Tooftaa hundi olhantummaa jabeessuufii

Torban dura Oromo hin hidhatin hiriira nagaa irra turan kumoota qawween gad ciraman keessaa kan du’an harka yaraa kan ta’an afurtaman tokko eegumsa ifsa dungoon yaadannoo Camsaa 22, 2014 “White House” fulduratt ta’e irratt maqaan saanii gabaasamee ture. Sun Oromiyaa guutuu keessati raawwatame. Oromo hundi lammiin saanii biyya ofii bakka hallett hoomaan guyyaa saafaa yeroo gad ciraman diina irraa facisuu dadhabuun waan garaa nama waxalu. Yeroo aanga’oo fi qubqabsiis gurguddoon fedha saba saanii hammaa baasanii ilaaluun yeroo ilmoo namaatt roorrifamu callisanii irra darbuun waan nama gaddisiisuu fi aja’ibsiisuu. Bulchooti Itoophiyaa, garee saanii akka Ministeera Dantaa Alaa Amerikaa daawwii irra jiruufillee kabaja kan hin beekne bakka itt walgahan mayila jatama irratt ijoollee Oromoo fixaa ture. Sooka’uu dhabuun saanii deggeruu jechuu dhaa? Sammu hooqqachuun giroo ofiiti. Kan du’an akka dabaankufootaatt bakka boqonnaa saanii dhumaa jiru, kan jiraa du’anii, kanneen madaawanii fi firooti yeroo kana mana hidhaa faalamaa keessa bakka itt gad ciisanillee hin qabne fi qaamaa fi sammuquwiin guraaramaa, gudeedamaa; reefa waan hin arganneef abaa fi haadhaa fi akaakayyuu imimmaan roobsaa jiran gidiraan saan itt fufee jira. Kan gara milli isaan geessett baqachuun hamaa caalaatt,. o’aa, qorra, bokkaa fi bineens dagalaatt saxilamaa jiranis ni argamu. Sun hundi gatii birmadummaaf gaafatamu. Hamma yoomiitt laata Oromoon kan qaanii akkasii baatee ta’u? Hamma sabichi harka walqabatee ka’uun ba’aa saa ofirraa hin fonqolchinett gadadoon Oromoo hin raawwatu. Ummata itt roorrifame qofa kan balaa koloneeffataa albaadhess kanaan dhufu dhaabuu danda’u. Dhigii barattoota, angafootaa fi kurkrtuu saanii didhaa itt bulchee fana dhooftuu gara bilisummaatt geessu isaaniif haa ta’u. Koloneeffataaf akeekii duroomaa fi dagaagina argachuu dha. Gaaga’amtootaaf garuu akeeki saanii bilisummaa fi kan dhaban deeffachuu dha. Kan ta’e kun tooftaa diinaa keessaa tokko. Tooftaa hundi olhantummaa jabeessuu dha.Akeeki koloneeffataa qabeenya waatattaa fi humna namaa kolonootaa ittisa malee bolquu dha. Sanaaf mala argachuu danda’u hundaan koloneeffamaa jilbeenfachisuuf tattaafata. Yeroo amma TPLF qooda sana fudhachaa jira. Caasaan federaalaa fulduree qofaa. Herrega kamiinuu Itophiyaan ammallee empayera kolonummaati. Humna buubaa,lammii biyyaa haqanii baasuu, deegsa, goolii, fi dorsisi tooftota mancaasaan fedha saa bakkaan gahuf dhimma itt bahu. Danuun seenaa akka Oromoon walitt bu’a wal hin madaalleen injifatamu tolche. Oromoon akka Habashaan keessaayyuu TPLF haxiixaa meetra dhibbbaa malee kan karaa dheeraa akka hin taane beekaa; hamaaketa malee qeeransa mitii. Qeerransichi gurraachii kan hamaaketi ajjeeffatte yeroon ka’ee irraa buufatu fagoo hin ta’u. Barri bulcha goolii fi fixiqacee koloneeffataaa hamma Oromoon kan saamame deeffachuuf murannoon walga’ee ka’utt qofa tura. Koloneeffatoo hundi akka Oromiyaan hoggana roga qabu hin baafanne gochaa jiraatani. Adamsanii qoomaa yk boojuu harkatt kufe ajjeesaa turani. Kan hafan biyyaa bahan yk hidhaa gaarreen Habashaa irratt dhumani. Kanneen biro hordoftoota saanii kumkumoota waliin garbummaan gurguraman. Sun ammayyuu tooftaa too’annoo fi gabbarsiisa saaniitii. Oromoon cookkoo saa gochuu dhaa, kan qabu jajjabeesssaa qoree saanii dhoqqee keessaa saxiluutu irra jira.Bulchooti itt haananii dhufan akka ilmaan Oromoo takkallee too’annoo saanii sammuu fi qaamaa alatt hin guddanne mirkaneeffataa turani. Oromoo hundi eenyummaaa ofii gatanii kan koloneeffattuu akka fudhatan dirqisiifamaa bahan. Kan qaban hunda dhabanii afaan saanii, aadaa saanii, fi amantee saanii maqaan dhuunfaallee utuu hin hafin gad dhiisisani. Lammooti koloneeffataa gadadoo ummataa utuma arganii sun hundi dagaagina saanii kan calaqisuu ta’uun madaqfamanii. Kan isaan ilaalcha hunda caallaatti dhandhoonamanii hafan akka san ta’eetu. Sanaaf malee gocha bu’aa caalaa badiisi itt fidu hin dhiiban turani. Goolii, haqa lammii fi deegsi akkasii hamma jarri yartuun quba saanii keessaan miliqxe dammaqina malbulchaa guddifattee nakkaruu eegaltett itt fufee ture. Jarri yartuun kun seerawummaa sirnichaa gaaffii jala oolchuun hunda malalchiifte. Sun mootummaa abbaa gonfoo fi gola kumunistii loltuu, gola sabaawaa Tigraawayiin bakka buufame finqilchuu gargaaree ture. Hardha gowwaa karaa irraa maqsuuf heeraa fi seeroti hunda walqixee laalu jedhan labsamaniiru. Garuu finnaan empayeraa doo’ii murna albaadhessa tokkoo, duraan Amaara, amma Tigraawayi ta’ee hafe. Imaammati, Oromoo hoogansa, barumsatt carraa wal qixxee fi qabeenyatt saaqaa dhabsiisuun humna caalaan si’aawaan oofamaa jira. TPLF akka barruu saa “Hizbaawii Adaraa” jedhamuutt gita giddu galeessa Oromo baleessuuf karoorfachuu saatu muldhataa. Karoorfati kun addatt kan xiyyeeffate qabsoo Oromoo irrattii. Sabboonaa Oromoo diinagdeen jabaa ta’e akkka tasaa sochii Oromoo walaba utubuu danda’innaa jedhanii arguu hin fedhani. Sun Oromoo waan fedha bu’uuraa fi baraaramaa dhabsiisa. Waliigalatt humna fi lakkofsa saanii gad cabsuuf, Oromoon, ajjeechaa, gibira, baasii gargaarsaa, saamicha fi buqqaafamaan mancaafamaa fi deegfamaa jiru. Oromoo garri wayyabi warraa fi maatiif nyaata gabatee irra kaa’uu hin danda’ani. Bishaan dhugaatii fi qulqullinaaa, godoo mataa jala galfatan hin qabani. Tajaajilli fayyaa fi daarrii dubbatamuuf waan qananii ta’u; rakkoon saanii waan mullatu. Sun ta’us dhaaaboti misoomaa fi horoo, waa’ee deetii guddinaa olaanaa Itoophiyaan agarsiiste jedhanii hodeesuu. Finfinneett akka fooqiin toora galuuf Oromoo hammammi ajjeefamuu, buqqifamuu, beela’uu fi dhukkubaan faalamuu qabu? Qoosaamoo guddinni waaan hin mullane, qayyabannoo ilmaan namaa irraa fagoo ta’e laata? Yoo jireenya wayyabaaf hin tolu ta’e bu’aan guddinaa maalii? Sunis tooftaa biraa sadootaa kan fixaqaccee, buqqifamaa fi bakkaa sochoosaa roorrisaan Oromoo irratt raawwate golguufii laata? Dilormaa wayyabi hojii waan hin qabneef firoota yartuu irratt hirkachuuf dirqamee jira. Mootummaan jedhame sana gargaaruun hafee kan waraanaatt ergee fafawani, lafaa saanii irraa kan buqqisee fi waabarii kan ari’e ol deebisuun ba’aa jaruma yaraa sana irratt dabalaa jira. Lafa Oromoon maatii guddataa jiru itt sochoosuuf ol kaatan irra Oromoomittii qubachiisuun, tooftaa biraa hawaasa Oromoo tasgabii dhabsiisuu fi atooma balleessuuf tolfamaa jiru. Jarri qubatan yaroon, wayyaba qabeenya saa dhabsiisame naanna saanii jiru ni sodaatu. Kanaaf roorrisaa gita hin qabne akka fayyisaa saaniitt ilaaluun keettoo badii ta’anii isaaf ma’ii baasu. Oromoon sodaachisuun, sammuu jara qubatan kana qofatt utuu hin ta’in, kan yaroo Oromiyaa keessa jiranii fi olla jiraatan hundaatt gad tumamaa jiraa. Tuqii kitila biyya keessa facaaseen TPLF Oromiyaa fi olloota see gidduutt waldhabdee uumuuf yero hedduu yaala, yeroon milkaawus jira. Tooftaan Oromiyaa burjaajessuu akkasii qomoo Oromoo tokko kan biratt naquus ni dabalata. Kun jaarraa tokkoo oliif dhalootaa dhalootatt darbaa waan dhufe. Bulchichi Oromoo bakka tokkoo sochoosuun bakka biraa geessee ni qubachiisa. Sun akka itti hin tollee fi naannaa baratanitt dhimma bahuun hamaa irraa of golguu akka hin dandeenye gochuufi. Misoomatt qabachuun lafa saamanii ummata homishaa naannaa magaalaa buqqisaa jiru. Dhugaan saa karoora guddicha Finfinnee qabaniif Oromoo irraa fageessuu dha. Kan buqqifaman hiree saaniitt dhifamanii, hedduun qaata ala buloota fi kadhattoota ta’ani. Kan dubaroo Oromoo irra gahuu dandahu haa hednu. Lubbuun hundaa akka gabaabbatu mirkanii dha. Akka ammaa Oromoon takkaa umrii kanaan lakkobsa hammanaan kadhachuun hin beekamu. Gonkumayyuu hin kadhatu ture. Tooftaan akkasii erga qabamaatii kaasee buqqaattuu fi boojuun tokko tokko rakkinaan kan ka’e diinatt galanii, akka gargartuu, loltu fi hojjettuu jiruu adda addaatt tajaajilaa dhufani. Kiraayiin lafaa hin qabsiifnes Oromoo hedduu Finfinnee keessa jiraachuu irraa fageessa. Sun jiraattoti magaalaa akka kan afaan Oromoo hin dubbannett heddummatan gumaacha. Finfinneeen akka laaqii gabra Oromoo keessaa hin tanee hanga garri caalaan see ummatoota biraan daanga’amanitt ballisuu itt fufuu. Finfinneen egaa, biyya afaan Oromoo hin dubbanne ta’uu itt fufuun abbaa biyyaaf halagaa tahaa jirti. Baraarama ayyaana sabaaf, lafti waan guddaa dha. Oromoof too’annoon lafa saa harkaa bahuun dhimma du’aa fi jireenyaa taatii. Sirni barumsaa wayyaba kutaa kurnaffatti danga’u “Sector Review” Mootii Moottotaan walfakkaata; kaasaa isa conqplaachisan keessaa tokko. Sababa tooftaa walfakaatan sanatu deebi’ee dhufe. Akka akeekaatt jijjiirammi sirna barumsaa akkasii irratt tolfamu ijoolee akka waggaa kudhan caalaa hin baranne godhamaniif duraan dursee waabarii teeknikaa fi leenjisaa gahaa qopheessuu feesisa. Sana malee kaayyoon daa’immi akka afaansee ganamaan barattu addunyaan irratt waliigalee fi wareegama gootota Oromoo kumootan hojii irra oolfame fashalsiisuu ta’a. D oorsis sichi dargaggoo Oromoo afaan halagaa akka waaqeffatan gochuu waan hin dandeenyeef mirgoota akkasii dhorgachuun kan eegamu miti. Akki durii harma jigee. Akki itt barumsi biyya koloneeffataa fi Oromiyaatt gaggeeffamu adda addaa. Akaakuun barsiisotaa fi dhiheessiin waatattaa barumsaa wal hin gitani. Ijoolleen saanii hogganoota akka ta’an kan Oromiyaa hojjii humnaa fi jawwarummaatu itt murtaawe. Dhalooti Qubee afaan ofii barachuu filachuu saaniif adabamaa jiru. Qaxaraa guddichi, Mootummaan Federaalaa fi qaxartooti Finfinnee garri caalan utuu mirga durfannoo yoo hin taanee carraa walqixxxeee biyya ofii keessatt hojii argachuu dhaloota Qubee utuu hin hedin sadarkaa kamittuu qaxaramuuf dandeettii afaan Amaaraa fi Inglishii gaafatu. Bakka sana kan wal caalmaan itt seentu tokko. Sababa sanaan Oromoon akka ergamtuu waajjiraa fi eegduu karraatt illee qaxaramuuf mirgi saanii mulqamaa dha. Magaalota hundaa keessaa Finfinneen ijoollee Oromoof kan itt hin aggaamamne taatee jirti. Hundi kan aggaamame Oromoon afaan ofiitt dhimma bahuu akka gaabbu gochuu dha. Garuu sun gonka hin ta’u, furmaati jilbeenfachuu utuu hin ta’in mirga sabii hiree ofii ofiin murteeffachuu fi walabummaaf qabsaawuudha. Sun xifa dhaabbachuun irra hin jiru. Aarsaan gaafatu guddaa ta’uu dandaha garuu filmaati jiru bilisoomu yk nambiyyaa gadgaloo ta’anii bara baraan jiraachuu dha. Nammi kamuu akka seera beekamaatt empayeritt yk addunyaa gara fedhee Finfinnee yk magaalaa Oromiyaa kamuu keessa jiraatee hojjechuu fi qabeenya horachuu ni danda’a. Magaaloti wiirtuu hoomishaa fi daldalaati. Kaapitaallii saba hin qabu; naannaa itt tole kamittuu guddachuu fi godaanuu danda’a. Seenaa irraa akka barannutt baadiyyaa irraa magaalaatt guddachuu dhaabuun hin danda’amu. Daldalooti, hoomisheessoti, tajaajila kennooti fi hojjettooti bakki saanii magaalaa dha. Eenyuu magaalota Oromiyaa keessa qubatee hojjechuu ni danda’a garuu sun mirga moo’ummaa Oromiyaaf giroo dhabuu danda’u jechuu miti Kan olla gaarii walii ta’ani, wal qayyabatanii fi dantaa fi ulfina walii yoo walii eeganii. Yeroo cehumsaa kana ilaalchoti gurgudaa lamatu jiru. tokko mirga sabootaa hiree ofii ofiin murteeffachuu walabummaa dabalatuu mirkanrrffachuu fedhan, kaan tokkummaaan ummatoota empayera jala jiranii kan hin uggamne kan jedhani. Kanaaf furmaati rakkina empayerittii bara kolonummaa duubaa irraa ka’a adda addaa wal fincilan qabu. Yoo murnooti hundi tokkummaan fedha tokko tokkoon ummatootaa irratt akka hundaawuu hin fudhannee lola malee hin furamu, sun badaa dha. Heerri TPLF dira’ina haaqabaatu malee dhimma kan baasu fedha tokko tokkoon ummatootaa tahu beekeeraa. Bilisummaan Oromiyaa bilisummaa jiraattota see ilaalcha dansa qaban hundaati. Dudhaan Gadaa sana ajajaa. ABO fi golooti mormituu hedduun TPLFn gooltuumaan dhahamaniiru. Anga’ooti jecha sobaa akkasiitiif gurra kennuun yeroo hariiroo abba tokkootaa tuqan mullatta jira. Sun tajaajila kenneef dudda baasuuf jedhameetuu. Maddi tajaajilaa Oromiyaa dhaa; utuu Oromoon of agarsiisuu dandahee waantii naannaan tajaajila soqaniif hin jiraatu. Haa ta’u malee kan sammuu nama hooqu kanneen burqaa demokraasiiti ofiin jedhan abbaan humnaa waan fedhe akka godhu hayyama gaddhiisaa laachuu saaniiti. Oromiyaa keessatt Oromoo kamuu ABO yk Al-Qaayidaa jedhamee qabamuu, hidhamuu, ajjeefamuu fi guraaramuu ni danda’a. Gara caaluu qajeelloon dhagahamuun barbaachisaa miti. Kanaaf miseensoti goloolta Oromoo mormituu dubbiin saanii qajeelaan utuu hin laalamin hiddhamanii jiru. Miseensoti OPDO tokko tokkollee ABO marfachuun ciicatamanii “kiraayi sabsaabii” jedhamuun yoo ari’aman mullata. Sun qooqa kanneen gocha TPLFtt gaafii kaasan hundaaf dhimma baasuu. Miseensota PDO saanii hamaatti dhiibuun duuba ittiin dorsisanii seexaan saanii kan hin hayyamneef akka tolchan dirqsiisuunis beekamaa dha. Kan hardha gateettii rurrukatan bor hudduu keessa dhiituu. Akeekii kan qabatee Oromiyaa bu’aa murna tokkoof gadi qabee saamuu, Oromoo namummaa baasuu dha. FInnaa Oromoo beekuun saa hanga qabaa jabeeffatee didhuu danda’utt jaalbiyyoota Oromoo akka walabummaa hin dhiibne gara dabarsuufii. Garuu ammas yoomis kolneeffataa waan ta’uuf Oromiyaa irratt seerawummaa hin argatu. Jiraattoti magaalaa hedduu horee nafxanyoota duri fi kanneen moototi walitt haananii dhufan mararfatanii. .Jara keessaa kaan bantii riqaa irra turuu abjootuu. Oromiyaa irra darbanii kunuunsa Finfinneett gabaasuu faa gaafatuu u. Tooftaan humna daangaa hin qabne, haqa lammii, buqqa’umsa, deegfama, goolii fi doorsisaatt roorrisaan dhimma bahus Oromiyaan mirga see irraa hamaa faccisuu malee filamata hin qabdu. Fixisi ummataa 191 kaasee tolfamaa bahe silaa kanneen hubannoo addunyaatti fidhuu danda’aniin irra ilaalamee hafe. Sannaayiroon quunnamitii namoota taraaf akka ammaa saaqaamaa hin turree. Wayyaaneen si’achi fixasanyyi gootu dhoffachuu hin dandeessu. Altokko doonnachoo fincilaan takko “Kanniisi gaagurri see tuqamee fi ummati abdii kutate tokko” jedhee turee. Mootummaan Itoophiyaa si’an jiru imaammata roorrisa kolonummaa ni jijjiira jedhee hin abdatu. Kanaafi moormii dhiheenya barattooti eegalanii fi deebiin kenname soda Oromoo mirkaneesse kan jedhamu. Karoorii magaalaa citaa isee dhumaa gala dugda kutte jedhamu sana. Kanniisi kan yaa’anii gaagura fi tuuta saanii baraaruufi. Oromoonis kanumaa, eenyuu kan eegalame yeroo dheeraaf ni qabanaawa jedhee eegachuu hin qabuu. Furmaati tokkittiin godinichaaf jiru utuu ofirrummaan murnaa manca’uu irraan hin gahin waldhabdee nagaan furuudha. Kanneen godinicha keessaa dhimmi saa isaan laalu hundi xiyyeeffannoo sardaa kennuufiitu irraa eegama. Oromiyaa akka durii gulummaal fudaal mitii, Oromoonis ciisanyaa baroota 1974 duraa sana hin ta’an. Oromiyaa dabaankufoota see yoomuu hin irraanfatu; jabduu saanii faaruun, siidaan bara baraan bollaa ol jiraachisti. Oromoon bakka bakkaa “Gootota keenya eessaan dhaqxu” jedhaa jira. Gaddaa fi waacifi walmakeera. Yartuun ajjeefamuu, dhiitamuu, biyyaa ari’amuu fi tuffatamuu, isee nyaachisanii daa’ima ofii agabuu bulchuu caalaa salphinni hin jiru. Salphina kana ofirraa hin buusan taanaan namummaan gaaffii jala ooltii; akka sabaatt badunis fagoo hin ta’tuu. Baayyina fi onnee Oromo qindeessinaan kan jala dhaabbatu hin jiru. Oromoomatu of qindeessa malee nama biraa eeggachuu hin qabu. Of qindeessas. “Abbatu of mara jette bofti” kan jedhan yaadachuu dha. Kun bulee ooluu waan hin qabnee. Karaa hawasomaa dammaqinni argame itt fufuu qaba. Karaa malbulchaa seenaan haromee, Qabsoon Oromo hoggansa tokkoome bilchaataan gadi bahuun waan yeroo hin kenninee. Kanneen guyyoota 1974 duraa yaadan kan hubachuu qaban Oromiyaan bara durii keessa jiraachuu diduu dha. Wiirtota magaalaa see kan lafquwii, diinagdee fi hawaasomaan walkeessa seenanii jiran irratt sagalee jabaa qabaachuu feeti. Heddummataniif ciisanyooti abbaa lafaa mirga saa yk keessumootii mana abbaa manaa irraa fudhachuu hin danda’ani. Jiraattoti saaanii eessaayuu haa dhufanii, tooftaa fi fixiisii hagamiiyyuu akka Oromiyaan magaalota see irratt mo’ummaa hin arganne dhaabuu hin dandahanii. Fedha saba Oromoo hubachuu dhabuun karaa nagaan gargar deeman qayyabachuu diduun karaa fafawe olhaantummaa koloneessaatt geessu filachuu ta’a. Hundi nagaa irraa waan buufatuu fi lola irraa waan dhabu hedduu qaba. Garuu lolli qoftii nagaa fi tasgabii buusa taanaan jireenyi nagaa malee waan dhimma hin baafneef haa ta’u. Qabsoon bilisummaa fi nagaa haa jiraatu! Hacuuccaa fi ajjeechaan haa manca’u! Oromiyaa walaba dafqaa fi dhiiga jaalbiyyoota seen ni ijaarra! Qabsoon itt fufa! Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu! Ibsaa Guutama Caamsaa 2014


DHAAMSA KOO!!!

Lammikoo gurra naaf ergisi Obsaan callisaan na caqasi Sumaaf jedheetani dhagahi Dirqama lamummaa kee bahi Ani kunoo bahuuf kutadhee Ka’e zinnarakoo hidhadhee Na hin qabinaa Na hin dhoowwinaa Hidhadhe ani qawweekoo Deebisuuf lafa abba koo Hin dhiisu ani waan koo Har’aa kaasee soda maaliiti Kan bitamnu hanga yoomiiti Dacheen tun kan eenyuuti Kan irrati wal bitu sanyii ormaati Gumaa jaallanii eenyu kan baase Mee naaf himaa hunduu ni callisee Nutiif jedhanii wareegamanii Lafee isaanii danqarsanii Har’aa tanaan nu gahanii Nu hundinuu ni callisnee Hanga duriituu hanqannee Dubbachuudhaa dadhabnee, burjoojofnee, dhamaanee, Guyyan nutti dukkanaa’ee Ifni hurrii nutti ta’ee Waanuma isaat wallalee Yaa jarana bar salphannee Dhageessuu isinittan himaa Waan jette oromiyaan yaa jamaa Akkas naan jette yaa namaa Dheebodhe dhiiga diinaa Qalaa hin dhukaasinaa, hin ajjeesinaa Mormashee irraa darbaa Dheebodhee dhiiga diinaa Na obaasaa hadaraa seenaa Dhoramee nyaatameee Qoqoramee gadi dhumee Ilmi koos hidhamee Kaan ammo biyyoti makamee Gootni silaa gootumaa Kan du’e falmee bilisummaa Gatuun silaa gantuma Kan gurguratte oromiyaa Dubbin oromiyaa yoom dhumee Bosonni koos ciramee, dhumee Mirgi koos sarbamee, dararamee Maalin himee maalin dhiisaa Dubbin baayateef hareeti hin fe’anii Ana harmee keesan jaalttu taananii Kanan jedhu dhageenyaani Ammaa bilisoomtu hin yaadinaa Garuu isin gargar hin faca’inaa Tokko ta’aa wal hin jibbinaa Afaan walii beekaa hin bitaminaa Akkan jettekaa oromiyaanii Am sure na dhageessaniii Maalin hima isinuu ni beektanii Maal akka ta’uuf maal akka gootanii Na dhageessee yaa ilma aayyaa Callisuu manna cal godhuu wayyaa Oromiyaanis yoo san taati fayyaa Ka’aa ni duulla yaa ilmaan oromiyaa!! PLEASE SHARE!! Firehiwot Guluma Tezera


Gaffii fi deebii dokter Negasoo Gidaada Barruu Sandaq waliin godhan kuta jalqaaba.

HIIKA AFAAN OROMO: Argan Bekan HIIKA AFAAN ENGLIFFA: Henok Oromia Kan Oromotti “Oromiyaa kessaati hiriira naga yuggu tasiifamu ajjeechan kun ka dura miti.” D.r Negasso Presidentii Itoopiyaa duraanifi akkasumas hojii rawwachistu DH.D.U.O duraani. Angoo motuumma fedha isaanin gad lakkiisun sana boodas qoba isaani dhunfaadhan filaannofi dorgoomani bara 1997/8 A.A tti ijiifataniruu Boodarras gara hoggaana partii Tokkuumma ka demokiraasii fi haqa (UDJ) ta’udhan ergaa tajaajilani booda fedhii isaanitin ji’a 4 dura miseensumma fi hoggaanumma isaani gad lakkiisaniru. Giddu kana wa’e Master planii harawaa kan Godiina adda nannoo Finfinne fi Finfinne ilaalchise gaffii fi deebii waliin tasiifne jirra. Sandaq: Planii misooma qinda’e Finfinnee dha fi godiina adda nannaawa Finfinnee ilaalchise Yunversittiwaan tokko tokkootti jequumsi ka’en lubbuun nama darbeera gariin midhaamaniruu qabeenyiis manca’era.kana isiin akkamiin hordooftani? D.r Negasso : Wantii dhaqqaabe kuni baayye kaniin itti gaddee fi itti rifaadhedha. Sabaabni isa Baraata niis ta’e lammiiwwan biroos du’a fi midhaan qama irra ga’u qofa miti. Yeroo kana waanti ta’e waan baayye jibbiisisa fi sukaanessa wan ta’efi .Qabiinsa mirga dhala nama ilaalchise wan jibbiisisaan dhaga’a ture.Garaa jabiinni garmalee kan itti muldhaatedha. Kanaarras darbee haliichi gara wanta hin barbaadamne jibbiinsa saba biraatti tarkaanfachun isa bakka tokko tokkootti muldhate ture.kesaattu Ambootti mormii ka’en namootni yeroo midhaaman kun ka lammaatadha. Kanaan duraatti yeroo Obbo Junaaddin presidentii turaanitti Finfinneetti bara 1995 yks bara 1996 nattii fakkaata Jequumsi ka’e namootni rasaasan rukuutamani du’aniruu. Yeroo sanaatti gamagaama godhamen maaliif namoota kara naga ba’aniifi deebiin rasaasa ta’e kan jedhu yaadni ka’e ture. Yeroos deebiin kanaaf kennaame nuti misoomafi horii (qarshii) hin qabnuu. Kanaaf jequumsi yeroo ka’u kan ittiin dafnee dhabnuu furmaatni ka biraan hin jiruu. Ammas sanuuma irra deebi’an. Sun waggan10 lakkoobsise jira.Sanaan boda poliisi lenjiisudhan hiriira naga kara naga ta’e akkaata itti to’atan mala dha’un nii danda’ama ture.Ammas rakkoo sana qabbaneessufi rasaasa fayyaadamun Edaa ammaana bodaatti afnee jirra ka jedhu na yavhiise . Yeroo darbee Dambiidolloti jequumsa ka’en poliisin yeroo jalqaaba fi gasii imiimanessu fayyaadamun jequumsa to’achu danda’era. Bakka tokkoo tokkotti mallootton qaroomina akka kana muldhachuun gariidha. Waluuma galaatti jequumsa toachuudha fi baayyee akka nu afee jiruutu natti dhaga’ama. Kara bira namootni onnaachudhan (emotionalal) ta’un akka gidduu seenaanis hubaadhera ykn tajjaabera. Waanti tokko gafa umaamu artee gara mormiitti demuun ni jira. Gaafa mormiin tasiifamu itti yaadudhan karoorfaatani Dhadaanno mal qabachu qabna? Giddu kanaatti rakkoon yoo umaame akkaamin to’achu dandeenya? ka jedhu dursaaame itti yaadamu qaba ture. Sabaabni isa rakkoo giddu kanaatti dhalaatun kan iriira irra jiraan namootni midhaamu wan danda’anifi Hiriirtoota kana gidduudha namnii muraasni qabeenya mancaasu fi namoota irran midha dhaqqaabsisu wan danda’anifi dursaani rakkoole kanniinifi ittii yaadun barbaachisa ture. Sandaq: Maaltu isiinitti dhaga’ame haloota kana hundaa gafa dhageessan? D.r Negasso: Baayyeen gadde.! Dhimmi wa’e master planii gafa dhufu wantooti nama arsaan jiraachu ni maluu .Artee yeroo batu kanaatti rakkoolen kunniin mudaachu danda’u .Yeroo namootni arii akkkasin gutaamani ba’anitti motuumman hala kana akkamiin tasgaabbessun danda’ama? ka jedhu irraatti qophiin jiraachu dhisuu isa argeen jira. Sandaq: Dhimmaa master planii ilaalchise gama motuummadhan irra deddeebi’e nannoole lammanu kan fayyaadu malee lafa nannoo bira muraani ka biraaf kennu akka hin tanee dha kan himaama ture. kana irraatti Yaadni kessan maali? D.r Negasso : Bulchiinsi magaala Finfiine misoomus misoomu batuus kan nuti jirruu jarra 21ffaa kesaadha. Guddiini,misoomnis nii dhufa ammaayyuumanis akkasuma kun wan hin halaamnedha. Sandaq: Master planiin jiraatus jiraachu batuus jechuudha? D.r Negasso : Eyyee ! Hin ta’a . Irra edduuminni nama qonnaan jiraachu qonnaa dhisuun gara magaala dhufa.Qotee bulaa muraasni afuudhan mala ammaayyawwa ta’en qotuudhan baayye omiishuun ni danda’ama! Amma Ameriikan midhaan irra afee kan gargaarsa fi olchiitu qotee bulaa muraasan omiisha irra afa ta’e wan omiishanifidha. Kun wan in afneedha.Fakkeenya fi amma Adaama ga’utti karaan saffiisa adiida babuura fi oluu utuu hojjeetame gariidha.Hojjeetan asii fi achii gidduu deddeebi’udhan hojjeete galuu danda’a. Akkasuma asii fi Amboo gidduutti karaana babuura saffiisan utuu hojjeetame daqiiqa muraasatti tajaajila argaachun ni danda’ama.Planiin qinda’a akkasi fayiida malee dhibba hin qabatu.Gara fuula duraatti misooman waliitti hidhaaminsi akkasi jiraachun wan hin afneedha.suuta Gejjiibaniis ta’e bu’urale misooma gara garaan waliitti hidhaaminsi hin afuu . Fakkeenyafi humnii ibsa nannoo Oromiyaa gara garaatti nii argaamu Qoqa, Galgal Gibe,Melkasa kanaaf kan kana fakkaatan humnaa bishaanirra argaaman gara kuta adda addaatti nii tamsa’u, Ummaatni garuu isa kana irra fayyaadaama miti. Magaalota murta’e qofadha kana irra kan fayyaadama jiruu . Gama misooman yoo ta’e wan gariidha.kanaas kan jibbuu wan jiruu natti hin fakkaatu. Sandaq: Ka’umsii mormii kana maliidha jettu? Motuumman akka jedhuutti hubaaanna dhabudha ykn humnootin ala gidduu senuudha ka jedhu dha?? D.r Negasso : Humnootin alaa haliichatti fayyaadamu danda’u ta’a.Itoopiyaa kessaatti jaldhannus jibbiinus wantootni furmaata hin argaanne baayyetu jira. Inniis Gaffii sabuumma dha. Tokko tokko tokkuumma Itopiyaa jedha. Ka biraanimmo falla isa dhimma saba tokko lelliisudhan Itopiyaa irra adda ba’u qabnaa humnootni jedhaanis nii jiraatu.Lammannu sabuumma of kessa qabu. Fakkenya fi Jawar Mohammed namnii jedhamu tokko Televiziiona Aljeezira irraatti dhiyaate yennna gafaatamu anii dursee Oroomodha Itoopiyuumman sanaatti aneeti dhufa jedhe dubbaate ture.Warri sabuumma Itopiyaa dhan dhadaatan immoo akkam Oroomo dha ani jedha jechuun baayye mormani turanii……………………………………….. Kuta 2 ffaa yeroo itti anuutti Galaatoma share godha !!! ============================== English Translation: English translation of the Interview with Dr. Negasoo Gidaada on Sandak. Part(1) “This is not the first time in Oromiyaa seeing death and killings during a peaceful protests” Short intro: Dr. Negasso Gidaada was a former Ethiopia president and OPDO committee member. He left the government coalition in the year 1997/8(E.C) in Finfinnee(Addis Ababa) and joined Unity for Democracy and Justice party(UDJ). After serving 4 months for the UDJ party Dr. Gidaada left by his own choice. An in interview about the Finfinne surrounding integration and Finfinne Master Plan. Sandak: The planned integrated master plan for Finfinnee and its surrounding has caused a huge violence in Universities across Oromia. During these violences there were many death and causalities as well as damaged properties. What is your take (stand) on that? Dr. Negesso: What had happened (occurred) has left me really shocked and sad. Not only because of the deaths and casualties’ that had occurred on our students but also on other people. It is something really bad and tragic to see such unmerciful incidents happening. On top of that there were a few occasions where there were incidents involving other ethnicities. This is the second time in Ambo where citizens were shot for raising their concerns and trying to get their voices heard. If we recall, during the time of the former Oromia president Mr. Junedin Saddo there was a similar incident in Finfinnee I think it was 1995 or 1996(E.C). At that time there were concern raised by the people (Oromo) and the answer they received were bullets (death). When asked, “Why when there are any peaceful protests do we get shot at?” The answer given by the government at that time was “we (government) don’t have money for development, therefor anytime there is an uprising this is the only choice” That was 10 years ago and this time the same answer is given. Looking at what happened I feel like we have not moved from where we were. The police should have tried to control the mass without using live ammunition. During this recent student protests in Dambi-Dollo there were teargas being used to disperse protesters. This is a more preferable method and should be used more often in many different areas. During protests there are times when people get emotional. When such incidents occur there are some few individuals who get upset and say anything. First thing when a protest is planned, people should come up or know what they are going to say. What should the sayings contain? In between such protests there should be solution on how to solve problems that are built up. Sandak: How do you feel when you here all this uproar? Dr. Negasso: I feel very sad! When in issues relating to the master plan are raised incident that causes anger should not occur. If you go out to protest in anger these type of problems are to occur. I have witnessed government’s failure to calm the people in this type of situations. Sandak: On the issue of the Finfinne master plan, the government claim that the Finfinne master plan is for the benefit of the people of that area but not to expand the Finfinne boundaries. What is your thoughts on this issue? Dr. Negasso: What you need to know is we are in the 21st century, development will come even if the government of Finfinne develop the city or not. Development will come regardless. This is based on the current structures (of growth/development). Sandak: Meaning regardless of the Master Plan being there or not? Dr.Negasso: Yes! It can be (its possible) Currently there are majority of famers who are choosing to move to the city. For the few farmers who decide to stay, there could be a way for them to cultivate in a more rewarding manner. The problem relating to farming in United States is the farmers lack the ability to get assistance for marketing (sell) what they have been cultivating. This is something that should be unthinkable. For instance if a railway was built between Finfinne and Adama this would be great. Another example, if a railway was built between Ambo and Finfinne this would be a benefit to the farmers who would go and sell their products in a matter of minutes. This type of development is a benefit to the people, and has no harm at all. Therefor this type of plan of development in the future is inevitable. Be it slow or fast development integration in the future is inevitable. For instance there is lack of electricity in various areas. Koka, Galgal Gibe, Melkassa…etc have waters which are directed to different areas, this has created shortages of water in their areas. Therefore if cities were tied together in terms of development then it is a good thing in my opinion. Sandak: what do you think caused the protests? The government claim the people lacked enough knowledge to the plan, or there is an outside source who is fueling the protests. Dr. Negasso: There could be an outside source. In Ethiopia you like it or not there are a lot of problems that up to date has not yet been solved. There are ethnic question raised. Some people want the unity of one nation while others go complete opposite and want to separate. For example an individual known as Jawar Mohammed went on Aljazeera television and was asked if he is Oromo or Ethiopian first. Mr. Jawar answered he was Oromo first and Ethiopia comes second. For some people who claim to be Ethiopian they started blaming him, how dare he said he was Oromo. Part 2 will be available soon!


Tokko hundaaf, hunddis tokkoof jenne wal haa tiksinnu..

Oduu dhangala’a fi hubachiisa. Kutaa lamaffaa. #OromoProtestsInjusticeHardha GUYYAAN Caamsaa 27, 6408ALO, Caamsaa 27, 2014ALA fi Caamsaa 19,2006 ALH Torban darbe waayyee leenjii basaasoota “namaa” kan cyberspace(Fb, tiwtter fi email) oduu Kutaa 1ffaa isiiniif dhangalaasu ni yaadatu. Leenjifamttootni KUN bakki dhoksaan itti leenjifaman biyya mootummaa TIGRAAYI Damee Yuniversity Makele ta’ee kan maqaa addaa Kelamino ykn techno-College jedhamee beekamu keessatti ture. Oggeeyyii cyberspace kan lammii Chaayiinaa, dhalootaan Oromoo hin tahiinnii fi qaxiiranyaa adii Kaaba Amerrika fi Auroopaan icciittin gaggeefame KUN guyyaa afurtami shaniif guyyaa fi galgalaan leenjiin gaggeefame KUN Wixata darbe 16,2006 ALH ykn 24, 2014 ALAti xumuramee ykn ebbifamuun leenjifamttootni gara Yuniversity illee Oromiyaa bakka irraa dhufaniitti qajeeluun isaannii oduu dhangala’a nu dhaqabe irraa mirkaneeyfachuun danda’ameetti jira. Mootummaan Faashistin Atsee TPLF basaasoota amma dura addunyaan maqaa itti hin baasiinii fi hin bobbaasiin ” nechi lebashoota” cyberspace Oromoof leenjiifachuun isaa hangam Yaadoon akka dhiphachaa jiru agarsiisa. Karaa biraatiin ammoo hangam mirga dhala namaa dhiituuf akka qophaawwaa jiru mirkaneeysa. Mootummaan faashiistin KUN guyyaa TOKKOFILLE aangoo irra turuuf bitaa fi mirga kijibaa oolee buluu isaatiin kan beekamu ta’uu illee waan amma gochaa jiru kuni garuu xiyyeefanaa Saba Oromoo irratti qofa xiyyeefachuun basaasoota qaroo Oromoo irratti bobbaasuun kuni gochaa Nazi Germani waliin isa fakkeessaa jiraachu isaatti. Gara biraattiin farrumaan ummata Oromoof qaban dhaalmayuma Atsee Yoohaanis akka fudhatannii hojiirra oolchaa jiran agarsiisa. Sodaa fi jibbiinsa irraa tarkaanffiin fudhatamu hunda Karaa faashiistummaati geeysu isaa hubachuuf faayyeedaan ijaa fi gurra cufachuun gara sirna dukkanaatti Nama geeysu isaa Silaa hubatanii gocha kana irraa Osoo fagoo hin deemne irraa dhaabatannii gaarii dha. Ilmaan Oromoo gurra waliif kennuun haala kana oduu waliif dabarsuun uf tiksuu fi wal tiksuun dirqama dhalootaa akka ta’eetti akka fudhataniin akka koodee fi jaala keessanniiti dhaamadha. Tokko hundaaf, hunddis tokkoof jenne wal haa tiksinnu. Dhuma irratti yakki dhala naamaa irratti hojjatame tokko illeen hin dhokane. Fuuladuraafillee hin dhokatu. Haqa qabnna. Haqnniis dhuma irratti ni injifata.


Haromaayaa. Guyyaa Ayyaana Wayyaanee Caamsaa 20 jechuun kabajamu mormuun barattooti Oromoo Yuuniversitii Haromayaa har’aa nyaata lagachuun mormii isaanii dhageessifataa oolan. Haala kanaan galgala ammaa sa’aa muraasa dura humni loltuu Federaalaa mooraa Yuuniversitii Haromayaa seenuun barattoota Oromoo 10 bakka ciisicha isaanii irraa deemee funaanuun ukkaamsee mana hidhaa hin beekamnetti geessee jira. Haalli kun haalaan sukkanneessaa ta’ee jira. Sabboonaa barataa Leencoo Fiixaa Hordofaa agriculture waggaa 3ffaa ,bakki dhaloota Godina Shawwaa kibba lixa Aanaa Daawo Ararsaa Laggasaa kan inni baratu engenering waggaa 4ffaa,bakki dhaloota Godina kibba lixa shawaa aanaa Tolee Jaarraa Margaa,kan inni baratu water engenering waggaa 4ffaa bakki dhaloota Godina shawwaa kibba lixaa Sabbata Alsan Hassan bakki dhalootaa shawaa dhihaa Ambo,kan inni baratu electrical engenering wagga 2ffaa Walabummaa Goshee kan inni baratu Economics waggaa 2ffa bakki dhalootaa godina shawaa lixaa Ambo, Irranaa Kabbadaa kan inni baratu agricultural wagga 2ffaa bakki dhalootaa godina Shawaa lixaa Ambo Sanyii Yaalii kan inni baratu economics waggaa 3ffaa bakki dhalootaa godina Shawaa lixaa AMBO Biqila Toleeraa kan inni baratu veternari Medecine waggaa 6ffaa bakki dhaloota godina kibba lixa Shawaa AMBO Raggaasaa kan inni baratu waggaa lammaaffaa water engenering bakki dhalootaa Godina Shawa lixati 10.maqaan nu hin geenye Ammaaf maqaan hin baramne. Barataa Fiixaa Hordofaa agriculture waggaa 3ffaa Barataa Fiixaa Hordofaa agriculture waggaa 3ffaa// Updated News: [Ten Oromo Students Abducted From Haramaya University on May 27] Ten Oromo students were abducted from Haramaya University by Ethiopian security forces on Tuesday, May 27, 2014. Their where abouts is unknown. Among the abductees are: 1. Lencho Fita Hordofa, 3rd year in the Department of Agriculture. He was born in the district of Dawo, South Shewa Zone of Oromia state 2. Ararsaa Lagasaa, 4th year student in the Department of Water Engineering. He was born and rised in the Tolee distrit of South Shewa Zone 3. Jaaraa Margaa, 4th year student in the Department of Water Engineering. He was born and raised in Sabata, South Shewa Zone 4. Alsan Hasan, 2nd year student in the Department of Electrical Engineering. He was born and raised in Ambo, West Shewa Zone 5. Walabummaa Goshee, 2nd year student in the Department of Economics. He was born and raised in Ambo, West Shewa Zone The names of the other five students are unknown at this time. Shown in the photograph is Lencho Fita Hordofa, one of the ten abductees


SAREEN WARRA NYAATTEEF DUTTI

Erga mormiin “master plaanii”Finfinnee jalqabamee gareen faashistii mootummaa ofiin jedhu mormii kanaan baarage (wareere) barattoottaf ummata Oromoo harka duwwaa hiriira bahanii yaada isaanii ibsatanirratti rasaasa roobsun daa’imman wagga 8 irraa kaasee barattoota sadarkaa adda addaarra jiraniifi jiraattota maanguddoonni keessatti argaman jimlaan ajjeesuu fii mana hidhaa beekkamuuf hinbeekkamnetti guuree dararaa suukanneessaa irran gahaa akka jiru waan Addunyaan marti quba qabuudha. Kanuma laalchisee ergamtoonni wuyyaanee nama muummicha ministeeraa ofiin jedhurraa kaasee af-yaa’in mana marii fii anga’oonni OPDO sadarkaa adda addaarra jiran mormii kana dhaamsuuf fashalsiisurratti halaknii guyyaa hojjachaa akka jiran miidiyyaalee saanitiinis taee kan biyyoota alaatin ibsa kennannirraa argaa jirra. Namoota watwaataa jiran keessa namni saba Tigray hanga ammaatti keessatti hinmul’anne. Isaan duuba taa’anii afaan meeshaawwan dubbatan kanaa ajeejaa, keessan dubbachaa jiru. Ergamtoonni ammoo qaaman nama ta’anii huummamman malee hojiin saanii hojii meeshaa (mayicraafoni namni keessan dubbatu) waan ta’aniif bakka itti ergaman dhaqanii waan itti himame sana ummatatti diddigaa jiru. Yoo kana raawwatan nameenyaan saanii qixxuma barcuma mana aangawaa TPLF keessaa jiruu kan yeroo barbaadan bakka fedhan kaa’ani irra taa’an, yoo barbaadamu baate baasanii gatani, ykn caccabsanii bobeessaniitti gadi bu’eeti jechuudha. Kana baruuf qorannaa addaa gochuu nama hindhamaasu. Waayee Junaddiin, Hasan, Almaz, Yonaatan,…..faa ilaaluun gahaadha. Jarri kuni bara aangorra turan yakka suukkanneessaa gooftoliin saanii ummata nihogganna jedhan kanarrtti dalagan adda durummaan raawwachaafi yakka san haaluuf golgaa adda addaan haguugun diina tajaajilaa turanii gaafa barbaachisummaan saanii raawwatu akka barcuma hinbarbaadamnee sana salphaatti baasanii gatamani. Biyya bittaa alagaaf mijeessaa turan sana keessarree jiraachuu mirga dhabanii seenaa saanii xuraa’a baatanii biyya ambaatti baqatanii jiruu baqataa gaggeessu dirqaman. Iddoo itti baqa tanittis jiruun saanii salphaa miti. Hawaasa kamittu makamuuf carraa hinqabani, morma ol qabatanii deemuuf hamileen keessatti du’ee oromoo yoo argan qaaniifi sodaadhaan akka bosonuutti baqaachaa jiraatu. Namni kanarraa barachuu hindandeenye ulaagaa namoomaa hinguuta jedhani amanuun nama dhiba. Kanarraa barachuu kan dadhaban ergamtoonni amma akka saree maraattee oliif gadi fiigaa hirriiba dhabanii ummata Oromootti duulaa jiran kuni akkuma hojiin saanii ibsutti misoomni Oromiyaa danqame jedhanii miti. Mormiin ka’e, qabsoon jalqabame umrii bittaa gooftola saanii kan gabaabsu waan ta’eef badii kana hanqisuuf irriba dhabanii hojjachuuf ergama itti fe’ame baatanii oliif gadi fiigaa jiru. Gooftola saanii qofaa oso hinta’in isaanis harcaatuu guurratanirraa kan isaan hoonggessu ta’e itti mul’ate. Kanaaf watwaataa jiru. Gooftoliin garuu hanga har’aatti hindubbannee. Sarootuma hidhaa keessa jiran sansalata itti dheeressani gadi baasanii “jaas!” jechuun ummattatti duchisiisaa ummata akka ciniinan taasisaa jiru. Saroonni kunis harcaatuu funaannachuf dutuu waan qabaniif ummatatti dutaafii ciniinaa jiru. Namicha ministeera muummee ofiin jedhurraa yoo kaane, jalqabumarraa kaasee namni kuni nama biyyaa mitii anaa tokko bulchuufu gahaa ta’e natti hinfakkatuu. Gabaabsee ibsuun yaala. 1-Ummanni inni keessaa bahe ummanni Walaayitaa (Walaayitaa qulqullu ta’u saa wantin beeku hinjiru, naannoo hundumattu DED keessa seenanii kan ummata maqaa dhahatan alagaan ficcisiisaafi fixaa jiran diqaalota, ykn miseensota saba biraa afaan naanno sanaa dubbattan – kan rakkina eenyummaa (identity crisis) qaban waan ta’eef) weerara Minilik dura dhaabbatee gootummaa hiriyaa hinqabneen falmatee (waraana sana keessatti namni 96,000 akka jalaa wareegame seenaa keessatti galmayee argamaa) meeshan caalame erga cabee booda bittaa kolonii kana hinjedhamnee suukanneessaa akka gabrumaan gurguramufi guutummaatti maqaan cabsoo “garba” jedhmu koloneeffattoota kanaan kennameefi hamileen isaa cabee akka jiraatu taasifamee akka ture waan haalamuu miti. Ummanni kuni haala akkasii keessa oso jiru namni kuni akka nama barate tokkootti qabsaa’e haala sana jijjiree ummaticha gabrummaa qaamaf sammuu jalaa baasuun oso irraa eegamuu innu sammuuf qaama isaa gabroomffattootatti gurguratee ummata isaa bira darbee ummattoota impaayaratti keessatti sakaallaa gabrummaan hidhamanii jiran hunda daran itti cimsuuf gabroomffattootaf afaan ta’ee hojjachaa jira. 2-Duguginsa sanyii ummta Sidaamaa(waan Hawaasaa Loqqeetti ta’e yaadachuun nidana’amaa), Gaamoo, Goofaa, Daraashee, Qucaa, ummattoota Omoo kibbaa fii kkf irratti raawwachiisaa ture dhiifnee ummatuma keessaa bahe ummata Walaayitaarratti raawwachaa ture yoo laalle namni kuni nama harkisaa dhiiga ummattootanii dhoqaayee akka ta’e argina. Duguuginsa sanyii Arakkaa (Walaayitaa) keessatti raawwatame yaadachuun nigaha. 3-Seera uuman ala haala bittaa koloneeffattootaa mijeessuuf afaanfi eenyummaa sabootaa dhabamsiisanii saba eenyumaa issa himachuu hindandeenye uumuuf yaalii gochaa turan hojiirra oolchuuf afaan sabootaa Wlaayitaa, Gaammoo, Goofaa, Daawuro walitti makuun afaan haar’a “WAGAAGODAA” jedhamu tokko umanii mana barmootatti barsiisuun ummata fudhaciisuuf kitaabota qarshii miliyoona saddeet fixe maxxansiisanii gaafa baasan ummannifi maanguddoonni saboota kanaa dura dhaabbatanii wareegama guddaa baasuun harkati maseensani. Kitaabonni suni qarshii sana huunda baatanii akka reeffatti biyyee keessa awwallamanii hafan. Kana huunda kan raawwachiisaa ture saree sansalata wuyyaaneen qabamee amma nutti dutaa jiru, dhiiga wareegamtoota keenyatti qoosaa jiru, qabsaa’ota keenya doorsisaa jiru kana. Namni kuni akkuma seenan isaa ibsutti amanamummaa gooftola isaa kan argate beekumsa isaan oso hinta’in nama angoof harcaatuu gooftola isaa argachuuf jecha ummata isaa fixaaf ficcisiisaa ture waan ta’eef yoomiyyu nama kanarraa hindeebineefi yoo ajajame tarii maatii saatuu wreeguuf duubatti hinjenne nama dhiiga dheebote akka ta’e waan beekaniif filatani. Jarreen Oromoo ofiin jechaa daaiimaniif ummata Oromoo ficcisiisun isaan hanqatee dhiiga jiidharra dhaabbatanii wareegamtoota cubbuun dhiiga dhangalaasan kana maqaa xureessaa du’a saanii du’a saree fakkeessuf yaalaa jiran anga’oota ofiin jedhan keesaa kan akka Minaasee W/giyorgis (Abbaaduulaa ofin jedhu), Taayyee T/ hayimaanot (Kumaa ofiin jedhu), Asteer Maammoo (saba kullo ta’un shii himamufi Abbaay Tsahaayee akka itti galu dubbatamu), Dirribaa Kumaa,Abdulaziiz Mahaammadfi kkf keessatti argamu. Gareen ifa hinbayin duuba taa’e ergama kana raawwachiisaa jiru Muktaarn (miseensa saba Yem) hoogganamus nijira. Isaan kuni hundumtuu abbaa dhimaa miti. Ergamtoota warra abbaa dhimmaati. Saroota harcaatuu guurrachuuf lubbuu ilmaan Oromoo harcaatutti gurgurataniidha. Abbaan dhimmaa wuyyaaneedha (TPLF). Isaan kuni warra harcaatuu saanii funaannachuuf qaamaf afaan saanii jara kanaa kereessaniidha. Saroota karra warra abbaa dhimaa eeganiidha, sansalata warra abbaa dhimmatiin qabamanii yoo isaan dutaa jedhaniin warra dutaniidha, yoo isaan ciniinaa jedhanii warra utaalanii ummata ciniinaniidha. Jechan jara kana ittiin ibsu narakkisa. Nama sammuu malee hummame arguuf dhaga’u baadhus jarri kuni garu sammuu qabaachuu saanii amanuunis nadhiba. Namni sammuu qabu, namni akka namaatti yaadu oso hindirqisiifamin gabrummaatii ( sarummaatti) of jijjiru bar-dhibbee kana keessa jiraachuu issaa arguun, dhaga’un, amanuun waan nama dhibu waan ta’eef. Jarri kuni maal rakkatan? Maaf sarrummaa filatan? Maaf halagaa tajaajiluun isaan gammachiise? Gaafiwwan kanaa deebii kennuuf sammuun saanii qoratamuu qaba jedheen amana. Hunda saanii waan isaan xibaaran kaasee qeequ hinyaalu. Isaan keessaa abidda gooftolii saanitti qabate kana dhaamsuuf gooftola isaa caalaa muddamee amma afuurri citutti oliif gadi fiigaa kan turef ammaree itti jiru Minaasee W/Giyorgis soba xibaaree keessaa wantoota nama gaddisiisan sadeen tokko kaasee ilaaluun isin hubachiisuun barbaade. 1- Waayee ajjeechaa Ambotti raawwatameef sababaa gooftola isaa yakka jalaa baasuuf xibaaree akkas jedhe; “barattoonni hiriiricha akka bahan dursanii beeksisuu oso qabanu sana hingoone; barattoonni kuni yaaduu baatanis humni alaa itti makame waan qabeenyyaa barbaddeessu jalqabeef kana ittisuuf tarkaanifin suni fudhatame”jedhe. Kunis seera qabeessa (legitimate) akka ta’e ummata fudhachiisuu yaalaa ture. Garuu seeruma saanitins ta’ee seerota Addunyaa kanarratti mootummaa abbaa hirree kamiinuu bahan keessatti namni qabeenyaa barbadeesse, ykn, oto hinbeeksisin hiriira bahee rasaasan reebamee yaa ajjeeffamu, yookin hidhamee yaa dararamu kan jedhu hinargine. Kuni seera TPLF oso barreessee ummatatti hinbeeksisin uka keessa kaayatee ummata ittin duguugaa jiruudha. Seera bardhibbee 21ffaa keessatti hafee seerumti ilma namaatin yeroo jalqabaatif bar kumee hedduu dura bahe jedhamee seenaa Addunyaa keessatti galmaahe jiru seera mootii Baabiloon Hamuraabii jedhamuuti. Seera kana keessattu nama qabeenyaa saamee, ykn eyyama oso hingaafatin hiriira bahe rasaasan reebaa ajjeesaa hinjedu. Seerumti sunirree kan labse “nama ija balleesse ija balleessaa, nama ilkaan cabse ilkaan cabsaa…..” (“an eye for an eye, a teeth for a teeth”) isa jedhu jechaadha. Gochaan faashistoota kanaa garuu ammayyuu sadarkaa sana bira akka hingayinfi sadarka savagery ykn barkumee hedduu sana duuba akka jiran agarsiisa. Adunyaa mooksuuf maqaa demokraasii golgatanii wanti qabatamaatti raawwachaa jiran garuu dalagaa faashistoota jalqaba wadhakkaa bar-dhibbee 20ffaa keessa ka’anii turaniin kan wal gituudha. Qabeenyaan karuma fedheenuu deebi’e bakka bu’u danda’a lubbuun namaa garuu takka baanaan waan deebi’e bakka bu’u miti. Kanaafuu lubbuun tokko bahurra qabeenyan biliyoonan lakkaawwammu baduu wayyaa. Namoonni du’an kuni qabeebyaa san barbadeessuu saanii eenyutu mirkaneesse? Namoonni ajjeefaman kuni dhuguma namoota gochaa sana raawwatani? Akkamitti ummata 25,000 ta’u keessaa battalatti adda baafachuun danda’ame? Eega akkasitti adda baafachuun danada’amee ajjeessurra qabanii seeratti dhiyeessuun tarkaanfii seera qabeessa hnturre? Gaafiwwan kana xiinxalaati cubbuun akkamii akka raawwatame hubadhaa. Ergasii waan kana qorachuuf tarkaanfii akkamiitu fudhatame? Namoota itti gaafatamoo hojii suukanneessaa kana dalagan keessaa nama meeqatu towanno jala olee qoratame, ykn qoratamaa jiraa? Wanti dhageenye hinjiru. Jara kanaaf lubbuun Oromoo lubbuu simbiraa ykn saree abba hinqabnee (kan abbaa qabu dhiigni saa bahuu danda’a) ta’e jechaadha. Kana hojjataniis waan hinqaanofneef har’as waayee namoota du’anii oso hinta’in kan garaa saanii gubaa jiru qabeenyaa barbadaaye. Dhukkubni isaan dhaye dhukkuba qabeenyaati. Isaanii lubbuun ilma namaa faayidaa hinqabu, kan of gurguraniif qabeenyaaf waan ta’ef halkanii guyyaa kan ija dura isaan dhufu waayeedhuma qabeenyaati. Essa taa’anii, kana booda umurii waggaa meeqaa jiraatanii akka nyaachuu danda’an waan yaadanii beekan natti hinfakkaatu. Aduun saanii kan aangos ta’ee kan umrii akka gadi dhundhultee lixuuf karra gubbaa geesse waan hubatan hinfakkaatu. Akkuma bakka hundattu hojjachaa turaniif har’as itti jiran ofii basaasota saanii (agent- provocateurs) erganii badi sana erga raawwachisiisanii booda barattootta rasaasan duguuguutti ka’ani. Akka barattoonni badii sana hindalagiin ammoo ofumaafuu mirkaneessaa jiru. Ergamaan kunisi kan dubbachuu yaalee kanuma. “ Badiin kuni warra alaa itti makaman dalagame” jedhe malee barattoota kanatu raawwate hinjenne. Eega kana ta’e daa’imaan hamaaf gaarii addan baasanii hinbeekne umrii waggaa sadeetiif kkf gaaga’un maa barbaachise? Daa’imman homaa hinbeekne kunis saamicha ykn qabeenyaa barbadeessu dhaqaniiti? Lubbu qulqlluu bahee kanaafii dhiiga qulqulluu dhangala’e kanaa eenyutu itti gaafatama? Akkuma ergamtichi kuni jedhutti dhiiga saree ta’ee hafaa? Namni kuni kan amma hojjachaa jirurra ajjeechaa gota Oromoo Obbo Daraaraa Kafanii akka qindeessee raawwachiisee waan kitaabarratti bahee dubbifne waan ta’eef ajeechaa sanaaf oso itti hingaafatamin yookin akka aadaa Oromootti dhiifama gaafatee gumaa hinbaasin har’as dhiiga daa’imman kichuu, gooftola saa wajjin walta’un dhangalaase seera qabeessa fakkeesse dhiiga jiidharra dhaabbatee yoo maatii ijoolleetti lallabu arguun namni kuni hangam cubbamaafii nameenyaadhaa ba’e akka ta’e argina. Nama kana ijoolleen Oromummaa saa shakkanii lammii isaa gaafachuun saanii sirrii ture. Namni Oromo ta’ee aadaafi safuu Oromoo beeku haaluma fedheenu nama ajjeesee, maatiin reeffa oso hinawwaalatin, oso imimmaan ijarraa hinqooriin, dhiiga ijoollee gara-jabinaan duguuggamanii jiidhaa gubbaa dhaabbatee ijoolleen keessan saamicharratti ajeefaman jedhee duuti ijoollee keenyaa sirridha jedhanii akka fudhatan doorsisuuf itti falquu hindhaqu ture. Garaa madaayeerratti madaa dabale. Lapee dhiigaa jiru daran waraanee dhiigise. Kuni madaalli kamiinu yakka jechaan ibsamuu hindanda’amne ta’u bira darbee nama amantii qabuuf amantii kaminuu cubbuu cubbuu caalu ta’e mul’ata. Gochaan kuni waan faranjoonni “ adding an insult to injury” jedhan tokko fakkata. Ani akka natti mul’atutti ergamni saa kuni tasggabbeesu oso hinta’in yoo akkas goone maal nugootu jedhanii gaanyii deemuu natti fakkata. Hinbeekne malee ammuma ummaticha salpisu, xiqqeessu, tuffatu, innis gooftola isaa biratti xiqaata, tuffatama salpifama. Yoo ummata kana hinsoodaanne bar wuyyaaneenis ergamtuu akka isaa hinbarbaadduu. Habashoonni ergamtoota kana duuba taa’anii oliif gadi isaan furgguggachaa jiran alagaan akka Oromoo hafee walii saaniitifuu akka wal hinmararfanne, safuu walii hinqabne, aangorratti walduguugaa akka as gahan seenaan saanii ni ibsa. Ammas kan hojjachaa jiran ittifufiinsuma saniiti. Ergamtoonni kunis ergaa saanii kana raawwachuuf hirriba dhabanii ummata biyyatti fixaa jiru. Nameenyaan (personality) ergamtoota kanaa gadifageenyaan yoo laallamu ammoo akkuma maanguddoon Oromoo tokko kana dura dubbatan warra mana dugaatitti dhalatanii, karaarratti guddatanii aadaafi safuu ummataati halagaa ta’an akka ta’an hubanna. Oto akkas ta’u baate ergamaan kuni dhiiga jiidharra dhaabbatee wareegamtoota kana hin abaaru ture. “Ijji hinqaanfanne ciimman nama laalti” jedhuu miti. 2- Ergamaan kuni lafa akka Ada’aa, Bachoo, Wlmaraa, Goodaa Salaale fi kkf tuqee lafti kuni kan Xaafii magarsuuf oomisha guddaa kennu waan ta’eef magaalaanfii warshaan akka irratti hinijaaramne irratti walii gallee jedha. Warshaanfi magaalan lafa qonnaaf hinbarbaadamnerratti akka ijaaramuufii lafti qonnaa ammoo qonna ammaayyaa (mechanized farm) tti jijjiramee akka Xaafii bal’inaan oomishu akka karoorfame nutti himaa ture. “Alshashum zor alu” jedu warri Amaaraa dubbi akkasiitin. Qotee bulaa kamtu qonna ammayya kana hojjachuuf beekumsaaf kaapitaala qaba laata? Yoo kuni ta’u warri laficharra jiran eessa dhaqu nuun jedha laata ergaamaan kuni? Tigroonni lafti Gaambeellaaf naannoo biraa waan irraa fagaateef Finffinnee viilaa saanii keessa jiraachaa lafa naannoo finfinnee kana hiratanii akka qotatan mijeessaa jirra jedhee oso dhugaa dubbatee amanamaa ture. Jecha kana ofumaa yoo ittin afanfaajja’e malee ummata Oromoo afanfaajjeesuuf akka hindaneenye beeku qaba. Lafti hektaarri 40,000 goodaa Dukam lafa Xaafii akka biraatti magarsu warshaa simintoo Caayinaattii kan gurgurame bara namni kuni presedaantii Oromiyaa ofiin jedhu akka ta’e namni irraanfatu waan hinjirreef jechi isaa ammaa kuni eenyumayyuu mooksuuf humna hinqabu. Lafti kuni lafa Ada’aa inni faarsaa jiru sana keessaa issa omisha Xaafitin beekkameedha. Yeroo lafti suni hundi fudhatamu innii maal hojjachaa tureet har’a waan humna isaa keessa hinjirre akka waan raawwachuuf deemu ummata afanfaajjessa? 3- Waayee qotee bulaa naannawa Finfinnee lafti irraa fudhatamee yoo dubbatu “lafti mana irratti ijaarratan akka kennameef, hojii fooyya’s qabatanii jiruu duraan jiraatanirra jiruu fooyya’aa akka jiraatan ibse. “Kan iyyeessatti hinfalqine hinbadhaadhu” jedhuu miti. Kuni falqa, tuffii, garajabina, guddaa lubbuu namaatti qoosuti. Lafa Ada’aa farsu kana Aqaaqii kaasee hanaga Adaamaatti, karaa Maqii hanga Qooqaatti, Goodan Bacho hanga Waliso gahutti, Buraayyuu hang Ambo gahutti, Sulultaa hang Fiicheeti Laga-xaafoo kaasee hanga Alaltuu gahutti fii k.k.f warshaa adda addafi qonnaan abaaboo duunfatee akka jirufii qotee bulaan lafti suni irraa saammamee fonqolchame baqataa biyya keessaa ta’ee oso jiraachaa jiru badii sana oso hinsirreessiin badii biraa dabaluu yaaluun akka gaaftokko gumaa nama baasisu beeku qabu. Qotee bulaa san hojii akkamii qabsiise namni kuni? Dhugaan jiru qotee bulaan homaa barmoota (gahaa) hinqabne hafee ijoollee maatiif biyyattiin baasii gudaa itti baasanii barsiisani kooleejootaf unibarsitii addaa ddaarraa eebbifamanii bahanuu hojii qabsiisuun dadhabamee dhakaa falaxuutti akka bobbaafaman namni wallaale jira itti fakkataa laata? Qotee bulaa baanu kana warshaa kam keessatti hojii qabsiise? Waajjira kamitti ramade laata? Qotee bulaan laffarraa buqa’e nuti ijaan argine, dubbifnee irraa barre kumoota hedduun Finfineef magaalota naannoo ishii jiranitti baqatani gamoo gooftoliin ergamtoota kanaa ijaaran keessatti hojjataa guyyaa ta’un dhakaa baachaa simintoo bukeessaa, kuuwwan ammoo waardiyyaafi shamarranis hojjattu manaa warra sooreyyi baranaa ta’anii tajaajilaa jiru. Kuni yoo hojii qonnaa duraan keessa turan caala ta’e namicha dubbatetu beeka. Waayeen eenyummaa saanii, aadaa saanii, affan saanii, jireenyi hawaasuma qabaachaa turani hundumtuu barbadaayee lubbuu saanii jiraachisuuf qofa faca’anii carraaqaa jiru. Namichi falqaa jiru kuni karaa tokko dhugaa qaba. Oto Oromoota san lafarraa buqqisee baattuu, waardiyyaa, hojjattuu manaa fii kkf taasisu baate gamoo gooftolii sana ijaaruuf eenyutu dhakaa baata, simintoo bukeessaa, eenyutu karra gooftaa eega, eenyutu manaa hojjatee dubartoota saanii kunuunsa? Oto kuni ta’u baate raajii argina turre. Wuyyaaneen namni baatu dhabame jette gamoo ijaaruu hindhiiftu, erggamtoota amma gadi bahanii ummatatti falqaa jiran kana dhakaa sana baachiftee ijaarratti turte. Warri amma dhakaa baachuun hijii fooyya’aa jedhan kuni hojichii hangam “fooyya’aa” akka ta’e sirriitti galaafii ture. Sanas yoo hojjatan wayi qaana’u? Duris daakuu baachaa as gahani miti? Har’umayyuu gaaftoliin saanii kophaatti wal arganii yoo jara kana hamachuu barbaadan “daakuu-baattota ” jechuun maqaa cabsootin akka waaman namni hinbeekne akka hinjirre itti himuun gaarii natti fakkaata. “Daakuu-baattonni” akka Taayyee T/Himaanot (Kumaa Dammaqsaa), Dirribaa kumaa, Aster, abdullaziz ffi kkf….. miidiyaa gooftola saanii fuuldura taa’anii master plaanichi kan lafa Oromoo naannoo Finffinne “jeennatatti” jijjiru akka ta’e ibsaa turu saanii agare. Soba afuufan kana ummanni Oromoo oto isaan afaanii hinbaafatin bifa saanii yoo argu waan beekuuf hindhaggeeffatuuyyu. Qaamni saanii suuraa sobaa, afaan saanii faaggaa sobaa, sammuun saanii qodaa soba wuyyaaneen itti naqate baatu akka ta’e waan beekuuf. Baatoliin kuni waan dulloomaniif sobni isaan gooftolii saanirraa fuudhani afuufaa jirans fudhatama waan dhabeef ammammoo dabbalee haara’a (dabbalee ilmoo) waltajjiitti as baasaa jiru. Mammaksa tokko nayaadachiise. “namicha sobduu tokkotu ilma saa soba barsiisu yaadee jedu. Manaa gadi baasee Addeecha Samii keessatti itti agarsiisaa kuunnoo argitaa Addeecharratti yoo garbuu dha’an” jedheen jedu. Gurbaanis “ahi !” jedhee ija rirrittachuutti ka’ee jedhu. “Maal taate?” jedhee abbaan gaafannan, “buquqa garbuu dhahamaa jirtu ija na bu’ee” jedheen jedhama. Battalumatti sobaan ilmi abbaa caalee jechuudha. Dabballee ilmoon tuni dubartiidha, Raabiyaa Isaa jedhamti. Warra moofa’anii bu’aa buusuu dadhabuun tajaajilli kennan raawwate akka kotte-duudaa dulloomee alatti gatamuutti gatamuuf deeman bakka bu’uuf isaan caalaa sobuun ulaagaa barbaachisu akka ta’e waan hubatteef afaan shii faaggaa bantee dhiiga ilmaan Oromoo qulqulluutii qoosuutti kaate. Ijoollee loltuun faashistootan hojii faashistummaa raawwachuuf ijaarramee leenjifame itti bobba’e gara jabina jechi ibsuu hindandeenyeen caccabsee du’aff jireenya jidduutti hambise “ofii yoo dheessan kufanii qaamni luqa’e”, jettee qooste. Loltuun suni eega hintuqinii maaf amma kufanii qaamni luqqa’utti dheesan? Gaafii jeduuf deebii qabdii laata? Barattoonni dhibbaf shantama ta’an akka madaa’anii hoospitaala Naqamtee geeffamaniif isaan keessaa lama rasaasan rukutaman battalatti akka du’aniifi, tokko ammaoo du’aaf akka deemaa jirau ogeessi fayyaa hoospitaalichaa tokkoofi jiraataan magaalatti hoospitaala keesa turan iddoo gochaa sanaa dhaabbatanii ragaa ijaan argaa turan battalatti ummata Addunyaati ibsanii jiru. Dabballee ilmoon tuni garuu ija shii soogiddaan dhiqattee “kan madaayee hoospitaal jiru ijoollee lama qofaadha, namni du’es hinjir, reeffa namaa miti reeffi indaanqooyyu hinmu’taa miti kan nama du’ee akkamitti dhokata” jette ummata afanfaajjeessuuf yaalii gochaa turte. Sobni kuni hundumtuu bu’aa buusee ummata mirgaa saa falmachaa jiru duubatti deebisuu waan dadhabeef amma ammoo tooftaa biraatin as bahani. Ummatuma “master plaani” jedhamu kana hinfudhu jedhee mirga saa falmatu kana “nan fudha, jettee yoo hiriira bahuu baatte adaba adda addaatu si eegata” jedhanii karaa dabballota saanii doorsisuuf, sodaachisuun faalla fedhii saa akka hiriiru taasisaa jiru. Hanag ammatti qotee bulaafii hojjettoota mootummaa magaalota Roobee Baaleefi Sandaafaf bakkee hiriira baasanii jiru. Yoo ummanni tokko ta’ee shirra kana ofirraa fashalsiisu baate gochaan kuni amma hanga dhaga’uf arguun nama hikik godutitti akka itti fufu shakkiin hinjiru. Kuni ammoo mormii ka’e kana daran akka cimsu malee akka dhaabuu wabiin hinjiru. Fuula kitaaba seenaa bara fagoo garagalchuu oso hindhaqin waan wagga sagal dura isaan qunname yaadachuun gahaadha. Bara filannoo 2005 isaan gaafa Caamsaa 7/2005 ummataa horii kaffalanii, geejjiba ramadanii, miidiyaa saaniitiin halkanii guyyaa lallabanii, karaa dabballoota saanii gandoota keessa jiranii ummata dirqisiisanii hiriira deggersaa baasuun “dambaliin kuni filannoo injifachuu qofaa os hinta’in raajii raawwachuu danda’a” jedhamee namicha du’een erga dhaadatamee booda gaafa lammaaffaa hiriira mormitoonni waaman irratti namni dacaa hedduun sana caalu akka baheefi isaan qaanesse waan wajjin arginee dabarreedha. Filannichis akka namichi dhaadate oso hinta’in harka qullaatti isaan hambise akka qaanii hamilee saanii cabsee ummaticharratti haaloo bahan isaan taasisee darbeedha. Kanaafuu ummata dirqisiisanii faalla fedhii saa hiriira baasuun haloo ofitti cimsuu malee akka deggersa hinargamsiifne hubatu qabu turan. Waan qawwee of harkaa qabaniif gaafuma fedhii ofii raawwachuu barbaadan ka’anii ummata kana tabbatti dha’un bu’aa akka hinqabne Dargiiraa’is barachuun garii ture. Ajandaa hiriirri suni itti bahamee yeroon saa waan dheerateef yaadachuun nadhibuyyuu “waldaan qotee bultoota Arba Guggu hiriira bahee bulchiinsa Reegaan (prezedaantii Amerekaa yerosi kanture) balaaleffte” jedhamee midiyaa Dargiitin darbuu saa nan yaadadha. Faaydaan isaa maal akka ture garuu anaa miti warrumti hiriiricha baaseyyu quba qabu natti hinfakkaatu. Bulchiinsi Regaan hiriira saniin ijjannoo saa jijjiruun hafee lafarratti ummammuu walda’a sanaatu quba akka hinqabne beekuun nama sammuu fayyaa qabuuf salphaa ture. Waan akkasiitin faranjoonni “butterfly effect” jedhu. Akkuma san faashistoonni amma qawweedhan aangorratti rarra’anii jiran kunis akkuma angafoota saanii ummata dirqisiisanii waan gatii hinqabneef ummata hiriira baasuu itti fufani. Kanaan duras yeroo hedduu waan akkasii dalaganii jiru. Faayidaan argatan garuu aakkuman ibsuu yaalee fallaa fedhii saanii ykn bu’a barbaadan san fiduurra kasaaraa keessaa bahuu hindandeenye itti fidee akka darbu argaa turre. Kan har’a hojjatanis waan sanaan adda ta’uu miti. Gara dhimma nakaasetti yoon deebi’u yakka suukkanneessaa Oromiyaa keessatti ilmaan Oromoorratti raawwatamaa jiru jechaan ibsuun nama dhibu kana fuuldura bahee raawwachaa kanjiru namoota maqaan oromoo ofiin jedhaniif naannoo kana bulchaa( hoogganaa) jirra jedhaniin akka ta’es argaa jirra. Akkuman olitt ibsuu yaaleetti warri abbaa dhimmaa hang har’aatti ifa of hinbaafne. Itti gaafatamni akka hin ooles waan hubataniif akka namicha Kitaaba Qulqullu Philaaxos jedhamuun beekkamu “dhiiga kanarraa ani qulqulluudha” jede jarri kunis gaafa yakka kanatti gaafatamuun dhufe “nuti harka keessaa hinqabnu” jechuuf akka of qopheessan agarsiisa. Baatoliin (waqariis nijedhamu) waan itti fe’ame baatanii ummatarratti buufachaa jiran garuu sanas yaaduuf sammuun waan hojjachuu hindandeenyeef yakka gooftoliin saani akka raawwatan itti kennan akkuma itti kennametti ummatarratti raawwachaa jiru. Gaafa gaafin dhufe (waan hafuu miti) adda durummaan akka itti gaafataman hubachuu qabu. Yeroon harcaatuu gooftola saanii funaannatanis akka gabaabbatte beekanii ummata saaniitti deebi’anii ummataa wajjin dhaabbachuun itti gaafatama seenaan irra kaahaa jiru hanga tokko salphifachuunis gamnummaa ta’a. Akkuma tortoranitti darbuun seenaa qofaan oso hinta’in diroo saanii fii diroo ummata hojii suukanneessaa irratti raawwachaa jiran maraanuu akka abaarraman akka isaan taasiu beekanii garaan yaaduu dhiisanii sammuu saaniitti dhimma bahuun akka ilaalan waamicha kooti. Diroon Minilk issa jira? Diroon Goobanaa essa jira? Diroon H/Sillaasee eessa jira? Kanumti isa kaleessaa kan Mangistu H/Maariyaam issa jira? Deebii gaafiwwan kanaa qixxuma waan beeknuf asitti deebii kennu hindhama’u. Gaafiwwan ka’an kana sammuu keessan keessa deddeebisaatoo deebi isaa sodaa tokko malee offi keessaniif deebisaa. Kan warra har’a aangorra jirtanii yakka suukanneessaa ummatarratti raawwachaa jirtanis boru kanaa ala ta’u saa wabii maal qabdu? Kana kan murteessu hojii har’a hojjattan waan ta’eef gara sammuu keessanitti deebi’aa itti yaadaa. Sana booda haala ofii keessan iif keessa jirtan kana wajjin wal bira qabaa laalaa. Itti bahiin isaa balaa akkamiirra akka jirtan ifatti waan isinitti agarsiisu natti fakkaata. Ummata amma fixaafii ficcisiisaa jirtan kanaa jettanii oso hinta’in diroo keessanii jettanii yeroo yaaduu qabdan gubbaa akka geessan arguu qabdu jedheen yaada. Kanaafuu badii, yakka, garajabina, duguginsa sanyii amma raawwachaa jirtan kana dhaabatoo gabrummaa alaggaa jalaa bahaato ummatatti deebi’aa. Sanaafi sana qofaatu isinis diroo keessanis saliphina diroorraa dirootti darbu jalaa isin baasa. Mootummaan kuni nidarba, isinis nidabartu. Diroon ummataas kan keessanis itti fufa. Diroo keessan maal akka mudatu yaadaa. Seenaa xuraa’a keessan baatee oso morma ol hiqabatin, oso hawaasatti hinmakamanin, baqataaf biyya dhablee ta’ee akka jiraatu har’a hojii keessaniin itti murteessuu keessan hubadhaa, hegeree saas fageessaa laalaa. Haftee gooftola keessanii akka saree funaannachuun gooftola keessan jiraachisuuf ummata ciniinu dhiisaa. Gaafatamni seeraa, gaafatamni seenaa, gaafatamni diroo keessanii akka isin eeggatu hubadhaa. Gooftoliin keessan akkuma saree gurra irraa muranii afaan kaa’anii qabeenyuma ummata keessaa baatanii saamanii haftee saanii affan isin kaa’aa akka jiran hubadhaa. Namni akka keessanii akkas jedhee mammake jedhu “ana garaan achi narraa haajedu, namni waan fedhe naan haa jeduu” jedhe . “Boru hinbeeknee” jedhama namni akkanaa. Akkuma looni garuma saa guuttachu qofaa yaada jechuudha. Akuma saree abbaa haftee laatef duta jechuudha. Saree keessa’u saree haftee funaannachuuf abbaa guddise ganee galee gale jechuudha.Yoo kuni isin ibsu danada’e hojiin keessan kana fakkata. Yaadni kuni miseensota OPDO taatanii warra kallattiin faashistoota dura dhaabbattanii mirga ummata keessaniif daangaa biyya keessanii Oromi’af falmaa jirtan hin ilaallatu. Hojirraa ari’amna, nihidhamna, nidararamna jettanii oso hinsodaatiin wareegama guddaa baasaa waan jirtaniff ummanni keessan kabajaan isin simata. Amma dandeessan ilmaan Oromoo loltuu, poolisifi, basaasa diinaa ta’un sirna gabroomfataa kana tajaajilaa jiran yaada kana qaabachiisaa, huruu qawwee qabatanii gara diinatti malee ummata saaniitti akka hingaragalfanne barsiisaa, gantoota xiqqoo angorra jiraniin ala miseensota keessan alagaa tajaajilu dhiisan akka mormii saanii finiinsan kakaasaa. Gareen saba bicuu keessaa baatee abbaa biyyaa of fakkeessitu kuni gaafa isin bira hinjirre Oromiyaa bituuf isin akka ashkaraati ajajuuf mirga (legitimacy) akka hinqabne beekaa. Ammayyuu muddama keessa galtee waccabbaraa jirtii gaafa isin fuula dhoowwattan gonkumaa rifattee walitti garagaluun ishii mirkana waan ta’eef oso wal hinqoodin tokkummaan dhaabadhaatoo adeemsa keessan itti fufaa. Hooggana adeemsaa keessan qindeessu lafa jala ijaarradhaa.Ummanni keessan isin wajjin waan ta’eef injifannoon keessani hinshakkinaa. Dhumarratti maanguddoonni naannoo kootii yoo eebba kennan keessa waan abaaranis niqabu. Sana keessaa waan akkana jedhamu tokkotu jira; “mortuun haabaddu!” jedu. “Budaan (kan jia hamaa qabdu) beektee yaadhiiftu” jedhu. “Yoo dhiisu baatte faana mortu haabaddu” jedu. Maalif akkas jettu jennaan mortuun lafaa barattee mortii, budaa waaqatu humee humaa san ofii filattee miti garuu hubaatii geessiftu beektee akka dhiiftuuf, yoo beektee dhiifte nijiraatti, yoo dhiisuu baatte ammoo faana mortuu baddii” jedhu. Isinis warri hammeenya suukkanneesaa gabroomfataa kana lafaa barattanii, ergama diina akka mortuutti biyya keenyaa diigaa, qabeenyaa biyyaa saamaa, sanyii nuduguugaa jiru fudhattanii hojjachaa jirtu, akka mortuu san badaa jennee isin abaaruun nimalaa, garuu carra tokko isini kennuuf beekaa dhiisaa yoo dhiisuu baattan faana mortuu (faana diina halagaa) san badaa!!! jennee isin abaaruuf mirga qabna. Kana beekaa nudhiisaa. Oromiyaan nibilisoomti!!! Dhiigni wareegamtootaa akka bilisummaa magarsu shakkiin hinjiru!!! warri gara jabinaan duguginsa sanyii raawwachaa jiran seeranis seenanis adaba saanii ni argatu!!! Qabsaa’ota ajjeessuun qabsoon hindhaabbatuu!!!!


Haala yeroo ammaa irratti hubannoo waldaa Hawaasa Oromoo magaalaa Wellington (New Zealand) fi waamicha Oromummaa

Nuti Oromoonni biyya New Zealand magaalaa Wellington jiraannu biyyaa fi mirga umamaa sarbamuu ummata keenyaa irraa kan ka’e dararaan motummaa abbaa irree Ethiopia ummata keenya irraan gahaa jiru hedduu nu dhukkubsa. Keessattu dhiheenya kana maqaa ‘Integrated Addis Ababa master plan’ jedhun Lafaa fi Magaaloti Godinaa addaa Oromiyaa jala jiran magaalaa ‘Addis Ababa’ ykn Finfinnee jala galchuuf motummaan abbaa irree kun karoora karoorfate mormuun hiriira nagaa barattoonni guutuu Oromiyaa keessaatti bahaniin ajjechaan, reebichi fi hidhaan barattootaa fi ummata Keenya irratti raawwatee fi raawwachaa jiru hedduu nu laaleessa. Haa ta’uti Barattoonni fi Ummaatni Keenya kabajamuu mirga abbaa biyyummaa keenyaaf jeettanii gotummaan motummaa abbaa irree dura dhaabbachuun keessan hedduu nu boonse. Akkasumas maqaa ‘Integrated Addis Ababa master plan’ jedhamu kanaan Oromiyaa iddoo lamattti muruuf karoorri motummaa abbaa irree kanaan hujii irra oolfamuuf deemu hedduu nu yaaddeesse. Sababaan isaas jireenya biyya Oromoo Oromiyaa fi Oromummaa dhabamsiisuuf waan fuulleeffateefi. Walumaagalatti maqaa ‘Integrated Addis Ababa master plan’ jedhamu kanaan wareega qaaliidhaan adeemsa Bilisummaa fi Walabummaaf godhamaa Jiru keessatti mirgoota haga ammaa arganne haquuf kan aggaamame ta’un isaa hedduu nu yaaddeessa. Sagantaa motummaa abbaa irree kana irratti mormii qaban hiriira nagaa bahun sagalee isaanii waan dhageessisaniif qofa ajjeechaa, reebinsaa fi hidhaa barattotaa fi ummata keenya irratti raawwatme nutis biyya jirrutti hiriira nagaa bahuun sagalee mormii dhageessifanneerra. Lubbuu Lammii keenyaa harka motummaa Abbaa irreetti dabree fi Lammii keenya motummaa kanaan dararaan irra gahaa jiru walitti qabamuun gaddaan yaadanneerra. Miidhaa Oromiyaa keessatti Lammii Keenya irra gahaa jiruu haga tokko yeroofis ta’u hadhaadhiyyuuf haga humna keenyaa maallaqa walitti qabaa jirra. Haa ta’uti biyya dhablummaa, bara braan ajjeechaa fi dararaa motummaa abbaa irree kanaan nurra gahu furmaata maayyii itti gochuuf maaltu mala isa jedhu yeroo lama walitti deebine mari’anne. Marii keenya kana booda murtiilee irra geenyee fi waamicha Lammii keenyaaf qabnu akka itti’aanutti dhiheessina; A) Ummatni keenya Bilisummaa isaa gonfatee Oromiyaa Walaboomte keessa jiraachuuf qabsoo karaa Nagaa, qabsoo hidhannoo, fi qabsoo biyyoota alaatti godhamu waliin qindeessun gaggeessun murteessaa ta’uu hubanne. Keessattuu Oromiyaa keessatti qabsoon hidhannoo gaggeeffamu qindomina haaraan jabaatee utubamuun hedduu murteessaa ta’uu Isaa hubanne. Haluma kanaan qabsoo kallattii sadeenin karaa Nagaa, Hidhannoo fi biyyoota alaatti gaggeeffamu irraa qooda fudhachuuf murteeffanne, B) Qabsoo kallattii sadeen olitti tuqneen gaggeessuuf dinagdeen qooda guddaa akka qabu hubanne. Haaluma kanaan buusii dhaabbataa gaaddisa Jaarmayaa Hawaasaa qabnu jalatti bufachuuf murteeffanne, C) Nuti Oromoonni Oromiyaa ala jirru Beekkumsa, Sagalee fi Dinagdee qabnu waaltaa tokkko jalatti yoo qindeeffanne irra bu’a qabeessa ta’u isaa hubanne. Haaluma kanaan sadarkaa duraatti Oromoon biyya dhablummaa fi gidiraan Oromiyaa keessatti Lammii Keenya irra gahaa jiru kan isinitti dhagahamu hundi naannoo jirtanitti akka ijaaramtan kabjaa Oromummaatin waamicha isiniif dhiheessina. Itti aansunis Jaarmotin Hawaasaa Oromiyaa ala jiran hundi agobara tokko jalatti walitti dhufnee akka ijaaramnu waamicha Oromummaa insiniif dhiheessina. Isa kana milkeessuf carraaqqin Oromoo hundaa murteessaa ta’uyyu keessattu akkuma falmaa Oromiyaa keessatti gaggeeffamaa jiru adda durummaan abdii Keenya kan ta’an Qeerron gaggeessaa jiran Qeerron Oromiyaa ala jirtanis adda durummaan gaggeessun dirqama seenaan isin irra kaahe ta’uu hubattani dirqama kana akka baatan kabajaa Oromummaatin waamicha isiniif goona, D) Dhaabbileen Oromoo maqaa Oromootin dhaabbattani jirttan hundi garaagarummaa isin giddu jiru dhiphisuudhaan rakkoo yeroo ammaa Uummanni Oromoo keessa jiru fi fuldureen Oromummaa fi Oromiyaa balaa jala jiraachuu Hubattanii Oromummaa fi Oromiyaa Walaba taate ijaaruu irratti akka waliin dhaabbattan kabajaa Oromummaatiin isin gaafanna, E) Waggaa tokko dura ABO- Shanee Gumii fi ABO – Qaama Cehumsaa adda fotoqquu isaanitiif sababaalee ta’an furmaata itti gochun walitti deebi’anii ABO tokkicha waliin ijaaruuf waliigalle jedhanii labsuun ni yaadatama. Labsiin kun qabsoo laaffate deebisee jabeessa abdii jedhuun Oromoota gammadan keessaa nutis tokko. Haa ta’uti waliigalteen kun yeroo gabaabaa keessatti xumurama jedhamee hogganoota gara lameeninu irra deddeebi’ame ibsamus haga ammaa xumura otoo hinargatiin jira. Haalli kun dararaa ummata keenya irra gahaa jiruu fi tattaaffii diinni Oromummaa fi Oromiyaa dhabamsiisuf godhaa jiru waliin yeroo madaallu hedduu nu gaddisiisas nu yaaddessas. Kanuma irraa ka’un hogganni gara lameenuu akkuma ibsa keessan duraa keessatti waadaa sentanitti hatattamaan mooraa ABO iddoo tokkotti akka deebiftan kabajaa Oromummaatin isin gaafanna. Akkasumas hoggana bara dheeraaf qabsoo kana keessatti qooda fudhachaa turtaniif jaalalli fi kabajaan isiniif qabnu ol’aanaa ta’us qabsoo Bilisummaa fi Walabummaaf goonu qindomina haarawaan gaggeessun keessattu qabsoo hidhannoo jabeessun hedduu murteessaa akka ta’e isinis akka hubattan ni amanna. Kanaaf akkuma gaafa dargaggummaa keessanii qabsoon isin kaadhimmatte har’as qabsoon hidhannoo hoggana Dargaggummaa qabu humna haarawaan utubamuu feesisa. Isinis kana hubattanii ba’aa hogganummaa yeroo dheeraaf ofirratti baadhattan Dargaggotti akka dabarsitan kabajaa Oromummaatin isin gaaffanna. Nuti karaa keenyaan qabsoo karaa hidhannootin godhamu daran jabeessuu irratti tattaaffii godhamuuf qooda nurraa eeggamu gumaachuuf qophii ta’uu keenya ibsaa Lammiin keenya marti milkaayina kanaaf akka waliin dhaabbannu kabajaa Oromummaatiin waamicha isiniif gonna, F) Oromoonni bulchiinsa Oromiyaa keessatti sadarkaa adda addaattti tajaajila kennaa jirtan, miseensoonni fi hogganoonni OPDO, miseensonni Humna Polisa Oromiyaa fi miseensonni waraana biyyaa kanneen murannoodhaan dorsisa, hujii irraa ari’amun, hidhamuuni fi ajjeechaan gara jabiinaa Halagaa biyya keenya qabatee jirun nurra gahuu mala jettanii otoo hinsodaanne of kenniinsaan karaa adda addaatiin Sabaa fi Biyya keessaniif dhaabbattan kabajaa Oromummaa isiniif qabna. Akkasumas warri isinitti fakkaatee yokan dantaa yerootiif jettanii diina Ummata keessanitti rorrisaa, qabeenya biyya keessanii saamaa, Oromummaa fi Oromiyaa balleessuf hojjataa Jiru wajjin dhaabbattan haa turuu haa dafuu Halagaan har’a waliin dhaabbattan qabsoo Sabni keessan tokkummaan godhuun akka buqqa’u hubattanii yeroon isin Ummata keessan wajjiin dhaabbattani mirga abbaa biyyummaa Oromoo deebisuuf falmattan amma Jenna. Asirratti makmaaksa Oromoo kan Qotiyyoolee sadeen Adii, Diimaa fi Gurraachaa isin yaadachiisuu feena. Bineensi Qotiyyoo Adii dura nyaate Diimaa ittiaansee Gurraachas hinhambisne. Humna Qotiyyoolee sanii bittinneesse dabareen nyaachuuf tokkoo isaaniitti waan firoome haa fakkaatu malee Bineensaaf sadeenuu Foonuma nyaatamu qabani. Alagaan har’a biyya Keenya harkaa qabus Oromoo hunda ija tokkoon akka ilaalu hubadhaa. Dabareedhaan nu nyachuuf yoo ta’e Male Oromoo kamiifu mararfannoo akka hinqabne hubadhaa. Kanaafuu kabajaa umamaan qabnu gonfanne biyya keenya irratti nagaa fi qananiin jiraachuuf nutis akka Oromootti waliin dhaabbannee akka falmannu kabjaa Oromummaatin waamicha keenya isiniif dhiheessina. Tokkummaan qabsoofnee mirga sarbamne ni deeffanna !!! Waldaa Hawaasa Oromoo Wellington, New Zealand ambo1880@gmail.com


DACHEE MAAL SIGOONE?

Yaa lafaa yaa dachee dandeessu hundumaagurraa kee as qabimee waa tokkon sitti himaakan garaa koo ture komii kumaatamagaaffiikoo deebisnaan sittin araarama sifaarsaa yeroo turee bookafaa qabanee coomafaa murannee, itittun unannee waadaa hin nyaattu jennee hedduu si abdannee har’a maaltu taanaan walirrati kaane? Akkas jennee mitii kan sifaarsaa turree waaqa sadagannee siin itti ansinee dachee niitii waaqa jennee si waammannee waa’ee iyyaa keenyaaf gurra qabda seenee jaartii garaa margaa,irrikee midhaani jallii kee bishaanii Nutoo sintuffannee akka warraa kaanii ati nuqaanessuunkee maaluma dhufnaanii? Sirraa horree yaafnaa, sirraa qonnee nyaannaa sirraa buburaqnee gallaa hundaa dandeessu koo beekaadhaf wallaalaa gaaffii koo deebiisi diinaan wal ilaallaa! Yaa lafaa dhaga’i dhimmaa sirra qaba gaaffii tokko miti kumatamaan sirraa qabaa sammuunkoo xaxamee essarraa jalqabaa? Iyyus mankararuss eessaa abbaa koon dhaqaa? Gaaffii hedduu keessaa kan garaa koo raasuu gootota fixxee warreen ani faarsu walirraati nyaatte hangafa quxusu naandeebistuu taanaan gonkumaa sindhiisu! Oliiqaa Diingiliin Abishee garbaafaa Murattuu dolloofaa Hajii Adam Saadoo Elemoo Qilxuufi Zawugaa Boji’aa Daraartuu fi Kulaanii, Alamuu qixxeessaa maaliif nuun deebistuu maal siigoone waan isaa? Warreen Arfaan qalloo kan goodaa Harargee Gaaroo kumsaa dhabe an kanaafan aaree Musxafaa Harawwee meerre Haajii Roobalee Ismaayyoo, Eebbisaa waan fuudhen wallaalee yaa Lammeessaa Boruu Jireenyaa Ayyaanaa badhaasaa Dilgaasaa mee kootaa siin eegnaa Gootichi eessa jira H/Maariyaam Gammadaa gumaa jarreen kanaa ani dacherraan barbaada Jaagama Badhaanee Abdiisaa Aagaafaa haayicha Oromoo Obboo Baaroo Tumsaa obboleessa isaanii Q/Giddinaa Tumsaa eessa keesse dachee Guddisaa Annisaa? Warreen qaroo ta’an keessaa fiffilatte hafuura dhokfsattee funaanttee fixxee hayyoota koo hedduu dhooftee galaafattee maaf na iyyisiistaa? Nanandeebistuu dachee?


MAAL KOLFA DHALOONNI ?

Yommuun wal bira qabee Yaadaan taajjabee ilaalu, Kolfi dargaggoo ammaa Kan beera durii hin caalu. Berri durii yommuu kolfitu:qas..qas..qaaaaaas..qas.. Dargaggeessi ammaa immoo: ihim..ihiii..hehe…hihii.. Jedhee ukkaamama Akka waan waa dheekkamuu, Ni kolfaafi ni boo’aansaayyu Adda ba’ee hin beekamu. Kun maaliif ta’e ? jedhee Gaafan xiinxalu garuu, Dhaloonni kolfa hin jibbine Wanta kolfantu hin jiru. maal kofa…..? Addunyaa burjaajja’ee Hundeen raafamaa jiru, Cilaattii cabbii ta’ee Cabbii cilaatta’eeru, Dilbii sobaan tuulamee Samii cinaa ga’eeru. Kan obboleessi du’aaf Obboleessa isaa gonfu, Kan firri galagalee Boojjitoodhaan wal horfu, Walii galtee manca’ee Diiggaadhaan dhaalameeru Hiibboo cirracha ta’ee Hiikkaan wallaalameeru… Maal kolfa…..? Bara aadaan manca’ee Safuunis duguugame, Bara saggoon ulfinaa Salphinaan haguugame, Silmii dhiiga xuuxuudhaaf Sababaa tarreeffatu, Dhiira dhiira fuudhuudhaaf Xalayaa barreeffatu, Durba ‘qullaan deema’ jettee Gaaffiidhaaf lafaa kaatu, Jaartii qoloo jibbitee Paantiidhaan gabaa baatu, Bara jibbi kuntaalaa, Bara jaalalli kaasuu, Bara qilleensi xiqqoon Birbirsa guddaa raasu… Maal kolfa…? Kan gaaftokko wajjin nyaatetu Gaafbiraa immoo wal nyaata, Raammoon amma arbaa geenyaan Arbi raammoo fakkaata, waliif yaaduun ulfaannaan ofittummaan onnata, Muraasni lafa dhiinnaan Kumaafi kitilli ollata, Inni kaan as fakkaata Inni kaan biraan duuba, Kaan dhimma isa hin galchine, Akka abbaa dhimmaa dhuuba, Tulluun fulleetti ilaalan Yoo itti siqan hurriidha, Wanti damma fakkaatus Yoo dhamdhaman furriidha Icciitiin mucucatee Oduuf gadhiise bakka, Maaddii tokkorraa nyaatee, Abbaafi ilmatu walshakka, Balballi banaatti hafnaan Diinqa guutte saroonni, Dachee quraanqurxatte Maal haa kolfu dhaloonni ?……. ADARAA SHARE GODHAA!!!!!!!! —————————————- KITABAA “MAAL KOLFA DHALOONNI MAXXANSA 2FFA( LATAA QANA’II ) Maxxansa 2ffaa Kitaaba kanaa kan raabsu-Mana Kitaabaa Elellee Teessoon: Finfinnee buufata Awutoobusii fuuldura


AMBOO KOO Asiimbaa fi Dadabiit Oromiyaa!!!! Akkuma armaan olitti ibsuuf yaaletti OPDO’n waggoota 23’n dura haleellaa sirna nafxanyaa ofirraa faccisuuf holqa Asiimbaatti galuun Aangoo har’a bobaa wayyaanee jalaan argatee Uummata Oromoon bakka bu’a ofiin jedhu kan argate Asiimbaa dahoo godhachuuni. Gama biraatiin Wayyaaneen Taayitaa har’a qunxuuxxee jirtuuf Gammoojjii fi holqi fi holqi Dadabiit shoora ol-aanaa taphachaa akka ture seejaan ragaaa baha. otoo holqii fi Gamkoojjiij Dadabiit jiraachuu baattee wayyaaneen waxalaa fi haleellaa Dargii irraa hin haftu turte, Gara Ambootti yemmuun deebi’u: Uummanni Amboo Wayyaaneedhaafis ta’e OPDO wayyaanee Gaachana godhatuuf gaaf-tokkollee jilbiiffatee kan hin beekne fi yeroo mara Gaafii mirga Abbaa Biyyimmaa,mirga dhala namummaa, wabummaa qabeenya isaatiif adda dureedhaan kan falmatuu fi Qaanqeen fincila diddaa gabrummaa Abidda ta’ee Amboo keessaa laboobu yeroo kamiyyuu kan hin qabbanoofne fi hin dhaamne ta’uu isaati. Maarreekaa dhekertichi Mallas Zeenaawiinis yeroo tokko Caffee/Paarlaamaa/ keessatti ifaan akkas jedhe: አምቦን በደማችን ጎንደርን በብራችን Amboo dhiiga keenyan Gondar Qarshii keenyaan binne” jedhee. Otoo akka Amboo Uummanni wallaggaa,Jimmaa, Arsii, Baalee,Harargee, walloo/karrayyuu/tokkummaadhaan warraaqee silaa dur Oromiyaan HIREE ishii MURTEEFFATTE. Asirratti Godinaaleen kunniin qabsoo taasisas hin jiran jedhee dhugaa jiru hin waakkadhu.Buburrees ta‘u darbee darbee wantoonni mul’atan ni jiru. Hamma barbsadamu miti jechuu kooti. kanaafuu Bilisummaa Oromoo fi Walabummaa Oromiyaatiif Godinaaleen Oromiyaa biroo GAMTAA fi TOKKUMMAA AMBOO barachuu qabun jedha. Viva Amboo, Biravo Ambo keep it on ur marvalous struggle!!!!


Hiriira guyyaa 28.05.2014 magaala Barliinitti ta`e – dhaddannoo keenyaa-“We have our dead, you have your party”

Qeeqannaa ayyaana waggaa 23`ffaa TPLF/EPRDF erga Oromiyaa qabate ilaalchisee Lammii keenya nagaan haa gayuu Ayyaana Wayyaaneen waggaa 23`ffaa erga Oromiyaa qabate kabajaatu qeeqachuun, hawaasni Oromoo Barliin, hiriira nagaa kan hatattamaa qindeessuun, guyyaa 28.05.2014 hiriira qindoomiina qabuu magaala Barliinitti baane jira. Hiriirri kun kann ta`e, bakka „Ethiopian Embassy“ namoota baayee fi „Embassy“ biyyaa adda addaa afeeruun, bashannana qopheessite fuula duratti Gaaffi mirga abbaa biyyummaa barattoota Oromoo biyyaa keessatti kaasanin kan ka`e, mootumman Wayyaanee (TPLF- ABUT) uumata keenya irratti rasaasaa roobsuun , dhiiga uumata keenya dhangalasaa, kaan hidhaatti guura, garii madeesa, kaan ammo biyyaa baqate akka bayuu goodha jirtti. Wareegama haalaan baayee ulfaataa ta`ee kana hubachuu fi qabsoo lammiin keenya Oromoon biyyaa keessaatti gaggeessa jiru deegeruun, dhaddannoo ” We have our dead, you have your party” kan jedhuu dureefachuun, hiriira qindoomiina qabuu biyyaa “Germany- Berlin” keessatti baane jira. Jeechii dhaddannoo keenyaa ” Nutii reeffa keenya qabna, isiin ammoo bashanana keessaan qabduu” jedhee kan ibsuu kun, wayyaaneen ijoollee keenyaa ajjeessaa, bashanana waan gooteef,akka foon ijoollee keenyaa kan warra ajjeesste sana nyaachaa, dhiiga isaanii dhuugaa bashanana jirtutti wan hubanuufi. Tokkummaan humna Injifatnoon uummata Oromoof Koree Hojii Gaggeessitu Hawaasa Oromoo Barliin(KHG-HOB)


Waamicha Hiriira Mormii Haawaasa Oromoo Awroopaa Maraaf Brussels, Belgium

Waa’ee Qotee bultoota Oromoo handhuura Oromiyaa irra buqqisuu, qabeenya isa saamuu, ajechaa fi hidhaa barattoota Oromoo irra gahaa jiru mormachuuf jecha, hawaasotni Oromooo biyyoota Awuroppaa jirru gamtaadhaan Hiriira Mormii bahuuf murteesinee jirra. Haaluma kanaan, qaamotni dhimmi kun nu ilaala jettan hundi yeroo murtessaa kanatti hiriira mormii gamtaa kana irratti argamuun aantummaa saba keessanii akka agarsiiftan kabajaan gaafanna. Arihatama, saamichaa fi ajechaa sukanessaa saba Oromoo irra gahaa jiru handhuura Awuroppaa kana taate Belgium, magaala Brussels ti argamuun Parlamaa fi angawoota kanatti akka iyyannu karoorfamera. Kotta saba keenyaaf sagalee haa taanu !!! Guyyaa: Waxabajji 20, 2014 (Jimaata) ykn (Friday, June 20, 2014) Sa’aa: 10:00–13:00 Bakka ka’umsaa: Parlamaa Awuroppa Fuldura European Parliament, Leopold park Belliardstraat 125, 1000 Brussels Koree Qiindesitu Hiriira Mormii Hawaasa Oromoo Awuropaa Brussels, Belgium Email: oromoeuprotest@gmail.com Twitter: @oromoeuprotest Mobile: +32 489 367 123 – Mootummaa +32 466 418 066 – Solan Tokkummaan Humna!


Dhalootni Qubee bu’aa QBO ti malee kan polotikaan gosaa dhalchee miti

Abdii Boruutiin Yeroo hunda, dhimmi uummata Oromoo ykn waayeen qabsoo bilisummaa isaa yoo ka’u, Habashootni, waan kana busheessuuf jedhanii siyaasaa ykn polotikaa gosaa wajjin walqabsiisanii fedhii isaanii guuttachuuf carraaqqii akka godhan hubatama. Dhiyoo kana waayee Maastar Plaanii Finfinnee (MPF) ilaalchisee marii VOA sagantaa Afaan Amaaraa irratti godhame tokko akka tasaa dhaggeeffadheen ture. Habashootni, maqaa Oromootti yookaanis namoota Oromoo jedhamanitti fayyadamuudhaan kaayyoo dhokataa isaanii hojiirra oolchuuf shira dalagaa akka turani fi ammas itti jiran waan haaraa miti. Dhaggeeffattoota raadiyoonii isaanii afaanfaajjessuuf; dhimma kanas marii dhugaa fakkeessanii garuu isa kana keessatti dhaamsa qaban tokko dabarfachuuf jedhanii tooftaalee adda addaatti fayyadamu. Tooftaalee kana keessaa inni tokko, namoota Oromoo jedhaman garuu dhimma uummata Oromoo dhiisanii kan fedhii Habashootaa guutuuf carraaqan barbaadanii mariitti dhiyeessuu dha. Dhimma MPF ilaalchisee, marii VOA irratti godhame sanarratti namoota Oromoo saditu dhiyaatan. Isaanis Dr. Bulcha Ta’a, Dr. Demissie Oluma fi Dr. Gizachew Tesso kan jedhaman turan. Akkan sabaa-himaalee adda addaarratti dhaggeeffadhetti, Dr Gizaachoon beekumsa fi ogummaa isaaniitti fayyadamuudhaan waayee dhimma MPF sirriitti ibsanii jiru. Jarreen lamaan hafan garuu, waanuma dhiyaataniif sanaayyuu yookaan hin hubanne ta’a yookaanis ammoo sababa kanaan dhiyaatanii dhaamsa biraa dabarfachuuf waan qophaa’an fakkaatu malee ibsi isaan lamaanuu kennan, akka hubannoo kiyyaatti, quubsaa ykn gahaa hin turre. Sirumaa, dhimma yaamamaniif dhiisanii waan biraa haasawuu keessa galanii turan. Ijoollee teenya, ijoollee Dhaloota Qubee, kan qabsoo kana keessatti dhalatanii guddatani fi dhimma saba isaanii hubatanii; mirga uummata isaaniitiif falmii gochaa, kuun ajjeefamaa, kuun dararamaa, kuun ammoo kan lakkoofsi isaani hin beekamne mana hidhaatti guuramaa otuu jiranuu; waayee kanarratti marii akka godhan kan affeeraman keessaa namootni lamaan qabsoo kana keessatti dhalachuu ijoollee teenyaatuu waan balaaleffatan fakkaatu. Kan nama dinqu, ijoolleen kun bu’aa polotikaa gosaa ti jechuudhaan dubbii gabaabsuu yaalanii turan. Warra jara kana mariif affeeranis yoo ilaalle, akkuma yeroo adda addaa hubatamaa turetti, keessumaayuu gaazexeessituun Tizita Belachew jedhamtu, dhimmoota gara garaatti fayyadamuudhaan kaayyoo dhoksaa hojiirra oolchuuf tattaaffii godhaa akka turte waan beekamuu dha. Oromoota keessaa dhimma MPF sirriitti ibsuuf beekumsa, dandeettii fi ogummaa warri qaban otuu jiranuu; isaan kana dhiisanii warra fedhii Habashootaa calaqqisan barbaadanii mariitti dhiyeessuun, jarri kun kaayyoo maal akka qaban hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Asirratti wanti hubatamuu qabu garuu, hammuma fedhan shira xaxuudhaan; warra fuudha fi heerumsaan yookaanis ammaao amantiidhaan Habashoota wajjin walitti-hidhannoo qaban; akkasumas warra ayidoolojiidhaan mataan isaanii naannaye barbaadanii akka meeshaatti itti fayyadamanii qabsoo keenyarratti duula godhuun, qabsoo kana dhaabuu ykn duubatti deebisuu akka hin dandeenye dha. Fuudha fi heerumsaan walittimakamuun Oromootaa fi Habashootaa akkasumas waliin hordofuun amantii Ortodooksii mirga hiree ofii murteeffachuu uummata keenyaa dhaabuu gonkumaa hin danda’u. Dhugaan kun firaafis ta’ee diina QBOtiif ifa ta’uu qaba. Asirratti, olola oofuuf otuu hin taane, waan hubadhe tokkon ibsuu barbaada. Yeroo sochiin barattoota keenyaa biyya keessatti qabsiisamee akka ibiddaa boba’aa jirutti; yeroo sababa kanaan ijoolleen teenya irbaata rasaasaa ta’anitti; yeroo uummatni Oromoo biyya ambaa jiranillee yoomiyyuu caalaa tokkummaadhaan walbira dhaabbatanii sochii ijoollee teenyaa deeggaraa jiranitti; yeroo bakka-bu’ootni hordoftoota amantii hundaa walbira dhaabbatanii sagalee tokko dhageessisaa jiranitti, kan nama dinqu bakka-bu’ootni hordoftoota amantii Ortodooksii mul’achuu dhiisuu isaanii ti. Kun maal agarsiisa? Dhugaan lafarra jiru, amantiin Ortodooksii kun akka amnatii tokkootti qulqulluu ta’ee miidhaa ilma namaarra gahaa jiru balaaleffachuun silaa karaa Waaqayyo jaalatu ta’ullee; garuu har’as akkuma dur, amantiin kun kan Habshootni fedhii isaanii guuttachuuf akka meeshaatti itti fayyadaman ta’ee mul’ata. Kanaaf, Oromootni tokko tokko kan amantii kana hordofan, eenyummaa ofiitiif (Oromummaadhaaf) quuqamuu dhiisanii eenyummaa amantiitiif (religious identity) dursa kennuudhaan Habashootaaf meeshaa ta’anii argamu. Jiraachuu Oromiyaarra tokkummaa Itoophiyaatiif falmatu jechuu dha. Ani walumaagalatti wantin jechuu barbaadu, Oromoo ta’anii dhalachuun qofaa gahaa hin ta’u. Yookaanis ammoo maqaa Oromoo qabaataniif Oromoodhaaf ykn dhimma saba keenyaatiif quuqamu jechuun nama rakkisa. Warri marii kanaa olitti tuqame sana keessatti affeeramanii dhiyaatanis, tokkoffaa, Oromoo qulqulluu ta’uun isaaniituu shakkisiisaa ta’uu mala. Lammaffaa, jarri kun akkuman armaan olitti ibsuu yaale, warra fuudhaa fi heerumsaan Habashoota wajjin maatii horatan ta’uus danda’u yookaanis warra karaa amantii Habshootaatiin (Ortodooksiitiin) eenyummaa kanaaf dursa kennanii fi dhimmi saba isaanii kan isaan hin quuqne ta’uullee malu. Sadaffaa, warra karaa ilaalcha siyaasaatiin ayidoolojiin tokkummaa impaayarittii sammuu isaanii guutee; sababa kanaan mirga hiree murteeffannaa sabootaatti hin amanne ta’uus danda’u. Kan ta’es ta’u, Habashoonni, keessumaayuu qopheessitootni VOA sagantaa Amaaraa, eenyummaa fi waayee jara lamaan sanaa sirriitti waan beekaniif; ejjannoon isaaniis maal akka ta’e waan hubataniif, isaan kana barbaadanii mariitti dhiyeessan. Shira dalaguuf yoo ta’e malee, beektotni fi kan ogummaa qaban hawaasa Oromoo keessaa dhabamaniitii miti jechuu kooti. Dhumarratti, Habashoonni keessumaayyuu warri sirna durii dulloomaa sana deebisuuf carraaqan Nafxanyootni moofaan, waayee sirna Federaalisimii karaa danda’amu hundaan waan busheessuu yaalaniif, gaafiin mirga sabootaa, keessumaayyuu kan saba Oromoo yoo ka’u, kan dursanii lallaban waayee polotikaa gosaa, akka Afaan isaaniitiin jedhamu “Ya gosaa polotikaa” ti. Kanaaf, ijoollee keenya kan mirga uummata keenyaatiif wareegamaa jiran, isaaniif mararsiifachuun hafee siriidhaa isaan komachuudhaan, ijoolleen kun kan bara 1991 as dhalatan ykn Qubeedhaan baratan, bu’oota polotikaa gosaa ti jedhanii dhimma hin gaafatamneef deebii kennuu yaalu. Jarreen Oromoota jedhaman kunis ta’ee keessummeessitootni isaanii, otuu akka hawwii fi ilaalcha isaanii ta’ee, dhalootni Qubee kan har’a diina hamma funyaaniitti hidhate, faashistii Wayyaanee, dura dhaabbatanii mirga saba isaaniitiif falmatan kun, eenyummaa ofii dagatanii tokkummaa Itoophiyaa fi olaantummaa saba Amaaraaf kan dubbatan ta’ee, bu’oota polotikaa gosaa otuu hin taane, dhaloota biyya boonsisanii dha jedhanii ol ka’anii dubbatu turan. Haa ta’u malee, dhugaan hubatamuu qabu, Dhalootni Qubee, bu’aa qabsoo keenyaa ti malee, bu’aa polotikaa gosaa akka hin taane dha. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


#oromoprotests, Dararamuun Ummata keenyaa haa dhaabbatu!

#KellemWollega Zone, Lalo Kile WoredaGuyyaa har’aa (03/06/2014) ganama keessaa yeroo 9:30AM irratti oromiyaa poolisiin aanaa Laaloo Qilee irraa hojjetan daldalaa maqaan isaa ‘’ADDISUU AAGAA’’ jedhamu, osoo inni “motorcycle’’ isaa fayyadamee deemaa jiru qabuudhaan, ayyama isaa ergaa fuudhanii booda hiiktuu motora isaa keessatti kutuun karaa irraa butanii mirga nama kanaa dhiibanii, reebani miidhaa jabaa irraan ga’uun yeroo ammaa kana ‘’Hospitaala Aayiraa’’ ciisaa akka jiru ooduun gamasumarraa dhaga’ameera. Akka namoonni keessa beekan jedhanitti sababni reebamuu “Addisuu Aagaa’’ inni guddaan sababa seera tiraafikaa osoo hin taanee, yeroo ummannii fi barattoonni ‘’Fincila Diddaa Garbummaa fi Maaster pilaanii haarawaa finfinnee’’ mormanii mana hidhaa turan ‘’nyaata’’ geessuun sabboontota hidhaman tajaajila waan tureef haaloo itti qabataniti jedhu. Sababa miidhaa jabaa obboleessa kana irra ga’een ummannis waajjira poolisii aanaa sanaa marsuun lola guddaa irra oolaniiru jedhu. Kana irraan kan ka’e sobanii ummata tasgabbeessuuf poolisoota “Addisuu Aagaa’’ reeban keessaa nama tokko yeroof mana to’annaa galchaniiru; kanneen kaan garuu namniyyuu isaan hin gaafanne jedhu. Itti dabalees ummanni naannoo sanaa doorsisa poolisootaa irraa kan ka’e akka fedha keenyaatti sochoonee hojii keenya hojjennee jiraachuu hin dandeenye jedhu.


Wayyaaneen ergamtoota isii lama paasporti harka fudhatte

Gabaasni Abbaa Duulaatifi Dirribaa Kumaatirraa paasportii fudhachuu kun, Wayyaanen duula Oromoo ukkamsuuf gootu kan marsaa lammataa eegaluu dhawwaaqa. Duula kana keessatti miseensotaafi hogganoota Dh. D.U.O shakkamaniifi sodaataman irratti aggamama. Tarkaanfin qondaalota ol’aanoo lamaanirratti fudhatame isaan miidhuuf jedhamee osoo hin taane, warra hafan sodaachisuun harka kennisiisuu ykn akka biyya dheessan gochuufi. Wayyaaneen, qondaalonni kun, keessattuu Abbaa Duulaa tasa akka biyyaa dheessuu hin barbaanne ni beeyti. Osoo dheessuu fedhii qabaatee waggota afran bifa fokkisaa ta’een itti duulamaa ture kana keessa biyyaa baqate ture. Garuu yeroo hedduu biyya alaa bayee deebi’uun isaa ni beekkama. Kanaafuu ergaan tarkaanfii ammaa kun qondaalota Dh.D.U.O sadarkaa adda addaarra jiraniin ‘ warra isinni oliitin jalqabnee, isiniifis dhufaa jirra. Dafaa amanamummaa keessan nufu mirkaneessaa ykn osoo paaspoortiin keessan hin fudhatamne biyyaa dheessaa’ jechuun sodaafi weerara laphee isaanitti naquufi. Dhaamsi gama qondaalota Oromoo sirna san keessa jiraniitifi dabarsuu barbaannu, tarkaanfii faallaa waan Wayyaaneen barbaadduu kana fudhachuun akeeka isii hongeessuudha. Biyya teessanirraa hin dheessinaa.Warri isin dura dheesselleen jiruu qananii jiraachaa hin jiru, dheesseetis oduu torban takkaa malee bu’aan qabsoo buuse hin jiru. Beekaa, yeroo Oromoon jarri shakku ykn sodaatu tokko biyyaa dheesse, hangasuma dubbiin jaraaf laaffatti. Kanaaf yoo dandeessan bakka jirtanii murannoon falmadhaa, yoo hin taane ammoo riphaatii ofirra dabarsaa. Hamma dandeessanitti yakka Oromorratti raawwatamaa jiru keessaa harka gabaabfadhaa, nama keenya miidhamaa jirus waan dandeessaniin gargaaraa. Tooftaan alagaan doorsiftee biyya isaatirraa Oromoo ariitu fashaluu qaba!


Garaaf jettee hin gowwoomin..

Hawwii Caalaa irraa | Waxabajjii 3, 2014 Garaaf jettee hin gowwoomin Qarshiif jettee hin gabroomin Dhugaaf du`i malee sobuuf hin jiraatin Sabaaf falmi malee sabatti hin dulin Dhiiga saba kee yaadhadhu Lafe cabeef lubbuu badef falmadhu Hin dagatiin yomillee gonkumaa Si gaafata seenaan bara kumaa Wareegamni qaalii qabsaa`otaa Onneen lencaa kan barattootaa Sitti mee akkamin mul`ataa? Gatii kan hin qabne fakkaataa? Lakki innoo gati qaba ,gati isa guddaa Kan hin irraanfatamne yeroo hundaa Ni yaadanna nuti hojii isaanii kaleessaa Ol kaasne isaan waamna maqaa isaanii lellisaa Hojjataniru waan ta`eef hojii amansisaa Isa ammaaf qofa miti isa dhufu illee ni bonsa Lakki dhisi ati yaa basaastuu Saba kee qarshiin kan gurgurtuu Garaaf jettee garaa hin jabaatiin Saba irraa dhalatte alagaaf hin laatin Lakki dhisi maaloo ani sifan himaa Faayidaaf bitamun ni qaba waan hamaa Gobanaafu hin tolle saba ofii gurguruun Seenaa kee jijjiri qomoo keef dhaabachun! Hawwii Caalaa irraa | Waxabajjii 3, 2014 Garaaf jettee hin gowwoomin Qarshiif jettee hin gabroomin Dhugaaf du`i malee sobuuf hin jiraatin Sabaaf falmi malee sabatti hin dulin Dhiiga saba kee yaadhadhu Lafe cabeef lubbuu badef falmadhu Hin dagatiin yomillee gonkumaa Si gaafata seenaan bara kumaa Wareegamni qaalii qabsaa`otaa Onneen lencaa kan barattootaa Sitti mee akkamin mul`ataa? Gatii kan hin qabne fakkaataa? Lakki innoo gati qaba ,gati isa guddaa Kan hin irraanfatamne yeroo hundaa Ni yaadanna nuti hojii isaanii kaleessaa Ol kaasne isaan waamna maqaa isaanii lellisaa Hojjataniru waan ta`eef hojii amansisaa Isa ammaaf qofa miti isa dhufu illee ni bonsa Lakki dhisi ati yaa basaastuu Saba kee qarshiin kan gurgurtuu Garaaf jettee garaa hin jabaatiin Saba irraa dhalatte alagaaf hin laatin Lakki dhisi maaloo ani sifan himaa Faayidaaf bitamun ni qaba waan hamaa Gobanaafu hin tolle saba ofii gurguruun Seenaa kee jijjiri qomoo keef dhaabachun! Barreessituun walaloo:Hawwii Caalaa http://www.youtube.com/watch?v=ptMmwAI8y4I