Qabsoo bilisummaa afaan Oromoo

*Malkamuu Jaatee, Waligayii marii afaan fi aadaa Oromoo irratti barruu dhiyaate, Jarmanii, Frankfurt, Waxabajjii 11 bara 2016 “The future depends on what you do today (Mahatma Gandhi).” Bori hin beekne, qodaan bukoo ishee lama. Biyya lafaa kana kessatti afaan gosoota gara 7097 kessaa 32.4% Asiyaa fi 30.1% Afrikaa kessatti dubbatamu 4. Gosoota afaan yeroo ammaa biyya lafaa irratti dubbataman keessaa 50% dhuma jarraa 21ffaa kana dura biyya lafaa irraa badu jedhamee tilmaamameera. Afaanooti yoo qubee ittiin qaraman (barreefaman) hin qabaatneef afaan qubee ittin barreefamu qabuun dhaalamaa adeemuun adeemsa kessa gutummaatti dhabamu. “…speakers and writers of the 83 languages with “global” influence now account for 80 percent of the world population that most of the thousands of other languages now face extinction at a rate exceeds the extiniction of birds, fish, mammals, or plant species…6”. Afaan dhabamsiisuu kessatti guddinni dinagidee qooda sadarkaa olii qabaataa turee fi jira. “Fakkenyaaf tulluu Andeesii fi labuu laga Amaazoon keessatti afaan adda addaa 113 dubbatamaa turan afaan Spaanish fi Portugisiin dhaalamuun adeemsa kessa dhabamaa jiru fi kaaba Amerikaa keessatti afaan dubbatamaa turan 54 dhabamaa jiru waan afaan Ingiliziin dhaalamaa adeemaniif6. Namni dhumaa afaan Eyak jedhamu nannoo Alaskaa itti dubbataa ture bara 2008 du´e: akkasumasi namni dhumaa afaan Ubykh jedhamu biyya Turkii keessatti dubbataa ture bara 1992 du´e3. Biyya Itiyophiyaa keessatti kan dubbatamaa ture afaa Argobbaa bara dheraa dura bade. Afaan barruu fi galmee hin qabne tokko yeroo gutummatti dabamuu: aadaa, ogummaa, fi seenaa uummati afaanicha dubbatu qabaataa turesi walumaan fudhatee bada12. Afaan gosoota 340 godina gaanfa Afrikaa kessatti dubbataman keessaa gosooti 134 Sudaan fi gosooti 89 Itiyophiyaa keessatti dubbatamu4. Afrikaa keessatti uummata kitiila 50n dubbatamuun, afaan Oromoo, sadarkaa 3ffaa irratti argama afaan Arabaa (kitila 150) fi Siwahilii (kitila 100) itti aanuun1. Garuu dhiibbaa siyaasaa motummaa Habashaa irraa maddeen afaan Oromoo lafa irraa duguggiif afaan saaxilamee dha. Motummaan kun qabeenyaa uummata Oromoo gutummaatti dhaaluuf sanyii Oromoo kallattii fi alkallattiin lafa irraa duguuguu sagantefateera. Sanyii dhala-namaa gadi xiqeessuu yookin gutummaatti dhabamsisuun, qabenyaa uumamaa dhunfachuu yookin saamuun, tarsimoo siyaasa mootummoota gabiroomfatoo maraa ti. Kanaafuu bara duula waraana gabiromfannaa (1870 – 1900) motummaa Habashaatiin waraani geggefame, lakkofsa uummata Oromoo kitila 10 irraa gara kitila 5 itti gadi xiqqesse7. Mootummaan Habashaa tarsiimoo duguuggaa sanyii dhala- namaa kana galmaan gahachuuf tooftaalee fayyaddamaa ture keessaa: qindoomina waraanaa, babal‘achuu balaa hongee, facayiinsa dhukkuba daddarbaa, fi mijoomina gurgurtaa dhala-namaa warra gurguddoota turan. Sanyii uummata Oromoo kallattiin lafa irraa gutummaatti haxaa’uun fixaan ba`uf hin mijanne. Garuu tooftaa gara-garaa fayyadamuun sanyii Oromoo lafa irraa haxaawuun waajjiraalee motummaa diinaan karoorfamee gara hojii itti hiikamuu jalqabe. Tarsimoo alkallattii fayyadamuun yakka sanyii-duguuggaa raawwatuuf motummaan Habashaa sagantaa baafate. Sanyii duguggaa seera qabeessa taasifatee, seera ofumaa baafate fayyadamuun, mallattolee (enyummaa) uummata Oromoo beeksisan irratti motummichi duula wali irraa hin citine geggesse. Heeraa fi seera mootummaa fayyadamuun ragaalee saba Oromoo beeksisan (Afaan, Aadaa, fi Seenaa) gutummaatti haquun kan Habashaan bakka busuudhaan adeemsa keessa faana oromummaa guutummaatti dhabamsiisuuf sochowame. Jireenyi saba Oromoo fi biyya Oromoo gutuummaatti haalame. Yakki sanyii duguuggaa jaarraa 12ffaa irraa eegalee uummata Agawoo irratti raawatamaa ture, jalqaba jarraa 20ffaa irraa kaasee uummata Oromoo fi uummatoota kibba Itiyophiyaa irratti raawatamuu eegale. Uummati Oromoo hammeenya diinaaf tole jedhee yoomuu jilbeenfatee hin beeku. Baruuma gabirome irraa eegalun uummati gooti kun qabsoo bilisummaa rogaalee adda addaa 5 walitti hidhata qaban eegale. Isaanis: 1) Qabsoo aadaa Oromoo tiksuu fi kunuunsuu, (2) Qabsoo afaan Oromoo qaroomsuu fi guddisuu, (3) Qabsoo seenaa Oromoo fi oromummaa ifatti baasuu, (4) Qabsoo hawaasummaa fi dinagidee Oromoo dagaagsuu, fi (5) Qabsoo siyaasaa saba Oromoo aangoomsuu ti7. Qabsoon bilisummaa Oromoo rogaalee shananuu keessaan hoogganamaa jiran martuu wal-tumsuun amna qabsoo bilisummaa Oromoo injjifatnoo gutuun xummuru yoo Waaqayyoo jedheef. Barruun kun qabsoo bilisummaa afaan Oromoo qofaa irratti xiyyaafata. Bara biyyi Oromoo sirna gabirummaa kessatti kufe irraa jalqabee acuccaa afaan Oromo irratti motummaa Habashaan raawatamaa turee fi qabsoo gotoliin afaan Oromoo geggessaa turan ergii gabaabinaan dhiyaateen booda jarraa 21ffaa kana kessasi acuccaan bifa addaan afaan Oromoo irratti raawatamaa jiraachuu cunfamee barruu kana keessatti dhiyaata. Afaan Oromoo tiksuu fi guddisu keessatti qoodi dhaloota haaraa garamitti akka deemaa jirusi dhuma barruu kanaa irratti hanga tokko xuxuquun yaada waliigalaan barruun xummurama. Kayyoon barruu kanaa afaan Oromoo ammayyuu haala ifaa fi dhokataa ta`een sirna acuccaa jala waan jiruuf xiyyaafannaan addaa akka itti kennamuu qabu beeksisuuf. Mata duree kana barresuu iraatti kan na gargaare Waaqayyoo hedduu galateefachaa, ilmaan Oromoo haala qindaaween marii afaan fi aadaa Oromoo sadrkaa jalqabaa biyya Jarmanii keesatti qindeessanis galateefadha. Barruun qabsoo bilisummaa afaan Oromoo kun yaadannoo gazexesaa afaan Oromoo isa jalqabaa, Ayyubi Abubakar, haa ta`u. Diinni (motummaan Habashaa) kallatiin sanyii uummata Oromoo lafa irraa duguuguuf milkaawu yeroo hanqateetti tarsiimoo afaan, aadaa, fi seenaa Oromoo ittiin dhabamsisu baafatee sochowe. Angoo waranaa fi tumsa motummoota alagaa fayyadamuun biyya Oromoo jaarraa tokkoo fi cina (waggoota 150) oliif motummaan weraree jiru kun acuccaa afaan Oromoo irratti gessisuu bifa adda addaan fufee raawataa turee fi raawatasi jira. Acuccaan bara 1889 – 1991 afaan Oromoo irratti raawataman warri gurguddoon armaan gaditti tarrifamu: (1ffaa) Moraa mana barnotaa kessatti afaan Oromoo dubbachun dhorkamuu; (2ffaa) Afaan Oromoo barresuu fi dubbisuun dhorkamuu; (3ffaa) Afaan Oromootiin Waaqayyo waaqessuun dhorkamuu; (4ffaa) Qora-qalbii adda addaa fayyadamuun ilmaan Oromoo afaan Oromoo haasawutti leeyyaasisuu; fi (5ffaa) Odeefannoo afaan Oromoon karaa raadiyoo tamsaasuun dhorkamuu. Fakkenyaaf gaazexesitoota yeroo jalqabaaf sagantaa radiyoo afaan Oromoo magalaa Moqaadishoo, biyya Somalee, kessatti bara 1960ta hundessan irratti motummaan Habashaa waraana qindeeseen basaastuu fayyadamee gazexesaa Oromoo, Ayyubi Abubakar, ajjeesise9. Karaa roga qabsoo bilisummaa afaan Oromoo hojiin eegalamee milkoomina hojii qabsoo bilisummaa Oromoof qooda guddaa gumaacheera. Qabsoo blisummaa afaan Oromoo bu`ureessuuf hojiilee Hiikaa Awaaji (Onesmoos Nasiib), Asteer Gannoo, Liidiyaa Damboo, Sheek Bakirii Saphaloo, fi Dr. Hayilee Fidaa raawatan seenaa qabsoo bilisummaa afaan Oromoo kessatti iddoo guddaa qabu. Afaan Oromoo badiisa irraa hambisuuf hojiin hoogganummaa Hiikaa Awaaji (Onesmoos Nasiib) dhaan raawatame seenaa qabsoo bilisummaa afaan Oromoo keessatti sadarkaa olii qabatee jiraata. Hiikaa fi Asteer fi Liidiyaa hojiile barruulee afaan Oromoo bara 1881 irraa jalqabanii raawataa turan keessaan, waggoota 18 booda macaafi qulqulluu guutummaan gara afaan Oromootti hiikamuudhaan, Waxabajjii 10 bara1899 maxxanfame. Hojiin kun qabsoo bilisummaa afaan Oromoo keessatti milkoomina sadarkaa olii argamsiise. Guyyaa macaafi kun maxxanfamee bahu, barsiisaan wangeelaa (macaafa-qulqullu), Hiikaa Awaaji, kennaa kanatti heedduu gammaduudhaan akkas jedhe: “Waaqayyo amma badhaadhummaa namni kamuu dhowwachuu (harkaa saamuu) hin dandeenye saba Oromoof kenneera, kanaafuu guutummaan macaafa qulqulluu kumi lamaa (2000) fi kakuu haaraa kumi shan (5000) dafee iddoo qophaa`eef (biyya-Oromoo) haa ga´u, sabni Oromoo hawwiidhaan isa eeggachaa jira 11”. Akkasumas barrulee aadaa Oromoo bifa wedduu, geerarsa, walaloo, mamaaksa, fi kkf barreessuu irratti qoodi Aster Gannoo, Abbaa Gammachiis (Onesmoos Nasiib), fi Lidiyaa Damboo gumaachan waan laayyootti ilaalamu miti. Fakkenyaaf akkataa barsiisa afaan Oromoo fi wedduulee fi mamaaksa Oromoo isaan qubee saabaan barreessan fi bifa kitaabaan maxxansiisan waggota 120 booda gara qubee afaan Oromootti J. Abbaa Caalaa Lataan jijjiiramee bifa haaraan maxxanfamee yeroo ammaa mana Waldaa warra Wangeelaa Eriteriyaa keessatti argama. Onesmoos (Hiika) kitaabota hedduu afaan Oromootti erga hikee boddee Asmaraa irraa ka`ee karaa Jabuutii keessaan Finfinnee seenudhaan gara Najjootti bara 1912 galee mana barumsaa Najjoo hundessee, barsiisota isa wajjin turan wajjin, ijoollota Oromoo afaan Oromootiin barsiisuu jalqabee ture; garuu luboonni waldaa kiristaanaa Ortodoksii guutummaa kutaa Wallaggaa keessa yeroosi turan, afaan Oromoon barssisuu isaa waan jibbaniif, isa irratti duulan2. Kana irraan kan ka´ee waggaa tokkoo fi walakkaa erga afaan Oromoon barssiifameen booda akka Najjootti hin barsifamne dhowwamudhaan manni barumsichaa cufamee, Onesmoos fi hiriyootni hojii isaa (barssiisoni) Naqqamteetti godaanan. Naqamtettiis akka hin barsifine dhorkamuun, akka mana isaanii keessatti hidhamanii taa`an mootummaan Habashaa fi hoogganoti waldaa kiristaanaa Ortodoksii waliigaluun murteessan2. Kana booda bara 1927 ergamtooti wangeelaa warra Siwudinii, lubi Maartiin Noordifeelt fi haadha manaa isaa fi narsii Heelmann Oolson, magaalaa Najjootti galanii akkuma Najjoo seenaniin mana barumssaa isa Onesmoos jalqabee ture bananii barsiisuu itti fufan2. Meeshaa siyaasa mootummaa Habashaa kan ta`ee waldaan Ortodoksii fi ergamtooti mootumichaa kallatii fi bifa hin mull’atineen afaan, aadaa, fi seenaa Oromoo dhabamsiisuuf duula wali irraa hin citne geggeessaa turan; garuu qabsoo hadhooftuu barsiisaan wangeelaa, Hiika, hoogganeen afaan Oromoo afaan barreeffamaa fi meeshaa barnoota amantii kiristaanaa biyya Oromoo keessatti babalisuu ta`uu irratti milkaawuudhaan guddinaa fi tikfamuu afaan Oromoof qooda sadarkaa olii gumaacheera, gumaachaasi jira waan mormiin dhoksaan fufeef7. Afaan Oromoo tiksuuf qabsoon hoogganummaa sheek Bakrii Saphaloon geggefame seenaa qabsoo bilisummaa afaan Oromoo keessatti sadarkaa olii qabateera. Bara 1950 keessa walaloolee fi barnooti aadaa Oromoo sheek Bakrii Saphaloo barressee dhiyessaa ture uummata Oromoo baha Oromiyaa dammaqsuun qabsoo bilisummaa afaan Oromoof hiriirsuudhaan bara 1960 Waldaa Afran Qalloo (WAQ) hundeesuuf milkaaweera5. WAQ hundee sochii qabsoo bilisummaa afaan Oromoo ti. Hoogganummaa sheek Bakrii jalatti qabsoo bilisummaa afaan Oromoo geggefamee kessaa hawisoo bebbeekamoon akka Biftuu Ganamaa, Urjii Bakkalchaa, fi kkf hedduun dhalataniiru. Walliftooti sochiilee bilisummaa afaan Oromoo keessatti bara sani hirmaatan warra akka Ayyuub Abubakar, Mohammed Rashaad, Shantam Shubbisaa, fi kkf turan. Sochiin buu`raa (hundee jalqabaa) kun walistoota bebbeekamoo kanneen akka Alii Birraa, Alii Shabboo, Haloo Daawee, Almaaz Tafarraa, Zariwuun Wadaajoo, Ilfinash Qannoo, Abitawu Kabbadaa, Elemoo Alii, Nohoo Gobanaa, Qamar Yusuuf, Umar Suleyman, fi kkf hedduu daandii qabsoo afaan fi aadaa Oromoo qaromsuu irra hiriirse7. Sheek Bakrii barruudhaan falmuun tarsiimoo mootummaan Habashaa afaan Oromoo dhabamsiisuuf saganteeffatee ture sani saaxile. Akkuma ilmaan Amaharaa afaan isaanin barnoota barachuuf mirga qaban, akka ilmaan Oromoos afaan ofiin barnoota barachuuf mirga qabaatanif qabsaa’e: akkasumasi akkuma sagantaan raadiyoo afaan Amaharaan dhiyaatu, akka sagantaan raadiyoo afaan Oromoonis dhiyaatu falme5. Afaan Oromoo dagaagsuuf sochii eegalame kana sodaachuudhaan mootummaan Habashaa tarkaanfiilee WAQ diiguu fi miseensota WAQ biyyaa ariyhuu fudhate. Qubee fi giraameera (sirna bareefamu fi dubbifamuu) afaan Oromoo hundeessu keessatti qabsoo bara 1968 – 1974 Dr. Haayilee Fidaa hooggane seenaa qabsoo afaan Oromoo qaroomsuu keessatti sadarkaa olii qabatee jiraata. Dr. Haayilee Fidaa (hayyuu afaan Oromoo fi abbaan qubee afaan Oromoo), akka afaan Oromoo dubbachuu, barreessuu, fi dubbisuudhaaf uummati Oromoo mirga seera uumamaa irratti hundaawe qabu beeksise10. Bara 1968 – 1973 qormaata afaan biyya Itophiyaa irratti geggessuun Dr. Haayile barruu: “Languages in Ethiopia: Latin or Geez for writing Afaan Oromo” jedhamu qoheessun qubee afaan Oromoo waligayii idilee tokkummaa barattota Itiyophiyaa kan biyya Awuropaa irratti dhiyeesuun jornaala Tatek (theoretical Journal of Ethiopian Studies in Europe) jedhamu kessatti maxansiise: akkasumasi Dr. Haayile bara 1973 qubee laatiin fayyadamee qubee 35 tolcheen sirna barrefamuu fi dubbifamuu afaan Oromoo mata duree “Hirmaata Dubbi Afaan Oromo” jalatti maxxansee beeksise10. Afaan Oromoo sadarkaa bara ammaa kana irra jiruun kan ga`ee, qabsoo bilisummaa Oromoo bara 1973 irraa eegalee jaarmiyaan adda bilisummaa Oromoo (ABO) hogganee dha. ABO yeroo hundaa galata qaba: sababaa qubee afaan Oromoo Dr. Haayilee Fidaa tolche ofitti fudhachuun, bara 1974 – 1991, diree bilisoome keessatti ittin hojjechuun bara 1991 irraa eegale gutummaa biyya Oromoo kessatti hojii irra akka oluu taasiseef. Lubbuun gootolii kumaatama hedduu itti wareegamuudhaan afaan Oromoo sadarkaa barrefamuu fi dubbifamu itti oli guddachuu dandayeera. Injjifannoon lafee qabsaawota bilisummaa irratti hundaawe kun yoo sirnaan tikfamuu baateef bara ammaa kanasi toftaa dhokfaman fayyadamuudhaan adeemsa acuccaa yeroo dheraa kessa sadarkaa afaan Oromoo gadi xiqeesuuf dinni sagantaa baafatee sochowaa jira. Bara 1991 irraa eegalee mu`llinaa fi toftaa dhokfameen afaan Oromoo irratti acuccaa geggefamaa jiranu kessaa warri gurguddoo armaan gaditti tarreefamaniru: (1ffaa) Ilmaan Oromoo magaalaa Finfinnee kessa jiraatan mirga afaan Oromoon barachuu dhorkatamuu (2ffaa) Afaan Oromoo akka afaan hojii motummaa Itiyophiyaa ta`uf yaada dhiyaate fudhachuu diduu (3ffaa) Lafa baroota dheeraa uummati Oromoo dhalootaan irra jiraataa jiru kan nannoo magaalaa fi baadiyaa hatuun (saamuun) daldaaltoota itti gurgurachuun uummata milyoona hedduu hundeen buqisuun jireenya dinagidee fi hawaasummaa uummatichaa jeequudhaan bittinaawu fi godaantummaaf saaxiluu dha. Qabiyeen lafaa fi mallattolee (afaan, aadaa, fi seenaa) uummati lafa sani irra jiraatuu uumamaan walitti waan hidhamaniif, uummati lafa irraa buqaafamuu wajjin mallattolee (afaan, aadaa, fi seenaa) uummatichi ittiin baroota dheeraaf beekamaa ture buqqiifamuun badiisa deebii hin qabneef saaxilamu. Jalqaba jaarraa 20ffaa irraa eegalee afaan fi aadaa Oromoo hundeedha buqqisuun magaloota Habashaa biyya Oromoo keessatti hundessuu fi baba`llisuun fufinsaan geggefamaa jira. Bara 1889 hanga bara 1991 quphsuma waraana Habashaa irratti magaaloota habashooman hundeessuu, guddisuu, fi baba`llisuu keessaan afaan fi aadaa Oromoo gutummaatti dhabamsisuun tarsimoo motoota Itiyophiyaa baroota darbanii ture. Bara 1991 booda saamiicha qabenya uumamaa, kessumaa qabiyee lafaa, sdarkaa oliitti geggesuudhan guddina dinagidee fi siyaasaa kan oli`aantummaa gartuu Habashaa tiksu argamsiisuu keessaan afaan fi aadaa Oromoo toftaan adeemsa keessa gadi xiqeessuun gara hojiitti hikamuu erga jalqabee waggoota 20 lakkofsiseera8. Fakkenyaaf guddina dinagidee sababaa godhachuun biyya Oromoo keessatti magaaloota Habashaa baba`llisuu keessaan afaan fi aadaa Oromoo dhabamsisuudhaan afaan fi aadaa Habashaa dagaagsuun ba`llinaan geggefamaa jira. Akkasumasi uummata kitila hedduu lafa baadiyyaa irraa suuta sutaan buqqisuudhaan quphsuma warshaalee qonnaa baba´llisuu keessaan baroota dhufan magaaloota Habashaa haarawaa hundeessuu fi baba`llisuun tarsimaawee qindoomina addaan, motummaa Habashaa gartuu Tigiraayiin dhuunfatameen, hogganamaa jira. Itiyophiyaa keessatti mirigooti afaan, aadaa, fi seenaa (ibsaan sabummaa) uummatoota cunqurfamoo yeroof waan kabajaman fakkeefamnis baalaa dhokatoof saaxilamaniru. Afaan Oromoo fi afaan hedduun kibba Itiyophiyaa keessatti dubbatamaa jiran gara dhuma jarraa 21ffaa keessa balaa gadi-xiqaachuu kaasee hanga gutummaatti dhabamuuf saaxilamaniru. Sabummaan uummata kamiiyyuu afaan, aadaa, fi seenaa irratti hundaawee jiraata. Utubaaleen sabummaa kun sadanuu walitti hidhamaniru. Yoo afaan hin jiraaneef aadaa fi seenaa qofaatiin sabummaa ijaaruun hin dandayaamu. Argamuu (dhalachuu) afaanii boodaan aadaa fi seenaan biqilanii guddaachaa fi babalachaa adeemu. Hundeen oromummaa afaan, aadaa, fi seenaa Oromoo ta`uun beekamaa dha. Uummati yeroo lafa baroota dheeraa irra jiratee irraa buqifamuu: afaan, aadaa, fi seenaa uummatichi baroota dheeraa laficha irratti barreesse waliin buqqifamu8. Kanaaf fakenyoota hedduu keessaa magaalaa Finfinnee sadarkaa tokkoffaa irratti argama. Biyya Oromoo keessatti magaalota gurgguddoo hundeefaman keessaa hedduun oromummaa hundeetti buqqisudhaan habashummaa biyya Oromoo keessatti hundeessaa, guddisaa, fi baba´llisaa adeeman. Lammiin Oromoo kamuu afaan Oromoo (hundee Oromummaa) tiksuu fi guddisuu irratti xiyyeefachuun hedduu barbaachisaa dha, sababaa bara ammaasi afaan Oromoo irratti shirraa hamtuun motummaa Habashaan xaxamaa jiruuf. Kanaafuu sadarkaa afaan Oromoo oli kaasuuf bara 1991 irraa eegalee sochiileen qabsoo bilisummaa afaan Oromoo dhaloota qubee afaan Oromoo barreesuu fi dubbisuun geggefamaa jiru uummata Oromoo boonsee fi diina ammoo naasiseera. Sagantaan afaan Oromoo tiksuu fi guddisuu bara ammaa dhaloota haaraween qopheefamu eegale jajjabeefamuun yoo ba`llinaan gara hojiitti hikamuuf milkaawee: balaa afaan Oromoo irratti motummaa Habashaan saganteefame ni fashaleessa. Biyya Oromoo fi biyya alagaa keessatti ilamaan Oromoo dhalatan salphaatti afaan Oromoo akka barataniif meeshaalee barnootaa haayyonni Oromoo, fakkenyaaf profosor Beekan Gulummaa, obbo Gammadaa Nuuree, luba Tazgaraa Hirphoo, addee Toltuu Tufaa, fi obbo Zalaalem Abarraa bara ammaa qopheesuu eegalan fufiinsa qabsoo bilisummaa afaan Oromoo ti. Akkasumasi meeshaalee sabqunamtii adda addaa fayyadamuun tamsaasi odeefannoo afaan Oromoo guddachaa adeemuu irraa jaarmiyaa ”Oromia Meidia Net” dhalachuun guddinaa fi tikfamuu afaan Oromoof daandiin saaqamuu agarsiisa. Uummati Oromoo bakka kamuu jiraatuu sagantaalee afaan Oromoo kunuunsan keessatti hirmaachuu eegaluun isaanii lammii Oromoo hedduu kan gammachiisee fi diina ammo kan qaanessee dha. Sagantaalee qabsoo afaan Oromoo gutummaan ofitti fudhatuun qindoomina gadi-fagaatee fi ba`llateen gara hojiitti hiikuuf lammiin Oromoo ofi qopheessun bara kamuu caalaa bara kana barbaachiseera. Sabooti aangoo waraanaa, siyaasaa, fi dinagidee ofi harkaa hin qabne, afaan isaanii acucamuu irraa eegalee hanga gutummatti dhabmuuf saaxilamuun biyya lafaa kana irratti waan haaraa miti. Bara duri-durii irraa eegalee motummaan aangoo waraanaan saba tokko gabiromfate afaan, aadaa, fi seenaa saba gabiromfamee sani lafa irraa duguguun kan mootummicha aangoomeen bakka busuun fufinsaan tofitaalee adda addaa fayyadamuun biyya lafaa kana irratti raawatamaa turee fi jira. Motummoota Baabiloon fi Faareesi irraa jalqabee hanga motummoota Romaa bara durii fi ammaa dabalatee uummatoota gabiroomfaman irratti acuccaa gosootii mara geggeesuudhaan mallattoole sabummaa uummatichaa gadi-xiqqessu yookin haquudhaan qabeenya uummata gabiromee saamuun waanuma baratamee dha. Kanaafuu warri aangawee iyyata uummata acuucamee gurra bitaan dhaggeefachaa gurra mirgaan guboo kosii keessatti facaasu. Yoo dhimmicha irraa dantaa argamuu malu tilmaaman ammoo gagalagalchanii ilaaluu eegalu: akkasumasi dantaan kan jalaa xuqamu fakkaannaan, sababii tolfachuun waraana labsuun, jireenya uummataa nagaa diiguu aangoon isaan dhorku hin jiru yoo Waaqayyoo ta`ee malee. Fakkenyaaf motummaa Itiyophiyaa warra Tigrayiin durfamu yoo xiqaateef namoota sivilii kuuma shantamii ja´haa (56,000) ajjeeseera meeshaa waraanaa itti dhukaasuun bara 1992 irraa eegalee hanga 2016 8. Garuu jaarmiyaan mirgoota dhala-namaa kan dhaabbata motummoota gamtaawan jalattii hojjetu maaliif yaakkoota motummaa Itiyophiyaan dalagame kana gara mana murtii adunyaatti hin dabarsine? Uummati jabaan yeroo fi bakka hundaattii qabsoo golee maraa geggesuudhaan diiggaa diinni irratti labse ofi irraa qolachuudhaan mallattolee sabummaa (afaan, aadaa fi seenaa) ofii guddifachu fi tikfachuu ni dandawa. Kanaaf fakkenya jiraataa ta`ee kan biyya lafaa kessatti argame saba Israa`el. Motummoota angawoo bara duriin (Babiloon fi Romaa) duula qindeessaniin biyyi Israa`el diigamuun goosoti Israa`el kudha lamaanuu biyya lafaa irra facawanis sabummaa Israa`el gutummaatti lafa irraa dhabamsisuun hin dandayamne: waan sabi kun biyya itti godaane maratti aafaan, aadaa, fi seenaa ofii hin hiraanfatneef. Biyya baroota dheeraaf duraa fudhatamee ture, Israa`el falmatee ofi harkatti deebifachuuf, mallattolee sabummaa ummatichi qabatee jiraachuun ragaa sadarkaa olii ta`ee gargaareera. Kaanaafuu uummati kamuu yeroo fi bakka hundaatti cichoominaan qabsoo golee maraa yoo geggesseef aangoo badiisaa ofi-tultootaan irratti labsame ofi irraa qolachuu ni dandaya. Jarraa tokko (waggoota 100) oliif uummati Oromo erga qabsoo bilisummaa geggessen booda afaan Oromoo badiisa irraa baraarun golaa baasuun haala saayinsaween (qaromeen) meeshaa barnotaa, hojii, fi qorannoo taasiseera. Adeemsa qabsoo bilisummaa afaan Oromoo keessatti milkoominni hangi argamee jiru kun hundee siyaasaa motummaa Habashaa jeequu danda’eera. Dhalooti bara ammaa fi gara fuula-duraa bu’uura lafee qabsaawota bilisummaa Oromoo irratti hundaawe kana irra dhaabbachuun qabsoo bilisummaa afaan Oromoo galma xummuraan gahuuf hirmannaa isaanii guddisuun baayyisee barbaachisaa dha. Keessumaa uummati Oromoo biyyoota adda addaa keessa facawee jiraatu sadarkaalee jaarmiyaa itti ijaaramuun afaan, seenaa, fi aadaa Oromoo dhaloota fufu barsiisuun hedduu barbaachiisa. Akkasumasi qabsoo bilisummaa golee maraan geggefamaa jiru kessatti lammiin Oromoo martinuu yoo hirmaataniif bilisummaa Oromoo fi walabummaa biyya Oromoo argamu keessaan afaan, aadaa, fi seenaan Oromoo tikfamuudhaan daran guddachuuf milkaawu. Ragaalee http://www.nytimes.com/2007/09/18/world/18cnd-language.html?_r=0 Kyagaba& Sons graphics, Kampala, Uganda Rights in Ethiopia. http://genocidewatch.net/2016/02/01/land-grabbing-in-ethiopia/ https://oromedia.net/haile-fida-kuma-the-father-of-qubee-afaan-oromo/


Godina Hararghee lixaa aanaa Hawwii Guddina keessatti poolisoonni Liyyuu Hayil ja’amu nama sadii ajjeese jedhu

OMN:Oduu Wax.27,2016 Godina Hararghee lixaa aanaa Hawwii Guddina keessatti poolisoonni Liyyuu Hayil, namoota nagaa dhalataan Oromoo ta’an sadii haala sukkanneessaan ajjeessuun isaanii himame. Godina Baalee aanaa Gindhiir irraa namoonni sadii sangoota hedduu qabeenya guddaatti lakka’aman, abbootii qabeenyaan bitamaanii gara godina Harargeetti osoo qarshiin oofaaf jiranii, garee humnoota somaalee ‘Liyyuu haayil’ jedhamaniin haala sukkanneessaan ajjeefamuun isaanii himame. Jiraataan godina Harargee lixaa aanaa Hawwii Guddinnaa tokko akka jedhanitti, dhalattoonni Oromoo kun haala sukkaneessaa ta’een ajjeefamuu qofa osoo hin taane qabeenyi isaaniitis saamamuu ragaa bahanKan hedduu nama gaddisiisuu jedhu namni kun, ilmaan Oromoo kunneen guyyaa kamisaakan ajjeeffaman yommuu tahu, reeffii isaanii guyyaa tokkoon booda argamuun gaddaa guddaa tahu dubbatu. Ilmaan Oromoo sadeen kanneen keessaainni tokko, ergaa rasaasaan rukkutamee wal’aansaaf gara buufata fayyaa geeffamuus carraqqiin ogeessootaa lubbuu nama kanaa baraaruu hin dandeeyees jedhaniruDhimma kana furuudhaaf, bulchiinsi gama Oromiyaaniis tahee bulchiinsi naannoo Somaaleen taasifame yeroodhaaf, namoota sossobuudhaaf kan fakkeessan malee, kan dhugaan rakkicha furuu irratti fuullefatee miti kan jedhanis jiraataa aanaa Hawwii GuddinaatiJiraattota godina harargee fi saboota Somaalee jiddutti wayta gara garaatti wal dhibdee uumamaa jiruun, lubbuun namoota heddu darbee jira. Qabeenyaan jiraattotaas jalaa samaameera samaamas jira. Rakkoon akkasiis poolisoota liyyuu Hayiliin, kan isaan muudataa kan jiru yoo ta’u, jiraattoonnis qaama itti iyyatan dhabanii rakkoodhaaf saaxilamanii jiru.Loltoonni Liyyuu Hayil kun mootummaa Itiyoophiyaatiin leenjifamanii, meeshaa waraanaa gurguddaa hidhachuun namoota nagaa irratti tarkaanfii ajjeechaa raawwataa jiran ammas halaanjabaatee jiraachuuniis himame jira.Itichaa Guddataatiin.


OMN:Oduu Wax.28,2016 Godina Shawaa lixaa aanaalee hedduu keessatti

loltoonni mootummaa sakkata’iinsaa fi reebicha hamaa geggeessa jiraachuu jiraattoonni dubbatan. Akka jiraattoonni himanitti, loltoonni kun baadiyaalee hunda keessa naannayuun shammarranii fi dubartoota Oromoo gudeeduu itti fufanii jiru jedhan. Raayyaa ittisa biyyaa, poolisoota Federaalaa fi loltota Agaaziitiin gochaaleen foffokkisaa ta’an, jiraattota godina Shawaa lixaa irratti raawwatamaa jiru haalaan jabaatee jira. Aanaalee hedduu keessatti reebicha, sakkatta’iinsaa fi dararamiinsi jiraattota irratti geggeeffamaa jiru wayta ammaa kan hammaate yoo ta’u, namoota baayyee ammoo qabanii hidhaa jirus jedhamera. Namoota hidhaman keessaa manguddoonni umariin waggaa 70 jiraachuullee jiraattonni dubbatan. Jiraataan godinichaa akka nuuf himanitti, loltoonni mootummaa kun meeshaa waraanaa gurguddaa hidhachuun magaalaa fi baadiyaa hunda keessa deemuun namoota dararaa jiru jedhan. Loltoonni kun manniin barumsaa, buufata fayyaa fi waajjiraalee hedduu keessa kan qubsiifaman yoo ta’u, jiraattoonnis rakkoo hamaa keessa jiraachuu dubbatan. Akka namni kun jedhanitti yeroo gara yerootti gidiraan jiraattota godina Shawaa lixaa irratti raawwatamaa jiru haalaan hammaatee jira. Manniin jiraattotaa dabalatee magaalaa keessatti manniin siree hundi sakkata’amaa jira. Baadiyaa hunda keessa naannayuun gara jabeeyyiin hoomaa waraanaa kun shamarranii fi dubartoota irratti gudeeddii raawwataa jiru jedhan. Magaalaa Gincii keessaa ammoo manguddoon umriin isaanii waggaa 70 ta’an loltoota kanaan qabamanii hidhamanii jiru. Daragaggoonni hedduun ammoo reebamaa jiraachuu himan. Hoteelonni manniin siree hundi loltoota kanaan sakkata’amaa kan jiran yoo ta’u, namoonni manniin siree bulan, waraqaan eenyummaa isaanii gaafatamuun, doorsifamaa akka jiranillee himan. Kana raawwachuun mootummichaa ammas bifa itti fufiinsa qabuun mormiin ummataa geggeeffamuu mala shakkii jedhuun ummata dararaa jira jedhan. Loltoonni mootummaan bobbaase kun biyya nagaa qabdu keessa naannayuun ummattoota nagaa dhoorgaa jiru kan jedhan namni kun, kanarraa ka’uun jiraattoonni hundi yaaddoo keessa seenanii jiru. Kun kanaan osoo jiruu mormii guutummaa godina Shawaa lixaa keessatti geggeeffameen, mootummaan biyyattii bulchaa jiru, jiraattota sanyii filatamaa fi xaa’oo dhoorgatee rakkisaa jira jedhan. Haala amma argaa jirru kanaan biyyattiin mootummaa fi seer-dhablee taatee jirti jechuun dubbatanii jiru. Usmaan Ukkumeetiin dhihaate.


“BARACHAA QABSOOFNA, BARACHAA BILISOOMNA!!”

Saphaloo Kadiir (Share godhuun waliif dabarsaa)[Saphaloo Kadiir irraa]Gariin namaa dhaadannoo wallaalummaafi doofummaa keessatti daran nama gombiftuufi ilmaan Oromoo gara duubaatti mucucaachiftu fayyadamuun qabsoo gaggeessuu barbaada. “Barnoonni bilisummaa booda” jechuun dhaadannoo sirgigaattuu akkanaa fayyadamuun qabsoo laamsheessuu fedhu. Jaarraa tokkoof walakkaa tooftaan alagaan ittiin nu gabroomse keessaa hangafni barnoota irraa ilmaan Oromoo dhoorkuun goda dukkanaa keessatti akka ukkaamaman godhuun, ykn immoo eenyummaa isaanii kan akka maqaa, amantaafi ilaalcha isaanii jijjiiruun osoo afaan Oromoo hin dubbanne, osoo eenyummaa saba isaanii hin himanne godhuun carraa barnootaa laachaa ture. Jeneraal Taaddasaa Birruutiis warreen haaluma akkanaatiin carraa barnootaafi sadarkaa aangootiis argatan keessaa isa tokoo dha.Gootichi Oromoo Jeneraal Taaddasaa Birruu gaafa shira nafxanyootaam kana jalatti baru ilmaan Oromoo gara barnootaa naquuf sochii guddaa godhuun warraaqsa qabsoo jalqabe.Dhaadannoolee inni itti fayyadamuun ummata barnootaaf kakaasaa ture keessaa muraasni:• “Ummanni Oromoo barachuu qaba, namni barate mirga isaa gaafata”• “Barannu malee hin bilisoomsu!”• “Namni barate akka mi’aa karameellaatti dhandhamama!”• “Namni barate kanaatu naaf gahe jedhee isin galateeffata, kanaatu na hanqate jedhee isin gaafata!” fi kkf jechuun ilmaan Oromoo barachuu akka qaban onnachiisaa ture. Wanti kana jedhuuf gabrummaa guddaan barnoota dhabuu irraa tan kaatu tahuu waan hubateefi. Bilisummaan immoo afaan qawwee qofaaniis osoo hin tahin qalamniis waliin jiraachuu qaba. Eeyyee! Namni hin baratin waan baayyee hin beeku, baayyees wal hin beeku. Qabsoon namni barateefi sammuun qaroome keessa hin jirre re’ee dhaltuu baayyee korbeessi keessa hin jirreedha. Dhaltuun kumni yoo korbeessi rimeessu keessa hin jirre masheenaan garaagarummaa hin qabdu jechuu dha.”Barnootaa, barnootaa, ammaas barnoota,Kana tahuu qabaa kaayyoon Oromootaa,Barnoonni duraa of irraa eegalaa,Aadaa hubachiisee seenaas si xinxalaa,Of tuffii balleessa, hamilee kufte kaasa,Ija jaamte bana, sammuu bilisoomsa…” jechuun hangaftichiartistii Dr. Ali Birraan, walaloo Leensaa Guddinaa barreessiteen wellise. Dhugaa dhugaa caaluu dha. Namni barate eenyummaa isaa beekee, yoo eenyummaan isaa mulqame immoo barbaaddachuuf wareegama barbaachisu mara kafala.Kana malees aalimni, hayyuu, waloofi bocaan qubee afaan Oromoo Sheek Bakrii Saphaloo walaloo isaa keessatti:”Namni baratee, qara’ee, dalage,Biyyaa ol tahee adawwii buqqisaa,Inni kaan osoo biyyasaaf baratuuOduu nadhoo bal’isee saffisaa,Oduu haaya barachuun hamiluuAchii kijibaan dubartii rakkisa…….”jechuun namuu akka barachuu qabu walaleesse. Kana malees qabsaa’oonni Oromoo kamiyyuu ilmaan Oromoo barnoota akka dhiisanii qabsaawan hin gorsine. “Barachaa qabsooyna, barachaa bilisoomna” dhaadannoo jettu onnachiiftuufi hamilchiiftuu onnee qeerroo malee, dhaadannoo hamile buuftuufi dagaagsituu doofummaa “Barnoonni Bilisummaa booda!” jettu tana eessaa, maaliifi eenyu akka fide beeku baadhuus garuu tun dhaadannoo diinaa natti fakkaatti.Dhaadannoon “Barnoonni bilisummaa booda!” jettu tun tan diinaati jechuun koo bu’ura gabrummaa kaleessaa irraa ka’ee haa jedhuu malee garuu qabatamaan namoota dhunfaa tokko tokko dabalatee yeroo baayyee immoo saba-himaa qabsoo ummata oromoo, raadiyoo sagalee Bilisummaa Oromoo ( SBO) irraahiin yeroo takkaaf lama osoo hin tahin irra deddeebi’iin dhagayaa ture. Kana qofaa miti. Raadiyoon SBO hanqina biraatiis ni qaba. Oduu wal fakkaataafi jechootaan illee jijjiirama hin qabne, oduu tan waggaa 10 duraafi tan arraatiis wal fakkaattu baayyee dhiheessuuniis hanqina biraati. Haatahuu garuu jana yoon jedhu garuu SBO komachuuf osoo hin tahin dhaadannoo adeemsaafi haala qabsoo waliin hin deemne kana fayyadamuun sirrii miti jechuu kiyya. Addunyaa tana irratti biyyoonni gabroomaniifi qabsoo bilisummaa gaggeessaa turaniifi jiran baayyee dha. Nu qofaa miti namoota baayyeetu wareegama qabsoo kafalee biyya isaa bilisoomfate. Ani garuu dhaaba qabsoo keenya kana keessatti malee dhaadannoo “Barnoonni Bilisummaa Booda” jettu tokkolleen kan fayyadamaa ture waan jiru nattin fakkaatu.Hundaafuu yoo qabsooynu adeemsa qabsoo bilisummaa fiduuf saffisnu keessatti wantoota dhaloota daranuu dhoqqee doofummaa keessatti hambisuufi goda dukkanaa keessatti hidhee ba’aa gabrummaa ulfaattuu gateetii irra tursiisuufi funyoo gadhawa alagaatti hidhee gaadi’u irraa of eeggachuun gaariidha. Kana mara dhaadannoo gabaabaa kanatti dhimmamee minnaaguun kiyya kun waa malee lafumaa ka’ee miti. Dhaadannoolee dhaaboonni qabsoo Oromoo fayyadaman hundallee tahuu baatu garri tokko qabsoo qofarratti xiyyeeffachuun ittiin dhaadachuuf malee dhiibbaa hegeree dhalootaa irratti fidduufi si’aa’ina dhaadannooleen san warraaqsa qabsoo keessatti uumtu tilmaamuun tan jedhamteefi moggaafamte natti hin fakkaatu.Yoo arra dhaadannoolee onnee gootumsuu qofa malee sammuu qaroomsuu irratti humna hin qabne fayyadamne ykn jechoota yeroo gabaabaaf nama mirqaansan kan adeemsa keessa immoo sammuu doomsan kan fayyadamaa deemnu tahe ijoolleen barattu “barnoonni bilisummaa booda” ilaalcha jedhuun haguugamanii hanguma amma ajjeefamaa baratan kanaahu ni dhaabu. Kana jechuun immoo akkuma gaafa sirna nafxanyootaa ammaas ummanni keenya gabrummaa doofummaan haqaaramte keessa tursiisuuf sababa taha. Seenaa qabsoo addunyaa keessatti qaanqeen qabsoo yeroo mara dhaabbiilee barnoota ol’aanoo keessaa wanti qabattuuf barnoonni meeshaa qabsoo guddaa waan taheefi. Akka carraa lammiileen dhaadannoo maxaxxuu akkanaa fayyadamuun barnoota irraa yoo kan uggarru tahe gonkumagabrummaa jalaa hin baanu. Yoo baane illee immoo gabrummaa takka jalaa bahanii gabrummaa biraa jala seenuun hafa hin qabu shakkii jedhuun qaba. Haala ammaakanaan dhaadannoolee adeemsa keessa ija nama jaamsu, sammuu doofummaa keessatti hidhaa deemu kana fayyadamaa yoo kan bilisoomnullee tahe akkuma OPDO’ti miseensootaafi hoggantoota kutaalee gadii baratan (under 5) qofaan ijaaramnee bu’aa ummataa caalaa, sirnaan biyya hogganuu daran kijiba qofaan dachii dhiituun marfamuu taati.Walumaagalatti hordooftoota kiyya kabajamoo! Ani yaada yeroo baayyee sammuu tana na hidhu keessaan tokko fudhadhee, ilaalchaafi hubannaa kiyya irra dhaabbachuun dubbadhe malee eenyullee qeequufi jeequufiis miti. “Wanti ‘aliif’ itti jallate, ‘aliif laam’ itti hin diriirtu”;jedhan Oromoonniamantaa mul’isaa hordofan. Kitaaba qur’aanaa ‘juuza’ ykn boqonnaa sodama qaba. Boqonnaa 30 kana barachuuf kitaaba xiqqaa irraa ‘aliif’n jalqabanii juuza 30 buusan. Juuzni 30 ykn kan xumuraa kun ‘aliif laam’n xumurama. Namni qubee (harfii) ‘aliif’ irraa jallisaa buuse ‘aliif laam’ittiis numa jallisa jechuu isaaniiti. Kanaaf nutiis gabaabdumatti jechoota, dhaadannoowwan,maakmaaksootaa fi kkf, kan waa ijaaruuf, onnachiisuuf, jajjabeessuuf fayyadamnu jalqaba adeemsaafi qabiyyee hubannoo isaa xinxaluun kan hamilee nama buusan keessaa baasuu nurra jiraata jechuu kooti. Akkuma dhaadannoo doofummaa afeertu tan “Barnoonni bilisummaa booda” jettu kanatti maakmaaksaafi jechamoonni dabeessummaa, abdi murannaafi sodaatummaa damboobsaniis hin dhabaman. Kanaaf ani gama kiyyaan dhaadannoo “Barnoonni bilisummaa booda!” jettu tana kana duraas fayyadamee hin beeku, yoomillees hin fayyadamu. Iddoo dhaadannoo tanaa “Barachaa qabsooyna, barachaa bilisoomna!” jettuttiin fayyadamuuf murteeffadhe. Isiniis dubbiin tun nu adeemsifti jettanii yoo yaaddan dhaadannoo ummata keessa doofummatti afaartu tana balleessuun tan ani fayyadamuuf murteesse tana fayyadamaa. Horaa Bulaa!


Walitti-bu’insa Harargee Bahaa, Magaalaa Awwadaay Keessaa Ka’een Namoota Ja’a tu Ajjeesame, Jedhu Jiraattonni. Hospitaalli Immoo Du’a Namoota Afurii Mirkaneesse

Jaallannee Gammadaa Afaan Oromoo Amharic Awwadaay, Oromiyaa WASHINGTON, DC (VOA Afaan Oromoo) — Godinaa Harargee Bahaa magalaa Awadaay keesssatti har’a suqiin bilbila harkaa ykn Moobaayiilaa itti gurguramuu fi suqiin Firaashii itti gurguran ennaa gubatetti jiraattonni magaalatti dhaamsuuf carraaqqiin godhan ituu hin milkaa’iin hafe.Sana booda aangawoota DH.D.U.O naannoo sana dhaabataa turan gargaarsa gaafanne iyyu nutti kolfuu bira taree birmannaan godhan waan hin jirreef mufannaadhaan”isin duruu nuuf hin dhaabanne” jechuun waan wacneef bilbilaan waraana nutti waaman, jedhu – jiraattonni. Jalqaba kan dhaqqabe polisii Oromiyaa ti, san boodas polisiin Federaalaa waraana biyyaa dursee dhaqqabe kan jedhan jiraattonni kun, kanuma giddutti dura ta’aa araddaa 02 kan ta’an Obbo Abdii Idriis dhukaasuun mucaa durbaa umriin waggaa 7 dabalatee namoota 3 ajjeesan, jedhu. Miseensa waraana biyyatti kan ta’e Mohammed Abbaa Qaasim dhalataa naannoo Malkaa Bal’oo yoo ta’u innis nama 3 ajjese jedhan jiraattonni.Kana booda jiraattonni magaalaa fi baadiyyaa yaa’anii dhufuun inni nama keenya ajjesee du’uu qaba jennaan kokolaataa waraanaan milqsanii baasan jedhu. Ajjechaa magaalaa Awadaay keessatti gaggeeffame kana kan ilaaleen aangawoota bulchiinsaa fi itti gaafatamoota waajiira polisii kan sadarkaa adda addaa arguuf bilbila harka isaanii irratti yaaliin goone hin milkoofne. Garuu, Hospitaalli Haramaayaa ibsa nuuf kenneen ijoolleeen 4 rasaasaan rukutamanii du’uu kanneen biroon 3 immoo mada’anii wal’ansa argataa ka jiran ta’uu mirkaneesse.Gama kaaniin jiraattonni akka jedhanitti hunduu gara Hospitaala Haramaayaatti waan hin geeffamniif jecha lakkoofsi namoota ajjefamanii kana caaluu isaaf shakkii hin qabnu jedhu.


Waamicha Walgahii Ummataa Oromoo hundaaf

Addi Bilisummaa Oromoo (ABO Tokkome) walgahii Ummanni Oromoo irratti argamee waa’ee addeemsa qabsoo Walabummaa Oromoo fi Bilisummaa Oromiyaa woliin mari’aattee yaadaa fi yaadoo isaa itti dhiyyeefatu qoopheessee jiraa. Walgahiii kana irratti hooggannoon ABO biyya adda addaa irratti hirmatu’uun ibsaa fi marii barbaachiisu hawaasa Oromoo woliin geggeessuu Hawaasinni Oromoo magalaa lakku keesatti argamu hundi walgahii kana irratti argamitaan haala qasoon Oromoo yeroo ammaa keessaa jirtu hubatu’uun akka irraa qooda fudhataan kabaja’aan isin affeeraa Guyyaan : July/Adooleessa 31, 2016 Sa’aan : 1:00 WB irraa jalqaba Teessoon: Waldaya Hawasaa Oromoo Minniisoota , 465 Mackubin Street, Saint Paul, Minnesota 55103 . Yoo Gaafi qabatan: (612)607-2404 ykn (763)273-6297 bilbila Injifannoo Ummata Oromoof ! Adda Bilisummaa Oromoo Adooleessa 24, 2016


AJJEECHAAFII HIDHAAN AMMAS ITTI FUFEE JIRA

Motumman Ethiopia ummata nagaa mana itti diiga nagaan bahee akka hin jiraanne gochaa jira. Mootummaan abbaa irree kun ji’a tokko keessatti magaala Finfinne keessati ummatoota irrati mana irrati diigee ummata dararaa turuun isaa ni yaadatama. Ammas haaluma wal fakkaatuun magaala Finfinne gara garaa keessati rakkoo wal fakkatuu raawwachaa jira. Jeequmissa kanaan wal qabatee lubbuun namoota hedduutu du’aan boqotee. Mana ummata nagaa sababa seeraan ala ijaaraman jedhuudhaan 3,000 oltuu irraa diigamee. Manootiin amma kanaa gaafa seeraan ala ijaaraman essaa akka ture hin beekamuu. Amma moo yeroo gannaa bokkaan roobaa jiru eeganii ummata kana daa’iima isaanii wajjin dararuun bayyee nama gaddisiisa. Kana qofa illee mitti qabeenyaafi diinagiddee biyyatiin qabiduu fi lbbuu ummataa kana irrati mootumman kun qoosaa akka jiru beekamaee jira jechaadha.Kun moo otuu kanaan jiruu ammas mootumman wayyanee guyyaa hardhaa Harargee bahaa MagaalaAawwadaay keessati daa’imma wagaa 10 hin guunne irrati rasaasa dhukaasee akka ajjeessaa jiruufi maddeesa jiru beekamee jira. Sababiin ijoolle kana rasaasan dhahani ajjeesaniif hin beekaminnee tarii akkuma baramee sababa Oromo ta’aniif ni mala jedhamee yaadama. Sababa kanaan fi gaafii abbaa biyyuumaa ittin wal qabatee karaan gara naanno sana geesuu cufamee jira. Manootin nagadaa addaaddaa ibiddaan gubachaa jira. Ibidda kana dhaamsuuf tataafiin gara mootummaatin godhamee tokko ille hin jiru. Waluumaa galatii haalli Naannoo Harargee fi DireeDawwa jiru bayye cimaafi yaaddessa dha yeroo amma kanatti.Mootumaan wayyanees yeroo ammaa kana ummata Oromia keessa jiran hundaa sochii adda ta’een ajjeesa,hidhaa fi rakkoo addaaddaatin saaxilaa jira. Ji’a darbee irra kaasee Magaala Shaashamaneetin halkan walakaa dukkana gaaddefatanii ummata nagaa akka ajjeesa akka turan ni beekama. Ammas haaluma wal fakkaatuun sochii akkasii raawwachaa akka jiraniidha. Darbee moo namoota tokko tokko qabanii bakka faggoo geessanii akka raraasanii ajjeesani irra gahamee jira. Kun moo kan agarisiisuu ummanni Oromo amma danda’ameeti karaa danda’ameen ofi qopheesee mootumma kana ofi irra folqee garagalchuu qaba. Sana ta’uu yoo baatee tokko tokkon ummata Oromo fixuuf deemaa jira. Caboowanci irraa kan argannee galatomii A Ulfaadhu yeroo hundaayyuu sin hordofaa july 1/7/2016 Alemayehu Tilahun abbaa maarsariti caboowanci galata qabda


GOCHA TPLF BABALIDHINA AMANITAA FI RAAYYAA ITTISAA

Raayyaa Ittisaa Farra qabsoo Oromoo gaggeesaa fi laamishesaa jiran akkaminii tohachuu danda’ama? Mootumman kun diinagdee biyyatiin qabdu hundaa kan itti saamitee fi dhangaalaasa jirtu humna qabsoo Oromo dadhabisiisuu irrati dha. Kana moo bifa adda ta’eedhaan.Ummani Oromoo kan beekuu qabu tokko mootummaan kun itti fakkeesee akka waan ummata kanaaf waan garii dalagu fi bu’aa buusuufi itti fakkeesuudhaan lammiidhuma saba kanaa ta’ee akka meeshaati itti gargaramaa jira.Yoo argaa jirtan harki caala diina Oromoo faana bakka adda addaa irraa leenji’anii Oromoo fixaa kan jiru Oromoo dhumma. Kana moo kan ta’uu danda’eef waan xiqqaa tokko itti agarisiisanii tarii maalaqa ykn angoo ta’uu danda’a ittin mookissaa jiru. Namooni mokifammaa jiran kun moo malaqitti ykn angoo sana jechaadhaaf waan Ummani hin barbaanne tokko dirqisiisanii akka fudhatuu godhu ykn moo akka hidhamuu ajjeefamuu taasisu jechaadha. Mootumman wayyanee yeroo ammaa kana bajata dhokisaa kan Raayyaa ittisaaf baasituu caala kan itti ramadee Ummata akka mirga isaaf hin falmanne taasisaa jirtu keesa inni tokko dhimma Amantaa babalisuu irrati. Inni Sadaffaa baala nama addoochuu ykn Jimaa (Caatii) kkf Qeerroo akka sammuun isaa adoodugochaa jirti. Inni dhumaa moo garee Siyaasaafi Isportii adda addaa umitee Sammuun Ummataa himootii kana fakkaatuu irrati yeroo isaa akka dabarsuu kun kanan otuu jiruu moo dhaaboliin kun otuu luka gad hin jabeefatiin diigisisuu fi kkn fakkatuudhaan Ummata qabidee akka feeteti acuucaa fi bitaa jirti.Kan bayye nama gaddisiisuu yeroo ammaa kana Oromia keessati babalidhinni Amanitaa hundaatuu kan ta’ee hin beekinneedha. Fageenya Meetii 1000 ykn km 1 jidduutti Church n, Masqiidini , Bataskaanni kkf ijaaramee jira. Mootummaan kan hojjachaa jiru hordoofitoota miseensa Amanoota kanaa akka wal morkan taasisaa jira. Kana qofa mitti Ummanii Amantoota kanaan akka samuun isaa qabamuu ykn Busy ta’uu, akka dhugaan ykn Waaqin isaan qofa bira jiruu itti fakkeesiisanii Ummanii mana Amantoota kana keessa gad bahee Mootummaa kana falmachuu hin danda’uu. Siriidhummayyuu kan mootummaa jijjirisisuu danda’uu Rabbi nutti calisinnee bitamuu qofa siin jedhu. Egaa isinuma yaadachiisuudhaaf malee wa’een Amanitaa kun Oromummaa ammam akka dagachiisa jiru ni beekituu, mirga isa akka hin falmanne ammam akka gochaa jiru ni beekituu, ammam ummata gargar qoodaa dhufe ni beekituu. Egaa bu’ura mootumman wayyanee bu’ureeseenPhaaltokii irrat, Radio irrati, amma moo bifa TVdhaan wa’een Amanitaa Oromoo akka babaldhatu gochaa jiru. Mee falimmii Amanitaa ykn wal dorgomii Amanitaa dhiisanii maaf Falmmii enyuumaa isanii maaf hin goonee? Yoo biyya qabatee dha kan amanitaa keef falmituu malee otuu biyya hin qabatiin diina kee faana Mana Amanitaa ijaarachuuf deemita. Yeroo ammaa kana Mana Amanitaa dhiisinaan manuma yeroodhaaf keessa jiraatu kan ijaaratu illee mitti otuu rooroon mootumma abbaa irree Itiyyophiyaa achi jiruu. Guyyaa guyyaa diina kee faana mana sagadaa waaqa kee kadhachaa olta. Halkan halkan moo diini kee Abbaa kee, Haadha kee, Ijoollee kee, fi fira kee si jala haxaa’aa fi ajjeesa jira. Dhaqixeeti moo diina kee wajjin kun hojii Seexanaati jetta. Hardha inni baratees xiqqoo waa beeku biyya alaa ta’ee, biyya nagaa keessa otuu jiru maalaqa isaa dhaabilee Amanitoota kanaaf ergee babalidhisaa jira. Garuu qabissoon Oromoo maala akka fakkaatu hin beeku. Dhiiginni ilimaan Oromoo gadi dhangala’aa jiru waan tokko itti hin dagahamu. Ta’ee diina isaa faana sagada ykn kadhanaa sobaa kadhachaa jira. Waqayyoo dhufee akka bilisoomisuu barbaaduu? Waqayyotuu isa tokko bilisa baasee isa tokko garbummaa jalatti hambissee? Mee baiyya kamituu kadhaa Waqayyoodhaatin bilisa bahee? Ummata Oromoo milliyyona 50 dhiisinaan biyyi Ummata Milliyyona Tokko hin guunne bilisummaa isaaf falmachaati jira. Akka natti fakkatutti rakkoon Oromoo rakkoo Amanitaa enyuutuu mitti. Amanitaan abbaa fedhee dhufeefi rakkoo Oromoo hiikuu hin dandaa’uu. Durattis rakko Amanitaa qabaatee hin beeku otuu Tvn Amanitaa hin banamiin, Otuu Radion Amanitaa hin banamiin akkasumas Phaaltokii dabalatee. Kanaafuu rakkon ummata Oromoo abbaa biyyumaa isa dhabuu, mirga isa dhabuu, bahee nagaa galuu dhabuu, lafa isaa irrati nagaa jiraachuu dhabuu, Mirga Afaan isa dhabuu kkf fakkaatuu dha malee, Oromoon Tulluu Irrati Bahee Yoo Waqa Isa Kadhate Waqayyo ni Dhagaha Dirqama Tv Fi Maneen Amanitaa babaldhateefi Mitti. Duraan dursinee mootummaa enyummaa keenya jijiira jiru, qabeenya keenya saamaa jiru, lammii keenya lafa irraa haxaa’aa jiru falmachuutu dursa. Abbaa gumachaa wanta kanaa baruu yoo barbaaddan link gara olii sanatti kawwame sana banaati share cuqaasa,abbaa waan kana ummataaf gumaachaa jiruus kabajaaf jaalala qabdanuuf asumaan achi irratti dabarfachuu ni dandeessu galatomaa horaa bulaa yoo dubbiftaniif.


#Yaadachiisa Ramadaana Zakaa Fixrii salaata iidaatiin dura baafamti.

Namni salaata iidaa booda kenne sadaqaa qofa taate hafti. Inni zakaatul fixriin hin baafne. Zakaan fixriidhaa muslima hundarratti dirqama. (By Dr Zakir Naik Afaan Oromotiin) —————————— —————————— ————- Isiin midhaan suguda tokkoot (k.g 2: 40) yoo kiiloo lamaaf cinaa godhan haalaan gaariidha nama tokkorraa baasuu barbaachisa. Hadiisatti Abdallaa ibnu umar (r.a.) akki jedhe ” Nabiin (s.a.w.) tokko tokkoo muslimtootaa irratti zakkaa fixii tan ramadaanaa dirqama godhe, hunduma muslimaarratti bilisa tahuu gabra tahuu, dhiira tahuu dubartii tahuu, guddaa tahuu xiqqaa tahuu, suguda (kooboo) takka timirarraa yookaan garburraa nama tokkorraa kafalama jedhe. ” Jecha bukhaarii keessatti nabiin s.a.w. zakaa fixrii dirqama godhe …jedhee hadiisa oofee achi keessatti.. osoo namni gara salaata iidaa hinbaane duratti akka kennamtu ajaje” jedhe. Hikmaan (faaydaan) isiin dirqama godhamteeis 1-nama soomane dogoggoraa fii badii irraa qulqulleessiti, ir’ina isaati guutti, bakka jallate diriirsiti. 2-gargaarsa namoota hiyyeeyyiiti taati, guyyaa iidaa kabajamaa kana keessatti kadhaadhaaf hula namaarra deemurraa isaan duroomsiti. akkuma ummanni kuun gammachuun iida godhanitti hiyyeessinis quufee beela bahee ummataan wajji gammachuu iidaa akka hirmaatu gargaarti. Yeroo zakaa fixrii. Yeroon isiin baafamtu akkuma hadiisa abdallaa ibnu umar kan dabre keessatti ibsametti “nabiin s.a.w. osoo ummanni salaata iidaatti hinbaane akka kennamtu ajaje.” Jedhe. Tanaaf irra caalaan yeroo isii kana. Garuu ammas guyyaa iidaa duratti guyyaa tokko yookaa lama dursanii yoo kenna numa taha. Kanas abdallaa ibnu umar sahaabonni guyyaa lama yookaa tokko iida dursanii fixrii kennan jedhe. Akkasuma zakaa fixrii salaata iidaa boodatti dabarsuun hintahu. Kanarrattis ibnu abbaas r.a. akki jedhe Nabii s.a.w. zakkaa fixrii kafaluu dirqama godhe akka nama soomane qulqulleessituuf, akka hiyyeessaaf gargaarsa taatuuf, namni salaata iidaa dura kafale kennaa qeebalamtuudha, ammo namni salaata booda kenne sadaquma sadaqaa irraa taate isaaf taati.(sadarkaa zakaa fixrii sanirraa gadi buuti).


IBSA WAAJJIRA HAYYU DUREE ABO SHANEE IRRAA KENNAME ILALCHIISE XINXAALA OBBO BORUU BARRAAQAATTIN DHIHAATE .

Baatii lamaan tokko dura dubbii basaasutummaa Girmaa Xurunaatiin irratti odeessa deemaa ture namuu ni yaadata. Warri ABO Shanee wayta sanatti dhimma nama kanaa irratti maa ibsa kennuu didan jedhamanii yeroo gaafataman ‘Girmaa Xurunaa nama jedhamu hin beeynu’ jechuu turani. Har’a garuu bakka riphanii turanii dammaqanii ibsa ‘miseensota qofaaf’ jedhame, garuu kan duruu dirree guutee aduu qaqqaamate baasanii jiru. Ibsa Waajjira Hayyu Duree irraa kenname kana anis akkuma nama tokkoo internet irraa argadhee dubbiseen jira. Dubbisee garuu callisee bira dabruu hin dandeenye. Kijibaa fi afanfaajjii hedduutu keessa jira. Kanas akka armaan gadiitti tuttuquun yaala. 1) Ibsa kana keessatti keeyyatni xiyyeeffannoo koo harkise kan duraa akkas jedha. “Tokkummaa qabsaawotaa fi ummata keenyaa laaffisuuf, wal shakkisiisuu fi wal afaan deebisuuf diinni tooftaalee gara garaatti dhimma baha. Waan hin jirre uumee olola farra ABO fi farra QBO bittinneessa. Olola diinaa kan akkasiif gurra ergisuun ittiin afanfaajja’uu fi goolamuun fedhii diinaa guutuu dha. Haala kana fakkaatuun uumamee ololli gidduu dabre kana qalbii ummataa fi miseensota keenyaas hawataa ture irratti gara Dhaabaatiin waan miseensotni beekuu qaban beeksisuun barbaachiseera. Kunis waa’ee Girmaa Xurunaa (GX) ti.” Hubadhaa! Waa’ee basaastummaa Girmaa Xurunaa kan irraa laalatee dubbataa ture joollee Oromoo inni hiisise, reebisee fi ukkaamsise, akkasumas aktiivistoota Oromoo qabsoo keenyaaf qooda olaanaa gumaachuun ummata biratti beekamanii dha. Dhimmi namicha kanaa Oromoo boquu cabsee Habashoota gammachiise. Kanaafuu dhimma kana irratti kulkulfatee kan dubbataa ture numa qabsaayotaa fi deeggartoota qabsichaa ti malee diina miti. Dhugaan jiru kana tahee osoo jiruu, ABOn Shaneen duula ilmaan Oromoo mooraan qabsoo keenyaa xaliilawuu qaba jechuun duulan walitti qabee ‘OLOLA DIINAA’ ittiin jedhe. Sanuu sabboontotaa Oromoo karaa danda’an hundaan qabsoo kana keessatti qooda cululuqaa gumaachanii addunyaa ajaa’ibsiisaa jiraniif tuffii qabaachuu irraa ‘ibsa’ isaanii miseensota isaanii lakkoofsa qubaa qofaaf godhan. 2) Keeyyanni biraa tokko immoo akkas jedha. “GX miseensa jaarmayaa dargaggoota Oromoo biyya keessaa akka ture, deemsa keessa warra waliin hojjetan wajjin wal dhabuu, warri wal dhaban kanneen gara lachuutuu harka diinaa bu’uu fi hiraarfamanii gadi lakkifamuu, tokko kaan saaxilee akka hiisisetti wal shakkuu fi adda fagaataa deemuu fi wal injifachuuf olola wal irratti oofuun akka ture Dhaabni quba qaba.” Ajaa’iba! ABO Shaneen dhimma kanarratti nama Girmaa Xurunaa jedhamu hin beeknu, hariiroo hojii tokkos waliin hin qabnu jechaa hin turree? Fakkeenyaaf miseensa Gumii Sabaa dhaabichaa kan tahe Odaa Xasee irra deddeebi’ee akkasitti ibsaa turuu ni yaadanna. Of gowwoomsu moo Oromoo gowwoomsu? Nama kaleessa miseensummaa isaa waakkatan har’a ibsa irratti kennuun maalf barbaachise? 3) Bakka bu’oota Qeerroo warri jedhaman gara miidiyaa Shaneetin Girmaan Qeerroo waliin hariiroo homaatuu hin qabu hin jennee? Namni maqaan hin dhahamin kan wayta sanatti Qeerroon bakka bu’a ofiin jedhu tokko paltalk irratti dhihaatee kana hin dubbannee? Yoo miseensota isaaniif kabajaa qabaataniif, yeroo sanitti wayta miseensonni isaanii fi ummanni Oromoo as bahaa dhimma kana irratti ibsa nuu kennaa jedhee gaafatu maaliif gaaffii ummataa tuffatanii har’a waan gaafas joollee gowwoomsanii dubbachiisaa bahan haalan? Namni kaleessa ‘hogganni qeerroo’ hin beeku jedhe har’a akkamiin ‘daraggoota wajjiin hojjataa ture’ jedhama? 4) Ibsi amma miseensotaaf ergame kun ” Battaluma wal-dhabbichi dhalatee fi wal himatuun jalqabametti furuuf qaamni suduudaan hojichi ilaalu qorannoolee geggesse” jedha. Battalli kun yoomi? Girmaa Xurunaa basaasa ta’uun shakkamee waajjira Hayyu dureef kan gabaafame bara 2014 keessa ta’uu namuu beeka. Maarree qorannoon kun Waggaa lama fudhate jechuudhaa? Moo hanga gaafa VOAn saaxila baaseetti waajjirri hayyu duree hin beeku ture? Moo koreen qorannoo kun erguma VOAn gabaasee dhaabbate? 5) Ibsi kun ‘waldhibdee warra wajjiin hojjatan keessatti uumameen’ jedha. Bakka bu’oonni Qeerroo nama kana hin beeknu jechaa akkamiin isa waliin waldhibdee godhatu? Girmaan basaasa ta’uu warra waliin dalagu qofa osoo hin taane kanneen inni mana hidhaatti guursisetu ragaa baha. Namoota inni hiisise keessaa kan gonkumaa san dura isaan wal hin beekne, kan dhaabni biyya ollaatii bobbaasee isaan akka walqunnaman godhe hedduudha. Nama dura walhin beekneen Girmaan akkamiin waldhabuu danda’a? 6) Gabaasni koreen qorannoo “ragaan tokko faarsee kaan ammoo kan hammeessu of keessatti waan aammateef haala shakkii hin qabneen murtii dhumaa irra geessisuu hin dandeenye” jedha. Qorannoon kun Girmaa Xurunaa basaasa ta’uu kan alaan himaamaa ture keessaan akka mirkaneesse shakkin hin jiru. Hayyu Dureen garuu gabaasa koree qorannoo ofii dhaabes fudhtama dhabsiisee jira. Komii dargaggoota Girmaan hiisisee waggoota lamaa oliif gurra itti cufatee, iyya ummanni baatii lamaan dabre kana dhageessise tuffatee, amma ammoo bu’aa qorannoo koree miseensa Gumii Sabaatin hogganamteetuu fudhachuu dide. Kana jechuun ragaafi yaada nama hundaa didee kan Girmaa Xurunaa qofa fudhate jechuudha. 7) Murtiin hayyu dureen amma dabarse jedhu Girmaa Xurunaa hojiirra dhaabne kan jedhuudha. Mee tarkaanfii hayyudureen fudhate kana sirritti haa laallu. Gaafa waggaa lama dura Girmaan basaasa ta’uu itti gabaafamu, gabaasa saniin soba jedhee Girmaaf loogee badii isaa itti fufsiise. Gaafa dubbiin gara VOA ifa bahee Girmaan nama qabsiisuu ragaan namaa fi barreeffama mana murtii itti as bahu, Girmaan ABO fi Qeerroo waliin hariiroo tokkollee hin qabu jedhe. Amma gaafa koreen inni mataa isaatiin dhaabe waan ummanni Girmaa irratti dhiheesse mirkaneessu, gabaasa koree kanaatis fudhatama dhabsiise. Maarree jarana Hayyu duree malee namni hundi Girmaa Xurunaa basaasa ta’uu irratti waliif galee jira. Hayyu dureen maalif ejjannoo addaa fudhate? Kan nama raaju, ABOn Shanee nama hoggansa isaanii irraa abdii muratee jaarmayaa Oromoo biraatti dabalamu yookiis dhunfaadhaan diina afoo dhaabbatee qabsoo Oromoof gumaachu ‘gantuu’ fi maarree maarree jechuun maqaa xureessa. Namni hoggansa isaanii jalaa bahe tokko odoma mooraa qabsoo keessatti qooda cululuqaa qabsichaaf gumaachaa jiruu ‘gantuu’ ittiin jedhu. Nama isaanirraa ganee Wayyaaneetti galee wajjin akkuma tokkotti waamu. Fakkenyaaf ibsa walgahii qondaalota isaanii dhihoo kana bahe irratti saalfii tokko malee ana Boruu Barraaqaa nama mooraa qabsoo keessatti akkuma kaleessaatti har’as cichee hiriiree jiruu fi Lichoo Bukraa kan waraana Oromoo hidhannoo guutuu waliin hiriirsee diinatti gane akka tokkotti ‘gantuu ibsani. (https://bilisummaa.com/cuunfaa-walgahii-qondaaloota-kut…/) Kana gochuu isaaniitiin daranuu Oromoo ofitti kofalchiisan malee kabajaa ummanni naaf qabu gad xiqqeessuu hin dandeenye. Akka jaarmaya waraanaa kamittuu namni basaasummaan qabame adabbii cimaatu isa mudata. Jaarmayni kun namoota badii kanaa gadii dalagan jedhamniihuu adabbii dhumaa irratti fudhataa turuun ni beekama. Girmaa Xurunaa kan dachii samiin basaasa ilmaan Oromoo nyaatu ta’uu ragaa itti baate maalif irra dabrame? Girmaa Xurunaa ilaalchisee ‘adabbiif jecha hojii irraa dhaabnee jirra’ jedhanii jiru. Odeessi qabatamaan amma Finfinnee irraa arganne kan agarsiisu garuu akka namichi hojii isaa itti fufee jiruufi studiyoo “Haawwisoo Qeerroo Bilisummaa” jedhee moggaase banatee hojjataa jira. Mee ilaalaa Namnii ji’a lama guutuuf maqaaf suuraan isaa miidiyaan faca’aa ture, kan amma ammoo ABOf dalagaa turuun hayyu dureen labsame, nagayaan Finfinnee keessatti Istuudiyoo banatee yoo jiraatu! Maaltu deemaa jira jarana? Namni dhaaba goototnni meeqa itti wareegaman hogganuu basaastuu ilmaan Oromoo dhibbataman galaafate irraa maalif garaa kutatuu dide? Waatu jira Obbo Boruu Barraaqaa


Kabaja Ayyaana Iid Aal Faxir Naannoo Waashingitan Diisiitti

WASHINGTON, DC — Ayyaannii Iid Aal Faxiir harra, Adooleessa 6 akka addunyaatti haala oo’adhan kabajamee oole. As magala guddittii Ameerikaa, Waashingitan Diisitiis hawaasni Oromoo akkasumaas namoonnii biyya adda addaa irraa dhufani biyyana jiraatan salaata ganamaatii baka Rook Kiriik Paark jedhamutti walgahanii waaqa isaanii galateffachuudhan guyyaa isaanii jalqaban. Sheik Kalid Mohammed Umar, saganticha kadhannaadhan erga bananii booda, hawaasa musliimaa hundaaf hawwii ayyaanaa gaarii dabarsaniiru. Sheik Kalid, gochaa shororkeessuummaa ji’a Ramadaanaa keessa biyyaa adda addaatti lubuu nama bayyee galaafate balaleeffatanii, gochi akkana amantaa islaamaa wajjin gonkumaa hidhata akka hin qabne ibsaniiru. Hawaasa Oromo sirna kabajaa ayyana kana irratti argaman tokko tokko akkataa guyyaa kana itti dabarsaani fi waayee ji’a Ramadaanaa gaafaneerra. Qophii kabaja ayyaana Iid Aal Faxir magaala Waashingitan Diisiitti godhamee irratti argamnee qindeesine dhageeffadha. Guutuu Isaa VOA


ODUU Dargaggoonni Oromoo gara leenjii Waraanaatti geeffamaa jiran miliqan.

OMN:Oduu Adol.08,2016 Mootummaan Itophiyaa carraa hojii biyya alaa isiniif argamsiisa sababa jedhuun gowwomsee dargaggoota Oromoo leenjii waraanaa seensisaa akka jiru himame. Godinaalee harargee lamaan irraa haala kanaan gowwomfamanii odoo gara leenjii mooraa waraanaatti geeffamaa jiranii dargaggoonni Oromoo afur magaalaa Sulultaa wayita gahan jalaa miliqu isaanii OMNtti himan. Dabballoota OPDO dhaan gowwomfamee godina Harargee Lixaa Aanaa Daaroo Labuu irraa kan dhufee fi wayita ammaa Magaalaa Sulultaatti harkaa miliqee yaada isaa kan nuuf qoode dargaggoon tokko hanga dhufanii Magaalaa walancitiin gahaniitti akka mooraa Waraanaa leenjii loltummaaf isaan geessan itti hinhimne ture. Aanaalee irraa godina irratti waliitti qabanii Konkolaataa sadeetiin guyyaa dheengaddaa fea’anii gara godina Shawaa bahaa magaalaa waliincitiin gahanii booda akka dirree leenjii waraanaa deeman itti himan.Sana booda ijoolleen hedduu baduuf yaalanis akka konkolaataa irraa hin buune eegumsa cimaa keessa turan.Baay’inni siaanis gara 600 ta’u, Jalqabuma irratti akkaataa bulchitoonni araddaalee fi aanaalee itti isaan gowwomsan akkanatti ibsa. Dubbichi faallaa ta’uu isaa erga hubatanii booda carraa argatanitti fayyadamnee jalaa miliquu daneenyeerra. Godinaalee Harargee bahaa fi Lixaa irraa dargaggoota 600 ta’an waliitti qaban.Isaan hundmutuu akka dargaggoo kanaatti gowwomfamanii kan dhufan malee loltuu isaanii ta’uudhaaf wayita amma kan fedhii qabu gonkumaa hinjiru. Dargaggoonni Oromoo isa waliin turan marti erga dhugaa isaa hubatan booda aaraa turan.Oromiyaa keessaas hin baanu jechuun mormaa turan.Akkuma nama mana hidhaa deemuutti ittiin deemaa turan. Ammas taanaan gara mooraa leenjii waraanaa Bir-shalaqoo erga gahanii booda akka jalaa badanii bahan shakkii hinqabu kan nuun jedhe dargaggoon kun haata’uutii garuu kana booda dargaggoonni Oromoo kanneen hafan akka isaanii akka hingowwomfamne dhaammateera. Mootummaan kun ilmaan Oromoo akkanatti gowwomsee guuree leenjii batii sadii qofa keenneefii lola biyyoota olla Eritrea fi Somaliyaa isaan hin ilaallannetti naqee ficcisisaa jira. Keessattu ilmaan Oromoo somaaliyaa fi bakkeewwan birootti geessee ficcisisaa jiruun galii sharafa biyyoota alaa irraa argatuun tujaaromanii umurii bittaa isaanii dheerrefachuuf lubbuu ilmaan oromoo nagadataa jiran.Dargaggoonni oromoo haala kana hubatanii akka irraa ofqusatan Xiinxaltoonni siyaasaa dhaamaa jiran. Dammaqaa Nagaasaatiin.


ABO Maaf jaallannaa? maaf Jibbinas? Iccitiinsaa kunooti

Warri nama deggaaru qofaan golgaman akeekaaf kaayyoo dhaaba deeggaruu baruu qaban.!! ======= ABO waan jaalannuuf hogganoota (hayyu duree, kora sabaa….) komanna malee waan jibbinuuf miti. Ani aka dhunfa kotti waa’ee hir’ina hoggansaa yoon dhubbadhu akeeka dhaabichaa miti kan haasawu. Deeggaraafi miseensa dhaaba biraa taheetii miti. Hanqinni hoggana ABO akeeka dhaabaa kan kaleessaa san laamsheessee okkolchiisaa jira. Nuti immoo kan dubbannuuf balaa irraa eewaluufi. Waan hin jaalanne maqaahuu hin beekan waan taheef. Kanaaf ABO’n dhiigaaf lafee teenya. Dhaabni Adda Bilisummaa Oromoo kan arra namni nuuf kennu osoo hin taane; kan namoonni gar-tokkeen nuun badhaasuufi nuun hoongeessu osoo hin taane kan goonni dhugaa, hayyoonni haqaa nuuf bu’uranii, nu dhaalchisanii dabraniidha. Hoggansi ABO immoo dadhabina hamaa, hanqina guddaa qaban kana osuma beekanii yoo namni quuqamee waa’ee qabsoo irraa dubbate olola summaa’aa namarratti biifuun hojii ala nama godhuu barbaadu. (Hayyoota, qabsaa’oota meeqa haala kanaan qabsoo keessaa facaasan?) Ilmaan Oromoo osoo kan ABO jibbu tahee hoggansi dhaabichaa qilee seenuus dantaa irraa hin qabnu, ni callifna maqaa isaatuu hin dhoynu ture. Yoo waa’ee hogganoota ABO dubbannu immoo waa’ee hir’ina qaama gaggeessaa malee waa’ee akeeka ABO miti. Kayyoofi akeeka ABO kan jalqabaa hanga ammaa jiru tokkoo dha. Kan eenyulleen jijjiiruu danda’uu miti. Eenyulleen komachuuf aangoos tahee dandeettii hin qabu. Kan akeekaafi kaayyoo dhaabichaa dabsaa, qabsoo dhaabichaa miidhaa jiru qaama hoggansaati. Akeekaaf kaayyoon dhaabichaa kaleessaas, arraas, boruus hin jijjiiramtu, qaama hogganuutu shaalalchuuf yaala malee. Kanaaf immoo qaamni hoggansaa yoo hir’ina isaanii dubbannu, dhugaa san hubachuu qaban. Nama komachuu osoo hin taane hir’ina isaani sirreessuu qaban. Turanii, turanii komii namaatif as bahuu isaan irra hin jiraatu. Hubadhaa!! Yeroo namni tokko hir’ina hoggansa dhaabaafi yaada fooyya’iinsaa kaasu warreen dhaabaafi hoggana addaan baasanii hin beekne garuu walitti hidhanii akka waan akeekaaf kaayyoo dhaabichaa komachaa jiran itti fakkaatu hedduudha. Garri tokko warruma qaama hoggansaa keessaa kanneen osoo humaa hin hojjanne faarfamuu qofa fedhan yoo tahu isaan kun xiqqollee komin nun tuqin ilaalcha jedhuun warra xaxamanii dha. Jarri akkanaa kun ilaalcha isaanii irratti hundaa’uun damee lamaatu jira. Dameen tokko warra akka maleeykaatti of ilaalanii hanqina hin qabnu jedhanii yaadan yoo tahu isaan kaan immoo akka hanqina qaban osuma beekanii faaydaa roga kanaan argatan tursiifachuuf wayta hir’ina isaanii irraa dubbatamu isaan adeemsa micciiruun akka waan ati jibbiinsa kaayyoo dhaaba qabduufi dhaabicha komachaa jirtuu fakkeessuuf wixxifatanii dha. Isaan kun faaydaa sabaa osoo hin tahin faaydaa dhunfaa waan giddu galeeffataniif akka maddi isaani hin cinneef nama dubbatu dhaaba waliin wal dhooysisuuf yaalan. Garri tokko immoo fedhiifi hamilee qofaan bokokanii hubannaa osoo hin qabne, deeggaruu malee nama moo akeeka deeggaraa jiraachuu isaatu kanneen hin beekneedha. Hubannaa dhabuu irra kan ka’e yoo ati hir’ina qaama hoggansaa tuqxu akka waan kutaa, godinaafi lagaan hogganoota komachaa jirtuu itti fakkaatuu dha. Waa’ee hoggansaa yoo dubbannu waa’ee kutaas, waa’ee dhaabaas miti kan dubbachaa jirru. Dhaabaafi hoggansa addaan baasani hubachuu isaan irra jiraata. Kan deeggaruu qabnuus akeeka malee namaa miti. Kan jaalannuus akeeka dhaabaa malee namaa tahuu hin qabu. Namni dhibba jijjiiramuus akeekni dhaaba tokkoo immoo gonkuma hin jijjiiramu. Kanaaf wayta goonni kumaatamni wareegamu, gariiniis jijjiiramaan, gariin dhaabicha keessaa bahan kaayyoon kaleessaa immoo ammallee hin jijjiiramne numa jirti. Fuula duraas hanga ummannii Oromoo ardii irraa jiraatuus kaayyon ABO ni jiraatti. Hoggansi dhaabichaa immoo akkuma duraan irraa jijjiiramaa dhufan ammaas ni jijjiiramu. Kanaaf warri nama deggaaru qofaan golgamtan dhaaba deeggaruu baruu qabdan. Saphaloo Kadiir | Abdulbasit


Waraannii naannoo Soomalii liyuu poolisi jedhamu beekamu Oromoota Anniyyaa daangaa Soomaletti dhihaattan irratti akka haarawaati lola labsee jira

Oduu Naannoo Anniyyaa irraa dhuftu akka mirkaneeysutti . Humni loltoota Liyuu Poolis kan Ogaaden keeysatti ummata shororkeessun beekamu daangaa Oromiyaa cabsee Ummata Oromoo Anniyyaa Shorokeessa akka jiru Oduu Gamasi dhuftu ni Addeesa , Duula Liyuu Poolis Oromoo Anniyyaa irratti yaroo dheeraf godhama turee keessatti Ooromoota 45,000 oli tilmaamamu naannoo kana irra akka buqqa,e ragaa jiru ni addeesa . Ardhas Motummaa Wayyaane Humna liyuu Poolis Oromoota Anniyyaa Irratti bobbaaste ficcisiisaa bakkarraa buqqaasaa jira ! akkuma beekamu Hawaashii gadi lafa teenya jechun lolaa yaroo dheeraf ummata oromoo fi Ogaadiin Jidduuti lola taha turee irratti Ummanni Oromoo Anniyyaa Humna Diinaa kan yaroo dheeraf dachii Oromoo Saamuf ol deemu kana Utubee qabu irratti hawaasa gahe guddaa baha turee dha . Motummaa Wayyaanettin shirra beeku Xaxxuun ummata oromoo Awaashii gadii irraa kaasaa fudhadhaa jechun Gossoota Somalee hidhachiise Ummata Oromoo irratti bobbaasa jiru . Ummanni Oromoo Alaa fii keessaan harka wal qabachuudhaan humna fi qabeenyaa dirmachuudhaan Ummata Oromoo lolli itti banamee bakka jiraaturraa buqqisaniif akka dhaqqabdan yaamicha oromumma isiinif Goona . shiftoota wayyaanee fi Humna Liyuu Poolis jedhamu Ummata keenya irra faccisuuf Ummanni Oromoo yaroo ol ka’u amma,


Oromoota Anniyyaa shanyii duguugaa irrati raawatamaa jira

Kan amma nannoo Anniyyyaa kun haalan badaadha. Nannoo kun akkuma isiin hubatan duubee daandiin konkkoolaata hin jiree dachii Oromon heduun qubattu kan duubee Qabsoo hidhannoo Oromo turee. Amma Wayyanee waraana somaali kan liyyu police ja’amu hidhanno guuutu itti hiitee Oromoota nannoo kanaa balnaan dachii irra buqaasa, nama hiduu ajeessaa, ganda gubaa, qabeenya saamaa jirtti. Oromoon nannoo kana akka ifirra hin ittifnnee dursitee qawwee waan irra hiikameef waraani Somaalii kan liyyu police ja’an kan wayyaanen deeggaramu akkuma fedhe seene ummata keenya lafaraa fixaa jiraa. Kanaafu Oromon bakka jirutti akkata ummata kana itti gargaaru wal mari’achuu dadafaan barbachisaadha.


Ummanni Oromoo ABO malee Bilisummaa Fiduu Ni Danda’a, ABO’n Garuu……..

(Saphaloo Kadiir irraa) “Waan sababsatu haa dhabuu jaarsa harree irra kaayi” jedha Oromoon. Ati hoo maaliif maakmaakte naan hin jettaniiree? Hoggantoonni ABO kanaan dura durii dur qabsoon ummanni keessa hin jirre akka galma hin geenyee himee, ummanni waan danda’uun ka’uu akka qabu dubbachaa ture. Gaafas dhuguma ummanni rafaa turan jechuu ni dandeenya. Dhuguma qabsoon ummanni keessa hin jirre gatii hin qabdu. Kanaaf ummanni fincilaa jechaa ture. Akka gabrummaa didaniis dur himaa turan. Kanumarraa ka’uun ayaanoota ABO kan akka dhaabaatti kabajamu keessaa guyyaan Fincila Diddaa Gabrummaa (FDG) wagga waggaan akka kabajamuus murteessan. Ayyaanichuma kabajuu malee osoo guyyaa tokko hojii ololaa irratti hin hojjatin ummanni dhaaba wal diiguu malee bisummaa isaatiif dhimma qabu dhabnaan ofuma isaatiif mudhii hidhatee ka’e. Kan gabrummaa jalatti if hidhuus kan of bilisoomsuus isuma mataa isaa tahuu waan hubateef ‘mudattee aayyoo bultee’ jedhe. Duuba eega warraaqsi ummataa qabsoo keessatti gahee guddaa qabaachuu kan beekan tahee, yoo dhuguma san kaka’uumsaafi dammaqina ummataatti kan gammadan tahee bara 2014 irraa jalqabee fincilli ummataa kunoo hanga arraa itti jiraa maaliif haxuphsuu dhabanree? Duraan ummata keenyaatu rafe jennee shakkaa turre. Amma immoo ummanni dammaqnaan Hogganni ABO rafuu jalqabe fakkaata. Fincila diddaa gabrummaa duraanumaahu kan jalqabe barattoota dhaabbiilee ol’aanaa baratani malee hoggana ABO miti. Qabsoo godhamu keessatti fincilli diddaa barbaachisaa tahuu amanee ABO’n guyyoota ayyaanaa keessaa tokko godhee kabajachuu jalqabame. Kaayyoon ayyaanichaas kanneen fincila adda addaa irratti wareegaman yaadachaa ummanni bal’aan akka gabrummaa diduu qabu yaadachiisuufi dadammaqsuuf kabajama ture. Arra hoo ree? Yoo kaleessa ummanni Oromoo waan rincicaniif qabsoon kan laaffachaa turte tahe, arra hoo kan ummanni Oromoo harka duwwaa qabso jiran hoo maal sababsaturee? Waan sababsatu haa dhabuu jaarsa harree irra kaayi tan jedhan tana kunoo. Amma harree irra keenyee maal sababsatan? Arra immoo ummanni fincila diddaa gabrummaa san gargaarsa tokko malee fuudhee kunoo fincila xumura gabrummaa (FXG) irraan gahee jala bultii bilisummaa jira. Laata kana booda hoo ayyaana fincila diddaa gabrummaa kan bara baraan Sadaasa 9 irratti kabajachaa turre san gara ayyaana fincila xumura gabrummaa jijjiirree kabajna moo maquma duraaniin kabajuu itti fufna? Ayyaanichi silaas hanguma Oromoon bilisoomtu malee san booda kabajuun gatii hin qabu. Eega bilisoomnee gabrummaa tam diduuf fincillaree? (Yoo warri amma ABO hoggana jedhu kun nu hogganan irraan oollu) Kanaaf maqaa duraaniitiin akka hin kabajne yeroon isaa dabree jira. Maqaa FXG jedhuun kabajuuf immoo kan galmeesse ummata malee ABO miti waan taheef FXG’n kabajna jechuun salphina. Kanaaf tahuus hin qabu. Sababniis injifannoo ABO’n galmeessuun ummanni kabajachuu qaba malee injifannoo ummanni galmeesseen kabajachuun qaani. Kaleessa ummanni bilisummaaf ABO eega ture. ABO’niis ummata eegaa ture yoo kan jennu tahe, amma ummanni qabsoo jalqabee ABO’n maal eegaa jiraree? Ummanni WBO, WBO’n ummata eegaa yoo ture amma Ummanni ka’ee WBO’n maal eega jira? Bilisummaa, akka naan hin jenne qofa hadaaraa! (Qis..qis…qis…. mataan gara hudduu, hudduun gara mataa.) Dhaabni qabsoo tokko waggaa 25 guutuu if ijaaraa, haala mijjeeffachaa jiraachuu ibsaa ture ammallee qophaa’uuma jira. Kun hanqinaafi dadhabina hogganootaa irraa akka tahe beekkamaadha. Garuu dhaabichi ayyaana injifannoo namni biraa galmeesse maqaa moggaasee kabajachuu qofaa kaayyoon isaa? Ani akkaan beekutti kaayyoon ABO bilisummaa Oromoofi walabummaa Oromiyaati. Kaayyoo kana dhuguumsuuf immoo hidhannoon qabsaa’ee, wareegama qaalii kafalee malee taa’ee galmeessa kan jedhamu hin jiru. Injifannoo ummanni qabsaa’ee galmeesseen Oromiyaan walaboomtee, Oromoon bilisoomti hin jedhu kaayyoon ABO. Duuba mee gaafa ummanni harka duwwaa qabsaa’u taa’ee gaafa injifannoon galmaa’u maal nuuf godhan. Gaafa ummanni iyyatu didee eega ummanni moohate booda marqaa cidhaa nyaachuuf dhaquu hin qabu. Kanaafuu, ABO’tu ummata Oromoo malee bilisummaa fiduu hin dandeenye malee ummanni Oromoo ABO malees bilisummaa akka fiduu danda’u ragaan kan itti jiran caalaa hin jiru. WBO’n hangi jiru kan silaa ummataa waliin lolu hoggana cimaa murannoofi kutannoo oromummaa qabu dhabuun hojii malee ta’anii jiran. Yoo immoo haaluma amma jiran kanaan kan itti fufan tahe Hogganni ABO kun kaayyoo kaleessaa Ummata Oromoo bilisoomsuuf jedhu san osoo hin tahin kaayyoo haareya ummata Oromoo gabrummaa jalatti hidhuu jettu baafachuu isaanii qabatamaan ummataaf ni mirkanaawa. Kana hubatanii salphina seenaa jalaa of baasuuf yeroo gabaabaa keessatti hogganoota isaa jijjiiruun, jijjiirama bu’aa qabsoos qabatamaan mul’isuu qaban. Yoo hin taane immoo….. “Arraas boruus ABO’n hafuus ummanni Oromoo bilisummaa isaa ni fida.” Saphaloo Kadiir | Abdulbasit Adoolessa, 2016


Waggoota shanan darban irraa jalqabee poolisoonni Liyyuu Hayil kan mootummaa Itiyoophiyaatiin deeggaraman jiraattota godina Harargee bahaa aanaalee gara garaa irratti weerara geggeessaa akka turan beekkamaadha. Poolisoonni Liyyuu Hayil kun wayta adda addaattii daangaa Oromiyaa seenuun tarkaanfii ajjeechaa raawwataa kan turan yoo ta u, ammas haala hamaa ta een namoota nagaa ajjeesaa jiran. Guyyaa dheengaddaa irraa jaqlabee wal waraansa polisoota liyyuu Hayilii fi jiraattota godina Harargee bahaa aanaa Qumbii jiddutti geggeeffamaa jiruun, namoonni kudha jaha yoo ajjeefaman, qabeenyi hedduun poolisoota kanaan saamamee jira. Lola geggeeffamaa jiru kana jalaa jiraattoonni hundi qe ee isaanii gadi dhiisanii baqatanii jiru. Lolli jiraattota aanaa Qumbii irratti baname kun guyyoota sadii dura kan jalqabe yoo ta u, haga ammaatti akkuma itti fufetti jiraachuullee jiraattoonni dubbatan. Wal waraansa achitti geggeeffamaa jiru kana keessaa mootummaan Itiyoophiyaa harka qabaachuu isaatis himame. Lola ta e kanaan namoonni kudha jaha poolisoota liyyuu Hayiliin kan ajjeefaman yoo ta u, haga ammaatti reeffi namoota kudha shanii awwaalamee jira. Reeffi nama tokkoo ammoo danqaraa keessatti waraabessaan yoo nyaattamu, namoonni jaha madaayuu isaanii namni kun mararfatanii dubbatanii jiru. Akka isaan jedhanitti, gochaa mootummaan Ityoophiyaa nurratti raawwateen reeffa nama keennaa awwalachuu dadhabnee jirra. Qabeenyi hedduun nu jalaa samaamee jira. Qe ee dhaloota keennaa dhiifnee lubbuu keennaan baqachuuf ammoo dirqamnee jirra jedhan. Wayta lolli hamaan poolisoota Liyyuu Hayiliin nurratti raawwatamaa jiru kanatti qaama nuuf birmatu dhabnee ajjeefamaa jirra jechuun dubbatan. Sababaan lolli kun jiraattota aanaa Qumbii irratti banameef maalii gaaffii jedhuuf namni kun yoo deebisan. Bakki lillo kun ammaan kana haalaan jabaatee itti geggeeffamaa jiru aanaa Qumbii naannawa magaalaa Minoo akka ta es namni kun himanii jiru. Haalli ammaan kana muldhataa jiru hedduu yaaddessaa ta uu kan nuuf himan namni kun, keessumattuu wayta poolisoonni naannoo shanii duula hamaa nurratti geggeessaa jiranitti, poolisoonni Federaalaa daanagaa lamaan jidduu jiran ammoo qaamota mootummaan nutti bobbaasee kanaaf tumsa ta anii jiru jedhan. Itti dabaluun akka namni kun jedhanitti, lafaa fi qabeenya isaaniirratti ajjeefamuu qofa osoo hin taane, daangaan Oromiyaa poolisoota kanaan weeraramee jira. Lola guyyoota sadiif geggeeffamaa jiru kanaan poolisoonni kun lafa baldhinni isaa kiilo meetira 40 ta u daangaa Oromiyaa ufi jalatti dhuunfatanii jiru. Bulchiinsi mootummaa Oromiyaa ufiin jedhus haga ammaatti furmaata kenneef tokkos akka hin jirre himan. Poolisoonni kun mootummaa Itiyoophiyaatiin leenjifamanii meeshaa waraanaa gurguddaa hidhachuudhaan kan jiraattoota irratti tarkaanfii ajjeechaa raawwaataa turan. Ammas akkasuma. Maqaa babaldhifannaa lafaa jedhuun loltoonni Liyyuu hayil kun, daangaa Oromiyaa humnaan weeraruun qabeenya hedduu saamaa jiru. Lola geggeeffamaa jiruun ammoo namoonni hedduun qe ee isaanii irraa baqatanii jiran. Rakkoo kana furuuf qaamni birmateef tokkos akka hin jirre jiraattoonni dubbatan. Wayta gara garaatti milishoonni mootummaa Itiyyophiyaatiin gargaaraman kun daangaa godina Harargee bahaa seenuun duula jabaa geggeessaa kan turan yoo ta u, inni ammaa kun haalaan yaadessaa ta uullee jiraattonni himanii jiru. Usmaan Ukkumeetu gabaase. KommenteraDela


Haala Dhaabbilee siyaasaa Itoophiyaa Dhaabbilee siyaasaa Itoophiyaa bakka lamatti qooduun ilaaluun barbaachisaadha

A , isaanis dhaabbilee siyaasaa maqaa tokkummaa dachee fi Itoophiyaa dullattitti amanan fi kan Mirga saba isaaniif qabsaayan dhaabbilee sabaa fi sablamoota jedhanii kaa’uun ni danda’ama. Isaan kana addaan baasanii ilaaluun enyummaa, ideology fi siyaasaa isaan hordofan irra dhaabbachuun diinummaa fi firummaa isaanii sirnaan kaa’uun dirqama ta’a. Iaaan kana addaan baasuun hojii qabsoo fiixa baasuu keessatti ga’ee ol’aanaa qabaata, Firaa fi diina addaan baasuun yeroo qabsoon godhamu kan waliin hiriiraanii fi kan irraa of qusatan jiraachuu irratti garagara. Karaa biraatiin diina Tarsiimoo fi FiraTarsiimoo yoo addaan baasan malee wal makatee bakka yaadamee ga’uu irratti gufuu waan uumuuf isaan kana akka kanaan gadiitti addaan baasamee kaa’uun yaalameera. Dhaabbilee siyaasaa oftuultota/ Ideology/ Tokkummaa duloomee fi Itoophiyaa dullattii oofan, akkasumas olaantummaa saba tokkoo kan abjoomaniidha. -Humni kun hunda caalaa kan diina godhatee karoorfate itti deemaa jiru inni angafni Oromoo fi Oromiyaadha.Humni kun sadarkaa kamittuu Oromoon akka taayitaatti ba’uuf biyyattii keessatti akka baay’ina isaatti akka qooda qabaatu hinfedhu, Afaan Oromoo akka baduu fedha, aadaa Oromoo fi seenaan, safuun, keenya akka badu barbaada. Hundaa caalaa ammoo lafa Oromoo maqaa lafti qote bulaaf ta’uu qaba jedhuun lafa Oromiyaa Qabeenya qabuun bitee too’achuun falmaa jira. Siidaa Harma muraa fi Harka muraa mormuu caalatti akkamitti kan booji’ameef siidaan tolfama kan hojjatamuufii qabu isa Oromoo fixeef ta’uu qaba jedhee ifatti falmaa jira. Legacy Minelik fi akkasumas siidaa isaatiif muldhii isaa hidhatee falamu cinaatti, kan nafaxanyooni hin hoogganne biyyi jiraachuu jechuun salphina akka ta’etti huumna of ilaaluudha Oromiyaa fi naannoleen kanneen biroo ijaaramuun of bulchuu qabu kan jedhu sirna Federala ni morma./ as irratti/ sirni wayyaanee sirna federaalaa siriidha jechu miti. Ummatoota laman Oromoof Amaaraa wal dura dhaabee walficisiisuuf karaa hundaan labsii godhaa jira. Falmii barattoota Oromoo ammaa dura dhaabachuun Oromoon Amaara lafarraa fixaa jira jedhee oolola oofuu irratti jira. Dhimma Finfinnee irrattis ta’ee naanno Oromiyaa kan Oromooti yaada jedhu goonkumaa hinfudhatu. Humni kun qabeenya Oromoo irraa bara dheeraaf saamee tuulatee guddaa of harkaa qaba, Birookirasii motummaa keessatti yeroo dheeraaf amaarota hojjatan hammate jira, dipilooomaatota hedduu kan hojii diploomaasii hojjataa turan biyyoota ambaa keessaa qabu boobbaasuun addunya maratti hojjachaa jira. Meeshaa Propagaandaa guddaa of harkaa qaba. Oromiyaa fi naannoo kibbaa keessatti Amaarota karaa dhooksaan galchuudhaan qubachiisaa ture ammas itti jira, kana malee Meeshaa waraanaa hedduu naannoo Oromiyatti Amaarota qubatanii jiran hidhachisee jira.Lola tarsiimoof huumna qophaayaa jiruudha jechuun nidanda’ama. Humna kana gidduutti garuu wal ta’uumsi baay’een hinjiru, humna Haaraa fi dulloomaa waliin jedhuun wal baqatu, wal shakku. Taayitaa qabachuu irrattis bakka tokko hinjiran, kana malee nafxanyoota kana keessa humni moderate ta’ee kan deemsa karaa duloomaa kana hinfudhane ni jiru. Isaan keessa kan diina jala kukurus nijira. Humni kun isaan armaan gaditi. 1. All Ethiopian Orginazition/ Alla Amhara Orginaztion 2. Unity for Justice and Democracy 3. EDPP/ Ethiopian Democartic People’s Party/ 4. Bule party/ partii semayawwii/yemuu ta’aan -cimina humna kanaa -Qabeenya fi diinagdee guddaa of harkaa qabu -Hojii diploomaasii irratti jabaadha -Propaganda afanfajii oofuu danda’a -Birookirasii baayyee qaba -Oromiyaa fi naannoo biyyatti hedduu keessa nafaxanyoota duubbee hedduu qaba – Humna ilaalcha isaa baachuu danda’an yartuu hin qabaata. *Hir’ina humna kanaa – Humni kun mirga sabaa fi sablamoota mormuu isaatiin ummatoota kana biraa deegaarsa hinqabu -Dhaabbilee sabaa fi sablamoota jibbee qophaa isaa dhaabatee jira. -Deeggarsaa biyyoota lixaa cimaa hinqabu -Ummata Amaaraa hunda biraas Deeggarsa cimaa hinqabu -Gareen kun walii isaa giddutuu tokkummaa hinqabu. -Heeraa mootummaa ni morma, tokkummaa dulloomtuu abjota Eegaa akka waliigalaatti humni kun akka amma deemaa jiru kanatti guufuu fi diina qabsoo keenya waan ta’eef gama hundaan kophatti isa dhaabuuf hojjachun barbaachisaadha. Kana malees mormii nuti diina irratti oofnu dura dhaabachuun isaa mirkana. Yoo humna taanee tokkoomne fi humnoota sabaafi sabalamoota biroo hammachuu dandeenye humna kana irraa aanuu nidandeenya. Ummatoota biraa biratti akka bulguu ta’ee ilaalamuuf hojii propaganda irratti oofuun gaariidha, Ummata amaaraa irraas addaa baasuun moggeessuuf irratti hojjachuu qabna. Kana malee humna kana keessa warra Modrate ta’aan irraatti hojjachuun barbaachisaadha. Yeroo kana goonu garuu diina keenya isa angafa ta’ee irratti waan hojjachuu qabnu osoo hindagatin ta’uu qaba. Humni keenya fi hojiin keenya ; karoorri keenya yeroo yaadamu akkamitti diina keenya irra akka aanuu qabnuufi humna kana ammoo akkamiti akka laamshessuu dandeenyu ta’uu qaba Karoorri yaadamus akkaataa lamaanuu irra aanuu dandeenyutti qophaa’uu qaba. Humni kun ammatti yoo angoo harkaa qabaatuu baatellee isaaf garuu diinni inni duraa akka nu ta’ee beekne irratti qophii gochuun fardii dha. B/Haala Dhabbillee sabaa fi sablamoota biroo gama ilaaluun Isaan kun yoo nuti humna taanee olbaane humna Oromoo guddaa akka ta’an shakkiin hinjiru, sababni isaas huumna nafxanyoota irratti jibbaa bu’uuraa waan qabaaniif yoo yeroof ta’ee malee miiltoo isaanii ta’uun amma dhumaatti deemu hinfedhu. sababa nuti boodatti hafneef yeroof nafaxanyoota waliin tirachu malee firummaa gararraa hin qaban. Mootummaa Wayyanee keessattis bakka hinqaban. Kana malee Olola diinaa irraa ka’anii Humna Oromoos baayyee nishakku, Oromoon nu liqimsaa sodaa jedhu qabu.Kana duras gama Keenyaan waan irratti hojjanee shakkii isaanii of irraa salphifne kan hinjirre yoo ta’u ammaan booda garuu kana kan haquu qabnu nu mataa keenya.Kana malee ummatni Oromoo hunda caalaa ummatoota isaani waliin gama aadaa, hawwaasumma , amantaa, fuudhaa fi heerumaa, daldalaan, daangaa hariiroo gaarii qaba, Kun hojji keenya fuula duraaf haala mijuu kan uumu waan ta’eef ciminaan irratti hojjachu qabna. *Cimina fi hir’ina humna kanaa – Cimina – Ummata hiree Oromoo waliin wal fakkaatu keessaa ba’uu isaanii – Humnoota nafxanyoota waliin firummaa fi miiltoo waaraa ta’u qabaachuu kan hindandeenye ta’uu – Mootummaa amma jiru irraas jibba kan qaban ta’uu – Ummata keessaa bayan irraa yoo xiqoo ta’ellee deegaarsa qabaachuu – Sabboonummaa mataa isaanii qabu aadaa fi seenaa isaanii guddisuu fedhu, kan kana isaan dhabsisuu hinfedhan. * Hir’iina – Humni isaanii xixiqaa fi faffaca’aadha – Caasaa cimaa hinqaban – Hoogganna cimaa hinqaban – faaydaan xaxamuu danda’u – Dhaabbilee Oromoo irratti shakkii qabu, – Oromoon isin liqqimsa kan jedhu olola diinaa ni qabu C.Haala Ummatoota Itoophiyaa Akka waliigalatti haalli ummatoota Itoophiyaa baayyee walxaxaadha. Sababni isaas ummata ilaalcha siyaasaa tokko jala jiru miti.kana cinaattis ummatoota bara dheeraaf ukkaamsaa jala jirantu heddummaata. Kana irra darbee Ummatooni Itoophiyaa rakkoo siyaaasaa , dinagdee,akkasumas dhiittaa mirga namaa,kan dimokraasii fi sababa loogii Wayyaaneen godhaa jirtu irraa mootumma kana irraatti jiba guddaa qabu.. Karaa biraatin ammoo dhaabbillee Oromoo irratti amantaa hinqaban nishakku nisodaatu. Kana cinaatti diinis afaanfajjii itti uumee jira. Oromoon fottoquuf hojjatu, yoo tayitaa qabatan isin balleessuu jedhee nasiseera. Dhaabbillee Oromoo akka goolesituutti dhiyeessee sodaachisuu yaalee jira.ammas itti jira. Gama biroon keessatu ummata Amaaraa keessatti humnootiin of tuultoota olola ofaniin Amaarri naannoo Oromoo jiru Oromiyaa keessa taa’ee har’as akkuma kaleessatti akka yaadutu hubatama.Ummatooni biroonis Oromoon yoo fottoqe eessa galla kan jechuun yaaddoo qabu, nu liqimsas kan jedhanii kan sodaatan baay’eedha. Waluma gala oolola diinni oofuun ummatootni Itoophiyaa Dhaabbilee Oromoo fi ummata Oromoo baay’ee sodaatu, gama keenyaanis kanaan dura rakkoo kana cabsuuf hojiin hojjatamee waan hin jirreef yeroo diinni Oromoo irratti roorrisuu caldhisanii ilaauun kan barameedha jechuun nidanda’ama. Eegaa kana booda kana cabsuuf irratti hojjachuun fardii ta’ee as bayee jira, sababani isaas diinni Oromoo irratti duula godhu ummatootni biroon akka qoodatani fi Oromoof dirmatan gochuun barbachisaa waan ta’uuf. *cimin ummatoota • Diina kan ta’ee wayyannee ni jibbu. • Yoo hooggana argate diina dura dhaabachuu irraa hin deebi’u. • Ummatni akka ummataatti jibba wal irraa hinqabu. *Hir’ina – Wal qoodaa dha – Dammaqina wal fakkaatu hinqabu – Olola diinaaf saaxilamaa dha.diinas ni sodaata – Bara rabbiin nurraa kaasuu egna kan jedhu abdii kutannoos qaba. – Misooma diinni afarsuun Afanfaajjii keessa jira. Keessattuu hidhaa laga abbayya D.Haala biyyoota Ollaa Haala Biyyoota kana ilaalun nuuf baay’ee barbachisaadha.Innis qabsoo goonu kana yeroo gabaabaa keessatti fiixa baasuuf karaa diiplomaasitiin dhimma itti ba’uu cinaatti hariiroo Oromoon fuula duratti biyyoota ollaa kana waliin qabatu akeekuuf waan gargaruuf faaydaa olaanaa qabaata. Kana malees Oromoon biyyoota ollaa kana keessatti baay’inaan bakka itti jiraatuuf akkasumas baqattummaan baay’inaan kan keessa jiraatuudha, kanaafuu haala biyyoota ollaa kana sirnaan kaa’uun faaydaa inni nuuf qabu keessa ilaallachuun dirqama. Eegaa kunoo armaan gadiitti dhiyyesuun yaalamera. 1.Keeniyaa Biyyi kun biyya gaafa Afrikaa keessatti daran guddachaa jirtu keessaa isii takka. Biyya fedhaa fi faaydaa isii eegsisuuf yeroo ammaa humna waraanaa gara somaaliyaatti dulchistee Alshebabiin waraanuu irratti argamtudha. Sodaa shororkeessitootaan marfamtees jirti miidhaanis daddabalamee irra ga’aa jira. Itoophiyaa waliinis gama diinagdeen, gama nageenyaa fi daldalaan hariiroo gaarii qabdi. Humna ibsaa galfachuuf waliin hojjachaa jiru Ummani Oromoo kan baay’inaan keessatti argamu fi lafa bal’aa qabatee jiru keessa jiru ta’uu isaahubanna.Bara 1989 akka namni barreessan Baraukamper jedhamu Keeniyaa irratti qormaata godhetti Ummani Keeniyaa milii’ona 20 akka ta’ee ibsee, yeroo sanatti Oromoon keeniyaa 3.4% akka ta’e kaaye. Kun har’a yeroo ummatni Keeniyaa gara Miliyoona 40tti siqu kanatti Oromoon Keeniyaa keessa jiratu gara 8% amma 10% ta’uu danda’a. Eegaa Oromoon Keeniyaa keessa jiraatu qaama ummata Oromoo bal’aa Oromiyaa fi gaafa Afrikaa akka ta’ee ifaadha. Kanaafuu Keeniyaa waliin hariiroon ummamu qabu hariiroo ilmaan Oromoo lamaanuu walitti hidhu ta’uu irraa darbee Keeniyaa Fira godhachuun baay’ee barbaachiisaa akka ta’e gaaffii hinqabu. Haala dhimmoota faaydaa Itoophiyaa waliin gama diinagdee fi nageenyaan qabdu cinaatti qabsoo bilisummaa Oromoo irraa sababa ummata Oromoo Keeniyaa jiru waliin wal qabsiiftee baay’ee sodaa qabdi. Oromoon yoo humna ta’e ummata kana waliin lafa koo qabata sodaa jedhus irraa kaati. Nutis duraanis ta’ee amma ammatti akka gaaritti karaa diplomaasitiin irratti hin hojjanne waan ta’ee Keeniyaaf sodaa taane akka turree jiru beekuun barbaachisaadha. Ammattti biyyi kun Deeggarsaa qabsoo bilisummaa Oromoof gochuu goonkumaa hin feetu, sababni isaas sodaa guddaa waan nurraa qabduuf . Eegaa kana beekne hojii hariiroo gaarii uumuu fuula duratti hojjachuf qophii gochuun ammuma itti yaadamuu qaba. 2. Jibuutii Biiyyi kun biyya baay’ee xiqoo dha, Garuu biyya bakka galaanni diimaafi fi galaanni Indii walitti dhufuuf ulaa waan tateef baayyeebarbaachistuudha.Gama dhiyyeessii jimaa fi kudraa kan rarraate jirtu Itoophiyaa irraa kan ergamu irratti. Kunis hunduu Oromiyaa irraa madda. Kana malee har’a buufata galaana isiitti kan fayyadamna jiru mootummaa itoophiyaati kana irraas galii guddaa argachaa jirti, kana cinaattis Hydro Electric Power waan hinqabnef Itoophiyaa irraa harkistee galchatee fayyadamaa jirti, Dhimma dinagdee, nageenyaa fi waan hundaa irratti Itoophiyaa waliin hariiroo guddaa qabdi.Humni waraana Amerikaas maqaa Shoroorkkesitoota too’aachuu jedhuun too’atee jirti.akkasuma farasaay ni too’atti wayyaanees ni sodaatti. Kanaafuu Oromoota baqattoota qabdee Wayyaneef kennaa turte itti jirti. Faaydaa fi sodaa kana irraa kaatee qabsoo Oromoo bifa kamiinuu hindeeggartu. Yoo humna taane baane garuu biyyatti kana faaydaa keenyaaf Oolchuu nidandeenya .sababni isaas waan jireenyaa dhala namaf ta’u kan argattu Oromiyaa irraa waan ta’eef fedha keenyaf olfachuu nidandeenya. Kanaafuu hariiroon qabaannu akka fuula duratti Oromoon gaafa kana keessatti humna ta’ee ba’uu danda’utti hubaachiisuun irratti hojjatamuf ilaalu qabna . Ammaa ammattis gama hariirootiin humni qabsoo bilisummaa Oromoo irratti hin hojjane waan ta’ee ammaan booda sirritti hojjachuuf itti karoorfachuun firummaa horachuun barbaachisaa ta’a. 3 Suudaan kaabaafi Kibbaa 3.1. Suudaan kaabaa Biyyi kun Ofii isiitiifuu iyyuu biyya jeequmsa keessa bara baay’eef turte ammas gama tokkoon keessa hin ba’in jirtuudha, Dhimmi daarfur rakkoo morma isii qabee jirudha. Dhimma Sudaan Kibbaa waliin qabdu irrattis rakkoon qoodannaa boba’aa fi daangaa ammayyuu furmaata waaraa kan argatee miti. biyyootiin kun wal jeequuf humna wal irratti ijaaranii wal irratti hojjacha jiru, biyyoota akka Keeniyaa fi Ugandaa waliins hariiroo gaarii hinqabdu.Kana Malee Wayyanee waliin hariiroo cimaa qabdii, Dhimma Hidhaa Abbaayaa irratti tumsaa gaarii qabu, kana cinaattis Itoophiyaa irra Hydro Electric Power galfattee fayyadamuu eegaltee jirt. Lafa bal’aa Itioophiyaa irraa fudhachuufis foolata jirti. Ummatooni biyyoota lamanis walkeessa deemu, karaan biyyoota lamaan walitti hidhuu Gondor irraa amma gadaarifitti diriiree jira .Gama biroottin dhimma nageenyaa, dingadee fi daldalaa hawwaasummaa irrattis tumsaa gaarii qabu, Ertiraa waliins tumsaa gaarii gama hundaan qabdi.Oromoota baqaan biyya isii jiran qabdee Itoophiyyatti kenniti waraanni Wayyaanees keessa fiigaa ola.Corruption baay’ee hamaataadha biyyatti keessati.kanaafuu biyyaattiin kun faaydaa fi bu’aa argatu irra dhabattee sochii qabsoo bilisummaf godhamu tokkollee yeroo amma kana deeggaruuf fedha hin qabdu, Wayyaanee ni sodaatti. Kana irraa dhaabannee biyya ollaa kana waliin fuula duratti hariiroon qabaachuu malu xiinxala ga’aa ta’ee irraatti hunda’ee ta’uu qaba. Humna taanee ba’uun keenyas kanaaf murteessadha deemsaa keessas akka humna taane baanu hubachiisaa firummaa jabeeffataa deemun barbaachisaadha. 4 Suudaan Kibbaa Biiyyi kun biyya dhiyeenna kana bilisummaa isii labsatteedha. Garuu yeroo ammaa kana akka hintaane taate gosaan wal qooddee dhumaatiin hamaa ta’e keessatti kan raawwatamaa jirtuufii mootummaa tasgabaa’aa kan hinqabnedha. Gosoota Anyu’aak fi Dinkaa giduutti sababa wal dhabdee hoogganootii Presidenti fi Itti aanaa isaa gidduuti dhalateen gosti laman walfixaa jiru. Kanaafuu yeroo amma kana rakkoon biyyaati kana gagaa’ee salphaatti waan dafee furamu hinfaakkatu. Suuta ilaalaa deemun gaarii ta’a malee ammatti kanatu ta’uu danda’aa jedhanii tilmaamuun nama dhiba. Biyyooti ollaas kan akka Itoophiyaa fi Ugaandaas faaydaa isaani irraa ka’anii rakkoo biyyatti kana keessatti dhalate irraatti wal gareerfachaa jiru.garuu ifatti dubbachuu hinfedhan, Ugaandaan kallattiidhaan humna waraana isii galchuu isii Itoophiyaan hin jaalanne fuula dura Maaltu dhufu mala ilaaluun gaariidha, Kana malees Egypt biyyaatti kana keessa harka galfachuuf yaadaa jirti.garuu rakkoon maataa isii waan isii hudhee qabeef akka yadamee ta’uu hindandeenye. Kanaaf ammatti biyyaattiin kun nuuf faaydaa qabdi jedhamee hin ilaalamu, gaaga’uumsi biyyattii kanaas biyyoota ollaa irrattis dhiibaa gudda qabaata. Gama keenyaan haala isii hordoofa irratti hojjachuuf karoorfachuun dirqama ta’ama. Ilamaan Oromoo hedduun hojiif jecha biyya kana keessa jiru. 5. Somaaliyaa Biyyi kun ammas rakkoo yeroo dheeraan gagaa’amtee gidiraa argaa jiriti, Harkaa itti naqaachuun biyyoota ollaa baay’ee jeequmsa biyyatti keessatti ga’aa jiruuf ga’ee ol’aanaa qaba. Kanas kan duubaan oofan biyyoota gara lixaa Amaerikaan durfaman waan ta’eef furmaatni tasgabbaa’uu biyyatti kanaa yeroo gabaaba keessatti fala waan argatuu hinfakkaatu.Kana malee humni shoroorkkeessaa Alshebab rakkoo gaafa Afrikaa kana ta’uu irraa darbee kan Addunyaa ta’ee dhufaa jira. Alshabab biyyoota waraana isaanii Somaaliyaa galchan , Keniiyaa, Ugandaa, Ruwwandaa Jibuutti fi Ithiophiyaa irratti haaloo bayuuf guddaa hojjachaa jira, Keeniyaa fi Ugaandaa baayyee gaga’ee jira, kaanis akkasuma. Ammatti Itoophiyaa irraatti waa hingoone garuu waan gochuu irraa deebi’u hinfakkaatu. Rakkoon Somaaliyaa caalmaatti Itoophiyaa keessatti kan dafee gaaga’uu danda’u Oromiyaa ta’uun isaa jala muramuu qaba. Waan hundaafuu itti ba’aa rakkoo biyyaatti kana suuta ilaala deemuun waan godhamu qabu itti yaada deemuin barbaachisaadha. 6..Eertiraa Biyyi kun biyya yeroo dheeraaf dhimma daangaa irratti Itoophiyaa waliin furmataa irra ga’uu hindandeenyedha.Ammas furmaata argachuun dhimma kanaa harka Amerikaa akka jirutti ilaalamaa jira. Amerikaan biyya kana Economic Sanction warra lixaa hiriirsitee miidhaa guddaa irraan geessee jirti ammas kan itti jirtuudha. Kun garuu warra lixaaf akka yaadameetti hintaane, mootummanif Ummatni Ertiraa kana keessa darbaa waan jiran fakkaata. Biyyi kun Qabsoo Oromoof deeggarsa keennaa kan jirtuudha . Hariiroon biyya kana waliin fuula duratti qabnu faaydaa gama hundaan argamu qabu irratti hundaayee hojiin firummaa jabeessuu fi wal gargaaruu jiraachuu qaba. Biyyi kun bakka galana diimaa irratti waan argamtuuf baayyee barbaachistuudha .gaafa Afrikaa keessatti walicinaa dhabachuun cimina qabsichaafis fis ta’ee gama nageenyaa fi tasgabbiitiin walii tumsuun barbaachisaa waan ta’uuf hariiroon fuula duraatti biyya kana waliin qabaannu dhimmoota kanaa fi kan biroo irratti hundaa’uun ta’uu qaba. barreessan Mahadi Idris


Jibuutitti baqattoonni Oromoo 4 mana hidhaa keessatti du’an.

OMN:Oduu Adil.11,2016 Baqqattoota Oromoo dhibba shan gahan magaalaa Jibuutii keessaa dhiheenna kana qabamanii kan hidhaman yoo ta’u, isaan keessaa namoonni afur mana hidhaa Nagad jedhamu keessatti lubbuun darbuun himame. Ammayyuu baqqattoonni hedduun magaalaa keessaa qabamanii hidhamaa jiraachuullee baqqattoonni dubbatan. Baqqattoonni Oromoo dhibbootaan laakkayaman poolisii biyyattiitiin magaalaa Jibuutii keessaa qabamanii kan hidhaman yoo ta’u, manni hidhaa isaan itti ugguraman haalaan oowwuu irraan kan ka’e namoonni afur lubbuun darbanii jiru. Kana males beelaa fi dheebuu mana hidhaa keessatti isaan muudataa jiruun ammayyuu haalli isaan keessa jiran daran yaaddessaadha. Baqqattoota Oromoo magaalaa Jibuutii keessa jiraatan keessaa namni nuti dubbifne tokko akka jedhanitti, iida sooma ramadaanaa galgala ture, baqqattoonni Oromoo hedduun daandii magaalaa gubbaa qabamanii kan hidhaman. Mana hidhaa Nagad jedhamu keessatti erga hidhamanii booda oowwa hamaa isaan muudateen baqqattoonni Oromoo afur achumatti lubbuun darbuu himan. Akka namni kun himanitti, namoota lubbuun darban kana reeffa isaanii fudhachuuf jecha haga hospitaalaatti deemnee argachuu hin dandeenne jedhan. Erga mormiin ji’oota saddeetiif guutummaa Oromiyaa keessatti geggeeffamaa jiruu kaasee, baqattoonni Oromoo daangaa Jibuutii seenaa jiran daran dabalaa jira. Baqqattoonni Oromoo irra jireessaan qabamanii hidhaman kun kan waraqaa hayyama biyyattii keessa jiraatan hin qabne ta’uullee himanii jiru. Namni kun akka jedhanitti, mootummaan Itiyoophiyaa wayta aadda addaatti kuduraa fi fuduraalee hedduu gara Jibuutitti geessaa jira. Mootummaan Jibuutiitis baqqattoota Oromoo qabee mootummaa Itiyoophiyaaf dabarsee kennaa jira. Kun ammoo baqqattoota Oromoo kana akka daldalatti waan wal jijjiiran fakkaata jedhan. Akkasumas, dhiheenna kana qondaalli mootummaa Itiyoophiyaa tokko gara Jibuutii dhufuun, erga mootummaa biyyattii waliin wal arganii eegalee, ilaalchi mootummichi kun baqqattoota Oromootiif qabu jijjiiramee jira jedhan. Wayta ammaa kana jireenya baqqattoota Oromoo haalaan rakkisaa ta’u himanii, kanneen qabamanii mana hidhaa keessatti rakkataa jiru ammayyuu laakkofsaan hedduudha. Kana males erga mormiin Oromiyaa hudhee qabee asi, laakkofsi baqqattoota Oromoo dabaalee jira. Baqqattoonni Oromoo kun daandii magaalaa Jibuutii gubbaa funaanamanii hidhamaa jiru. Baqqattoonni Oromoo kun biyya isaanii irraa baqqatanis Jibuutii keessatti caarraan isaan muudataa jiru qabamanii hidhamuu fi, manniin hidhaa keessatti ammoo lubbuun darbuudha jedhan. Dhabbata mootummoota gamtoomanitti, koomishinni olaanaan baqqattootaa ykn UNHCR baqqattoota haarawa biyya isaanii irraa baqataa jiran kanaaf waraqaa hayyama biyyattii keessa jiraatan tokkos hin kennineef jedhan. Sababani isaatis baqqattoonni laakkofsaan hedduu ta’an Oromiyaa gadi dhiisanii garana baqataa waan jiraniif, namoota kana hunda keessummeessuun ammoo haalaan rakkisaa ta’uu akka hin oolle namni kun dubbatan. Dhumarratti akka namni kun dubbatanitti ummanni Oromoo biyyuma isaa keessatti loltoota Agaaziitiin ajjeefamaa jira. Kanneen biyya isaanii irraa baqatanii galaana keessatti irbaata qurxummii ta’aa jiran hedduudha. Dargaggoonni Oromoo rakkoo jalaa bahuuf jecha rakkoon dabaalataa akka isaan hin muudanneef dhaamsa isaanii dabarfatanii jiru. Wayta gara garaatti baqqattoonni Oromoo Jibuutii keessaa dirqamaan qabamanii gara biyya isaaniitti darbamaa turuu isaanii kan yaadatamuudha. Usmaan Ukkumeetiin dhihaate.


Poolisoota Fedaralaa 11 kan Gondoriitti  ajjeefaman keessaa 3 Oromoo ta’uun beekame.

OMN:Oduu Adol.13,2016 Lakkoofsi poolisoota federaalaa Gondarii fi naannawa sanitti ajjeefamanii 11 gahee jiraachuun isaanii himame. Poolisota iddoo kanatti ajjeeffaman keessaa sadii dhalootaan ilmaan Oromoo tahuunis beekame jira. Poolisonni ajjeefaman kunneenis konstable Ibsaa-Qeellam Wallaggaa, konstable Abdisaa-Jimmaa,fi sadaffaan immoo ammaaf maqaan isaa kan hin bekamin garuu dhaloonni isaa Wallagga Lixaa- magaalaa Gimbii tahuus ragaan iddoo kana irra arganne ni mul’isa. Haalli nageenya naannoo magaalaa Gondor keessa jiruus haalaan ulfaata tahu isarra kan kahe jiraattoonni bahan galuuf yaaddoo fi dhiphina gurguddaa keessaa akka jiraniis beekame jira. Itichaa Guddataatiin.


Dr. Merera’s US Tour is Underway

========================= Dr. Merera Gudina, chairman of the largest Oromo opposition group, Oromo Federalist Congress (OFC), started his meeting with Oromo diaspora last weeked July 9th and 10th with his meeting in Minneapolis, Minnesota aka Little Oromia and Worthington respectively. His tour is sucessful so far. We thank the little Oromia Oromos and non Oromo Ethiopians for attendance and support. They say a hero is someone who has given his or her life to something bigger than oneself. OFC leaders qualify that. That is why we call them hero. We should not forget brilliant and hero people like Professor Bekele Garba with thousands of fellow Oromo students, and farmers preferred kaaliitti, ma’aakkalaawii and hurssoo prisons to oppression. They preferred tortur to Luxury lifestyle. Dr. Merera’s next stop is Dallas and Denver. I want to call upon all Oromos who live in Denver and Colorado area to welcome and attend OFC ISG metings on July 16 and 17, 2016 in Dallas, TX and Denver, CO respectively. ********************************************************** Wolgayiileen Dr. Mararaa kan Kaaba Ameerikaa Itti fufee jira ========================================== Dr. Mararaa Guddinaa, Dura taa’aan kongiressii Federaalistii Oromoo (KFO), wolgayilee/marii hawaasa kaaba Ameerikaa woliin gaggeessaa jira. Torbaan darbe Minneapolis, MN (Oromiyaa Xiqqoo) fi worzingten keessatti mariin gaggeeffame milkii guddaadhaan raawwatameera. Kanatti aansuudhaan torbaan dhufu ammoo July 16 fi 17 magaalota Dallas fi Denver tti marii fi wolgayiileen gurguddaan gaggeeffamuuf deemu. Kanaafuu hawaasni keenna martuu akka itti hirmaattanii deeggarsa keessan agarsiiftan waamicha isiniif taasifna. Meeting Schedule: July 16 Dallas, TX July 17 Denver, CO July 20 Lasvegas July 23 Houston, TX July 24 Seattle , WA July 27 Portland August 13 Atlanta August 14 Philadelphia August 20 Boston August 21 Rochester, Newyork August 27 Bay Area, California August 28, DMV (Washington DC) We will have more meeting schedules and we shall disclose it as soon as it become ready.