Itti Aanaa Prezidaantiin Zimbaabwee Duraanii Maaliin Beekamu Turan

Waggoota 37f Emmerson Mnangagwa harka mirgaa Roobert Mugaabee fi hedduu amanamoo turan. Mananga-gwan jalqaba waggaa kanaa Zimbaabwee waaltaa keessatti hiriira paartii ZANU-PF irratti argamanii turan. ZANU-PF paartii eebbifamaa dha jechuun jamaa wal ga’etti himan. Hoogganuu itti fufa. Kanneen nutti dutan hojii isaanii itti fufu ZANU-PF garuu aangoo irra tura. Mugaabee waliin fuula duratti. ZANU-PF waliin fuula duratti jechuun dhaadatan. Baatii xiqqoo keessatti jijjiiramni dhufe kuno. Yeroo ammaa kan aangoo irraa fonqolchaman kan lola Zimbabween walabummaaf geggeessite keessatti tooftaa ripxe loltummaa raawwataniif maqaa “nacha” jedhuun beekaman itti aanaa prezidaant Mananga-gwa Mugaabeen aangoo irraa akka bu’an kan gaafatan keessaa isa duraa ti. Torban darbe, waraanni biyyattii Mugaabeen akka manaa hin bane ugguruu dhaan Mnanga-gwa-n aangootti akka deebi’an gaafate Mugaabeen fedhii dhaan aangoo akka gad dhiisan gaafate. Mugaabeen jalqaba baatii kanaa amanamummaa irraa dhabuu dhaan qeeqan. Sochiin isaanii kunis Mugaabeen aangoo Mnanga-gwaan gad dhiisan haadha warraa isaanii uummata biratti hagas fudhatama hin qabaanne kan umuriin waggaa 52 Grace Mugaabeetti dabarsuuf carraa akka kenneefitti fudhatame. Mnanga-gwaan erga bara 1980 qabee aangoo kaabinee adda addaa kan akka hoogganaa dhaaba basaasaa ta’uun hojjetaniiru. Dhuma irratti bara 2014 itti aanaa prezidaantii ta’uun moggaafaman. Moggaafamuun isaanii kun paarticha gidduu kan ture qabsoo aangoof jiru hadhaa’aa tasgabbeesse. Waldaa gadamoojjiwwan waraanaa beekamaa kan hooggananiif Mnanga-gwa ka deggeran chris Mutsvan-gwa akka jedhanitti dinagdeen biyyatti daddaaqamuun hanqina hooggana garee ga’eessota haadha warraa Mugaabeen hoogganamuu ti jedhan. Haa ta’u malee Mnanga-gwaan amma qilleensa gaarii hafuura baafatan jechuu dhaa? Hayyoonni Zimbaabwe battala fixiinsa waraanaan hoogganame kan mormitootaa siyaasa fi gosootaaf itti gaafatamoo ta’uu hubatan. Aangoo irraa darbamanis hagas beekamoo hin taane, garuu kaleessa ibsa kennaniin mootummaa Mugaabee, malaammaltummaa, dandeettii dhabuu, itti gaafatamamummaa dhabuu, dhibaa’ummaa, dhimmi hawaasummaa fi aadaa gad adeemaa deemuu isaan himatan. Hedduun garuu qeeqi kun maaliif amma ta’e jechuun gaafataa jiran.


Haleellaan Naayjeeriyaa Kaabaa Lubbuu Hedduu Galaafate

Haleellaan of wareegaa har’a ganama masjiida Naayjeeriyaa Kaaba gama bahaa keessatti raawwate yoo xiqqaate lubbuu namoota 50 galaafatee jira. Haleellaan sun kan raawwatame ennaa uummati kadhannaa ganamaaf masjiida magaalaa Mubi kan kutaa Adamawa keessatti wal ga’etti ture. Halellaa sanaaf battala itti gaafataa kan fudhate hin jiru garuu haleellaan boombii sun kan kana dura of wareegdota garee Bookoo Haaraamiin raawwatamu waliin wal fakkaata. Bookoo Haaraam lootee seentummaa waggoota saddeetiif mootummaa Naayjeeriyaa irratti oofaa turen Kaaba biyyattii irra jireessi musliima ta’e keessatti seera shariyaa gad dhaabuuf jecha lola geggeesseen lubbuu kuma 20 ol galaafatee jira.


Somaaliilaand Prezidaantii Harawaa Filatte

Republikii Somaalii land keessatti filannoo prezidaantummaa geggeessameen kaadhamamaan paartii biyya bulchuu Musee Biihii injifachuun beekamee jira. Biidhiin sagalee dhibba irraa harka shantama yoo argatan mormituun isaanii Abduraahamaan Mahimud Abdullaashii immoo sagalee dhibba irraa harka 40 argachuu isaanii komiishinni filannoo beeksisee jira. Paartii murtii haqaa irraa Faisal Ali Waraabe dhibba irraa sagalee harka 4 argachuun sadffaa ta’aniiru. Adeemsi filannoo sun nagaan geggeessamuu fi ba’ii filannoo kan beeksisan dura taa’aan komiishina filannoo Abdikadir Iman Warsame turan. Bihiin yeroo taayitaa itti dabalaaf kan hin dorgomne kan murteessan prezidaant Ahmed Mohamudn bakka bu’uuf jiru. somaalii land bara 1991 Somaaliyaa irraa adda cituu ishee erga labsitee as prezidaantii shanaffaa filachuu ishee ti.


Hoogganaan Zimbaabwee Waggoota Dheeraaf Bulchan Aangoo Gad Dhiisan

Kan kurna afuriif aangootti cichanii turan Prezidaantiin Zimbaabwee Roobert Mugaabeen fedha isaaniin aangoo gad dhiisuu isaanii afaan yaa’ii mana maree biyyattii beeksisan. Xalayaan Roobert Mugaabeen aangoo gad dhiisuu isaanii mana maree kan dhaqqabe har’a wayita seera tumtoonni adeemsa dirqiin aangoo irraa isaan buusuu jalqabanitti ta’uu afaan yaa’ii mana maree biyyattii kan ta’an Jaakoob Mudeendaa Beeksisaniiru US hoogganoonni zimbaabwee biyyattii gara ce’umsa gaariitti akka geggeessan akkasumas mormitoota biyyattiif waltajjii siyaasaa kennuu dhaan uummati biyyattii hegeree isaa akka murteeffamu akka eeyaman gaafattee jirti. Itti aanaan ministrii dhimma alaa kan dhimmootii Afriikaa Donald Yamamoto kaleessa tuuta oduuf kaleessa galgala ibsa kennaniin akka jedhanitti jijjiirama dinagdee fi siyaasaa isa dhugaa hojiitti hiikuun fedhii lammiiwwan Zimbaabsee hiikuuf dhimma isa ijoo dha jedhan. Ergaan kun kan dhaga’ame afaan yaa’iin paarlaamaa Zimbaabwee prezidaant Roobert Mugaabeen aangoo gad dhiisuu isaanii utuu hin labsin sa’aatilee hanga tokko dura. Yamaamotoon akka jedhanitti hawaasi addunyaa uggura Zimbaabwee irra kaa’ame irraa kaasuu fedha, biyyattiin sabatiinsa hoolloota ishee keessatti gumaacha siyaasaa bu’a qabeessa akka qabaattu illee arguu fedha.


Manni Murtii Keeniyaa Injifannoo Keeniyaattaa Raggaasise

Manni-murtii Olaanaa Keeniyaa ba’ii filannoo prezedaantummaa keeniyaa Onkoloolessa 26 bara 2017 gaggeeffame har’a raggaasisee jira. Kanaanis filannoon biyyattii Prezident Uhuuruu Keniyaataa mo’atan akka raggaasisamu ajaja kennee jira. Filannoo si’a lammaffaaf gaggeeffame eega Keeniyaataan injifatanii booda namootni sadii sadaasa 6, bara 2017 “filannoon kun karaa haqa-qabeessaan hin gaggeeffamne” jechuun dhimma isaa gara mana murtiitti geessan. Manni Murtii Olaanaa Keeniyaas torban tokkoof eega himannaa kana dhaggeeffachaa turee har’a himannicha kuffise. Pirezidaantiin Mana Murtii Olaanaa Keeniyaa Deeviid Maaraagaa ‘himannaaleen dhiyaatan ‘bu’ii filannoo kana kuffisuuf ga’oo miti’ jechuun beeksisan. Paartii Uhuruu Keeniyaattaa -- Juubiliin, Keeniyaattaan torban borii, Sadaasa 28, bara 2017 akka kakatanii muudaman beeksise. Galmoo Daawit tu Naayiroobii irraa gabaase. No media source currently available


Poolisiin Keeniyaa Deggartoota Hogganaa Mormitootaati Dhukaasuun Namoota Ajjeese

Poolisoonni Keeniyaa, kaleessa, deggertota hoogganaa mormitootaa – Raayilaa Odingaa, yeroo isaan konkolaataan dabran deggersa isaanii dhageessisaa turan adda-facaasuuf dhukaasee, yoo xiqqaate namoota lama ajjeese – jedhu – maddeen oduu. Akka gabaasaaleen jedhanitti, poolisoonni Keeniyaa, yeroo deggeroota Odiingaa wajjiin walitti-bu’anitti rasaasa fi gaazii imimmaansisu dhukaasaa, bishaan biifaa turan. Odingaan gara Briteenii fi Yunaayitid Isteets-tti imalanii eega deebi’anii booda, bakka itti haasawa gochuuf jiran – jedhame – Giddu-gala magaalatti biratti wal-ga’anii – sagalee deggersaa otuu dhageessisaa jiranii – humnoonni Poolsii itti bobba’e – jedhama. Manni-murtii Muummichi Keeniyaa, filannoo Onkoloolessa dabre geggeessame buqqisuu fi dhiisuu irratti Wixata dhufu murtii kennuuf qophaawaa jirutti, walitti-bu’insi kun uumame.


Filannoon Puntilaan Hokkara Kaasise

Kutaa Somaaliyaa irraa adda-baatee of bulchitu – Puntilaand keessatti filannoo geggeessame, kan gareeleen mormituu lama sirna-dhabinsa sagalee bal’aa tu keessatti mul’ate – jechuun balaaleffatanii booda, kaleessa hookkara ka’een, yoo xiqqaate namoota lama tu ajjeesame. Kanneen dhibba hedduutti lakkaawamanii fi haala uumametti baay’ee aaran – deggertoonni paartii WADAANII, yoo xiqqaate magaalaalee sadii keessatti karaatti yaa’anii, daandiilee cufuu fi konkolaatota dhagaan tumuudhaan hojii danqanii oolan – jedhama. Namni tokko magaalaa Hargeessaa keessatti, ka biraan immoo Buraa’oo keessatti rasaasaan dhawamanii ajjeesaman.


Mugaabeen Ugguramuun Booda Yeroo Duraatii Uummata Duratti Mullatan

Kan waggoota 37f taayitaa prezidaantummaa Zimbaabuwee qabatanii turan – Roobert Mugaabee, eega waraanni biyyattii jalqaba torban kanaa irra mana isaaniitti ugguran as har’a yeroo jalqabaatiif uummata duratti mul’atan. Ka dadhabbiin irraa mu’atu – Mugaabeen, gaawaanii eebba barnootaa bifa uqulisaa fi keelloo wal-makaa qabu uffatanii, sagantaa eebba magaalaa Haraaree keessatti geggeessame irratti yeroo argamanitti eebbifamtoonni harka walitti-rukkutuun simatan. Hoogganoonni mormitootaa, dhaabonni Siivilii fi gurmuuleen mirga dhala-namaa akka prezidaant Mugaabeen hatattamaan taayitaa gad-lakkisan ennaa gaafataa jiranitti, uummatni biyyattii akka danqaan gidduu kana mudate dafee furmaata argatu abdataa jiru. Garuu, Mugaaabeen amma illee ofiin taayitaa gad-lakkisuu sana akka fudhachuu didan tu odeessamaa jira. Prezidaantiin Afrikaa Kibbaas, Kaleessa ennaa paarlaamaa biyyattiif haasawa godhaniitti, dhimma kana irratti tarkaanfii cimaa fudhachuuf, yeroon isaa hin geenye – jedhanii turan. Suuraan prezidaantichaa duraanii har’a bakka eebbaa sanaatti kaasame akka agarsiisutti, Hoogganaa humna waraanaa – Konistaantinoo Chiweengaa wajjiin dhaabbataa turan. Dhimma argaarsaan ministara dhimma-alaa Yunaayitid Isteets – Doonaald Yamaamootoo, Zimbaabiween akka bara haaraatti ceetu abdii qaban.


Zimbaabuwee Abdiin Ifee Ture Har’a Deebi’ee Dimimmise

Prezidaantiin Zimbaabwee, Robert Mugaabee, aangoo irraa buufamanii mana isaanii Hararee keessatti balaballi eega itti cufamee booda biyyattii keessatti muddamsii jabaatee jira. Dhaabbatoonni siivilii fi gurmuuleen amantii Zimbaabiwee keessaa har’a ganama ibsa baasaniin, kan waggoota 37f taayitaa qabatanii turan – Robert Mugaabee akka hatattamaan gad-lakkisan eega akeekkachiisanii booda, abdiin furmaata hatattamaa eegamaa ture dimimmisaa jira. Prezidaant Mugaabeen yaada sana waan fudhatan hin fakkaatu. Prezidaantiin Afrikaa Kibbaa – Jaakoob Zuumaa, paarlaamaa biyyattiif haasawa dhageessisaniin, gama isaaniitiin waa’ee Zimbaabiwee murtii cimaa tokko fudhachuuf yeroon isaa hin geenye – jedhan. Prezidaant Muugaabeen, eega Kibxata halkan humna waraanaatiin mana isaanii keessatti ugguramanii gooda, gad-ba’anii hin mu’anne. Jilli Afrikaa Kibbaa irraa deeme immoo, mana isaanii keessattii fi mana-muootummaa keessatti walga’ii geggeessee ture. Dhaabbata Chaataam Haawus – jedhamu, kan as Yunaayitid Isteets keessa jiru irraa – xiinxalaan siyaasaa, lammiin Zimbaabuwee - yeroo waraanni biyyattii taayitaa siyaasaa biyyattii to’atetti magaalaa Haraaree keessa turan. Humni waraanaa taayitaa qabatee turuun yoo dheerate – haalli jiru daranuu tasgabii dhabaa deema – jedhu. Hoogganaa garee mormituu – Morgaan Chaangiraay dabalee - Qaamonni siyaasaa ijoon Zimbaabiwee keessaa, hga filannoon bara dhufu geggeessamutti, akka mootummaan cehumsaa hundeessamu yaada dhiheessaa jiran. Qophii guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Filannoo Keniyaa Irratti Falmii Gaggeeffamu Itti Fufee Jira

Ba’ii filannoo prezidaantummaa Keniyaa kan Onkolooleessa 26 bara 2017 gaggeeffame irratti manni murtii mummeen kan Keniyaa falmii guyyaa dhumaa har’a dhaggeeffatee jira. Hogganaan mormitootaa Raa’ilaa Odingaa deggertonni isaanii ba’anii akka sagalee hin laannee waan ajajaniif jecha prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Keenyaattaa guutuummaatti injifatanii jiru. Falmii kan dhiyeessa keessaa tokko seera tumaa duraanii Harun Wau yoo ta’an kaan immoo namoota lama kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf qabsa’an Jonjo Mue fi Khalef Kalifaa turan. Wau kan bakka bu’an Benjamin Musyoki akka jedhanti yeroo filannoon haqamuu akka keeyyata seera biyyatti 140 tti kaadhimmtoonni fi deemsii filmaataa duraan ture haqamuu qaba.Kanneen kabajamuu mirga dhala namaaf falman lameen Mue fi Khalifaan akka jedhanti immo komishinni filannoo buufata filannoo 290 kan heerri ajajuu keessatti hin gaggeessine jedhu. Abbaa alangaa mummichi Githu Muigai garu kun hundumtuu filannoo gaggeeffamee gatii dhabsisuu hin danda’uu jedhu.


Zimbaabuween fittee irra jirti harka pirez. ganna 38 caalaa isii bulchee,Roberti Mugaabetii bahuutti jirtii falii inni niitii ufii hujii tana dhaalchisuf dhatelleen hin taaneef

Zimbabwee, biyya ummata miliyoona 14 caalaa qabdu tun Afrikaa gama Kibbaatiin Laga Zaabeezii fi Limpooppoo jidduu jirti. Bara 1965 Biritish jalaa baatee bara 1980 keessaa bilisummaa tana mirkansaniif. Hagasii achii Rooberti Gabriheel Mugaabeetti bulchuutti jira. Mugaabeen biyya tana kophumatti baasee rigee bulchaa bahe.Jireennii biyya isaa gaduma deemaa ka maatii isaa oluma deema. Kalee ammoo waan namii takkuma hin eeginitti tahe.Waraanii biyya sunii taanikii guurratee teessoo mootummaa isii Haraareetti baafate. Pirezidaantiin Zimbaawee Rooberti Mugaabee haga ganna 40 biyya isaa bulchaa bahee ganna 93 gahee jennaan jaartii ufii, Grace Mugaabee dhaalchifachuuf itti aanaa isaa hujii irraa gusse. Dhirsaa fi niitii pirezidantumaa walii dhaaltu tanatti ammoo barana dubbiin hin itti kasanne.Guyyaa kun hinuma dhufaa jedhee namuu quba hin qabaanne amma ammoo namuu argumatti jira. Jireennii zimbaabuwwee ganna kurnya hedduutii asitti gaduma deema, caasaan fayyaa isii gargar haharcahe,filannoon isii abbaa dhabde, guddinnii isiilleen maquma bara 1980 isiin bilisoomtee jalatti hafe. Dhiyoo tana keessaa namii garuma jabaatee hiriraaf karaatti yaa’e malee waan akkasiituu irra hin bahan.Gazexesitotallee afaan qaban. Namii biyya isii isii miliyoonii hedduulleen biyyuma ufii keessatti ormaa tahee kaan biyya itti aanutti baqate. Tun cuftii mootummaa pirezidaanti Mugabee diqqumallee hin munyuussine fuluma ufii jira. Mugaabeen niitii ufii namilleen guddoo hin jaalannee Grace Mugaabee pirezidaantii tolfatee ufi dhaalchisuuf jedhee itti aanaa isaa irraa gussee jennaan hajajaan waraana biyya isaa Zimbaabuwee seeratti deebisuuf itti seene. Piers Pigou, dhaaba mirga namaa qoratu, International Crisis Group keessa hojjata.Mootummaa Mugaabee fittee irra ejja jedha. "Torbaan dabree fi dhiyoo tana keessaa wa jabaatanii jennaan wannii tahuu male taate.Itti seenaa jedhe jennaan namii woma akka taphaa sehe.Itti seenu dhiisii waan xeerraa isii bahuu hin seene.Dubbiin tun haga guddaan ammallee harkuma Mugaabe isaa jirti.” Kalee qaraa taanikilee waraanaatti karaa gugurdoo teesso mootummaa Zimbaabuwwee Haraareetti baafate.Miilallee hin dhaabannee oduu himaan waraanaa zimbaabuwwee Major Genereal SB Moyo akkan jedhee namii waa jedhu dhabee afaan qabate. "R.G Mugabe fi warrii isaalleen namaa qabaa tun waan sodaatan hin qabdu.Warra isa marsee wajala hojjachuun beekanitti wa yakke.Jara kanatti jireenna biyyaa qilee buuse.Warra kana seeraan himanna,” jedha. Paartiin Mugaabee faatinuu itti aanaan pirezidaantii hujii irraa gussanii biyyaa bahe Mnangagwa akkuma seerilleen jedhu hujii ufiitti deebihuu hin dandahaa jedhee sabqunnamti hawaasaa irratti barreessite. Taatullee akka ogeessii dhaaba International Crisis Group, Pigou jedhutti bulchiinsii jijjiiramuun qoftii ufumaan jireenna Zibmaabuwwee hin jijjiirtu. "Wannii hagii guddoon harka paartii mootummaa kanatti bulchitu irra jirti. Itti aanaan pirezidaantii hujiitti hinuma deebi’aa jennee eeganna.Tun ammoo akka siyaasaa keessaa namii qooda qabaatu tolcha.Tun ammoo jireenna biyya tanaa karaa akka akkaatiin wayyeessuu dandeetti. Jireenna biyya tanaa ganna hedduuf dhukkaahe mimmidhaassuuf waan hedduutti tahu male jedhaMugaabeen fi jaartiin isaa yo akkanaa maan tahahan re?Namilleen tanuma jechuutti jira. Ogeessii siyaasaa yuniversitii Kent, Alex Magahisaa ammoo jaallan Zimbaabuwee jaala isaani kana bara jabaa akkanaatti lafumatti biraa hin yaa’an jedha. "Wal dhaba bulchiinsa irratti wal dhadhabanii jaraayyuu dhibuu dandeettu tana dhiisuuf jedhanii biyyaa bahuu fa dandahan. Warrii maatii Mugaabeetiin harka wal keessa qabutti ammoo dubbiin jabaachuu hin dhabdu.” Biyya tanatti wannii namii jechaa bahee ‘eeyee Mugaaeen dhuguma baanee’ warra tana dide ammoo ulee fi arraabaa hidhaatti guuran.Amma ammoo akkasii miti.Jabaan kaan adoo womaa hin beekin lafumaa kahee ‘baphi’ jedhee lafa dhahe. ‘Ta dabartu dabartee ta harkaa qabdan jabeeffadhaa ta dhuftu waliin eegannaa,’ baanan taan fakkaatti.


Haleellaan Qilleensa Irraan US Geggessite Loltoota Al-Shabaab Galaafate

Haleellaan qilleensa irraan US fi mootummaan somaaliyaa qindoominaan geggeessan loltoota al-Shabaab hedduu galaafachuu waaltaan ajajaa US kan Afriikaa keessaa ibsa har’a baaseen beeksisee jira. Duulli sun kaleessa Moqaadishoo irraa fageenya Kiiloo Meetera 97 irratti geggeessame jedha ibsi waaltaa ajajaa sun. Angawoonni Somaaliyaa akka jedhanitti duulli garee finxaaleyyii sana irratti geggeessamaa jiru duula bal’aa al-\nShabaab irratti geggeessamuuf daandii saaqa. Prezidaantii biyyattii dabalatee hoogganoonni Somaaliyaa baatii darbe duula kanaaf qopheen godhamaa jiraachuu labsanii turan.


Zimbaabwee Keessatti Barri Bulchiinsa Mugaabee Waan Dhumate Fakkaata

Tarkaanfii Waraanaa Booda Hoogganaan Zimbaabwee Mana Keessatti Ugguraman Kan hoogganaa Zimbaabwee yeroo dheeraa turan Robert Mugaben mana jireenyaa isaanii keessatti ugguramanii jiraachuu Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa beeksisanii jiru. Kan hawaasa misooma biyyootii Afriikaa gama kibbaa ta’an prezidaant Jacob Zuma ibsa kennaniin Roobii ganama Prezidaant Robert Mugabee waliin dubbachuu isaanii fi mana keessatti ugguramuu isaanii kan taqan ta’uu ibsanii nagaa qabaachuu isaanii itti himuu illee dubbatan. Afriikaan kibbaa humna ittisaa Zimbaabwee waliin quba wal qabaachuu illee beeksistee jirti. Tarkaanfiin kun kan fudhate sochii fudhatama hin argatin kan Mugaabeen jalqaba baatii kanaa itti aanaa isaanii Emmerson Mnangagwa aangoo irraa ari’aniif deebii kennuu akkasumas haadha warraa isaaniin bakka buusuu yaaduu isaanii erga dhaga’amee booda. Magaalaa galma mootummaa biyyattii Haraaree keessa kaleessa taankoleen asii fi achi deemaa kan turan yoo ta’u hoogganaan humnootii Zimbaabwee General Constantino Chiwenga yoo Mugaabeen paartii ZANU-PF kan deggertoota Mnangagwa diiguuf yaalan dhaaban malee tarkaanfii akka fudhatan akeekkachiisanii turan. Erga itti aanaa prezidaantiin Sadaasa shan hojii irraa ari’atamanii booda namoonni hangi tokko to’annaa jala oolaniiru. Paartiin biyya bulchu kan Zimbaabwee Chiwengaan yaada biyya ganuu qabu jechuun himate. Loltoonnis har’a ganama barii buufata TV to’atan.  Kan nuti ifa gochuu barbaannu kun waraanni mootummaa to’achuu isaa miti jechuu dhaan dubbi himaa kan ta’an Major General Sb Moyo dubbatan. Humni ittisaa Zimbaabwee kan inni gochaa jiru haala siyaasaa gad adeemaa deeme, haala hawaasummaa fi dinagdee biyya keenyaa daddaaqama keessa bu’e kan yoo utuu hin beeksisamin ture walitti bu’iinsa hookkaraan guutetti geessuu malu tasgabbeessuuf jedhan.  Jaarraa tokkotti yeroo dhiyaatuuf jireenyi Roobert Mugaabee kan isaan bulchaa turan biyyattii Afriikaa gama kibbaa Zimbaabwee waliin hidhata cimaa qaba. Mugaabeen Guraandhala 21 bara 1924 bara biyyaa Briteen kutaa biyyattii gama kibbaa Rodesia keessatti dhalatan. Abbaan isaanii achi buuteen erga dhabamee booda kan haati isaan guddiste Mugaabeen mana barnoota naannootti barachuu dhaan booda irra ofii isaanii barsiisaa ta’an. Seenaa, Afaan Ingiliffaa fi economiksii dhaan degeree argatanii jiran. Bara 1950moota walakkeessaa qabee gara Gaanaatti imaluu dhaan kan mootummaan biyyattii barnootaa fi namoota jireenya gad aanaa qabaniif carraa kennu qalbii isaan hawate. Akka Markist-tti ofii isaanii beeksusuu dhaan gara kutaa dhaloota isaaniitti yeroo gabaabaaf deebi’an. Booda irra garuu Mugaabeen sab xiqqaaleen warra adii bulchiinsa Briteen irra jireessa uummata gurraachaa hacuucuu isaaniitti aaran. Poolisiin irra deddeebi’uun doorsisamanis daragaggoota fincilan kanneen obsi isaanii dhumatee fi heerri biyyattii akka jijjiiramu filachuu itti fufan. Waldaa biyyoolessa Afriikaa kan Zimbabwe hundeessanii booda irra to’annaa jala oolan achittis sochii ripxe loltummaa fallaa bittaa warra adii jalqaban. Lolli sunis bara 1970 ennaa Briteenii fi muummichi ministeeraa Roodeeshiyaa Ian Smith sana booda walii galteen akka hin jiraanne waan dhugoomfataniif Raodeesiyaa dhaaf bara 1980 walabummaa ishee labsan. Kanaaf biyyattiin maqaa haaraa Zimbabwe jedhamu argattee mugaabeen muummicha ministeeraa ta’an. Bara 1987 erga mootumaa waliinii mormituu kan ta’e paartii ZAPU waliin hundeessanii booda prezidaantii ta’uun filataman.


Ministriin Dhimma Alaa Ameerikaa Ministeerota Afriikaa Mariisisuuf Jedha

Ministriin dhimma alaa US Rex Tillerson ministeerota dhimmootii alaa biyyootii Afriikaa 37 torban kana simatanii waliin mari’achuuf jiru. mariin isaaniis bulchiinsa prezidaant Doonaald Traampiin kan geggeeffamu wal ga’ii imaammata Afriikaa irratti fuuleffate isa guddicha ta’uun beekamee jira Wal ga’iin kamisa fi jimaata dhufu geggeessamu kun daldala, dinagdee, farra shororkeessummaa fi bulchiisa gaarii kan of keessatti hammatu ta’uun beekameera. Wal ga’ii kana irratti ministeerota kanaan ala dura taa’aan gamtaa Afriikaa Mossa Faki Mahamat fi jiloonni gamtaa Afriikaa kanneen biroon irratti argamu jedhameera. Ministrii dhimma alaa UStti gargaaraa ministeerri dhimmootii Afriikaa Doonaald Yamaamotoo VOA Africa 54 jedhamuuf ibsa kennaniin galmi wal ga’ii isanaa inni ijoon gargaarsa kennamu irra tarii dantaa waliinii irratti kan hundaa’I imaammata michummaa qopheessuu akka ta’e dubbataniiru. Akkuma argitan jedhan Yamaamotoon qiyyaafati US Afriikaa qofaa irratti utuu hin mutaa’in guutummaa addunyaa irratti waan ta’eef mariin jirus damee bal’aa qaba. Gargaarsa namoomaa qofaas utuu hin ta’in misoomas of keessaa qaba. Guddinni dinagdee walii galaa akka jiraatutti yaaaduu dhaanis dandeettii ijaaruu irrattis ni fuulleffanna jechuu dhaan ministrichi dhimmootii Afriikaa Yamaamotoon dubbataniiru. No media source currently available


Kaadhimamaan prezidaantii Laaybeeriyaa Charles Teeleriin Deebisuu Akka Hin Feene Dubbatan

Filannoo prezidaantummaa irra deebii Laaybeeriyaa geggeessuuf jecha wiirtuleen filannoo banamuuf yeroon hangi tokko ennaa hafu, filannoon sun yeroo hin murtaa’iniif akka darbu manni murtii ol aanaan murteessee jira. Kaadhimamaa kan ta’an George Weah prezidaantii duranii kan yakka waraanaan himataman Charles Taylot-n akka deebi’an barbaadu himannaa jedhu haalanii jiran. Weah VOAf akka ibsanitti gabaasi Taylor akka deebi’an barbaadu jedhan olola jedhan. Qorataan tokkummaa mootummootaa duraanii Alan White dhiyeenya VOAf akka ibsanitti Weahn yoo filataman Tayloriin Laaybeeriyaatti deebisuu fedhu jedhanii turan. White namni tokko yakkamaa wraanaa Laaybeeriaa qofaaf utuu hin taane naannoo sana guutummaaf sodaa ta’e deebisee fiduuf yaala jechuun waan amanuun nama rakkisu jedhan. kan itti aanaa prezidaantummaaf Weah waliin dorgoman haadha warraa Taaylor duraanii Jewel Howard Taylor. Duula filannoo irratti mul’inatti abbaa warraa isaanii biyyatti deebisuuf yaaluun haa dhaabatu jechuun mul’inatti dubbataniiru jedhan Weah-n.


Maratoonii Niiwu Yorki dubraan Amerikaatti dabsate... ijoolleen Afrikaa kilaboota kubbaa miilaa addunyaa keessa jiranilleen goolii galchumatti jiran

Kalee nama 50,000 tahutti maratoonii Niiwu Yoorki irratti wal qolchuuf karaatti baafate.Kaan nafa diriirfachuuf atileetotii addunyaa ammoo maqaa fi badhaasaaf wal dorgoman. Walumattuu nama biyya 126 caalaanitti dorgommii tanaaf jedhee dhufe. Itophiyaan atileetota ergatte. Amerikaan dorgommii akkanaa tana nadheeniin ganna 40 keessatti takkuma mootee hin beettu. Kalee ammoo atileetii isii Shalaneen Filandgan-ti dorgommii tana 2:26:53 irratti mooteef.Dorgommii akkanaa tana atileetii Amerikaa Miki Gormanitti bara 1977 keessa moo'eef. Shanaleen dorgommii baranaa moote tun maratoonii bara 2010 irratti lammeessoo baatee taatullee gaafasii asitti takkumaayyuu dorgommiiyyuu hin ceene. Maratoonii Niiwu Yoorki bara 2017 tana dhiiraan atileetii Keenyaa Geoffrey Kamwororitti 2:10;53 fixee moo’eef. Atileetiin Amerikaa bara 2009 maratoonii tana moo’e, Meb Keflezgi 26esso bahee akkuma baheen gaggabee lafa dhahe. Atileetotii Itoophiyaa dhiiraan, Lalisaa Deesisaa 3ssoo,Lammii Birhaanuu 4essoo, Taaddesee Abraam ammoo 5essoo. Durbaan ammoo Maammituu Daskaattti abreessoo baheef.Maratoonii Faransaay kalee biyya sun gama Kibbaatti dorgoman irrati ammoo atiletota Itoophiyaa, Dejene Kelkileetii fi Xajjituu Siyyumitti moo’e.Meseret Gollaatii fi Tigisti Isheetuuti itti aane.Dorgommii Chaayinaatti ammoo atileetota Itoophiyaa Azmerawu Beqqeleetii fi Mulumetbet Tseggaatti rekordii cabsee moo’e. Oduu kubbaa miilaa Ijoolleen Afrikaa ta kilabii biyya alaa keessa taphatan biyya keessa jiraniif goolii galachanii kilabii isaanii oli guddisumatti jiran Saadiyoo Maane: Gurbaan kun dhalootaan Senegaa biyya isaatii fi Sliiver Pooliif taphata.Dhiyoo ribuun miilaa dhibamtee amma fayyee taphatti deebi’uutti jira. Tapha Sadaasaa 4,2017 irratti kilabiin isaa Liiver Pool Westi Haam 4-1 lafaan dhoofte irralleetti goolii innii Mohaammad Saalaa dura buusetti gale. Mohaammad Saalaa ka dhalootaan Masrii tapha sun irratti gooli lama galfate. Mohaammad eegii bara 2017 Liverpoolitti dabalamee tana waliin golii 12 galfate.Toomaas Paarteey dhalootaan Gaanaa amma kilabii Atiletikoo Madriidii taphata.Gurbaan kun taphaan guddachaa deemuamtti jira. Yoo guyyaa dheengaddaa kilabiin isaa Ispeenitti kilabii Deportivo la Coruna waliin taphattullee gooli innii daqiiqaa 91essoo irratti keessa buufatetti Atileetikcoo oli xinnisse. Kilabii isaa keessatti haga ammaatti goolii afur galfatee taphaa kilabi isaa Antoine Griezmn qofatti isa dura jira. Gurbaan Aljeeriyaa kilabii Ispeen Real Betis keessa taphatu Ryad Boudebouz ammoo metirii 25 irraa goolii galfatee kilabii isaa bayyanachiise. Tanumaaf kilabiin isaa Getafe waliin 2-2 walqixxee baate. Naby Keita dahalootaan Giinii kilabii Jermenii RB Leipzigii taphata.Tapha guyyaa dheengaddaa irratti akka kialbii isaa kilabi Jermenenii Hanover 96,2-1 dabsattu tolche.Gurbaan ganna 22 kun ganna dhufu Liiver Poolitti fudhata. Nikolas Pepe, gurbaa ganna 22 dhalootaan Ayvori Kosti Faransaayitti kilabii Lille keessa taphata.Goolii takkittii innii galchetti akka kilabiin isaa kilabuma Faransaay Metz 3-0 dibi tolche.


Beelli Hamaan Koongoo Mudate Yaaddessaa Dha: WFP

Haala Republikii dimokraatawaa Koongoo kibba gama dhiyaa bakka walitti bu’iinsi uummata miliyoona 3.2 beela hamaaf saaxile ilaalchisuun angawaan sagantaa nyaataa kan tokkummaa mootummootaa tokko akeekkachiisan. Waggaa darbe keessa jiraattotan naannoo Kasai keessaa uummata miliyoona 1.4 ta’antu hookkara lubbuu kuma sadii galaafatee guutummaa gandeenee mancaaseen qe’ee ofii irraa buqa’an jedhu hoogganaan WFP kan Koongoo keessaa Claude Jibidar. Jibidaar akka jedhanitti rakkoon gamasii kan Siiriyaa fi Yemen keessaa waliin wal fakkaata. Kan uummati itti heddummaate biyyattiin Afriikaa waaltaa kun uummata qe’ee ofii irraa godaane simachuuf ba’aa guddaatu irra jira. Naannoo Kasaayiif qiyyaafati akka godhamu kan gaafate WFP qofa miti. Gareen doktoroota daangaan hin uggurree dhiyeenya hanqinni nyaata madaalamaa hamaan ijoollee jiraachuu gabaasee naannolee tokko tokko keessatti dhibba irraa harki kudhan nyaata madaalamaa hin argatan jedhee jira. Hookkarri gamasii kan jalqabame waggaa darbe erga hoogganaan gosootaa kan yeroo dheeraaf Prezidaant Joseph Kabilaa mormaa turan ajjeefamanii booda.


Loltoonni Raayyaa Waraanaa Itiyoophiyaa Dabalaataa Daangaa Qaxxaamuranii Somaaliyaa Seenuun Gabaasamee

Loltoonni raayyaa waraanaa Itiyoophiyaa, duula mootummaan Somaaliyaa hidhattoota Al-shabaab irratti geggeessuuf karoorfate deggeruuf jecha, daangaa qaxxaamuranii Somaaliyaa seenuun gabaasamee jira. Magaalaa daangaa irraa Doolloo jedhamtu, kan kutaa Somaaliyaa – Geedoo keessatti argamtu irraa jiraattonni, har’a ganama yoo xiqqaate konkolaatota soddoma loltoota Itiyoophiyaa fe’atanii gara daangaa Somaaliayaatti seenan arguu isaanii dubbatu. Namoonni ijaan arganii fi akka maqaan isaanii hin himamne gaafatan, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, kutaa Afaan Somaaleef ibsan akka jedhanitti, loltoota Itiyoophiyaa kuma tokko tu Somaaliyaa seene. Konkolaatota waraanaa fi konkolaatota fe’isaa qawweeleen guutamaniin gara Somaaliyaatti seenan – jedha – jiraataan tokko. Itiyoophiyaan akka qaama humna naga-eegumsaa Gamtaa Afrikaa yokaan AMISOM-tti loltoota kumaan lakkaawaman Somaaliyaa keessaa qabdi. Kan VOA-n quunname – aangawoonni Somaaliyaa naannoo sanaas, sochiin humna waraanaa Itiyoophiyaa inni har’aa kun dhugaa ta’uu mirkaneessanii dubbatan.


Ertiraa Magaala Asmaraatti Kaleessa Hiriirri Mormii Geggeeffame

Hiriira kaleessa magaalaa galma-mootummaa Ertiraa – Asmaraa keessatti geggeessame irratti tarkaanfiin hookkaraa fudhatamuu isaa fi sagaleen dhukaasaa dhaga’amuu Embaasiin Yuynaayitid Isteets Ertiraa jiru kaleessa gabaasee jira. Maddi dhukaasichaa eenyu akka tahe garuu waan adda-baafatee beeksise hin jiru. Viidiyooleen hagi tokko Feesbuukii, Twiterii fi Yuutuubii irratti maxxansananii bahan akka agarsiisanitti, yeroo hiriirtonni giddu-gala magaalaa Asmaraa keessa fiigaa jiranitti dhukaasni deddeebi’ee dhaga’amaa ture. Gabaasaaleen hin mirkaneeffamiin akka jedhanitti, magaalaa Asmaraa, ganda Musliimonni itti heddummaatan – Akiriyaa keessatti jalqabame – hiriirichi. Kan ganda sana keessatti argamu – mana-barnootaa Islaamaa “Diaa Islamic School of Asmara” jedhamu, Kaarikulemii yokaan sirna-barnootaa isaa akka jijjiiru ammaan dur mootummaan Ertiraan ajajamee akka turee fi maanguddoo miseensa Boordii – Muassaa Mohammed Nuur dabalee – Boordiin manicha-barnootaa diduu isaa fi sababaa kanaan garii hihdamuu isaanii, marsariitiin garee mormituu mootummaa AWATE.COM gabaasee jira. Akka marsariitii sana irratti gabaasametti, baratootaa fi kanneen biroo tarkaanfii mootummaa sana morman tu mormii isaanii dhageessisuuf gara karaawwan Asmaraatti bahee hiriire – jedhama. Kan gaazzexeessota Ertirtaa ala jiraataniin magaalaa Paaris irraa tamsaasu – Raadiyoon Ereenaa akka jedhutti, barattoota Mana-barnootaa Islaamaa kanneen dhibba tokkoo ol tu hiriira mormii bahe. Sa’aatii tokko keessatti, humnoonni mootummaa ulee fi meeshaalee waraanaa qabatan hiriirtota bittimsan. Maddeen Ertiraa keessaa fi ala jiran, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, kutaa Afaan Tigreef akka ibsanitti, namoonni hedduun hedduun hidhamanii jiranii, amma illee hidhamaa jiru. Kanneen madaawanis tahe du’an jiraachuu fi dhiisuu garuu akka hin qulqulleeffatiin dubbatan – maddeen kun. Kaleessa gaafa Onkoloolessa 31-kkoo, walakkeessa magaalaa Asmaraatti namoonni hedduun hiriira ba’uu isaanii fi hiriiricha bittiimsuuf humnoonni naga-eegumsaa mootummaa dhukaasa banuu isaanii kan dubbate – Mootummaan Briteen yokaan Yunaayitid Kiingom, gama isaatiin, akka lammiwwan isaa fi qondaalonni Embaasii isaa of eegganaan socho’anii fi bakka hiriiraa irraa fagaatan akeekkachiisee jira. Ertiraa keessaa shororkeessmmaan ammaan dura geggeessame jiraachuu baate iyyuu, haleellaan geggeeffamuu hin dana’u – jechuun hin danda’amu – jedha – akeekkachisni kun.


Bu’aan Filannoo Pireezidaantummaa Keeniyaa Lafaa Gaggeeffame Himame

Boordiin filannoo Keeniyaa ba’ii filannoo Prireezedaantummaa biyyattii Onkoloolessa 26 gaggeeffame har’a beeksisee jira. Boordichi, har’a, giddu-gala yokaan waaltaa filannoo Boomaas, Keeniyaa jiru irraa akka beeksisutti, ka biyyattii waggoota shanan darbaniif hoogganaa turan Uhuuruu keeniyaattaa sagalee dhibba keessaa harka 98 argachuun injifatan. Garuu kutaalee bulchiinsaa Keeniyaa 4 keessatti dhabamuu nageenyaatiin kan ka’e filannoon akka hin gaggeeffamin hafe, Itti Aanaan Koomishineraa Boordii Filannoo Keeniyaa Konsolaataa Ingaataa beeksisanii jiran. Filannoo kanatti hirmaachuu ka lagatan - hoogganaan gamtaa paartii mormituu Keeniyaa -- Raayilaa Odiingaa garuu, filannoo kana irratti “Uhuruu tu Uhuruu waliin dorgome” jechuun, waliin-dhahamaa tahuu dubbatan. Galmoo Daawit Naayiroobiidhaa gabaasa itti aanu nuuf ergeera No media source currently available


Mootummaan Ugaandaa akka paarlaamaaan isaanii seera pirezidaantiin biyyaan bulchu dheeressuuf ‘$8,000 itti qoode’ sossobachuuniitti jira

Ugaandaan biyya Afrikaa gama Bahaatin jirtu.Paarlaamaan isii nama 445 qaba. Biyya tana bara 1986 asitti Yuweerii Musiveeniitti bulchuutti jira. Pirezidaantiin kun akka paartii mormituu jettutti ammallee bara hujii isaa dheereffachuuf seera malee paarlaamaa biyya isaa horiin sossobachuutti jira. Nama tokkoof akka akka paartiin mormituu jettutti $8,000 kennan.Waluamttu haga kaleetti doolara miliyoona 3 fi kuma 500 jaraa kanatti qoodan. Akka jecha paartii mormituutti kun horii namaan soossaban akka paarlamaaan kun akka seerii pirezidaantiin haga fedhe biyya bulchaa jedhee muru tolchuuf. Itti gaafatamaan paarlaamaan paartii mormituu Semujju Nganda parlaamaan kana cabsee seenee wa gaafate Warqata diqqaa wayii natti kennni.Iyyoo, iyyoo, horii kana hedi.Iyyoo adoo nu asi jirruu amanuu male.Horii kana sitti dhiifna.”\n\nHojjataan waajjira kanaa horii kana fudhacuu hin dandeenne jedhe.Taatullee namuu maqaa ufii waraqataa irratti barreefatanii bairaa yaa’a. Mootummaan Ugaandaa bara 2005 irralletti akka jarii seera jijjiiru sossobachuuf $2,500 shan kenneef sossobate. Gaafasillee akka jarii pirezidaantii haga fedhe cufa biyya bulchuu dandaha jedhee seera baasu sossobate. Gaafsillee horiin sossobatanii eeyee jedhaniif.Taatullee paarti Ugaandaa bulchu tun dhara jetti.Akka oduu himaan paartii tanaa Joosef Kakoozoo jedhutti horiin kun ka miseensii parlaamaa hujiin hojjachuuf kennaniif malee ka namaan sossobatanii akka Musiveeniin akka fedhe bulchuuf kennaniifii miti. Paralaamaan Ugaanda guyyaa 30 keessatti pirezidaantiin tokko ganna hagam biyya bulchuu male jedhee waan jedhu jedha. Pirezidaantiin Ugaandaa amma abbaa gadaa torbaati,ganna 76 ammallee bara 2021 bara hujii fixate.Gaafas itti deebinaan 84 taha.


Raayilaa Odingaa Akka Deggertoonni Isaanii Filannoo Keeniyaa Boor Geghgeessamutti Hin Hirmaanne Dhaamsa Dabarsan

Ammaa booda gamtaan gareelee mormitootaa isaaniin hoogganamu ammaa booda, gara sochii mormiitti ka jijjiiramu ta’u ka dubbatan – Raayilaa Odingaa, filannoo keessa-deebii boor biyyattii keessatti geggeessamuuf karoorfame ilaalchisee, hordoftoota isaaniif qajeelfama kennanii jiran. “Lammiwwan Keeniyaa, kanneen dimookiraasii fi murtii haqaaf gatii kennan, buufatoota filannoo irraa fagaatanii taa’anii mormii isaanii mul’isuun yokaan kadhannaan akka turan yokaan immoo callisanii mana isaanii akka oolan gorsina” – jedhan – Odingaan. Hoogganaan gamtaa gareelee mormituu kun, “Koomishinni Filannoo biyyattii yokaan IEBCn seera irraa jal’atee jira – jechuun, yeroo dheeraadhaaf mormii dhageessisaa turan. Filannoo isa duraa, jechuun kan gaafa Hagayyo tokkoo geggeessame kan fudhatama dhabsiise – manni-murtii muummichi, ka Keeniyaa “ba’ii filannoo dabarsuu keessatti sirna-dhablummaa fi seera-dbablummaa mul’atee tureef itti-gaafatamaan koomishinicha filannoo yoaan IEBC” dha jechuun beeksisee ture. Dorgommii filannoo keessaa ba’uu isaanii ka dhiheenya kana labsan – Odiingaan, Koomishinni Filannoo biyyattii booda illee akka jijjiirama hin argisiisiin dubbataa turan. No media source currently available  Kanneen sagalee kennuuf galmaawan namoonni sadii, akka filannoo booritti karoorfame sun dhaabsifamu, mana-murtii muummicha, ka Keeniyaatti Peetishinii yokaan iyyannoo mallatteessame galfatanii turan. Garuu, har’af gama kan ibsa kenne manichi-murtii, sababaa abbootiin murtii hin guutiiniif jecha akka murtii kennuu hin danda’iin beeksise. Abootii murtii toorba silaa argamuun irra ture keessaa shan – garii sababaa dhukkubaan, kaan magaalaa Naayiroobii keessa akka hin jirre himachuun, kaan immoo sababaa hin beekamneen argamuu hin dandeenye – jedhan - Maraagaan. Haati-murtii itti-aantuun halkan dabre namoonni shofeeraa fi konkolaataa isaanii haleeluu irraa kan ka’e argamuu akka hin danda’iin dubbatan. Dura-taa’aan Koomishina Filannoo Keeniyaa, kan IEBC – Waafulaa Chebukaatii immoo, filannoon boorii sun akkuma karoorfametti akka geggeessamu labsan. Torban dabre garuu, yoo hoogganoonni siyaasaa waliin hojjechuu hin dandeenye akka taayitaa isaanii gad-lakkisan akeekkachiisanii turan.


Amerikaan waan waraana isii abran Niijeritti fixe qorachuutti jirtii tanumaaf nama ufii achi ergattellee

Niijer biyya Afrikaa gama Dhihaatiin qubattu.Amerikaan biyya tana irraa milishoota Islaamummaa eeguuf waraana hedduu achitti qubsiifatte.Waraanii kun Maalii fi Niijer jidduu salfaa taa’ee lafa eega. Waraanii kun dhiyoo tanallee adoo milishoota Islaamummaa biyya aate jedhan hadhuu yaa’uu jidduutti eegatani fixan. Ollaa waraana kana keessatit fixan keessaa nama hedduu shakkiin qabanii hidhan.Waraanii Amerikaa ka adoo reebuu yaa’uu fixan kun warra lafa eegu ka miilota isaanii waraana Naayjeriyaa 20 waliin yaa’uu daarii Niijerii fi Maalii waliin qabdu eegu. Jara reebuu yaa’utti jiru waraanii dhibiin karaatti eegatee jara nama 50 hadhee hedduu fixe. Waraanii Amerikaa afuritti tanaan dhumate.Jarii waraana kana fixe kaan dhoqdhoqqeen kaan ammoo makiinaan dhufee nama hadhe.Amerikaalleen tanumaaf jettee warra dubbi tana qoratu achi ergate.


‘Filannoon Pireezdaantummaa Keeniyaa Maalis ta’u Gaggeeffamuu Qaba’ Uhuuruu Keeniyaattaa

Bakka bu’aan paartii mormitootaa Filannoo Pirezedaantummaa Keeniyaa kamisa dhufu ta’uuf deemu kana irratti hirmaachuu baatanus, filannoon kun akka Manni Murtii Olaanaa Keeniyaa jedhedhetti gaggeeffamuu qaba jechuun pirezientiin Keeniyaa Uhuuruu keeniyaattaa dubbatan. Naayiroobii naannoo Kaayyoleetti yoo duula na filadhaarratti dubbatan keeniyaattaan, ‘Hedduuminaan baatanii akka na filattan sin gaafachuuf kunoo dhufnee dura keessan dhaabbanne’ jechuun deeggartoota isaaniif yaadachiisa himaniiru. Dhimma filannoo kana lafaa gaggeessuutiin nami hedduun hojii dhaabee waan ta’uuf deemu eegaa jira ka jedha Keeniyaattaan, ‘Filannoo kana guyyaa kaa’ametti hobbaasnee (gaggeessinee) gara jiruu isaatti nami hunduu deebi’uu qaba’ jedhan. Bakka Bu’aan Paartii Mormituu Keeniyaa Raayilaaa Odiingaa Boordiin Filannoo biyyattii jijjiiram gochuu qabu hin goone jechuun Filannoo kana irratti hirmaachuu yoo lagatan, Keeniyaattaan garuu ‘Raayilaan filannoo kana lagatanus, irratti hirmaatanus filannoon kuni guyyaa jedhametti gaggeeffamuu qaba’jedhan. Dhimma filannoo kana nageenyaan xumuruu ilaalchisees, Keeniyaattaan kaleessa Koomishinera Boordii Filannoo Keeniyaa duuka waajjira isaaniitti marii taasisaniiru. Dubbi Himaan Masaraa Mootummaa Keeniyaa Meenuwaa Eesipsiisuu “Prezidenti Keeniyaattaan Boordii Filannoorraa dhimma kaan akka hin qabne himanii, ‘Waanti Keeniyaattaan fedhan yoo jiraate’, filannoon kuni akka Manni Murtii Olaanaa biyyattii kaa’etti guyyaa jedhame keessatti akka gaggeeffamuu qabu.’’jechuun himani. Dursaan Paartii Mormituu Raayilaan torbaniin dura ‘Boordiin Filannoo Keeniyaa filannoo haqa qabeessa gaggeessuuf qophii miti jechuun dorgommiin ala of godhaniiru. Dabalatas Raayilaan deeggartooti isaanii filannoo kana irratti akka hin hirmaannellee dhowwanii jiru. Harra magaalaa deeggartooti Raayilaa itti baayyatan Kisuumuu keessatti mormiin kan jalqabe yoo tahu, Keeniyaattaan garuu ‘filannoo kun akka jeeqamuu hin qabne’ akeekkachiisaniiru. ‘Yoo filannoo kana irratti hirmaachuu hin feene nagaan mana taa’aa, garuu dhufee namni jeequmsa ka kaasu yoo ta’ee, dhugumaan Keeniyaa keessa Mootummaan jirachuu akka baru isa goona.’ Jedhan keeniyaattaan yoo akeekkachiisa kennan. Obboleettii Dorgomaa Paartii Mormituu Keeniyaa Raayilaa Odiingaa ka taate Ruut Odiingaa qabeenya Koomishinii Boordii Filannoo irraatin miidhaa gaggeesite jedhamtee yeroo ammaa Abbaan Alangaa Mootummaa himannaa isheerratti banee jira. Gama birootiin dippiloomatonni biyyoota lixaas waa’ee filannoo kanaa yaaddoo akka qaban himaniiru, Keeniyaatti Ambaasaadderri Ameerikaa Bob Goodek wixata darbe Hawaasa Dippiloomaatotaa 20 bakka bu’anii yoo ibsa kennan, ‘Qaamoleen lamaanuu walitti dhufanii mariyachuu akka qaban dubbatani’.


Dubbiin Filannoo Keeniyaa Kamisa dhufu Ta’uuf Deemu Yaada Lammilee Biyyattii Kan Gargar Hire

Raayilaanis kaleessa dubbii gaazexaa Keeniyaa ‘Daily Nation’ jedhamuuf dubbataniin ‘Injifannoo Keeniyaattaa akka hin fudhanne himaniiru. Filannoon pireezedaantummaa Keeniyaa kamisa dhufu lafaa ammas gaggeeffama. Filannoo kana irratti Dorgomaan Paartii Mormituu Raayilaa Odiingaa filannoo kana lagachuu isaanii yaada waa’ee filannoo kanaa lammileen Keeniyaa qaban gargar hireera. Jiraattuun Keeniyaa Kutaa Meeruu Uhuuruu deeggartu, Aliimaa Guyyoo jedhamtu Raadiyoonii VOA’f filannoo prirezedaantummaa kana baatee filachuuf akka jettu yoo himtu; deeggaraan Raayilaa Odiingaa Ka magaala Kisuumuu jiraatu garuu filannoo kana akka bahee hin filanne dubbateera. No media source currently available


Waggoonni Aangoo Prezidaantii Dheerachuu Hin Qabu: Mormitoota Toogoo

Biyyattii Afriikaa dhiyoo Tookoo keessatti walitti bu’iinsa humnootii nagaa eegissaniif mormitoota motummaan prezidaant Faure Gnassingbe akka dhumatu gaafatan waliin walitti bu’anii yoo xiqqaate namoonni afur du’anii jiran. Ministriin naga eegumsaa Toogoo akka jedhehetti walitti bu’iinsa kaleessaan wal qabatee hiriirtonni mormii hedduun hidhamaniiru. Hoogganoonni garee mormituu hiriira mormii farra prezidaant Gnassingbe ka guyyootii lamaa geggeessuuf karoorfataniiru. Prezidaantichi abbaa isaanii prezidaant Gnassingbe Eyadema bakka bu’uu dhaan erga bara 2005 qabee biyyattii bulchaa jiran. Mormiin Togo keessaa kan jalqabame baatii Hagayaa erga yeroon prezidaantiin aangoo irra turu kan heerri eeyamu jijjiiramee Prezidaanticha hanga bara 2030tti aangoo irra tursu yaadi dhiyaatee booda.


Prezidaantiin Somaaliyaa Al-Shabaabitti Duuluuf Dhaadatan

Haleellaa boombii hamaa Somaaliyaa mudateen wal qabatee prezidaantiin biyyattii Mohaammed Abdullaahii Mohaammed Al-Shabaab irratti duula akka labsan uummata kumaan lak’amuuf Moqadishoo keessa hiriireef ibsanii jiran. Uummati kurna kumaan laka’amu kaleessa Moqaadishoo fi magaalaalee ijoo Somaaliyaa keessa hiriiruu dhaan kanneen dho’iinsa yoo xiqqaate lubbuu nama 300 galaafatee 400 ol kanneen ta’an madeessee balaaleffataniiru. Prezidaantichi hiriirtota mormii sanaaf ibsa kan kennan kanneen haleellaa Sanbata darbe kan mootummaan al-Shababtu raawwate ittiin jedhen du’anii fi madaa’aniif kadhannaan wayita godhametti ture. Prezidaant Mohammed Abdullaahii Farmaajoo akka jedhanitti al-shabaabitti duuluu fi kanneen maatiin irraa dhumaniif qubsuma tolchuuf doolaarri miliyoonni 14 ramadameera jedhan.


Miseensi Koomishina Filannoo Keeniyaa Taayitaa Gad-lakkisan

Filannoon preizaantummaa Keeniyaa irra-deebi’ee geggeessamuuf torban tokko yeroo hafee jirutti, miseensi koomishina filannoo biyyattii taayitaa gad-lakkisan. Kun immoo jeeqama siyaasaa duraanuu biyyattii unkuraa jiru irratti rakkoo ka biraa dabale – jedhama. As magaalaa Niwu Yoork irraa har’a kan ibsa baasan, Mrs. Roozeliin Akombee, ibsa baasaniin, filannoon Onkoloolessa 26 geggeessamuuf eegamaa jiru kun, wanna uummatni Keeniyaa abdatu – ulaagaa isa xiqqaa illee akka guutuu hin dendeenye hubachiisan. Kan yeroo ammaa wal-mormsiisaa tahe, Koomishinni Filannoo Keeniyaa “IEBC”, wal-mormii keessa isaa fi doorsisa siyaasaa irratti geggeessamuun danqamee jira – jedhu – miseensi Koomishinicha Filannoo har’a taatyitaa gad-lakkisan. Koomishinichi filannoo rakkoo filannoo yeroo ammaa biyyattii mudatee jiruuf gumaachnuu isaa dubbatanii, waahiloonni isaanii kaanis, akka gootummaan ka’anii dhugaa jiru dubbatan waamicha godhan. Raadoiyoo BBC-f ibsa kennaniin, doorsisa hedduu irra ga’e irraa kan ka’e – lubbuu isaaniif sodaachuu irraa biyyattii gad-lakkisanii akka ba’an illee dubbatanii jiran.


Hoogganaan Gurmuu Al-shabaab Duraanii Haleellaa Guddaa Moqaadishootti Geggeessame Balaaleffate

Dhuka’aa konkolaataa fe’isaatti guutamee, Sanbata dabre kana magaalaa Moqdishoo keessatti dhoosameen lakkoobsi namoota du’anii dabalaa jira. Har’a gara waaree boodaa ibsi mootummaa Somaaliyaa irraa kenname akka agarsiisutti, lakkoobsi namoota du’anii 276, kanneen madaawan immoo 429 gahee jira. Mootummaan Somaaliyaa, haleellaa akka kanaa biyyattii keessaa dhabamsiisuu yoo fedhe, dhukaatota biyyattii keessatti hojjetaman ilaalchisuu tarkaanfii daran cimaa fudhachuu qaba – jedhu – xiinxaltoonni. Gama biratiin immoo, hoogganaan gurmuu Al-shabaab duraanii, haleellaa guddaa Sanbata dabre kana magaalaa Moqdishoo keessatti geggeessamee fi yoo xiqqaate namoota dhibba lamaa fi toorbaatamii-ja’a galafate balaaleffatee jira. Emiirii itti-aanaa Al-shabaab ka ture – Muktaar Rooboo, har’a, magaalaa Moqdishoo bakka dhiigni namoota hedduu itti dhangala’e sana eega daawwatee booda, “gochaan kun, gochaa bineensummaa fi hedduu gaddisiisaa dha” jechuun balaaleffate. “Namoonni haleellaa kana dudduuba jiran, kanneen ashaaraan isaanii gochaa kana irra jiru, dhiiga musliimotaa dhangalaasuu irraa of deebisanii gochaa isaanii kanaan dhiifama gaafachuu qaban” jechuun ka dubbate, Muktaar Rooboo, “namoota nagaa fixuudhaan Jeennata galuu hin dandeessan. Namoonni gochaa kana dudduuba jiratan – jechuun kiyya, Al-shabaab, gochaa kana dhaabuu qabdan” jedha. Ka gara jalqaba waggaa kanaa irra, gurmuu Al-shabaab gananii gara mootummaa Somaaliyaatti dabalame – Muktaar Rooboo, hundeessaa fi itti-aanaa hoogganaa Al-shabaab ta’uudhaan, bara 2007 haga bara 2011-tti waraana mootummaa fi naga-eegdota Gamtaa Afrikaa waraanaa ture. No media source currently available


Keniyaa Keessatti Polisiin Nama Lama Ajjeese

Keniyaa gama dhiyaa keessatti namoota har’a hiriira mormii gaggeessaa turan keessaa yoo xiqqaate lama polisoonni ajjesee jira.Kunis buufata polisii meeshaa qonnaa qabatanii turanii fi dhagaan eega Caccabsanii booda ta’u polisiin ibsee jira. Qondaalli polisii Bondo Paul Kiarie akka jedhanti hiriirtonni ka biroo sadii konyaa Siaya keessatti kan rukutaman yoo ta’u garu hin dune. Magaalaalee keniyaa 3 keessatti mormiin gaggeeffamu hammaachuun filannoo irra deebi’anii gaggeessuuf karoorfamaa jiru akkasumas hiriira ugguruuf tarkaanfii mootummaan fudhate mormuuf ba’an. Hiriirri mormii kun har’a Naayrobii Mombaasaa fi Kissimmuu keessatti kan gaggeeffame yoo ta’u polisiin hiriirtoota facaasuuf magaala tokko keessatti Gaaza himiimaansuun gargaaramanii jiru. Kamiisa kaleessaa ministriin haajaa biyyaa keessaa ajaja kenneen magaaloota sadeen keessatti hiriirri akka hin gaggeeffamne uggure.Magaalaaleen sadeen maadhee deggertoota kaadhimamaa mormitootaa kan Ra’ilaa Odingaa ta’uun beekamu.


Laayberiyaa Keessatti Sagaleen UmmataA Lakka’amaa Jira

Prezidaantii Laayberiyaa filuuf sagalee uummanni kenne lakka’amuu kan jalqabe yoo taphataan kubbaa milaa beekamaa durii Geoge Wihaa fi itti aanaa prezidaantiin Laayberiyaa duraanii Joseph Bokai wal duraa duuba dursaa kan jiran ta’uun beekamee jira. Garu aangawoonni filmaataa akka jedhanti sagalee kennamee sadii keessaa harka tokko qofaatu haga kaleessaatti lakka’ame.Ummanni ba’e sagalee kan kenne Kibxata darbee yoo ta’u waggaa 70 caaluu keessatti biyyattiin yeroo duraaf nama karaa demokraatawaa ta’een filamee irraa aangoo fuutee karaa nagaandabarsuu kun ka duraati. Paartiin Libartii jedhamu garu deemsa sagalee kennuu kana keessatti hojiin seeraan alaa waan hojjatameef jecha/ sagalee uummataa lakaa’uun haa dhaabtu jechaa jira.


Sudaan Kibbaa Daldalaaf Banaa Ta’u Ibsame

Walgahii sadarkaa addunyaa kan waa’ee Enerjii irratti prezidaantiin sudaan kibbaa ituu hin hirmaatiin eega hafanii booda biyyattiin daldalaaf banaa ta’u mootummaan biyyatti torban darbe beeksisee jira. Walgahii kana irratti biyyonni gurguddoon zayiita boba’aa alatti ergan hanga tokko kan hirmaachise yoo ta’u hayyonni akka jedhanti Sudaan kibbaa dhukuuta zayitaa Baarmeela Biliyoona 3.5 akkasumas qabeenya Gaazii uumamaa guddaa akka qabdu ibsan. Gama kaaniin immoo Sudaan Kibbaa walitti bu’iinsa hamaa lubbuu namaa galaafatee fi waggaa 4 guutuuf jedhuun qabamtee jirti. Uummanni Miliyoona 4 manaa fi qe’e ofii irraa kan godaanan yoo ta’u kanneen Miliyoona 2 ta’an gara biyyoota ollaatti dheessanii jiru. Omiishii zayiita boba’aa sudaan kibbaa qabdu erga baatii Muddee bara 2013 as 3 keessaa harka 2 gad bu’un ibsamee jira.


Somaaliilaand Filannoo Biyyoolessaaf Qophee Irra Jirti

Komiishinni filannoo Somaaliilaand lakkoobsa namoota filannoo baatii Sadaasa dhuftuuf sagalee kennuuf galmaa’anii ifa taasisee jira. Galmeen ibsa tuuta oduuf har’a kenname irratti ifa ta’e akka mul’isutti lakkoobsa walii galaa namoota filannoof galmaa’anii 704,089 ta’uu ibsee jira. Dubbi himaan komiishina filannoo biyyoolessaa Said Ali Muse VOA sagantaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti komiishinichi waraqaa eenuymmaa kanneen sagalee kennanii raabsuu xumuree jira. Kanas Paartilee polotiikaa Somaaliilaand sadii fi ministeera dhimma biyya keessaaf beeksisee jira. Filannoon sun yeroo hedduuf boodatti kan harkifate ennaa ta’u filannoon prezidaantummaa Somaaliilaand yeroo tokko baatii bitootessa darbeetti qabamee, hongee fi walii galtee dhabiinsa siyaasaa paartilee gidduu jiru yeroo biraatti akka qabamu taasisee jira.


Raayilaa Odiingaa Filannoo Prezidaantummaa Keeniyaa Keessaa Akka Of-baasan Beeksisan

Dhimma fialannoo irratti wal-diddoon Keeniyaa keessaa hammaataa jira. Hoogganaan gamtaa mormitootaa fi kaadhimamaan prezideaantummaa ijoon – Raayilaa Odiingaa akka filannoo dhuma baatii kana irratti geggeessamutti hin hirmaanne eega har’a beeksisanii booda, gamtaan paartiilee mormitootaa isaan hooggananis filannoo sana keessaa of baasuu isaa beeksise. Koomishinni filannoo biyyattii “IEBC” jedhamu akka heeraa biyyattii fi seera filannootti filannoo sana deemsisuuf akeeka hin qabu – jechuun ka balaaleffatan – Odiingaan, mootummaan mormituu isaanii, kan Prezidaant Uhuruu Keeniyaataa, yeroo filannoo geggeessamuuf dhihaatee jirutti akka seerri filannoo jijjiiramu gaafachuun isaaniis, “akka seerichi isaaniif miija’utti tolfachuuf carraaqqii godhamu malee, gochaa addunyaa irratti fudhatama qabu miti, jechuun mormii isaanii dhageessisanii jiran. Kunis tahee garuu, kan har’a kutaa Keeniyaa – Koost keessatti duula filannoo geggeessaa jiran – Keeniyaataan, filannoon akka karoorfametti gaafa Onkoloolessa digdamii ja’aa akka geggeessamu kan abdii qaban ta’uu dubbatu. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Filannon pirezidaantummaa Keenya dhiyaachuutti jirtii hiriira mormiilleen jalaan ittuma jira

No media source currently available "Kaan jarii kun huji nu dhowwe lafa goose jedhaa kaan ammoo mootummaa hiriira mormiitii nu dhowwee biyya gara hamaatti geessuutti jiraa,” jechaa namuu hiriiraan lafa walti chochoosuutti jira. Eegii akka filannoo pirezidaantummaa Keenyaa irra deebi’aa jedhee manii murtii isaanii hajajeen asitti bulchootii biyya sunii akkuma siyaasaan gama gama jiraniin afaan walti oowwaa yaahuutti jiran. Warra mootummaa faarsuu fi mootummaan mormulleen hardha karaa gugurdaa Naayroobiitit walii yaa’ee wal hadhe. Jarii paartii mootummaa, Jubilee deeggaru warrii mormituu hujii biyya dhowwee lafa goosuutti jiraa jedhee himata. “Kora taa’uu nu dhowwanii dhakaan nu hadhan.Uflinna qabaachuu malle jedhee afaan Swiwaahiltiin rakkoo hiamta namii kun. Jarii paartii mormituu jaalatulleen hiriira bahuuf kophoomne bahuu nu dhowwan jedhee himata.”Ka mootummaa ammoo “Nama nuun hadhan otoobusiitti guurratanii dhufanii nu balleessuu fedhan,” jedhee himata. Aanaa Kisuumuu ka paartii mormituu nama hedduu keessaa qabdullee dhibuma akkanaatti jira.\n\nNama kuma hedduutti karaatti yaa’ee ibidda goola dhaabee dhagaan nama hadhaa chochohuu nama dhowwuutti jira.Kaan suuqilee saamaa,kaan nama hadhaa kaan goommaa karaa irratti bobeessa.Poolisiilleen gaazii namatti biifaa nama bittinneesitee suuqileellee saamuu nama dhoorti. Laftii akkana keessatti guiyyaanuu goola dhaaban tun ta itti gaafatamaan paartii mormituu Rahilaa Odiingaa itti dhalate. Filannoon torbaan sadi keesstti irra deebihan tanaan duratti paartiin mormituu akka bulchootii filannoo pirezidaantummaa waliin dhahanii seera dhowwan jedhan horii irraa bu’an fedhan. Manii murtii walii gala Keenyaa filannoo pirezidaantummaa Keenyaa Hagayya dabartee seera filannoo hin guunne jedhanii irra deebisuuf hajajan. Namii Keneyaa hedduun filannoo tana seera qabsiisuu baannaan akka jarii kun jechuutti jirtti “jijjiiramii jiraachuu baannaan filannoon hin jirtu jechuutti jira.”


IMF Mallaqa Somaaliyaa Haraa Maxxansuu Irratti Gargaaraa Jira

Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa, dhuma waggaa kanaa dura maallaqa Somaaliyaa haaraa maxxansiisuu gargaaruuf adda durummaan kan hojjetaa jiru ta’uu – Ministarri Maallaqaa Somaaliyaa beeksisanii jiran. Dhaabbatni Maallaqa Addunyaa kana irratti Mootummaa Somaaliyaa waliin hojjechuu simatee jira ka jedhan – Abdiraahimaan Du’aalee Beellee, maallaqa barbaachisu bakka fedhee illee fidee gargaaruuf walii-galuu isaa dubbatan. “Maddeen gargaarsaa ka biroon illee ni jiran. Garuu, nuti IMF filanne” – jedhan – Belleen. Maallaqa Somaaliyaa sana maxxansiisuuf gara doolaara miliyoona shantamaa ka barbachisu ta’uu fi maallaqicha kuusaa keesa kaa’anii to’achuufis baasii hag sanaa ka barbaachisu ta’uu illee dubbatan. Maallaqa Somaaliyaa kana maxxansiisuuf haal-dureeleen barbaqachisan, kan akka dhimma mootummaa jabeessuu, itti-gaaatamummaa cimsuu, oguma Baankii Giddu-galaaf barbaachisu, qajeelfamootaa fi seera to’annaa tolchuu, caasa yaa’a maallaqaa fi imammatotoa diriirsuu martinuu hojjetamanii xumuramuu ka beeksisan – Ministarichi maallaqaa Somaaliyaa, dhimmi haga ammaa xumura hin argatiin jiru dhimmuma maallaqa hojii kana ta’uu hubahiisan.


Itiyophiyaa: Nageenya Sudaan Kibbaaf Uggurri Furmaata Hin Ta’u

Sudaan Kibbaa keessatti nageenya fiduuf jecha uggura kaa’uun furmaata akka hin taane dubbata – Ministiriin Dhimma-alaa Itiyoophiyaa. Ejjennoon kun immoo, kanuma ammaan dura mootummoonni biyyoota naannoo ka gurmuu IGAAD ammaan dura dubbataa turan ta’uu illee dubbi-himaan ministirichaa ibsa har’a kennaniin beeksisanii jiran. Hoogganaan garee mormituu Riyaak Machaar akka marii araaraa sanatti hin hirmaanne IGAAD ammaan dura murteessuu isaa illee dubbatan. Gabaasaa Eskindir Firew, Jaallannee tu dhiheessa. No media source currently available


Haleellaa Niger Keessatti Raawwate Loltoota Ameerikaa Galaafate

Haleellaa miseensota waraana US sadii haleellaa Niger kibba gama dhiyaa keessatti ennaa waraanni US fi Niger naannoo to’ataa jiranitti yoo du’an ka biroo lama immoo madaa’aniiru. Ibsi waaltaa ajajaa US kan Afriikaa irraa ba’e akk jedhutti loltuun biyya michuu ka biroo irraa ta’e tokkos ajjeefamee jira. Biyya kam irraa akka ta’e garuu hin ibsamne. Haleellaa magaalaa galma mootummaa Niger irraa fageenya km 200 irratti raawwatame sanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru. US erga bara 2013 qabee humnoota ishee xiqqoo qofaan gamas jiraachuu beeksistee jirti. Humnoonni kunis mootummaan gareelee shorkeessotaa lama Boko Haram fi Islamic Maghrebitti ennaa duulu deggeraa turan.


Manni Miseensa Paarlaamaa Ugaandaa Boombiin Haleelame

Kan maqaa Bobi Wine, jedhuun beekaman Robert Kya-gu-la-nyi kibxata kaleessaa ganama sagalee dho’iinsaa dhaga’uun hirribaa dammqan. Boombii harkaa sadiitu mana isaaniitti darbatame. Garuu namni miidhaan irra ga’e hin jiru. Kya-gula-nyi-n seeram tumtoota keessaa nama sadaffaa torbanneen darban keessa manni isaanii boombiin irratti darbame. Balaan sun jireenya koo irratti ka fuuleffate ture. Konkolaataawwan adda addaa fi namoonni garaa garaa mana koo alaa natti roorrisaa turan. naaf bilbiluu dhaan yoo umuriin prezidaantummaa murteeffame hin ka’u taanaan si ajjeesna jnana jechaa turan. halkan edaa foddaa kutaa ilmi koo hangafaa keessa turetti darbame jedhan. Waahiloonni Kyagulanyi VOAf akka ibsanitti gaaffii fi deebiin kun geggeessamee sa’aatii xiqqoo booda miseensi paarlaamaa kun baatii darbe keessa yeroo lama poolisii dhaan qabaman. Dubbi himaan poolisii Kaampaalaa Emiliano Kayima VOAf akka ibsanitti waa’ee haleellaa boombii Sanaa qorannaan geggeessamaa jira jedhuu dhaan hidhamuu Kyagulanyi ilaalchisee garuu waan jedhan hin qaban. Dubbi himaan mootummaa Ofwono Opondo kaleessa ergaa tweeter maxxansaniin momitoonni boombii harkaa sodaachisuuf itti gargaaramu jechuun qeeqan. Seera tumtoonni garee mormituu hedduun to’annaa jala oolaa fi torbanneen dhiyoo as hookkara kakaastan uummata jeeqxan jechuun yeroo hamma tokkoof hidhamaa turan. Hiriira mormii hoogganaa momituu Ugaandaa Kizza Besiygen waamamee utuu hin geggeeffamin hafeef jecha Humnotiin nagaa eegusisasn magaalaa galma mootumma keessa heddumminaan bobba’anii jiru. Mormitoonni tattaaffii paartii biyya bulchu kan umurii prezidaantiin qabaachuu qabu kan heerri 75 jedhu murteessu isaa mormaa jiran. Seerri fooyyeffame sun prezidaantii waggoogta hedduuf tajaajilan Yoweri Museveni marsaa ja’affaaf hamma bara 2021tti aangoo irra akka turaniif daandii saaqa. No media source currently available


Somaaliyaa Keessatti Kabajamuun Mirga Namoomaa Foyya’uun Gabaafamee Jira

Foyya’iinsii kan argamee ta’uus rakkoon gara fuula duratti mudachuu malan akka jiran ibsamee jira.Isaanis walitti bu’iinsa, caamaa fi hiyyuma.Dhiittaa mirga namoomaa Somaaliyaa keessaaf wanni uumamaan dhaqqabee fi kan dhalli namaa fideetu komatama jedha gabaasnii ba’e. Yaaddoo guddaa kan ta’e garu mirga dhalli namaa jiraachuuf uumamaan qabu cabuu isaati.waraannis ta’e siviloonni Al shabaabiin ajjefamaa turan.Ajjechaa siviloota irratti dhaqqabeef wal waraansa milishoota Gosaa giddutti gaggeeffame himata gabaasnii kun.Garu caamnii hamaan Somaaliyaa mudate haala rakkisaa duraan ture daran hammeesse jedha. Haala mirga dhala namaa Somaaliyaa keessaa kan ilaaleen qorataa walabaa fi barreessaa gabaasa kanaa kan ta’an Bahame Nyanduga akka jedhanti uummanni sababaa caama mudateen kan ka’e ofii isaafis ta’e beeladaalee ofiif nyaata barbaacha iddoo hedduutti jireenya ofii irraa godaanee jira. Ijoolleen Hanqiina nyaataan miidhaman lakkofsaan dabalaa kan jiru yoo ta’u waluumaa gala Hiyyumii dabalaa adeemuun hawaasa mara balaaf saaxiluu mala jechuun akeekkachisan.Dargaggonni Somaaliyaa keessaa carraa tokko iyyu dhaba irraa harka namoota seeraan ala nama deddebisan seenaa jiru.Dhiyeenya kana namoonni seeraan ala nama deddebisan dargaggoota Somaaliyaa kurna heddutti lakka’aman galaana dimaa kan handaara galaana yamanti gatan.Hedduun isaanii du’aaf saaxilamuun waan gaddisiisaa dha. Nyandugan mirga dubartootaa kan ilaaleen yaaddoo qaban ibsanii jiran. Hidhatonni yuniformii uffatan maqaan isaanii yoo gabaafamee iyyu adabbii tokko malee gadhiifamu.Kana malees Somaaliyaa keessatti yaada ofii walaba ta’anii ibsachuu akka hin jirre gazexxesootaa fi ogeessoota sabaa himaa kanneen biroo irratti tarkaanfiin akka fudhatamu dubbatanii jiru. Mootummaan somaaliyaa mirga dhala namaa kabajsisuuf akka isa gargaaruutti seera jiruu fi caasaa mana murtii jiru akka jajjabeessu Hayyuun walabnii kun gaafatanii jiru. No media source currently available


Dargaggoonni Somaaliyaa Duula Al Shabaab Jalaa Dheessaa Jiran

Baqattoonni al-Shabab duula miseensota haaraa humnaan itti funaannatan kutaalee Somaaliyaa Kaaba dhiyaa Beey fi Bakool keesstti jalqaban jedhu angawoonni Somaaliyaa. Kutaalee lameen kana harka caalaa isaa bulchaa kan jiru Al shabaab, dargaggoonni gara isaa akka dhufan godhaa jechuu dhaan bulchitoota gandeen naannoo dirqisiisaa jiru jedhu bulchaan kutaa Bay Ali Doyow. Hoogganoota gosaa walitti qabuun dargaggoota gosa gosaan funaananii akka dhiyeessan itti himan jechuun Doyow raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru Doyow akka jedhanitti maatiin baay’een ijoollee isaanii waliin Baidoa, Dinsor fi Bardale-n dabalatee gara magaalaalee guruddoo Baytti bqataa jiran. eera tumaa kan ta’an Abdulshakur Ibrahim Baaydo’aa keessa kan jiraatan yoo ta’u ijoollee hedduun kanumruiin isaanii 9 fi 18 ta’an naannoo al shabab bulchu Beey fi Bakoo irraa guyyoota muraasa darban kanaaf dheessaa jiru. Kanneen gadhiisanii dheessan keessa firoottan isaanii akka jiran ibsuu dhaan ijoolleen obbolaa isaanii keessa jiraachuu dubbatan. Amma ijoolleen firaa 14 na bira jiru hangi tokko fira kaan warruma gosa ofii ta’uu dubbatan. Ibrahim akka jedhanitti gareen kun maatiiwwan ijoollee dhiiraa qaban irratti fuuleffate. No media source currently available


Maalaawwiin Foyyee Agarsisaa Jirti jedhame

Maalaawwii waggoota dheeraaf caama, lolaa bishaanii, hanqiina oomisha fi Bajataa rakkataa eega turtee booda amma bayyanataa akka jirtu prezidaantiin biyyatti VoAf ibsanii jiru.Prezidaant Pitar Mutarikaa VOAf akka ibsanti dinagdeen biyyatti harka shaniin kan guddatee yoo ta’u kun isa bara darbeeture irra dacha kan dabalee ta’uus qaala’uun jireenyaa hammaataa jira. Maalaawwiin addunyaa irratti biyyaa hiyyeetti akkuma taateetti jirti.Jaarmayaan maallaqa addunyaa akka jedhutti uummata ishee keessaa walakkaan jireenya hiyyumaa keessa kan jiran yoo ta’u kanneen keessaa nuusa ka ta’an hiyyuma hamaa keessa jiru. Jalqaba bara 2015tti lolaa bishaanii hamaan kan miidhamte yoo ta’u sana booda immoo waggaa lamaaf caamaan dhaahamte.Kanaaf uummata biyyatti keessaa walakkaan hanqiina nyaataan rakkataa jira.Prezidaantiin biyyatti dhimmootii ijoo ta’an irratti hirkachuun jijjirama argamsisuuf yaalaa jiru.


Traamp Waayee Hariiroo Afrikaa fi Ameerikaa Waan Jedhan Keessaa

Golli nagaha eegumsaa dhabbata Mootummoota Gamtoomaniis kaleessa marii geggeessera Pirezdaantiin Yunaaytid Isteets Doonaald Traamp Yaa’ii Mootummoota Gamtoomanii marsaa 72ffaa Niiw Yoorktti geggeeffamaa jiru yeroo hirmaacha jiran kanatti hoggantoota biyyoota Afrikaa wajjin walgahii laaqanaa geggeessan. Tramp haasahaa isaanii keessatti guddinaa fi nageenya fiduudhaa dameewwan ballaa ta’an irratti arditti wajjin akka hojjatani fi skororkeesitoota falmuu irratti Afrikaa wajjin hojjachuu ishiitiif Yunaaytid Isteets akka boontu dubbatan. Karaa biraatin golli nagaha eegumsaa dhabbata mootummoota gamtoomanii kaleessa marii geggeessera. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


‘Haqamuu Bu’aa Filannoo Pirezidaantummaa Keeniyaaf Badiin kan Boordii Filannoo Biyyattiiti’ Murtee Guutuu Manni Murtii Olaanaa Kenne

Manni Murtii Olaanaa Keeniyaa haqamuu bu’aa filannoo pirezedaantummaa biyyattii Hagayya 8 irratti taheef balleessaan kan Boordii Filannoo Keeniyaati jechuun mure. Kaleessa Murteen waa’ee bu’aa filannoo Pirezedaantummaa keeniyaa haquu guutuun isaa yoo ibsamu, Itti Aanaa Mana Murtii Olaanaa Keeniyaa Fiiloomeenaa Imwiiluu, ‘Boordiin Filannoo Biyyattii filannoon kun ifaa fi akka lafaallee raggaasifamuu danda’amuun hin gaggeessinee’ jedhan. Kunis tahu garuu Itti Gaafatamaan Mana Murtii Olaanaa keeniyaa Deeviid Maaraagaa, Manni Murtee namoota dhuunfaa gocha kanaaf itti gaafatamoo ta’an hin agarre, waanti nuti agarre yoo jiraate ‘Rakkoo Xaxaa Dhaabbata Keessa jiru’ jedhani. Himannaa kana Paartii mormituu bakka bu’anii abukaatummaan kan himatan Jeemsi Oreengoo garuu, ‘Abbaan Alangaa Olaanaa Mootummaa Keeniyaa dhimma kana qoratee namoota hojii seeraan alaa kana keessaa harka qaban jedhu seeraaf haa dhiyeessu’, jedhan. Galmoo Daawit Naayiroobii dhaa gabaasa itti aanu nuuf ergeera. No media source currently available


Shamarran Chiibook Kan Naayjeriyaa

Shamarran “ Chibook girls” jedhaman kanneen gareen hidhattoota Islaamaa Boko Haraam Naayjeriyaa keessatti eega qabatee booda gadhiise mootummaa Naayjeriyaa jalatti baatilee hedduuf bayyanachaa fi boqochaa eega turanii booda yeroo ammaa jireenya haaraa jalqabaniin Amerikaan Univarsitii kan Naayjeriyaa keessatti barachuu jalqabanii jira. Mootummaan Naayjeriyaa torban darbe waaltaa itti bayyanachaa turan kan Abujaa keessatti sirna gaggeessaa godheefii jira.Waldaan maatiwwan shamarran chibookiif dura ta’aa kan ta’an Yakubu Nkeki akka jedhanti barnootii waan jalqabameef dafanii dhaquu akka danda’aniif yeroon gaggeeffaman. Barnoota Digrii jalqabaaf isaan qopheessu kana Amerikaan Yunivarsitii kan Naayjeriyaa keessa eega baratanii booda barnoota digrii duraa itti fufuu.Maallaqaa barnootaa kanaaf ba’u mootummaa Naayjeriyaatu baasa.


Mootummaan prezidaant Traamp Heeyyama Jireenyaa TPS Jedhamuu Lammiiwwan Sudaan Kibbaatii Dheeressee Kan Warrra Suudaan Garuu Xumuramuu Beeksise

Mootummaan prezidaant Traamp, kan akka lammiwwan Sudaan Kibbaa yeroodhaaf Yunaayitid Isteets keessa jiraatan taasisu, ehama “Temporary Protected Status” yokaan TPS jedhamu bara 2018f ka dheeresse yoo tahu, ka lammiwwan Sudaan garuu dhumachuu isaa beeksisee jira. Minisarri naga-eegumsa biyyaa, ka Yunaayitid Isteets, kaleessa, akka jedhetti, haalli Sudaan keessaa hala ga’insa qabuun waan fooyya’eef, lammiwwan biyyattii irraa gara Yunaayitid Isteets dhufaniif, ammaa booda ehamicha dheeressuun barbaachisaa miti. Ehamni TPS, ka lammiwwan Sudaan, Sadaasa dhufu kana ka dhumatu yoo tahu, sagantaa DHS jedhamnuun immoo, haga waggaa tokkootti turuun, dhimma isaanii Yunaayitid Isteets keessaa xumuratanii, gara biyya isaaniitti deebi’uu danda’an. Ehamni TPS, namoota biyya irraa dhufanitti deebi’uu hin dandeenye yokaan biyyi irraa dhufan isaan gargaaruu hin dhandeenye akka yeroof Yunaayitid Isteets keessa turan ka kennamu.


Keeniyaan Guyyaa Filannoo Pireezdaantummaa Jijjirufi Jedhame

Keeniyaan filannoo prezidaantummaa irra-deebii Onkoloolessa 17 geggeessuuf karoorfatte iyyuu, rakkoolee teeknikaa fi wal-mormii waa’ee koomishina filannoo irratti ka’e irraa kan ka’u akka yeroo biraatti dabarsamuu malu odeessamaa jira. Gama biraatiin immoo, deggertotoa paartii mootummaa biyyattii irraa mana-murtii filannoo duraa fudhatama dhabsiise irratti mormiin haaraan darbatamaa jira. Har’a deggertoonni paartii mootummaa, mana murtii biyyattii duratti hiriiruudhaan abbootii-murtii murticha dabarsan keessaa lama akka hariyataman dhaadannoo dhageessisaa turan. Poolsiin gaazii imimmaansisu hiriirtotatti biifuun adda facaase – jedhama. Abbootiin murtii sun, murticha dabarsuu dura, abukaatoolee mormdituu waliin walga’anii turan – jechuun falman. Abbaan-murtii ol’aanaan – Margaan, ibsa gaazzexeessotaaf kennaniin, manni-murtii gonkumaa doorsisamuu akka hin qabne hubachiisan. Manni-murtichaa, filannoo duraa, ka baatii Hagayyaa keessa geggeessamee keessatti badiin uumame maal akka tahe haga Jimaata dhufuutti gad-fageenyaan akka ibsu beeksisee jira.


‘Warri Filannoon Keeniyaa Darbe akka haqamuuf sababa ta’an hagaafatama’ Gumii Jaarmayaa Hawaasaa Keeniyaa

Gumiinn Gaggeessitootaa Jaarmayaalee Hawaasummaa Keeniyaa filannoo Pirezedaantummaa biyyattii akka irra deebi’amu ajajame irratti hojjettoota boordii filannoo seera darban jedhaman akka himanni irratti banamu gaafatan. Kaleessa gumiin kuni waaree booda as Naayiroobiitti hiriira mormii gaggeesseenii, Boordii filannoo Keeniyaa fi Daayirektera Abbaa Alangaa Mootummaaf iyyata barreeffamaa galcheera. Manni Murtii Keeniyaa, bu’aan filannoo pirezedaantummaa Keeniyaa Hagayya 8, bara 2017 haala seera biyyattiitiin waan hin gaggeeffamiif irra akka deebi’amu kan inni murteesseef. Gumiin kuni harra yeroo waajjira lameenuutti argamuun iyyata galchu hojjetoonni Boordii Filannoo Keeniyaa hojii seeraan alaa hojjechuun filannoon kuni akka irra deebi’amu godhan seeratti haa dhiyaatani jechuun gaafatan. Injoonjoo Muhee bakka bu’aa gumii kanaati , isaanis dubbii Boordii Filannoo Keeniyaa dura dhaabbatanii dubbataniin , ‘Filannoo Hagayya 8, bara 2017 irratti yakki murtee uummataa tuffachuu raawwatameera. Yakki kunis hamma biyya ganuuti. Kan nuti jechaa jirrus uummanni Keeniyaa warreen fedha uummataa dabsuuf yaalan kana seeratti dhiyeessee isaan gaafata. Lammeenimmoo waanti hundi akka duraatiin itti fufuu hin qabu, filannoon ta’uuf deemu kuni karaa seera hin taaneen ammas gaggeeffamee bu’aan filannoo ammas akka fashalaa’u hin feenu. Kanaaf Boordiin Filannoo kuni meeshaalee dheengadda dogongora guddaa kana uuman fi haala duraatiin fayyadamuu hin qabu. Jijjiirama feena nuti amma.’ Jedhan \nMr. Muheen dabalataan Hoji Raawwachiistuun Boordii Filannoo keeniyaa Iizraa Chiboolaa fi namooti bu’aa filannoo kana miliqsuu irratti hamataman hojii isaanii gadhiisanii haa qorataman jedhan. Kana malees teeknooloojiiwwan filannoo darbe kana irratti hojiirra oolan sirriitti qoratamanii waa’een isaatis sabaaf akka ifaan gadhiifamullee gaafatan. Yoo hirriirri kuni Waajjira Muummee Boordii Filannoo keeniyaa duratti tahu, Koomishinerri Boordichaa Roozliin Akoombee, gumii sanirraa iyyaannoo irraa fuudhanii ‘waanta isin jettan itti gaafatamaa kootii fi bakka dhimmi isaa ilaallatuun nan gaha jedhanii waadaa galaniifii jiru. Itti aansees Gumiin kuni Daayireketera Abbaa Alangaa Mootummaattis iyyata lammaffoo ka galche yoo tahu, murtee manni murtii olaanaan dabarse sanaan hojjetoota Boordii filannoo kana irratti Abbaan Alangaa akka himannaa banu gaafatan. Iyuuniis Looduuwaa Daayirektera Abbaa Alangaa Mootummaa bakka bu’anii iyyata kana fuudhani. Isaanis Daayirekterri Abbaa Alangaa Mootummaa iyyata kana ilaalee deebii akka kennu kan isaan dubbatan Akka seerri keeniyaa jedhutti, Daayirekterri Abbaa Alangaa Mootummaa yakki faayidaa uummata biyyattii tuqu kamuu yoo dalagamu koomishinni poolisiii Keeniyaa akka gadi fageenyaan qoratu ajajuuf itti gaafatama qaba. Kana malees filannoo biyyattii irratti yakka dalagames akka qoratamu ajajuudhaafillee itti gaafatama qaba. Mrs. Looduwaan dabalataan yoo dubbatan Daayirektorri Abbaa Alangaa erga filannoon kuni hagayya darbe gaggeeffamee himannaa 144 Mana Murtii biyyattiitiif dhiyeessuullee dubbatan. Isaan keessaa haga yoonaa himannoowwan 122 murtee hin argatin kan jiran yoo tahu, himannaan 24 kan Boordii filannoo biyyattii ilaallatudha jedhan. Ammas Dursaan paartii Mormituu biyyattii Raayilaa Odiingaa fi Gumiin Jaarmayaa Hawaasaa Hoji Raawwachiiftuu Boordii Filannoo keeniyaa Iizraa Chiloobaa fi namoota isa duuka jiran, akka ta’ee filannoo biyyattii irratti mullateef itti gaafatama fudhachuun himataman dhiibbaa gochaa jiru. Koomishinerri Boordichaa Wafuulaa Chabukaatii ‘poolisiini fi qamni dhimmi kuni ilaallatu hundi namoota boordicha keessa jiran qoratee yakki irratti argamnaan seeratti haa dhiyeessu jedhanus haga yoonaa garuu Itti gaafatamaa Olaanaa Boordii Filannoo biyyattiirraa namni to’annaa jela oole hin jiru. Filannoo Pirezedaantummaa Keeniyaa lafaa Onkoloolessa 17, bara 2017 ka gaggeeffamu yoo tahu, haala filannoon kuni gaggeeffamu irratti mareen Boordii Filannoo Keeniyaa fi dorgomtoota lameen gidduutti ta’uuf ture utuu hin hin gaggeeffamin hafeera. Dursaa Paartii Mormituu biyyattii Raayilaa faana kan waajjira Muummee Boordii Filannoo Keeniyaa turan Musaaalia Mudavaadii, wal gahiin kun gatii bakka bu’aan Uhuuruu Keeniyaattaa fi isaan hafa hin gaggeeffamin hafe jedhan. Galgala yoo waa’ee kanaa gaazexeessitootaaf dubbatan Itti Aanaan pirezident keeniyaattaa Wiiliyaam Ruuttoo wal gahiin suni jiraachuu boodarra dhageenye kanaaf yeroo nuti qabnuun wal kiphee jedhan. Haa ta’u malee dorgomtoonni kuni kopha kophaadhaan Boordii Filannoo biyyattii duuka akka mariyatanis himaniiru. Paarlamaan keeniyaas Dheengadda hojiitti deebi’uuf ka jedhu akka tahe yoo beeksisu, Pirezidentiin Keeniyaa Uhuuruu keeniyaattaas dhaqanii Miseensota paarlaamaa kana duratti haasawa taasisanii jiru. Paarlaamaa kana irratti garuu, miseensonni Paartii mormituu hundi fi bakka bu’aan Mana Murtii keeniyaa irratti hin argamin hafaniiru. No media source currently available


Imala Godaansaa Gara Awrooppaa Godhamu Keessa Ijoollee Harki Caalaan Acuuccaa fi Dhitaa Mirgaa Hammaataa Argan Jedhame

Qorannoon Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti dameen ramaddii maalaqqa qarqaarsa ijoollee fi Dhabbanni Baqatoota Addunyaa wajjin hojjatanii akka agarsiisutti ijoollee fi dargaggoota gara Awrooppaa godaanan harka afur keessaa harki sadii karaatti acuuccaa fi dhiitaa mirgaa hammaataa ta’eef saaxilaman. Ijoollen kun baayinaan Ayvoorii koostii, Gaambiyaa fi Nayjeeriyaa akkasumas biyyota Dhiha Afrikaatii ta’uu isaanii an ibsu gabaasichi ijoolleen irra-caalaa hameenyi irratti hojjatamuu garuu biyyota Afrikaa Uffee Saharaatii gadii godanan akka ta’an tarreessa. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mootummaan Somaaliyaa Hoogganaa ONLF Dabarsee Mootummaa Itoophiyaatti Kennuunsaa Tarkkaanfii Balaa Nageenyaa Dhabamsiisuuf Fudhatame Jedhe

Mootummaan Somalia dhiheenya kana hooggansa Aadda Bilisummaa Ummata Ogadeen (ONLF) kan turan Abdikeriin Sheek Muse dabarsee Itoophiyaati kennuusa sirridha jedha. "Balaa nageenyaa dhabamsiisuf tarkanfii fudhatamedha" jechuun addesse. Gama biraatiin qabamu hogansa kanaatiin boodattiITtoophiyaan hidhamtoota Somaliyaa 100 ta'an akka gadhiisuuf jirtullee gabaafameera. Mummen minsteraa Somaliyaas itophiyaa jiru jedha gabaasichi. Gabasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Lesuutuu Keessatti Eega Hoogganaan Waraana Biyyattii Ajjeesamanii Yaaddoon Hammaataa Jira

Biyya Afrikaa gama Kibbaatti argamtu – Lesuutuu keessatti, jalqaba torban kanaa irra eega hoogganaan waraana biyyattii ajjeesamanii booda, yaaddoon daran hammaataa jira. Hariiroon hoogganoota siyaasaa fi waraana gidduu jiru hammaachaa deemuunii fi hoogganichi waraanaa – Leetenant Jeneraal Kohaantil Motso-motso ajjeesamuun, biyyattiin fonqolcha mootummaan beekamtu kun haala hamaa keessa bu’uu malti – yaaddoo jedhu uumee jira – biyyoota ollaa biratti. Kibxata dabre kana, qondaalota hidhatan tu waajira Jeneraal Motso-motsotti girrisee seenee ajjeese. Bara 2015 qondaala waraanaa ajjeesuutti kanneen shakkaman – hidhattoonni waraanaa ajjeechaa kana raaw’atan, walitti-dhukaasa achii booda geggeessameen battalumatti ajjeesaman. Jaarmayaan gamtaa biyyoota naannoo – SADC – jedhamu, battalumatti haleellaa sana balaaleffate. Ministarri Faransaay – Moketsii Maajooroo, kana ilaalchisuun ibsa kennaniin, “ajjeestonni sun, ajjeechaa ammaan dura bara 2015 geggeessame irratti qorannaa geggeessame irraa Jeneraalichi waan isaan oolchuu dhiiseef haaloo hahuuf kan ajjeechaa kana raaw’atan – natti fakkaata – jedhu. Fonqolcha mootummaa geggeessuuf ta’uu mala – yaada jedhu garuu, shakkiin ilaalan.


Sudaan Kibbaa: Yuunaaytid Isteets Uggura Aangawoota Mootummaa Lama Irra Keeche Deebitee Ilaaluu Qabdi

Yunaayitid Isteets, “kanneen nageenya Sudaan Kibbaa booressaa jiru – ittiin jette - aangawoota ol’aanoo mootummaa Sudaan Kibbaa lamaa fi hoogganaa waraanaa duraanii tokko irra uggura kaa’uuf murtii dabarsite keessa-deeebitee ilaaluu qabdi – jetti – Sudaan Kibbaa. Mootummaan Yunaayitid Isteets -- Ministara Odeeffannoo Sudaan Kibbaa - Maaykil Maaku’ii, hoogganaa waraanaa gameessa – Maalek Ruubenii fi Jeneraala waraanaa Pool Maalong irra uggura kaa’uu ishee Roobii dheengaddaa beeksiste. Aangawoonni sadeen wal-dhibdee Sudaan Kibbaa babal’isuudhaan, nageenya buusuuf carraaqqii godhamutti danqaa ta’an – jechuudhaan tarkaanfii kana fudhate – Mootummaan Waashington. “Qondaalli waraana Sudaan Kibbaa gameessi – Maalik Rooben, waraansa biyyattii keessaa irraa bu’aa guurrataa jira” – jechuun – ka balaaleffate, mooutummaan Yunaayitid Isteets, Kaampaaniilee qondaalichaan to’atamu – jedhaman afur irras uggura kaa’ee jira. Ministarichi Dhimma-alaa Sudaan Kibbaa – Maayikil Maaku’ii immoo, haleellaa humnoota naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa irratti geggeessame qindeessuu fi akka gargaarsi uummata hin dhaqqabne irraa maqsuutti baleeleffatti – Yunaayitid Isteets. Walii-galteen nageenyaa bara 2015 mootummaa mormitoota gidduutti mallatteessamee ture, ajaja Jeneraal Pool Maalongiin, magaalaa Jubaa cinatti haleellaa mooraa finciltootaa irratti banameen ka fashale ta’uu isaas Yunaayitid Isteets beeksistee jirti. Kaleessa, Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Damee Sudaan Kibbaatti xiyyeeffatee hojjetuuf kan ibsa kennan – dubbi-himaan ministrii dhimma-alaa Sudaan Kibbaa, “uggurri kaa’ame kun baay’ee nu gaddisiisa. Uggurri waan gargaaru hin qabu. Akka nuti yaadnutti, mootummaan Yunaayitid Isteets ka gochuu qabu, kan nuti gochaa jirru gargaaree biyyattii keessatti nageenya buusuu dha” – jedhan. Generaal Maalong, eega prezidaantii biyyattii – Saalvaa Kiir wajjiin wal-dhabanii booda, yeroo ammaa, hidhaa manatti-ugguraa keessa jiran. Sudaan Kibbaa, bara 2013 irraa jalqabee, wal-waraansa mootummaa biyyattii fi mormitoota gidduutti geggeessamuun danqamtee jirti.


Hiyyummaan Mirga-dhabdummaan fi Mootummaan Akka Malee Aangootti Dhimma-ba’uun Finxaaleyyii Afrikaa Keessattif Sababa jedhame

Hiyyummaan, mirga-dhabdummaan fi mootummaan akka malee aangootti dhimma-ba’uun akka dargaggoonni gara dhaabota finxaaleyyii akka Bokoo_haraam, Al-shabaab fi Islaamik Isteetitti seenan taasisaa jira – jedha - gabaasaan Tokkummaa Mootummootaatiin bahe tokko. Bifa qorannaan isaatiin ka jalqabaa ka tahe – qorannoon waggaa lama fudhate kun, dargaggoota fedha isaaniittiin gaaffii fi deebii kennuuf ehaman dhibba afurii fi sagaltamii shan, kanneen duraan dhaabota fiinxaaleyyiitiin to’atamanii turan haasofsiisuudhaan ka qopheessame. Gaaffii fi deebiin dargaggoota kana waliin geggeessame, akkaataa isaan itti duraan gurmuulee shororkeessotaa keessatti itti fo’ataman, ilaalcha dogoggoraa jiru, sababaa kanaan balaa dhufaa jiruu fi tarkaanfii jijjiirama fidu fudhachuuf carraa jiru irratti ka fuuleffate. Kana irraa ka’uudhaan, Afrikaa keessatti babal’achuu finxaalessummaa sababaa tahan kan ittiin jedhe, mirga dhabdummaa, iyyuma, hanqina misoomaa fi jireenya moggaatti qoodamuu akka ijootti tarreessee jira. “Lammiwwan Afrikaa ardii Afrikaa walakkaa dhaa ol tahan, daangaa sadarkaa hiyyummaa tii gaditti jiraatu” kan jedhu - dhaabbatni Maallaqa Misoomaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, Afrikaan fiinxaalessummaa hidda gad-fageeffateef akka saaxilamaa jirtu akeekkachiisa. Gama biraatiin internaatiin Afrikaa keessa babal’ataa jirutti, dargaggoota gara dhaabota shororkeessotaatti fo’achuun akka hammaachuu malu illee gabaasaan Tokkummaa Mootummootaa kun akeekkachiisee jira.


Kaameruun Kaaba-Dhihaa Keessatti Eega Poolsiin Dardara Tokko Ajjeesee Booda Hookkarri Kaleessa Ka’e Itti Fufee Jira

Magaalaa Kaameruun Kaaba-dhihaatti argamtu, Kumboo keessatti kaleessa galgala yeroo jeeqamni ka’etti namoonni dhibba hedduutti lakkaawaman, dahata barbaacha wacaa fi fiiginsaan gara Kaatediraala Kiristaanaa magaalattii keessaatti dheessan. Kanneen namoota gara waldaa kiristaanaatti qajeelchan keessaa tokko - Kiritoofer Taataa, namoonni hagi tokko ganda Kifeem jedhamtu ka kiiloo-meetira hedduu Kaatediraalicha irraa fagaattu irraa fiiganii achi dhaqqaban, jedhu. Kan halluu adii fi xiilloo yokaan cuqulisa of irraa qabu - alaabaan sochii adda-baatotaa magaalaa Kumboo keessatti akka balalaa ture – gabaasaan VOA argee jira. Gandeen hawaasaalee ka biroo keessatti alaabaan sun akka balbalaa turee fi har’a akka humnoonni waraanaa guuranii kaasan dubbatu – jiraattonni. Hookkara kanaaf kan ittiin ka’insa tahe, kaleessa ganama ganda Kifeem keessatti soolanni waggaa kudha-toobaa tokko ajjeesamuu isaa ti. Ibsa sirnaa Mootummaa irraa baheen, Ministarri Ittisaa Kaameruun – Jooseef Beetii Assoomoo akka jedhanitti, eega qawweelee ganda keessatti hojjeamiin poolisoota hidhannoo malee socho’an irratti haleellaan banamee fi poolsiin tokko madeessamee booda, gurbaan soolanni sun akka tasaa ajjeesame. Kanneen ganda Kifeem keessatti baala sammuu darreessu sakatta’uuf bobba’anii jiran – poolisoonni sun eega haleellaan itti banamee booda of irraa ittisaaf dhukaasan. Jiraattonni immoo, naga-eegdonni sun reeffa dargaggoo sanaa fuudhanii lafa irra harkisan – jedhu. Mormii ka’een manni barnootaa fi gamoon waajiraalee mootummaa barbadaa’e – jedhama. Har’as hookkarri itti fufee namni lammataa du’uun gabaasamee jira. Kana cuqaasaa tii gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


‘Guyyaa Filannoo Boordiin Filannoo Murteesse Hin fudhannu’ Raayilaa Odiingaa

Dursaa Paartii Mormituu fi Dorgomaan filannoo pirezedaantumaa Keeniyaa Raayilaa\nOdiingaa Guyyaa filannoo Pirezedaantummaa biyyattii ka boordiin filannoo Keeniyaa\nKaaye hin fudhadhu jedhan. Boordiin Filannoo biyyattii kaleessa akka beeksisetti, Guyyaan\nfilannoo pirezedaantummaa keeniyaa Onkoloolessa dhufu gaafa bultii 17, bara 2017\ngaggeeffamuuf akka jiru himeera. Miister Odiingaan garuuu boordiin filannoo kuni yeroo\nguyyaa filannoo kana kaawu nuun hin mariyanne jechuun mormaniiru. Ibsa Boordiin filannoo Keeniyaa kaleessa baaseen Filannoon pirezedaantummaa biyyattii irra deebi’amuuuf jiru Onkoloolessa 17, bara 2017 akka gaggeeffamu himamee ti ture. Murtee kana ilaalchisuun harra Dursaan Paartii Mormituu fi Dorgomaan Filannoo prirezedaantummaa Keeniyaa Raayilaa Odiingaa, guyyaa kenname kana mormaniiru. Raayilaan harra ibsa laataniin, Boordiin filannoo Keeniyaa yoo guyyaa filannoo kana kaawu, silaa akka seeraan kaayametti nuun hin mariyannee jedhan. Kanaaf haala jiruun utuu waanti tokko hin fooyya’in yoo ammas filannoon kuni deebi’ee ta’a ta’e akka filannocha tasumaa irratti hirmaachuu dhiisan beeksisan. ‘Boordiin Filannoo kuni, yoo guyyaa filannoo kana lafa kaawu, abbootii dhimmaa murteen kuni isaan ilaallatuu waliin hin mariyanne. Murteen Kuni haga seera biyyattii tuffachuuti. Maaliifii, kanaan dura akka Boordichi kakuu nuyii fi Paartii Juubiliif’ illee galetti, murtee nu ilaallatu hundumaa akka nuun mariyatu nutti himee ture. Kunis Guyyaa filannoo murteessuu qofaayyuu utuu hin tahin, filannoodhumti kuniyyuu akkamitti gaggeeffamuu akka qabu waan jedhu of keessaallee qaba. Egaa kuni hundumtuu osoo hin raawwatin, kaleessa Miister Maatiyaang’I haala barattootaa sababa keessa galchuudhaan akka filannoon kuni Onkoloolessa 17 asitti, geggeeffamuu jedhanii dubbatan, kana jechuun murteen kuni akkasitti akka murtaawu kan godhe Paartii Juubiliiti malee boordii filannoo biyyattii miti’ jedhan Raayilaan. Gaggeessaan dhimma Keessoo Keeniyaa Proofeeser Freed Maatiyaaang’ii filannoon kuni qormaata barattootaa Onkoloolessa keessa gaggeeffamuuf jedhu faana akka walirra hin buuneefi kan isaan boordiin filannoo Keeniyaa akka filannoo lafaa deemuuf jiru Walakkaa Onkoloolessaatti gaggeeffamu gaafatan. Raayilaan garuu dubbii isaanii harraatiin filannoon kuni gaggeeffamuuf waantonni sirratuu qaban utuu hin sirratin filannoon gaggeeffamu hin jiru jedhan, kan isaan akka sirraawu gaafatanis, Paartiin isaanii mirga Kuusa Odeeffannoo ykn Serverii Boordii filannoo ilaaluu akka argatu, darbees meeshaaleen boordiin kuni filannoo kana gaggeessuuf fayyadamu lafaa akka sirriitti sakatta’aman, fi hojjetoonni hojii yakkaa boordicha keessatti hojjetan jedhan akka seeratti dhiyaatani gaafatani. Lakkoofsi hojjettootaa boordii filannoo Keeniyaa seeratti akka dhiyaatan Raayilaan jedhanii jaha yoo ta’u, isaan Keessaa tokko sadarkaa Hoji Raawwachiisuurra ka jiranii fi itti gaafatamaa dhimma teeknikaa boordii filannoochaas kan dabalatuudha. Gaggeessaan Boordii Filannoo keeniyaa yoo ibsa kennan dheengadda, Abbaan Alangaa biyyattii hojjettoota boordichaa irratti qorannoo gaggeessee yoo yakka isaan keessaa eenyuunirrattiyyuu arge tahe tarkaanfii irratti haa fudhatuu jedhaniiru. Haa tahu malee harra ibsa Raayilaan booda boordichi deebii hin kennine. Miseensonni Paarlaamaa biyyattiif dorgomanii moo’atan ka Paartii juubilii duuka jiran garuu, guyyaa filannoo pirezedaantummaa biyyattii ka boordiin filannoo keeniyaa kaaye kana akka fudhatan himaniiru. No media source currently available


Murteen Abbaa Alangaa Deeviid Maaraagaa Lammilee Keeniyaa Biratti Kan Jalqabaati

Murteen Abbootii Alangaa jahaan dheengadda Filannoo Pirezendaantummaa Keeniyaa ilaalchisuudhaan darbe, lammilee biyyatii biratti miira adda addaati uume. Kaan ni gammade, kaan waanti kun sirriillee miti ka jedhe jira, kaanis kun waan biyya Keeniyaa keessatti ta’ee hin beeknellee dha jadhan. Keessumaa deeggartoonni dursaa Paartii mormituu biyyattii Raayilaa Odiingaa filannoon lafaa ta’uuf deemu haqaan gaggeeffamuu danda’a jechuun yoo gammadani, deeggartoonni Uhuuruu keeniyaaattaa garuu waan kanatti hagas hin gammadne. Joon Doombii dhalataa Keeniyaa Naayiroobii naannoo Kibeeraa bakka namootni galiin isaanii xiqqaan baayyinaan jiran jiraatudha. Innis akka jedhuttii, ‘Murtee Manni Murtii Olaanaa kenne kanatti baayyeen gammade. Maaliifii hedduun maal ta’a laata egereen murtee kanaa jedhee eegaati ture. Akka koottis, sagaleen koo sirriitti naaf hin lakkaawamne yaada jedhuun qaba, namoonni kunniini sagalee keenya nujelaa hataniiru, kanaaf murteen kuni darbuu isaatti baayyeen gammade’ jechuun waan itti dhagaa’ame dubbate. Jiraataan Kibeeraa kun dabaluudhaanis, yoo bara 2013 filannoo biyyaalessaa Keeniyaa irratti Raayilaan Mana murteetti Ol Iyyate, Manni murtee alas murtee quubsaa hin kennine ture, kanaaf amma Murtee akkas garaa nu gahu kenna jedhee tasaa yaadee hin beeku jedha. Itti aansees haqi akkasii kuni biyyoottan Afriikaa kaaniifillee dhaamsa gaarii qabaachuusaa dubbateera. Abdii Ibraahim Guyyoo Keeniyaa, Kutaa Maarsabiititti dhalatee guddate, innis deeggaraa uhuuruu yoo tahu, murteen dheengadda darbe kuni, haala diinagdee biyyattiitiif gaarii miti jedha. ‘Murtiin tuni guddoo jajjabduu, maan jennaan amma xiqqoo dudduuba nu deebiftii, hojjaa furan (Filannoon) laf deemu, Ikoonomiin guddoo hin deemu, biyaashaaraan (Daldalli) lafa keessa guddoo hin deemtu. Namni kawaayidaa (akka durii) hojii sirkaalaallee (hojii humnaa) argachuu hin danda’u, maan jennaan waanni cufti hin hidhamti. Waanuma siyaasaa kana gul (duukaa) yaana. Ammoo warri Maarsabit kaawuntiilleen akka nuti Kuraa san keessatti agarreefii warra Juubilii dhahe, 84% namni ka Uhuuruuf Kuraa dhahe. An guddoo rifadheyyuu, akkan beekutti Kuraa karum dansaan dhoofnee haqumaan Shiindine (Moo’anne) ammaa irra deebi’aan tuni guddoo nu rifachiifti. Maan jennaanii, nuyi akka nu beennuttii kuraa hin hanne, warri Juubilii kaanii kuraa guddum qabaa, kuni guddoo miti aadaa beektaa irruma yaanaa amma yakubbaalle (Ya fudhanne).’ Jedha. Abdiin dabalee, Manni Murtee Keeniyaa murtee akkasii kennuun isa gammachiisuudhaa baatus, aadaan deemokrasii biyya isaa akkas fooyya’uutti garuu baayyee gammadeerallee jedhe. Pirezideentiin biyyatti murtee kana nan kabaja malee hin fudhu jechuun jimaata ibsa erga kennaniin booda, galgaluma sana Abbootii Alangaa Murtee kana kennan jechaan tuquun isaanii Waldaa Abbootii Alangaa keeniyaarraa mormii isaaniinitti kaaseera. Biriyaan Kaaheembaa Gaggeessaa Waldaa Abbootii Alangaa keeniyaati. Isaanis ibsa waldaa isaanii bakka bu’uun kennaniin, lammileen biyyattii fi namooti siyaasaa Abbootii Alangaa maqaa xureessuurraa akka of qusatan gaafatan. Kaleessa dilbata waaree dura gaggeessitoonni garee Paartii Mormituu NASA Naayiroobii naannoo hurumaatti deeggartoota isaaniitiin ka mariyatanii turan yoo tahu, Dursaan isaanii Raayilaa Amooloo Odiinga filannoo lafaa deemsifamuuf jiru gaggeessuuf Boordiin Filannoo biyyattii akka of fooyyessu akeekkachiisanii jiru. Filannoo lafaa tahuuf jedhu kanaafis Uhuuruu keeniyaattaa fi Raayilaa Odiingaa dhiyootti akka duula na filannoo jalqabanis himanii jiru. No media source currently available


Al-shabaab Waggota Afuran Dhufan Keessatti Akka Injifatamu Waraana Yunaaytid Isteetsitti Ajajaan Damee Afrikaa Dubbatan

Al-shabaab waggoota afuran dhufan keessatti Somaaliyaa keessatti akka injifatamu, Waraana Yunaayitid Isteetsitti, ajajaan damee Afrikaa dubbatanii jiran. Ammaa booda, to’annaa humna naga-eegumsaa biyyattii tii ol tahuu akka hin dandeenyes ibsanii jiran. Waraana Yunaayitid Isteetsitti, Ajajajaan damee Afrikaa – Jeneraal Toomaas D. Waldaawusar, tuta gaazzexeessotaa Gaanfa Afrikaa, mooraa ajaja sanaa biyya Jarmanii, magaalaa Ituut-gaard jiru daawwateef ibsa kennaniin kana dubbatan. Gaaffii gaazzexeessota irraa dhihaateef ibsa kennaniin - Jeneraal Toomaas D. Waldaawusar, dameen waraanaa Yunaayitid Isteets isaan ajajan hojiin isaa ijoon akka biyyoonni Afrikaa mata mataatti rakkoo nagaa fi naga-eegumsa isaa ofii hiiklkatu dandeessisuu tahuu hubachiisan. Yeroo gabaabaa keessatti dameen isaanii kun, guyyaa guyyaatti shororkeessota akka ajjeesaa jiru dubbatanii – galiin isaa inni yeroo dheeraa fi ijoon garuu, kanneen akka nagaa fi naga-eegumsi waaraa biyyoota Afrikaa keessa jiraatan qooda guddaa gumaachan – guddina misoomaa biyyootaa keessatti qooda gumaachuu dha – jedhan. Humna naga-eegumsa Gamtaa Afrikaa waliin hojiin Somaaliyaa keessatti geggeessaa jiran kana irraa akka adda hin taane ka dubbatan – Jeneraalichi Yunaayitid Isteets, gareen shororkeessotaa Al-shabaab, haga filannoo Somaaliyaa itti-aanuutti kan injifatamu ta’uu dubbatan. Tooraa kanaan hojiin ulfaataan Somaaliyaa keessaa, qaamota fi biyyotoa karaa adda addaa Somaaliyaa keessatti leenjii kennaa jiran walitti-qindeessuun bifa tokko qabachiisuu akka tahe dubbatu – Jeneraal Toomaas D. Waldaawusar.


Filannoo pirez.Keenyaa ji’a 2 keesatti irra deebi’an, miilotii Rahilaa Odiingaa faan damee mukaa cabsattee karaatti yaatee gammachuun lafa dhiitaa oolte

No media source currently available Filannoo pirezidaantummaa Keenyaa irratti yoo hedduu waraanatti dhalata. Ta bara 2007-2008 irratti nama 800-1,500 dhumate haga 600,000 baqate. Ta baranaa irralleetti nama nama 20 caalaatti dhumate.Filannoo baranaa irralleetti itti gaafatamtootii paartii mormituu NASA (National Super Alliance) filanno keessa dababatti jiraa jedhanii Mana Murtii Walii Galaa Keenyaattu wal himatan. Itti gaafatamaan paartii mormituu,muummeen minsitera Keenyaa ka durii Rahilaa Odiingaa filannoo adoo isiin hin dhumatin paartii biyya bulchitutti moo’e jedhanii labsan jedhee mana murtii walii galaa Keenyaatti himate. Manii Murtii dubbii caqasuu jalqabee jennaan akkana jedhe. “Dallaa Jaarikoo jissinee,Jordaanos qaxxaamurreee amma Kan’aan gahuuf fagoo hin jirru,” jedhee gumii isaatti himate, Rahilaan. Manii Murtii Walii Gala Keenyaa dubbii tana mirgaa fi bitaa qoratee akka filannoo tana irra deebihan hajaje. Filannoon Keenyaa ta baranaa seera filannoo biyyitii sun baafatte hin guunne jedhee akka irra deebihan hajaje manii murtii sun. Hajaja kana abbaa seeraa mana murtii walii galaa Keenyaa David Marangati labse. "Filannon tun faaydaa hin qabduu.Filannoo dhugaa qabduu miti,” jedhe. Itti aanee ammoo “ragaa jiru walti laallee filannoon tun filannoo qajeeltuu mitii seera bulmaata biyya tanaallee ala,” jedhee mirkanse,abbaan seeraa mana murtii walii gala Keenyaa, David Maranga. Akka Abbaan Dakkaraa,deeggaraan paartii mormituu Keenyaa Naayroobii irraa nutti himetti nama hedduutti damee mukaa guurratee gammachuun karaatti baafatee gammachuun lafa dhiitaa oole. Karaa akka Madaree, Dandooraa,Urumaa f fulaa hedduutti 'manii murtii dhugaa mure' jedhee gammachuun lafa dhiite. Keenyaa haga Keenyaa taatee ufi argitee filannoo pirezidaantummaa akkanaa irra deebitee filachiiftee hin beettu.Ardii Afrikaa keessattuu waan akkanaa guddoo hin argan. Abbootii seeraa dubbii tana muran 6 keessaa 4 akka filannoo irra deebihan hajajan 2 ammoo akka irra hin deebine fedhan. Abbaan seeraa tokko ammoo dhibamee murtii kalee keessaa hafe..Akka Abbaan Dakkaraa jedhutti namii hedduun abbootiin seeraa tun akkuma durii ammallee dubbii Uhuruu muran jedhee sodaate. Taatullee akka jedhan hin taanee abbootiin seeraa filannoon Keenyaa bara 2017 seera filannoo hin guunne jedhanii hajajan. Adoo manii murtii kun silaa dubbii tana Uhuuruu muree akka Abbaan Dakkaraa jedhetti Waraanii hin dhalata. Abbootiin seeraa tun waan filannoon tun seera addunyaa hin guutiniin guyyaa 21 keessatti barreeffamaan baasuuf kurfoo jiran. Abbaan seeraa mana murtii walii galaa kun akka filannoon Keenyaa guyyaa 60 keessatti taatu hajaje. Abbaan seeraa Mana Murtii Walii Galaa Keenyaa bara 2003 keessaa mana murtii olaanaa Keenyaatii filan.Bara sun pirezidaanti Wiwaahii Kibaakiitti file. Bara 2012 keessa ammoo koomishiinii haqa Keenyaa mana murtii oli-iyyannaatti oli guddise. Abbaan seeraa mana murtii walii galaa Keenyaa Dr. Willy Mutunga bara 2016 keessaa hujii dhiisee jennaan Marangaan nama 10 waliin dorgomee moo'e. Marangaan nama ganna 65-66 jiduu jiruu abbaa ijoollee sadiiti. Akka Abbaan Dakkaraa jedhutti paartiin NASA faatii itti gaafatamaa boordii filannoo Keenyaa du’aa fi qabeenna filannoo tana irratti badeef hardhaayyuu balleessaan himachuutti jiran.


Bulchaa USAID: Manni-maree Bakka-Bu’ootaa Yunaayitid Isteets Baajeta Gargaarsa Sagantaalee Wabii Nyaataa Wajjiin Wal-qabataniif Maallaqa Gahaa Ramadu Amantaa Jedhun Qaba

Bulchaan Dhaabbata gargaarsa Misooma Sadarkaa Addunyaa Yunaayitid Isteets yokaan USAID – Maark Griin, manni-maree bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteets – baajeta bara kuma lamaa fi kudha-saddeetii raggaasisu keessatti gargaarsa namoomaa fi sagantaalee wabii nyaataa wajjiin wal-qabataniif maallaqa gahaa akka ramadu, amantaa mirkanaawaa akka qaban dubbatu. Wixineen baajetaa – Prezidaant Donaald Traampiin dhihaate, baajeta USAID baay’ee gad muruun isaa beekamee jira. Ergamaa addaa muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam Dessaalegni ka tahan – Ambaasadder Birhaanee Gabre-Kiristoos gama isaaniitiin, Mr. Mark Griin, muummicha-ministaraa Hayile-maariyaam waliin marii geggeessan keessatti, gargaarsi biyyattiif kennamu kan itti fufuu tahuu mirkaneessuu isaanii dubbatanii jiran.


Manni Murtee Olaanaa Keeniyaa Murtee Labsii Pirezedentummaa Biyyattii Labsame Kuffise

Pirezident keeniyaattaan murtee kana mormus waan manni murtee jedhe nan kabaja jedhaniiru.\nGalmoo Dawit Naayiroobii dabalata qaba. Manni Murtee Keeniyaa filannoon Pirezedaantummaa biyyattii haalli inni itti gaggeeffameef lakkaawame haqa kan hin qabne ture jechuun filannoon Pirezedaantummaa Keeniyaa irra deebiin akka godhamu ajaje. Hagayya 8 bara 2017 ka gaggeeffamee ture filannoo biyyaalessaa Keeniyaa irratti Pirezedaantiin biyyattii Keeniyaattaan injifatanii akka turan ka labsamee ture tahus, dorgomaan isaaniin falman Raayilaa Odiingaa qabxiin filannoo kuni sirrii akka hin taane mormuudhaan gara mana murtii deemuun erga himataniin booda murteen harraa kuni kan ragga’e. Abbaan Alangaa murtee kana dabarsan Deeviid Maaraagaa, Boordiin Filannoo Keeniyaa filannoo kana akka heera keeniyaa fi labsii filannoo biyyattiitti hin gaggeessine jechuudhaan qabxii filannoo kana kuffisaniiru. Haala murtee harra darbe kanaa ilaalchisees Abbaan Alangaa Deeviid Maaragaa waanni hundi guyyoota 21 keessatti sabaaf akka ifa tahu himaniiru. Filannoo Pirezedaantummaa Keeniyaa Hagayya 8, 2017 irratti haalli lakkoofsa bu’aa filannoo pirezendaantummaa rakkoo qaba ture jechaan mormitoonni hedduu mormaadha turani. Yoggusis Raayilaa Odiingaa qabxileen labsamaa jiranii fi kan giddugalawwan filannoo biyyattiirraa dhufan wal hin siman jechuun ibsanii turani. Harras yoo murtee kana dhagayan murteen harra Keeniyaa keessatti darbe Afriikaa Keessatti ka jalqabaati jedhani. Filannocha moo’atan kan jedhaman prirezident Keeniyaattaan dubbii murtee kana booda dubbataniin, dhuunfaatti akka murtee kana hin fudhanne himanii garuu akka murtee mana murtii biyyattii kana kabajan himaniiru. Murtee kana booda deeggartoonni Raailaa Odiingaa Mana murtee biyyatti duratti gammachuu ibsaniiru. Haala seera keeniyaatti filannoon irra deebi’uuf murtaa’e tokko guyyoota 60 gidduutti gaggeeffamuudha qaba. No media source currently available


Keeniyaan Seera Pilaastika Fayyadamuu Dhorku Labsite

Keeniyaan Seera pilaastika fayyadamuu dhorku labsite. Seerri kuniin hujiirra kan oole kaleessa galgalaa kaasee yoo tahu, kanaan booda pilaastika biyyattii keessatti omishuus fayyadamuus dhorkeera. Kanaanis namni seera kana cabsee argame adabbii Doolaara Ameerikaa 38,000 ykn hidhaa waggaa 4’n akka adabamu lafa kaa’eera. Labsiin kuni qulqullina naannoo ka fooyyessu tahus, akka Waldaan Omishtootaa Keeniyaa jedhetti namoota 80,000 ol tahan hojiin ala godheera. Kunis keessumaa magaalli guddittiin biyyattii Naayiroobiin balfa pilaastikaan akka xurooftu yoo godhu, dhiyeessa foon nyaataa magaala Naayiroobii keessaas miidhaa jiraa jedhu warri mana foon itti qalan hojjetan. Gabaasi Qeeraa biyyattii keessan jiran irraa argame akka jedhuttis, garaacha horiiwwan qalmaataaf dhiyaatanii keessatti pilaastiiki baayyinaan mullataa jira. Kunis namoota magaalattii foon sana bitanii nyaatan fayyaa isaaniillee hubuu danda’a. Keeniyaan labsii kana marsaa kanaan milkooftee yoo hojiirra oolchite, Baha Afriikaa keessaa fayyadama pilaastikaa dhorkuun Ruwaandaa fi Eertiraatti aansitee biyya sadaffoodha taati. No media source currently available


Keenyaatti bulchaan Marsabeeti dhiyoo filan Mohaammud Alii Abshiroo godina kana gama heddun guddisuuf kakate

No media source currently available Marsabeeti godina Keenyaa 47n keessaa tokko.Isiyolloo fi Marsabeeti godina namii keenna itti heddatu lamaan keessaa tokko. Laftii tun lafa qilleensa oowwaa, Dhaadha Calbii (Chalbi Desert) qabdi.Diida bal’aa akkana sirbaniif Diida Galgaluu,biyyee wayaama,gaarren Saakuu fa qabaachuun beekamti. Bali’anna lafaatiin ammoo godina cufa keessaa tokkeessoo. Isiyolloollee woma akkanaa kanaan beekan.Namii akka Dabbasoo Waabeeraa duula bilisummaa Keenyaa keessatti waan hedduun faarsanii karaallee maqaa isaatiin baasan nama lafa suniiti.Haaji Galma Diidoo ammoo namuma jabeenna akkanaa kanaaf haga hardhaallee waan hedduu biyyaaf tahe jedhanii faarsan. Lafa tanaan resort city jedhan,afaan galaanaa qubattii nama hedduu daawwii itti dhufa ‘Bisaan Maanyaa’ lafa tanatti dhiuyaatan.Midhaan biyyee Isiyolloo irra buusan hinuma biqilan malee hin badii jedhaniin. Aabba Mohaammud Alii amma godina Marsabeeti bulchuuf filame kun woma gaafa filannoo dorgomu isanii hojjadhaa jedhee isanii tolchaa jedha.Akka namii gama akimiitiin, gama, gama barumsaatiin,gama diangeetiin fi bisaaniilleen rakkoo keessaa bahu hojjachuuf waadaa gale. Marsabeeti haga guddaan warra horiitti keessa qubata.Aabba Mohaammad lafa akka Mooyyalee fi Saakuu faatti bisaan baasee biyya malkaa dabarsuuf kakate. “Qabeennii ya dhufee bisaan kana kennuuf qaba.Bisaan fulaa hedduutti uraaf.” Manneen akimii fi qorsa hin qamnellee waan isaan fedhaniin guutee akka namii akimii barbaada fkn lafa akka Awaasaa fi Keenyaa keessaa ammoo gama naannoo Kirwaa fa karaa dheeraa hin yaane tolchuuf asumatti waan fedhan guunnaaf jedha. Quftuma lafa Turkaanaa keessaa godina Haroo Turkaanaa jala qubatu, Loyangalaan faatti ammoo warshaa qurxummii jaaree ummata malkaa dabarsuuf karoorfate. Bulchiinsii kun tana malee barnootaaf ammoo manneen barnootaa akimii polytechnic aanaa Marsabeti afranuu keessatti jaaruuf waadaa gale. Yayyaba yuniversitii Marsabeetillee gannuma shanan kana keesatti kaahuuf waadaa gale.“Ya asi na keettanii isanii hojjadhaa,”jedha. Dr.Mohaammad Quxii nama godina Isiyolloo bulchuuf filame. Innilleen lafa Isiyolloo boborcanii biraa deeman sun qulqulleessinee,horii gumii badii dhoorree,akka namii waan isaa male argatee nagaan waliin jiraatu tolchuuf hojjannaa jedha. Nagaa lafaa eegachaa bulchiinsa gochii cuftii qooda keessaa qabdu qabaachuuf kakate. Dr.,Quxiin bara 2005 keessaa minsitera dargaggoo Keenyaa tahee hojjate,bara 2008 -2013 ammoo ministera horii horiitii.


Somaaliyaa Magaala Bariiree Cinaatti Duula Geggeeffameen Lubbuun Namoota Kudhanii Darbeera

Har’a ganama, lafa qonnaa Somaaliyaa gama Kibbaatti argamu keessatti duula geggeessameen namoonni 10 ajjeesamanii ka biraan tokko madaa’uu isaa aangawoonni Somaaliyaa dubbatanii jiran. Magaalaa Moqdishoo irraa gama Kibba-Lixaatti, kiiloo-meetira 55 irratti kan argamtu – magaalaa Bariiree cinatti haleellaa geggeessame kana duuba eenyu akka jiru haga ammaatti ifa hin taane. Itti-aanaa bulchaan Shabalee Gara Gadii, Alii Nuur Mohammed, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin, duula san ka geggeesse dhaabbata Naga-eegumsaa dhuunfaa, kan Yunaayitid Isteets, Baankrooft jedhamu akka tahe dubbatan. Baankrooft, dhaabbata dhuunfaa – humna naga-eegumsa Gamtaa Afrikaa Somaaliyaa keessaa Al-shabaabiin waraanaa jiruuf loojistikaa fi leenjii kennuutti bobba’ee biyyattii keessaa hojjetaa jiru. “Loltoonni adiin yokaan faranjiin waraana Somaaliyaa haga tokko waliin ta’uudhaan, lafa qonnaa sana irratti dhukaasa banan. Ijoollee fi ga’eessota dabalee namoota sagal ajjeesan” ka jedhan – itti-aanbaa bulchaan Shabalee gara Gadii kun, namni kurnaffaan otuu wal’aansaaf gara hospitaalaatti geessamaa jiruu karaatti du’uu isaa dubbatan. Ministatti Ittisaa Somaaliyaa – Abdu-rashiid Mohammed Abdullaahii garuu, Baankirooft haleellaa sana keessaa harka qabaachuu ni haalan. “Baankrooft biyya kana keessaa loltuu hin qabu. Humnoota alaa ka biroo, kanneen waraana Somaaliyaa wajjiin wal-gargaaruun shororkeessota waraanan tu jira” – ka jedhan – ministarri Ittisaa Somaaliyaa kun, loltoonni kun, namoota hidhatan qonnaa sana keessatti arganii akka hidhannoo isaanii lafa kaayyaan gaafatanii waan didianii dhukaasa itti bananiif jecha, itti dhukaasanii ajjeesuu isaanii dubbatu. Qawween hidhattoota sanaas qabamuu beeksisanii jiran. Namoonni hidhatan sun qonnaan-bultoota, hidhattoota naannoo sanaa yokaan jara Al-shabaab ta’uu fi dhiisuu isaanii adda-baafachuuf akka qorannaan geggeessamaa jiru illee dubbatan – aangawaan Mootummaa Somaaliyaa kun.