..Isaan isaan jechaa maaliin oolaa mitii,  yoon hime hoo maali kaleen arraa mitii

…İsaan isaan jechaa maaliin oolaa mitii, yoon hime hoo maali kaleen arraa mitii, Masaanuun Oromoo bineeyyiin akkanaa, İsaan isaanumaa nu hundi ni beeynaa, Maaltu gaa ja’amee Nafxanyaadhaan baanaa, Dirreen seenaadhaa sun dirreen gootowwanii, Dirreen murti guutoo dirreen jeynawwanii, Dirree sani kunoo CALANQOON baananii, Asii bar abbootiin kumaatam tahanii, Bakki itti dhuman roorroo deebisanii, Eeboodhaafi seyfiin wa jiqraan a’anii, Kuun osoo harca’uu gubbaan utaalanii, Afaan madaafaallee subbaan cuqqaalanii, Bakki itti dhuman lafee harcaasanii, Dirree sani kunoo CALANQOON baananii, Tulluuleen gurguddoon jalli lafee sanii, Kaabii oyruu keeysaa lafeedha seetanii, Mee haadhaati laalaa jilba OROMTİCHAA kan abbaa keessanii, Biyyeen nyaachuu diddee lafee gaafa sanii, Hoggaa habaleedhaan mormi shalagamee, Hoggaanis eeboodhaan cinaachi diramee, Hoggaadha mana shiriin mormi mogalamee, Hoggaani madaafaan foon saa kishifamee, Dhiyni isaa hoo ka gaafas naqamee, Laata dhiiyni wayi yaa’ee laga simee, Moo dhiiga jaraatiin walitti laaqamee, Lafeen kunoo teysii dhiiyni maalif dhumee? Hin banne dhiyniniis bakka jiru jiraa, Dhiyni namaan baduu dachii keeysa turaa, Dhiiyni gad naqamee biyyeen wal arkannaan, Numa tura malee hin badu abadan, Ja’anii abbootiin dur hoggaa makmaakan, Wallee joollummaadhaa naan galle ture an, Hangam yoo turellee dhiiyni biyyee keessaa, Yeroo saa eeggatee hin oolu meyruu saa, Kamurti guutootiis meyri dhiiyni saanii, Numa kana kunoo meyri dhiiga sanii, Mee joolleen İTUUDHAA KA CARCARCARİİ dhuftan, İlmaan ANNİYYAATİİS kan gammoojjii dhuftan, Kan AFRAN QALLOOTİİS warri as jiraattan, OROMOON martinuu warri kutaa bahaa tirraa as dirmattan, Gaafii takkaan qabaa akka naaf deebiftan, Qabrii abbaa keenyaa nu hundi ni beynaa, Tan abbaa guddaa hoo mee eenyu gaafannaa, Abbaan guddaan du’uus bar du’en ja’amuu, Du’a dhiiraa du’ee tan itti kabajamuu, Awwaalchi isaatiis ganda keessaa mitii, Bakkittoo beekkamtuu tan seena qabeettii, Dirree sani kunoo calanqoon lolaatii, Seenaa dirree sanii durattuu ni beynaa, Beekaa usne malee arra ni dubbannaa, Lafee abbootii teenyaa arra irra dhaabbannaa, Meekoottaa gaaddisaan odaarra dhaabbannaa, Siidaa yaadannoodhaa siideysuudha qabnaa, GAAFATTİİ CALANQOO jarri gubbaa dhufnaan, Dhufa NAFXANYOOTAA tulluurraa lallabnaan, Bokkuun herragamee lolli weyraramnaan, Caayaan bakkaa kaatee roorroon gali jannaan, İlmaan BAREENTUMAA walillallabanii, Abdullaa mootillee if maddii buusanii, Lolaniiti turan lubbuu wareeganii, Silaa maal godhan gaa dubbiin daba haftee, İsaan harka duwwaa jarri kan hidhatee, Madaafan dhaqqabduu Eeboon yoo darbamtee, OROMOON tun eysaa onnee qofaan loltee, Jarri tumsa qabaa bargamaatillee;dirmachuun ni dhuftee, JEEYNOOTİİN CALANQOO akkas cal taatee, Achii as Oromoon tan dur Abbaa Biyyaa gabra namaa taatee, NAFXANYAAN gaafasii ganda keessa galtee gooftaa keenya taatee, Afaan keenya hafee SİMAA BALUUN dhuftee, Jaarsi gabbaar tahee jaartiin qunnaa fuutee, JAHANNAM AKKANAA OSOO ADDAN CİTİN BARA DHİBBA GUUTEE, Arra rabbi hamdii sun hundinuu haftee, Hammi dhumees dhumee kan hafee bariitee, DAADEEN MALKANYOOTAA QARRİNFOON NAFXANYAA BUBUQQAATEE, Dubbiin miila bakar achi buutee taatee Harka wal-qabannee karaa wajji seennee, İmaltu yaa’utti jirraa manaa wajji baanee, Amna jabdutti jirraa eega karaa buunee, Yoo aduun nugubdees gaaddisatti maqaa, Yoo dheebuun nuqabdees bishaan keenya dhugaa, Karaalleen nu hin meysu diriiraa uugaa, Odoo yaa’utti jirruu amna teenya sunii, Rabbiin guddaalleen karaa nunmeysinii, Yaa takkittiitoo siifan dhaama anii, İlmi namaa badaan adda nunbaasinii, Jaalala dhugaa teessoon isii onneedhaa, Hin sodaatinii koottu takkaan si dhungadhaa, Shamarran ganda kootii akkaani hedduudhaa, Aaddee jiruu tiyyaaf siitu naaf irra wayyaadhaa, Jechi kee bareedaan xaliilli akka gaazaa, Yeroo naan dubbattu garaa koo naraasaa, Halkan hirriiba hin qabuu kaasee nateessisaa, Mee furmaata laadhu maali dawaan isaa, Ejjataaniin beekaa ani deemicha keetii, İjaan arkuu baadhuus onneen too nabeeyitii, An jaaladheetiin jiraa kunoo akka naaf beeyitanii, Waan biraa hunda osoo narraa dhiisanii, İddoo dhihana kootii isuma naaf buusanii, Qoonqoollee hin yaadadhu hanga baatii shanii, Yooniin waa tahee aaraan dhufe karaa, Kokkoflaa na afaan fiiydee na olneyixi karraa, Jaalala tee na jira mee koo nabaasi dharraa, Haaluma yarootiitu an nafageesse sirraa, Halkanii guyyaa yaaduma keetiin hiraaraa, Waa fedheetiimi ani fagaachuun koo sirraa, Haaluma jiruu tanaatu yaaboo na ammaraa, Laga keessaan jiraaf qullaa waa hin dhiqadhuu, İrraahiin fagaadheef takkittiitoo hin dagadhuu, İsii wajji malee kophaakoo hin jiraadhuu, Gurra itti qabiitii qaceellotti naa hubadhuu, Kan dire irraanfatuus diramaan hin dagatuu, Warri arra numiidhuuf haala mijjeefatu, Kan gamaa gamasii quba nutti laatu, Yeroon numa dhufti tana akka yaadatu,..X2 Afaan Oromoo afaan saba guddaa, Siini hojjatanii Oromoonni hundaa. Afaan Oromoodhaa yeroo xiqqo dura, İttiin baratamnee akkanumajjiraa, Bakka tana gehee hamdiidha gaa arra, Ani gama kiyyaan gammachuun tan biraa, Galata rabbii mee maalumaan himaa, Amma gammachuudhaa wiliis gammachumaa, Kan itti barannuus afaan keenyumaa, Wilii barachuudhaaf mirga guutu qabnaa, Qubee barachuudhaaf maalif harkifannaa, Silaa osoo beynee mataa dura taanaa, Mirga gaarii qabnaa barachuudhaaf ammaa, Qubee afaan keenyaa baradhaa yaa nama, Xiqqaa fii guddaadhaan kan dhalaa fi dhiiran, Hawwaniif manguddoon kan dubraa dhiiraa, Barnoota baradhaa boruu miti arraa, Mirga barachuudhaa arkanneeti jirraa, Kanaafuu barachuu eegaalaa ammarraa. Guyyaanis nuuf ifee halkan nuuf barihee, Afaan Oromoodhaa kan barnoota tehee, Qabsoo gootaatiin nuus birallee gehee, Oromiyaa mara keysa naannoolee hundaatti, Baratamaajjira afaan Oromoottii, Warreen fedhii qaban dhiiraa dhalaadhaan, Barachutti jiran afaan Oromoottii, Xiqqaa guddaadhaan hanga manguddoottii. Barnoota keenyarraa of boodan deebinuu, Doktor piroofeesar masteer hanga taanuu, Biyyoonni adda addaa beekkumsaan kutanii, Ji’arra koranii qorachujjiranii, Tolchan janna malee wahi balleessanii, Beekkumsa qabaniin hujii mullisanii, Boodannu dhiisanii isaan nu dabranii, Nutiis numa geenya bakka isaan gayan, Bifa nu laalanii maaf nu tuffatanii, Awwaalamnee turree gadigaloo namaa, Mirga keenya dhabnee galgalaa ganamaa, Rakkoon dabarsine wahi takkaa lamaa, Sun hundi dabartee hin jirtu gaa amma, Harargee,Sidaamoo,Arsii Wallaggaa fi Baalee, Marti Oromootaa baradhaa qubeellee, Jaaruuf Oromiyaa boonsisuuf ammallee, Qubee Oromootiin barruun waliif galaa, Jaarmaya wallaalummaa cabsaa bahaa hulaa. Afaan Oromoodhaa hin hafu dhokatee, Dagaagee haa guddatu barruudhaan dhihaatee, Mataasaa danddayee biyya akka guddisu, Aanaan keenya hundi barreessee haa dubbisu, Oromootaan arra ifa bahee. yaa Afaan oromoo dhibaa siraa gehee Baraa nugustichaasan dhabamuf ka,ee galaani hagehuu waqaa asiin sigehee sidhabamuuf kaa,ee mataan qaregehee mediyaa keysaaf ala hundaraa hongawee senaankee awaalamee galmeraa dhorkamee awaalamen hafnee Rabbi,asin sigehe har,aa nufbiliyxe ifnikee walgehe kedhisii alagaaleen sibaratuuf ka,ee Afaan Oromoodhaa kan barnoota tehee, Yaa ilmaan Oromoo dhaamsaan isiniif dhaamaa, Kan dabrerraa baraa hin tahinaa jaamaa, Oromummaa keenya jabaannee haa beynuu, Afaan saba keenyaa kaanee haa gabbisnuu. Dhiiga gootaatiin magartee guddattee, Wareegama qaaliin arra ifa baatee, Qubee afaan Oromoo jechuun moggaafamtee, Gammadi yaa qubee haqni kee mullatee. Yaa qubee qooqa saba guddaa, Siini barreesina seenaa keenyaaf aadaa, Bu’aa kee ni beynaa wahi dagannaa, Waan barbaanne hunda siini barreysinaa, Laafaa fi Jabaa dheeraa fi gabaabaa, Sirna tuqaaleetis hundaahuu ni qabaa, İtti fayyadamuuf wahi nama dhibaa, İrra butaa hudhaan seenu ja’atuu qabaa, Gammadi yaa qubee qooqa Oromootaa, Kan bu’aa kee beeku hundi si jaalataa. Gammadi yaa qubee hayni kee mul’atee, Kan dur si tuffatu hara si jaalatee….X2. BY İBRAHİM MOHAMMED ABDELLA(BARARTİ). Gaafa roobni roobe Karrayyuun mandi’aa, Eysumaa naa baate yaa bareedduu akka ji’aa, Barzaafiin mukumaa maaltu gamaa fide, Taniin jaalle sumaa si maaltu na fide, yaa Adaree biyyoodhaa Karra hammarreysaa, Jijjigarraan gad laali magaalaa Hargeysaa, Kee garaan ne dheysaa kiyya eysaan geeysa. by ibrahim mohammed abdella(bararti) Sobni karaan qabu yeroo takka malee, Lammatan deebi’u karaa irra dabre, Karaan sobaan dabran deebiin nama dhibaa, Dubbiin nama sobaa afaan isaa dhibbaa, Namni soban beeyne sobaan hin bitamuu, Du’ee dabra malee dhugaa maleen himuu, Namni soba bare afaan qoraafataa, Gaafa dhugaa arke mataan lafa qotaa, Sobduun namaa mitii namuutuu ni beekaa, Beekaa dantaa saatiif cubbuudhaan kakatu Gaafa sirna gadaa gaafa bilisummaa, Wal dhimuu hin turree hundi walabumaa, Namuu dandeeyyiidhan madaalamaan yaamamaa, Angoonis filmaataan qondaalli muudamaa, Abbaan bokkuu, abbaan biyyaa, mataan biyya tanaa, Ummataan filamee mootummaa hogganaa, Yoo yeroo isaa fixees siree irratti hin diduu karaarraa hiiqaafi, Oromoon Oromoo gosaan walin caaaluu, Sabummaa saa malee naannoon walin filuu, Dandeeyyii isaatii kan isa madaaluu, Gaafas amantiinis yoom adda addaa, Gaafas amantiinis yoom addaan duullataa, Takka amantiinsaa waliin Waaqeffataa, Gaafa sirna gadaa gaafa dimokraasii, Abaabuun keenya sun Oromoon gaafasii, Rakkoon qaban turan rakkoodhaaf hin uumnee, Lafti Oromiyaa tan copxuu hin guunee, Shanan gannaa dhiisii tan bonaa hun caamne, Dachii qotee dhiisii beeyladaa horsiifatee, Firii mukaatiinuu ni waara guurratee, Masaanuun isaanii kanuma laalanii, Bosonaa fi laggeen albuuda isaanii, Durooma Oromootaa quudhuudhaaf didanii, Hiyyummaa saaniitiin wal maddii qabanii, Badhaadha Oromiyaatti hinaafanii, Sobanii qeenfachuuf jabotti yaadanii, Jaarmaya Oromootaa goguu dadhabanii, İfirraa itti duulan Eeboo qoratanii, Oromoon goototaa kamoohameen gallee, Maalummaa Oromoo numan beyne malee, İttiin duula silaa ni gunatan malee, Takarrallee lamaa, lamarrallee sadii, Jihaa hundaanuu asiis achiinis, MATAYYAANİS tahaa dirmachuu wajjiiniis, Oromotti duuluuf wardaa buqqaasanii, Cabaniiti galan qaanii mudatanii, Oromtichi arjaa kadhatanii dhiisii beeke namaa laataa, Niis gamna Oromoon obsaas ni guddataa, Naman tuqu malee hin oggolu tuqan oggolchee dhoorkataa, Ragaa dubbii tanaa isaanuu ni beekan seenaatu dubbataa, Oromoon dureessaa isaan caalaa qabaa, Tanaaf hundi saanii hiyyoomsuuf gaggabaa, Oromoon quufaadhaa isaan ni gororan, Tanaaf martisaanii ilkee ciniinnatan, Oromoon hin xuuynee isaantu itti duulee, Oromoon hin dheynee isaantu isaanitti duulee, Kamurruq tahe ammaas isaanuma ammallee, Oromoon hin dhaynee isaantu itti dhufee, Warra dhufe keessaa wayyabni isaanii karaa irratti hafee, Warra dhufe taatuus yoom takkaa rafee, Sammuun beelan baanee qochumaa isaanii garaa qofaa quufee, Oromoon Oromoo isaaniis isaanii, Masaanuun Oromoo garaa jabaatanii, Naasuu ittin uumnee busaawaa daranii, Laalan miilli lamaa nama fakkaatanii, Gochi isaanii immoo bulbullee daranii, Namni nama tahuun namummaa qabaatuu, Nama hin ju’uun ani walleenuu ni buttuu, Warri qarrinfoodhaa kafoon namaa nyaatu, Dhiiga dhugduun balaa kan mama qeenfatu, Warra miilli saanii osoo dachiin jirtuu namarra ajjatu, Warra jechi saanii harka saanii daran dhiiysee nama laaleysu, Ka’arrabni saanii lafee nama cabsuu, Qaamni xoolaqiidhaa miilli saanii lamaa, Hangullaan bineensaa qaamni gubbaa namaa, Uumaan akkanaa kun isaan kun Eeenyumaa? İsaan isaan jannee maa rakkannaa mitii, yoon hime hoo maali kaleen arraa mitii, Oromoota Walloo isaani ka gatee, Warqituu mastawaat siree isiirraa kaatee, Oromoota Shawaa kamooraa Guullallee, Naasuu takka malee isaani ka qalee, Neeqaa Qeellanii fi ka İlluu Abbaa Boor, İsaani ka diige masaraa Abbaa Jifaar, Dargaggoota Baalee ka harka irraa ciree, Dubartoota Arsii ka harma irraa muree, İsaani AANOOLEE kafafeysee haree, Booddee maayyiirrattis ka dhiiga nu dhiman, Bar dhibbaa akka arraa kan nu qaqqalan, Gaafattii Calanqoo abbootii Oromoo bakki itti gorra’an, CALANQOO CALİİDHAA dirree tana kunoo bakki itti nu a’an, Dirreen tun haa himtuu waan isaan nu godhan, Seenaa saati malee himee dandayu an…………………….(İTTİ FUFA KUTAA 3)


Waggaa Haaraa Ilaalchisuun Dhaamsa ABO

Amajjii 2014 Miseensota ABO QBO keessatti qooda lammummaa gumaachaa jirtan; Waraana Bilisummaa Oromoo tarree duraa hiriiruun wareega ulfaataa baasaa jirtu; Dargaggootaa Oromoo, sirnaa fi diina farra Oromoo irratti finciluun mirga ummata keessaniinffi falmaa jirtan; Ummata Oromoo, sirna gabrummaa umurii gabaabsuuf qbsoo haqaa gochaa jirtu; Akkasumas firoottan QBO Baga waggaa haaraa geessan jechaa, waggaan haaraa 2014 bara ummatni Oromoo bittaa abbaa irrummaa irra aanee bilisummaa isaa fi walabummaa biyyaa itti gonfatu akka tahuuf ABOn hawwaaf. Barri haaraa bara diinni ummatoota cunqurfamoo irratti roorrisaa jiru itti jilbeenfachiisamu, hawwii fi fedhiin ummatootaa itti guutamu akka tahuuf hawwii isaa dabarsa. ABO ShG fi ABO-QC deebinee kaayyoo tokko, heera tokko, sagantaa siyaasaa tokko, caasaa tokko, hooggana tokko, waraana tokko, tarsiimoo qabsoo tokko, tooftaa tokko, imaammata fi qajeelfama tokko jalatti ABO tokkoomsuuf waligaltee irra geenye Saadaasaa 20, 2012 labsuun keenya waan yadatamu dha. Erga sun tahe kunoo waggaa guuteera.Yeroo kana keessatti deggersaa fi obsi miseensotaa fi ummata keenya irraa argame kan dinqisiifatamuu dha. Hawwii fi fedhiin keenya utuu hin hir’atin, waliigaltee fi tokkummichi akka milkaawuuf tarkaanfiileen fudhataa jirru hanga herregne caalaa yeroo nu gaafatee dhibaawuu mudanneerra. Haa tahu malee gara xumuraatti dhihaachaa waan jirruuf odeessa hawwamu waldhageessisuuf jiraanna. Akeekni tokkoomuu humnoota qabsoo bilisummaa Oromoo itti fufee akka fiixa bahuuf ciminaan kan hojjennu tahuu ibsa waliinii (joint statement) kanaan abbootii fi firoottan qabsoo keenyaa maraaf addeessina. Waggaan keessa turame dhumatee waggaa haaraatti wayta seenamu kan keessa dabran of duubatti mil’atuun akka matayyaa fi walootti kan raawwatame ilaaluun aadaa waan taheef, bara 2013 haala dhaabni keessa ture, haala ummataa fi kan diinaa ilaallatuun karaa taha. Kan dabre irra deebi’anii ilaaliinii, xiinxaluu fi gamaaggamuun jabina ofii tikfataa fi jabeeffataa laafina mul’ate irratti hojjatuuadhan irra aanuuf gargaara. Cabiinsi ummata Oromoo jaarraa 19ffaa keessa mudate ummata Oromoo bilisummaa fi walabummaa qofa osoo hin taane, diinotaan namaan gadiitti akka ilaalamu isa taasise. Bittootni bilisummaa isaa irraa mulqan, biyya isaa humna qawween irraa booji’anii walabummaa dhabsiisan, bara baraan bittaa isaanii jalaa akka hin baaneef hammeenyaa fi shirri raawwataa har’a gahan bifa danuu kan qabu tahuu yaadatuu feesisa. Suduudaan humnaan dura dhaabbatuu, keessa qubatuun to’atuu, duula qor-qalbii bal’inaan adeemsisuu, isa qoqqooduun walii isaa dura akka dhaabbatu gochuu fi kkf tooftaalee sirna gabrummaa diriirfatan ummata Oromoo irra bubbulchuuf dhimma itti bahaa turanii fi jiran keessaa hanga tokko. Ummatni Oromoo hanga gabrummaa jala ture kana keessa mootummootaa fi sirnoota gara garaa argullee hundinuu jijjiirraa maqaa yoo tahe malee kaayyoo fi akeekaan tokko tahuu gochaa isaanii irraa hubata. Kana irraas yeroon inni itti mootummoota Itophiyaan mootummaa kiyya jedhee fudhatee fi itti amanee jalatti bule hin turre. Empaayerri humnaan ijaaramtes humnaan jiraachifamte. Nagaa fi tasgabbii kan hin qabne, shakkii fi kan sodaan jirraatte dha. Nagaa fi tasgabbiin dhabamuun ammoo biyyattiin akka hin guddanneef gaadi’ee hiriira biyyoota addunyaa keessaa isa maayyii keessatti hiriirsee jaarraa 21 kana keessatti illee biyya beela, dhukkubaa fi bodatti hafummaan beekamtu taasise. Lammiin empaayera kanaas bakka dhaqe hundatti namota hagoo irraa kan hafe mataa ol qabatee akka hin jiraanne eenyummaa fi empaayera biyya kiyya jedhu waamuuf illee akka qaanfatu tahe dha. Mootummaan abbaa irree fi loogummaa sanyii geggeessuun dorgomaa hin qabne Wayyaanee/IHADG ammoo mootummoota empaayerittii bitanii dabrani hunda caalaatti egeree hundaa kan gaaffii jala galche, ummatoota bor waliin ollummaan jiraachuu hanga hin dandeenyeetti wal irraa fageessaa jiru tahuu gochaa isaan olitti ragaa biraa itti barbaaduu hin feesisu. Har’a biyya ykn naannoo bittootni irraa maddaniin alatti bakkootni biroo bakkoota saaminsaa, cunqursaa fi ummatootni itti hiraarfaman tahuu kan empaayera Wayyaaneen bitaa jiru qalbifatee ilaale hundi hubatuu danda’a. Ummatni keenya Baha Oromiyaa lafa isaa irraa ari’amee alagaaf kan kenname bara dhumate kana keessa tahuu ABOn oggaa yaadatu, kanneen biyya isaanii irratti abbummaan isaanii haalamee buqqaafaman hunda gadi itti dhaga’amu ol aanaa tahuu hubachiisaa rakkoo diinni uume kana qolatuuf kan isaaf danda’ame hunda raawwatuu irraa kan boodatti hin deebine tahuu mirkaneessuu barbaada. Kana keessattis ummatni Ormoo marti qooda irraa eegamu akka gumaachu hiree kanaan dhaamsa isaa dabarsa. Bakkootni ummatootni qee’ee isaanii irraa humnaan buqqifamanii ari’amuun lafa dhablee taasifaman,bakkootni jiruu dhablummaan itti babal’atee hojjatanii jiraatuun rakkina ol aanaa tahee keessatti dagaagaa jiru, bakkootni baratanii hojii gadootti bobbaafaman biyyaa fi naannoolee ummattoota cunqurfamoo addatti ammoo Oromiyaa fi ummata Oromoo tahuu kan hin haalamne haqa qabatamaa fi dirreetti mul’ataa jiru dha. Sirni Wayyaaneen diriirfamee fi kaayyoon Wayyaanotaa ummata Oromoo akka diinaatti kan ilaaluu fi fudhatu tahuu irraa har’a Oromiyaa keessatti kan duroomaa fi badhaadhaa jiran alagoota Oromoo akka diinaatti fudhatan, akkasumas kanneen ummata isaanii irraa adda bahanii hambaan quufanii jiraatuu filatan qofa. Kana irraa Oromiyaan kan Oromootaa tahuun hafee kan alagootaa taatee jirti jechuun ni danda’ama. Haala gadadoo fi dhiphuu kana jijjiiruuf qabsoon bilisummaaf adeemsifamu dachaan guddatuun fardii tahuu beeksisaa, ABO ummatni keenya waggaa haaraa kana keessa qabsoo isaa caalaatti akka finiinsu dhaamaaf. Jiruu dhablummaa, qaala’insa jireenyaa fi wabii jireenyaa dhabanii obboleeyyan keenya biyya ollootaatti jiruu barbaada godaanan salphinaa fi haala namoomaan alaatiin oggaa biyyatti darbataman, mootummaan Wayyaanee loogummaa sanyii irratti hundaa’uun aantii isaaf qabiinsa gaarii fi akka gadi of dhaabaniif tajaajilaa fi gargaarsa barbaachisu gochaa kanneen hafan gaddaan alatti harka qullaa ganda isaaniitti akka deebi’an taasisuu irra dabree farreen keessa jiraachuu malu kan jedhuun bakka gahaniitti akka hordofaman ajajuun gochaa diinummaa fi namoomaan alaa waggaa dhumate kana keessa raawwatame yoomiyyuu mootummaan Wayyaannee Oromoo dararuu irraa kan hin dhaabbanne tahuu mirkaneesse dha. Waan taheef ummatootni cunqurfamoo walii gala addatti ammoo lammiileen Oromoo qaanii fi salphina akkanaa keessaa kan baasu biyyoota alagaa keessatti baqattummaan xiqqeeffamuu fi salphifamuu osoo hin taane madda rakkoo kanaa kutuu waan taheef furmaata maayyii argamsiisuuf ha qabsoofnu jenna. Mootummaan Wayyaanee ummata Oromoo walii gala diina godhatee saaminsaa fi cunqursaa adeemsisaa jiru addatti dargaggo Oromoo irratti xiyyeeffatuun tarkaanfiin hammeenyaa fi diinummaa fudhataa jiru diinummaan Wayyaanee kan hundee tahuu mirkaneessuutti dabalee kan dhaloota itti aanutti akeekkate tahuu hubachiisa. Barattoota tattaafata hedduun barnoota ol aanaa dhaqqaban barnoota keessaa ari’uun, jumulaan hidhanii barnoota irraa gufachiisuun, barattoota qaroo fi sabboonoo tahe jedhanii ajjeesuun tarkaanfiilee ummata Oromoo hiyyumma keessatti ittisuuf fudhatamani dha. Bittootni bittaa isaanii itti fufsiisuuf hidhaa, ajjeechaa, ukkaamsuu, arihatamuu fi rakkoolee adda addaa irraan gahan illee ummatni cunqursaa jala jiru adddatti ammoo dargaggoon guca tahee boba’uun fedhii fi hawwii ummata isaa dukkana gabrummaa keessaa baasuuf qabu irraa hin dhaaban. Waan taheefi, dargaggoon Oromoo diina hanga funyaaniitti hidhate, caasaa basaasaa fi tikaan ummatoota hanga maatiitti to’ataa jiru osoo hin sodaanne, Alagaan hin bitamnu! Oromiyaan kan Oromoo ti! Gabrummaa fi gabroomsaan haa dhabaman! Wareegama keenyaan walabummaa Oromiyaa dhugoomsina! Qabsawaan ni Kufa Qabsoon itti Fufa!! jechuun fincilli golee Oromiyaa hunda keessatti finiinsaa jiru kan diina rifaasisaa, ummata Oromoo boonsaa fi hamlachiisaa jiru taheera. ABOn tattaafata dargaggootaa kana dinqisiifata hanga bilisummaan ummata Oromoo mirkanaa’utti akka itti fufuuf kan isaaf danda’amu hundaan kan bira dhaabbatu tahuu hubachiisa. Mootummaan Wayyaanee dhimma amantii keessa seenuun hawaasa hunda jeequu kan itti fufe tahuutti dabalee kanneen mirga amantii qaban kabajsiifatuu fi yaalii matootii amantii dhuunfatuun fedhii mootummaa guutuun akka hafuuf gaafatuu irraa kanneen ajjeefaman, reebaman, haqa dhorkatamanii manneen hidhaa keessatti dhama’aa jiran oggaa yaadatamu rakkoon uumame furmaata dhabee hibboo akka tahetti jira. Mootummaan Wayyaanee kanneen mirga isaaniif falmatan hunda shorarkeessummaan yakkee irratti roorrisuu aadaa godhatuu irraa lakkoobsi lammiiwwan yakka dharaa kanaan gidiraa argaa jiran dabaluu malee hin xiqqaanne. Ajeejjaachaan baay’atu, hidhaan jabeeffamu ummatoota gaaffii haqaa kaasuu irraa boodatti akka hin deebisne ABOn hubachiisaa, rakkoon empaayerittii gaaffii ummatootaa deebisuun qofa kan furamu tahuu jabeessee ibsa. Waggaa irratti waggaan dabalamaa akka dhufeen ummatoota Itophiyaaf kan mirkanaa’e yo jiraate, Wayyaanee jalatti mirgi ummatootaa kan kabajamuu hin dandeenye tahu dha. Haqni caalaatti ukkaamsamee dharri bakka argatuu agarsiisa. Namootni lakkoobsaan yaraa duroomaa ummatni bal’aa caalaatti hiyyoomaaa deemuu mirkaneessa. Aangoo fi mirgi ummataa caalaatti dhiphifamaa aangoon namoota lakkoobsaan hedduu xiqqoo fi dhalootaan naannoo tokko tahaniin dhuunfatamaa deemuu mul’isa. Kanneen hundi mirgaa fi haqni ummataa kan beekamuu fi kabajamu qabsoo qofaan tahuu akeekan. ABOn qabsoo siyaasaa fi hidhannoo kan raggaafates dhugaa kana irraa ka’ee ti. Bittootni Itophiyaa hangamuu jijjiiramaa oolan, mirga ummatootaa fi dimokraasiif kan dhaabbatan tahuu lallaban gochaan isaanii hundi kan mirga ummatootaa dhiibbatuu fi sirna dimokraasiif faalla tahe abbaa irrummaa dagaagsu, biyyaa fi ummatootaaf dhimmuu fi hojjatuu irra, dantaa dhuunfaa fi murnaaf kan dhaabbatan tahuu hubatuu irraa hidhannoo kaasuun waggoota dheeraaf falme. Falmaa kana keessatti har’a illee qoodni WBO ol aanaa waan taheef WBO bakka jiru maratti tarkaanfii fi boobbaa isaa akka babal’isuu fi finiinsu shakkiin hin jiru. Har’a ummatni Oromoo roorroo fi salphina irra gahaa jiru keessaa bahuuf ABO abdiin akka eeggataa jiru hubatamaa dha. Eenyu iyyuu caalaa kan dantaa ummata Oromoof dhaabbatee fi falmaa jiru ABO tahuu ummata keenya jalaa dhokataa miti. Abdii fi fedhiin ummata Oromoo kun ammoo QB itti jiramuun fiixa akka bahu hin shakkisiisu. Bittootni har’a jabaa tahanii mul’atan qabsoo ummataan akka honga’an ABOn shakkii hin qabu. Waan taheef diina dhiiga ummataa xuuxee fixee lafee isaa qoqqoraa jiru kana of irraa gatuuf barri haaraa kan jabinaa fi murannoon keessatti qabsaa’uun injifannoo mirqaansaa itti galmeeffannu tahuu qaba. Waggaa dabre keessa ummatni Oromoo bilisummaa fi walabummaa isaaf, akkasumas kanneen saaminsaaf irratti bobba’an irratti tarkaanfii adda addaa bakkoota gara garaatti fudhataa tureen qabeenyi isaa saamamuu kan hin haayyamnee fi callisee kan hin ilaalle tahuu agarsiisee jira. Kun baranas babal’atee itti fufuu qaba. Jabinni hawaasa keenya keessatti mul’atu kun akka babal’atuuf irratti hojjatuu feesisa. ABOn tarkaanfii kana jabeessuu fi babal’isuuf kan irraa eegamu guutuuf qophii tahuu dhaama. Ummatni Oromoo duula saaminsaa itti banameen lafaa fi qe’ee isaa irraa ari’amutti dabalee tooftaa gara garaan alagaan biyya isaa irra baayyinaan qubsiifamuun egeree isaa irratti kan xiyyeeffate tahuu gadi faginaan hubatee gochaa farrummaa diinaa kana jabinaan dura dhaabbatuu akka itti fufu ABO hubachiisa. Abdiin ummata bilisummaaf qabsaa’uu dargaggoo biyyaa ti. Humni haaraa yomiyyuu jijjiirama bu’uraa argamsiisuuf fedhii fi dandeetti itti qabu durummaan QBO keessatti hirmaatuun qooda irraa eegamu gumaachuun fiixa bahiinsa QBO keessatti qooda ol aanaa qaba. Dargaggoon Oromoos kana hubatuun waggoota 8 dabraniif akka murna hawaasaa tokkootti wal gurmeessuun tarkaanfiin fudhataa turan kan QB-tti jabina hore dha. Waggaa dabraa jiru kana keessas dargaggoon Oromoo fincila jalqaban itti fufuun manneen barnootaa, magaalaa fi baadiyyaa keessatti diddaan agarsiisanii fi ummata dammaqsuu keessatti qoodni kennan kan qabsaawotaa fi firoottan qabsoo hunda boonse akka tahe hin falamsiisu. Kun caalaatti jabaatee kan itti fufuu qabu tahuu ABO hubachiisaa gama dhaabaan kan barbaachisu guutuuf jabinaan kan itti fufu tahuu addeessa. QBO galii isaan gahuuf WBO waggaa dabre keessa tarkaanfii diina irratti fudhateen qabsoon bilisummaa galii isaa hanga gahutti qabsoon kan itti fufu tahuu, diinnis tasgabbaa’ee jiraachuu akka hin dandeenye haala hin mammsiisneen mirkaneessee jira. WBO waadaa ummata isaaf seene kabajaa fi tiksaa tarkaanfii diina irratti fudhatu golee Oromiyaa hunda keessatti kan itti fufu tahuun mirkana. Ummatni Oromoos ilmaan isaa dantaa biyyaa fi ummataaf jecha wareegama ol aanaa baasuuf tarree duraa irratti argaman kana bakka arge hundatti waan barbaachisu hundaan cinaa dhaabbatuu akka itti fufu ABO dhaama. Mootummaan Wayyaanee waggoota 20 oliif deggersa mootummoota irraa argatuun aangoo irra ture. ABOn gargaarsi mootummaa abbaa irreef argoomamu ummatoota hacuucanii bitu irra waan oolfamuuf deggeruun sirrii akka hin taane deddeebisee hubachiisuun tarkaanfii malu akka fudhatan yaadachiisaa fi gaafataa ture. Ammas ABOn gargaarsi maallaqaa fi tumsi diplomaasii mootummaa farra ummatootaaf godhamu mirgi dimokraasii ummatootaa akka hin kabajamne, mirgi namoomaa akka hin eegamne taasisuudhaan dararaa fi roorroo itti fufsiisuuf kan oolu tahuun hubatamee kanneen mootummaa kanaa tumsan ejjannoo isaanii irra deebi’aniii akka ilaalan gaafata. Dhuma irratti hundaan olitti mootummaa Wayyaanee kan hanga ammaa gateettii ummatootaa irraa akka hin buune taasisee jireesse ummatoota biyyattii walitti buusuu fi wal shakkisiisuu danda’uu irraa ti. ABOn ummatootni empaayerittii wal irratti osoo hin taane diina waloo irratti xiyyeeffatuu dhaan sosso’uun kufaatii diinaa kan shaffisiisu tahuutti amana. Kun dalagaan mul’atuu dhabuun umrii bittaa abbaa irrummaa waan dheeressuuf diina irratti akka fuulleffatamu ABO dhaamsa isaa irra deddeebiin dabarsa. Injifannoo Ummata Oromoof! Adda Bilisummaa Oromoo Muddee 31, 2013


Dhaamsa Waggaa Haaraa ADO irraa

Barri 2013 dhumee yeroo bara 2014 simannu kanatti, nuti miseensonni ADO ummataa Oromoo fi ummaatoota Itoophiyaa hundaan baga waggaa haraan isin gaye jenna. Dhaloonni ADO bara 2013, qabsoo ummanni Oromoo bilisummaa isaa gonfachuudhaaf jaarraa tokko guutuu falamachaa ture boqonnaa haaraa seensise. Muldhanni ADO haaraan kun, qabsoon ummata Oromoo saboota biroo bilisummaa fi demokrasiif falamanii wojjin akka wolitti hidhatee furmaata waloo argamsiisu isa taasisa. Bilisummaa fi nagaan saba kamuu ollaa iasa keessatti nageenni yoo hin jirre qophaa isaa dhaabachuu hindanda’u. “cunqursaan bakka tokkotti raawatamu farra nagaa fi mirgaa bakka hundaati”. ADOn muldhata haaraan as bahuun isaa itti fufiinsa qabsoo duraan godhamaa turee fi jijjiiraa yeroon barbaadu wal simachiisa. Erga muldhata keenya labsinee; deegarsaa fi tumsa ummata keenyaa fi ummatoota biroo bilisummaa fi wal qixxumma baraadan biraa arganne hedduu nu jajjabeessee jira. Muldhanni haaraan ADO kun qabsoo hiree murteefannaa ummanni Oromoo geggeesu sadarkaa olaanatti kan geesuu qofaa osoo hinta’in, ummanni Oromoo Empira Itoophiyaa imaayerummaa irra gara biyya saba hundaa taatutti jijjiiru irratti gahee olaana akka taphatuu isa dandeesisa. Karaan biyya san jijjiiranii biyya nama hundaa taatutti qajeelchuu danda’an karaa kana qofa jennee amanna. Hujii guddaan bara 2014 nu eeggatu waa lama, isaanis:- 1ffaa Haala ummata keenya keessatti argamnee qabsoo bilisummaa itti finiinsinu mijeessuu fi 2ffaa dirree saboota biroo wojjiin qabsoo ittiin qindeeffannu ajjeessuudha. ADOn mul’ata isaa kana fiixaan baasuuf qaama kamuu kan rakkoo biyya sanii furee biyya san biyya saboota hundaa akka taatu barbaadu wojjiin hojjechuuf fi akkasumas waliigaltee uumuuf qopha’a Haalli amma biyya keessatti, naanoo fi adduynaa keessati muldhataa jiru kan yaada hiree murteefanna dhugaa biyya sana Impaayerummaa irraa jijjiire gara biyya federeeshiina sab daneessaa, kana sabni kamuu wolqixumaadhaan keessa jiraatu taasisuuf carraa bana. Carraa kanatti fayyadamuudhaanis siyaasaa biyya sanii bakka amma jirtu irraa gara fuula duraa tarkaanfachiisuudhaaf carraaquu qabna. Jabaannee kana irratti yoo hojanne mirgi hawaassummaa, siyaasa fi dinagdee ni ragama jenna. Aduun bilisummaa bayuudhaaf faggoo hinjirtu jenna. Qabsoo murteessa yeroo hedduu murteessa ta’e keessatti geggeessa jiru kana keessatti, ummanni Oromoo fi ummatootni Itoophiyaa hundi qooda gaha akka taphatan waamicha goona. Hireen saboota biyya sanaa hundi walitti hidhataadha. Mirgaa fi bilisummaan saba kamuu qophaatti of of golgee jiraachuu hiundanda’u. Kanaafu wojjiin mirga bilisummaatii fi demokraasi gonfachuuf haa kaanu jenna. Dhuma irratti dhaamsi qaamota siyaasa hundaa dhaamnu, aadaa wal balesuutii fi maqaa walxureessu, akkasumas ana malee kan biraa hin jiru jennu irraa of qusannee siyaasa bilchaata fi safuu qabu akka hordofnu waamicha goona. Waggaan haaran kun kan milkii nuuf haa ta’u. Adda Demokraatawaa Oromoo (ADO)


KORBOO SHEEKKOTAA – 3

KORBOO SHEEKKOTAA – 3 Taammanaa Bitimaa irraa DURADUBBII Dubbiftoota barreeffata kanaa jaalatamoo fi kabajamoo, kanaan dura dhaamsa kanatti aanee jiru isiniif dabarseen ture: “kunoo harra irraa jalqabeen mataduree “KORBOO SHEEKKOTAA”, jedhamu kana jalatti sheekkota gaggabaaboo (“short stories”) tan addaddaa isinii dhiyeessuuf yaala. Egaa kunis akkuma yeroon naaf hayyametti. Isin warri kana duukaa-buutanii dubbiftan akka itti gammaddan abdiin qaba.”Dabaleesoo, yeroo dabre sheekkonni: “1) HARKA TOLAA BALLEESSUU DIDE“, fi “2) WALLAALUMMAAN BOONAA”, jedhaman akka mandheedhuma tana irratti bayan kabajaanan isin yaadachiisa. 3) QALQALLOO SOBAA Jiruu Boruu fi Bultii Guutamaa ijoollummaa isaanii irraa kaasanii walbeeku. Ganda tokko keessatti dhalatanii guddatani. Bishaan laga tokkoo dhugaa, qoraan bowwaa tokkoo cabsachaa guddatani. Boodas erga umuriin isaanii mana barumsaaf dhaqqabee, mana barumsaa tokkotti baratani. Mana barumsa jalqabaa irraa kaasee hamma unibarsitiitti walumaan baratanii as gayani. Kan biraa hafeetoo kutaan beekumsaa kan isaan irratti bobbayanii xumuratanillee tokkuma. Kanaaf, namoonni baay’een jarreen kana akka obbolaa lakkuutti ilaalu. Ammoo, erga addunyaa barumsaa irra tarkaanfatanii gara addunyaa hojiitti ceyanii asii: mana, ganda, magaalaa fi biyyi tokko haa turuutii kutaa ardii takka keessayyuu jiraatanii hin beekani. Dubbiin dubbi jiruu fi jireenyaa taheetoo biyyoota garagaraa keessatti bobbayanii jiraachaa, hojjachaa jiru. Garuu bilbiltoo, xalayaa fi emeeliin takkaa wal-irraa citanii hin beekani. Bultii Guutamaa Oromiyaa, godina Iluubbaa Booraa, magaalaa Buunoo Baddallee keessa jiraata. Jiruu Boruu immoo Oroppaa, Biyya Iswiidinii, godina Maalmoo keessa jiraata. Jiruun saayinsituuwwan beekamoo tahan keessa isa tokko taheetoo jira. Waayee fiizikaa irratti qorannoo fi argamtaan inni fide Badhaasa Noobeliifillee isa kaadhimee jira. Barana carraan kun bira kuttullee waggaalee shanan dhufan keessatti akka isaaf milkooftu innis, hiriyyoonni fi lammiiwwan isaas abdii mijuu qabu. Jiruu Boruu unibarsitii Finfinnee irraa kaasee nama Habashaa kan dhalootaan Amaara tahe tokko beeka. Nama kana Bultii Guutamaas sirriitti beeka. Ennaa Jiruun waayee qormaataa irratti hojii argatee Biyya Faranjii dhaqu, gurbaan Habashaa sun immoo Koleejii Seenaa fi Aadaa Toopphiyaa keessatti hojii qabatee Shaggarumatti hafe. Kanaaf, yeroo hedduu Jiruu Boruu fi Difaabbaachaw Balibbuu kora qorattootaa kan addaddaa irratti walargu. Waan duraan walbeekaniif wajjiniin haasawusi. Keessumaa Kora Qormaata Toopphiyaa irratti deddeebsaniitoo walargaa jiru. Yeroo danuu Difaabbaachaw Balibbuu otoo inni waa dhoksaan warra biyyoota ambaatii, keessumaa Faranjootaaf hiruu Jiruu Boruu argaayyu. Difaabbaachaw Balibbuu oggaa waan sana namootaaf hiru akkuma qeesiin Habashaa nama irraa garagalee dhoksaaan qarshii baasee kennuutti godha. Kun immoo caalaa Jiruu Boruu akka: “kun maali laata?“, jedheetoo duukaa-bu’u isa taasise. Kanaaf, waayee kanaa akkuma yakkabaaftuu takkaatti ciniinnatee jala deemuu jalqabe. Jiruu Boruu hojii ofumaan of irratti fe’e kana akkuma saganteeffateen, hiriyaa isaa Bultii Guutamaatii kitaabee ture. Akka argamtaa fi gumoo bira gaye immoo yeroo yeroon gabaasuuf maqaa raaree wajjin laaqaa gaddatan saniin waadaa galeefi. Egaa dubbiin tun, dubbi lafee waan taateef, daddhabsiiftuu taatullee gammachuus of-keessaa hin dhabdu jedhee irratti of-gate. Halkan gaafa dubbii saganteeffatee sanii Jiruun rafuu hin dandeenye. Laboobaan ija isaa waltuqullee qalbiin isaa dubbii Difaabbachaw Balibbuu bira bulte. Buusee, baasee “maalinnilaa wanni inni facaasu kun?” jedhee of-gaafata. Namtichi kun waan seenaa keessumaa, seenaa Habashaa irratti digirii argateef, wanni inni akka qeesii isaanii dhuksee namaa hiru isaaf galuu dide. Erga Jiruu Boruu qorannoo kana duukaa-bu’uu irratti xiyyeeffatee asii, Korri Qorannoo Toopphiyaa inni: Moskoo, Tokkiyyoo, Atlaantaa, Torontoo, Roomaa, London, Teelabiib faa dabrniiti jiru. Kora isa baranaa kan baatii Hagayyaa, dira Barliin keessatti tahu irratti immoo “karaa cabe haa yaasu malee, otoon waayee Difaabbachaw Balibbuu bira hin gayin deebi’ee hin galu“, jedheetoo muratee Maalmoo irraa gara Barliinitti qajeele. Kanaafis ayyaanaa abbaa fi haadha isaa, ayyaana lammii, gosaa, sabaa fi biyya isaa cimsee kandhatee jira. Keessumaa ayyaana Oromoo fi Oromiyaa jabeessetoo kadhate. Ayyaanni Gadaa, ayyaanni bokkuu, ayyaanni cafffee, ayyaanni siiqqee, ayyaanni ateetee, ayyaanni irreechaa; Waaqni gurraachi garaa gurraachaa, leemmoon garaa taliilaa akka isa bira goraa jiru, mamii wayiituu hin horanne. Kunoo erga korri sun jalqabamee harra guyyaan afraffaa dha. Jiruu Boruu akkuma sardiidaa hoolaa adamsituu riphee waayee Difaabbaachaw Balibbuu hordofaa jira. Guyyaalee taran kana keessa homaa isaa hin mijoofne. Harra garuu, “guyyaan guyyaa angafaa, gayyaa Kamisaa waan taheef, nan milkaaya” jedhee yaade. Guyyaan kun guyyaa guutuu waan taheef, wanni ka’eef sun akka guutuuf abdatee karaa mirgaa siree irraa ka’e. Mirgaan ka’ee, mirgaan Waaqa Gurraacha waan kadhateef, mirga argachuun isaa akka hin oolle qalbiin isaa akka shilkii Shaggariitti bilbilaa itti himteetoo jirti. Namoonni kora kana irratti argaman amma boqonnaa bunaatii bayanii jiru. Sadii, afur, shan-faa tahaniitoo gurmuu gurmuun faffacayanii haasawaa jiru. Booda akkuma amala isaa Difaabbachaw Balibbuu waan tokko dhoksaan boorsaa isaa keessaa babasee, dhoksaan namicha biyya Ameerikaa irraa dhufe tokkoof kennee, ammas akkasuma gochuun gurmuu birraatti ceye. Namticha Ameerikaa kana Jiruu Boruu sirriitti beeka. Kanaaf, itti siqee dhaabachuun wajjin haasaa jalqabe. Booda gara waayee Toopphiyaa irratti haasaan isaanii ceenan, namtichi Ameerikaa sun akka sanadii barbaachisaa fi cimaa tokkootti boorsaa ofii keessaa baasee, waan duraan Difaabbaachaw Balibbuu isatti kenneeyyu san Jiruutti dabarse. Achumaan Jiruu Boruu iccitii Difaabbachaw Balbibbuu argaddhee jedheetoo, waan san gaggaragalchee i’ilaale. Ammoo, matuduree isaa irraa waayee isaa battaluma beekuu dandaye. Inni erga korri kun xumuramee booda guyyaa shan bulee, gaafa jahaffaa gara Biyya Iswiidinii, Maalmootti deebe’e. Akkuma galeen xalayaa emeelii isa kanaa gaditti argamu hiriyaa isaa, isa akka koodee ofiitti jaalatu san, Bultii Guutamaatii barreesse. 20. 08. 05 Koodee koo Bultii Guutamaa, Akkam nagumaa? Maatiin, qeyeen, lammii fi biyyi kees nagumaa? Kunoo ani kaleessa galgalan koran sitti hime san irraa deebi’e. Waanan yeroo dhabeefan sagalee kiyya si dhageessisuu irraa hafe. Mee kanaafuu, dhiifa guddaa! Waayee Difaabbaachaw Balibbuu isaan duukaa-bu’aa ture san, kunoo amma fiixaan bayeen jira. Ayyaana bishaan lagan si waliin dhugee guddaddheetu, akkaayyiin si wajjin mashakaa guddaddhee fi biyyiin si waliin darbaachaa guddaddheetu naaf milkeesse. Kunoo amma qalqalloo sobaa isa inni faffacaasaa turee san, Waaqni Oromooo fi Oromiyaa baneetoo ifumatti natti agarsiisee jira. Qalqalloon kun qalqolloo haaraa miti. Qalqalloo bardhibbee danuu ti. Qalqalloo dhugoo fi dhugaa of-keessaa hin qabnee, qalqalloo daaraa sobaatiin guutamee dhiitayee ti. Qalqalloon innin ani waggaa hedduu duukaa-bu’aa ture kun, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa of-keessaa qabu sitti hin fakkaatin. Ammoo, qalqallichi, qalqalloo sabbuu fi diggaa Oromiyaa fi biyyoota akkuma Oromiyaa teenyaa qabamanii dhiitamaa jiranii guurrachuuf sobaan sobni guutamee ti. Sunumtuu qalqalloo sobaa qofa otoo hin tane, qalqalloo soba moofaa fi dullachaa ti. Obbolleesso, dubbii sittii dheeressee onnee fi qalbee tee hin rarraasutii qalqalloon sun qalqalloo seenaa jarri “seenaa Toopphiyaa” jedhaniitoo nu barsiisaa, ijoollee ofiis barsiisaa, addunyaattis lallabaa turanii fi ammallee itti jiranii ti. Qalqallichi, qalqalloo akka raqa goodaatti darbatamee majaa eeggachaa jiruu ti. Isa akka raqa ajawaa funyaan qabatanii bira dabranii sanii ti jechuu kiyya! Egaa hundattuu nagaa naa himi. Biyyee fi biyya koo naaf dhungaddhu! Tiruu kee, Jiruu Boruu, Maalmoo, Biyya Iswiidnii irraa! ****************** // ******************


Waamicha Kabaja Guyyaa Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO)!

Tokkummaan Baratoota Oromoo Jarmanii damee Bayern (TBOM) fi damee Hessen (TBOH) waliin ta’uudhaan guyaa Waraana Bilisummaa Oromoo kabajuudhaaf waamicha ulfinaa dabarsina. Akka hirmaattaniif kan afeeramtan: Guyyaa: 18.01.2014 Teessoo: Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main Grüneburgplatz 1 60323 Frankfurt am Main Sa’a: 13:00 tii eegalee Guyyaa kanatti sagantaaleen garaa garaa akkasumas barumsa fi marii hirmaatotaa dabalatee kabaja guyaa WBO ilaalchisee waan geggeefamuuf guyyaan kun akka isin hin darbine isin yaadachiifna. Akkaata itti bakka sagantichaa adeemamu: U-Bahn lakkofsa 4 Frankfurt am Main: Hauptbahnhof irraa qabatanii gara Frankfurt- Bockenheimer Wartejehutti buufata tokko qofa bira darbitanii buufata lammaffaa /dhuma irratti buutanii gara Universistitti ol baatu. Achitti nu argattu! Koree hojii geggeesituu damee Bayern fi Hessen irraa: Galatoomaa! ww.tboj.de Yaada dabalataa yoo barbaaddan: (+49) 0157-31478427, 0152-10158745) quunnamaa.


“Habashaan mixi arba godhuu barbaada” Obboo Leencoo Baatii ..Kutaa lammaffaa

Ibsa, Gaafiif deebisaa haala yeroo amma habashoonni waayee minilik laachisee oofaa jiru laalchisee sarara Paltalk ” Geneocide against Oromoo and other Ehtios by Minelik ” jedhu obboo leencoo Baatii waliin taasise kutaa lammaffaa…


“Mul’ata karatti hafe”

(Seenaa Gooticha Oromoo Baaroo Tumsaa) Jaarraan amma keessa jirru jaarraa qalama malee seenaa dhiigaan itti barreessanidha. Sababnisaas seenaan dhiigaan barreeffame ija waan godhatuufi. Arrabni qoraattiifi sammuu joonja’aan jaarraa 21ffaa keessatti bakka hinqaban. Sababnisaas dubbii hadhaayaa afaanii waan nama baasaniif. Warreen abashaa impaayera nuti jiraannu keessatti jaarraa tokkoo oliif seenaa Kuushiin akka hinjirre godhanii balleessuudhaan madaa hinfayyine nurratti uumaniiru. Seenaa isaanii malee kan warra senaan isaanii Seemeetik hinta’iinii hedduu burjaajessaniiru. Keessumaayyuu Oromoo jiraataa biyya Itiyoophiyaa ta’uusaa utma beekanii, alaa galee, amantiifi biyya hinqabu jedhanii eenyummaa isaatti akkanni qaanawu taasisaa turaniiru. Har’as taanaan ilmaansaanii jijjiirama sammuu fiduu dadhabuudhaan dhimmi Itiyoophiyaa isaan malee Oromoo akka hinilaallanne godhanii qaanii tokko malee odeessu. Seenaan Itiyoophiyaa seenaa Kuushiifi seenaa Oromoo akka ta’etti tasa hin amanan. Seenaan nafxanyootaa bara minilikii,bara Hayilesillaaseefi Dargii guyyaa guyyaaatti rakkina uumaa jiru; nutu caalaa nafxanyootaati malee maalummaafi seenaa Oromoo wajjin waan wal qabate miti. Har’as taanaan hololli nutu caalaa yookiin nafxanyoonni kun egaa har’a kan isaan barbaadan Itiyoophiyaa barbaadan dhaabbachuudha. Jarreen kun egaa Oromoos ta’e uummata kibbaa qabeenya isaanii malee isaaniin hinbarbaadan. Shirri nafxanyootaa kana qooqa ittiin ibsinutu nurakkisa. Yeroo Oromoon cunqursamee lafti isaa irraa fudhatamee aadaansaa wanjoo jala gale, akkasumas seenaa sobaa irratti fe’ame jalaa bilisa ba’uuf ofiikootiinan ofbulcha jedhee yeroonni ka’u, ‘Gaallaan maalta’eetu’ jedhanii arrabsoon mogolee isa buusu. Biyya bulchuun nuuf kenname isinimmoo nujalatti bitamuudha; carraan keessani jechuun Waaqa wajjin walloluudha jechuun akka waan Oromoon Waaqa malee uumameetti soba guyyaa saafaa amantii isaaniin da’ate sanaan sammuu nu hadoochaa turaniiru. Itiyoopiyaan qomoo kanaan haabitamtuun seera Waaqarraa dhufe utuu ta’ee nutis warri lafattiirra jiraannu beekuu qabna turre. Kanaafuu jarreen warra nutu caalaa kanaaf goonkumaa hinmijatu. Ummanni bittaa kana jala jiru cunqursamuusaa akkanni hin hubanne gochuudhaan biyya,aadaafi afaan boonsaa utuu qabuu mataa buusee jiraachuusaa ilaalee dhalooti hincallisne hindhabamu. Ammas ta’e durattis qabsoo eenyummaa Oromootiif goototni qabsaa’an lakkoofsi bira hinga’u. Haaluma wal fakkaatuun uummata Oromoofi sab lammoota Itiyoophiyaa keessa jiraatan irra cunqursaa qaqqabu ilaaluu jibbuudhaan bittootaafi miiltoosaanii wajjin wal falmuudhaan saba isaaniif jedhanii kan wareegaman hedduudha. Barreefamni kun seenaa nama uummatasaa cunqursaafi bittaa jalaa baasuuf dhimmaa ture garuu waa’een isaa hedduu hindhagayamin irratti xiyyeefata. Namni kunis Baaaroo Tumsaa jedhamuun beekama. Innis seenaasaafi seenaa uummata balla’aa Oromoo dhiiga isaatiin katabee darbe. Baaroo Tumsaa bara 1942 lixa Oromiyaa godina wallaga lixaa naannoo Gimbii ganda karkarroo jedhamtu keessatti abbaasaa obbo Tumsaa silgaafi harmeesaa aadde Naasisee Ciratoo jedhaman irraa dhalate. Abbaan isaafi harmeen isaa walitti aansuun du’aan irraa adda baanaan Baaroon obboloota isaa lamaan Raaheelfi Nagaasaa Tumsaa wajjin mana duwwaa keessatti hafe. Yeroo sanatti obboleessi isaa obbo Guddinaa Tumsaa hojiidhaan magaalaa Naqamtee keessa jiraachaa waan turaniif, qophummaa obboleessa isaanii jibbuudhaan dhaqanii bakka jiraatan magaalaa Naqamteetti gatiittiitti baatanii isa fidan. Baaroon barumsa isaa sadarkaa tokkoffaafi 2ffaa achuma magaalaa Naqamteetti erga xumuree booda, barumsasaa sadarkaa olaanaammoo kolleejjii Waldaa Makaane Yesuus Bishooftuutti argamurraa xumure. Itti aansuudhaan Yuunivarsiitii Haayile Sillaasee 1ffaa jedhamuun beekamurraa barnoota Faarmaasiistiin digirii jalqabaa bara 1966tti fudhate. Itti fuufuudhaan utuu hinturiin Yunivarsiitichumarraa seeraan digiriisaa jaaalqabaa fudhate. Baaroon egaa turtiisaa Yunivarsiitii keessatti barattoota jijjiirama barbaadanii wajjin waliigaluudhaan sochii cimaa taasisaa ture. Barattoota kutannoodhaan saba isaaniif qabsaa’aa turanis sadarkaa garaagaraatti ijaaraa ture. Ijoolleen Oromoo muummee barnoota addaa addaarrtti ramadamtee akka biyyaasheef hojjechuu qabduttillee gurmeessaa ture. Bara 1964-1965 waldaa Yunivarsiitii kolleejjii Finfinnee irratti pireezedaantii ta’uudhaan hojjete. Bara 1966 immoo waldaa waliigaltee Yunivarsiitii Finfinneerratti barreessaa ta’uudhan hojetaa ture. Baroota kana keessatti baay’inni barattoota Oromoo Yuunivarsiitii keessatti haaxiqatu iyyuu malee, warruma jiran kanaa wajjin wal arguudhaan mirga uummata Oromoo kabachiisuurratti maree taasisaa tureera. Wal’aansoon barattoota Yunivarsiitiin jalqabame kun utuu hinturiin ifatti ba’uudhaan namoota hedduu sochooseera. Sochiin kunis kana qofaaf utuu hintaane, uummanni Oromoo akka inni mirgasaaf falmatuuf karaa baaseera. Baaroon itti fufuudhaan namoota paarlaamaa keessa hojjetanii wajjin wal argee mariyachuun warra akka Maammoo Mazammirfaa wajjin ta’uun waldaa walgargaarsa Maccaafi Tuulamaa keessatti mormii fiyuudalizimii baadiyyaa keessattis baballisuun sochii mormii bara 1966 keessa turerratti haala mijeessuun shoora olaanaa taphatera. Finfinneefi magaalota kanbiroo keessatti yaada ‘lafti qoteebulaaf’ jedhu irratti dargaggoota hedduu gurmeessuudhaan bittaan warra nafxanyootaa akka gabaabbatu taasisuuratti gumaacha guddaa taasiseera. Wallaansoon bara 1966 ka’e kun duula guddina waliin jedhu uumee keessumaayyuu naannoo Oromiyaa keessatti fudhatama argateera. Fudhatama argachuusaatiif sababnisaa Baaroo Tumsaa ture. Goota humna dargaggootaa ijaaruun sirna Nafxanyootaa barbadeessuuf kutatee ka’e. Jijjiiramni inni fides Oromoo qofaaf utuu hinta’iin, bittaa warra abbaa lafaa jala turan hundaaf akka ta’e seenaan ni dhugoomsa. Baaroon bara 1966 barnootasaa erga xumuree booda biiroo eegumsa fayyaatti miindefamee hojjechuu jalqabe. Waajjira kana keessa amma turetti loogii bara dheeraaf mana hojii sana keessaa ture qorachuudhaan qajeelfama ture sana jijjiiree namoota hedduudhaaf bu’aa ta’eera. Sobdootaafi warreen malaamaltummaadhaan jiraatanis qaanessaa tureera. Haalli Baaroofi garee hojjetootaa kanaa namootni itti hintolin Baaroo hojiirraa ariyaniiru. Miindaasaarra ariyatamuun cinatti akka shororkeessituu addaatti fudhatamee tureera. Haata’u malee dabni irratti raawwate kun Baaroon wallaansoosaatti akkanni cimu isa taasise malee dugda duubatti isa hindeebifne. Yeroo mara mootummaan bara sanaa Oromoorrti miidhaa dhoksaa waan taasisuuf, akka sabni Oromoo walitti dhufanii mariyatan waan hinbarbadneef waldaan maccaafi tuulamaa akka cufamu taasisaniiru. Kun kan isa gaddisiise Baaroon ummanni Oromoo bakka maree akka hindhabneef ‘Waldaa Dhaaba Dhidheessaa’ jedhu uume. Mul’anni Baaroo keessaa finiinaa ture sun boqonnaa waan isaaf hinlaanneefiif yoo isaan karaa tokko cufan inni ammoo karaa biraan mala dhaha malee sodaachisiifamuu abashaa kanaaf goota hinjilbeenfanne ture. Faayidaalee yeroo qabsoo bilisummaa Oromoof jedhee dhabes homaa tokkottuu hinlakkoofne. Baaroo Tumsaa sochii hedduu taasise cinatti bara 1964 aadde Warqinash Bultoo wajjin bultii ijaarrate. Aadde Warqinash Bultii biyya Eertiraa keessatti dirqama loltummaarra utuu jiranii bara 1982 loltoota amanamoo Mangistuu Haayilemaariyaamiin ajjeefamani. Aadde Warqinash Bultoo obboleettii jeneraal Demisee Bultoo yommuu ta’an, abbaan isaanii obbo Bultoo Ejersaammoo Waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti miseensa turani. Cidhi Baaroo Tumsaa Oromoota sadarkaa hojii adda addaarra bakka adda addaarra jiran hundaa biratti haala ho’aadhaan waan kabajameef diina biratti akka sochii siyaasaatti fudhatamee isaan sodaachisaa ture. Dargaggeessi lammiisaatiif akka guddaatti inaaffaa garbummaa hunkuteessuuf qabatee ka’e kun tarkaanfii diinaa kan itti caalchisaa deemeefi akka malee sodaachisee gara isa dhabamsiisuuf ka’ame sochii bara 1966 ka’e akkanni karaattti hafuuf gumaacha taasisera. Amma ammaatti saba Oromoo hedduu biratti akka gaariitti kan dubbifamuufi jaallatamu (The Oromos voice against tyranny document 1971) kan jedhu garee hojjetootasaa wajjin namoota hedduu bira akka ga’u taasiseera. Barreeffamni kun gara afaan Amaaraattillee hiikamee dubbifamaa ture. Kan inni barruu kana raabsaa tureefimmoo waan waldaan maccaafi Tuulamaa cufameef Oromoota jajjabeessuuf qofaa utuu hintaane, baroota dheeraadhaaf cunqursaafi dabaa saba Oromoorra ga’aa ture barruun kun ofkeessatti waan qabattee jirtuufidha. Dararfamaafi cunqursaa tureef jiru saba Oromoo ittiin bariisuuf jedheetu. Baaroon bara 1972 tti Afaan Oromoo akka qubee laatiiniin barreeffamuuf Hayilee fidaa wajjin qo’atee yeroodhaaf gaazeexaan ‘Bariisaa’ jedhamu qubee saabaatiin akka maxxanfamu taasisaniiru. Garuu utuu hinturiin mootummaan dargii itti inaafuudhaan fuudhee ministeera beeksisaa jala galche. Har”a gaazeexaan Bariisaa faayidaa siyaasaatiif jedhamee kan qophaawu malee faayidaa eenyummaa saba Oromootiif jedhee miti. Baay’inaan waa’ee eenyummaa Oromoo irrattis kan hojjetaa jiru miti. Maqaa kana qabatee gaazexaan bahaa jiru garuu ammayyuu biyya Oromiyaa keessa jira. Qubee Afaan Oromoo har’a sabni Oromoo itti fayyadamu Baaroo Tumsaafi Hayilee Fidaafaatu bara lubbuun jiran qopheessani. Bara 1973 qabsoon Oromoo akka inni sadarkaa olaanaarra ga’uuf kaayyoo balla’aa baasuudhaan wiirtuu Qaama Qindoominaa yookaan ‘Central Coordinating Body’ dhaaba jedhu hundeesseera. Kunis immoo turee dhaaba Adda Bilisummaa Oromoo jedhutti jijjiirameera. Bara 1974 daba mootummaan Hayile Sillaaseefi jaleensaa uummaatarratti geessisaa turan qaamni qoratu hundaa’e. Kana keessattis Baaroon miseensa ta’ee akka hojjetu erga taasifameen booda namoota Oromoo hinta’iniin rakkoo keessa galafamuuf tureera. Garuu rakkoo isaan Baaroorratti qopheessan kana namoota miseensa Dargii turaniin karaatti hafeera. Baaroon dhaabbata siyaasaa bara sana keessatti hundeeffaman hunda dhiisee saba bara mootummaa Haayile Sillaasee cunqrsaan irra ga’aa ture hundaa kan ofitti haammatu dhaaba Wala’ansoo saba balla’a cunqursamoota Itiyoophiyaa ‘Ye Itoophiyaa ciqunooch abiyootawwii Tigil’ jedhu hundeesse. Dhaabni kunis saba Oromoofi sabaafi sablammoota cunqurfamoota byyattii kan ofkeessatti haammate ture. Isaan booda Dargiin yeroo jabaachaa deemu oftuulummaasaa dabalaa deemuun dargiin dhaaba ‘EMALEDHI” jdhaman diiguutti kaanaan Oromoonni baay’een gara qabsootti seenuu jalqaban. Bara 1974 tti hundaa’ee baha Oromiyaa keessatti soch’aa kan ture Dhaabbati Bilisummaa Oromoo qabsaa’ota hedduu horachuu danda’ee ture. Baaroonis qabsoo kanatti seeenuudhaan gara bahaatti deemee geggeessummaan hojjetaa utuu jiruu bara 1977 tti lubbuunsaa darbe. Duutii Baaroo umurii gabaabaafi akka tasaa dhaaba Adda Bilissummaa Oromoofi uummata Oromoo akka malee naasiseera; miidheeras. Dargaggeessi umurii waggaa 35 tti diinaan ajjeeffame kun bara hundumaa godaannisa hindagatamne saba Oromoo irratti maxxansee jira. Diinni oldeemtota Oromoo karaatti hambisuun isa duras ta’ee isaa asitti kan itti fufaa turedha. Akkaataa du’asaa ilaalchisee saba Oromootiif odeeffannoon hinkennamne. Haata’u malee, du’a Baaroo Tumsaan booda namootni yeroo sana turan geggeessummaarratti dandeettii dhabuu qofaa utuu hintaane, ejjennoo dhabuusaaniirraan kanka’e dhaabasaaniitiifis ta’e uummatasaaniitiif ta’uu dadhabuudhaan ummata qaanessaniiru. Kaayyoo inniifi kan isa fakkaatan itti wareegamaniif xiyyeeffannoo guddaan hinkennamne. Har’a sammuufi dandeettiin uummata Oromoo yeroo kamirrayyuu caalaa akka malee guddachaa jira. Dargaggoonni Baaroo Tumsaa bakka bu’an Oromiyaa keessaa biqilanii jiru. Dhiigi Baaroo Tumsaa, Guddinaa Tumsaa, Magarsaa Barii, Jaagamaa Badhaaneefi dhiigi goototni Oromoo hedduun bilisummaafi dagaaginaan guutuummaa Oromiyaa keessa walgayee jira. Seenaan gootota Oromoo sirna diddaa garbummaatiif qabsaa’aa turanii bara baraan gabatee seenaarra hindhabamu. Dhiigni dargaggoota Oromoo harka diinaatiin dhangalaafame bilisummaa goolee bantii lafaa hundarratti finiinu argamsiisuu akka danda’u firaafi diinni Oromoos wallaala natti hinfakkaatu. Nama cimaa kan turaniif waldaa Maccaafi Tuulamaa keessatti geggeessummaan hojjetaa utuu jiranii Mootummaa Hayile Sillaaseetiin hidhamanii rukkuttaan gidirfamanii lubbuun isaanii waxabajjii bara 1962 umurii waggaa 58tti kan darbe seenaafi ergaa obbo Hayile Maariyaam Gammadaatiinan barreeffamakoo kana xumura. Utuu lubbuun isaanii hindarbiin dura hiriyoota isaanii mana hidhaa keessa jiran wajjin turaniin, an kanaan booda fayyee isinii wajjin jiraachuu akkan hindandeenye beeka; garuu kun ergaakoo isa xumuraati jechuun dubbiisaani akka arman gadiitti dubbtan. Jechi Maccaafi Tuulamaa jedhu akka ‘Bofa garaa namaa keessa galeeti; nuuf bofti sun ba’us ba’uu dhiisus summiisaa waan facaaseef, summiin sun nama keessaa ba’uu hindanda’u; nutis akkuma kana inni nukeessa seene kun nukeessaa ba’uu hindanda’u; qabsoon nuti amma jalqabne kunimmoo dhala dhala keenyaan bakka ga’a malee karaati hinhafu jedhanii torban kana dubbatanitti lubbuun isaanii darbite. Har’a kunoo guutummaa Oromiyaa keessatti dhalataan Oromoo barate seenaasaa akka qoratuufi ifa godhu akkasumas utuu akka jabaa diinaan oofamuu lafasaa qabatee akka jiraatu kan taasise dhiiga ilmaan Oromoo kaleessa dhangala’e sanadha. Bittaa abbaa lafaa jalaa baanee bittaa siyaasaa jala hin seennu. Qabsoon walharkaa fuudhii waan ta’eef, har’arra bori akka wayyu dagachuun nurra hinjiraatu. Warreen har’a carraa argannee lubbuun lafa kanarra jirru qabsoo barnootaa, siyaasaa, dinagdee barreessuu keessatti qooda nurraa eegamu fudhachuu yoo baanne dhiigniifi lafeen isaanii dhangalaes ta’e caccabe sun boqonnaa nu dhowwata. Seenaanis duuba deebi’ee nutaajjaba. Qabsoon itti fufa, garboomfataan nikufa akkuma jedhamutti garbummaan wallaalummaafi of wallaaluu akkasumas garbummaan hiyyuma gama hundaa nurraa haa hunkutaa’u jechuudhaanan barreeffamaakoo kana ammaaf xumura! Galatoomaa!! Email: beekanguluma@gmail.com Skype name: misganu.guluma Tel. 0911074437