Waamicha Tokkummaa   Gurmuu Qabsaawoota   Oromoo

ADDA BILISUMMAA OROMOO Haalli yeroo ammaa oromoo fioromiyaankeessajiru,yeroo kamuu caalaa diinni bitaa fimirgaan ummata oromoo irratti duuluudhaan, egeree sabaaf wabii kan ta’an, barattoota, beektota, haayyotaa fi kaa’immaan oromoo gara laafina tokko malee, ajjeessuu,hidhuu, milkisuu, biyyaa baasuu fiqabeenyaisaasaamuuttimurteef£ateejira. BittootiinEmpaayeraEtiyoophiyaadhufaa darbaa jiran, oromoo ajjeessuu, xiqqeessuu, tuffachuu,abbaabiyyummaa isaasarbuu fikkfakkaaadaatti fudhataniijim.Barabittaa sima bicuu wayyaanee kanas, bifasuukanneessaa ta’een oromoon jumlaan ajjeefamaa fibiyya abbaa isaairraa dhiibamaajira. Faallaa kanaa ammon ilmaan oromoo yeroo kamuu caalaa bilisummaafimirga isaaniif falmachuuf,yeroo dammaqiinsiilmaan oromoo gudatee dha. Haalli kun diina keenya eddu yaaddessee jira. Abdii kutannaa kana irraa ka’uudhaan wayyaaneen ummata mirga dimokraasiifibilisummaagaafate, deebiirasaasaa kennuuf murteeffatee jirti. Gochaa fi sodaachisa diinaaf otoo hin jilbeefatiin ilmaan oromoo keessummaa dhalloonni haarawaan(New Generation) gaaffii mirgaa fiabbaa biyyummaa oromoo milkeessuuf garaa kuteenyaan rasaasa diinaa dura dhaabataan haarsaa lubbuu itti kaffalaajiran. Gatii fi haarsaan ilmaan oromoo yeroo ammaa kaffalaa jiran diina hundeen raasuu duwwaa otoohin taane, ilmaan oromoo mara akka gootummaan diina dura waloon dhaabatan dhaamsa dabarsee jira. Gummaan ilmaan oromoo wayyaaneen wareegaman kan bahu, ilmaan oromoo amantaa, siyaasaa fi gareen otoo wal hin qoodiintokkummaanyoodhaabbanneeqofa. Yerooammaaajandaan ilmaanoromoo tokkummaa dha. Tokkummaa roga hundaa alaa fikeessatti jabeeffachuun fardii dha. Oromoonwalmalee akka £irahin qabne ifattimuldhateejira.Kanaafjechatokkumma bara baraan oromoon dhara’aa jiru, afaaniin dubbachuu duwwaa otoo hin taane, gochaan muldhisuu qabna. Waamichatokkummaa ilmaan oromoo dhiiga ittikaffalan firii argamsiisuu qabna. Ilma oromoo fi oromoof kan dhaabate, dhaaba siyaasaa, jaarmiyaa hawaasaa fi amantaalee oromoo gara garaa tokkummaan qabsaawota oromoo akka milka’u gahee isaanii bahuu qabu jenna. Haarsaa tokkummaan gaafatu kaffaluuf qophii ta’uu qabna. Kanaaf yeroon ammaa kun yeroo atattammaan tokkummaa gurmuu qabsaawotaoromoo milkeessinuudha. Osoo haalii amma kuni hindhalatinniin dura ABOn barbaachisummaa tokkummaa gurmuu qabsawootaoromoo itti amanu’uun murtii gumiin sabaa ABO dabarseen Koree tokkummaa gurmuu qabsawoota oromoo ijaarree tokkummaan qabsaa’otaa oromoo akka milkahuu, mooraa qabsoo oromoo keessatti ilaafiilaameen akka dhugoomu mamii tokko malee hojachuuf koreen tokkummaa gurmuu qabsawoota oromoo qajeelfamaa fi karoora bafatee hojjataa turtee. Tokkummaan gurmuu qabsaawoota oromoo akka dhaaba keenyaatti dhimma toftaa otoo hintaane dhimma tarsiimoo ti. Kanaaf akka dhaabaatti haarsaa tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo milkeessan hundaa kaffaluuf qophii dha. Tokkummaan kan milka’u hunda dura ilaa fiilaameedhaan walitti dhihaatanii dubbachuu, mari’achuu, bilchinaan wal dhaggeefachuu fimaal irratti tokkoomuu akka qabnu wal hubannoo huummachuun jalqabama. Danqaa tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo fiduu malan irratti xiyyeefachuu irra, malaa fi toftaa danqaa tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoof ta’uu malan sadarkaa sadarkaan irra aanaa deemuun barbaachisaajenna. Kunitarkaanfiijalqabaa ta’uu qaba. Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) waamicha maree fi tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo milkeessuuf dhimmoota gufuu ta’uu malan irratti xiyyeefachuu irra, dhimmoota waloon irratti waliif galuun daanda’ amu kumaatamatu jira jedhee amana. Akka dhaaba keenyaattixiyyeefannaankeenya egeree qabsoo keenyaa ti.Maree waloon goonu kana keessatti tokko mo’ataa kan biraa mo’atamaa jennee hinamannu. Kan mo’atamu gufuu tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo fidiina oromoo ti. Kan mo’atu oromoo fidhaabbileewaloon tokkummaa fiduuf dhama’ anhunda jennee ilaalla. Imaamatakana irraa kaanee maree oromoo mo’achiisuu fidiina keenya waloon mo’achuuf taasisuu qabna jennee waamicha tokkummaa gurmuu qabsaawootaoromo jaarmiyaa sisyaasaa,hawaasaa fi nama tokkumaa oromoo barbaaduu hundaaf dhiheessina. Akka dhaaba keenyaatti dhimma waloo wajjin marl’achuu fi diina waloon qabnu waloon ofirraa kaasuuf tattaaffii godhamuu hundaa nideegaraa. Affeeraa Adda Dimokraasummaa Oromoo (ODF)irra nuuf ergameellee ijuma kanaan ilaalaa. Waan irratti woliin hojjatuu dandeenuu woliin hojjatuuf qophii ta’u keenna mirkanneeesinaa. Mariin ilaa fiilaamee dhaabbilee murta’ anduwwaan otoo hin taane, dhimmi oromoo nu ilaala qaamni jedhu hunduu waltajjii tokko jalatti mari’achuu qabna jenna. Kanaaf dhaabni keenya waltajjiin waloo dhaabbilee siyaasaa hundaaf akkauumamu gahee isaa nibaha. Kana irraa kaafnee waamicha hundaaf goona. Namii tokkee fijaarmiyaan dhimmi tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo naa ilaalajedhuu hundii waltajjii uumamuu irratti yoodhiyaatee gammachuu keenna ta’uu jabeesinnee dhaamina. Akka dhaabaatti mareetti seenuuf hunda dura barbaachisummaa tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo irratti akka dhaabbileen siyaasaa, waldaaleen hawaasa oromoo fibeektootiin oromoo hubannoo waloo qabaannuu fidhimma tooftaa yeroo osoohintaane, akka tarsiimootti fudhannee yeroo gabaabaa keessatti akka milkeessinu waamicha goona. Maree tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo milkeessuuf: A. Ajandaa waloon irratti marl’annu akkawaloon wixinannu. B. Tartiiba maree (duraa duuba) tokkummaan itti utubamuu qabu waloon wixinachuu. D. Toftaa fimala tokkummaan qabsa’otaa oromomoo ittimilkahuu malu waloon wixinachuu. E. Tarsimoo mariifitokkummaa qabsaa’otawaloo wixinachuu. F. Dhimmoota garaa garummaa babaldhisan irra, dhimmoota walitti nufiduu malan waloon wixinachuu fi kkf…waliin dubachuu qabna. G. Waliin mari’achuuf gidduu keenya gareen sadaffaa jiraachuu hinqabu. Kallattiin waliin haasahuu danda’uu qabna. H. Qajeelfama (codeofconduct) maree keenyaa waloon wixinachuu. Kanabooda afuura oromummaa fiilaafiilaameetiin tarsimoo qabsoo oromoo finiinsuu danda’ an roga hundaan baafachuu dandeenya. Injifannoon hunda caalu tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo uumuu danda’uu keenya. Diinni keenya yeroo hunda kansodaatu tokkummaa keenyaa. Nuti tokkoomnaan diinni keenya ijaafigurra dhaba. Qabsoon ilmaan oromoo waggaa dheeraaf taasisan injifannoongoolabama. Waamichi tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo kuni akka milkayuuf hawaasinni oromoo, beektoonni oromoo, dargaggoonni oromoo, shamaraan oromoo, manni amaantii oromoo ka Isilamaa, Kirstanaa fi Waaqqeefataa hundii diibbaa barbaachisuufgodhuun moraanqabsoo oromooakka tokkummaa waamicha goona. Akkasumas qaaminni tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo hawu namiin tokkoo irraa jalqabee haga gurmutti tokkummaa gurmuu qabsaawoota oromoo milkeessuuf qooda kennuu dandeetaanii hunda akkakennitaan kabajaan gaafanna. Kanaaf, dhaabni keenya ABOn dhimmoota kana dhaabbilee siyaasaa oromoo, hawaasa oromoo, beektoota oromootiif nama dhimmi kuni na ilaala jedhu hundaa wajjin haqummaafiqulqullinaanhojachuuf qophii dha. Kaayyoon ilmaan oromoo dhiiga ittidhangalaasaniifilubbuu isaanii qaalii ittikaffallanni nu tokkoomsuu qaba jenna. Injifannoonummata oromoof Tokkummaanhumna. General Kamaal Galchuu Hayyuu Duree Adda BilisummaaOromoo Adda BilisummaaOromoo Waxabajjii2I2014 Dhaaboota Siyaasaa: ABO-Dawuud Ibsaatiin hogganamu ABO-DhugassaaBakakkootiin hogganamu ODF ULFO Adda Bilisummaa Oromiyaa Gurmuu Qabsaawootaa fiMiseensoota ABO Dhaabootasiyaasaahintaanee(DromoCivicorganizations) Hawaasaa Ormoo Minniisootaa Hawaasa Oromoo Washigton DC Hawaasa Oromoo Awustaaraliyaa Hawaasa Oromoo SouthAfriikaa Waldaya Hawaasa Oromoo BiyyaMisiri(Egpt) Hawaasa Oromo biyya Yamaan Waldaya Qorannaa Oromoo (OSA) Waldaya dargagoo oromoo kaaddunyaa( lOYA) Mana Amantaa Kiristaanaa Oromoo (Minnesota) Mana Amantaa Muslima Oromoo (Oromo churches inMinnesota) Waldaya Waaqeefanaa Oromoo (Oromo mosques inMinneosta) Oromo Citizens council ofMinnesota DromoMediaoutlet Oromo Medianetwork VoiceofOromia (MN) OromovoiceofRadioAustaralia Bilisummaa .com


Barataan Yuunivarsiitii Haramaayaa Hasan Huseen mana hidhaa mootummaa wayyaanee keessatti wareegame

Waxabajjii 03, 2014 Finfinnee Ajjeechaan ilmaan Oromoo keessumaa barattoota Oromoo irratti xiyyeeffatamuun tarkaanfiin fudhatamaa jiru itti fufee jira. Yuunivarsiitii Haramaayaa keessatti gaaffii abbaa biyyummaa gaafachuudhaan Mana hidhaa mootummaa Wayyaaneetti darbamuu irraan darbuudhaan barattootni Oromoo mana hidhaa keessatti ajjeefamaa jiru. Barataa Nuuraddiin (Alsan) HasanBarataa Computer science waggaa 2ffaa kan tahee fi dhalootaan Godina Shawaa lixaa magaala Baakkoo kan tahe mana hidhaa mootummaa Wayyaaneetti darbamuun dararaa jabaan erga irraan gahaa turee Gaafa 02/06/2014 mana hidhaa keessatti lubbuun isaa darbee jira. Mootummaan Wayyaanee dararaa ilmaan Oromoo irraan gahaa jiru daran jabeessaa dhufus ilmaan Oromoo gamtaan falmatti seenuun mootummaa abbaa irree bara baraan ilmaan Oromoo keessatti ammo dargaggoota Oromoo ajjeesaa, hidhaa fi biyya irraa ariiaa jiru dura akka dhaabbatu Barattootni Yuunivarsiitii Haramaayaa fi Qeerroon Oromoo waamicha Oromummaa dabarsa. Aslan Hasan, one of the 10 Oromo students kidnapped on May 29, 2014 from Haromaya University has died while in military detention center in Harar city. Apparently he collapsed during one of the torture sessions, then was taken to Tikur Anbessa Hospital in the capital, where he died on June 1, 2014. The regime told his families that the student committed suicide. Aslan was a 2nd year engineering student at the University. He was born in Bakko and attended high school in Burayu. His body has been taken to Gudar and funeral service is scheduled for tomorrow.


Seenaa Gabaabaa Raggaasaa Jimmaa

Raggaasaa jimmaa ykn Hussein Abbaa Bulguu goota Oromoo dhaloota naannoo jimmaa ti. Bara chaartaraa WBOtti dabalame. 1991 irraa kaasee hanga ABOn chaartara Mootummaa Cehumsaa keessaa bahutti waajjira ABO Jijjigaa keessa ture. Yeroo kanatti dirqama itti kenname hundaa hamilee fi gootummaa raawwachaa nama ture, fakkeenya dhugaa qabsaawotaa tahee kan jaallan hamilchisee dha. Chaartara keessaa yeroo bahamu, waajjira keessa ture hanga dhumaatti ittisee loltoota Wayyaanee hedduu erga galaafatee booda humnaa isaatii ala tahe bakka isaa gadi dhiisee WBO barbaacha lafa dhalootaan hin beeknee fi keessatti hin gudatin keessa, yeroo diinni ABO dhabamsiisuuf akka mixiitti dachee guute, keessattuu namni dhalootaan lafa beekkamu hin himannee fi loqodaan adda tahe socho’uu hin dandeenye keessatti ajaja WBO yeroo sanatti Zoonii Jaarsoo jedhu qunname. Kana dura garuu, yeroo chaarta keessaa bahan waraanni bilisummaa Oromoo hedduun waan wal-hin beekneef bakka hedduutti waan shakkaniif humna itti dabalamu dhabee lafa hedduu keessa naanna’aa ture. Dhuma irratti goota akka isaa jaala Baazuqaa jedhamuun walitti bahan. Akkuma namoota biroo [ajajoota] shakkus, nama Oromoof qabsaa’a jedhutti waan garaa jabaatu dadhabeef waraanatti dabalee addatti akka wal hin ganne waadaa waliif seenan. 1991-92 humni OPDO irra guddaan dhaloota booji’amtoota waranaa Dargii fi akka carraa seenaa tahee dhalootanis Oromoota naanno murtaa’e keessaa bahan waan taheef loqodaan naannoo yoo hin fakkaatin takka ammoo namoota waraana keessatti beekkam akka gaariitti ibsuu deeggartoota beektu yoo hin qabaanne,waraana ykn miseensota si beekan yoo hin argatin humna WBOtiin takka addaan baatu itti deebi’uun rakkisaa ture. Faca’iinsa 1992 booda Zoonii kana deebisanii ijaaruuf ummata biratti of dhageessisuun barbaachisaa ture. Kanaaf socho’anii ummata ijaaruu fi diinota rukutuu akkasumas qabeenya dhaabaa faffaca’e walitti qabuun fardii tahe. Jaallan isaa waliin lola addaan hin cinne godhuu fi dirqama qabsoo hunda bahuun qooda jaal raggaasaan gammachuun fudhatuu dha. Amalli isaa nama hedduu hin dubbanne fi nama tuttuqaa hin jaalanne, haasaa ifaa fi qulqullina jaallan isaa irraa eeguudha. Lolli gaafa dhalate nama hunda dura of aansu takkaa jaallan isaa irraa baqatee hin beeknee fi diinaaf mataa isaa gad hin qabannee dha. Jaallan hedduu waliin dabarse keessaa seenaa isaa adda godhee kan fudhadheef, jaal Raggaasaan gootummaa addaa inni agarsiisaa tureefi. Tooftaa lolaa keessatti bakka rasaasa irraa nama dahuu fi akka gaarii diina itti barbadeessuu nama dandeessisu qabachuun barbaachisaa dha. Kan Jaal raggaasaa adda godhu, lola keessatti takkaa gadi-taa’ee dhukaasuu dhabuu fi lubbuu isaatiif xinnollee nama hin yaaddofne goota goota caalu tahuu isaa ti. Harka diinaa seenuu Dhuma 1993 keessa lola irratti harka diinaa seene. Naannoo itti lolaa turan kan diinaan marfame waan ta’eef rasaasni tokko dhuka’u diinni yeroo gabaabaa keessatti bakka sadi- afurii walii birmatee humna keenya marsa. Lolli bakki itti tahe naannoo Kombolchaa [harargee] qubsuma diinaa ejersa Gooroo, Malkaa raafuu fi Odaa gidduutti. Lola hedduu oowwa erga godhanii diina lakkobsaan hedduu tahan barbadeessan booda humnaa isaanii oltahee humni WBO faca’a. Inni kan dhukaasaa ture, qawwee PKM [machine gun]waan ture. Lola keessaa qofaa isaa duubatti hafee bahe. Hanga tokko deemee, qawwee baatee qofa isaa guyyaadhaan dirree keessa deemuun waan itti hin tolleef ykn gaaga’aa waan ta’eef qawwee addaan hiikee awwaaluu [akka waraanni jedhutti “istooree”] halkan eeggatee deggartoota keenyaan gargaaramee humantti deebi’uu murteeffate. Isaa qawwee addaan hiikaa jiru diinni waliif birmatu osoo inni hin argun magaalaa Ejersa Gooroo irraa dhufu irra bahee toohannoo diinaa jala oolee. Diinni qabee caampii Waraanaa Malkaa Raafuu ykn Magaalaa Kombolchaa geesse. Harka duubatti hidhanii mana hidhaatti darban. Jaal Raaggaasaan garuu harka hin kennine. Ammas akkuma hidhannoo isaa hidhatetti jira. Hidhannoon isaa muratnoo isaa yoggayyuu diina Oromoo ajjeesuuf qabuu fi qabsoo Oromoo hanga guyyaa wareegamuutti itti fufuu ture. Guyyaa guutuu yaadaa oole, akkamitti akka diina harkaa bahee jaallan isaatti dabalamu. Diinnis ammoo waan iisheen gaafatu deebisuu waan dideef dukkana keessa lubbuu isaa qisaasuuf saa’aa lakkaawachaa jirti. Yeroo xinnoo dukkanaa’u waan godhuu danda’u hundaa erga mataatti guuttatee booda mana fincaanii na geessaa jedheen. Guyyaa garuu hidhaa harkaa of-irraa ciree akka hin beekkamne harka duubatti dachaasee [akkuma hidhaa jiru fakkeessee] ala na baasaa jedheen. Yeroo bakka fincaanii gahu harki kiyya hidhaadhaa Ziippii kofoo narraa furi jedhee wardiyaa qawwee nyaachifatee duuba deemu gaafate. Yeroo waardiyichi gadi jedhu jilbaan qoffee rukutee lafa buusee qawwee isaa butatee dallaa shiboon ijaarame utaalee bahe. Qawwee fannoo shiboon qabee baafachuu dahdabee inni nagaan bahe. Kan nama raaju, j. Raggaasaan yommu gootummaa akkanaatiin diina galaafatee hidhaa cabsee bahu, diinaan akka malee reebamee golgaan lafee isaa caphaa fi duugdi isaa akkasumas qaamni isaa hundi bututaa ture. Kan kan hubatnuun achii bahee ji’a tokkoo ol deeggartoota keenya biratti erga tajaajilamee qofa kan inni deebisee hidhannoo isaa hunda caalaa jaalatu kan fannifachuu danda’e.


Hoogganoota ABO Maraafi

Seenaa Bu’uresitootaa, Hogganootaa, qondaalotaa, miseensota ABO fii Dhaaba ABO baraaruudhaan tokkummaa qabsaawota ummanni keenya lallabuufi arra yoo hindhugoomisine yoom tokkoominna? Hoogganoota ABO Maraafi Jaallan yeroo tokko keessatti qabsoo oromoo firii arra muli’atu kana agarsiisuufi qoodnni isin laachaa turtaniifi itti jirtan seena keessatti bakka guddaa qaba. Haata’uu garuu seenaan kun hujii boonsaa dalaydanii fi dogoggoroota tokko tokko godhameen walmakee arra dhaloota haaraya oromo biratti bifa addaa qabaachaa akka deemaa jirruufi daranuu haalli kun hindhaqabaminne yoo ta’e seenaa qabsoo oromoo keessatti galmee gurrattiin akka dibamuufi deeminnu xinxalluu hindandeettan jedhee hinyaadu. ABOn tattaaffii keessanniin onnee oromoo keessatti facaafittan arrallee qalbii oromoo keessatti osoo abdatamaa jiruu isin abbaa ilaacha eenyummaa oromoo wareegama danuudhaan dhalichiise dagaagsee kunuunsee guddise asiin gaye kana ammoo tuffachuun, salphisuu fii xiqqeessuun galata keessan ta’aa akka jiru isintti hinmuli’atu jechuun hindanda’mu. Arra yoo dhugaa ufitti himuu dandeenyeefi dhaabbannee kan ufi ilaallu ta’e hogganni ABO warra bu’uresarraa eegalee hanga qondaalota koonyaalee dhaaba keessaa fofottoqa keenyaan sadarkaa hoogganaa dhufan dabalatee hoogganni dhaaba kanaa xiqaatee salaphaatee kabajaan irraa fuudhamee sadarkaa moraa oromoo keessatti kabajaan yaadatamuun hafee namoota seena qabsoo oromoo hinhubanneefi farroota dhaaba keenyaatiin huccuun nurraa muliqamee akka qullaa nudhaaba jiran namnni hinhubanne jira jedhee hinyaadu. Hoogganni kaleessa oromoo kumaan walitti qabee barsiisa ture ,miseensota meeqa ufijalatti ammatee geggessa ture, hoogganna dhaaba ABO osoo hinta’in akka hooggana ummata oromootti waaroo kabajaa uffataa ture, hoogganni kaleessa jechoonni isaa akka jecha waaqaatti jaalatamaafi kabajamaa ture ,hunduu arra sadarkaa idilee oromootti ulfinna argachuun hafee qe’ee ufii keessa qubatu keessattillee nama oromoo diige ta’ee akka qubnni itti laatamaa jiru namnni waakkatu jira natti hinfakkaatu. Hedduun keessan qabsoo umrii dardarummaatiin eegalttanii rifeensa itti jijjiirattan kanaafi yoo xiqqaatte asii nugeettanii galatoomaan dhabmee seenaa qabsoo oromoo keessatti warra oromoo diigan jedhaminne akka galmee seenaatiifi tilmaamaminne fageesitanii arguu nidadhabidan jedhanii ilaaluun nama dhiba. Akka carraa ta’ee warri lubbuun dabran hedduun isaanii osoo waaroo salphinna keenya kana hinuffatin dabranii jiru mee kan lubbuun jiran keesaa, hooggannonni akka J/ Abiyyuu Galataa, J/Abbaa Biyyaa Roobaa, J/ dhugaasa bakakkoo, J/Xahaa Abdii J/Galaasaa Dilboo. J/Leencoo lataa,J/dawud Ibsaa, J/Ibsaa Guutamaa,J/Diima Nagoo, J/Taddasa Ebba, J/Ahmed Hussen, J/Qubsaa , J/Jeeyluu danbooba J/Bultum, akkasummatti sadarkaa itti anutti J/Leencoo Baatii , J/Bayan Asooba J/Tamaam Yuusuf,J/hassan Huseen,J/Odaa Xasee,J/Gaashuu lammeessa J/ Kemal Galchuu,J/Hailu Gonfaa akkasummatti sadarkaa sadarkaan gadi bu’aa yoodeeminne arra hooggana kamittu ummata oromoo biratti seenaa bareedaan faarfamaa ummata biratti jaalatamaa jira. Enyutu Jaallan kun nuuf osoo tattaaffanii umrii isaanii guutu dabarssan jedhee seena keessan bifa miidhagaan barreessaa jira. Arra seenaan keessan dhokatee ifaajeen keessan faallatti hiikamee waan isin umrii dardarummaa keessaan bosona oromiyaa fii mana hidhaa keessatti dhama’aa turtaniifi faaruu caalaa abrsaan idda bufamee oyiruu isin itti facaafittan miseensonni OPDO irraa omishataa itti soramanii itti farfamanii namoota oromoofi dalagan ta’anii angoo badhaafamaniin bashannaanaa isin ammoo angoo maqaa malee ulfinna hindhaqabnne duwwaa kanaafi jettanii osoo namnni isini hindiigin murnna murnnatti walqooddanii mana guddaa qabdan diigdanii hoxxee xixiqoo goojjoo keessaa hinmuli’anne keessatti murnna lakkoysaan bicuu ta’aniin sobaan faarfamaa qooda qabsoo keessatti laattan caalaa warra qabsoo oromoo fii ABO diiguu keessatti galmaaya akka jirru hubachuun isin hindhibu. Jaallan Haalli keessa dabarreefii keessaa jirru osoo tarrisanii kitaaba keessaa baasuun nidanda’ama,tarii guyyaa tokko dhugaan kun kitaaba ta’ee akka bayus haaluu hindandeenyu. Kun hunduu waan ta’ee fii ta’aa jiru yoo ta’u gaafiin guddaan salphinnaafii tuffii xiqqeenyaafi diigmaya kana enyu nurratti dalageedhaa fii keessaa bayuu nidandeenya moo jedhanii ufi gaafachuu nidandeenya moo sal;hinnumma kana wajjiin awwaalaminnaadha? Gaafii kana osoo hindeebisin seenaa yeroo gabaabaa bara 1998 irraa eegalee nujiddutti yeroo adda addaa dhalachaa ture keessa deebinee gilgaaluu qofaan deebisuu dandeenya. Akka ilaalcha kiyyaatti abbaan salphinni kun irratti gayellee nuta’ee namnni salphinna kana geesselle numa akka ta’e waakkachuun rakkoo kanaafi fala hintaane barbaadutti nugeessa.i Gabaabamatti hundeen diigmayya kanaa beekkanis ta’ee wallallummaan numa akka ta’e ufitti himuun salphinna amma keessa jiru caalaa salphimna hinta’u. Kanaafi “Manni abbaan Gube Iyya hinqabuu” ta’ee nama nutti dirmatu dhabinnee wal diiga walsalphisaa ,walxiqeessaa, walkophixeessaa nuhunddi keenyaa murnna bicuu bicuutti walqodinnee xiqqaa guddaa osoo hinjedhin hucuu walirraa mulqinee waaroo salphinnaa walufifinnee ummata keenya biratti akka tuffataminuufi abaaraminnu nugodhuu caalaa injiffannoolee qabsoo hadhaayaan goonffanne kan akka “Biyya takka ummata tokko hiree takka” jedhulle gaafii keessa galichaa jirra.. Arra namuu akka dhaaba adda addaa ufi tilmaamnne ufillee sobaa miseensota keenyallee sobaa ummata oromoollee sobaa asi geenye ,amma ummanni keenya dhugaa fi dhara keenyalle adda baree gurra nurraa cufataa akka jiru argaa jirra. Mee dhabonni amma adda adda jirru hunddi ODF lle dabalatee kan miseensota ABO ala miseensa oromoo haaraya horate yoo jiraate ufi keessa deebi’aa ufi gamaggamaa hundumitti keenyaa miseensotumma ABO gargar qoodannee bakka addaa addaa dhaabbannee ufitti taphachaa jirra. Murnnumma xixiqqaa toliffanne hogganumma itti ufi moggafinne kanaan qabsoo oromoo milkeesinaan hafee seenama dhuunffa keenyaa fii seena dhaaba keenyaallee dhaloota itti anutti dhalchifnaan abjuu ta’uun isaa yoo ufitullummaan nuhaguuge malee keessatti namuu numma hubata.Gabaabamatti nucufitti keenya jaallanumma yaada tokkoofi dhaabbanetu ufii diigee seenaa xuriitiin du’a uumaa (natural death) eeggachaa akkumma EPRP (Ihaapa) maqaa qofaan hafuu deeminna. Akkasumma ABOs ufumma wajjiin ajeessuufi qophii keenya xumurannee waan ta’aa jirru fakkaanna. Jaallan waan amma isinitti baafachaa jiru kana wajjiin cinqamee akkanummatti wajjiin dhibamee kaayoo wajjiin du’uu hinbarbaadu jedheen waan keessa kootitti nadararee hiribba nadhoogge kana yoo danda’ame akka ABO fii Seenaa keenalle baraarrufi hucuu nurraa buutee qullaa dhaabbachaa jirru kana namnni nutti deebisu akka hinjirre eegee dhabinaan nummaan waqinni gootummaa fii qaroomma nuuf laate waliifi dhiifinnee kaabbaa salphinnaa walitti uffessinne kana waliirraa muliqinnee Kaabbaa ulfinnaa qabaachaa turre san deebinee akka ufittis ta’ee dhaaba keenya ABO itti dhamaane kanatti kabajaa deebisuufi umrii hanga nuuf hafe kana carraaqinnee seenaa keenya haamidhageffannu isinii jechuu barbaada. Arra yoomiyyu caalaa dinni keenya hujii nutti walirratti hojjannu kana qoratee nutuffatee biiya keenya gurgurachuu bira dabree dachii teenya jennee himannu nudhoogguufi mala adda addaa baafatee socho’aa jira. Ijjoollee oromoo gaafa nutti Motummaa cehumsa keessa seennu dhalatan arra harka qullaa ibidda diina dura dhaabbatanii lubbuu isaani aarsaa kafalaa jiru. wareegama keessatti diina dura diinummaan dhaabbachaa nuun ammoo tokko nuuf ta’aa abdiin keenya isin nuun jedhaa jiru. Yoo dhiiynni ijjoollee kanaa tokko nungoone maalitti nutokkoomisa? oromoo qe’ee isaa irraa godaansisuu caalaa maalittu nutokkomisa? lallabba ummnni keenya ,jaarmayoonni ummata,dubartoonni,bartoonni nutti godhan kana dhagayuu caalaa maalittu nutokkoomisa. Jaalla hedduu keessanni barsiiftota kiyya heddun keessan hiroyyoota kiyya dandeettiifi waan isin jijjiiruu dandeettanis akka gaarittiin bareechee hubadha yaada kana hinagarittan jedheetiim yeroo tokko tokko “ordinary person can make un extraordinary things” jecha jedhu saanumma hafuura baafadhee haalumma keessa jiru isin yaadachisuufi yaale malee hinhubattan jedheetiim. Jaallan tokko tokko osoo barreeffama koo dubbisa jirtan haalli yaanni kun itti milkaayu rakkoo ta’ee isinitti muli’ata ta’a ,garuu yoo dhugaa rakkoo kana dursinee hubanne falli isaa hedduu ulfaata hinta’u. , Kan duraa falafala nuseenee nunyaate nudiigee nusalphise kana irra aanuufi akka ammaan gadii kanatti yaadurraa eegaluu qabnna. Eeyyee eeyyee nucufittu salphannee jirra ,kan nusalphise ammo nama biroo osoo hinta’in ufummaa walsalphinne, eeyyee diigaminne jirra ,kan nudiige ammoo numma mataa keenya , irra caalaa eeyyee salphinna arraa caalaa seenaan keenyalle kan salphinnaa ta’aa jiraa jennee ufi amansiisuun xurree irraa kaanu ta’u qaba. Guyyaa nucufitti akkasitti walqixa amannee nucufitti salphatoo ta’uu hubanne ufummaa ufi salphinne kan jedhuttis amanne waliifi obsa horanna,walitti quba qabuu lakkifinna,ufitulummaa ani jabaa ati laafaa,ani beeka ati wallaala, ani murataa ati sodaata, ani qabsaawa ati gandummaa lalisitta, ani walabummaa ati ethiopia, jechoota kana liqimisinee akkamtti salphinna kana keessaa ufillee ABOlle baafinna kan jedhu qofa dursa godhanna jechuudha. Jaallan kufaatiin waan uumaan jiru kufaatiin badaan kufaatii ufii hubachuudhaan ka’uufi tattaaffachuu dhabuudha. kanaafi ammoo inni nadura ka’uu qaba jechuunillee dalagaa ijjoolleeti nucufittuu waltakkaa oli ka’uufi ufi haaqopheesinnu. Ani hanga kana yoo jedhe kufaati kanatti yoo amanittan ammoo isin ana caalaa akka itti kufaati kana keessaa baanu akka lafa nuuf keettan abdiin qaba. Jechoota koo kessatti wanni akka malee isin tuqeen yoo jiraate dhiifama. Amin Jundi


Sifaan Bari sitti himani ofbari

Kansera bilisummaa fira dina gurgutuu mirgaa nama ILmaan Goobanaa fi OPDO . kana dubbisaa! ‘Share’ykn ‘print’ gochuudhaan oromoo hunda biraakka ga’u godhaaIRRAA HAABARANNUXUMURA OROMOO ORMA JALA FIIGANIIFIGORSA KALLATTII OROMUMMAA1) Barichi walakkeessa jaarraa kudhasaddeettaffaa booda ture, yeroo kanaoromoonyeroo jalqabaaf oromummaa ala saggaaruujalqabe. Yeroo jalqabaafis oromoo dhiiseeormaofitti aanse. Yeroo jalqabaafis oromoon ormairra goree oromoo lole. Sababa kanaan sabniguddan kuni WARAABESSA GABRUMMAA barabaraan lafee, foonii fi dhiiga keenya sooratu,gaafa fedhes lubbuu keenya fudhatu jalattikufne. Cimaa oromootu isaan garaaree nucabse. Oromoon kuni goota oromoo cimaaKanture, GOOBANAA DAANCEE jedhama.Goobanaan oolmaa guddaa isaan biraa qaba.Waadaa orma wajjin walii galeabdatee ,humnaqabu hundumaan lammii isaa ciree cirsiiseeoromiyaan harka ormaa galte. Waan harkiisaahojjeteen, Lammiin isaa kunoo hammahar’aattiharka ormaatti rakkata. Kunoo ammahar’aattiduunis nurraa hin dhaabbanne. Kunoo harkadiinaatiin hoggayyuu hurgufama. Hiraarfama!Lammiin lammii akkas godhe ofiimmooakkamta’e laata? Cimaan keenyi utuu hinbeekiin,hurriihammate,boofa mudhiitti marate. Ormiakkumaoromiyaan harkasaa galuu mirkaneeffateen,abbaa oolmaa isaanii kan namni namaa hinoole ooleefii,nama isaan amanee biyya abbaaisaa dabarsee kenneefii,nama isaan amaneedhiiga oboleessa isaa dhangalaasee mootiiisaan taasise amanuu dadhabanii,utuu oolaniihin buliin ATI UTUU KAN BIRAA ARGITEEIMMOO UNUUN NUGURGURTA ittiin jedhan.KAN WARRA IRRAA DHALATTEEF HINAMANAMNE UNUUF HIN AMANAMTU ittiinjedhan. GOOBANAAN gaafa waan abdatehundadhabu,waaqaaf lafa isa fudhatu dhabe.Haamileen isaa cabee jiraatti du’ee. Waantiinnigodhe waan gaafa gaabban deebisan miti.Hadoodee garatti deebi’u wallaale. Faayidaafjedhee waan inni lammiisaa godhe waanarganiifis,tasgabbiin booda isaan birattisjibbame. Ormi mootii nurratti ta’e waggaashaniif sirriitti tasgabbaa’ee booda shakkiiguddina abbaa oolmaa isaanii ajjeesani!Goobanaan dhumnisaa salphina hin darbineta’e.Kan nama gaddisiisu,du’uusaa utuu hinta’iin,du’ees baraa baratti abaaramaa hafuuisaati. kan hin jiraanneef sanyiisaa jireenyaharkaa gate deeme. Qananii nurraa baaseeqaanii nutti uwwisee sokke.Karaa warrikeenyajaarraa heddu ijaare Diinatti agarsiisee nujalaadiigsise! Icitii jabina keenyaa ormattibasaaseesirna keenya cabse. Kanaaf amma har’aattikaraan nuharkaa bade lafa yaadnu gahuudadhabne. Kanaaf sirni ormaa nurrattibookkisa.Kunoo akkasitti hiree keenya cabsee, hiraaranubaachisee,jaarraa tokkoo oliif jalarra nudeemsise. Ilaali lammiikoo,akkasittiin cabnee,akka midhaan kadhattuu walkeessa facane.Nukeessa taa’anii,waa’ee eenyummaa keenyaaisanuti ijaarru,isaan nu jala deemanii diigu. Isanutihiikne guduunfu. Isa nuti baasnu owwaalu.Dubbii oromummaa keenyaa isa nutiqulqullessinu isaan nujala deemanii dhoqqeedibu. Oromoo tokkomsuuf yoo nuti falahimne,isaanimmoo dammaan makanii faallaahimu. “ Gaafa isaan oromiyaa seenan gobaatujilba nu seene.” Yeroo kanatti hojii oromoohojjechuu jechuun kana hunda obsuu jechuudha. Haa ta’uutii akkuma kan biyya ajjeesujiru,kan biyyaaf du’u jira.GALANNI ISAANII HINBADIIN! Garuu kennaaan oromoofdhalate,kanseenaa bade kana mara deebisu ,kan qaaniinurraa darbee qananii nutti uwwisu,kanbulchinsa ormaa cabsee sirna keenyadeebisu,kan lammii bool’aa baasee gitanamaadeemsisu,kan gabrummaa nurraa cabseebiyyasaa bilisoomsu,maqaasaa olqabeedhaabee Goobanaa dagachiisu,EENYULAATA?……………………………………………………………kan asitti barreeffamu,maqaa namadhugaamoo ammas maqaa nama gantuuti?Maqaa nama tokkoomoo maqaa namakumaati? Ani hin beeku yaa waaq situ beeka.Kum kumiyyuu haa hafu,garuu bilisoomuunoromoo hin hafiin!!2)Bara lola Xaaliyaanii fi Itiyoopiyaature,Minilikbiyya humnaan harmaa fi harka kutee,sabanagaan jiraatu fixee,lafee namaa cabsee,dhiiganamaa cobsee ijaarrate utuu irraa nyaateehinquufiin waanti hin yaadamiin Mosolooniim


Oromoo fi Oromiyaa gabrummaa keessa tursiisuuf ammas itti qophaayamaa jiraa?

Abdii Boruutiin Barruu kana sagaleen Falmataa Roorrootiin Yeroo tokko tokko dabree dabree waan tokko tokko ilaaluuf yoo ta’e malee, anillee “Facebook” tti fayyadamuuf yeroos ta’ee, dhugaa dubbachuudhaaf, fedhiillee hin qabu. Haa ta’u malee, marsaa kanarratti akka tasaa waan tokko argeen, sababa kanaan barreeffama kana dhiyeessuu barbaade. Inni kunis, jaarmayaan Tigray People’s Democratic Movement (TPDM) Afaan keenyatti yoon hiiku: Sochii Diimookraasii Uummata Tigraayi kan jedhamu, loltoota kumaatamaan lakkaawaman leenjisee akka eebbisiise kan agarsiisu ture. Kumaatama ta’uu isaaniitiif ragaa qabaachuu baadhullee, xinnaatanis baay’atanis, humnootni kun ammas Oromiyaa teenya gabrummaa keessa tursiisuu fi olaantummaa Tigree ittifufsiisuufis waan qophaayan ta’uu malu jedheen yaada. Humnootni kun, Oromiyaa gabrummaa keessa tursiisuuf kaayyoo akkanaa qabaachuu akka malan wanti ifatti mul’atan hin dhabamne. Tokkoffaa, alaabaa gabroonfataa (alaabaa impaayarittii) ol kaasanii mul’isuu yoo ta’u; lammaffaa, sirbi ykn weedduun fiilmii kanarratti duubaan dhagayamu, dhaamsa maalii akka qabu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Sirba: “ba innaateem Abashaa, ba abbaateem Abashaa, aandi naat Itoophiyaa iska macarrashaa” Haadha tiyyaanis Habashaa, abbaa kiyyaanis Habashaa, (kanaaf) hanga xumuraatti Itoophiyaan takka, jedhuun dhaamsa cimaa fi kaayyoo ifa ta’ee, shakkii hin qabne dabarsanii jiru. Kun ifaa ifatti kan mul’isu, humnootni kun mootummaa Wayyaanee kuffisanii aangootti kan dhufan yoo ta’an, mirgi hiree murteeffannaa uummata keenyaa fi egereen Oromiyaa gaafii guddaa keessa akka galuu dha. Humnootni kun, olaantummaa Tigree ittifufsiisuuf waan qophaayan ta’uu malu kanan jedheefis, akka hubannoo kiyyaatti, jarreen kunis tooftaadhuma walfakkaataa Wayyaaneen itti fayyadamtetti fayyadamanii; maqaa tokkummaa Itoophiyaatiin sabaa fi sab-lammoota hammatanii garuu sana booda akkuma obbolaawwan isaanii (Wayyaanotaa) olaantummaa aangoo harkatti galfachuuf waan deeman waan fakkaatuufi. Karaa biraatiinis yoo ilaalme, jaarmayootni lamaanuu (TPLF fi TPDM) maqaadhuma uummata tokkootiin ijaaraman. Garaagarummaan isaan jidduu jiru, tokko bilisummaa (walabummaa) uummata isaaniitiif yoo ka’u; kan biraa garuu maqaa diimookraasiitiin of mul’isuu isaanii qofaa dha. Wanti biraa, sochii jaarmayoota lamaanii keessattuu wanti argamu, lamaan isaaniituu Eertiraadhaan deeggaramuu isaanii ti. Wayyaanotas, kan humna cimaa ta’eefii Finfinnee isaan qubachiise bilisabaastota Eertiraa yoo ta’an, humnootaa haaraa kanas kan ciminaan gargaaraa jiru Eertiraadhuma akka ta’e hubatama. Kanaaf, adeemsi jaarmayoota lamaaniituu walfakkeenya baay’ee akka qabu ifa dha. Walfakkeenya adeemsaa qofaa otuu hin taane, kaayyoon isaaniitiis garaaagarummaa waan qabu hin fakkaatu. Wanti hubatamuu qabu garuu, kana booda Oromoon humna ofii jabeessee; diina injifatee; bilisummaa fi abbaabiyummaa isaa deebisee, hanga hin argatinitti, humni kamiiyyuu aangootti dhufee; handhuura Oromiyaa Finfinnee yoo qabate, gaafiin mirga keenyaa awwaalamuuf akka deemu fi Oromiyaan dhiiga fi lafee Sabboontotaatiin ijaaramte tunis kaartaarraa haqamuuf akka deemtu shakkii akka hin qabnee dha. Kun sodaatanii wal sodaachisuuf otuu hin taane, balaa nutti deemaa jiru alaalatti arguu danda’uu dha. Shakkiin biraa kan ani qabu, Wayyaaneedhumtuu gara lafa jalaatiin jara kana (TPDM) jabeessaa waan jirtu natti fakkaata. Maaliif yoo jedhame, jaarmayaa sochii cimaa akkanaa (keessumaayuu gara hidhannootiin) qophii guddaa godhaa jiru kana, Wayyaaneen gaaf tokkollee maqaa isaanii kaasuun ishii waan hin dhagayaminiifi. Jaarmayoota qabsoo hidhannoo gaggeessan kan akka ABO fi ABBO (ONLF) akkasumas jaarmayaa Ginbot 7 jedhamu, hunda isaaniituu maqaa shororkeessitootaatiin galgalaa ganama yoo kaastu, jaarmayaa obboleewwan ishii kana garuu balaaleffachuudhumti ishiituu hin hubatamu. Wayyaanotni, kufaatiin isaanii yoom akka ta’u beekamuu baatullee, aangoorra turuu akka hin dandeenye waan beekaniif, olaantummaa Tigree ittifufsiisuuf; obboleewwan isaanii kana bakka isaanii buufachuuf, lafa jalaan isaan qopheessuuf shira xaxuu malu jedheen yaadas. Egaa asirratti ragaa qabatamaan jiraatee otuu hin taane, haaluma deemaa jirutu shakkii kana uuma jechuu dha. Rakkoo jiru fi balaa namatti deemaa jiru hubachuu qofaa otuu hin taane, gaafiileen asirratti ka’uu qaban: Yeroo Habshootni olaantummaa Habashaa faarsaa; humna ofii cimsaa jiran kanatti, Oromoon maal godhaa jira? Maal godhuus qaba? fi kan kana fakkaatanii dha. Yeroo ammaa sababa sochii barattoota keenyaatiin, tokkummaan uummata Oromoo yoomiyyuu caalaa gammachiisa haa ta’u malee, kan baay’ee nama gaddisiisu fi yaaddessu garuu, ammallee karaa adeemsa siyaasaatiin jaarmayootni keenya gara gara faffaca’anii; humni Oromoos sababa kanaan akka laafee jiru hubatama. Akka ilaalcha kiyyaatitti, wanti Oromoon seenaarraa barachuu fi haala impaayara Itoophiyaarraa hubachuu dadhabe tokko, har’allee yeroo qawween biyya bulchaa jirtutti, qabsoo karaa nagaa yaaduu fi isa kanarratti yeroo, beekumsa, dandeettii fi qabeenya Oromoo balleessuu dha. Biyyattii sana keessatti, karaa nagaatiin jijjiiramni ummataaf tolu dhufuu akka hin dandeenye seenaatu ragaa ta’a. Kun otuu beekamuu, dhugaan kun ifa ta’ee lafarra otuu jiruu, ammas karaa hin taane deemuudhaan umurii gabroonfataa dheeressuuf yookaanis gabroonfataa dabaree eeggatee dhufuuf jiruuf haala mijeessuuf karaa hin taane deemuu keenya dha. Kan humnaan, qawweedhaan bilisummaa nurraa fudhatee; biyya keenyarratti abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa ta’e, humnaan malee karaa nagaatiin nurraa ka’uu akka hin dandeenye maaliif hubachuu dadhabna? Dubbii gabaabsuudhaaf, karaan bilisummaa keenyatti nu geessuu danda’u qabsoo hidhannoo jabeessuu qofaa dha jedheen amana. Kanaaf, warri (jaarmayootni) karaa qabsoo hidhannootti hin amanne, tokkummaa yaamuun isaanii akkamitti waliin hojjechuufi? Akkamitti waliin deemuufi? Karaa tokkoon gabroonfataa wajjin tumsa uumuuf yaadaa ykn yaalaa, karaa biraatiin ammoo humna mooraa ofii cimsuuf yaaluun akkamitti waliin deema? Har’a ijoolleen teenya karaa nagaatiin gaafii mirgaa kaasanii sababa kanaan kuun mana hidhaatti guuramanii dararamaa fi du’aa; kuun ammoo irbaata rasaasaa ta’aa yeroo jiranitti, jaarmayootni Oromoo warri har’allee karaa nagaatiin qabsoofnee mirga keenya argachuu dandeenya jedhan, haala keessa jirru hubatanii jiruu laata?? Tokkummaa uumuuf hawwiin kan jiraatu yoo ta’e, tokkummaan uumamu kun kan qabsoo hidhannoo hin jabeessine yoo ta’e, akka amantaa kiyyaatitti, bu’aa fi jijjiirama tokko fiduu hin danda’u. Tokkummaan yeroo ammaa gamaa gamanaa yaamamaa jiru kun, tokkummaa dhugaa, kan qabsoo hidhannootti amanu fi isa kanas cimsee mooraa keenya keessatti humna Oromoo abdachiisaa ta’e uumuu kan hin dandeenye yoo ta’e, eessanuu nu gayuu waan danda’u natti hin fakkaatu. Tokkummaa uumuuf yaamicha godhuu dura, tokkummaan hawwamu kun akkamitti firii qabaachuu akka danda’u dursanii itti yaaduun baay’ee barbaachisaa dha. Yoo kana hin taane, akkuma kanaan duraa, yaalii bu’aa hin fidne ta’ee hafuu danda’a. Kun yaaddoo kiyya dha. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani jaarmayaa tokkotti hirkadhee kan biraa komachuuf otuu hin taane, walumaa galatti, haala keenya gamaaggamnee kan ilaallu yoo ta’e, qabsoo hidhannoo fi hunma waraanaa qofaatu galii hawwinutti nu geessuu danda’a jedhee waanan amanuufi. Uummatni Oromoo, akkuma kutannoodhaan ka’anii kunoo meediyaa walabaa OMN dhugoomsanitti, akkasumas tokkummaa fi kutannoodhaan ka’anii Waraana Oromoos ijaaruu fi cimsuun waan hin danda’amneef sababni ni jira jedhee hin yaadu. Humna keenyatti amanuu fi kutannoo qofaa nu barbaachisa. Egaa, gara xumuruu barreeffama kiyyaatti deemuuf, Habshootni, kan nu nyaachaa jiran quufanii otuu hin deemin, kan biroo beelayanii; nu nyaachuuf hamuummachaa akka jiran; kanaafis humna isaanii (humna hidhataa) jabeeffachaa akka jiran hubatnee; Oromiyaa teenya badiirraa oolchuuf; mirga hiree murteeffannaa uummata keenyaas mirkaneessuuf, humna mooraa keenyaa cimsuun, keessumaayuu waraan keenya ijaaruu fi jabeessuun waan filannoo biraa hin qabne ta’ee mul’achaa jira. Kanaaf, Tokkummaan Oromoo kan dhugaa lafarra jiru kana hundeeffatee, humna mooraa keenyaa jabeessu fi cimsu ta’uu qaba malee, tokkummaa waraqaarraa kaayamee, maqaadhumaaf taa’u ta’uun bu’aa takkallee hin fidu. Dhumarratti, dhaamsi ani carraa kanaan dabarfachuu barbaadus, jaarmayootni Oromoo waliin haasa’aa; karaa humni keenya (humni waraanaa) itticimuu danda’urratti waliin hojjedhaa; wal hin sakaalinaa; walgayii yaamuu fi ibsa ejjannoo dabarsuu qofaatti hin hafinaa; waan yaaddan, waan karoorfattan, kan humna keenya cimsuu danda’u yoo ta’e, isa kana hojiidhaan agarsiisaa. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Sirna Awwaalchaa Nimoonaa Xilaahun. ‘Qabsaa’aan ni kufa Qabsoon itti fufa

(Oromedia, 6 Waxabajjii 2014) Mana hidhaa mootummaa Itoophiyaa keessatti waggoota dheeraaf dararamaa kan ture, sabboonaa Oromoo, Nimoonaa Tilahuun guyyaa har’aa addunyaa kana irraa boqote. Sababa gaaffii mirgaa fi bilisummaa Oromoo deeggareef humnoota tikaa wayyaaneetiin Waxibajjii 26, 2008 hidhattoota mootummaa konkolaataa gabatee isaa 3-F ta’een qabamee kan hidhame Nimoonaa Xilahuun, manneen qorannoo fi hidhaa Itoophiyaa kan akka Maa’ikalaawwii fi Qaallittii keessatti hiraarfamaa akka ture ni beekama. Gadaa.com Nimoonaa Tilahuun “Namni mul’ataa jabaa qabu kun hojii barsiisummaa jalqabee otuu baatii tokko hin gahiin Poolisii Federaalaatiin ukkaamfame,” kan jedhan hiriyooti isaa yeroo sanatti ijaan argan, “Konkolaataa kana keessaa namootni uffata sivilii uffatan utaalanii bu’uudhaan balleessaa tokko malee barsiisaa Nimoonaa ukkamsanii fuudhanii sokkan,” jedhan. Hiraarfama waggoottaan dheeraatiin dhukkubsatee wal’aansa gahaa dhabee kan ture sabboonaan Oromoo kun, yeroo sana irraa kaasee haga dhiyeenya kanaatti tajaajila gahaa dhabuu irraa kan ka’e hedduu hubamuu isaa ibsan. “Woggootii ja’aan darbaniif Manneetii hidhaa Mayikelaawwii, Qaallittii, Qiliinxoo, akkasumas Ziwaayitti gidiraa ilmoon namaa arguu hinqabne baayee arge,” kan jedhan raga-baatoti kunneen sababa kana irraa kan ka’es dhukkuba irra bu’uu isaa mirkaneessan. Yeroo hedduu erga hubamee booda akka yaalamuuf gara hospitaala Xiqur Anbassaa geessamus, qaamni isaa hubame deebi’ee dandamachuu waan dadhabeef du’a irraa hafuu hin dandeenya. Nimoonaa Xilahuun sabboonaa, kutataa fi qaroo dhimma sabaa irratti ejjannoo jabaa qabu ta’uu hiriyooti isaa ragaa bahu. Hiriyooti isaa akka ibsanitti, Nimoonaan akkuma maqaa isaa, yeroo mana barumsaa ture irraa kaasee haga gaafa hidhameetti, otuu garbummaa fi garboonfataaf hin jilbeeffatiin nama kutannoon qabsaa’aa tureedha. Mana hidha akeessattis doorsissaa fi reebicha diinaaf otuu hin jilbeeffatne, ejjannoo isaatiin waan dhaabbateef murtiin guddaa itti darbee ture. Seenaa isaa irraa akka hubatamutti, Nimoonaa Xilaahun bara 2007 Yunversiitii Finfinneetii eebbifamee godina Shawaa Kaabaa mana barumsaa Shanootti barsiisaa ta’ee ramadame. Waxabajjii 26, bara 2008 immoo humnoota tikaatiin ukkaamfamee woggootii ja’aan darbaniif Manneetii hidhaa Mayikelaawwii, Qaallittii, Qiliinxoo, akkasumas Ziwaay keessatti gidiraa ilmoon namaa arguu hinqabne baayee argaa ture. Dhukkuba isaa kanaafis yeroo dheeraa fuundura woldhaansa haakimaa argachuun irra ture hinargatiin hafe. Bulchiinsi mana hidhaa lubbuu dargaggoo kanaa baraaruuf gargaarsi woldhaansaa hakimaa olaanaan akka isa barbaachisu otuu beekanii yeroo dheeraadhaaf wal’aansa ugguran. Dhuma irratti guyyaa muraasa fuudura waardiyyoota poolisii federaalaa afuriin marfamee eegamaa hospitaala Xiqur Anbessaa akka seenu godhan. Haata’uutii, qaamni isa adhukkubaan hubame dandamachuu wana dadhabeef hospitaala “yaalamaa” ture keessatti waxabajjii 6, bara 20014 ganama addunyaa kana irraa darbe. Nimoonaan akkuma sabboontota Oromoo, sababa garbummaa didee bilisummaa filateef hidhaatti darbame; mana hidhaa dararamaa ture keessatti lubbuu isaa jijjiirraa hin qabne bilisummaa Oromoof wareege. Oromedian maatii isaatiif jajjabina; lubbuu isaaf immoo qabbana hawwa. –


‘ BEEKSISA 1ffaa ‘

‘ BEEKSISA 1ffaa ‘ Namoottan waajjiraalee addaddaa fi dhimma nageenyaa Godinaalee Oromiyaa lixaaf dhihaa keessaa hojjetan orommumaaf quuqamuu qabaatan dhaamsa nuuf dabarsanii nuqaqqabee jiru irraa :- * * * * Torban darban kanatti walga’ii ariifachiisaan bakka addaddaati dhoksaatti kan irratti mari’atamaa ture fi gufuuwwan adeemsa hoji siyaasaa OPDO quunamee ishee kuffisee jiruuf akka rakkootti kan dhi’aate- 1. Akuma beekamu FDG Oromiyaa mara keessumaa Godinaalee walagaa keessatti Yaaddessaa ta’uusaaf to’achuu akka dadhaban. 2.Uummati godinicha walta’uuf tokkummaa’uusaarraan doorsisa kamiinuu sodaachuu diduusaa fi walsaaxiluu diduusaa, 2. Akasumas gocha a fi gaaffii barattootaa uummati walta’uun “nutu godhe ni deggerra” jechuusaa. 3 Sossobbaa kan hinfudhannee fi gaaffii mirgaa qofa gaafachuurratti xiyyeeffachuu uummattichaa 4 Ergamtoota dhaabataa(OPDO), Poolisii,kanneen dhimma nageenyaaf jecha keessa soso’an mara, ‘kamtu oromoo qulqulluu akka ta’e addaan baafatee beekuusaa. 5. Hanqinaalee dhaabbata(OPDO) kana shakkii malee waltajjii irratti kan dubbatu ta’uusaa fi “dhaabbati kunis dhaabata sobduu,kan oromoo bakka hinbuune, dhaabbata maxxantuu kan oromoo gurgurattu fi kan hinbarbaachifne jechuun” ragaa ga’aa ta’aniin ergamtoota amansiisuu fi qaanessuun of keessaa baasuusaa fi kkf…irratti mari’chuun yaada furmaata ta’a jedhame kana irratti waliigallee kaaneerra jedhanii, maqaasaaniis akkansaaxilees nubeeksifataníru. FURMAATI ISAAN KAA’ATAN:- 1. Sadarkaa Aanaa fi gandaa keessatti uummata keessaa warra dhaabbataafi amanaman ,KOREE TASGABEESTU uummata filchiisuun ijaaru, Siyaasaa fi kaayyoo OPDO akkasumas waa’ee maaster plaanii kanneen uummaticha amansiisuu danda’aniif dhoksaatti qarshiin isaan deggeruu 2.Sababa adaddaaf jecha keessumaa lammiwwan biroo uummati of keessaa baasee jibbu dhoksaatti ijaaruu Hawwaasattis akkasaan siqaniif hojii basaasaa gurree ta’aniifii akka hojjetan gochuu 2.Tooftaalee adaddaa fayyadamuun namoota FDG fi adda duree ta’n galmee dhaan isaan beekuu 3.Uummata lakk.5o oli hintaaneen qoqqodanii walga’ii baasuu 4.Dhaabilee amantii jajjabeessuu fi karaasanaan tokkummaa sabaaf sablammii (Ithophiyummaaa) uummata akkasaan amansiisan taasisuu 5. Barattootaa fi dargaggoota ummata waliin walga’ii teessisuu dhiisuu 6. Gaaffilee cimaaf kanneen mirgaan walqabatan uummati kaasu harkatti dhiisuu fi kallattii misoomaatti jijjiiruun waliin dha’uun deebisuufii 7. Ilaalcha dhiphummaa uummataa maqsuuf hojjettoota dhaabaa,poolisii fi kanneen biroo sadarkaa hoggansaarra hinjirre ‘lammii biraa’ ta’uunsaani uummatii beekee jibbu kana qaama olii gaafachuun Aanaa- Aanaatti waliin jijjiru 8. FDG ta’aa jiru kana keesatti lubbuuf qabeenyaa, nageenya bade leellisuun qalbii hawwachuu fi fedhii jijjiiramaa yaada uummataa keessaa balleessuu danda’uu 9. Gocha ta’aa jiru kana gocha shororkeesummaa ABO ti jechuudhaan yaad-qalbii barataa fi kanneen biroo dhaaddessummaa ABO isaan qaban jijjiruu fi qalbiinsaanii Kaayyoo ABO ti ala akka ta’an godhee of ilaalchisisuu 9. Jechoota laafaa fi’ isin miti ,isin homaangoone,kanneen misooma keenya hinaafantu,…kkf tti fayyadamuu 10. Filannoo dhufuuf abdii addadaa olola geggeessuu 11. Mindaa dabalataa hojjetaa mootummaaf akka oromiyaatti 25% murtaa’uun1/1/ 2oo7 ka’e akkanni kennamu gochuun waldiddaaf jibbiinsa hojjetoota mootummaa warra muudamaatii fi kanneen ogummaa gidduu jiru balleessuun daandii filatamuu cirachuu. 12. Kanaafuu, jedhu gabaastonni kun, * magaalaas ta’e baadiyaa keesa kan jirtani lammiin Oromoo marti dhaabbata sobduuf afuuftuu kana ofirraa duguguuf FDG kenyaa waliin akka itti cimnu, * sobduwwan fuulduratti akkasitt ganda keessan dhufuudhaan tokkummaa keessaniif afaan keessan addaan baasuuf yaalan irratti ammas irree tokkumaa keessanii irratti olkaasuun FDG waliin itti haafufnu!!! Beeksisi biroon kutaa 2ffaan itti fufa. INJIFANNOO UUMMATA OROMOOF


Oromummaa fi Qabso Oromo Eenyummaa fi Birmadummaaf

Oromoo Oromiyaa irratt mirga dhabsiisuuf diinni eenyummaa isaan akka ummata walaba tokkoott qaban haquun Oromiyaa irratt abbumaa saanii haaluu fedha. Garuu jagnooti Oromoo bilisummaa dheebotan gaarreenii fi sululoota biyya abbaa saanii keessaa lafa raasaa jiru. Diinni ilkaan raafame buqqisuu malee fala hin qabne. Garuu sana eenyutu shaffisaan godha? Caalaan dhaabotaa malbulchaa maqaa Oromoo dhahatan Oromiyaa keessatt hojiin silaa irratt xiyyeeffachuu malan irraa maqa jiru. Ugganii waan labsatan hojiirra oolchuu utuu hin ta’in waamicha “tokkummaa, walitt baquu, walii tumsuu”jedhu tarrisaa ooluuf waan umaman fakkaata. Akeeki sagantaa malbulchaa saaniin labsame hariiroo ambaa qofaa jedhameetu. Kanaafi afaanii fi hojii saanii gidduu walfincilli kan mullatu. Kanaafi Wayyaaneen bitintiraa jirtu kan silaa duri gaggeeffamtu badisa hin eegamne kan geessisaa jirtu. Nuti eenyu, eessaa kaanee eessa geenye, eessatt qajeeluuf jirra? jennee wal yaadachisuu nuffuu hin qabnu. Oromoon dame Kuusaa keessaa tokko. Kuusaan isa caalaa dullacha yoo hin taane ulumaa dhaloota qarooma ilmoo namaa dullachoota keessaa tokko. Mamii tokko malee qaroommi Oromoo lata qarooma sanaati. Yeroo waa’een Oromoo dubbatamu yoo hiddi qarooma dullacha kanaa waliin qabu, qacceen saa ammalee keessaa mullatu, hin dhahamne guutuu hin ta’u. . Mallattooti Abbooliin Gadaa badisa irraa oolan dhimma itt bahanii fi hoodi saanii horcowii shakala qaroomicha bakka hedduu badanii. Sun Oromoof qaabachiisaa karaa fagoo seenaa keessaa imalanii fi haalama, ganamaa fi hamaa isaan mudateetii. Seenaa dureessa kan Oromummaa, barbaacha lafaa, eenyummaa, ofiinbulummaa fi birmadummaaf qabsiisuu.Mootummaan Kuusaa Barabra ture erga kufee booda qunnamtiin dameelee gidduu ture kan cite fakkaata. Tarii, yero sana ta’a Oromoon misooma addaa eegalee sirni Gadaa sirna bulcha Kandaasee bakka bu’uun faara goddinaa kan mullisuutt kan ka’ee.. Sochiin Oromoo gara kibbaatii jalqabe baqqaana baha Afrikaa kaabaa kibbatt faana dhahamu of duubatt dhiiseera. Godaansa gara kibbaatt godhame irratt Oromdur bakka bakkatt qubachiifaman hanga raayyaan Oromoo jabaatee ijaaramuun jaarraa 16faa keessa birmatuufitt garri tokkoon saanii humnoota empayera Habashaa fi Adaaliin dhuunfatamanii turani. Yeroo sana Oromummaan sadarkaa olhaanaatt guddachuun diinota kan rommisiise. Booda garuu dhiibbaa alaa fi keessaan aaboon Gadaa laaffataa dhufe. Dhumarratti, Gadaan, keessaayyuu akka dhaaba malbulchaatti jalqaba jaarraa 20ffaa keessa koloneeffatan raawwachiifame. Oromummaanis haleellaa jala seenee hanga 1960mootaatt dandamachuu hin dandeenye ture. Oromiyaan lafaa fi ofiinbulummaan see koloneeffataan irraa mulqame. Lafa malee ilmoo namummaa himachuun hofonfola ta’aa. Koloneeffataan kutaa Awuraajjaa jedhamutt Oromiyaa kukkutee lafa isaa firoota saa fi Oromoo galtuuf hire. Akkasumas dirii fi foo’aa malbulchaa, hawasomaa fi diinagdee hawaasa Oromoos gargar ciree. Eenyummaan sabummaa kamuu kan sabicha walitt guduunfu ni awwaalame. Muuxannoo laalessaa jaarra tokko caalaaf jiratu ta’e. Haala kana jalatt aadaa, dudhaa fi dhaaba malbulchaa Oromoo balleessuun salphaa ta’eef. Akaakuun roorroo Awuraajjota hunda irra diriirfate battala tokko irraa kan ka’u ture. Kanaaf hundi gadadoo walfakkaataa jala waan tureef didha walfakkaataa seensisee. Hammuma gaaddisa tolaa walfakkaataa jala turan rakkina hongee walfakkaataas waliin dhandhamatani. Qabamuun manca’a dhaqqabsiisullee laalaa gabbarsiifama irraanfachiisee qaabannoo Gadaa boonsaa durii Oromoo keessaa haquu hin dandeenye. Oromummaan sabicha deebisee walitt guduunfuuf gufuu halle irra qaari’uu danda’e. Akka sanatt ture kan Waldaan Maccaa fi Tuulamaa Oromoo walitt fiduun waa’ee nageenya biyya saanii mari’achiisuu kan danda’e. Itt haansee seenaa kolonooma Oro moo keessatt jalqabaaf ABOn sagantaa malbulchaa qabatee gadi ba’e. Miseensota, dabbaloota, hooggansaa fi hordoftoota qaba ture. Dabbalooti barbaachisummaa Oromummaa fi frummaa inni bilisummaa Oromiyaa fi addunyaa waliin qabu barsiisaa turani. Yaa’a kana keessa kan itt amanan kumootii horatamanii, kumootis Kaayyoof wareegamaniiruu. Ari’ama 1992n miseensota hoggansaa fi dabballooti gurguddaa biyyaa bahan yartuu turani. Hogganooti, dabbalootaa fi ummati dammaqfaman caalaan qabsoo itt fufuuf biyyatt hafani. Humna sana beekanii dhaqabuufii dadhabuun warraaqsa Oromoo ciiga’uu ta’a. Alii alii abdii kutannaan ofii fi murtoo dogoggoraan utuu hin beekin yaada bira hin gahamne keessa nama naquu dandaha. Qabsoon Oromoo waa’ee qabsaawota tibba tokko qooda fudhatanii qofa miti. Qabsaawoti sun barbaachisoo tahuu kan haalu hin jiru garuu nammi toko fakkaattii isa caalaa guddaa ilaaluu danda’uu qabaa, guddachuuf hangi inni fudhatee fi lalisuuf maal akka fedhu? Qabsaawota beeknu kanaan bakka jirru geenyee. Kan isaan rakkise kanneen egerees akka hin rakkisne iggitiin hin jiru. Dadhabbiin taatotaa dhugaan jiru haa ta’u kan se’ame, qabsicha itt gala akeekkate irraa maqsuu hin qabuu. Qooqaa warraqxotaa keessa qooqi “hin danda’amu” jedhu hin jiru. Kanaaf rakkoo keessaa baqatanii hariiroo namoota gidduu furuuf qormaata haala walii gala dagatuun gadi bahuuf maalifaan jirachuu hin qabuu. Fulduratt deemaa ilaa fi Ilaamee dudhaa deebfachuuf qabsoo keessaa gaggeesuu yaaluutu dursuu qaba. Caasaa malbulchaa leelloo horatee qaata lafa jiru fi jalcaasa dhiigaa fi lafee dabaan kufootaan ijaaramee jiruu, haaraa lafaa kaasanii ijaaruuf barbaachisummaan saa hin mullatu. Yaadota fi mala haaraa qabna yoo ta’e gabbisinee kaara dadhabina namaa fi hanqina waatattaan dhalate haa guutnu. Nammuu qabsoo Oromoo keessa koonkaa guutuu jirra jedhee yaaduu hin qabu. Diinni akkasitt yaadee hin beeku. Kallacha sochii bilisummaa Oromoo, ABO fi mallattooti ofiin bulummaa Oromoo yaadachisan akka naannatt hin hafne haquuf wuxifataa. Shira diinaa kana akka biraatt ilaaluun utuu hin beekin dhooftuu milkaawina saa ta’uun gamnooma dhabuu fakkaata. Yaada fedhe haata’uu waan Oromiyaa ilaalu irratt Badii keessatt utuu hin ta’in achumatt bu’urfamuu qaba. Humnas dandeettii ofiis kan itt madaalan yoo achii ta’e. Oromummaan akka ilaalcha addunyaatt, waa’ee birmadummaa fi ofiinbulummaa Oromiyaa labsaa, dagaagaa jira. Akka dudhaa Gadaatti Oromummaan kan raagu, walqixxummaa ilmoo namaa, nagaa fi araaraa addunyaa fi haalli sanyii, amantee, saala yk garagarummaa biraan qabatee, murni an hundaa oli ofiin jedhu tokko keessa hin jiraannee dha. Amma eenyummaa sabummaa saanii baruun sillimii waggaa hedduu booda bosona Oromiyaa keessa qabsaawota jiranitt makamuuf hedduun ka’aniiru. Oromummaan ilaalcha addunyaa bilisummaati malee kan sanyeessituu miti; Oromoon jaallummaaf qulqullooma sanyiitt utuu hin ta’in fedha akeeka Gadaa demokraasi eeguu, moo’ummaa Oromiyaa fudhachuu fi walqixxummaa, qajeeltuu fi birmadummaatti amanuu gaafata. Oromoon jagnummaa, beekumsa, qajeeltuu, nagaa, birmadummaa, waldandahuu, dhugaa fi jaalbiyyummaa leellisuu. Seenaa waloo surraan guute, aadaa, dudhaa, hooda, afaanii fi dhaalmaa Gadaa waliin qabaniin hedduu boonu. Kanneen akka hojiirra oolanii fi eegaman jaarmiyaa barbaachisaan qopheeffatanii turani. Oromoon nama qofaa utuu hin ta’in uumaa hundaaf seera qabu. Oromoon, tarii, kanneen diina irraa baranii qaran yoo hin taane gocha hamaa hin qabani, sunuu Gadaan tumamne hin jiru. Nammi hunduu walqixxummaatt ilaalama. Qabeenyaan, hojiin yk boojummaan seera malee hin tuqamuu. Sun safuu dha. Oromummaan walitt qaba eegaloota miiraa fi seeraan bulmaata kanaati. Oromoon yaa’iin ummataa yk Caffeen iddoosotaa sirna humna olhaanaa itt tahe qabu turani. Waajjiroti hundi namoota kennatamaniin waggaa saddeet sadeetiin gaggeeffamu. Dhalooti hundi dantaa saba saanii keessatt qooda kennan qabu. Bulchi, dhalooti duubaa isa duraa waggaa saddeet sadeetiin bakka bu’uun gaggeeffama. Kanaaf nammi Oromoo hundi sadarkaa malbulchaa fi hawaasomaa biyya ofii keessatt carraa qooda fudhachuu qaba. Ummatii iddoosaa saa waajjira saaniif jechuun kabaja guddaa kennaaf. Garuu nammi isaan ayyaaneffatu hin jiru. Oromoon nama dhugaa kan ta’e, amanamaa, hardha ijaaree bor diiggaa hin olle, akka tafkii gamaa gamanatti carraa foolii dhahuuf hin kukuruphisnee ulfeessa. Oromoo jechuun ummata jechuu dha.; sirni saanii ilmaan namaa nagaa jaallatan hundaaf banaa dha. Gadaan ummata biraa yk abba tokkootaaf sirna golgaa yeroo yk Oromsaa dhaabbataa kennuuf qaba. Qooqoti “Luka Kennaa, Moggaasa, Guddifacha fi Luba baasa” jedhan sana agarsiisuu. Altokko sirnichaan fudhatamnaan amanummaa Heera Gadaaf malee eenyuufuu hin kakattu. Fudhatamnaan miseensa gosa, isa keessaan kan sabaa ta’ama. Faanfanamaa fi gaabba oolchuuf nammi dhaabbataatt dhalootee tasifame yk guddifame haa tahu nammi biraa waa’ee seenaa saa darbee dubbachuun safuu dha. Oromsamuun waan fedhaati malee kan itt dirqisiifaman miti. Boojuun ulaagaa guutellee filmaata biyya ofiitt deebi’uu yk Oromsamuu akka gaafatu carraa qabaa. Namooti finnoota addunyaa adda addaa keessatt nambiyyummaa argatan sirni Gadaa qabattee kana irratt hagam tarkanfataa akka ture qayyabachuu danda’u. Egaa ilaalchi Gadaa qaccee qarooma Kuusaa durii kan qabuu fi nafii ofii guddifate, ilaalcha addunyaa Oromoo hunda tokkomsu qaba jechuu dha. Maaljechi Oromummaa barreessaama kanaan Barlabsi Gubirmans irratt akka kennameti “Oromummaan mullisa mararfannaa jaalbiyyuummaa, bilisummaa, nagaa fi walabummaa Oromiyaati”. Innis jaalala namoomaa,biyyaa, ummataa, seenaa waloo surra qabeessa, aadaa, dudhaa, hoodaa, afaanii fi akaakilee tokkicha, dhahachuu irratt hundaawa. Oromummaan farra namoomaa baasaa, hacuuccaa fi dabaati. Hundaa olitt farra kolonummaati Nammi tokko yeroo waa’ee biyya ofii yaadu kan jalqaba itt mullatu diida hiriyaa waliin keessa burraaqaa guddattee. Danaan waliigala biyyaa achii eegalee kan ijaaramaa dhufu. Diida sana malee qaabannoo haa ta’u nameenyaan yaadatamu hin jiraatu. Diida sana, isaa waliinis qaabannoo bakka kiyya kan ittiin jedhan, biyya yk gandaa, diinni dhabsiisuu kan fedhu. Kan du’an illee reeffa saanii girgijii walirraa jalatt ijaarame “fukaa” jedhamu yeroof kiraayyii fudhatan keessa suuqama malee bakka awwalaa dhaabbbataa dhabsiisaniru. Kan lubbbuun jiranis araddaa akaakilee saaniitii baasanii karaatt gad darbatu. Dudhaan nammi dhalatee lafa hidda handhuura itt awwaalan dhabu, du’ee awwaala dhowwamuu caalaa hamaan maaltu jira? Lafa biyya offii irratt aangoo qabatan malee waa’ee Oromiyaa fi Oromummaa dubbachuun nama dhiba. Achiiti kan Oromummaan biifee addunyaa waliin gahuu dandahu. Dhaaboti Oromoo hedduun akka “Daldaloota Ayyer Bayyer” jedhamaniiti (abba tokkee hin homishnee fi gibira hin baafne). Jarri akkasii kanneen homishanii fi raabsan waliin wal argaa hin qabani. Bakka qubatan waan hin qabneef qilleensaa qilleensa irraatt waamicha tumsaa milkaawullee dhimma hin baafne tolchaa oolu. Hobbaatiin saa kan lakkoofsaa malee kan akaakuu hin ta’u. Kanuma kaleessa waliin socho’uu dadhabne jedhantu deebisanii wal xaxuuf walwaamu. Ummati Oromoo ballaan dilga’uu malee murnota keessatt erga addaan bahani wal muuduu yoo hin taane kan jijjiirame hin jiru. Kan waamicha dhugaa gochuu barbaadu hunda dura lafa Oromiyaa irraa gocha agarsiisuu qaba. Kana malee,”carpetbaggers” (ayyaan laallatoota Amerikaa bakka waa bu’inaa jedhanii hin dhibne) waliin kan adda isaan godhu hin jiru. Wan wareegan kophaa jalqabuu hin danda’an taanaan maaf gargar bahanii? Kaayyoon ganamaa nu hin baasu Oromoof mala addaa qabna kan jedhan isatt deebinaamoo amma ejjennoo lamaan maaliin walitt araarsuuf jedhu? ABO fi kanneen kaayyoott amanan waamuu haa ta’u ABOn fi kanfakkaatan sanaaf deebii kennuun walabummaa Oromiyaatt ga’isuu ta’a. Maqaa ofiif yoo ni yaadu ta’e, biyya qabna yoo jedhu ta’es dhaaboti malbulchaa hundi Oromiyaa keesssaa socha’uu qabu. Yeroo hundaa sabi biyya malee jiraachuu isa fakkeenyi himamu kan Yihudotaati. Dilormaa harka caalaatu biyyaa ari’amee addunyaa irra faca’ee waggooota kumaa ol jiraate.Bakka biyyi hin jirrett ayyaana saboomaa cimaan isaan walitt hidhee turse, amantee saanii durii kitaabota irratt hundaawe, afaan Hibruu, faanfanama Badii irratt isaan mudate, filmata yartuu qaban daldalaa fi barumsaa ture. Isaanuu akka ummataatti qorumsa jireenyaa saaniitt dhufeen bakka keenya kan jedhan soquu dirqisiifamani. Hanga Badii turanitt irbuu amantee saaniitt abdii kutatanii hin beekani. Oromoon biyya ofii keessatt buqqa’anii; kan biyyaa ari’amanii bahan kan hafaniin walitt yoo ilaalaman lakkoofsaan hamma hin jirree dha. Qabsoon biyya ofii deeffachuuf tolfamu kamuu achumaa hoogganamuu fi hojiirra oolchamuu qaba. Fakmishoon Yehuudii waan wal hin fakkaanneef Oromoo Badiin kan yaadamu miti. Waggootii kumii hafanii digdama keessattuu afaan addaa addaa dubbachuutt ka’aniiruu. Fakmishoon Hayila Sillaasee harka alaa fi masaka saanii gaafata. Sun murna biyyaa bade bara hedduu ture deebisanii biyya irratt fe’uu ta’aa. Murna akkasii fi koloneeffataa gidduu addumaan hin jiru. Hayila Sillaaseen Biritishootaan gargaaramee Itoophiyaatt deebi’un injifannoo adda biyyaa karaa irraa akka maqsee argameeraa. Kan Empayera Itoophiyaa bilisomsan jaalbiyyoota turanii, garuu duuba irratt Badii fi Baandaa gantuutu bu’aa itt argate. Nammi mataa nagaa qabu yaada ifsateef baqatttuu deebiteen fannifama jaalbiyyicha guddaa, Balaayi Zallaqaa hin deggeru. Oromoon bakka hallett kan malbulchaa haa tahu kan hawaasomaa jarmaa cimaa barbaadu. Keessatuu kanneen ala jiraatan walitt dhiheenya saanii jabeessuu fi horee saanii jeequmsa eenyummaa egeree irraa baraaruuf jaarmaa hawaasaa cimfachuun anja qaba. Jarmaa cimaan lammii ofiif wan tokko tokko buusuuf saaqaa argachuu ni salphisa. Ijoollee saanii seenaa fi afaan ofii barsiisuuf sagantaa waloo baafachuu dandeessisa. Ijoollee hedduun biyya dhaqxee hojjechuu yk ilaaluu jireenya addunyaa tokkoffaatt bartee, sadaffatt gadeebitee baruun ni rakkisa taha. Kanaaf kan qaamaan dhaquu hin dandeenye yoo jiraatan biyyi akaakilee saanii qaabannoo saanii keessaa akka hin haqamne falamuu qaba. Waldaa Hawaasa Badii Addunyaa Guutuu ijaaranii qabeenya namaa fi waatattaa saanii qindeessuun bu’aa tolaa waloof akka dhimma baasu gochuu danda’uu. Dhaabi hawaasaa jabaan Oromummaa irratt hundaawe qabsoo sabaa biyya jiru utubuu danda’a. Biyya ofii jaallachuun malbulcha keessatt qooda fudhachuu qofaan akka hin mullifamne hubachuun dansa. Abbaan qooda caalaa taphachuu danda’u yoo taphate misha. Dandeettii walitt qabame keessaa wanti nagaan bahee guboo rakkoo biyyattii buqqisuu dandaha ta’aa. Kan fedha qabu hundi sana akka godhan jajabeesuu dha. Yero hedduu kan mataatt nama dhufan jabduu dhaabota akka Bu’uursa Mediyaa Madda Walaabuu, OMN fi Afaanii. Nokkorro malee waan danda’anitt bobba’anii. Ummata Oromoof sagalee fi wan ittiin boonu ta’aa jiru. Sanaa alatt, “Booyicha hin beektuu dhaqii dhagaa guuri” waliin jechuu danda’uunis gaarii dha. Marsaa seenaa sabichaa kanatt hojiin dhaabota malbulchaa garri caalaan lafa jala gaggeeffamu. Kan biyya alaatt seerawaa ta’e biyyatt wanjala ta’a. Wanti bilisummaa demokraasii lixaa jalatt karoorfannu biyya akeekatameef keessaa tokko akka hubuu dandahu hubachuu dha. Kun sammuu keessaa gola malbulchaa qabaachuun utuu hin ta’in sochii bilisummaa diina sabaa loluutt jiru herreguunii. Biyyatt Oromoo ta’anii yaada walaba qabaachuunillee yakkaa. Eessa akka dhukubuun kan beekan jara biyya jirani. Laalaa saanii qooddachuuf hogganootii fi beekoti t yeroo hundaa naannaatt argamuu qabu. Lammiin ala jiran dandeettii qeyee ol kaasuuf waan gumaachan hedduutu jira. Guddina seenaa keessa, Oromiyaan bakka amma jirtu geesseettii. Tibboota sana hunda Oromummaan humna ittiin oofamtu ture. Koloneeffataan eenyummaa sabaa balleessuuf kan dandahu hunda tolchaa jira. Caasoliin malbulchaa fi hawaasomaa hundi burkutaawanii sabicha walitt fufuuf afaan saanii qofatu hafe ture. Erga of barri Oromummaan qabsiifamee sochii jala dhaabbachuu farraa kolonii ta’e eegalee, daangaa Awuraajjota gidduu cacabsuutt ka’ee, ammaa gara walakkaa jaarraa tokkoo ta’ee jira. Oromummaan akka sochii sabbonakarisoo biyyoota tokko tokkoo utuu hin ta’in ilaalcha addunyaa bilisummaan masakama. Malraaga Gadaa, birmadummaa, ulfina ilmoo namaa, olhantummaa fi walqixxumaa hundaawa. Oromoon nagaa fi birmadummaa jaallata. Wajjirooti saanii kennataan guutaman, daangaan waggaa saddeetii kan kennataman irratt buufamu fi Gumiin ummataa angoo olhanaa ta’un dharraa ummataa kanatt igitii tolcha. Qabsoon Oromoo akka dalaga Badii gaagaa hin qabneett ilaalamuu hin qabu. Sabboonota jaalbiyyootaa fi jannootaan bakka rakkoon jirtuu gaggeeffamuu qaba. Walmarri qabsawootaa fi qaaqi biyya alaatt toora galfaman yoo dimshashumatt jijjiiramuu baatan dhimma hin baasuu. Ammaaf tafkittii “Jettee duute haa jedhanii mo’oo na kooba” jetteen adda hin jirani. Lafti kan mootummaa koloneeffataati jedhamee labsamee. Oromoon lafti saanii butamuu fi mirgi saanii ugguramuun bitintirfamani. Diinni sabboonta koomeerra ijaajjaa fi mallattoo eenyummaa sabaa fi qabsoo bilisummaa mancaasaa jira. Sanaafi ABOn kan gooltuutt galmeeffame. Rakkinni harka irra jiru Oromoo finiinsuu fi koloneeffataa qaccefixaa tolchu sanaa. ABOn goolutuu dha jedhameef Oromoon hin fedhamne hundii ABO ta’ee gooltummaan dararamaa jira. Falli saa qabsoo dhiifama hin qabne kutannoo fi naamusa cimaa akka sibiilaan oofamu. Ulfinaa fi surraan dabaankufootaaf; walabummaa, walqixxummaa fi bilisummaan kan hafaniif; nagaa fi araarri Ayyaana abboolii fi ayyoliif haa tahu! Ibsaa Guutama Waxabajjii 2014


Lafeen ilmaan Oromoo bara 1980moota keessa  mootummaa Darguutin, baroota 1990moota  keessa ammoo Wayyaaneen dhoksaan kaampii  waraanaa Hammarreessaa keessatti ajjeefamanii  argame.

Ilmaan Oromoo mooraa san keessatti hidhamanii booda ajjeefaman keessa wallisaan beekamaan Musxafaa Harawwee isa tokko. Musxafaa Harawwee wallee qabsoo inni baasaa tureef jecha qabamee yeroo dheeraaf erga hiraarfamee booda toora bara 1982 keessa ajjeefame. Hiraar Musxafaarra geessifamaa ture keessa tokko aara wallee isaatirraa qaban garsiisuuf muka afaanitti dhiibuun isaa cabsuun ni yaadatama. Baroota 1990moota keessas Oromoonni kumaatamaan tilmaamaman warra amma aangorra jiru kanaan achitti hidhamanii, hedduun isaanii achumaan dhabamuun yaadannoo yeroo dhihooti. Haqxi dukkana halkaniitiin ajjeesanii lafa jalatti awwaalan kunoo har’a rabbi as baase. Dhugaan Oromoo tun kan amma as bahe, mootummaa kaampii waraanaa kana diiguun warra lafa isaa warra Turkiitiif kennuuf osoo qopheessuuf yaaluti. Lafee warra dhumee akkuma arganiin dhoksaan achirra gara biraatti dabarsuuf osoo yaalanii hojjattonni ummata naannotti iccitii san himan. Ummanniis dafee wal-dammaqsuun bakka sanitti argamuun ekeraan nama keenyaa akka achii hin kaafamneefi siidaan yaadannoo akka jaaramu gaafachaa jiranHamma feetes turtu dhugaan Oromoo awwaalamtee hin haftu.Walleelee Musxafaa Harawee keessaa tokko kan armaan gadiiti. Maddi; oromos.com


Oromoo baka du’e itti owalameettillee boqoonaa dhowaacha jiru.

Hararge Bahaa Hammareessa Bakii owaalcha Oromoo ulfina dhabee lafeen isaa daachii kessatti owalamtee kessaa funanamtee darbamuuf bakii owalcha Oromoo ajaja Motummaa biyattin buldozeraan digaamaa jirachuu isaa oduun Oromia iraa nugahee addesseera. Maddi Oduu kun akka nuuf mirkaneseetti Oromoiya kessatti lafa oromoon du’e itti owalamee qotamee lafeen isaa osoo hinhafin owalchi isaa digamee hambaan/lafeen dhala nama akka salphaatti darbamuuf tatafiin godhama jiruu yeroo amma mormii ummata nanoon hadhabatu maalee gochaan kun ajaja motumaa nanoon hojetama akka jiru bekameera. Yeroo amma kana kessa kanaaf fakeenya guudda kan tahu Godina Hararge Bahaa kessa goochaa godhamaa jiruu ragaadha. Godina Hararge Bahaa Hammareessa bakka jaamtuu keessaati motummaan naannoo hararii Dhozariin osoo qotaajiru lafee Waalissaa Musxafa Harawwee tifi sheekoota kan motummaan dargii ajeese akkanati basa osoo jiru irraati dhaqabamee jira . Hala kana akka inni dhabatu ummanii Oromoo bakka saniti walgaahanii akka hin bassnee dhorkuti jiran . Haalii kun gutuma Oromiya kessatti saminsa lafa motumaan woyanee rawachaa jiruuf fakkenya isaa tokko weiti tahu halii kun ummata oromoo jirati qofa osoo hintane baka du’e inii itti owalameetti ilee boqona dhorkuuf tataffi motumichii agarsisa jiruuf fakkenya gudaa tahuu isaa namotii dhima kana itti dhiyenyaan hordofaan nuuf mirkaneesu. Waalissaa Musxafa Harawwee saboontota Oromoo harka motumaa Dargiitti waregamaan keessa isaa tokko. “Isaa Dargiitu ajjeesee Woyanen imoo lafee isaa darbuuf qoota jirti” jeedhe tajabaan tokko. kan armaan gaditti illaltaan kun Owala/qabrii Waalissaa Oromoo Musxafa Harawweeti.


Qooda ofii beekhani hojjachuun guddina fi bilchina sammuuti

Ar’aa keessatti garuu irra caalaan keenya keessattu Oromoni baqannee biyya alaa tana keessa jiru, waa‘ee hirmachuu fi gumaachuu qabsoo bilisummaa Oromo ilaalchisee qooda ofii wallaaluu keenyatu baroota dheeraaf nu jidduutti mumul’ata ture. haali kun immoo Midhaa hamanan jedhamne, qabsoo bilisummaa saba sabaaf godhaa ture keessati fidee jira.ammas hin dhaabanne haali kun akkuma itti fufeeni jira.tanan booda gahe dhaabbachuudha qaba.nutis Qooda keenya beeyne qabsoo teenya bira dhabbachuu qabna akka baqataa biyya alaa tokkotti waan nuraa egamuu hunda gumaachudhan. wani nuti hanga ammatti Wallaale biyya alaa keessa kan jiru hundi keenya baqataa tahu daganne.garii gariin keenya hoggana qabsoo bilisumma Oromo jenne if yaamna.hoganumma garuu biyyati dirree keessati ifirra lafa keenye bahu keenya, daganne, namni biyya ambaa keessa jiruu hundi qabsoo bilisumma sabaatiif godhamtuu keessati qooni isaa deegaraa tahu qofa natti fakkata.san bira dabree, hoggana miti qabsoo bilisummaa sabatiif miseensa kan tahu dandahu nattin fakkatu.ani gamma kiyyaan namoota Oromoo fi Oromiyaafin qabsaawa jedhee deemu tokko raa rakkon qabu fedhu karaa nagayatin deemaa fedhu karaa humna Afaan qawweetin deema.garuu hoganummaa fi qabsayaa tahun biyyaa Ofii keessati, ummata Ofii keessati tahu qabaadha yaani kiyya. Sani ala nuti hundinu ummata keenyara faganne asi achi ajajjuun qabsodha miti.yoo qabsoo hogganu barbaanne biyya ummata keenya keessa teenye achi as dubbachuudha baqata biyya alaa jiru kan akka keenya kanati.haala kanaan nutis baqatooni qabsoo teenya bira waan nuraa egamuun dhabachuun deegaruun dandayama.lakki akkasi miti asuma biyya alaa keessa ta’eetin sifii ummata biyyallee ajaja yoo kan jedhu jirate dogoggora gudda keessa jira haa sireefatuun jedha.kan jala deemuus waliin halayyaa qileetti deema akka jiru hubachuun barbaachisaadha. Walumaa galaati hogganii qabsoo teenya gaggeessu biyya keessa jiraate idda boo’oota isaa achira asitti haa nuuf filuu, haa nubeeysisuu.akkasitti yoo deemne sun qabsoodha ykn digoomsa taati hundi waan ittin dhiyneef waan ittin hidhamnneef, ittin tumamneef angoo barbaadun angoratti wal nyachuun hin dhabatuu jechaadha. Biyyaa alaa keessati baqataan wanni qabaachuu qabu jarmaya hawaasa cimaa kan qabsoo biyya keessati warri saba isaatiif qabsawu godhamtuus tahe waan Oromo ilaalchisu hunda bira dhaabachuuf, waldayaa hawaasa Oromo cimaa kan jaalala, tokkumma, wal qixumma fi sabonummaan guutame qabachuutu fardiidha.yeroo san qabsoo isaa biyya keessa gaggeefamtu yoo jirattees bira dhabachuu dandaya.galatoma.


Humna Waraanaa Oromoo cimsuun gaafii yeroo waan ta’eef deebii hatattamaa argachuu qaba

Abdii Boruutiin Barruu kana sagalee Falmataa Roorrootiin… Barreeffama kiyya kan isa kana duraa keessatti waayee barbaachisummaa cimina qabsoo hidhannoo kaasee waanan tureef, har’as dhimmuma kana ilaalchisee yoon barreeffama kana dhiyeessu, Abdii Boruu waan barreessu dhabeeti waayeedhuma waraanaa faarsaa jedhanii namootni tokko tokko na qeequu malu yookaanis ammoo dhimmi kun nuffisiisaa isaanitti ta’uu danda’a jedheen yaada. Haa ta’u malee, waayee qabsoo hidhannoo fi jabeessuu waraana Oromoo yoo har’a hin kaasne yoomiyyuu kaasuu akka hin dandeenyen hubadha. Yeroon ammaa, yeroo waraanni Oromoo (Waraanni Bilisummaa Biyyoolessaa Oromoo), kan har’a diina injifatee, bilisummaa fi abbaabiyyummaa keenya deebisuuf wabii ta’u fi boru ammoo biyya keenya eeguu danda’u, itti ijaaramuu fi cimu ta’uu qaba jedheen amana. Akkuma mata dureen ibsu, gaafiin kunis dhugumatti gaafii yeroo ammaa jabaa waan ta’eef, otuu yeroon hin kennaminiif kan uummata Oromootiin deebii hatattamaa argatu ta’uu qaba. Maaliif humna waraanaa cimsuu akka nu barbaachisu sababaalee baay’ee kaasuun ni danda’ama. Haa ta’u malee sababaalee gurguddoo tokko tokko kaasuun yaala. Tokkoffaa, Wayyaanotni kan uummata Oromoorratti roorroo hamma kana hin jedhamne dalagaa jiran, akka yeroo tokko tokko dubbatamutti sodaa uummata keenyarraa qabaatanii otuu hin taane, sababni inni guddaa fi hangafti waan nu tuffataniifi. Kun tuffii dha! Waraan cimaa fi abdachiisaa yoo qabaanne garuu gochaa diinaa kana dura dhaabbachuun waan danda’amuuf tuffiin kun akkanatti cimuu hin danda’u. Gaaf sana nu sodaachuu danda’u jechuu dha. Mee fakkeenyaaf haa jennuu, nama tokko kan ittiroorrisani fi akka barbaadan isa godhan, waan nama kana sodaataniif otuu hin taane, waan humna isaa tuffatanii fi silaa maal nu godhuu danda’a jedhanii yaadaniif ykn beekaniifi. Wayyaanotnis uummata keenya akkanumatti ilaalu jechuu dha. Dhugaa dha, uummatni kun otuu carraa argate, akka galaanaa waan isaanirra garagaluuf, Habashootni kana hubachuudhaan sodaa qabaachuu akka danda’an waan nama shakkisiisuu miti. Haa ta’u malee, uummatni keenya har’a carraa sana akka hin qabne fi humni isaan sodaachisus akka hin jirre waan beekaniif, tuffiirraa kan madde, Wayyaanotni akka barbaadanitti uummata keenyatti taphachaa jiru. Lammaffaa, har’a Wayyaanotni nama-nyaataan kun uummata keenya kaan ajjeesaa, kaan mana hidhaa keessatti dararaa, kaan biyyarraa baqachiisaa, kaan lafa isaarraa buqqisanii kadhataa godhaa, ofii isaaniitiif garuu biyya teenya fi dachee teenyarratti abbaa biyyaa fi abbaa qabeenyaa nurratti ta’anii; nu nyaachaa otuu jiranuu, isaan otuu hin quufin, Obboleewwan isaanii dabaree eeggatanii Oromummaa fi Oromiyaa balleessuuf waan qophii guddaa godhaa jiraniif; badiin kana caalu akka nurra hin geenye, har’a waraana jabaa qabaachuun dirqama ta’a. Sadaffaa, yoo waraanni jabaan jiraate, xinnaatee yoo xinnaate lolee lafa qabchuu kan hin dandeenyellee yoo ta’e, yeroo uummatni keenya tokkummaadhaan ka’anii harka duwwaa diinaan falman kana, warra lammiilee keenya ajjeesan adabee gumaa namoota keenya battalumatti baasuu kan danda’u yoo ta’e, diina sodaachisee; uummata keenyatti ammoo hamilee gudda uumuu waan danda’uuf, sochiin uummata keenyaas caalaatti akka cimu taasisa. Namni abdii tokko duubaa qabu, sodaa qabaachuu hin danda’u. Humni naaf mirmatu na bira ykn na duuba jira jedhee waan abdatuuf, waan ka’eef sana hamma bakkaan ga’utti duubatti hin deebi’u jechuu dha. Afraffaa, yoo waraanni Oromoo jabaan jiraate, kan biraa hafee lammiileen Oromoo kan waraana Wayyaanee keessa jiranillee dafanii humna keenyatti makamuuf hamilee horatu. OPDOnillee walba taatee gara qabsoo uummata Oromootti deebi’uuf kun carraa uumuufii danda’a. Asirratti wanti hubatamuu danda’u tokko, kan OPDO jiraachisu fi tajaajiltuu Wayyaanee taatee akka ittifuftu taasisu gargar hiramuu fi laafina ABO ti. Otuu ABOn cimaa ta’ee yookaanis otuu waraannii Oromoo jabaa fi abdachiisaan jiraatee, OPDOn qaata ofii isaaniitiifuu ofjijjiiranii jijjiirama tokko agarsiisuu danda’u turan jedheen yaada. Laaffachuun mooraa ABO fi waraan Oromoo jabaa fi abdachiisaa dhabuun keenya waa hundaaf, karaa hundaan nu saaxile. Asirratti waan dhiyoo kana OMN irratti lammiileen Oromoo, kan mana hidhaa Wayyaanee keessatti dararamaa turan, dubbatan tokkon yaadadha. Bara 2008, yeroo ABOn bakkee lamatti addaan hiramu fi kan duraanii wajjin gareen sadi uumamu sana, Oromootni mana hidhaa turan bakkee lamatti akka qoodamanii fi erga ABOn nuti abdannu sun akkana ta’ee hafee; nutis kan maqaa ABOtiin yakkamnee hidhamne, waan dhugaa hin taanes amannee fudhannee, Wayyaanee dhiifama gaafachuudhaan as keessaa bayuu qabna jedhanii, abdii kutachuudhaan akka waliin mormaa turan, lammiileen kun gaafii fi deebii OMN irratti dubbatanii turan. Shanaffaa, yoo waraanni Oromoo jabaan jiraate, haa turu haa daddafu malee, qabsoo bilisummaa kana galii hawwamu tokkotti geessuun waan nama abdachiisuuf, jaarmayootni keenya, kan kaayyoo adda addaa qaban, akka ilaalcha siyaasaa fi ayidoolojii isaaniitti gara gara hiramanii mooraan keenya akka laafu hin godhan turan jedheen amana. Humni mooraa keenyaa, keessumaayuu humni hidhataan jabaa ta’e dhabamuun, qabsoon tun akka laaffattu taasise. Qabsoon laaffachuun isaa ammoo karaa tokkoon akka diinni nu tuffatu yoo taasisu, karaa biraatiin ammoo ayyaanlaallatummaa fi gantummaaf carraa uuma. Walumaagalatti, waraana jabaa qabaachuun jaarmayoonni keenya akka gara gara hin hiramne fi abdii kutannoon hin uumamne taasisa jechuu dha. “Namni galeen nyaadha jedhu, hin beelayu” jedha Oromoon yoo makmaaku. Egaa, maaliif humna waraanaa Oromoo cimsuun barbaachisaa akka ta’e sababaalee tokko tokko tuttuquu yaalee jira. Kanatti aansee akkamitti waraana jabaa ijaaruu akka dandeenyu gabaabumatti qabxiilee tokko tokko ibsuun yaala. Waraana qabsoo bilisummaa Oromoo, asitti Waraana Bilisummaa Biyyoolessaa Oromoo (Oromo National Liberation Army) kanan jedhu, filannoo (Options) lamaan ijaaruun ni danda’ama jedheen yaada. Filannoo tokkoffaa: Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) amma jiru jabeessuu, cimsuu fi bifa biraatiin ykn bifa haaraatiin ijaaruu dha. Rakkoon asirratti mul’achuu malu garuu, WBOn ammaaf ABO dhaan ijaaramee ABO dhaan ajajamaa waan jiruuf, WBO jabeessuuf tarii namootni keenya jabina fi ofhaaromsuu ABO haalduree godhuu malu. Kun akka ilaalcha kiyyaatitti dhugaa dhas. Gara biraatiin ammoo, WBO amma jiru jabeessuu jechuun akka waan ABO garee tokkoo deeggaruu ta’uutti waan ilaalamuuf, namootni jaarmayaa (garee) kanarraa abdii hin qabne ykn sababa fedheenuu haa ta’uu isaanirra mufaatii qaban, WBO jabeessuuf waan ofqusatan ta’uu malu jedheen yaada. Furmaatni rakkoo kanaa inni tokko fi guddaan garuu ABOn of haaromsee bifa biraatiin tooftaa, tarsiimoo fi caasaa haaraa ta’een (keessumaayuu caasaa hogganummaa) cimsee argamuu fi hojiidhaan agarsiisuu qaba. Deebisee uummata Oromootti abdii horachiisuu qaba jechuu dha. Filannoo lammaffaa: Waraana Biyyoolessaa Oromoo walaba ta’e, akkuma meediyaa walabaa, OMN kan caasaa addaatiin ijaaramu fi socha’u haaraa ijaaruu dha. Kun akka yaadaatti salphaa haa fakkaatu malee, hojiidhaan agarsiisuun ulfaataa akka ta’u nan hubadha. Haa ta’u malee, WBO amma jirus yoo ta’e, maallaquma uummata Oromoorraa argamuun xinnaatus baay’atus sochaa’aa jira ykn socha’uu danda’a malee gargaarsi qaama biraarraa argamu waan jiru natti hin fakkaatu. Kanaaf, uummatni keenya, keessumaayuu uummatni biyyoota ambaa jiraatan, tokkummaa fi kutannoodhaan yoo ka’an, maallaqa buusuudhaan Waraanni Biyyoolessaa Oromoo haaraan akka ijaaramu godhuun waan hin danda’amneef sababni ni jira jedhee hin yaaadu. Egaa kun projaktii guddaa wareegama guddaa gaafatu waan ta’eef, kutannoo lammiilee Oromoo hundaa gaafata. Waayee kana yeroo biraa bal’inaan itti deebi’uun yaala. Egaa, gara xumura barruu kiyyaatti deemuuf, waraanni Oromoo (Waraanni Bilisummaa Biyyoolessaa Oromoo – Oromo National Liberation Army) jabaa fi cimaan tokko yoo ijaarame, lolee lafa qabatee diina injifachuu yoo dadhabellee, sadarkaa duraarratti, uummata keessatti argamee kan roorroo diinaa lammiilee keenya irraa ittisu, kan battalumatti gochaa diinaa hordofee gumaa lammiilee keenyaa baasuu danda’u; kan gutumaa guututti Oromiyaa keessatti bakkee hundatti socha’u ta’uu qaba jedheen yaada. Humna ittisaa (self-defence force) jechuu dha.Yoo Oromoon kutatee ka’e; yoo akkuma yeroo ammaa mul’achaa jiru tokkummaan keenya akka uummataatti cimaa deeme; yoo karaa danda’amu hundaan Oromoon hunduu dirqama Oromummaa ba’an, har’a taankii fi xayyaara waraanaa argachuu ykn qabaachuu baannus, meeshaa waraanaa gargaarsa Oromootiin bitamu fi kan diinarraa booji’amuunuu diina hamma funyaaniitti hidhate kana jilbiiffachiisuun waan hin danda’amneef hin jiru. Kutannoo qofaa nu barbaachisa. Uummata kutatetu gabrummaa keessaa of baasuu danda’a. Oromoon wal malee firas ta’ee gargaarsa biraa akka hin qabne hubachuu qabna. Kanaaf, qabeenyuma fi gargaarsa keenyaan waraana Oromoo jabaa haa ijaarrannu. Kana godhuuf ammoo yeroon isaas amma. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Qabsoon Murti-Guuto cimee itti fufeeraa!!

Madda Walaabuu Press on 6/12/2014 Guyyaa ar’a magaalabn Harar iddoon Hammaareysaa jedhamu waltajjii qabsoo Afran Qalloo Oromoo akkasumaas dirree waraana Murti-Guuto taate ooluun isii gabaafamera. Akka gabaasticha keenya jedhetti Oromoon Oromiyaa Bahaa(Afran Qalloo/Murti-Guutoon) kan qa’ee fi gandatti hafee kan jiru hin fakkaatu. Oromoon Awwadaay, Haromaayaa, Kombolchaa fi Jaarsoo irraa buqqa’ani gara magaalaa Hararitti tin’isuudhaan iddoo Hammaareysaa jedhamu marsani oolani buluun saanitifi “dhiiga gootota murti-guuto ni baafna! Lafa ilmaan keenya diinaan itti gorraa’am kun investeraaf hin kennamu! Haqni qeenya haa mul’atu!.. Kkf.” dhaadannoo jedhu dhageesisudha osoo jiranu polisoota isaan bittineeysuuf dhufee gaaza nama jaamsu ummatatti dhukaafamuun saatifi walitti bu’insi cimaan uumamuun saa himame. Haaluma kanaan ummanni meencaa fi dhagaan polisootani ammoo qawween wallitti seenani duulli cimaan jiraachuu saa himame. Ammaas akkuma kaleetti Ar’a ganama sa’aa 12 irraa kaase hanga 9 itti makinaan gara finfinnee fi Dirree dhawaa deemu akka hin dandeenyes beekkame. Polisootni 3 fi namootni 12 garuu lakkoofsa saani yeroof sirritti mirkaneyfachu baannuus akkamlee madaawan jiraachuun beekkame humni polisi godina harargee bahaatirrab dirmannoof naanoo Hararif dabbalamuun sactis beekkame. Magaalaan Harar haala sodaachisaa keessa jirti. Jechuun agabaasaan keenya odeeyfannoo nuun gahe jira.


Ajjeechaa Ilmaan Oromoo irratti Dhoksaan Hammarreessa Keessatti Barootaan Raawwatamaa ture Ifa Bahe

Ajjeechaan jumlaa, hidhaa, hiraara, saaminsaa fi cunqursaan bittoota Itophiyaan ummatoota Itophiyaa irra gahu kan barootaan lakkaa’ame, wayyaa’uu hin dandeenye dhaalamaa as gahee dha. Hammeenyi raawwatamu kunis ijaarsa empaayera Itophiyaan asitti kan mudate qofa miti. Ijaaramuu Itophiyaa har’aan durattis Kaaba biyyattiitti kan bittootaan raawwatamaa turee dha. Maaliif? gaaffii jedhuuf deebiin gabaabaan mootummootni aangootti kan dhufan seeraa fi hayyama ummataan ala tahuu irraa ti. Waan taheef bituuf, ummatni jilbeenfatee isaan jalatti akka bulu taasisuuf gara-jabinaan fixu. Jiilchanii, qor-qalbii cabsuun bittaa isaaniitti iggitii godhachuu barbaaddu. Aangoon hayyama ummataan alatti ykn seerawaa hin taane ammoo ummata biratti fudhatama hin argatu. Kanaaf hariiroon ummataa fi humna aangoo siyaasaa humnaan dhuunfate gidduutti uumamu kan ajajaa fi ajajamaan alatti kan biraa tahuu hin danda’u. Abbootiin irree yoomiyyuu aangoo dhuunfatan turfatuun olitti dhimmi ittiin hojooman kan biraa hin jiru. Aangoo humnaan dhuunfatan turfatuuf ajjeechaa gara-abinaa fi jumulaa, hidhaa, saaminsa, doorsisaa fi tooftaalee humnaa birootti fayyadamu. Empaayera Itophiyaa keessatti kan mul’ataa turee fi jiru kanuma. Empaayera Itophiyaa humnaa fi gargaarsa warra dhihaan uumanii humnaa fi gargaarsa warra dhihaan jiraachisan. Mootummootni hanga ammaatti mul’atanis kan ummatootaaf gara-laafina hin qabne, sirna cunqursaa tarkaanfachiisan tahuu irraa empaayera humnaan tolfatanii humnaan jireessan hiyyummaa fi boodatti- hafummaa hanga har’aatti keessaa bahuu hin dandeenye keessatti akka korkodamtee haftu taasisan. Bittootni Itophiyaa aangoo humnaan argatan humnaan tikfatuuf jecha tarkaanfii fudhatamaa ture keessatti ummatootni Itophiyaa miidhaman danuu tahanis kan ummata Oromoo bittoota biratti diinummaa addaan waan ilaalamuuf dhumiinsi irra gahaa turee fi jiru suukanneessaa dha. Waxabajjii 10, 2014 Baha Oromiyaa naannoo Hammarreessaatti lafti investarootaaf kenname osoo qotamee tottolfamuu lafeen lammiilee Oromoo jumulaan mul’ate, hammeenya mootummootni Dargii fi Wayyaanee ummata Oromoo irratti raawwataniif ragaa qabatamaa tahuutti dabalee ajjeechaan dhoksaan raawwatamu marti dhokatee kan hin hafne tahuu mirkaneessa. Lammiileen hedduun lafeelee ilmaan Oromoo mul’atan waan hin beekneef, kan eenyuu akka tahee fi eenyuun akka ajjeefaman ummata odeessa gahaa hin qabneen gahuudhaan hubachiisuun barbaachisaa taha. Naannoon Hammarreessaa bara bittaa H/Sillaasee irraa eegalee hanga bara bittaa Wayyaaneetti baroota dheeraaf qubsuma waraanaa ture. Qubsumni waraanaa kun kan loltootni keessa taa’anii biyya eegan qofa osoo hin taane, lammiilee biyyaa mootummaan ilaalcha gaarii hin qabneef bakka dhoksaan tokko tokkoo fi jumulaan itti ajjeefamaa turani dha. Kanas seenaan ajjechaa jumulaa mooraa waraanaa kana keessatti mootummoota Dargii fi Wayyaaneen raawwatame bareechee hubachiisa. Mooraalee waraanaa kaanis kan akkasitti dhimma bahamaa turanii fi jiran danuu dha. Bara 1991 mootummaan Ziyaad Baaree wayta kufetti haalli Somaalee keessaa boora’ee jireenya baqattootaaf sodaachisaa tahuu irraa baqattootni Oromoo 350 gahan biyyatti deebi’uu murteeffatuun Hargeessa irraa ka’an. Ummatni haalli siyaasaa fi nageenyaa biyya keessaa itti toluu dhabuu irraa baqate, dirqamee biyyatti yeroo deebi’etti kan isa simate lammii baga nagaan dhufte jedhee simatee beelaa fi dheebuu baasee isa qubachiisu osoo hin taane, humna waraanaa mootummaa Dargii farra ummata Oromoo ture. Yeroon isaa kufaatii Dargii jala waan tureef ummata baqattummaa irraa deebi’e kana qabuun mooraa waraanaa Hammarreessaatti geessuun hidhe. Kufaatiin Dargii kan hin hafne tahuun mirkanaa’aa wayta dhufetti, ajajoota waraana mootummaa Dargii naannoo sanaa kan turan General Biraanuu Jambaree fi General Wubshet Dassee muddamsuun baqattoota Oromoo kan miseensotni fi deggertootni keessatti argaman Hammarressatti hidhaman irratti murtii du’aa hatattamaa dabarsan. Akka kanaanis lammiileen Oromoo jaarolii, dubartoota, ijoollee, dukkubsatoo fi qaamaa- hir’attootni keessatti argaman 350 gahan bakka tokkotti waraanni Dargii rashanee biyyee itti deebise. Wayta Waraanni Dargii ummata jumulaan rashane kanattis miseensotnii fi deggertootni ABO osoo itti dhuka’aa jiruu, Dhiigni keenya bilaashatti dhangala’ee hin hafu! Oromiyaan ni bilisoomti! jechuun dhaadataa lubbuun dabarte. Har’a waggoota 23n booda dhiigni gara-jabinaan dhangalaafame, lubbuun yakkaan alatti dhabamsiifame akka dhoksaan rashanametti dhokatee hin hafne. Ifa bahe. Mooraa waraanaa Hammarreessaa ilmaan Oromoo jumulaan itti ajjeefaman kana Wayyaaneen bara 1991 dhuunfatee dhimma itti bahaa ture. Wayyaaneenis mooraa waraanaa kana bakka ilmaan Oromoo dhoksaan itti ajjeesu, hiraarsuu fi miidhaa adda addaa irraan gahu godhatuun itti fayyadamaa akka ture lammiileen ragaa bahan baay’ee dha. Dargiinis tahe Wayyaaneen dhoksaan hambisuuf dhoksaan ajjeesan iyyuu haqni yoomiyyuu dhokatee waan hin hafneef, ajjeechaan dhoksaan raawwatame kun Waxabajjii 10, 2014 ifa bahe. Seenaa ilmaan Oromoo Oromummaan diina taasifamanii rashanaman kanneenis ummatni Oromoo kabajaa akka argatan taasisuu fi sirna awwaalchaa malu gochuufiin dirqamaa fi gaafatama isaa ti. Injifannoo Ummata Oromoof! Waxabajjii 13, 2014


Gadaan Kasabaa…

Nuti nurraa dhugaa Mee nutin qoosina, Numarrahi gadii…. Mee nun akkeesinaa. Nu isinirraa addaa If nun fakkeesina. Madaa hamtuu qabna Godaannisa kalee Mee nun fottooysina. Sutaan diddirtanii Ammaas nun dhiiysinaa, Dhiisa tuttuyxannii Ciisa nun dhoorkinaa. Gocha kalee dabree Garaa keenya waadaa. Hooda hoodannee… Jifuu babbareedaa, Osoo qabnu aadaa. Nurraa balleessanii Guban sirna gadaa. Seenaa gaarii qabnu Kaleessaf dheengadda. Achi buute tahee Bu’uri maa badaa? Gaddisa jannataa Maa xooleysan odaa, Miila Bakar taatee Eessaa abbaa kootin fida? Yaa dhaloota arraa Mee maal lafaa qabdaa, Maaluma dhaalchifta? Boru warra si booda. Maalif goggoysitan Dhiiroo garba guddaa. Aadaa teenya boontu Midhagduu kaleessa. Duudhaa keenya faayaa Yaa dhiiroo jabeessa, Gowwaan garii fooyyee Saheeti balleessaa. Aadaan jabdu tahuu Mee itti garsisaa. Ittin boonaa dhiiroo Kan beeynees barsiisa. Addunyaa irratti Aadaa nu mul’isaa. Oromummaa keenya Isii nu boonsisaa. Maalummaaf eenyummaa Keenya isii ibsa. Sabni hoodan qabne Kan beeyne seenaasa. Sabummaa hin guutu Hir’u ulaagaansaa. Saba ifiin jachuuf Ragaa barbaachisaa. Kanaaf aadaa teenya Beekuu nu feesisa. Sa’aa abbaan hore Gaafa dhawe cabse Ormi ija beeysaa. Haalli ammaa kuni Hedduu nama dhibaa. Akka waan qaroomaa Wallee itti fakkattee Namni waanfi jibbaa. Gariin faranjoomee Kafana isaa darbaa. Kaanis fakkachuudhaf Fide tan arabaa. Gowwaan tasaa muree Tan alagaa erbaa. Kophee miila miilaa Kaayyachuuf fi dhiiba. Dhugaa osoon arkuu Hin fudhadhu soba. Hanga yoomin dhiroo Ergisaadhan sirbaa? Teenyaatu nu boonsa Hin feenu tan ambaa. x2.


Qunceen waliin taate Arba taati

ODUU GAMMACHIISA GUYYAA 06 10 2006 Mata duree marii:dhimma master plan magaalaaFinfinneef magaaloota godina adda naannoo oromiyaa fiNuti oromoonii qaamni tokko ture akkamiin tokko ta’uu dandeenyaa jedhu Irratti waliin mari’atame Qabxiin ijoon dhimma maree kanaa fi namoonni irratti hirmaatan bayyinni isaa namoota 46 dha Mareen kun kan inni qophaa’ee magaalaa finfinnee Naannoo kotobeettidha Marii kana kan qopheesse baratoota universiitii Naannoo adda addaarra walitti dhufaniidha Qomoon irrattii affeerame 1) OPDO kessaa quuqamtoota oromoo Namootaa sadarkaa geggeessumaa irra jiran nama 6 2) HOOMAA WARAANAA keessaa nama 4 karaa bilbilaan Wal gahicharra utuu jirruu kan afferaman sagaleedhaan Dhaamsa isaanii dabarfataniidha 3) ABBOOTA QABEENYAA keessaa nama 7 4) BARATTOOTA universitii garaagaraa keessaa Dhufan nama 12 5) BARSIISOTA naannoo universiti jiran keessaa nama 7 6) HOJEETOOTA MOOTUMMAA nama10 Namoota kana wajjiin saa’aa lamaaf marii galma nama Dhuunfaattii gochuudhaan ibsa ejjennoo armaan gadii Kana baafanneerraa 1) MILIYOONA shantamaan gabroomurraa miliyoonni 45 n dhumnee miliyoonni 5n bilisoomna. 2)garaaf jechuun kana boodaa haa dhaabatu. Nutis ummanta oromoo taanee lammaffaa ummata Oromoo yoo miinee dhiigni ummata keenyaa nu maraachee Ummata kana gidduu quullaa nu haadeemsisu. 3) nuti tokko yoo taanee oromiyaa utuu hin taanee Addunyaayyuu ummata gadi qabuu dandeenyuudha jedhan. 4) hojjattootaa OPDO hundaafiyyuu dhaamsa keenya amma Irraa eegallee kan dabarsinu taha kan jedhuu. Namni kana gochuu hin dandeenyee yoo jiraatee Namni tokko dhufee haadhaa manaa inni wajjiin jiraachaa Jiru yoo fudhate hin dubbatu jechuudha jedhan. Inni biraan immoo dhiimi kun kan barataa utuu hin Taanee kankeenyaa.Sababni isaa utuu nu hin bulchina Jennuu biyya nu harkatti hiratanii fixan.Nuti waggaa 15niif Yoo akkasitti itti fufne biyyi oromiyaa jedhamtu hin jirtu Kanaafuu kana caalaa seenaan akka nu tuffatu hin barbaannuu Amma akka nama baratee tokkotti yaaduun nurraa eeggama malee Karra nyaataa qofa yaaduun nurraa hin eeggamu. Ani jedhu yaada kennaan kun mootumman kun gaafaa angoo qabatee Eegalee wajjiin tureera haa tahu malee isaa ummata kanaaf nagaha Yaaduu hin argine.Amma garuu akeekkachiisa kan hin qabne ummatni keenyaa Haa dammaqu nus dammaqneerra.kun nuuf hojii torbaan tokko hin guutu Jechuun yaada isaani xumuran. Inni gara biraan gama barattotaatiin yaada dhihaachaa tureedha. Yaadaa kennamee hundumaatti gammachuu guddaadhaan Erga simatan booda itti fufuun akkas jedhan. SAbaba buddenaatiif Dhala keessan dabarsitani diinatti kennuudhaan maaliif garaa Jabaattanii turtan??? Haa tahuu kan darbee mitii amma garuu Biyya ofii keessanii bulchuu dandeessan keessatti ormi dhufee Yoo isin jalatti dhala keessan ajjeesuu isinitti dhagahamuu qaba. Adaraa jedhan barattotni kun wal gahanii afaan tokkon AGARBA TAATANII GARBA nun godhinaa jedhanii xumuran. Gama waraanaatiin yaanni ka’e karaa bilbilaatiin akkas ture Nuti kalleessa barattotaa. har’a waraanatti yoo makamneyyuu Seenaa hin dagannu yeroo kam caalaa wajjiin hojjachuuf nuti Baay’ee qophoofneerra jechuun yaadaa isaanii erga kennan boodaa Nuti ummata keenyarraa adda miti warri du’an kun nuuf obbolaadhaa Warri kana garuu akka jaldeessatti dha’aan deebi’u. Kanaaf yaada nuuf kaaftan kun nu biratti iddoo ol aanaa qaba jechuun Yaadaa isaanii nuu laatanii jiru. Wal gahiin kun yeroo adda addaatyii deebi’ee akka itti fufu murtaa’eera. Akka barbaachisumma isaatti immoo ummataaf dhaamsa ariifachiisaa Yeroo yerootti akka darbu gochuuf karaa keessaaf alaa dhiibba akka Godhamu dhaamsa dabarsaniiru. Abbootiin qabeenyaas gama isaaniitiin akkas jechuun yaada Isaanii ibsan, qabeenyii kun kan ummataatii kanaafuu nuti ummata keenyaa bira ni dhaabbana jechuun wal gahichi yaa’ii lammaffaa Irraattii wal beelamuun gargar ba’ameera. jedha akka agabaasaan keenyyaa finfinnerra nuun gahettii


Namicha kana bakka argitanitti ajjeesaa!!

MAQAAN ISAA: Biraanuu Hurrisaa jedhama. BAKKI HOJII: Raadiyoo Faanaa,Finfinne(Addis Ababa). BAKKI JIREENYAA: Mana Kondominyemi Garjii LAKKOOFSI BILBILA ISAA: +251(0)912-020388 NAMICHI KUNI YAKKA UUMMATA OROMOO IRRATTI RAAWWATAMAA JIRUUF BARBAADAMAA JIRA. AMMA ADDATTI MIINDEFFAMEE HOJJETAA JIRA. MIIDIYAALEE BIYYA ALAA HORDOFEE ODUU DHARAA IRRATTI OOFA. Barattoota Magaalaa Naqamtee Ukkaamfamanii fi du’ani kan VOA dhaan darbe olola sobaa afarfame jedhee Raadiyoo Faanaa irra dabarse. MIIDIYAALEE BIYYA KEESSAA JIRAN KEESSAS GAAZEXEESSITOOTA SABBOONTOTA HORDOFEE QABSIISA.Arrabsuu,Sodaachisuu fi ugguruu irratti bobba’e. Gochaawwan inni irratti bobba’ee raawwachaa jiru keessaa muraasi kanneen kana gadiiti. • Gaazexeessaa Biraanuu Hurrisaa….Raadiyoo Faanaa keessaa Mootummaa Waayyaaneetiin Barattoota Adamsee ajjeesisuuf miindeffamuun Saaxilame. • Namichi kuni Raadiyoo Faanaa Kutaa Afaan Oromoo keessatti sababa Dabballee OPDO ta’eef gaazexeessaa ta’ee ramadamee waggoota hedduuf hojjechaa ture. • Sababa hojii Oromoota sabboontota adamsee ajjeesisuuf mana Kondominiyeemii Saayitii Garjiitii kennaniifii achi keessa jiraata. • Mormii Maaster Pilaanii Magaalaa Finfinnee fi Ajjeechaa barattoota Oromoo irratti gaaffii uummata Oromoo gara dabarsuuf addatti ergamni kennameef. • Baalee Roobeetti Sobee Uummati ajjeechaa barattootaa fi Master plan mootummaa deggaree hiriira bahe jedhee oduu dharaa Raadiyoo Faanaa irra dabarse. • Sabboontota immoo sin qabsiisa jedhee itti dhaadataa fi dhukkuba dhiphummaa jedhee arrabsaa jira. • Ajjeechaa Jumlaan Uummata Oromoo fi barattoota Amboo irratti raawwate sobee farra nageenyaatu qabeenya barbadeesse jedhee gabaase. • Yakki isaa odeeffamee fi himamee hin dhumu. Namichi Miidiyaa Mootummaa Waayyaanee Magaalaa Finfinnee kan Raadiyoo Faanaa yokiin Fana Broadcasting Corporate/FBC kan jedhamu kana keessa hojjetu kuni BIRAANUU HURRISAA jedhama. Uummata Oromoo irratti jalqabaa kaasee Barattootaa fi Uummata Oromoo irratti jiimlaadhaan akka ajjeesan kan yakka sanyii duguuggaa kan hojjechiisaa ture tahuun beekame. HAMMA TARKAANFIIN LAALESSAAN IRRATTI FUDHATAMUTTI IRRAA OF EEGGADHAA. QEERROON FINFINNEE S TARKAANFII HATATTAMAA AKKA IRRATTI FUDHATAMU WAAMICHA DABARSEERA. AJJEEFAMEERAMOO JIRA???????????????????????? GABAASI KAN QEERROO FINFINNEETI. INJIFANNOON UUMMATA OROMOOF.


JechootaHayyootaa!!!

~ Hiyyeessa jechuun nama qarshii hiyyoome osoo hin taane, nama sammuu hiyyoomeedha!~ Beekaa jechuun nama dogoggora ufii ufitti beekee, irraa sirraa’eedha!~ Lukaan qixxeessuuf kophee muran malee, kopheen qixxeessuuf luka hin muran!~ Moo’uu jechuun 1ffaa bahuu qofa osoo hin taane, jijjiiramas agarsiisuudha!~ Barachuu jechuun barumsa keessa darbuu osoo hin taane, barumsi nama keessa darbuudha!~ Barumsa barattee yoo qoramtu, jireenya immoo qoramtee baratta!~ Nama si sobu wajjiin gammaddee kolfuu, irra nama dhugaa sitti hinu wajjiin gadditee boohuu si wayya!~ Namni carraa gaarii qabu osoo bishaan galaana keessatti darbanii yyuu, Qurxummii afanitti qabatee keessaa baha!~ Obsi guddaan dhagaa yoo affeelu, aariin xinnoon bishaan bobeessiti!~ Yeroo tokko tokko gammachuun guyyaa tokkoo, gadda waggaa tokkootti jijjiirama!~ Nama kabajuun mallattoo sodaa ykn lugnummaa osoo hin taane, bilchina sammuu fi dandeettii fageessanii yaaduuti!~ Jireenya kee fooyyessuudhaaf yaaliidhaan shaakala ati taasiftu keessatti kufaatiiwwan si muudatan kufaatii osoo hin taane, akeektuu galma gahiinsa yaalii keetiiti!~ Addunyaa tan irratti Harreen akka namaatti yaadu jiraatuu baatus, namni akka harreetti yaadu hin dhabamu!~ Akka addunyaatti yaadii, akka naannootti hojjadhu!~ Dhalli namaa wanta haara argannoodhaan yoo uumu (kalaqu) kan nama gammachiisu yoo ta’u, garuu ufii isaatii uumamuu (kalaqamuu) yoo irraaffatu immoo kan nama gaddisiisuudha!~ Kan nama qaanessu ba’aa guddaa sammuu irratti baachuu osoo hin taane, sammuu hin yaanne baachuudha!~ Yoo rakkoon wahii si muudate rakkoo si muudate saniif yaaduu osoo hin taane, akkaataa rakkoo si muudate san keessaa itti baatu yaaduu qabda!~ Osoo dhugaan kophee hin godhatin, dharti addunyaa naannofti!~ Mucucaattee dugdaan yoo kufte balleessaan kee ta’uu kan hin dandeenye yoo ta’u, balleessaan kee ta’uu kan danda’u kuftee yoo achitti hafteedha!¤ Wal beekuu irra, walii beekuu wayya!~ Bishaan kadhaan argame dheebuu nama hin baasu!~ Sareen yeroo hunda duttu akka hin birmanneef uf gooti!~ Kan nama nyaatu dukkana osoo hin taane, wanta dukkana keessa jiruudha!~ Irra caalatti kan dinqisiifatamuu qabu namoota addeessa irra qophatan osoo hin taane, namoota akkaataa isan addeessa irra ittiin qophatan barsiisaniidha!~ Addunyaan tun sirraa waan tokko eegdi waan ta’eef, waan gaarii tokko hojjadhu!~ Kaayyoo ufii galmaan gahachuuf dhama’uun har’aaf dhandhamni isaa kuraawaadha malee, boru firii fi dhandhamni isaa mi’aawaadha!~ Nama shakkitu hin mindeessin, yoo mindeessite hin shakkin!~ Wanti calaqqisu hundi, warqii sitti hin fakkaatin!~ Jiraachuuf nyaadhu malee, nyaachuuf hin jiraatin!~ Waggatti jiruu dabali malee, jiruutti waggaa hin dabalin!~ Riqicha muka tokkoo irra osoo hin bahin dura, gorora takka liqimsi!~ Balbalti carraa takka yoo si jalaa cufamte yoo ati abdii kutuu dhabde, tan biraa siif banamti!~ Gatii yeroo beekuu yoo barbaadde, atileetii maaykiroo sekondii tokkoof moo’amee badhaasa meedaaliyaa warqii dhabe gaafadhu!~ Bu’aa qabxii baruu yoo feete, barataa qabxii 0.5niif qormaata kufe haasofsiisi!~ Aangoo qubaan si filaniin uf hin tuulin, qubaan irraa si buusaniitii!~ Beekkumsa qabduun hin boonin, kan si caala beeku heddutu jiraatii!~ Namni an beekaadhaa ufiin jedhu, wallaalaan akka isaa hin jiru!~ Hanga dandeettetti bara baraan jireenya kee jijjiiri malee, akka barri wal sitti hin jijjiirre!~ Barcumaa fi kabaja abbatu uf jalaan deema!~ Bara rakkoo bishaantu muka namatti kora!~ Waan garaan namaa baatu, Wadalli Harree hin baatu!~ Lafa fardi sangaan hin jirre, maxaanatu itti arreeda!~ Kan ati jechuu qabdu biyyi too maal naa goote jechuu osoo hin taane, an biyya kootiif maal godhe jechuu qabda!~ Baay’ee haasahuu irra, baay’ee dhageeffachuu filadhu!~ Hojii guddaa karoorfame irra, hojii xinnoo hojjatametu caala!~ Bara jireenyaa kee keessatti yeroo dheeraa taa’umsaan dabarsitu irra, yeroo gabaabduu hojiin dabarsitutu bu’aa guddaa siif qaba!~ Namni sabbata godhatanii mul’itti hidhatan, Bofa namatti ta’ee nama hidda!~ Akkuma jaalalli jiru jibbis jira waan ta’eef, icciitii yeroo jaalalaa haasoftan yeroo jibbaa haasahuun wallaalummaadha!~ Jaalalli dhugaa fageenya karaatiin hin daangeffamu!~ Jaalalli dhugaa furtuu jireenyati!~ Jaalalli dhugaa ibsaa addunyaa fi gaaddisa jiruuti!~ Nama jaalalli dhugaa kuffiseef, guulli harkisa lafaa itti hin gaafatamu!~ Dhiira qawweef hin jilbiiffannetu, jaalala dhugaatiif jilbiiffata!~ Yoo nama taate fedhii keetiif osoo hin taane, kaayyoo keetiif dursa kenni!* Waa dubbiftaniif, galata guddaa qabdu!!!#GALATOOMAA!!!¤ Beekumsi Keenya, Lammii Keenyaaf Haa Ta’u!!!


—– CINIINSUU ——

Asoosama gabaabaa(AMENTII CAALII) Hamma yoomiittan roorroo dheessee, biyya ormaa taa’a? Du’es jiraadhes, biyya abbaakootii oromiyaa galuun qaba. Har’a uffadhee nyaachuukoo qofa ilaalee, oromiyaa garbummaa keessatti dagachuun koo eelaa sammuu erga naaf ta’ee bubbuleera. Kana ilaaleen waanan biyya ormaatii walitti qabadhe funaannadhee gara buufata xiyyaaraatti qajeele. …… IMALA GARA OROMIYAATTI…… Xiyyaarri guddichi sun, nu fuudhee balalii eegaleera. Anis qaaniif leyyoon doorsifamaan gara biyyaatti deebi’aa jira. Haa ta’u malee, garuu obboloonni koo simannaaf buufata xiyyaaraa finfinneetti ba’anii haala ho’aan akka na eegaa jiran bilbilaan naaf himaniiru. Sanas ta’u kanas, anis galee dachee Oromiyaa ishee handhuurrikoo keessatti owwaalamte arguuf sardameera. Natu taa’e malee xiyyaarri fiiguu hin dhiifne, Nikaata. Osoon garaakootti hin yaadin, Finfinneen na baase. Yeroon namoota cinakoo taa’an ilaalu, inni kaan harka ballisee ol gara samii ilaala. Inni kaanis dunuunfatee guunguma. Akka waaqa galateeffachuuti. Anis maanguddoo tokko waameen,”Finfinnee ga’uu keenyaa?” jedheen isaan gaafadhe. Isaanis yaada keessa kan turan dammaqanii, “Ya! Finfinnee geenyeerra.” naan jedhan afaan warra adiitiin. Hundumtuu xiyyaara keessaa harca’ee, gara gara firasaatti fiiga. Anis waanuma biyyi hojjetu ilaalee hojjechuun jalqabe. Kunis buufatni xiyyaaraa Finfinnee anaaf haaraa waan ta’eefidha. Sababni isaa baran biyyaa ba’e, buufatni xiyyaaraa ani irraa imale Bosona Booranaa waan tureefidha. Gidduutti, namootni uffata baay’ee miidhagaa kan garri jala isaa Diimatee, gidduun isaa bifa margaafi handaarri isaa garri irra keessaa diimaa biluu fakkaatu, uffatan Afur gara kootti siqanii,”WEL-COME, WEL-COME!!!” afaan keenyaan baga nagaan dhufte naan jedhan. Ijakoo amanuun dadhabe. Jara kana baqachuuf yaalus naaf hin milkoofne. Lafa ilaaleen itti siqee harka isaan qabe. Isaanis haallikoo haaraa itti hin taane. Uffata isaanii sodaachuu koo baranii na jajjabeessuuf yaalu. Anis sodaataadhuma arraba kirkirfamuun, “akkam miidhagduu? Uffata keessan kanahoo………………… Jedheen achumaan hafuurri na cite. Isaanis. “WOOOW! Isa durii haasoftaa ati? Ati herbee cittuun isaa waan si harkatti argameef biyyaa si baasani. Amma garuu, halluun manakeenyaa, uffatni keenya, kanarrayyuu darbee biyyi keenya guutummaatti uffata kana uffatteetti.” yeroo isaan naan jedhan, imimmaan gammachuun burqisiise fuula koo irra lolaasee, UUUUUUUUU……..UUUUUUUU……….. Jedheen iyya abiddaa yeroon iyyu, hiriyoonnikoo na’anii hirribaa dammaqanii, “maal taate?, maal taate? Maal taate?……” jechuun cinaachakoo rurrukutanii hirribaa na dammaqsuun abjuu ta’uu isaa naaf mirkaneessan.abjuun koo abjuu ta’ee hafaa laata?


ANUMAATU ANA..

Anumaatu ana malee an sii miti Of ta’een uumame akka dhuunfaa kootti Aadaa koo jaallachuun sila naaf kenname Waaqa uumaa biraan waariin badhaafame Oromoo ta’eetan dhalootaan carroomee Qabeenya uumamaan badhaadhee sooromee Aadaa boonsaa kootiin akkanaan faayamee Tasa nyaadhee hin beeku kan namaa harkaa saamee Kan koo nan jiraadha si kadhadhee hin beeku Kan koo natti hir’atee kadhaa ormaa hin dhaqu Anumatu ana ofittan amana Lammii boonsaan qaba inni naaf gaachana Fedhii kootiin miti oromoo ta’uun koo Rabbi na badhaase maal ta’e diinni koo? Fedhuma rabbiinan carroomee dhaladhee Maafan of jijjiira alagaa sodaadhee? Anumatu ana malee an si miti Oromoo ta’uun koo hojii uumamaati Lammiifan jiraadha sabaafan hojjadha Aadaaf afaan kiyya kunuunseen eeggadha Atis kan keen booni waan rabbi siif lateen Malee hin hinaafin waan waaqni naaf godheen Intalli abbaa gadaa abaarsa hin jaalladhu Eebbaa nan guddadhe kana naaf hubadhu!!!!!! im #oromofirst and #qubeGeneration lady!!!!