Hamzaan Maalif badee ture ?  Imalii Gaazexeessummaa koo ni goolabama moo itti fufa ?

Jalqaba Hawaasa koo kan ani akkaan kabajuufi jaalladhu kan toora irraa baduu kootiin na iyyaafataa turtan hundaafi, wantan akka tasaatti badee isin dhiphiseef dhiifama isin gaafadha. Eyyeen anis kan fagaadhe jaladhee miti, wanta na dirqetu na dirqe malee Oromoofi Oromiyaa guutuu biyya koo yaadu irraa hafe hin beeku. Guyyoota kana akkamiin akkan dabarse Rabbii fi anatu beeka. Fageenya koo kana keessatti akkan hedduu isin jaaladhu bare. Dhimma adeemsa hojii keenyaafi dhimma dhuunfaa yeroo heddu ibsuu hin jaaladhun ture. Hardha garuu akka gurraa fi qalbiif ija keessan naa kennitanii na dhageessanin barbaada. Mee Waa hundaafu obsaan dubbisaa! Anaaf gaazexeesummaan oggumma barnootan argatanii oliidha . Gaazexeessummaan anaaf dhugaa hawaasaa dubbachuu, dhibee hawaasa qooddachuu , Ambasaaddera hawaasa ifii tahuu, gaafa inni rakkatu wajjiin rakkachuu, gadda isaa qooddachuu, gammachuu isaa qoodachuu …. anaaf gaazexeessummaan waa hedduudha. Eeyyeen ani gara gaazexeessummaatti kanin seene barnootaan miti. Kaanin itti seene, miidha, hiraarsa , cunqursaa, dararaa hawaasa kootu xiiqii, kutannoofi murannoon akkan gaazexxessaa tahu na taassise malee dameen barnoota ani baradhe damee barnootaa qabeenya uumamaati. Gaafa qabsoon hawaasa Muslimaa jalqabamtu, qaama qabsoo san jalqabe irraa nama tokkon ture. Sochii sana keessatti jalqabaa hamma hardhaatti shoora koo taphataan ture. Dubbiin jabaatee jennaan biyyaan bahe. Obboleewwan keenyas mana hidhaatti darbamani. Yeroon biyya ambaa dhaqqabu gumaachi koo maal tahuudha qaba jedheen dedebi’ee if gaafadhe. Yeroon bitaaf mirga koo ilaalu miidiyaaleen dhimma qabsoo Hawaasa Muslimaa sochoosan, midiyaaleen sagaleefi barruus afaanuma Amaaraa qofa natti tahan. Maarree Uummanni Muslimaa harki 50 oli kan Afaan Amaara hin beekne Ummata Oromootti , kanaaf hanquu guddaa uumame kanaaf fala barbaada Namoota heddu oliif gad barbaadee Nama dhaabbataan wanta kanaaf furmaata kahun dhabe. Obboleewwan BBN fi Fithiih Raadiyoo gubbaa hojjetaniin walitti dhihaadheen Afaan Amaaraa jara wajjiin hojjachuun jalqabe. Akkasummas namoota DY/ Sagaleen keenya haa dhagahamu kadhachuun barruun isaan Afaan Amaaran bareessan Afaan Oromoot hiikuun dhiheessafii nuuf maxaansa jechuun isaan kadhachaan ture. Yeroo sanatti namnii Afaan Oromoon Odeefannoo maxaansu tokkos hin ture , Kanarra kahuun Qabsoon Hawaasa Muslimaa kunu maalidha ? Koreen akkamitti filamani ? Akkamitti jalqabe ? Mootummaan Tarkaanfi akkamit fudhachuu Eegale ? Maqaan koree eenyufaadha ? ….. Gaafiwwan Heddu hawaasaf iffa hin tahin Afaan Oromoon Bareesun dhiheessu jalqabe . Barruu dheeraa gamma DY Sagaleen Keenya Haa Dhagahamuun bahu hunda hordofaa teessoo hin qabu waanan taheef, lafa gangalachaa gara Afaan oromootti hiikuun bareessa inbox ergaafii nuuf maxaansa hawaasa nuuf hubachiisa jechaa ture , jarris wanta barreessinu kanas ni shakku waan taheef nama biraan ilaalchisaa maxaansaa bahan. yeroo hedduu barruu sa’a meeqa dadhabnee bareesinu hin maxansani ture , kana jechuun koo komiif osso hin taane saniinis haamilen koo cabaa hin ture xiiqayye akkan hojjadhu na godhee malee . Kanaan duras Hojiin dhimma Afaan Oromoon kun na waliin deema. Gaafan Boorana irraa Finfinneetti galus fiilmiin dhimma islaamaa irratti rarra’an kan akka Arrisaalaa , Umar Almuktar , Seenaa Ayyuub , Yuusuuf … hundi Afaan Amaaraan jiru. Kanummattuu oromiyaa keessati gurgurama. Hin tahu jedhee Afaan Oromootti deebisee Directera tahe hojjachaan ture. Kinoo hamma hardhaatti Oromiyaa guututti wal dhaqqabeera. Duuba Sagantaan Raadiyoo akkamitti hojjatama kan jedhu ilaaluun jalqabe. Obboleessi tokko akkamit sagaleen akka PC gubbaatti Free Softweer waraabamu na agarsiise. Anis sanuma kahumsa godhee Raadiyoo BBN Afaan Oromoo tokko jedhee oduu Afaan Oromootti hiikee waraabuu jalqabe.Wantan waraabuun hojjatoota BBN’f erguun jalqabe. wol galteen mindaaf sagantaa goones hin ture Ani fedhii kootinin hojjedha. Guyyaa hojii humnaa hojjetaa maatii koo qarqaara. Galgala ammoo Oduuwwan Afaan Amaaraa irraa Afaan Oromootti hiikuun, nin waraaba , Adobe Audition gubbaatti akkamitti edit godha kan jedhu if leenjisaa akkamitti sagantaan mix taha akkamitti finalize taha kan jedhu galgala guutuu You Tube irruma ta’aan bula. Guyyaan hoojii galgalli Raadiyoo yoo baayyate sa’a 2 yoon rafedha . Bakkan sagalee itti waraabu hin qabu. Namoonni ani wajjiin galu lammiwwan biraati. Kanaaf yeroon waraabbii yeroo hirribaa wanta taheef, mana gubbaa baheen biinbiin osoo na nyaattuun waraaba. Nan yaadadha Laptop wanta bitadhuun dhabe liqiin laptop dadhabduu takka bitadhe gaafas, chaarjeriin yoo xuqame sagantaa guutuu qabatee bada.Yeroo heddu sagantaan ani beekumsa malee dhama’aa hojjataa ture narraa bada ture. Sababa kanaanis hirqifadhre boheera. Haa tahutii akkasitti rakkataa sagantaa guyyaa jalqaba Bitootessa 10 2005 / March 19 /2013 keessaa daqiiqaa 9 dhiheesse. Sagantaa sagaleen dhiheessuu dura yeroo muraasaf oduuwwan Afaan Amaaraa gama Afaan Oromootti jijiiruun akka uummanni keenya wan qabsoo kana irra deemu hubachiisuun yaala ture. Hoojiin kun garuu gama hawaasa keenyaa dammaqsuun milkaa’us gareen biraa ammoo Afaan Oromoon hiikuu koo kana kanneen hin jaallatiin dhiphummaa qabda, goosummaatu sitti jira, goosummaan hamtuudha jechuun hedduu na qeeqan. Kan hamma hardhaatti sababa saniin na cufan jiru garuu wanti nama gammachiisu jarri sunis turtii muraasa booda Afaan Oromoo maxxansuu jalqabaniiru. BBN Afaan Oromoo gubbaatti rakkachaa sagantaawwan koo cimseen itti fufe. Baatii muraasaa booda hoojii wajjiin deemuu wanta na rakkiseef Obboleewwan BBN gubbaa jiran doolaara 200 si gargaarra nan jedhani hooji koo kanin dhaabbataan doolara 450 naa kaffalamaa ture dhaabee, hawaasni keenya miidhama guddaa wanta qabuuf garanatti fulleffadhee yeroo guutuu kennee kutanonof murannoon hoojiitti cichuun Obboleewwan biras gurmu taasifatu jalqabe . Wagga 1 fi Baati 5 booda Jara wajjiin deemun jabaatee Sagantaawwan dhimma Oromoof Oromummaa irratti hojjadhuuf seenaa fokkkataa atseewwan Oromoof Muslima irratti hojjetanii dhiheessuun koo obboleewwaniif hin taane ture irra deddeebiin xalayaa akeekachisaa na bareessaa turan. Obboleewwan akka na gargaaraniif siif qacarra baajata ni baafnaaf jedhanii anis biyya irra gama Keenyatti obboleewwan ergan dabarse booda kaffaltii sanis obboleewwaniif raawwachuu waan didaniif, obboleewwan wajjiin biyya ormaatti rakkadhee asiifi achitti osoon cinqamuu anis mana hidhatti darbamee baatii 1 booda hiikame . Sagantaan BBN Afaan Oromoo yeroo dhumaaf kan dalage July 22 / 2014 ttidha . July 25 hamma August 25 Mana hidhaa ture bahe . San booda miidiyaa amma jiru kana Raadiyoo Daandii Haqaa – RDH November 27 2014 hundeessinee hoojitti seenne. Qabsoo gama dhimma Amantaafi sabumma gegeessaa jirru cimsinee daran baldhiifnee itti fufne. Sochiiwwan kana kan gegeessaa ture bifa jaarmayaan osoo hin taane akka dhuunfatti asiif achi fiigaa obboleewwaniif gargaaarsa mindaaf akkasumas baasiwwan adda addaaf wanta nu barbaachisu barbaaduun gateettii koo gubbaatti kufe (yeroo jalqabnu akkasi hin turre gareen nurraa fottoqe akka hoojin sun gateettii koo gubbaatti kufu taasisse). yeroon kun anaaf yeroo akkaan jabaata ture Baati 8 guutu rakkane hamma sadarkaa waan nyaanuf dhugnu dhabnutti . Hoojin gargaarsa barbaadu anaaf haarawa ture Qaamon gateetti koo irratti dhiisani deemanis ittumma cichee obsaan injifannee bira dabaree asi geenye jira . Sagantaa qindeessuuf hojjachuun , oduu qopheeysun obbolewwan muraasa wajjiin kunis anuma ilaallata. Sochiin kun hundi akkaan ulfaataa ture. Yeroon Oromoon keessa dabarse hedduu akkaan ulfaata tahuu wajjiin hojjicha daran itti gaafatamummaan dachaa tahe oli deeme. Qophiiwwan dhimma Amantiif Sabummaa wal cinaa akka walitti hin buune if eeggacha gegeesuun ammo daran ulfaataa ture. Gargaarsi gama mallaqaan jiru hedduu laafaa ture. Obbolewwan minda malee hojjatu jechu ni dandahama yeroo hedduu liqiin tarkaanfataa yeroo garee whataspp irraa obboleewwan keenya biyoota Araba keessa jiran nu gargaaran bakka buusaa deemaa asi geenye. Namoonni akka dhaabbata guddatti nu herregu. Kan deggersa nu gaafatus tokko lamaa hin ture. Namoon keenya hooji keenya dinqisiifatu malee harka issa diriirse gumaacha taasisu hin barbaadani , ani ammo kadhaa nat fakaata , kalattii wa gaafachu kanaan muuxxannos hin qabu ,Imalli hojii kun sadarkaafi beekumsaaf umrii koo wajjiin heddu natti ulfaate dhibee akka sukkaaraf dhibee akka dhiibba dhiigaaf na saaxile. Ergaawwan whatsapp fi telgram irraa hordofuun page gubbas hordofuuf yaada hawaasaa keessummeessuu, bilbilaan kutaale Oromiyaa jiran hundatti bilbiluun rakkoolee jiran hordofuun bilbiluu, oduu bareessuu waraabuu, edit godhuu, sagantaa dalaguu kun hundi namoota halaalaa ilaalaniif laafaa fakkaata. Yeroo qophaahee dhihaatu garuu nama oggummaa kana qabuuf ulfinni isaa maal akka tahe dhiisaa. Sagantaawwan Afaan Oromoo 600 oli dalagneerra. Afaan Amaaras namoota jarri kun hoojii biyya diiguu hojjata jiru, goosummaa faarsu jedhuuf rakkoon saba Oromoo maal akka tahe hubachiisuuf sagantaa Afaan Amaaraa 120 oli dalagneerra. kana huunda meesha gaha malee hojjatta ture . Waa hundaafuu imala kana hunda gargaarsa Rabbii fi obsaan akkasumas deggersa Obboleewwan muraasaan as geenye jirra. Rabbiif haa galatu kaleessa qabsoon kutannoof murannoon beekumsa Gaazexeessummaa malee itti seene, aarsaa hedduu kaffalameen gaaffiin hawaasa Muslimaa koreen mana hidha bahu hamma mummicha minsteraa wajjiin mariachuun deebin isaa kalattii furmaata argatutti ceete arguun hedduu na gammachiisa. Wanta keessa dabarre tokko tokkoon wanta beekuuf kan fayyaa koo na dhabsiise kan maatii ijoollee koof biyyaaf fira fiixa koo irra adda nu kute isadha. Qabsoon Hawaasa Oromoos gulantaa guddaa gubbaa dhaqabdee jirti. Rabbiif haa galatu gama kallattii kanaanis sochiin Team RDH taassise laafaa miti. Boor gaafa bakka geenyu wanta kana kana jennee dubbanu hedduu qabna. yeroo Raadiyoo Daandii Haqaa dhagahuun yakka tahe namoon hidhaman hedduttu ture , dhimma issa dubbachuun hedduu rakkissa ture , Hardha garuu hawaasni keenya rakkoo isaa eessattuu afaan isaa saaqqatee dubbachuu sadarkaa dhaqqabe gubbaa gahuu arguun anaafi garee keenyaf Oromoo maraaf wanta nama gammachiisudha. Akka kaleessa nuti dubbannuuf sana miti hardha eessattuu dhimma isaa dubbachuu dandaha. imala kana keessatti woreegamnii Hawaasnii Oromoo kafalle kan kana jedhamuu mit , lubbuun Qeerroo hedduu darbeera . Anis hawaasa Sagalee dhabeef sagalee tahun qaba jedhe imala hadhaawa Rabbii koof jedhe hoojii , barnoota , maati , Fayyaa koo hunda boodatti darbee hamma dandeettuu kootii wantan gumaachuu dandahu gumaachuuf carraaqqaan ture . Ani akka nama tokkootti hedduu xiiqawaadha. Kutannoofi murannoo jabaan qaba , dhugaafin jiraadha , dhugaafin du’a. Sagalee koo gad qabe yoon dubbadhe kan dhugaa hawaasa koo dhoksen natti fakkaata .Haamileen koo yeroo kamuu Tokkoodha . oli hin kahu gadis hin bu’u , maalif akkan hojjadhu wanta beekuf . kaleessa gaafa Namni Tokko Qoftii like fi share godhus tahe hardha kumaan share godhus Ana biratti tokkomma , wantii guddaan na dhiphiisu Nama meeqatu dhagahe kan jedhu osso hin taane Ani maal hojjadhe kan jedhu qofa wanta taheef Haamileen koo Achumma jirti , xiyeeffannoon koo hojjachuu qofa irrattiidha . Dhugaa Saba koo Dubbachuu koo qofan ilaala . Ani nin dalaga Rabbiin koo Hawaasa koo bira akka dhaqabsuun kadha ture . Duuba haala kamii keessattuu imala waggoota dabran 6 kana keessatti yoon dhugaa hawaasa koo dhoksee jiraadhe Rabbiif hawaasni koos dhiifama naaf haa godhanuun kajeela. Yoo wanta dandahu hamma beekumsa kootii gumaachee jiraadhe tahu Rabbiin milkii hawaasa koo yoomuu na haa agarsiisuun hawwa , mindaan ykn jazaan guddaan Rabbi irraaayi. Yeroo ammat Miidiyaalen biyya keessa jiran dhugaa hawaasaa dubbachu jalqabuun anaaf hedduu gammachuu natti uumee jira. Eyyeen akka Raadiyoo Daandii Haqaatti kana arguu keenyaaf gammachuu gudda qabna. Wanti guddaan dhugaan Oromoo yeroo kamuu muldhachuu qabdi akkasumas cunqursaan Amantii dhaabbachuu qabdiin ejjennoo keenya maraadha. Hawaasni keenya yeroo hammaatti kutannoof murannoon qabsaawaa jira.Nus yeroo ammaa kanatti dhugaa jiru dubbachuu keenya irratti kan nu ukkaamsuu barbaadu akka jiru dhoksu hin barbaadu. Diina fagoo osoo hin taane, manuma keenya keessaa yeroo dhugaa dubbannu yeroo maaf dubbatta biyya diigaa jirta jedhamu irra dhaqqabeera. Nuti biyya diigamtu arguun hawwii keenya miti. Dhugaan Oromoo yoomuu biyya diiga jennee hin amannu. Biyyuma keessaa Mootummaaf obsuutu barbaachisa kaleessas du’aa turre du’a kana hedduu hin dhaadhesinaa kan jedhus tokko lamaa miti hamma Abba Gadatti. Imala qabsoo darban keessatti guutummaan guutuutti diinaan wal falmaa turre. Hardha garuu Obboleewwan wal jaalannuuf wal kabajnuuti Afaan walitti deebi’unis argameera. Kun ammoo ana biratti hedduu jabaata. Kanaaf dhaabbattani waan deema jiru xiinxaaluun gaaridha jedheen yaada. Waa hundaafu anis akka nama dhuunfatti imala waggoota 6 kana keessatti kufaa kahaa asi geenyerra. Dhibeenis keessa koo laaffisaa deemaa jirti. Oggeeyyiin fayyaa waggaa sadii duraa kaasee baatii 1 fi 2 boqqonnnaa fudhachuu qabda jedhu, ani baatii miti guyyaa takkas qalbiin too osoo Oromoon du’uu boqqonnaa fudhachu hin dandeenye. Maaykii kana qabadhe dhugaa Oromoo lallabaan du’a jedheen murteesse. Kanaafis yeroo hedduu of wallaaleen Hospitaala ciisaan bahe. Yeroo hedduu qofaa koo jiraatuu wajjiin hoojiin liqinfamee beelawew kufaan ture. Dhibeen sukkaaraa tun hamtuudha. Namni na bira jiraate na tohatu jiraatuu dhabuu wajjiin dawaas sirnaan fudhata hin turre . Wanti na cinqu sagantaa qofaa miti mindaan hojjataa, kiraan manaa, baasiwwan hunduu baatiin yoo dhufani anuma ilaallatu. Hoojin Sagantaa direct godhuuf wanti hunduu anuma irratti rarra’u. Wanta kana ifirraa hirdhisuuf yaaliin ani hin godhiin hin jiru. Hayyootta biyya keessaf alas heddu dubbiseera Garuu milkaawuu hin dandeenye. Kana hundaaf rakko gudda kan tahe studio dhaabbata dhabuudha. Hojjettoota hundaan kara internetaa qofaan wal qunamna, anaaf ammoo kana hunda hogganuun heddu ulfaata ture. Yeroo waggaa 7 dhaqqabuuf sirnaan boqodhe rafee hin beeku. Kunis dararaa gudadha. Ijoolleen dhalatte hamma gurguddatanii abbaa yoom dhufta? jechuun jeequmsa xiinsammuu namatti kaasa , cinqamni Abboofi Ayyoos nama darara. Waa hundaafuu imalli kun haala kanaan yoo itti fufame hawaasa koon tajaajila osoon jedhuu ifii koos dhabuufin jira. Akka karoora kootti haala kanaan ammaa booda itti fufama jedhee hin yaadu. Miidiyaan kun qabeenya hawaasaati. Gamma institution / dhaabbataatti jijiiramee Finfinnee galee hawaasa isaa tajaajiludha qaba. Miidiyaan kun Hamzaa wajjiin akka hin duune hojiin irratti hojjatamuu qaba jedhen amana. Hamzaan Kufee kahee obboleewwan if qaban muraasa wajjiin asiin geenye jirra. Oromoo koo !! Miidiyaan kun qabeenya kooti yoo jette atumti biyyatti galfadhu guddifadhu. Lakkii imalli hammaa ammatti gootan gahaadha Rabbiin kanuma barakaa haa godhu yoo jettanis nuuf gammachuudha. Anis yoo xinnaate ijjoollee koof maatii koo torbee tokkoof yoon arge natti tola . Barnoota koos hedduu itti fufuun barbaada. Imalii Gaazexeessummaa koo kan gulantaa jalqabaa kana fakkaata. Akkuma isiniin jedhe imalli itti aanu Miidiyaan kun gateettii koo irraa buhee gama dhaabbataatti jijiiramee yoo deeme na gammachiisa. Dhumma irratti Qaamota imala kana keessatti osso na hin hifatin nu cinaa dhaabbacha turani galatoonfachu barbaada Jalqaba Rabbii koo kan imala Qabsoo ummata koo keessatti shoora kana akka taphadhuuf dandeetif obsa naaf kene galatoonfachuun ana irratti dirqamaadha . Itti aansuunis haadhaafi Abbaa koo kan akka ilma sabaaf yaadu ilma dhugaa dubbatu godhanii na guddisaniif hedduun isaan galatoonfadha. Haadhaaf Abbaan koo Hojjatoota mootummaati. Abbaan koo Ijoolummaa irraa akkan waa dubbisu na jajabeessaa ture. Hojii humnaas na hojjachiisaa ture. Yeroo sanatti hameenyattin fudhata ture. Garuu obsan hardha qabuuf Ijoolummaa kootti jireenya cimaa keessa darbuun koo na gargaare jira. Abbaan koo waggoota 40 dhaqqabaniif raasa Goodina Booranaa keesssa aanaafi gandoota hedduu keessa naannawuun Ogeessa fayyaa Beeylada tahuun hawaaaa tajaajilaa ture. Gandi Booranaa isa hin beekne jira jedhe hin amanu. Haati koos sadarkaa waajjira Qonnaatii , Itti Gaafatamtu dhimma Dubartii hamma haadha Seera taatee Goodina Booranaa Aanalee heddu keessatti tajaajila jirti. Ijoolummaa irraa haala gaarii qabaadhee akkan guddadhuuf hedduu naratti ifaajaniiru. Abbaan koo Hojii Qofat amana dubbiin kaadire / waltajjii OPDO Issatti hin tolu , bakka magaala keessa tahe isaani wajjiin wolgahii taahu Baadiya deeme Loon Boorana Dhibaman woldhaanu filata , Siyaasa OPDO Dur gegeessan sun Hin jaalatu , Haati koos Dhugaa irratti cichuun beekamti Maati kana giddu bahe anis Rabbiin umrii isaanii naf haa tursu. Manguddoota Boorana Aadaf duudha safuu Barsiisani nu guddisani dagachus hin dandahu , Qabsaa’ota kaleessa Roorro didan falmii mirgaaf Qabsaawwani woreegaman huundas Qabsoo keessatti jabeenya wanta nuuf tahaniif isaanis Rabbiin haa Araramuuf jechuun barbaada . Akkasummas Haadha Manaa koo rakkoo hunda keessatti kan na wajjiin dhaabbatte , miidiyaa kanaaf yeroof qabeenya ishee hunda dabarsitee kan naaf kennite na wajjiin dhaabbachuu qofa miti, itti gaafatamummaa abbummaa koos narraa fudhattee ijoollee koo bakka lamaan keenyaa buutee guddisaa jirtus hedduun galatoonfadha. Dhugumatti maatii RDH hunda irraa galata qabdi. Isheef ijoollee koos Rabbiin haa tiksu. Akkasumas Gaazexeesitoota RDH Imala jalqaba irraa kaasanii mindaa maleefi mindaa quufsaa hin taanen nu wajjiin dhaabbata turani, kan hin dadhabne , kan hin hiifanne , Abu Mrwan Mohammed , Bakkalcha Barii fi Ka’ab Isma’iliin hedduu galatoonfachuun barbaada. Osoo Obboleewwan akka isaanii nu bira hin jiran tahee imalli kun daran cimaa ture. Akkasummas obboleewwan kutaa teekinkaafi hoojiwwan biroos nu gargaaraa turtan duratti tarkaanfachuu dadhabdanii karaatti haftani hundi galatoomaa. Obboleewwan garee Whatsapp gubbat deegarsa RDH taassisaa hamma hardhaatti nu wajjiin jirtaniif kan nu jalaa haftan hundis galatooma jechuun barbaada. Xaari fi ifaajee keessan malee asi dhaqabuun heddu jabaata ture. Akkasumas Ulmaa’onni Hayyoonnni / Activistooni / sagantaa RDH irratti dhihaatuun ibsa adda addaa kenbaa turtan hundi galatoomaa jechuun barbaada. Hawaasni keenya Kan waggoota 6 darban odeefannoo nu kennuun nu wajjiin hiriiraa tures galatoomaa jechuun barbaada. Kan yeroo odeefannoon dogongoraa nu dhaqqabu nu qajeelchaa turtanis galanni keessan nu biraa guddaadha. Kan yeroo nuti jabaannu haamlee nutti hortaniif kan yeroo nu laafnes nu goorsitan hundi galatoomaa jechuu barbaada. Imalii keenya itti aanuu maal akka tahu qabu kan murteesu deebi hawaasa keenyati. Ammas ani akka nama tokkotti Obboleewwan RDH biroos yeroo kamuu caalaa imala itti aanu irratti bakka barbaadamnetti dhihaannee itti fufuuf qopheedha. Imalii Gaazexeessummaa koo ni goolabamma moo itti fufa ? RDH Itti fufti moo Asumma irratti Imalii ishee goolabamma gaafi jedhuuf deebi Hawaasa keenya irraa Eegna . Oromoo koo naa jiraadha !! Ulfaadha !! Dagaagaa !! Muldhadha !! Obboleessa keessan Gaazexeessaa Hamza Borana


Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?  – Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –

Berhanu Hundee Kutaa Diigdamiishanaffaa Dirree siyaasaa babal’isuu fi dhaabbilee mormitootaa (akka haaraa jedhamutti morkitootaa) wajjin marii godhuuf tattaaffiilen Muumicha Ministaraa (MM) Dr Abiyyiin calqabaman kan jajjabeeffamuu qaban ta’anillee, haalli yeroo ammaa Oromiyaa keessatti mul’atu baay’ee kan nama gaddisiisu qofaa osoo hin taane kan hedduu nama yaaddessuu dha. Keessumaayyuu wanti lixa (dhiha) Oromiyaatti ta’aa ykn godhamaa jiru baay’ee kan nama yaaddessu bira dabree saba Oromootiif qaanii guddaa dha. Maaliif yoo jedhame, uummatni Oromoo biyya tasgabbeessuu fi ijaaruu akka danda’u Addunyaatti agarsiisaa yeroo jirutti naannoo isaa keessatti rakkoon akkanaa uumamuun hedduu nama qaanessa. Rakkoolee kana eenyutu uume? Badii godhame fi lubbuu lammiilee galaafatamaniif eenyutu ittigaafatama? Barreeffama kutaa kanaa keessatti gaafiilee kanatti xiyyeeffadheen yaada koo ibsuu yaala. Warri dhiha (lixa) Oromiyaatti rakkoo uumanii, lubbuu lammiilee galaafatan kun eenyu? Eenyu maaliif rakkoo akka uumu dhimma xiyyeeffannaa argachuu qabu waan ta’eef, akka tilmaama kiyyaatitti yaadan qabu osoo hin ibisin dura, wanti tokko beekamuu qaba. Akka dhagahamaa jirutti humnoota garee sadiitu naannoo kana keessa socha’aa jiru. Wayyaaneen maaliif akka rakkoo uumtu hundaafuu ifa dha jedhee waanan amanuuf, asirratti waa baay’ee jechuu barbaachisaa miti. Humnoota garee lamaan hafanirratti garuu yaadan qabu ibsuun barbaada. Asirratti wanti ani dubbistoota barreeffama kanaa hubachiisuu fedhu, ani garee tokko deeggaree kan biraa balaaleffachuuf akkasumas jaarmayaa tokkoof dubbachuu osoo hin taane, yaada dhuunfaa kiyyaa ibsuufani. Ka’umsa yaada kiyyaattif akka ta’u, waan tokko yaadachiisuun barbaada. MM Dr Abiyyi yeroo gara Asmaraa/Eertiraa deeme sana jila ABO kan Obboo Daawud Ibsaatiin durfamu wajjin marii godhee akka ture himamaa ture. Isuma sana wajjin walqabatee natti fakkaataa, ABOn labsii dhukaasa dhaabu baasee ture. Marii calqabame sana ittifufanii karaa nagaatiin furmaata barbaaduuf natti fakkaata. Mariin sun yeroo ammaa maalirra akka jiru beekuu baadhullee; marsaalee tokko tokko fi Face Bookrratti waa baay’eetu argamaa jira. Mariin ABO wajjin calqabame kun OPDO akka hin gammachiisini fi sababa kanaan dhaaba kana (OPDO) keessatti tarii gareleen adda addaa akka uumaman odeeffama. OPDOn akka ABOn biyyatti deebi’u hin barbaadu jedhamas. Kanaaf ragaa ta’uu kan danda’u, barreeffama mata dureen isaa “Shanee fi Wayyaanee Lakkoolee Hammeenyaa!” jedhu tokko bilisummaa.com irratti dubbiseen ture. https://bilisummaa.com/shanee-fi-wayyaanee-lakkoolee-hammeenyaa/ Kaayyoon barreeffama kiyyaa ilmaan Oromoo jidduutti olola fi rakkoo uumuuf osoo hin taane, waanan barreessu kanaaf ragaa qabatamaa ta’uu akka danda’u hubachiisuufi. Shanee fi Wayyaaneen lakkoolee hammeenyaa ti waan jedhameef sababa isaa abbuma barreeffama sana dhiyeesseefan dhiisa. Garuu kan na dinqe, yeroo ammaa mootummaan Itoophiyaa nagaa fi araara buusuuf ABO wajjin mariin calqabame yeroo jedhamee himamaa jirutti, maaliif ABO warra Shanee jedhamee yaamamurratti duulli akkanaa kun godhama? Moo Shaneen isan jedhan kun garee biraa ti laata? Karaa biraatiin immoo, kanaaf ragaa qabatamaa qabaachuu baadhullee, MNO WBOrratti duula godhuuf akka karoorfates ni haasa’ama. Egaa, walumaagalatti karaa tokkoon marii barbaadaa ykn hoggantootni ABO akka biyyatti galan yaamicha godhaa; karaa biraatiin garuu ABO/WBOrratti duula gara garaa banuun maaliifi? Yoo uummatni nagaa rasaasaan dhumu, kana eenyutu itti gaafatama? Ani akka yaada fi ilaalcha ykn hubannoo kiyyaatitti, OPDOn dhugumatti hoggantootni ABO gara biyyaatti akka deebi’an waan barbaadan natti hin fakkaatu. Sababni isaa immoo, Hoggantootni ABO biyyatti deebi’anii uummata Oromoo bal’aa jidduutti yoo argaman, uummatni guutumaa guututti isaan duuba hiriiruu waan danda’uuf, kun OPDO biratti sodaa guddaa uuma. Jiraachuun OPDO fi egereen isaatuu gaafii keessa gala jechuu dha. Dhugaan hunduu hubachuu qaban, OPDOn jaarmayaa walaba taatee, uummata Oromootiif ijaaramtee miti. Dhaaba Wayyaaneedhaan ijaaramtee, fedhii isaanii guutaa ture dha. Kuni olola osoo hin taane, waan seenaan ragaa bahuu dha.Kanaafuu, ABO wajjin walbukkee dhaabbattee uummata Oromoo keessa jiraachuun ishii waanuma hin yaadamnee dha. Haa ta’u malee, OPDOn uummata Oromoo bal’aa biratti fudhatama argachuu kan barbaaddu yoo ta’e, tokkoffaa ABO diina godhattee laaluu fi isa dhabamsiisuuf yaaluu dhiisuu; karaa nagaatiin taa’anii waliin mari’achuu; WBO dhabamsiisuuf duula calqaban kana dhaabuu. Lammaffaa, Oromiyaa walaba taatu ijaaruudhaan kan mormanillee yoo ta’e, imaammata ABOrratti waliigaluu. Innis xinnaatee yoo xinnaate mirgi hiree murteeffannaa uummata Oromoo kabajamee; uummatni bal’aan kun galii isaa isa xumuraa fi egeree isaa ofumaaf akka murteeffatu taasisuu. Qabxiilee lamaan kana hojiirra oolchinaan, OPDOn ABO wajjinis ta’ee uummata Oromoo bal’aa wajjin araaramuu dandeessi. Yoo kana hin goone fi akkuma amma itti jiran kanatti duula kana ittifufan, ammaaf yeroodhaaf miidhaa goddaatu uummata keenyarras gaha malee, booda garuu kan dhabamuuf deemu ABO osoo hin taane, OPDO Wayyaaneen ijaarte kana dha. Kun olola osoo hin taane, waanuma arguuf deemnuu dha. Dhumarratti, WBOn gaachana uummata Oromoo ti; abdii bilisummaa fi egeree saba kanaa ti. WBO ammaaf laaffisuu ta’a malee isa dhabamsiisuun waan danda’amu natti hin fakkaatu. WBOn bilisa baasaa dha malee uummata isaa miidhuuf manaa hin baane. Kaayyoon isaas kanaa miti. Yoo waraanni irratti banamu ofirraa ittisuun dirqama isaa ti. Haa ta’u malee, naamusa eeggatee socha’uu fi hanga danda’ametti uummata nagaa keessa seenee diina wajjin walitti dhukaasuun balaa waan fiduuf kanarratti ofeeggannoo godhuun dirqama ta’a. Yoo uummata keessatti dhukaasni baname, humnoota lama kan walitti dhukaasan qofaa osoo hin taane, humna hin beekamnetu keessa galee, uummata keenya fixa. Wayyaaneen isa kana barbaaddi. OPDOn immoo isa kana sababa gootee, WBO maqaa xureessuu fi uummata biratti akka balaaleffatamu godhuuf carraa argatti. Kanaafuu haala kana keessatti ofeeggannoo cimaa barbaachisa. Hanga dhimma biraatiin walitti deebinutti nagaan turaa! Ulfaadhaa!


Hamzaa Booranaa; Dhimma Saba keenyaa dhimma dhiigaaf lafee keenyaa akkamitti dhiifna?

Barruu Dheera 2 ffaa Qabadhee dhufuu kootif Durse dhiifamma Gaafadha , Obsan Dubbissa RDH maalif hamma ammaatti gargaarsa gahaa Hawaasa ishee irraa dhabde gaaffiin jettu deddeebitee kahaa jirti anis qabxii kana irraa mee xinnoo haa ibsuu: Akkuma beekamu miidiyaan kun kalattii lama qabdi, dhimma Amantiifi dhimma Saba keenyas qabannee sochoona. Kun ammoo akka hin gargaramneef karaa hedduu saaqe. Leellistoonni dhimma amanti xinnaa hamma sadarkaa sheekaatti maaliif dhimma amantiifi siyaasaa wal keessa laaqxa ? Lamaan kessaa tokko filadhu!, amantii keenya maqaa hin yakkiin, akkamitti namni hordofaa amantii kana hin tahiin Sagantaa miidiyaa Islaamaa irratti dhihaata ? jechuun duulli bifa kanaan deemaa ture murna hawaasaa hubbannoo baldhaa hin qabne hedduu nurraa gaga’eera. Gama kaaniin dhimma amantii keenyaa akka nuti dubbannu kanneen hin barbaadne qaamni biraas jira.Oromoo amantiin waliitti buusuuf sochootu kan jedhus xiqqoo hin turre. Propogaandaa kana sodaatanii kan nurraa fagaatanis laayyoo miti. Amantiin kun kan keenya. Akkamitti dhiisnaa? osoo maqaa Amantiitiinn namni keenya ajjeefamuufi hidhamuu akkamitti caldhiifna? Qaamonni tokkummaa uummataa hin barbaadne osoo hordoftoota amantaa biraa obboleewwwn keenyaa waliin walitti nu buusuuf shira guddaa xaxanii socho’aniitti osoo laalluu akkamiin callisna? Sababa Mootummaan wayyaanee harka isaa dhimma amantii keenyaa keessa galfateef, kana irra darbuunis sababa hordoftoota amantaalee biraa waliin walitti buusuuf socho’eef, addabaabaayiittis baanee Miidiyaa keenyaa RDH’nis gaaffiin keenya gaaffii seera qabeessa gaaffii mirga amantaa dha malee gaaffii Mootummaa Islaamaawaa dhaabuu miti jechuun falmanneerra. Kana gochuu keenyaan ammoo shirri jarreen xaxan guutummaatti fashalaa’eera. Dhimma Saba keenyaa dhimma dhiigaaf lafee keenyaa akkamitti dhiifna? gama hundaan mirgii keenya kabajamuudha qaba. Akka sabummaa keenyaatti mirgi keenya nuuf kabajamee akka amantiitti ammoo amantiin keenya yoo sarbamne ammas kunis rakkoo biraati. Kanaaf hundi wal hin rukkutu hunduu sochii gaaffii mirgaati, hordoftoonni Amantaa kirstaanaa lakkoofsaan hedduu ta’an sagantaa RDH gubbaatti beekumsa isaanii dhangalaasaa turan, diinni gargar nu fageessuu yaala, nuti ammoo garaagarummaan amanti miidhagina keenya malee madda rakkoo keenyaa miti! jennee walitti dhiheenyaan hojjanna. Obboleewwan keenya Kirstaanaas miidiyaa Amantii dhaabbattanii mirga saba keenyaafis akka falman ni jajabeesina. Amantii isaanii barisiifachuu mirga guutuu qabu nuus akkasuma., Ahbaashii humnaan mootummaa wajjiin taatee duula nuratti labsitee, nu cuuphuu ishee balaaleffanne malee, manneen barnoota isaanii keessatti yaada isaanii barsiifachuu hin mormine. Rakkoon Obboleewwan keenya Kiristaanaas nu ilaalata, biyya san wajjiin qabna, dhimma isaanii ni dubbanna, jarris dhimma keenya irraa akka dubbattan ni afeerra. Biyya waliin qabnu keessatti akkamitti fidamaa? Rakkoon Hawaasa keenyaa furmaanni maali? Diinni karaa hedduun walitti nu buusuuf deema, akkamitti irra aanna? Mariiwwan jedhan daangaa, gosaaf Amantii kamuu tarkaanfane ni marsiifna. Kallattii biraatiin deggersa dhabuu keenyaaf sababa kan tahan keessaa Obboleewwan Amantii kanaa kan wajjiin hordofnu kan lakkoofsaan muraasa hin tahiin sadarkaa dhuunfaa hamma garee ijaarratanii yeroo nuti beelawaa dararamaa sagantaa dalagnutti duula maqaa balleessuu nurratti banuu isaaniitiin. Ani akka nama dhuunfaatti dhimmota maqaa balleessi akkasiif bakka kennuun deebii hin kennu. Namoota Na Abaara turnitu jira , dhaaddannoon ajeechas laafa hin ture. Garuu Duuli Qindaawwan sun Summii hamaa lafa keessati gad dhaabus Qaamon Hawaasa keenya irra hedduun kan gamma toora Whatsapp jiru cichoominna hooji keenya ilaalun Duuli sun Duula qajeela akka hin ture mirkaneefachu dandahaniiru . Kan biraa ani nama ifatti mul’adhee hawaasa keessa socho’u miti. Osoo akka namoota biratti iffatti bahee muldhadhee rakkoo jiru ibsuu nan dandaha ture garuu ani akkiif bakki jiraadhu nageenyummaa kootif mijataa wanta hin taaneef dhokkadhee hooji koo hojjachuu qofa irrattin ciche. Waggoota 7 tahaniif yeroo 10 oliif mana jireenyaa koo jijiiraa jiraachaan jira . Mana koo keessaa bahee hin beeku hiriyyaa qaamaan wal qunnamee waliin haasahu hin qabu. Uummanni keenya fuula koo arguu barbaada. Gaafin hedduus naaf dhihaataa anis bar akka dargaggoo tokkootti osoo suuraan koo maxxansee natti tola ture garuu kaayyoo qabna , kaayyoo keenya galma osoo hin gahiin karaatti hafuun hin barbaachisu , nageenyummaa keetif enyuyyuu caalaa xiyeeffannoo kennuutu barbaachisa. Gaazexeessaan anaa wajjiin waggaa 4 oli hojjate na arkee hin beeku. Hundi jaraa na arguu barbaadu, guyyaan muldhadhus fagoo natti hin fakkaatu. Qabsoon miiran hin taatu, tasgabbiif xiinxala gad fagoo barbaada. Kanaaf nafsiyyaa kee if keessatti ajeessuutu barbaachisa. Kalattii biran ammo gargaarsi RDH akka gabaabbatu kan taassise ifatti deggersa nama gaafachuu dhabuu dha jedheen amana. Deggersi akka nu barbaachisu nin amana garuu nama gaafachuu nin qaanfadha. Akkan nama dhiphiseefi rakkisetti natti dhagahama. Kanaafis yeroo tokko lama qabeenya qabu gurguree itti xuruuradheen jira. Ani akka kootti kan yaadu maalo Oromoon wan ani hojjatta jiru kana arga hin jiru? yoo arga jiraate maalif nutti caldhisaa? gaafa hoojii keenyatti amane nu haa gargaaru jedheen amanan ture. Garuu uummanni keenya akka isa gaafatu barbaada . Nama gaafachu irraatti muuxxannoo dhabuun keenyas nu miidhera . Waa hundaafuu barruun dura bareesse hawaasa koo bira naaf dhaqqabuu isaatiif na hubachuu keessaniif nu jajabeessuu keessaniif hedduu isin galatoonfachuun barbaada. Ani hardhas boorus ilma sabaati. Sabni keenya bakka na barbaadu kamittu argamuuf qophee dha. Gaazexeessitoonni RDH’s akkasuma. Haalli keessa dabarsine hadhaawadha. Hadhaan kun ammo boodi isaa mi’aawaa akka tahu abdiin qaba. Hundi keenya jabaachuu qabna yoo jabaanne gahee keenya akka dhuunfaatti kan baanu yoo taate tabbi nuti hin baane hin jiru. Bu’aa bahii walxaxaa RDH dabarsitee as geesse dhagahuun akka hedduun keessan gadditan argeera. Hamilee nutti hortaniifis galatoomaa. Gama biraan ammoo kan yeroo dheeraaf cabuu fi dhabamuu keenya hawwaa turan gammachuu isaanii keessoofi ala kanattis ibsataa jiru. Obboleewwan saniifis ammas waan cabne hin seehina okkolaa fi gabaabina argame, Oromoo keenyatti himannee Oromoo keenya irraa deebii eeggataa jirra. Fedhii Rabbiitiin ni deebina. Dhugaan hawaasa keenyaa nu wajjiin jiraataa ture ammas inuma jiraata hin cabu isaaniin jenna. Oromoo Koo amma haalli fayyaa koo waldhaansa fudhataara waan taheef haala gaarii irra jira. Bakkuma jirtanitti Rabbii keessan na kadhaa. Obboleewwan nuuf tumsuuf jecha hardhaafi kaleessa sochii jalqabuuf karoora guddaa qabaachuu keessan nuuf ibsitan hedduu hedduu galatoomaa jechuun barbaada. Dhugaa Rabbii Comment 1500 oli ilaaleen jira. Ergaawwan Whatsapp 500 oli keessumeseera. Messenger gubbatti ergaawwan 400 oli tahan keessumeesera. Jaalalliifi kabajni uummanni koo anaafi Miidiyaa RDH’f qabdan guddaa tahuu hubadheen jira. RDH’s akka duratti deemuuf hawwiin fedhii isin qabdan hedduu haamilee kan namatti horuudha. Oromoon miidiyaa hedduu qabaachudha qaba. Obboleewwan hooji miidiya gubba jiran kan karaa haqaan dhugaa hawaasa keenyaa roga hundaan baasuuf socho’an jajjabeessuun barbaachisadha. Oromoon RDH 100/100 gama Gulantaa itti aanuutti guddisuuf tarkaanfachiisuuf akka fedhii qabu hardhas kaleessas argeera. Hooji kana bifa qindaawaan qaama tarkaanfachiisuti barbaachisa waan taheef osoo qaamni ijaarame tokko as gad bahee gaaridha. Hamma hammaatti Obboleewwan xiiqaawoo kan rakkoon keenya isaan madeesetu akka dhuunfaatti sochii gubbaa jira. Biyya keessaa gareen Ustaazotaafi hayyootaa osoo dhimma kana itti gaafatammummaa fudhatani itti seenan yaadni jedhus hedduu dhihaataa jira. Nuus deebii isaanii ilaaluun kan hawaasa keenya beeksifnu taha. Obboleewwan ammas gargaarsa gochuu barbaadan kalattii whatsapp gubbatti obboleewwan ijaaraman jiru waan taheef achittis dabalamuu ni dandeessu. Kutaalee Oromiyaa keessatti koreen ijaaramee gargaarsi aanalee fi magaalota hedduu keessatti tumsi RDH akka taassifamu yaada kaasuun obboleewwan wal ijaaraa jiran akka jiranis hubbanee hedduu gamdneerra . Yeroo dhihoottis RDH Laakofsii herregaa bankii Oromia international bank , OCB Bank hooji gamta Oromiyaa , Bank Daldalafi Awwash banks akka isin beeksinuuf obboleewwan sochii gubbaa jiranis agarree hamileen nu kaate jirti. Rabbi Gaditti Oromoo osoo qabnuu abadan hin kufnu !! Miidhamni keessa dabarre laaftuudha. Qeerroon keenya lubbuu isaanii qaalii deebii hin qabne Oromoof Oromiyaaf kennaniiru, hedduun miilaf harka, ijaafi qaamaa isaanii biro dhabaniiru. Gulantaa kanaan yoo ilaallu teenya kun hedduu laaftudha. Wanti hanqate jiraatus gammachuu hawaasa keenyaa hardha argaa jirru arguuf carra argachuun keenya laafa miti. Kan carara kana hin argatiin hedduutu jira wanta taheef. Miidiyaan RDH Rabbi jalatti gargaarsa Uummata Oromootiin kayyoon keenya Baldhaaf dheera galmaan gahuuf, koree Boordii hayyootaatiin utubamtee fedhii Rabbiitiin gara dhaabbataatti ni guddatti!! Yaa Ummata keenyaa tokkummaa Jabeessaa ! Milkii hardha argame tikfannee wanta nu hafe argachuuf qaroominaa fi abshaalummaan duratti tarkaanfachuutu barbaachisa. Oromoo koo naa jiraadha !! Ulfaadha !! Dagaagaa !! Muldhadha !! Obboleessa keessan Gaazexeessaa Hamza Borana Galatoomaa!!


SEENAA GABAABDUU  MAGARSAA ODAA (Abdii Habiibee)  1959 – 1976

Hagayya 04, 2018 Abbaa Urjii tiin Arra, qabsoon bilisummaa ummata Oromiyaa sadarkaa abdachiiftuu fii haala if duuba itti hin deebine geeyse jirti. Kan kana mirkaneeysu, murannoo fii cimina lammii ti. Murannoon baroota lameen dabran hoogganumma qeeyroo tiin hawaasichi agarsiise seena qabeeysaa fii kan baroota dhufaa jiruuf dinqifamu. Ciminni arkame kan humna diinni lammitti bobbaasaa bahe jalaa bilisoomsanii, isaanuma, diinatti bobbaasuu ti. Diinni numaan nu cabsee aangoorra turuun waan seenaan ibsu. Haalli diinni ummata keenya gaachana godhachuu, kan harqoota gabrummaa jalatti kufuu fii baroota dila kana jalatti buluu tiif sababa. Kana hubachuun, qabsoon, warra Wayyaaneen meeshaa godhachaa baate jalaa baasuuf godhamte, gaafa galma isaa rukutetti, seenaa qabsoo bilisummaa keessatti tan gulantaa addaa dhunfattu taati. Namoota diinni lammii isaanii tiin duuydaa garaa mudee, ijaa fii gurra godhatee kittillayyomfate, jalaa baasuurratti, arraa fii kalees, qabsoo cimtuu tu gaggeeyfame. Bobbaan karoora kanaa, yaruma hundaa, qoma bal’ina biratti murannoo fii wareegama barbaaddi. Qabsaawota haala kanaaf qophii tahaaniin, qabsoon dhihotti gaggeeyfamte, yaroo gabaabduu keessatti, qarayyoo diina jaamsitee – dhagayaa duuchitee, hegeree halaala turte, arra, hiixata harkaa bira fiddee jirti. Lammii beekaa ykn wallaalaan dinaa waliin dhaabbatan mooraa qabsootti harkisuun, yaruma hundaa huu, bobbaa bu’aa buuftu. Tuni, arrarra kalee, gaafa amniti qabsoo bilisummaa dukkanaa, tan wal’aansoof guca taatee xurree ibsite. Haala kanaan, qabsaawota daandii wal’aansoo tan ganamaa saaqaniif, angafni, Magarsaa Odaa ykn Abdii Habiibee ti. Magarsaan, abbaa isaa Habiibee Mahammad Umarii fii aayyoo isaa Xayyibaa Usmaa’il Nuur irraa Baha Oromiyaa, Konyaa Oborraa, Magaalaa Dadar, Ganda Haajii-tti, toora bara 1959, nama dhalate. Magarsaan, akka sammuun waa qabachuu geeyseen barnoota amantii san biratti kan ammayyaa barachutti seene. Haala saniin, bara xumura barnoota bara 1975-ii, mana barnoota Aberraa Gizaaw kan jiddu galarraa sadarkaa lamadaatti guddifame waliin hulaa sagalitti tarkaanfate. Magarsaa hulaa sagal barachaa jiru, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti jijjiramni bu’uraa arkame. Jijjiirama kana kan fide, Jaarraa Abbaa Gadaa kan qabsoo bilisummaa tiif bara 1966 manaa bahe. Jaarraan, amna dheertuu fii hidhaa bara shanii booda, qabsaawota Qeeyroo Ganamaa kanneen qabsoo hidhannoo waliin jalqabuuf karoorfatan malee, Mul’is Abbaa Gadaa waliin, itti fufuuf, Soomaaleerraa, amna miilaa tiin, Bitooteessi 14, bara 1976, Gobeelleen fullahe. San booda, odoo hin turin Raammis keessaa geerarutti seene. Sagaleen qabsoo hidhannoo bilisummaa ummata Oromiyaa kan dhufiinsa Jaarraa tiin Raammis keessaa mandiite arkaa malee dhageeytiin nafxanyootaa fii mootummaa Dargii onnee raasuu jalqabde. Tan Magarsaa garuu, jaalalaan dhufattee, fitti harkifte. Magarsaan gaafa hasaassii isii dhagayerraa kaasee hirriiba dhabe. Urgaan jiruu bilisumaa itti suufaamaa tan jiruu gabrummaa jalaa itti ajeeysutti seente. Haalli kuni, odoo hin turin, qabsaawota daballummaaf naannoo inni jiru dhufaniin walitti fide. Yaroon tuni, yaroo, barnoota hulaa sagalii irraa tan kudhaniitti tarkaanfachuuf qormaata fudhachaa itti ture. Tahullee, hayyummaa jiruu gabrummaa jalaarraa doofummaa tan bilisummaa jalaa filate. Filannoo sanii, gabra tahee bara dhibba jiraachuu-rra, bilisa tahee guyyaa tokko qofa buluu murteeyfartee, jalqaba ji’a Adooleeysaa, kan bara 1976-a, miseensota qabsoo hidhannoo qubaan lakkawanitti dabalamuuf qe’ee sossoohe. Gaafni Magarsaan qabsoo bilisummaa tiif mana bahe kuni, gaafa bulchiinsi mootummaa Habashaa lammii keessatti hidda naqattee fii Xophiyummaan onnee Oromoota hedduu dhunfatte. San malees, gaafa gariin eenyummaa isaanii gatanii fii gariiniis if dhooysuuf ijibbaata cimaa godhaa turani. Walii-galatti, gaafni san, gaafa lammii Oromiyaa keessaa irra hedduun, “harqoota mootummaa Habashaa jalaa bahuun hin dandayamu,” jechuun, gabroomsaaf oggolani. Magarsaan haala akkanaa keessa, daggala gabrummaatti qaanqee wal’aansoo qabsiisuuf, firaa fii aaliin odoo hin marihatin, hiriyootaa if duubatti dhiisee, umrii joollummaa tiin, qabsoo bilisummaa tiif manaa bahe. Amnti qabsoo ganamaa tan mukaa-citaan isiif diinaa, tan guyyaan isiif halkanii turte. San keessa iddoo takkarraa tan biraatti sossoohuun salphaa hin turre. Magarsaa, Dachaas Galmoo tii fii jaalli biraa tokko, haala akkanaa keeysa hulluuquuf, qawweeytii halkanii booda, Ganda Haajii kan Dadar irraa, karaa Ganda Alii Umarii if dura sossoohan. Isaanii dukkana dahatee sukhsukhu, akka iftiinni lafa dhunfateen, Laga Khuulloo keeysatti, tiiysitee waldaya naannoo sanii tiin halaalaa mil’ataman. Tiiysitoonni warra wal jala faana fuudhu arkaniin, sakatta’auuf, “dhaabbadhaa” halaalaa itti lallaban. Qabsaawonni jarri isaan mil’achuu hubannaan, daran faana saffisutti seenan. Yaroo tana jarri, ajaja kennamuuf, kan qabsaawota keessa daddeemanii ummata dammaysan qaqqabuu, hujiirra oolchuuf, dirmachuu lallabachaa gama isaanii fiigan. Kan dhagaye kan hin dhagayiniif odoo dhawwaaquu, qabsaawonni tiiysitee fii namoota gandaa tiin sardaman. Magarsaa fii qabsaawonni waan qawwee fii boombii ifirraa qabaniif ummata mancaa fii uleen itti orihanirraa sodaa hin horre. Hidhannoo qabaniin jara ifirraa ittisuun slaphaa fi. Warra faana fiigaa jiran keessaa tokko lafaan dhooynaan kanneen hafan akka if duuba deebi’an mama hin qaban. Garuu, warra ni bilisoomsinaaf mana bahanitti tarkaanfii akkasii fudhachuun, kaayoo deemaniifitti yakka hojjachuu itti tahe. Gama kaaniin, yaada manaa bahaniif murtii hadhooytuun hujiirra oolchuun hegeree qabsoo tiif bu’aa godduu akka qabu hubatan. Akkasiin, iddoo Khura ja’amti tan Araddaa Qoree fii Hariirti jiddutti arkamtutti boombii harkaa tan deemaanii turen fitti dhukaasuun if wareegan. Haala kanaan, Magarsaa fii qabsaawonni murtii hadhooytuu fudhachuun, dhaadannoo qabsaawota qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa hujiin mirkaneessina. Gocha isaanii tiin ummatatti qawwee dhukaasuun, boombii darbuu fii madaafa haruun gocha diinaa malee tan qabsaawotaa akka hin tahin hujiin dhugoomsan. Akkuma hawwanitti, wareegamni isaanii, ummata naannoo sanii bira taree kanneen Oborraa hunda dammayse. Gama biraa tii niis seenaa qabsoo bilisummaa Oromiyaa tiif boqonnaa haaraya saaqe. Hujiin Magarsaa faa, tan bara 1976-a, tan amata afurtamii lama dura, tan qeeyroon barreen lameen dabran warra diinni meeshaa godhatee ummata Oromiyaa tiin gambroomsaa ture ittiin dammaysaniin takka. Lachuu namoota beekaa ykn wallaalaan akkaa fii akkamaletti diinaaf meeshaa tahan, wareegama lubbuu isaanii qaalii dhaan, jaalala qabaniif warra agarsiise. Galanni isaanii bilisummaa haa tahu.


Labsa Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa(THBO)

Labsa Hagayya 5, 2018 Tokkummaan Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO) walgahii idilee kan woggaa kana kan bakka bu’ootin dameelewan isaa qooda irraa fudhatan guyyaa lamaaf erga gaggeessen boodatti milkiidhan xumuratee jira. Walgahiin kuni bu’ura adda addaa irratti marii kan gaggeesse hoo tahu, isaanis: Waayee haala jaarmiyaan THBO keessa jiru, waayee haala qabsoon bilisummaa saba Oromoo itti jiru, fii walumaa galattu waayee jijjiirama siyaasaa si’ana Itophiyaa keessa jiru kan ilaalu. Haala guddina siyaasaa Itoophiyaa keessaatti si’anaa mul’achaa jiru ilaalchisee, miseensonni walgahii irraa qooda fudhatan wal-hubannoo tokko irra gahanii jiru. Innis, direen siyaasaa biyyatti karaa jijjirama qabachaa deemuu isaa jaarmiyaa kamiifuu direen qooda siyaasaa itti laatan walqixaahaa deemuttu hubatama. Kana jechaanis, fedhii fii hawwii abbaa biyyummaa uummanni Oromoo qabu mara hireen haala bilisaa fii demokraatawaa ta’een ibsachuu dhawataan guddaachaa dhufuu isaatu mul’ataa jira. Haala kana hubbannoo keessa galchuudhan, walgahiin idilee akka THBO qaawwa siyaasaa argame kanattii dhimma bahee fedhii saba keenyaa guutu irraatti tarkaanfii barbaachisan mara irratti bobbahuudhaf akka qophaawu murteessee jira. Itti aansees, haala qabsoo bilisummaa saba Oromoo har’a irra gahe gadi fageenyan erga gilgaale booda, walgahiin idilee akka qabsichi daran guddaachaa dhufee hubachuudhan akka akeeka hookin galma isaa gahu dandahus abdii qabu ibse. Haa tahu malee, waan hanga har’aatti qabsichi galmeessee tikfachuuf dabreettis kannneen hafan mara hegere galmeeffachuuf akka irratti hojjattamuuf walgahiin idilee akka yaadatti waan armaa gadii gummaachee jira. Isanis, akka jaarmiyaaleen siyaasaa Oromoo martuu (1) walgahii waliigalaa kan jarmiyaalee siyaasaa mara hirmaachisu tokko qopheessu, (2) bu’uraalewan dhimma saba keenyaa laalan mara irratti marii gadifageenya fii bal’inaan gaggeessu, (3) akka jaarmiyoliin jiran haala haarawatti bifa cimina qabuun jaaraman hookin qixaawan hookin tokkummaan hojjachuu dandahaniin wal-qindeessan, fii (4) Karoora guddaa (roadmap) akka sabaatti irratti hojjatamuu malu qopheessu; waltajjiittis irratti hojjatanii akka akeeka qabsoo saba keenyaa bakkan gahu taasisuu dha. Kanaaf, seena qabsoo bilisummaa saba Oromoo keessatti haali si’anaa kan addaa fii haalan murteessaa ta’uu isaa hubbannoo keessa galchuudhan, akka yaada armaa ol gummaachame dhaabbonni siyaasaa Oromoo martti ija gatiitin laalanni hojjiitti hiikuf qophawan THBO waamicha godhaaf. THBO gama isaatin xurree siyaasaa si’ana Itoophiyaa kessatti uummame dhimma itti bahuudhan, qabsoon bilisummaa 2 Oromoo qindoominaan irree isaa akka cimsatu dabreettis galma isaa kan abbaa biyyummaa akka goonfatu irratti hojjachuudhaf waada isaa haaromsa. Tokkummaan humna! Tokkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa (THBO)


Murtee jila Adda Bilisummaa Oromiyaa biyyatti erguu

Adda Bilisummaa Oromiyaa Oromia Liberation Front Hagayya 15, 2018 W.DH.ABO: abo.oromiyaa@gmail.com Qabsoo bifa warraaqsa ummataa fi fincilaan godhuun tarsimoo qabsoon Oromoo hordoftu keessaa tarreelee tarsimoo qabsoon hordoftu keessa warreen tarree duraa irra turaniifi qabsoon Oromoos injifannoo cululuqaa ittiin argamsiifte tahuu beekama. Qabsooleen bifa kanaan godhaman bara gabrummaa jalatti Oromoon kufee eegalee osoo adda hin citin as gahe. Kan barreen assanan, keessattuu, bara 4n dabarsinee ammo addatti jijjiirama bu’uraaf fi bilisummaa dhogoomsuuf boqannaa haaraya fi ejata ifduraa malee bakka ifduuba deebi’uu hin dandeenye geeysee jirti. Wareega kumaantama, hidhaa kuma kurna hedduu akkasumaas, godaansisa wareega kafalame tahuus injifannoon argamees tulluu bilisummaa itti olbahaa jirru fiinxa akka arginu godhee jira. Qabsoon ummata Oromoo kan ummatota cunqurfamoo biraas dabalete jijjiirama mul’ataa fi abdachiisa argamsiise. Oromiyaa fi Sadarkaa biyyatti Ethiopiattiis humna qabsoo ummataa tana dhugoomfattu dhalchuun dhugaa jirtu. Adda Bilisummaa Oromiyaa dhaaba kaleessa kalaqame fi biyya alaatti argame osoo hin taane, dhaaba biqila qabsoo bilisummaa Oromoo irraa eegalee wareega injifannoo ittiin geenye kanaaf guddaa kafale. Ammaas, Addi Bilisummaa Oromiyaa dhaaba jilaa fi qaama hooggansa isaa biyya alagaa keeysa dahoo godhate tahuu dhugaa tahuus, qabsoon godhaa turee jiru siyaasaa, waraanaa fi warraaysa bilisummaa idil ummataa fi lafa Oromiyaa keessatti taasisaa turees, jiraas. Qaamni jijjiiramaa qabsoon ummataa dhiibdee asbaafte dura sadarkaa mootummaa naannoo Oromiyaati, booda mummicha ministeeraa haaraya dabalatee qabsoo waloo fi hegeree haarayaaf akka qabsoon karaa nagayaa godhamu, dabalatees seeronni ugurtii qabsoowota mirga namaa fi bilisummaa idilee aanjaa dhoorkatees jijjiiruun yaaminsa godhan warra simate keessaa Addi Bilisummaa Oromiyaa kan duraati. Mariilee dhokataa fi qaamman dhimmi laalu maraa waliin gooneen yeroon itti qaama qabsoo amma lafarratti tahaa jirtuu irraa qooda fudhannu amma tahuu murtee jaarmaya Adda Bilisummaa ti. Jilli Adda Bilisummaa Oromiyaa, kan Duree dhaabaa fi itti aanaa ifkeeysaa qabu gaafa Hagayya 22, 2018 Finfinnee gaha. Bilisoomuuf qabsoofna, Qabsoon Bilisoomna!! Adda Bilisummaa Oromiyaa


Maanni mana amala sirreessaa Dirree Dhawaatti argamu iddoo dhiittaan mirga dhala namaa sadarkaa ol-aanaadhaan itti muldhatu

https://www.facebook.com/diretvafaanoromoo/videos/2064313843887934/ Mana amala sirreessaa feederaalaatti hoji-maanni mana amala sirreessaa dirree dhawaatti argamu iddoo dhiittaan mirga dhala namaa sadarkaa ol-aanaadhaan itti muldhatu jechuudhaan sirreeffamtoonni seeraa mana amala sirreessaa dirree dhawaatti argaman komatan. Manni amala sirreessaa gama isaatiin rakkoon akkanaa hin jiru jechuudhaan deebii laate.


Yoo yakka rawwaatamaa jiru dura dhaabbanneefi Saaxillee moo yoo Dhoksinee Furmaanni dhufaa?

Waggoottaan 27 guutuu yakki dalagamaa turee ukkanfamuu irraa abbaan haqaa haqa isaa dhabee qe’ee isaatti ajjeefamaa ture. Suuraan armaan gaditti argitan kun yakka duguugga sanyii Uummata Oromoo Harargee Maayyuu Mulluqqee irratti baatii hagayya 12/12/2010 rawwaatamedha. Tajaajjila interneetaa Bahaa Oromiyaa irraa cituun wal qabatee haalli uummatni keenyaa torbee darbee keessa ture dirmannaa uummataafi quba qabeenyummaa haawaasa addunyaa hin argatiin tureera. Warri Media immoo dhagaa’aniiru, bu’aa ofii tiksuuf jecha aantummaa uummataaf akka hin qabne calaqqisiisaniru. (Where is All Government Medias and Business Medias )


SEENAA GABAABDUU  YUUSUF SHEEKH-DOON

Hagayya 25, 2018 Abbaa Urjii tiin: Hegereen bilisummaa tan arra guutuu Oromiyaa keessaa hanga’aa jirtu, yaroo takkatti, sadrkaa gara-garaaatti, billiqa afuufan dhaamtu turte. Amna dukkanaa, dheertuu, shakkisiisftuu, san keeysatti, warri yaroo adda-addaatti, fiixa bahuu isii mamanii abdii irraa kutatan, kanneen mooraa qabsaawonni keessa baasanitti deebi’anii, fii, warri gananii bobaa diinaa jala seenan hedduu dha. Akkasumaa waliin, fedhiin diinaa tan billiqa san dhaamsuu, qabsaawota jibir, kanneen haala rakkisaa san keeysaan iftiina arraa arkaa turaniin, daddeebi’ee, irra aanamuu dandayee jira. Warra arkii san jeeynummaa hoonga hin qabneen faayanii, wareegama lubbuu isaanii tiin, billiqa saniif gaaza tahan keessaa tokko Yuusuf Sheekh-Dooni. Yuusuf abbaa isaa Sheekh-Doon Alii fii haadha isaa Faaxumaa Muummad irraa toora bara 1952-aa, Baha Oromiyaa, Godinaa Afran Qalloo, ona Oborraa, magaalaa Deder, Ganda Gorgaaddatti beekkame, kan mana barnoota Aberraa Gizaaw (maqaa Dur) bira jirutti nama dhalate. Yuusuf barnoota ammayyaa kan hamma hulaa saddeetii, mana barnootaa kanuma ganda isaanii bira jirutti akka xumureen, barbaada kan Sadarkaa lamadaa tiif, toora bara 1966, qe’eerraa fagaatee, Biyyoo Adaree dhaqe. Adaretti, Mana Barnoota Medhaane’elemitti, barnoota hulaa kudha lamaa bara 1970-tti xumuree, caalaa itti fufuuf, Shaggar bahe. Achitti, bara 1974, University Addis Ababaa (Finfinnee)-rraa Qu’ata Diinaggee (Economics)-tiin eeybifame. Xumura barnootaa booda, barbaanni hujii, Tajaajila Misooma Ooyruu kan Cilaalootti (Ye Cilaaloo Irshaa Limaat) mindeeysee, biyya Arsii geeyse. Akka Yuusuf Cilaaloo keessatti jireenyaan wal fudhachutti seeneen, qabsoon, baroota hedduunf, diddaa bulchiinsa mootummaa Hayle Sillaaseerratti gaggeeyfamaa turte mooticha sireerraa fonqolchitee, tan Dargii tiin bakka buute. Dargiin, aangoo bulchiinsa ol-aanaa dooginyootarraa laqaaqee akka fudhateen, caasaa bulchiinsaa tan duraanii diigee tan isaa tiin bakka buusuu jalqabe. Haala kanaaf, barbaanni gaggeeysaa bulchiinsa Aanaa Oborraa, Yuusuf Sheekh-Doon, ilma qe’ee kan barnoota ammayaa tiin faayamee fii Dargii walitti fide. Hawaasa qe’ee itti dhalatee guddate jiran tajaajiluuf carraa arkachuun, Yuusuf, haalaan gammachiise. Kanaaf, gaafa warri Dargii yaada muudama kanaa tiif itti dhihaatan, gaaficha qoma bantee fudhate. Akkasiin bara 1977, ji’a Bitooteessaa, muudama bulchiinsa Aanaa Oborraa fudhatee, karoora ummata magaalaa fii baadiyyaa dammaysuu fii gurmeeysuu tiin, halkanii fii guyyaa, hifaata malee, bobbatti seene. Walakkaan bara 1977-aa, kan Yuusuf hawaasa magaalaa fii baadiyyaa Aanaa Oborraa tajaajiluuf marxifate, yaroo, sossoohinsi qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa, toora sanitti, hidda hidhate ture. Dhufiinsa isaa dura, hidda godhachuu qabsoo hanqisuu fii mancaasuuf gama bakka bu’oota Dargii tiin, ijibaanni godhamanii fii, tarkaanfiileen haala kanaaf fudhataman hedduu dha. Ijibbaata kanaaf shororkaaleen mootumaan gaggeeyfaman, naannoo sanitti, girgirii abaluu fii abaluutti moggaafanii jiru. Girgiriin haala kanaaf, duraa tan Balaachoo ja’amti. Balaachoon yaroo hamma takkaaf, itti gaafatamaa Hizb-dirijjitii naannoo sanii ti ture. Yaroo san, aangoo isaa tan daangaa hin qabnetti dhimma bahuun, Oromoota naannoo sanii kanneen sab-boonummaa qaban je’ee shakku hunda hidhatti guure. Isaanii fii sab-boonummaa adda baasuuf, mana hidhaa keessatti uleen araraase. Balaa Balaachoo booda, tan nama Radi’eet ja’amuu tu arkame. Girgiriin Radi’eet, tan Balaachoo bilaash goote. Magaalaa Deder bira tartee, Oborraa hunda shororkeessite. Ilmi Asfaaw, Radi’eet, Ganda Aadam Daadhiitti namoota kudha torba dirretti gate. Burqaatti Maammad Zakuurii fii Shamshuu Usmaan Birqee ummata walgayiif yaamaman duratti ajjeese. Baddaa Qoree, Cubbotti, kaa’imman shaggooyyee taphachaa jiran galaafate. Ummanni Oborraa, kan shororkaa armaa olii tiin wal fudhatan. ilma isaanii Yuusuf, akka kan Rabbi biraa ergameefitti fudhatan. Kanaa fiis, xiqqaa fii guddaan gammachuu harka samitti ol qaban. Dhufiinsi Yuusuf ummata bira dabree, wal’aansoo bilisummaa tiif xaa’oo tahe. Kuni, agarsiis aadaa kan qophii baazaaraa irratti dhihaateen ifa if godhe. Gaafana, warri miseensota hawwisoo tahanii qophii tanarraa qooda fudhatan, dooyaa agarsiisaarratti bahanii, daawwiin, dhiichisaan, hellee fii geeraaan onnee Oromootaa danfisanii tan diinaa raasan. Yaassin Booranaa, Rabbi rahmata haa godhuufii, ummata dirree kubbaa magaalaa sanii guutan duratti gadi bahee, geerara qoma keessaa maddu, goomara sagalee leencaa bilaasha gootuun dabaalaa, “Baranaan bururuyasaa Mataa qoomee goggoysaa Bilisummaaf dhiiga buusaa Bineensa ooyruu fixe irraa guuysaa Aduun dhiitee galgalaa Loon galee Mistjaabaa Aduun dhiite hin deebituu Nafxanyaaf tanaan himaa.” je’e. Isa malees, Abdi Yuun, wallisaan hawwisa Caffee Gadaa, billawa tojorraa kan mudhitti hidhate, galkaa keeysaa luqqisee, lulaa, “Qara billawni koo gamni lachuu Kaniin diina kiyyaan halaalchuu Maalayyaa isaaniin wal fakkaachuu Nuti hin feeenu waliin jiraachuu.” jechuun, fedhii ummanni eega gaafa lola Calanqoo garaa qaban, tani ol baasuun rakkaa turte, dooyarratti lallabee, garaa qabbaneeyse. Qophii gaafasiirratti, dhaamsa gama hawwisoo tiin dabran biratti, Yuusuf Sheekh Doon, haasawa seena-qabeeysa qoma ummataa fudhate dubbatee, akkuma aadaa isaatti, “adawwiin ummata bal’aa shishim!” jachuun dhaadatee, dhaadachiise. Qophii tana booda, odoo hin turin, qabsaawotaa waliin hidhata qabdaan Yuusuf Sheekh-Doon qabamee, mana hidhaa Biyyoo Adareetti darbame. Isa waliiniis, obboleeysa, hoogganoonni waldayoota qotee buloota naannoo sanii tii fii, barattoonni kittillayyoonni Dargii quba itti laatan marti guuramanii Biyyoo Adaree geeyfaman. Xiqqo booda, Yuusufii fii warra waliin qaban keeysaa, obboleeysa isaa Mahammad Sheekh-Doon, hojjataa waajjira bunaa; Alii Mikaa’el, daldalataa; Bakhrii Daminaa, barreessaa waajjira bulchaa Aanaa; Abdullaa Aammad Sheekhaa, hoogganaa qotee buloota waldaya naannawa Kiyyoo; Abdallaa Sulee, hoogganaa qotee buloota waldaya 14-ii fii, barattoota keeysaa Abraahim Abuubaker (Dibbee); Yuusuf Aammad Baddannoo tii fii Toowfiiq Daawid, odoo mana heeraa hin geeyfamin, ajaja Koloneel Zallaqaa tiin, halkan, ji’a Sadaasaa, kan bara 1978-ii keeysa, mana hidhaa tii fuudhanii wareegan. Ajjeechaa qofatti quufuu dadhabanii, reefka isaanii ummata daawwachiisuuf, magaalaa itti dhalatanii guddatan keessa facaasuu murteeyfatan. Kanaa fiis, kan Yuusuf Faras Magaalaatti, kan Bakhrii dukkaana Aammad Haadii duratti; kan Alii Mikaa’el seennaa Faras Magaalaa, mana adaadaa isaa duratti; kan Abdallaa Sulee magaalaa Jimaatti; kan Abdallaa Aammad magaalaa aananiitti dirree afan. Warra Deder malees, kanneen naannawaa tiin doorsisuuf, reefka Abraahim magaalaa Calanqotti, kan Mahammad Sheekh Doon Magaalaa Qobbootti, kan Yuusuf Aammad Baddannoo seennaa magaalaa Qobboo, iddoo Bikkiyyee ja’amtutti afanii, guyyaa guutuu ummata daawwachiisaa oolanii, galgala, reeyfa bokoke, boolla naannoo Mishini-tti qotaniifitti walirratti haranii, biyyee irratti deebisan. Gocha farra mirga namoomaa kana bira kutanii, Sheekh-Doon, jaarsa ilmaan lama irraa ajjeesan, hidhatti darban. “Abbaa shiftootaa” ja’anii, haluu malee cafaqanii, yaroo tumiinsi lubbuu keessaa baasuu bira gaye, alatti darban. Sheekh-Doon, Rabbi rahmata haa godhuu fii, illaa tumaa jaraa tiin adunyaarraa galuu mudate. Abbaan Yuusf, Sheekh-Doon, nama biyya Soomaaletti dhalate. Biyyaa fii sabaaf Soomaaleerraa haa tahu malee, akka hireen naannoo san fiddeen, hawaasaan wal seenee, aadaa fii hoodaan wal fudhatee, fuudhee, lammoomee, Oromoo caalaa kan Oromoof anaannatu tahe. Sheekh-Doon, ilmii sheekhummaa isa muudde biratti, nama mukni kamtu maaliif qorichaa irratti qarooma cimaa qabu. Kanaaf jecha, rakkataan kadhaa Rabbii tiif, dhibamaan qorichaaf, fardaa fii lafaan nama barbaadan ture. Sanirratti Sheekhni, nama goofataa dha. Haala kanaaf seenaa irraa odeeyfaman heddu qaba. Isaan keessaa takka, tan namicha wal’aansaaf manatti isa yaame tokkoo ti. Namichi, Sheek-Doon dura, nama wal’aanaasa beekaaf manatti fide tokkorraa milkii dhabnaan tumee manarraa arhuu tu himama. Sheek-Doon kan oduu tana dhagaye, akka mana namichaatti jimaa qamahee mirqaaneen, abbaa manaa tiin, “amma mirqaannee, wal’aansaa fii ulee keessaa tokko filadhu. Ani hundaa fuu qophii dha.” je’ee, bordoo khaliixaa keeysaa gadi baasee namicha agarsiise ja’ama. Sheekh-Doon, kan haala olii kanaan, hawaasa keessatti hin dhalatinii fii irraa hin tahin aammatee dagaage, diinni badii takkaan alatti, abdiin adda baasee, ilmaan hara itti baafachuuf dhalee guddifate waliin, galaafate. Isaa fii ilmaaniis haa galaafatu malee, hawwii fii fedhii isaanii, garuu, waliin biyyee uwwisuu hin dandeenye. Arra, wal’aansoon isaan galaafatamaniif, sadarkaa fiixa bahiinsi isii mama hin qabne bira geeysee jirti. Galanni isaanii bilisummaa haa tahu!


Xayyibaa Hassen “Biyya seeran bullu kessatti duriyyeen ganda keessaa nuha bulchitu jachuun tassuma Numa hin tanee!”

Namni addee Xayyibaan durriyyee jettuun kun nama gootummaaf wagaa 5 maakalawiti hidhamee isaanuumaan boodee muudame ture. Erga itti Aanaa bulchaa tahe booda gootummaa fii hadoodii sabaaf qabu garaan arra durriyyee jedhame.


Jaarmiyaan waraana bilisummaa Oromoo adeemsa qabsoo bilisummaa Oromoo keessatti dhalate malee diina miti

*Malkamuu Jaatee, Fulbaana 5 bara 2018 Waan kaleessa keessa turan yaadachudhaan amma eessa akka jiran beekuun boori garamitti akka deeman hubachuuf fayyada. Gaafilee armaan gadii kanaaf qaami kamuu kan fira WBO ta`e ofiin deebii itti haa keennu. Gaffilee sadaniif deebii kennuun dura, barruu gabaabduu amna qabsoo bilisummaa Oromoo (QBO) kan WBO irratti xiyyaafate kana yoo dubbiftaniif hubannoo dimshashaa argachuuf isin fayyaduu mala. Seensa Galmeen seenaa qabsoo bilisummaa sadarkaa adunyaatti argamuu akka gabirummaan qabsoo dhalchee, qabsoon ammoo bilisummaa dhalachu mirkanessa. Uummati yeroo motummaan jalaa diigamu gabirummaaf saaxilama. Kanaafuu, diigumsi motummaa biyya tokkoo, lammii motummicha jalatti hogganamaa ture, qabenyi jalaa saamamuu fi sanyii duguggaaf saaxila. Baroota kumaatamaaf motummaa sirna gadaan uummati Oromoo hogganamaa ergii tureen booda motummichi diigamuu himii fi barruuleen seenaa ni mirkaneessu. Sababiin digumsa motummaa gadaa qabxiilee gurguddoo armaan gadii kana sadan jalatti cuunfama: 1ffaa Sirni Gadaa laaffachaa adeemuu; 2ffaa Duula dinaa fi alagaa irraa baname of irraa ittisuuf jaarmiyaa fi meeshaa waraanaa ga`aa dhabuu; 3ffaa ol´aantummaan motummaa gita bittuu Habashaa gargaarsa alagaan aangawaa adeemuu. Akkataa kanaan sirnni motummaa, aadaa, fi hawaasumma Oromoo diigamaa adeemudhaan yakkoota sanyii duguggaa bifa kallattii fi alkallattiin wagoota 150 irratti geggefamaniif uummati Oromoo saaxilame. Waanjoo gabirummaa gutummaatti ofi irraa qolachuuf, uummati Oromoo qabsoo bilisummaa hadhooftuu bara 1870ta irraa eegalee geggessaa jira. Qabsoon kun golee gurguddoo shan walitti hidhaman qaba: (1) qabsoo afaan Oromoo qaroomsuu fi guddisuu, (2) qabsoo aadaa Oromoo tiksuu fi kunuunsuu, (3) qabsoo seenaa Oromoo fi oromummaa ifatti baasuu, (4) qabsoo hawaasummaa fi dinagidee Oromoo dagaagsuu, fi (5) qabsoo siyasaa saba Oromoo aangoomsuu ti. Shanan rogaalee QBO martinuu wal tumsuun QBO galmaan ga`aa jiru, gargaarsa Waaqayyo biraa ta`een. Adeemsa QBO kana keessatti injifannoleen galmaawan dimshaashaan: (1) dhalachuu jaarmiyoolee QBO hoggannan, (2)Sabi fi Biyyi Oromoo sadarkaa adunyaatti beekamuu, (3) Afaan+Aadaa+Seenaa Oromoo qoratamuu jalqabuu; (4) Oromummaan du`aa ka`ee hundee enyummaa saba Oromoo ta`uu, fi (5) amantiin waaqeffannaa kan hundee amantii saba Kuush bara dur-durii turee sochowuu jalqabuu. Jaarmiyaan WBO adeemsa QBO kana keessatti dhalachuudhaan injjifannolee galmaawan gurguddoo shanan kana argamsisuu keessatti qooda (ga`ee) sadarkaa olii gumaacheera. Nagaa fi qabeenyaa uummataa tiksuuf jaarmiyaa waraanaa jabaa qabaachuun bara durii irraa eegalee tarsimoo addunyaa kana irratti ballinaan hojii irra olaa jiruu dha. Tarsimoo haaraa miti, waanuma baratamee dha, sababii adunyaan kun sirna gabiromsaa kallattii fi alkkalattiin geggefamu jala jiraattuuf. Waraana adunyaa 2ffaa booda, motummootiin uummataa fi biyya hogganan balaa loola ifaa fi dhoksaa irraa ittisuuf, jaarmiyaa waraanaa sadarkaa gurguddaatti ijaarrataniru. Kanaafuu, saayinsii fi malli ittiin ogummaa fi meeshaa waraanaa foyyeefamu yeroo kamuu caalaatti guddachaa ademeera. Garuu uummatooti sirna gabirummaa jalatti kufan aangoo gutuu hin qaban nageenya fi qabeenyaa isaanii tikfachuuf. Deebisanii aangoo waraanaa ijaarachuudhaan diina ofi irraa ittisuun aarsaa haalaan qaalii ta`e isaan gaafata, sababii mootummaan jalaa diigameef. Bara 1870 – 1889 loola uummata Oromoo fi motummaa Habashaa giddutti geggefameen ergii uummati Oromoo injjifatamee mootummaan jalaa diigamee fi hidhannoo waraanaa hikkateen booda deeibiyee ofi ijaaruun hidhatee kabajaa ofitti horuuf yaaleera. Garuu uummata Oromoo irraa rorroo diinaa kan ittisu jaarmiyaa waraanaa aango-qabeessa argamsiisuuf amma yoonaatti hin milkoofine. Bara 1928 irraa eegalee uummati Oromoo akkaataa qindoomina hin qabneen finciila riphee lolaan deggerame geggessuun diina raasuu jalqabe. Fakkenyaaf sochii Walloo (fincila Raayyaa bara 1928 –1948), diddaa Harargee (fincila Carcar bara 1936 – 1950), fi riphee lolaa Arisii (fincila Baalee bara 1958 –1970). Sochileen kun dhalachuu WBOf daandii tolchanii darban. Sochii riphee lolaa kan jalle (J.) Elemoo Qilxuu hundessee fi J. Mullisi Abbaa Gadaa fi J. Jaarraa Abbaa Gadaa jalqaban hundee jaarmiyaa WBO ti. Adeemsa WBO hundessuu keessatti ga`een (qoodi) gootolii armaan olitti tarrefamanii sadan kun seenaa QBO keessatti fakkenyummaa guddaa qabatee akka jiraatu galmee seenaa Gootolii Oromiyaa keessatti ibsameera. J. Jaarraa Abbaa Gadaa waggaa 5 mana-hidhaa mootummaa Somaalee kessatti ergii dararamee ba`een booda J. Mulliis Abbaa Gadaa wajjin ta`uun bara 1970ta gara jalqabaa qabsoo hidhannoo sagaliin J. Elemoo hoggane itti fufan. Isaanis ona Bordoddee keessatti, sagalii J. Elemoo hoogganaa tureen, qawwee dhoksame argachuudhaan qawwee sadiin Gooballee seenan. Suuta suutaanis uummata dammaqsaa fi ofitti dabalataa adeemuudhaan bara 1973 hunddefama WBO mirkaneessan. WBO reefuu gad of dhaabuu jalqabu mootummootiin lama (Habashaa fi Somalee) haala haarawaan bahaa fi kibba baha Oromiyaa gabiroomfachuuf waliin-dorgee waraanaa bara 1977 keessa jalqaban. Duula mootummaa Somaalee kan aangawoota adunyaa lixa biftuun deggeramee fi mootummaa Habashaa (Darguu) kan aangawoota adunyaa baha biftuun deggerame irraa itti baname duraa fi duubaan ofi irraa ittisuun WBOtti dirqii ta’e. Waraana mootummota lama irraa itti bobbaafame kana miseensoti WBO ofi irraa ittisaa Guraandhala 1977 kora hoogganotaa fi qondaaltoota Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) godina Bahaa, konyaa Carcar, ona Bookee, keessatti geggeffachuudhaan sirni jaarmiyaa dirree qabsoo hidhannoo tolchame. Haala kanaan sirna jaarmiyaa tolfachuudhaan sochiin WBO qindeeffamuu eegale. Caamsaa bara 1980 keessa ona Malkaa-Balloo bakka Darbii Sheek Muhaammad jedhamutti hoogganooti fi qondaaltoti ABO [J. Magarsaa Barii (dura ta`aa ABO), J. Gadaa Gammadaa (itti-aanaa dura ta`aa ABO), J. Abbaa Xiqii Hinsarmuu (Abboomaa Mitikkuu), J. Nadhii Gammadaa, J. Galaasaa Dilboo (Yohaannis Bantii), J. Gammachiis Dhaabaa (Zakaariyaas Mull’ataa), J. Guddataa (Sanbatoo Luboo) fi qondaaltoota kanbiroo] walgayii hatattamaa geggessaniin jaarmiyaan WBO bifa haaraween ijaarame. Bobbaa WBO godinoota Bahaa fi Kibba Bahaatti banuudhaan dirreen QBO itti geggefamu babalifamu eegale. Jalqaba bara 1980 keessa immoo dirreen WBO godina Dhihaa (Lixaa) sagalii miseensota 17 (kudha torba) qabaniin saaqamuudhaan daangaa teessuma lafaa kan hojiin QBO keessatti geggeefamu daran baballise. Qondaaltoti saaqamuu dirree dhihaa hogganan J. Dawuud (Firewu) Ibsaa (hoogganaa sagalii), Abbaa Caalaa (Abirahaam) Lataa (I/A hoogganaa sagalii), fi Tottoobaa Waaqwayyaa (dabballee sagalii) turan. Hogganoti ABO fi qondaaloti WBO, Malkaa-ball’oo irraa ka`anii hojii dipilomaasiif gara magaalaa Moqaadishoo yeroo deemaa turanitti adeemsa guyyoota shan booda magaalaa Fiiqii fi Sagaag gidduu bakka Shinyiillee jedhamu akkuma gahaniin farreen QBO naannoo sanatti socho’aniin marfaman. Bakka sanitti dura ta`aa fi itti-aanaan ABO (1. J. Bariisoo Waabee/Magarsaa Barii fi 2. J. Gadaa Gammadaa/Damisee Tacaanee), miseensoti koree gidduu (3. J. Abbaa Xiiqii Hinsarmuu /Abboomaa Mitikku fi 4. J. Dori Barii /Yigazuu Bantii), fi qondaaltoti WBO (5. J. Falmataa /Umar Caccabsaa, 6. J. Faafam Dooyyoo, 7. J. Irranaa Qacalee/Obbo Dhinsaa, 8. J. Dadhacha Boroo, 9. J. Dadhacha Mull’ataa, fi 10. J. Marii Galaan) diinaan Caamsaa 15 bara 1980 rashannaman (ajjeefaman). Akkasumas dirree dhihaa keessatti sagaliin WBO qixa aanaa Gidaamiin osoo sochii irra jiranii Mudde 22 bara 1981 shira diinaatiin summi nyaachifamanii dhuman, garuu akkuma carraatti hogganaan sagalii (J. Dawuud Ibsaa) balaa summii irraa dandamachuudhaan laaffataan isaa harka diinaa seenuun mana hidhaa Finfinnee keessatti waggoota shan oliif dararamaa ture. Bara 1986 jaallan biroo nama lama, J/Nagaasaa Kumsaa Boroo fi J/Hundee waliin mana hidhaa keessaa milqanii WBOtti makaman. Bara 1991/92 yeroo aangoon mootummaa Itoophiyaa gara warra Tigraayitti cee`sifamaa turetti walii galteen siyaasaa roga ifa ta`ee hin qabne tokko hoogganoota ABO fi hoogganoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayi (ABUT) fi Adda Bilisummaa uummata Irteeriyaa (ABUI) gidduutti geggefamera. Walii-galtee yeroo mootummaa ce´umsaa jedhamee beekamu kana irratti hundaawuun hogganotii fi qondaaltoti ABO fi WBO akkaataa motummaa ABUT waliin hojjetan irratti marihataa turan; garuu irra caalaa osoo ABUT wajjin walii hin galle addaan deemaa turan. Hoogganooti ABUT yeroo hedduu walii-galtee diiguun deggertoota, miseensotaa, fi dabballoota ABO hidhuu fi ajjeesuudhaan tuffii ABO fi uummata Oromoof qaban argarsiisuu jalqaban. Fakkenyaaf, miseensa waajjira siyaasaa fi miseensa koree gidduu ABO kan ture J/Gammachiis Dhaabaa akkaataan itti ajjeesan shirraa waligaltee yeroo ce`umsaa keessa ture sana saaxiluu eegale. J/Gammachiis yeroo wal-gayii hoogganoota ABUT wajjin geggeessan mara, maaliif walii-galteen hin kabajamu jechuun, walii-galtee ABO fi ABUT irratti hundaawee badii ABUT dalagaa ture ragaa qabatamaa waliin ibsuun adda durummaan dura dhaabbachaa ture. Kanaafuu, hoogganootiin ABUT dandeeytii fi gootummaa J. Gammachiis hubatuudhaan mala itti ajjeesan karoorfataa turan. Akkuma saganteefatanitti osoo WBO mooraatti hin galfaminiin baatilee yartuu dursanii bara 1992 gara jalqabaa magaalaa Nagaleetti walgayii fakkessaaf waajjira isaaniitti waaman. Garuu qondaaltoti WBO haala hogganoota ABUT shakkuudhaan akka hin hirmaannee J. Gammachis gorsanilee, lakkii hin hafuu, erga na yaaman niin deema jechuun shugguxii isaa hidhatee dhaqe. Yeroo waajjira ABUT gahutti waardiyaa WBO keessaa fudhatee dhaqe alatti hambisanii isa qofaa seensisan. “J. Gammachiis yeroo mana keessa seenu hidhannoo kee lafa kaa’i ittin jedhan; Duraan hidhannoo kiyya osoon hin hiikanne waliin haasawaa turree; har`a maaliifin hiikkadha jechuun deebise.” Duraanuu hoogganootiin ABUT sababa itti barbaadanii ajjeessuuf waan saganteefataniif waajjiruma walgahiif waaman keessatti dhukaasa itti banuun shirraan ajjeesan. Walii- galtee roga hin qabne kanaan sochowuu (hojjechuu) keessatti shirri xaxamaa ture kun jaarmiyaa qabsoo hadhooftuun ijaarame diguumsa hiriyaa hin qabneef saaxileeera. Diinni bifa haarawee fi haxummaan Oromiyaa weerare kun, hooggana ABO fi WBO gutummaatti dhabamsisuuf saganteefate. Miseensotaa fi qoondaalota ABO adamsee hidhuu fi ajjeesuudhaan caasaa fi jaarmiyaa ABO diiguu irratti karoora qindawaa baafate. Kumaatama heddutti kan herregaman miseensoti fi qondaaltoti WBO fi ABO akkasumas uummati Oromoo kumaatamni hedduun qubsumoota (kampii) leenjii waraana mootummaa Habashaa naannoo Dhidheesaa, Huursoo, Bilaattee, Ziwaayi, fi kkf keessaatti golee Oromiyaa mara guramuudhaan hiidhaa, reebicha, qaama-hirr’achuu, ajjechaa, fi shororkaa daangaa hin qabneef saaxilaman. Qondaaltoti WBO fi dabballooti ABO ijoo turan waraana itti hin qophaawamin keessa dirqiin seenuun lubbuu isaanii qabeenyaa kaminuu bakka hin buufamne wareegan. Walumaa-galatti, Waxabajjii bara 1992 yeroo mootummaa ceehumsaa keessaa ABOn dhiibamee baafame sanatti ABUT fi ABUI sagantaa duula waraanaa waliin qindeeffachudhaan jaarmiyaalee WBO fi ABO dhabamsisuuf bara 1992 hanga 1998 lola guddaa geggessaa turan. Yeroo kanatti gootooliin Oromoo hedduun dirree waraanaa golee Oromiyaa mara keessatti geggefame irratti baayyinaan wareegaman. Qabenyaa kaminuu kan hin jijjiramne, lubbuu isaanii wareeguun QBO ukkaamsaa diinaa irraa ittisan. Wareegama sadarkaa olii kanaan booda gurmuun qabasawota bilisummaa Oromoo hafan deebisanii of ijaaruudhaan hanga yoonaatti falmiin dirree ittifufinsaan finiineera. Falmiilee hadhaawaa kanaan booda aangoo horachaa adeemuu fi sochiilee uummataa (barattoota, qerroo, qarree, manguddoolii, fi uummata gutuu) wajjiin walsimachuudhaan injjifannoolee cuculuqoon sadarkaalee adda addaatti galmeefamuu eegalan. Xummura Farreen QBO golee maraan uummata Oromoo irratti duuldhaan QBO ukkaamsuuf toftaa gara garaan yaalaniru. Garuu hundee jaarmiyaa siyaasa Oromoo kan ta`ee WBO fi ABO guutummaatti onnee uummata Oromoo keessaa dhabamsisuuf hin milkoofinne. Fuula durattis yoo toftaa qarachuun duula haaraa jalqabaniif milkaawuun hin abdatamu. Hoogganummaa siyaasa QBO haarefachuu keessaan mirgoota uumamaan qabachaa ture deeffachuuf uummati Oromoo bara kamuu caalaa qophii ta`uun sochii warraaqsa xummura finciila diddaa gabirummaa bara 2014 – 2018 qindaaween mirkanaaweera. Ragaale


Dhimmi Finfinnee Dhimma Abbaabiyyummaa Oromooti

Berhanu Hundee Waayeen Finfinnee yeroo baay’ee ka’aa turullee yeroo ammaa kanatti garuu addatti waan xiyyeeffannaa argate fakkaata. Dhimma kana laalchisee afaanfaajjiin adda addaas uumamaa jira. Keessumaayyuu humnootni bilisummaa fi abbaabiyyummaa Oromoo hin fudhanne dhimma Finfinneerratti waan danda’an hundaa godhuuf kutatanii waan ka’anis fakkaata. Mormiini humnootni kun Finfinnerratti qaban karaa adda addaatiin ibsamullee; sababoota gurguddoo ta’an akka fakkeenyaatti dhiyeessuuf: Dhimma Finfinneetiin mormuuf sababaaleen fedhanillee dhiyaatan, Oromoodhaaf garuu jaalatamus jibbamus, amanamus amanamuu baatus dhimmi Finfinnee dhimma Abbaabiyyummaa Oromoo ti. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) kaayyoo isaa hangafa godhatee kan eegaleef abbaabiyyummaa Oromoo mirkaneessuuf waan ta’eef, handhuura Oromiyaa Finfinnee keessaa baasee gatuu ykn dhiisuu hin danda’u. Kanaafuu, dhimma Finfinneerratti gama Oromootiin haal-dureen takkallee fudhatamuu hin qabu. Finfinneen gara seenaatiinis ta’ee gara seeaatiin qaama Oromiyaa ti. Oromiyaan handhuura ishii ofkeessaa baastee jiraachuu hin dandeessu. Waan ta’eef Finfinneen haadha ishii jalatti deebi’uun dirqama ta’a. Ani akkan yaadutti fi amanutti, durumaanuu faayidaa addaa Oromiyaan Finfinneerraa qabdu jedhamee lafa kaa’amuun sunuu dogongora ture. Faayidaa haati ykn abbaan ilmoorraa qabu maali?? Oromoon Finfinneerraa wanti qabu abbaabiyyummaa ti malee faayidaa addaa wanti jedhu hin jniru, jiraachuus hin qabu. Faayidaa addaa qabaachuu ykn argachuu kan qaban, jiraattota magaalaa Finfinnee, kan Oromoo hin taane dha. Akkana jechuun jiraattotni kun guutumaa guutuutti mirgoota adda addaa qabachuun dirqama ta’a. Faayidaa addaa isaan argachuu kan danda’an immoo dura Finfinnen bulchinsa Mootummaa Oromiyaa jala galtee; sana booda bulchinsa magaalaattii keessatti jiraattotni Oromoo hin taane akka lakkoofsa isaaniitti bakka bu’oota qabaachuu jechuu dha. Dhumarratti, humni kamuu dhiichisus, bookkisus, dhaadatus, waan barbaade hundaa godhuuf kutatee ka’us, bilisummaa fi abbaabiyyummaan tolaan waan hin argamneef, Oromoon tokko ta’ee; tokkummaa fi humna isaa cimsee; karaa barbaachisaa ta’e hundaanuu ofqopheessee, dhimma Finfinnee kana xumur ittigodhuu qaba malee asii fi achi jechuun; haalduree nurratti godhamuu malu fudhachuun waanuma hin yaadamamnee dha. Oromoon aangoo argatee biyyattii tana bulchaa jira yeroo jedhamutti dhimma Finfinneerratti laafina agarsiisuun badii biraatti nu geessuu mala. Balaa nutti deemaa jiru alaalatti arguun barbaachisaa fi murteessaa dha. Oromoon finfinneerraa kan barbaadu faayidaa addaa osoo hin taane abbaabiyyummaa dha. Kun mirga Oromoo kan uumaa fi uumamaa ti. Dhugaan kun firaafis ta’ee diinaaf ifa ta’uu qaba. Hanga walitti deebinutti nagaatti.


Addisu Aregga (Gareeb maqaa qabsootiin bara 28 Asmaraarra kora guddaa, kora xiqqaa, guyyaa WBO jechuun hawaasa Oromoo diigaa baate yeroo ammaa biyya keessatti dargaa qindeessite amala sii oofa jirtu jedhu) Olola jibbiinsaa dhuunfaadhaan tibbana narratti oofamaa jiru tuffadhee bira darbuu yaadeen ture. Ta’us ololli narratti oofamaa jiru karaa qindaa’een waan itti fufee jiruuf yaada gabaabaa kennuun barbaada. Anaaf Oromummaan Oromoorraa dhalatanii, Oromoodhaaf waan tolu hunda hanga humni ofii danda’een gumaachanii, Oromoodhaaf afaaniin otuu hintaane gochaan waa gumaachanii darbuudha! Oromummaa olola sobaatiini namaaf kenuus ta’e namarraa mulquun hindanda’amu. Gareen tokko ka’ee olola feesbuukiitiin “sartifikeetii Oromummaa” namaaf kennuus ta’e namarraa mulquuf aangoo hinqabu. Nama garaagarummaa yaadaa waliin qaban yaada isaa yaada caaluun falmuu malee olola sobaa qinda’aa banuun olola jibbiinsaa oofuun duubatti hafummaaadha.


Adeemsa Paartii Dimokraatawa Oromoo (PDO) keessa iccitii maaltu jira?

Berhanu Hundee Galanni Fincila Diddaa fi Xumura Gabrummaa uummata Oromootiin keessumaayuu immoo Qeerroo Oromootiin godhameef haa ta’uu, DhDUOn (OPDOn) durii sun hirriibarraa dammaqxee; ofhaaromsus eegaltee jirti. Adeemsa haaromsaa kana keessatti maqaan, faajjii fi faaruun dhaabichaa akka jijjiirames labsanii turan. Kaayyoo dhaabichi ittiin hundeeffame laalchisee, jijjiiramuu isaa ani quba hin qabu. Jijjiiramee yoo ta’e kaayyoon isaanii haaraan maal akka ta’e hin beeku jechuu kooti. Jijjiiramni godhamu kamuu uummataaf kan tolu yoo ta’e, deeggaramuu fi jajjabeessamuus qaba jedheen amana. Haa ta’u malee, jijjiiramni DhDUOn (amma PDOn) godhaa jiran yookaanis immoo adeemsi isaanii kun hangam uummata Oromoo akka fayyade yoo laalle, waa hedduu gaafii keessa galcha. Barreeffama kana keessatti adeemsa PDO keessatti waanan hubadhe tokko tokko kaasuun barbaada. Dhimmi ani kaasuu barbaadu gaafiilee armaan gadii wajjin walqabataa yoo ta’u, garuu mata-dure muraasaan walitti qabee dhiyeessuun yaala. Bu’aa, nagaa fi tasgabbii uummatni Oromoo argate laalchisee Dhugaa dha, akkuma jedhamaa ture fi hunduu dubbachuu danda’u, hidhamootni mana hidhaatii bahan, LYM uummatarraa ka’e, jaarmayootni fi namootni dhuunfaa biyyatti galan fi k.k.f akka jijjiiramaatti ykn bu’aa argameetti kaasuun waanuma argamuu dha. Kuni immoo wareegama ulfaataa uummatni Oromoo ittikaffalen dhufe malee waan jaarmayaan tokko fidee miti. Jijjiiramni himaman kun akkuma jiraniti ta’anii, garuu yoo dhugaa haa dubbannu jenne, har’allee uummatni Oromoo nagaa fi tasgabbii argatee hin jiru. Har’as akkuma kaleessaa uummatni keenya dhiigaa, ajjeefamaa fi qayee fi qabeenya isaarraa buqqa’aa jira. Egaa, erga nagaan uummata keenyaa hin eegaminii bu’aan argame fi jijjiirama guddaatu dhufe wanti nama jechisiisu maali? Itoophiyaadhaaf akka biyyaatti jijjiirama gudaatu mul’ate; garuu Oromoof haalli jiru akkuma durii sana. Dhugaan hadhooftus amanuu fi liqimsuu qabna. Dirree siyaasaa babal’isuu fi filmaata haqaatiif qophii godhuu laalchise Jaarmayootni mormitootaa biyyatti galanii hanga danda’ametti bilisummaadhaan socho’aa akka jiran ni dhaga’ama. Haa ta’u malee, jaarmayoota Oromoo laalchisee hagam dhugaadhaan fedhii uummata bal’aa Oromoo guutuuf waliin hojjechaa jiru kan jedhu gaafii guddaa dha. Kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan; dhoksaadhaanis ta’ee ifatti waldura dhaabbachuun mul’achaa jira yoon jedhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Jaarmayootni keenya garee barbaadanitti walitti dhufanii tokkoomuun waan simatamuu qabuu dha. Fakkeenyaaf, dubbiin kun hangama akka lafa qabate beekuun rakkisaa ta’ullee, ABO fi KFOn waliin hojjechuuf waliigaltee godhuun hunda keenyaa gammachiisee jira. Karaa biraatiin immoo jaarmayootni Oromoo kan akka ATWO, ABO-Tokkoome fi ADO sadeen kun PDO waliin akka tokko ta’an ykn ta’uuf deeman dhaga’amee jira. Haa ta’u malee, wanti anaaf ifa hin ta’in tokko garee lamaan kun humna Oromoo cimsuufi moo waldura dhaabbachuuf deemu laata? kan jedhu dha. Akkuma dhihoo kana dhaga’ametti, PDOn namootaaf muudama taayitaa godhee jira. Isaan kana keessaa tokko tokko hoggantoota jaarmayoota Oromoo ATWO fi ABO-Tokkoomee ti. Akkuma baddaatti ibsame, jaarmayootni kun PDO wajjin walittibaqanii yoo ta’e, as keessaa namoota gara MNOtti fiduun rakkoo hin qabu. Haa ta’u malee, gochaan kun hanga filmaatni godhamutti yeroo ce’umsaa kana keesatti mootumicha cimsuuf moo mootummaan kun fuuldrattis akka ittifufamu barbaadamee ti? Moo filmaata dhufu keessatti garee cimaa tokko ta’anii as bahuufi? Moo dhugaa dubbachuuf jaarmayootni Oromoo lama kan uummata biratti baay’ee jaalataman ABO fi KFOn waliin hojjechuuf waliigalteerra gahuun isaanii kan hafan yaaddessee ta’inaa laata? ABO fi WBO hiikkachiisuu laalchisee Waayeen WBO hiikkachiisuu kun dhimma baay’ee rakkisaa fi walmormisiisaa ta’ee haasa’amaa jira. Waliigaltee ABO fi Mootummaa jidduutti ta’e ykn ta’urratti hundaa’uudhaan kan waan kana murteessu ABO ta’ullee, ani akka nama dhuunfaatti, akkuman barreessaa tures, WBO hiikkachiisuun nagaa fi nageenya Oromootiif gaarii hin ta’u jedheen amana. Kun ABOf dubbachuu osoo hin taane, yaada fi laalcha dhuunfaa kiyyaa ti. Dhugaa dha dhimmi kun rakkisaaa akka ta’e naaf gala. Sirna diimookraasiin dhugaa keessa jiru tokko keessatti hidhattootni lama walbira jiraachuun hin danda’amu hin hayyamamus ta’a. Haalli Itoophiyaa keessa jiru garuu kan wabii hin qabne waan ta’eef, gama tokko hiikkachiisuun gaaga’ama hamma kana hin jedhamne fiduu danda’a. Waayee kana waanuma seenaarraa arguu dandeenyuu dha, Fakkeenyaaf waan bara 1992 ta’e haa yaadannu. Ani Oromoo jidduutti rakkoon akka uumamu barbaadee osoo hin taane, dhugaa lafarra jiru haa laallu yoo jenne, PDO keessa namootas ta’ee gareen WBOn akka jiraatu hin barbaadne jiru. WBOn biyyatti galee dhiisii, yeroodhuma mariin Asmaraatti godhamaa ture sanaayyuu warri waan kanatti hin gammadin PDO keessa lakkoofsi isaanii xinnaa hin turre kan jedhutu dhagahamaa ture. Wanti barreeffamaan argaa turre tokko tokko shakkii kana ifa taasisu. Waan ta’eef, gareen jibba ABO fi/ykn WBO qaban kun PDO keessatti mormii waan qabaniif, sababa kanaan dhiibbaa godhanii akka WBOn hiikkatu taasissuf tattaafachaa jiru. Ammaaf itti fakkaatee ta’a malee, WBOn jiraachuun Oromoo kamiifuu balaa hin ta’u. Nageenya Oromootiif wabii ta’a malee WBOn ilmaan Oromoo miidhuuf hidhaannootti hin seenne. Dhugaan kun maaliif hubatamuu dadhaba? Moo yoo WBO fi ABOn cimaa deeman PDOf yaaddoo dhaa? Maaltu isaan yaaddesse? Egaa, barreeffama kiyya gara xumuraatti fiduuf, dhaamsi Oromummaa ani PDOtiif carraa kanaan dabarsuu barbaadu, akka durii sanatti laaluu fi yaaduu akkasumsa tooftaa dur barame sanatti fayyadamtanii waan hin taane; waan booda isinillee miidhuu danda’u dalaguurraa ofqusadhaa. Dhimma Oromoorratti haalduree tokko malee jaarmayoota Oromoo wajjin waliigalaa. Hanga jaarmayaa MNO taatanitti kan dabre dabree, kana booda uummata keenyarra miidhaan akka hin geenye hojjedhaa. Uummata keenya waraana irratti banamu irraa ittisaa. Uummata kana bulchaa jirra jettanii kan amantan yoo ta’e, nagaa fi tasgabbii uummata Oromoo eegaa, eegsisaa. Jaarmayoota Oromoo wajjin garaa qulqullinaan waliin hojjedhaa. Yoo waan jedhame kana hundaa hin goone, booda kan itt rakkatu eenyu akka ta’u hin dagatinaa. Ulfaadhaa!


SEENAA GABAABDUU BADHAASOO (YAASSIIN) IJEE

Onkololeeysa 15, 2018 Abbaa Urjii tiin: Arra, wal’aansoon dheertuu fii hadhooytuun qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa, karaa hin yaadiniin, diina jilbiiffachiiftee, yoomiyyuu daran, hegeree bilisummaa, bareedduu, sadoo fii qananaii, qaawaanillee tahu, lammii daawwachiisaa jirti. Gama biraa tiin, ammaas, arra, EPRDF, dhaabni baroota diiydamii torbaaf, lammii biyyaa ajjeesaa, araraasa, irreen aangorra ture, yaroo aangoo caalaa dheereeyfachuuf, hawwii cimtuun qophaawaa jira. EPRDF filmaata bara 1992-af qophaawame, qubaan arkachaa akka hin dandeenye gaafa hubate, aangoo qaataan dhunfachuuf dhaabota hawaasa keessatti deeggarsa irra qaban dooyaa filmaataa (siyaasaa) irraa dhabamsiisuuf, karaa adda-addaa tiin, duula gara-garaa itti bane. Akeekni barruu tanaa, haallan san tarrisuu miti. Warroota haala akkasii tiin lubbuun wareegamte keeysaa seenaa Badhaasoo Ijee (Yaassin Haaji Ahmad) lammii gurra buusuu dha. Badhaasoo, (Yaassin), Godinaa Baha Oromiyaa, Aanaa Baddannoo, magaala Baddannoo keessatti, Abbaa isaa Haaji Aammad Yaassiin, Qaadii Magaalichaa, tii fii aayyoo isaa Faaxumaa Wadaay Culullee-rraa, toora bara 1957 dhalatee, achumatti guddatee, qormaata barnoota hulaa saddeetii akka dabreen, itti fufuuf Dirree Dhawaa bu’e. Isaa hulaa kudhan xumuree, tan kudha tokkoo keeysa jiru, fincilli mootummaa Hayle Silaasserratti godhamaa ture injifatee, bulchiinsi isaa kan Dargii tiin bakka bu’e. Haalli kuni, waan barnoota adda kuteef, Badhaaso odoo hin jaalanne qe’etti deebi’e. Yaroon Badhaaso qe’etti deebi’e, yaroo, Jaarraa Abbaa Gadaa hidhaa bara shanii, tan biyya Soomaliyaa keessaa bahee, naannoo sanitti wal’aansoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiif qabsoo hidhannoo itti jalqabe ture. Akka oduun qabsoo bilisummaa gurra seenteen, Badhaaso, barnootatti deebi’uu maganfatee, miseensoota jibir qabsoo hidhannoo tiif murtanii sossoohaa jiranitti makamuuf, jalqaba bara 1977, achumaan, karaa Raammis qaceele. Qabsoon hidhannoo Badhaaso faan itti dabalaman, yaroo gabaabduu keeysatti, irree hortee, nafxanyoota gaafa Minilikirraa naannoo san qubatanii biyyaa fii ummatarratti abbooman baareysitee, gandoota baadiyyaa keessaa gugachiifte. Nafxanyoonni baaraganii qe’eerraa baqachuu, hortee isaanii tii fii Dargii akkaan naasise. Kanarraa kan ka’e, qabsoo bilisummaa ganamaan qaxara cabsuu murteeyfachuun, ummata naannoo sanii araraasuurratti seenan. Yakka ummata humaa hin balleeysin irratti hojjachuuf karoorfatan kanaan namoota hedduu galaafatan. Radi’eet Asfaaw, kan haaluma wal fakkaataa akkanaa tiif, ummata aanaa Oborraatti gocha naasuu dhablee gaggeeysaa ture, haala naannoo Baddannootti uumamerratti tarkaanfii fakkataa fudhachuuf, gamas sossoohe. Akka achi gayeen, odeeyfannoo arkateen, namoota galaafataaf irratti xiyyeeffate keessaa tan duraa haadha Badhaasoo taate. Isii “kan nagayaan nu bulchite, nagaayn nu oolchi,” jechaa, libaanata manatti aarfatee, taaziyaa ollatti galte dhaquuf manaa gadi baate, alatti, ilmaan malees xiqqaa fii guddaa duratti, xiyyitiin boqoo dhawee lafatti darbe. Gochi san Badhaaso daran qabsotti cimse. Haala sanirraa kan ka’e, gaafa qabsoon hidhannoo ganamaan rakkoo wal dhabbii keeysa seentee, duumeeysa dukkanaa tiin hagoogamte, Badhaaso, warra dhibdee ilkee ciniinnatanii irra aanuuf murteeyfatan keeysaa tokko tahe. Isaa murannoo saniin qabsotti jiru, bara 1982 keeysa, naannoo Habrootti, fedhiin alatti, harka diinaa seenuu mudate. Araraafama mana hidhaa Dargii tan bara lamaa booda, gunaan keeysaa bahee, barnootaatti deebi’ee, qormaata hulaa kudha lamaa haala gaariin xumuree, Universitii Finfinneetti tarkaanfate. Lafa qe’ee fii firarraa fagootti, haalaa nafaqaan rakkisaa keessatti, barnoota isaatti cimee, bara afurii booda Injinerummaan eeybifamee, hoojum qormaata biyyee-rratti mindeeyfame. Badhaaso’o ogummaa baratetti hujii arkatee, hegeree isaa tottolfachaa jiru, bulchiinsi mootummaa Dargii diigamee, tan Ceehumsaa dhaabbatte. Haala kanaaf, yaroo ABO magaalaa seenu miseensota buuleeyyi dhaabicha simatan irraa tokko tahe. Sanirraan, odoo hin turin, waajjira ABO Biyyoo Adaretti banatetti, gaggeeysummaa ramadamee, hujii isaa dhiisee, tan dhaabaatti bobbahe. Toora dhuma bara 1991, EPRDF, hawaasa Oromiyaa keeysatti akka hegeree hin qabne hubate. Hubannoota kanarraa, irreen aangoo qabachuuf girgirii kaasuu karoorfate. Sagantaa shororkaa karoora isaa ittiin jalqabuuf, waajjiroota ABO cufuu, deeggartoota araraasuu fii miseensota ajjeesutti seene. Warra gocha shiftummaa tanaaf irratti xiyyeeffate keeysaa kan duraa Badhaasoo Ijee tahe. Badhaasoo dirqama dhaabni isaa irratti ramade qaamaa fii qalbiin fiixa baasaa jiru, warra EPRDF (Wayyaanee) keeysaa tokko, (kan ammaaf maqaa dhawuun hin barbaachifne) waajjira magaalaa Harar keeysaa qabanitti Badhaaso yaammatee, gaaffii takkaan malee, xiyyitii itti laakaawe. EPRDF- yaroo haala saniin Badhaaso ajjeesu, dhaabni isa waajjira keeysa kaayate, tarkaanfii takkallee hin fudhanne. Akki san, EPRDF, ajjeechaa fakkataa akkasii bakka heddutti akka itti fufuuf xurree saaqe. San booda, hamma ABO haala deemaa jiruun aangoorratti bahuu akka hin dandayuu liqimsee, mootummaa Ceehumsaa keeysaa if baasutti, xurreen ajjeechaa fii galaafataa guyyuma-guyyaan bal’achaa deemte. Arra yaroo EPRDF if haaroomse kanatti, seenaan bara 26-a duraa maaf kaafamuun barbaachisaan gaaffi namoota garii tahuun beekkamaa dha. Kanaaf deebisaa lamaa tu jira. Tan duraa, akka tilmaama umrii ummata biyya Oromiyaa kan arraatti, irra hedduun namaa, warra gaafa haalli kuni tahu, hin dhalatin ykn if hin barini. Kan lamadaa, akka seenaa EPRDF irraa hubatamutti, dhaabni kuni, (akka isaan himatanitti) ji’a Gurraandhalaa kan bara 1989, iddoo Shiree (Inda Sillaasee) ja’amtutti eega dhaabbaterraa kaasee, takkaa if haarayoomsuu irraa hara fudhatee ykn qulqullaawee hin beeku. Haala kanaaf, kaayoo isaa, Revolutionary Democracy (Dimokraasii Tarkaanfattuu ykn qoonqabii malee)-tiin ammaa-amma if gaamaaggamaa, shittoo ummanni fedhuun afaan lulluuqqachaa as gaye. Akka EPRDF-tti, ummanni isa malee ijaa fii gurra qabaachuu hin qabu. Takka-shanii isa galaafatte kan fide kana. Akka kaayicha isaatti, dimocraasii jechuun haala fedhee nuu innummaan aangoorra turuu dha. Ee! arra, haalli kan bara 26-a duraa tiin akkaan wal dhaba. Ummanni niis bakka dur san hin jiru. Garuu, fedhiin EPRDF tan haala fedheenuu aangoorra turuu sanuma. Dhaabni eega uumamee kaasee sadoo fii qananiin adda hin bahin, haala kana keessa turuuf wixxifachuun ajaa’iba namatti hin tahu. Kan raajii tahuuf jiraatu, dhaabni baroota 27-n dabran heeraan alatti aangorra turuuf miidhaa hammana hin ja’amne lammiirraan gayaa ture, filmaata haqaa tiin injifatee as bahu. San malees, aangoo nagayaan gadi dhiisee arkuu dha. Hundumaa fuu, shororkaa si’ana biyya keeysa deemaa jirturratti irkachuun, ilmaan Oromoo kanneen “siyaasaan biyyattii kan durii miti,” ja’anii dhaaba fedhan jalatti hiriiruu isaanii ifa godhanii fii, EPRDF waliin dorgommii filmaataa seenuu barbaadaniif, seenaa Badhaasoo Ijee fii tan gaafasii yaadachiisuun barbaachisaa dha. Hub: Seenaan armaa olii, kitaaba kiyya kan Raamissi-rraa HUURSO ja’u keeysaa tan dubbuuyfamte.


WAL SHAKKAA FI WAL SODAACHAA WALIIN HOJJECHUUN HIN DANDA’AMU

Berhanu Hundee Namni tokko yoo mana isaatti nama affeeru, dursee waa hundaan qophaa’uu qaba. Osoo itti hinqophaa’in koottaa jedhee nama yaamuun ykn affeeruun isaafis ta’ee keessumichaaf gaarii hin ta’u. Yoo wanti tokko akka eegametti hin argamin, gara kabaja waliif dhabuutti nama geessuu danda’a. Wal hamachuu fi wal komachuunillee uumamuu mala. Waanan dhimma kana kaaseef, yaamicha Mootummaan Itoophiyaa jaarmayaalee mormitootaatiiff godhe keessatti waanan taajjabe waan jiruufi. Mootummaan Itoophiyaa jaarmayoota mormitootaa wajjin haasa’ee, gara biyyaatti akka deebi’an yoo godhu, waliigaltee fi haalduree tokko malee calliseetuma koottaa galaa akka hin jenne namuu waan hubatu natti fakkaata. Mormitootnis gama isaaniitiin yoo biyyatti deebine, akkamitti hojjechuu dandeenya? Nagaa keenyaaf wabii maaltu jira? jedhanii osoo hin gaafatne fi waliigaltee tokkorra osoo hin geenya lafumaa ka’anii waan galan akka hin taane kunis waanuma yaadamuu dha. Mee akka fakkeenyaatti waliigaltee Mootummaa fi ABO jidduutti ta’e haa laallu. Mootummaan mormitoota hundaa walqixxummaadhaan laalullee, ABO garuu ija addaatiin akka laalu waan nama shakkisiisuu miti. Maaliif yoo jedhame, ABO waan hedduutu adda isa godha. ABO hunduu ni sodaatu, ni shakkus. Shakkii fi sodaan kun immoo karaa adda addaatiin laalama. Mormitootni biroo keessumaayyuu warri galgalaa ganama waayee tokkummaa Itoophiyaa leellisan ABO baay’ee sodaatu. ABOn akka waan biyyattii tana diiguuf deemuutti hubatu. ABOn farra Itoophiyaa ti jedhaniis yaadu. Kuni garuu hubannoo dhabuurraa kan madde jaarmayaa kana akka bulguutti laalu. Oromoo jidduutti walshakkii uumuufii akka naan hin jenne abdachaa garuu mee dhugaa jiru tokko haa hubannu. OPDOn duri fi ODPn ammaa isaanumtuu ABO ni sodaatu. Kun karaa adda addaatiin laalamullee qabxiilee ijoo ta’an tokko tokko kaasuuf: Gara ijoo dubbiitti deebi’uudhaaf, ABOn ykn WBOn akka hiikkatu wanti haasa’amaa jiru kun sababa malee miti. ABOnis hiikkachuu diduunis akkasuma sababa amansiisaa waan qabuufi. Kuni hunduu kan maddan waan walshakkuun jiruufi. Seenaa biyyattii tanaa keessattillee wal amanuun waan hin jirreefi. Amma dubbiin eenyutu dhugaa qabaa miti. Eenyu akka dhugaa qabu ibsuuf yeroo biraan itti deebi’a. Ammaaf garuu ilaalchi ani qabu ABOf dubbachuuf osoo hin taane, akka natti fakkaatutti jeequmsa iddoo gara garaatti uumameef ABOn ittigaafatmuu waan qabu natti hin fakkaatu. Akkuman baddaatti ibsuu yaale, humnootni ofiif jeequmsa uumanii ABOtti quba qaban biyyatti tana keessa hedduu akka ta’an waan nama mamsiisuu miti. Akkuma tanaan duras maqaa ABO jedhutti fayyadamanii badii dalagaa turan, har’as badii walfakkaataa akka dalagan namuu hubachuu danda’uu qaba jedheen yaada. Biyyattii tana keessatti ABO kan hin sodaanne waan hin jirreef, keessaayis ta’ee alaa (keessaa yoon jedhu mooraa keenya keessa jechuu kooti) humnootni maqa-balleessu ABO hojjetan xinnaa miti. Kanaaf, har’a gamaa gamanaa walitti lallabaa ABOn akka lafa hin qabanee tattaafachaa jiru. Kun dhugaa jiru hubachuu dha malee jaarmayaa kana bakka bu’ee isaaf dubbachaa hin jiru. Dhugaa jiru garuu osoo arganuu irra dabruun gaarii miti. Egaa, akkuman baddaatti waayee manatti nama affeeruu akka fakkeenyaatti kaase, Mootummaanis yoo mormitoota affeeru ykn galaa jedhee yaamicha godhu, dursee waa hundaa mijeessuun dirqama ta’a. Waliigaltee ifa ta’es uummataaf ifa godhuun akkasuma dirqama ta’a. Mormotootnis gama isaaniitiin waan irratti waliigalame fi haalduree jirullee uummataaf ifa godhuun afaanfaajjii hiri’suu danda’a. Yeroo ammaa gama lamaaniinuu (Mootummaa fi mormitoota) wanti ifa ta’e tokko waan hin jirreef, dhimmota madaaluun baay’ee rakkisaa ta’a. Kanaaf shakkiin dabalamaa deema. Shakkiin dabalamaa yoo deemu immoo, waliin hojjechuun hedduu rakkisaa ta’a. Waliin hojjechuun yoo hin danda’amne, dubbiin garamitti akka deemtu hubataatu arga. Ulfaadhaa!


Ijaarsa seeraan fi pilaaniin magaalaatiin alaatiin magaalaan finfinnee fi magaalotni GAONF manca’aa akka jiran beektuu?

(By Makuriya Waahimaa Hunde) Bara 2009 egalee mootummaan saamicha lafaa qonnaan bulaa buqqisuudhaan murna biyya bulchaa fi saamaa tureen taasifamaa ture irratti tarkaanfii fudhataa jira. Kunis harcaatii haaqabaatu iyyuu malee hattoota lafaa fi albuuda Oromoo saamanii ittiin ofii fi murna isaanii ijaarrataa turan gab-godhee jira. Gidduutti mootummaan dhiimmota biroof xiyyeeffannoo kennuudhaan hojjetaa yeroo ture muraasa gidduutti finfinnee fi naannoo ishee magaalota jiran keessaa fi qarqara irratti amma waan ajaa’ibaatu jira. Saamicha lafaatiin magaalotni of danda’an hedduun uumamaa jiru. Kanaafuu dhaamsa ogummaa kana mootummaa biraan ga’uuf 1. Magaalota ISA keessatti geggeeffamaa jiru kun dhimma kanarratti hoggansi magaalaa maaliif callisee ilaala? Odeeffannoo kootiin isaanis harka keessaa qabu. Kan harka keessaa hin qabne jiraachuu mala garuu hoggansa ta’ee ISA kana callisee Kan ilaale anaaf inni tajaajilaa uummataa osoo hin taane tajaajilaa firootasaa fi fedhii dhuunfaa isaati. Kanaafuu battalatti aangoosaarraa kaafamee qoratamee seeratti dhiyaachuu qaba. Yakki isaas biyya gurguruu fi amantaa mootummaa fi dantaa uummataatti fayyadamuu ta’uu qaba. Kanaafuu Firoota keessan sassaabdanii lafa oromoo saamsisaa hin jirru jechuuf kana gochuun ittisa mootummaa isa jalqabaa ta’uu qaba. 2. Namootni dhuunfaa fi gareen ijaarsa seeraan alaa geggeessaa jiran seeratti dhiyaatanii adabbii labsii liizii Lakk.721/2011 irratti tumameen adabamuu qabu. Kana ta’uu baanaan ISA ammallee dhaabachuu wabiin hin jiru. 3. Dalaalota qonnaan bulaa keenya gowwomsan immoo mootummaan fala itti barbaaduun seera qabsiisuun dirqama. 4. ISA ijaarame ilaalchisee seeraa fi pilaaniin magaalaa ni hiika. Isa birattis qorannoon gadi fageenyaan geggeeffamuu akkuma jirutti ta’ee Kan qarqara magaalaa irratti ammuma tarkaanfiin fudhatamuutu irra jira. Kana yeroon jedhu callisee osoo hin taane xiinxala oogummaakoo geggeesseen waan ta’eef isa beekuu yoo barbaaddan ibsuudhaaf ani qophiidha. Horaa bulaa!” ~ by Makuriyaa waahimaa Hunde.”


Rakkoo addatti Wallagga keessatti mul’achaa jiru laalchisee waa xiqqoon dubbadha osoon jedhuun barruu Obbo Mathias Gudina kana arge. Waanin jechuu barbaade hundumaa innuu jedheera waan taheef kanuma isaa akkuma jirutti fudhee karaa koos dubbistootaan gahuun filadhe. Nama godinaa sana keessatti dhalatee guddatee fi rakkoo jirus karaa maatii fi firaatiin ana caalaa itti dhiheenyatti quba qabu caalaa an maal jechuun danda’a? Hundumaafuu Waaqayyo waan kolfaa nun godhin. ========== ~Dubbiin Wallaggaa kun yaaddessaadha! (Mathias Gudinatiin) Dubbii Wallagga keessa deemaa jiru kana namni marti waan dubbachuu sodaatee usee jiru natti fakkaata. Gidduu kana waa’ee hidhannoo hiikkachuu fi diduu irratti falmii deemaa jiru agarra. Lubbuun namaas darbuu dhagahaa jirra. Waan kun waan 1992 na yaadachiisa. Bitootessa 1992 keessa ajaja hoggana olaanaa ABO ala lola Asoosaa keessatti taheen WBOn gaaga’ama keessa seenee salphina hin taane keessa of galchee ture. Humna silaa bilisummaa oromoof murteessaa turetu sababa lola sanaatti faca’e. Kana seenaan nama itti gaafatu haa gaafatu malee tarreeffama isaa keessa hin seenu. ~Ammas ammoo gidduu kana Naqamtee fi bakka gara garaatti wal gahii gara garaa waamuun uummanni bakkaa bakkatti dhaadachaa akka jiru dhageenya. Ajaja fudhachuu waan didaa jiru fakkaata. Ibsa ejjennoo jedhee waan uummanni walitti yaa’ee dabarfachaa jiru kunis waan nama sodaachisu fakkaata. Dibbee lolaa waan tumaa jiru fakkaata. “Eenyutu dudduuba jiraa?” waan jedhu kun waan yaaddessaa natti tahaa jira. Kun dhugumaan “nama bilisummaa oromoo fedhumoo namoota Oromoo fi saboota biroo walitti buusuuf hojjetantu duuba jiraa laata?” nama jechisiisa. ~Sabni ani keessatti dhaladhee guddadhe, keessatti of baree keessatti qabsaawaa ture kan dhiha oromiyaa waan dogoggoraa jiru natti fakkaata. Waan beekaan keessa hin jirre, hoomaa kashalabbeen geggeeffamaa jiru natti fakkaata. Yeroon itti hidhatanii fi hiikkatan akka qaba. Wal dhaggeeffatanii ajaja fudhatanii waliif ajajamanii sossohuunis barbaachisaa dha. Yeroon ammaa yeroo itti meeshaa ofii seeraan hayyama itti baafatanii ittiin saba ofii tiksan malee yeroo ittiin wal irratti fincilan miti. Humni hidhatee jiru karaa seeraan leenjifamee akka humna biyyoolessaa fi poolisii oromiyaatti makamu dhageenyeerra. Kanaa ala “qawween qaba hin hiikkadhu bosonuma keessan tura.” kan jedhu yoo jiraate sun filmaata abbaa ti. Ajaja hogganoota ABO ala gartuun ofiin bulaan biyya keessa socho’u yoo jiraate balaa irra gahuuf ofumaaf waan itti gaafatamu natti fakkaata. Uummanni keenya Dhiha oromiyaas yaada calalaan waan kana hubachuun barbaachisaa dha. “Yaa jaartiiko, kan gallikee hin oolle osoon qodaa kiyya gurguree hin fixin osoo galteetta tahee jedhe namichi haati manaa jalaa baddee deebitee galte” jedhee nutti mammaake qondaalli ABO tokko 1991 keessa. Wacaa fi wacabbaruun waan dhalatu hin jiru. Yaada gabii fi cal’isaan marihachuun furmaata fida. “Iyyan malee dhalcha hin tahuu?” jedhe korbeessi hoolaa re’ee hobobsu dhagahee.


Gareen bara dheeraaf Asmararraa maqaa qabsootiin bara dheeraa, kora gudda, kora xiqqaa, guyyaa gootootaa jechuun ummata Oromoo diigaa baate ar’as amala isi biyyattiin galatte jedhu

“Jijjiirama yeroo ammaa haala siyaasa Itoophiyaa keessatti mul’achuu eegale kana argamsiisuu keessattis Waraana Bilisummaa Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromootiin olitti qaamni wareegama ulfaataa baase hin jiru jechuun ni danda’ama.” Kun ibsa har’a ABOn baase keessaa kan fuudhame. Ibsa kana keessatti kan tuqaman Waraanni Bilisummaa Oromoo fi Qeerroo Bilisummaa Oromoo kan jedhaman caasaa dhaabichaa (organizational bodies) malee qaama ummataa (civil society) miti. Kanaafuu kun jecha rakkoo guddaa qabuu dha. Kun injifannoo ummataa saamanii abbaa itti tahuu dha. Hogganoonni dhaabichaa bakka adda addaatti bobba’anii ummataaf haasaa godhaa turan kan dubbataa turanirraas ibsi kun adda. Akkuman gaafa gaafatama ibsa dhaabaa barreessuu irra turee sanitti beeku, ibsa kana barreessanii facaasuu irratti nama lamaan tokko qofatu hirmaate natti fakkaata. Ibsi akkasitti wareegama ummanni akka ummataatti kafalee asiin gahe haalu kun yaada miseensota hoggana dhaabichaa hundaa natti hin fakkaatu. Jarana lakkisaa dhiisaa! wareegama ummanni baasee jijjiirama kana fiduudhaan isinuu biyyatti galche irratti abbaa of hin godhinaa. Wareegama Team Lammaas undermine hin godhinaa. Eenyunuu kan amanuu qabu Team Lammaan hunda caalaa bakka lubbuu isaaniif balaa guddaa qabu keessa taa’anii qabsoo godhaa turan. Jijjiiramni amma argame kun osoo jarri muratoon sun bakka san hin jirree kan milkaahu hin fakkaatu. Yoo milkaahes kallattii biyya diiguu fi hundumtuu wal waraansaan dhiiga wal dhangalaasutti geessa ture. Dantaa aangoo dhuunfaaf jecha ibsa gaafatamummaan itti hin dhagahamne akkasii baasanii labsuun ummataa fi jagnoota haaromsa kana seeraan fidan tuffachuu dha. Oromoota hariiroo dhaaba siyaasaa kamiiyyuun alatti Oromummaa isaanii qofaaf golee Oromiyaa adda addaa keessatti hiriira bahanii ajjeefaman, dhaanaman, madaahan, qaama hir’atanii fi hidhaman gatii dhowwachuu dha. Ilaalcha dogoggoraa akkasii ummata iccitii siyaasichaa quba hin qabne keessa facaasuun ummata rukuchiisuu waan tahuuf balaa bor dhufuuf itti gaafatamaa nama godha. Haqa jiru walitti himaa jirra. Abbaan fedhe yoo mufate dhimma koo miti. Kana booda lubbuun Oromoo tokkoollee sababa bolola jaarmayaalee siyaasaa Oromootiin akka badu arguu hin fedhu. Ummannis dhugaa jiru kana beekuu qaba. Kan sanii achii abbaatu of mara jedhe boftii dha.