Paayileetotni daandii Xiyyaaraa Yunaayitid hidhaman

Paayiletoonni daandii xiyyaaraa Yunaayitid lama Gilaasgoo irraa gara Niiwu Yoorkitti balali'uuf osoo xiyyaara hin koriin dura qorannoo hafuuraa kan akka alkoolii dhuguufi dhiisuu ittiin qoratamuutiif hayyamamoo ta'uu diduu isaaniitiin to'annaa jala oolfaman. Namoonni kunneen lamaan umuriin isaanii ganna 45 fi 61 yommuu ta'an, hanga ammaatti himanni osoo irratti hin banamiin to'annaadhuma poolisii jala jiru. Gaafa Kibxataa Mana Murtii Paisley Sheriff tti dhiyaatu jedhamees eegamaa jira. Poolisiin Iskootlaand akka mirkaneeffatetti paayiletootni kunneen kan gara buufata xiyyaaraatti waamaman 07:35 BST irratti ture. Namoonni kunneen lamaan osoo xiyaara UA162 hin koriin dura ture kan to'annaa jala oolfaman. Xiyyaarri isaan balaliisisuuf turan sun New Yoorkirraa saatii 09:00 irratti imaluuf turullee akka haqamu taasifameera. Yunaayitid Ayeerlaayinsillee ibsa baaseen akka jedhetti, nageenyi maamiltoota keenyaafi garee keessummeessitoota keenyaa "yeroo hundaa dhimma xiyyeeffannoo angafaa itti kenninudha". Ibsichi akka jedhutti: "Nuti hojjetoota keenya hunda sadarkaa hunda caalutti isaan to'anna seera baayyee cimaa ta'eefi alkooliidhaaf ammoo obsa hin qabnu. "Paayiletoonni kunneen yeroodhuma sana tajaajila kennuurraa ari'atamanii nutis aanga'oota naannoo waliin guutummaatti tokkummaadhaan hojjenna." "Yeroo kanatti, akka maamiltoonni keenya gara imala isaaniitti deebiyaniif hanga danda'ametti hojjechaa jirra." Dubbi-himaan Poolisii Iskootlaan akka mirkaneeffatetti, namoonni lama kan umuriin isaanii ganna 61fi 45 ta'an qabamanii to'annaa poolisii jala oolfamaniiru. To'annaa kana jala kan turanis hanga Kibxata gaara Agayya 6, yakka ittiin shakkamaniin kan Labsii Nageenya Daandiiwwan Baaburaafi Gaajibaa 2003 jalatti ilaalama. Seerri kun dhiibbaa alkooliifi qoricha nama hadoochan jala ta'anii hojiiwwan paayletii gaggeessuu ilaallata. Qorannoo hafuuraan hanga alkoolii dhuganii adda baafachuu kan paayileeetotaa hayyamamu walakka warra konkolaachistootaariin gadidha. Bara 2017 keessa, paayileetonni Yunaayitid Ayerlaayinsii lama Buufatuma Gilaasgoodhuma kanati seera hanga dhuganii xiyyaara hoofuun hayyamamuu dabarsanii hidhamanii turan. Qondaalli Poolisii Duraa Paawol Girebenc, namni umuriin isaa ganna 35 baatii 10 akka hidhamu itti murtaa'ee ture. Jaalleen hojii isaa Kaarlos Roobertoo Likoonaa namni umuriin isaa ganna 45 ta'e ammo baatiiwwan 15 akka hidhamu itti murtaa'e. Lamaan isaanii Agayya 27 bara 2016 osoo balali'uudhaaf qoqophaa'aa jiranii Gilaasgootti to'annaa jala oolfaman.Paayiletoonni dhaabbata tajaajila xiyyaaraa Yunaayitid Ayirlaayensii lama Gilaasgoo irraa gara Niiwu Yoorkitti balali'uuf osoo xiyyaara hin koriin dura qorannoo hafuuraa kan akka alkoolii dhuguufi dhiisuu ittiin qoratamuttiif hayyamamoo ta'uu diduu isaaniitiin to'annaa jala oolfaman.


British Airways balaliinsa Kaayirootti taasisu hunda haqe

British Airways balaliinsa gara magaalaa guddoo Masrii, Kaayirootti taasisu hunda ''of eeggannoo nageenyaaf'' jecha torban tokkoof haqeera. Imaltoonni daandii xayyaarichaan gara Kaayirootti imaluuf Buufata Xayyaaraa Heathrow'tti argaman, balaliinsi akka haqame itti himame. Kana malees torban tokkoof filannoon biroo akka hinjirres itti himame. Daandiin xayyaarichaa rakkoon nageenyaa maal akka tahe hin addeessine. Dubbi himaan Buufata Xiyyaaraa Kaayiroo BBCtti waan himan, hanga yoonaa British Airways-BA jijjiirama kana isaanitti hin himne. Dubbi-himaan BA gamasaaniin: ''Yeroo yeroon sirna to'annoo buufata xiyyaaraa itti balaliinu maratti irradeebiin sakattaana. Kanumaanis balaliinsa gara kaayirootti goonu, ofeeggannoof jecha guyyoota torbaaf dhaabneerra. ''Nageenya maamiltootaa fi hojjettoota keenyaaf yeroo mara dursa laanna. Kun tahuu baannaan balaliinsa tokkollee hin taasifnu.'' Haaluma walfakkaatun Daandiin xayyaaraa Jarmanii Lufthansa, kaleessa (Sambata) balaliinsa Kayiroo haqeera. Haatahu malee balaliinsi Dilbata ni jalqaba jedhaniiru dubbi-himaan. Dubartiin ganna 70, Christine Shelbourne - akkawootti kan ooltuuf mucaa ganna 11 waliin gara Kaayirootti imaluuf turte. Erga waa hundaa xumurtee balaliinsa sa'aa 1500'f (GMT) qophooftee booda, kaardiin qabattee jirtu, balbala banuufi dide. Waan jette: ''Hojjettoonni achi keessaa irra deebi'uun waraqaa imalaa (boarding pass) haaraa naa kennan. Isaanis irradeebiin yaale - ammas hin hojjetu. Achiis sa'aa walakkaa booda yaalaa jedhamne. ''Haa beekanii haa dhiisanii wantin beeku hinjiru. Haa tahu malee abbaan warraa koo, balaliinsi akka haqame isaan dursee natti himee ture. ''Mucaan ganna 11 kun baayyee gaddeera. Imala kanaaf ji'oota hedduuf itti qophaawaa ture.'' Waajirri Dhimma Alaa UK lammiilee gara Masriitti imalaniif gorsa maxxansu hareesseera. Gorsi kunis akeekkachiisa: ''Imala xiyyaaraan taasifamurratti balaan shororkeessummaa mudachuu danda'u dabaleera.'' Dhaabbachuu balaliinsaa British Airways gara Kaayirootti taasifamuun rakkoon isinirra gaheeraa? Email kana fayyadamuun seenaa keessan nutti himuu dandeessu (Afaan Ingiliizii) haveyoursay@bbc.co.uk


Raafamni xiyyaara Kaanadaa mudate namoota 35 madeesse

Xiyyaarri Kaanadaa magaalaa Vaankoovar irraa gara Siidnii balali'aa ture qilleensarrattu raafamee yoo xiqqaate namootni 35 madaa'an. "Tasa raafamni nu mudate, hundi keenyayyuu baaxii xiyyaarichaatti rukutamnee deebinee ammoo lafatti kufne...namoonni qilleensarra dadarbatamaa turan," jedhe xiyyaarichaan imalaa kan ture Jees Ismiiz. "Namootni mataan baaxii xiyyaaricha dhahanii yoo lafatti kufan baay'ee hammaataa ture" jedheera imalaan biraa tokko. Xiyyaarri namoota 284 fe'atee ture kun erga raafamni hamaan mudateen booda kallattii isaa jijjiiree gara Hawaayi imaluuf dirqameera. Odola Hawaayi buufata xiyyaaraa Honoluluu erga qubateen booda ogeeyyiin fayyaa namoota miidhamaniif yaala godhaniiru. Imaltoonni hanga balaliinsa biraatiin gara Awustiraaliyaa imalanitti hoteela akka turan haala mijeesseera jedhe 'Air Canada'. Xiyyaarri Boeing 777-200 rakkoon isa mudate 'clear air turbulence' (CAT) kan jedhamu yoo ta'u, raafama iddoo qilleensi qulqulluu ta'etti xiyyaarota mudatudha. Samii cuquliisaa iddoo duumessis ta'e wanti ijaan arguu nama dhorku hin jirretti mudata. Kunis wayita qilleensi humna jabaa qabu saffisa adda addaan deemu lama walitti bu'u kan uumamu yoo ta'u ijaanis ta'e raadaarii idileetiin arguun hin danda'amu. Paayileetonni ergaa xiyyaarota biroo irraa karaa to'attoota tiraafikii qilleensaa isaan gahuun raafamni kun toora kamirra akka jiru baru.


Chaayinaan buufata xiyyaaraa guddicha tajaajila eegalchiifte

Chaayinaan buufata xiyyaaraa isa guddichaafi kan bifa qurxumii 'star fish' jedhamu fakkaatuun Beejiing keessatti ijaarame tajaajilaaf banatte. Buufanni xiyyaaraa Chaayinaa baayyee guddaadha jedhamee kunis baasii Dolaara biiliyoona 11 ta'uun ijaarame tajaajilaaf baname. Magaalaa guddittii biyyattii Beejiing keessatti kan argamu buufanni xiyyaaraa kun Daashiing kan jedhamu yommuu ta'u kan bananii hojii jalqabsiisan pirezedaan Shii Jiinpiing turan. Buufanni xiyaarichaa lafa iskuweer karee meetirii kuma 700 irratti kan ijaarame yommuu ta'u, hanga dirree kubbaa miilaa 98 akka qabatu gaazexaan mootummaa biyyattii Chaayinaa Deeyilii jedhu gabaaseera. Dhaabbanni sadarkaa buufatawwan xiyyaaraa addunyaa kanaa galmeessu 'Airport Council' akka jedhutti  buufanni xiyyaaraa Beejiing amma tajaajila kennaa jiru kun buufata xiyyaaraa Ameerikaa Atlaantaatti argamutti aansuudhaan xiyyaarota hedduu kan keessumeessudha. Aanga'oonni Chaayinaa akka jedhanitti buufanni xiyyaaraa haarawaa kun kan barbaachiseef buufanni xiyyaaraa duraan jiru muddamaa waan ta'eef isa hambisuudhaaf jedhameeti. Buufanni xiyyaaraa Chaayinaa haarawaa kun galma guddaa tokko keessatti imaltoota hedduu qabachuudhaan ammoo isa jalqabaadha jedhameera. Buufanni xiyyaaraa kun waggaa shanii booda namoota gara magaalaa Beejing ni dhufu jedhamanii kanneen eegaman keessaa imaltoota miliyoona 170 keessumeessas jedhamee eegama. Daandiiwwan xiyyaaraa idil-addunyaa gurguddoo ta'aniin alattis daandiiwwan xiyyaaraa kan birra keessaa torba ta'anis ha'a irraa kaasanii buufata xiyyaaraa haarawaa kana irraa tajaajila kennuu ni jalqabu. Buufanni xiyyaaraa Addabaabaayii Taayinaam jedhamu walakkaa magaalaa Beejiingitti argamurraa kiiloomeetira 46 fagaatee kan argamu yommuu ta'u, dizaayiniin buufata xiyyaara kanaa kan hojjetame dubartii dhalootaan Iraan lammummaan ammoo Ingiliiz taate Arkitekcherii beekamtuu Zahaa Haydiidiin ture. Buufannni xiyyaaraa kun banamuu isaatiin magaalaan Beejiing akkuma Landaniifi Niwu Yoork buufata xiyyaaree baayyee guddaadha jedhamu qaban waliin tarree tokko taateetti. Bara 1958 kan ijaarameefi Beejiing Kaappitaale jedhamee kan beekamu buufanni xiyyaaraa duraan ture imaltoonni miliyoona 100 ol ta'an itti tajaajilamaniiru.


Dargaggootni xiyyaara manatti tolchaniin Afrikaa Kibbaa hanga Masrii balali'uufi

Xiyyaarri dargaggoota Afrikaa Kibbaan tolfame Keeptaawon irraa Kaayirootti balali'uuf yeroo jalqabaaf Naamibiyaa qubateera. Xiyyaara kanaan km 12,000, hanga Masrii imaluuf torbee jaha fudhata. Xiyyaarichi teessoo afur kan qabu yoo tahu garee barattoota 20 iddoo garaagaraa irraa dhufaniin  tolfame. Paayileetii xiyyaara gommaa fuulduraa malee qubachiise Boeing softiweerii xiyyaara '737 Max' fooyyesse Shamarreen ganna 17 Meegaan Weerneer ''kaayyoon hojii kanaa sammuu kee amansiisnaan Afrikaa keessatti waanti hojjechuu hin danda'amne akka hin jirre agarsiisuu dha,'' Jetti Barattoonni kunneen meeshaaleen xiyyaara oomishuuf oolan warshaa xiyyaaraa Afrikaa Kibbaa tokko irraa meeshaalee xixiqqoo kumaatamaan lakkaawwaman fudhachuun torbee sadii keessatti tolchan. Shamarreen ganna 15 Agnees Kiyaamoogeesiwee ''yoon xiyyaaricha argu, baayyeen ofittii boone, dhugaa natti hin fakkaanne. Daa'ima koo natti fakkaatti. Baayyee mararafadha,'' jetteetti. ''Suutuma balali'aa ture, waanni asii gadi-ilaallu immoo raajii ture,'' jetti. ''Qaama ijoo, dalgeefi gadee xiyyaarichaa walitti fiduu irratti hirmaadheera. Koochoo isaa hojjechuuttis irratti gargaareera.'' Shamarreen kuni tattaaffiin ishee warraa kaan akka onnachiisuu abdii qabdi.''Yeroo duraa hawaasni naannoo koo jiran hin rifatan, na amanuu hin dandeenye.'' ''Amma garuu naan boonu'' Yaadicha kan jalqaba fide shamarree ganna 17 Meegaan yoo taatu warri boodarra ishee wajjin hojjetan iyyattoota 1,000 keessaa filataman. Miseensota garicha keessaa waraqaa ragaa balaliisuu kan qabu ishee yoo taatu, warri kaan jaha hojiiwwan balaliisuu gargaaruu irratti hirmaatu. Xiyyaarri kaattuu isheerratti kaartaa Afrikaatiifi asxaa dhaabbata meeshaa dhiyeesseen anceefamtee balaliiti. Hoji uumaa kalaqa egereef abdii ta'aa jiru Dolaara 50 irraa gara doolaara 500,000tti ''Waraqaa ragaa balaliisuu argachuun hanga digrii tokkoo qabaachuuti- otoon barumsa koo idilee qo'adhuu kana hojjechuun salphaa hin turre,'' jetti qormaata biyyaalessaa Onkololeessatti kan fudhatte Meegaan. Abbaanshee Dees Werneer, balaliisaa xiyyaara daldalaa yoo tahan kana hojjechuuf sa'aatii 3,000 fudhata jedhu. ''Kana ijoollee 20f yoo hirte hordoffii muraasa waliin torbee sadii fudhata. Motoraafi meeshaalee elektiriikii keessoon alatti, hundu dargaggoota kanaan ijaarame'' jedhan. Gareen kuni jalqaba Naamiibiyaatti qubata, achi sa'aatii jaha keessatti Masrii otoo hin gahiin Zimbaabuwee, Maalaawwii, Taanzaaniyaa, Keeniyaa, Itoophiyaafi Ertiraa waliin gaha. Yoo deebi'aan karaa biraarra goranii, Yuugaandaa, Ruwaandaa, Zaambiyaafi Botsuwaanaa dhaqu. Xiyyaarichi akka lafa ol ka'uuf kutaan gargaaru balalistoota oogummaa qabaniin deegarama. Dargaggoota kaaniif haasaa dammaqsituu taaisuufis kaayyefataniiru. ''Namooti hojii keenyaan yoo akkanatti dinqaman, na sossodaachisa, nan gammada.''


Biyyoonni Yukireenin Deggeran Waggaa Tokkoffaa Raashiyaan Biyyattii Weerartee Mormii Bifa Addaatiin Addaatiin Yaadataa Jiran

Michoota Yukireen guutummaa addunyaa irra jiran har’a waggaa tokkoffaa Raashiyaan biyyattii weerarte ilaalchisuudhaan sirna yaadannoo dungoo ibsuudhaan geggeessanii, deggersa Yukireeniif qaban ibsataa jiran. Kan hariiroo daldalaa Raashiyaa irraa kutattee fi meeshaa waraanaa Yukireenitti guuraa jirtu – Jarmanii irra Prezidaantiin biyyattii Fraank Waalter Stiiimer, weerarichi waraansota addunyaa lammaffaa irraa barnoota arganne kan faallessu, jehdan. Poolaand keessatti, hiriirtonni bahan “Raashiyaan shororkeessituu dha,” jechuun dhaadatan. Yunaayitid Isteetis, uggura haaraa Raashiyaa irraa ka’uudhaan guyyicha yaadatte. Chaayinaan immoo karaan itti rakkoo kana furuun danda’amu waliin haasa’uun qofa, jette. Gama biraatiin GumiinTokkummaan Mootummootaa kaleessa akka Raashiyaan Yukireen keessaa baatu kan hubachiisu ibsa ejjennoo raggaasisee jira.


Giftii Dureen Amerikaa Naamibiyaa Irraa Keeniyaa Seenan

Giiftii dureen Yunaayti Isyeetis Jiil Baayiden, Jimaata har’a gara Biyya Afrikaa Bahaa taatee, Keeniyaatti kan imalan yoo ta’u, achittis xiyyeeffannoon isaanii, dubartoota humneessuu, dhimma daa’immanii fi rakkoo beelaa ammas Gaanfa Afrikaa mancaasaa jiru irratti xiyyeeffatu abdii jedhuutu jira. Kamisa har’a, giiftii dureen Amerikaa kun, giiftii duree Naamibiyaa, Monica Geynos, fi abbaa warraa isaanii, Pirezidaantii Heej Jangob waliin laaqana kabajaa qophaa’eef irratti, sochii dimokiraasii Naamibiyaa keessaa jajatanii jiru. Jiil Baayiden lammiilee Naamibiyaatti akka himanitti, Ameerikaa fi Naamibiyaan rakkoo wal fakkaataan isaan mudachaa jira. Kunis Jijjiirama qilleensaa irraa kaasee hanga walqixxummaa diinagdee, hanga dimokiraasii cimsuutti qormaata wal fakkaataa hedduutu nu mudata, kanaaf Walgahiin Hooggantoota Afrikaa fi Amerikaa baatii Muddee keessa Waashingitan D.C.tti kan geggeeffame, sababni isaas baay'ee barbaachisaa waan ta'eef. Kanaaf jecha, aniis iddoo kana dhaabbachuu, dimokiraasii cimaa waliin dhaabbachuu kootti nan boona jedhan. Rakkoolee addunyaa dhibbaa ta’an hiikuuf sagaleen Afrikaa murteessaa ta’uus Jiil Baayiden dubbataniiru.


Prezidaant Joo Baayidenii fi Muummichi Barreessaan NATO Gumii Biyyoota B-9 Irratti Hirmaachuuf Waarsootti Argamu

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayidenii fi muummicha barreessaan NATO Jens Istooltenberg kan miseensota B-9 ka biyyoota sagalee qabu gumii Bunkrest Naayin jedhu irratti argamuuf roobii har’aa Waarsootto argamu. Biyyoonni kunis Bulgariyaa, Cheek Ripaablik, Istooniyaa, Hangarii, Lutaaniyaa, Latiivaa, Poolaand, Romaaniyaa fi Slovaakiyaa dha. Gareen hagas hin beekamne kun bara 2015 keessa kaka’umsa prezidaantii Romaaniyaa Kilaaus Yoohaanisiin fi prezidaantii Poolaand Andirzeej Duudaatiin hundeeffame. Nageenya Baaltikii fi galaana gurraacha gidduu jiruu fi sabatiinsa jiru fooyyessuuf jecha kaayyoo gamtichaa deggeruuf miseensota NATO haaraa ta’an gidduu walitti dhufeenya jiru fooyyessuu irratti kan fuulleffate dha. Ennaa waraana qabbanaa’aa biyyoota to’annaa Raashiyaa jala eega turanii booda gamtaa waraanaatti kan makamanii fi fedhii babal’achuu Mooskoo kan yeroo ammaa ilaalchisee kanneen yaaddoo qaban biyyoonni B-9 jedhaman nageenya akka qabaatan cicha Yunaayitid Isteetis qabdu irra deebi’uun mirkaneessaniiru, Baayiden. Prezidaantichi kan Yukireeni eeguuf qabsooftuf walabummaa fi dimokraasii fi NATOn cicha jiru hirmaachuu isaa akkasumas hoggana cimaa michoonni keenya gama dhiyaan jiran agarsiisaa jiran kan tokkoomnee doorsisa nutti dhufuu malu dura dhaabbachuuf NATO cimsuu isa jedhu ilaalchisee dubbachuuf jiru jechuu dhaan dubbi himaan gumii nageenya biyoolessaa VOAf ibsaniiru. Bulgeeriyaa fi Hangarii irraa kan hafe biyyoonni miseensota B-9 Yukireenii fi deggersa waraanaa kanneen gumaachanii fi Raashaa n duubatti akka deebitu kanneen fedhani.


Balaan Kirkira Lafaa Tarii Mudachuu Malu Hojjettoota Gargaarsaa Kanneen Tarkii Keessaa Yaaddessaa Jira: Angawaa Tokkummaa Mootummootaa

Tarkii fi Siiriyaa gama dhiyaatti kan uumame kirkirri lafaa Reskelskeelii 6.4 hojjettoota naannolee miidhamee fi namoota kumaan laka’amaniif nyaata raabsan sodaachisuu isaa sagantaan nyaata addunyaa beeksisee jira. Hojjettoonni kun hojii isaanii nyaata raabsuu hojjechuuf ennaa yaalanitti yeroo ammaa haala qilleensaa akkaan qorru keessa konkolaataa keessa ciisanii jiru. WFPtti daayiriktera gidd galeessa bahaa fi kaaba Afriikaa kan ta’an Koriin Flaayisher haala gargaarsa raabsuu sana erga gargaaranii booda naannoo kirirkirri lafaa sun itti uumamee gara waajjira haadhoo WFPtti kan deebi’an Dilbata dabe ture. Jaarmiyichi hojjettoota isaaf qubsuma nageenyi isaa eegamaa ta’e arguu isaaf, garuu Wixata kan mudate kirkirri lafaa cimaan gamasii akka baqatan dirqisiisuu isaa ibsaniiru. Filaayisher akka jedhanitti hundumtuu gara konkolaataa isaaniitti deebi’an. Kirkira lafaa sanaanis manneen haaraan jiguu danda’u yaaddoo jedhu qabu. Dhugumattis sun ta’uu mala jedhan. Sababaa kanaan kan torban lama dura mudateef namoota 45,000tti hedaman kan galaafate kirkira lafaa hamaa sanaan booda kan wixata mudate kirkirri lafaa deebii yeroo hatattamaa kennuuf rakkoo jiru daran hammeessee jira. Kirkira lafaa hamaa haraa mudateen lakkoomsi namoota du’anii saddeet ga’uu angawoonni Tarkii, Siiriyaa fi sabaa himaaleen ibsaniiru. Giddu galeessi kirkira lafaa kanaa Tarkii konyaa Hatay magaalaa Definee naannoo Siiriyaa waliin wal daangessu irratti ture. Jordan, Saayipires, Israa’el, Libaanonii fi fagaatee hanga Masriitti illee dhaga’amee jira. Tokkummaan mootummootaa guyyoota 10 dura naannoo kirikira lafaan miidhamee fi gareen finciltoota Siiriyaa to’atanii jiran kan kaaba gama dhiyaa jiruuf deebii kennuuf akkasumas meeshaa gurguddaa ittiin ga’uuf boodatti harkifate jechuun qeeqame. Haa ta’u malee hoogganaa Siiriyaa Bashaar Alasaad waliin erga mari’atee booda karaan ittiin Tarkii irraa gara kaaba gama dhiyaatti darban lama Baab Al-Salaam fi Al-Raa’een baatilee sadan duraaf banamaniiru. Filaayisher, gargaarsa deddeebisuuf karaan itti dabalaa akka banamu angawoota waliin dubbachuu kan itti fufan ta’uu dubbataniiru.


Waashingtan DC Keessaa Buufta Mana-dhabdootaa Dhabamsiisuuf Yeroo Karoorfamee Jirutti Rakkoon Mana-dhabdootaa Xiyyeeffannaa Hawatee Jira

Magaalaa galma mootummaa Yunaayitid Isteetis, Waashingitan Diisii keessaa buufata mana dhabdootaa dhabamsiisuuf yeroo karoorfamee jiru kanatti rakkoon mana-dhabdootaa xiyyeeffannaa argatee jira. Gabaastuun VOA, Veroonikaa Baldeeraas, magaalaa Waashingiton keessa ka jiru paarkii namootni mana hin qabne keessa buufatanii jiran daawwachuun gabaasaa qindeessite dhiheessina.


Haati Warraa Prezidaantii Yunaayitid Isteetis Afrikaa Daawwataa Jiru

Haati warraa prezidaantii Yunaayitid Isteetis Jiil Baayiden, biyya Afrikaa Kibba-bahaatti argamtu – Naamiibiyaa fi biyya Afrika gama Bahaa – Keeniyaa daawwachuuf karoorfatanii har’a gara Afrikaatti imalanii jiru. Dhimma humneesuu dubartootaa, dhimma ijoollee, rakkoo wabii nyaataa biyyoota Afrikaa irra jireessa miidhaa jirutti ka fuuleffatan tahuunis beekamee jira. Kan Giifti-duree Jiil Baayiden waliin imalte - Aniitaa Paawol gabaasaa ergite dhiheessina.


Sagalee Qofaan Waayee Fayyaa Namaa Baruu

Sagaleen nama tokkoo waayee fayyaa miiraa, qaamaa fi sammuu isaa odeeffannoo barbaachisaa ta’e kennuu akka danda’u ogeeyyiin sagalee yeroo dheeraaf beeku. Ammammoo pirojaktiin mootummaan Yunaaytid Isteets maallaqaan deeggaramu sagalee kumaatamaan lakkaa’aman walitti qabuu fi xiinxaluu sammuun namtolchee -Artifishaal Intelejensi - fayyadamuun dhukkuboota addaan baasaa jira . Akkamitti? Gabaastuun VOA Juulii Taaboh waan qindeesite laalla.


Raashiyaan Weeraramuu Yukireenii Boooda Ilaalchi Addunyaan Raashiyaa fi Chaayinaaf Qabu Jijjiirame

Gabaasaan Gumii “Munich Security Conference” jedhamu tokko irratti dhihaate akka agarsiisutti, eega Raashiyaan Yukireeniin weerartee booda, Afrikaa keessatti dabalatee ilaalchi addunyaan Raashiyaa fi Chaayinaaf qabdu jijjiiramee jira. Gabaasaan kun akka jedhutti biyyoonni Afrikaa haala biyyoota Addunyaa gama Lixaatti gammachuu hin qabanillee sanaaf jecha Chaayinaa fi Raashiyaatti maxxanuuf kaka’umsa hin qabaanne.


Dooniwwan Waraanaa Chaayinaa fi Raashaa Afrikaa Kibbaa Gahan

Dooniwwaan waraana galaanaa Chaayinaa fi Raashaa hedduun loltootaa fe’anii shaakallii waraanaa taasisuudhaaf Afrikaa kibbaatti buufachuu isaanii maddi oduu Rooyiters gabaasee jira. Akka gaabasi kun jedhutti, Shaakallii waraana galaanaa Chaayinaan, Raashaa fi Afrikaan Kibbaa waloodhaan taasisuuf adeeman irratti kanneen hirmaatan dooniwwaan waraanaa fi loltoonii Raashaa fi Chaayinaa buufata doonii Afrikaa Kibbaa Richaardis Beey jedhamuu irra qubatanii jiru. Yemuu weeraa Raashaan Yuukreen irratti raawwatee waggaa tokkoof itti fufee jiruufi yemmuu Chaayinaan biyyaa ofiin of bulchaa jirtu Taayiwaan irratii soda guddaa uumaa jirtu kanatti shaakallii waraanaa kana biyyottan lixaa balaleeffachaa ka jiran tahus Afrikaa Kibbaa garuu shaakalichi waanuumaa Idileeti jettee jirti. Haata’uu malee, dipiloomaatoonni biyyoottan miseensa NATO fi kan Gamtaa Awurooppaa 6 kan Afrikaa Kibbaa kessatti argaman gochaa biyyootan sadanii kana balaalefachuu isaanii Rooyitrers dabalee gabaaseera. Afrikaa Kibbaa dhimmaa Yuukreen irratti gareen kan hin qabanne yemuu ta’u, dhaabataa mootumootaa gamtoomanii irratti Raashaa balaaleffachuudhaaf sagalee waggaa darbe kenname irratti ituu sagalee hin kennin hafuun ishee ni beekama. haalaa wagga tokkoffaa Raashaan Yuukreeniin Weerarteen Guraandhala 24n wal irraa ooluun shaakallii guyyoottan kudhaaniif itti fufu taasisuun tooftaa bala qabeesaa ta’uu isaa xiinxaltoonni himuun isaanii Rooyiters gabaaseera.


Balaa Kirkira Lafaa Haaraa Umameen Lammiileen Tarkii du’aniiru

Tarkii keessatti balaan kirkira lafaa haaraan wixata kaleessaa muudate ergaa namoottan sadii ajjeeseee booda baraartonni lubbuu namoottan biroo barbaachuu itti fufanii jiru . Balaa haaraa kana ilaalchisee Ministarri dhimmaa alaa Tarkii Suleeyman Sooylu ibsa kennaniin namoonii 3 du’uu isaanii fi 200 ol kan ta’anu immoo madaa’u isaanii beeksisaniiru. Balaan kirkira lafaa torban lamaan duraa lamiiwwan Tarkii kuma 45 ta’an ergaa galaafatee boodaa Wixata kaleessaa kirkirri lafaa biraa Reskelskeelii 6.4 ta’e kutaa Tarkii Hatay, magaalaa Deefin keessatti mudachuu isaa hordofuudhaan Siriyaa, Jordaan, Lebaanoon fi Masri kessattis kirtkirri lafaa reekterskeelii 5.8ti lakkaawaman dhagahamuun isaa gabaasameeraa. Dhaabanni oduu siiriyaa SANAn akka gabaaseetti, magaala Aleepo keessatti namoonii Jaha balaa haaraa kanaan madaawaniiru. Haaluma walqabateen, Prezidaantiin Tarkii Resiip Xayib Erduwaan wixata kaleessa ministira dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets Antoonii Bilinken wajjin kan walargan yemmuu ta’u, Yunaayitid Isteets gargaarsaa dabalataa dolaara Miiliyoonii 100 Tarkiidhaa fi Siiyriyaadhaa kennuun ishee ifa taasifameera. Prezidaant Erduwaan akka jedhanitti balaa uumamaa kanaan kutaa biyyatii hedduu miidhamee HATAY keessatti ijaarsii mana jireenyaa kuma 200 ta’u ji’a dhufu keessa jalqabama.


Namoonni Balaa kirkira Lafaa Tarkii irraa Lubbun Hafan Ammas Argamaa Jiru

Balaan kirkira lafaa ergaa Tarkii fi Siiriyaa muudatee guyyaa kudhaan boodaa hojjatoonni baraarsaa namoottan lamma magaalaa kibbaa Tarkii Haatay keessaatti caccabaa gamoo jalaa lubuudhaan baraaruun isaanii beekameera. Tajaajilli Poolisii Tarkii karaa miidiyaa hawaasatin jimaataa Har’aa ibsaa base irraa akka hubatametti, lubuu baraartonni yemmuu gamoo jijigee qulquleesaa jiranitti namoottan lubuun jiran lamma argamaniiru. Dhaabbanii bulchiinsaa gargaarsa attatamaa Tarkii akka jedhetti, erga kirkirri lafaa inni guddaan Guraandhala 6 bara 2023 biyyatii irratti balaa geesiseee booda kirkirii lafaa xixiqoon kuma 4 fi 300 ta’an biyyatii keessatti galmaawaniiru. Balaa kirkira lafaa Kanaan amma ammaattii namoonii kuma 38 du’anii, kuma 100 fi kuma 10 kan ta’an immoo madaa’uun isaanii kan gaabasmee yemuu ta’u, Sirriyaa keessatti balaa walfakkaataa qaqqabeen namoonni kuma 5 fi 800 du’uu isaani tokkumaa mootumootaatti, dhaabanni dhimma gargaarsa namoomaa fi madeewwan oduu mootummaa Siriyaa beeksisaaniru.


Muummichi Barreessaan NATO Biyya Kirkira Lafaan Miidhaan Irra Ga’e Tarkii Daawwatan

Muummichi barreessaan NATO Jens Istooltenberg kirkira lamaa kutaalee Tarkii fi Siriyaa mancaaseen booda Tarkii daawwachuuf kamisa har’aa Ankraa seenanii jiran. Ministrii dhimma alaa Tarkii Mevluut Cavusogluu waliin ta’uu dhaan Istooteln-berg tuuta oduuf ibsa kennaniin, ennaa ishee barbaachisutti gamtichi kan miseensa NATO taate Tarkii cina kan dhaabatu ta’uu dubbataniiru. Tarkiin balaa uumame sanaaf deebii jalqabaa kennuuf cimina isheen agarsiiste ni ajaa’ibsiifanna, gadda keessan immoo ni hirmaanna jedhan Istooltenberg. NATOn amma kan inni irratti fuulleffate, deebisanii ijaaruu fi kanneen kirirkira lafaa kanaan qe’ee ofii irraa buqa’an deebisanii ijaaruu irratti jedhan. Tattaaffii addaa isaan tuqan keessaa, qubsuma yeroofii hundeessuu fi dandeettii tarsiimoo kan NATO fayyadamuu dhaan dunkaana kumaatamaan laka’aman gara Tarkiitti fiduu dha jedhaniiru. Dhaabbbanni bulchiinsa balaa tasaa Tarkii kamisa darbe akka gabaasetti, lakkoofsi namoota biyyattii keessaa du’anii 36,187 yoo ta’u kanneen 108,000 ta’an immoo madaa’aniiru.


Aangawaan Tokkummaa Mootummoota Lammiwwan Somaaliyaa Biyya Ofii Keessatti Buqqa’an Daawwachuuf Garasitti Imalan

Lammiiwwan Somaaliya biyya ofiikeessatti qe’ee irraa buqa’an daawwachuuf jecha angawaan tokkummaa mootummootaa tokko gara Somaaliyaatti imalanii jiran. Kunis qaama mul’ata muummichi barreessaan kan tokkummaa mootummootaa rakkoo biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqqa’uu haala gaariin furmaata itti kennuu fi ittisuuf qabanii galmaan ga’uu ti . Furmaata dhimma namooa biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqa’aniif gorsaa ol aanaa Tokkummaa Mootummootaa kan ta’a Roobert Piipern daawwannaa isaanii jalqabaa Somaaliyaatti geggeessan har’a xumuran. kunis angawoota mootummaa olaanoo fi lammiilee Somaalee qe’ee ofii irraa buqqa’an waliin wal arguu kan dabalatu ture. Namoota biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqa’an dhaggeeffachuu fi haala isaanii hubachuufan dhufe kan jdhan angawaan tokkummaa mootummootaa kun, akkasumas waahiloota keenya Tokkummaa mootummootaa fi michoota keenya kan akka gumii baqattootaa Noorwey irraa akkamitti qormaata kana keessatti isin deeggaraa akka jirru baruufan dhufe jechuu bakka qubsuma magaalaa Baidoa keessatti argamu ennaa daawwatan buqqaatotaaf himaniiru. Kanneen biyya ofii keessa qe’ee irraa buqa’an waliin dubbachuun seenaa isaanii dhaggeeffachaa turre. Fooya’iinsa argame hanga tokko nama bakka isaanii bu’anii dubbatan irraa dhageenyee jirra. Hunda caalaa baay'een isaanii amma nageenyi isaanii amansiisaa ta’uun akka itti dhaga'amu dubbataniiru.


Andaara Galaana Liibiyaatti Yaballi Godaantotaa Cabuu Isaan Namoonni 73 Du’uu Malu: Jaarmayaa Godaantotaa Addunyaa

Wixata Guraadhandhala 14 Yaballi andaara galaana Liibiyaa geesse tokko cabuu isheetti aansee yoo xiqqaate godaantonni 73 achi buuteen dhabamuu fi du’uu Liibiyaatti kan argamu dhabbati godaantotaa addunyaa IOM fuula twiitera isaa irratti roobii kaleessaa barreessee jira. Tirippoolii gama bahaatti kan argamtu Qaasir Alkaayaar irraa ka’anii gara Awrooppaatti deemaa turan kan jedhame namoota 80tti hedaman yabala feete irraa namoonni lubbuun hafan torba andaara galaanaa dhaqqabuu danda’aniiru jechuun IOM beekssee jira. Hanga ammaatti reeffi namaa 11 baatii diimaa fi poolisii naannoon kan argame yoo ta’u, namoonni lubbuun hafan torban hospitaalatti geessamuu isaanii godaantota kun ibseera. Liibiyaan karaa godaantonni Awrooppaa dhaqqabuuf gammoojjii fi galaana mediteraaniyaan qaxxaamuranii imala balaa qabu geggeessan isa ijoo taatee jirti.


Kirkira Lafaa Tarkii fi Siiriyaa Mudateen Lakkoobsi Namoota Du’anii 40,00 Ol Ta’uun Ibsame

Torban darbe jechuun guraandhala 6 bara 2023 kirkira lafaa Tarkii fi Siiriyaa mudateen lakkoobsi namoota du’anii walumaa gala gara 40,000-tti ol guddatee jira. Pireezidaantiin Turkiyaa Recep Xayyib Eerdogaan Kibxata kaleessaa akka jedhanitti, kirkira lafaa Fulbaana 6 naannoo magaalaa kibba bahaa Kahraman-maras mudatee lubbuun namoota 35,418 galaafate, seenaa Tarkii keessatti kirkira lafaa lubbuu namaa galaafate isa hamaa dha. Kirkirri lafaa kun erga mudatee guyyoota saddeet booda illee, gareen baraarsaa hanga Kibxata kaleessaatti manneen caccaban jalaa kanneen lubbuun hafan barbaaduu itti fufaniiru. Kanneen keessaa dargaggeessi waggaa 18 Muhammed Kaafer Keetin fi obboleessis isaa waggaa 21 Kirikirri lafaa sun mudatee sa’aatilee 200 booda gamoo caccabe sana keessaa harkisamanii baafaman. Lubbuu baraaruu ajaa’ibsiisaa ka biroon immoo magaalaa Antaakiyaa keessaa barsiisaan tokko gamoo caccabbe keessaa argamuu isaanii ti. Televiziyoonni Tarkii bakka hojiin baraarsaa itti fufee jiru irraa oduu tamsaasaa ture. Ogeessonni garuu yeroo dheeraa akkasii booda carraan namoota lubbuun arguu dhumataa jira jechuun akeekkachiisan. Gama biraan biyya hollaa Siiriyaa keessaa namoonni 5,500 du’uu isaanii dhaaboliin gargaarsa namoomaa kan Tokkummaa Mootummootaa fi sabaa himaan mootummaa Siiriyaa mirkaneessaniiru. Naannoo To’annaa mootummaa jala jiran keessaa yoo xiqqaate namoonni 1,400 yoo du’an, kanneen biroon 4,400 immoo finciltoota Siiriyaan to’atamee kan niru kaaba gama dhiyaa keessaa du’uun gabaasamee jira. Muummichi barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Gutereesh kirkira lafaa mudate kanaan miidhaa dhaqqabeef kan oolu deggersa doolaara miliyoona $397 akka kennamu gaafataniiru.


Yunivarsitii Mishigan Keessatti Dhukaasa Banameen Barattoota Ajjeefaman Yaadachuuf Sirni Dungoo Qabsiisuu Geggeessame

Wixata kaleessaa Kutaa Yunaayitid Isteetis Michigaan keessatti kan argamu Yuniversitii Mishigaan keessatti namni qawwee hidhate tokko ol seenuu dhaan lubbuu sadii galaafatee shan immoo madeessuun isaa gabaasamee jira. Namni qawwee hidhate kun eenyummaan isaa adda baafamuuf qoratamaa utuu jiruu ofitti dhukaasuun of galaafachuu isaa poolisiin mooraa sanaa beeksisee jira. Kanneen du’an kana yaadachuuf kaleessa sirni dungoo qabsiisuu kutaa Michigan keessatti raawwatamee jira. Uummati gadde kan dhibbaan laka’amu Kibxata galgala sirna dungoo qabsiisuu fi barataa Alekzaaniriaa Verneriin yaadachuuf dirree kubbaa miillaa dugdee magaalaa Ditirooyit jiru-itti wal ga’anii jiran. Barataan Yunivarsitichaa waggaa sadaffaa fi Kilaawsen, Mishigaan irraa ta’e kun mooraa East Laansiing keessatti dhukaasa Wixata banameen kanneen ajjeefaman sadii keessaa ti. Kabajaa taphataa kubbaa kachoo kan ta’ee fi maaliyaa lakkoobsa 24 kaayyataa kan ture Verneriif secondi 24f calliinsaan yaadatamee jira. Sirna dungoo qabsiisuu isa lammataan immoo barataa Biriyaan Firaaser hiriyootaa daree barnootaa isaa fi maatii isaan yaadatamee jira. Barataa sadaffaa poolisiin beeksise Ariyeel Andersen jedhama. Mishigaan State Yunivarsitii keessatti namoota shan itti dabaluun kan madeesse namni qawwee hidhatee fi umuriin isaa waggaa 43 mooraa sana waliin hidhata tokko iyyuu kan hin qabaanne ta’uun gabaasameera.


Hayyoonni Seenaa Oduuwwan Kijibaa Seenaa Ameerikaa Keessaa Morman

Seenaan dhugaa irratti hin hundoofnee fi Ameerikaa keessatti dubbatamu akka waan dhugaa ta’eetti ennaa inni dubbatamu barreeffamee jira. Seenaan akkasii dhugaa jiru haguugee ennaa inni dhiibbaa fidu hayyoonni seenaa barreeffamoota adda addaa dhiyeessaniiru. Qabsoo mirga namaa kan Maartiin Luuter Kiing hooggananii qabee hanga mormii “black lives matter” jedhamu geggeessametti, seenaan akka dabuuf kanneen safuutti cichaniin waa hedduun ta’uu isaa hayyoonni seenaa barreessaniiru. Garuu seenaan dhugaa yoom iyyuu ifatti ba’uu akka hin oolle ibsanii jiran. Dooraa Mekowaar akka gabaastetti, seenessi qabatamaa hin ta’in tokko tokko hanga hundeeffama biyyattiitti deemu. Akkuma isa yeroo ijoollummaa jechuun ennaa umuriin isaanii waggaa ja’a ture pirezidaantiin Ameerikaa jalqabaa, Joorji Waashingitan, soba dubbachuu waan hin dandeenyeef, waa’ee muka cheerii jedamuu kan abbaa isaanii muruuf qottoo fudhatanii booda irra dhugaa dubbachuuf dirqama itti ta’ee abbaa isaan-tti dhugaa jiru himan jedhame kanneen keessaa tokko. Sobni mul’ataa ta’ee fi akka waan gaarii ta’etti himame hedduu dha jedhu Yunivarsiitii Prinsistenitti piroofeesara seenaa kan ta’an Keevin Kiruus. Kiruus akka jedhanitti, miidhaan dhugaa kan dhufu, soba ykn seenessi qabatamaa hin ta’in, imaammata mootummaa Yunaayitid Isteetis irratti dhiibbaa kan geessisu yoo ta’e qofa.


Lakkobsii Namoota Tarkii Keessatti Balaa Sochii Lafaan Dhumanii Dabalaa Jia

Tarkii Kibbaa keessatti balaan sochii lafaa cimaan walduraa duubaan erga mudatee torban tokkoo ol booda, baraarsitoonni Wiixata har’a, dubartii tokko caccabaa gamoo keessaa baasanii jiru. Dubartii lubbuun jirtu kan umriin 40 kun, kutaa Gaziantep magaalaa Islahiye keessatti baraaramuun kun, yeroo ogeeyyiin gamoo jige keessaa namoota dabalataa lubbuun jiran argachuuf carraan jiru cufamuu akeekkachiisaa jiranti ture. Angawoonni Turkiyaa balaa sochii lafaa guddaa naannoo Gaaziantep giddu galeessa mudatee kanaan yoo xiqqaate namoonni 29,605 du’uu gabaasan. Wiixata har’a waajirri gargaarsa namoomaa kan Tokkummaa mootummootaa akka jedhutti, daangaa ce’ee Siriyaa gama kaabaa keessatti, lakkoofsi namoota du’anii 4,300 ol yoo ta’u, kanneen biroo 7,600 ammoo madaa’aniiru. Erga balaan sochii lafaa kun Guraandhala 6 ganama barii mudatee booda, gareewwan barbaachaafi baraarsaa kan addunyaa akkasumas gargaarsi yaalaa fi kanneen biroo Turkiyaatti yaa’aa jiran.


Kirkira lafaa Turkii fi Siiriyaa Mudateen Lakkoobsi Namoota Du’anii 17,000 Ga’uun Gabaasame

Gareen baraarsaa Turkii fi Siiriyaa namoota kirikira lafaa Wixata darbe mudatee lubbbuu namoota 17,000 ol galaafateen namoota caccabaa biilsaalee jalatti ukkaamaman barbaachuuf yeroo fi hanqinni meeshaalee kan itti hanqatu ta’uu kamisa har’aa beeksisanii jiru.  Ejensiin bulchiinsa balaa biyyattii har’a akka beeksisetti, hojjettoonni kuma 110tti hedhaman tattaaffii baraarsaa kana irratti hirmaachuu isaanii fi konkolaattonni kuma 5 fi dhibba shan kanneen akka tiraakterii, kireenii fi buldoozeroonni, biyyattii kirikira lafaan miidhaan irra ga’e kana gargaaruuf ergamaniiru. Prezidaantiin Turkii Recep Xayyib Erdogaan keellaalee kirikirri lafaa mudate magaalaa Gaziyaanteep fi daangaa Turkii irra jiruu fi Siiriyaatti dhiyoo jiru daawwataniiru.  Namoota kanneen balaa sana irraa hafanii fi firoottan isaanii achi buuteen dhabame gargaarsi isaan mootummaa biraa barbaadan ilaalchisee deebiin hatattamaa kennamu dhabne jechuun mufannaa dhiyeessan prezidaanticha mudatee jira.  Balaa akkanaaf qophaa’uun hin danda’amu kan jedhan Edogaan, lammiiwwan keenya keessaa tokko illee kunuunsa utuu hin argatin hin dhiifnu jedhan. Haala qilleensaa akkaan qorruu fi attamiin kirikirri lafaa sun daandii xayyaarri irra fiigu attamiin deebii kennamu akka danqe illee tuqaniiru.  Gareen baraarsaa amma iyyuu namoota lubbuun oolan argaa jiru, garuu meeshaalee barbaachisuu fi oguma kanneen qaban jiraatan malee utuma namoonni gargaarsaaf iyyatan dhaga’anii iyyuu dhaqqabuu hin dandeenye.  Angawoonni Turkii akka jedhanitti namoonni 14,000 yoo du’an 63,000 ol immoo madaa’aniiru.  Kan deebii kennuun boodatti harkifate jechuun komeen dhiyaate Siiriyaa keessaa illee yoo xiqqaate namonin 3,100 du’uu lakkoobsi mootummaa Damaaskasii fi garee baraarsaa biraa ba’e ni mul’isa. Kirkirri lafaa kun erga bara 2011 Jaappaan keessatti Bara 2011 kirikiirumti lafaa fi Sunaamiin namoota 20,000tti hedamu erga galaafatee booda balaa lubbuu namaa galaafate isa hamaa ta’ee jira.


Gareeleen Aljeeriyaa fi Raashaa Hojii Baraarsaa Siiriyaa Keessaatti Dabalamanii Jiru

Kirirkira lafaa cimaa mudateen namoota caccabaa biilsaalee jalatti ukkaamaman barbaachuuf duula itti fufee jiru deggeruuf jecha roobii har’aa gurmuu garee baraarsaa Siiriyaatti makamaniiru. Hojjettoonni gargaarsaa fi miseensonni baatii diimaa Siiriyaa, Aleeppoo keessaa biilsaalee jijjigan jalatti namoonni lubbuun hafan yoo jiraatan jecha guyyaa sadaffaaf barbaacha itti fufanii jiru. Kirkira lafaa Guraandhala 6 giddu galeessa Turkii fi Siiriyaa kaaba gama dhiyaa mudateen hanga ammaa namoonni 9,600 ta’an du’aniiru. Naannoo addunyaa irraa kan walitti dhufanii fi jaarmoliin gargaarsaa kan sadarkaa addunyaa meeshaalee adda addaa dhiyeessuun deggersa taasisaniiru. Walitti bu’iinsa waggoottaniif tureen haalli namoomaa duruu hammaatee jiru keessummaa tattaaffii gargaarsaa Siiriyaa keessaa wal xaxaa taasisee jira jechuun Rooyiters gabaaseera.


Gareen baraarsaa Turkii fi Siiriyaa Keessaa Hojii Itti Fufanii Jiru

Gareen baraarsaa Turkii fi Siiriyaa keessaa namoota sababaa kirikira lafaa wixata darbe mudateen caccabaa biilsaalee jalatti ukkaamaman barbaachuuf jecha roobii har’aa qorra hamaa keessa hojii baraarsaa itti fufanii jiran. Akka gabaasa har’a ba’eetti namoonni kuma 11 ol du’uun illee gabaasamee jira. Namoonni bakka baraarsaa sanatti argaman ennaa namoonni lubbuu dhaan caccabaa manneenii jalaa argaman gammachuu isaanii ennaa ibsan mul’atee jira. Barbaachi itti fufee ennaa jiru kanatti lakkoobsi namoota du’anii ol ka’uu mala sodaa jedhu dhaqqabsiisee jira. Tattaaffii baraarsaa Turkii keessaa irratti namoonni 96 hirmaachuu isaanii ejensiin balaa tasaa biyyattii roobii har’aa ibsee jira. Angawoonni Turkii yoo xiqqaate namoonni 8,574 du’uu isaanii fi kannee 38,000 ta’an ka biroon madaa’uu beeksisaniiru. Siiriyaa keessaa immoo namoonni 2,530 ta’an du’uu lakkoobsi mootummaa Damaaskas fi garee baraarsaa biraa ba’e beeksisee jira.  Kirikirri lafaa kun erga bara 2011 kirkirri lafaa hamaan Jaappaaniin mudachuu dhaan lubbuu namoota 20,000 ta’an galaafatee as balaa lubbuu namaa galaafate isa hamaa ta’uun gabaasameera.


Dhimmoota Ijoo Pirezdaant Baayiden Haasaa Isaanii Keessatti Kaasan

Prezidaant Baayiden dubbi-himaa qajeelcha seeraa haaraa rippaabilinkaanticha Keevin Maartin baga gammadde jechuudhaan, Naansii Peloosii galateeffachuudhaan, hoogganaa sab-xiqqaa dimookiraatota miseensota mana maree, gurraacha isa jalqabaa fi hoogganoota garee yayyabaa mana-maree murtii seeraa fi hoogganoota sab-siqqaalee jajuudhaan jalqaban. Prezidaantichi eega taayitaa qabatanii as seerawwan deggersa paartiilee lameenii argatan 300 mallatteessuu isaanii dubbatan. Prezidaant Baayiden dubbi-himaa qajeelcha seeraa haaraa rippaabilinkaanticha Keevin Maartin baga gammadde jechuudhaan, Naansii Peloosii galateeffachuudhaan, hoogganaa sab-xiqqaa dimookiraatota miseensota mana maree, gurraacha isa jalqabaa fi hoogganoota garee yayyabaa mana-maree murtii seeraa fi hoogganoota sab-siqqaalee jajuudhaan jalqaban. Prezidaantichi eega taayitaa qabatanii as seerawwan deggersa paartiilee lameenii argatan 300 mallatteessuu isaanii dubbatan Ijaarsawwan bu’uraalee misoomaatiin addunyaa irratti tokkoffaa kan turte Ameerikaan amma kudha sadaffaa irra akka jirtu mufiidhaan ibsanii, akka biyyattii iddoo isheetti deebisuu irratti hojjetan dubbachuun bu’uraalee misoomaa invest irratti godhan yokaan maallaqa itti baasan tarreessanii jiran. Haasaan prezidaantichaa jalqaba irraa eegalee harka walitti-dhahuu how’aaadhaan kan dabaalame ture. Waa’ee haala fayyaa lammiwwan isaaniis ennaa dubbatan gatiin dawaalee qaalii tahuun dhiibbaan inni fide, miidhaa maanguddoota irra gahaa jiru, dhukkubsatoonnii sukkaaraa, kaanserii fi kanneen fakkaatanii gatiin gita isaanii ol akka baasan dirqsiisaman akka sirreessamu kan irratti hojjetan tahhu dubbatanii jiran, Baayiden. Miseensonni Mana-marees akka carraaqqii godhan gaafatanii jiran. Bara 2025tti baasiuin dawaadhaaf bahu 2000 akka hin caalle, baatii tokkotti gatiin dawaa dhukkuba sukkaaraa Insuliin jedhamuuf baasamu Doolaara 35 akka hin caalle akka taasisan waadaa seenanii jiran. Haasaa Pirezdaant Joo Baayideniif Ripablikaanota irraa deebii ka kennan bulchitun Kutaa Arkansas, Saarah Hakabee Saandarsi, "Dimookiraatonni hoogganuutti amanaan, Ripablikaanonni garuu tajaajilutti," jedhanii, yeroo bulchiinsa Baayiden rakkinoota jira jedhan tatteessaniiru. "Qaraxni dabaleera, qaala'iinsi hammaatera, ijoolleen jalaalaa fi walii yaaduu odoo hin ta'in jibbiinsa barachaa jiran," jedhan, Saandarsi. Haasawa Haala Biyyaa Prezidaant Joo Baayiden dhageessisaniif gama paartii Ripaablikaanii tii deebii ka kennan bulchituun kutaa Arkansaa Saaraa Hakabii Saanders haadha ijoollee sadii tahuu isaanii yaadachiisuu fi waan hunda amanuuf kan isaan rakkisu tahuu dubbachuun haasawa isaanii jalqaban. Mr. Saanders jalqabuma irraa Prezidaant Baayiden fi dimookiraatonni “amanamummaa isaanii nyaatanii jiru” jechuun ka’an. Dimookiraatonni hoogganummaatti kan amanan tahuu fi Rippaabilikaanonni garuu tajaajiluutti kan amanan tahuu dubbatan. Mootummaan Baayiden dilaala akka baay’ise, gatii meeshaa dabaluu akka hammeesse, suuqileen akka mi’oota malee hafan akka taasise, daa’imman jaalala walii isaanii yokaan kan biyya isaanii otuu hin taane jibbinsaa fi ilaalcha siyaasummaa akka baratan akka taasisamaa jirutti dubbatan. “Waashingtan kaampaaniilee teknooloojii waliin shiruudhaan bilisummaa keessan hataa jirti,” jechuun himatan – bulchituun Arkansaa kun. Ofii isaanii Baayiden waliin madaaluun ennaa dubbatan isaan umurii isaanii waggaa afurtamaatti bulchituu baay’ee halfii tahuu isaanii fi Baayiden ammoo umurii waggaa saddeettamaatti hoogganaa biyyaa baay’ee dullacha tahuu eeran. Amma filannoon lammiwwan Ameerikaa bira jiru haala fayya-qabeessaa fi haala jeeqamaa gidduu dhaa akka tahe dubbatan. Hoogganni Ripppaabilikaanii haaaraan filannoo yeroo ammaa akka tahus dubbatanii jiran.


Prezidaant Baayiden Haasaa Waggaa Taasisuuf Jiru

Haasaan Prezidaant Baayideen Mana Maree Bakka Bu’ootaa fi Seneeti irratti taasisuuf jiran guutummaa biyyatti kalatiin kan darbu fi karooraa isaan dursa kennanuuf dhiheesuuf carraa isaan dandeesisu ka umuu akka ta'e ibsameera. Haasaa prezidaantichii Qibxataa har’aa galgala taasisan kana dursuudhaan itti gaafatamtuun dhimma preesii masaaraa Waayiiti Haawus Kaariin Jiin Pi’eerii ibsa kennanii jiru. “Tarkaanfii diinagdee faayida-qabeessa hooggana isaa jalatti argaa jirru, mul’ata isaa ka diinagdee keenya sadarkaa gadii irraa jalqabee hanga galii jireenyaa giddu-galeessaatti ol ijaaru,” jedhan, Pi’eeriin.


Lakkoobsi Namoota Afaan Biyyootii Alaa Mana Ofii Keessatti  Dubbatanii Ameerikaa Keessatti Dabalaa Jira

Yunaayitid Isteetis keessaa Afaan Ingiliffaatiin ala mana keessatti afaan ka biroo namoonni dubbatan bara 1980 fi 2019 gidduu yeroo jirutti lakkoobsi kun dacha sadiin dabaluu isaa waajjirri lakkoobsa baayi’ina uummataa Yunaayitid Isteetis beeksisee jira. No media source currently available Yunaaytid Isteetis keessaa kanneen jiraatu uummata miliyoona 68tti hedamu shan keessaa tokko mana ofii keessatti afaan biraa dhaan Afaan Ispaanishii Yunaayitid Isteetis keessatti kan dubbatamu afaan lammataa ti. Uummanni miliyoonni 41 tokkoo ol kan dubbatu yoo ta’u, afaan kanneen biroo irra dacha 12 mana keessatti dubbatama. Ispaanis garee hawaasaa guddicha Yunaayitid Isteetis keessa jiraatu. Dhibba irraa harka 55 kan ta’an kanneen Afaan Ispaanishii dubbatan Yunaayitid Isteetis keessatti dhalatan.


Abuniin Kaatoliika Roomaa Poop Fraansiis Jubaa Seenan

Abuniin kaatolikii Roomaa Poop Firaansis biyya erga hundeeffamtee umrii gabaabaa qabdu Sudaan Kibbaa kan seenan yoo ta’u, imala isaanii kanaan, itti gaafatamaan Waldaa Inglaandii fi miseensa gameessa Waldaa Iskootilaandii waliin ta’uun imala nagaaf Sudaan Kibbaa seenanii jiru. Abuniin kaatolikii Roomaa Poop Firaansis Jimaata har’a daawwannaa miiraan guutamee kan Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo keessatti gaggeessan xumuruun, gara biyya ollaa taate Sudaan Kibbaatti qajeelan. Sudaan Kibbaa biyya walitti bu’iinsaa fi hiyyummaa rakkachaa jiran keessaa tokko akkuuma taate rakkoon biyyattii keessaa, jala bultii dhufaatii poop Fraansiin kana irratti illee, kutaa giddu galeessa Ikuwaatooriyaa keessatti hokkara horsisee bulaa fi milishaa naannoo gidduutti uumameen namoonni 27 ajjeefamaniiru. Poop Fraansiis yeroo magaalaa guddoo Sudaan Kibbaa Juubaa keessa turanitti Arkbishoppii biyyatti fi kan waldaa Skootlaand waliin ta’uun, hoggantoonni kiristaanaa sadan adeemsa nagaa waldhabdee waggoota kurnan lamaan darbaniif ture kan caalaan isaa toora gosummaa irratti hundaa’un gaggeeffamee, namoota kuma dhibbaan lakkaa’aman ajjeese xumuruuf deemsa nagaa buusuu jajjabeessu abdii jedhutu jira. Umriin isaanii 86 kan ta’e Poop Fraansiis, muudama isaanii kana bara 2013 erga gonfatanii as, biyyoota Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessatti yeroo sadaffaaf daawwannaa geggeessan .


Koolu Galtoonni Bidiruu Andaara Gaaana Odola Kanaarii Irra Turan Baraaraman

Ispeen wixata darbe walumaa galatti godaantota 171 Odoola Kaanaarii irraa bidiruu adda addaa sadii irratti kanneen danqaman baraarteetti. Waardiyyaaleen qarqara galaanaa Ispeen dubartoota lama dabalatee namoota 55 gara buufata doonii Arguuneeguyin Ispeeniti kan argamu gara Giraan Kaanariyaatti geessanii jiran. Hundi isaanii fayyaa gaarii akka qaban itti gaafatamaan naannoo kan Fannoo Diimaa Antooniyoo Roodriigeez erga doonii irraa bu’anii booda dubbatan. Doonii waardiyyaa andaara galaanaa galaanaa Ispeen kan biraan bidiruu lama dhiirota 99, dubartoota 14 fi daa’imman sadii waliin erga argaee booda godaantota biyyoota uffee Sahaaraa gadii 116 gara odola Fuerte-venturatti dabarsiteetti. Waggaa waggaan namoonni kumaatamaan lakkaawaman kaaba Afrikaa gadhiisanii jireenya fooyya’aa barbaaduuf gara Awurooppaatti imala balaafamaa kana geggeessu. Walumaagalatti godaantonni 371 hanga walakkeessa baatii Guraandhalaatti bidiruudhaan gara Odoola Kaanaariitti qaxxaamuraniiru, kunis yeroo walfakkaatu bara darbee irraa dhibba irraa harka 48 gadi ta’uu ragaan ministeera biyya keessaa ni mul’isa.


Yunaayitid Isteetis Waa’ee Nageenya Giddu-galeessa Bahaatti Akka Cichitee Jirtu Ministarri Dhimma Alaa Biyyattii Dubbatan

Ministarri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken Dilbataa fi Wixata yeroo Masrii fi Isiraa’eliin daawwatanitti, Yunaayitid waa’ee nageenya giddu-galeessa bahaatiif cicha qabaachuu ishee irra deebi’anii mirkaneessanii jiran. Yeroo hookkarri naannoo sannaa deebii hammaatee jiruu fi waa’een Niyukulara Iraan yaaddessaa tahee jirutti kana dubbatan – Bilinken.


Ministriin Ittisaa Yukireen Jeettiiwwan Waraanaa Akka Ergamani Dhiibbaa Gochuuf Gara Ferensaayitti Qajeelan

Qondaaltonni Yukireen weerara Raashiyaa irratti deebii gaarii kennuuf jecha michoonni isaanii warra dhihaa jeettiiwwan kana akka erganiif gaafataniiru, hanga ammaatti garuu waamichi sun of eeggannoo dhaan fudhatameera. Faransaay xiyyaara waraanaa gara Yukireenitti erguuf yaaddi jedhaa gaazexeessitootaan yeroo gaafataman, prezidaantiin Faransaay Imaanu’eel Maakroon Isniina kaleessaa akka jedhanitti, “wanti hambifame hin jiru” jechuun tarkaanfiin akkanaa osoo hin fudhatamiin dura haal-duree dachaa kaa’aniiru. Kanneen keessaa meeshaaleen kun biyyee Raashiyaa akka hin tuqne, waldhabdeen akka hin hammaanne fi “dandeettii waraana Faransaay akka hin laaffisne” kan dabalatu ture. Ameerikaatti, prezidaant Joo Baayiden Isniina kaleessaa Waayit Haawus yeroo ga’anitti, gabaasaaleen xiyyaarota waraanaa F-16 Yukireeniif ni keennamaa jechuun gaaffii dhiyaateef j “Lakki” jedhee deebiseef. Yukireen torban darbe Ameerikaa fi Jarmaniin lamaan isaanii iyyuu taankii gara Yukireenitti erguuf waadaa galanii, Jarmaniin torban hedduudhaaf duubatti jettee erga turtee booda, taankii ishee sadarkaa olaanaa qabu Leopard 2 egite. Ameerikaatti, prezidaant Joo Baayiden wixaa kaleessaa Waayit Haawus yeroo ga’anitti, gabaasaaleen xiyyaarota waraanaa F-16 Yukireeniif ni kennamaa? Gaaffii jedhuuf "Lakki" jechuun deebisan.


Hindiin Yaadannoo Waggaa 75ffaa Hindiraa Gaandii Yaadattee Oolte

Prezidaantiin Hindii Droowupaadii Murmuu wixata kaleessaa waggaa 75ffaa hoogganaan sochii bilisummaa biyyattii Hindiraa Gaandii yaadannoo siaanii Niw Delii keessatti argamu irratti uummata kabajaa isaaniif ba’e hooggananii jiran. Itti aanaa prezidaantii Jagdiip Dhaankaar, muummicha ministeeraa Narndraa Moodii fi ministeera ittisaa Rajnaath Siin illee sirna kana irratti argamaniiru. Uummti hedduun sira kana irratti kan argame yoo ta’u Abbaa biyya hindii kanaaf sirna kadhannaa addaa geggeessannii jiran. Hindiin waggaa dhaloota Mahaatmaa Gaandii, yaada Gaandiin umurii isaanii guutuu qabsaa’aniif guyyaa Jeequmsa Maleekan sadarkaa addunyaa jechuun kabajji. Gaandiin bara 1869 bulchiinsa Moodiin itti dhalatan dhiha Gujaraat keessatti kan dhalatan yoo ta'u, walabummaa Hindii keessatti gahee olaanaa qabaataniiru. Hindiin qabsoo hokkora hin qabneen bulchiinsa Ingilizii jalaa bilisa akka baastu erga hooggananii ji'a sadii qofa booda Guraandhala 30, 1948 ajjeefaman Gaandiin loogii gosaa hawaasa Hindu keessatti hundee gadi fagoo qabu mormuuf leellisaa cimaa turan. Sochiin hokkora malee waggoota kuraaf geggeessan hoggantoota akka hogganaa amantii Tibeet baqate Daalaayi Laamaa fi Nelson Maandeellaa, kan sochii farra Appaartaayidii fi loogii sanyii Afrikaa Kibbaa hoogganan kakaase.


Gargaarsa Miidiyaa Hawaasaan Gandi “Chinatown” Kan Niw Yoork Dadammaqaa Jira

Magaalaa Niw Yoork Manhaatan keessatti kan argamu gandi warra Chaayinaa “Chinatown” jedhamu Yunaayitid Isteetis keessa kanneen jiran gandeen umurii dheeraa qaban kan lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Asiyaa keessaa tokko yoo ta’u, yeroo ammaa gandi kun dandammataa jira. Miidiyaa hawaasaan akkaan kan beekamu dhaloonni haaraan lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Asiyaa dhaabolii daldalaa maatii isaanii beeksisuu dhaan daawwattoota gara naannoo kanaatti hawachuuf hojjetaa jiran. Gandi warra Chaayinaa kun waggoota lamaan darban keessa rakkoo weerarri COVID-19 fideen rakkoon ilaalchaa isa mudatee ture. Odu gabaastuun VOA Tiinaa Tiriin bakka sanaa gabaasa qindeeessite jirti. Tujubetu dhiyeessa.


Mootummaan Xaaliyaanii Baqattoota Galaana Irraa Kan Ilaaleen Jaarmyoota Dhunfaa Waliin Wal Falmaa Jira

Dooniin gargaarsa namoomaa kan baraarsa galaana irraa, Dilbata kaleessaa, buufata doonii Xaaliyaanii Kaabaa, “Marinaa di Karrara” jedhamtu keessa godaantota 95 waliin buufattee jirti. Kunis, guyyoota afuriif galaan Meditiraaniyaanii giddu galaa qaxxaamurtee erga deemaa turtee booda. Mootummaan mirga leellisuu kan Xaaliyaanii, Jorjiyaa Melooniin durfamu, dhaabbilee kan mootummaa hin ta’iin(NGO) jedhaman waliin godaantota Galaana Meditiraaniyaanii keessaa baraaraman eessaa akka qubatan kan ilaaleen falmii keessa jira. Dhaabbileen tola ooltummaa kan Awurooppaa buufata doonii ramadaman bakka baraarsaatti dhihoo ta’uu akka qaban gaafachaa turaniiru. Hojii baraarsaa dhiheenya kanaa irra caalaan, buufata doonii gama kaabaa keessatti kan gaggeeffamu yoo ta’u, kun immo, bakka baraarsaa fi qubsisuu irraa gara kiiloo meetira 1500 fagaata. Dhaabbileen tola ooltummaa akka jedhanti, buufata doonii fagoo deemuun, naannoo barbaachaa fi baraarsaa Meditiraaniyaanii giddu galeessa keessatti, eegumsa malee dhiisuun dooniiwwan dabalataa caccabuu fi du’a hedduu fida jechuun komatu. Daandii godaansaa lubbuu namaa galaafatu kana keessatti, doonii qabaachuu dhabuun immo, namoonni ni du’u jechuudha”, jedhan Kaarlaa Melki.itti aantuu daayreektaraa SOS Mediterranee jedhamn, kan hojii baraarsa galaana irraa hojjetu. Akka dhaabbati tola ooltummaa SOS Mediterranee jedhutti, bakka baraarsi itti taasifamee osoo hin gahin namoonni afur du'aniiru. Dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa Mootummootaa (UNHCR) akka jedhutti bara haaraan 2023 eega seenee hanga ammaatti namoonni 33 Afrikaa kaabaa irraa karaa Galaana Meditiraaniyaanii gara Awurooppaatti ce’uuf ituu yaalanii du’aniiru. UNHCR akka gabaasetti bara 2022 keessa tti namoonni 1953 du'aniiru.


Sagantaan Haaraa Baqattoota Ittiin Amerikaa Keessa Qubsiisan Ibsame

Tokkummaa Mootummootatti Ambaasaaddarri Yunaayitid Isteets, Liindaa Toomaas Griinfiild, Sambata darbe Keeniyaa kan daawwatan yoo ta’u, baqattoota gara Ameerikaatti erguun deebisanii dhaabuu ykn qubsisuu kan ilaaleen sagantaa haaraa akka jiru ibsan. Sagantaan haaraan, weelkaam koorp(Welcome Corp) jedhamu kun, lammiileen Ameerikaa kanneen ta’an, dhunfaan ispoonsara ta’uun, baqattoota Amerikaa keessatti qubsiisuu irratti akka bobba’an carraa kan uumuudha jedhan Griinfiild. Ityoophiyaa keessatti waraanni dhaabbachuu isaa gargaarsi namoomaa akka seenuu gochuuf barbaachisaa ta’uu ibsan. Itti dabaluudhaanis loltoonni Eertiraa gara daangaa Itoophiyaatti deebi'aniiru haa ta'u malee ammallee Itoophiyaa keessa akka jiran dubbatan. "Gara daangaatti deebi'uu isaanii fi Itoophiyaa gadhiisanii akka bahan gaafatamuu isaanii ni hubanna, dhukaasa dhaabuu itti fufee akkasumas, gargaarsi namoomaa seenuu akka itti fufu yoo hayyamame sun barbaachisaa natti fakkaata," jedhan Ambaasaaddar Griin fiild. Sagantaa, tajaaiila addunyaa kan waldaa Kristaanaa (Church World Service) jedhamu irraa Nikool Irungu akka jedhanti, baqattoota biyyoota akka Ityoophiyaa fi Eertiraa irraa dhufan deebisanii qubsiisuuf sagantaan ba’e kun, barbaachisaa ta’uu ibsaniiru. Baqattoota kumaatamaan lakkaa'aman kanneen Itoophiyaa, Eertiraa, Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo, Somaaliyaa fi biyyoota Afrikaa biroo irraa dhufan, amma jalqabbii haaraa kana irraa fayyadamoo ta'uuf carraa argataniif gammachuu guddaatu nutti dhaga'ama jedhan Irunguun.


Kaampaanii Xayyaaraa Booyiin An Balleessaa Hin Qabu Jedhe

Kaampaaniin xiyyaaraa oomishuu fi Yunaaytid Isteetis keessa jiru Booyiing, waa’ee xiyyaarota isaa 737 Max kan yeroo lama balaan mudatee irratti, qaamolee seera baasan dogoggorseera jechuun himannaa irratti dhiyaateef, Kamisa kaleessaa yakka hin qabu jedhee jira. Booyiing hanqina dizaayinii kan balaa xayyaarichaa bara 2018 fi 2019 dhaqqabeef sababa ta'e dhoksuun himatame. Qaama dhimma nageenyaa xayyaara Booyiing sanaa qoratu fi hordoffii addaa gaggeessu muuduu fi dhiisuu kan ilaaleen Abbaan murtii, murteessuuf jiru. Maatiin imaltoota balaa yeroo lama dhaqqabeen namnii jalaa du'ee kanaan dura waliigalteen Booyiing fi Ministeera Haqaa gidduutti ture akka gatii dhabu gaafatan. Sababaan isaas, Booyiingii fi dhaabata mootummaa Fedeeraalaa giddutti, waliigaltee iccitiin tolfamee kan Booyiing akka hin himatamneef murteesse sana ilaalchisee waan nutti himamee hin jiru kan jedhu ture.


Yunaayitid Isteetis Yukireeniif Taankilee Hammayyaa Erguuf Qopohaa’uun Gabaasame

Yunaayitid Isteetes lola Yuukreen Raashaa wajiin geggeessaa jirtuu deggeruu dhaaf taankilee waraanaa sadarkaa olaanaa keeyiviif ergu udhaaf akka qophooftee jirtu gabaasamee jira. Maddii oduu Yunaayitid Isteets akka gabaasetti, bulchiinsii Baayiden Roobii haraa’a murtoo isaa beeksisa. Murtoon Taankii “M1 Abrams” jedhamuu erguu kan irra gahamee waligaltee dipiloomaasii dhimmaa taankiiwwan garaa yuukreeniitii erguu irratti Jarmanii wajjin taasifameen kan wal qabatee ta’uu isaa isa kan gabaasame gaazexaa Wool Istiriit Jornaal jedhamuu irratti akka ta’e ibsameera. Angawaan Yunaayitid Isteetis gabaasaa kana keessatii waabeffataman akka jedhanitti, Yunaayitid Isteetis Taankilee ammayyaa 30 gara diree waraanaa Yuukreentii erguuf deemti. Yunaayitid Isteetis kan murtoo kana irra kan geesse erga biyyii Jarman taankii waraanaa ishee “Liyoo Paard 2” jedahmu yuukreentii erguu dhaaf murteessuun ishee madaawwan oduu Jarman heduu irratti bahee booda akka ta’e ibsameeraa. Haaluma wal qabateen prezidaantin Yuukreen Volodomiir Zelenikii angawoota mootumaa hedduu hojii irraa kaasuu isaanii ilaalchisee yaada Kibxata keleessaa kennaniin, hariyatamuun angawootaa waan haaraa akka hin taane himanii, dhimmaa waraan biyyatiiti fi yaalii biyyii isaanii gamtaa Awurooppaatti dhihaachuu dhaaf taasiftuun walqabatee fuula durrattis angawoonni hojii irraa akka ari’ataman ibsuun isaanii gabaasameera.


Pirezidaantiin Peeruu Aangoo Akka Gad Dhiisan Mormitoonni Hiriira Ba’uu Dhaan Gaafatan

Peeru keessatti mormii torbaniif itti fufee qabbaneesuudhaaf prezidaantiin biyyatii Diinaa Boolu’arte araaraa buusudhaaf waamichaa dhiheesanii jiru. Guyyaan taayitaa qabadhee kaasee mana maree bakka bu’ootaa giduutti araarra buusuuf waaamicha dhiheesseen ture. Amma immoo akka sadarkaa biyyattii araarri akka bu’u teenyee kutaa hundaafuu akka ajaandaa qopheeffanuun biyya koo gaafadhaa” jechuu dhaan wamiichaa dabarasani jiru. kaibxata kaleessaa lammileen Peeruu kumaan lakkawaman magaalaa guditti biyyatti Liimaa keessa hiriiruu dhaan, erga mormichii ji’a darbe jalqabee as ajjeechaa mormitootaa 46 irratti raawwatameef prezidaantii biyyatti balaaleffachaa oolaniiru. Mormitoonii caalaan Mudee 7, prezidaantii biyyatti duraanii irratti tarkaanfii fudhatame mormuu dhaan prezidaantii amma aangoo qabatanii jiran akka aangoo gadi lakkisan gaafachaa jiru. Prezidaantin peeruu duraanii Peediroo Kaastiloo Paarlamaa biyyatti diiganii biyyatti labsii dhaan bulchuu dhaaf waan yaalii godhaniif qabamanii hidhamuun isaanii ni beekamma. Itti aantuu prezidaantii kan turaniif amma prezidaantii kan ta’an Diinaa Boli’artee Roobii har’aa dhaabbata mootummoota Amerikaa wajjin waa’ee biyya isaanii irratii marii geggeessuuf akka deeman gabaasamee jira.


Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa Gargaarsaaf Iyyataa Jira

Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa biyyoota 54 keessatti namoota miliyoonaan lakkaa’aman, kanneen rakkoo eegumsa fayyaa hatattamaa kan namtolchee fi uumamaa dachaa ta’een isaan mudate gargaaruuf doolaara biiliyoona 2.54 galmee jiru irratti ol aanaa ta’e gaafachaa jira. Iyyannoo kana labsuu keessatti, daayreektarri olaanaa kan dhaabata fayyaa addunyaa Teediroos Anhanom akka jedhanti, addunyaan rakkoolee kanaan dura hin mudannee kanen deebii kanaan dura hin dhiyaanne gaafatu argaa jirti jedhan. Jaarmayaaan fayyaa addunyaa, rakkoo fayyaa kan hatattamaa waan adda addaan dhufan lakkoofsaan baay'ee ta’an irratti hojjataa jira kan jedhan Dr Tedroos, Isaan kunis jijjiirama qilleensaa wajjin walqabatee lolaa Paakistaan mudatee, caamaa fi beela cimaa guutuu Sahel fi gaanfa Afrikaairra jireessa keessaa, rakkoo fayyaa waraanni Yukireen keessatti gaggeeffamu kaase, fi weerara dhukkuuboota akka busaa, koleeraa fi dhukkuboota lubbuu namaa galaafatan kan biyyoota kurna hedduu keessaa maqaa dhahaan . WHO akka gabaasetti akka addunyaatti, gaaffiin gargaarsa namoomaa dhiyaatu, harkii 80 walitti bu’iinsaan kan dhufan, du’a haadholii fi daa’immanii ittifamuu danda’u keessaa naannoo walakkaan isaa bakka caasaan tajaajiila fayyaa dadhaboo, itti ta’anii fi walitti bu’iinsaan miidhamanii fi saaxilamoo ta’an keessatti kan raawwataman ta’u ibsee jira.


Diploomaatonni Ligii Arabaa Hangi Tokko Libiyaa Keessatti Wal ga’an

Dippilomaatonni sadarkaa olaanoo kan liggi Arabaa hangi Dilbata kaleessaa magaalaa galama mootummaa Liibiyaa keessatti walga’ii gaggeessanii jiru. Walgahii kana irratti kanen hin argamiin hafan ministeerota haajaa alaa humna guddaa qaban, barri aangoo mootummaan Tiriipoolii keessatti maadheeffate xumurameera jechuun falmu. Biyyoota miseensa Liigii Arabaa 22 keessaa shan qofaatu ministeerota dhimma alaa isaanii gara marii yeroo yeroon gaggeeffamu, kanatti ergan. Isaan keessaa dippilomaatota olaanoo biyyoota ollaa Aljeeriyaa fi Tuuniziyaa akka ta’an miidiyaaleen biyya keessaa gabaasanii jiru.Kaan ammoo jiloota isaanii gara walgahii Tiriipooliitti erganiiru.


Ministirri Maallaqaa Ameerikaa Gara Afrikaa Imaluufi

Walgahii hoggantoota Ameerikaa fi Afrikaa Muddee darbe geggeeffame irratti pirezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baayiden akkuma miseensonni kaabinee hedduun bara 2023tti Afrikaa akka daawwatan isaan gaafataniin wajjirri isaanii wadaa san hojiirra oolchuf qondaala isaa jalqabaaf gara Afrikaatti ergaa jira. Gabaasa Mariamaa Diyaaloo bafiqaaduu morodaatu dhiheessa. No media source currently available


Lammiin Amerikaa Iraan Keessatti Hidhame Iyyataa Jira

Iraan keessatti hidhamee kan jiru lammiin Amerikaa hidda dhalata Iraan Siamak Namazi Iraan keessatti hidhamuu isaa itti fufuuf isaa xiyyeeffannoo akka argatu gochuuf , guyyoota torbaaf nyaata lagachuu kan jalqaban yoo ta’u, prezidaant Joo Baayiden lammiilee Ameerikaa Iraan keessatti hidhamanii jiran hunda akka gara biyyaatti deebisan gaafatee jira. Namaaziin bara 2015 to'annoo jala ooltee himata basaasaa Ameerikaa fi Tokkummaan Mootummoota sobaa jedhaniin adabii irratti murtaa’ee jira. Iyyanni isaa Wiixata har’a bifa xalayaa prezidaant Baayideniif barreesseen kan dhiyaate yoo ta’u, kunis karaa Abukaatoo isaa ifa ta’e. Kunis guyyaa waliigaltee Iraan lammiilee Ameerikaa shan bilisa baasuun Ameerikaan immo lammiilee Iraan torbaaf dhiifama gochuun itti gadhiisan waggaa torbaffaa irratti iyyati kun ifa ta’e. Jijjiirraan sun hojiirra oolfma waliigaltee niwukilaraa Iraan waliin kan wal-simu yoo ta’u, yeroo sana Baayiden itti aanaa pirezidaantii Amerikaa turan. Bulchiinsi Obaamaa osoo hin beekin balaa keessa na dhiisee lammiilee Ameerikaa biroo Iraan keessatti booji’amanii turan waggaa torba har’a jechuun, Amajjii 16 bara 2016 yeroo bilisa baasu, Mootummaan Amerikaa torban muraasa keessatti nagaadhaan gara Amerikaatti akka na deebisuu maatii koo waadaa gale turee jechuun Namazi barreesse. Ta’us waggaa torbaa booda akkasumas bulchiinsa pirezidaantoota lama booda, mana hidhaa Evin kan maqaa gaarii hin qabnee fi Tehran keessatti hidhamee jira jedhe.


Prezidaant Baayden Guyyaa Qabsaa’ichaa Maartin Luuter Kiing Juniyer Kabajan

Pirezidaantiin Joo Baayiden guyyaa dhaloota Maartin Luuter Kiing Juuniyer kabajuuf jecha gara "waldaa bilisummaa Ameerikaa fi seena qabeetti" jedhanii waamanti imalanii jiru. Baayiden dimokiraasiin yeroo balaa ta'e keessa jiraachuu fi jireenyi fi hambaan hogganaa mirga lammiilee kanaa ''karaa nutti waan agarsisuuf agarsiisa, xiyyeeffannaa kennuu qabna'' jedhan. Baayiden pirezidaantoota Ammerikaa aangoo irra ituu jiranii gara waldaa Kristaanaa King’s Ebenezeer Baptist jedhamu kana deemuun Dilbata kaleessaa ganama, barsiisa amantii ykn lallaba taasiisan kan jalqabaa ti. Pirezidaant Baayden, haasawaa isaanii kana keessatti, gaaffii Maartiin Luutar King ofii isaa yeroo tokko saba kana gaafate kaasan. Kunis "As irraa kaanee garamitti deemna?" kan jedhu akka tureyaadachiisan. Guyyaa dhaloota King Juniyeer kanatti, dhaamsii nutii qabnu jedhan Baayden, caasaa mootummaa nama tokko qofaan gaggeeffammuu mannaa, Deemookraasii filanna jedhan.


Galmeen Icciitii Lammaffaa Mana Baayden Keessatti Argame

Galmee mootummaa iccitiin qabamuu qaban kan dhuma irratti waajjira prezidaanti Joo Baayiden ka duraanii fi mana isaanii Wilmingitan, Delaweer keessatti akkamitti akka kuufaman qorachuuf Abbaan alangaa waliigalaa kan Yunaaytid Isteetis Meriki Garilaandi kaawunsilii addaa Kamisa kaleessaa maqaa dhahaniiru. Garilaandi, qondaalli olaanaa seera kabachiisuu kan Yunaaytid Isteetis akkuma ta’an, qorannoo kana akka gaggeessuuf abbaa alangaa muxannoo guddaa kan qaban, Robert Hur, abbaa alangaa federaalaa olaanaa duraanii kutaa Maryland bahaa duraanii filatan. Hur bara bulchiinsa Rippabilikaan Doonaald Tiraampitti qondaala olaanaa Ministeera Haqaa ta’uun tajaajilaniiru. Murteen Garilaandi kun Kanaan dura gorsaa addaa Jaak Ismiiz qorannoo walfakkaatu Tiraamp irratti akka gaggeessan muudamuu isaanii hordofee muudamnii inni amma kun dhufe.


Gabaasa Hiwmaan raayits Waach

Hogantoonni biyyoota Afrikaa miidhaawwan umnoottan mootummaa fi gareewwan hidhatootaa siviilota irratti raawachaa jiran dhaabissu fi wareen miidhamaniif haqaa argamsiisuu akka hin dandeenyee dhaabbanni mirga namoomaatiif falmuu Hiwumaan Raayits Waach ibsee jira. Dhaabbatichi gabaasaa wagga baasee keessatti sarbiinsaa namoomaa biyyoottan Afrikaa Adda addaa keessatti raawwatan ibsee, gamtaan Afrikaa sirna sarbiinsaa mirgaa namoomaa ittin too’atuuf itiin gabaasuu akkasumas, badiinsaa dhufuu danda’u ittin hambisuu qabaachuu akka qabu hubachiisee jira. Gabasaa marsaa 33ffaadhaaf bahe fi fuulaa 712 qabuu kana keessatti Hiyumaan raayits waach sochii mirgaa namoomaa biyyoottan 100 keessatti taasifaman gabaasee jira. Gabaasaa Itiyoophiyaa ilaallateen walwaraansii kaabaa Itiyoophiyaa kessatti taasifamaa ture, naannolee Tigraay, Amaaraa fi Affar keessatti, siviilota irratti miidhaa hamaa geessisuu isaa ibsee, naannoo Oromiyaa keessatti waltibu’iinsii umnoottan feederaalaa fi hidhattootaa waraanaa bilisummaa Oromoo giduutti taasifamaa jiruu eereera. Rakkina Oromiyaa keessa jiruu kanaan walqabatee sochiin wareen yakkawan raawatan itti gaafatamumaatti dhiheesuun akka laafaa ta’e HRW ibseeraa. Kaabaa Itoophiyaatti waligalteen nageenyaa Ji’a Sadaasa keessa taasifamee haalaa diinummaa qabbaneessuu isaa HRW kan ibsee yemuu ta’u, Daarekteerri bakka buutun dhabichaa Tiraanaa Haasan waligalteen taasifamee akka fiixaan bahuuf Tigraay keessatti yakkawwan mirgaa namooa irratti raawwatamaniif itti gaafatamumaan mirkana’uu akka qabu ibsuun isaanii gabaasameera.


Sirna Sagalee Kenna Afan-yaa'ii Mana Maree Bakka Bu'oota Ameerikaa

Manni maree bakka bu’otaa mootummaa Yunaayitid Isteets Afaan yaa’ii isaa filachuu irratti dhimmataa ture. Dhimmi Sa’atii tokko hin fudhanne guyyaa shan fudhatee jira. Seenaa wagga dhibba tokkoo siyaasaa biyyatti keessatti waan haaraadhaa jedhameera. Dhimma kana irratti beekaa misoomaa fi demokraasii kan ta’an fi Siyyaasa Yunaayitid Isteets nama dhiheenyaatti wagga dheeraa hordofan Dokteer Baahiru Dhugumaa wajjin marii goonee jira. Seenaa walfakaataa kanaan dura ture irraa ka’udhaan haalicha ilaalu Dr. Bahiiruun.


Pirezdaant Baaydin Walgahii Naannoof Meeksikoo Jiran

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetis Joo Baayidin Dilbata kaleessaa galgala magaalaa Teeksaas kan taate El Paasoo daawwachuun godaantota waraqaa eenyummaa hin qabne kumaatamaan lakkaa’aman kanneen, daangaa Meksikoo waliin jiru qaxxaamuran ijaan erga arganii booda Meksikoo seenanii jiru. Meeksiskoo keessatti walgahii naannoo kan Ministira Muummee Kaanaadaa Jastiin Tiruudoo dabalatee magaalaa Meksikootti gaggeeffamu dura, Pirezidaantiin Meeksikoo Andrés Manuel Lopez Obrador Wiixata hara mariidhaaf pirezidaantii Amerikaa. Jo Baaydini keessummeessaa jiru. Godaansi, jijjiiramni qilleensaa, daldalaa fi Oomisha kanneen jedhan mata dureewwan gurguddoo ajandaa irra jiran keessaa ti. Itti gaafatamtuun pireesii Waayit Haawus Kaariin Jiin Piyeer akka jedhanti, Baaydin erga pirezidaantii ta’anii booda imalli gara Meksikootti gaggeessan kun kan jalqabaa ta’e kanaa, mul’ata waloo kan Ameerikaa Kaabaaf qaban ni guddisu jedheen eega jedhan. Jiin-Piyeer akka jedhanitti Baayiden daldala meeshaa waraanaa, qoricha sammuu namaa hadoochuu akkasumas, seeraan ala namoota deddebisuu ittisuuf, akkasumas jijjirama qilleensa naannoo fi godaansa sirna hin qabne kan kutaa Sanatti gaggeeffamu wal tumsa babal’isuun furuuf Baaydiin waan labsan qabu jedhan. Walgahii Kibxata borii gaggeeffamu dura Baaydin, Tiruudoo fi Loopeez Obraadoor haadha warraa isaanii waliin irbaata irratti hirmaatanii jiru.


Makaartiin Ijibbaata Marsaa 15 Booda Filaman

Deemsa sagalee kennuu marsaa 15 booda fi turtii guyyaa shanii booda, walii galtee kanneen mirga leellisan waliin walii galtee tolfameen, miseensii kongrasaa kan kaaliforniyaa kan ta’an Keevin Makaartii dhuma irratti af-yaa’ii mana maree ta’uun filatamanii jiru. Prezidaant Baaydiin ibsa baasaniin Makaartiin baga gammadde jedhanii jiru. Kana malees, yeroo naa danda’ameetti warra Ripaablikaanootaa wajjiin hojjachuuf qophii dha jedan. Kanneen sagalee kennanis, Ripaablikaanni ana waliin hojjachuuuf akka of qopheessuu qaban ifa taasisanii jiru jechuun Baaydin Dubbatan


Haleellaa fi Hokkarri Mana Maree Amerikaa Irratti Gaggeeffame Har’a Waggaa Lama Guute

Amajjii 6, 2021, finciila hokkaraan guutamee mana maree Yunaaytid Isteetisirratti eega gaggeeffamee har’a waggaa alama guutee jira.Kanas deggertoota prezidaanticha duraanii kan Donaald Traampitu, ba’iin filannoo prezidaantummaa kan bara 2020 mirkanii akka hin arganne danquuf ture. Miseensota Kongireesii kan paartilee lamaanii Jimaata har’a ganama gamoo mana maree biyyatti karaa gama bahaa irratti walitti qabamanii, qondaaltota sababa haleellaa gaafa sanaan lubbuu isaanii dhaban ykn miidhaman kabajaa qaban ibsu. Pirezidaantiin Yunaaytid Isteetis Joo Baayiden guyyaa har’a Waayit Haawus keessatti sirna Meedaala Pirezidaantii kan lammileef kennamuu namoota 12f kennuudhaan kabaju. Qondaalli Waayit Haawus tokko akka jedhanitti, Guraandhala 6, 2021 ilaalchisee gumaacha dimokiraasii keenyaaf fakkeenyummaa qabu gaggeessan yaadanna jedhan. Meedaalli Pirezidaantii lammiilee Amerikaa kanneen “biyya isaaniif ykn lammiilee isaaniif hojiiwwan tajaajilaa fakkeenya ta’an raawwataniif” beekamtii kenna.


Rippaablikaanonni Af-yaa’ii Mana Maree Filuutti Hin Milkaa’iin Jira

Rippabilikaanonni Kongiresii Amerikaa keessaa Jimaata har’a guyyaa afraffaaf af-yaa’ii haaraa mana maree bakka bu’oota uummataa Yunaaytid Isteetisiif filachuuf yaalii godhu Gareen seera tuumtoota 20 of keessaa qabu, miseensi Kongiresii kan Kaalifoorniyaa Keevin Maakaartii af-yaa’ii mana maree ta’uun akka hin filamneef danqanii jiru. Kanaafis sababaan kennan, kaayyoo yaada irratti cichitootaa ykn warra Konsarvaati bakkaan hin ga’u jedhanii amanu. Guyyaan sadaffaaf filannoo hogganaa haaraa mana maree isa gad-aanuu miseensota 435 qabu filachuuf sagaleen kenname, isuuma guyyoota lamaan jalqabaa fakkaata. Waggoota 16f miseensa mana maree kan turan fi amma hogganaa Rippabilikaanoota mana maree kan ta’an Makaartiin, caalmaa sagalee 218 kan isaan injifachisuu danda’u argachuu hin dandeenye. Af-yaaii filachuuf jecha hanga ammaatti deemsii sagalee kennuu marsaa 11 hanga kamisaa kaleessaatti guyyaa sadiif gaggeeffame hin milkoofne.


Sirni Awwaalcha Poop Benediikt Raawwatame

Sirnii Awwlachaa hoggana waldaa amantaa Kaatolikii adduunyaa duraanii poop Benediikt kamisa har’aa yemuu raawwate bakka bu’aan isaanii Poop Fraansiis argamanii sirna geeggesaa isa dhumaa eebisanii jiru. Poop Emeriitas Benediikt 16ffaan umurii isaanii wagga 95ti kan du’an boqotan Sanbataa dheengaddaa yemuu ta’u, guyyootan Sadiifi sirnaa geegeesaa taasifamaa tureen namoonni kuma 200 ol bakka reenfii isaanii boqoteti argamuudhaan, kabajaa isaaniif qaban ibsaa akka turan beekameera. Guyyaa kamisa har’aa namoottan kuma kudhaniin laakawaman bakka reenfii isaanii boqotu waldaa amantaa St. Piiters Baasiiliikaa fuulleetti waltii qabamanii reenfaa isaanii bakkka boqonaa isa dhumaatii geggesaniiru. Poop Firaansiis sirnaa awaalchaa kana irratti haasaa eebbaa taasisaniin, Poop Benediiktin “ beekaa, gaarii fi kutannoo qabeesaa” jechuudhaan faarsanii jiru. Sirna geggesaa kana irratti Kaardinaalonni 125, Biishoopponni 200 fi luboonni kuma 3 fi 700 hirmaachuun isaanii gabaasameera. Waggoottan Sadeetiif waldaa kaatolikii Aduunyaa kan hogganna turan Poop Benediikt “qamnii koos, Sammuun Koos dadhabeera” jechuudhaan seenaa waldichaa wagga 600 keessatti yeroo jalqabaatiif bara 2013 anngoo fedhii isaaniitiin gadi lakkisuun isaanii ni beekama.


Keeven Maakaartii Harras Yeroo 7ffaadhaaf Moo’uu hin Dandeenye

Guyyoottan lamman darbaniif afaan yaa’ii isaa filachuu kan hindaanye manii maree bakka bu’aataa mootummaa Yunaayitid Isteets kamisaa har’aas walgahii isaa itti fufee jira. Kaadhimama Paartii Kongireesii keessatti sagalee caalaa qabuu kan Repabilikaanootaa ta’udhaan aangoo Afaan Yaa’tiif kan dorgomaa jiran Keeveen maakartii , guyyaa qibxataa sagalee yeroo sadii kennameen sagalee isaan moo’achiisuu danda’u 218 dabanii walagahichii Roobii kalessaatiif bulee ture. Haa ta’u malee harras sagalee kennameen Maakartiin Yeroo 7ffaadhaaf sagalee gahaa ittu hin argatin hafaniiru. Bakka bu’aa kutaa Kaalifoorniyaa kan ta’an Keeven Maakartii akka Sagalee gahaa hin argannee kan taasisan miseensotaa paartri biraa ittu hin ta’in , miseensotaa Paartii isaanii wareen Maakaartiin Ilaalchaa jabaa hin qabu jedhanin. Seenaa wagga 100 mana maree mootummaa Yunaayitid Isteets keessatti Afaan yaa’ii paarti Demokiraatotaatin ykn Repaabilikaanotaatin kaadhimame kenna sagalee marsaa jalqabaatiin yemuu filatamuu dhabuu innii barana isaa jalqabaa akka ta’e ibsameeraa. Amma Afaan yaa’ii filatamutti, miseensonii mana maree wareen haaraa barana filataman sirnaa kakuu raawwachuu akka hin dandeenyeefi akka waliigalaatti manni marichaa akka hojii isaa jalqabuu hin dandeenye ibsameera.


Mootummoota Gamtoomanitti Manni Maree Nageenyaa Miseensota haaraa Simate

Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanitti, manni maree nageenyaa biyyoottan haraa waggottan lamman dhufaanuuf miseensa mana marichaa ta’uuf filataman simatee jira. Ekuwaadoor, Jaappan, Maaltaa, Moozaambikii fi Swizerlaand bakka bu’otaa isaanitiin teessoo isaanii kan qabataan yoo ta’u, isaan keessa biyyii Afrikaa Moozaambikii fi Swizerlaand miseensa mana marichaa yemuu ta’an yeroo jalqabaatiif akka ta’e ibsameera. Maaltaan yeroo lammafaa, Ekuuwaadoor yeroo Afuraffaa, Jaappan immoo yeroo 12ffaadhaaf teessoo miseensumaa mana marichaa qabachuu isaaniiti. Waggaatan lamman darbaniif miseensota mana marichaa kan turan Indiyaan, Ayerlaand, Keniyaan, Meekisikoo fi Noorway miseensumaan isaanii Muddee 31 bara 2022 kan raawwate. Mana maree dhimmaa nageenyaa kan mootummoota gamtoomanii keesatti Chaayinaa, Fraans, Raashaan, Yunaayitid Kiing Damii fi Yunaayitid Isteets teessoo dhaabataa kan qaban yemuu ta’u, biyyoottan kudhan immoo naannoo isaanii bakka bu’udhaan wagga lama lamaan yaa’ii waligalaa dhaabatichaatiin filatamu. Yeroo amma biyyootan Shan kan wagga lamaaf miseen ta’anii teessoo isaanii irra jiran Albaaniyaa, Biraaziil, Gaaboon,Gaanaa fi Yunaayitid Arab Imeereets. Erga manni marichaa hundeeffamee bara 1946 kaasee biyyootan miseensaa dhaabbichaa 60 ta’an miseensaa mana maree nageenyaa ta’udhaaf ittuu carraa hin argatin jiru.


Yunaaytis Isteetis AGOA Keessaa Burkiinaafaasoo Baafte

Yunaaytid Isteetis Burkiinaafaasoo keessatti jijjirraa mootummaa kaan heera biyyatti faalleessu gaggeeffamu ilaalchisee yaaddoo guddaa qabaachuu ishee ibsuun, sagantaa filannoo daldalaa AGOA irraa Burkinaa Faasoo akka baafte waajjirri Bakka Bu’aa Daldalaa Ameerikaa Wiixata darbe ibseera. Mootummaan fincila Islaamummaa to’achuu dadhabuu isaatiin bara 2022t Burkinaa Faasoo keessatti fonqolcha waraanaa lama gaggeeffame.Hogganoonni irree waraanaa ka duraaniis ta’e kan ammaa nageenya cimsuuf tattaaffii taasisaniiru, garuu haleellaan Islaamummaa itti fufeera. Ministeerri dhimma alaa irree waraanaa kan Burkiinaafaasoo, murtii Yunaaytid Isteetis kanaaf wiixata har’a deebii kenneen ibsa baatii Sadaasa keessa baasee ture sana irra deebi’uun yeroon gara dimokiraasiitti deebi’uuf qabamee hin jijjiiramne jedhe. Burkina Faasoo waliigaltee ji’a Adooleessa keessa garee naannoo Afrikaa Dhihaa (ECOWAS) waliin taasifameen, ji’oota 24 keessatti gara bulchiinsa heera mootummaatti deebi’uuf waadaa galtee turte. Burkinaa Fasooon ulaagaa seeraa guutuu waan dadhabdeef jecha sagantaa daldalaa AGOA irraa keessaa baafamuu ishee, bakka bu’an waajira Daldala Yunaaytid Isteetis ibsa Dilbata kaleessaa baaseen beeksisee jira.


Peele - Mootii Tapha Kubbaa Millaa

Taphataa kubbaa milaa beekamaa fi seena qabeessii Biraazil Peelen, Kamisa kaleessaa jechuun Muddee 29 bara 2022 umurii isaa waggaa 82tti du'an boqotee jira. Dargaggummaa isaa goolii galchuudhaan addunyaa irratti kan mul’atee Peeleen, gartuu kubbaa milaa biyya isaa Braazil yeroo sadii waancaa tapha kubbaa milaa akka injifattu taasisee jira. Baatii dabree jechuun sadaasa gara dhumaa hospitssls kan seenee yoo ta’u, baatii keessa jirru Muddee keessa Doktoroonni isaa, dhukkuuba kaansarii itti hammaataa dhufee Kalee fi onnee isaa irratti rakkoo uumeen dhukkubsataa ture. Fulbaana bara 2021 ykn bara dabree mar’imaan isaa baqaqsanii hodhuun kaansarii sun baafamee ture. Hospitaalli Albert Einstein bakka Peléen keessatti yaalamaa ture ibsa barreeffamaan kenneen Peeleen waan qaama isaa keessa jiru hedduunhojjachu diduu isaan du’uu isaa beeksisee jira. Waaan nuti har’a keessa jirru hundaaf galanni isaa kan keeti, jaalala daangaa hin qabneen si jaallanna. Nagaan boqodhu," jechuun intalli peelee Keelii Naashimeetoo inistaagiraamii irratti barreessitee jirti. Deeggartoonni taphataa kubbaa miilaa beekamaa kanaa Wiixata dhufuu irraa eegalee istaadiyeemii inni kubbaa miilaa itti taphate keessatti kabaja isaaf qaban isa dhumaa agarsisuuf jiru. Sanduuqaii reeffa Pelee baatu wiixata dhufu ganama Istaadiyeemii Vila Belmiro, Sao Paulo ala jirutti akka ga’uuf kan karoorfame yoo ta’u, sa’aatii 24f achitti ni tura jedhamee jira.


Taphataan Kubbaa Miilaa Biraazil Peeleen Du'aan Boqatan

Taphataan kubbaa miilaa Biraazil Peelee, Seenaa kubbaa miilaa keessatti taphataa addaa jedhamun bekkamu, umurii isaa waggaa 82tti du'aan addunyaa kana irraa boqote. Waggoota 21 keessatti taphoota 1,363 taphachuun goolii 1,281 galchuun rikoordii addunyaa ta’ee galmaahun isaa ni yaadatama, taphoota 92 biyya isaaf taasise irrattis goolii 77 galchuu danda’eeraa. Ji'oota darban keessa erga garaacha isaa irratti xannachi argamee booda hospitaalatti baayee dadeebi’aa akka turee fi dhibeen kana qaamni isaa damdamachun dhabun wal’aansaaf rakkoo akka turee barameeraa.


Misaa’eloonni Raashaa Magaalota Yuukreen Haleelan

Raashaan Kamisaa har’aa magaalotaa Yuukreen Kiyeevi fi kihaarkiiv irraatti haleellaa misaa’elaa raawwachuun ishee gabaasameera. Waraanni Yuukreen gama isaatiin misaa’elootaa Raashan furguggeesite 69 keessaa 54 qolachuu isaa ibsee jira. Yemmuu waggaan haaraan dhihaachaa jiruu kanatti magaalotaa yuukreen nageenyaa qaban irratti haleellaa misaa’elaa raawwachuun gochaa garajabeenyaa akka ta’a kan ibsan ministirri dhimmaa alaa Yuukreen Dimitrii Kuleebaa , yakkaa waraanaa akkanaa irraatii “ nan ilaallatuu” jedhanii ilaaluun barbaachisaa akka hin taanee dubbachuun isaanii beekameeraa. Kuleebaan itti dabaluudhaanis “ nu hin galchuu” jedhanii callisuun Raashaa degeruu irraa waan adda ta’ee mitii jedahnii jiru. Kbulchaan magaalaa kahiirkiiv Ihoor Terekihoov dhukaasii fi dhodhoohinsii dhagahamuu isaa ibsanii misaa’elichii maalfaa akka haleele fi midhaa inni geesisee qorachaa akka jiran himanii jiru. Raashaan kutaawwan Yuukreen umnaan qabatte karaa bahaatiin Lihaaniskii fi Dooneesk, karaa kibbaatiin Keehersonii fi Zaaporiiziziya gadi lakkiftee waraanaa ishee boodaatti yoo deebiftee waldhabiinsicha karaa nagaatiin hiikuudhaaf fedhii akka qabanifii karooraa nageenyaa qabxiiwwan 10 of keessaa qabu dhiheesuu isaanii Prezidaantiin Yuukreen Volodimiir Zeleniskii ibsanus mootummaan Raashaa yaadaa isanii akka hin fudahnne beekameera.


Koriyaan Kaabaa Walgahii Guddaa Gaggeessaa Jirti

Hogganaan Kooriyaa Kaabaa Kiim Joong Un walgahii ijoo kan Paartii Hojjetootaa biyya bulchaa jiru jalqabuu isaanii miidiyaaleen mootummaa biyyatti Kibxata har’a gabaasanii jiru. Kunis yeroo mara waggaa haaraa ilaalchisee murtii imaammataa ijoo ykn gurguddoo ta’an labsuuf itti fayyadamaa turan. Walgahiin Guddaa Jahaffaan kan Koree Giddugaleessaa 8ffaa Paartii Hojjetoota Kooriyaa wiixata kaleessaa waamamuu dhaabbati oduu ofiisaa KCNA beeksisee jira. Walgahiin qondaaltota dhaabaa fi mootummaa guyyootaaf turu kun, waggaa tokko kan biyyiattiin itti adda baafamte itti turtee kun, misaa'ela balistikii ardiilee gidduu dabalatee, misaa'ela lakkoofsa kanaan dura hin argamne itti dhukaasteen xumuramaa jira. Wiixata kaleessaa Kooriyaa Kaabaa dirooniin shan gara Kooriyaa Kibbaatti qaxxaamursisuun muddamsa haaraa kan uumee yoo ta’u, Koriyaan Kibbaas xiyyaarota waraanaa fi helikooptaroota qindeessuun,haleeluu fi dhukaasa banyee kuffisuuf yaaluun ishee ni yaadatama.


Donbas keessa Haalli Jiru ciminaa fi xiyyeeffannaa olaanaa barbaada: Zalanskii

Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zeleneskiyi wiixata kaleessaa haasawaa dhageesisaniin, haala rakkisaa sarara fuulduraa Bakhmut, Kreminna fi naannolee biroo kan Donbas keessatti mul’atee ciminaa fi xiyyeeffannaa olaanaa barbaada jedhan. Raashiyaan qabeenya qaban hunda gargaaramuun, ciniinnatanii gara fuula duraatti tarkaanfachuuf fayyadamaa akka jiran dubbatan. Humnoota Yukireen kanneen ejjennoo isaanii jabeessanii qabatanii, cimanii dhaabbatan, kanas ta'e sana homaa dhabuu qofa osoo hin taane, warra dhuunfatanii ari'uuf, akkasumas lakkoobsa isaanii hanqisuuf' carraa argatan Zalanskiin galateeffataniiru. Bulchaan Luhansk kan Yukireen, Serhiy Haidai akka jedhanitti, humnoonni Yukireen lola cimaa ji’ootaaf geggeeffamaa turee booda yeroo itti dhiyaachaa jiranitti humnoonni Raashiyaa Kreminna keessaa gadhiisanii ba’aniiru. Zelenskyy namoota haleellaa misaa'elaa dabalataa Raashiyaa irraa dhufuuf qophaa'uu akka qaban akeekkachiisanii,ittisi qilleensaa qophaa'aa jira, mootummaan qophaa'aa jira, namni hundi qophaa'uu qaba. Maaloo saayirenii ykn sagalee haleellaan dhufaa akka jiru akeekkachisu xiyyeeffannoo kennaa," jedhan.


Raashaan Xayyaara Nam- Maleeyyii kan Yukreen Rukutee Jetti

Dhaabbileen oduu Raashiyaa ministeera ittisa biyyattii wabeeffachuun akka ibsanitti, loltoonni Raashiyaa wiixata har’a xayyaara nam-maleeyyii ykn diroonii Yukireen kan kuffisan yoo ta’u, caccabaan isaas, buufata xiyyaaraa Raashiyaa kibbaa irratti kufee lubbuun namoota sadii galaafate. Ministeerichi akka jedhetti dirooniin kun har’a ganama dirree xiyyaaraa waraanaa Engels naannoo Raashiyaa Saratov jedhamutti dhiyaachaa otoo jiruu olka’iinsa gadi aanaa irratti balali’aa akka turee fi namoonni sadan du’an tajaajiltoota Raashiyaa buufata xiyyaaraa sanatti argaman ta’uu ibseera. Buufanni human qilleensaa kun sarara fuulduraa Yukireen bakka humnoonni Raashiyaa baatii Guraandhala keessa weeraran irraa kiiloo meetira dhibbaan lakkaa’aman fagaatee argama. Raashiyaan akka jettetti dirooniin Yukireen Muddee 5 buufata walfakkaataa kana haleelanii jiran. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskii Dilbata kaleessaa, ayyaana dhalachuu gooftaa yesuus ilaalchisee hawwii qaban ennaa ibsan “kanneen jiraachuu akka dandeenyuuf waan hunda hojjetan” ittiin jedhan mara galateeffataniiru.


Mormiin Iraan, Chaayinaa,fi Raashiyaa Leellistoota Dimokiraasiif Abdii Kenneera

Xiinxaltoonni sirnoota dimokiraatawaa fi abbaa irree qoratan sochii mormii dhiheenya kana Iraan, Chaayinaa fi Raashiyaa keessatti taasifamaa jiru haala addaan hubachaa jiru. Sirnoonni abbaa irree biyyoota sadan kana keessa jiran ciccimoo ta’uu isaanii, akkasumas abbootiin irree kana kuffisuuf, haalawwan murtaa’an tartibaan ka’amuu akka qaban akeekkachiisu. Gabaasa Laurel Bowman erge Jaallannee tu dhiyeessa.


Manni Murtii Olaanaa Yunaayitid Isteetis Uggura Godaantotaa Yeroo dhaaf Dhaabee Jira

Manni murtii muummichi kan Yunaayiid Isteetis Kibxaa har’aa waaree booda yeroo daangaa Meekskoo fi Yunaayitid Isteetis irra koolu galtoota dahata siyaasaa gaafatan kanneen kumaan laka’aman ittisuuf kaa’e ammaaf dhiisee jira. Uggurri kun kan kaa’ame ennaa prezidaanticha duraanii Doonaald Traamp ennaa weerarri vaayiresii Koronaa jalqabetti. Waaltaan to’annoo fi ittisa dhukkubootaa Yunaayitid Isteetis fayyummaa uummataa eeguuf kana dura hin barbaachisu, bulchiinsi prezidaantJoo Baayiden illee imaammata kana hambsii barbaada. Abbaan murtii federaalaa uggurri kun guyyaan itti dhumatu Roobii borii akka ta’u murteessee jira, garuu garuu abukaatooleen ripaablikaanotaa kutaalee biyyaa 19 ajaja kana mormuu dhaan, uggura kana kaasuun kutaalee daangaa irra jiran koolu galtoonni itti yaa’uun ba’aa itti ta’a jedhan. White Hous keellaalee, teeknooloojii fi angawoota hojiitti bobbaasuuf doolaara biliyoona $3 itti dabalaa barbaada. Itti gaafatamtuun presii White House Jean-Pierre wixata kaleessaa akka jedhanitti uggura sana kaasuu jechuun daangaa banuu jechuu miti jedhan.


Haalli Naannolee Yukireen Kan Raashiaann To’attee Rakkoo Keessa Jiru Jedhu Hoogganaan Raashaa

Haalli kutaalee Yukireen afur kan jalqaba bara kanaa Raashaan gara ofiitti dabalte jedhan akkaan rakkisaa ta’uu Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Kibxata kaleessaa beeksisanii jiran. Puutiin miseensota tajaajila nageenyaa Raashiyaa waliin haasawa taasisaniin, baha Yukireen naannoo Donetsk fi Luhansk, akkasumas kibba Kherson fi Zaporizhzhia ibsaniiru. ''Ummanni achi jiraatu, isin lammiilen Raashiyaa, isin irratti, eegumsa keessan irratti hirkatu,'' jedhan Puutiin. Raashiyaan naannolee afran qaama himannaa Puutiin Adoolessa keessa ofitti makamuuf dhiheessan keessaa tokkollee guutummaatti to’attee hin beektu. Tarkaanfiin isaan fudhatan kun hawaasa addunyaa irraa fudhatama dhabe. Puutiin Kibxata har’aa, dhaabbati nageenyaa olaanaa Raashiyaa FSB daangaa biyyattii fi biyyattii keessatti hordoffii akka cimsu gaafataniiru. Yaadni isaanii kun kan dhaga’ame erga daawwannaa hin baratamne Minsk-tti geggeessanii guyyaa tokko booda. Ajajaan gamtaa humna waraanaa Yukireen Serhiy Nayev, walgahiin Puutiin gita isaanii Beelaaruus waliin taasisan ''weerara dabalataa Yukireen irratti raawwatamuu fi humnoonni waraanaa Beelaaruus duula Yukireen irratti gaggeeffamu keessatti hirmaannaa bal'aa, keessumaa, akka yaada keenyaatti, kan lafoos geggeessuuf jedhu jennee amanna jedhan. Puutiin ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, ''Raashiyaan eenyuunuu dhuunfachuuf fedhii hin qabdu,'' jedhan.


Paakistaan Keessatti Hidhamtoota Angawoota Butan Waliin Mariin Itti Fufee Jira

Angawoonni Paakistaan Wiixata har’a rakkoo booji’amtoota halkan tokkotti mudate furuuf mari’achuu itti fufanii jiru. Kunis, buufata polisii farra shoroorkeessummaa jedhamu keessatti a shakkaman 10 ol qondaaltoota polisii butanii booda. Hidhamtoonni kunneen gara Afgaanistaan nagaadhaan akka darban gaafachaa jiru. Yoo kana tole jedhaman, kanneen Baanuu keessatti iggitamanii jiran kan gadhiisan ta’u ibsan. Goolii itti fufee jiru magaalaa waraanaa bulchiinsa daangaa Khyber Pakthunkhwa kaaba dhiha keessatti yoo xiqqaate poolisoonni lama du’uu fi qondaala waraanaa dabalatee namoonni hedduun madaa’uun gabaafamee jira. Miidhaan kun kan mudate, yeroo humnoonni nageenyaa dhaabbilee kana deebi’anii to’achuuf yaalan, namoota booji’amtoota of harkaa qaban waliin walitti bu’iinsa uumameen jeeqamsii erga jalqabee yeroo muraasa booda.


Filannoo Bara 2020 Ilaalchisee Qorannaan Amerikaa Keessaatti Gaggeefamu Ibsamaa Jira

Filannoo pirezidaantii Yunaaytid Isteetiskan kan bara 2020 wal qabatee dhimmi gonkumaa hin xumuramnee keessaa boqonnaan tokko Wiixata xumuramuutti jira. Koreen kongireesii jeequmsa bara darbe Guraandhala 6 mana maree Yunaaytid Isteetis keessatti mudate qorate akkaataa Pirezidaantiin duraanii Doonaald Tiraamp erga Joo Baaydeniin injifatamanii booda, waayit Haawus keessaa turuuf jecha attamititi himachuuf akka yaalan irratti madaallii ummataa isa dhumaa dhiyeessee jira. Gareen mana maree bakka bu’oota uummataa qorannoo ji’oota 16f gaggeessee kan gaaffiifi deebii ragaalee 1,000 ol of keessaa qabu, galmeelee fuula kumaatamaan lakkaa’aman kanneen torban dhumaa pirezidaantummaa Tiraamp waggaa afuriin walqabatan qorachuu fi yakka ilaalacha dhaddacha ummataa 10 kan nama hawwatu of keessatti hammate qaba. Kunis Tiraamp fi hiriyyoonni prezidaantichatti dhiyeenya qaban “yaalii fonqolcha mootummaa” irratti bobba’aniiru kan jedhu xumuura itti tolchuuf deema. Koreen kun Dimookiraatota torbaa fi paartii Rippabilikaanotaa irraa kan farra Tiraamp ta’uun sagalee guddaa qaban lama of keessaa qaba.


Prezidaant Zalanskiin Deggersa Caasaa Ittisa Qilleensa Irraa Jajjabeesuuf Gargaarsa Gaafatan

Raashiyaa Wiixata har’a haleellaa xayyaara nam maleeyyii ykn Droonii kan magaalaa guddoo Yukireen Kiiv irratti xiyyeeffate gaggeessuu ishee Yukreen beeksiiftee jirti. Kunis, prezidaant Volodymyr Zelenskyy michoota isaaniin haleellaa Raashaan gaggeessaa jirtu irratti, caasaa ittisa qilleensaa kan Yukreen akka jajjabeessaniiffi gargaaran irra deebi’uun waamicha eega dhiyeessanii sa’aatii muraasa booda. Waraanni Yukireen diroonii ofiin dhohiinsa gaggeessan 35 Raashiyaan furguggifte keessaa 30 kuffisuu ibsee jira. Bulchiinsi magaalaa Kiiv Telegram irratti akka beeksiseetti diroonii sana keessaa 23 magaalaa Kiyeev irratti xiyyeeffataniiru. Angawoonni Kiiv odeeffannoon duraa argataniin, lubbuun namootaa darbe akka hin jirre kan ibsan yoo ta’u, haleellaa diroonii kana hordofuun naannoo Kiiyeev keessa kan jiru maddi annisaa Yukreen cufiinsa hatattamaa akka gaggeessu ibseera. Raashiyaan irra deddeebiin haleellaa xayyaara nam maleeyyii gargaaramuun, magaala Kiiyeev fi magaalota Yukireen biroo haleellaa kan turte yoo ta’u, yeroo baay’ee bu’uuraalee misoomaa murteessoo ta’an kanneen akka dhaabbilee humnaa ykn eneerjii fi bishaanii irratti xiyyeeffattee jirti.


Prezidaant Baayiden Xumura Gumii Yunaayitid Isteetisii fi Hoogganoota Afrikaarratti Ennaa Dubbatan Akka Afrikaa Daawwachuu Malan Fuulchan

Gumiin mootummaa Yunaayitid Isteetisii fi hoogganoota Afrikaa guyyoota sadi’iif as Waashingtonitti geggeessamaa ture kaleessa ennaa xumurametti Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis biyyoota Afrikaa daawwachuuf akka jiran mallattoo agarsiisan. Mootummaan isaanii Afrikaadhaaf cicha cimaa akka qabu kan deddeebi’anii dubbatan, Prezidaant Baayiden, hoogganoonni Afrikaa fedha uummata isaaniif akka kabajaa kennan hubachiisan.


Raashiyaan Magaalaa Guddoo Yukireen Kiiv Irratti Haleellaa Diroonii Raawwatte

Raashiyaan magaalaa guddoo Yukireen Kiiv irratti diroonii Iraan hojjetteen raawwatame gamoo bulchiinsaa lama miidhuu angawoonni Yukireen roobii har’aa himaniiru. Lubbuun namaa darbe jiraachuu fi dhiisuu isaa battalumatti ifa hin turre. Waraanni Yukireen akka jedhetti ittisi qilleensaa ishee diroonii Shaahed 13 kuffiseera, gosii diroonii kanaa kan Raashiyaan magaalota Yukireen hedduu irratti haleellaa bal’aa raawwachuuf itti fayyadamte. Roobii har’aa ganama prezidaantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii haasaa gama viidiyoon paarlaamaa Niiw Ziilaandiif dhageessisaniin, haleellaan Raashiyaa lageen faaluu, albuuda dhagaa mancaasuu fi keellaawwann keemikaalaa barbadeesse jechuun seera tumtootaaf ibsaniiru. Zelenskiin Niwuu Ziilaand qabsoo walabummaa fi haqaaf taasiftu keessatti Yukireeniin warra jalqabaa deeggaran keessaa tokko ta'uu ishee galateeffataniiru. Akkasumas konfiraansii lama kan biyyoonnii fi dhaabbileen gara 70 gargaarsa doolaara biiliyoona 1 ol kennuuf waadaan galan geggeessameen booda kanneen biyya isaanii deeggaran galateeffataniiru


Arjoomtonni Caasaalee Yukireen Miidhaan Irra Ga’e Bakkatti Deebisuu Gargaaruuf Marii Geggeessaa Jiran

Faransaay Kibxata har’aa konfiraansii haleellaa Raashiyaan bu’uuraalee biyyattii irratti raawwattu ilaalchisee Yukireeniin gargaaruu irratti fuuleffachuun arjoomtoota sadarkaa addunyaa walitti fiddeetti. Walgahiin kun bakka bu’oota mootummaa akkasumas dhaabbilee fi jaarmolii gargaarsaa kanofitti hammate yoo ta’u, kaayyoon isaas Yukireen haleellaan Raashiyaan raawwattus bu’uuraalee misoomaa kanneen akka ibsaa fi enerjii akka hojjetan gochuuf deggersa maallaqaa fi meeshaalee ishee barbaachisan kennuu dha. Pirezidaantiin Faransaay Imaanu’eel Maakroon Raashiyaan “ummata Yukireen abdii kutannaa keessa galchuuf” yaalaa jirti jedhan, galmi konfiraansii kanaas ummanni Yukireen “ yeroo qilleensi qabbanaa’aa ta’e kana keessa akka darbu” gargaaruu dha jedhan. Prezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy konfiraansii kana irratti viidiyoo dhaan haasawaa kan taasisan yoo ta’u, biyyi isaanii akkuma loltoota isheef konkolaataa hidhannoo barbaaddu jenereetaroota elektirikii akka barbaaddu hirmaattootaaf himaniiru. Preezdaantiin Komishinii Awurooppaa Ursulaa von der Leyen akka jedhanitti, Gamtaan Awurooppaa hospitaalota Yukireen humna elektiriikaan kan gargaaran jenereetaroota 40 fi jenereetaroota 800 guutuu biyyattii keessatti iddoowwan birootti akka fayyadamaniif dhiyeessaa jira. Von der, biyyoonni deeggarsa Yukireenif taasisan qindeessuuf, akka gaariitti fayyadamuu fi saffisiisuuf waliin hojjechuuf waan danda’an gochuu akka qaban kan dubbatan yoo ta’u, waraanni Raashiyaan dinagdee fi tajaajila bu’uuraa Yukireen irratti geggeessaa jirtu deebii deggersaa cimaa akka gaafatu dubbataniiru.


Yunaayitid Isteetis Afriikaaf Deggersa Doolaara Biliyoona $55 Kennuuf Waadaa Seente

Yunaayitid Isteetis waggoota sadan dhufan keessatti Afrikaaf Doolaara biiliyoona 55 akka kennitu angawaan Waayit Haawus tokko beeksisan. Gorsaan Nageenya Biyyaalessaa Jake Sullivan walgahii hoggantoota Yunaayitid Isteetisii fi Afrikaa dura ture kana kan dubbatan. Sullivan akka jedhanitti maallaqni kun qormaata ijoo yeroo keenyaa furuuf dameelee adda addaaf raabsama.. Qabeenya baay’inaan dhiyeessaa jirra. Akkasumas waan Ameerikaan waggoota sadan dhufan keessatti raawwachaa jirtu fi waan biyyi kamiyyuu raawwachaa jirtu yoo wal bira qabdanii ilaaltan, haala gaariin walitti qabaa jirra jedheen yaada jedhan. Prezidaant Joo Baayiden hoggantoota Afrikaa kudhannii ol as Waashingitan D.C.tti simatanii jiran. Prezidaantichi Gamtaan Afrikaa miseens biyyoota G20tti akka makamuuf akkasumas ardittii irraa miseensa dhaabbataa gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootumootaa akka ta’u deggersa qaban illee ni labsu jedhamee eegama. Baayiden erga aangoo qabatanii as michoota Yunaayitid Isteetis kannee Asia, Awrooppaa fi giddu galeessa bahaa keessaa daawwataniiru. Erga prezidaantii ta’aanii as Afriikaa hin daawwatin jiru.   A


Angawoonni Mootummaa Yunaayitid Isteets Dhimma Afrikaa Irratti Ibsa Kennanii Jiru

Ministeera dhimmaa alaa Yunaayitid Isteetsti itti aantuu itti gaafatamtuu dhimma Afrikaa kan ta’an Moolii fii fi mana maree nageenyaa biyyaalesaati daarikteera dhimmaa Afrikaa kan ta’an Juud Devermoont waa’ee biyyoottan Afrikaa Saaraa gadi irraatti imaammata Yunaayitid Isteets hordoftuu fi walga’i hoggantootaa Afrikaa Waashingtoon qopheesuuf deemtu ilaachisee ibsa kennanii jiru. Ibsa karaa marsaariititin kenname kana irratti walgahiin Yunaayitid Isteets fi Afrikaa,Yunaayitid Isteets Afrikaa irratti Ijjannoo qabduu kan itti haaromsituudhaa kan jedhan Juud Devermoont, walga’ichii akka milkaa’ina argatuuf hoggantootaa biyyoottanii, gamtaa Afrikaa fi dhaabbilee haawaasaa wajjin mariin taasifamaa jiru gaarii akka ta’e ibsaniiru. Kabaja gamtaa Afrikaatiif qabanu irraa kan ka’e biyyoottan fonqolchaa aangootiin walqabatee miseensummaa gamtaa Afrikaa keessaa uguraman walgahii kana irratti akka hin affeeramnee kan ibsan haanga’onni mootummaa Yunaayitid Isteets biyyoottan sun akka sirna diimokiraassitti deebi’an gochuudhaaf kophaatti akka wajjin hojjatan ibsuu isaanii, ibsichaa kan hordofee gabaasaan VOA Kenedii Abaatee gabaaseera.


Taphattuun Kubbaa Kachoo Ameerikaa Biritinii Giraayiner Mana Hidhaa Raashaa Keessaa Baateetti

Garee kubbaa kaachoo dubartootaa Yunaatitid Isteetsf kan kan tapachaa turteefi ji’ootan kurnan darbaanifi mana hidhaa Raashaa keessa kan turtee lammiin Yunaayitid Isteets Biritinii Giraayiner mana hidhaati hiikamtee garaa biyya isheetti akka imala jirtu beekameeraa. Waligaltee hidhamtootaa wal jijjiruu mootummaa yunaayitid Isteets fi Mootummaa Raashaa gidduutti taasifameen Yunaayitid Isteets lammii Raashaa sababa gurgurtaa meeshaa waraanatiin walqabateen hiitee turte Viiktoor Boowut gad lakkisuun ishee beekameera. Prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Baayiden, Biritinii Giraayiner wajjin dubachuu isaanifi gara biyyatti deebi’uudhaaf xiyyaara keessa akka jirtu fuulaa Tiwwutarii isaanii irratti ibsanii jiru. Yeroo lama meedaliyaa warqee Olompiikaa kan argatte Biritinii Giraayiner ji’a fulbaanaa darbee yemmuu magaalaa Mooskoo seentu zayitiin baala sammuu namaa adoochuu irraa hojjatame harkatti argameeraa jechuudhaan buufata Xiyyaaraa irraa mootummaa Raashaatin qabamtee egga hidhamtee booda, Hagayya darbee adabbiin hidhaa wagga Sagalii irratii murtaa’uun isaa gabaasameera.


Paarlaamaan Jarmanii Seera Baqattootaaf Eyyama Jireenyaa Kennisiisu Raggaasise

Paarlamman Biyya Jarmanii baqatoota wagga shanii fi sanaa oliif warraqaa jireenya malee jirachaa turan eeyyama jiranyaa keenuf murteesse. Wixinee seeraa baqattootaaf furmaata taha, jedhame kana Motummaan biyya Jarman waggaa tokko dura ka baase yoo tahu, Paarlaamaan jimaata darbe raggaasise – jedhu, Bulchiisna magaalaa Miyuunikitti Kaawuslarii dhiima baqatoota ta’uun kan hoojjatan obbo Abdoo Abbaa Jabal. Wagga Saddeetiif eeyyama malee kan jiraattan Shek Hussiennis murtee paarlamaa Jarman mutessetti akka gammadan dubbataniruu. Embaassi itophiyaatti ambaasadara biyya Garmanifi naanoo ishee ka tahan Muluu Salomon gargarsaa barbachisuu hundaa baqatoota kanaaf gochuuf akka hojjetaa jiran dubbatu.


Prezidaantiin Chaayinaa Saaud Arabiyaa Daawwachuuf Jiru

Pirezidaantiin Chaayinaa Xi Jinping erga bara 2016 as addunyaa kana irraa dhukuta boba’aa biyya alaatti erguun kan beekamtu keessatti daawwannaa guyyoota sadiif Roobii dhufu gamasitti kan qajeelan ta’uu sabaa himaan mootummaa Saaudii gabaasee jira. Dawwannaan kun mooticha Saaudii Saalmaaniin kan durfamu gumii gam lamaanii fi dhaaltuun goonfoo Mohaammad bin Saalmaan irree hirmaachuuf jiru. Hoogganaan biyya dinadee addunyaa sadarkaa lammataa jirtuu Xi-n, gumii biyyoota miseensota wala’iinsa galoo galaanaa ja’aa irratti kan argaman yoo ta’u, wal ga’iin kunis hoogganoota giddu galeessa bakka biraa illee kan walitti fidu ta’uu sabaa himaan mootummaa gabaasee jira. Chaayinaa Saaud Arabiyaa irraa dhukuta boba’aa ka bittu ishee ijoo yoo taatu, nuusa boba’aa Saaudiin alatti ergitu irraa bitatti.


Lammiiwwan Mongooliyaa Malaammaltummaa Cileen Biyyattii Hannaan Chaayinaatti Gurgurame Ilaalchisuun Mormii Kaasan

Daldala cilee chaayinaa waliin wal qabatee mormitoonni himannaa malaammaltummaa dhiyeessan gara masaraa mootummaa Mongooliyaa seenuuf yaalanii jiran. Kan Ulaanbaataritti argamu embasiin Yunayaitid isteetis Wixata kaleessaa akeekkachiisa kenneen xumura torbanii mormitoonni dhibbaan laka’aman mwaltajjii magaalattii Sukbaataaritti wal ga’uu dhaan gara mana jireenya Prezidaantichaatti Mongooliyaan naannoo Chaayinaa waliin ishee daangessu irratti cilee toonii 385,000 hatamuu isaa mootummaan akka qoratu gaafatan hiriirtonni mormii kun. Qabeenyaan albuda beekamaan Mongooliyaa cilee fi gurgurtaan alaa qabeenyaa kanneen biroo bakka uummanni biyyattii sadii madda walitti bu’iinsa biyyattii yoo ta’u, uummati biyyattii sadii keessaa lama iyyummaa keessa jiraata. Sababaa weerara COVID lammiiwwan Mongooliyaa jireenya isaanii mo’achuu dadhabanii jiran.


Yukireen Bahaa Keessatti Lolli Hamaan Itti Fufee Jira

Humnoonni Yukireen haleellaa Raashiyaa marsaa haaraa gama bahaatti jalqabame of irraa ittisuu jalqabaniiru. Jeneraalli Yukireen tokko akka jedhanitti haleellaa Misaayilaa Mooskoo kan humna ibsaa addaan kutette kan dhiyeenyaatti aansee teekinishaanonni humna ibsaa bakkatti deebisuuf tattaafataa jiran. Loltoonni Raashiyaa naannoo Donetsk naannoo Bak-hmut fi Avdiviikaaa keessatti haleellaa isaanii wal irraa hin cinne itti fufuu isaanii, Jeneraalichi Mudde 6 akka ibsanitti Soledar, Verkhnokamyanske, Andriyivka, fi Yakovlyivka dabalatee haleellaan boombii taankii fi meeshaa waraanaa qubsuma naannoo sana keessa jiru gara 20 haleelnii jiru jedhan. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskiy haasawa guyyuu Mudde 5 galgala.dhageessisaniin haleellaa Raashiyaan raawwatteen namoonni afur du’uu isaanii beeksisaniiru. Garuu ummanni keenya gonkumaa abdii hin kutatu jedhan Misaa’ela Raashiyaatiin dhaabbileen humna elektiriikaa biyyattii erga haleelamee booda walakkaa magaalaa-tti kan ta’u guyyoota dhufaniif ibsaa malee akka turu bulchaan naannoo Kiiv himaniiru. Gama biraan, Rooyitars akka gabaasetti bulchiinsi Pirezidaanti Yunaayitid Isteetis kan Joo Baayiden Mudde 8 hoggantoota dhimmootii boba’aa fi gaazii waliin walgahii gama viidiyoon waamuun akkaataa Waashingitan bu’uuraalee caasaa enerjii Yukireen deeggeruu danda’u irratti mari’achaa jiru.


Intalti Xiqqoon Waggaa Torbaa Ambulaansiin Gargaarsaa Yukireeniif akka Ergamu Kaka’umsa Taate

Kan kutaa Yunaayitid Isteetis Illinooy keessa jiraatu daa’imni waggaa torbaa Liilii Mansen, waa’ee waraana Raashiyaan Yukireen irratti geggeessite erga dhageessee gargaarsa gochuu akka barbaaddu murteessite. Deggersa hedduu argatteen intalli xiqqoo kun jijjiirama guddaa fidaa jirti.