Jaarmayaaleen Oromoo waliin hojjachuu danda’uu qofa kan Oromoo injifannotti geessu

Ilmaan Oromoo bahaa-dhiha, kaabaa-kibba dhimmi isaan walitti hidhee jiru Oromummaa fi Oromiyaa dha. Wanta hunda dursuu kan qabu, dhaabbileen maqaa Oromoon ijaaraman, faaydaa nama dhuunfaa fi garee keessaa bilisa ta’anii wanta akka sagantaatti baafatanii jiran gara hojiitti jijjiiruun dirqama yeroo ti. Maqaa qabsoo Oromoon dhaabbileen ijaaramanii jiran yoo ilaalle, bifa barruun sagantaan isaan waraqaa irraa qaban, Oromoo abbaa biyyaa gochuu fi bilisummaa sabaa dhugoomsuuf akka ta’e, barruu irraa ni dubbifama. Hoogganootii fi miseensi dhaabbilee siyaasa garuu, wanta akka sagantaa siyaasaa irratti maxxanfatanii fi baafatan hojiitti hiikamaa akka hin jirre tolchanii beeku. Wanti akka sagantaatti wixinatanii jiranii fi wanti hojiin muldhisaa jiran faallaa sagantaa isaanii ti. Oromoo ta’ee qabsoon keenya maaliif dadhabe kan hin jenne jira hin se’u. Falaa fi malas namni hin akeekne hin jiru. Hoogganootiin qabsoo Oromoo hoogganaa jiran, midiyaa fi waltajjii ummataa gara garaa irratti yoo dhihaatan, waadaan isaan galanii ummatatti lallaban yoo jiraate, qabsoo sabaa jabeessuuf hunda dura Oromummaa fi tokkummaa mooraa qabsoo Oromoof akka hojjatan dhaammatu. Qabatamaatti garuu faallaa kanaatu muldhata. Rakkoon kun amma iyyuu hin dhaabbanne. Rakkoon kun ummata Oromoo ykn miseensa dhaabbilee siyaasa Oromoo bira hin jiru. Rakkoon hamtuu fi ijoon kan jirtu hooggantoota dhaabbilee siyaasaa bira jira. Kanaaf hooggantootiin dhaabbilee siyaasaa rakkoo amma harkaa nuqabdu kana hiikkachuuf of irratti murteessuu qabu. Dubbii dandahuudhaan, waliin dhahuudhaan, fakkeessuudhaan, natu caalaadhaan, maqaa hin taane waliif kennuudhaan. Kana booda ummata Oromoo joonjessuu fi ofiifis joonja’anii mooraa alagaa yeroo itti jabeessan dhaabbachuun dirqama ta’a. Karaa biraatiin rakkoo mooraa qabsoo Oromoo keessa jiru yoo ilaalle, dhaabbileen siyaasa Oromoo, dhimmoota irratti garaa garummaa qabanii fi wantoota irratti waliin hojjachuu danda’an adda baafatanii mataa isaaniitiin beekuu dadhabuu dha. Xiinxala guddaa otoo hin gaafatin sagantaa siyaasaa dhaabbilee Oromoo amma yoonaa jiran (nama tokkos haa qabaatanii nama lama) harka saddeetama kan ta’u dhimmoota waloon isaan hojachiisuu danda’an qabu. Garaagarummaan isaanii harka 20 hin caalu. Garuu hooggantootiin dhaabbilee siyaasa Oromoo, dhimma sagantaa siyaasaa qaban ilaalanii waliin hojachuuf fedha horachuu irra, isa harka 20 hin caalleef dursa kennuudhaan akkaataa waldhibdee isaanii furatan irratti danqaa ta’u. Bifuma wal fakkaatuun bilchinaa fi dandeettii hoogganummaa akkasuma, siyaasaa dhabuudhaan haaloo walbahuuf kulkulfatanii hojjatu. Kun dadhabbina keenya isa guddaadha. Yaanni namni tokko dhiheessu, gaariis ta’ee hamaa yaada irratti xiyyeefachuu irra eenyutu jedhe (Tolasaa moo Mohaammadi) bifa jedhuun namaan nama danquutu dursa argata. Garaa garummaan dhaabbilee siyaasaa Oromoo harka 20 hin caalle kun, yoo diriirsinee ilaalle, harka 10 kan ta’u hoogganni mataa isaanii walitti dhufanii kan fala itti kennuu danda’anii fi rakkoo isaan dhalchanii dha. Harka 5 kan ta’u, waliin waldhaggeefatanii waliin mari’achuu irraa kan madduu dha. Harka shan kan ta’u ammoo kan ummatni Oromoo akka sabaatti boru murteeffatuu fi aangoo ummata Oromoo ta’ee osoo jiruu dhaabbileen Oromoo dursanii murteessuufiidhaan madda danqaa godhanii argamu. Danqaaleen kun hunduu kan fala argatu yoo ilaa fi ilaameedhaan jibbiinsa siyaasaa keessaa bahee egeree sabaaf jecha waliin dubbachuu fi rakkoo Oromoo furuuf ofirratti murteessine duwwaa dha. Akka sadaffaatti kan kaasamuu danda’u, collummaa wal gowwoomsuu keessaa baanee, dhaabbileen siyaasaa gaggeessaa jirru rakkoo hedduun xaxamee kan jiruu fi fala kan barbaadu ta’uu isaa ofitti himuu qabna. Keessi dhaaba siyaasa keenyaa rakkoon xaxamee otoo jiruu rakkoo jiru ifatti baafnee fala itti kennuu irra, fayyaa jirra jennee ummatatti dubbachuun, ummata gowwoomsina otoo hin taane, wallaalaa ta’uu keenya ummataaf labsina. Rakkoo jiru irra dibaa tokko malee ifatti dubbannee fala itti kennuutu beekumsaa fi ulfina namaaf kennisiisa. Kanaaf collummaan arrabaan dubbachuu dhaabbachuu qaba. Rakkoo keenya akka sabaattis ta’ee akka dhaaba siyaasaa Oromootti qabnu hiikkachuuf ifatti dubbannee daboo itti kadhachuu qabna. Kun aarsaa nama gaafatu qaba. Kana kaffaluuf qophii ta’uutu qabsa’aa nama jechisiisa. Hoogganni dhaabbilee siyaasaa guddinaa fi sochii ummata Oromoo fi addunyaa wajjiin of ammayyeesaa fi of jabeessaa deemuun murteessaa dha. Qabsoo sabaa galmaan gahuuf haala waltajjii tokkoo keessatti toftaa fi kallattiin qabsoo maddisiifame haala waltajjii biraa keessatti ammoo dhimmi wal simuu fi sirraa’uu qabu, ykn akka yaadameeti yoo deemuu baate, sirreessuu fi badii yoo ta’es badiidha jedhanii balfachuun beekkumsa. Hoogganni dhaabbilee siyaasa keenyaa harki caalu kanaaf of kennaa miti. Kun qabsoo keenya heddu miidhe. Siyaasa karaa cabeen haa yaasuu keessaa baanee, dhimma hojiin muldhachuu danda’u irratti waliin deemuun murteessaa dha. Kanaaf kaleessa kanatu ture hardha ammoo haala biraatu jira, kana keessatti of madaksaa fi qabsoo gara fuulduratti haala tarkaanfachiisu uumaa deemuun bilchina hoogganaa gaafata. Badiin otoo jiruu sobanii wal faarsaa fi wal jajaa waliin deemuun qabsoo sabaa duwwaa otoo hin taane, gareedhuma abbaa dhimmaatu dhuma irratti hallayyaa buusa. Kanaaf nama si faarsuu fi sijaju irra nama siqeequu fi nama yaada haarawaa siif gumaachu ofitti qabuun aadaa hoogganoota dhaabbilee siyaasaa ta’uu qaba. Namni yeroo hunda sifaarsuu fi dadhabbina otoo qabduu sijaju, diina kee beekamaa caala gara badiitti si oofaa jira. Dhuma irratti mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuuf, akkasuma tokkummaa qabsaa’otaa jabeessuuf hunda caalaa dursa kennuufii qabna. Aldureen wal xaxuu irra, ilaa fi ilaameedhaan dhimmoota waloon qabnuu fi garaa garummaa jiru dubbannee dhuma irratti fedhii fi hawwii Oromoof abboomamnee tokkummaa sabaa cimsuu qabna. Kun salphaa miti. Aarsaa gaafatu qaba. Isa kaffaluuf qophii ta’uun murteessaa dha. Siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuu irraa fagaannee fedhii fi hawwii saba keenyaaf abboomamuun murteessaa dha. As irratti wanti dagatamuu hin qabne, siyaasa jibbiinsaa fi haaloo wal bahuudhaan kan injifatu dhaabbileen siyaasaa kamuu akka hin jirre beekuun gaarii ta’a. Qophaa injifachuuf yaaluu irra waloon dhimma waloon injifachuuf qophii ta’uun gahumsa hooggana siyaasaa muldhisa. Garaa garummaa faarsuun yeroo hundaa of jiraachisuu fi ni jirra jechuuf dhama’uu irra murtee siyaasaa kan hawwii ummata Oromoo fi saba keenyaa gitu fudhachuun murteessaa dha. Barreessaa mahdiidris@yahoo.com qunnamuu dandeettan.


Koomishinni Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa Paarlaamaa Dha Gabaasa Dhiheessufi

WASHINGTON, DC — Mormii Oromiyaa fi gaafii eenyumma ummanni Qimaant kaasee irratti lubbuu namoota darbee, han madahee, akkasumas bayyina nama hidhamee,laalchisee itti gafatumma eennyu akka fudhatuu kara mootumma fi mormitoota yaadin kennamu addan goraa ta’uun, itti fufeera. Dhimma kanaratti ibsaa fi gabaasa kennaaa han turan, dhabbaatoonni mirga dhala namaatii falman fi paartiileen siyaasaa, “mootummaan Itoophiyaa humna gita hin taane fayyadamee hubaatii hammataan gaheera, kanaaf immoo mootumman itti gafatamuu qaba,” jedhan. Motummaan Itoophiyaa garuu, hubaatii gahee kana lakkoofssan lafa godhuu dhaa, gabaasa Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa eggaa tureera. Gabaasni kun dhuumuu fi torbban lama keessatti mana marii biyichaatii dhihaachuu dha akka qophahee han ibsan Koomishineerri dhaabichaa Dr. Addisuu G/Igzaabeer Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa gadi bu’ee haala jiru qorachuu fi jarjaraan oddo hin ta’in tasgabbiidhan qorannoo geggessaa turuu dubbatan. Mootumman Itoophiyaas gama isaatiin ,beekumsa han kennu gabaasa kana ta’u ibsa tureera. Gabaasnii Koomishinii Mirga Dhala Namaa Itoophiyaa kun bayyina namoota lubbun bade, han madaahanii fi hidhamanii afaan mootummaa irra dhagahuuf fala ta’a jedhamee eggama.


Finfinneen Bishaan Dabaree Argachuun Dirqii Ta’e

WASHINGTON, DC — VOA Kutaalee Finfinnee hanga tokko keessatti bishaan dabaree dhiyeessuun dirqii kan ta’e sababaa hongee EL NINOn dhaqqabsiiseen bishaan kuusaalee keessa jiran waan hir’ateef ta’uun ibsameera. Keessumaa dhiyeessii bishaan magaalattii nuusa ta’e kan irraa argamu kuusaaleen laga Daadhii fi Dirree dhiibbaa kanaaf ka saaxilaman ta’uun beekameera. Kuusaan laga Daadhii sababaa hongee irraan kan ka’e bishaan hanga barbaachisu qabaachuu dhabuu abbaa taayitaa bishaanii fi dhangalatti itti gaafatamtuu sab quunnamtii uummataa aadde Itsegenet Tesfaye sabaa himaa biyya keessaaf ibsaniiru. Kana irraan kan ka’es naannolee magaalattii murtaa’an keessatti dabaree bishaan raabsuu jalqabuu illee ibsanii jiran. Guraandhala 24 qabee hanga murtaa’e jalqabnee jirra. Oomisha keenya irraa meter cube kuma 30 kan ta’u kan kuusaa bishaanii irraa argataa turre hanqateera. Kanaaf jecha kanneen Laga Daadhii irraa sa’aatilee 24 argatan bishaan dabareen argachuun dhaabbataa ta’ee haala itti fufu uuma. Jiraattonni magaalaa Finfinnee fi naannoo ishee jiraatan hanqina bishaaniif komee qaban dubbachuu erga jalqabanii baatilee lakkoofsiisee jira. Rakkoon isaa EL NINO waliin wal qabachuun isaa kan ibsame garuu gara boodanaa ti. Hanqinni bishaaniis yeroo hin murtaa’iniif kan itti fufu ta’uun ibsameera. Rakkoo kana furuuf garuu yaaliin kan itti fufu ta’uu aadde Isegenet ibsanii jiran. Dhiyeessiin bishanii yoom bakka isaatti akka deebi’u itti gaafatamtuun kun waan tuqan hin qaban. Uummati fayyadamu yeroo dhiyootti maal abdata kan jedhu ministerri dhimmootii bishaanii fi jal’isii obbo Mootummaa Maqaasaa yeroo dhiyoo bakka duraatti deeb’ia jechuu irraa of qusataniiru. Abdiin jiru burqa bishaanii jiru bal’isuu dha. Bishaan boolla keessaa argamus, bishaan bakka birootii argamus cimsuu dha. Tokko sana. Lammaffaan immoo bishaan argame sirriitti qindeessuu dha. Fayyadamaa maraaf sirriitti waliin ga’uu dha. Kun lamaan hojii irra oollaan dhiyeessii bishaanii wayaawaan ni jiraata jedheen tilmaama jedhan. Kanaaf jecha dhiibbaa EL NINON qabu akkaataa inni itti ibsamu adda adda miidhaa inni dhaqqabsiisuus bal’aa ta’ee itti fufee jira. Lammiiwwan Itiyoopiyaa miliyoonni 10.2 gargaarsa yeroo hatattamaa eeggachuuf dirqaman. Magaalaaleen immoo hanqina bishaaniif saaxilaman. Kan itti aanu maal ta’uuf akka jiru hubachuuf yeroo gannaa itti aanu eeguun dirqii dha jechuu dhaan Eskinder Frew Finfinnee irraa gabaaseera. Jiraattota magaalaa addaa Oromiyaa Buraayyuu keessa tokko hanqina bishaanii isaan mudate akkas jechuun Jaallanneef ibsaniiru.


#OromoProtests the following people among peaceful protesters imprisoned in Gurawa District, East Hararaghee

============ Yeroo amma magaalaa gurawaa keesatti iddo araaristii jedhamutti hidhamanii jiran keesaa maqaan nama 249 akka armaan gadii kanatti tarresina. Zoonii oromiitu 1. mohammed amiin abdi 2. abdi kalifa mohammed 3. yoonis kalifa bunee 4. jamal umar abdulla 5. barudin ra’uf dinis 6. giddii abdurazaq haamid 7.Ismail kaliifa amad 8.manzoo mammad amad 9.baashaa yuusuf mahammad 10.asraar aliyyii muussaa 11.badrii majammad turee 12. firoomsaa amad suleeymam 13.bamdii ibraahim aliyyii 14.faraan abaadir amad 15.najjaas mammad umaree 16.najjoo mammad aammee 17.sharaf mammad amiin 18.mahaammad siraac mummad 19.kaliif abdullaa billee 20. awwaal jibroo mahammad 21. aliyyii muumme muussaa 22. jamaal abdoo hassan 23. jamaal xaahir usmaan 24. dachaas zakkariyaa ismaail 25. abdii aammee usmaail 26. waaree amad jibroo 27. nuuree abdallaa mammad 28. baaruddiin abdallaa aliyyii zoonii laaftoo 29. bahar anawaar 30. nuuraddiin ahaamad 31. mahaammad aammee 32. ibsaa mahaammad aliyyii 33. kamaal diinaa 34. gaatuur yuusuuf 35. aliyyi jamaal abbaas 36. caalaa isaaqoo 37. abdalkariim kokkob 38. muraad usee 39. mahaammad agobbaa 40. aliyyii bushraa 41. abdallaa kaliifaa 42. abduraaman sharafaa 43. shaamil jundaa 44. ahamadsalaam juneeydii 45. hamzaa aliyyii 46. mahammad ahamad bakar 47. taasisaa mattaan (daldalaa) 48. munawar ahammad 49. sharaf ahammad 50. abdii ahammad 51. Ahmad abdallaa bakar 52. usmaa’il abdullaa 53. ahammad aliyyii 54. ahamad jibroo 55. ibsaa aliyyii (hojjataa mootummaa) 56. mahaammad abdallaa ibroo (Hojjataa mootummaa) 57. munawwar ahamad (Hojjataa motuma) zoonii dooguu 58. aliyi Mohammed hassoo 59. shukrii abdelle 60. abdi mattaan 61.bayan Mohammed baker 62. haajii abbaas ayala 63. jamaal Ahmed 64. jafar juhar 65. ugaz mohammedsani 66. jabir umar ali 67. zakariya mussa 68.mustafa aliyi 69. jafar abrahim 70. ahmadsiraj mume 71. shamshadiin Mohammed 72. leencoo shek ahmed 73. iliyas yaassin 74. mohammed abdulamid 75. mohammed abdullahi 76. yahya harun 77. kalif Mohammed 78. murad tofiq 79. sharif abduraman 80. shamil kalif 81. abdi ahmed 82. sabit siraj 83. arif jibril 84. farhan Mohammed 85. wazir Mohammed 86. abdurahman aliyi 87. ahmadsharif mohamado 88. maruf najash 99. ibrahim bakare 100. ilmi bayan 101. jamal yasin 102. misbay nuro 103. jamal abrahim 104. ahmad junda 105. yusufa mohammed 106. abdi shafi zoonii culul arada haqabas 107. mohammed aliyi yusuf 108. Mohammed ahmanur Mohammed 109. gazali aliyi ahmed 110. Ahmed hassane 111. Mohammed aliyi abdulla 112. Mohammed kalif sani 113. Mohammed kabir hussen 114. Mohammed hisaqo umar 115. murad Jamal adame 116. Mohammed arif 117. dachas muktar 118. abdujabar Ahmed 119. ajaba abdallahi 120. amadin Mohammed umar 121. abdulaziz ahmedsiraj 122. ukash Jamal 123. ibsa siraj bakar 124. Mohammed Ahmed yuye 125. Mohammed gazali ije 126. sharifa aliyi Ahmed 127. Mohammedaman ame 128. qamus Ibrahim 129. haji jibril Ahmed 130. fahiq ibrahim 131. kadir aliyi 132. aliyi yuya ali 133. abdurahman katabe 134. murad abdo jidda 135. jamalo abrahim 136. Ahmed umare 137. Mohammed yusuf 138. kamil aliyi 139. feysal siraj 140. fu’ad abdujalil 141. Mohammedawal abdulaxif 142. Rashida ame 143. Mohammed amadin 144. ibsa mansur 145. najash aliyi arada culu jiru balina 146. Ahmed Bayan Hassan 147. Maruf umar Hassan 148. Muslim tofiq mume 149. abdella umar hassan 150. badri aliyi mume 151. aliyi mume umar 152. rudan umar alishu 153. kamis adam jibril 154. asladin raabi abdulla 155. ame boru 156. suleyman adam 157. Asado Hassan mume 158. ibrahim hassano 159. kalifa abdullahi 160. Ibrahim Ahmed 161. badri Mohammed abdulla 162. Mohammed jamalo 163. najash alishu 164. jamal aliyi 165. bayan gazali 166. Doobbaa 167. Mohammed usmana 168. ahmed mohammed 169. hayine umar 170. ahmed mohammed amade 171. abdo abdulla umar 172. tujjan tofiq Hassan 173. abdella abrahim 174. munawar Mohammed mussa 175. Ahmed abdella xayib 176. usmail abdulla 177. ahmad najash jamal 178. kalifa mohammed abdallahi 179. muzamil Mohammed 180. abdallhi yaqub 181. Mohammed zubeyri 182. ahmanajash kalifa 183. shamil ahmadnur 184. jibril ahmed Ibrahim 185. yazido abdukarim 186. ame mumad abdi 187. ahmed siraj abdulla 188. aliyi ahmad alishu 189. ahmed cuqulo 190. kumadi mume 191. qasim mume 192. Mohammed abdella Mohammed 193. badri misba Mohammed 194. adam Mohammed abdulla 195. usman Mohammed usman 196. abdalqadir aliyi 197. Ahmed mohammed adame 198. jibril umar alishu 199. Mohammed Ahmed Jamal 200. Ibrahim jibril 201. Numan shek Jamal 202. suyman jibril 203. Ibrahim jibril 204. Mohammed Jamal 205. asado asad 206. munawar mohammed 207. Ibrahim ahammad abdulla 208. ibrahim Jamal Mohammed 209. abdallay Ahmed usman 210. kalifa ahammad adam 211 Ibrahim dawit 212. mammud shuno 213. Mohammed ahammad nur 214. ibrahim mummad 215. muussaa abdurre 216. hussen muussaa 217. haajii abdo 218. Mohammed bakri 219. baysa qasim 220. cabsi abdulaxif 221. abdi mattaan 222. bahar anawaar 223.Mohammed ajaba 224. ukkash Mohammed 225. Mohammed nasir usma’il 226. ukash diinaa 227. Mohammed ahamad mojoo 228. badri Abdalla (barsiisa) 229. amiir amme 230. mujahid muzamil 231. baker umar abro 232. Adam mohammed amin 233. Mohammed jamalo mamanur 234. ammadin umar abro 235. jibril mohammed ali 236. nageyso xalaha Mohammed 237. mohammed amina abdulla 239. caala badri abroo 240. nuuroo ahammad adam 241. asraar abdallaa baker 242. Mohammed abdi umar 243. zubeyri amme sadiq 244. Ahmed aliyi mumme 245. Jamal mohammed aliye 246. abduraman abdallaa 247. johar Ahmed aliyyi 248. nadri abdella 249. bayan ali


Kori ABO kutaa Kanadaa Bitootessa 25/2016 Magaalaa Edmontonitti eegalame milkiin xumurame.

Bitootessa 26 Bara 2016) Kori ABO kutaa Kanadaa Bitootessa 25/2016 Magaalaa Edmontonitti eegalame oolmaa isaa guyyaa lammaafaa keessatti marii bal’aa haala yeroo irratti xiyyeeffate hawaasa oromoo Edmontoniif naannoo ishee wajjin geggeessee jira.Korri konyaa ABO Gadaa Bilisummaa tiin geggeeffame kun seenaa koroota kutaa Kanadaa keessatti hanga har’aati dachaan kan caaluuf hamileen ummatichaa hedduu dinqisiisaa ta’uu SBO qaamaan bakka kanatti argamee mirkaneeffatee jira.kora hawaasaa kana caalmaatti kan adda taasise Saboonaa oromoof hangafoota qabsoo bilisummaa oromoo keessatti maqaan isaanii irra deddeebi’amee ka’u obbo Abdallaa Sulee qamaan argamanii haasaa seena qabeessaaf booreen guutame taasisan ummaticha wal gahii kana irratti argame onnachiisuu isaati.korri kun guyyaa borii qophii adda addaa erga taasifatee booda akka xumuramu sagantaa bahe irraa hubachuu dandeenyeera.


Maqoota hidhamtootaa ilmaan Oromoo mana hidhaa Qaallitti murtii isaanitti mure

1. Masfiin Ittaanaa Fufaa……………………………….Umrii guutuu 2. Charinnet Yamanee………………………………… Umrii guutuu 3. Daani’eel Ayyaanaa Curqaa……………………… Umrii guutuu 4. Sanyii Bakkalchaa………………………………………10 5. Nagaasaa Alamaayyoo…………………………………18 6. Kaffaaloo Tafarraa…………………………………….Umrii guutuu 7. Duulaa Mootii Oljiraa………………………………..Umrii guutuu 8. Taaddassaa Balaayi………………………………….15 9. Umar Mohammed…………………………………….15 10. Isheetuu Assaffaa………………………………..…15 11. Zalaalam Gannat……………………………………15 12. Dajanee Fayyeeraa…………………………………15 13. Habtaamuu Cimdii……………………………..……15 14. Tashaalee Shifarraa……………………………….Umrii guutuu 15. Baahiluu Balaayi……………………………………..3 16. Badhaasaa Tolaa Hulluuqaa………………….….18 17. Baacuu Ayyaantuu…………………………………..18 18. Obsaa Bantii…………………………………………17 19. Qajeelaa Bantii………………………………………17 20. Daboolaa Magarsaa…………………………..……17 21. Ifreem Dhaabaa………………………………..……15 22. Gamulaa Laggasee…………………………..… .15 23. Girmaa Dhaabaa…………………………….…… 15 24. Mohammed Ahmed…………………………………15 25. Sayid Hassan Bashiir……………………………Umrii guutuu 26. Abdii Husseen Indriis……………………………13 fi ji’a 6 27. Sayid Mohammed…………………………………12 28. Indiriis Addaam Faantaa’ee………………………12 29. DARGUU ITTAANAA…………………….…….DU’A 30. DIRRIBEE ITTAANAA…………………………DU’A 31. Masfiin Ababee Abdiisaa…………………..……….Umrii guutuu 32. Abduraamaan Adaam……………………..…………17 33. Fayyoo Amiin Baatii………………………….……….17 34. Xaafaa Daqsiisaa Aagaa……………………………..17 35. Mhammad Jundii Usmaan……………………………15 36. Balaayi Abarraa Jabanaa………………………Umrii guutuu 37. Girmaa Raggaasaa………………………………Umrii guutuu 38. Tafarii Qajeelaa ………………………………….15 39. Mangistuu Dhaabaa……………………………10 40 Mohammed Amiin Faaris…………………..……..10 41 Aliyyii Muummee Baqqalaa…………………….Umrii guutuu 42 Mohammed Daadhii……………………….………..Umrii guutuu 43 Xaahir Mahaadi Usmaan…………………………..Umrii guutuu 44 Hassan Mohammed Hassan……………..……….Umrii guutuu 45 Abdurashiid Bashiir…………………………..……..Umrii guutuu 46 Bakkarii Mohammed………………………..…..….Umrii guutuu 47 Kibaboo Girmaa Hundee…………………..………Umrii guutuu 48 Amaanu’eel Gammachuu…………………..……..Umrii guutuu 49 Mootii Kumalaa……………………………………….- 50 Caaltuu Taakkalee(durba)…………………………18 51 Milkii Mullisaa………………………………………….17 52 Gazzanyii Addunyaa……………………….…………Umrii guutuu 53 Husseen Nuhoo……………………………….……….Umrii guutuu 54 Baqqalaa Gonfaa…………………………….………..Umrii guutuu 55 Kafiyaaloo Abdiisaa……………………….…………Umrii guutuu 56 Saamu’eel Dhiinsaa……………………….…………18 57 Kennaasaa Baalchaa…………………….…………..15 58 Fayyeeraa Kitilaa………………………….………….Umrii guutuu 59 Ittafaa Dirreesaa………………………………………15 60 Huqqaa Diidee…………………………………………- 61 Ibsaa Mikiree……………………………………….…10 62 Taliilaa Roobalee……………………………………..17 63 Girmaa Shibbiruu…………………………………….17 64 Tafarii Birraasaa……………………………………….11 65 Tashoomee Gadaa………………………………………..- 66 Qaasim …………………………………………………………- 67 Geessisaa……………………………………………………- 68 Waakkannee Roobaa ………………………………..- 69 Husseen Mohammed…………………………………10 70 Ziyaad Aattisaa………………………………………….13 71 Taarikuu Goobanaa……………………………………15 72 Habtaamuu Mangistuu ……………………………..10 73 Musee Umar Wadaay………………………………..Umrii guutuu 74 Naafaa Abdii ………………………………………Umrii guutuu 75 Jaatanii Kunnoo Xuunnaa…………………………Umrii guutuu 76 Godaanaa Dooyyoo Godaanaa……………………Umrii guutuu 77 Hawwaal Karboruu……………………………………13 78 Bayyaan Abduu Mohammed…………………..….10 79 Mohammed Kadir……………………………………..10 80 Abbaas Adaan………………………………………..…10 81 KADIR ZIINABUU…………………………………….DU’A 82 Abdii Mohammed ………………………………….…18 83 Ibraahim Tamaam…………………………………….20 84 Abdurisaaq Mikkaa’eel………………………………18 85 Urgee Ababee (dubra)…………………………………………..- 86 Faqqadaa Abdiisaa…………………………………Umrii guutuu 87 Dajjaazmaach Bayyanaa……………………………Umrii guutuu 88 Siifaan Caalaa(dubra)……………………………….Umrii guutuu 89 Kumalaa Ukaa……………………………………….Umrii guutuu 90 Abduu Mohaammed……………………………..…..Umrii guutuu 91 Abduu Sayid……………………………………….…Umrii guutu 92 Adaam Idiriis……………………………………Umrii guutuu 93 Fayyeeraa Baqqalaa…………………………….…….8 fi ji’a 5 94 Abduu Mohammed Yuusuuf……………………….9 95 Sayid Mohammed……………………………….…..…9 96 Nuuruu Mohammed ………………………….………9 97 Rattaa Hordofaa ………………………………….…….9 98 Ol-aansaa Yaalii………………………………………..- 99 Jaffar Abduraa…………………………………………- 100 Abdulfattaa Shaafii…………………………………- 101 Alii Ammedii…………………………………………….15 102 Raggaasaa Goollichaa………………………………..9 103 Liiban Waariyoo……………………………………….Umrii guutuu 104 Husseen Usmaan……………………………………..Umrii guutuu 105 Ibraahim Abdii………………………………………….13 106 Mohammed Musaa……………………………………13 107 Taayyee Dandalaa……………………………………..10 108 Geetachoo Tolinaa…………………………………….15 109 Addisuu Mangistuu……………………………….….15 110 Alamayyoo Kidaanee………………………………….15 111 Gabbisuu Gammachuu……………………………….15 112 Husseem Mohammed………………………………..15 113 Galaanaa Karjoo Goobanaa…………………………… 114 Abdulfattaa Kaliil………………………………………….. 115 Mohammed Malluu…………………………………..10 116 Duubaa Galgaloo……………………………………….10 117 Jigsaa…………………………………………………. 118 Guyyoo Kosii…………………………………………….10 119 Huqqaa Godaanaa……………………………………17 120 Najiib Sammaan………………………………………18 121 Abdii Abbaa Foogii………………………………….15 122 Najiib Xahaa H.Hassan……………………………Umrii guutuu 123 Abduraaman Maammed……………………………..20 124 Husseen Hassan Abdallaa……………………………15 125 Dajanee Hindabuu………………………………………17 126 Adaam Galatoo……………………………………………15 127 Mohammed Ammedii…………………………………15 128 Jamaal Mohammed……………………………………10 129 Caalchisaa Abdiisaa…………………………………… 130 Jaldeessaa Waaqoo……………………………………15 131 Waariyoo Xaaxessaa…………………………………..5 fi ji’a 6 Haa tahuu malee maqaa namoota kanaa ol akka jiraaniifi yeroo argaanneeti sinbiraan kan geenyu ta’a. namoonni kanaa hordoofuun odeeffannoo lataan galataa qabdu.


Gabaasa Hiriira nageyaa baqattonni Oromo biyya masrii fuula UNHCR Cairo duratti raawwataa jiran laalchisee ibsa C/T/B/O/B/Masrii.

Akkuma beekkamuu baqataan Oromo biyya kanaa baayyeen isaa rakko guddaa fi ulfaataa adda addaa dhaabbata UNHCR waliin qabaachaa jiraachuun isaanii ni yaadatamaa. Kanaaf hiriira mormii dhaabbata kana irratti gad-gessuuf ji’a lama gutuu qophaawaa turuuni jiru. Kana irratti koreen Caayaa Tokkommaa Oromo biyya masrii haala hiririchi itti gad-geyfamu qabu irratti marii bal’aa miseenssota isaa waliin gad-gessaa turuun isaanii hubatamaadhaa. Bifuma kanaan rakkoon hawaasni Oromo dhaabbata UNHCR waliin qabu waan walfakkaatuuf koree waldaya baqataa Oromo waliin wal-marihannee hiriira mormii guyyaa waliin akka baanuu murteeffannee turre. Koreen Caayaa fi Waldayaa hiriirichi hiriira dhimma baqataa Oromo laallatu waan taheef qaamni siyaasaa hiriira kanatti dhimma bahuun tokkommaa hawaasa baqataa Oromo Cairo akka hin dorsifnee irratti waliif gallee guyyaa ballamannetti hayyama gara motummaatiin nu barbaachisu hunda erga guttannee bodaan bitootessa 27/2016tti hiriira nageyaa fuula UNHCR Cairo duratti baanee turree. Garuu akka hawaasni baqataa Oromo Cairo hiriira nageyaa gad-gesduu egalaniin qaamni ergaa addaa qabu alaabaa hawwsni fi UNHCR akkasuma motummaan masrii hin beynee qabatanii wayta hawaasa jeequu egalan hawaasni ofirraa qaqqabee garii isaanii polisatti laatee jira. Gariin isaanii ammo wayta hawaasni itti dammaquu oso hawaasa dheysanii kufanii warreen madaawan kessaa basaasa wayyaanee kan ture birra gammaadii fi dhekko dhekkamaati. Hujii diinummaa fi hawaasa baqataa jequu kana irratti kan isaaniif deggarsa guddaa lataa ture basaasaa wayyaanee guddaa Nasrullaa nama ja’amuu kan naannoo 6 Oktober galaa jiru wayta tahuu kan hawaasa jalaa isaan miliqsee mana isaatti galchee guyyaa gutuu nyaataa fi dhugaatiin erga isaan tajaajile booda taksiin akka galan haala mijjesseefii ture. Hubachiisa 1.CTBOBM waan hundaa duraa dantaa baqataa Oromoo biyyaa masrii keesa jiruufi dhaabbata. kaayon keenna yoomiyyu kan Oromummaaf falmuu. Qabsoo bilisummaatif qabsaawa. 2.Hiriiri Baqattoota Oromoo itti fufaa hangaa mirgii keennai kan falmachuuf baane argatannuutti. 3.Basaastonni hiree baqataa Oromoo balleessufii biyya bahanii biyyaa masrii dhuftan akka itti milkoofne cimsinee isiniif Ibsinaa. Qeeyroon Oromoo namaa taheefu kan dantaa Oromootif baqataa Oromoo duraa dhaabbatuu hundaa tarkaanfii seera irraatti fudhachuufi kophii xumuratee jiraa. 3.Namoonni suuran isaani asiin gadiitti mul’atu kun Ergamtootaa Mohamed Tufaa kan wayyaanen hoogganamuu irra.Yoo nagaan jiraachuu barbaaddan yeroon teesan waan dabarteefi dantaa hawaasa baqataa Oromoo Biyyaa masrii keesa irraa uf fageessitan.


Gochaa biyya Misra keessatti tahaa jiruuf eenyuutu itti gaafatama?

Yeroo Ijoolleen Oromoo guutuu Oromiyaa irraa diina biyya nurraa fudhate wajji harka qullaa wareega olaanaa baasaa jiranitti oduun biyya Masrii (Egypt) irraa deddeebitee dhagahamtu Oromoo biyya san keessaa qofa osoo hin taane hirmaattota sabqunnamtii hawaasummaa fi akkasumas Hawaasa Oromoo guutuu addunyaa jiraatan Walhaasofsiisaa jira. Yeroo tokkoomnee humna keenya diina qofa’rratti bobbahaa jirru kana keessattillee akka Afaan waldeebinee diinaaf karaa bannu ta’amaa jira. Keessattuu dubbiin walfalmii Alaabaatii fi Dargaggoo Birra Gemedi xumura argatuu hin dandeenye. Ibsi maqaa Caaya Tokkummaa Oromo Masrii jedhu jalatti guyyaa hardhaa bahes kan nagaaf qabbana buusu ykn fala barbaadu natti hin fakkaatu. Kanaaf jecha: 1. Akkuma Seera Oromootti akkasumas seera biyya keessa jiraattaniitti dubbii kana xumura haqaa itti barbaaduu, 2. Nama kamiyyuu haata’uu karaa haqa hin taaneen wal-yakkuu mannaa haqni ifa-bahee murtii madaalawaa kennuu, 3. Hawaasni Oromoo masrii tokkummaa Oromoo tiysuuf waan hunda dura fardeeffatee ka miidheef miidhamellee haqaa fi yakka itti barbaaduu fi Itti muruu, 4. Dubbiin Birra Gemedi basaasa jedhu kun ragaa qabatamaa tokko malee akkasumatti labsamee qofaaf hin fudhannu. Kanaaf akka tooftaa “intimidate” kookkoo waliin sodaachisuuf nama Ani jibbe jibbi nama Ani jaaladhe jaaladhuu ykn hijaa walbahuu, gartuu siyaasaa fi gandummaa walirratti uumuun moofeera, woyyaaneefuu hin hojjanne. Birraan mee maal basaasa? Warri inni basaasuuf yoo dhiigni isaa dhangala’u kana maal eegaree? Embassiin Wayyane Masrii maaf hin waldhaaniniin ree? Oromoo cubbuu diinni ittiin nu yakku walirratti hojjachuu haadhiifnu. Nuti sadarkaa Oromoo diinomteyyuu hawannee yaamicha gooneefii diina jalaa baafachuuf daran jabaannee hojjachutu nurraa eegama. Ka diina waakkatee nutti dhufuu barbaadu yoo waan nuti harka keenyaan wal irratti raawwatnu kana arge maal yaada jettu? 5. Dubbiin Alaabaa kunis amma jibbisiisaa dhufeera. Dhiiga ijoollee Oromoo diinaan dhangala’aa jiru ilaalaa, rabbi sodaadhaa nurraa caamsaa. Gaafa abbaa biyyaa taane biyyattiin haagalannu hagasiif obsumaan wal-haa-keessummeessinu. Walumaa galatti yeroo kanatti rakkoo keessa keenyaa irra aannee diina biyyaa nubuqqise ofirraa buqqisuuf waltaanee harka walqabannee akka duratti deemnu kabajaan isin gaafadha! Oromoon akka walmalee womaa hinqabne kadur caalaa ji’oota 4n darban kana arginee jirra. Let’s solve our internal issues in amicable way and focus on common and major issue. We have a lot of unfinished business and let’s get to work. Galatoomaa Lammii kiyya! Rabbi Oromoo haagargaaru!


DUBARTOOTA MALLATTOO QABSOO BILISUMMAA

Bitooteessa 31, 2016 ]Abbaa Urjii tiin Uumama isaarraa kaasee, warri utubaa hawaasaa ti. Utubaan hawaasaa kuni diriiree dhaabbachuu fii ulfina irra jiru akka baadhatu godhuurratti, jaartummaa/niitummaa fii haadhummaan dubartoonni itti gaafatama guddaa qabu. San malees, aadaa maalummaa fii eenyummaa beeysisuu fii calaqqisuurratti dubartoonni alaabaa hawaasaa ti. Roorroo hawaasarra geeysu dura dhaabbachuu fii irraa ittisuu keessattiis, durattii, eeboo fii gaachena qabatanii, dirree lolaa keessa geeraraa gulufuullee baatan, qarmaammee eeguun; galaa qopheessuun; wayaa hodhuu, qoybuu fii miicuun; madoo tajaajiluu fii wal’aanuun; qooda irraa eegamu gumaachaa turan. Walakkaa Bar-dhibbee 20ffaa ykn Jaarraa 50ffa -rraa kaasee, qoonni hujii dubartii kan warraa akkuma jirutti jiraatee, isa hawaasaa keessatti ammoo, jijjiirama guddaa tu dhalate. Aadaan sirna barnootaa tan manatti ugguraa turte jijjiiramtee, dubartoonni, baayyinaan, mana barnootatti bobbahuu jalqaban. Haalli kuni, qooda bultii tan ganamaa, tan tajaajila manaa fii joollee, qonyee isaaniirraa odoo hin buufne, gumaata hawaasaaf laatan caalaa ol kaase. Garuu, qoonni gumaachan haa guddatu malee, mirgaa fii tabaroon warra, hawaasaa fii lammii keessatti qaban, bakkarraa sossoohuu didde. Kanaaf, aadaa, hoodaa fii safuun (laguun) haqaaramtee, ol-aantummaa dhiiraa irratti seereessuun qixxummaa waakkatte, jijjiiruuf mudhii hidhatanii wal’aasotti seenan. Jaarraa 50ffaa –rraa kaasee, jijjiiramni dhufe kan haala jireenya dubartii qofa hin turre. Yaruma tana, bulchiinsa gabrummaa alagaa jalaa bahuuf qabsoon bilisummaa biyyootaa fii hawaassan hedduu keessatti, gabroomfatarratti qaanqee wa’laansoo facaasuu jalqabde. Haalli kuni, dubartoota biyyootaa fii hawaassan gabrooman keessa jiran qabsoo bilisummaaf lammiin godhan irraa qooda fudhachutti bobbaase. Gaafana, dirqamman durattii dirree waraanaa duubaan irratti bobbaahaa turaniin alatti, dhiira maddii hiriiranii dhaadannoo lallabuu bira dabranii, qabsoof zinnaara hidhatan. Akkuma dhiiraatti, manaa bahanii, diida galanii, dhagaa boraafatanii, duulatti bobbahan. Boombii ifitti caanceeysanii diina barbadeeysanii wareegaman. Kana malees, gandoota keessatti dhokotanii, biiflummaan, adawwii lafatti haran; Qaruutee tahanii, haxxummaa isaanii tiin, odeeyfannoo fii sirrii (iccitii) diinaa funaanan; Shashaqaxa dubartummaa tiin sobanii, nyaapha, illima kaayamteef keessatti guuran. Walii-galatti, dubartoonni, qabsoo riphee loltummaan sirna gabrummaa fonqolchuu keessatti, miseensummaan loluu bira dabranii, hoogganummaan lolchiisuun bilisummaaf wareegama barbaachisu warra kennu tahan. Qabsoo bilisummaaf godhamtu keessatti, dubartoonni qooda fudhachuun, irree dura-dhaabbii cimsitee, gabroomfatatti hegeree dukkaneeysite. Jaalalti dubartoonni biyyaa fii lammiif qaban, tooftaa sirna bulchiinsa isaa umrii ittiin dheereeffatu, tan lammii lammiin gabroomsuu fii basaasuu, qaawa duraa dhiphifte. Murannoon dubartoonni jibba roorroo tiif qabaniis, tan gunaa fii aangoon injifatamtuuf tahuu didde. Tanaan achittiis, dubartoota qabsaawota, haala adda-addaa tiin harka isaa seenan irraa tumaa fii araraasa fedheen iccitii keessaa baasuun, karoora fiixa hin-baane itti tahe. Dimshaashatti, haalaa fii amalli qabsaawummaa dubartii, gabroomfataaf dhukkuba sammuu tahe. Axeerarriif, dubartoonni, haala armaa oliitti, qabsoo bilisummaarraa qooda fudhachuun, biyyoota Aasiyaa, Ameerikaa Kibbaa fii Afrikaa keessatti, kufiinsa sirna gabrummaa saffisan. San keessa, seenaa dirree qabsoo keessattiis jijjiirama guddaa fidan. Gootummaa akka durattitti dhiirummaan madaalamuu hanqisan. Gariin, lammii isaanii fii diina birattiis mallattoo qabsoo bilisummaa tahan. Gariin, inumaa san bira kutanii, guutuu adunyaa keessatti faajjii qabsoo fii diddaa roorroo tahuun beekkaman. Haala armaa olii kanaan, qabsoo bilisummaaf godhamte keessatti, gootummaa fii murannoon, lammii biyyaa bira taree hawaasa adunyaa keessatti, maallatto diddaa gabrummaa tahuun dubartoota beekkaman keessa takka, Jamiilaa Boohiirdi. Jamiila, qabsoo hidhannoo ummanni Algeeriyaa (Jazaa’ir), bulchiinsa gabrummaa Faransaayii jalaa bilisoomuuf godhan keessatti, qabsooytuu haalaan beekkamte. Jamiila, xiqqeenyaan jaalala qabsoo bilisummaa tiin boojihamtee, mana barnootaa keessatti, dhaadannoo “Faransaayiin haadha teenya!” jettu, “Algeeriyaan haadha teenya!” jettutti bakka buusuun, bulchiinsa gabrummaatti finciluu jalqabde. Gocha isii kanaaf bulchiinsi mana barnootaa daddeebi’ee adabullee, dhaadannoo akka jattu barbaadamu afaanii baasuu dadhabe. Fincilli diddaa gabrummaa kan joolummaan Jamiila qaadhimate, gashantummaan, sab-boonota maadhee lafa-jalaatti jaaramaniin walitti hidhe. Bara 1954 keessa akka addi bilisummaa Front de Libération Nationale (FLN) ja’amu dhaabbateen, umrii kudha sagalitti, miseensoomte. Akka dhaabni kuni kaayoo dhaabbateef fiixa baasuurratti bobbaa jalqabeen, daandii loltoonni Faransaayii irra deemanirratti boombii awwaaluun, diina galaafachutti seente. Gaafa dhaabni damee Fedayeen (warra bilisummaaf if wareegu) dhaabuuf miseensota keessaa warra haala kanaaf if qaadhiman gaafate, Jamiila murattuu duraa taatee if galmeessite. Amajjii 26, 1957, mana dargaggoonni Faransaayii kanneen dirqama biyyaa “Military Service” -iif Algeeriyaa dhufan itti bashannanan dhokottee seentee, boombii yaroon dhukaatu dhooysitee baate. Boombiin isiin keesse loltoota kudha tokko ajjeeftee baayyee madeeysite. Ajjeechaa fii madaan alattiis, bakkaa fii haalli gaaga’amaa, waraana Faransaayii fii nafxanyoota Algeeriyaa keeysa turan maratti shoorarkaa gadhiise. Gocha isii kanarraa kan ka’e, maqaan isii beekkamee, qabsaawota haalaan barbaadaman keeysaa tan angafaa taate. Kanarraan kan ka’e, qaruutee Faransaayii tiin, halkanii-guyyaa adamamtee, Caamsa 09, 1957, waraanaan marfamtee, dhukaasa walitti bananiin madooytee harka diinaatti kufte. Qabamtee yaroo karaa mana hidhaa deemaniin, kani madooytee jirtu, afaaniin callisuu diddee, hamma mana hidhaa ol naqanitti, “Jazaayirna!” “Algeeriya teenya!” jettee lallabaa turte. Yaroo tana, isii malees, karaa irraan deemaan irra ummanni turaniis, dhaadannoo isii jalaa bowwaasaa turan. Akka Jamiila mana hidhaa geeyfataniin, haluu bahuu fii iccitii irraa arkachuuf hamma dandayan cafaqan. Tumiinsaan dhiiga hedduu irraa yaasanii dhukkuba amenorrhea ja’amu kan laguu dubrtii hanqisu ykn gufachiisu mudan. San malees, miila mirgaa irratti ajjeesan. Korreentii itti diranii harmaa fii dhanna hormaataa waadan. Garuu, araraasa kana hundaan Jamiila afaanii sirrii takkallee baasuu dadhaban. Yaroo tuman, waan isaan dhagayuu fedhan dhiiftee, dhaadannoo isii tan gaafa joollummaa tiin gurra duuchiti. Diinni Booddee, Adooleeysa 16, 1957, warri biyya isii irreen qabate, shororkeessitummaan baannatee, du’a itti murteessee, ajjeechaa isii tiif Bitooteessa 07, 1958, ballamate. Jamiila, diina du’aan yakkeen, “akka du’a narratti murteessuuf jiraattan niin beeka. Ammoo hin irraanfatinaa, ana ajjeesuu dhaan, biyya teeysan keessatti bilisummaa halaakuun alatti, Algeeriyaa bilisaa fii walabaa tahuu hin hanqiftan,” jette. Oduun Jamiila du’aan yakkamuu, onnee tarkaanfattootaa fii sab-boonotaa fudhattee, adunyaa sossoofte. Magaalota gurguddoo biyyoota addunyaa keeysatti hiriira walitti dhaabbateen, dhaadannoo isii “Algeeriyaan tan ummata Algeerriyaa ti!” bowwaasifte. San biratti, dhaadannoo “Save Djamila Bouhired,” “Jamiilaa Boohiird dandamachiisaa!” jattu lallabsiifte. Tarkaanfiin, maqaa Jamiilaa adunyaa hunda keeysatti beeysisuu bira dabree, suuraa fii fuula isii mallattoo qabsoo bilisummaa godhe. Gochi kuni, hoogganoonta biyyootaa kanneen akka, Presdantii Misraa Jamaal Abdunnaasir, kan Hindii Jawaharlal Nehru fii Abbaa Bokkuu Soviet Union Nikita Khrushchev, mootummaa Faransaayii dura magantaa dhaabe. Dura dhaabbiin adunyaa mara keessaa itti xiyyeeffatte mootummaa Faransaayiirratti dhiibbaa fidde. Guyyaa ballama ajjeechaa, murtii hujiirra oolchuuf onnee itti dhabdee, ji’a itti aanu, Caamsaa 18, 1958, adaba ajjeechaarraa hidhaa umriitti jijjiirte. Ajjeechaan Jamiilarraa hafuun, tarkaanfattootaa fii sab-boonotaa adunyaa mara gammachiise. Jamiila ammoo ni naasise. Hoggaa jijjiirraa murtii dhageesse, “Hidhaa umriirra du’a naaf wayya. Silaa na ajjeesanii, laalaa narra gayaa jirturraa hara na baafachiisanii,” jette. Haalli Jamiilaa fii kan biraatiis qabsoo bilisummaa itti finiinsee, Faransaayiin Jamiila mana hidhaa Algeeriyaa keessatti taraaduu dadhabee, dhuma bara 1958, gaashiree guddoo biyya isaa magaalaa Reim ja’amtu keessaa qabu fidate. Maayyiirratti, wal’aansoo diddaa gabrummaa irra aanuu dadhabdee, bulchiinsa gabrummaa baroota 132-a booda, Algeeriyaa gadhiisuu murteeffatte. Yaroo tana, waraanaa fii hortee nafxanyoota isaa kenneen Jaarraa sadiihii fii Gadaa tokkoo cinaa biyya san keessatti wal-horan nagayaan baafachuuf, jalqaba bara 1962, qabsaawota (FLN) waliin marii jalqabe. Marii tana keeysa, Jamiila, akkuma dhaadachaa seentetti, “Algeeriyaan tiyya!” jechaa, mana hidhaa Faransaa keessaa baate. “Murannoon Jamiila bilisummaaf qabdu, qabsoo diddaa gabrummaa tan Bar-dhibbee 20ffaa tiif fakkii dha” ja’amee, seenaa diddaa gabrummaa keessatti galmeeffame. Jamiila, umrii 81-n akkuma gaafa joollummaatti, ammallee, lammii isii tiif aanaannachaa jirti. **************** Madaaluma olii tiin, dubartiin asxaa diddaa gabrummaa Jaarraa 50ffaa taate Leeylaa Khaalidi. Leeylaan, umrii waggaa sadihiitti, bara 1948, warraa waliin biyya isii Falasxiin irraa Lubnaanitti baqachuu dirqamte. Biyya baqaatti, umrii 15-tti, dhaaba Arab Nationalist Movement (ANM) ja’amu kan bara 1967-tti, Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP)-tti jijjiirametti miseensoomuun qabsoo bilisummaatti seente. Hagayya 29, 1969, umrii 24-tti, jaallan waliin, xayyaara Ameerikaa kan Roomaarraa gama Ateens (Athens) deemaa jiru boojihanii, imaltuu isaarraa maqee, karaa Dimishq (Damascus) akka deemu godhan. Leeylaan iddoo dhaloota isii kan daa’imummaan keessaa baqatte samiirraa gadi laaluuf, xayyaarichi, biyya Israa’el magaalaa Haifa gubbaa akka bararu goote. Bobbaa boojii xayyaaraa booda, suuraan Leeylaa tan isii Kilaash (AK-47) qabattee, imaamata bifa adii fii gurraacha walkeessa qabu matatti hagooggatte agarsiisftu, adunyaa keessa facaate. Yaroon san, yaroo dubartoonni Oroppaa fii Ameerikaa keessatti hiriira walitti dhaabbateen mirga wal-qixxuumaa falmachaa turani. Suuraan Leeylaa qawwee waliin agarsiiftu, dubartoota kanatti onnee dabalte. Kanneen mirgaaf qabsaawaa jiran malees, miliyoonota dammaysitee wal’aansoof hiriira galchite. Haala kanaan, yaroo gabaabduu keessatti, Leeylaan, murannoo ummanni Falasxiin diddaa gabrummaa tiif qaban adunyaa beeysisuu bira kuttee, wal’aansoo dubartoonni mirga wal-qixxummaa tiif godhaa jiraniif asxaa taate. Adunyaa keessatti beekkamuun, Leeylatti, dirqama akkasii kan biraarratti bobbahuuf gufuu itti tahe. Gufuu irraan tarkaanfachuuf, oppiraasiyoona funyaanii fii mallaa tan yaroo jahaa tiin uunkata fuulaa if jijjiirte. Leeylaan, innaawaa jeeynummaa, yaroo oppiraasiyoona godhamtu, banjii coraa hadoochuun laalaa irraa hanqisu fudhachuu didde. Haala oppiraasiyoonaa, “Kaayoo dantaa tiyyaa olii fii irra kabajamtuu, kaayoo dhimmi dhunfaa hundi irraa gad tahuun qaba,” yaada ja’uun ibsite. Akka fuulli sabateen, Birraa 06, 1970, xayyaara Israa’el kan Amastardaam irraa gama Neew Yoork bararuuf saganteeyfate boojihuuf, jaala tokkoo waliin, yaabbatan. Walakkaa amnaatti, iddoo warri xayyaaricha oofan jiran seenuuf, lameeniin hulaa itti dhadhawan. Leeylaan, boombii harka qabdurraa, ilkeen lilmee buqqaaftee, akka hulaa bananiif warra oofutti lallabde. Yaroo tana, Komandoon Israa’eel xayyaara keessaa, duubaa dhukaasa itti bananii jaala biraa kuffisan. Isiin mataa dhawamtee, akkuma boombii sanacha keessaa qabdutti qabamte. Maalif akka boombii gad hin-dhiisin yaroo gaafatamtu, “qaceelfamni naaf kenname, warra oofu ittiin sodaachisuu malee, xaayyaricha barbadeessuun lubbuu namaa galafachuu hin turre,” jette. Haala san booda, xayyaarri iddoo itti deemurraa maqee, biyya Ingiliz magaala Landan qubate. Achitti, Leeylaan mootummaa biyyaatti kennamtee, shororkeessitummaan baannatamte. Kanarratti, Leeylaan, “Een tu shororkeessummaa qe’ee teenyatti habaqaale? Gariin alaa dhufee lafa teenya fudhatee, humnaan irraa nu oofee, goorannoo keessa akka jiraannu nu dirqe. Shororkeessummaan tana natti fakkaata. Shororkeessummaa tana dura dhaabbachuu fii miidhaa isii hanqisuun qabsoo ja’ama.” Jette. Akka Leeylaan mana hidhaa seenteen, oduun qabamuu isii daftee magaala keessa facaatee, ummanni daawwachuuf itti yaa’an. Foolisoonni waardiyaa isii dhaabbatan, kabajaa fii jaalala qabaniif ibsaniif. Odoo akkasitti jirtuu, walii-galtee jijjiirraa hiidhamtootaa tan mootumma Ingilizii fii dhaaba isii jiddutti godhamteen, Onkololeessa 01, bara 1970, hidhaa guyyaa 28-i booda, gadhiifamte. Leeylaan, yaroo tanatti nama umrii 71 ti. Akkasumaa waliin, ammallee, akkuma gaafa shamarrumaa sanitti, bilisummaa lammii tiif anaannatti. **************** Akkuma Algeeriyaa fii Falasxiinitti, Oromiyaa niis, sossooha qabsoo bilisummaa isii keessatti, dubartoota jeeynummaan isaanii hoonga hin-qabne, kanneen murannoon qabsoo bilisummaa tiif qaban mallatto diddaa gabrummaa isaan godhu heddu qabdi. Haala kanaan, qabsoo hidhannoo bilisummaatti joollummaan makamuun, araraafama bahaa-bu’ii dirree qabsoo malees miidhaa harka diinaatti mudatteen odoo hin daddaaqamin, kaayoo ganamaatti cichuun, lammii bira dabree diina birattiillee mallattoo qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tahuun, dubartiin jiruun farfamuun malte, Aslii Oromoo (Mahamaadi) ti. Asliin, akkuma Leeylaatti, umrii 15-tti, gashantummaan, biyya baqaa keessatti, wal’aansoo bilisummaa tiif if qaadhimtee, bara 1983 keessa, Jabuutirraa Soomaaliyaa dhaquun qabsawota Abba Bilisummaa Oromootti makamte. Bara 1987 keessa, humna itti dhufte ifirraa ittisuuf, lola biyya alagaa keessatti godhaniin, qaataa harkiftee shurufkaa baarudaa shittoo godhachuu jalqabde. Bara 1989 jila qabsaawotaa kanneen Kora Adda Bilisummaa Oromoorratti arkamuuf dirree qabsoo Dhihaarraa dhufan waliin odoo karaa biyyaa ol deematuu, Diida Waaled keessatti, lola dagutti itti banameen madooytee, harka diinaa (Dargii) seenuu mudatte. Akka harka isaanii seenteen, diinni, daree kophaa naqatanii halkanii fii guyyaa cafaqutti seenan. sirrii dhaabaa barbaacha, harka duubbeetti hidhanii, mataa gadi rarraasanii, bishaan keessa cuuphuu fii faantarratti feestaala baysuun lubbuu itti guraaran. Asliin, kani, miidhaa jaraa malees, rasaasa qoma keessa jiruun araraafamaa jirtu, abdii kutattee, akka isaan fedhan tahuuf didde. Ilkee ciniinnattee, madaa rasaasaa fincaan isii tiin wal’aannachuuf tattaafatte. Gaafa kaan, maduma tanaaf akka mana yaalaa geeyfamteen, hidhaa waggaa lamaa booda, gargaarsa namaa tiin, diina harkaa baate. Diina jalaa akka milyxeen, warra bira, Daaroo Labuu, dheeyxee, yaroo xiqqoof boolla keessatti hadhaadhiyyamtee, akka khabsatteen, kaayoo isii tan ganamaatti deebite. San booda, Waraana Bilisummaa Oromoo keessatti loltee lolchiisuun, gootummaa qixa hin-qabneen beekkamtee, caasaa hooggana waraanaa keessa ol loohuu jalqabde. Isii akkanatti jirtu, madaan duraanii itti hafrooytee dhiiga tufsisutti seente. Isii wal’aansa kanaa tiif, iddoo manni yaalaa itti arkamu dhufteen, taraa lamadaa tiif, diina (Wayyaanee) harka seenuu mudatte. Wayyaaneen, Aslii, mana hidhaa Huursoo, bakka yakki keessatti hojjachaa jirtu, dhaloota lammii Oromiyaa kanneen dhufaa-jiraaniin itti gaafatamuuf jiraattu, geeyfatte. Achitti, miidhaa waraanni Faransaayii Jamiilarraan gayan daraniin araraafte. Wanni bira hanqatee, waggaa tokkoo fii baatii sagal mana fincaanii ajaawaa keessatti hiite. Huursotti, araraasuu malees gunaan sobdee akka barbaaddu irraa dhabnaan, mana hidhaa Zuwaay geeyfatte. Zuwaayittiis badii dhala namarratti hojjatamuun hin malleen hadhaa-lubbuu agarsiifte. Akkasumaa waliin, afaan Asliirraa, “ani miseensa hawwisoo ti malee, tan waraanaa tii miti. ABO fii WBO irraa hiis waaniin beeku hin-qabu,” malee waan biraa dhabde. Asliin, hidhaa murtii hin qabneen, Zuwaayitti waggaa torba akka araraafamteen, “murtiin barbaada!” jechuun, midhaan nyaachuu didde. Yaroo tana, Wayyaaneen, shororkeessitummaan baannattee, mana murtii isii dhiheeysite. Dhaddachi mana murtii Wayyaanee, hamma dandayu dubbii lafarra harkisaa bahee, maayyiirratti, hidhaa bara 13 booda, ragaa qabatamaan alatti, du’aa itti murteesse. Asliin, yaroo murtii irratti dabre dhageeyse, “Wanni biraa hanqatee, Wayyaaneen, rifeensa kiyya gurraacha adii godhuu hin dandeessu. Lubbuu tiyyarratti abbaan Rabbi qofa!” jechuun Rabbii isii tiif sujuudde. Abokaattonni isii heerumaaf ja’anii, Iyyannaa galchaniif. Garuu, akkuma kan jalaatti, Dhaddachi Ol-aanaan biyyaa tiis, ajaja Wayyaaneen kenniteef hordofuun, “badii hojjatteef yakki itti xiqqaata,” murtii jattuun dubbii isii goolabe. Yakki Wayyaaneen Asliirratti dabarsite, akka kan Faransaayiin Jamiilatti murteessitetti, tarkaanfattoota adunyaa magaalota gurguddoo keessatti hiriiraaf tarree galchuullee baatu, dhaabota mirga namoomaa hunda afaan tokkoon Wayyaanee balaaleeyfachiisee jira. Gama biraa tiin, murtiin Wayyaanee, ummata Oromiyaa warra Asliin bilisummaa isaanii tiif lubbuu isiirraa kaateef, kanneen biyya keessaa, hadooddii onneerratti tan sammuu dabaleef. Kanneen biyya ambaa keessatti jiruu baqaa tiin daddaaqamaa jiran, akkuma Asliitti Rabbii isaaniitti iyyachuu malee, waan godhan wallaalchise. Maayyiirratti, sujuunni murtii Wayyaanee irra aanee, zaliilaa bara 18-i booda, Asliin, mana hidhaa Wayyaanee keessaa baate. **************** Haaluma olii kanaan, ammaas, dirree qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa keessatti, gamnummaa ajaa’ibaa tiin, hujii seena-qabeessa hojjatteen sammuu diinaa wareersitee, mallattoo qabsaawaa bilisummaa dhugaa tahuun, dubartiin jiruun faarfamuu fii siidaan malte, Raggaatuu Roobaa ti. Raggatuun, akka Jamiilaa Booheerditti, dubartii gashantummaan jaalalti qabsoo bilisummaa onnee fudhatte. Aslii, isii waggaa kudhanii, qabsaawota lammii dammaysuuf baadiyyaa naannoo isiin itti dhalatte keessa olii-gad sossoohaniif, magaalatti ergamtee, waan barbaadan bituu fiin, dirqama lammummaa bahuu jalqabde. Haaluma san keessa, hiriiyotaa wallin, “Ciroo golaa, ciroo golaa Naafiis kennaa hiree lolaa?” jechaa, hellee keessaan qabsaawotatti odoo lallabbattuu, bara 1982 keessa, qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaarraa qooda fudhachuuf dirree qabsootti makamte. Akka dirree qabsoo seenteen, miseensa hawwisoo Adda Bilisummaa Oromoo taatee, faaruu fii wallee warraaysaa wallisuun, dirqama itti kenname raawwachutti seente. San keessa, “Niin deema karaa duulaa Niin deema karaa duulaa Saba koo gabroomee Taa’uun naan hin-mallee” jechuun, fedhii manaa baateef lallabatte. Lallabbiin, hawwisummaa biratti, barnoota ogummaa fayyaa tiif isii qaadhime. Kana booda, Raggaatuun, hawwisummaan hawaasa dammaysaa, jaalalan booharsaa, ogummaa wal’aansaa tiin qabsaawaa madaawee fii dhukkubsate walaanuu bira kuttee, lola adda-addaa keessa seenuun, diina barbadeessutti seente. Lola seentu keessatti jeeynummaa malees dandeeytiin hoogganummaaf qabdu ifa bahaa dhufee, caasaa waraanaa keessatti ol muudamuu jalqabde. Akka kanaan, qabsoo bilisummarraa qooda fudhachaa odoo jirtuu, bara 1992 keessa, waraanni bilisummaa Oromoo mooraa galuu mudate. Haalli Mootummaa Ceehumsaa jijjiiramee, qabsaawonni goorannoo mudatan mooraa keessaa akka bahaniin, deebi’amee jaaramuurrati hojjachuun dirqama Raggaatuu faa tahe. Yaroon tuni, dirree qabsoo bilisummaa Oromiyaa tiif yaroo du’aa-jiruu turte. WBO-n deebi’ee akka hin jaaramne godhuurratti, diinni humna qabu maraan irratti bobbahaa ture. Haala kana keessa, Raggaatuun, qabsaawota faffaca’arraa walitti deebi’uu dandayan irraa humna jajjabii jaaramteen, lola halkanii fii guyyaa tiin waraana diinaa haleeluu jalqabde. Isii tanatti jirtu, Wayyaaneen, “WBO dhabamsiiseen jira!” olola ja’u ooffachuu jalqabde. Raggaatuun kanarraa dallanuun, dhara Wayyaanee saaxileessuu barbaadde. Kanaa fiis, murtii fii ajaja isii tiin, qorannoo gayaa booda, bara 1994 keeysa, humna saylii tiin Faranjicha tokko boojite. Waraana diinaa kan namicha harkaa baasuuf dachii fii samiin hordofaa ture jalaa mimmiliqaa, amna guyyaa torbaa tiin, qarmaammee hoogganootaa geeysite. Karoorri Raggaatuu akkuma yaaddetti fiixa bahe. Gochi isii olola diinaa fashaleessuun alattiis, lammii Oromiyaatti onnee godhe. Jireenya WBO beeysisuu bira dabree, Wayyaanee shororkeesse. Akka oduun boojii adunyaa wal-geeyseen, Faranjichi abuura hin-yaadiniin baadiyyaa Oromiyaa keessa daddeemsifame, seenaa fii qabsoo bilisummaa ummata Oromiyaa tiin wal barsiisfamee, nagayaan magaalatti deebifame. Kuni, dinatti dhukkuba sammuu fide. Bara 1998 keessa, jaallan waliin odoo karaa biyya Soomaalee deemtuu, Raggaatuun, diina jirtuu nyaachuuf isii barbaadu harka seente. Raggaatuu arkachuun waraana diinaa tiif feesta tahe. Akka waan duula injifatanii goobaan galanitti, bakka jiranii dhukaasa dachii-samii gooseen, gammachuu isaanii beeysisan. Ajajoonni waraanaa, hamma jeneraalotaatti, dhufanii jeeynitti daawwatan. Gama biraa tiin, akka Raggaatuun harka seenteen, mana kophaa geeyfatanii tumiinsaa fii miidhaa adda-addaa tiin waan beeytu qoma keessaa baasuu tattaafatan. Raggaatuun, kani qaruuteen diinaa, kan WBO hulluuqee ture, ragaa itti bahu, iccitii kennuu mitii, maalummaa isii tu raggaasisuuf didde. Mana hidhaa adda-addaa geeysanii miidhaa qaamaa malees, gudeeddiin if jibbisiisan. Araraasni hamilee cabsuuf dinnaan, gunaa sadoo tiin sobanii akka hojjattuuf kadhatanii, isaas, irraa dhaban. Booddee, badii irratti barbaaduuf, hawaasa Baha Oromiyaa irraan daddeemanii kan himatu barbaadanii kana niis hoongooynaan, hidhaa bara sadihii booda, Amajjii 02, 2001, gadhiisan. Garuu, hidhaa keessa haa baasan malee, naaduraa tooyannaa tan halkanii-guyyaa jala naqatan. Qormaata ja’oota jaha-jahaa malees, amma-amma mana itti seenanii, ilmaan duratti rakkuun lubbuu itti hadheeysan. Akki kuni, Oromiyaa bilisumaa isii tiif joollummaan manaa baateef keessaa baqachuu murteeffachiisee, ilma isii qabattee karaa seente. Akka qarqara biyyaa geeyseen, warri baqattuu timjii qaxxaamursu kan isii malees ilmaa fiis horii gaafatan. Horiin qabdu lameeniif gayuu waan hanqateef, tokkicha isii qe’etti deebiftee, kophaa isii biyyaa bahuu dirqamte. Akka biyyaa baqatteen, diinni, ilma isii haala hin-beekkamneen duraa ajjeesanii, jiruu baqaa daranuu itti golgoleessan. Raggaatuun, hidhaa fii araraafama toyyannaa diinaa tan halkanii-guyyaa jalaa baatullee, illaan mana hidhaa Wayyaanee keessatti mudatte irraa hin baane. Biyya baqatte keessatti, ammalee, dhibamaa jirti. Akkasumaa waliin, “qabsoo bilisummaaf godhamaa jirtu keessatti, dubartoonni akka gaafa keenyatti dhiira maddii dhaabbatanii qabsaawuu bira dabranii durummaan gaggeessuu qaban,” jechuun dhaamsa dabarfatti. Qabsoon bilisummaa Oromiyaa tan yaroo Raggaatuun itti makamte, irra hedduu sabaatti manaama guyyaa fakkaachaa turte, arra, bahaa-dhiha, kaabaa-kibbaan xiqqaa fii guddaa lammii sossoosaa jirti. Kaa’imman, dhalaa fii dhiiraan, harka qullaa, mootumaa Wayyaanee rooraasaa jiran. Dhamsi Raggaatuun, bara 34 dura, daggala Baha Oromiyaa keessatti, “Yaa ilmaan Oromoo, maaluma eeydanii Bakkuma jirtan maraa, diinatti hin-kaatanii?” jettee lallabde, guuguu fii aasaabaloon baadhatamee, gaarranii fii laggeen qaxxaamuree, guutuu Oromiyaa wal-gayee, qoma lammii fudhatee, arra, xiqqaa fii guddaan lallabamaa jira. Raggaatuu fii qabsaawota gaafasii keessaa kanneen tana arkuuf hiree arkataniif, gammachuun daangaa hin qabdu. Akkuma Raggaatuun hawwitutti, arra, shamarran Oromoo qabsoo bilisummaa, maddiin odoo hin taane, durummaan finiinsaa jiran. Akka itti jiran kanaan, bilisummaan warri akka Raggaatuu joollumman araraafamaniif fagoo hin jirtu. Oromiyaan ni bilisoomti! Yaadaaf: abbaaurjii@gmail.com


EENNU MUUDAMAA EENNU MUDDAMAA?

Eennu muudamaa eennu muddamaa Eennuu hin muudamuu eennuu hin muddamuu! Eennu hin shaaramuu eennu hin shuumamuu! Jarri bar nugusaa Eennu isaan kaasa? Kan inni kaayatu isumaa dalagaa Rakkoo sabaa waa laalee argaa Kanaaf sabni baldhaan naaf ragaa!!(2) Sabni jedhee isin hunduu ka’aa Teessoo irraa bu’aa Aangoo irraa harca’aa Sabatti taatanii bar ba’aa!! Rakkoon keessan hammaataa Hundaa sabni bar yaadataa Yoomumaa woy isin irraanfataa!! Aangoon bara kanaa Kamtu dura taa’aa kamtu itti aanaa Hunduu hadheessee kunoo waakkannaa Gaafa rakkoon ifa bayee muldhannaa!!(2) Uummatattiin hin deeminaa mankaraarsaa Duraa wallaalchisee warra aangoo eennu adda baasaa Amma ammo 300 muududhaaf nutti karoorsaa Kun karoorallee hin ta’uu fakkeessaa, odeessaa!!(2) Sabni ammas dubbataa Sirriis tolchee akeekkataa Burjaajjoftee maalumaaf dhamaata Uummata jalaa eessatti dhokattaa!!(2) Aangoo bara kanaa Kamtu dura taa’aa kamtu itti aanaa? Itti aanaan sadii tokko mana ciisaaa Tokko biiroo taa’ee kunoo waakkatiinsaa Tokko ammo fagoo jiraa bashannaniisaa Sabni ayyaanlaallatummaa jiraa mormiinsaa!!(2) Dhimmi keenna ofii tokkumaa Nu deddeebisuu si’a kumaa Waajjira jiruu nama saddeettamaa Kana hundaanuu rakkoon waa furamaa Kunis rakkomaa sunis rakkomaa Saba miitanii malaan maltummaa Yaa Rabbi nurraa kaasi kaaso simaa!!(2) GAMTEESSAA SABAA


# OromoProtests Miseenota Caffee Oromiyaatiif

Koreen jidduu DhDUO ibsa gaafa Amajjii 12 baase irratti Labsiin Magaalota Oromiyaa birraa dabre baye Caffeen irraa deebi’ee akka fooyyeessinu goona jedhee jira. Caffeenis walgahii torban as deemu godhatu keessatti dhimmoota ilaalu keessaa tokko labsii kana fooyyessuudha jedhamee eeggama. Dhuguma dogongora labsii san keessa jiru sirreessuuf fedhiiffi kutannoon jiraannaan qabxiilee armaan gadii kana akka hubattan isin gorfachuu feena. Akka amma oduun deemtutti kan irra deebi’amee laalamu keewwatoota maqaa jijjiruufi magaalota walitti makuuti qofa. Garuu rakkoon guddaan labsii sanii maqaa jijjiirufi walitti makuu qofaa miti. Shirri cimaan kan jiru labsiin sun karoora magaalota baay’ina ummataatifi jabina diinaggeetin dursa jiran dhuunfaa Oromiyaa jalaan baasuun federaalaaf laachuu akkasumas gahee Oromoon magaalota keessaa qabu daran xiqqeessuuf ta’uu isaati. Kanas bifa lamaan godha labsiin sun. 1) Imaammannifi tarsiimoon magaalota, jiraattota magaalaa qofaan murtaaya jedha. Oromoon magaalota keessatti lakkoofsaan xiqqaa waan ta’eef imaammannifi leeccalloon magaalota warra qubattootaatif akka fayyaduun murtaa’a jechuudha. Kun ammoo Oromoota magaalota keessa jiran miidhuu qofa osoo hin taane warri baadiyyaatis magaalatti galanii hojjachuuf akka hin hawwatamne ( push factor) danqaraa uuma. Bifa kanaan gaheen Oromoon magaalota keessaa qabu kan duruu yarate jiru daran badaa deema jechuudha. 2) Magaalota gurguddoo (metropolis) akkasumas diinaggeen cimoo ( regiopolis) ta’an bulchiinsa godinaa jalaa baasee akka ofiin bulan godha. Kun yoo irra-gubbaa laalan waan gaarii fakkaata. Garuu magaalota kana godinoota isaan keessatti argaman jalaa baasuun hidhata isaan baadiyyaa naaannawa walin qaban kutuudha. Kana godhuun Oromoof miidhaa hedduu qaba. Miidhaalee kana keessaa akkuma qabxii 1ffaa armaan olii irratti tuqame hireen magaalotaa jiraattota magaalaa qofaan murtaaya waan ta’eef, Oromoon ammoo lakkoofsaan magaalaa keessatti xiqqaa waan ta’eef dantaa Oromiyaafi Oromoomagaalaa irraa qabu ni miidhama. Akkasumas baadiyyaaleen naannawa magaalota kanaa jiran, diinaggee magaalaa tanaatif bu’ura ta’anii osoo jiranuu, imammata guddina magaalatti karaa qabsiisuu irratti sagalee waan dhoowwatamaniif galii isiitirraa hin fayyadaman. Kanaafuu adaduma magaalonni guddataniin ummanni baadiyyaa duubatti hafaa daran hiyyoomaa deema. Kana hubachuuf hariiroo Finfinneefi baadiyyaa naannawa san jiranii laaluun gahaadha. Ummanni sun akkataa Finfinneen itti bulturraa sagalee waan hin qabneef osoo Finfinneef midhaanif bishaan dhiheessanii ofii ammoo homaa irraa hin aragatan. Kanaaf hiyyummaafi dubbatatti haffummaan bu’uraalee misoomaa naannawa Finfinnee kan baadiyyaa Oromiyaa qarqaraatirraahuu hamaadha. Miidhaa kana hambisuufi magaalonni Oromiyaa keessaa dantaa aadaa, diinaggeefi siyaasaa Oromoofi Oromiyaa tiksaa akka guddataniif yoo barbaanne labsiin kun bifa armaan gadiitin fooyya’uu qaba. 1) Imaamminni fi qabeenya magaalaa kamiitu kan godinaatin waliin murtaa’uu qaba. Kana jechuun ummanni magaalaa bulchiinsa ofii hin filatinii jechuu miti. Haa filatu. Garuu itti waamamni bulchiinsa magaalaa akkuma aanalee kamiituu buklchiinsa godinaatif ta’uu qaba. Murtiileen sadarkaa mana marii magaalaatitti dabran bulchiinsa godinaatin mirkanaa’uu qabu. Godinni tokko karooraafi tarsiimoo misoomaa yoo baasu, baajata yoo ramadu ummata magaalaafi baadiyyaatif waan yaaduu jarri lachuu akka waliin guddataniif karaa saaqa. 2) Magaalaaleen sadarkaa metropolis fi regionpolis kennameef waamamni isaanii suduudaan waajjira pirazidantiitif kan jedhu sirrii miti. Yeroo ammatti magaalonni akka Jimmaafi Adaamaa sadarkaan godinaa kennameefi akka jiru hubanna. Kunis sirrii miti. Loogikiin magaalaan tokko guddaa waan taateef godina jalaa baatee qaama ol’aanaaf haa waamamtu jedhu addunyaarra hin jiru. Fakkeenyaaf Magaalaan Los Angeles magaalaa sochii diinaggeefi ummataatin akkan guddooti. Diinaggeefi ummata godina California keessaa harki guddaan magaalaa san keessaa baha. Garuu magaalaan Los Angeles tun dogina California jalaa baatee qaama ol’aanaaf waamama hin qabdu. Kanaafu magaalonni Oromiyaa xiqqaafi guddaan ummata baadiyyaa naannawa sanii qabatanii akka guddataniifi imaammataafi tarsiimoon misoomaa isaanii kan aanaalee godinichaatin walitti caaseffamuu qaba. Walumaagalatti magaalota metropolis fi regiopolis dabalatee hundumtuu godina jalatti deebi’uu dantaa Oromoofi Oromiyaa mirkaneessuuf murteessaadha. 3) Pirojektiin “Federal Urban Land Development Corporation” jedhamu kan tibbana as baye aangoo lafa magaalaatirratti murteessuu qaama federaalaatif laata. Labsiin kunis shira kanaaf haala mijeessuuf dursee isinitti gadi ergame. Kanaafu labsii fooyyessitanii baaftan keessatti lafa magaalota Oromiyaa, akkuma lafa qonna baadiyyaatti, kan aangoo irratti qabu mootummaa Oromiyaa ta’uu jala murtanii kaawuu qabdan. Hubadhaa, akka heera mootummaa Itoophiyaatitti mootummaan federaalaa lafa taakkuu takka hin qabu. Lafti kan ummataafi mootummaa naannoo isaaniiti. Lafa hojii federaalitiif barbaadu fkn waajjira itti jaarrachuuf, kaampii waraanaatiif, paarkii biyyooleessatif kkf naannoolee kadhateet argachuu qaba. Kanaafuu lafa magaalota Oromiyaa bulchuufis ta’ee karoora itti baasuuf mootummaan federaalaa aangoo takkallee hin qabu. Walumaagalatti labsiifi imaammanni magaalota laallatu, kan waggoota kurnan kana bayaa jiru, kan akka seera liizii faa, shira guddaa akka of keessaa qabu isinuu nu caalaa beektan. Akeekni isaa hariiroo aangoo siyaasaa kan gara fuulduraa faallessanii kaayuuf haala aanjessuufi. Kunis; gama diinaggeetin Oromoo lafa isaa irraa fuudhatanii irakkattuu isa godhanii ofii duroomuuf; gama aadaatin aadaa saba kanaaa magaalaarraa ugguranii dubbatti hambisanii biyyuma isaa irratti amboomsuuf yoo ta’u, gama siyaasaatin ammoo addunyaa guututti gara fuuldhuraa waldorgommiin cimaan kan ta’u magaalaa keessatti waan ta’eef ammumaan bakka nu dhabsiisuufi. Kana beektanii, wal yaadachiiftanii labsii shiraan guutame kan ummanni morme kana akka dantaa saba Oromootifi biyya Oromiyaa tiksutti akka sirreessitan isin gaafanna. Kana diddanii akkuma amma duraa labsii shiraan ulfaaye yoo deebiftan ummanni bifa haarayaan finciluudhaaf qophii ta’uu isinuu ni beektan. Obboleessa Keessan Jawar Mohammed


Iyyata Dirmannaa Baqattoota Oromootiif

Duraan duursinee nagayaa fi fayyaa ummata Oromoo maraaf hawwina. Akkuma beekkamu baqattoonni Oromoo biyya Masrii jiraatan dhiibbaa UNHCR baqataa Oromoo irratti godhaa jirtuun akka malee miidhamaa jirra. UNHCR-Egypt himata baqattummaa (case) Oromoof xiyyeefannaa dhorkachuu isaarraa nuti baqattoonni Oromoo biyya Masrii Bitootessa 27, bara 2016 irraa eegalee dubartootaa fi daa’imman dabalatee, dhibamaa fi fayyaa odoo hin jenne guutummaatti balbala UNHCR dura erga qubannee amma torbaan tokko geenyee jirra. Hanga ammaatti aduu fi qorra osoo hinja’in gara-kutannaadhaan balbala san duratti gallee jirra tahu illee, iyyata keenyaaf kan gurra gahaa kennaa jiru hin argamne. Wanni daranuu nama gaddisiisu ammoo, yeroo ummanni Oromoo biyya keessatti mootummaa Itoophiyaatiin rakkoon ulfaataan irra gahaa jiru kanatti UNHCR damee Masrii dhimma baqattummaa Oromoof xiyyeefannaa waakkachuudhaan baqataa Oromoo hedduu kuffisaa jiraachuu isaa ti. Ji’oota shanan dabran kana wayta biyya keessatti tarkaanfiin hammeenyaa Oromoo irratti jabaatu, UNHCR Kaayiroo xiyyeeffannoo duraan nuu kennaa turteyyuu nurraa hir’isuun isii waan haalaan gaddisiisaa ti. Gaaffii mirga baqattummaa hanga ammaatti gaafachaa jirruuf deebii quufsaa nuuf hin laanne, inumaa baqataa keenya garmalee kuffisaa jirani. Nutis hanga gaaffiin keenya deebii haqaa hargatutti as irraa hin gallu jechuun hulaa waajjirichaa duratti qubannee aduuu guyyaa fi qorra halkaniitiin miidhamaa jirra. Akkuma beekkamu jireenyi baqataa ulfaataa dha. Baqattoota Oromoo biyya Masrii keessaa muraasni gargaarsa qabaatullee, irra caalaan baqataa lubbuu ofii jiraachisuuf jecha hojii olmaya guyyaa kafaltii xiqqashoodhaan kan jiraatuudha. Amma wayta dhiibbaan mirga baqattummaa isaa irratti hammaatu kana ammoo, hojii olmaya guyyaa kan ittiin of jiraachisu san dhaabee hulaa UNHCR duratti waan galee falmachaa jiruuf galii ittiin of jiraachisu hin qabu. Kanaanis rakkoo nyaataa hamaaf saaxilamee argama. Kanaafuu lammiif lammiitu hirkoo dha waan taheef hawaasni keenya biyyoota adda addaa jirtan gagaarsa bifa lamaa akka nuu gootan kabajaa Oromummaatiin isin gaafanna: 1. Gargaarsa dinaggee hatattamaa – Hawaasa keenya baqataa dirree irratti galee qoonqoodhaan miidhamaa jiruuf akka daftanii nuu dirmattan. 2. Xalayaa dhiibbaa gootu hatattamaa nuu barreessuu – Waldayoonni Oromoo biyyoota adda adddaa, jaarmayooleen Oromoo adda addaa kanneen akka OSA dabalatee, akkasumas, qaamonni maqaa Oromootiin jaaramtan kamuu xalayaa iyyannaa hatattamaa gara waajjira UNHCR-Egypt fi kan walii galaa Jenevaatti argamutti nuu barreessuudhaan akka dhiibbaa irratti nuu gootan kabajaan isin gaafanna. Kanneen gargaarsa dinagdeetiin nu dhaqqabuuf qophooftan biyyoota adda addaatti bakka bu’oota dhimma kana irratti nu gargaaran maqaa fi teessoo isaanii dhihootti isin beeysifna. Galanni keessan bilisummaa dha. Namni walqabu rakkoo hinqabu ; nus wal malee waa hin qabnu. Koree Qindeessituu Gargaarsaa, Kaayiroo, Masrii


#OromoProtests “Kolleejji Barnota Barsiisota Asalla keessaa ijolleen 500 caalan hanga kamisaatti mana hidhaa keessa jira.

Ijoolle Dubartoota buufata poolisi magaala Asalla kan ganda 03 argamutti hidhaman. Manni hidhaa kunis waam guutef isa cinaatti kan argamu NGO Alliance Ethiopia jedhamuti galma keessati hidhamani jiru.ijoolle kaan mana kireeffatan irra deemani gara mana hidhaatti guuran. Barsiisa kollejjicha kan akka Bars. Tufaa karamarati tumanii caccabsan. Barattooni baqatan akka deebianiif beeksisa baasan garuu namni tokichi achii hin deebine.”


Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa

waldaa mirga ummata Oromoof qabsaawuf dhaabbate. Dhaabbanni kun leellistoota Oromummaa kan akka Maammoo Mazammir, Hayila maariyaam Gammada fi Taaddasaa Birruu faatin dhaabbate. Waldaan kun maqaa kan kan argate gosoota Oromoo gurguddoo lama kan Maccaa fi Tuulama jedhamanirraayi. Waldaan Macaa fi Tuulamaa kan dhaabbate bara 1960n keessa yoo ta’u kaayyoon isaas eenyummaa Oromoo gabbisuu fi mirga Oromoof qabsaawuuf ture. #Seenaa Waldaa Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa magaalaa Finfinnee keessatti Gullalleetti bara 1963 hundeeffame. Koloneel Alamuu Qixxeessaa dura ta’aa waldaa kanaa ta’ee waggaa dheeraaf tajaajilaa ture. Jalqaba Waldaan Maccaa fi Tuulamaa jalqaba kaayyon inni dhaabbateef: Mana barnootaa ijaarudhaan Oromiyaa keessatti barnoota baballissuu Buufata fayyaa ijaarudhaan rakkoo fayyaa Oromiyaa keessa ture furuu Daandii geejjibaa baasudhaan ummata Oromoo walqunnamsiisuu Namoota qaama miidhamtootaa fi hojii hin qabne gargaaruu Boodarra garuu hacuuccaa ummata Oromoorra ga’urraan kan ka’e waldaan kun gara sochii siyaasaatti jijjiirrame. #Damee Adda Addaa Banuu Waajirri Finfinnee dhaabbatee erga hojii eegalee booda, damee Waldaa Maccaa fi Tuulamaa kutaa-biyyaa addaa keessatti akka banamu sochiin jalqabame. Akkaatadhuma kanaan damee Arsii banuuf, Usmaan Sheek, Galatee Xaddachoo fi Ahmad Bunaa filatamanii sochii jalqaban. Maanguddoon Oromoo Arsii Hajii Roobalee Turoo (Guutamaa Hawaas) waajira Finfinnee dhufanii walga’ii Fulbaana 1966 irratti hirmaatanii sochii naannoo Arsii jiru warra waajira muummetti beeksisan. Hoggantoonni waajira muummes Dheeratti dhufanii ummataan akka walbaran walii galan. Warri bulchaa kutaa-biyyaa Arsii, waa’ee walga’ii kanaa erga dhaga’anii booda akka hin geggeeffamne waan hin barbaadneef Haaji Roobalee Turoo fi namoota walga’ii kana qindeessan hidhan. Haa ta’u malee, hoggantoonnii muummee kan Finfinnee jiran haaluma beellamaatin Dheeraa deemuf kutatan. Haaluma kanaanis koreen hoggantootaa Dheeraa seenan. Ummanni Arsii hedduunis ba’anii jila Finfinneedhaa dhufe kana haala hoo’adhaan simatan. Walga’ichis haaluma karoorfameen adeemsifamee kaayyoon waldaa kanaa ummataaf ibsame. Bulchaa Arsii kan ture namni Saahiluu Difaayee jedhamu ummata walga’ii kanarraa ba’ee gara manaatti deebi’aa jiru kanaratti dhukaasa banuun namootarraan miidhaa geessisan. Lafa walga’iin irratti geggeeffamee fi naannoo san jiru hunda mootummaan waan dhaalee nama biraatif waan kenneefi ummanni irraa akka ka’u ajaja dabarsan. Ummanni lafarraa buqqa’e aanaatti, konyaatti, bulchiinsa kutaa biyyaatti iyyatanillee murtiin lafarraa ka’aa jedhu ittuma fufe. Dhumarratti Baqqalaa Nadhii gara mana murtii Hayila Silaasetti akka ol iyyatan gorsan. Hayila Silaasellee murtii gara gadiitti sinirratti murtaa’e cimseera jedhe. Ummanni lafti jalaa dhaalames ol ka’anii ‘u u u u u, yaa waaqa sitti iyyanna’ jedhanii iyyan. Hayila Silaasenis yaadasaa jijjiiree laftisaanii akka irraa hin fudhatamne murteesse. Damee Wallaggaa dhaabuu keessatti Aadde Atsadee Habtamaariyaam, Qana’aa Gumaa, Tasammaa Nagarii, Bayyanaa Abdii, Abdiisaa Moosisaa, Ol’aanaa Baatii fi Taasisoo Eebbaa fi namoonni biroo qooda guddaa qabu ture. Damee Harargee akka dhaabbatu Abdulaziiz Muhammadii fi Abdulrahmaan Laazimaa sochii guddaa godhan. Waajira Sidaamoo dhaabuu keessatti Tasfaayee Dagaagaan kan hoogganamu yoo ta’u namoonni Oromoo hin taane kan akka W/Amaanu’eel Dubbalaa faa akka itti hirmaatan himama. Waajirri Jimmaa ammoo Abbaa Biyyaa Abbaa Joobirii fi Dr Moggaa Firrisaatin hoogganame. Waajirri Iluu Abbaa Booraa Balaachoo Dhaabaa fi Dr Jamaal Abdulqaadiriin akka geeggeeffame himama. Waajirri Yererii fi Karraayyuu ammoo Adaamaatti hunda’ee Baqqalaa Waldee, Daadhii Fayyisaa fi Gammachuu Taffasaa faatin geggeeffame. Waajirri Baalee Sheek Huseen Muhammad (Huseen Suraa) fi Haaji Aadam Saaddootin hoogganame. #Hidhamuusaanii Sochii waldaa kanaa kan sodaate mootummaan gabroomfata Hayilasillaasee, waldaa akka hin sochoone bara 1966 dhorke. Hoggantootaa fi miseensota waldaa kanaa kan Finfinnees ta’e kan kutaa-biyyaarra jiran qabee mana hidhaatti naqe, mana murtiittis himannaa irratti bane. Galmeen himannaa hoggantootarratti baname bakka sadi’itti qoodama. Gareen tokkoffaan: Jeneraal Taaddasaa Birruu, Ajajaa dhibbaa Maammoo Mazammir, Seefuu Tasammaa, Daadhii Fayyisaa, Lammeessaa Boruu, Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuu, Hayilamaariyaam Gammadaa, Koloneel Alamuu Qixxeessaa, Birgaader Jeneraal Daawit Abdii fa of keessatti qabata. Garee lammaffaan ragaa sobaa ta’anii garee tokkoffaa keessa namoota jiranirratti ragaa akka ba’an mootummaan yaalee ture. Garuu isaan kana fudhachuu didnaan isanirrattis himanni baname. Gareen kun Taaffasaa Gammachuu, Tasfaayee Dagaagaa, Baqqalaa Mokonnin, loltuu Hayilamaariyaam Dimaanaa, fiixumaa Hiikaa faa of keessatti qabata. Garee sadaffaan jalqaba mana murtii Baaletiin himataman. Boodarra garuu gara mana hidhaa Finfinneetti ol dabarfamana. Gareen kun Fitawuraarii Ahimad Imaamaa, Haaji Aadama Saaddoo Sheekaa, Giraazmaach Umar Huseen, Qanyazmaach Abuubakar Dargaa, Aliyyii Ahimad, Qaasim Huseen, fi Hasan Jimmaa faadha. Manni murtii mootummaa fiwudaalaa ilaalcha diinummaatin, Jeneraal Taaddasaa Birruu fi Ajajaa Dhibbaa Maammoo Mazammir adabbii du’aa yoo itti murteessu, koloneel Alamuu Qixxeessaa, Baqqalaa Makonnin, Seefuu Tasammaa, fi Daadhii Fayyisaarratti hidhaa cimaa waggaa kudhanii murteesse. Qanyaazmaach Mokonnin Wasanuurratti hidhaa waggaa torbaa, Lammeessaa Boruu hidhaa cimaa waggaa shanii, fi Daawit Abdiirratti hidhaa waggaa sadi’ii murteesse. Kana malee, qabeenyi himatamtootaa kan Finfinnee fi kutaa-biyyaa jiru hundi akka mootummaan dhaalllamu murteesse. Hayilamaariyaam Gammadaa reebichaa fi dararaa isarra ga’erraan kan ka’e mana murtii dhufuu kan hin dandeenye ta’ullee sireedhan baattame akka dhufu ajajame. Kan dhaga’uun Raas Immiruun waan gaddeef Hayilasillaasetti dubbate. Sana booda gara mana yaalaa akka deemu eeyyamameef. Mana yaalaa deemee yaallamaa odoo jiruu baayyee waan miidhameef torban tokko booda Adoolessa 1, 1970 lubbuunsaa dabarte. #Sochii Amma Irra Jiru Waldaan WMT erga mootummaan ADWUI akka hin sochoone dhorkee booda biyya keessatti socho’aa hin jiru. Haa ta’u malee, yeroo ammaa deebi’e biyya Ameerikaatti of ijaarudhaan sochii gara agaraa gochaa jira. #Gumaacha Qabsoo farra diddaa gabrummaa Oromoo keessatti WMT ga’ee guddaa ba’e. Namoonni boodarra ABO hundeessan baayyen isaanii miseensota WMT kan turan yoo ta’u hundeeffama ABOf haala mijeesse. Kana malees, Oromoo dadammaqsee aadaa fi afaan isaatin akka boonu gochuuf shoora olaanaa ba’e.


Dhukkubni KINTAAROOTII (hemorrhoids) maalii ?mallattoon isaahoo ? furmaata akkamiitu kennamuufii danda’aa?

Dhukkubni kintaarootii kan dhufu hoggaa hiddootni dhiigaa naannoo qaama bobbaatti argaman hamma barbaadamuu ol baballachuun (dilated )dhiiga of keessatti kuufatanidha. Dhukkubni kun yoo xiqqaate nama harka dhibba keessaa harka 4 (4% of all population) kan qabatudha. Mallattoowwan isaa keessaa kan baay’inaan mullatan: Dhiiguu( kun yeroo bobbaa bobba’an kan dhiigu yoo ta’u yeroo baay’ee dhukkubbii hinqabu), hooqsisuu ( itching) fi dhukkubbii (pain) dha. Furmaanni dhukkuba kintarootii akkuma sadarkaa (sadarkaa afur waan qabuuf) dhukkubichaatti qoricha irraa kaasee haga baqaqsanii sirreessuutti kennamuu danda’a. Yoo hin yaalamiin ture rakkoolee lammataa isarratti hundaa’anii dhufan kan akka hir’ina dhiigaa ( sababa baay’ee dhiiguutiin) waan namatti fiduuf yaalamuu qabna. Source: Dr. Gurmeessaa