Damee Guyyaa ,Dabaalee Bonfichaa,Dabaalaa Shukkaa ,Tulluu Bultoo ,Reebaa Ulataa ,Dabalee Masqalee,Tolaa Heeyyii ,Urga’aa Qorichaa ,Qanyaazmaach Tassammaa Galaan ,Dajjaazmaach Kabbadaa Buzunash, Waaqoo Heeyyii, Haayilee Tasfaa,Dhaabaa Fuullee…fi k.k.f namootaa lola kana irratti akka urjiitti beekaman malee gootonni A/M/Roobii hundaa barreessuun waraqaan kun hin ga’u.kana booda Ummanni naannoo gootummaa sabboontota Aanaa Meettaa Roobii mul’isuuf sirbamaa ture.sirbi kunis Rafarafaa obboo maasii lafa shiroo(x2) Rafarafaa Bultoo Garbii gaafa shinoo(x2) Garbii abbaa gurree Hiikkachiisaa surree Garbii obboleessa Hundee Ababaa wajjiin diinaa muddee Garbii mudhii zinnaaraa Garbii ija boba’aa Faranjii mataa bichee Yaa loluu Garbiin mataa jigsee: jechuun gootummaa saba kana hanga har’aatti Uummaanni naannoo sirbaan dinqisiffannoo isaanii ibsu. Waalaloo kana keessatti: Faranjii mataa bichee Yaa loluu Garbiin mataa jigsee; jedhu kana yoo ilaalle qabatamaan Garbiin mataan isaa Leencaa gama jiigaa fakkataa kanumaa irraa ka’uun dhimmaa dinqisiffannoo rifeensa Garbii ibsa ture Uummaanni.Garbii Bultoo fi gootonni Meettaa wal-qindeessuun bara 1933 ttii Aanaa Meettaa Roobii iddoo gara garaatti waraana Fashistii xaaliyaanii irratti gaggeessuun humna diina lafisuuniiru.fakkeenyaa Qacamaa ,Birbirsaa Irreessaa fi iddoo mishigii ykn shinoo jedhamuutti xaaliyaanoota baay’ee fixanii namoota 15(kudha shan) booji’aniiru,hojiiwwaan naannoo keenyaa hojjachiisuun,dallaa ijaarsisuu ,dhagaa tulchiisuu fi hojii humna hojjachiisaa turan.Garbii Bultoo namoota booji’amaan kana osoo hin ajjeessin waan dhiiseef akkas jedhamee:-Garbii ijji boba’uu Lubbuu baasuu hin roora’uu Dhugaa baasuuf hin qanaa’uu: jechuun ibsamaa ture. Kana booda Garbii Bultoo Faranjootaa 15 (kudha Shan) fuudhanii Hoolotaa geessuun Mootii Abashaa Hayilaa Sillaseetti kennuun Garbiif Hayilaa Sillaseen Aangoo kabajaa Shalaqaa jedhamuu laateefii jira.Akkasumas, goota biyya keenyaa kan taate Shawaareg Gadilee gootota waggaa shan qabsaa’an Aanaa Ada’aa Bargaatti waaman irratti Garbii Bultoo hin argamne. Isheenis kanuma aaruudhaan Mootiin H/sillaasee waamicha Magaalaa Hoolotaattti akka godhu taasifte.Ammas Garbii Bultoo hojii waggaa shan hojjettan himadhaa jennaan himachuu didee faranjoota kudha-shan of duuba hiriirsisuun goofaree isaa leensaa sana harka isaatiin micciiraa mootii H/Sillaasee fuuldura darbe.Yeroo kana Shawaareg Gedilee ilaali kaa ilaali akkatti boonu jechuun mootii akka inni jibbu goote.Haata’umalee, mootiin H/Sillaasee dubbii dubbatan keessatti dhiisi daa’ima waan ta’eefi jechuun bira darbaniif.Aadde Ababaa Balaachoo waan hojjettan himadhaa jennaan injifannoo hunda himachuudhaan akkasumas miilla ishee kan rukutame agarsiisuudhaan mootii fuuldura dabarte…….itti fufaa….. ***Maddi***Hawaasa uummata Oromoo Naannoo MEETTAA’ti….. Beekan Guluma Erena Harvard University 50B Linnaean Street Cambridge, MA 02138 Tel. No (617) 949-6489 Email.beekangulummaairranaa@gmail.com beekanguluma@gmail.com


Addi Bilisa Baasaa Ummata Tigraay Abbaay Tshaayee Dabalatee Namoota 7 Gaggeesse.Muktaar Kadir Ammoo Dura Taa’aa Dh.D.U.O Ta’uun Filatame

Qeeyroo Addi Bilisa Baasaa Ummta Tigraay obbo Abbay Tsaayee dabakate namoota 7 miseesumma koree jiddu galeessaa keessaa kabajaan gaggeesseera. 1.O bbo Abbaay Tshaayee 2.Obbo Teewoodiroos Hagoos 3.Obbo Abbaadii Zammuu 4.obbo Tsagaayee Barihee 5.Adde Roomaan Gabrasilaasee 6.Obbo Tawalda Barheefii 7 Obbo Taklawayin Asaffaa miseensummaa koree jiddu galeessa keessaa kabajaan gaggeeffamaniiru. Addichi murtee kana kan dabarse oolmaasaa guyyaa shanaffaatiin akka ta’e beekameera. Addichi yeroo eegalutti, miseensota koree gidduu duraan gaggeeffaman 17 deebisuun akka filanii fi filaman aangomsee jira. Yaa’ichi filannoo miseensoota koree jiddu galeessaa adeemsisuun xumurama jedhamee eegamaa jira. Sochiin Demookraasummaa Saba Amaaraas obbo Addisuu Laggasafi obbo Yooseef Rattaa miseensummaa koree jiddu galeessaa keessaa kabajaan gaggeessuun isaa kan yaadatamu. Gama biraan ammoo Yaa’iin OPDO-DhDUO Adaamaatti gaggeeffamaa ture, dura taa’aafi dura teessuu ittaantuu dhaabbatichaa filachuun har’a xumurame. Gabaasaan keenya Adaamaa irraa akka beeksisetti, yaa’ichi obbo Muktaar Kadir dura taa’aa dhaabbatichaa gochuun yeroo lammataaf filatee jira; Addee Asteer Maammoo immoo dura teessuu ittaantuu dhaabatichaa gochuun filateera. Yaa’ichi miseesoota koree hojii raawwachiiftuu lakkoofsaan 81 ga’anis filateera. Isaan keessaa immoo miseesnoota koree jiddu galeessaa 15 eeramanii ture.


Iyyata Lammummaa Waajjira Tokkummaa Baqattoota Oromoo Yaman irraa,

Miidiyan adda addaa yaman, Dubbi himaa mootummaa biyya Sa’udi Arabiya guyyaa kamisaa 27/08/2015 maxxansaniin akka gareen Miliishaa Huutii baqattoota 3000 leenjisuun lola biyyattii keesa deemaa jiru irratti hirmaachisaa jiran gabaasuun baqattoota komataa jiru!! http://www.bawabatii.com/news18447.html Sababii kanaan haalli baqattoota Oromoo yaman Gaagama addaa keesa galee jira waan taheef, Waajjiri (TBHOY) Iyyata Lammummaa Gara ummata Oromoo biyya ambbaa keesa jirtanitti Lallabatuun akka rakkina sookanneesaa baqattooni oromoo yemen keesa jiran kana hubachuudhaan gara Hawaasa Oromoo biyya ambbaa keesa jiraatani fi akkasuma gara Waajjiroota dhimmi baqattootaa ilaalu hunddaati beysisuun rakkina keesa jirru kana irraa furmaata hatattamaa nuu barbaaduun Lubbuu Maatii Baqattoota Oromoo Kumaantamaan lakkaawamu Balaa kana jalaa baraartan, Maqaa Baqattoota Oromoo Biyya Yamaniin Kabajaan isin gaafanna, GALATOOMAA, Koree Waajjira Kominiiti Tokkummaa Baqattoota Hawaasa Oromoo Yaman, Taaju Shariif Dura ta’aa KTBHOY Odeefannoo Dabalata, Fb: Tokkummaa Kominiitii Oromoo Yaman,