Ajjeechaa Yuukireen Buchaatti raawwate irratti dhugummaan deebii Raashiyaa wayita sakatta'amu

Barreessaa Olaanaan UN Antooniyoo Guteerez, ''suuraa lammiilee nagaa Buchaa Yukireenitti ajjeefaman,'' irratti qorannoon walabaa akka gaggeeffamu gaafatan. Hubachiisa: Odeessi kun suuraalee namoota garii miira jeequu malu of keessaa qaba. Waraanni Raashiyaa bakka magaalaa Kiiv qarqaratti argamu keessaa gadhiisanii yoo bahan, viidiyoowwan reeffa namootaa daandii gubbaa ciciisanii mul'achuu eegale. Miidiyaaleen achitti argamanis, reeffa arguu gabaasan. Yukireen ''ajjeechaa jumlaa raawwatte'' jechuun Raashiyaa himatti - Raashiyaan gamasheetiin erga waraannishee naannicha gadhiisan booda taatee ''fakkeeffamee tolfamedha,'' jette. Viidiyoowwan achii bahan irrattis himannaa hin mirkanoofne hedduu baaste. Raashiyaan bakkicha gadhiistee bahuu hordofee, viidiyoon konkolaataa keessaan waraabame, daandii cinaa gama lamaaniinuu reeffi ni mul'ata. Embaasiin Raashiyaa, Kaanaadaatti argamu viidiyicha twiit gochuun, barreeffama: ''viidiyoon fakkeeffame kun reeffa sobaa magaalaa Buchaa, Kiyiv cinatti argamtu keessa agarsiisa,'' jedhu wajjin maxxanse. Haatahu malee suuraan saataliyitii Buchaatti Bitootessa 19 kaafame, daandii maddiitti reeffa namootaa ciciisan mul'isa. Guyyaan kunis loltoonni Raashiyaa bakkicha dhiisanii bahuusaanii torban lama duradha. Suuraaleen jalqaba New York Times gabaasee fi boodarras BBCn mirkaneesse, reeffa namootaa bakkuma duraan turanitti mul'isa. Viidiyoo kana Raashiyaan sobadha ittin jetteetti. Miidiyaaleen Raashiyaa deeggaran, viidiyoo ba'e kana saffisa isaa haalaan gadi butuun erga qoodanii booda, reeffi tokko wayita socho'u ni mul'ata jedhu. Viidiyichi qulqullinisaa gadaanaa tahus, xiinxala irratti gaggeeffameen - harka socho'udha wanti jedhame, mallattoo daawwitii konkolaatichaa irra jiru tahuun barameera. Mallattoo daawwitiirraa kana geengoo irra keenyeerra - copha bishaanii yookaan huuba wayii fakkaata. Kanneen Raashiyaatti hidhata qaban wanti jedhan biraan viidiyoodhuma kanarratti kan xiyyeeffatudha. Konkolaataan kun reeffa daandii gubbaa ciise bira dabra. Akkuma konkolaatichi bira dabru, reeffi nama tokko daawwitii isa duubatti agarsiisu keessaan yeroo gabaabaaf mul'ata. Kanneen Raashiyaa deeggaran reeffi ''ka'ee taa'e,'' jedhan. Haatahu malee viidiyoo kana saffisa isaa gadi qabanii wayita ilaalan, suuraan daawwitii keessaa babbadee (distort) mul'ata - reeffa qofa otoo hin taane, manneen illee haalli isaanii jijjiiramee argama. Viidiyoowwan daawwitii konkolaataa cinaatti argamu keessatti waanti walfakkaataa ni mul'ata. BBCn reeffa namootaa viidiyoo Ebla 2 maxxanfame kanaafi suuraalee qulqulina gaarii qaban - Getty Images fi AFPn Ebla 3 kaasan wajjiin walbira qabuun, kan walafakkaatu tahuu mirkaneesseera. Viidiyoo keessatti reeffi namaa kun daandii cinaa dugdasaan ciisee mul'ata - bakki isaas sarara daandii ijoofi lafoo deemtotaa adda baasuufi haalluu adiifi keelloo tahe cinaadha. Akkasumas daandiin namni irra deemu gariin asfaaltiifi gariin ammoo marga qaba. Kana malees konkolaataan bifa meetii qabdu tokko balballi gama duubaan jiru (boot) banamee mul'ata. Konkolaataan, sararri daandii addaan baasu, daandii lafoo, fi dallaan walfakkaatu suuraa Getty/AFP irraas ni mul'ata. Reeffi lammessoo ammoo jaakettii gurraacha uffatee jira, waan akka baandeejii dhiigaan laaqame harka migaarra keeyyateera. Namni kun cinaa isaatiin daandii lafoo diimaafi keelloo dubame maddii ciisa, dallaan caccabes ni mul'ata. Wanti eeraman kun hundi suuraa qulqullina qabuun Getty/AFP irraa dhiyaate wajjiin walsimu. Gabaasa: Jake Horton, Shayan Sardarizadeh, Rachel Schraer, Olga Robinson, Alistair Coleman fi Daniele Palumbo. Viidiyoo kan midhaassan: Sarah Glatte fi Jacqueline Galvin.


Puutin Raashiyaan Yukireen weeraruun 'galmaa bareeda' qaba jedhan

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin hogganaa Beelaruus Aleeksaandar Lukasheenkoo wajjiin ta’uun akka jedhanitti, Yukireen waliin walitti bu’uun ''waan hin hafne ture,'' jedhan. Aab Puutin hawaasa Afaan Raashiyaa dubbatan kanneen Yukireen naannoo Donbaas jiraataan eeguuf Yuukireen weraruu malee filannoo biraa hin arganne jedhan. Dhaabbanni Biyyoota Gamtoomanii akka ibsetti, namoonni miliyoona 10 erga Yukireen weeraramtee asitti qe’eesaaniirra baqataniiru. Taatullee Puutiin ganna 61ffaa Yurii Gaagariin yeroo jalqabaaf nama hawaa keessa ol bahe ta’e wayita yaadatamutti hawaasatti mul’achuudhaan, humnoonni isaanii hawaasa ''cunqurfamoodha'' jedhaniin kanneen Yukireen naannoo finciltootaan to’ataman keessa jiraatan akka gargaaran dubbatan. ''Gama tokkoon isaan gargaarree baraarra, gama biraatiin tarkaanfii nageenya Raashiyaa mirkaneessaan fudhanna,'' jedhan maanguddoon ganna 69 Puutin. ‘''Weeraruurra kan darbe filannoo biraa hin qabnu. Innis murtoo sirriiidha,'' jechuun itti dabalanii ''galmii isaa ifaafi bareeda,'' jedhan. Kireemiliin, Yukireen duguggaa sanyii hawaasa Afaan Raashiyaa dubbatan irratti raawwatte jedha, taatullee ragaan qabatamaan kana mirkaneessu hin argamne. Namoonni miliyoona 10 ol Yukireen keessaa baqachuuf dirqamuun, dinagdeen Raashiyaammoo qoqqobbii biyyoota Lixaatiin akka jabduu haleelameera. Haata’u malee Pirezedantiin Raashiyaa akka jedhanitti biyyisaanii ''moggaatti dhiibamuu hin barbaaddu, addunyaa  amma keessa jiraannu keessatti biyya guddoo akka Raashiyaa moggaatti baasuun hin danda’amu'' jedhanii falman. Puutin Baha Mooskootti kan argamtu fi km 5550 magaalicharraa kan fagaatttu Voostoochini Kosmodiromirra wayita dubbatanitti, Raashiyaan moggaattii baafamuu ilaalchisuun wayita dubbatanitti Sooviyeetiin sagantaa qorannoo hawaarratti milkaa’ina gonfatte kan bara waraana hololaa Yurii Gaagariin milka’iina gonfateen walbira qabanii dubbatan. Hogganaa Beelaruus Aleeksaandar Lukasheenkoon dhiibbaa qoqqobbiin dinagdee qabu fudhatama dhabsiisan. Torban darbe mootummaan UK akka raagetti Raashiyaan erga Gamtaa Sooviyeet duraanii diigamtee asitti kufaatii dinagdeetti deemaa jirti.


Waraana Yukireen: Raashiyaan akkamiin Yuukireen keessatti taankiin hedduu jalaa barbadaa'e?

Raashiyaan Yuukireen weerartee baatii lama osoo hin guutiin taankiiwwan dhibba hedduun lakkaa'aman dhabdeetti jedhamee yaadama. Beektonni waraanaa kun ta'uu isaaf meeshaalee waraanaa farra taankii biyyoonni Lixaa Yuukireeniif kennaniifi akkaataan loltoonni Raashiyaa taankii itti fayyadaman dadhabaa ta'uu akka sababaatti kaasu. Humni waraanaa Yuukireen akka jedhutti Raashiyaan waraana kana keessatti taankiiwwan 680 ol dhabde. Dhaabbanni waraanaa fi tikaa 'Oryx' jedhamu kan suuraalee dirree waraanaa irraa ergamaniif bu'uura godhachuun meeshaalee waraanaa Raashiyaan Yuukireen keessatti dhabde galmeessu akka jedhutti Raashiyaan taankiiwwan 460 ol akkasumas konkolaataawwan sibiilaa 2000 ol dhabdeetti. Raashiyaan waraanni osoo hin eegaliin dura taankiiwwan 2,700 akka qabdu dhaabbileen akka 'Rand Corporation' akkasumas IISS (International Institute for Strategic Studies) himanii turan. Ameerikaan qofti meeshaalee waraanaa farra taankii Jaaveliin jedhamuun beekaman 2000 wayita waraanni eegalu Yuukireeniif gumaachitee turte. Ergasii ammoo kan biraa 2000 dabalteef. Dhaabbanni misaa'eloota kana omishu 'Lockheed Martin' akka jedhutti misaa'eloonni kunneen taankii gubbaatti dhohu. Taankiin karaa gubbaan sibiilli isaa haphii waan ta'eef salphaatti haleelamuu danda'a. Taankiiwwan Raashiyaa hedduun sibiila misaa'eloota ofirraa qolachuu danda'uun kan haguugamanidha. Haata'u malee misaa'eloonni Jaaveliin mataa dhuka'u lama qabu. Tokko sibiila misaa'ela ofirraa qolatu kan irraa dhoosu yoo ta'u, kan lammataa qaama taankichaa achi jala jiru haleela. UKn meeshaa farra taankii 'Next Generation Light Anti-tank Weapon missiles' (NLAW) jedhaman 3,600 Yuukireeniif gumaachiteetti. Misaa'eloonni kunneenis taankii gubbaarratti akka dhohan godhamanii tolfaman. "Jaaveliin fi NLAW baay'ee murteessoodha" jedha qorataa fi xiinxalaan waraana lafoo kan ta'e Niik Reeynooldis. "Osoo silaa deeggarsi meeshaalee kanneenii jiraachuu baatee, silaa haalli amma Yuukireen keessa jiru adda ta'a ture" jedha. Ameerikaan dabalataan dirooniiwwan farra taankii 'kamikaze' jedhaman 100 Yuukireeniif kenniteetti. Dirooniiwwan kunneen nama isaan to'aturraa fageenya kiiloomeetira hedduu balali'uun, gubbaarraan taankii irratti kufanii taankii barbadeessu. Tooftaan waraanaa Raashiyaan itti fayyadamaa jirtu, kutaa waraanaa taankii fi konkolaataa sibiilaa hedduu of keessaa qabu garuu loltoota lafoo lakkoofsaan xiqqoo ta'an qabu fayyadamuudha. Kutaan waraanaa akka kanaa meeshaa waraana humna gurguddaa qabaniin ariitiin haleellaa raawwachuuf mijatoo ta'uu himu ogeeyyiin. Haata'u malee, loltoota lafoo muraasa waan qabaniif haleellaaf wayita saaxilaman, ofirraa qolachuuf ni rakkatu jedhu. Raashiyaan qilleensarraan sochii loltoota Yuukireen hordofaa waan hin turreef, loltoonni Yuukireen salphumatti dhokatanii eeguun haleellaa tasaa raawwachuun badii guddaa qaqqabsiisuu danda'aniiru. Akka dhaabbanni waraanaa fi tikaa 'Oryx' jedhutti taankiiwwan Raashiyaan dhabde walakkaa ol kan barbadaa'an osoo hin taane, kan loltoota Yuukireeniin qabaman ykn ammoo loltoonni Raashiyaa gatanii baqatanidha. Ogeeyyiin waraanaa kun sababoota hanqina dhiyeessii ykn ammoo gahuumsa dhabuu loltoota Raashiyaatiin ta'uu mala jedhu. Taankiiwwan Raashiyaa qonnaan bultoota Yuukireeniin tiraaktariin yoo harkifaman suuraaleen mul'ataniiru. Taankiiwwan kunneen gariin sababa boba'aa fixataniif kan gatamanidha. Kun dhiyeessiin kan walqabatu yoo ta'u, gariin ammoo waqtiin itti waraanni kun eegale ganna ta'uun wal-qabatee dhoqqee keessatti kan danqamanidha. Loltoonni Raashiyaa loltoota haaraa leenjifamanii bobbaafaman hedduu waan of keessaa qabuuf, taankiiwwan hedduun sirnaan oofamuu dhabuurraa kan ka'e gatamanii deeman jedha Niik Reeynooldis. "Gariin riqicharraa maqanii kufan. Kaan ammoo bo'oo keessatti danqamanii gommaan ittiin deeman irraa bahe. Loltoonni meeshaalee kanneenitti fayyadamuuf gahuumsi isaan hanqata," jedha. "Bakka kaanitti ammoo loltoonni fedhii loluu waan hin qabneef, taankii fi konkolaataa isaanii gatanii baqataniiru." Mootummaan Yuukireen meeshaalee waraanaa gataman lamiileen isaa akkamiin mootummaatti deebisuu akka qaban qajeelfama baaseera.


Ijoollee dubaraa Vilaadmir Puutin irra qoqqobbiin kaa’ame

Mootummaan US waayiloota Pirezdaantii Raashiyaa Vilaadmiir Puutin fi ijoollee isaa dubaraa irra qoqqobbii kaa’e. Kanneen qoqqobbiin irra kaa’ame keessaa Ministeerri Haajaa Alaa Raashiyaa Sergeeyi Lavroov fi baankileen gurguddoo ni argamu. Murteen kun kan dhufe erga odeeffannoon haaraa miidhaa loltoonni Raashiyaa Yukireen keessatti geessisan keessuma kan magaalaa Buchaatti uumame ifa ta’ee booda. Raashiyaan garuu, ragaa malee, kun wanta qondaaltota Yukireeniin qindaa’edha jetti. Suuraaleen saatilaayitii lammileen nagaa yeroo Raashiyaan magaalaa Bucha to’atetti akka ajjeefaman mul’isus, Roobii darbe Putin kun gocha ''himata hamaa fi jallaa bulchiinsa Keyiivdha,'' jedhaniiru. Qoqqobbiin US keessee Waayit Hawuusiin beeksisame kunneen of kessatti qabata: Mootummaan UK gama isaan dureessota saddeet fi Srebank fi Baankii Liqaa Moskoo dabalatee baankilee Raashiyaarra qoqqobbii dabalataa kaa’eera. Gaamtaan Awuroppaas, yaaddoon yakka waraanaa dabalaa akka deemeen, gabaa kasalaa Raashiyaa addaan kutuu ykn dhiisuu irratti mari’achaa jira. Wiixineen qoqqobbii haaraa kun Waashiingitaniin utuu hin beeksifamniin dura, Pirezdaantiin yuukireen Volodmiir Zeleenskii “murteessu dhabuu kamiyyu hin simadhu” jedhee ture. Roobii haasaa paarlaamaa Ayirish irratti taasisaniin, biyyootii Awuroppaa tokko tokko kan “waraanni fi yakki waraanaa hanga kisaaraa diinagdee hamaa miti,” jedhanii amanan qoqqobbii cimaa akka deeggaraniif amansiisuun barbaachisaadha jedheera. Dabaluunis, “ zayiiti Raashiyaa maashinii waraana Raashiyaa sooru hin danda’u,” jedhaniiru. Ministeerri haaja alaa Yukireenis dabaluun, boba’aa fi zayiita irra qoqqobii kaa’uun kan barbaachisu dandeettii itti Raashiyaan waraanaa isheef fandii dhiyeessitu irratti dhugumaan miidhaa uumuufi jechuun Tiwiitara gubbaatti barreeaniiru. Biyyootiin miseensa Gamtaa Awuroppaa, kan akka Jaramanii, annisaa Raashiyaa irratti guddaa hirkatanii waan jiraniif, kallattiin dame kanaratti tarkaanfii fudhachuuf murteessuu hin dandeenye. Ta’us garuu, yeroo jalqabaaf, Komiishiniin Awurooppaa Kibxata, gabaa kasalaa Raashiyaa dhorkuuf yaada dhiyeesseera, kun ammo miseensota 27 hundaan walii galamuu qaba. Awurooppaan wagga waggaan kasala doolaara biiliyoona 4.4 ta’u Raahiyaa irraa bitti.


Waraana Yukireen: Raashiyaan weerara Yukireen akka hir'situ himte, Yukireen ija shakkiin ilaalte

Raashiyaan marii nageenyaa Yukireen waliin eegalan bu'a-qabeessa gochuuf jecha, oppireeshinii naannawa magaalaa Kiyeev fi Chernihiv keessatti gaggeessitu haalaan akka hir'istu ibsite. Tarkaanfiin kun erga waraanni eegalee fooyya'insa qabatamaatti mul'ateedha jetti Raashiyaan, garuu humni waraanaa Raashiyaa sochiisaa hagam akka hir'isu sirriitti ifaa miti. Kunimmoo ammallee Yukireen ija murtee Raashiyaa kana ija shakkiin akka ilaaltu taasise. US fi UKn wanti Raashiyaan himattu kun of eeggannoon ilaalamuu qaba jedhan. Xiyyeeffannaan Raashiyaa naannolee baha Yukireen akka ta'e kanaan durayyuu barameera. Kaaba-lixa magaalaa Kiyeev irraan loltoonni Yukireen waan dura dhaabbataniif sochiishee babal'ifachuu hin dandeenye. Pireezidant Volodimiir Zeleniskii garuu, ''lammiileen Yukireen uummattoota gowwaa miti, qaroodha malee,'' jechuun tarkaanfii Raashiyaa irratti deebii kennan. ''Mallattooleen mul'achaa jiran... abdii namaaf kennu jechuu dandeenya. Garuu mallattooleen arginu kunneen haleellaa Raashiyaa kan nurraa dhaaban hin fakkaatan,'' jedhan. Qondaaltonni US akka jedhanitti Raashiyaan duraanuu magaalaa Kiyeev irraa fagaatteetti, garuu qilleensarraan haleellaa qaqqabsiisuu hin dhaabne. Dubbi himaan Pentagon John Kirby: "Karoorri Raashiyaan magaalaa Kiyeev qabachuuf baafatte kufeera. Kana jechuun garuu Kiyeev keessa yaaddoon haleellaa meeshaalee waraanaa gurguddoo hin jiru jechuu miti,'' jedhan. Marii Tarkii, Istaanbulitti gaggeeffameratti Yukireen biyya walabaa [michooma waraanaa irraa], dhiibbaa kamirraayyuu bilisa taate ta'uushee ibsite, Raashiyaan Yukireen miseensa Nato akka hin taane feeti. Kanarraa ka'uun qondaaltonni Raashiyaa, mariin gaggeessaa jiran bu'aa kan buusu ta'uu abdataniiru. Ministira Ittisaa Itti Aanaa Raashiyaa Aleksaandar Fomin, ''Yukireen dhiibbaa meeshaalee waraanaa niwukilaraa fi kaan irraa walaba taatee dhaabbachuunshee, fooyya'iinsa abdii namatti horuudha,'' jedhan. Loltoonni isaanii ''marii nageenyaa itti aanee gaggeeffamuuf haala mijeessuuf jecha'' bakkeewwan gurguddoo lamatti oppireeshinii gaggeessaa jiran battaluma akka dhaabanis TV biyyasaaniitiin ibsaniiru. Gama Yukireeniin bakka bu'anii kan mari'atan Oleksandr Chaly biyyisaanii dhiibbaarraa walaba ta'uun, ''biyyattiin karaa marii nagaa fi hojii dippiloomaasiin birmadummaa fi nageenyummaa ishee akka mirkaneeffattuuf gargaara,'' jedhan.


Yukireen xiyyaaraan wiirtuu kuusaa boba’aa haleelte jechuun Raashiyaan himatte

Magaalaa Raashiyaatti wiirtuu kuusaa boba’aatti ibidii qabachuun booda, aanga’ootni Raashiyaa kun sababa haleellaa hilikooptaroota Yuukireen lamaan kan uumame akka ta’e himan. Viidiyoon Tiwiitara irratti qoodame, daangaa irraa km40 fagaatee magaala Belgorod keessatti yemmuu wiirtuun kuusaa boba'aa ibiddaan gubatu ni mul’isa. Viidiyootni tokko tokko yeroo rookkeetiin kuusaa boba’aa kana rukutu ni agarsiisu. Ta’us garuu kanaan dura xiyyaarootni waraanaa Yukireen Raashiyaa rukutanii hin beekani. Himati bulchaan Viyacheslaav Giladkoov taasisan kun aanga’oota Yukireeniin hin mirkaneeffamne. Boodarra dubbii hiimaan Pireezdaant Vilaadmiir Puutin, dabalataan ibidda kanaaf Yukireeniin himachuun ''haleellaan qilleensaa'' kun haasaa nagaa taasisaa jiraniif haala gaarii hin uumne jedhaniiru. Hanga ammaatti maariin nagaa kun bu’aa hedduu hin argamsiifne. Dubbii himaan kun, Dimiitrii Peeskoov, akka jedhanitti aanga’ootni Raashiyaa dhiyeessiin boba’aa akka sirraa’uu fi dhiyeessii anniisaa Belgorod keessa jiru akka furuuf wanta danda’an hunda taasisaniiru jedha. Magaalaan jiraattota 370,000 qabu kun, humnooti Raashiyaan marfamee jira. Bulchaan magaalichaa ergaa Telegiraamii isaaniin akka ibsanitti ''haleellaa helikooptaroota Yukireen daangaa Raashiyaa seenaniin wiirtuun kun ibiddaa ta’eera,'' jedhaniiru. ''Ta’us lubbuun namaa darbe hin jiru.'' Hojjatunni lubbuu baraara ibiddicha hatattamaan to’achuuf hojjachaa akka jiraniifi ''balaan'' jiraattotarra ga’u akka hin jiraanne ibsaniiru. Ministeerii taatee hatattamaa viilidiyoo ibidda kanaa Telegram irratti qoodaniiru. Miidiyaan Interfax  akka gabaasetti jiraattonni naannaa wiirtuchaa turan akka baqatan taasifamee namootni lama ammo miidhamaniiru. Kuusaawwan boba’aa saddeetitti ibiddi akka qabatee jiruu fi hojjettoonni ittisa ibiddaa 200 ta’an bakka sana akka jiranis gabaaseera. Wiirtuun kun dhaabbata boba’aa mootummaa Rosneeft jedhamuun hogganama. Boodarra miidiyaan Raashiyaa RA Novosti jedhamu ibidda kuusaa sadiirraa to’annoo jala oolfamus, ammayyuu yaaddoon ibidichi babal’achuu danda’a jedhu akka jiru gabaaseera. Bitootessa 29 naannoo daangaa Belgoroditti wiirtuu kuusaa meeshaa waranaa argamutti dhukaasii adda addaa akka ture himameera.


Maalii fi 'loltoonni Raashiyaa' namoota 300 jumlaan fixan jedhe Hiyuuman Raayitis Wach

Loltoonni Raashiyaa bitamanii hojjetan jedhamaniifi Maaliin, wayita hidhattoota garee Islaamaa ofiin jedhanirratti oppireeshinii waraanaa gaggeessaa turanitti namoota 300 ta'an jumlaan fixaniiru jedhe dhaabbati mirga dhala namaaf falmu, Hiyuuman Raayitis Waach (HRW). Ajjeechaan kun wayita oppireeshiniin garee hidhattoota Islaamaa ofiin jedhan irratti adeemsifamaa ture, ji'a Bitootessaa darbe guyyoota afur keessatti akka raawwate jiraattota irraa dhagahuu HRW himeera. Namoonni kunneen bakka tokkotti jumlaan ajjeefamuusaaniin dura gareedhaan kudhan kudhan ta'anii oofamaa akka turan HRW adda baafadheera jedhe. Namni ajjeechaa kana argee fi yeroo ajjeechaan raawwatu achi ture akkas jedhe: ''Battala sanatti shororkaa'een ture, daqiiqaa daqiiqaadhaan, sekondii sekondiidhaan yoom dabareen na ga'a jedheen rifadhee hiraarfamaa ture. ''Erga akka deemnu nutti himameellee shakkaan ture. Bakka biraa nu geessuuf natti fakkaate.'' "Wayitan bakka sanaa deemutti harka koo lamaan laphee koorra kaa'een qilleensa harganuu dhaabee rasaasa na rukutu eegaa ture. Amma rasaasa natti gadhiisuu jedheen duubaan eegaa ture,'' jechuun dabalee sodaa battala sana ture hime. Humni waraanaa Maalii bakka ''quubsuma shororkeessitooti'' jedhamtu Moura keessatti shororkeessitoota adamsuu keessaa namoota 200 caalan ajjeesuu amaneera. Juuntaan biyya Lixa Afrikaa, Maalii, garuu garee hidhattoota Raashiyaa bitamanii lolan, Wagner, irraa loltoota gargaarsaan argachuun lootee seentota loluuf itti dhimma bahuu haaleera. Kibxata har'aa (Ebla 05, 2022) biyyoonni akka Jarmanii, US, Firaans akkasumas Gamtaan Awurooppaa walta'uun taatee naannawa Mopti, ganda Moura keessatti mudate irratti qorannoon qaama walabaan akka gaggeeffamu gaafataniiru. Akkasaan jedhanitti qorannoon gaggeeffamu loltoota UN ergama nagaa eegsisuuf Maalii jiranis ni dabalata. HRW ibsa isaa keessatti kanneen yakka kana raawwatan namoota hidhaman ''itti karoorsanii jumlaan ajjeesan,'' jedhe. "Yakka suukanneessaa, waggaa kurna keessatti mudatee hin beekne kanaaf mootummaan Maalii itti gaafatamuu qaba. Loltoota Maaliitiinis ta'e michootasaanii biyya alaatiin raawwatamus itti gaafatamummaan kan mootummaa Maaliiti.'' HRW bakki namoonni jumlaan itti ajjeefaman, Mourna, to'annoo garee al-Qaa'idaa jala jirti jedhe. Namoonni HRW dubbise gariin kan ajjeefaman miseensota al-Qaayidaati jedhu, namoonni hedduun garuu kanneen keessaa hin qabneedha jedhan. Kaan ammoo ajjeechaa kun saba fooyee kan raawwateedha jedhu. Saba Fulanii jedhamu kanneen heddumminaan Muslima ta'anii fi tikfattoota ta'an irratti kan qiyyaafateedha jedhan.


Mariin dhukaasa dhaabuu milkii dhabe, Raashiyaan haleellaa haaraa bante

Bulchaan Chernihiiv Raashiyaan dhukaasa nan dhaaba jettee waadaa galte diigdee halkan guutuu magaalittii haleelaa bulte jedhan. Bulchaan Chernihiiv Viyaacheeslaav Chaawus kan Yukireen jala jirtuu Raashiyaan waraana dhaabuutti hin jirtuu jedhan. Bulchaan kun turtii BBC waliin taasisaniin waadaa Raashiyaarraa amantaa hin qabnu jedhan. ''Humni waraanaa isaanii takkaayyuu waadaa isaa yeroo eegu arginee hin beeknu'' jedhan. Hoogganoota olaanoo Raashiyaafi Yukireen gidduu mariin nagaa buusuu Tarkiitti Kibxata adeemsifamaa ture bu'aa malee xumuramuu Kireemliin ibsiteetti. Dubii himaan mootummaa Raashiyaa Dimiitrii Peeskoov wanti gaariin jiru gama Yukireeniin yaadaa fi waan barbaadan ifa godhanii lafa kaahuu eegalaniiru. Ammatti wanti waliigalame hin jiru jedhan. Chernihiivi naannoo sanitti ''halkan guutuun muddama'' ture jedhan Chaawus. ''Bu'uuraaleen misoomaa namoota nagaa ammas manca'aniiru'' jedhan. ''Chernihiiv ammallee ibaa, bishaan fi dhiyeessii ho'aa hin qabdu. Bu'uuraalee misoomaa kana deebisuun salphaa hin ta'u. dhaabbileen waraanaa kamuu xiyyeeffannoo haleellaa edaa hin turre. Bu'uuruma misoomaa nama nagaa haleelaa turan'' BBC'n himannaa kana ofiin bira gahee qulqulleeffachuu hin dandeenye. Garuu ammoo jiraattotni waraanni itti fufuu dubbatu. Jiraataan BBC'n dubbise tokko ''halkan guutuu handaara magaalaa dhukaasa dhagahaa turre. Gidduugala magaalaa irraa achi siiqee'' jechuun hime. Roobii guyyaas akka halkanii ta'uu baatu waraanni itti fufeera jedha jiraataan kan biraan. Raashiyaan Kibxata darbe marii nagaa buusuu irratti wal-amantaan akka horatamuuf naannoo Chernihiiviifi magaalaa Kiyeevitti dhukaasa akka dhaabdu ibsitee ture. Ministirri itti aanaan humna ittisaa Raashiyaa Alezaandeer Foomiin biyyi isaanii sochii waraanaa ishee harka guddaan xiqqeesiti jedhanii turan. Haata'u malee sagaleen akeekkachiifni balalii humna qilleensaa kan dhagaahame sa'aa muraasa booda ture. Kantiibaa itti aanaan Kiyeev haleellaan qilleensaa jiraachuu baatus dhukaasni naannoo magaalittii keessaa dhagahamaa ture jedhniiru. US fi Yukireen Raashiyaan humnoota ishee handaara magaalaa Kiyeevitti walitti qabachaa jirtii jedhu. Kuniis xiyyeeffannoo ishee adda waraanaa biraatti jijjiiruuf ta'a jedhu. Qondaalotni Raashiyaafi Yukireen jaarsummaa pireezidantii Tarkii Tayiip Erdohaaniin Istaanbulitti Kibxata kaleessaa sa'aa sadiif wal-maddii taa'anii mariyataniis waraana ji'a ol lakkoofsise xumuruuf tarkaanfii abadachiisaarra hin geenye. Sababa Raashiyaan Yukireen weerarteef keessaa tokko kan ta'e Nato'tti makamuu Yukireen ilaalchisee biyyattii biyya walabaa ta'uuf yaada dhiyeessiteetti, hoogganoonni Raashiyaa mariin kun tarkaanfii murteessaatti ce'eera jedhu. Dhukaasa nan dhaaba jechuu Raashiyaa pireezidantii Yukireen Zeleniskiin akka yaada gaariitti simatanii raawwii isaarraa shakkii qaban ibsanii turan. Pireezidantiin US Joo Baayidanis akkasuma ''tarkaanfiin isaanii maal akka fakkaatu hangan argutti homaa hin jedhu'' jedhan.


Badhaasa Giraamii 2022: Pireezidantiin Yuukireen badhaasa muuziqaa guddicha irratti haasawa jabaa taasise

Pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin badhaasa muuziqaa guddicha Giraamii 64ffaa irratti haasawa viidiyoo durfamee waraabame taasiseen muuziqeessitoota addunyaatiin Yuukireeniif sagalee ta'aa jedhe. "Muuziqeessitoonni keenya 'toksiidoo' (suufii) osoo hin taanee, uffata sibiilaa uffadhaa" jechuun sirbitoonni addunyaa bebbeekamoo akka Leedii Gaagaa fi Jastiin Biibar argamanitti dubbate. "Warra madaa'anii hospitaala jiraniif sirbu, warraa isaan dhagahuu hin dandeenyeefillee yoo ta'ee muuziqaan cabsee seenuuf humna qaba" jedhe. Callisa boombiiwwan Raashiyaatiin uumame muuziqeessitoonni muuziqaa isaaniitiin akka guutan waamicha dhiyeesse. Bifa dandeessan kamiinuu nu gargaaraa, garuu cal jechuun miti. Callisa jiru muuziqaan bakka buusaa," jedhe. Ergaan Zeleniiskii kan darbe weellisaan beekamaan Joon Leejendi wallee isaa 'Free' jettu wallisuun dura ture. Weellisaan Ameerikaa beekamaan Joon Leejendi waltajjii irratti weellistoota Yuukireen Miikaa Niwutan fi Suzaanaa Igliidaniin dabaalamuun weellise. Dhiyeenya Yuukireen irraa kan baqatte Liyuubaa Yaakimchuuk ammoo walaloo dhiyeessite. "Rain down freedom until we're all free" -  "Hanga bilisoomnutti bilisummaa nutti roobsi" jechuun Joon Leejendi wayita weellisu suuraan namoota waraana Yuukireeniin miidhamanii mul'ataa ture. Xumura wallee isaa irratti hirmaattonni sagantichaa buqqaatota Yuukireeniif akkamiin deeggarsa gochuu akka danda'an himameera. Osoo Joon hin weellisiin dura kan dubbatan Zeleniiskiin, "callisa magaalaa barbadooftee fi namoota ajjeefamanii caalaa wanti faallaa muuziqaa ta'e maali?" jechuun gaafate. "Waraanichi eenyu lubbuun ooluu akka qabuu fi eenyu callisa bara baraa keessa turuu akka qabu filachuuf hiree nuuf hin kennu" kan jedhe Zeleniiskiin, biyyi isaa bilisummaa ofii eeggachuuf lolaa akka jirtu hime. "Jiraachuuf, jaalachuuf, dhagaahamuuf" lolaa jirra jedhe. Wayita haasawa isaa goolabu dhiironnifi dubartoonni biyya isaatii "akkuma warra waltajjii Giraamii gubbaa jiranii bilisa akka ta'an" hawwii qabu ibsuuni. Guraandhala darbe erga waraanni Raashiyaa Yuukireen weerareen as muuziqeessitoonni, pirodiyuusarootni fi DJwwan Yuukireen hedduun waraanatti seenanii jiru. Gariin ammoo waraanicha gabaasuu fi waraanaaf maallaqa walitti qabuun hirmaachaa jiru.


'Jaalalaafan Yukireen dhufe, hanga waraannni xumuramutti jaalalumaanan as tura'

Jaalalaa irraa kan ka'ee daandii baadiyyaa duwwaatti hafuun dhukaasa qawwee dhagahaa jira. Jijjiramni maxxansawwan toora instagiraamii Silaadjaan Gaajik erga weerarichaatiin booda jireenyi Yukireen keessatti attamiin akka geedarame agarsiisa. ''Kun magaalaa xiqqoodha, garuu si'oftuufi ko'ommattuudha,'' jedha dhalataan Sarbiyaa Slaadjaan kan amma Yukireeniitti argamu.Baatii jahaan dura ture magaalaa kibba Liviiviitti fageenya km 65 iratti argamtu Stryiitti haadha warraa isaa lammii Yukireen Anaa waliin jireenya haaraa eegaluuf kan imale. ''Amma sodaan bakkuma jira. Magaalaan tun alkan kana ykn barii itti aanu akka haleellamtu gonkumaa hin beektu. Guyyaa hundaa lubbuun dabarsuun keenya eebba,'' jedhan dargaggoon waggaa 30 kan oggummaa meeshaa manaa tolchu qabu kun. Balaan haleellaa Raashiyaan raawwatamu haaluma dabalaa jiruun, misirroonni kunneenis gamoowwan jalatti namoota hin beekne waliin dabarsuufi akeekkachiisa balaa yeroo atattamaa dhagahuun qaama jiruu guyyaa guyyaa ta'eera. Misirroota silaa amma gaa'ilasaanitiin booda maatiifi hirriyootaan marfamanii gammachuun jiraachu qabaniif kun mudannoo addaati. ''Jaalala jechuun haala gammachuun nama gara biraa siif barbaachisaa itti ta'uudha,'' jechuun ture suura Slaadjaan Anaa waliin bataskaan fulduratti wayita gaa'eela isaanittif waadaa itti gala agrisiisuu jalatti barreessuun instaagiraam irratti maxxanse. Barreeffamni kunis wayita ammaa yeroo Anaan Yukireen keessa turuun maatii ishee eeguuf murteessite kanatti caalaa hiikaa kenna. ''Yukireen keessaa hin bahu. Hanga dhumaatti asuman tura. Maatiin kiyya asi jiru, asumattin fuudhe. Kanaafu gonkumaa haadha warraa tiyyaafi maatii ishee dhiisee hin bahu,'' jedhan Slaadjaan. Slaadjaan fi Anaan osoo lamaanu biyya isaanii keessa jiraatanuu bara darbe karaa appii ittiin jaalalleen barbaadamu (dating app)n wal baran. ''Yeroo jalqabaatiif qaamaan kan wal agarree buufata atobisii Liviiv keessatti. Wayita wal agarrettis cimsine wal hammanne. Baayyee dinqii ture,'' jedha Slaadjaan. Gaa'ila isaatiif jechas mana barnootaa Cheesii kan Sarbiyaa-Vrnjaackaa Baanjaa keessatti barsiisaa ture ni dhaabe. Isa dhiiseeti kan Lixa Yukireen bakka Anaan barsiiftuu afaan Ingiliizii taatee itti barsiiftutti kan godaane. ''Jaalalli ishee anaaf waan hunda,'' jedha. Slaadjaan warshaa meeshaa manaa tokkoo keessatti battaluumaan hojii argate. Haata'u malee wayita rakkoo hamaa Yukireen mudataa jiraachu kan hubate osoo dabaree ganamaa irra hojjataa jiruu ture. ''Bitooteessa 24 guyyaa Kamisaa ganama hojiin keenya akkuma tasaa jeeqame. Akka gara atobisiitti fiigneen gara magaalaatti deebinu nutti himame. Wanti ta'e mudataa jiraachu dhageenye garuu kan ta'e sirriitti kan beeku omtu hin turre,'' jedha. Daqiiqaawwan muraasa keessatti warshaa guutuu keessa namoonni baafaman. ''Osoo gara manaatti deebii'aa jirruus daandiiwwan cufamanii agarre. Achinis seensi buufataalee poolisii dahannoo cimaadhaan haguugamee agarre,'' jedha haala ture yoo ibsu. Magaalaa dulloomtuu nagaa qabeettinis battalumatti loltoota meeshaalee waraanaa cimaa hidhataniifi poolisootaan guutamte. Warshaan Slaadjaan keessa hojjataa tures bakka soofaa, minjaalafi siree omishuu loltootaafi kanneen fedhiin lolaniif uffata alkanii omishuu eegaleera. Yeroo gaaffiifi deebiin kun Slaadjaan waliin taasifameetti, dubartoonni magaalaa isaa irra caalaan loltootaaf nyaata bilcheessaa ykn daa'immaniif jaarroolii waliin baqatanii kan jiran yoo ta'u, dhiironni hundi ammoo meeshaa baataniiru jedha. Lammiileen Yukireen umuriinsaanii waggaa 18-60 ta'e hundi biyya keessa akka turaniif ajajni motummaa biyyatiin labsameera. Abbaan hadha warraa isaa Anaa oggummaan isaanii mahaandisa yoo ta'an Liviiv keessa dhaabbata boba'aa keessa hojjatu. Umuriinsaa waggaa 54 waan ta'eef Yukireen keessaa bahu hindanda'u. ''Kan asuma turuuf murteessineefis kanumaaf'' jedhan sababa maaliif Yukireen keessaa hin baaneef yoo himu. Slaadjaan waan lammii biyya biraa ta'efuu waraanaaf hin filatamne. ''Ani lammii Yukireen miti. Kanaafu kun lola kiyya miti, garuu ammoo maatii kiyya eeguuf waan naaf danda'amu hunda nan raawwadha,'' jedha. "Jireenyi keenya tarkaanfii Putiin kan itti aanu irratti hundaa'a. Maal akka raawwatuus kan beeku hin jiru. Namticha tokkichatu carraa miiliyoonotaa harkaa qaba.'' Bakki isaan jiraatan Striin akka eddoowwan ollaa biraa haleellaa Raashiyaa jala hin galle ture. Garuu ammoo sagaleen miisaa'eelii gara naannichaa namoota kumaatamaaf eddoowwan Yukireen biraatii baqataniif bakka baqannaa ta'eetti dhiyaataa jiraachu ni dhagahama. Guraandhala 18 irratti dhaabbata suphaa xiyyaaraa kan Liviiv irraa fageenya km 6 irratti argamu misaa'eelii raashiyaatiin rukutame. ''Haallisaa baayyee cimaa ture. Innis bakka nuti jiraannu irraa baayyee hin fagaatu,'' jedha Slaadjaan BBCtti wayita himeetti. "Erga haleellaa sanaatii kaasees amma jidduugala magaalattii keessatti lafa jala dhokannee jirra.'' Sagaleen akeekkachiifuu yeroo balaa alkanii guyyaa dhaggeessa. ''Yeroo hunda guyyaa itti aanuuf lubbuun hafuu kee yaadda,'' jedha haalicha yoo ibsu. Sagaleen waraanaa Slaadjaaniif haaraa miti. Yeroo ijoollee tureetti haleellaa Yugozilaaviyaa ni yaaadata. Bitooteessa 1999 keessa ture Nato haleellawwan kan daangaa yeroo sana Yugoozilaaviyaa jedhamurratti kan raawwate. Tarkaanfichis bulchiinsi Slobodaan Miloosivichi akka humnootii waraanaa saa Kosoovoo keessaa baasuu dirqisiisuuf ture. Haleellaan sunis guyyoota 76f erga gaggeeffameen booda kaayyoosaa galmaan gahe- garuu ammoo Beelgureedi keessatti gamoowwan motummaatii kaasee badiiwwan heddu qaqqabsiise.Slaadjaan ''haleellaawwaniifi dhohiinsa boombii raawwataman'' sirriitti yaadata. Kana ammaatiin adda kan ta'u, loltoonni Nato haleellaa isaa bara 1999 rawwateen eessa akka reeban sirriitti beeku turan. ''Amma asi Yukireen keessatti Raashiyaan kallattii biyyaa hundaan dhokaasaa jirti. Bakki nagaa tokkooleen hin jiru,'' jedha. "Amma jaarraa 21ffa keessa jirra. Meeshaa waraanaafi teknoolojii haaraatu faayidaarra oolfama.'''Yoon lubbuun oole' Suuraan Slaadjaan osoo waraanni Yukireen hin eegaliin dura yeroo dhumaatiif toora Instagram isaarratti qoodees kan seeqaa Liviiv keessatti ka'e ture. ''Osoon taatee kun akka yeroo hundaaf itti fufuuf dhaabuu danda'a ta'e,'' jechuun suuraa haati warraasa Anaan isa kaafte jalatti barresseera, Amma garuu maxxansi instagram irraa irra caalaan taatee waraanaa fi kadhannaa nagaati. Anaan karaa intarneetiin afaan Ingiliizii barsiisuufi uffata dambii loltootaa hodhuu eegalte jirti. Suuraan isaanii waliinis guyyaa Bitooteessa 8 maxxanfameera. Anaan illiillii qabattee wal hammatanii ka'an. ''Guyyaa Dubartoota Addunyaa Gammachuu,'' jechuun jalatti barreesseera. Haatiifi abbaan warraa kunneenis haalli amman jiru sana agrsiisuu baatulleen gara fuula duraatti jireenya gammachu waliin qabaachuuf hawwu. ''Jaalalaaf jedheen gara yukireen dhufe. Hanga waraanni kun xumuramuttis jaalalaaf jecha asuman tura,'' jedha Slaadjaan. "Yoon lubbuun oolee, jireenya haaraa eegalla.''


Waraanaa Yuukireen: Putiin yakka waraanaaf seeratti dhiyaachuu qabu jedhan Joo Baayidan

Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan ajjeechaa Buchaan walqabatee hoogganaa Raashiyaatiin ''gaaga'aadha'' jedhanii yakka waraanaaf seera dura akka dhaabatan gaafatan. Humnoonni Raashiyaa Yuukireen keessatti namoota nagaa irratti ajjeechaa raawwataniif ragaan argamaa jiraachuu ibsuun pireezidant Vilaadimiir Puutiin yakka waraanaan akka himataman pireezidantiin US Joo Baayidan gaafataniiru. Tibba kana dhiyeenya magaalaa guddoo Yuukireen, Kiyiivitti kan argamtu Buchaatti ajjeechaan namoota nagaarratti raawwatameef ragaan argamuu warra Lixaa Puutiin irratti duulaa jiran dheekkamsiseera. ''Namichi kun ajjeesaadha'' jedhan Joo Baayidan. Itti dabaluunis Putiin ''yakkamaa waraanaati'' jedhan. Raashiyaan Buchaatti ragaan yakka waraanaa argame jedhame wanna Yuukireen himannaaf tolchite jechuun ragaa biraa osoo hin dhiyeessiin himaticha kufaa gooteetti. Qondaaltotni US garee abbootii alangaa idila addunyaa Buchaa dhaqanii ragaa sassaaban akka deeggaran himaniiru. Dhiyeenya magaalaa Kiyeevitti reeffi namoota nagaa humnoota Raashiyaan ajjeefaman 410 argamuu sababeeffachuun mootummaan Yukireen qorannoo yakka waraanaa eegaleera. Reeffii namoota kanaa gariin awwaala jumlaa keessatti argamuu fi namootni ajjeefaman kun harki isaanii boodatti hidhamee fageenya dhiyoorraa itti dhukaafamuun ta'uun gabaafameera. Hoogganoonni Kiyeev akka jedhanitti hoogganaan gandaa, haati warraa fi ilmi isaanii humnoota Yukireen naannoo san jiraniif deeggarsa gootan jedhamuun humnoota Raashiyaan ajjeefamaniiru. ''Ni yaadattu ta'a Putiiniin yakkamaa waraanaa jechuu kootiin qeeqameen ture'' kan jedhan Baayidan, ''Buchaatti waan ta'e argitaniittu. Inni Yakkamaa waraanaati...garuummoo ragaalee dabalataa hunda sassaabnee himatni yakka waraanaa eegaluu qaba'' jedhan. Wanti Buchaatti argame nama ''rifaasisa'' Putiin humnoonni waraanaa isaanii Yukireen keessatti ajjeechaawwan raawwataniif ''gaafatamaa ta'a'' jedhan Baayidan. Raashiyaa irratti qoqqobbiiwwan dabalataa kaahuuf yaadni jiraachuu himan. Haasaan Baayidan kun kan dhagaahame suuraaleen saatalaayitii haaraan kaampanii addunyaa mil'atu Maxar jedhamuun maxxanfaman magaalaa humnoonni Raashiyaa to'atanii turna Buchaa keessatti reeffii namootaa daandiirra diriiree jiru mul'isuu hordofeeti. Ney York Times xiinxala suurota kanaa hojjeteen reeffii namoota 11 daandiirratti mula'atu kan gaafa jalqaba humnoonni Raashiyaa maagaalittii qabatan Bitootessa 11'ti jedha. Ministeerri Haajaa Alaa US dirqiin gudeeduun, dararuufi jumlaan ajjeesuun raawwatamuu isaaf ragaan amanamaan jiraa jedheera. Kunis qaama ''duula bal'aa fi cigaasisaa'' Moskoon eegalteeti jedha. Amma gaffii Yukireen dhiyeessiteen abbootiin alangaa idila addunyaa abbaa alangaa waliigalaa Yukireen kan yakka waraanaa qoratu ni deeggaru. Waajirri ittisaa US, Peentaagoon, ajjeechaa jumlaa kana kan raawwate Raashiyaa ta'uun ifa jedhee, garee kamtu kana raawwate kan jedhu sirriitti mirkaneeffamuu qaba jedhera. Pireezidantiin Yukireen Voloodimiir Zeleniskii Wiixata galgala ibsa kennaniin yakka waraanaan Raashiyaa himatanii, bulchiinsi Putiin ajjeechaawwan kaan dhoksuuf ni yaala jedhan. ''Tooftaawwan haaraa durii pirooppogaandistootni Raashiyaa walitti fufiinsaan himannaa waraana Raashiyaarratti dhiyaatu fudhatama dhabsiisuu akka beektan shakkii hin qabu'' jedhan. Ammas sanuma gochaa jiru. Soba walfakkaataa. Dhugaa waliin dhahaa jiru. Akka yeroo sanii  garuu hin milkaahan. Addunyaa guutuu burjaajessuu hin danda'an.'' Ajjeechaa Buchaa sabeeffachuun Faransaayifi Jarmaniin dippiloomaatota Raashiyaa biyya isaanii keessaa akka ari'an Wiixata beeksisaniiru. Ministirri Haajaa Alaa Jarman Anaalenaa Bee'arbook dippiloomaatota Raashiyaa 40 biyya isaanii keessaa kana ar'iin ''ajjeechaa hin amanamne'' Kireemliin Yukireenirratti raawwatteef deebii laachuufi jedhan. Faransaay tarkaanfii walfakkaatu fudhachuu malee lakkoofsa isaanii hin ibsine. Lituuniyaanis akkasuma Ambaasaadddara Raashiyaa ari'achuu himteetti. UN'tti ambaasaaddarri Raashiyaa warri Lixaa ajjeechaa Buchaa waliin walqabatee ibsi baasan soba ta'uu ragaa qabatamaa Mana Maree Nageenyaaf akka dhiyeessan himaniiru. Niiw Yoork irraa ibsa kan laatan dippiloomaatiin Raashiyaa Vaasily Nebeenziyaa Yukireeniifi ispoonsaroota ishee warra Lixaa ragaa sobaa qindeessuun himatan. Buchaatti wanna raawwate kanneen ijaan argan waraanni Raashiyaa warra ulaa isaan bananiin bahuu didan rasaasaan ajjeesan arguu ragaa bahu. Kanneen ajjeefamanii reefii isaanii argame madaa heddu qabu, mana sagadaa keessatti kan ajjeefaman jiraachu, gariin ammoo taankiin irra deemeera. Suurri saatalaayitii Maxar awwaalchi jumlaa meetira 14 ta'u magaalaa Buchaa bataskaana 'church of St Andrew and Pyervozvannoho All Saints' jedhamu cinaatti mul'iseera.


Waraana Yukireen: 'Mucaankoo xiqqaan boru waan nyaatamu yaadda'uun daabboo dhokse'

Magaalaa Yukireen marfamte Maarupol keessatti jiraattonni kumaatamni ibsaa, bishaaniifi gaazii malee danqamanii jiraatu. Jiraattootaaf deeggarsa qaqqabsiisuufi kaan baasuuf daandiin akka saaqamuuf yaaliiwwan hedduun taasifaman osoo hin milkaa'in hafan. Warra baqachuu danda'an, keessattuu daa'imman isaaniif dararamni isaa baayyee cimaadha. Naadiyaa Denysenkoo ijoollee ishee waliin torban booda Maarupool keessa baqatte. Jalqaba kan raawwatanis daabboo, bishaaniifi kan ittiin nyatan bitatan. Haleellaa walitti fufiinsaan magaalattii irratti humnootii Raashiyaatiin raawwatamuun foddaan mana saanii cacabee ture. Guyyoota baayyeef waan muraasa qofa nyaataa turan. Bishaan dhugaatii ammoo hinturre. ''Bishaan qaruuraa argachuutti baayyee gammadne. Sakandiidhuma keessatti dhugnee fixne,'' Naadiyaan taatee wayita nagaan ijoollee ishee dhiiraa lamaa (kan waggaa 14 fi 5) fi intalashee (kan waggaa 12) waliin maatii bira geessee yoo yaadattu. ''Wayita waraanni eegaluutti mucaankoo inni xiqqaan 'Harmee daabboo naaf kenni' naan jedhe.'' Guyyaa keenyaa cimaa duuba, alkan ammoo gamoowwan jala dhokatanii dabarsu turan. Sababii dhukaasa cimaa dhagahamuutiin kan rafee buluu hin jiru jetti. ''Baayyee cimaa ture. Si'ool ture,'' jetti Naadiyaa dubartiin waggaa 39 fi kan magaalatii keessa bakka gabaa keessa hojjataa turte. ''Guyyaa kee kan jiraattuu ganama isaa maal akka si mudachu danda'u osoo hin beeknedha,'' jetti. Yaaliin humnootiin Raashiyaa Maarupool to'achuuf taasisan gama loltoota Yukireen irra deebii cimaatu mudate. Haleellaa karaa samii, lafoofi galaana irraa humnootii Raashiyaatiin raawwatameen, namoonni kumaatamaan lakkaa'aman ajjeeffamaniiru. Amma daandiiwwan, gamoowwan, hunduu daaraatti geedarameera. ''Haleellaa cimaa nurratti raawwataa turan. Eenyuufuu of eeggannoo hin taasisan ture.... Mucaankiyya 'dhohiinsii maalii ta'aa jiraa? jedhe na gaafate,'' jetti Naadiyaan. ''Anis 'omaa hin yaadda'iin, hojii wayitu hojjatamaa jira' jedheen.'' Wayita magaalaa keessa turaniitti, ollaawwan nyaata qaban xiqqoo daandiirratti bilcheessaa turan. ''Sababii manarra alli ho'uuf yeroo baayyee aluma teenya turre,'' jetti Naadiyaan. Guyyoota dhumaa isaanii lamaa keessattis, waan nyaataa omaa dhabanii ture. ''Maallaqa hanga barbaadde qabaattulleen magaalaa keessatti nyaanni bitachu dandeessu omtu hin turre.'' Jalqaba magaalaa keessaa bahuuf wayita yaalaniitti, konkolaataawwan baayyee arguun kan namoota baasa jedhanii yaaduun gara sana dhaqan. Isaanis ni haleelaman. ''Kaayyoodhumaan raawwatama ture,'' jetti. Sababii namni wayi Naadiyaafi ijoollee ishee gara gamoo haleellameetti isaan dhiibeef xiqqoof lubbuun hafu himti. ''Wayita bakkichaa deemnuttis waan baayyee gaddisiisaa agarre.'' Konkolaatawwan miisaa'eliin haleelamaniiru. Konkolaachisaan, loltuun maatiisaa magaalaa ala baasuuf tures mataarra dhahameera. Naadiyaafi warri kaanis waliin ta'uun nama miidhame sana gara lafa gamoo jalaatti geessan. Hakimiin waan hin jirreefu lilmoofi kirriidhuma kaaniitti fayyadamuun intalli tokkoos madaa isaa hodhiiteef. "Erga kana hunda agarreen booda gara manaa erga deebiine, mucaankoo xiqqaan akkas jedhe na gaafate, 'Maaliif nu ajjeessuuf yaalaa jiruu?' jetti "Maal itti himuun danda'a kanaaf? Sababii isaa hin beeku.'' Guyyaa tokkoon booda gaafa Bitooteessa 17, magaalaa keessaa konkolaataawwan dhunfaatiin bahu danda'an. Jalqabas mandara Mangush jedhamtu qaqaban. Achiin gara Beerdyaansk kan humnoota Raashiyaan to'atamte gahan. Achirraa atobisii yaabbachuun gara Zaaporizhiyaa deeman. Daandiinis buufataalee sakata'iinsaa loltoota Raashiyaa ykn humnootii rephee loltootaa Raashiyaan deegaramutiin guutamu himti. ''Nu sakkata'an, keessattuu dhiirootaafi bilbila harkaa keenya,'' jetti. Waan kana beektuufu suuraawwan Maarupool kaafte hunada dursa balleesu himti. ''Yoo magaalaadhaa baanutti, dhoqeen makamee ufannii koo baayyee xuraa'ee ture. Hin dhiqanneen ture. Bakka bishaan dhugdu hin qabneetti waa'ee dhiqachu yaaduu hin dandeessu.'' Isaan boodas Zaaporizhiyaa hanga Lviiv kan lixa Yukireeniitti argamtu gahuuf guyyoota shan itti fudhachu himti. Kunis bakka irra caalaa haleellaa Raashiyaaf hin saaxilamneedha. ''Amma nagaa qabna, nyaatas bitachu ni dandeenya. Garuu mucaan kiyya ammalleen nyaataa akka daabboo,mi'ooftuu fa'i  oolkaa'a. Innis kutaa mana keessa jiraannu bakka garaa garaa olkaa'a,'' jetti. Isheenis 'Maaliif? jettee wayita gaafateetti, ''Boru waanan nyaadhu akkan qabaadhuuf'' jedhe jetti. Naadiyaa ijoolleen ishee waan keessa darban kana irraa ni dandamatu jettee yaaddi. Naadiyaan intala gaaffiifi deebii BBC waliin taasifte kanaaf waliin dhufuu diddee takka qabdi. Isheenis kan namaan waliin galtu taatulleen hanga ammaatti magaalaa haaraa keessa jiraniitti hiriyyaa hin horanne. Isheenis guyyaa tokko erga waraanni dhaabbatee magaalattiin deebiite ijaarameen booda gara Maarupooliitti deebii'u barbaaddi. ''Magaalaa keenya barbadeessaniiru. Kan hafe omtu hin jiru... Magaalattiin miidhagduu fi baayyee guddaa turte. Baayyee bareedduu turte,'' jetti. Wanti magaalaa sana keessa hin turre tokkichii McDonaald qofaa ture jetti Naadiyaan. ''Kun hundi maaliif akka ta'ee naaf galuu hin dandeenye. Maaliif kana raawwatu?'' Gabaasaaleen dabalataa Orysia Khmimiak fi suuraawwan Romaan Golovchak'n


Waraana Yuukireen: Barattoota Afriikaa magaalaa Yuukireen Raashiyaan to'atamte keessatti rakkataa jiran

Magaalaan buufata doonii taate Keersan erga to'annoo humnootii Raashiyaa jala galtee torbaan lamaa ol ta'eera. Barattoonni biyyoota Afriikaa gara 100 ta'aniifi magaalaa kana keessa jiraataa turan magaalattii keessaa bahuuf deeggarsii akka taasifamuuf gaafataa jiru. Guyyoota muraasaf dahannoo lafa jalaa yuunivarsitii keessatti ijaarame keessa dhokatanii turan. Iddoon turmaataa sun baay'ee kan qabanaa'uufi ho'aa argachuun hin danda'amneedha. Kanaratti qoricha dhiyeenyatti hin argatan. Kanaafuu hatattamaan deeggarsi taasifameefii magaalattii keessaa akka bahaniif gaafataa jiru. Isaan keessaa barataan tokko BBCtti akka himetti, hanga ammaatti sagalee dhukaasaafi xiyyaarootaa dhagahaa jiru. Dhukaasni barattoonni dhagahaa jiranis tarii sagalee lola humnootiin Raashiyaa naannoolee Kibba Lixa Yuukireen to'achuuf raawwatan ta'a. Humnootiin Raashiyaas namoota babal'ifachuu isaanii morman irratti dhukaasaa jiru. Barattoota achitti argaman keessaa lammiileen Naayijeeriyaa mootummaan isaanii akka dafee isaan baasuuf watwaataa jiru. Barattoonni kunneenis lammiilee Afrikaa magaalattiitti hafan kan dhumaa akka ta'an BBCtti himan. Barataan biraa nageenya isaatiif jecha maqaansaa akka hin eeramne gaafate, ''maaloo asii nu baasaa jennee gaafataa jirra. Haalli keessatti argamnu rakkisaadha'' jechuun gabaasaa BBCtti himeera. Motummaan Naayijeeriyaa gamasaatiin barattoota kanneen baasuuf yaalii cimaa taasisaa jiraachu beeksiise. Barattoonnis karaa Raashiyaatiin akka bahan gochuuf xiyyaaroonni qophaa'aa jiraachu Raashiyaatti Ambaasaadarri Naayijeriyaa torban darbe dubbatanii ture. Haata'u malee hanga yoonaatti barattoonni kunneen hin baane. Kana malees barattoonni gara Raashiyaa imaluuf ni yaadda'u. Akkasumas barattoonni lammii Kaameeruun, Gaanaa, Masrii, Tuniziyaa fi Morookoo magaalaa sana keessatti ni argamu. Yuunivarsitii itti baratan keessa hanga ammaatti nyaanni muraasni jiraatulleen suuqiiwwan keessaa garuu shaqaxni dhumaa jira jedhu. Nyaanni gabaarratti argamus gatii dachaan ykn harka sadii caalaan gurguramaa jira. Barattuun tokkoos ''hanga yoonaatti yuunivarsitiin nyaataa nuuf kennaa waan jiruuf warra kaan irra haala gaarii keessa jirra,'' jetti. Barataan biraa tokko akka jedheetti ammoo humnootiin Raashiyaa magaalattii to'atanis kuduraalee, ruuzii, paastaa fi bishaan gamoowwan mootummaafi dhiheenya baabuurratti dhiyeessaaf jiru. Haata'u malee nyaata kana fudhachuun Yuukireenoota biratti akka Raashiyaanoota waliin ta'uutti lakkaa'ama waan ta'eef ni sodaachisa. ''Osoo lammiileen Yuukireen biyyasanii ittifachuuf du'aa jiranii, attamiin deeggarsa Raashiyaa fudhanna? nyaata kana fudhadhaa kan nuun jedhuuf du'a keenya saffisiisa,'' jedha barataan tokko. Uffata miiccachuuf bishaan jiraatullee garuu dhugaatiif baay'ee hir'ataa jira. Dhaabbileen deeggarsaa nyaataafi bishaan dhiyyeessan illeen garuu kun hanga yoomiitti akka itti fufu hin beekamu. Magaalaan Keersan ddoowwan gara jalqabaa weerara humnootii Raashiyaa jala oolfaman keessa tokko. Jiraattoonni magaalichaas erga humnootiin Raashiyaa magaalattii to'atanii kaasee mormiisaanii dhageessisaa jiru. ''Gara biyya kanaa kan dhufne barnootaaf ture. Amma garuu waraana keessatti kufne. Lammiileen Yuukireen harka akka hin kennannee nutti himaniiru. Magaalaafi biyyasaanii deebiifachu barbaadu,'' jedhe barataan tokko. Loltoonni Raashiyaa nyaanni gara magaalaa akka hin galleef dhorkuutu dubbatama. Kaayyoon dhorkaa kanaas humnootiin Yuukireen nyaataa gara magaalaa galchuu mala jedhuun gara waraanaatti akka hin seenneef sodaatameeti jedhameera. ''Guyyaa guyyaan maatiinkoo ni bilbilu, garuu oduu gaarii waanan hin qabneefu bilbila saanii kaasuun na sodaachisa. Yeroo gabaabaa keessatti kan baanu natti hin fakkaatu,'' jetti barattuun tokko. Guyyaa waraanni itti eegalamee kaasee haatishee bohichaan waaqa kadhataa akka jirtu himti. Barattoonni yuunivarsiticha keessaa bahu kan danda'an gareen qofaa ta'u yuunivarsitichi beeksiiseera. Kanarratti yoo bahan irreesaanii irratti huccuu adii akka hidhatan gorfama. Barattoonni lammiilee nagaa ta'uu humnootii Raashiyaatti himuuf huccuu adii hidhatu. Waliigalatti barattoonni kuma kudhan Afriikaafi Eeshiyaa Kibbaa irraa dhaqan Yuukireen keessa kan jiran yoo ta'u isaan keessaa irra caalaan biyyatti keessa bahaniiru. Kaan ammoo biyyoota ollaa keessatti barnoota itti fufaniiru. Haata'u malee barattoonni magaalaa Yuukireen Keersan keessatti hafan rakkoo fi sodaa keessa galaniiru. Barataan tokkoos ''barattoonni magaalaa kana keessaa bahuuf yaalanis jireenyasaanii balaaf saaxilu. Loltoonni Raashiyaa tokko tokko obsumaan akka deebi'aniif yoo gaafatan, kaan ammoo gara jabiinaan dhukaasu,'' jechuun haala keessatti argamn ibsiti.


Romaan Abraamooviich: Daa'ima abbaafi haadha hin qabnerraa hanga biliyeenara addunyaatti

Romaan Abraamooviich kan osoo daa'ima waggaa sadii jiruu abbaa fi haati irraa du'an, ammaan tana sooreessoota addunyaa kanaa dursa maqaa dhaahaman keessaa tokko. Abbaan qabeenyaa kun wayita ammaa walitti dhiheenyi cimaan pireezidantii Raashiyaa Vilaadimiir Puutiin waliin qabu maqaa gaarii fi daldala isaa jalaa miidhaa jira. ''Namoonni guyyoota sadii ykn afuriif narraatti xiyyeeffatu, isa hin caalu. Narratti hin xiyyeeffatan. Eenyuu akkan ta'e dafanii dagatu. Kun ammoo anatti baay'ee tola,'' jedhee ture Romaan Abraamooviich wayita garee piriimer liigii Ingiliiz Cheelsii Landaniitti wayita bitetti. Haata'u malee tibbana addunyaa hundi waa'ee abbaa qabeenyaa kanaa dubbataa jira. Mootummaan UK ammoo qabeenyaawwan nama kanaarra dhorkaa kaa'eera. Dhorkaan kunis kilabiin kubbaa miilaa Cheelsii fi manneen jireenyaa isaa kan dabalatuudha. Dhorkaa qabeenyaatiin alattis mootummaan UK dhorkaa imalaas irra kaa'eera. Mootummaan UK ammoo kanan kana raawwadhee sababii Abraamoviich pireezidant Puutiin kan Yuukireen irratti weerara raawwate waliin hidhata qabuuf jedha. Abraamoviich umurii isaa baay'ee daa'imummaatiin bu'aa bahii hedduu keessa darbuun amma biliyinaroota addunyaa kanarratti dhiibbaa taasisan keessaa tokko ta'u danda'e. Roomaan Abraamooviich magaalaa Saaraatov karaa Kibba-Lixa Raashiyaatiin dhiheenya daangaa Yuukireeniirratti argamtu keessatti bara 1966tti dhalate. Haatiisaa osoo inni daa'ima waggaa tokkoo jiruu ture dhukkuba dhiigni summaa'uutiin kan irraa dute. Waggoota lamaan booda ammoo abbaansaa hojii ijaarsaa irratti balaa mudateen lubbuunsaa darbe. Isaan boodas Abraamooviich biyya haalli qilleensaa isaa baay'ee diilallaa'aa ta'etti haala jireenya baay'ee cimaa ta'een firoota isaa biratti guddate. ''Dhugaa dubbachuudhaaf ijoolluummaan kiyya baay'ee gaarii hin turre. Yeroo daa'imummaa keenyaa ijoollee gargar qoodu turan. Daa'imni tokkoo kaarootii nyaataa, kaan ammoo karamellaa nyaata. Ijoollee lamaaniifu kan isaan nyaatan waan mi'aawaadha. Yeroo daa'imummaa keenyaa garaagarummaa akkasii kana adda hin baafnu,'' jedhee ture Abraamooviich gaaffiifi deebii Gaaridiyaan waliin taasisee turen. Abraamoovich wayita waggaa 16 ture barnoota isaa adda kutuudhaan hojii makaanikummaa hojjataa kan ture yoo ta'u, Mooskoo keessatti ammoo meeshaa pilaastikii ijoolleen ittiin taphattu gurguraa ture. Booda humna ittisaa gamtaa Sooviyeetiittis makamee ture. Yeroo sanatti hogganaa Gamtaa Sooviyeetii kan turan Miikaa'eel Gorbaachoov bulchiinsa hojii uumuuf mijatu diriirsuu isaanii hordofee, Abraamooviich urgooftuu gurguruun maallaqa gaarii walitti qabachu eegale. Gamtaan Sooviyeetii bittiinaa'u hordofees kubbaaniyoonni boba'aa harka mootummaatii bahuun abbootii qabeenyaatti gurguramu eegalan. Garaa umurii jalqaba waggaa 20tti kan argamu Abraamoovich carraa kanatti fayyadame. Caalbaasii waliin dhahameera jedhameen Abraamoovich kubbaaniyaa boba'aa 'Sibneefit' jedhamu bara 1995 irratti doolaara miliyoona 250 mootummaa irraa bitate. Waggaa 10 booda jechuunis bara 2005tti kubbaaniyaadhuma sana deebisee doolaaraa biliyoona 13n mootummaatti gurgurate. Abookaatoowwan Abraamooviich wayita dhaabbanni kun bitamutti adeemsi seeraan alaa kamuu hin raawwatamne jedhanii morman illeen, bara 2012tti wayita mana murtii UK tokkotti dhiyaatetti Abraamoovich adeemsa bittaa dhaabbatichaa saffisiisuuf jecha kanfaltiin raawwatamuu ofiin dubbatee ture. Bara 1990moota keessa ammoo damee daldalaa alumuniyeemii Raashiyaa to'achuuf mormii cimaatu ture. ''Guyyaa sadii sadiin namni ta'e ni ajjeefama ture,'' jedha Abraamooviich. Ajjeechaan kunis daldaltoota alumuniyeemii wal dorgoman irratti ture. Haala kana kan hubate Abraamoovich nageenya ofiisaa fi kan maatii isaa eeguuf jecha haala kanaan daldalicha keessaa of baase. Haata'u malee sirna daldalaa hin tasgabboofne keessa taa'uunillee Abraamooviich doolaaraa biliyoona walitti qabachu danda'eera. Pireezidantii Raashiyaa kan turan Booriis Yeelsiin waahilasaa gaarii turan. Siriiyyuu tibba tokkotti addunyaa siyaasaa Moskoo keessatti cimee hirmaachuun Kireemiliin keessatti manni jireenyaa akka kennamuuf taasifamee ture. Bara 1999tti pireezidant Booriis Yeelsiin aangoorraa yoo bu'an, Ministira muummee kan turaniifi basaasaan duraanii dhaabata tikaa Raashiyaa (KJB) Vilaadimiir Puutiin akka Booriis Yelsiin bakka bu'aniif kanneen deeggaran keessaa Abraamooviich tokko turan. Puutiin aangoo akkuma qabataniin baatiiwwan jalqabaa irratti Gamtaan Sooviyeetii diigamuu hordofuun abbootii qabeenyaa maallaqa horatan irratti xiyyeeffannaa taasisanii ture. Kanneen Puutiiniif deeggarsa taasisuu hin dandeenyes biyyaa kan bahan yoo ta'u, kaan isaanii ammoo gara mana hidhaatti darbataman. Abraamooviich Puutiin waliin hiriiruu filate. Bara 2000tti Abraamooviich bulchiinsa Kaaba Baha Raahiyaa miidhamaa jedhamu Chukotikaatti bulchaa ta'uun tajaajilanii ture. Abraamooviich maallaqa mataasaatti fayyadamuun lammiilee tajaajilawwan hawaasummaa akka argatan taasisuu isaa hordofees fudhatama olaanaa argatulleen, bara 2008 fedhiidhuma ofiisaatiin aangoo gadhiise. Aangoon na gaha jedhulleen hojii daldalaa garuu cimsee itti fufe. Konkolaatawwan, manneen jireenyaa, hojiiwwan kalaqaa gatii jabaa walitti qabuun beekama. Bara 2003tti ammoo ija laafaadha kan jedhamu Abraamooviich kilabii kubbaa miilaa Ingiliizii Cheelsii paawundii miliyoona 140n bituun leelliiftoota kubbaa miilaa biratti maqaa horate. Abraamooviich erga Cheelsii biteen booda kilabichi yeroo shan piriimiyer liigii Ingiliiz injifachu kan danda'e yoo ta'u, Shaampiyoons liigii tokko akkasumas waancaa FA shan mo'ateera. Osoo mootummaan UK dhorkaa irra hin kaa'iin guyyoota shaniin dura Abraamooviich Cheelsii gurgurtaaf dhiyeessee ture. ''Guyyaa tokko qaamaan Istaamfoord Biriijitti (istaadiyeemii Cheelsii Landan jiru) argameen nagaa isiniitti dhaama,'' jechuun deeggartoota Cheelsiif ergaa dabarsee ture. Abraamooviich kubbaa miilaa qofaa osoo hin taanee mana jireenyaa kutaa 15 kan paawundii miliyoona 150tti tilmaamamus Landan keessaa qaba. Gaa'ilasaa yeroo sadii kan hiike Abraamooviich, dooniiwwan gurguddoo bashannanaa addunyaa kanaa kanneen jedhaman keessaa Soolaariis fi Ikiliips kan jedhaman kan isaati. Qabeenyaan walii galaa Abraamooviich doolaara biliyoona 13.2 akka ta'u kan tilamaamamu yoo ta'u, addunyaarrattis sooreessaa 128ffaa ta'u Bloomberg ibseera. Foorbiis ammoo qabeenyi walii galaa Abraamooviich biliyoona 12.3 akka hin caalleefi sooreessoota addunyaarratti argaman waliin sadarkaa 142ffaa irratti akka argamu himeera.


Raashiyaan waraana Niikuleera fayyadamuu akka maltu himuun muddama uume

Dubbii himaan Kirmiiliin ibsa Kibxata kennaniin biyyi isaanii meeshaa waraanaa Niikuleeraa fayyadamuuf yaada qabdu kan hin dhuufne ta'uu beeksisuu isaanii Peentaagoon balaaleffate. Dimeetrii Peeskoov CNN waliin gaaffiifi deebii yoo taasisan Biyyi isaanii yaaddoon jiraachuu kan ishee mudatu yoo ta'e'' meeshaalee waraanaa Niikuleeraa fayyadamuu akka maltu dubbatan. Raashiyaan addunyaarratti biyya waraana niikuleeraa hedduu qaban keessaa adda dureedha. Dubbii himaan humna ittisaa US Joon Kirbiiy yaada Mooskoon fayyadama Niiwkileeraa irratti kennite ''balaafamaadha'' jedhan. ''Gaafataa biyya humna Niikuleeraa qaburraa eegamuu miti'' jechuun gaazexessitootatti himan Kirbiiy. Qondaalli humna ittisaa US kun biyyi isaanii ittisa niikuleeraa isaanii ilaalchisee jijjiirama tasiimoo gochuuf sababni gahaan ammatti akka hin mul'anne dabalaii himaniiru. ''Dhimma kana hamma dandeenyu guyyaa guyyaan hordofna'' Ministirri ittisaa duraanii US Liyoon Paneettaa yaada gama Raashiyaan dhagaahame kana balaaleffataniiru. Raashiyaan waraana Niikuleeraa ishee fayyadamuuf sababab barbaadaa akka jirtu  Paneettaa CNN'tti himaniiru. Kuni akkaan hamaadha jedhan. ''Kuni ta'uuf deema ta'uu hin beeku. Garuu Putiin deebiin US maal akka ta'u isa yaaddessuu qaba, waayee jireenya isaa isa yaaddessuu qaba.'' Putiin waraana Niikuleeraa isaanii qophiirra akka ta'u erga ajajanii jiini tokko darbeera, Hoogannoonni waraanaa warra Lixaa garuu sochii meeshaalee Niikuleeraa homaa akka hin argine gabaasu. Xiinxaltootni akka jedhanitti ibsi Peskoov kun tarsiimoon Raashiyaa jijjiiramuu hin agarsiisu. Qondaalli Raashiyaa kun CNN'tti yeroo dubbatan imammatni biyyattii ifa jiru meeshaan waraanaa Niikuleeraa yoom hojiirra akka oolu ifatti ibseera jedhaniiru. Kaayyoon ibsa kanaa US fi michoota ishee rifaasisuu ta'uu akka malus ogeeyyiin dhimma nageenyaa qoratan ni himu.


Dureeeyyiin Raashiyaa maallaqa ‘seeraan ala’ guurratan eessatti dhoksu?

Waggoota kurna baayyeef dureeyyiin Raashiyaa doolaara biiliyoonaan lakkaa’amu kan seeraan ala guuran akka bira hin ga’amnetti dhoksaniiru. Raashiyaan erga Yukreeniin weerarteen as biyyootni addunyaa qoqqobbii garagaraa kaa’aafi seera haaraa baasuun dureeyyii mootummaa Puutiin waliin hidhata qaban miidhuufi ‘maallaqa gurraacha’  jedhan bira gahuuf yaalaa jiru. "Maallaqa gurraacha’  Raashiyaa hangam tahutu biyya alaa jira? Dhaabbanni qorannoofi xiinxalaa ‘Atlantic Council’ jedhamu Raashiyaan doolaara tiriiliyoona tokko tahu biyyaa alatti dhoksiteetti jedha. Gabaasni dhaabbata kanaan bara 2020tti bahe, tokko arfaffaan qabeenya kanaa Pireezidantii Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin fi michootasaa  dhihoo sooreyyii tahaniin dhuunfatama jedha. Gabaasichi, ’’qarshiin kuni mootummaa Raashiyaan (Kireemliniidhaan) basaasaaf, shororkeessummaaf, basaasa dhaabota diinagdee irratti taasifamuuf, malaammaltummaa, oduu sobaa, siyaasaafi dhimmoota wal-qabatoo tahan biroof ooluu mala,’’ jedha. Qarhsiin ‘maallaqa gurraacha’ jedhamu kana akkamiin guurratan? Dhaabbanni xiinxalaa fi qorannoo Ameerikaa biraa ‘National Endowment for Democracy’ jedhamu Puutiin michoota isatti dhiyaatan bajata mootummaa irraa akka hatan ni jajjabeessa, kana malees daldaloota dhuunfaa irraa maallaqa nyaatuu intarpiraayizoota bu’aa qabanimmoo butaniiru,’’ jedha. Haala kanaan jedha qorannichi qabeenya dhuunfaa biiliyoonaan lakkaa’amu horataniiru. Hoggantoonni garee mormituu Raashiyaa Booriis Neemtsoov fi Vilaadmiir Miloov  bara 2004-2007tti qarshiin doolaara biiliyoona 60 tahu dhaabbata boba’aa guddaa ‘Gazprom’ jedhamurraa gephii michoota Puutiin galeeraa jedhaniiru. Sanadni ‘Pandora Papers’ jedhamuufi garee gaazexeessitoota addunyaa gabaasa qorannoo hojjetan, ‘International Consortium of Investigative Journalists’ jedhamaniin gadhiifame namoonni Puutinitti dhiyaatan duroomaa akka dhufan ibsa, kunimmoo isas qabeenyasaa akka fedhe akka sochoosu gargaareera jedha. Maallaqni kuni eessa taa’a? Seenaan akka agarsiisutti qarshiin baayyeensaa biyya Qophiroos jedhamtutti kuufama- kunis haala gibiraa dureeyyota invastimatii qabaniif kennamuun hawwatamaniitii jedhama. Biyyi odolaa  kanas ‘’Moskoo Meeditaraaniyaanii irra jirtu,’’ jechuun kan waaman jiru. Akka ‘Atlantic Council’ jedhutti maallaqni Raashiyaa doolaara biiliyoona 36 tahu bara 2013tti qofa biyya kana galeera. Qarshiin kunis dhaabota ‘shell campanies’ jedhamaniifi maqaan waraqaarra jiran, waajira kan hin qabneefi abbaa qabeenyaa isaanii sirrii baruuf rakkisoo tahaniin darba ykn qabama. Bara 2013tti, Dhaabbanni Maallaqaa Addunyaa biyya Qoophiroos kana herrega baankii dhaabota akka kanaa kumaan lakkaa’amaniin dhuunfataman akka cuftuuf amansiisee ture. Biyyoonni odolaa ‘British Virgin Islands’ jedhamanis akkasuma lafa tujaaronni kunneen qorshii isaanii kaa’ani dha. Gabaasni ‘Global Witness’ baaseen immoo bara 2018tti dureeyyiin Raashiyaa maallaqa doolaara biiliyoona 44.5 tahu iddoowwan baqa gibiraaf tolan kunneen keessa kaa’aniiru. Maallaqa kana keessaa gariin magaalota gidduugala diinagdee tahan Niiw Yoorkii fi Landan galuun invastimeentiif oolee galii argamsiiseera. Dhaabbani farra malaammaltummaa ‘Transparency International’ akka jedhutti qabeenya UK keessaa kan doolaara biiliyoona lama tahu dureeyyii Raashiyaa yakka qarshii wajjin wal-qabatuun  himatamaniin dhuunfatama. Bal’inni maallaqa seeraan ala kuufachuu Raashiyaa kuni bara 2014 dhaabbata Organized Crime and Corruption Reporting jedhamuun saaxilamee ture. Innis bara 2011-2014tti baankoti Raashiyaa doolaara biiliyoona 20.8 tahu dhaabota 5,140 tahaniifi biyyoota 96 irraa maallaqa seeraan ala argame seera qabeessa taasisuun harkatti galfataniiru.. Maallaqni kuni akkamiin dhokfama? Karaan baramaa dureeyyiin Raashiyaa qarshii isaanii biyya alaatti dhoksan dhaabota lafa irra hin jirreefi maqaan waraqaarra jiraniin. ‘’Dureeyyiiwwan kunneen ogeessota seeraa, odiitaroota fi ogeeyyii baankii  filatamoofi qaxalee tahan qacaruuun mala seera qabeessa tahe tolchuun maallaqa isaanii dhoksu akkasumas seeraan akka hin gaafatamne taasisu,’’ jedha ‘Atlantic Council’ ‘’Dureessi tokko dhaabbata lafarra hin jirre garagaraa gatii qabaatuuf maallaqani isa tokko irraa gara isa biraatti saffisaan akka daddarbu taasisa.’’ Sanadni ‘Panama Papers’ jedhamu odeeffanno bara 2016tti baaseen  kaampaaniin tokko qofti dureeyyii Raashiyaaf dhaabota lafarra hin jirreefi maqaan qofa jiran 2,071 qopheessee ture. Maallaqa dureeyyii kunneen saaxiluuf tarkaanfii akkamiitu fudhatamaa jira? Raashiyaan Yukreen erga weerarteen booda biyyoonni maallaqa kana argachuuf tarkaanfii garagaraa fudhachaa jiru. Ameerikaan garee ‘KleptoCapture’ jedhamu bobbaasuun maallaqa kana faana akka bu’u gochuuf jirti. Gareen kuni Waajira Haqaan kan hogganamu yoo tahu maallaqa seeraan ala kuufame to’achuu taha jiruunsaa. Mootummaan UK illee akkasuma qajeelfama namoonni madda qabeenya isaanii akka beeksisan ajaju jabeessuuf tarkaanfii fudhateera. Manni murtii maddi maallaqaa abbaa tokoo maal akka tahe yoo hin beekamne akka hin sochoone ajaju isa dandeessisa. Kana malees UK’n seera lammiileen biyya alaa qarshii guddaa biyyattii keessa yoo invast godhan mirga ykn eeyyama jiraataa akka argatan godhu haqxeetti. Biyyi Maaltaa jedhamtus biyyoota dureeyyiin Raashiyaa qarshii isaanii dhoksuuf filatan yoo taatu paaspoortii ‘golden passport’ jedhamuuf jarri kunneen lammummaa akka bitan isaan dandeessisaa ture haqxeetti. Bulgaariyaa fi Qophiroos illee tarkaanfii wal-fakkaataa fudhatanii jiruu.


Zeleniiskiin 'michooma waraanaarraa walabaa' ta'uu Yuukireen irratti mari'achuuf qophiidha jedhan

Pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin mootummaan isaanii haal-duree Raashiyaan Yuukireen 'michooma waraanaarraa walabaa' ta'uu ilaalchisee dhiyeessiterratti mari'achuuf qophii ta'uu himan. Yaadni kun amma durallee dubbatamaa ture garuu Zeleniiskiin ifatti jabeessanii dubbatanii hin beekan. Dubbiin kun mariin nagaa buusuu biyyoota lamaan jidduutti eegalame torbee kana Tarkiitti itti fufa jedhamee wayita eegamu dhagaahame. "Wabii nageenyaa fi michoomarraa walaba ta'uu, biyyi keenya biyya niwukileera hin hidhanne ta'uu, irratti mari'achuuf qophiidha. Kun qabxii barbaachisaadha," jedhan Aab Zeleniiskiin af-gaaffii gaazexeessaa walabaa Raashiyaa waliin taasise irratti. Haata'u malee waliigalteewwan akkanaa kamiyyuu riifarandamii ykn kallattiin sagalee uummataatiin murtaa'a jedhan. Raashiyaan Yuukireen biyya kam waliinuu michooma waraanaa akka hin qabaanne feeti. Waliigalteerra kan gaahamu yoo ta'e marii kallattiin pireezidantii Raashiyaa Vilaadimiir Puutiin waliin godhamuun ta'uu qaba, ammoo Yuukireen irratti haleellaan akka hin raawwatamne wabiin argamuu qaba jedhan Zeleniiskiin. Af-gaaffii daqiiqaa 90 dheeratu afaan Raashiyaan taasifame kanarratti weerarri Raashiyaa magaalota Yuukireen afaan Raashiyaa dubbatan osoo hin hafiin mancaaseera jedhan. Yuukireen osoo hin turiin Raashiyaa waliin nagaa buusuu feeti jedhan. Vilaadimiir Puutiin yeroo dheeraaf Yuukireen 'biyya michooma waranaarraa walabaa' akka taatu gaafataa ture. Dabalataan miseensa Nato akka hin taanellee fedha. Yuukireen bara 1991 wayita Sooviyeet Yuuniyen jigdu biyya walabaa taatee jaaramte. Ergasii Raashiyaa caalaa warra biyyoota Lixaatti michoomuu feeti. Miseensa Gamtaa Awurooppaa akkasumas kan Nato (garee michooma waraanaa biyyoota 30 of keessaa qabu) ta'uufillee tattaafataa turte. Kun ammoo Raashiyaa akka malee yaaddesse. Vilaadimiir Puutiin Yuukireen matumti ishiituu qaama Raashiyaati amantaa jedhu qabu. Kanaafis bara 2014 qaama Yuukireen kan turte Kiriimiyaa weeraruun qabatan. Ammas naannolee Baha Yuukireen lamaaf beekamtii walabummaa kan kennan yoo ta'u Raashiyaatti akka makamanis fedha qabu. Haata'u malee gorsaan pireezidantii Yuukireen Aleeksaandar Roodiniyaaniiskii "daangaa kamiyyuu hin kenninu, dhimma birmadummaa daangaa biyya keenyaa irrattis mari'achuuf qophii miti" jechuun BBC'tti himan. Gabaasaan dippiloomaasii BBC Pool Adams akka jedhutti Yuukireen 'biyya michooma waraanaarra walabaa' akka taat yaadni jedhu waan haaraa miti. Yuukireen miseensa Nato ta'uuf akka deemtu heera biyyattii irratti bara 2019 kan barraa'e yoo ta'u, san haquuf riifarandamii ykn murtee uummataa gaafata. Uummati Yuukireen hedduun miseensummaa Nato waan deeggaraniif fedhii Raashiyaa fudhachuun itti hadhaawuu mala. Amma gaaffiin jabduun Yuukireen miseensa Nato erga hin taanee, michooma waranaarraas walaba akka taatu erga gaafatame haleellaan biroo akka irratti hin raawwatamne wabiin nageenyaa ishiin qabdu maali kan jedhudha jedha Pool. Yuukireen yoo Raashiyaan haleellaa irratti bante, biyyoonni kaan irra goranii loluu akka danda'an wabii feeti. Kun ammoo haal-duree 'michooma waraanaarraa walabaa' Raashiyaan jettu faallessuu danda'a. Kanaaf biyyooti lamaan salphaatti dhimma kanarratti waliif galuun ulfaataa ta'a jedha Pool Adams.


Waraana Yuukireen: Haleellaawwan saayibarii Raashiyaa warri Lixaa baay'ee sodaatan

Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan Raashiyaan Ameerikaa irratti haleellaa saayibarii raawwachuuf karoorfachuu maddeen tikaa himuu ibsuun, dhaabbileen biyyattii keessatti argamanis 'karaa dijitaalii isaanii akka cufataniif' akeekkachiisaniiru. Haaluma walfakkaatuunis aanga'oonni Yunaayitid Kingdam, Mooskoon warra Lixaa irratti qiyyaafachu akka dandeessu ibsuun tikawwan saayibarii hojiiwwan eegumsaa raawwachuu akka qabaatan akeekkachiftee jirti. Haata'u malee US fi UK Mooskoon haleellaa Saayibarii jedhame kana raawwaachuuf karoorfachu isheetiif ragaa homaatu hin dhiyeessan. Raashiyaan gamasheetiin himannaawwan kunneen 'jibba Raashiyaa irraa kan maddu' jetti. Haata'u malee ogeessonni damee kanaa Raashiyaan kuusaa meeshaalee waraanaa qofaan osoo hin taanee haleellaa sayibaritiinis cimtuudha jedhu. Raashiyaan bu'aalee teekinolojii haleellaa saayibarii raawwachuuf ishee dandeessisanii fi namoota odeeffannoo intarneetii hatuun miidhaa olaanaa qaqqabsiisuu danda'an qabdi. Dhaabbanni Nageenya Saayibarii Rapid7 jedhamurraa kan ta'ee Jeen Eliis, ''warri Lixaa Raashiyaarra qoqqobbiiwwan hedduu kaa'usaanii hordoofe akeekkachiifni haleellaa saayibarii Baayidan dhugaa ta'u danda'a,'' jedhan. Haleellaawwan Raashiyaa warra lixaa yaadeessan kan itti aananiidha. Annisaa gurraacha(BlackEnergy) - haleellaa bu'uuraalee misoomaa murteessoo irratti qiyyeeffatu Yuukireen dirree leenjii haleellaa saayibarii taasifamuun fudhatamti. Raashiyaan tilmaamawwan haleellaa saayibarii fi meeshaalee ishee sakatta'uuf (ilaaluuf) Yuukireen irratti haleellaawwan garaa garaa raawwattee jirti. Bara 2015tti haleellaan saayibarii Raashiyaa BlackEnergy  jedhame tajaajila ibsaa Yuukireen haalaan miidhee ture. Haleellaa yeroo muraasaaf tureenis maamiltoonni ibsaa Yuukireen kuma 800 ol ta'a dukkana keessatti dabarsuuf dirqamanii turan. Haaluma walfakkaatunis haleellaan Raahshiyaan bara 2016 jiraattoota magaalaa Kiiyiiv ibsaa malee tursiiseera. US fi UKn ammoo haleellawwan kanaaf haakaroota odeeffannoo waraana Raashiyaa itti gaafatamtoota taasisaniiru. ''Raashiyaan haleellaa walfakkaataa warra Lixaa irrattis raawwachu dandeessi'' jechuun dubbatu oggeessi nageenya saayibarii lammii Yuukireen, Maariinaa Kiroorofiil. Raashiyaan kana kan raawwattus deebiin warra Lixaa salphaa akka hin taane hubachaatuma. Kiroorofiil akka jedhaniitti, warri Raashiyaa neetiworkii misoomaalee bu'uuraa Raashiyaa keessa harkasaanii osoo hin galfatiin hin hafne. Haleellaan Raashiyaan bu'uuraalee misoomaa Yuukireen irratti raawwatte yeroo dheeraaf turu hin dandeenye ture. Miidhaan qaqqabsiisaniis baay'ee hin turre. NotPetya - Badii to'atamuun hin danda'amne 'NotPetya' haleellaa saayibarii seenaa keessatti badii olaanaa qaqqabsiise akka ta'e himama. Ameeeriikaa, UK fi Gamtaan Awuurooppaa haleellaa saayibarii kanaaf itti gaafatamaan haakaroota odeeffannoo waraana Raashiyaati jedhu. Haleellaan kunis appiiwwan kompitarootaa Yuukireeniitti hojiiwwan herreegaatiif oolfaman irratti kan qiiyyeeffatee ture yoo ta'u, addunyaa guutuu irratti dhaabbilee kumaatamaan lakkaa'aman miidhee ture. Kanaanis miidhaan doolaara biiliyoona 10 qaqqabeera. Akkasums haakaroonni odeeffanoo Kooriyaa Kaabaa haleellaa saayibarii walfakkaatu raawwachuun miidhaa qaqabsiisanii ture. Sababii vaayirasii kompitaraa 'WannaCry' jedhamuun kompitaroota kuma 300 biyyoota 150 keessatti argaman irratti miidhaan qaqqabeera. Kanaan walqabatees tajaajilli Fayyaa Biyyaaleessaa UK beelamawwan wal'aansaa hedduu geeddaruuf dirqamee ture. ''Haleellaawwan akkasi kunis miidhaa olaanaafi tasgabbii dhabiinsa diinagdee qaqqabsiisuu malu. Badiinsa lubbuulleen qaqqabsiisuu malu,'' jedhu Jeen Eliis. Haleellaa saayibarii sarara boba'aa Haakaroonni odeeffannoo waggaa tokkoon dura ujummoowwan boba'aa (Colonial Pipeline) diriirsuun walqabatee bulchiinsoonni Ameerikaa hedduun labsii yeroo muddamaa labsuun isaanii ni yaadatama. Haleellaa kananis dhiyessiin naafxaa, beenzilaafi boba'aa xiyyaaraa hir'achuun rakkoo cimaan mudatee ture. Haleellaan kunis mootummaa Raashiyaatiin raawwatamu baatulleen garee DarkSide kanneen teessuuma isaanii Raashiyaa godhachuun haleellaa erga raawwataniin booda maallaqa gaafataniin raawwatamuutu himama. Kompitaroota to'annoo ujummoowan boba'aa deebisanii to'achuuf garee odeeffannoo butuuf biitkooyinii doolaara Amrriikaa miiliyoona 4.4 baasutuu kanfalamee. Haleellaa ujummoowwan boba'aa irratti raawwatame torbanoota muraasaan booda, omishaa foonii addunyaa irratti beekamaa ta'ee irrattis haleellan rawwatameera. Haleelaa Dhaabbata Ameeriikaa JBS jedhamu irratti raawwatameen gareen haakaroota deeffannoo REvil jedhaman kanneen Raashiyaatti argaman ta'u barameera. Kanaanis Raashiyaan haakaroonni kunneen miidhaa olaanaa akka qaqqabsiisaniif ajaja kennuu dandeessi jechuun yaaddoon umameera. Karaa haakarootaatiin haleellaa saayibarii raawwachuun bu'aansaa tokko Raashiyaan haleellaa kana keessaa harka hin qabu jechuun mormii kasuu isheeti jedhu Pirofesar Wudwaardi. Deebiin Ameerikaa maal ta'u danda'a? Miseensi Nato tokko haleellaa biyya irratti raawwatamuun lubbuun yoo badee ykn miidhaan olaanaa yoo qaqqabee keewwati Nato boqonnaan 5 hojiirra oolfama jedhan. Haleellaan biyya tokkorratti raawwatamu akka kan miseensoota hafan hunda irrattis raawatameetti ilaalama. Ogeessoonni kun ammoo Naton gara waraana itti seenuu hin barbadneetti galchu danda'a jedhu. Naton waraana keessa seenee jechuun deebiin kan ta'u biyyoota deeggartoota dhiyoo ta'an Ameerikaafi kaan irraa ta'a. Pireezidant Baayidan akka kanaan dura dubbatanitti, Raashiyaan osoo haleellaa cimaa Ameerikaa irratti raawwattee, ''deebii kennuuf qophiin xumurameera.''


Raashiyaan xiyyaaraan buufataalee boba'aa Yukireen haleelte

Waraana Yukireen irratti maarii nagaa gaggeeffamaa jiru irratti marii gaggeessan Yukireen, mariachi sadarkaa Pirezdaant Volodoyimer Zelenskii fi Vilaadmiir Puutiin waliin mari’achuu danda’anirra ga’uu mala jechuun ibsaniiru. Mari gaggeessaan Raashiyaa Vilaadmir Mediinkii garuu haalli jiru akkana miti jedhu. “Wiixineen waliigaltee kanaa marii olaanaatti dhiyeechuuf qophaa’aa miti,” Medinskiin Telegram irratti maxxanseera. Waraana kanaan Raashiyaan xiyyeeffannoo ishee gara baha Yuukireenitti geeddarteetti – keessumaa naannoolee gurguddoo Luhaniskii fi Doneski kan daangaa gara kibbaa irraa kaasee hanga kabaatti diriiranii jiranidha. Gara naannoo Donbas jedhamee beekamu kanatti siqachaa deemuun kun waraana kana dheeressuu mala jetti US. Sanbata kaleessaa ibsa kennaniin Pirezdaant Zeleenskiin ''Karoorii loltoota Raashiyaa maalidha? Donbas fi kibba Yuukireen to’achuu barbaadu,'' jedhaniiru. ''Diinni kun dhibbaa isaa gara bahaatti dabaluuf akka qophaa’eeru beekna.'' Yuukireen humnootni ishee naannoo magaalaa gudditti Kiyeev jiru hunda deebisanii akka to’atanii fi humnootiin Raashiyaa magaalota ijoo keessaa ba’uu isaanii ibsiteetti. Akka humnootiin Raashiyaa naannoolee qabatan keessa yeroo ba’aa jiranitti, ragaaleen ajjechaa namootaa nagaa agarsiisan– yakka waraanaa ta’e – hedduumataa jiru. Gaazexeessitoonni magaalaa Buchaa keessa jiran, yoo xiqqaate reeffa namoota 20 daandilee irratti argataniiru. Gama kaaniin haleellaawwan qilleensaa humnootni Raashiyaa bulchiinsa Yukireen magaalaa odolaa Odesa keessatti ganama har'aa raawwataniin buufataaleen boba'aa kuusan rukutamaniiru. Raashiyaan Yukireen keessatti buufataalee bobaa'aa waraanni Yukireen itti fayyadamu irratti xiyyeeffachuu himteetti. Hoogganoonni Yukireen miidhaa haleellawwan kanaan qaqqabe hanga ammaa hin jiruu jedhu. Viidiyoon BBC’n mirkaneeffame yemmuu humnootni Yuukireen meeshaa waraanaa biritishiin gumaachame fayyadamuun helikooptara Raashiyaa Luhaanski keessatti rukatanii kuffisan kan mul’isu fakkaata. Ministeerri Ittisaa UK Been Waales Bitootessa keessa UK’n misaayeloota ittisa xiyyaaraa Yuukireeniif gumaachuu ishee mirkaneessanii turani. Ministeerri Ittisaa dhimmaa viidiyichaa irratti yaada kennuurraa of qusateera. Gama biraan Pope Firaansis weerara Raashiyaan Yukireen irratti taasiste hanga tokko qeequun, hogganaan fedhii biyyummaaf jecha waranaa kakasaa jira, jedhaniiru. Haasaa Maaltaatti taasisanii Pope Firaansis ''Ammas, hoogganaan wayii, feedhii biyyummaaf qabu keessa seenuun, waldhabdee kakaasaa fi babal’isaa jira, yeroo uummati nagaa eegeree boodarra waliin qoodamu ykn baduu danda’u ijaaruun barbaachisaa akka ta’e yeroo hubatanittidha,'' jedhaniiru. Kana dura Pope Firaansis gara magaalaa gudditti Yuukireen Kiyeevitti imaluuf karoorri akka jiruu fi ''mariirra akka jiran'' gaazexessitootatti himaniiru.


Sudaan loltoonni Raashiyaa 'qacaramanii lolan' biyyashee keessa jiraachuu haalte

Sudaan gareen loltoota Raashiyaa- Wagner Group jedhamuun beekaman maallaqaan qacaramanii lolan biyyashee keessa socho'aa jiru himannaa jedhu haalte. Sudaan ejjennooshee kan ibsite, erga Biritish, Ameerikaa fi Norway miseensonni garee kanaa Sudaan keessa maadheffachuun, miidiyaa hawaasarratti odeessa sobaa facaasuu akkasumas seeraan ala albuuda baasuu isaaniirratti irratti ibsa baasaniiti. Ministeerri Dhimma Alaa Sudaan ,''mootummaan Sudaan gabaasa biyyoonni sadeen kunneen baasan ni morma,'' jechuun ibse. Qondaaltonni Sudaan dippiloomaatonni biyyoota Lixaa Sudaan tuttuqanii dhimma waraana Raashiyaa fi Yuukireen keessa galchuuf jechuun himatan. Bulchaa Itti aanaan Sudaan Jeneraal Mohamed Hamdan "Hemeti" Dagalo dhiyeenya kana Moskoo daawwatanii turan. Loltoonni dhuunfaa Raashiyaa garee Wagner jedhamurraa ta'an Rippaabilika Afrikaa Giddugaleessaatti dhiittaa mirga namoomaa raawwachuun himatamu. Gareen kun Maalii keessas bobba'ee jira jedhu biyyoonni lixaa. Gareen Wagner kun biyyoota hedduu, keessattuu kanneen humna hin qabne, keessa lo'ee seenuun dantaasaa bakkaan ga'ata jedhamuun kan komatamu yoo ta'u, loltoota dhuunfaa Pireezidant Vilaadmiir Putiinis jedhama. Gareen kun hidhattoota kumaan lakkaa'aman Liibyaa keessaa qaba, ergamtoonni isaa Jeneraala mootummaa Liibyaa deeggarsa UN qabuun mormu, Kaliifaa Haftaar, tumsu. Humni waraanaa Sudaan bara bulchiinsa Pireezidant Omar al-Bashir Raashiyaa waliin hariiroo cimaa qaba ture. Erga bulchaan kun bara 2019 mormii uummataan aangoorraa buufamee garuu hagas mara miti. Al-Bashir bara 2017 keessa wayita Hoteela Black Sea jedhamu kan magaalaa Sochi keessatti argamutti Pireezidant Vilaadmiir Putiin arganii turanitti ''Moskoo aggaamii hamaa US irraa eeguuf'' tattaaffii guddaa akka barbaachisu akeekanii turan.


Raashiyaa Navalny: Mormituun Putiin qeequun kan beekamu Navalny hidhaan itti murtaa'e

Namni siyaasa mormitootaa Raashiyaa keessatti haalaan beekamu Aleksii Naavaalnyi, himannaa waliindhawuu irratti dhiyaateen ganna sagal mana hidhaa eegumsa cimaatti akka dabarsu itti murtaa'e - deeggartoonni isaa garuu himannaa dharaati jedhu. Navalny bara dabre summaa'uu jalaa lubbuun hafee gara biyyaatti wayita deebi'u ture kan to'annoo jala oolfame. Kanaafis Kireemlin himata. Namni siyaasaa kun yeroo ammaatti hidhaa waggaa sadiifi walakkaa keessa kan jiru yoo tahu, kunis yeroo inni hospitaala turetti qajeelfama mirga wabiin kennamef cabseera jedhamuuni. Abbaan murtii yakka waliin dhahuu fi mana murtiif kabajaa malu kennuu dhabuun balleessaa jedheeraan. Abbootiin alangaa faawundeeshina farra-malaammaltummaa isaa amma uggurame jalaa dolaara miil 4.7 saameera jechuun himatan. Wayita murtee adabbii kanarratti, haati seeraa Margarita Kotova jedhaman, Naavaalnyiin ''qabeenya kan saame garee qindaa'een ture,'' jedhan. Wayita murteen dubbifamutti qaamnisaa haalaan miidhamuun kan beeksisu Navalny, harkasaa dachaafachuun abukaatoo wajjiin haasawa ture. Murtee kanaan boodas mormiisaa Afaan Raashiyaafi Ingiliiziin Twiitar gubbaa barreesseera. Dibbi-himtuu Navalny kan taate Kira Yarmysh, wayita xiyyeeffannoon addunyaa gara Yukireen tahe kanatti, ''yakki hamaa biraan Raashiyaa keessatti raawwatamaa jira,'' jette. Blisummaa isaa qofa osoo hin tahin, lubbuun isaallee balaa jala jira jette. Kanaafis akka sababaatti kan kaaste, kanneen isa himatan Saayibeeriyaatti ajjeesuuf itti aggaamaniiru jetti. Aaddee Yarmysh dabaluun, mana hidhaa eegumsa haalaan cimaa tahetti dabarfamaa jiras jette. Dhaddachi nama siyaasaa kanaa 'kan sobaati' jechuun Aminestii Intarnaashinaal kan kuffise wayita tahu, Chaansilarri Jarmanii Olaf Scholz ammoo olaantummaa seeraa wajjin kan wal simu miti jedhan.


Waraana Raashiyaa-Yuukireen: Nato'n loltoota hedduu gara Baha Awurooppaa ergaa jiraachuu ibse

Barreessaa Olaanaan Nato Jens Stoltenberg akka jedhanitti jaarmiyaan kun addunyaa gara bahaa keessaa loltoota qabu dabalaa jira. Aanga'aan Nato kun kana kan dubbatan, weerara Raashiyaan yuukireen irratti raawwataa jirtu irratti yaa'ii atattamaa taa'amuuf jedhu dursuuni. Loltoonni dabalataa gara Hangarii, Siloovaakiyaa, Bulgaariyaa fi Romaaniyaa ergamaa jiraachuu himan. Nato'n deeggarsa Yuukireen irratti waliigala kan jedhan qondaalli kun, keessaahuu haleellaa meeshaa waraanaa keemikaalaa, baayoloojikaalaa fi niwukilaraa Raashiyaan fayyadamuuf aggaamaa jirtu dura ni dhababata jedhan. Pireezidantiin US Joo Baayidan marii atattamaa dhimma weerara Raashiyaa Nato'n gaggeessuu irratti hirmaachuu fi dhimmoota kaan irratti hooggantoota Awurooppaa waliin walarguuf gara Biraasels imalaa jiru. Awurooppaa wayita ga'anittis qondaaltota michuuwwan isaanii waliin mari'achuun qoqqobbii dabalataa namoota siyaasaa fi tujaarota Raashiyaarra kaa'uuf akka jiran ibsameera. Gorsaan nageenya biyyaalessaa US  Jake Sullivan aanga'oonni biyyoota miseensa G7 qoqqobbii kaa'amuuf jedhu tumsuun akka hojiitti hiiikan nan abdadha jedhan. Sochiin aanga'oota lixaa kun bifa haaraan kan eegale erga Pireezidantiin Yuukireen Volodymyr Zelensky, paarlaamaa Firaansiif ibsa kennaniiti. Pireezidantichi kubbaaniyyaawwan Firaansi kanneen Raashiyaa keessa jiran hundinuu akka dhiisanii ba'an gaafatan. Gabaasaaleen ba'aa jiran akka mul'isanitti dhiheenya kana Israa'eel  Raashiyaa waraanatti kakaasa sodaa jedhuun mosaajjii (software) Pegasus jedhamu Yuukireenitti gurguruu diddeetti. Aanga'aan Nato Aab Stoltenberg hooggantoonni kamisa har'aa (24,03,2022) walga'uuf jiran Naton gama hundaan caasaa isaa gara bahaa akka cimsatu ni deeggaru jedhan. ''Waraana lafoo, qilleensa keessaa fi galaana irraan Nato cimsuuf hojjenna,'' jedhan. Nato'n addunyaa gara Bahaa, naannawa Baltik irraa ka'ee hanga Black Sea ga'utti loltoota 40,000 qaba. "Gara tarkaanfii atattamaatti wantoonni nu geessan hedduudha. Nageenyaaf jennee dubbiin badaa jira,'' jechuun gaazexeessitootatti himan qondaalli Nato kun.


Waraana Yuukireen: Zeleniskiin biyyoonni Awurooppaa weerara Raashiyaa dhaabsisuuf barfataniiru jechuun komatan

Pireezidantiin Yuukireen Volodimiir Zeleniskii yaa'ii mana maree Awurooppaa Biraaselsitti taa'amerratti yaada kennaniin biyyoonni Awurooppaa weerara Raashiyaa dhaabsisuu irratti barfataniiru jechuun komatan. "Qoqqobbiiwwan irra keessaniittu, sanaaf isin galateeffanna. Garuu barfattaniittu. Osoo irree tokkoon ittistaniittu ta'ee silaa Raashiyaan haga kana hin deemtu turte. Carraan dhaabsisuu tureera,'' jedhan. Waa'ee ujummoo guddicha boba'aa Raashiyaarraa karaa Jarmanii biyyoota Awurooppaatti geessuu 'Nord Stream 2' kaasuun, osoon sararri kun dursee cufameera ta'ee ''Raashiyaan goolama boba'aa hin uumtu turte,'' jedhan. Pireezidant Zeleniskiin biyyoonni ollaasaanii gaaffii miseensummaa Gamtaa Awurooppaa Yuukireen akka mirkaneessan gaafataniiru. "Kanarrattis akka hin barfannen isin gaafadha,'' jedhan. Pireezidant Zeleniskiin biyyoota Awurooppaa hanga yoonaa gargaarsaa kennuufiirratti barfatan, akkasumas kanneen bira dhaabbachaa jiran maqaa waamuun dubbatan. Biyyoota akka Poolaand, Istooniyaa, Rippaabilika Cheek fi Itaalii yoo galateeffatan, Jarmanii, Poorchugaal, Ayarlaand fi Hangarii ammoo ni komatan. Hangariin garee lamaanirraayyuu wallaba taatee gidduu dhaabbachuusheetti kann hin gammadne Zeleniskiin, ‚'eenyu waliin akka jirtu murteeffachuu qabda. Hanga yoomiitti gidduu dhaabbatta?'' jechuun bulchaa biyyattii Viktor Orban gaafatan. Viktor Orban michuu Vilaadmiir Putiin bara dheeraati. Godaannisa Waraana Addunyaa lammaaffaarratti humnoota Naaziin raawwatamee darbe, kan kophee namoota jumlaan ajjeefamaniin siidaan yaadannoo Budaapest keessatti dhaabate yaadachiisan Zeleniskiin. Qondaalli Hangarii kun seenaa sana akka hin deebisne, Raashiyaa dura dhaabbachuu akka qaban gaafata Pireezidantiin Yuukireen. "Kopheewwan sana ilaali. Seenaa sana yaadattee jennaan har'as taatee walfakkaataan addunyaa kana mudachuuf akka deemu hubatta. Kunimmoo waan Raashiyaan raawwataa jirtuudha,'' jedhan. Zeleniskiin dhiheenya kana paarlaamaa biyyoota addunyaa hedduuf waa'ee rakkoo biyyisaanii keessa jirtuu ibsaa jiru. Yuukireen tumsuurratti bakka biyyoonni lixaa hanqina qabu yookiin barfataniiru jedhanii yaadan dubbachuurraas boodatti jedhaa hin jiran.


Vilaadmir Putiin kiyyoo kiyyeesseen qabameera jedhan Ministirri Ittisaa UK

Raashiyaan amma sababii weerara Yukireen irratti raawwatteen ''biyya gadaantuudha'' jedhan Ministirri Raayyaa Ittisa UK Been Waalas. Qondaalli waraanaa UK kun wayita madda oduu Sky News'tti dubbataniitti: ''Putiin ammaan tana jabaa duraan ture sana miti. Kiyyoo ofii saatiin ijaare keessa galeera,'' jedhan. Ministirichi dabaluunis "waraanni isaa dadhabeera, akkasumas miidhaa olaanaatu irra qaqqabe'' jechuun Raashiyaan sababii waraana Yukireeniin miidhaa irra gahee olaanaa ta'u himan. Akka qondaala UK kanaatti maqaa olaanaan waraanni Raashiyaa kanaan dura qabu amma badeera. Putiin "Miidhaawwan gochaa Yukireen irratti waliin yeroo dheeraaf turuu qofa osoo hin taane, akkasumas miidhaawwan inni waraana mataa isaa irratti raawwate waliin jiraachuf jira,'' jedhan Waalas. Akka qondaala waraanaa kanaatti humnootiin ittisa Raashiyaa deebiisanii of ijaaruun xiyyeeffannaa isaanii karaa kibbaafi baha Yukireeniitti geeddarataniiru. ''Kana durumayyuu agarree jirra. Yeroo hundaa gochaan isaanii badaadha. Bakkeewwan namoonni nagaa baayyeen jiraatan deemuun haleellaa namoota nagaa hedduu irratti raawwatu.'' Itti dabaluunis biyyoonni michuu idil-addunyaa, konkolaattoota sibiila uffatan fi meeshaalee waraanaa dheeraa fageenya irratti dhukaafaman dabalataa Yukireeniif dhiyeessuuf waliin galaniiru jedhan. Raashiyaan erga Yukireen waliin gara wal dhabdee cimaa keessa galuun waraana 'weerara' jedhamee irratti bantee baatii tokko ol lakkoofsiseera. Kanaanis manneen jireenyaa dabalatee bu'uuraaleen misoomaa Yukireen hedduun kan barbadaa'aan yoo ta'u, namoonni baayyeenis ajjeefamutu himama. Kana malees ummanni biyyattii miliyoona afurii ol ta'u ykn ummata biyyattii keessaa kan harka tokko afur ta'u gara biyyoota ollaatti baqataniiru.


Cheelsii bituuf warra fedhii agarsiisan keessaa eenyutuu carraa caalaa qaba?

Roomaan Abraamoovich waggoota 19 dura kilabii Cheelsii Paawondii miiliyoona 140n kan bite yoo ta'u, wayita ammaa kanattis Kilabiin kun Paawundii biiliyoona 3 ni baasa jedhameti yaadama. Maallaqni gurgurtaa kilaba kanarraa argamu ammoo namoota waraana Raashiyaafi Yukireeniin miidhamaniif akka oolu himameera. Liigiiwwan Beezboolii Chikaagoo keessatti gareewwan gurguddoo ta'an keessaa tokko kan ta'e, abbaan qabeenyaa Chigaagoo Kabsiin, 'Z Riiktis Faamilii' 'Loord Kuu' jedhamaniifi wal ta'insi abbaa qabeenyaa Biritaaniyaa Niik Kaandiin hogganamu Cheelsii bitachuuf kanneen dorgaman keessatti argamu. Kilabiin Liiginii Piriimiyeerii Ingiliiz, Cheelsiin, erga abbaa qabeenyaasaa Romaan Abraamoovichiin gurgurtaaf dhiyaateen booda guyyaan dhumaa caalbaasiisaa Jimaata kaleessaa ture. Deeggaraa Cheelsii kan ta'eefi caalbaasii kana irratti kan hirmaate Kaandiin,  Paawundii biiliyoona lamaa ol akka dhiyeessu beeksiiseera. Kaandiin Kooriyaa Kibaa keessatti kan hojjetu yoo ta'u Kooriyaa kibbaatiin alattis invastimantii dabalataa argachuus himeera. Abraamoovich kilabicha gurguruuf yaalii taasiaa yeroo jiranitti mootuummaa Yunaayitd Kingdam ammoo Chelsii dabalatee qabeenyaawwan isaa kaanirralleen dhorkaa kaa'eera. Mootummaan UK tarkaanfii kanarra kan gahe waan Raashiyaan Yukireen weerarteef yoo ta'u, Abraamooviich ammoo pirezidaantii Raashiyaa Vilaadmiir Putiin waliin hidhata cimaa qaba jechuunidha. Kanaarraa kan ka'eenis dhaabbanni invastimantii Ameerikaa Reeyiin Giroop jedhamu kilabicha akka gurguruuf itti-gaafatamummaan kan kennameef yoo ta'u, kilabicha gurguruuf akka dandeessisuufis hayyama haaraa mootummaa UK irraa ni baafata jedhameeti eegama. Guyyaan kilabicha caalbaasiin gurguruuf bahee dhumni isaa Jimaata kaleessaa ta'ulleen, hirmaattoonni caalbaasichaa tokko tokkoo hanga Sanbataafi Dilbataatti dhiyaachu akka danda'an tilamaamamaa jira. Kilabicha bitachuuf qaamooleen 20 ol ta'an fedhii kan qaban ta'ulleen, caalbaasicha keessatti akka hirmaatan kan mirkanaa'e garuu 10-15 kan ta'an qofaadha. Kanaaf, Cheelsiifi dhaabbanni Raayiin Giruup torban dhufu keessa kaadhimamtoota caalbaasichaaf dorgoman ifa ni taasisuu. Kaadhimamtoonni kunneenis caalbaasicha itti fufuuf hayyamni mootummaa kan isaan barbaachisu yoo ta'u, kunis madda maallaqaa isaaniifi boodas maallaqichi eessatti akka gahu irratti kan xiyyeeffatedha jedhameera. Kana malees, gurgurtaan kilabii kamuu waliigaltee abbaa qabeenyaa Pirimeer Liigii argachun waan barbaachisuuf, Cheelsiinis adeemsa kana keessa darba. Dorgomtoonni  Cheelsii bitachuuf carraa olaanaa qaban kami fa'i?


Waraana Yukireen: Raashiyaan loltootashee Yukreenitti du’aniif gaddaa jirti

Bataskaana Aleksaandiraa fi Antooniyaa keessatti saanduqni reeffaa mul’ata. Alaabaa Raashiyaa halluu sadii qabuun haguugameera. Mikaaheel Orchiikoov koomandara itti aanaa birgeedii garee waraanaati. Yukreen keessatti ajjeefame. Loltoonni Raashiyaa hidhatan simannaa kabajaa taasisaniiruufi. Lubni Orotodoksii kadhannaa dhageessisaa fi ixaana aarsaa reeffa isaatti naanna’u. Urgaan ixaanaa sagalee faarfattootaatti makamee mana sagadaa guuteera. Haati warraa duraanii loltuu du’ee firoottan bira jiraniin jajjabeeffamaa jirti. Hanga yoonaa loltoota meeqatu Yukreenitti ajjeefame? Raashiyaatti lakkoofsa mootummaan kennuun alattii dubbachuun seeraan nama adabsiisa. Akka odeeffannoon Ministeera Ittiisaa Raashiyaatiin kenname yoo tahe loltoonni 498 lubbuu isaanii dhabaniiru. Kuni lakkoofsa guddaa yeroo dhumaaf gaafa Bitootessa 2 kenname dha. ‘’Haalli biyya keenyaa salphaa miti,’’ jechuun lubni uummata achi jirutti hima. ‘’Namni hundi kana ni hubata.’’ Kireemliin namni hundi loltoonni achi jiran gootota akka tahaniifi haleellaan Raashiyaan raawwataa jirtu immoo, gochaa ittisaa akka tahe akka baran barbaaddi. Sagantaa odeessa torbanii kara TV mootummaan darbuun, ergaaan akkas jedhu darbeera: ’’Raashiyaan otoo amma tarkaanfii hin fudhanne tahee waggaa sadii keessatti, Yukireen Nato’tti makamti, innis boombii Niwkileeraa wajjini. Yukreen gara Kireemiyaa dhuftee, gara kibba Raashiyaa galti ture.’’ Namoonni baayyeen waan mootummaan jedhe ni amanu. Kunis gama tokkoon dhiibbaa miidiyaan ilaalcha namootaarratti qabuuni. Tahus yeroo rakkoo uummanni Raashiyaa baayyee mootummaa isaanii cinaa dhaabbachuun, pireezidantiin isaanii waan sirrii hin taane akka hin hojjennetti amanuu barbaadu. ‘’Nato’n ollaa keenyatti suuqii banachuu barbaada (Yukreenitti), niwuukileera immoo qabu,’’ jechuun dubbata lammiin biyyattii Nikoolaayi. ‘’Gaarii goote Puutiin. Akka galan waan hin eeyyamneef.’’ '’Raashiyaan hamma dhumaatti dhiibuu qabdi,’’ jette dubartiin sooroma baate Ninaa Ivaanoovnaa. ‘’Odeeffannoo miidiyaa Raashiyaa irraa argattu hangam amanta jechuun gaaffii dhiyaateef, ‘’nan amana maaliifan hin amanu? Ani intarneetiidha hin amanu.’’ Namni hunduu haleellaa Raashiyaan Yukreen irratti taasiftu ni amana jechuu miti. Ganda Nikoolskooye keessatti lubni Ortodoksii Loo’aan Buurdiin sagantaa tajaajilaa dhiyoo kana kennaniin, waraana balaaleffataniiru, mormii isaaniis marsariitii waldaa irratti dhageessisaniiru. Boodarra garuu qabamanii seera haaraa maqaa Humna Waraanaa Raashiyaa balleessuu jedhuun adabamaniiru. Lubni kuni ‘’dhiiga dhangalaasuun kamiyyuu fudhatama qabaachuu hin danda’u, cubbuudha,‘’ jedhan. ‘’Dhiigni harka nama dhiiga dhangalaaserra jira. Ajajni yoo kenname, harka isa ajaja kennerra jira,’’ jedhu. ‘’Hunda kan caalu immoo jibbi dhalateera. Hundee jabeeffatee ni guddata, haala Yukreen jiruunis kanuma argaa jirra. Siyaasni kamiyyuu kana hin dhaabsisu. Jibbi gama lamaaniinuu jiru uummata lamaan gidduu gimbii tahaa jira.’’ Sagantaa Kostroomaatti taasifameen loltoonni saddeet saanduuqa reeffaa Mikheel qabatanii gara awwaalchaatti geessan. Kabaja isaaf qawween erga dhukaasameen booda, faaruun alaabaa faarfatamee, awwaalchi raawwate. Haasaan gabaabaa jira ture: ‘’Ilma, obboleessa fi abbaa dhabuun yeroo hundayyuu gadda guddaa dha. Garuu inni kuni biyyasaa otoo tiksuu du’e, kanaan ni boonna. Mikheeliin, ’’tiksaa biyya abbaasaa’’ jechuun isa waaman. Raashiyaan haleellaa Yukreen irratti raawwachaa jirtu ‘’oppireeshinii waraanaa addaa’’ jechuun waamtu kanaan, Yukreen waraanaan akka hin jabaanne gochuu barbaaddi. Kaayyoon bal’aa weerara kanaa garuu waan ifatti himame miti.


Gaazexeessitoonni Fox News lama Yukireen keessatti ajjeefaman

Gaazexeessitoonni miidiyaa 'Fox News' jedhamuuf hojjatan lama Yukireen keessatti ajjeefamuusaanii dhaabbatichi Ameerikaa irraa beeksise. Ogeessi kaameeraa kan umuriin waggaa 55 Piiyaar Zaakarzeewuskii fi shamarree waggaa 24 kan taate Oleksaandiraa Kuvishiinoovaa bakka Kiyeev keessaa xiqqoo bahee argamu Horankaa jedhamuutti erga konkolaataansaanii rukutameen booda ajjeefaman. Waahilli isaanii Beenjaamin Hool kan umuriin waggaa 39 miidhaan irra qaqqabuun hospitaala galeera. Hojii gaggeessituun Fox News Suzaan Iskoot taateen kuni dhaabbata isaaniif ''kan onnee cabseera'' jedhan. Itti dabaluunis ogeessi kaameeraa Zaakarzeewuskiin ''jaallalli inni ogummaa gaazexessummaa isaatiif qabuufi kennaan isaa kan dorgomaa hin qabnedha,'' jedhan. ''Piiyeer yeroo dheeraa nu waliin hojjataa tureetti waraana Iraaqii hanga Afgaanistaan fi Sooriyaa turan irratti gabaasaa ture. Kanaafuu gabaasa idil-addunyaa hunda irratti jedhamu hanga danda'amutti gabaasaa dhaabbatichaa addawwan waraanaa ture,'' jechuun ibsan. Gabaastuun nageenya biyyaalessaa dhaabbatichaa Jeeniifar Giriifiin gama isheetiin, ogeessa kaameeraa Zaakarzewusikiin ''kan baayyee beekamuu fi gabaasa hojjachuuf beekumsa gahaa kan qabudha'' jechuun ibsite. Kana malees gaazexeessituun waggaa 24 kan ogeessa kaameeraa kana waliin ajjeeffamte, Kusvishiinovaan  shamarree ''dandeettii cimaa qabdu'' turte jettee jirti. ''Isaan dhabuutti waan nutti dhagahamee jechaan ibsuun ni rakkisa'' jechuun miirashee ibsite. Ministirri Mummee Ayerlaand Miisheel Maartiin Kuvishiinoovaa fi lammuummaa Ayirish kan qabu Zaakarezyywuskiin ajjeefamusaaniitti baayyee gadduusaanii dubbataniiru. Ministirri muummichaa dabaluun, maatii, hiriyyootaafi waahilawwan hojiisaanitiif toora tiwiitara isaaniirratti jajjabiina hawwaniiru. Zaakarzeweskii fi Kuvaashiinovaan osoo hin ajjeefamiin guyyoota muraasaan duras gaazexesseaan lammii Ameerikaa kan waggaa 50, Bireenti Reenaawud Dilbata darbe magaalaa Iriipiin keessatti rasaasaan dhahamee ajjeeffamuunsaa ni yaadatama. Ukrainian parliament's human rights chief Paarlaamaa Yukireenitti itti gaafatamaan mirgoota namoomaa Lyudmyla Denisova, waraana kanaan dabalataan yoo xiqqaate gaazexeessitoonni lammummaa Yukireen qaban lama ajjeeffamaniiru jedhan.


Raashiyaan yeroo jalqabaatiif misaa'eelii hayiparsoonikii Yukireen irratti fayyadamuu himte

Waraanni Raashiyaa misaa'eelii hayiparsoonikii baalistik dhokaasuudhaan mana kuusaa meeshaa waraanaa lafa jalaa Yukireen barbadeessuu, ministeerri Ittisaa Mooskoo keessaa hime. Yoo mirkanaa'ees kun Raashaan waraanaa kana keessatti miisaa'eel Kinzhal, ykn Dagger, baalistik samiirraa yoo dhokaaftu kan jalqabaati. Kan dhokaafames xiyyaara MiG-31 ta'u danda'a. Misaa'eloonni Hayiparsoonik ofii maaliidha? Pirezidaanti Vilaadmiir Putiin irra deeddebiin biyyattiin misaa'eeloota hayiparsoonikii irratti invasti gochaa jiraachu himaniiru. Misaa'eloonni kunneenis saffisa sagalee caalaa dachaa shanii oliin kan  imalaniidha. Akka qondaaltota Raashiyaatti misaa'eeliin Kinzhal xiyyeeffannaa saa fageenya km 2,00 irratti sirriin dhawa. Akkasumas sa'aatiin kiilomeetira 6,000 balalii'uu danda'a. Haata'u malee misaa'eeloota kaan caalaa wanti balaafamaa isaan taasisu  jiraa ykn ajjeechaa fi badiinsaa baayyee qaqabsiisaa? ''Aggas mara akka waan guddaatti hin ilaalu,'' jedhan Jeems Aktoon, ispeeshaalistiin imaammata nikuulaaraa kan ta'an. Itti dabaluunis, ''Raashiyaan misaa'eela hayiparsoonikii kanatti fayyadamuun bu'aa hangamii akka argattu hin beeku,'' jedhan. Pirezidaanti Putiin Mudde darbe keessa Raashiyaan misaa'eela hayiparonikiitiin addunyaa dursaa jirti. Innis hordofuuf baayyee cimaafi osoo balalii'uu kallattii jijjirachu kan danda'uudha jedhanii turan. Raashiyaan viidiyoo wayita misaa'eellisaanii mana kuusaa waraanaa Deeli'atyn kan mandara kibba-lixa Yukireeniitti raawwatameera jedhan maxxansaniiru. Eddoon kuni daangaa Romaaniyaa irra fageenya kilomeetira 100 qofaarratti argama. "Kunis mallattoo agarsiifannaati. Kan itti dhimma bahee yoo ta'ees akka taatee addaatti lakkaa'u qabna, sababii Raashiyaan misaa'eeloota kanneen baayyee hin qabneefu,'' jedhan Dominikaa Kunerotoka jidduugala Qorannii Tikaa Zuuriik irraa. 'Waan hunda kan geeddaru miti' Hogganaan Raashiyaa misaa'eela Kinzhal waggaa afuriin dura ture ifa kan taasisan. Isaanis meeshaa waraanaa diina kamiinuu ''hin mo'amne' jechuun ibisanii ture. Misaa'eeloonni hayipasonikii gara biraa ammoo Zirkon fi Avangard yoo ta'an lamaan isaanituu saffisaa fi bakka fagoo qaqqabuu kan danda'aniidha. Kinzhal mataa dhukaasa nikulaarii fi kan baraman kaanii baachuu kan danda'uudha. Haata'u malee haleellaan mana kusaa meeshaalee waraanaa Yukireen irratti raawwatame kunis eessaa akka dhukaafame kan barame hin jiru. ''Kunis warra lixaatiif akeekkachiisa, Putiin sababii warra lixaatti aareef meeshaalee waraanaa kanneen hunda Yukireen irratti roobsaa jira,'' jedhan Aaddee Kuneertovaa wayita BBCtti dubbataniitti. ''Baayyee kana waan hunda geedarus miti.'' Jeemsi Akton gamasaanitiin Kinzhal misaa'eela Iskander kan jeettiiwwan waraanaa irraa fooyyeefamee hojjatameedha. Erga waraanni eegalamee kaasee loltoota lafoo Raashiyaatiin ammoo misaa'eloonni Iskander-M dhukaafamaatuma turan jedhan. Misaa'eliin Iskander misaa'elii qilleensarra dhokkaafamurra fageenya gabaabaa kan deemuu yoo ta'u, Ministeerri Raayyaa Ittisa Yukireen torban kana Raashiyaan guyyoota jalqabaa 20 keessatti misaa'eeloota iskandar hundumaa dhukaasuu himanii ture. Qondaalli ittisaa US tokkoos gaafa Jimaataa humnootiin Raashiyaa erga Guraandhala 24 kaasee misaa'eeloota 1,080 dhukaasaniiru jechuun caqafameera. ''Kunis lakkoofsa baayyee nama ajjaa'ibuudha,'' My Akton BBCn wayita Raashiyaa keessatti fayyadama boombiiwwan hin hogganamnee baayyachuu kaauun. ''Yeroo gabaabaa keessatti hanqina meeshaalee waraanaatiif saaxilamu malu.''