'Ameerikaan haleellaa qilleensarraa Somaliyaatti raawwatteen hidhattoonni al-Shabaab ajjeefaman'

Ameerikaan Somaaliyaa keessatti haleelllaa qilleensarraa hidhattoota al-Shabaab irratti qiyyaafate gaggeessuun garicha irratti miidhaa qaqqabsiisuu mootummaan Somaaliyaa beeksise. Akka ibsi ministeera beeksisaa Somaaliyaa irraa bahe agarsiisetti, "mootummaa biyyattii waliin qindoomuudhaan," haleellaa qilleensarraa kaleessa raawwatameen hidhattoonni al-Shabaab shan ajjeefamaniiru. Ministeerri beeksisaa Somaaliyaa haleellaa qilleensaa kana ilaalchisuun ibsa fuula Tiwiitara isaarratti baaseen, tarkaanfiin fudhatame kun hidhattoonni al-Shabaab humnoota mootummaa Somaaliyaa bakka kibba-lixa magaalaa Kisimaayyootti dhiyoo buufatan irratti haleellaa raawwataniin boodadha. Haleellaan kun kan raawwatame Ameerikaan loltoota ishee gara Somaaliyaatti deebistee bobbaasuudhaaf murteessitee torbanootaan booda ta'uu isaati. Pirezidant Joo Baayidan loltoota isaanii ergamni addaa itti kenname 500 ta'an gara Somaaliyaatti akka bobbaafaman kan murteessan erga filannoon pirezedaantummaa Somaaliyaa gaggeeffameen boodadha. Yeroo lammaffatiif kan filataman pirezidantiin Somaaliyaa, Ameerikaan loltoota ishee biyya isaaniitti deebistee bobbaasuu murteessuu ishee deeggeraniiru. Ibsi ministeera beeksisaa Somaaliyaarraa bahes Moqaadishoofi Waashingiteen al-Shabaabiin waliin loluudhaaf kutatoodha jedheera.\n\nAmeerikaan waggoota lama dura ajaja pirezidaantii ishee duraanii Doonaald Tiraampiin loltoota ishee osoo hin baasiin dura haleellaawwan qilleensarraa garee al-Shabaab kana irratti raawwachaa turteetti. Haleellaawwan kanaan dura xiyyaara nam-maleeyyii (drone) gargaaramuun raawwatameen gaggeessitoonni olaanoo al-Shabaab kan ajjeefaman yoo ta'u, haleellaadhuma kanaan namoonni nagaan baayyeen akka ajjeefamanis ni himama. Haleellaa Jimaata gaggeeffame kanaan loltoonni al-Shabaab shan ajjeefamuufi namoota nagaa irratti ammoo miidhaan qaqqabe akka hin jiraanne mootummaan Somaaliya beeksiseera.  Waajirri Ittisaa Ameerikaas ta'e aanga'oonni waraanaa haleellaa qilleensarraa Somaaliyaa keessatti raawwatame ilaalchisuun  hanga ammaa wanta jedhan hin qaban. Haleellaan qilleensarraa kun pirezidaantiin haaraa Somaaliyaa Hasan Sheek Mahaammad gara aangootta erga dhufaniifi Ameerikaan ammoo loltoota ishee gara Somaaliyaatti deebisuudhaaf murteessiteen booda isa jalqabaati.


Kooriyaan Kibbaa fi US Kooriyaa Kabaa akeekkachiisuuf misaa'eela dhukaasan

Ameerikaafi Kooriyaan Kibbaa guyyaa Dilbataa misaa'eloota baaleestikii hedduu Kooriyaan Kaabaa dhukaafteef deebii kennuuf waliin Wiixata har'aa ganama miisaa'eelii saddeet dhukaasan. Kunis erga Kooriyaan Kaabaa yaalii misaa'eelii cimsiteen booda kan dhufedha. Pirezidantiin Kooriyaa Kibbaa Yuun Suuk Ye'ool gochaa dubbii barbaachaa biyya ollaa isaatiif mootummaansaa deebii barbaachisaa ta'e akka kennu himan. ''Lubbuufi qabeenyaa ummata keenyaa tikksuu irratti godaannis tokkolleen akka hin jiraanne ni taasifna'' jedhan. Pirezidaantichi haasaa yaadannoo waraanaa irratti Seoulitti taasisaniin, sagantaalee misaa'eeliifi nikularaa Kooriyaa Kaabaa, ''sadarkaa nageenyaa Kooriyaanota hedduu yaaddessu qofaa osoo hin taanee, akkasumas Eeshiyaa Kaaba bahaafi addunyaalleen yaaddeesseera'' jedhan.  Ameeriikaafi Kooriyaan Kibbaa yeroo hunda shaakkallii waraanaa waloo gaggeessu. Kunis Kooriyaa Kaabaa hin gammachiisu. Wiixata bariis akkuma Kooriyaan Kaabaa qarqara galaanaa bahaa ishee irraa misaa'eloota hedduu dhukaafteen, michoonni lamaan ammoo Sirnawwan Misaa'eelii Tarsimoowaa Waraanaa (Army Tactical Missile Systems (ATACMS)) saddeeti fulleefi fulleetti dhukaasan.  Isaan keessaayis tokko Ameerikaa irraa, kan hafan torba ammoo Kooriyaa Kibbaa irraa furgugfaman. Xinxaltoonnis Kooriyaan Kibbaa deeggarsa meeshaa wraanaa Ameerikaatiin irree ishee Kooriyaa Kaabaatti agrsiisaa jirti jedhan. Kunis erga torbanooda hedduutiin booda deebiin Ameerikaafi Kooriyaa Kibbaatiin yoo Kooriyaa Kaabaatiif kennamu kan lammataati.  Torban darbe keessa wayiya Joo Baayidan naannicha dowwachaa tureetti Kooriyaan Kaabaa Misaa'eela dhukaasuun ishee ni yaadatama. Tarkaanfiin akkasi kunis bulchiinsa Kooriyaa Kaabaa jalatti baayyee kan hin baramne ture. Pirezidaanti Yuun kan baatii darbe keessa aangoo fudhatan, Kooriyaa Kaabaa waliin adeemsa cima hedduu akka fudhatu waadaa galeera. Bulchiinsi Koministii adda baafamate Kooriyaan Kaabbaa, erga waggoota shaniitiin asi misaa'eelii baalistikii ardiiwwan qaxaamuru dabalatee, baatiiwwan muraasa darban keessa misaa'eeloota hedduu furgugsaa turte. UN Kooriyaan kaabaa akka meeshaalee waraanaa nikulaaraafi baalistikii hin yaallleef dhokuun, erga yaaliiwwan hedduu raawwatteen booda qoqqophaa irra kaa'uun ni yaadatama.


Jawween guddoo hanga kuntaala tokko ulfaattu Ameerikaatti qabamte

Jawween kuni dhaltuudha. Yeroo xumuraafis bineensa bosona fakkaatu liqimsite. Osoo bofa korma ta’e waliin wal arguuf jiranii bulchiinsa Ameerikaa Foloridaa keessatti qabamte, ajjeefamtes. Jawween kuni 98kg ulfaatti, akkasumas 5m dheeratti. Qorattoonni ishee qabachuuf bofa kormaa faana bu’an. Gaafa Roobii yeroo ishee qaban daqiiqaa 20’f isaan wal’aansoo qabattee akka turte himan. Bulchiinsa Ameerikaa kanatti jawween akkaan baay’ataniiru, bineensi isaan adamsu guddaanis waan hin jirreef sanyiiwwan dur turan dorgomuu gahaniiru. Bofi gurguddoon bulchiinsa Filoridaatti yeroo yerootti qabamu. Kunis namoonni isaan horsiisan gadhiisanii yookiin akka baqatan godhan booda qilleensa Filoridaatti horanii baay’atani. Akka baayolojistii bulchinsichaa Iyaan Baartoszek jedhanitti osoo jawween kuni asiin gadi dhaabani hojjaan ishee hanga satawwaa gaha. Jawween sanyiin ishee kan Barmaa, kan Eeshiyaatti beekamu, taate kuni qorattootaan ajjeefamteetti. Jalqaba bosona Everglades jedhamu keessa ishee argatani. Ishee qabachuufis jawwee kormaa tamsaasa raadiyoo ofirraa qabu hordofani. Osoo hordofaniin jawween kormaa kuni Lixa bosonichaatti dhaabate. ‘’Waa malee akka achi hin dhaqne barre, jawwee dhaltuu guddoo taate gareen kuni qabate achitti qabates,’’ jedhan baayolojistiin kuni. Ulfa akka taateefi hanqaaquu 122 of keessaa qabaachuun ishees barameera. Jawween kuni yeroo qabamteetti umrii 20 qabaachuu malti jedhameera. Sanyiiwwan bulchiinsa keessa jiran tiksuuf jecha qorattoonni waggoota kudhan darbaniif jawwee adamsaa jiru. Hanga yoonaas dhaabbati kunuunsa bineensotaa Kibbalixa Filooridaa jedhamu  jawwee 1,000 ol dhabamsiiseera. Bulchiinsi Ameerikaa kuni dorgommii hawaasi jawwee akka qabatan taasisus qaba. Dorgommii kanaafis dorgomtoonni bulchiinsota Ameerikaa 25 irraa dhufan baatii Hagayyaa irratti hirmaatu. Nama bofa hedduu qabeef dolaara 2,500 akkasumas bofa isa dheeraa nama qabeef dolaara 1,500 badhaasu. Bara darbe nami jawwee 223 qabate badhaasa guddaa argate. Erga qabaman boofa bofi kunneen ni ajjeefamu.


Putiin biyyoota lixaa meeshaalee waraanaa gurguddoo Yuukireeniif kennaa jiran akeekkachiisan

Pirezidaantiin Raasiyaa Vilaadmiir Putiin biyyoota lixaa meeshaalee waraanaa fageenyatti dhukaafaman Yuukireeniif kennaa jiran akeekkachiisan. Meeshaaleen waraanaa gurguddoo biyyoonni lixaa Yuukireeniif kennaa jiran kun halaallaa Raashiyaan Yuukireen keessatti fudhattu akka cimsituufi daran baballiftu taasisa jedhan Pirezidant Putiin. Akeekkachiifni kunis erga baatiiwwan muraasaan asitti Dilbata kutaalee magaalaa guddoo Yuukireen, Kiyeev, keessatti yeroo jalqabaatiif haleelanii booda. Raashiyaan akka jettuutti, taankiiwwan Awurooppaadhaan dhiyaatan haleelleera jeette. Yuukireen garuu dhaabbata suphaa baabuuraati jette. Gama biraatiin ammoo, waraana bulchiinsa Donbaas keessatti gaggeeffamuun janaralli Raashiyaa ajjeefameera. Raashiyaan erga bulchiinsa kiyeev keessaa Bitooteessa duubatti deebiiteen booda, amma haleellaa cimsitee itti fuftee jirti. Raashiyaan suutaan garuu waljalaan lafoon gara bahaatti kiiloomeetira dhiibaan yeroo babal'ifataa jirtuutti, biyyoonni hedduun ammoo meeshaa waraan Yuukireeniif kennuuf waadaa gaalaa jiru.\n\nDhiheenya kanas US Sirna Rookeettii fageenyatti Dhuka'u ((HIMARS)) M 142 kennuuf beeksiifte turte. \nMeeshaan waraanaa kunis fageenya km70 irratti qiyyaaffannaa isaa sirreessee rukutuu kan danda'u yoo ta'u, meeshaalee Yuukireen amma qabdu irra kan fooyya'ee ta'utuu himame.\n\nQondaaltoonni Waayiti Hawus agruu rookkeettiiwwan kan ergaman erga Voloodmiir Zeleniskiin akka kaayyoo biraaf itti hin fayyadamne waliigalameen ta'u himan. \n\nKennaan Ameeriikaa kunis heliikoopartoota, meeshaalee farra-taankiifi konkolaattoota ciccimoofi meeshaalee jijjirraa akka hammatu himameera.\nJarman gama isheetiin sirna ittisa waraanaa qilleensaa - the Iris-T -akka ergituuf waadaa galteetti. Kunis guutuu magaalattii haleellaa qilleensa Raashiyaa irraa akka dhorku himame. Putiin gaaffiifi deebii Dilabataa TV mootummaa waliin taasisaniin, ''Waliigalatti, akka yaada kootti, dhiyyeessawwan dabalataa kunneen hundi galama tokko qabu. Kunis waraanni gaggeeffamaa jiru akka yeroo dheeraaf turu gochuufiidha,'' jedhan.  Hogganaan Raashiyaa akka jedhanitti, kan US dhiyeessite ''omaa haaraa miti.'' Garuu ammoo, Misaa'eeloota fageenyaa dheeraa qaban erguu irratti akeekkachiseera. ''Isaan haa ergan. Nuti ammoo kanarraa kaanee yaada murtee sirrii irra erga geenyaan booda meeshaa waraanaa qabnutti fayyadamna. Bakkawwan hanga yoonaatti hin haleeliin rukkutuufis gahaa qabna,'' jedhe. Ministeerri Ittaanaa Raayaa Ittisa Yuukireen Raashiyaa injifachuuf akka isaan gargaaruuf meeshaa dhiyeessaniif akka saffisiisaniif biyyoota lixaa gaafateera. ''Waraanaa yeroo dheeraa fudhatutti erga seenee deeggarsa walitti fufaa barbaadna. Warri lixaas deggarsi isaanii kan yeroo tokkichaa qofa ta'uu akka hin qabannee baruu qabaatu. Kan hanga injifannoo keenyaatti itti fufuu qabaatuudha,'' jedhan Haanaa Maalyaar miidiyaa biyya keessatti akka himaniitti.


Ameerikaan qondaala olaanaa IS Siiriyaatti jiraa qabu ibsite

Humnoonni walta’iinsaa Ameerikaan durfamu qondaala olaanaa garee jihaadistoota IS haleellaa halkan edaa Kaaba Siiriyaatti fudhataniin qabuun ibsame. Humnoonni walta’iinsaa ibsa baasan keessatti akka eeranitti namtichi qabame ''boombii tolchuu fi haleellaa raawwatamu qindeessuudhaan muuxannoo qaba.'' Anga’oonni miidiyaalee Ameerikaatti akka himanitti, maqaan isaa Hanii al-Kurdii jedhama. Qaamni dhimmicha hordofaa ture tokko akka himetti, loltoonni helikooptaroota lamaarraa al-Humayraa, daangaa Tarkiitti dhiyaatutti harcaa'an. Dhaabbanni UK keessa maadheffate ‘Syrian Observatory for Human Rights’ akka jedhutti, helikooptarrii naannichaa otoo hin deemiin dura daqiiqaawwan torbaaf loltootaa fi namoonni mandaricha keessa turan walitti dhukaasaa turan. Loltoonni kunneen  gara boodaa maadhee humna waraanaa naannoo Kobaanii, kan bulchiinsa Aleeppoo keessatti argamuu fi finciltoota Tarkiin deeggaramaniin to’atamu keessa qubatan jedhe. Jiraataan mandara al-Humayraa jedhamuu Mohaammad Yooseef akka jedhutti loltoonni mana qarqara magaalaa, iddoo warri Aleeppoo keessa qubatu jedhamee amanamuurratti haleellaa banan. ''Helikoptaroonni erga achii deemanii booda mana dhaqnee dubartoota  walitti hidhamanii fi ijoollee dirreerratti argine,'' jechuun AFPtti hime. ''Namticha tokkoo  erga fudhanii deemanii, dhiironni biroon hafan eessa akka jiran hin beeknu. Dubartoota irraa hidhaarraa erga hiiknee booda nama maqaan isaa Fawaaz jedhamu fudhanii deemuu nutti himan,''jedhe. Humnoonni walta’iinsaa ibsi baasan akka jedhutti, ‘’namoonni nagaan akka hin miidhamne ergamni sun sirnaan kan karoorfame ture.’’ Itti dabaluun ‘’Tarkaanfiin waraanaa fudhatame milka’aa ture; namoonni  nagaan miidhaman hin jiran ykn loltoonni Humnoota Walta’iinsaa miidhamanis ta’ee xiyyaara keenyarra miidhaan qaqqabe hin jiru,’ jedhe. Barruun Waashingten Poost qondaala Ameerikaa wabeeffachuun akka gabaasetti, qondaalli IS qabame Ahimad Kurdii kan jedhamu yoo ta’u,  maqaa ‘’Walii’’ ykn bulchaa Raaqqaa jedhamuun beekama. Raaqqaan magaalaa Baha Aleeppootti argamtu yoo taatu, bara 20214 teessoo muummee IS akka taatetti beekamti turte. Hidhattoonni kunneen lafa bal’aa Siiriyaa fi Iraaqitti erga qabatanii booda namoota miliyoonaan lakkaa’amaniirratti bulchiinsa akkaan hamaa ta’e diriirsanii turan. Guraandhala darbes loltoonni humna addaa Ameerikaa Siiriyaa iddoo finciltoonni to’atan bulchiinsa Idiliiitti haleellaa raawwataniin hogggnaan IS waliigalaa Abu Ibiraahim al-Hashiimii al- Quriyiishii ajjeefamuutu yaadatama.


Ameerikaan daandii embasii Sa’udii fuuldura jiru Jamaal Kaashogjiin moggaafte

Daandiin embasii Sa'udii magaala Waashingtan keessatti argamu dura jiru maqaa Jamaal Kaashogjiin akka mogga'u ta'e. Jamaal gaazexeessaa qondaaltota tikaa Sa'udiitin ajjeefame yoo ta'u, duuni isaa mufii uumeera. Aangawoonni Waashingtan akka jedhanitti daandii embasii Sa'udii fuulduratti argamu maqaa isaan akka moggaasan kan isaan taasise "ajjeechaan isa irratti raawwate dhokatee akka hin hafneefi," jedhe mootummaan. Ajjeechaa Kashoogjii irratti raawwate kan ajaje Mootii Sa'udii Mahaammad Biin Saalman akka ta'e tikni US ifa godhee ture. Haa ta'u malee, Biin Saalman waakkatanii turan. Ji'a dhufu Biin Saalman Joo Baayidan wajjiin wal arganii mariyachuuf jiru. Mallattoon daandii maqaa Jamaal ofirraa qabu yeroo ifa ta'u, falmitoonni mirga namaa, miseensonni mana maree US fi aangawoonni naannoo embasii Sa'udii Washingitan keessatti argamu duratti walitti qabamanii turan. Dhaabbata 'Democracy for the Arab World Now' tti daayireektara olaanaa kan ta'an Saaraa Lii Witsan, "Yeroo hundumaa kuni Daandii Jamaal Kaashoogjiiti jennee namoota balbala sana duuka dhokatan yaadachiisuu barbaanna" jedhan. Kaashogjiin bara 2018'tti embasii Sa'uudii Istaanbulitti argamu keessatti basaastota Sa'uudiitin ajjeefame. Ajjeechaan Jamaal Kashoogjiirratti raawwate addunyaa guututti dheekkamsa kaasun Biin Saalman hawaasa addunyaa biratti ija jibbaan akka ilaalaman isaan tasiseera. Bara 2019'tti Joo Baayidan filannoo pirezidaantummaaf kaadhimamuuf yeroo duula gaggeessaa turanitti Kashoogjii ajjeesisuu isheef Sa'uudii Arabiyaa akka itti gafatamtu nan taasisa jechuun waadaa seenanii turan Haa ta'u malee, Baayidan daawwannaa ji'a Adoolessaa keessa Baha Giddu Galeessatti taasisuuf jedhaniin Mootii Biin Saalman wajjiin wal arguuf akka jiran Waayit Haawus gaafa Kibxataa ifa godhee ture. Aangawaan olaanaan US tokko akka jedhanitti daawwannaa kana keessatti dhimmi sarbama mirga namoomaa ajandaa marii keessaa tokko akka ta'u ifa godhaniiru.


Prezidaantiin US Joo Baayidan bishikileetiirraa kufan

Pirezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan osoo daandii Delaweer irra bishikileetii oofaa jiranii irraa kufan. Joo Baayidan osoo naannoo mana jireenya isaaniitti Bishikileetii oofanuu yeroo dhaabuf jedhanitti ture kan irraa kufan. Viidiyoon yeroo isaan kufan agarsiisu irraa akka argamuutti waan miidhaman hin fakkaatu. \n\nAsoosheetid piress akka gabaasetti, Baayidan yeroo bishikileetii irraa bu’uuf jedhan miilli isaanii peedaalii bishikileetii keessa galuun kufan. Pirezidaantichis “homaa hin taane fayyaa kooti” jechaa yoo namoota isaan waliin turaniitti himan dhagahamu. Yeroo pirezidaantichi kufanittis namoonni daandii irra turan miira naasutiin ilaalaa turan. Joo Baayidan iddoo kufanii ka’anii namoota isaan marsanii jiranitti osoo dubbatanii mul’atu. Miidhama irraa hafuu isaaniif nammoonni achi turan harka rukutun gammachu yoo ibsatan dhagahama. “Galatoomaa Pirezidaant!” osoo jedhanii mul’atu. Joo Baayidanis, “Galatamoomaa! Jedhaa ega wal agarraa,” jedhanii bishikileetii isaanitti deebii'uun yaabanii imalasaaniin qajeelan. Baayidan amma ganna 79 guutaniiru. Tarii kufaatin isaanii kun dullumaan wal-qabataa laata? Kufaatin isaanii kun kan yeroo jalqabaa miti. Kana duras osoo saree isaanii wajjin taphatanii kufuun lafeen koroonyoo isaanii cabee akka ture ni yaadatama. Yeroo sana ogeessa fayyaa dhuunfaa isaanii Kevin O'Connor jedhamuun ilaalamanii lafeen miila isaanii lama akka cabe itti himame ture. Kufaatin isaanii kun kan yeroo jalqabaa miti. Kana duras osoo saree isaanii wajjin taphatanii kufuun lafeen koroonyoo isaanii cabee akka ture ni yaadatama. Yeroo sana ogeessa fayyaa dhuunfaa isaanii Kevin O'Connor jedhamuun ilaalamanii lafeen miila isaanii lama akka cabe itti himame ture.


Abbaan warraa barsiistuu haleellaa Teksaasiin ajjeefamtee ‘gaddaan’ lubbuunsaa darbe

Abbaan warraa barsiistuu mana barumsaa Teeksaas, Yuvooldiitti dhukaasa banameen ajjeefamtee dhukkuba onneen tasaan lubbuun darbe. Joo Gireeshiyaan abbaa warraa barsiistuu Irmaa Gireeshiyaa ture, isheenis mana barumsaa sadarkaa tokkoffa Robb, gaafa Kibxataa dhukaasni itti banametti waggaa 23f barsiifteetti. Gireeshiyaan barsiisota lama dargaggoo rasaasa hidhateen ajjeefaman keessaa tokko dha. Haleellaa kanaan namoonni 21 kan du’an yoo tahu 19 daa’immani. Gireeshiyaafi abbaan warraashee erga gaa’ela dhaabanii waggaa 24 yoo tahu-ijoollee afuris godhataniiru. Gaafa Kamisa miidiyaa hawaasaa irrattii maatii Gireeshiyaaf tattaaffii qarshii walitti qabuu taasifameera. Maallaqni funaanuuf karoorfame doolaara 10,000 tahus doolaarri miiliyoona 1.6 argameera. Maallaqa kana karaa marsariitii qarshii deeggarsaa walitti qaban GoFundMe dhaan  qindeessaa kan turte durbiin Gireeshiyaa, ‘’abbaa warraa Gireeshiyaa Joo caba lapheetu du’aaf isa saaxile,’’ jetteetti. Miidiyaaleen biyya keessaa akka gabaasanitti Obbo Gireeshiyaan dhukkuba onnee tasaadhaan lubbuun darbe. Haati warraafi abbaan warraa kuni ijoollee dhiiraa lamaafi dubaraa lama waggaa 12-23 tahan dhiisaniitu goodaanan. Niiw Yoork Taayims bakka bu'aa kongireesiii Teeksaa kan tahan, Obbo Maartineez eeruun akka gabasetti, ‘’Gireeshiyaan yeroo poolisiin qaqqabu hamma hafuurrishee bahutti ijoollee ofitti qabdee hammattee turte,’’ ‘’Ijoollee daree keessa jiran eeguuf jecha of wareegde,’’ ‘’Goota turte’’ jedheera. Gireeshiyaa waliin barsiiftuun ajjeefamte biroon Evaa Maayireeles waliin wagga shan bariisaniiru.


Tikni Ameerikaa odeeffannoo UFO ilaalchisuun sassaabaa ture ifatti beeksise

Tikni Ameerikaa odeeffannoo UFO ilkaalchisuun sassaabaa ture waggaa 50 booda ifatti beeksise. Dhimma UFO argaman jedhamu irratti waggaa 50 booda yeroo jalqabaaf kongireesiin US dhaggeeffatee, gaaffilee wantoota ibsamuu hin dandeenyee muraasaaf deebiin kennameera. Qondaaltoonni waraanaa olaanoo lama bakkeewwan UFO’n argaman jedhamu akka qorataniif ramadaman, hedduun isaanii adda baafamuun hin oolu jedhu. Garuu lakkoofsi taateewwan akkanaa ibsa kennamuu yaalamu hunda darbeera jedhu. Taateewwan humna waraanaan viidiyoo irratti warabaaman keessaa yeroo xiyyaarota US 11 waliin UFO kun wal rukutanii oolan kan agarsiisudha. Wantoota Balali’oo Hinbeekamne (UAP) – kan humni waraanaa UFO jedhee waamu kun, haala mootara ibsamuu hin dandeenyeen kan balali’u fakkaata. Ibsa kana irratti qondaalli basaasaa Peentaagon olaanaa Roonald Mootrii, qorannoo “cimaan” UFO’n hunda osoo hin taane hedduun isaanii adda baafamuu danda’u jedheera. “Wanti arginu hundi adda baafamuu, baramuu fi barbaachisaa taananis barbadeeffamuu mala,” jedha Obbo Mootrii. Taateewwan muraasi garuu ibsamuu hin danda’ani. Taateewwan akkanaa keessaa tokko bara 2004’tti, balaliisaan xiyyaaraa Garba Paasifik irra balali’aa ture, yeroo wanta meetira kumaatama ta’u saffisaan gadi erga balali’ee booda, balallii dhaabee qilleensarra turuu isaa yemmuu argedha. Taatee biraan, kan Kibxata yeroo jalqabaaf uummatatti agarsiifame, yeroo wanti hin beekamne jeetti waraanaa US bira balali’ee darbu viidiyoo irratti ni mul’ata. Wanti kun hanga ammaatti maal akka ta’e hin baramne. “Taateewwan muraasi amala balallii amma odeeffannoo ibsuu hin dandeenye qabu,” jedha itti aanaan hogganaa tika waraanaa Iskoot Bireey. “Warra kanadha kan qalbii keenya hawwatanii jiran.” Odeeffannoowwan UFO’n kun uumama addunyaa biraa irraa dhufan (aliens) jedhamu irratti, Bireey hanga ammaatti wanta uumama ykn caccabaa wanta kanaa argame hin jiru, akkasumas wantoota kan waliin kominikeeshinii uumuuf yaaliin taasifame hin jiru jechuun faalleessuuf yaalaniiru. “Humnoota to’annoo UFO keessatti odeeffannoo wanti kun maddi isaa addunyaa biraa ta’uu danda’a jedhu hin arganne,” jedhaniiru. Kongiresiin yeroo dhimmicha dhaga’utti seera baastootni argaman akka jedhanitti wantoonni balali’oo adda hin baafamne kamuu nageenya biyyaalessaa irratti yaaddoodha. Rippaablikaani Arkansaas Riik Kroofeerd akka jedhanitti, yaaddoo kamuu adda baasuu dhadhabuun “kufaatii tikaa hambisuu barbaadnudha.” “Waa’ee xiyyaar-samii uumamoota addunyaa biraa barbaaduu miti,” jedheera. Dhimma wantoota amala balalii ibsamuu hin dandeenye irratti Bireey akka jedhanitti US teeknoolojii akkanaa irratti morkattoota kamuu “hin beektu.” Kongiressiin dhimmicha ifatti erga dhaga’ee booda, kongireessiin seera baastota waliin dhokasaatti mari’achuuf balbala cufateera. Waggootii dheeraaf uummatni dhimma wantoota balali’oo hin beekamne, ifa samiirratti mul’atu fi xiyyaarota addunyaa biraa irraa dhufan jedhamu irratti fedhii guddaa qabu. Dhimma kana yeroo dhumaatiif kan ifatti irratti mari'atan 1966 oggaa tahu, miseensi kongireesii Rippablikaan fi boodarras pireezidantii kan tahan Gerald Ford, waan kanarratti yaa'ii qopheessan. Dhimmi kunis kan eegale taatee UFO'n bulchiinsa Michigan keessatti poolisota dabalatee namoota 40 oliin mul'ateera erga jedhame booda ture.


Joonii Deep himannaa maqa-balleessoo haadha warraasaa duraaniin dolaara mil. 15 mo'ate

Tibba kana dubbii ijoo miidiyaa idileefi hawaasummaa addunyaa kan ta'e falmiin mana murtii taatoowwan beekamoo Holywood Joonii Deep fi haadha warraasaa duraanii Hamber Haard amma furmaata argateera. Hamber Haard abbaa warraashee duraanii Joonii Deep himannaa hacuuccaa mana keessaatiin himattee kan turte yoo ta'u, inni garuu gocha akkasii akka isheerratti raawwatee hin beekne waakkateera. Taatoon beekamtii guddaa qabu kun haadha warraasaa duraanii kana maqaa na balleessiteetti jechuun miidhaa maqa-ballessii kanaaf ammoo beenyaa dolaara miliyoona 15 gaafatee mana murtii irratti mo'ateera. Hamber Haard ammoo abokaatoo Deep maqaa na balleesseera jechuun isheenis beenyaa dolaara miliyoona lama argatteetti. \n\nTaatoowwan Holywood keessatti gurra guddaa qaban kunneen bara 2017 keessa ture kan gaa'ela waliin ijaarratan diigan. Dhaddachi kutaa bulchiinsaa Ameerikaa Verjiiniyaa keessatti gaggeeffame kun torbanoota ja'an darbaniif falmii gama lachuu dhaggeeffataa tureera. \n\n\nLammileen Ameerikaa dhimmoota gurguddoo addunyaa kan akka waraana Yukireen fi murtee ulfa baasuu ittisuu waltajjii addunyaa qabatee jiru caalaa oduu abbaa warraafi haadha warraa duraanii kanaan qabamanii jiru. Falmiin mana murtii yeroo gaggeeffamaa turetti miidiyaa hawaasummaa irratti kallattii yeroo tamsa'utti namoonni biliyoonaan lakkaa'aman daawwachaa turaniiru. Abbootiin seeraa dhimmicha ilaalanis saatii dheeraatiif erga mariyataniin booda gaafa Roobii oduu 'maal ta'inna laata' jedhamee hawwiin eegamaa ture kan labsan. Hamber Haard waa'ee gaa'ela ishee kan dubbatte "sobadha" kana kan gootes "ta'e jettee" akka ta'e himeera manni murtichaa. Gama biraan ammoo abokaatoo Joonii Deeppiin maqaan ishee badeera kan jedhamte Hamber Haard, beenyaan dolaarri miliyoona lama murtaa'eeraaf. Dhaddachi miseensota torba of keessaa qabu kun yeroo murtee isaa dhageesisetti, namoonni kutaa dhaddachichaa alarraa "Joonii, Joonii,..." jechuun sagaleen gammachuu qaban ibsachaa turaniiru. Joonii Deep murtee isa dhumaa dhaga'uudhaaf mana murtiitti argamuu hin dandeenye jechuun abokaatoon isaa ibseera. Mana-murtiitti abokaatoo isaa waliin dhiyaatee torbanootaaf falmaa kan ture Joonii Deep, Yunaayitid Kingidam keessatti hiriyyaa isaa lammii Ingiliz muuziqaan beekamtu waliin osoo gitaara taphatuu mul'ateera. Murtee kennameen boodas ibsa kan baase Deep, "Dhaddachichi jireenya kiyya deebisee naaf kenneera. Dhugaatti kabaja guddaatu anatti dhaga'ame," jedheera. Itti dabaluunis, "Dhugaan yoomillee hin duutu," jechuun ibsa isaa goolabeera. Abbootiin seeraa ammoo maallaqa dolaara miliyoona 15 isaaf murtaa'e gara miliyoona 10.4tti akka gadi xiqqaatu murteessuun isaanii dhaga'ameera. Yeroo murteen sun dubbifamutti miira gaddaatiin fuulli ishee dukkanaa'ee dhaggeeffachaa kan turte Taatoo Hamber Haard ammoo, "onneetu na cabe" jetteetti. "Dhaddachichi ragaa ani dhiyeesse ilaalcha keessa hin galchine," jetteetti Hamber murtichaan booda ibsa baasteen. "Caalaa kan ana aarsu murteen kun dubartoota birootiif maal akka ta'e yeroon yaadudha. Akka waan gara duubaatti deebiyaniiti.  Bara dubartoonni jabinaan addabaabaayiitti bahanii dubbatan akka qaana'an gochuutti akka deebiyuuti kun." Dubbi himaan Hamber Haard ammoo ol iyyannoo akka gaafatan beeksisaniiru.  Murteen gaafa Roobii kun Joonii Deeppiif oduu guddaadha. Waggaa lamaan dura gaazexaan Biritish 'Ze Saan' Joonii Deep nama "haadha warraa isaa reebudha" jechuun baasee ture. Haata'u malee, Joonii Deep dhaadha warraasaa duraanii kana maqaa na balleessiteetti jechuun kan himate kan gaazexaa 'Waashingiten Post' irratti ba'eenidha. Deep maqaan kiyya waan na badeef beenyaa dolaara miliyoona 50 na barbaachisa jechuun ture kan himate. Hamber kitaaba mata-duree, "Dubartii Beekamtuu Hacuuccaa Mana Keessaa Bakka Buutu" jedhuun maxxansiifte keessatti maqaa Joonii Deep kaasuu baattullee inni garuu kitaabni kun hojii kiyya keessatti gufuu anatti ta'eera jedheera. Hamber Haard himannichi erga ishee qaqqabeen booda dabaree isheetiin beenyaa dolaara miliyoona 100 ta'u anaaf mala jechuun himatteetti.  Deeppiifi Hamber fiilmii 'Ze Raam Dayaarii' jedhamu yeroo hojjetaa turanttidha kan wal argatan. Bara 2011 michummaa jaalalaa kan jalqaban haati warraafi abbaan warraa duraanii kunneen bara 2015 ammoo gaa'ela ijaarratanii ture.


Pirezidantiin US Joo Baayidan loltoonni Ameerikaa Somaaliyaatti deebii'anii akka bobba'aniif murteessan

Pirezidant Baayidan loltoonni Ameerikaa deebi'anii Somaaliyaatti akka bobbaafaman murteessuu aangawoonni Ameerikaa himan. Murteen kun murtee kana dura Pirezidantiin duraanii Donaald Tiraamp loltoota Ameerikaa 700 Somaaliyaa keessaa akka bahan bara 2020 murteessan ni jijjiira. Murteen US kun kan dhagahame Somaaliyaan Pirezidantii haaraa erga filattee boodadha. Pirezidantiin Somaaliyaa haaraa Hasan Sheek Mohaammud gaafa Wiixataa michuuwwan biyyattii idil-addunyaa waliin akka dalagan himaniiru. Sababa hidhattoota al-Shabaabin Somaaliyaan akkaan hubamte. Ammallee gareen kuni bakkeewwan to'ate keessaa qaraxa ni funaana. Kana dura Donaald Tiraamp loltoonni Ameerikaa Somaaliyaa gadhiisanii akka bahan yeroo murteessan hedduun yaaddoo ibsanii turan. Loltoota Ameerikaa waliin biyyoota Gamtaa Afrikaa jalaa nagaa kabachiiftonni 19,000 Somaaliyaa keessa jiru. Marsaa ammaan loltoonni Ameerikaa 500 caalan akka bobbaafaman Dubbii Himtuun Mana Mana Maree Nageenyaa Biyyaalessaa US Aadde Adiriyeen Waatsan himaniiru. Ibsi mootummaa US, murtee kana dura bulchiinsi Donaald Tiraamp fudhate ''jarjarsuu'' jechuun qeqeera. ''Bakkatti akka deebifaman murteen murtaa'e gahuumsaafi milkaa'ina humnoota keenya guddisuufi,'' jechuun Dubbii Himtuun kuni dubbachuu isaanii Niiw Yoork Taayims gabaaseera. Aadde Adiriyeen Waatsan dabaluunis, ''michoota keenyaaf deeggarsa dabalataa taasisuufi,'' jedhan. Akka qondaala kanaatti, loltoonni Ameerikaa deebi'uun isaanii lola al-Shabaab irratti baname ni cimsa. Filannoo morkin itti baay'ateen Pirezidantiin duraanii biyyattii Hasan Sheek Mohaammud pirezidantii haaraa Somaaliyaa ta'uun gaafa Dilbataa filatamaniiru. Hojiin cimaan pirezidantichaa Somaaliyaa harka caalu qabatee kan jiru al-Shabaab irraa deebisee lafa to'achuudha. Garee al-Qaeda waliin hidhata qaba kan jedhamu al-Shabaab biyyattii gara caalu qabatee kan jiru yoo ta'u, irra deddeebiinis magaalaa guddoo biyyattii Moqaadishoofi kaanirratti haleellaa gaggeessa. Somaaliyaatti buufatee mootummaa Somaaliyaa kan lolaa jiru al-Shabaab ammallee yaaddoo Somaaliyaafi biyyoota Baha Afrikaa birooti. Dhihoomallee nagaa kabachiistota Gamtaa Afrikaa jala loltoota Burundiirratti haleellaa raawwatee ture. Torban muraasa dura Itoophiyaan miseensota al-Shabaab Magaalaa Finfinnee fi kutaalee Itoophiyaa adda addaatti haleellaa raawwachuuf socho'aa turan jedhamuun shakkaman to'achuu himteetti.


Ameerikaan maaliif loltootashee Somaaliyaatti deebisuu barbaadde?

Ameerikaan loltoota ishee 500 caalan deebistee gara Somaaliyaatti erguuf karoorsuun ishee deeggarsa biyyattiin Pireezidantii haaraa Somaaliyaaf qabdu kan agarsiisudha. Waldhibdeen Pireezidaantii duraanii Somaaliyaa Mohaammad Abdullaahii Farmaajoo fi kan US Doonaald Tiraamp gidduutti dhalatee ture, US loltootashee waggootaaf Somaaliyaa turan akka biyyatti debistu sababa ta'eera. Kanaaf, Ameerikaan amma loltootashee deebistee Somaaliyaatti erguun murtee bulchiinsi Doonaald Tiraamp dabarse kan diiguudha. Ameerikaan gocha Pireezidaantii duraanii Somaaliyaa dura dhaabbachuus ta'e, hidhattoota garee Islaamaa ofiin jedhan haleeluun walqabatee duulli gaggeeffamaa ture bu'a qabeessa miti jettee amanti. Ajaji humna waraanaa US fi Afrikaa Somaaliyaa jiru, U.S. Africa Command jedhamu, Ameerikaan loltoota lakkoofsaan muraasa ta'an gara Somaaliyaa erguuf murteessuunshee, biyya hidhattoota garee Islaamaa ofiin jedhaniin goolamaa jirtu Somaaliyaaf boqonnaa kan kennuudha jedhe. Murtee Doonaald Tiraamp booda qaawwa nageenyaa Somaaliyaa keessatti mudate furuuf jecha loltoota US buufata Jibuutii irraa Somaaliyaatti deddeebi’uun ergama nageenya eegsisuu raawwataniifis hojii kan salphisuudha jedhe Africom. Erga loltoonni Ameerikaa Somaaliyaa gadhiisanii ba’anii biyyattii keessatti haleellaan akkaan hammaate. Jaarmiyaan ‘’The Africa Center For Strategic Studies’’ jedhamu akka ibsetti, erga loltoonni US ba’anii waggoota jiran keessatti haleellaan al-Shabaabiin raawwate kan duraan 1771 ture 2072 ga’eera. Waraanni hidhattoota waliin taasifamu dhibbeentaa 32n dabaleera. Ji’a darbe hidhatoonni al-Shabaab 450 ta’an Kibba Somaaliyaatti Mooraa Waraanaa Gamtaa Afrikaa haleeluun loltoota Burundii 40 ta’an ajjeesan. Ogeeyyiin Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii al-Shabaab gareewwan al-Qaa’idaan hidhata cimaa qaban keessaa tokko jedhu. Gareen kun loltoota kuma 12 qabaachuutu himama. Ji’aan ammoo maallaqa doolaara miiliyoona 10 argata jedhama. Teessoon isaanii Somaaliyaa, Moqadishoo  kan ta’e Daarektarri jaarmiyaa dhimma nageenyaarratti hojjetuu, Hiraal Institute, Samiiraa Gaayid, ‘’Loltoonni Ameerikaa gara Somaaliyaatti deebi’uun jijjiirama guddaa fidha,’’ jedhan. Africom loltoonni US qaamolee nageenya eegsisuuf tumsaniif leenjii loltummaa ni kenna, ni gorsa akkasumas hanga hidhachiisuutti ni gargaara jedhe. Hidhattota al-Shabaab lakkoofsaan hedduu ta'an irratti qiyyaafachuun ammoo kaayyoo loltoota US isa ijoodha. Kanaan dura haleellaan loltoonni US qilleensarraan gaggeessaa turan sochii garee al-Shabaab uggureera, dureewwan garechaa akka walabaan hin sochoone akkasumas gareen kun haleellaa hedduu akka hin qaqqabsiifne gochaa ture. Gariin ammoo loltoonni Ameerikaa deebi'uutti hin gammadne. Namoonni yaada kana qaban, haleellaan qilleensarraa (diroonii) US, lammiilee nagaa akkaan hubuu danda'a sodaa jedhu qabu. Haleellaa gareen al-Shabaab namoota badii qaqqabsiisanii lubbuusaaniis balleessaniin gaggeesseen abbaashee kan dhabde barattuun Yuuniversitii Haliimaa Ahmad, ‘’Haleellaa qilleensarraa US gaggeessaa turteen lammiilee nagaa hedduun ajjeefamaniiru,’’ jette. Gama kaaniin ammoo loltoonni Ameerikaan leenjistee fi hidhachiiste mataansaanii afaan qawwee hanga walitti gargalchuutti ga’aniiru. Bara 2021 humni faallaa shororkeessummaa Ameerikaadhaan leenji’e biyya gariin of bulchitu, Puuntlaand, keessatti bu’eereffamee ture. Gareen kun bakka lamatti kan walqoode yoggaa ta’u, gareen lamaanuu meeshaa Ameerikaan hidhachiisteen walhaleelaniiru. Haleellaa isaan bananiin daa’imman dabalatee namoonni 20 caalan ajjeefamaniiru. Humnoota nageenyaa Somaaliyaa leenjisaa fi hidhachiisaa kan jirtu Ameerikaa qofa ta’uu dhabuun ammo rakkoo kan biraadha. Tibbana gara Moqadishoo kan imalte gaazexeessituun BBC, loltoonni fi poolisoonni uffata seeraa fi meeshaalee waraanaa gosa garaagaraa qabatanii walmakanii jiraachuu taajjabde. Gareen komaandoo US leenjiste, ‘’Birgeedii bakakkaa yookiin Dannaab’’ jedhamuun waamaman akkaan hamoo fi sodaachisoo ta’uutu himama. Yeroo baayyee haguugduu fuulaa gurraachaa fi meeshaalee waraanaa gurguddaa qabatanii ba’u. Gareen ‘’Gorgor yookiin Joobira’’ jedhamu ammoo Tarkiidhaan kan leenji’aniidha. Buufata waraanaa Tarkiin Moqadishoo keessaa qabdutti leenji’u. Yunaayitid Arab Imireetis (UAE), Kaataar, Gamtaan Awurooppaa, Eertiraa, Yugaandaa, Keeniyaa, Jibuutii fi kaanis as keessaa qabu. Haalli kun humnoota nagaa eegsisan gidduutti qindoominni akka hin jiraanne godheera. Yeroo kaan ammoo loltoonni hedduun siyaasa biyya isaan leenjisee tajaajiluurratti xiyyeeffatu. Ebla 2021 keessa magaalaa Moqadishoo keessatti humnoota nageenyaa jiran gidduutti lolli banamee ture. Haalli kun ammoo waraana waliinii bara 1990oota keessa ture deebisuu danda’a jedhamee sodaatama. Fedhiin US loltoota ishee Somaaliyaatti bobbaasuu qofaa miti. Waggaa 31 dura Somaaliyaarraa kan fottoqxee fi sadarkaa idil-addunyaatti beekamtii osoo hin argatin kan jirtu Ripaabilika Somaaliilaandi irra erga ija buufattee turteetti. Ministirri Dhimma Alaa Somaaliilaandi Iisaa Kaayid, Bitootessa darbe gara US'tti affeeramanii akka turanii fi imala bu'a qabeessa akka tures ibsaniiru. ''Xiyyeeffannoon keenya gama nageenyaa fi odeeffannoo wal jijjiiruutiin hariiroo keenya cimsuudha,'' jedhan. Ji'oota lama booda ammoo Ameerikaan deebii kenniteetti. Ajajaa Africom fi Afrikaatti ajajaa waraanaa ishee olaanaa kan ta'an Jenaraal Isteefan Taawunsend gara Somaaliilaandi ergite. Ameerikaan Barbaraatti buufata waraanaa guddaa ijaaruuf oduun jedhus akkaan qoodamaa jira. ''Amma kanan jechuu danda'u Ameerikaan daawwannaa heddummeessaa jiraachuusheeti,'' jedhan qondaalli Somaaliilaandi kun. ''Humnoota nageenyaa eegsisanii fi handaara galaanaa eegan akka nuuf leenjisan ni eegna. Chaayinaa fi Raashiyaa dabalatee biyyoota jajjaboon hedduun Somaaliilaandi keessa ashaaraasaanii kaa'uu fedhu. Nuti garuu, waan waliin qabnu irratti hundaa'uun, hundarrayyuu Ameerikaa filanna,'' jedhan. Africom akka ibsetti, kaayyoo gooroon daawwannaa jenaraalichaa, yeroo balaa tasaaf qophii taasisuu, iddoo leenjiif yookiin ammoo akkaataa barbaachisummaa isaatti loltoota qubachiisuuf haala dandeessisu qorachuudha. Fedhiin US Somaaliilaandi keessatti akka dabalu haalonni taasisan hedduudha. Naannoon kun bakka tarsimaawaa waan hedduuf mijataa ta'eedha. Handaara galaanaa kiilomeetira 800 dheeratuu fi galaana dooniiwwan hedduun irra yabalan qabdi. Ollaashee kan taate biyyi xiqqoon handaara galaanaa, Jibuutiin, teessoo humna waraanaa Ameerikaa, Chaayinaa fi biyyoota addunyaa humna qaban hedduuti. Barbaraan yeroo ammaa bakka akkaan filatamtuudha. Biyyoota goolama keessa jiran Yaman, Somaaliyaa fi Itoophiyaatti dhiyaattee argamti. Biyyoonni kunneen farra-shororkeessummaarratti Ameerikaa waliin michummaa qabaatanis, keessoon isaanii garuu akkaan jeeqamaadha. ''Biyyi keenya xiqqittiin kan beekamtii hin argatin jirtu biyyoonni addunyaa hedduun akka tasgabbii argataniif ga'ee olaanaa gumaachaa jirti. Naannawa hookkarri itti heddummaatu keessa teenyee fakkeenya tasgabbii ta'aa jirra,'' jedhan Aab Kaayid. US biyya Somaaliilaand waliin hariiroo cimsachuu yoo feete of eggannoon deemuu qabu. Bulchiinsa kooti jettee kan falmaa jirtu Moqadishoo waliin dhibdee keessa seenuu dandeessi waan ta'eef.


Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan olaantummaan warra adii ''summiidha'' jedhan

Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan bulchiinsa Niiwu Yoork kan taatee Bufaalootti argamun olaantummaa warra adii balaaleffatan. Pirezidaantichis olaantummaan warra adii ''summii qaama keenya keessa naanna'udha" jechuun isaanii dhagahameera. Haleellaa guyyaa Sanbataa magaalaa Bufaalootti raawwatameen lammiilee Ameerikaa sanyiin gur'aacha ta'an 10 ajjeefamun isaanii gabaafamee ture. Haleellaan jibba sanyummaatiin raawwatame jedhame kanas kan raawwate lammii Ameerikaa adii umuriin isaa waggaa 18 ta'edha jedhameera. Shakkamaan kun barreeffama faashistiifi olaantummaa warra adii agarsiisu intarneetii irratti maxxansee tures jedhameera. Pirezidaant Baayidanis haleellaa kana sababeeffachuun ture kan gara Bufaalootti imalan. Namni haleellicha raawwates "murna jibbinsa sanyiin jaaman" keessaati jechuun qeeqeera. Maatiiwwan firoota isaanii haleellaa sanaan dhaban muraasa waliin kan dubbatan Baayidan, "olaantummaan adii eddoo hin qabu" jedhan. Qondaaltoonni naannichaa shakkamaan fageenya kilomeetira 320 imaluun gara sana kan dhaqe haleellaa sana raawwachuuf akka ta'e himan. Qorattoonni akka jedhaniitti, shakkamaan osoo dhaabsiifamuu baatee lubbuu namoota dabalataa balleessuu ni danda'a ture. Hidhataan sun maanefestoo jechuun yaada intarneetii gubbaa irratti gadhiiseen, xinxalawwan eeruudhaan olaantummaa adii mul'isuuf yaalee ture. Baayidan namtichi kan jibbaafi sodaadhaan guutame, sodaa sababeeffachuun haleellicha raawwate balaaleefateera. Baayida haleellaa walfakkaataan bara 2017 keessa Varjiiniyaa keessatti raawwatameen pirezidaantummaaf akka dorgomaniif akka isaan kakaase yaadataniiru. Jireenya dhunfaa keessatti gadda olaanaa jedhame keessummeessanii kan beekan Baayidan namoota hedduu yoo ajajjabeessan mul'ataniiru. Baayidan mucaasaanii jalqabaafi haadha warraasaanii balaa konkolaataatiin akkasumasnijoollee dhiiraa isaa keessaa tokko kaansariidhaan dhabeera. Jiraattoonni naannichaas gochaa jajjabinaa pirezidaanti Baayidan taasisaniif galatteeffachuun, dhimmichaaf furmaata akka barbaadaniif gaafataniiru. Haata'u malee pirezidaanti Baayidan meeshaa waraanaa to'achu ilaalchisee gochu kan danda'an waan muraasa qofaadha. Dhimma meeshaa waraanaa irratti kongirasii amansiisuuf kan gahee koo nan baha jedhan. Haata'u malee kana gochuun pirezidaantichaaf waan salphaa akka hin taane yaadama. Shororkeessummaa biyya keessaa irratti seerri cimaan jiraatulleen, ''dhugaasaa baasuun nu barbaachisa,'' jedhaniiru. Giitii duree Jiil Baayidaniifi miseensoonni mana maree dimokiraatoota Niiw Yoorkis Pirezidaanticha waliin magaalattii dowwataniiru.


Abbaan warraa Afa-yaa'ii Mana Maree US, Nansii Peloosii, dhuganii konkolaachisuun shakkamanii qabaman

Abbaa warraa Afa-yaa'ii Mana Maree US Nansii Peloosii kan ta'an Pool Peloosii dhuganii konkolaachisuun shakkamanii erga Kaalifoorniyaa keessatti qabamanii booda mirgi wabii doolaara 5,000 eegameef. Qondaalli kun erga konkolaataan isaanii, Porsche ta'e,  bulchiinsa Napa keessatti konkolaataa biraatti bu'ee miidhee booda qabaman. Balaa konkolaataa uumameen namni miidhame hin jiru, konkolaachisaan konkolaataa isa kaaniis hin qabamane. Maanguddoon umrii waggaa 82 kun yakka salphaa jalatti shakkamanii erga qabamanii booda wabiin doolaara 5,000 eegameef. Garuu akka namoota yakka kaaniin shakkamanii bakka amala sirreessa tursiifamanii miti dhimmi isaanii kan ilaalame. Qaamni daandii gurguddoo Kaalifoorniyaa to'atu akka jedhetti, Aab Peloosiin osoo daandii guddicha qaxxaamuruuf  yaalanii konkolaataan isaanii konkolaataa gosa Jeep, kan namni umrii waggaa 48 konkolaachisaa tureen walitti bu'e. Akka seera Kaalifoorniyaatti namni tokko dhiiga isaa keessa alkooliin dhibbeentaa 0.08 yoo jiraate konkolaachisuun hin eeyyamamuuf. Garuu hangi alkoolii dhiiga Aab Peloosii keessatti argame garuu hin ibsamne. Nansii Peloosii fi Pool Peloosii bara 1963 erga walfuudhanii walumaan jiru. Wayita balaan kun mudate Nansii Peloosii Yuuniversitii Brown jedhamutti haasaa taasisaa turan. Pool Peloosii waan isaan mudaterratti hanga ammaatti homaa hin dubbanne.


Boolli lafa jalaan baala sammuu adoochaan Meksiikoo gara Ameerikaatti ittiin dabarrsan argame

Boolli baayyee guddaafi ajaa'iba jedhame lafa jalaan baala sammuu adoochan Meksiikoo irraa gara Ameerikaatti ittiin dabarrsan argame. Boolli lafa jala meetira 531 dheeratu baala sammuu adoochan ittiin daddabarfamu kun sibiila adiidiin kan utubameefi ho'inaafi qorra haala qilleensaa kan to'atu (ventilation) kan tolfameef ta'uu wantota barbaachisu kan guutameeruufiififha. Aanga'oonni Ameerikaa boolli lafa jalaa kun jiraachuu erga mirkaneeffatanii booda, dhoksaatiin hordoffii taasisaa turaniiru. Karaa lafa jalaa ittiin baala sammuu namaa adoochan dabarsan ta'uu isaa hubachuudhaafis yeroo murtaa'e isaan fudhateera. Boolla lafa jalaa kana fayyadamanii baala sammuu namaa adoochu kanneen akka Kokeeyin, Meetamefeetaamiin, akkasumas herooyin namoota  daddabarsaa turan to'annoo jala oolchaniiru. Namoonni to'annoo jala oolfamanis tibbuma kana himanni irratti banameera. Waajirri abbaa alangaa onaa Saawuzarn Kaalifoorniyaa boolli kun meetira 18 gadi fagaatee kan jiruufi ballina (diyaameetira) meetira tokko ta'u qabudha jedheera. Qorattoonni kunneen boolli kun jiraachuu isaa osoo hin bariin dura naannawaa Tijuwaanaa Jimaata darbe irraa kaasee konkolaataawwan bakka sanatti mul'atanii wanta ta'e buusanii yeroo deebiyan hubachuu danda'aniiru. Kana hordofuunis konkolaataawwan gara boollichaatti dhiyaatan yeroo sakatta'an baala sammuu adoochu arguu danda'aniiru. Kana malees, horrdoffii naannawaa sanatti taasifameen man-kuusni tokko kan argame yoo ta'u, man-kuusicha keessatti ammoo cinaa isaarraa kaasee karri boolla icciitii ta'tti seenus argameera. Waajirri abbaa alangaa akka jedhutti, Kokeeyinii kiloogiraam 799, Metaafetaamin kiiloogiraama 74, akkasumas Herooyinii kiiloogiraama 1.5 to'atameera. Shakkamtoonni umuriin isaanii waggaa 31 hanga 55 ta'u to'annoo jala oolfaman kunneen yakkamoo ta'anii itti murtaa'ee jennaan hidhaa umurii guutuun adabamuuf ta'u. kanaan alattis adabbiin biroo dolaara miliyoona 1 ol isa eeggata. Kaalifoorniyaa keessati boolli kana fakkaatu yeroo dhumaatiif kan mul'atee tura waggaa lama duradha. Boolli sun dheerina meetira kuma 1 fi 313 kan qabu yoo ta'u, dheerina isaatiin ammoo kan itti dorgomu akka hin jirre himama. Bara 1993 irraa kaasee boollaawwan lafa jalaa dhoksaa 90 ta'an baala sammuu namaa adoochan daddabarsuuf gargaaran poolisiin to'atamaniiru.


Pireezidantiin Itti-aantuu Ameerikaa rasaasni ‘saffisaan namoota baayyee ajjeesu’ akka ugguramu gaafatte

Pireezidantiin Itti-aantuu Ameerikaa Kaamaalaa Haariis gaaffii mararteen guutameen meeshaaleen waraanaa, waraanaaf tolfaman kan ‘assault weapon’ jedhaman akka ugguraman gaafatte. Gaaffii kanas haleellaa torbanoota lamaan darban keessatti Ameerikaatti raawwateen booda dhiyeessite. Aadde Hariis sirna awwaalchaa Ruut Wiitfiild nama ganna, 86 haleellaa wiirtuu gabaa Bafaloo keessatti Caamsaa 14, raawwateen ajjeefamte irratti argamteetti. Guyyaa 10 booda haleellaa mana barumsaa sadarkaa tokkoffaa Teeksaasitti raawwateen daa’imman 19 fi barsiisonni lama ajjeefamaniiru. Aadde Hariis haleellaawwan kunneeniifi biroo eeruun haleellaa rasaasaan taasifamu ‘’ni gaha’’ yeroon itti jennu amma jette. ‘’Namni hundi kanaaf dhaabbachuufi waliigaluu qaba. Kuni biyya keenyatti tahuu hin qabu, furmaata kennuuf humna jabaachuu qabna,’’ jechuun jamaa sirna awwaalchaa irratti walitti qabametti himte. Furmaatnisaa ifaa ture-seen-duubee sakatta’uufi gosa qawwee waraanaa dhorkuu dha jette. ‘’Qawween ‘assault weapon’ jedhamu maal akka tahe beektuu?’’ jechuun gaafatti, ‘’Gosti qawwee kanaa kaayyoo tokkoo qaba: namoota baayyee saffisaan ajjeesuuf tolfame. Meeshaan kuni kan waraanaati, hawaasa siviilii keessatti tasumaa iddoo hin qabu,’’ jette. Kibxata darbe hidhataan qawwee ganna 18 Teeksaas Yuvooldiitti dhukaasa bane, gosa qawwee AR-15 jedhamuu fi qalahaansaa gaafa dhumu ofiin deebisee guutuufi takkaattii irra deddeebiin dhukaafamu hidhatee ture. Dargaggoon kuni poolisiin erga ajjeefameen booda qalahaa gara 1,657 fi kuusaan qalahaa 60 akka qabu baruun danda’ameera. Wiirtuu gabaa Baffaloo, kan  Niiw Yoorkitti argamu irratti kan dhukaasa bane nama ganna 18 yoo tahu kana dura qondaalota wajjin hariiroo uumee kan beeku tahus, qawwee AR-15 fakkaatu yoo bitu namni kana raawwata jedhee shakke hin turre. ‘’Maaliif namni tokko meeshaa nama biraa ajjeesu yoo xiqqaate,’namni suni kana dura yakka raawwateeraa? Lubbuu mataasaafi kaaniif yaaddessaa? Kan jedhu mirkaneeffamuu hin mirkaneeffamu?’Jette Hariis. Haa tahu malee Ameerikaa keessatti dhimmi rasaasa ugguruufi namoota bitatan irratti sakatta’insa taasisuun falmisiisaa dha. Demokiraatonni hundi haala jedhamuu danda’uun dhorkaa kana yoo deeggaran, warri Riippaabliikaanaa garuu harka 24 qofa dhimma kanaaf deeggarsa agarsiisu. Waldaan Meeshaalee waraanaa National Rifle Association (NRA) baajat isaa keessaa maallaqa xiqqaa hin jedhamne imaammata rasaasaa irratti Kongireesii irratti dhiibbaa taasisuuf fayyadama. Jimaata darbe Pireezidaantiin duraanii Ameerikaa Donaald Tiraamp to’annoo rasaasaarra manneen barnootaaf eegumsi akka godhamu gaafataniiru. Kora waldaa NRA irratti argamuun lammiileen Ameerikaa naamuusa qaban hamaa irraa of eeguuf qawwee akka qabatan eeyyamamuufi qaba jedhan. Haa tahu malee guyyaa haleellaan mana barumsaa Teeksaasitti uumame dhukaasni walitti fufinsaan waan adeemaa tureef poolisiin mana barumsicha seenuu hin dandeenye ture. Inumaayyuu barattoonni tajaajila atattamaa waamanii yeroo gargaarsaaf watwaatan  daqiiqaan 40 darbe, poolisiin boodatti harkifannaa kana amanuun ‘sirrii hin turre’ jedheera. Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan Dilbata har’aa Yuvooldii daawwachuun waamicha wal-fakkaataa akka taasisan ni eegama. Gaafa Sanbataa lammiileen Ameerikaa meeshaalee waraanaa irratti to’annoon cimaa akka taasifamu, ‘’sagalee isaanii akka dhageessisan’’ gaafatanii turan.


Ameerikaa: FBI yaalii ajjeechaa Pirezidantii duraanii Joorji W Buush irratti yaadame fashaleesse

Namni garee IS leellisu tokko pirezidantii duraanii Ameerikaa Joorji W Buush ajjeesuuf karoorfatee FBI shira kana bira gahuun fashaleessuu aangawoonni Ameerikaa himan. Shakkamaan kun jiraataa Ohaayoo yoo ta'u, hojii kanaaf hojjettoonni Iraaq Meksikoo irraa gara Ameerikaatti akka seenan barbaade jedhameera. Amma to'annoo jala kan jiru yoo ta'u, Kibxata darbe mana murtii federaalaa Ohaayootti dhiyaateera. FBI karoora isaa fashaleessuuf kanneen odeeffannoo kennaniifi hordoffii elektirooniksii fayyadame. Akka ragaa mana murtiitti, shakkamaan kun Shihaab Ahimad kan jedhamu yoo tahu nama ganna 52 fi lammii Iraaqidha. Bara 2020 irraa eegalee US keessa kan ture yoo ta'u, koolu-galtummaa argachuuf iyyatee eeggachaa ture. FBI akka jedhutti, Shihaab miseensa garee Al-Raed jedhamuun beekamu kan teessoo isaa Qataar godhate keessaa akka ta'e madda iccitii kan daddabarsa namaa seeraan alaa hojjetutti himuu argadheera jedhe. Marii nama madda odeeffannoo FBI tahe waliin godhe irratti Obbo Shihaab pirezidantii duraanii US, Joorji W Buush osoo isaan ''lammiilee Iraaq hedduu hin ajjeesiinii fi Iraaq hin caccabsiin'' dura isaan ajjeesuu akka barbaadaa ture himeera. Itti dabaluudhaanis, oppireeshinicha irratti dhuunfaan hirmaachuuf akka barbaadaa ture, akkasumas ''yoo du'es akka dhimma itti hin qabne, sababiin isaas kana irrati hirmaachuu isaan qofa akka boonu,'' dubbateera. Obbo Shihaab baajii poolisii sobaa barbaadaa ture jedhame, akkasumas namootni waraanaa karaa daangaa Meeksikoo qaxxaamuranii oppireeshinicha irratti hirmaachuun akka miliqaniif gaafachaas tureera jedhame. Namootni lama gara Ameerikaatti galchuuf abdate ergamtoota basaasaa duraanii Iraaq kan hojii ajjeechaa irratti muuxannoo guddaa qabaniidha jedhaman. Shihaab madda odeeffannoo lammaffaa FBI kan maamila daddabarsa namaa seeraan alaa fakkaachuun hojjetu waliinis wal qunnamaniiru jedhameera. Namootni lameenuu waan isa waliin dubbatan waraabbataniiru. Shihaab miseensa garee shororkeessummaati jedhamee himatamuu baatus, tajaajila daddabarsa namaa seeraan alaa fayyadamuun miseensota garee Islaamummaa gara Ameerikaatti galchuuf akka abdatan maddootaa kanneeniif himeera jedhamuun himatame. Yeroo tokko, Obbo Shihaabii fi namni odeeffannoo qoodeef keessaa tokko waliin konkolaataa isaaniitiin gara Daalaas, Teksaasitti imaluun mana jireenyaa Buush fi dhaabbata Joorji W. Buush viidiyoo kaasuuf yaalaniiru. Bitootessa bara 2022 kutaa hoteela Kolombas, Ohaayoo jiru tokko keessatti walgahii gaggeessee meeshaa waraanaa fi uffata sobaa seera kabachiisuuf oolu qopheeffachuuf yaadaa turan jedhame. Amma nama seeraan alaa gara US galchuuf yaaluun hidhaa waggaa 10, yaalii ajjeechaa pirezidantii duraanii Ameerikaa irratti tumsuu fi gargaaruun hidhaa waggaa 20 kan biraan isa eeggata. Dubbii himaan duraanii Pirezidanti Buush, Buush ''tajaajila Iccitii Yunaayitid Isteetis fi hawaasa keenya seera kabachiisanii fi basaasaa irratti amantaa guutuu qabu'' jedhan.


Weellisaa You Tube irraa akkaataa sirbaa baratee badhaasota adunyaa mo'ate kana beektuu?

Firanki Maak YouTube fayyadamuun sirbaa kan ture, amma garuu hojiisaa ta'u dubbata. Weelllisaan karaa YouTube attamiin akka sirbamu ofii isaa barsiisee amma badhaassawwan gurguddaa adunyaa lama ittiin argachuun welliisaa beekamaa ta'u danda'eera. Firaanki Maak dhiheenya kana wayita namni gadda irra jiru tokkoo akka sirba haadha warraa isaa duute jaallattu tokko waltajjii irratti akka sirbuuf wayita gaafateen tole jedhee of qopheesse. Innis qophii galgalaatiif erga hanga waaree booda shaakaleen booda bareechee dhiyeesse. ''Baayyee gaarii hin turre. Yeroon sirbetti haalli itti dhiyeesse baayyeen qaana'ee ture'' jedhe ture ofiisaatiin. Haata'u malee qophiinsaa sun namoota gadda irra turaniifi keessummoota hoteelichaa keessaa biratti haala gaariin fudhatamuun adeemsa haaraa irra isa kaa'e. Duraan attamiin viidiyoowwan YouTube ilaalaa akka sirbamu barataa ture, amma garuu akka ogeessa weellisaa beekamaatti ittiin galii argataa jira. Dargaggeessi umuriin waggaa 28 fi jiraataa Edinbarg kan ta'e kunis karaadhuma intarneetiitiin shaakkalliiwwan sagaleefi haala afuurri itti baafamu barachuun ofiisaa bariise. "Akkasumas weelliiftoonan jaaladhu kanneen akka Roobbie Williyaams, Freed Astaaree fi Mikaa'eel Baabil itti sirban fa'is qorataan ture,'' jedha kutannoo ittiin sadarkaa ammaa irra gaheen yoo himu. ''Sirba tokkoo hangan waan daqiiqaa 45 ta'u argadhuutti torbaniif nan baradha ture,'' jedha. Wayita umuriinsaa waggaa 22 ta'uttis Tenerife keessatti boqonnaa (season) xumuruun gara UK deebii'e. Achiinis doonii Kiruuzee irratti hojii sirbaa sanii akka dhiyeessaniif affeerame. Haata'u malee namoota 13 akka qophii sirbaasaanii dhiyeesaniif affeeraman yoo mindeeffaman Firankeen garuu hojii hin kennamneef ture. Sana booda gara Edinbargitti deebi'ee osoo mana dhugaatii tokko keessa taa'uu haadha qabeenyaa manichaatti akka carraa hojichaa dhabuun gadde itti hime. ''Abdii kutachuu hin qabdu,'' jechuun natti himte. ''Garuu aniyyuu ofumakoon meeshaalee muraasa bitee hojjechuufan jedheen. '' Jimaata Jimaata irra mana dhugaatii koo keessayyuu sirbuu dandeessa,'' na jette. Firaanki sagalee guddistuu fi maayikiraafoonii bitachuun mana dhugaaticha keessaa fi manneen kunuunsa manguddootaa naannichaa deemuun sirbuu jalqabe. ''Akka maleen jaaladhe,'' jedhe. ''Manneen kunuunsaa keessatti sirbuu fi namootaan wal arguu baay'een jaaldhe.'' Bara 2019 ammoo gara Teneriifeetti imaluun dorgommii Badhaasa Tenefiiree ol adeemtotaaf qophaa'e irratti injifate. ''Sirbitootni fi namootni bashananan irra hojjetan Kaariis keessatti beekaman irratti hirmaataniiru. Badhaasa ol adeemtotaa kana mo'achuun waan ajaa'ibaa ture. Keessumaa You Tube irraa yeroo gabaabduu kana keessatti of barsiisee, jedhe. Hordoftootni miiidiyaa hawaasaa isaa akka malee baay'atee yeroo dhufan saganticha ammas US deemuun qopheessuu barbaade. Ammas Badhaasa Reel Laas Veegaasitti qophaa'e irratti injifachuun badhaasa ol adeemtotaa sanas injifate. Badhaasni Vegas Reel Awards' jedhamu waggaa sadii sadiin kan qophaa'u tahee, weellistootni dhibbaan lakkaa'aman irratti hirmaatu. Firaanki dorgommicha irratti sirboota jaha sirbeera. "Asittan nama wal-tajjii tahuukoo mirkaneeffadhe,'' jedhe. Dhaggeeffatootakoof gammachuu waanan kenneef sababiin adunyaa kana irra jiruufis kanumaaf.'' Akkasumas Dilbata yeroo hundumaa fuula Feesbuukii isaa namootni 20,000 kallattiin isa daawwatan irrattis ni hojjeta. Firaanki daandii UK irra yeroo imal namootni inni hin beekne akkuma ini isaan beekutti itti dhiyaachuun yeroo isa walii dubbatan miira addaa qaba jedhe. Dhumarratti Las Veegas deemuun Mikaayil Baabil waliin sirbuun isaa waan innis tahe namootni kaan hin eegne tahuu himuun erga wal-tajjiicha xumuree duubdeebiin argates akka isa boonse dubbate.


Haleellaa Teksaas: US Yukireenirra nageenya manneen barnootaarratti akka xiyyeeffattu Tiraamp dhaaman

Ameerikaan gargaarsa Yukireeniif kennamu caalaa nageenya manneen barnootaatif deeggarsa maallaqaa gochuuf dursa kennuu qabdi jedhan pirezidaantiin duraanii Ameerikaa Doonaald Traa Tiraampi kana kan jedhan barattoonni Teksaas 19 erga ajjeefamanii guyyoota muraasa booda. Yoo US maallaqa biliyoonaan lakkaa'amu Yukireeniif erguu dandeesse, "ijoollee keenya qe'ee isaaniitti nageenya isaanii eeguuf waan barbaachisu hunda gochuu danda'ama" jechuun konfiraansii Waldaa Qawwee Biyyaalessaa irratti dubbataniiru. Walgahiin Waldaa Qawwee Biyyaalessaa (NRA) garee qawwee Ameerikaa guddaa ta'e Huustanittii argamudha. Kunis erga Uvalde keessatti dargaggeessi umrii kurnanii keessa jiru tokko dhukaasa banuun jumlaan  ijoollee fixee booda. "Iraaqii fi Afgaanistaan keessatti maallaqa tiriliyoonaan lakkaa'amu baasne, kanaafis homaa hin arganne," jechuun Obbo Tiraamp yoo haasa'an kaan harka dhahaaf turan."Addunyaa kaaniif biyya ijaaruu keenyaan dura, biyya keenya keessatti ijoollee keenyaaf manneen barnootaa nageenya qaban ijaaruu qabna." Jalqaba baatii kanaa Kongireesiin Ameerikaa gargaarsa waraanaa gara doolaara biiliyoona 40 (£31bn) Yukireeniif erguuf sagalee guddaa raggaasiseera. Walumaagalatti miseensonni mana maree Ameerikaa erga Raashiyaan Fulbaana keessa Yuukireen weerartee gara doolaara biiliyoona 54 Yukireenitti erganiiru. Tiraamp waamicha to'annoo qawwee cimsuuf dhihaate kuffisuudhaan, Ameerikaanoonni kabajamoo ta'an ''hammeenya" irraa akka of ittisaniif qawwee akka qabaatan hayyamamuu qaba jedhan. Innis inumaayyuu "gubbaa hanga gadiitti fooyya'iinsa" nageenya mana barumsaa jechuun yaadni dhiheessan,  hulaa seensaa tokko kan meeshaa sibiilota adda baasu qabuu fi  yoo xiqqaate mooraa hunda keessatti poolisii hidhate tokko qabu jiraachuu qaba jedhan. Pirezidaantiin duraanii Rippabilikaan haasaa isaanii maqaa namoota dhukaasa Uvalde irratti rukutame dubbisuudhaan kan jalqaban yoo ta'u, tokkoon tokkoon isaanii sagalee dhageesisuun bilbila bilbilaatiin yaadatamaniiru. Konfiraansiin waggaa NRA miseensota miliyoona shan qabaachuu himatu, Uvalde irraa maayilii 280 (km 450) fagaatee kan gaggeeffamaa jiru yoo ta'u, kunis bakka dhukaasni manneen barnootaa hamaan waggoota kurnan keessatti US mudatetti dhiyaateeti. ''Karaan itti ilma gadhee qawwee qabu ittiin dhaabsisan, ilma gaarii qawwee hidhachiisuuni, jechuun Tiraampi konfiransii Huustan NRA irratti dubbatan. Ameerikaatti namootni hidhannoo qawwee deeggaran inumaayyuu haleellaa qawween tahu dhaabsisuuf kana caalaa qawwee baay'eetu nuuf dhiyaachuu qaba jechuun amanu.


Saayikiliin Olompikiif dorgomuu irraa saayikiliin gara saamicha baankiitti dargaggoo ce'e

Toom Justiis dhalataa Chikaagoo, Libertiiviilidha. Namni kun abjuu atleetii saayikilii olompikii ta’uu isaa dhiisee, saayikiliin baankii saamedha. Ijoollummaatti Toom, umurii ganna 13 irraa eegalee saayikilii akka gaariitti oofa ture. Yeroo sanarraa eegalee, Toom jireenya isaa saayikilii oofuutti kennee, sababa dandeettiin isaa gaarii ta’eef kolleejii irraa yeroo eebbifamu, gartuu olompikii US waliin shaakaluu eegale. Fiilmii Ta’us garuu fedhii guddaa hin qabu, waggootii ja’aaf turtii inni koolleejii keessatti dabarse jalala inni fiilmii irraa qabu waliin walitti bu’e. Kesssumaayyuu filmii bara 1994 Reality Bites jedhamu kan seenaa nama hawaasa irraa komii qabuu fi hojii tokkorra tokkotti darbuu himu jaallata ture. “Irra daddeebiin ilaaluunkoo, ilaalchakoo geeddare jedheen yaada,” jedha Toom. Tasa, atleetii Olompikii ta’uun hojii bayyee ta’ee itti mul’atee, isa dhiisee Chikaagootti deebi’e.  Jireenyi akka Toom yaade hin taane. Milkaa’inaa fi waan kaka’umsa qabu fedhe. Garuu jireenya suuta galma ga’uuf hojjechuun argamu hin feene. Kanarra abjuu haaraa horate, fiilmiin biraa ammoo si’eessaa ta’efi. Fiilmii waa’ee samichaan baay'ee ilaaluun booda, Toom diraamaa TV irratti ilaalu gara yakka dhugaatti geeddare. Saamicha baankii jalqabaa Baankii jalqabaa isaa  kan saame Onkololeessa 23, bara 1998, yoo ta’u saayikilii isaa saffisaan ofee miliqe. Waggaa tokko booda baankii kan biraa saame, achiis kan biraa, achiis kan biraa – yeroo hunda meeshaa waraanaa malee saama ture. Saamicha kan gaggeesse isa ta’uu mala jechuun , Toom maallaqa saame bakka kosiitti gate ykn ammoo waraqaan maree naannoolee warri hiyyeeyyii keessa jiraatan kaa’e. Qorannoo FBI Akka filmiitti jiraachuun rakkoo fi miidhaa ofii isaa qabatee dhufa. Utuu Toom hin beekiin, FBI yakka saamichaa baankii hin furamne jidduu hidhata jiru walitti qabsiisu eegalani. Maqaa masoo “The Choirboy” jedhu kennaniifi. Yeroo kaka’umsaa dhugaa malee, akka maatii isaa qaaneessaa jiru yemmuu hubate, addunyaan Toom jijjiguu eegale. “Toom miidha akkamii akka geessisaa jiru hin yaadne, sodaa hojjettoonni baankii keessa seenaan ykn bu’aa yakka isaa hin hubanne. Qoricha sammuu hadoochu Gammachuu inni yeroo tokkottii yakka dhoksaan raawwatuu badaa dhufa ammas deebi’ee kaayyoo dhabe. Yeroo sana qoricha sammuu hadoochu, kookeenii fayyadamuu eegale. Sinsinniin kookeeniis yemmuu badaa deemu, gara qoricha sammuu hadoochu hammaataa biraa kiraak jedhamutti darbe. Utuu hin turiin maallaqa saamicha isaa irra argatu qoricha sammuu hadoochu bitaachuu irratti baasuu eegale. Carraan dhumuu Bitootessa 2002, saamicha isaa 26ffaa irratti, carroomuun Toom jalaa dhumuu eegale. Yeroo saayikilii isaa oofu poolisiin dhaabsifame, akka korojoo isaa banuuf yemmuu gaafatamu, Toom saayikilii isaan dheessuu eegale. Poolisiin yemmuu isa ari’uu eegalu, saaylikii isaa gama tokkotti darbatee, ofii utaalee laga seenuun daakee ce’e bosona xiqqaa keessa dhokate. Saa’aatii ja’a ta’uuf achuma dhokatee turuun, yeroof miliqee bilisa ta’e. Garuu amma poolisiin saaykilii isaa waan qabateef, Toom utuu hin turiin poolisiin akka balbalaa isaa rukutu hubate. Ji’oota muraasa booda, Toom utuu mana maatii isaa keessaa ba’ee oofaa jiru, poolisiin dhaabsifame to’annoo jala oole. Yeroo laffarra ciibsame, haarkisaa duubatti hidhamu qofa ture Toom dhugaan jireenya isaa kan galeef. Toom qorannoof gara buufata poolisii geeffame, yakka isaa hunda amane. Ta’us wanti itti cime bilbilee maatii isaatti hamiin jiru dhugaa akka ta’e, saamichaan himatame akka to’annoo jala oole itti himuu ture. “Kan hawaasatti ba’u isaan ta’uun isaani qaanii guddaa ture. Kan fuula maatii fi hirriyyootaatti ba’u isaanidha. Waa jedhanis jechuu baatanis, ilmi keessan wantoota hamaa kana hunda godhe ilaalcha jedhu qabu. “Kanaaf ammo baayyeen qaana’e. Hanqa har’aatti qaaniin kun natti dhaga’ama.” Murtee hidhaa Ameerikaa keessatti baankilee 26 saamuu isaan Tom hidhaa waggootii 11’n adabame. Samicha waggooti afur keessatti gaggeesse kanaan, maallaqa doolaari 129,338 saame. Bara 2011’tti yemmuu hidhaati ba’u, Toom jaallallee isaa Baarii waliin walitti deebi’ani. Amma hojjetaa kunuunsa manguddootaa ta’e kan hojjetu Tom, manni hidhaa jireenya isaa akka geeddare hima. “Mana hidhaa keessattin guddadhe… Kanaaf ni hojjeta. Hojjeteera. Kanaaf ammoo nan gammada.”


Waardiyyaan sirreeffamaa duraanii Viikii Waayiti of ajjeesuun gabaafame

Dubartiin waardiyyaa mana hidhaa sirreeffamaa ajjeechaan shakkame waliin mana hidhaa US - Alaabaamaadhaa baddee turte wayita poolisiin jara lamaan to’achuuf jedhuutti ofitti dhukaasuun of ajjeesuu poolisiin hime. Viikii Waayiit dubartii waggaa 58 erga miidhaa of irraan geesseen booda hospitaala keessatti boqatte. Viikiin sirreeffamaa Kaaseey Waayit (kan firummaa wal irraa hinqabne) fi nama umuriin waggaa 38 waliin Indiyaanaa keessatti to’annoo poolisii jala oolfamaniiru. Jarreen lamaan kunneenis Ebla 29 ture kan mana hidhaatii badan. Tarii walitti dhufeenya dhiiraafi dubartii uummachuu akka hin oolle shakkamu. Akka qondaaltonni jedhanitti, yeroo dhumaatiif kan mul’atan wayita Viikiin sirreeffamaa qorannoo fayyaa sammuutiifan geessa jechuun fuute baate ture. Guyyaan sunis Viikiidhaaf waan soorama baateef guyyaa hojii dhumaa ture jedhama. Kana malees, dhiheenya keessa mana jireenyaashe gurgurachuufi yeroo ishee baay'ee bashannanaan dabarsuuf karoorfachuu hirriyaasheetti himtee turte. Viikiin osoo poolisiin to’atamuu jirtuu erga ofiitti dhukaafteen booda, hospitaala keessatti du’aan boqachuu Waajjira Kaawuntii Vanderburgh Wiixata kalee waaree booda mirkaneesse. Qorannoon booda du’a ishee irratti odeeffannoon dabalataa dhihootti akka gadhiifamu eegama. Ajajaan Kaawuntii Lauderdale Riik Singiltan, dura jarri lamaan osoo poolisoonni Indiyaanaa -Evaansiviil keessatti hordofaa jiruu konkolaataan isaanii miidhamuufi sirreeffamaa Kaaseey Waayitii harka kennachuu himee ture. ‘‘Namticha balaafamaa daandiirraa har’a arganneera. Kanaan booda gonkumaa ifa guyyaa hin argu,‘‘jedhe. Tajaajilli Maarshaalii US akka jedhetti, jarreen lamaan kunneenis duraan osoo konkolaataa lakkoofsi gabateeshee Alaabaamaatti galmooftee osoo oofamu guyyaa Jimaataa mul’atan. Guyyaa Wiixataa ammoo Kaaseey Waayiti kan mana baayyee balaafamaadha jedhame waliin seera kabachiiftoonni gonkumaa carraa homaatu akka hin kennineef akeekkachisee ture Singiltan. Haata’u malee Viikiin seenaa hojiishee keessatti galmee hamaa homaa kan hin qabne turte. "Viikii jireenya kootiifilleen nan amanaan ture. Dhugaakoon jedha,’’ jechuun ture waa’ee Viikiin kan gaazeexeessitootatti hime Abbaan Alangaa Bulchiinsa Kaawuntii Lauderdale, Kiriis Koonoolii. "Yoo mana sirreessichaatii waan tokko barbaadnu, hojjattuu cimtuun achii qabnu ishee turte. Kanaaf baay'ee nu naasise,’’ jedhe. Kaaseey Waayit Fulbaana 2020 nama umuriinsaa waggaa 58 ta’u waraanee ajjeesuun himatame. Akkasumas yakkawwan garaa garaa kan akka konkolaataa, saamichaafi poolisoota adamsuun himatamee hidhaa waggaa 75 irratti muramee ture. Ajjeechaa raawwachuu amanee kan ture yoo ta’u booda ammo sababii rakkoo sammuutiin balleessaan osoo itti hin murtaa’iin ture. Amma yoo itti murtaa’ee du’aan adabamuu mala.


Ajjeechaa Bufaaloo: Hidhataan Ameerikaa namoota gur'aacha ta'an adda baasee ajjeese - Kantiibaa

Kutaa bulchiinsa Niiwu Yoork magaalaa Bufaaloo keessatti hidhataan lammii Ameerikaa adii ta'e bakka gabaa warri gur'aacha ta'an itti baayyyatan seenuudhaan haleellaa raawwachuun himame. Namoota 10 ajjeeseera kan jedhamuun shakkame dargaggeessi umuriin isaa waggaa 18 ta'e Peeyitan Gendiroon kiiloomeetira 320 qaxxaamuree dhufee haleellaa raawwaachuu poolisiin beeksise. Haleellaan kun jibba sanyii irraa ka'uun kan raawwatame ta'uu danda'a jedhamee qorannoon gaggeeffamaa jira. Kantiibaan magaalaa Bufaaloo Baayiran Biraawun, "hanga danda'e lubbuu warra gur'aachaa balleessuudhaaf dhufe," jedhan. Shakkamaan kun bakka eegumsi taasifamutti akkamiin salphaatti haleellaa raawwachuu danda'e jechuun namoonni hedduun gaafachaa jiru. Namni kun Waxabajji darbe mana-barumsaa tokko keessatti haleellaan raawwadha jechuun akka dhaadataa ture pooolisiin tokko Asooshiyeetid Piresitti himeera. Dhaadannoo isaa kana hordofees qorannoon fayyaa sammuu akka taasifameefis dhaga'ameera. Namni kun 'faashistii' fi ol aantummaa warra aditti kan amanu akka ta'e kan agarsiisu "Maanifestoo" fuula 180 ta'u akka qabus dhaga'ameera. "Wanta namoonni waa'ee namicha kanaa beekan baruun barbaada," jedhan bulchaan Niiwu Yoork Keetii Hochiil dubbii buufata TV ABC waliin taasisaniin. Poolisiin akka ibsetti, namichi kun haleellaa osoo hin raawwatiin guyyaa tokko dura naannawaa sana caqasaa tureera. Abbaan alangaa Niiwu Yoork Latiishiyaa Jams, waajirri isaanii barreeffamoota finxaalessummaa marsariitiirra jiran irratti xiyyeeffannoo akka taasisu dubbateera. "Kun nama guyyaa guyyaan jibba sooramaa tureefi seexanno mo'amee haleellaa raawwatedha," jedhan abbaan alangaa kun. Haleellaan kun jiraattota naannawaa sanaallee akkaan naasiseera. Namoota 13 rasasaan dhahaman keessaa 11 gur'aachotadha. Haleellaa Bufaaloo kanaan dura Kiraayist-Charch, Piitersibergiifi El Paasoo bakkawwan jedhamanitti akkuma kana haleellaawwan jibba sanyiirratti hundaa'an raawwatamaniiru. Akkuma haleellaa sanyii irratti hundaa'an kanaan dura raawwatamanii namni Bufaalootti haleellaa raawwate kun gocha isaa kana kallattiin marsariitii irratti dabarseera. "Maanifestoo" namichi maxxanse ammoo lakkoofsa ragaa hin qabneefi shiraan kan guutamedha jedhameera. Maanifestoon namicha ol aantummaa warra adiitti amanu kanaa jechoota sanyummafi farra warra Seemiitiin kan guutamedha. Shakkamaan umuriin isaa waggaa 18 ta'e kun wayita Covid keessa marsariitiiwwan finxaalessummaa baballisan daawwachuun ejjennoo finxaalessummaa tarkaanfachiisuu akka jalqabe himameera. Uffata danbii loltummaa uffachuun meeshaa hidhatee gara suppar-maarketii Fireendilii jedhamu kan seene shakkamaan kun, haleellaa kana kallattiin dabarsuu kan eegale Sanbata waaree booda naannoo 8:30 irraa kaasee ture. Waardiyaan Suppar-maarketichaa shakkamaa kanatti dhukaasee turellee uffata rasaasa ittisu waan uffatee tureef al takkaa qofa kan rukkatame. Shakkamaan kun waardiyaa erga ajjeeseen booda gara gabaa sanaa seenuun nama argate mara irratti rasaasa roobse. Namni kun haleellichaan booda to'annoo jala oolfamullee, haleellaa kana hin raawwanne jechuun waakkateera. Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan qorannoon xumuramuu baatullee haleellaa nama sanyii leellisu kanaa nan balaaleffadha jedhaniiru.


Pool Ruusesabagina: Maatiin gooticha Hoteela Ruwaandaa himata $400m UStti banan

Maatiin Pool Ruusesabagina, abbaa fiilmii 'Hoteela Ruwaandaa' kan badhaasa Oskaariif filamee, butamuu fi dararaa mootummaan Ruwaandaa isa irraan gahe jedhaniif UStti himannaa doolaara miliyoona 400 tahu banan. Bara darbe himnnaa shororkeessummaa mootummaan Ruwaandaa irratti baneen hidhaa waggaa 25 irratti murtaa'unsaa ni yaadatama. Deeggartoonni isaa murtii kana waan nama qaanessu jechuun morman. Bara 1994 yeroo haleellaan duguuggaa sanyii Ruwaandaa keessatti gaggeeffame lubbuu namoota 1,200 du'a irraa oolcheera jedhamuun beekamtii argateera. Ibsicha keessatti, maatiin Pool Ruusesabagina mootummaa Ruwaandaa fi qondaalota olaanoon shira kana xaxuun Pool Ruusesabagina mana isaa Saan Antooniyoo, US irraa gara Ruwaandaatti akka galfamuuf ''haala mijeessaniifi ukkaamsisan'' jechuun himatan. Ruwaandaatti Pool Ruusesabaginaaan ''dararamaa fi umurii isaa guutuu seeraan ala hidhamaa jira'' jedhan. Beenyaan akka kaffalamuuf ittiin himatan dolaara miliyoona 400 tahu kun hammuma hidhaan isaa itti fufu guyyaadhaan dabalaa akka deemu eera ibsichi. Himanni kun Waashingitan DCtti kan baname yoo tahu, Pool Ruusesabagina mootummaa Ruwaandaa keessatti tajaajilaa turuu eereera. Mootummaan biyyichaa garuu himata kana irratti ifatti deebiin kennes gaaffii BBC'n dhiyeessefis deebiin kenne hin jiru. Haleellaan duguuggaa sanyii Ruwaandaa guyyoota 100 keessatti Eebla 1994 irraa eegaluun raawwate lubbuu namoota 800,000 galaafate. Irra caalaan isaanii gosa Tuutis irraa yoo tahu, shororkeesitoota Huutuu irraa tahantu haleellicha isaan irrati raawwate. Pool Ruusesabagina-yeroo sana manaajera hoteelaa tahuun tajaajilaa ture. Namoota 1,200 tahan haleellicha irraa ittisuun lubbuudhaan oolcheera. Namootni kunneenis hoteelicha keessa dhokatanii ture. Fiilmiin Hooliiwuud 'Hotel Rwanda' jedhamu bara 2004 keessa kan hojjetame yoo tahu, namni Doon Chiidil jedhamu akka taatoo Pool Ruusesabaginatti hojjette. Waggaa isaatti Medaaliyaa Bilisummaa Pirezidaantii yeroo sana pirezidaantii US kan turan Joorji W Buush harkaa fudhateera. Garuu imalli Pool Ruusesabagina deeggarsa namoomaa beekamaa irraa hanga diina Ruwaandaa tahuutti isa geesise yakka duguuggaa sanyii booda bulchiinsa mootummaa Ruwaandaa kan Pool Kaagaamee qeequun hordoftoota hedduu argachuu isaa hordofeeti. Bara 2018 Pool Ruusesabagina jijjiirraan mootummaa biyyattiitti akak dhufuuf waamicha dabarse. ''Ruwaandaatti tooftaa barbaachisu kamiyyuu fayyadamuun jijjiirama fiduuf yeroon isaa amma gaheera'' jedhee ture. Pool Ruusesabagina bara 2020 keessa akka deeggartootni isaa jedhanitti, xiyyaara dhuunfaan gara Burundii deemaa osoo jiruu xiyyaarittiin Ruwaandaatti yeroo isa buuste to'atame. Finciltoota Ruwaandaa keessatti bara 2018 fi 2019 keessa haleellaa raawwachuun lubbuu hedduu galaafatan deeggara jedhamuun himatamee balleessaan irratti murame. Ameerikaan himannaa isa irratti dhiyaateen yaaddahuu ibsitee ture.


Poolisiin Miniyaappoliis waggootaaf 'loogii sanyummaa raawwachaa ture'

Poolisoonni magaalaa US Miniyaappoliis yoo xiqqaate waggoota kudhan darbaniif loogii sanyummaa raawwachaa akka ture qorannoon mootummaa saaxile. Qorannoon kun ajjeecha nama gurraacha Joorji Filoooyid bara 2020 Miniyaappoliisitti raawwate booda kan eegalamedha. Qorannichi poolisoonni magaalaatti akkamiin warra gartuu bicuu (minorities) irratti akka humna fayyadaman, isaan dhaabsisan, sakatta'an akkasumas to'annoo jala oolchan kan warra adii irratti raawwatan waliin wal-bira qabee xiinxale. Xiinxalichis akkaataa poolisoonni warra adii fi warra kaan keessummeessan jiddu garaagarteen guddaan jiraachuu mul'ise. Argannoon qorannichaa poolisiin magaalattii shaakalaa fi imaammata isaa akka jijjiiru kan dirqisiisu ta'uu mala. Bara darbe poolisiin adii magaalaa Miniyaappoliis Deerek Choovin Joorji Filooyid ajjeesuu isaatin hidhaan waggaa 22 itti murtaa'ee ture. Xiinxalli odeeffannoowwan gabaasaalee poolisootaa, af-gaaffii fi kaameraa laphee poolisootaarraa argame irratti godhame kun ganna 2 fudhate. Qorattoonni xiinxalli isaanii, loogiin sanyummaa bu'uura godhate haala wal-fakkaataa ta'een raawwatamu jiraachuu agarsiise jedhan. Gurraachonni Afrikaan-Ameerikaan uummata Miniyaappoliis keessaa dhibeentaa 19 qofa ta'anille, bara 2017-2020 jidduu namoota poolisiin tiraafikaa dhaabsise keessaa dhibbeentaan 54 isaanidha jedha qorannoon kun. Bara 2010-2020 namoota poolisiin humna irratti fayyadame keessaa dhibbeentaan 63 gurraachota. Gabaasni fuula 72 qabu poolisoonni akkaataan itti hojii isaanii raawwatan akka humna waraanaati, aadaan poolisoota badii ykn naamusa hin malle agarsiisan itti gaafatamoo gochuus hin jiru jedhe. Poolisoonni arrabsoowwan jibba sanyummaa, dubartoota xiqqeessanifi kabajaa hin qabne akka fayyadaman garuu kanaaf akka itti hin gaafatamne mul'iseera. Dabalataan poolisoonni akkaawontii miidiyaa hawaasaa sobaa banachuun namoota gurraacha hordofaa akka turan, kunis yakkaan kan walqabatu ykn nageenyaa uummataaf jecha kan godhame miti jedheera gabaasichi. Diimokiraat kan ta'e kantiibaan Miniyaappoliis Jeekoob Fireey argannoon qorannoo kanaa "fudhatama kan hin qabne, darbees suukanneessaadha" jedhe. Hoggantuun yeroo poolisii magaalattii Ameeliyaa Hafmaan, humni poolisii Miniyaappoliis dursee jijjrama taasiseera jette. "Amanamummaa uummataa fi nageenya qondaalota keenyaa fooyyessuuf kutannoo qaban, kanas leenjii, imaammatawwanii fi adeemsawwan keenya jijjiiruun hojiirra oolchaa jirra," jette. Wayita gabaasni qorannoo kanaa qophaa'aa turetti poolisoonni yakkoota wal fakkaataa raawwachuun ijoo dubbii ture. Ji'uma kana nama gurraacha mana durbii isaa soofaarra ciisee ture poolisoonni ol itti seenuun ajjeesanillee, abbaan alangaa poolisoota irratti himannaa hin banu jedheera. Guraandhala darbe qarqara Miniyaappoliisitti poolisiin tokko carrallaa itti gadhiistee to'achuuf jettee rasaasa itti dhukaasuun nama gurraacha erga ajjeeftee booda to'annoo jala oolteetti. Bara darbe humna poolisii magaalattii diiguuf yaadni dhiyaate jiraattoonni magaalattii sagalee caalmaan kufaa godhanii turan. Yakki ajjeechaa bara 2021 magaalattii keessatti galmaa'e kan jiddugaleessaan bara 2015 hanga 19 raawwate dachaan caala.


US sirreeffamaa balaafamaafi eegduu mana sirreessaa waliin miliqan adamsaa jirti

Poolisiin Ameerikaa sirreeffamaa himanni ajjeechaa irratti banameefi eegduu mana sirreessaa isa waliin miliqxe adamsaa jiraachuu beeksise. Sirreeffamaan Keesii Waayit fi qondaala mana sirreessaa kan taate Viikii Waayit yeroo dhumaatiif kan mul'atan Jimaata ganama Alaabaamaa keessatti Waajjira poolisii Kaawuntii Laawuudardaalitti ture. Qondaalli poolisii tunis nama hidhaa jiru kana qorannoo fayyaa sammuutiifan geessa kan jettee turte yoo ta'u, garuu booda beellamni qabameef akka hin turre qondaaltonni kan hubatan. Aanga'oonni poolisiin kun sirreeffamichi akka miliquuf gargaaruu ykn humnaan sirreeffamichaan butamuu ishee qorataa jiru. Maqaan abbaa isaanii wal yoo fakkaateellee, jarri kun firummaa hin qaban jedhame. Keesii Waayit akka ''balaafamaafi hidhataatti'' ilaalamaa jira sababii qawwee qondaaltittiin qabattee turte irraa fudhachuu danda'uf. Qondaalli poolisii Kaawuntii Laawundardaale, Riik Singleton gaazexessitootatti akka dubbateetti, poolisiin kun mana hidhaatii sirreeffamaa waliin kan baate ganama keessaa gara sa'aatii 09:30. Sirreeffamaa qorannoo fayyaa sammuutiif mana murtiitti akka geessitu waahillan isheetti himtee turte. Erga isa achitti buuste boodas waan dhukkubaa jiruuf walllaanamu akka barbaaddu poolisiin kun himtee turte. Haata'u malee gara sa'aatii 5'tti konkolaataan ishee lafa jiddugala gabaatti dhaabbate argame. Sa'aa booda 9:30'tti ammoo qondaaltoonni sirreeffamichi gara mana sirreessaatti akka hin deebiine fi poolisii kanas omtuu argachuu akka hin dandeenye hubatan. Tajaajilli Maarshaalii US nama shakkamaa kana deebiisanii to'achuufi bakka Viikii Waayitii jirtu odeeffanoo kenneef badhaasa hanga $10,000 (£7,950) akka kennu beeksise. ''Kaaseey Waayit qondaala mana sirreessaafi ummataaf yaaddoo cimaa akka ta'e amanama,'' jedha ibsi Maarshaalii US Maartii Keelii kennan irratti. Qondaali poolisii Singletan akka jedhaniitti, qondaalli poolisii Viikiin waggoota 25 darbaniif qajeelcha keessa hojjataa turte. Isheen itti aantuu daarektoreetii sirreessaa fi walakkaan mijeessuu geejiba mana sirreessaa keessatti gahee qabdi turte. Ofii isheetiin sirreeffamicha mana murtiitti geessuuf murteessuun imaammata kan faalleessuudha jedha. Namni yakka cimaa akkasitiin himatame silaa poolisoota lamaan dabaalamaa tures jedhan. ''Kanan isinitti himuu danda'u hojjataan waajiricha keessaa hundi kun mudachuufi bakka isheen buute dhabamuutti nahee jira.'' Viikiin waggoota hedduuf hojjattuu beekamtuufi ''hojjatuu fakkeenya gaarii'' turte jedhe. Kanaafuu osoo dogongora hojjatee jirti hin jenneen dura ragaa qabatamaa barbaadnas jedha qondaalli poolisii kun. ''Akka inni miliquuf gargaartee? Kunis ta'uu ni danda'a. Akka kallattii qorannoo tokkootti kanas ni ilaalla. Tarii daandiirratti butamtee? Fedhii ishee malee fudhatamte? Kunis kallattii gara biraa qorannudha.'' "Sirreeffamicha waan beeknuuf, haala kamuu keessatti balaa keessa akka jirtuun yaada,'' jedhee qondaalli kun. Sirreeffamaan umuuriinsaa waggaa 38 ta'e Obboo Casey White Fulbaana 2020 ture erga nama waggaa 58 Koonee Ridgeeway jedhamu waraaneen booda himannaa ajjeechaan kan himatame, akka Tajaajila Maarshaal US jedhutti. Ejensiin seera raawwachisaa federaalaa US kun akka jedhutti, bara 2015 keessas yakkawwan garaa garaa kan akka konkolaataa hatuu, poolisoota ari'achuufi hannaan hiidhaarra ture. Namni kun wayita miliqeetti yakka ajjeechaa raawwachuu amanuudhaan murtee eeggataa jiraachuu aanga'oonni himan.


Mana Murtii US: Leenjisaan kun tapha booda dirree keessatti kadhanaa gaggeessuu isaatiif adabamuu qabaturee?

Manni Murtii Ol aanaa US Wiixata kaleessaa falmii seeraa leenjisaa kubba miilaa Ameerikaa tapha garee M/barumsaa sadarkaa lammaffaa isaan booda walakkaa dirreetti mirga kadhachuun qaba jechuun himate dhaggeeffate. Mana murtichaatti sagalee caalmaa kan qaban sirna ganamaa kan leellisan ammoo seera amanataa ofii ibsachuu mana barumsaa uummataa keessatti daangessu fayyadamuun himaticha bal'isuu danda'u. Yooseef Keneedii jalqaba yaada tapha m/barumsaa sadarkaa lammaffaa isaanii gaggeessaniin booda kadhachuu qaba ture. Kunis erga televizhinii irratti fiilmii 'Facing Giants' jedhu bara 2006 hojjetame bahe kan leenjisaan tokko kadhachuun qajeeltoo amantaa Kiristaanaas taphattota isaatti himuun garee isaa dorgommii shaampiyoonshippii mootummaaf dhaaqabsiise ilaaleeti. Keneediin mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Biremetan kan magaalaa Waashingitan keessatti argamtu keessatti hojii leenjisummaa argachuuf yaadaa ture. Garuu muuxannoo leenjisummaa xiqqaa qaba. Haati warraa isaa mana barumsaa naannichaa tokko keessa hojjetti. Innis human waraana galanarraa keessa waan tajaajileeruuf kunis ilaalameefi hojichi  kennameef. Innis hojicha erga fudhatee waggoota torba hojjechaa yeroo turetti taphaan booda yeroo hundaa kadhataa ture. Yeroo tokko tokko qofaa isaa yeroo kaan ammo taphattootsa isaa waliini. Kuni garuu bara 2015 yeroo leenjisaan garee morkataa akkas gochuu akka hin qabne daariktera mana barumsaa Biremerton hubachiisu jijjiirame. mManni barumsichaas kadhannaan mana barumsaa keessatti gaggeesitu seerota US amantaa maneen barnootaa uummataa keessatti akka hin gaggeeffamne cabseera jechuun hubachiisan. Haa tahu malee Kenediin kanas diduun ji'a Onkoloolessaa keessa taphni yeroo xumuramu dirree keessattikadhannaa gaggeesse. Deeggartootni baay'een itti marsuun ilaalaa turan. Leenjisaan kunismiidiyaa biyyattii irratti beekaman. Kanaaf manni barumsaa isa boqonnaa wagga baaseen. Xumura bara dorgommichaatti kontiraata isaa haaressuu dhiisuun manni barumsaa Biremerton mirga heraa amantaa barbaade hordofuu na jalaa dhiibeera jechuun himata bane. Guutummaa biyyattii irrattis dhagahame. Haala Kanaan falmii seeraa wagga jahaa irra turuun Heera US, Haareffame jalqabaa keessatti kallattii adda addaan akka ilaalamu taasiseera. Kunis mirga yaada ofii bilisaan ibsachuu fi amantaa barbaadan hordofuuti. Gama biraan ammoo amantaan mootummaadhaan akka hin hundeeffamne ammo ni dhorka. Dhaddacha Wiixata darbee irratti abbaan seeraa leenjisaa kanaa Kenediin akka lammii dhuunfaa tokkootti hojii isaa yeroo xumure kadhata godhe. Manni barumsaa Biremerton ammoo ilaalacha amantaa isaa kanaafi yaada isaa bilisaan ibsachuu isaaf mirga heerri kenneef dhiibuun  isa adaban jedhe. Abbaan seeraa mana barumsichaa ammoo gochaan Kenedii kan dhuunfaan olidha. Barattootaa fi ispoortessitoota mana barumsichaa amantaa garaagaraa qaban irratti dhiibbaa hamaa qabaata jechuun falme. Abbootiin seeraa mana murtichaa sagal himata bitaa miraa dhiyaate sa'a lamaa oliif ilaalaniiru. Manni Murtii Ameerikaa amantaa fi mootummaa addaan baasera Sararii seeraa akkasiin taa'e kun mana murti ol aanaa mirga heeraa tiksuu waliin wal qabatees galtee godhatee ilala. Himanni kunis tarkaanfii sana of keessaa qaba. Abbootii seeraa waan ganamaa leellisan gaaffiin kaasan akuma jirutti tahee manni murti kun gara Kenedii goruun waan murteessu fakkaata. Gaaffiin jiru manni murtichaa daangaa amantaa ofii mana barumsaa keessatti ibsachuu kana dura ture akkamiin ilala kan jedhudha. Kun waggoota hedduu dura miseensa kongirensii Dimokiratik kan ture Jamii Raaskiin Meerilaandi irraa mana barumsaa Biremertoniif dhaabbachuun falmaa ture ibsa miiddiyaaf kennee ture. ''Hanga qormaanni herregaa  cimaan mana barumsa  keessa jirutti mana barnootaa mootummaa keessas kadhannan ni jiraata, '' jedhe. ''Qabxiin keenya hojjettootni fi qondaalonni mana barumsichaa kadhannicha keessatti hirmaachuu hin qaban kan jedhudha,'' jedhe. Sabani isaas namootni akka kadhataniis kan waamtu yoo tahe daangaa mootummaaf amantaa adda baasu cabsuudha jedhe. Himannii fi falmiin seeraa wal fakkaataan seenaa Ameerikaa keessatti yeroo adda addaa gaggeeffameera. Manni murtichaa garuu ifatti kadhannaa gaggeessuu maneen barnootaa keessatti heeraan ala jechuun murteessaa ture One of the foundational religious establishment cases dates to 1971's Lemon v. Kurtzman, which held that laws must have a "secular legislative purpose" and set up a three-part test to determine whether they survived constitutional muster. The increasingly conservative court has largely abandoned this "Lemon test" in favour of more sympathy toward laws that permit or even support religious expression, but it has not been explicitly overruled by the court. The court could do so - or even overturn more recent legal precedents - in the Bremerton case. Conservative religious freedom advocates are calling for exactly such a move. "Religious liberty isn't a right to be weird in the corner," said Lori Windham, senior counsel with the Becket Fund for Religious Liberty, after Monday's arguments. "It's a right to bring the deepest, most important truths to public life". That's a sentiment many of the justices on the Supreme Court seem to endorse - as could be made clear when the decision in this case is handed down later this spring.


Haleellaa wiirtuu gabaa Niiw Yoorkitti raawwateen namoonni kudhan ajjeefaman

Niiw Yoorkitti dargaggoon ganna 18 yakka jibba sanyii irraa ka’uun rawwatame jedhameen namootatti dhukaasee 10 ajjeesuu aanga'oonni himan. Magaalaa Bafaloo jedhamutti, iddooma taateen kuni raawwate namni ganna 18 Paaytoon Gendroon yakka kana raawwachuun shakkame wayyaafi meeshaa waraanaa hidhate to’annoo jala ooleera. Shakkamaan kuni gaafa Sanbataa waaree booda wiirtuu gabaa(supermarket) seenee dhukaasuu jalqabe. Haleellaa raawwachaa ture kallattiin tamsaasaa ture jedhe poolisiin. Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan gochaa ‘jibbaa’ jechuun haleellicha balaaleffataniiru. ‘’Taatee kana akka yakka jibbinsaa fi finxaalessummaa sanyummaan kaka’uun raawwatetti qorachaa jirra,’’ jedhan itti gaafatamaan FBI magaalaa Bafaloo Isteefan Belongiyaa ibsa kennanin. Shakkamaan kuni magaalaa namoonni sanyii gurraachaa baayyeen keessa jiraatan kana sa’aatii dheeraa oofaa achi gahuu hin oolle jedhameera. Walumaagalatti namoonni 13 kan itti dhukaafame yoo tahu baayyeen isaanii immoo gurraachota jedhan Komishinariin Poolisii Bafaloo,  Jooseef Giraamaagliyaa. Poolisiin miidiyaa CBS’tti dubbatan namni kuni yeroo dhukaasaa turetti arrabsoo sanyii ilaallatu  dubbataa  ture. Namoonni madaa’an sadeen hojjettoota wiirtuu gabaa kanaa yoo tahan, miidhaa irra ga’e kan lubbuuf isaan yaaddessu miti. Poolisiin sooruma bahaniifi wiirtuu kanatti hojii eegumsaa hojjetan shakkamaa kanatti dhukaasuu haa yaalaniyyuu malee, isaaniis namoota ajjeefaman keessati jedhan qondaaloti. Shakkamichi qawwee  kan baatee yoo uffannaa loltuu guutuu fi mataa isaa irratti ‘helmeetii’ keewwateera jedhe poolisiin. Naannichatti muddamni turus boodarra shakkamichi rasaasa isaa kennee, amma gaaddisa seeraa jala jira. Ergasii mana murtiitti dhiyaachuun ajjeechaa sadarkaa tokkoffaan mana murtiitti himatameera. Abbaan alangee naannoo Erii Joon Fliin, himannaawwan biroon illee irratti dhiyaachuu malu jedhan. ‘’Kuni waan badaa hawaasa kamirrayyu gahuu maludha. Nu miidheera, ijaanis argaa jirra,’’ jedhan kantiibaan magalaa Baffaloo Baayiran Biraawun. ‘’Namni jibbaan guutame kuni hawaasa keenya akkasumas biyya keenya akka qoodu hin goonu,’’ jedhan. Giraadii Lewiis, gochaa kana ijaan arguu miidiyaa kan himan yoo tahu,’’namichi akka loltuutti uffatee, gadi jedhee, yeroo namatti dhukaasu argeera,’’ jedhan. Pireezidantiin US Joo Baayidan Giiftii Duree biyyattii waliin war miidhamaniifi maatii isaanif kadhachaa turre jedhan. ‘’Haleellaan yakka jibbinsaa sanyummaa bu’uura godhate hariiroo ummata kanaaf waan badaa dha, jedhan. ‘’Shororkeessummaa biyya keessaa jibba irraa ka’u kana dhaabsisuuf hamma humna keenyaa waan hunda gochuu qabna,’’ jedhan pireezidantichi.


Addunyaan maqaasaa dhahuutti kan jirtu Elon Maask eenyu?

Dur barri kan dureessa Biil Gaatis ture. Amma garuu dabareen kan Elon Maask. Elon Maask lafti hanqatee imala gara hawaarratti fuulleffateera. Yaaduu qofa hin hafne dureessi kun taaksii garaa hawaatti ittiin deddeebi’anillee tolfateera. Namni kun dhalli namaa gara hawaatti ol bahee ji’arra, fi pilaanetoota biroorra akka jiraachuu danda’u yaada. Namni kun waanta yaade gochaan milkeessee agarsiisuun beekama. Tibba kana keessumaa hojiin itti heddumateera. Dhaabbata Tiwitaraa gulummaa isaa gochuuf walii galteerra qaqqabeera. Adeemsi inni Tiwitara ittiin bite addatti ajaa’iba ture. Jalqaba qooda dhaabbatichaa keesaa %9 qofa bitee jedhamee ture. Otoo baayyee hin turiin garuu "Tiwitarri maxxansa namaa gulaala," jedhee qeequtti ka’e. ‘’Bitadhee geeddaruu laata?’’ jedhee qoosuu eegale. Addunyaan qoosaa isaattii otoo kolfee hin turiin, torban isaatti Doolara Ameerikaa biliyoona 43’n bituuf ka’e. Miidiyaaleen maqaa isaa kan tibbana irra deddeebiin dhahaniif sababa kana ture. Eloon Maask dhalataa Afrikaatii? Maaski kana dhalate biyya Niilsan Maandeellaa kan taate Afrikaa Kibbaa Piritooriyaatti. Haalli ijoollummaa isaatii akkam ture jechuu dandeessu ta’a. Maask daa’imummaa isaatti jiruun jiruu warreen adii Afrikaa Kibbaarraa adda hin turre. Umuriin isaa ganna 10 wayita guutuu kompiyuutaratti gargaaramuurratti cicha ture. Ganna 12 yeroo guutummoo tapha ykn ‘computer game’ ofiisaatii tolchee, boodaarra doolara Ameerikaa 500tti gurgurate. Sana dura garuu mana manatti deemee chokkoleetii gurguraa ture. Hojiin biizinasii kan qajeeleef umrii daa’imummaa sanatti ture. Abbaafi haatisaa sooreyyii turanii? Haatiisaa dubartii adii lammii Kanaadaati, moodelii Meeyit jedhamti. Abbaan isaas warreen adii Afrikaa Kibbaa keessaa kan dhalate yoo ta’u, daldalaadha. Abbaa isaa isaa Injinaraa Elektiroo-makaanikaalaa, Kaappiteenii dooniifi balaliisaa xiyyaaraa ture. Maqaan isaa Erosil Maask jedhama. Abbaan isaa amala badaa akka qabuufi haadha isaallee rakkisaa akka ture dubbata. Abbaafi haatisaa wayita wal hiikan obboleessi isaa quxisuufi obbolettiin isaa haadha isaa biratti hafan. Inni lamaan isaaniifuu angafa kan ture yoo ta’u, abbaa isaa biratti hafe. Gara boodaarra garuu abbaa isaa filachuutti gaabbaa ture. "Abbaan koo hammeenyasaatiin nama gita hin qabne, injinara waan badaatille," jedha. Abbaa isaa waliin yeroo gaarii ta’e hin dabarsine. Umiriin isaa ganna 17 wayita guutu haadha isaa bira Kanaadaa deeme. Abbaan isaa yeroo sanatti akkas  jedheenii ture, "ji’a sadii booda gadadamtee deebita ykn akkuma jaanjoftetti hafta". Elon Maask garuu barnoota isaa Yunvarsiitii Kanaadaa Kuwiinsitti  barachuu ittifufe. Sana booda gara Ameerikaa deeme. Kanaadaarra jijjiirraadhaan gara Peenseliviniyaatti darbe. Sana booda digirii lama barate; Fiiziksiifi Biizinasii barate. Ammas taanaan waanti innii barate lachuu isa biraaa hin hafne. Fiziiksiidhaan dandeettii waa uumuu kan ittiin agarsiise, bizinasiidhaan ammoo daldalataa jira. Kunoo ittiinillee duroome. Umuriin isaa ganna 24 wayita guutu gara Kaalifoorniyaa deeme ture. Yunvarsiitii Istaanfoorditti Appilaayid Fiziiksii digirii doktoreetii isaa barachuuf galmaa’ee ture, garuu addaan kute. Elon Maask warromeeraa? Maask warroomeera, haatii warraan isaa isheen jalqabaa Jastiin Maask barreessituudha. Kollejji keessatti wayita waliin baratan wal jalaatan. "Maask nama dafee harka kennatu mitii," jetti. "Waanta yaade amma milkeessutti hirribni isa hin qabu. Olaaantummaa argachuu yaada," erga jettee booda, gaafa cidha isaanii otoo shubbisaa jiranii gidduudhaan waan inni gurratti haasaasee yeroo hunda akka yaadattu himteetti. "Gaa’iea kana keessatti qaamni olaatummaan qabu anuma,’’ jedhe. Elon Maask doolara biliyoonaan lakkaa’amu eessaa fide? Elon Maask abbaan isaa akkuma lammilee adii Afrikaa Kibbaa birootti dureessa ture. Abbaan isaa ijaarsaa mannenii hanga albuuda baasutti dameewwan hojii gara garaa hojjjateera. Qabeenyi Elon Maask garuu achiirraa ka’uu isaa waanti akeeku homtuu hin jiru. Yunvarsitii Istaanforditti digirii doktoreetii barataa ture erga addaan kute booda waan lama yaale. Tokkoffaa, dhaabbata xiqqaa appilikeeshinii hojjatu. Lammaffaa ammoo dhaabbata karaa interneetii tajaajila baankii kennu yaalee ture. Isa dura garuu obboleessa isaa waliin moosajii zip2 jedhamu hojjatee ture. Moosajiin kun barreeffama gaazexaarraa gara dijiitaalaatti kan geeddaru ture. Rakkoo baayyee booda garuu dhaabbaticha ni gurgure. Sana booda ammoo dhaabbilee lama hundeessuuf yaale. Isaan keessa tokko milkaa’era. Innis ‘Paypal’ kan jedhamu tooftaa kaffaltiiti. Namoonni hedduun garuu innii ‘Paypal’ kalaquu hin beekan. Sirumayyuu doolara hedduu kan ittiin argate dhaabbata kanaan ture. Gara boodaarra ni gurgure, doolara biliyoona 1.5 irraa buufateera. Maallaqa kanaan hojii biraa hojjachuuf yaaduu eegale. Gara hawaatti imaluu yaade. Dhaabbanni qorannoo hawaa Ameerikaa NASAn gara hawaatti imala gaggessuun maallaqa hedduu akka baasu hubate. Meeshaan gara hawaatti baliilitu marroo lammataaf tajaajila akka hin kennine hubate. Kanarraa ka’uun taaksii ittifufinsaan gara hawaatti nama deeddebisutu hojjate. Kana malees, lafarratti konkolaattoota baasii qusatan uumuun qaba jedhee Teslaa hundeesse. ‘’Ofisaatiif ilaalcha olka’aa qaba’ Bara 2015 Ashilii Vaansi kitaaba Elon Maask irratti fuulleefate barreesse. Qorannoo yeroo dheeraa booda barreessan kun gaalee sarara sadiin ibse. "Nama waan hundaan nan beeka jedhu, ofiisaaatiif ilaalcha ol ka’ee qabu,’" jedhe. Jireenyi  isaallee kanaan walfakkaata, marroo sadiif fuudhee, hiike. Haadha warraa isaa ishee tokko waliin yeroo lama wal hiikan. Maask yeroo toora Tiwitaraa isaarratti yaada wayii barressu namoonnii  hedduun walharkaa fuudhuun irratti haasa’u. Jaalala baala sammuu namaa adoochuu Maaruwaamaaf qabullee ifatti haasa’a. Qabeenyi Elon Maask hangami? Foorbisiiifi Biluum Berg yeroo dhiyootti dureessa addunyaa keenyaaa ta’uu  isaa kan labsuu eegalan. Qabeenyi innii horate walumaa galatti doolara Ameerikaa biliyoona 200 fi biliyona 50 guutera. Waggoota muraasan asitti dureessaa sadarkaa tokkoffaa qabatee abbaa qabeenyaa Amaazoon Jeef Beezoos doolara biliiyoona hedduun caalee bira tare. Qabeenyi isaa harki caalan qoodni aksiyoona Teslaa saffisaan guddachuu hordofuun ture. Innii dhaabbata Tesilaa keessaa qooda % 17 ta’u qaba.


Maayik Taayisan imalaa wajjin deemaa ture bunyadhaan dhahe

Taphataan beekamaa bunyaa duraanii Maayiik Taayisan imalaa xiyyaaraa wajjin ture erga ‘’qaruuraa itti darbateen’’ booda bunyaadhaan dhaheera jechuun dubbii himaan Taayisan mirkaneesseera.. Viidiyoon xiyyaara keessatti waraabame  Taayisan teessuma nama eenyummaansaa adda hin baafamnetti siqee bunyaadhaan irra deddeebiin yeroo dhahu mul’isa. Dubbii himaan taphataa bunyaa kanaa, Taayisan, ‘’imalaa isa qoccolaa ture wajjin rakkoon wayiin mudateera,’’ jedhe. Boodarra poolisiin namoota lameen kunneen to’annoo jala oolcheera. Namni tokko buufata xiyyaaraa Saan Firaansiskootti miidhaan lubbuuf hin sodaachisne irra gahee yaalamaa jira jedhe. ‘’Namni kuni maaltu akka uumame odeeffannoo guutuu poolisiif kennuuf eeyyamamaa mitii,’’ jette dubbii himtuun poolisii Saan Firaansiskoo. Jarri lameen, ‘’qorannoon dabalataa,’’ akka taasifamu itti himamee gadhiifamaniiru. Poolisiin jarrii eenyu akka tahan adda baasee hin himne. Roobii galgala Taayisanii fi namni dhahame xiyyaara Saan Firaansiiskoo irraa gara Filooriidaa deemu yaabuuf otoo eeganiiti haleellaan kuni dhalate. Viidiyoon miidiyaa TMZ dhimma namoota beekamoo gabaasuun beekamuun bahe, lola namoota kunneen gidduutti taasifamu guutummaatti hin agarsiisu, qaruuraan Taayisanitti darbatame jedhames hin mul’atu. Akka TMZ jedhutti jalqaba Taayisan imalaa sana wajjin suuraa ka’uuf waliigalee, akka ‘tasggabbaa’u’ itti himus namichi garuu Taayisan qoccoluu itti fufe. Yeroo Taayisan imalaa kana dhahu namni biraan, ‘’Maayiik, Maayiik ‘’ jechaa dubbii qabbaneessuuf yaalaa ture. Sana booda addi imalaa ruktutamee dhiigaan uffifamee ture. Poolisiin Saan Firaansiiskoo  viidiyoon waraabame akka isa qaqqabe himee qorannoodhaaf qaama ilaallatutti akka erge beeksiseera. Taayisan bunyaaf yeroo dorgomus tahe, alatti haleellaadhaaf haaraa miti. Bara 1992tti gudeeddiidhaan adabamee waggaa sadii hidhaa tureera. Bara 1997tti gurra dorgomaas ciniinee waan kuteef  dorgommiirraa arii’ameera. Guraandhala 2021 irraa kaasee rakkoowwan akkanaa 7000 Ameerikaatti mudateera. Yeroo baayyee maaskii keewwadhuu hin keewwadhuu irratti kan ka’anidha.


Misirroofi kan nyaata qopheessite dhangaa cidhaa keessatti qoricha sammuu adoochu makuun to'ataman

Ameerikaa Filooridaatti poolisiin misirroo fi nama tajaajila nyaataa kenneef nyaata cidharratti dhiyaateetti qoricha sammuu adoochu (cannabis) itti makuun keessuummaaf dhiyeessuun to'ataman. To'atamuun kunis erga keessummoota cidhichaa kanneen akka waan qoricha sammuu adoochoo fudhatani itti dhagahamu himuun qondaaltootaaf bilbilanii baatii lamaan booda raawwatame. Danya Svoboda fi kan nyaata qopheessitu Joycelyn Bryan himannaa giddugaluu, of eeggannoo dhabuufi maaruwaanaa yookaan baangii dhiyeessuu irratti banameera. Qondaaltoonnis erga nyaataa fi dhugaatii qophii cidhichaa irratti dhiyaatee qorataniin booda to'annoo kana kan raawwatan. Cidhi kunis Guraandhala 19, 2022 magaalaa Longwuud kan jidduugala Filooridaatti argamtuutti gaggeeffame ture. Qondaalli deebii kennan gabaasa isaanii keessatti akka barreessanitti, keessummoota 50 keessaa baayyeen isaanii erga nyaataa fi dhugaatii qophii cidhaa irratti dhiyaate soorataniin booda, miirri ''addaa akka itti dhagahame'' gabaasuu himan. Keessummoonnis dhukkubbii garaafi haqqisaan mudachuu himtan. Baayyeen isaanis wallaansaaf gara hospitaalaa geeffamanii ture. Isaan keessaa keessuummaan tokkoo, ''waraansi itti dhagahamu, onneesaa gar malee dhawachuu, fi miira hin baramne qabaachuu'' qondaaltootatti himuu jechi poolisii barreeffamaan dhiyaate mul'ise. Keessummaan gara biraa ammoo abbaan manaa intalashee du'eera jettee yaaduun, maatiinis akkashee dhoksaa jiran akka yaaddu taasise. Dubartiin kun hospitaalatti geeffamuun ''of to'achuu erga dadhabdeefi iyyaa turteetti, akka tasgabooftuuf wanti ta'e kennamuuf himte'' jedhe poolisiin. Akka qondaaltootaatti, Aaddee Svobodaan yoo akka qorichi sammuu adoochuu nyaataafi dhugaatii keessummootaa keessatti akka makamuuf hayyamtee ta'e gaafatamuun haaltee turte. Keessuummaan tokko, Miraandaa Kaadii akka jetteetti, miseensoonni garee nyaata dhiyeessuu yoo ''waan magariisa ta'e tokkoo'' kan booda ammoo zayita ijeersaa qabatee nyaataatti makuun arguu himte. ''Kana Miraandaa Kaadii jechaa jirtu isa makaa (shake) maariwaanaa jedhamuun beekamuufi kan cobi xiqqoonsaa gara maariwaanaa guddaatti baayyatu ta'u hubadhaa,'' jedha barreeffamni poolisiin dhiyaate. Akkasumas Addee Kaadiin misirriittiin nyaatichatti qorichi sammuu adoochu - kaanaabi osoo bakka shubbisaa jiramuu zayita ejersaatti akka makamuuf hayyamuu himti. Dhiyeessituun nyaataafi hojjattoonni ishee osoo poolisiin bakkicha gahee isaan hin gaafatiin dura eddoo sanaa deeman. Poolisiin ammoo qaruuraa dhugaatii walitti qabamuufi chakooleetii firii gooraa (strawberries) haguugamee, laazaanyaa fa'i dabalate, nyaata erga qorateen booda deeman. Qondaaltoonni booda daabboofi laazaanyaan THC keemikaalaa maariwaanaa keessatti argamuu himan. Akkasumas keessummoonni sadii qorannoon dhiigasaanii keessatti argameera. Aaddee Svobodaa fi Biriyaan Wiixata darbe to'ataman. Akka bakka isaan bu'uuf abookatoo yoo kan dhaabbatan ta'e ammatti wanti beekame hin jiru. Filooridaa keessatti kaanaabisiin wal'aansaaf jedhamee fudhatamu seera qabeessadha. Garuu ammoo akka bulchiinsoota US tokko tokkotti bashannanaaf jecha fudhachuun asitti seeraan aladha.


Amerikaa Kaalifoorniyaatti haleellaa qawween yoo xiqqaate namoonni jaha du’an

Magaalaa guddoo kutaa biyyaa Kaalifoorniyaa kan taate Saakiraameentootti dhukaasa banameen yoo xiqqaate namoonni jaha lubbuun yoo darbu, 12 ammoo madaa’uu poolisiin hime. Dilbata ganamarra bakka maneen nyaataafi dhugaatii hedduummaatanitti dhukaasni qawwee saffisaa tahe wayita dhagahamutti, namoonni ‘miila koo na baasi’ jechuun baqachaa turan. Poolisiin dhiyeenya turan dhukaasa dhagahuun yeroo bakkicha gahan "namoota garmalee hedduu" tahanitti bahuu hooggantuun poolisii Kaatiriin Lester himan. Haleellaa kanaan booda haga ammaa namni to‘annoo jala oole hinjiru. "Kuni haala gaddisiisaa tahedha," jedhan Aadde Lester. Qorattoonni bakka sanatti argaman, namoonni waa’ee taatee kanaafi qama itti gaafatamu irratti odeeffannoo qaban akka isaanitti himan gaggaaffachaa turus himaniiru. Dhukaasni qawwee kun kan raawwate akka biyya sanatti halkan keessaa naannoo sa’aatii 8:00 irratti yoo tahu, daandiiwwan 10th Street fi K Street jedhaman irratti raawwate. Aaddee Paamelaa Haaris intallishee halkan keessa itti bilbiluun, ilmishee ganna 38 Sarjiyoo naayit kilabiin alatti dhahamee du’uu itti himuu dubbatti. "In du’e naan jette. Ofin wallaalee kufe,‘‘ jechuun Aaddee Paamelaan Rooyitarsitti himan. "Hangan wanta raawwate barutti asii hin socho’u. Iriguu hin dhaqu. Abjuu natti fakkaachaa jira,’’ jechuunis bakka haleellaan kun raawwaterraa himan. Haleellaan kun waa’ee haleellaa qawweefi aadaa meeshaa waraanaa hidhachuu irratti falmii biyyattiitti gaggeeffamu deebisee kaasuun isaa waan oolu miti. Kantiibaan magaalattii Daarel Isteeyinberg, lakkoofsa namoota du‘aniifi madaa’anii hubachuunuu nama dhiba jechuun twiit tolchan. "Haleellaan qawween raawwatamu magaalaa, bulchiinsaafi biyya keenyaaf abaarsadha. Tarkaanfii kana hir’isu kamuu nan deeggara,’’ jedhan. Gaazexeessitootatti imimmaaniin ibsa kan laatte miseensi mara mana maree magaalichaa Katie Valenzuela ammo: "Onneen koo capheera, aarii keessan jiras." "Hawaasni keenyaaf waan kana caalutu isaaf mala," jechuun dargaggoonni wayita bashannanaa jiranitti daandii gubbaatti akka hin duuneef, waan dandeessu akka gootu waadaa galteetti. Ameerikaatti dhukaasni qawwee du’a namoota 40,000 tahaniif sababadha – kunis lubbuu ofii baasuu kan dabalatu tahuu marsariitiin Gun Violence Archive ni eera.


Nami mana isaa keessatti sanduuqa cabbeessu keessa adurree, sareefi bofni argaman to'atame

Biyya Ameerikaa keessatti poolisiin Arizoonaa nama mana isaa keessa bineensonni gosa garagaraa 183 sanduuqa qorrisiisu keessa ol kaa'e to'annoo jala oolche. Bineensoni kunneen bofa, saree, adurreefi simbira dabalata. Mikaa'el Paatiriik Turlaand, ganna 43, nami kuni bineensota tokko tokko osooma lubbuun jiranii cabbeessituu (freezer) keessa kaa'u amanuu isaa waajjirri poolisii bulchiinsa Mohave himeera. Bineensota irratti gocha gara jabummaa raawwachuunis himatameera. Suuraan kaafaman ''baay'ee kan nama jeeqaniifi laphee nama cabsanidha,'' jedhan dubbi himtuun poolisii Anitaa Morteensan. ''Akka nama bineensota jaalatuttii isaan ilaalaa boo'aan ture,'' jechuun BBC'tti himan. Suuraaleen ka'an miira namootaa waan jeequ malaniif akka hin gadhiifne ibsan. Qondaaltonni yeroo ammaa haadha warraa Obbo Turlaand, Aadde Biruukiliin Beek barbaadaa jiru. Namichi kan hidhame erga hawaasa keessaa nami tokko dhimmicha poolisii gurra buuse boodadha. Nami tokko kana dura bofi isaanii akka horuuf Obbo Turlaanditti kennanii eegasii garuu ija argaa namichaa akka dhaban himan. Dubartiin kuni erga warri isheen bofa kenniteef akka mana jijjiirratan abbaan qabeenyaa itti himuu poolisiitti himte. Abbaan qabeenyaa manicha qulqulleessuuf yeroo dhufu maashiniin qorrisiisuu bineensota du'aniin guutame kutaa konkolaataan dhaaban keessa argame. Kanneen keessa bofi isheen itti kennite jira jedhameera. Qondaaltonni raacha, bineensa qocaa fakkaattu, lootuu, simbirroota, focii, hantuutaafi illeettiin fa'i bineensota maashinii qorraa keessa dhagaa ta'anii argamanidha. Guyyoota kudhan booda Obbo Turlaand manatti deebi'uu isaa dhagahanii poolisoonni hidhani. Sababa maaliif bineensota kana maashinii akkaan qorrisiisee cabbeessu keessa akka kaa'e hin beekamu.