#ABCDeebisaa Jijjiirraa tartiiba qubee ilaalchisanii #Mormii Hayyoota Oromoo

Dr. Eshete Gemeda Afaan saba tokkoo mallattoo saba sanii qofa osoo hin ta’in, jireenya fi eenyummaan isaatiifis hundeedha. Aaadaan, dhuudhaan, sabboonummaanii fi ofitti-amanuun afaaniin alatti jiraachuu hin danda’an. Akka saba tokkootti teknolojiidhaan guddatanii addunyaa keessatti oflaaluun afaan irratti kan hundaa’edha. Yoo afaan saba tokkoo qancaraa (stagnant) ta’e, yookaan ammo yoo du’aa deeme, sbani sun hin jira jechuun nama dhiba. Duulli roorriftoonni Abashaa waggaa 145 guutuu Afaan Oromoo balleessuf godhaa turan, kan ammas godhutti jiran, kanaan alatti kan laallamuu miti. Duulli ardha Woyyaaneenii fi kittillayyoonni isii afaan, aadaa fi duudhaa Oromoo balleessuuf godhaa jiran kun, akkuma baratame “Oromummaa haquu” irratti kan xiyyeeffate waan ta’eef, tarkaanfii asiin booda ummanni Oromoo fudhatuuf Woyyaanetu ittigaafatama. Sirna Woyyaanee dukkanaawaa bifa “Apartaayidiitiin” (Apartheid System) bocame (designed/structured) kana keessatti, balaan kana jedhamee himamuu hin dandeenye baa’etu ta’e. Woyyaantonni bifa bineensaa kan dhiiga saba keenyaa dhangalaasuu malee akka ilma namaatitti nama waliin jiraachuu hin dandeenye, dhiigaan machaa’uudhaan raatiinsa tokko irraa gara raatiinsa biraatti tarkaanfachuu ittifufaniiru. Yammu kana godhan hundumaa, kan meeshaa ta’uudhaan duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti akka raawwatamu kan godhan, hooggantootaa OPDOti. Kan qabeenya Oromoo saamee Woyyaanee saamsisiisu OPDOdha, kan ilmaan Oromoo lafa isaanii irraa buqqisee alagaa dhaalchisu OPDOdha, kan mana mana irra deemee saba Oromoo ajjeesee ajjeesisiisu, OPDOdha, kan diinaa tumsee lammiiwwan keenya man hidhaatti guru OPDOdha, kan Woyyaanee fira godhatee, ilmaan Oromoo kan kumaatamatti laakkawaman biyya isaanii keessaa baqachiisu OPDOdha, kan Woyyaanee gargaaree hayyoota Oromoo hojii irraa ari’u OPDOdha, kan hayyoonni keenya hojii dhabanii, hiyyummaa jalatti kufanii dhakaa falaxan godhe OPDOdha. Gabaabbinatti, diina aangomsuudhaan ilmaan Oromoo akka biyya isaanii keessatti gidirffaman kan ulee ta’ee Woyyaaneen akka dalluu baaftu godhe hooggantoota OPDOti. Kanaafuu, hooggantoonni Jaarmayaa maxxanaa kanaa Oromoodha jechuun nama dhiba. YOMA KUNIS TA’E, WANTI OPDO IRRATTI DUULUU IRRAA OFQUSANNUUF, WAAN SABBOONTONNINII fi GOOTONNI QAQAALIIN SABA OFIITIIF QUUQAMAN JAARMAYAA KANA KEESSA JIRANIIF. Akkuma asiin dura barreeffama darbe irratti kaasetti, wanti Obboo Lammaa Magarsaa afaan damma dibatee Ummata Oromoo haasa’uu fi gidiraan duubaan (harka lafa jalaatiin) ummata Oromoo irratti hojjatamu walfaallessa.Yeroo hundumaa haasawa isaatiin booda gidiraan Woyyaaneen saba keenya irratti raawwattu hammaachaati deema. “Afaaniin Sheik Husseein jedhaa, harkaan gara mukaa,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Fuula bifa lamaa qabu muldhisuudhaan abbaa fakkaachuun hin danda’amu. Ummata Oromoo burjaajessanii, injifannoo hamma ardhaatti karaa “Afaan Oromootiin” argame kana “suuta suutaan” balleessuuf jecha, “Qubee Afaan Oromoo” kan waggoota 27 ittiinbaratamee, ittiinhojjatame jijjiiruun, akka hooggantoonni OPDOtii fi Woyaaneen ummata keenya balleessuuf murteeffatan agarsiisa. Dargiin ummata Oromoo garboomffachuuf jecha, tooftaa baafatee “Labsii Lafaa” (Land Proclamation) lallabe. Yoo isa kana godhu, sabni Oromoo dachee ofii dhuunfatee injifannoo dhiigaan argate san hin mirkaneeffata (hin eeggata) jedhee hin yaanne. Kanaafuu, “suuta suutaan” lafa Oromoo deebisee nafxanyoota kennuuf jecha, “Quphsiisa Gandaa” (Villagization) jedhuudhaan, ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisee. Sirna dukkanaa Haile-Sellaasee deebisee, ummata Oromoo hiyyoomsee, balleessuuf jecha, osoo asiif achi raata’u, ofiifuu duguugamee manca’e. Ardhas wanti mootummaan Tigree “Afaanii” fi “Aadaa” Oromoo irratti hojjachaa jiru kanuma. Lafti kan ummataati erga jedheen booda, maqaa “Investmentii” (Investment) jedhamuun lafti Oromoo saamameera. Kunis issa hanqatee (quubsuu dadhabee), “Maastar Pilan” (Master Plan) jedhee Oromummaa balleessuuf erga saganteeffateen booda, wareegama saba keenya gootichaatiin shirrii diinaa kun fashalaayeera. Akkum “Labsii Lafaa” kan bara Dargii san, “OPDOnii fi Woyyaaneen, “Qubee Afaan Oromoo” sadarkaa “Elementarii” (Elementary level) iraa hanga Yuniversiititti, akka baratamu seeraan murtaa’ee, wagoota 27 guutuu ittiinbaratameera. Akkuma Dargiidhaa, Woyyaaneenii fi hooggantoonni OPDO yoo kana godhan, “Afaan Oromoo” akkanatti guddatee, addunyaa guututti beekkamee, bakka olaanaa nigaya, jedhanii hin tilmaamne. Haalli kun muddama guddaa keessa isaan galcheera. Erga “Qubeen Afaan Oromoo” hojii irra oolee eegalee, yeroo kudhan jijjiirraan irratti godhhameera. Yeroo kana hundumaa wanti “Oromummaa fi sabboonummaa cimsu” “Kaarikuleemii” (Curriculum) keessaa akka baduu danda’u harka lafa jalaatiin irratti hojjatamaa tureera. “THE OROMOO LANGUAGE IS NOT OLY SUPPRESSED, BUT ALSO MUTILATED.” Qubee Afaan Oromoo irrattis duguuggatu raawwatamaa jira jechuudha. Akkuma sila jedhe, Woyyaaneenii fi ergamtonni isiidhaa, kallattiidhaan Qubee Afaan Oromoo akka badu godhuu waan dadhabaniif, tooftaa biraa yaaluu qaban. Akkuma Dargiidhaa harka lafa jalaatiin Afaan keenya balleessuuf yookaan akka hin guddanne “qancarsuudhaaf” (to reduce it to nominal existence and/or stagnant level) baldhinaan akka saganteeffatan karaa adda addaatiin irra gayameera. Afaan hundeen isaa “Laatiina” ta’e (Latin originated Language) addunyaa guututti, “Qubee” “A/a” jedhuun jalqaba. Afaan Oromoollee “Afaanota Addunyaa” kan uumamni isaanii “Laatiina ta’een” addatti laallamuu hin danda’au. Sabni Oromoo Afaan isaa kan alagaan jala balleesse deebiffachuuf jecha, wareegama kana jedhamee himamuu hin dandeenye kafaleera. Sabboontonninii fi hayyoon qaqaallin sababa kanaaf dararamanii ajjeefamaniiru. Akkuma “Lafa Oromoo,” dubbiin “Qubee Afaan Oromoottis” “dubbii jireenyaa fi du’aati.” Woyyaaneenii fi dabballoon isii kan waan godhan hin beekne, Qubee Afaan Oromoo kan dhiiga ilmaan Oromootiin jiraachuu danda’e, jijjiiruuf mirga hin qaban. Akka ardha dabballoonni Woyaanee “Soofaa Garbummaa” irra gaangalachaa qoosan osoo hin ta’in, Qubeen Afaan Oromoo du’a jalaa ba’ee bakka amma jiru kana ga’uu kan danda’e, qorannaan waggoota dheeraa fudhate godhameeti. Diinni dhiiga ilmaan Oromootiin harka dhiqate, waa’ee guddina afaaniititti irkkachuudhaan, dhaloota haarawa “maataan bilisoome” burjaajessuuf raata’uu dhiisuu qaba. Woyaaneenii fi hordoftoonni “Goobana Dacee” osoo ummata keenya tuttuquu irraa ofqusatanii isaanii woyya. “LUKKUUN HAATEE HAATEE, ALBEE ISII QALU BAATI,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Akka saree maraattee raata’uun kun “SUNAAMII FIDUUN ISAA WAAN HIN OOLLE.” Akkuma armaa olitti tuqeetti, Qubeen Afaan Oromoo kan waggoota dheeraa hojii irra oole kun, hayyoota Oromootiin qorannaan olaanaan irratti godhameeti. Inni kun ammo hamma ardhaatti milkaa’ina gudddaa argamsiiseera. Akkuma baratame, Woyyaaneenii fi lukkiileen isii jireenya Oromootii fi waan saba kana guddisu maraa balleessuu irratti cichanii hojjachuun, sagantaa isaanii kan duraa godhataniiru. Oromummaa fi waan Oromoon qabdu hunda diiguuf dhakaan isaan garahingalchin hin jiru. Dabballoonni Woyyaanee kan shiraan leenjifamanii maqaa Oromootiin daldaluudhaan dalluu baasan, hojiin isaan irratti bobba’an kanuma. “Ilmaan hattuun oomishte mataa boruuf ittiinyaadan hin qaban.” “THIS IS the TRAGEDY of the ROBOTIC PEOPLE.” Jijjiirraa Tartiiba Qubee Afaan Oromoo” iilaalchisee, sababni warri waa’ee kana irratti hojjatan dhiyeessan, waan hundee hin qabne. Qorannaan isaan goone jedhanis soba akka ta’e mulddhateera. Afaan saba tokkoo guddisuuf “Tartiiba Qubee” afaan sanii jijjiiruun barbaachisaa miti. Woyyaaneenii fi dabballoonni isii tapha amma taphatan kan yoo qopheessan, xiyyeeffannaan isaanii – DAA’IMMAN OROMOO AFAAN ISAANII KAN DHALOOTAA JIBBISIISANII KOOMEE DIINA JALATTI AKKA KUFAN GODHUUDHA. Shiftoota dhiigni macheessee hin galu malee, dhaloonni keenya haarofni, garbicha “Afaan” ofii hin qabne ta’ee, “Afaan Ergisaatiin” (borrowed language) hidhamee, booji’amaa diinaa akka hin taane, wareegama olaanaa kafalee muldhiseera. Afaan Oromoo guddisuudhaaf “Tartiiba Qubee” jijjiiruu osoo hin ta’in, “AADAA, SEENAA, DUUDHAA, SAFUU fi SABBOONUMMAA” Oromoo irratti kan hundaa’e qorannaa “SAAYINSIFFAA” (Scientific Research) godhuudha. Qorannaan akkanaa kun yoo godhamu, duraan dursee, wanti barbaachisu inni duraa, waan armaa gadii kanniin (kanneen) xiyyeeffannaa keessa galchuudha: 1. hawaasa hirmaachisuu (mari’achiisuu) 2. hayyoota beekkomsa olaanaa qaban (highly trained experts) hirmaachisuu (mari’achiisuu) 3. barsiiftota hirmaachisuu (mari’achiisuu) 4. barattoota hirmaachisuu (mari’achiisuu) Waa’ee guddina Afaan keenyaa ilaalchisee, murteessaan hayyoota keenyaa fi saba keena malee, “KOMPUTARRI” (computer) akkasi jedha, jechuudhaan waan jaarraa 21ffaa waliin hin deemne irratti haasa’uun nama saalfachiisa. Yoma wanti biyyoota guddatan irraa fudhannu jiraates, akka jaarraa 19ffaa yaada alagaadhaa kan “Afaanii fi Aadaa” keenya waliin hin deemne fudhannee masakkamuu hin dandeenyu. “The Woyyaanee and its followers do not have their own world other than imitating the anachronistic method of foreigners.” Woyyaaneenii fi dabbaloonni isiidha lafa teenya humnaan dhuunfatanii, qabeenya Waaqayyo ummata keenya badhaase saamanii, AFAAN, AADAA, DUUDHAA, SEENAA fi EENYUMMAA keenya balleessuudhaaf waan murteeffataniif, ummanni Oromoo osoo hin badiniin dura, akkuma asiin dura godhe san, tokkuummaadhaan ka’ee Mootummaa “Apartaayid” (Apartheid Regime) kana ofirraa buqqisuun barbaachisaadha. Faashistummaan Woyyaanee yoommiyyuu caalaa jireenya Oromoo waan sodaachisuuf, galtuuwwaan bifa bineensaa jalatti buluun ga’uu qaba. Osoo hin badiniin dura diina balleessuun filannoo (murtii) ilmaan Oromoo isa dhumaa ta’uu qaba. The Oromo nation will not negotiate its language in favour of the rule of Beasts


Baankiin Lafaa Maali….,  Kan Eenyuti…..,Eenyutu Hooggana….?

Baarentuu Gadaa Irraa// Uummanni Oromoo erga gabrummaa jalatti kufee oolee buluu kan quba hin qabne hin jiru. Yakkoonni gara garaas mootummoota dhufaa darbaa Impaayera Itiyoophiyaa bulchaa turanii fi jiraniin irratti raawwatamaa har’a gahe. Haa ta’uuti yakki akka bara Wayyaanee uummata Oromoorratti raawwate kanaan dura raawwatamuun isaa nama shakkisiisa. Bara Wayyaanee kana keessa ummanni Oromoo lubbuu isaa, qayee fi qabeenya isaa walumaa galatti biyya isaa Oromiyaa karaa adda addaa fi dorgomaa hin qabneen dhabaa jira. Waggoota 26n darban gutuu Oromiyaa keessatti yakki raawwachaa turee fi jiru, qabeenyi saamame sukanneessaa fi kan amanuuf nama rakkisuudha. Wayyaaneen daangaa malee waan feetu Oromoorratti raawwachaa turte,itti jirtis. Kun kan isa dallansiisee fi isa nuffisiise ummanni Oromoo keessaawuu qeerroon Oromoo kunoo akkuma argaa fi dhagahaa jirru ficilee sadarkaa qabsoon bilisummaa amma irra jiru kanarraan gaheera. FXG kunis diina innikaa waggoota 26n darbaniif daangaa malee Oromoo fixaa fi saamaa turte Wayyaaneen dhiphuu hamaa keessa galchee jira. Murni Wayyaanee jedhamtuu fi maqaa uummata Tigraayiin daldaltu, kan ani bilisa baaftuu uummata Tigraay ofiin jettu, yakkamtuun yakka malee hojii biraa hin qabne, kan hattuu fi sobdootarraa ijaaramte tun gutummaa cunqurfamtoota uummattoota Impaayeera Itiyoophiyaa irra akka hawaannisaa safartee kan qorqaa turte ta’us kan akka Oromoo mite garuu hin jiru. Wayyaaneen waggoota 26n darban lafa Oromoo Heektaara miliyoonaan lakkaawwamu ofii fi waayiloota ishiitii qircitee jirti. Keessumaa lafa magaalaalee fi qonna gurguddaa Oromiyaa keessa jiru qonnaan bulaa Oromoo buqqisuun qabeenya ofii gudhachuun ittiin badhaadhtee jirti. Magaalaalee akka sabbataa, Sulultaa, Lagadaadhii-Laga xaafoo, Duukam,Buraayyuu Bishooftuu,Adaamaa fi naannootti saamichi lafaa qondaaloota Wayyaanee jenaraalootaa fi ministrootaan gaggeeffame amma hin qabu. Lafa baadiyyaa qonnaa gurguddaa, Baalee, Arsii, wallagga, shawaa bahaa fi naannoottis duuluun haaluma walfakkaatun Wayyaanoonni qircatanii irraa sooramaa turaniiru, ittis jiru. Qonnaan bultoonnii fi sabboontonni Oromoo maafa qabeenyi Oromoo seera malee saamama jecha aturanii fi jiranis hattoota Tigraayi kanaan balaa akkamatiif akka saaxilaman kan quba hin qabne hin jiru. Kan hidhame,kan dararame,kan ajjeefame,kan biyyaa godaansifamee fi bakka buuten isaa dhabame amma hin qabu. OPDOn Bara 2005 gaafa ajaja giiftii ishii wayyaaneerraa itti kennameen bututtuu ishii xaxattee Finfinneen kan Oromootii miti jettee Adaamatti godaantu akkuma achi geecheen kan ishiin itti bobbaate yoo jiraate lafa Oromoo naannoo sanii daldaluudha. Qondaaloonni Wayyaanee kanneen akka Sibaat Naggaa, Abbaayi Stahaayyee, general Staadiqaan Gabretinsaay,jeneraal …. Fi KFF ammoo lafa Oromoo Finfinnee fi naannawa Finfinnee jiru akkasumas lafa qonnaa babballaa Oromiyaa keessa jiru qircachuudha. Tokkoon tokkoon isaanis kaaree meetiraan osoo hin ta’in heektaaraan qoddatan, qonnaan bulaa Oromoos boochisanii kaan kadhaaf, kaan mana hidhaaf saaxilan. OPDOn gaafa koottuu Finfinneetti deebi’i jedhamtus akkuma gaafa ari’amtee tole jettee bututtuu ishii xaxattee ol deebi’uu ishii Oromoon quba qaba. Dhaabni ergamtuun tun kaleessa maafan biyya kiyyarraa hari’ame, har’a hoo maafan deebi’i jedhame hin jenne. Keessumaa gaafii ijoo isa Finfinnee keessatti maalirrattan ajaja? Qoonni koo maali qoonni fedaraalaa maali hin jenne. Miidhaa yeroo san sabboontotarra gahee fi qabeenya saamameefis deebii osoo hin kenniin har’a geeche. Kun hundumtuu hafee ammoo waajjirummalleen dhabdee hoteela kireeffatee taa’aa kan turte ta’uu caalaayyuu afaaniin Finfinneen handhura teessaa mootummaa naannoo Oromiyaati osoo jettuu lafa kaare meetirii takka namni itti kennu dhabamee amma harraatti kunoo fooqii qondaaloonni Wayyaanee Oromoo saamanii Finfinnee keessatti ijaarratan waajjira jettee kireeffatee teechi. Ummanni Oromoo dhugaa kaana mara odoo beeku fi dhagahuu kunoo tibba kana ija nyaataa fi kijibaan waggoota 26n darbaniif sadarkaa adda addaatti wayyaanee tajaajilaa ture pireezidaantiin fakkeessii naannoo Oromiyaa namni Lammaa magarsaa jedhamu karaa TV fi waltajjiilee adda addaarratti bahee yoo dubbii kijibaa tokko hololu argaa dhagahaa jirra. Ergamaan kun lafa Buraayyuu, Sabbata,Sululta, Laga daadhii-Laga xaafoo,Aqaaqii, Bishooftuu, Adaamaa fi naannoodhaa qonnaan bulaa Oromoo buqqisun saamame heektaara kuma ammaanaa fi ammasii deebisaan jira jedhee jira. Kabajamtoota dubbiftoota:- muraasni keessan tole maaltu baderee, lafti qonnaan bulaarraa saamame yoo deebi’e jechuun keessan hin oolu. Eyyee namni dubbii kana irra isaa ilaalu Lamaa Magrsaa sabboonummaan itti dhagahamee abbootii qabeenyaa lafa qonnaan bulaa samanirraa deebisaa jira jechuu mala. Akkasis fakkaata. Dhugaan jiru garuu kanaa miti, 1ffaa yoo lafti amma jedhamu kun saamamu akka irra deddeebi’ee ka’aa ture Lammaa Magrsaa hogganaa dhimma nageenyaa naannichaa ta’ee, komishinara Poolisii naannichaas ta’ee hojjechaa ture, Hojiin poolisii tokko hattuu balleessuudhaa maaf yoos yakkamtoota Oromoo lafa saaman kana hin himatin? Mee kanas dhiifnee waan amma ta’aa jiru irratti haa fulleeffannu.Lafti abbootii qabeenyaa sobaarraa deebi’aa jira jedhamu kun eenyu eenyurraa deebi’aa jira..? eessatti ammoo deebi’aa jiraa? Qondaaloonni wayyaanee barootaaf saamicha gaggeessaa turanii fi jiran tuqamanii jennee yoo gaafanne, kan odeeffamuu fi dhugaan lafarra jiru adda addaa. Tokkoon isaanituu dhalattoota Tigraayii miti. Kan isaanii tokkoo hin tuqamne. Ammas invastaroonni sobaa lafti irraa fudhatame jedhaman kunneen eenyuyyuu haata’an jennee bira haa dabarru. Gaafin ijoon lafti deebi’e kun eessatti deebi’aa jira. Harka eenyuutis galaa jira..? Akkuma dhagahamaa fi muldhachaa ture kantiibonnii fi Lamma Magarsaa mataa isaatinuu lafti abbootii qabeenyaa sobaa jedhaman kanarraa fuudhame jedhamaa jiru kun qonnaan bultoota Oromoo humnaan saamaman saniif deebi’e yoo jedhan hin dhagahamne. Kan jechaa jiran lafti kun baankii lafaatti deebi’eedha. Baankiin lafaa kuun hoo kan eenyuti? Eenyun hooganama? Kun deebii barbaada. OPDOn kanaaf deebii laachuu baattuus dhugaan jiru kan muldhisu baankiin lafaa jedhamu kun kan qondaaloota Wayyaaneen ajajamuu fi too’atamuudha. Lafti baankkii kana gales kan bahii ta’ee kennamu Wayyaanotaa fi waayiloota isaanii biyya alaa fi biyya keessati. Eeyyee lafti magaalaas ta’e inni qonnaa Wayyaanoota reefu ol bahan kan kanaan dura sirritti saamanii hin quufiniif mijeeffamaa jira. Hojiin baankichaas kanuma. Egaa dubbii ijoon ishii tana. warri Lammaa Magarsaa akka waan gaarii hojjechaa jiruu fi Sabboonummaarraa ka’ee Lafa deebisaa jiruutti warri hubattan deebitanii dubbicha xiinxaluu qabdu. Hololli kun kan gaggeeffamaa jiruuf qabsoo ummata Oromoo, FXG finiinaa jirurraa qalbii namaa butuufi malee lafarratti jijjiramni tokkollee hin jiru. Oromoon kalees har’as saamamaa jira. Asiin holola tokko gama biraan ammoo yakka biraatu saba keenyarratti dalagamaa jira, Lammaa fi waayiloonni isaas kanuma raawwachiisaa jiru. Kan maqaa isaatin daldalamaa jiru qonnaan bulaan Oromoos lafti irraa saamame dhundhumni takka hin deebineefi. Dhugaa koo jedhee boo’aa ture, boo’aa jira.Amma Wayyaaneen jirtuttis furmaata hin qargatu. Dhuguma yoo warraaqsi diinagdee jedhamu kun Oromoof dhufee jiraate, yoo dhuguma lafti qonnaan bulaa Oromoorraa cubbuun saamame kun deebi’aa ta’e maaliif baankii seena..? maaf abbaa qabeenyichaa qonnaan bulaa Oromoof hin deebine? Gaafii kanaaf OPDOn deebii hin qabdu, maaliif jennaan waan Wayyaaneen dalagi jetteen dalagaa jirti malee ofii ishiitii ummata Oromoof yaaddee waan hin hojjenneef. OPDOn aklees har’as Wayyaanee waliin taatee ummata keenya waliin dhahaa jirti. Waan ta’eefuu uummanni Oromoo keessumaa qeerroon Oromoo diina waggota 26n darbaniif waliin dhahaa, saamaa, ajjeesaa fi yakkoota garagaraa irratti raawwataa turte tana ofirraa xumura itti gochuuf qabsoo isaa finiinsuu qaba. Qabsoon malee abbaan irree akka Wayyaanee gateettii irraa nama hin bu’u waan ta’eef.


Bara 1976 irra hanga 2014 qabsoon godhamte Tan ABO dhuunfachuuti moo tan Bilisummaa oromootiifi  walabummaa oromiyaatii?

Khora sabaa Jechuun maal jechuudha? Akka heeraafii seera ABO dhatti khora sabaa jechuun akkuma maqaa isaa khora sabni oromoo hundii kheeysatti if arkujechuudha eega qaamni QBO gaggeeysu sadarkaa jiru hundarraa walitti dhufeen booda khora khanarratti Rakkoo jirtuf furmaata khennee qabsoodhaaf kharoora lafakhaaya. Garuu khorri amma yaamame khun akkas nifakkaata oromoon hundi qooda irraa fudhachuuf taa’aa? Yoo oromoon hundi qooda irraa hinfudhanne akkamitti khorasabaa jennee yaamna? Moo Injifannoo waggoota Afurtaman dabran oromota khutaa biraatifii amantii gargaraa ABO kheysa yaasuu irrati arkamte Labsachuufi? bakka oromonni hundi jiranitti rakkina kheeysa dhaaba ABO hiikhanii humna takkaan dhuguma qabsoo Finiinsufi kan khorri yaamame?? Lakki akkasiimi dubbiin osoo akkas godhuu feene maalif bara afrtama qabsoon nutti fudhatti? Nuti khakhuu Jaallan kheenya warreen lubbuun jiraniifii waregamaniis wajjiin seenne hanga galmaan geenyuu hafuura hin baafannu jechuun qabsotti makhamne. ABO abbaan fedhees haa hundeeysuu san rakkoo teenyaamiti garuu ABO dhunfachuu qofa khayoonteenya! San bara 2013 fi 2014 sadarkaa dhumaa irra geenye gutumaanguututti ABO kheenya taasifanneeti jirra. Arra ABON tan bara 1976 kheeysa jaarraan hooganu tan %99 islaama turte saniimiti jechuudha. Dhugumatti qabsoo dhaaba khana qulqulleesuuf goone qofaamiti sababaa qabsootiin warreen alaa nutti dabalamuu fedhanifi dabalaman if irraa eeynee kan osoo hinbeekamin seenaniis osoo hidda hin hidhatin darbaa guutuguututti gubbaarra hanga jalaatti alaafii kheeysaan dhunfannee asgeenyeera Dhiiga jaallan kheenya lafa hinballeeysine amaanaa hin nyaanne jechuudha. Waan jechaa jiran fakkati malif yoo jettan akkuma yaanni khun ibsutti qabsoon godhamaa turte yaadannoo yeroo dhihoo irraa yoo khaane bara 2013 yeroo dubbataa dhaabaa Yahya Jamaal /Boruu Barraaqaa arihan sababaan tokkolleen hinturre Shira dur lafaa qaban waan hintahin. akkasumatti Tokkichaa achi kheeysatti hafe khan lafee laagaa danqarte itti tahee shira isaanii hunda dandaheetuma wajjiin tirachaa baroota soddomman dabran khan ture Itti aanaa HD Obboo Bultum Biyyootiis dabareen geeysee bara 2014 ifkeeysaa baasan sababni isaan yeroo san khennaniif Itti Aanaa HD lama godhanne ja’anii ummata oromoo guutuu sobanii laaftumatti bira khutan amma dubbiin tolteef gafii oromoon gaafattu deebisuuf qophiidha ja’anii gama khora yaamuuti seenan maliif jennaan aangoo guutuu guututti oromoota hunda firraa fageeysanii dhuunfatan halaaleyfachuuf khora sabaa yaamuun dirqama waantaheefi natti fakkata. Haatahuuti khorasabaa yaamame khanarratti eentu filamuuf taa’a? Tun gaafi qabdii bakka HD,IAN, Ajajaan WBO walii galaatifi Itti gaafatamaan haajaa alaa Dameen Siyaasaa hundi harka isaanii jirtutti eentu filamaan rerrega fakkaatiimire. garuu dubbiin tan duriin gargari arraantana maalif yoochattan yoo HDn filamees namni biraa khan naannoo HD filamuus ABOn tan Warra khutaa tokko taatee oromoodhaaf ifa tahuufteeysi gaafiin guddoon tan ilmaan oromoo khutaalee hafan hundaati kheeysattu tan oromoota baha oromiyatiifii khibba baha oromiyaati khan alaafii mana namafii sa’a itti dhabe khan qe’een itti daaroyte bineensi gaaraalleen itti biyaa godaaneeti. Amma hireen tan Ilmaan Bareentooti eega warri shiraa khan oromoo addaan guuru iduudhaa baheen booda maal akka sababsachuuf taa’an eeyna durii warra sammuun habashaattu addaan nufooye nu hasaasee nubasaasee walitti nunaqee hayyoota kheenya akka harka kheenyaan ajjeefnu nugodhaa ture. Yeroon itti badii dabarteef dhiifama waliif godhanii gama qabsoo dur eegalaniiti tokkumman deebi’an yaaminsa onnee irra buqqa’e waliif godhuun yeroon amma jenna. Akkuma duraanuu qabsoo hidhannoo tan arrantana khutaan tokko itti abbaa tahee ifiin yaametana uumtanii eega waraana khumotaan lakkaawamu horattaniin booda khabajaa oromummatiif warra sammuun habashaa khan aangoo malee oromummaa hin beeyne ifitti simattanii akka isaan qooda lammummaa isaanii bahan gochuudhaaf yaaltanii garuu isingananii qabsoo isin uumtanii dahannoo taataniif hayjak godhanii harka daaraa hare isin godhan san akkan taane if eegannoo guddoo godhuu qabdan jenna. Gama biraatiin seenaa saaminsa Jaarmayaatiifii tan qabsoo ifiin yaamuuf warri sammuun habashaa godhan tan bara 1976 irraa eegallee waantoota tahan hanga tokko kheeysattuu namoota hoganoota qabsoo khanneen shiraan dhimaman khan akka Buruysoo,Guutama Hawaas,Mul’is Gadaa,Araarsoo Wadaay, Nadhii Gammadafa hogganoota waraana khannen akkamitti akka shirri isaan nyaate isiniif dhiheeysuuf teenya. Hangasittu ija teeysan banadhaa gurra kheesan haxaawadhaati warra sammuun habashaa irraa if eega maliif jennaan akkuma waliin beeynutti warri shiraa afoshaafii Masgiidaas tahee mana sagadaa medialee hunda tohaachuuf akkuma jaarmaya qabsoo saamanii ifiin yaamansan godhuuf akka saree maraatteeti batachaa waan jiraniif hulaa teeysan itti xirqim godhaati qabsoo teenya tan waloo eegalaan dhaamsa kheenya.


XALAYAA OBBOLEESSAA: OBBOLEESSA KIYYA: HOJJATAA MOOTUMMAA WAYYAANEE TAHE MARAAF.

(Saphaloo Kadiir’iin) Si haa gahu salaamanni koo xalayaa obboleessaa tan dhaamsa Oromummaa hilatte tanaan obboleessa kiyya mana abbaa isaatti maqaa hojjataa mootummaatiin alagaan fe’achaafi ergachaa jiruuf bakka jirtutti. Fayyaa keetii? Yaa obboleessa kiyya! Ani immoo waan dhiigni obboleeyyan keenyaa kan alagaan akka galaanaa dhangalaasaa jiru dhihaa barii na wallaalchisee, iyyeensi harmees hirriiba na dhoorke malee fayyaan qaba jechuuf afaan guuttadhee dubbachuu baadhuus numa jira dikee mana ambaa irra maramee booyaa. Yaa ilma aayyaa! “Nagayaa keetii?” jedhee jalqabuuf akka nageenyi hin jirre beeka. Silaa nageeyni jiraatee anaaf ati yoom akkanatti wal irraa fagaanna jetteeti. “Nama ollaan nagaayaatu nagaya” jedha turee mitiiree abbaan keenya (Oromoon) duruu. Eeyyee kaa! Namni ollaafi maatiin nagaya hin qabne, bakka nageeyni ardiirra hin jirretti nagaya kam wal gaafata? Jechuu isaatii bar. Waa’ee nagaya wal gaafachuu kana yoon kaasu hoodaafi aadaa, haalafi akkaataa abbaan keenya nagaya itti nama gaafatu tokkoon yaadadhe. “Akkam nagaya jirtuu? Fayya isin fayyumaa? Nuti bullee (oollee) isin ooltanii (bultanii)? Nuti nagayaa isin nagayaa? xiqqaaf guddaan, dhiiraaf dhalaan, namaaf sa’aan, maatiif waatiin, aaliif ollaan, firaaf firiin, gadaafi gandi, mukaaf citaan …… biyyaaf biyyoon marti nagumaa?” jedhee kan bahariif barraa mara gaafata ture. “Gara keenya roobee gara keessan waa roobee? Tulluun maal jetti? Gadaan maal fakkaata?……” jedhees meeqa iyyaafata. “Nagaya isinitti haa tahu, nageeyni isiniif haa baayy’atu…!” Jedhees yoo manaa deemu nagaya maatiif hawwee, hawwii keessoo isaas gumaacha. Yoo eebbifatuus “Yaa waaq nagaya nu godhi! Nagaya buusi, nagayatti nu oolchitee (bulchitee) nagayatti nu bulchi (nu oolchi)” jedhee kadhata ture. “Nagayaafi buna hin dhabinaa!” Jedhee gaafa buna dhuge warra buna obaase eebbisa. “Nagaya quufaa!” Jedhee gaafa quufe warra eebbisa. “Aanan kan nagayaatu mi’aawa!” Jedha ture gaafa barbaachisummaa nageyaa ibsu. Yoo nageeyni hin jirre aanan illeen dhandhama dhaba jechuufi. Dhugaadha! Abbaan keenya, Oromoon nagaya jaalaata, uumaaf uumamni isaa marti gaaddisa tolaaf dadaati. Hundaafi hundeen isaa nagayaaf wabii tahee kan nagaya booreessuus waardiyaa tahee ofirraa eega ture. Burqaaf bu’urri isaa nagayaaf abbaa akka tahe ni yaadattaa mitii? Moo arra warra mana keenyaa dhaalee saamaa, siis fe’achaa jiru kana fakkaachuuf dagatte? Walumaagalatti abbaan keenya maddaafi mallattoo nagayaa akka tahe arrallee qalbiin qaxaph na jetti. Kana tahuu atiis beekta. Duuba nuti ilmaan Oromoo ofiifuu ambaasaaddara nageenyaatii, Warri arra nagaya keenya ofumaaf booreessee nagaya kee siif eegna, biyya shoorarkeessee biyya tasgabbeessina jechuun namaafi mana tokko tokkotti saroota ramadanii nutti duchiisaa jiran kun eenyu isaan? Dhugatti gaaffii tanaatu sammuu kiyya keessaa wacaa jira. “Nagaya nu dhoorkanii nagaya hin qabdan nuun jedhan” jechuun dhagaye. Yaa obboleessa kiyya! Abbaa bideenaatiifi firri isaa guutuun obboleeyyan keenya irratti akka bobbahan dhagayeen jira. Ilmaan abbaa keenya dhaloota nu boodaa mara duguugaa jiraachuu isaanii yoon dhagayu garaatu na raafame, ijaatu imimmaan na guduunfate. Atiis waliin jirta jechuu gaafaan dhagaye irraa hanga ammaa niin booya. Nagaya biyyattii eegna jedhanii gaafa obboleeyyan kee duguugan maali ati seenaa abbaa keenyaa itti hin himtuu? Hoodaaf asxaan isaa nagaya irraa ijaaramuu, aadaan isaa faajjii tolaaf dadaa tahuu, nutiis duruma hiikkaaf gatii nageenyaa baraa guddachuu keenya itti hin himtuu? Arra hin jedhin malee abbaan keenya yoo tarkaanfatu faanaaf faantoon isaa qabbana ture. Kan of bira dabree addunyaafuu sirna kabajaaf ulfinaa, koota nagayaa kalaqee raabse tahuu maaliif jara yeyyiin kana itti hin himtu? Siitu waliin tumse kanaaf arra warreen nagaya laaquufi maqaa uumamaa namarraa haquu malee hin beekne kun nagaya mana keessanii eegna jechuun obboleeyyan keenya galaafachaa jiran. Silaa haa tahuutii warra hundeen nagayaatiif nagaya akkam eeguuf?…. Aahh….! Dhiifama guddaa naaf godhi yaa ilma aayyaa! Haasawa koo komiiniin jalqabee mitii? Yoon haala kanaan itti fufe xalayaa tanaahu osoo ijoo dubbii kootii irraa hin hubanne karaatti dhaabda jedheen shakka. Garuu tasa waan obboleeyyan keenya tahaa jiran yaadadheen garaan aaree gara komii biraa naan maqe bar. Eeyyee! karaatu gaaratti naan kute malee silaas dubbiin qabadhee baheefi bakkiin imaammadhee imala jalqabe illeen kan biraatii mitii beektaa kanuma turee. Silaas osoo quuqaan cinaachatti nama ejjuu hirriiba akkam rafuuf gad ciisan, ciisaniis hanga quuqaa dirra nama waraanu san ofirraa buqqaasanii maal rafu? Tulluun fuul dura kee dhaabbattuus yoo qalbiin hin agarre ijji ilaaltuus hin argituu bar. Bakka nama nyanyaatu malee hooquu fedhaniif hin hooqan. Kan qalbii nama dhiphisu, kan garatti nama dhimmisu, kan sammuu keessaa gururi’uu, isa hidda dhiigaa keessa oliif gad ori’u, kan sombi qufa’u, kan surrii nama naanneessu, isa mar’umaan nama guduunfu malee baasuu hamilaniif hin baasan. Walitti cuuncuunu malee waan tufuu barbaadan qofaaf miirri hancufa namaaf hin cimmisuu mitiiree? Kanumaatu laphee koo hatee, qubbeen kiyya micciiree, kallattii koos jijjiiree xurree komii irra naan kaate malee malee silaas kanumaan dubbachuuf xalayaa siif barreessuu murteesse……. Ammallee niin kutee mitii? Tole, Dhiifama ammallee! Ijoo dubbii koottiin deebi’a, hadaraa obbolummaa xalayaa kana dubbisii xumuri. Yaa Obboleessa kiyya! Anaafi ati ilmaan Oromooti. Abbaan keenya Oromoo tahuu saglanii sabbaatu nu beeka. Haati teenya Oromiyaa tahuu kan nu hin beekne hin jiru. Nuti arra abbaan bideenaa abbaa keenya ajjeessee harmee teenya humnaan dhaaluus, anaafi si gargar fageessee, ati ofitti si qabee ana immoo achi na qabee duugdaaf garaa walitti nu godhuuf wixxifatuus anaaf ati dhukti keenya dhuka lafee tokko tahuu ni beekna. Nuti dhiigni keenya gadaameessaafi gudeeda tokko irraa walitti burqe. lafeen keenya jirma lafee tokko bu’ura godhatee hidda tokko irratti ijaarame. Foon keenya inni qaamni keenya maragameen kun dirra tokkorraa mogalame. Gogaan keenya inni arra qaama lamaan uwwifame kun afrii takka irraa baqeeffamee nutti haguugame. Kun dhugaa uumamaati malee kan fakkeessuuf akkeessuuf walitti firoomnuu miti. Eega dhiigni Oromummaa hidda obbolummaa keenya walitti guduunfee bakkaan itti sirraa hafuufi akkaan itti sirraa fagaadhu hin qabu. Atiis immoo qabda jedhee hin yaadu. Arra haalli jireenya gargar nu dhilee, shirri abbaa bideenaa sarara odeeffannoo keenya kutee wal iyyaafachuu fi wal odeeffachuu nu daangeessuus anaaf ati wal yaaduufi wal dheebochuu dhiifna jedhee hin yaadu. Mee laali! ati manuma abbaa keenyaa keessatti alagaaf gabroomtee, ani immoo fagotti na fufee qe’ee ormaa keessa akka sareetti oliif gad na kaachisaa jira. Ati manuma abbaa keenyaatti akka harree alagaan si fe’achaa, ani immoo dikee ambaa irraa akka saree harka namaa na kajeelchisaa qabeenya abbaa keenyaa irraa agabnee hanga yoom jiraanna? Kun gaafii yeroo mara sammuu koo keessaa dhawwaaquudha. Garuu deebii ofiif deebisuuf dirqama siin mari’achuun qaba malee kophaa koo deebisuuf baayyee ulfaata. Anaafi ati kaleessa waaqni obbolaa godhee nu uume waan taheef dhimma keenya irratti waliin mari’annu malee kophatti murtii laachuun akka hin danda’amne beekta. Ani kiyya murteeffachuuf ati immoo kee murteeffachuuf abbaan keenya kun keessanii malee kun keeti kun kan isaati jedhee wanti nuuf laate akka hin jirre beekta. Qoodni keessan waliini jechaati nu guddise ture abbaan keenya. Mee yaadadhu! Gaafa lubbuun jiru abboon gaaddisa odaa guddaa ooyruu teenya walakkaa san jala taa’ee wal bira nu fidee harka keessan wal irra kaayaa wal qabadhaa jedhee yeroo nuti wal qabannu “Wal malee hin murteessinaa, isin kan waliiti, waliif waliin jiraadhaa. Gargar hin bahinaa, waliin kaadhaa, waliin nyaadhaa, sammuun keessan waan tokko haa yaadu, garaan keessan waan tokko haa nyaatu, garaafi gaarri wal isin hin dahin, alagaafi dhagaan isin hin danda’in, rasaasaafi basaasni walitti isin hin buusin, qoorraafi qoriin addaan isin hin baasin…..” jedhee eega nu eebbise booda “Kun eebba qofa osoo hin ta’in wa’adaasi” jedhee kan nutti himu san ni yaadattaa? Wa’ada inni nu qabsiise saniitu akkaan sin irraanfanne na daangeessa. Obboleessa kiyya! Yaa gudeeda aabboo! Xalayaa tana yeroon siif barreessu waan obboleeyyan keenyarratti alagaan tahaa jiru mara yaadadheen imimmaan hadhaa’aa makaa dhigaatiin bora’e ijarraa xuruursaa, copha dhiigaa diimaan fuula koo dhiqachaati. Anaafi atiis kan diinni ajjeessaa jiru waliin burqaan keenyaa laga tokko. Bu’ura Oromummaatiin gadaammeessi dhiigaaf lafee keenyaa waan tokko taheef isa onneen kee dhikkafatee guunguumtu kiyyaas guunguuma. Fagoo walirraa jiraannuus laphaalapheessi keenya rukuttaa wal fakkaataa qaba. Kutaan qaama tokko yoo madaa’u ykn rukutamu dhukkubbiifi laalaan abbichatti dhaga’amuun hin oolu. Anaaf ati walirraa fagaannuus qaamni keenya tokko waan taheef akkuma qubni miilaafi qubni harkaa wal irraa fagaatuus yoo qubni miilaa gufatu ykn kan harkaa gubatu qaamni guutuun laalaa dhaga’uu san narraa fagaattuus miidhaan kee natti dhaga’ama. Dhibeen kee na dhukkubsa, dhibeen koos si dhukkubsa. Dhibeen nu lamaanuu dhukkubsu tokko waan taheef qorichi nu barbaachisuus tokko. Qaama wal fakkaataa dhibee tokkoon qabame dawaan isaas tokkumaa mitiiree? Eeyyee! Akkuma anaaf ati ilmaan abbaa tokkoo taanee dhibeen nutti jirtuus qorichi nu barbaachisuus tokkuma akka tahe mamii hin qabu. Dhibeen hamaan nu qabe kun maqaan isaa gabrummaa akka tahe ni beekna. Ogeessi yaalaa immoo qorichi keessan bilisummaa akka jedhamuufi bakkaa fi akkaataa itti argamuus nutti himuu isaa waan dagatte hin sehu. Arra dhibeen baakteeriyaa roorroo alagaan daddabru wal biraa nu fageessullee immoo qoricha milkooynee fayyinee walitti deebi’uun keenya hin hafu. Eeyyee kaa! burqaa keenyaatu kaleessa tokko ture waan taheef boru funyoon mar’umaan obbolummaa harkisee walitti nu deebisuun hin hafu. Waaqni saglan booraanaa, shanan bareentumaa, inni sagaltama garbaa dhibee keenyaaf qoricha nu milkeessee fayyummaan walitti nu deebisuu ni dadhaba jettee yaaddaa? Inni kaleessa gudeeda aabboo keessaa nu burqisiisee gadaameessa aayyoo keessa tiruu haadhummaa nu boraafachiise, hidda handhuraatiin dhiigaafi suga nu soorachiisee, qilleensa somba tokko nu hargansiise kan eega dhalanne boodaas harma harmee teenya Oromiyaa waliin nu hoosise san kana godhuu akkamitti dadhaba? Hin dadhabu. Yaa obboleessa kiyya! Oromiyaan arra alagaan dhaalamtuus nu lamaaniifuu haadha teenya. Duuba mee osoo haati teenya roorroo alagaatiin imimmaan lakkuu dhangalaaftuu akkamitti cal’isuu garaan si danda’e? Diinni obboleeyyan keenya biqila qaccee lafaa dhufaa jiru kan boru guddatee firii ayaa ta’u yoo rasaasaan qaxara qoorsu, jaarsoolii keenya ibiddaan gombisanii, obboleettii keenya isii da’iifa dahuuf guyyaa lakkaawwattu rasaasa garaa keessa baasanii, gadaameessaa tarsaasanii ulfa culqa surriin faca’ee, mataafi qaamni mormatti addaan luqqa’e isa dhiigaan dheengiyame reeffa haadhaatiin wal maddii yoo ciibsan maaltu sitti dhaga’ame? Dhiiga obboleeyyan keenyaatiin haati teenya Oromiyaan jaalattee osoo hin taane dirqamtee qaama dhiqachaa jirti. Qabeenya abbaan keenyaa harmee irratti waliin nuuf dhiise taatu arra abbaan bideenaa si maxxanfatee qoqoraa jira. Haati teenya harka ilmaan isiitiin jaalattee osoo hin tahin dirqamtee qabeenya saamamaa jirti. Maqaa hojjataa mootummaatiin mindaa garaa kee bira siif hin dabarre sitti laatee tooftaa hawaasa tajaajiluu jedhuun si golgee yoo albuda keenya kan silaa anaaf si qofaaf oolu yoo saamu, yoo qabeenya keenya mara hammaarratu, obboleessa keenya kan mormuufi saamina didu osuma ati agartu ija kee duratti ajjeessaa, kaan biyya irraa baqachiisee garbaafi galaanitti akka gataman godhaa jiraachuu garaan keetiifi kiyyaas ni beeka. Dhiigni obboleessa keetii yoo dhiiga saree tahu xiqqollee sin suukanneessuu? Yaa Obboleessa kiyya! Ati dhala Oromoo taatee maqaa ummata tajaajiluutiin wixina alagaa irkisaa jirtu mee waan tokko yaadadhu. Maqaan kee kan ittiin hojjattu hojjataa mootummaa jedhamee beekkama. Kan jarri alagaa keessoon sitti hasaasan ummata tajaajilaa jirta kan jedhuudha. Hayyee! kanuma fedhellee haa tahu. Ogummaa qabduun ummata ofii tajaajiluun gaariidha. Garuu mee eega tajaajilaa hawaasaa taate gaaffii muraasa haa si gaafadhu. Ummanni tajaajiltu kun dhiiga keeti. Obboleessa, obboleettii, haadhaafi abbaa keeti. Kan ija kee duratti ajjeessaa jiran isaanuma. Duuba gaafa isaan mara si jalaa duguugan maal tajaajiluufi? Akka itti aabboof aayyoon si barsiisan ni dagattee? Ogummaa qabduun ummata keessaa baate, maatii kee kan si dhalanii si barsiisan tajaajilaa eega jiraattee mee ogummaa qabduun tajaajila bilisaa laattee beektaa? Ogummaa qonnaa yoo barattee jiraatte guyyaa tokko xaa’oo abbaa keetiif bilisaan laattee beektaa? Ati ogummaa barsiisummaatiin obboleeyyan kee tajaajilaa jirta yoo tahe seenaa warra kaabaa (tan warra abbaa biideenaa) tan Minilikiifi tan Yohaannis malee guyyaa tokko seenaa obboleessa kee kan eenyummaa kee falmuuf diina dura dhaabbatee lole kan akka Bakar Waareefi Leenjisoo Diigaa faa barsiiftee beektaa? Ogeessa fayyaa yoo taatee guyyaa tokko oboleessa kee rakkataa kan hiyyummaafi dhibeen yarachiiftee mana yaalaa dhufe qoricha bilisaan laatteefi jirtaa? Ogeessa seeraa taatee mana murtii jirta. Obboleeyyan kee tasa wal badanii himannaaf gara kee dhufan kan harka sitti jiidhe bilisa gootee hiyyeessa adabde maallaqa irraa guuruu, yoo maallaqa dhabe mana hidhaa galchuu malee takkaa akka abbaan keenya nu barsiise sanitti bilisaan walitti araarsitee nagayaan akka galan gootee beektaa? Poolisiifi nagaya eegduuniis yoo alagaan “inni kun shoorarkeessaadha qabii mana hidhaatti galchi ykn biyya jeeqaa jiraa rasaasaan laboobi” jedhe qawwee sitti kennee si ajaje “lakkii obboleessi kiyya mirga isaa gaafate malee shoorarkeessaa miti” jettee harka irraa deebifattee beektaa? Mee ogummaa biraa qabaattuus roguma jirtuu of gaafadhu. Eeyyee! Akka ati deebii hin qabne beeka. Hayyeeree! ati ummata kee tajaajilaa jirta moo dukkaana warra wayyaanee gurguraa jirta? Kanaafuu ati hojjataa wayyaaneeti. Dafqaaf dhiiga obboleessa keetii dabarsitee gurguraa jirta jechuudha. Yaa obboleessa kiyya! Dhaamsiin xumura irratti siif qabu yoo jiraate barana haalli obboleeyyan keenya jalqaban kun adeemsa sirriiti. Sochiin bilisa of baasuuf, qabsoon gumaa abbaaf obboleeyyaan keenyaaf kafaluuf, harmees miidhaafi roorroo abbaa bideenaa jalaa eewaluuf, anaas dikee ambaarraa na galchuuf, siis mana abbaa keenyaatti alagaaf gabra tahuu kana jalaa si baasuuf warraaqsi obboleeyyan keenya barana jalqaban kun tarkaanfii dhugaati. Obboleeyyan keenya nu boodaan dhufan kun onnee abbaa keenyaa san qabaachuu waan hubatte natti fakkaata. Akkaan ani sodaadhee biyyarraa dheeysu, atiis manuma abbaa keenyaatti wandaqa akka taatu kan nu dirqe onnee akka abbaa keenyaa finiintuu diinaaf hin sagadne dhabuu keenya akka tahe ni beekta. Obboleeyyan keenya mirga isaaniif falmatan, kan haqa abbaa keenyaa deebisuuf xurree isaa qabatanii ka’an kana ukkaamsuuf, warraaqsa isaanii qancarsuuf si kan gurshaa xiqqoon soban kana fayyadamaa jiraachuu of beekta jedheen tilmaama. Osumaan ani taa’uu, osoo atiis ulee alagaan sitti kenniteen kaan aaggachaa kaaniis dhooytuu sadarkaa tanaan gahan qabsoo. Baayyeen isaanii dhiigaan seenaa gaarii nuuf galmeessanii dabraniis kanneen lubbuun hafan ammallee falmaa itti cimsaa jiran. Aniis xalayaa kana akkaan siif barreessu kan na taasisees kanuma. Eegaa yaa ilma aayyaa! Alagaan arra harmee teenya Oromiyaa dhaale, abbaan biddeenaa kun ati hojjataadha jedhee si ramadee kafaltii aanan xuuxxoo daa’imaa hin binne kanaan sobee wal irratti nu duulchisaa jira. Dhugaa dubbachuuf ati gadaameessaa Oromiyaafi gudeeda Oromoo keessaa baatee yoo obboleeyyan, haadhaaf abbaa keenya afaan deebitu, yoo qaama kee irraa ibidda shiddu, yoo harmee Oromiyaa alagaa saamsiftu muka kibriitii fakkaatta. Kibriitiin haadhaaf abbaa keessaa bahe dhiitee alagaaf ibidda qabsiisa. Mukni kibriitii cinaachuma haadha keessaa bahe irraa ibidda qabsiisuus inniis gubachuun isaa hin hafu. Ibiddi inni qabsiisu alagaaf malee isaaf humaa hin fayyadu. Kana atiis ni beekta. Kanaaf yaa obboleessa kiyya kan maqaa hojjataatiin alagaaf fe’amaa jirtu takka dhaabbadhuu of ilaali mee. Naaf gahe gabrummaan jedhii falmadhu. “Alagaa ilkee koflaa, fira gaafa goflaa!” Jedha turee mitii abbaan keenya. Wa’ada gadaameessaa tokko keessa nu boraafachiise san yaadadhu mee. Qorii obbolummaa tan harmeen teenya waliin nu soorte san qaxaph jedhi mee. Anumaaf siitu waliif fooni. Nuti obboleeyyan keenya waliin malee alagaa waliin hin miidhagnu, humaatiis bu’aa hin qabnu. Qilee abbaan biddeenaa jidduu keenyatti qote kana duuchinee, dallayya shiraaf alagaan nu jiddutti ijaare kana jiigsinee walitti haa baanuu mee. Atiis gama keetiin diigi aniis gama kiyyaan niin diigaa. Ulee alagaan sitti kenne darbi, aniis sodaa biyyaa na baafte darbeen nu lachuu obboleeyyan keenya waliin taanee falmaa cimsinaa. Ati gama keessaatiin ciri, aniis gama alaatiin ciraan girdoo walakkaa keenyatti alagaan hidhe tana marree handhura harmee teenyaa Finfinnetti walitti dhufna. Gargar faffacaanee humna dhabne malee galata isaatii rabbiin baayy’ina nutti hin qusane. Baayy’ina keenya kana irratti waliif galtee qabaannaan nuti galaana gufuuf kulluuda fedhe gangalchu tahuu keenya yaadadhu. Daqiiqaa tokkoof ija guduunfadhuu shira alagaan nuttiin jiru kana sammutti yaadi mee. Kan arra alagaan qabeenyuma abbaa keetii kan ati walitti qabdee geessituuf irraa xiqqo harkarratti sii qicu kanaaf jettee roga alagaa dhaabbachuun kee boruuf sheenaa madaa qubaa akka sitti hin taane adaraa. Xalayaan kiyya kun akkuma si geesseen dubbiftee murtii boonsaa akka fudhattu, alaagaan siif riqicha tahuun naaf gaha akka jettuun abdiin sirraa qaba. Yaa obboleessa kiyya! Silattuu kan karaa yoo tahe malee kan garaa waa hin xumuramtuu, hundaafuu sitti dheereessuu koof dhiifama jechaa arraaf asumattiin goolaba. Xalayaa biraatiin hanga walitti deebinuu ykn qaamaan wal agarruu nagayatti naaf turi. Dhaamsa kiyya kana akkuma xalayaan tun si geesseen naaf barreessi. Gadaan gadaa bilisummaa nuuf haa tahu. Obboleessa kee: Ilma Gudee irraa. Obboleessa kiyya: Ilma Aayyaa tiif Saphaloo Kadiir / Abdulbasit Kedir Sadaasa, 2016


“SIYAASAA CAAMSAA (የግንቦት ፖለቲካ)”

SIYAASAA CAAMSAA (የ ግ ን ቦ ት ፖ ለ ቲ ካ) Barreessaan: Gadaa Gebra’ab ( ተስፋዬ ገብረአብ) Kan hiike: Saphaloo Kadiir (Abdulbasit) Barreeffama Tasfaayee (Gadaa) Gebra’ab amaariffaan mata duree “የግንቦት ፖለቲካ” jedhu tokko fuula marsariitii isaa irratti argeen yoon irra deddeebi’ee dudubbisu dhaamsichi natti tole. Eegan dubbisee xumure booda garuu amaariffaan kun ijoollee Oromoof adanyoo (alergic) tahuu hubadheen ‘hangaan danda’utti afaan Oromootti yoon jijjiireef hoo?’ yaanni jedhu tokko natti dhufe. Yoon jijjiiruu jalqabu garuu akka yaadaatti salphaa hin taane. Xiqqo yoon keessa gad siqu konkolaataa darree tima (dhoqqee) seene taheen siquu dadhabe. Hundaafu barreeffamicha afaan amaariffaan barraa’e kan ‘Gadaa Gabra’ab’ barreesse san itti ittaneetumaan isiniif jijjiire. Barreeffama dheeraa torbaan tokkotti dubbisee xumure, afaan Oromootti jijjiiruuf ji’a tokko guutuu natti fudhate. “Dhiirti waan jalqabde karatti hin dhiiftu galmumaan geessi” tan jettuutu na xumursiise malee silaa waan xumuru ture. Afaan chaayinaa jijjiiruutu irra salphata natti fakkaate inumaa. (Kkkkkkk) Dhuguma kiyya! Akkuma ijoollee Oromoo hedduutti amaariffi kun naafiis qeeyra. Duriis dabaree amaariffaa taa’ee barachuu hin jaaladhu ture. Akkuma afaan keenyaan ukkaamsa turan san gaafaan baradhu aniis hafuura natti hanqisa ture. Yeroo mara yoo barsiisaan amaariffaa seenu mugaatii na qaba. Kanaaf yeroo baayyee kutaatti hin argamu. Gaafaan qoruumsa biyyooleessaa fudhadhuus nyaara itti guuraan osoon hin dubbisin gurraachomsee waliin gahe. Balfaafi jibbaan ani isaaf qabu kanatti dallanee Finfinnee irraa osoo gad hin deebi’in achumaan gara Goondar hidhii tuulaa kutuu isaa xalayaa ragaa (certificate) kiyya irraa dhabuuniin hubadhe. Yoon laalu akka gosa barnoota biraa qubeeleen fuula dura jiru amariffi hin jiru. Walumaanuu maqaafi qubees hin agarre. Mallattoo ‘_ _’ akkanaa qofaatu jira. Barcumni isaa banaa tahuu agarraan, wanti alagaa tanuma alagaa tahuu hubadheen “Atuu firraa beekte” jedhee cal’ise. Haatahuu garuu eegas booda kitaaboota hogbarruu kan afaan Oromoo akka fedhiitti argachuun ulfaataa waan tureef kanneen amaariffaa dubbisuuf dirqameen guututtillee tahuu baatu xiqqo araarfadhe. Waa barreessuuf kan na kakaase sababni guddaan tokkoos kana ture. Yeroo sanitti fedhiin waa dubbisuu keessa kiyyaaf dharraa tahuu irraa kan ka’ee kitaaboota afaan Oromootiin barreeffaman dhabuun kiyya gaaffii qofa osoo hin taane kulkaas natti taate. Niin yaadadha, yeroo san barbaada jabaan kitaaboota asoosamaa lama kan afaan Oromoon barreeffaman ‘Godaannisaa fi Kabiir Waadoo Gadaa’ jedhu qofaan argadhe ture. Sanuu sa’atiif naaf kenname ture. Akkasittiin…. Oohh Dhiifama! Waan biraatiif baheen waan biraatti kute. Barruun amaariffaa afaan Oromootti yoo jijjiiran ni bitaachooyti. Hundaafu akkuma isiniif galutti dubbisuuf yaalaa. Barreeffamichi dheeraadha. Odeeffannoo bareedaa qaba waan taheef obsaan dubbisaa. Achumaanuu dandeettii amaariffaa hiikuu kiyyaas naaf hubadhaa (Ksksksksks…) Dubbisa gaarii! “SIYAASAA CAAMSAA (የግንቦት ፖለቲካ)” Ji’a Caamsaa kana keessa odeeffannoolee gurra nama dhaaban (qalbii nama hatan) hedduu dhaga’uun keenya hin oolle. Fincilli Oromiyaa magaaloota baadiyyaa keessatti itti fufuun, Buufata xayyaara Boolee maqaa jijjiiruuf yaadamuun, Ministeerri Haajaa Alaa Itoophiyaa Dr. Tewodroos Adanoom hojii barbaaduuf iyyannaa galfachuun, Waaheloonni mana hojii TPLF nageenyaa keessoo dhabuun if bir’achaa jiraachuun, deeggartoonniifi maatiin sirnichaa (wayyaanee) baayyeen tasgabbii dhabuun dheefa imala jalqabuun, Jaarmayoonni siyaasa Oromoo waliigalanii barcuma aangoo Itoophiyaa fudhachuuf dhiibbaan taasifamaa jiraachuun fi kanneen biraas odeeffannoowwan hangafoota ji’a Caamsaa kana gurra nu bu’an keessaa muraasa. Kanneen keessaa dhimmoota ijoo tahan garii moggaanillee taatu dhifanii laaluun barbaachisaa dha. Dhugumattuu waan kana gurra isin buusuuf barreessuuf komputera banuu kiyya dura fincilli Oromiyaa keessatti itti fufuu isaa dhagaa’aati. Shawaa lixaa Gincitti, Wallaggaa Bahaa Kiiramutti, Horroo Guduruu Kombolchatti, Ambootti, Haroomayaatti, Awwaarotti, Harargee Lixaafi bakkeewwan biroottiis wal dha’iinsa humna waraana wayyaaneetiifi qeerroolee Oromiyaa jiddutti uumamuun gaga’amni lubbuu itti fufee jira. Ummanni du’a tuffate boodarra akka injifatu wayyaaneen muuxannoo fincila isaanii irraa ni beekan. Dubbiin dhimma aangoo waan taateef garuu umrii dheereeffachuuf jecha ukkaamsaafi ajjeechaa gaafattoota mirgaa itti fufee jira. Waan jaarsi Dambi Doolloo kaniin waggoota muraasa dura Naayroobitti wal qunnameen tokko na taphachiisee niin yaadadha. “ABO’n gorsa hin dhaga’u; Wayyaaneen immoo ballaa dha!” naan jedhe (Jaarsi) “Maal jechuu dha aabboo?” “Maal jechuudha.seeta? ABO’n ajjeefamaa, hidhamaallee silaa mootummaa Wayyaanee keessa dhibaa’uu qaba ture. Deeggarsa ummataa waan qabuuf wayyaanee kan girgireeysuu (rooraasuu) danda’u caasaa mootummaa keessa yoo turee dha. Wayyaaneen akka tasgabbiin biyya hin bulchine godhuu danda’a ture. ABO’n garuu bosona ummataa bal’aa dhiisee bosona mukaa filate. Obbo Leencoo qunnamee itti dubbadheen ture. Na dhaga’uu dide. Kunoo nutiis ABO faana biyyaa baane (baqanne) ‘Wayyaaneen ballaa (jaamaa) dha’ jechuun kiyya immoo maal jechuu dha seeta? Osoo OPDO’n ABO’dhaan guutamtee jirtuu; Booranaa Soloolotti, Baale Beeltuutti Harargee Booketti, Wallagga Gidaamitti ABO barbaada wiliga (ifaaja).” ! Saba-himaalee tamsaasa oduu wayyaanootaatiin ABO’n rafuu, diddiigamuu irra dabree du’ee awwaalamuu isaa irra deddeebi’iin nutti himamaa ture. Seennaa ji’a Caamsaa dabre irratti ABO dabalatee jaarmayni humnoota siyaasaa Oromoo afur waliigaltee godhuun isaanii odeessa qalbii nama fuudhu tahee ture. Kaayyoo Abboomaa Mitikkuu’faan itti qaxara qooran (caphan) san galmaan ga’uuf warreen itti gaafatama fudhatan yeroo dheeraaf waliin ooduun isaanii deeggartoota mufachiisuu hin oolle. Sababa xiqqaa uumame irraa ka’uun gaggeessitoonni dhaabbiilee siyaasaatiifi hayyu duroonni qaawa garaagarummaa bal’isaa deemuu isaanii hawaasni dursee hubachuun baruumsa kennaafii ture. Waliigalteen kun dhiibbaa hawaasaatiin kan godhame tahuun isaa ifa. A B C D’n (jalqabni) gaggeessoota siyaasaa ummata dhageeffachuu tahuu akka qabu waan dubbachaa turree dha. Tahullee bu’urri waliigaltee jaarmayoota afranii gad fageenyaan (bal’inaan) hin ibsamne. Warreen humnoonni siyaasaa Oromoo akka Itoophiyaa gaggeessu (hogganu) hawwan jalqabbii kana mil’uu halaalaa (mul’ata fagoo) jechuun dhaadheessanii jiru. Waliigaltee jaarmayoota kana keessatti hirmaannaan warra dhihaa hangam akka tahe ifatti (qabatamaan) wanti dubbatame hin jiru. Waliigalteen jaarmayoota siyaasaa Oromoo kun gochaniis (hojiiniis) yoo kan mirkanaa’u tahe sababni humna jabaa naannawaa tahuu hin dandeenyeef hin jiru. Qabatamaan adeemsoota dhokatoo akkanaa keessa ajandaan iccitaawaan jiraachuu danda’a. Tahullee garuu furmaanni bayyanootaan to’achuu (eegu) malee tokkummaa gugachuu (diduu) tahuu hin qabu. Jaarmayoonni siyaasaa Oromoo yeroo murteessaa kanatti sadarkaa Itoophiyaafi Afrikkaatti dhageeytii argachuu kan danda’an yoo rakkoo keessoo isaanii hir’isanii qalbii takkaan deeman akka tahe kan akeeku barreeffamoonni ‘darzana’ caalu dubbisaaf dhihaatanii jiran. Milkaa’innaafi laata? Moo boru ammaas “Ni taati jannee harree qallee – hin taatu jennaan harree galle” jechuuf jiraatan? Gorsittoonni hojjattoota Imbaasiilee biyyoota dhihaa kan Finfinnee jiruu yookaa gorsitoonni dippilomaasootaa baayyeen hayyootaa saba Amhaaraa irraa akka tahan beekkamaa dha. Sanadoonni (ragaaleen) dhiheenya kana arge akka ibsutti eega fincilli Oromiyaa keessatti dhoo’e booda galmeeleen yaada gorsitootaa hedduun “gorsa yeroon itti dabarte” jedhamuun man-kuusa (harshim) itti ergamanii jiraan. Gorsitoonni waa’ee Itoophiyummaa fi dadhabina (hir’ina) sirna federaalawaa ilaalchisee ragaaleen isaan dhiheessaa turan gaaffii ummata Oromoo waliin kan wal hin simanne tahe. Odeeffannoowwan gorsitoonni ykn akeektoonni fidan kun man-kuusaatti ergamuun dura “Ragaa qabatamni haala biyya keessa jiru keessatti hin hammatamin, kan fedhii keessoo isaanii qofa calaqqisu” jedhamee ture. Eegas warri Awrooppaanootaa ragaalee kallattiin ummata Oromoo irraa argachuuf yaalanii jiran. Oromoota waardiyummaafi hojii kunuunsa biqiltuu hojjatan irraa jalqabii hanga beektootaatti, abbootii gadaa, qaalluu, haawwaniifi jaarsooliitti qorattoota erganii qorannoo gabaabduun taasisan dhugaa jiru akka isaan hubachiifte gabasni isaanii ni addeessa. Kana jechuun mormii ‘master planiifi ajandaa Itoophiyummaa irra dabree gaaffiifi fedhii ummata Oromoo beekuu danda’anii jiran. Bu’aan ragaalee kanaa guddaan fedhiifi gaaffiin dargaggoota Oromoo kan qalbii nama harkisu, kan xiyyeeffannoo argachuu danda’e tahuu isaati. Kun kan tahuu danda’eef gaaffiin qeerroo Oromoo waytiin dammaquun, ijaaramuu danda’uun, saba guddaa baayyinaan hunda caalu tahuu waliin Itoophiyaa guututti dhunfatanii gaggeessuuf akka yaadan, Itoophiyummaa akka eenyummaatti simachuuf waan godhuu qaban irratti akka mari’ataniif kan isaan dirqisiisee dha. Gabaasni warra Awroppaanootaa magaalaan Finfinnee sadarkaa sirraa’uun hin danda’amnetti baduu isii ibsa. Aarri gaarii (makinoota) dullooman irraa bahu qilleensa magaalattii garmalee faaluun daa’imman dhalatan dhukkuba asmiitiif saaxilamaa jiraachuus itti dabalee ibsa. Ijoon dubbii gabaasa kanaa aangoo irra turuuf sirni wayyaanee humna dhabee jiraachuu isaas ni ibsa. Waliigalteen jaarmayaalee siyaasaa Oromoo gamaaggama warra dhihaa kanaan wal qabachuu isaa ragaa akeekuu hin qabu. Qeerroo Oromoo murannoon kaate kanaaf humna filannoo tahuun Itoophiyaa dimokraatooyte akka fudhataniif (dhaalaniif) xurree saaquuf akka qaban gabaasni kun addatti jala harriiqee jira. Dabalataan gabaasichi tuffii gaggeessitoonni wayyaanee (tplf) hayyoota warra amhaaraaf qaban akeeka. Sabni amhaaraa sabummaaniis tahee Itoophiyummaaniis jabaatanii ijaaramuu dadhabuu; hegerellee ijaaramuu danda’uun isaanii shakkisiisaa tahuu; kan hojiirra jiraniis tuffii hogganoonni wayyaanee isaaniif qaban qaama godhatanii (itti maqadanii) jiraachuus barreeffamichi ni ibsa. Haala tuffii kana ilaalchisee kanaa ol wanti balballoomse hin jiru. Akeekni haqaarame kun xiyyeeffannoo kiyya waan buteef aggaammii “Amhaara tuffachuu” kana irraatti waa dabaluun barbaade. Sirba amhaariffaa kan dhiheenya kana kilippiin hojjatame tokko yoon laalu, sirbicha keessatti bo’oolee; “Qeerrensa ijji dhukkubde – adurreen siin gaggeessa jetteen” walaloo jettu tan dhaamsa gaabbii qabdu takka dhaga’eetiin ajaa’ibe. Qeerrensi ijji dhibamte fakkeenya amhaaraa yoo tahu, kan adurretti fakkeeffame immoo wayyaanee fakkaata. Gaggeessitoonni siyaasaa yaada akka wellisaa kanaa qaban dhugaa dirree taa’u qabatamaan hubachuun dirqama natti fakkaata. Dhugaa jiru kana hubatanii; wal qixxummaafi dimokraasiif yoo kan hin qabsooyne tahe adurreen qeerrensa ijji dhukkubdu kana qilee keessa buusuuf carraa argatti. Dhugumatti wayyaaneen akka ‘adurree’ ykn ‘re’ee’ fakkeeffamtee qeerreensa dursitu tan welliftoota amhaaraan sirbamtu tun ‘qeerrensicha’ akkamitti akka ilaaltu sirritti hubachuun barbaachisaa dha. Gaggeessitoonni wayyaanee waggaa 25’n dabran murna ‘qeerrensa’ ifiin jedhu kana tuffii waliin bulchaa turte. Warri dhihaatiis dhimma kana sirritti ibsanii jiran. Akka moggaasatti warri TPLF “jeeqtoota hayyoota amhaaraa” jettuun kun adeemsan tuffii wayyaaneetti akkamitti akka madaqan kan ibsu ragaa biraa tuquuniis ni danda’ama. General Asamminaw Tsiggee ‘Gimbot 7’ waliin tahuun wayyaanee mootummaa irraa fonqolchuuf qophii irra osoo jiranii qabamee hidhamuun isaa ni yaadatama. Eega hidhan booda “Amhaara fincaanee” jechuun arrabsaa dumucaan deddeebisaanii akka tumaa turan dubbatamee jira. Televziyoonni ESAT’tiis kana gabaasee ture. Ragaan kun TV ESAT’tiin yoo dabru ummanni amhaaraa aaree dachii samii lolaan walitti garagalcha jedhamee eegamee ture. Wayta sanitti gaazaxeessituun ‘Bizuu Wandimaagany’ bakka namoonni hedduun argametti ‘paltalk’ irratti afeeramtee “Wayyaaneen kana ol maal nuun haa jettu? Hanga akkam nu godhan eegna? Nu salphisan! Nu tuffatan! Dhiira ija diimtuu isaan garsiiftu hin qabnu jechuudha?” Jechuun hudhaanhudhamtee dubbattuus dallansuu uumuu hin dandeenye. Dhimma kana irratti wayta san yoo haasooynu qaphxiin irratti waliif galle humni wayyaanee mormu tokko sirnaan ijaaramuu dhabuu akka tahee dha. Qabatamaaniis ummanni hin ijaaramin jechaan arrabfamuu qofa osoo hin tahin akkuma Aster Awwaqe “ቢጭኑት አህያ – ቢለጉሙት ፈረስ ነው” jette wellifte sani (Yoo fe’an harree – cancalan farda) akka jechuuti. (Akka ani afaan Oromootti hiikuuf yaaletti immoo ‘Wadala ba’aa duuyda irra kaay’anii – jirma duubaan irra kaayan’ ykn ‘kan fe’amuus hin kabajamne harree dha’ akka jechuuti natti fakkaata.) Wayyaaneen akka barbaaddetti amhaara irratti akka qoostu kan isii taasise sirnaan ijaaramuu isii waan ofitti amantuufi. Jaarmayni humna. Yoo hin ijaaramne baayyi lakkoofsa ummataa hangam walitti kuufamuus, humni barate ardii guutee irraa hafuus, dureeyyonni bayyatuus humaa gatiin qabu. Gama biraatiin daaballii (kuufama) namootaa qofa tahuu keeti. Somayyoo alaa shankooraati. Eenyulleen dhufee si shalabuu (muruu) danda’a. Fincilli Oromiyaa ji’ootaaf itti fufuu kan danda’e hoggansa ijaaramaa waan argateefi. Fincilichi qeerroon hogganamuu ykn Jawar Mahammadiin hogganamuu miti dhimmi ijoon. Dargaggoonni Oromoo wiirtuu takka jalatti ijaaramanii hogganamaa jiraachuun isaanii garuu dhugaa dha. Wayyaaneen yeroo warraaqsa qabsoo keessa jirtu san magaalaa Maqalee seentee mana hidhaa dargii keessaa hidhamtoota 1500 baasuun fudhaachuu kan dandeesse humna cimaa sirnaan ijaarame waan taateef ture. Jaarmaya maqaa tokkummaatiin ijaarame wiirtuun deeggartoota isaanii magaalaa Finfinnee tahuu himaa, akkamitti Andargachoo Tsiggee ykn Iskandar Naggaa mana hidhaa keessaa futtaasuuf osoo hin yaalin hafan? Burtukaan Miidhagsaa mana dukkanaa keessatti hidhanii yoo miidhan deeggartoonni isii miliyoonni akkamitti cal’isanii ta’an? Akka wayyaaneen jettutti onnee dhabuu ykn sodaa natti hin fakkaatu. Ummanni gamtaan sodaataa ykn goota jedhamu hin jiru. Rakkoon ijaaramuu dhabuufi gaggeessaa dhabuu dha. Guddatoota ol fiilu jirmaan mataa dhawanii ajjeeruun ‘humna tokkummaa’ jechuun if moggaasuun siyaasaa keessatti aadeeffamee jira. Warri akka Andergachoo, Iskendar, Andu’aalam faan akka tiksite Muusseetti saba isaanii hogganuuf ka’an. Wayyaaneen karatti eeggattee ukkaamsitee butte. Deeggartoonni isaanii hiidhii xuuxxachuu ala wanti godhan yoo kan hin jirre tahe, carraan gaggeessaa horachuu dhiphachaa (xiqqaachaa) kan deemu akka tahe hubatamuu qaba. Manzeen dur yoo makmaaku “Kan duraa maaliin awwaalte” jedha ture. Mata duree kiyyatti yoon deebi’u, wayyaaneen gaafa warraaqsa qabsootti jirtu qabsaa’oota isii sirba tigraffaa “ተጋዳላይ ትግራይ – ዓሻ አምሃራይ” (Tirgeen qabsaa’oota – amhaarri gowwoota) jedhuun onnachisaa (kakaasaa) turte. Dabbaloonni qonnaan bultootaa kanneen sirba kanaan kakaafamaa gaafa Finfinnee dhunfatan, piroppogaandaa ittiin ijaaraman san akka dhugaatti amananii fudhachuun itti fufan.. Onnachiiftuu waraana irratti itti fayyadamaa turan “Amhaarri gowwaafi sodaataa dha” jedhu san gaggeessitoota dhaabichaa dabalatee dhimma piroppogaadaatiif itti fayyadamaa turuu dagatanii qabatamaan yoo calaqqisan ni mul’atan. Jechama kanaaf General Samooraan fakkeenya guddaa tahuu danda’an. Yeroo tokko murni waraana wayyaanee ‘Sangadee’ jedhamu ABO waliin waraana walitti banuun injifatame. Gaggeessaan murna waraana sanii miseensa koree giddugala ‘Ihadeg’ kan tahe Tafarraa Kaasaa (Amhaara) ture. Wayta san humni waraanaa sirnaan caaseeffame hin ijaaramne ture. ‘Sangadeen’ eega ABO’n murruq taatee diigamte booda General Samooraan waraana hambaa lubbuun eewalamaniifi hoggansa isaanii gamagamaaf walitti qabe. Salphinni kun akkamitti akka uumamuu danda’e qorannaa bal’aan eega gaggeeffamee booda Saamoraan hedduu aaree “Kufaatiin kun waan Tafarraa Kaasaa sodaataa taheef uumame. Rakkoon kana” jechuun goolaba. Loltoonni kutaa waraana ‘Sangadee’ hogganaan isaanii sodaataa jedhamuuf guutuun gururi’an. Gunguummiin “Akkamitti akkana jetta?” jettu fakkaattu itti fufaa deemte. Walgahicha irra dabballoonni wayyaaneetiis waan turaniif Samooraan haasawicha akka sirreessu gaafatan. Samooraan garuu daranuma itti hammaate. Akkana jechuun itti fufe. “Yoo dhugaa feetan ittiin dabala! Kutaan waraana ‘Sangadee’ guututti sodaattuu dha” yoo jedhu galmi guutuun iyyaansaan sossoo’e. Harki hurgufamu mul’achuu jalqabe. Samooraa sagalee jabduun morman. Dabbaloonni wayyaanees Samooraan akka waraana dhiifama gaafatu dhiibba taasisan. Samooraan dhiibbaafi mormii san hunda sesseeqaa eega dhageeffateen booda ammaas ‘mic’ qabate. Dhiifama gaafata jedhanii yoo eegan inni immoo “Wantiin dubbadhe dhugaadha. Isiniif dabaluus niin danda’a. Amaarri mataan isaa uumamaan sodaattuu dha!!” jechuun yoo dubbatu galmi guutuun kofla itti baqeeyse. Tokkolleen namni lolehin turre. Samooraan eega ijoollummaan TPLF’tti makamee jalqabee roga kanaan ijaaramaa ture waan taheef ilaalcha kana salphatti gad dhiisuu hin dandeenye. Warri “Itoophiyaan yoo amhaaraan hin hogganamne biyya hin taatu” jedhuu roga faallaatiin akkuma Saamooraa kanneen piropagaandaa siyaasaa sobaatiin ijaaramanii dha. Garaagarummaa hin qaban. Ijaarsi akkanaa baruumsaanillee jijjiiramuun ulfaataa dha. Mangistuu Haylamaaram gaafa aangoo qabatu warri silaa barate jedhaman bifaan gurraachomuufi hidhii fufurdachuu isaa qofaaf akka waan Itoophiyaan kufteetti yaaduun isaanii waytii san kan mul’ateefi kan taajjabamee dha. Mangistuun hogganaa isaanii tahee osoo jiruu; warroonni ilaalcha sirna kufeetiin faalaman dubbiftoota oduu TV’tiifi keessummeessitootaaf shamarran diddiimtuu filaa turan. Ulaagaan filannoo akkanaa kun ifatti xalayaa irra kaayamee kan jiru yoo tahu; “Fakkii bareedina Itoophiyaa calaqqisuuf” moggaasa jedhu laataniif. Wayyaaneen dhugaatti wayta qabsotti jirtu san amhaara akka sodaattuutti bocuun qonnaan bultoota humna waraana isii waliin wal barsiisuun loltoota isii onnachiisuuf itti dhimma bahuuf fayyaduu danda’a. Dargiiniis gama isaatiin wayyaaneen uumaa sodaachiftuu tan gurra tokko akka itillee afattee gurra tokko akka bullukkoo uffattee raftu fakkeessee ummataan wal barsiisuuf yaalee ture. Eega wal waraansi goolabame booda gurri loltoota wayyaaneetiis gurruma ilma namatiin wal fakkaachuun isaa barame. Gaggeessoonni wayyaaneen garuu gama isiitiin eega waraanni goolabame boodaas onnachiiftuu “amhaarri sodaattuu – amhaarri doofaa” jedhu san dhugoomfatanii itti fufuun waan nama kofalchiisu. Sibhaat G/Egzaber “Habashaafi sareen yoo dura rifachiifte si dhiiysen” jedhee ture. Wayyaaneen amhaara irra deddeebi’iin arrabsuun tuffii qabaniif tanatti madaqan, sodaattummaa isaanii amananii akka fudhatan taasise. Garuu hin hubanne malee waraana loltee moohatte tokko “sodaattuufi doofaa turte” jettee salphisuun ifuma arrabsuu dha. Sababniis gamabiraatiin “sodaattuufi gowwaa injifachuufiin waggaa 17 qabsaawe” akka jechuuti. Kunoo gaa! Ji’a Caamsaa keessa odeeffata gurra nama dhaaban dhaga’uun baratamee jira. Bufanni Xayyaara Boolee ayyaana injifannoo Caamsaa 20mi waliin wal qabatee maqaa jijjiiruuf kan yaadame tahuu dhaga’uun ji’uma Caamsaa kana keessa. Osoo Abbooy Sibhaat yaadicha fudhatama dhabsiisuu baatee (kuffisuu dhabee) tarii hangafoota oduu bara kanaa tahuu hin oolu ture. Dubbiin kallattii gara “Melas Foundation” kanaa kaate jedhama. Buufanni Xiyyaara Maqalee Raas Aluulaa Abbaa Naggaatiif, Buufanni Xiyyaara Goondar Axee Tewdiroosiif waan kennameef; kan Finfinneetiis akkasumatti nama Itoophiyaa gocha guddaa raawwate tokkoof kennamuun sirrii waan taheef; ayyaanni waggaa 25ffaa Caamsaa 20 (ግንቦት 20) wayta kabajamutti yoo raawwatame kan jedhu ture. Namni odeeffannoo tana naaf erge akka natti himetti hama “Buufanni Xayyaaraa kun kallattiin Mallas Zeenawiif kenname” jettu jalaa eewalamuuf koreen dhaabbattee Waalaleny Makonniniifi Xaayituu Bixul Mallas waliin dorgommiif ni dhiyaatu. Koreen seenaa namoota sadeenuu qorachuun akka dhiheessan ajajamu. Itiigee Xaayituun bu’ureessituu Finfinnee, injifannoo Adawwaatiif wareegama tan kafalte hanga ammaa yaadannoo gocha isii guddaa kanaan walgitu waan hin argatiniif Buufanni xayyaara Boolee isiin mala barruun jedhu dhiyaate. Waalaliny Mokonniniis deeggarsa jabaa argate. Yaada keeyyata sabaafi sablammoonni mirga hiree mataa isaanii murteeffachuu hanga fottoquutti jedhu kaasuun barattoota jijjiiramaaf kan dammaqse; dabalataan ammaas buufata xayyaara Booleetti haala hamaan xayyaa keessatti kan ajjeefame waan taheef buufanni xayyaaraa maqaa isaatiin moggaafamuu qaba jedhame. Gama Mallasiiniis haaluma kanaan barruun bal’aan dhihaatee ture. Wareegama Mallas eega boqote booda himamaafi ture marti cunfamanii dhihaatan. Burqisiiftoota yaada kanaa bira dabruun dhimmichi Sibhaat Naggaa bira yoo gahu garuu yaadicha gabaabumatti goolaban jedhama. Akkaan dhaga’etti Abooy Sibhaat “Maqaa Buufata xayyaara Boolee jijjiiruuf yoo kan yaadamu tahe Elemoo Qilxuutiin yoo moggafame isiniif irra wayya” jechuun dubbatee dhimmicha cufe. Jechi isaa kun Abooy Sibhaat seenaafi xiinsammuu saba Oromoo sirritti beekuu ni mirkaneessaaf. Hundumaafuu Boolee Mallaas badhaasuun siyaasa biyyattii aaraa jiru irratti boba’aa (benziina) firfirsuuf yoo kan yaadamu tahe gaarii dha. Ji’a Caamsaa kana oduun gurra nama dhaabu hin dhabamu. Naannoo ganfa Afrikkaatti ji’a Caamsaa waliin wal qabatee seenaa injifannoo fi kufaatii muraasatu jira. Warri wayyaanee Caamsaan naannawee yoo dhufu “Kan Sirnii Dargii itti barbaadaa’e” jechuun haala addaan kabaju. “Humnoota Tokkummaa” jedhamuun warri beekkamu gama isaaniitiin “Ginbot 7” guyyaa jedhamu ‘Guyyaa Dimokraasii’ jechuun yaaman. Sababniis filannoo 1997 kan wayyaaneen itti duwwaan baate gaafa Caamsaa 7 waan taheefi. Deeggartoota wayyaanee immoo Caamsaan 7 dhukkubbii mataati. Dabalataan rakkiftoonni Andergachaw Tsiggee fi Birhaanuu Naggaa jedhaman maqaa guyyaa wayyaaneen hin barbaannee kanaan dhaaba siyaasaa hundeessan. Seenaa siyaasaa Itoophiyaa keessatti Caamsaan 8 yaadannoo biraati qaba. Ajajoonni waraanaa Mar’iid Nuguseefi Faantaa Balaay jedhaman Generaaloonni lama dargii irratti fonqolcha mootummaa raawwachuuf yaalii godhanii osoo fiinxa hin bahiniif hafe gaafa Caamsaa 8 kana.. Ji’uma Caamsaa kana keessa ture warri Eertiraa biyya isaanii kan itti walaba baafatan. Kabaja guyyaa yaadannoo ayyaanicha bara kanaa irrattiis keessummaa kabajaa tahuun kan afeeraman keessaa H/D ABO obbo Daawid Ibsaafi Hogganaa ONLF Admiiral Mahammed Umar faa dha. Hogganaan paartii ‘ Arbanyoch Ginbot 7′ Birhaanuu Naggaa ayyaanicha irratti argamuu hin oolu jechuun eegeen ture. Eega hojii dhaabaatiif gara biyya Ameerikaa imale deebi’uu dhabuu isaa eegasiin hubadhe. Ayyaanicha irratti argamuu dhabuun dhugumattuu isaaf carraa gaarii uumeef. Silaa ayyaanicha irratti hirmaate tahee deeggartoonnifi diddiigtoonni marti kasha ittiin waaran argatan ture. Wayyaaneen gama isiitiin waggaa 25ffaa ayyaana Caamsaa 20 yoo kabajattu dargaggoota mootummaan Dargii sababa goolii Diimaatiin galaafate yaadachuudhaan ture. Kana godhuun isii garuu maaliifi? Dargaggoota sababa fincila Oromiyaa keessaatiin galaafataman kan goolii diimaa waliin madaaluun “Wayyaanee yeey! Dargaggoonni ati fincila Oromoo irratti galaafatte kan goolii diimaan ajjeefamanii gadi, kanaafuu jabaadhu ifitti hin qaanfatinii’ jennee akka jajjabeessinuuf barbaadeetii? Moo goolii diimaa yaadachuun “Arraas haala kanasn dabalamuu ni danda’a” jechuun dargaggoota yeroo tanaa onnee fuudhuufi sodaachisuufi?” Kaayyoon isaa hin beekkamne. Dhiheenya kana akkuma carraatti dhalattoota Tigraay kan Finfinnee jiraatan waliin wal qunnameen ture. Deeggartoota sirna bulchiinsa wayyaaner yoo tahanillee Tigraay keessatti ukkaamsi Finfinnee irra kan hammaate tahuu na taphachiisanii jiran. Deeggartoonni TPLF kan Finfinnee keessa jiraatan bara hegere fuul duratti shakkuun qabeenyaafi maallaqa isaanii gara doolaaraatti jijjiirrachaa kan jiran tahuus natti himanii jiru. Haaluma wal fakkaataan odeessa kana qaama biraa irraa mirkaneeffachuu danda’een jira. Aanga’oota, deeggartootaafi maatiin geengoo Ihadeg keessa jiran gara biyyoota Afrikkaa kanneen akka Ruwaandaa, Ugaandaa, Botoswaanaafi Keeniyaa faatti imalanii meeshaa bitachuun miila tokko biyyarraa baafatanii jiran. Dureeyyoonni sirni malaammaltummaawaan horate kanneen nama doolaarii kuma dhibba tokko dhiheesseef doolaara tokko gatii birrii 30’tiin shalaguun sharafatan. Deeggartoonni sirna wayyaanee fi maatiileen isaanii Imbaasiiwwaan warra dhihaa ‘visa’ gaafachuuf dhiphisaa jiraachuun dhimma qalbii harkisu kan biraati. Biyyoonni miseensoota gamtaa Awrooppaa dabaluu dhufuu gaafattoota ‘visa’ biyyoota isaaniif kan gabaasan yoo tahu; sababniis tasgabbii dhabuu siyaasaan biyyattii yeroo ammaa qunnameen wal qabatee namoonni baayyeen maatii isaanii irraa fagaachuuf fedhii qaban irraa kan madde akka tahees ibsamee jira. Tasgabbii dhabuun siyaasaa biyyattii qunname kun fincila ummata Oromootiin kan wal qabatee dha. Sirnichi filannoo 2015 sagalee guutuun filatamuu isaa wayta labsu miseensoota miliyoona 6 qabaachuus dubbatee ture. Miseensoonni kun maatii isaanii waliin miliyoona 30’tti akka dhihaatan warra dhihaa amansiisanii turan. Fincilli Oromiyaa wayta dhoo’u immoo ragaa isaanii kan dharoomsee fi burjaaja’uu filannootiis kan mirkaneessee tahuu danda’ee jira. Bakka bu’oonni sagalee guutuun filataman jedhamuun dhaadheeffamaa turan hojii irraa ari’uun Oromiyaan humna waraanaatiin akka bultu taasifamuun kun dandeettii itti fufiinsa sirnichaa koomaa keessa kan galchee dha. Wayta wayyaaneen fiigicha isii xumurtu eenyu akka aangoo irraa fudhatu raaguun ulfaataa tahuus; araar-qaboon warra dhihaa akka uumamuu malu yaaduun ni danda’ama. Akkuma fedhees haa tahuuti raagni rog-danuu itti fufee jira. Itoophiyaan carraa akka biyyaatti itti fufuu akka hin qabne warri ibsuus jira. Duguuggaan sanyii mudaachuu mala jechuun warri shakkuus jira. Gaafa jala bultii kufaatii sirnootaatti raagawwan akkanaa dhaga’amuun baramaa dha. Gaafa kufaatii mootummaa dargii tilmaamoota akkanaa dhaga’amaa ture. Garuu akka tilmaamame san hin taane. Mootiin moototaa Haylasillaaseen yoo du’e goolabbii Itoophiyaa akka tahu raagni dubbatamaa turees sheekkoo tahee hafe. Raagni kanaan duraa marti waan hin milkaa’iniif shakkiin ammaa kuniis akkuma kanaan duraa kan dhaadheeffame jedhanii yaaduun garuu sirrii miti. Dhimma boruu hubannoon yaaduun gaarii dha. Gadaa Ghebreab Maddi: “የቅዳሜማስታወሻ” Website: http://www.tgindex.blogspot.com ttgebreab@gmail.com Kan hiike: Saphaloo Kadiir | Abdulbasit


Yaa hojii OPDO!

Jawar Mohammed Amma ammoo wixineen kun qaama dhimmi ilaallatutti dhihaatee osoo hin ragaasifamin qaamni hawaasaa adda adda irratti mari’ata jedhan. 1. Qaamni dhimmi ilaalu jedhanii duuchuun maaf barbaachise? Innoo beekamaadha. Paarlaamaa federaalaati. 2. Qaamota hawaasaa adda yeroo jedhan eenyu baanan? Dura gooftolii isaanii sodaatanii waan marqamaa akkasii gadi baasan. Amma ammoo ummata sobuuf battisaa jiran. Mariin jedhame kun dhugaa kan tahu yoo taate; 1. Wixineen sun saffisaan hardcopy fi softy copy isaa haa faca’u. 2) Yunivarsitiilee hundatti barattoonnifi hayyonni marii banaa miidiyaanis dabru haa godhan. 3) Ummanni Oromiyaa guutu sadarkaa hundatti ifatti dhiibbaa takka malee marii haa godhu. Marii kana hayyoonni Oromoo, miseensota Caffee Oromiyaa fi miseensonni paarlaamaa federaalaa Oromiyaa bakka bu’anii jiran waliin haa geggeessan. Mariin kunis censorship tokko malee miidiyaan haa dabru 4) Caffeen Oromiyaa marii kanatti aansee walgahii isaa irratti falmaa ( debate) godhee wixinee san keessaa waan hin taaneef darbee kan ta’uuf dabalee raggaasisee federaalaaf haa ergu. Mariin kunis kallattiin TVOn haa dabru. 5) Paarlaamaa biyyattiitti falmiin banaadhaan irratti wl haa mormi. Mormiin kunis kallattiidhaan EBC fi TVOn haa tamsaafamu. Kuni guutamnaan dhuguma ‘qaamni dhimmi ilaallatu’ irratti mari’ate jenna. Sanii achi tapha.


Finfinnee irratti aangoo abbaa seerummaa:

Barreessaan Betru Dibaba Federaaliizimiin Itoophiyaa Mootummaa Federaalaa fi Naannooleen kan caaseffame dha, Heera Federaalaa keewwata 50(1). Federeeshinii kana keesatti qaamoleen taayitaa sadan; seera tumuu, seera raawwachiisuu fi abbaa seerummaa, Mootummaa Federaalaa fi Naannooleef qoodamanii jiru, keewwata 50(2). Barreeffama kana keessatti aangoo abbaa seerummaa qofti kan ilaalamu yoo ta’u, kunis aangoo abbaa seerummaa Finfinnee irratti dha. Falmiiwwan bilchinaa fi rogummaa seeraa hin qabne jiran akkuma jiranitti ta’ee, hundeen barreeffama kanaa Finfinneen magaalaa fi qaama Oromiyaa [City within State] malee, Naannoo [City State] yookin qaama Federaalaa [Federal District] miti jedhu irratti kan hundaa’e dha. Sababnis, miseesonni Federeeshinii Naannolee sagal qofa akka ta’an maqaan adda ba’anii keewwanni 47(1) tarree cufaa [exhaustive list] ta’een ni tuma. Ibsa biraan, Finfinneen miseensota Federeeshinii keessatti waan hin caqafamneef tilmaama dirqamaan [irrefutable presumption] qaama Naannoo tokkoo taati jechuu dha. Tilmaamni dirqamaa kun akkuma jirutti ta’ee, keewwanni 49(5) kan “… Finfinneen … Naannoo Oromiyaatti argamuu irraa kan ka’an …” jedhu Finfinneen qaama Oromiyaa akka taate daraan ifa taasisa. Bu’uura Heera keewwata 49(2,4)’n, Finfinneen akka magaalaa ofiin of bulchituutti aangoo abbaa seerummaa ni qabaatti ta’a. Kana jechuun caasaa abbaa seerummaa Manneen Murtii magaalaa malee caasaa abbaa seerummaa Manneen Murtii Naannoo hin qabaattu jechuu dha. Manneen Murtii Naannolee aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Naannoo irratti qabu. Manneen Murtii Federaalaas aangoo abbaa seerummaa dhimmoota Federaalaa irratti qabu. Kunis Heera Federaalaa keessatti adda bahee jira, keewwattoota 51-84. Ulaagaalee aangoo Federaalaa taasisan keessaa tokko dhimmoota Naannolee lamaa fi lamaa ol ta’anii ti, Heera keewwata 51(9, 12, 13, …). Hundeen dhimma qabamee “Finfinneen qaama Oromiyaa ti!” jedhu jala haa muramu. Hariiroon Finfinnee fi Oromiyaa gidduu jiru hariiroo qaamummaa Naannichaa malee ulaagaa aangoo Federaalaa hin ta’u. Gama biraan, dhimmi teessoo Finfinnee fi Naannoleen, Oromiyaan ala, wal qabatu hariiroo Oromiyaa fi Naannollee biroo uumee aangoo Federaalaa ta’a malee, kan Finfinnee gara naannootti ol guddisuu ta’uu hin qabu. Xinxaalonni armaan olii kunneen hundee Heera Federaalaa qabu. Haa ta’u malee, barmaatileen lafa irra jiran kan faallaa ti. Tokkoffaa, labsiin lakkoofsa 25/88 Manneen Murtii Federaalaa fi aangoo isaanii hundeessuf ba’e yammuu jecha ‘Naannolee’ jedhuuf hiika kennu Finfinnee fi Dirree Dawaa gara Naannootti kan ol guddisu dha. Haaluma kanaan, dhimmoota teessoo Finfinnee fi Naannolee, Oromiyaa dabalatee, wal qabatu, aangoo Manneen Murtii Federaalaa taasisee jira. Labsiiwwan sadarkaa Federaalatti ba’an hedduun isaanii kallattuma kana irra jiru. Labsiiwwan qabiyyee akkanaa qaban hundee Heeraa waan hin qabneef raawwatiinsa hin qabaatan. Lammaffaa, Manni Murtii Waliigala Federaalaa, Dhaddachi Ijibbaataa aangoo dogoongora bu’uuraa seeraa manneen murtii hundaatuu sirreessuf aangoo qaba, Heera Federaalaa keewwata 80(3,a). Murteen Dhaddhacha kanaan kennamu murtee dirqisiisaa, Manneen Murtii hunduu ittiin dirqisiifaman fi akkuma seeratti fudhatamu dha, labsii lakkoofsa 454/97. Murteewwaan yeroo adda addaa Dhaddacha kanaan kenname keessatti Finfinnee akka Naannootti lakkaa’ee “Aangoo Manneen Murtii Federaalaa ti” jechuun murteen dirqisiisaan kennamee jira. Aangoon Dhaddacha kanaa dogoongora bu’uuraa seeraa sirreessuuu ta’ullee, Finfinnee akka Naannootti fudhachuun aangoo abbaa seerummaa Manneen Murtii Federaalaa taasisuun murteen kenname garuu mataansaa dogoongora bu’uuraa Heeraa keewwata 47(1) kan qabu dha. Yaadawwan furmaataa: 1. Naannooleen miseensota Federeeshinii ta’an ifaan kan tarreeffaman yoo ta’u, labsiin lakkoofsa 25/88 Finfinnee akka Naannootti lakkaa’u fi murteewwan Manneen Murtii Finfinnee Naannoo taasisan, Heera Federaalaa keewwata 47(1) waan faallessaniif bu’uura keewwata 9(1), hima lammaffaan, seera fi murtee Heera faallussu jedhamuun raawwatiinsa isaaniif fudhatamaa kennuu dhiisuu dha. 2. Manneen Murtii Oromiyaa aangoo Heeraa abbaa seerummaa guutuu Oromiyaa irratti qabanii beekuu fi fayyadamuu isaan barbaachisa. Ga’een Manneen Murtii Oromiyaa taasisan kun, ol’iyyannoo fi iyyannaan waan itti fufuu danda’uuf, Manneen Murtii Federaalaa irra yammuu ga’u barmaata armaan olitti ibsameen haqamuun isaa waan hin hafne. Raawwii barmaata kanaa fudhatama dhorkuun, Heera wajjin dhaabachuun, xiyyeeffannoo fi hubannoo uumun barbaachisaa ta’a.


Call for Oromo Political Organizations to form a Front

Time is creating tension and confusion. Almost twenty six years ago the strongest army in sub-Sahara Africa (except South Africa), the Darg suddenly collapsed. Soldiers started running away from battle fronts carrying their guns as if they were simple canes. Darg was an oppressive, hated authoritarian government. Most peoples felt any devil was better than it and were ready to accept any change to come. They were armed groups that created formidable coalition that were chasing the soldiers. Those got positive contribution from the strongest country in the world, the US. Major participants were Tigreans including those of Eritrea, Amaaraa and Oromo. Except for OLF and other three Oromo organizations which were independent, there were one Amaaraa and one Oromo surrogates (PDOs) under TPLF. A transitional government (TG) was formed and the power vacuum was filled. Eritrea did not join the government though it had military presence for a long time even after collapse of TG. The new group (TPLF/EPRDF) turned absolutely dictatorial within two years. The transitional arrangement broke down. One group asserted itself as the sole ruler of empire Ethiopia. That was logical for the empire belongs to Habashaa. Participation of colonial people on equal level with the colonizer before formal decolonization is unusual and unprecedented. For quarter of a century Wayyaanee came imposing its will over all peoples, conducting fake elections every five years. All governments West and East took advantage of the free market policy it declared and tried to get slice of the pie for their business people. No one of them seriously thought of the human rights violation going under their eyes. They maintained warm relations all these years. Their excuse was keeping contact will help shaping it for the better. But for how long could the oppressed wait for them to shape it for the better? Wayyaanee might have performed well in fulfilling their assignments. But for the people it was supposed to serve, it went from worse to worst. Now it has reached a level where it could no more be tolerated by all peoples of the empire. In particular the over thirty million Oromo people had reached braking point. In absence of formidable political organization popular peaceful resistance spearheaded by students went on continuously starting November 2015. And so far no excessive force is able to stop it. Students and local people marched crossing their hands on their forehead showing their being unarmed and peaceful. The dictatorial TPLF/EPRDF took that as insubordination and used lethal force to suppress. Hundreds from age 8 to 80 are reported dead. Local police, federal police and special force referred to as “Agaazii” are collaborating in the massacre. The killing is not limited to demonstrators alone but also included hunting students and activists from homes and hideouts. Rapes are also widely reported. They had no democratic tradition and that is why democratic approach of the Oromo is taken by them as offensive. Under this circumstance to expect cooling down of the situation is difficult. The killers have blood on their hands and the victim’s relatives have traditional demand for vendetta. Therefore protests cannot stop throughout Oromiyaa unless their deaths are avenged or Wayyaanee comes out on its knees with stone block on its back like Minilik did before Yohaanis. Dislocations, killings, disappearances and imprisonment are daily taking place in the Southern nationality areas as well. Though not as intensive as in the colonies, low level fighting are being reported in Amaaraa region. In particular the situation in Wolqayit Xagadee is being reported as tragic and tense. Ethiopia is one of the poorest countries of the world. People’s resistance everywhere is certainly costing it too much. Unless augmented by foreign aid it cannot sustain carrying out the repression with internal revenue alone. Famine aid will certainly be diverted to it. Famine has come back to take it’s tall and no government has ever survived it. It revealed the corrupted life of rulers and their incompetence to handle such a known cycle of calamity. Therefore this government too has no chance of survival and is going to crumble under its own weight by its own folly. Despite its admission of guilt those who have vested interest may have soft heart for it. Only if they lose all hopes may they think for its replacement. However no measure could be a solution that does not take into consideration, Oromo force struggling inside the country for their rights to bring about change to the empire. There are also many Organizations in the diaspora who are now coming forward to be considered. National and multinational coalitions are being formed expecting as usual. There are Oromo political organizations who are calling for a united front. So far several factors had kept activists apart but assuming the present national upheaval is enough to really change their minds the call will positively be entertained. There are two types of organizations claiming Oromo names. One is those advocating for independence of Oromiyaa. The other stands for democratic Ethiopia. The hardest task is to reconcile such antagonistic outlook unless all together say, “I am Oromo first”. If not all have to agree to put aside their organizational programs and agree to stand together and help the home front in a task within in their capacity, diplomacy. Without harmony with home based movement diaspora organizations become irrelevant. For the last twenty five year they did not make any trustworthy move towards the liberation of their country. Rather they have been contributing to weakness of national and organizational unity. Now is the time to live all that behind and transcend their narcissistic behavior to listen to each other and together do what their country needs from them at this very moment. Oromiyaa is no more that of yesteryears. Just like six hundred years ago Oromo have risen together to reclaim lost political, social and economic rights. It was a deluge of people that moved then and that is moving this time as well. What makes the present one different is its being a peaceful struggle. The arrogance of the enemy may force changing tactics of the struggle. That would mean more blood shade than the peaceful struggle entailed. So far the dying is on Oromo side only. To end it, Wayyaanee has to go and occupation of Oromiyaa has to end. To do that in a peaceful way listening to Oromo voice becomes imperative. With that some sort of transitional arrangement may be conceded not the kaayyoo. That eventually may allow peoples of the empire to freely deliberate on their destiny for the first time since the empire was imposed on them. The transition will be a process of enabling the peoples to talk for themselves. How Oromiyaa will be represented if there be a transitional period before people to people meeting can be arranged between home front and its diaspora representatives. Nobody is going to impose its will on the Oromo or other peoples. Peoples are the sole decision makers on their destiny with their freewill without fear or threat from any direction. To recognize the right of national self-determination could be painful for those blinded by their own misinformed past; but other than accepting it there is no other way. With their struggle Oromo had registered certain gains without losing those; they only add new gains over them. For Oromo organizations in the diaspora to form an ad hoc front, coalition or alliance, whatever they call it may serve to present unified national voice to the world. The home front has to be accepted as the real representatives of the people because the Gadaa is theirs. Still hot blood is flowing, life is being lost and protestors are being tortured; it is under that circumstance that peaceful transition is going to be conducted, if at all it happens. For Oromo diaspora groups that had wounded each other’s feelings and generated hate on many levels, to sit together and discuss needs not liars but real politicians that could leave behind them all past biases, injuries, and egoistic behavior. Since there is high level mistrust all have to show good faith and sibling type approach in the exercise. Everything that comes to the table may require reflecting Oromo interest. All non-Oromo packages, if left at the door will help to strengthen the trust. Forward with genuine united Oromo political front! Honor and glory for the fallen heroines and heroes; liberty, equality and freedom for the living and nagaa and araaraa for the Ayyaanaa of our forefathers! Ibsaa Guutama April 2016 Yeroon naasuu fi joonjee uumaa jira. Gara wagga digdaamii jahaa ni taha kan waaraanii Sahaaraa gaditt Africa Kibbaa yoo hin taane gita hin qabne akka tasaa jorga’e. Loltuun qawwee akka uleett rarraafattee dirree dilii baqatte. Dargiin hacuucaa, jibbamaa fi of haangassa ture. Ummatooti garri caalan hamaan akkamiiyyuu dhufu isa irra ni wayya jedhanii jijjiirama dhufuu dandahu simachuuf qophii tuhan. Kan loltoota ari’aa turan murnoota hidhata cimaa qaban turan. Gumaacha tolaas biyya addunyaa keessaa aangoo olhaanaa qabu, FAT irraa argataniiru. Wayyabi qooda fudhatan Tigroota kan Eertraa dabalatee, Amaaraa fi Oromoo turan. ABO fi dhaabota Oromoo walaba turran sadii malee Maxxannee TPLF kan tahan dhaaboti Amaaraa tokko fi kan Oromoo tokko turan. Mootummaa Cehumsaa (MC) tokko uumamee konkaan aangoo guutame. Yoo dhumallee erga MC jigee waraanaan yeroo dheeraa naannaa tureyyuu Eertiraan MC keessatt qooda hin fudhanne. Waggaa lama keessatt murnichi haaraan (TPLF/EPRDF) abbaa hirree tahee lafa taahe. Sonni Cehumsaa ni cabe. Murni tokko akka bulchaa tokkicha empayera Itophiyaa tahe beeksise. Empayerichi kan Habashaa waan tahef sun akka ture. Ummati kolonii utuu ifaan koloniin hin diigamin koloneeffataan walqixxee taahuun waan sirrii hin fakkaanne fi kan tahee hin beeknes. Afracha jaarraaf Wayyaaneen kennata sobaan fedha saa ummatoota irratt fe’aa dhufe. Mootummooti Dhihaa fi Bahaa imaammata gabaa walabaa labse anjjeffatanii maxinicha keessaa qunxuraa daldaloota saaniif argamsiisuu yaalanii jiru. Roorroo mirga ilmoo namaa irra funyaan saanii jalatt raawwataa jiru garuu sirinyaan isaan keessaa kan laale hin jiru. Baroota kana hundaa hariiroo dansa waliin qabaataa bahan. Sababi dhiheessan qunnamtii qabaachuun dhiibbaa wayyeessaa irratt gochuuf ni tolaa dha. Garuu isaan ni wayyeessuun jedhanii cuqurfamooti hagam eeguu qabu? Wayyaaneen ramaddi itt kennan dansaan bakkaan gahe taha. Garuu ummatoota tajaajiluu qabuuf hamaa hamaa caaluu tahaa dhufe. Amma garuu sadarkaa ummatooti empayerichaa obsaan darbuu hin dandeenye irra gaheera. Keessaa, ummati kumkuma soddomaa ol tahan, Oromoon tuqaa itt cabamu irra gahaniiru. Sadaasa 2015 jalqabee sochiin ummataa barattootaan durfamu itt fufama jira. Hamma yoonaa humni hammaa bahaan dhaabuunii hin dandeenye. Akka naga qabeessa tahan agarsiisuuf barattootii fi ummanni harka duwwaa walirra qaxxamursanii dhiichanii. Abbaan hirree TPLF/EPRDF sana akka tuffiitt fudhatee gadi qabuuf meeshaa qoomutt dhimma bahee. Waggaa saddeetii hanga saddtamaatt dhibbootaan lakawamn du’uutu gabaafame. Polisii naannaa, kan federaalaa fi humnni adddaa “Agaazii jedhamantu ajjeechaa irratt qooda fudhate. Polissin naannaa seexan saanii ajjechaa daa’imman nagaa hin fudhanne akka qawwee saanii miltolee ofiitt gargalchanis himameera. Ajeechaan hirira irratt qofa hin turree, manaa fi baakka da’atanittis ni dabalataa. Gudeedammis ballinaan himama. Dudhaa demokraatummaa waan hin qabneef demokraatummaan dhihaachuun hamaatt fudhatame. Haala kana jalatt dubbiin ni qabanaawaan kan fakkaatu mitii. Kan ajjeese dhiiga harka irraa qaba, gaga’amtooti dudhaa gumaa firaa baasuu qabu. Kanaaf du’aaf haaloon utuu hin bahin yk Wayyaaneen akka Minilik Yohannis duratt godhe, dhagaa baatee jilbaan daa’imee utuu araaraa hin gaafatin diddaan hin dhaabbatu. Buqqa’uun, ajjeechaa fi butamanii baduun, hidhamuun sabaawota Kibbaa irratt raawwatama jira. Yoo hamma kolonoota keessaa rifachiisaa hin tahinuu lolli sadarkaa gadii fi diddaan biyya Amaaraa keessas akka jiru ni himama. Keessaayyuu haalli Walqaayiti keessa jiru akka bala’amaa fi rifachiisaa tahe gabaafamaa jira. Itophiyaan addunyaa keessaa biyya hiyyeettii tokko. Diddaan ummataa bakka hallee akka baasii guddaa gaafatu hin mamamuu. Yoo gargaarsi alaa dabalamuufii baate galiin keessaa qofti hin dandahu. Gargaarsi beelaa achi darba jechuu dha. Jeejeen kan fudhatu fudhachuuf deebi’ee dhufeeraa; isa irraa mootummaan baraaramee hin beeku. Malamaltummaa daangaa hin qabnee, nageenya ummmataaf dhimma dhabuun dandeett dhabisa bulchotaa saaxile. Kanaaf mootummaan kun irraa hafuuf carraa waan hin qabneef balleessaama ofiin ulfina ofii jalatt kufee jiga. Kanneen fedha qaban yoo dandahame utubuunii yaalu taha yk yeroo inni gahu akkuma barame konka dhalatu guutuuf qophaawu taha. Namooti mirga ofiif lolatan jiru; kan jijjiirammi jedhame akka dhufu dhiibaa jiran isaan waan tahaniif tarkaanfiin sana hin shalagne fiixaan hin bahu. Badii keessas hedamuuf kanneen fulduratt bahan jiru. Yeroo mootummaan kufu hidhata uumamuun baramef kanneen tumsa sabaawaa fi sabhedduu uummataanis jiru. Kan nama dhibu, sochii biyyaa baraa hedduuf gatanii amma qabsaawota achii hoossuu yaaluu dha. Sun waan fedhe tahuu, amma maal haa godhamuu? Dhaaaboti malbulchaa, Oromoo adda tokkummatt wamicha godhan jiru. Hanga yoonaa taasisi hedduun qabsaawota gargar qabanii turanii; garuu sochiin biyyaa ka’e dhugaatt yaada jijjirsisee jira jennee yoo fudhanne waamichichi tolaatt ilaalamuu dandaha. Maqaa Oromoo kan dhahatan dhaabota gosa lamatu jira. Tokko kan walabummaa Oromiyaaf dubbatan. Kaan kan Itophiyaa demokraatessuuf tattaafatan. Ilaaalcha wal fincilan akkasii yoo hundi waliin “An dura Oromoo dha” jedhan malee walitt araarsuun rakkisaa dha. Sun tahuu baannaan hundi sagantaa ofii duubatt dhiisanii waliin dhabbachuun waan dandeettii saanii keessa jiru, deplomaasiin adda biyya keessaa gargaaruu walii galuu qabu. Kan biyya keessaan atoommi yoo hin jirre barbaachisummaan dhaabota Badii hin mullatu. Wagootii digdamii shanan darbaniif sochi amansiisaan gara bilisummaa biyya saaniitt fudhatan hin jiru. Caalaattuu tokkommaa sabaa fi dhaabaa dadhabsiisuu irratt gumaachaniiru. Amma sana hunda of duubatt dhiisanii miira ofittummaa irra darbuun, gurra walii kennanii,waan biyyi saanii battala kana irraa barbaaddu gochuu dha. Oromiyaan isaa eengaddaa miti. Akkuma waggaa dhibba jahaan duraa ummati wal qabatee mirga malbulchaa, diinagdee fi hawaasomaa badde deeffachuuf ka’e. Yeros galaana ummataatu sosso’e, hardhas sanumaa. Kan isa baranaa adda godhu qabsoo hidhannoo tahuu saatii. Ofirrumaan diinaa tooftan qabsoo akka jijjiiramu tolchuu dandaha. Hanga ammaa duuti gara Oromoo qofaa. Dhaabuuf Wayyaaneen deemuu fi qabamuun Oromiyaa raawwachuu feesisaa. Karaa nagaan sana gochuuf sagalee Oromoo dhageeffachuun dirqii taha. Sanaan sonni cehumsaa wayii kaayyoo hin tuqne fudhatamuu dandaha taha. Kun ummatooti ollaa tahan erga empayerri irratt jigee hiree saanii irratt yeroo jalqabaaf mari’achuutt geessuu dandaha. Cehumsichi yaa’a ummatooti ofii dubbachuu dandahuuttt geessu tahuu dandaha. Yoo yeroon cehumsaa walgahii ummatootaa dura ni jiraataa tahe akka Oromiyaan itt iddoosamtu adda biyya keessaa fi iddosota saa Badii keessaa aliin soneessuun ni dandahama. Ummata Oromoo haa tahuu ummatoota biraa irratt eenyuu fedha saa fe’uu yaaluu hin qabu. Ummatooti dhimma ofii irratt fedha bilisaan utuu soda fi dorsisi gara kamiinuu hin jiraatin murteeffachuun mirga dhuunfaa saaniiti. Mirga hiree ofii ofiin murteeffachuu beekuun kanneen seenaa sobaa ofii darbeen jaamaniif laala qabeessa ta’uu dandaha; garuu dandahuu malee filmaati biraa hin jiru. Oromoon qabsoo saaniitiin bu’aa hanga tokko galmeeffatanii jiru, sanneen utuu hin gatin bu’aa haaraa qofa irratt dabalatu. Dhaabota Oromoo Badii keessa jiraniif addi yeroo, hidhata haa jedhanii tumsa, sagalee baqataa walitt dhiheessuuf ni gargaara. Yeroon saa yoo gahu dhaabota biyya jiran waliin hojjechuuf gaafachuun ni mala. Fudhatamuus dhiisuus ni dandahuu, keessaayyuu kanneen diddaa guddicha gaggessaa jiraniin. Eegalumaa, jarri warra Gadaa waan tahaniif akka iddoosota kallattii ummataatt fudhatamuu qabu. Ammayyuu dhiigi o’aan lola’aa, lubbuun badaa, kan didan guraaramaa; warri manca’aa jiruu, cehumsi nagaa yoo jiraachuuf taaha tahe kan itt geessan sanneenii. Murnooti Oromoo Badii kan qalbii walii madeessanii jibba sadarkaa hundatt maddisiisan waliin tahanii mari’achuun, malbulcheessota sobaa utuu hin tahin isaan dhugaa, waan darbe, ciigoo, miidhama fi miira ofiffummaa of duubatt dhiisan gaafata. Shakalichi walamantee dhabisi guddaan isaan gidduu waan jiruuf qulqullummaa garaa fi akka obbolaatt walitt dhufuu dandahuu fedha. Kan diriira irratt dhihatu hundi akka fedha Oromoo calaqisu gaafata taha. Xaxaan Oromoomitii hundi yoo balbala irratt hafe walamanticha cimsuu dandaha. Tokkummaa adda malbulcha Oromoo dhugaa waliin fulduratt!!! Ulfinaa fi surraan gootota kufaniif; bilisummaa, walqixxummaa fi balchummaan kan lubbuun jiraniif; nagaa fi araarri sabichaa fi Ayyaana abbooliif haa tahu! Ibsaa Guutama Ebla 2016


Bulchoota Baankii Biyya Alaatti Horii Dhoffatan Irratti Beekan Keessaa Tokko,Muummeen Ministera Iceland Yahujii Irraa Bu’e

Muummee ministera ICELAND, Sigmundur David Yaadawwan Ilaali Gaazexeessitotii tun maqaa jara kanaatii fi waan isaan hojajtan jedhan galmee dhossaa miliyoona 11 caaltu ta Panama Papres jehdan irratti gama dhaaba seeraa biyya Paanaamaa jiruutiin baasan. Warrii dubbiin tun irratti beekamuf deemtu hedduu.Namuu badii ufii diduuf wareeruutti jira.Awurooppaa,Amerikaa haga Eezhiyaa dubbiin horii qaban baankii biyya alaati dhoffatan jettu nama hedduu tuxxi fakkaatti. Walumattuu bulchootaa fi dhaabbilee 143 fi bulchoota 12 amma hujii irra jiranitti keessa jira.Jari kun hagii tokko qaraxa baasuu diduu fi kaan ammoo akka yoo jari wa balleessee horiin irra hin qabamne horiin isaanii hin qabamne biyya alaatti tuulata. Ummatii Ayis Laandi(ICELAND) muummeen misnitera isaanii Sigmundur David Gunnlaugsson warra horii biyya alaatti dhoffate keessaa tokko jedhee hiriira itti bahe.Minsiterilleen qaata hujii irraa bu’e. Indii keessaa ammoo abbootii siyaasaa, bulchoota,daldaltootaa fi nama 500 dubbii tanan himatan.Muummeen minsitera Indii Shri Narendra Modi akka bulchootii isaanii warra horii biyya alaatti dhoffate jedhan jabeessanii qoratan hajaje. Chaaynaa ammoo akka dubbiin tun gadi hin baane dhossuutit jirti.Chaaynaatti itti gaafatamtoota biyya sunii gugurdoo sadeetitti tanaan himatame.Kana keessaa tokko soddaa pirezidaantii Chaayinaa Xi Jinping ti. Akka odeeffannoon tun marsa iantenertii isaaniillee irratti hin baanellee marsaa interneetii fi Socila Media,sab-qunnamtillee cufatte Chaaynaan. Bulchoota Afrikaa galmee Panama Papers keessatti argan: Afrikaa keessallee nama hedduutti horii biyya alaatti dhoffate jedhanii maqaan isaaii galmee Panama Papers irratti beekame. Kana keessaa tokkoo soddaa pirezidanatii Afrikaa Kibbaa, Jaakoob Zuumaa, obboleeyyan lakkoolee pirezidaantii DRC, Koongo Dimookiraatittii, Joseph Kabila, bulcha goinda Naayjeeriyaa Delta zayitii beekamtuu ka amma hidhaa jiruu,minsitera Petrooliyeemii Angoolaa fa.


Humnoonni Mootummaa Magaalaa Mandiitti Uummata Faarfannaa Amantii Faarfataa Deemu Reeban, Ka Jedhame Aangawoonni Mootummaa Ni Haalan

WASHINTON,DC — VAO Godinaa Wallagga Lixaa, aanaa Mana-sibuu, magaalaa Mandii keessatti – Konferensii Waldaa Kiristaanaa Mekaane Yasuus, ka Jimaata, Sanbataa fi Dilbata – Waldaa Daakkoo keessatti geggeessamee booda, uummatni faarfataa gara mana isaatti galaa ture – Humnoota Kora Bittimmessaa Oromiyaa fi Humnoota Mootummaa Federaalaan reebame – jedhu – jiraattonni magaala Mandii. Bulchaan magaalaa fi waajirri poolisii magaalattii immoo ni haalan. Dilbata dabre kana, eega konferensichi eebbaan xumuramee booda, namoonni achii ba’an faarfataa gara waflakkeessa magaalaa Mandiitti dhufan. Achii booda, humni poolisii kora bittimmeessaa Oromiyaa fi humni waraana federaalaa konkolaataa lamaan dhufanii itti bobba’uudhaan uummaticha reebii jalqaban. Achii booda immoo, uummatni magaalattii keessa jiru hedduun waan itti dabalameef, faarfannaan sun gara dhaadannoo fi mormiitti jijjiirame. Namoota hedduu tu reebame, garuu kan hidhame hin jiru. Bulchaa magaalaa Mandii – Obbo Saamuel Sanbataa immoo, konferensii waldaa kiristaanaa geggeessame sanatti ofii isaanii illee akka hirmaataa turan dubbatanii, garuu “jeeqamni uumame tokko illee hin jiru. Humni mootummaa namoota faarfataa deeman irratti tarkaanfii fudhate hin jiru. Kun oduu dharaa waan ta’eef, Luba Waldaa Mekaane-yesuus Daakkoo sanatti illee bilbiltanii adda-bafachuu dandeessu” jedhan. Itti-gaafatamaa Waajira Poolisii Magaalaa Mandii – Inspector Sandaabaa Fufaatattis bilbillee ennaa deebii kennan, uummata faarfataa magaalaa Mandii keessa deeme arguu isaanii dubbatanii, “garuu, humni mootummaa reebicha irratti raaw’ate” ka jedhame, oduu dharaa ti. Waan martinuu haala nagaatiin geggeessamaa ture. Geggeessota Waldicha Koonferensiin itti geggeessamee irraa adda-baachuu dandeessu” jedhan. Akkuma Inspector Sandaabaanii fi Bulchaan magaalattii – Obbo Saamu’eel Sanbataa dedeebisanii nutti himanitti, Magaalaa Mandii, Bakka Koonferensichi itti geggeessame – Waldaa Warra Wangeelaa Mekaane-Yasuus Daakkootti Luba ka ta’an – Luba Solomoon Tasfaatti bilbilee, waa’ee konferensichaa fi rakkoo uumame – jedhamee ennaa nuuf ibsan, “Konferensiin guyyaa sadii nagaadhumaan geggeessamee xumurame. Koonferensicha irratti yeroon isaa yeroo gaarii waan hin ta’iiniif, akka amantoonni karaa irra faarfataa hin deemne itti dubbadheen ture. Garuu, eega koonferesichi xumuramee booda, otuma ani waldaa keessa jiruu humni nageenyaa natti bilbilanii, ‘kunoo dargaggoonni jeeqaa jiru. Maal gochuu wayya?’ jedhanii na gaafatan,” jedhan. Guutummaa qophii kanaa dhaggeeffadhaa