Poopi Fraansis Hoogganoota Waldoota Amantaa Raashiyaa fi Kanneen Biroof Waamicha Dabarsan

Hogganaan waldaa kaatolikii adduunyaa Poopi Fraansiis ammantaan waan Cubbuu ta’e akka hin mirkaneesinee fi namoonii dheebuu angoodhaaf qaban keessa waaqayyoon galchuu akka hin qabnee Roobii har’aa ergaa hoggantootaa waldaa Ortodoksii Raashaa fi hoggantootaa amantaa birootiif dabarsan keessatti himanii jiru. Poop Fraansisi biyyaa kanan duraa tokkomaa Sooviiyet jala turte Kaazaakistaan keessatti walgahii hoggantoonii amantaa itti hirmaatan irratti haasaa taasisaniin bakka bu’oonni ammantaa wal waraansaa balaleefachuu irratii akka tokkumaadaan dhaabbatan gaafachuun isaanii gabaasamee jira. Walgahii imaamonni, paatiriyaarkonnii, raaboyii fi muftiiwaan 80 ta’an itti hirmaatan kana irratii poop Firaansissi haasa taasisan keessatti, “badiinsaa lubbuu mirkaneessaa akkamitti nu amaantoota ofiin jechuu dandeenyaa?” jedhanii gaafatanii waaqqayyo harka namoottan dheebuu aangoo qaban keessaa akka hin seennee gochuu qabna jechuun isaanii beekameeraa. Poop Fraansiis haasaa isaanii keessaatti maqaa Raashaa fi Yuukreen hin dhoofne jedhameeraa. Cinaa walagahii kanaatti presidaantiin biyya Kazaakisataan Kaasyim Joomart Tokayer walgaahii Musilimoonni , kiristaanonni, Juushiif hordooftoonni ammantaa biroo irratii hirmaatan yemuu banan ‘’ adduunya irratti akka nagana bu’u dhiibbaa taasisuudhaaf dhaabbileen amantaa akka wajjin dhaabachuu qaban gaafachuun isaanii ibsameeraa. Poop Fraansiis warren walgahii sana irratti hirmaatan hunduu waldhabiinsaa addunyaa irraa jiru karaa nagaatiif maariitin malee karaa wal waraansaatiin akka hiikuu hin qabnee dhiibbaa gochuu irratti akka of kennan waamichaa dhiheessun isaanii gabaasameera.


Waaltaan Daawwattootaa fi Kanneen Haleellaa Fulbaana 11 Irraa Hafan Walitt Fide Waggoota 16 Booda Cufame

Dhiibbaan dinagdee weerarri Vaayiresii Koronaa dhaqqabsiise daldalaawwan edduun mgaalaa Niw Yoork keessaa akka cufaman dirqsiise. Kana keessaa tokko Seenaa Yunaayitid Isteetis keessaa boqonnaa addaa kan qabu dha. Muuziyeemii Yaadannoo Fulbaana 11 jedhamu bara 2006 erga hundeeffamee kaasee, namoota haleellaa sana irraa hafan kumaatamaan lakkaaʼaman namoota biroo wajjin akka wal qunnamanii fi dararaa Fulbaana 11 bara 2001 mudate bira taranii akka jireenya itti fufan carraa kenneeraf.


Mootiin Briteen Haaraan Paarlaamaa Biyyattif Haasawaa Dhageesisan

Mootiin Briteen haaraan Chaarlas mana maree paarlaamaa lamaaniif har’a yeroo duraaf haasawaa dhageesisanii jiru. Seera tumtoota kuma tokko ta’anii fi keessummoota galma paarlaamaa biyyatti kan weest ministar jedhamu keessatti argamaniif haasawaa kan dhageesisan yoo ta’u, kunis paarlaamaan du’an boqochuu mootittii Elizabeet ilaalchisee gadda itti dhga’ame eega ibsee booda. Mootii Charles fi haatii warraa isaanii Kamaalaan, har’a magaala Landan irraa gara Idinbraah imaluun mootiin chaarles obboloota isaanii waliin eega wal arganii booda,reeffii harmee isaanii bakka amma jiru irraa kaateedraala biraa bakka masaraa mootii skootlaand tti geeffama. Achittis uummanni dhaqee kabajaa qabu ibsa jedhamee jira.


Raashaan Madda Humna Eleektrikaa Haleelte: Yukreen

Humnootiin Yukreen biyyatti Kaaba bahaa keessatti iddoo Raashaan qabattee turte gadhisisuu yeroo jalqaban, Raashaan caasaa humna eleektrika biyyatti fi kan tajaajiila uummataa irratti qiyyaafatte jechuun, angawoonni Yukreen himatanii jiru. Kutaa Kharkiv fi Doneesk keessatti guutummaan eleektriikii kan citee yoo ta’u, kutaa Zaprojeyaa ,Diniipopraas fi Sumii keessatti immo hanga tokko citeera jechuun prezidaantiin yukreen zeleenskiin Twitarii irratti Dilbata kaleessaa galgala barreessan. Kaayyoon isaanis, maadheelee waraanaa irratti kan qiyyaafate otoo hin taanee uummanni ibsaa fi ho’a akka hin arganne gochuufi. Jedhan.


Mootittiin Biyyaa Briteen Du’aan Boqotan

Waggattan 70 darbaniifii mootii biyyaa Briteen kan turan mootittiin Eelizaabeex 2ffaan umurii isaanii wagga 96 mana isaanii Skootland ti argamu keessatti du’aan boqochuu isaanii ibsii masaaraa Baakingihaam irraa bahee beeksisee jiraa. Wagga 70 aangoo irraa turuudhaan mootii jalqabaa kan ta’an Eelizaabeex mootii kana ta’an erga abbaan isaanii Joorji 6ffaan bara 1952 du’anii booda. Abban isaanii baraa 1936 jalqabani amma baraa 1952 mootii kan turan yemuu ta’u mootiin Eelizaabeex ifatti bakka abba isaanii kan bu’an barra 1953 akka ta’ee ibsameera. Wagga 70 aangoo irra turan kannatti Winisteen Cherchilii kaasee muummee minstirootaa 15n wajjin kan hojjatan Eelizaabeex umurii isaanii wagga 21 ti qondaalaa umna galaanaa Filiip Moowuntibaatteni ti eerumanii ijoollee afur argataniiruu. Bara 1948 kan dhalatan mucaan isaanii jalqabaa mootii weels kan ta’an Chaarles haadhaa isaanii bakka bu’udhaan mootii Biriteen ta’anii akka muudaman beekamee jira. Eelizaabeex 2ffaan Yunaayitid Kiingidamii allati biyyootan 30 miseensotaa Komen weelz jedhamanuufs mootii ta’anii kan beekaman tura. Guyyaan sirna awwaalchaa isaanii ammaaf ifatti hin beekamne.


Lolli Yukireen Raashiyaa Cimsa Malee Hin Dadhabsiisu: Prezidaantii Raashaa Vilaadmir Putin

Prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putin biyyi isaanii duula waraanaa Yukireen geggeessiteen homaa kan hin dhabne ta’uu ishee fi Abbaa biyyummaa Raashiyaa kan cimsite ta’uu har’a ibsa kennaniin beeksisaniitu. Marii dhimma dinagdee tokko irratti Putin ennaa dubbatan, tarkaanfii Raashiyaan fudhattu martinuu uummata Donbaas gargaaruu irratti kan fuuleffate jedhan. Kun booda irra biyya keenya keessaa fi imaammata ishee alaa kan cimstuu dha jedhan Putin. Raashiyaan xumura baatii Guraandhalaa irra Yukireeniin kan weerarte yoo ta’u, gara magaalaa galma mootummaa Yukireenitti deemsa gootu dhiisuu dhaan bara 2014 qabee loltoonni deggertoota Raashiyaa ta’an bakka humnoota Yukireen waliin wal waraanan Yukireen gama bahaatti kan argamtu naannoo Donbaasitti fuuleffattee jirti. Putin tokkummaa mootummootaa fi Turkii gidduutti walii galtee irra ga’ame kan rakkoo nyaataa addunyaa furuuf jecha midhaanni Yukireen irraa fe’amuun deebi’ee akka jalqabamu jedhu qeeqanii, oomishaawwan gara biyyoota addunyaa hiyyeeyyii ta’anitti in ergamu jedhan. Walii galteen sun hojii irra ooluu kan to’atu waaltaan qindeessa gamtaa kibxata kaleessaa akka beeksisetti, midhaanni metirik toonii 2.2 ol fi meeshaaleen nyaataaf oolan kanneen biroon dooniiwwan 100 ta’anitti fe’amanii buufata doonii Yukireen irraa ka’aniiru. Bakka isaan dhaqan keessaa Xaaliyaanii, Turkii, Iraan, Chaayinaa, Romaaniyaa, Jabuutii, Lebanon fi Jarmaniin keessatti argamu. Gorsaan prezidaantii Yukireen Mikaahiloo Podoliyaak, walii galtee sana ilaalchisee yaada Raashiyaan kennite kan hundee hin qabaannee dha jedhan.


Prezidaantiin Raashiyaa fi Kan Chaayinaa Torban Dhuftu Uzibekistan Keessatti Wal Arguuf Jiru

Prezidaantiin Raashiyaa Vilaadimir Putin fi prezidaantiin Chaayinaa Xu Jinping Uzibekistan keessatti gumii torban dhuftu geggeessamu irratti kan wal argan ta’uu angawaan Raashiyaa tokko ibsaniiru. Chaayinaatti Ambaasaaddera Raashiyaa kan ta’an Andree Denisoov tuuta oduuf ibsa kennaniin hoogganoonni lamaan Fulbaana 15-16 magaalaa Uzbeek Samaarkaandiitti kan geggeessamu gumii wal ta’iinsa dhaabotii Shaangaay irratti argamuuf jiru. Guyyoota kudhan yeroo hin ta’in keessatti wal ga’iin hoogganootaa keenyaa gumii Samarkaand keessatti geggeessamutti geggeessamuuf jira, sanaafis dammaqinaan irratti qopahaa jirra jecchu dhaan Dnisoov maqaa dhaq’uu dhaan dhaabbanni oduu Raashiyaa Tass beeksisee jira. Daawwannaan Uzibekistan kun geggessamnaan, waggoota 2 fi walakkaa keessatti Xi-n dawwannaa biyyootii alaatti geggeessan ka jalqabaa ta’a. Sabaa himaan Raashiyaa Xi-n gumiin Uzibekistan utuu hin ga’in dura Kazaaakistaaniin daawwachuuf karoorsu isaanii gabaasee jira, garuu gabaasaaleen sun hin mirkanoofne. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Chaayinaa Naa’oo Ning waa’ee imala Uzibekistan gaafatamanii as irratti yaadan kennu hin qabu jedhan. Putin fi Xi-n yeroo dhumaaf kan wal argan baatii Guraandhalaa keessa Beejink keessa Kiremilin Yukireeniin weeraruu torbanneen hanga tokko dura ture. Prezidaantonni lamaan hariiroon gam lamaan gidduu jiru daangaa kan hin qabne ta’uu walii galtee mallatteessanii jiran. Mooskoon Yukireen irratti duula waraanaa geggeessuuf ennaa karoorsitetti Xi-n beekuu fi dhiisuun isaanii waan beekame hin jiru.


Galmeeleen Bakka Bashannanaa Traampii Argaman Odeeffannoo Dandeettii Nuklera Biyyoota Biroo Of Keessaa Qabaachuun Gabaasame

Waashingitan Poost Kibxata darbe akka gabaasetti, galmeelee bakka bu’oonni FBI ji’a darbe bakka bashannanaa Pirezidaantii duraanii Doonaald Traamp kan Filooriidaa keessatii argatan keessaa tokko dandeettii niwukilaraa dabalatee ittisa waraanaa biyya biraa ibsu of keessaa qaba. Gabaasni kun ragaa namoota dhimma isaa keessa beekan biraa argameen yoo jedhu, mootummaa alaa dhimmicha keessa jiru garuu maqaa hin dhoofne. Akkasumas sanadoonni sakatta’iinsa Hagayya 8 bakka bashannanaa Tiraamp Mar-a-Lago keessatti gaggeeffameen qabaman tokko tokko hojii Yunaayitid Isteetis kan iccitii waan ta’eef angawoonni nageenya biyyaalessaa olaanoo hedduun waa’ee isaa hin beekne jedhee jira. Ministeerri Haqaa Yunaayitid Istetis odeeffannoo ittisa biyyaa of harkatti qabachuu fi qorannoo isaa gufachiisuuf tattaaffii taasifamu qorachaa jira. Sakatta'iinsa Hagayya keessa gaggeeffameen FBIn galmeelee adda ba’anii mallattooni itti kaa’ame 100 dabalate galmeelee 11,000 hedaman to’annaa jala oolchee jira.


Awwaalcha Muummee Ministeraa Jaappaan Duraaniif Doolaarri Miiliyoona 12 Ramadame

Mootummaan Jaappaan sirna Awwaalchaa Muumee ministiraa duraanii Shiinzoo Abbeetiif Doolaaraa Miiliyoonii 12 ykn maallaqa biyyatti yanii Biiliyoonii 1.65 ramaduu isaa beksisee jira. Mootummaan Jaappan ji’a hagayyaa keessaa Doolaraa Miiliyoonii 1.7 kan ramadee ture yemmuu ta’u eegumsaa nageenyaa fi namoottan awwalichaa irratti argaman keessumeesuudhaaf gahaa miti jedhamee qeequmsii irratti dhihaatee ture. Kanuumaan kan ka’e mootummaan irra deebii’ee ilaaluudhaan eegumsaa nageenyaatiif doolaraa Miiliyoonii 5.6 ,namoottan sirna awaalchichaa irratti argamuudhaaf dhaqan keessumeesuuf immoo doolaaraa Miiliyoonii 4.3 ramaduu isaa hogganaan kaabinee nageenyaa biyyatti Hirookaazuu Matsuno ibsaniiru. Sirna awwaalchaa Sadaasaa 27,2022 raawatamu irratti keessummoonni 6000 ta’antuu akka argaman gabaasameera. Shiinzoo Abee ji’a Adoolesaa darbe keessa ittuu haasaa duula filannoo taasisaa jiranii rasaasaan rukutamanii harka namaatti du’uun isaanii ni yaadatama.


Briteen Mummitti Ministeeraa Haaraa Argatte

Liz Trass hoggantuu paartii cichitootaa fi mummitti Ministeera Briteen ta’uun filatamuu isaanii paartii cichitootaa kan Briteen labsee jira. Trass fi kan duraan ministeera maallaqaa turan Rashii Sunaak giddutti dorgommii cimaan gaggeeffamaa ture. Mummichi ministeeraa Briteen Boris Jaansan baatii Adooleessa dabree aangoo gadhiisuuf akka jiran labsan.


Prezidaant Baayiden Ameerikaan Sababaa Doonaald Traampii fi Hordoftoonni Isaanii Ameerikaan Qaxxaamura Bala’amaarra Jirti Jedhan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis, Joo Baayiden, haasawa miraa how’aan dhageessisaniin, sababaa warra paartii Ripaabilikaanii prezidaantii duraanii Traampiin deggeramanii, “Kanneen Dimookiraasii Ameerikaaf sodaachisoo” ittiin jedhaniif, Yunaayitid karaa qaxxaamuraa bala’amaa irra akka jirtu tu natti mul’ata – jedhan. Kanaaf eenyu akka itti gaafatama? Ka jedhus ifatti dubbatan – Baayiden. Gabaasaa Aniitaa Paawol, Bafiqaasuu tu dhiheessa.


Chaaynaan Gocha Gara Jabinaa Lammiwwan Ofii Irratti Gaggeessitu Akka Dhaabdu Gaaftamee Jira

Chaayinaan gocha gara jabinaa uummata wiigarii fi qomoo sabxiqqaalee kanneen biroo irratti gaggeessaa jirtu battalumatti akka dhaanduuf bulchiinsii prezidaant Baaydiin te ba’e gaafatee jira.Komishinarittiin olaantuun mirga namoomaa kan tokkummaa mootummootaa Misheel Baachleet gabaasa yeroodheeraaf duubatti harkiifatee ba’e sana booda kun gaafatame. Gabaasnii ba’ees, gosoota sab xiqqaalee kutaa chaayinaa shin jaang keessa jiratan irratti gochii rawwatamu, yakka dhala namaa irratti gaggeeffame jechuun akka danda’amuu gabaasnii ba’e murteessee jira. Itti gaafatamtuun preesii kan Waayit Haawuus Kariin Jaan Piyeeer kamiisa kaleessaa oduu gabaastotaaf akka ibsanti, Yunaaytid Isteetes gabaasa ba’e kan simatte yoo ta’u sababaan isaas, haala jibbisisaan dhiittaa mirga namoomaa hawaasaalee sab xiqqaalee chaayinaa irratti mootummaan biyyatti gaggeessuu agarsiisa jedhan. Gabaasnii kun duguggaa sanyii fi yakka dhala namaa irratti Chaayinaan gaggeessaa jirtuuf yaaddoo qabnu daran gad fagoo akka ta’u taasisee jedhanii, mootummaan Chaayinaa battalumatti gocha gara jabinaa gaggeessu akka dhaabu, kanneen seeraan ala hidhee akka gadhiisu, warra eessa buteen isaanii dhabameef itti gaatamuun akka jiraatu fi qorattonni walabnii dhorkaa tokko malee shin jaang shin jaang, Tibeet fi guutuummaa Chaayinaa dhorkaa tokko malee seenanii akka qoratan gaafanna jedhan itti gaatamtuun preesii Waayit Haawus kun. Chaayinaan namoota gosa sab xiqqaalee irraa ta’an Miliyoona tokko caalaan mooraa keessatti hiitee sochii gochuuf walabummaa qaban ugguruun dararaa geesisuun, kolaastee, hokkara saalaa irratti rawwata jechuun Gareleen mirga namoomaa himataa turan. Kunis maqaa leellistoota amantii kutaa shin jaang keessaa irratti tarkaanfii fudhanna jedhuun ta’u ibsamee jira.


Manni Murtii Waraanaa Kan Maaynamaar Murtii Kenne

Manni murtii waraanaa kan Maaynamaar hoggantuu duraanii Aann saan suu kii filannoo bara 2020 gaggeeffame irratti shiira hojjatan jechuun hidhaa waggaa sadii irratti murteessee jira.Filannoo sanaan paartiin hoggantuun duraanii guutummaan injiifatee ture jechuun madden dhimmi kana keessa beekan har’a ibsanii jiru. Umriin isaanii 77 kan ta’e fi badhaasa Noobeel kan argatanii turan Suu kiin hojii humnaa olii hojjachisuu, adabaaf itti gargaaramu jechuun himatamanii hidhaan waggaa sadii irratti muramuus madden ibsanii jiru. Waggaa dabree mootummaa fonqoolchuuf yaalan jedhamuun hidhaa keessa kan jiran suu kiin, malaamaltummaa fi himannaalee kanneen biroon mootummaan irraa waraanaa irratti dhiyeesseen hidhaan waggaa 17 irratti muramee ture.


Dhaabbatni Inerjii Atoomikii Adduunyaa, IAEAn Dhaabbataa Nuukileeraa Yuukreen Qorachuu Jalqabe

Dhaabbataa mootummoota gamtoomanitti qaamnii dhimmaa nuukileeraa irratii hojjatuu dhaabbanii Atoomiik Inarjii Adduunyaa kamisaa har’aa haala dhaabbanni Nuukileeraa Yuukreen Zaaporizihiziyaan irra jiruu qorachuu jalqabuun isaa gabaasamee jira. Daarikteerri Dhaabataa Atoomiik Inarjii Adduunyaa Rafaa’el Groosii naannoo dhaabataa Nuukileeraa sana irratti sochiin loltootaa hedduminaan akka mul’atu oduu gabaastotanii akka himan ibsameeraa. ogeessonni dhimma nuukleeraa kun guyyoottan muraasa dhufaniif akka achi turan kan ibsan Raafaa’el Groosii fuldurattis ogeessonni dhaabbatichaa haala dhaabataan achi turuu danda’an irratti akka hojatan himaniiru. Itti gaafatamaan Imaamata dhimmaa Alaa gamtaa Awurooppaa Joseef Booreel dhimmaa kana irratti Roobii kaleessaa ibsa kennaniin Raashaan naanoo dhaabataa Nuukileeraa sana sochii waraanaa irraa akka bilisaa gootu gaafachuu isaanii himaniiru. Itti gaafatamaan dhimma preesii Peentaagoon Birgaader Jeeneeraal Paat Rayider dhaabanii Atoomiik Inarjii Adduunyaa hojii isaa akka hojjachuu danda’u Raashaan gochuu qabdii jechuun isaanii gabasameeraa. Jeeneraal Rayider dhimmaa Kanaan walqabsiisuudhaan ibsa kennaniin Minstirri Ittisaa Yunaayitid Isteets Lilooyid Oosten Fulbaanaa 8 bara 2022 buufata xiiyaaraa Yunaayitid Isteets isaa biyyaa Jarmanitti argamuu Raamisteenitti argamuudhaan ministirootaa Itisa biyyaa fi ogeessotaa waraanaa biyyoottan 50 waliin waa’ee gargaarsa Yuukireen irratti akka mari taasisan beeksisaniiru. Dhimma yuukireen kannan walqabatee oduu gabaastotaaf Roobii kaleessaa ibsaa kan kennan masaraa Waayit Haawusitti dubii himaa dhimmaa nageenya biyyalessaa kan ta’an Joon Kerbii, Yunaayitid Isteets gargaarsa Kanaan duraa Yuukireeniif taasfete Biiliyoonii 13 irratii dabaluudhaan dhiheenyaa kana gargaarsaa nageenyaa laachuudhaaf akka karoorfatte beeksisuun isaanii gabaasamera.


Hoogganaan Sooviyeeti Duraanii Mikaa’el Gorbaachoov Waggaa 91tti Du’aan Boqotan

Ennaa Kufaatii Tokkummaa Sooviyeet hoogganaa kan turanii fi sodaa Waraana qabbanaa’aa waggoota kurnan lamaan darbaniif ture dhaabuuf kan gargaaran, badhaasa Noobeelii ka badhaafaman Maayikil Gorbaachoov umurii isaanii 91 du’aan boqotan. Hospitaalli Kilinikaalaa Giddugaleessaa dugdee magaalaa Moskootti argamu dhaabbata oduu mootummaa Tass jedhamutti akka himetti, Gorbaachoov Kibxata halkan “yeroo dheeraaf dhukkuba erga dhukkubsatanii booda” du’an. Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Kibxata telegiraamii dhaan gadda isaanii ennaa ibsan akka jedhanitti, Gorbaachoov sirna Sooviyeet haaromsuun barbaachisaa ta’uu isaa “gadi fageenyaan hubatanii jiru” akkasumas “rakkoolee ariifachiisaa ta’aniif furmaata mataa isaanii dhiyeessuuf carraaqqii taasisaniiru” jedhan. ''Goorbaachoov nama siyaasaa fi nama mootummaa adeemsa seenaa addunyaa irratti dhiibbaa guddaa geessisan turan. Yeroo jijjiirama walxaxaa, dinqisiisaa fi imaammata alaa, dinagdee fi hawaasummaa bal’inaan mudate keessatti biyya keenya hooggananiiru,'' jedhan Puutiin. Pirezidaantiin U.S. Joo Baayidan ibsa Kibxata galgala kennaniin Gorbaachov “nama mul’ata ajaa’ibaa qaban turan” jedhan. Akka hogganaa Tokkummaa Sooviyeet duraanitti, pirezidaant Reegan waliin ta’uun meeshaa waraanaa niwukilaraa biyyoota keenya lamaan qaban hir’isuuf hojjetaniiru, kunis namoota addunyaa guutuu irraa dorgommiin meeshaa niwukilaraa akka dhaabbatu kadhachaa jiraniif gargaarsa taasiseera,” jedhan Baayidan. ''Hacuuccaan siyaasaa gara jabinaa waggoota kurnaniif erga geggeessamee booda haaromsa dimokiraasii nama simatan turan jedhan. Du’a Gorbaachoov Ilaalchisuun Naannoo Addunyaatii Gadda Jiru Ibsuun Ergaan Ergamaa Jira Du’aan boqochuu Maaykil Gorbaachoof Ilaalchisee naannoo addunyaatii ergaan ergamaa jira. Prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Putin gadda guddaa itti dhaga’ame ibsuu isaanii dubbi himaan isaanii beeksisaniiru. Muummichi barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Guteereez, du’a Mika’eel Gorbaachov dhaga’uun baay’ee akka isaan gaddisiie ibsuun, “nama addaa fi adeemsa seenaa jijjiire” jechuun ibsaniiru. Ministirri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis duraanii Jamis Beeker, Mikaa’il Gorbachoov nama guddaa saba isaanii guddaa gara dimokiraasiitti qajeelche ta’uu seenaan ni yaadata jedhan. Gorbaachov dorgommiin meeshaa waraanaa akka dhaabbatu kan gaafatan yoo ta’u, hariiroo Waashingitan waliin jiru fooyyessanii, bara 1987tti Pirezidaantii Yunaayitid Isteetis Roonaald Reegan waliin waliigaltee Humnoota Niwukilaraa Fageenya Giddugaleessaa mallatteessuu dhaan meeshaa waraanaa kumaatamaan lakkaa’aman kanneen Awurooppaa badiisaaf sodaachisan akka dhabamsiisaman gargaaraniiru. Bara 1989, waraana Sooviyeet Afgaanistaan keessatti, waggaa 10 dura muummicha barreessaa tokkummaa sooviyeet Leonid Brezhnev jalatti eegalte xumuraniiru. Kan erga Guraandhala keessa Raashaan Ykireeniin weerartee torban tokko booda waggaa 91 guutaniif dhukkubsataa turan Gorbaachoov, waa’ee waraana Yukireen keessatti gaggeeffame ykn waan biraa yaada ummataaf kennan muraasa ture.


Agarsiisni Seenaa Jireenyaa Fiilmii Gurraacha Qoratu Argamaa Jira

Lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa indaastirii fiilmii erga jalqabee qabee hojii fiilmii irratti bobba’anii jiru. Agarsiisni haaraan Muuziyeemii Akkaadaamii Suuraalee Soch’an agarsiisu seenaa ajaa’ibaa kana agarsiisee jira. Irra hedduun aruu dagatamee jira. Maayik O’Suulivaan Loos Anjeelees irraa gabaasi erge kunoo.


Gabaasaalee Spoortii Wixaataa

Qophii spoortii keenyaa har’aa keessati wa’ee barsiisaa barnoota spoortii fi nama sadarkaa hoggansa atileetiksii Itiyoophiyaa keessatti hirmaachaa turan Doktoor Bezzabih Weldee haata’uu du’aan boqochuu, wa’ee Daraartuu Tulluu Doktoorummaa kabajaa argachuu, wa’ee Feedereshiiniin kubbaa miilaa Itiyoophiyaa hoggansa filachuu, waa’ee Atiletonni Itiyoophiyaa durbaa fi dhiiraan fiigicha walakkaa maaraatoonii moo’achuu qindeessamee jira.


Gareen Addunyaa Warshaa Nukleeraa Yukreen Daawwachuuf Jira

Hogganaan dhaabata enerjii atomikaa kan Tokkummaa Mootummootaa akka jedheetti, gareen tokko warshaa Nukleera Yukreen isa Zaaporeziyaa keessaa kan to’annaa Raashaa jala amma jiru daawwachuuf qajeelaa jira. Iddoon kun Raashaan eega Yukreeniin weerartee as naannoo daangaa adda waraanaa jira. Dhaabata eneerjii Atomiikaa kan addunyaaaf daayreekteera walii galaa kan ta’an Raafaa’eel Marinoo Grossi Twitarii irratti akka barreessanti, garee kan hogganaa kan jiran yoo ta’u, gara dhuma torban kanaatti warshaa Nukleeraa sana dhaqqaba. Yukreenii fi Awuroopaaf warshaa nukleeraa guddaa ta’e kana nagaa ta’u isaa hubachuu fi eegumsa gochuufii qabna jedha Grossiin. Dhaabatii sadrkaa addunyaa kun akka jedhutti, imalli isaa ka duraa midhaa warshaa kana irra ga’e xiinxaluu yoo ta’u, nagaa fi nageenya isaaf caasaan jiran hojjachuu isaanii ilaaluu fi hojjattonni achii keessaa haala attamii irra akka jiran hubachuun, eegumsii taasifamuufii qabu hatattamaan akka argatan gochuu dha. Raashaan weerara baatii 6f Yukreen irratti gaggeessite kana keessatti warshaa kana kan to’attu yoo ta’u, garu kanneen warshaa sana keessaa hojjataa jiran, injineeroota Yukreen ta’uun ibsamee jira. Raashaan Dilbata kaleessaa naannoo warshaa kanaatti haleellaa Rokeetaa fi meeshalee gurguddoo kan gaggeessite yoo ta’u, angawoonni yukreen immo midhaa guddaan dhaqqabuu gabaasan. Prezidaantiin Yukreen Volodmiyeer Zeleenskii Dilbata kaleessaa galgala uummata isaaniif haasawaa dhageesisaniin, baatii ja’a keessatti lafa Raashaan qabattee kan Yukreen keessaa deebisnee qabanna jechuun dhaadatan. Zeleenskiin akka jedhanti, torban kana waan baayyee hojjachuuf akka jiran, mootummootaa fi biyyoota Yukreeniin deggeranti iyyachuu itti fuufna jedhan.Kunis Raashaa irra uguura haaraan akka irra ka’amuuf hojjachuu of keessaa qaba.


Amerikaan Rookeeta Har’a Furguggisuuf Karoorfatte Jimaatatti Dabarsite

Dhaabbatii Hawaa kan Yunaaytid Isteetis rookeetaa humna guddaa qabu fi kan ogeessoota hawaa baachuu dandeessuu ka biraa wajjiin erguu haala itti danda’amuu yaaluuf jecha wiixata har’a furguggisuuf akaroora baasee ture jimaaya dhufuutti dabarsee jira. Karoorrii har’a kun hafuu isaaf sababaa, boba’an dhangala’uu jiraachuun isaa eega baramee booda. Rokeetiin har’a furguggifamuuf turte kun nama feetee kan deemtu miti.Rokeetiin kun imala ishee Kanaan, gara torban 6 naannoo Ji’aa turtee gara lafaatti deebiti. Yaaliin kun milkoofnaan Naasaan bara 2024 ogeessoota hawaa gara ji’aatti erguuf kan karoorfatee yoo ta’u, jalqaba bara 2025 akka Ji’a irra qubatan gochuu dha.


Wallistuu Yukireen Beekamtuu Waraanaan Mana Ofii Dhabdee Amma Uummata Ishee Rakkateef Gargaarsa Walitti-qabaa Jirtu

Eega Yukireen keessatti waraansi jalqbamee, uummata biyyattii miliyoona ja’a caalaa tu lubbuu isaanii oolfachuu manaa fi qehee ofii gad-lakkisee baqachuuf dirqame. Kanneen keessaa wallistuu muuziqaa gosa “Pop” beekamtuu biyyattii, naannoo Kirimiyaa irraa baqatte ka Jamala jedhamtu. Jamalaan si’a lama mana ishee dhabde. Tokko bara 2014, ennaa humnoonni Kirimiyaa Ukireen harkaa baafatan ture. Lammaffaan immoo amma ennaa humnoonni Raashitaa Yukireen irratti haleellaa banani. Yeroo ammaa kana Jamaalaan humna ogummaa ishee beekamaatti isheetti fayyadamuudhaan Ukireeniin horii gargaarsaa walitti-qabaa jirti. Gabaasana Miyrooslaavaa Gongaaadze kunoo ti.


Keellaan Nukileraa Yukireen Keessaa Gurumuu Dhaabbata Enerjii Atoomikaaf Akka Banamu Gaaffiin Dhiyaate

Dhaabbati nukileraa kan tokkummaa mootummootaa kan Raashaa fi Yukireen haleellaa raawwatte jechuun walii isaanii himatanii fi balaa nukleraa geessisuu danda’a jechuun akeekkachiise, nageenya keellaa nukleraa guddicha Awrooppaa kan Yukireen gama bahaa keessa jiru gamaaggamuuf irra deebi’uun gaaffii dhiyeessee jira. Hoogganaan dhimmootii siyaasaa kan tokkummaa mootummootaa Roozmarii Dikaarloo, golli naga eegumsaa haala keellaa nukileraa Zapo-rizaa-zihaa ilaalchisuun wal ga’ii hatattamaa geggeesseen, daayirikterri ol aanaan dhaabbata enerjii Atoomika addunyaa Raafaa’el Giroosii, gurmuun dhaabbatichaa keellaa sana irratti nageenyi eegamuu fi hojii eegumsaa ilaalchisee hojii barbaachisaa hojjechuuf akka ergamu gaafataniiru. Roosimerii Dikaarloo akka jedhanittiTokkummaan mootummootaa, Dhabbata Enerjii Atoomika addunyaa waliin walitti dhiyeenyaan hojjechuu dhaan, Yukireenii fi Raashaan yoo walii galan ta’e, ergama dhaabbata enerjii atoomikii Kan Yukireen keessaa kamiinuu deggeruuf dandeettii loojistikaa fi nageenyaa qabaachuu keenya xiinxallee jira. Gareeleen lamaan, gurumuun kun keellaa sana akka seenuuf danqaa tokko malee daandii akka saaqan irra deebi’uun ni gaafanna jedhan Daayirikterri dhaabbata enerjii atoomikaa ibsa kennaniin ergammi sun guyyoota itti aanan keessa yoo mariin jiru milkaa’e hojii itti fufa jedhamee eegama. Keellaan nukileraa Zaa-poori-zaa-zihaa erga Raashiyaan jalqaba baatii Bitootessaa weerara geggeessitee qabee to’annaa ishee jala jira. Ogeessonni teekinikaa Yukireen hojii meeshaa nukleraa hojjechuu itti fufanii jiru.


Intala Namticha Hiriyyaa Putin Eenyuutu Ajjeesee ?

Intala nama siyaasaa beekamaa Raashaa fi michuu prezidaant putiin ta’e dhuka’aa bombii konkolaataa keessaan ajjeefamuu kan ilaaleen dhaabanni hojii basaasaa basaauu kan Raashaa, tajaajiila basaasaa kan Yukreen himatee jira.Lameenuu prezIdaant Putiin Yukreeniin weraruu isaanii ni deggeru. Tajaajilli nageenyaa Raashaa kan federaala jechuun kan milkaa’iina dhaabata basaasa Raashaa KGB hojjatu guddichi akka jedheetti, ajjeechaan sambata dabree galgala kan umriin ishee 29 ta’e Daria Dugina intala Aleexandar Dugin irratti gaggeeffame, tajaajiila addaa kan Yukreeniin qophaa’ee rawwatame jedha. Xiinxalaa siyaasaa Raashaa kan ta’an Abbas Gallyamov akka jedhanti gama oloola ofuun kun gocha dorsisaati. Walii galaan mootummaaf amanamoo kanneen ta’an akkasumas kanneen sagalee isaanii kennaniif kun mallattoo addaa kan dinummaan wal ilaaluuf lafa Raashaa seenuu isaa kan agarsisuu yoo ta’u, kana jechuun immo kun ammaan booda,duula waraanaa qabatamaa hin taanee kan ofuumaa Televiziyoona irratti daawwatamuu akka hin taane agarsiisa. Kunis Raashaa keessatti waan gaggeeffamee dha.Krimiyaa qofatu bombiin haleelamee miti.Garu haleellaan shoroorkeessootaa kutaa Moskoo keessatti gaggeeffamee jira. Balaa kanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru.Dilbata dabree gorsaan prezidaantii Yukree, lammiwwan Yukreen dhohiinsa Bombii kokolaataa keessaa kana harka keessaa hin qaban jedhan.


Galmeeleen Prezidaantii Maaliif Kan Dhuunfaa Isaanii Hin Taane?

Jalqaba torbanii baatii kanaa haalli FBIn qabeenya Pirezidaantii U.S duraanii Donald Trump Mar-a-Lago jedhamu kan Paam Biich, Filooriidaa keessatti argamu sakatta’uu isaa battalumatti ifa akka hin taane gabaasni miidiyaaleen ni mul’isu. Haa ta’u malee, Ministeerri Haqaa saanduqawwan odeeffannoo dhoksaa of keessaa qaban kanneen Tiraamp Guraandhala 2021 Waayit Haawus keessaa erga gadhiisanii booda gara mana jireenyaa isaanii Filooriidaatti geeffaman dammaqinaan qorachaa jira. Galmeen bilbilaa, wixineen, haasaa, yaadannoo harkaan barreeffamee fi galmeelee biroo bara aangoo Tiraamp keessa turan maaliif Kuusaa Biyyaalessaa keessa hin teenye?


Qophii Spoortii

Qohiin Ispoortii har’aa hiirmaannaa atileetota Itiyoophiaa ka Fiigicha Maaratoonii London, dhimma filannoo hooggansa Federeeshinii Kubbaa Miillaa Itiyoophiyaa, murtoo FIFA fi dhimma Waldaa Kubbaa Miillaa Indiyaatti fuuleffata.


Guyyaa Gargaarsa Dhala Namaa Irratti Prezidaant Baaydiin Ibsa Baasan

Waggaa waggaan Hagayya 19 yaadatamee kan ooluu guyyaan gargaarsa dhala namaa addunyaa barana sambata dabree yaadatame ilaalchisee prezidaantiin Amerikaa Joo Baaydin ibsa baasanii jiru. Hojjattoota gargaarsaa addunyaa irra jiran kabajna kan jedhu ibsi kun hojii lubbuu namaa baraarsuu gaggeessan keessatti yoom iyyu caalaa eegumsaa fi deggersa keenya barbaadu jedhan.Waggaa 19 dura haleellaan shoroorkeessootaa Baagdaad keessatti lubbuu hojjattoota gargaarsa dhala namaa eega fudhatee as har’a isaanii fi kanneen biroo ergasii qabee hanga har’atti hojii wal fakkaataa irratti bobba’anii ituu jiranii wareegaman,mada’an ykn butamanii fudhataman kuma hedduu yaadanna jedha ibsi ba’e. Waggaa kana keessaa addunyaan gargaarsa dhala namaa guddaa barbaadaa jirti. Uummanni Miliyoona 300 caalaan gargaarsa bishaa qulqulluu, dawaa hatattamaa, dahannaa , nyaataa fi nyaata madaalamee, eegumsa, fi tajaajiila ka biroo barbaaadu. Kanneen miliyoona 100 caalan manaa fi qe’e ofii irraa godaanuuf dirqaman, miliyoona dhibba hedduun immo beela’aa jiru. Knaaf jecha bulchiinsii Baaydiin waggaa dabree Doolaara Biliyoona 13 gargaarsa dhala namaaf kennuuf ciche kan jedhu ibsii kun, kunis sadarkaa addunyaa Amerikaa fi naannootti gargaarsa kennamuuf ta’u ibsee jira. Kunis Yukreen, Afgaanistaan, Somaaliyaa Tigraay keessatti rakkoon adda addaa isaan qunnameef akkasumas baqattoota miliyoona hedduu kan Jordaan, Baaglaadish, fi kolombiyaa simachuuf akkasumas tajaajiila eegumsa fayyaa kan lubbuu olchuu Yaman keessatti gaggeessuuf ture jedha ibsii prezidaant Baaydiin baasan kun. Maallaqii kennamuu qubsaa ta’u baatuus, Amerikaan gargaarsa guddaa arjomuun kan beekamtu ta’u fi akkuuma snanas, hojjatonni gargaarsa dhala namaa waggaa waggaan akka ajjeefaman,mada’an fi butaman irra hedduun isanis kan naannoo ta’u isaanii ibsuun, kun immo hojii isaanii irratti danqaa kan uumuu ta’uun ibsamee jira.


Raashaan Warshaa Nukleeraa Gadhiiftee Akka Deemtu Ta’u Qaba:Zelenskii

Raashaan wiixata har’a warshaa Nukleeraa kan Yukreen cinatti samii irraa haleellaa gaggeessuu jalqabuu ishee Yukreen gabaastee jirti.Yukreen guyyaa bilisummaa ishee kabajuuf qopha’aa yeroo jirtu kanatti, Raashaan haleellaa akkasii gaggeessaa jirti jechuun volaadmiir zeleniskiin akeekkachisanii jiru. Bulchaan naannoo akka jedhanti, Rokeetonni Raashaa lafa warshaan Nukleeraa itti argamu Zaproshiyaa irraa gama dhiyaa haleelaa jiru.Haleellaan kunis manneenii fi olmaa daa’immanii akkasumas, manneen kuusaa haleelan. Haleellaa warshaa Nukleeraa cinatti gaggeeffamu kan ilaaleen Raashaa fi Yukreen inni tokko isa kaan balaaleeffataa jiran.Tokkummaan Mootummootaa fi jaarmayoonni addunyaa kanneen biroon akka Raashaan baatii Bitooteessaa kaastee dhunfattee jirtu iddoo sana gadhiiftee akka deemtuu taasisaniif Yukreen gaafataa turte. Warshaan Yukreen kun to’annaa Raashaa jala kan jiru ta’uus teeknishiyaanonni achii keessaa hojjataa jiran garu lammiwwan Yukreen ta’uun beekamee jira. Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes, giti isaanii kan Faransaayii, chaansilariin Jarmanii fi mummichi ministeera Briteen arfanuu bilbilaan haala kana irratti Dilbata kaleessaa mari’achuu isaanii waayit Haawus beeksisee jira.


Amerikaa fi Koriyaan Kibbaa Shaakala Waraanaa Jabaa Gaggeessu Jalqaban

Yunaaytid Isteetsii fi Koriyaan Kibbaa waggoota keessatti shaakala waraanaa guddicha kan jedhame wiixata har’a walii wajjiin jalqabanii jiru. Kunis doorsiisa Koriyaa kaabaa biraa dabalaa deeme dura dhaabchuuf akka ta’e aangawoonni Koriyaa Kibbaa ibsanii jiru. Shaakallii biyyoonni lameen walii wajjiin gaggeessan kun torban lama kan fudhatu yoo ta’u, sagantaa shaakala qaamaan argamuun gaggeeffamuu fi meeshaalee teeknikaa gargaaramuun fakkeessanii shaakalu dabalata.Kunis haleellaa koriyaan kaabaa gaggeesitu caasaa akkaan barbaachisaa kan koriyaan kibbaa irratti gaggeesituuf deebii kennamu dabalata.


Dargaggootaa fi Fayyadama Quunnamtii Marsaa Interneetii

Dargaggoonni Yunaayitid Isteetis dirree feesbuukii irratti hirmaatan xiqqaachaa jiru jedhaa qo’annoon dhiheenyaa kana bahe. Gama biraan, biyya Indiyaatti keessatti akkaataa bittaa fi gurgurtaa ammayyaa dijitaaliin yokaan marsaa interneetiin geggeessamu gar malee babal’ataa jira.


Zelenskyiin Tokkummaan Mootummootaa Keellaa Nukleraa Yukireeniif Eegumsa Akka Godhu Gaafatan

Ergamni dhaabbata enerjii atoomika addunyaa keellaa nukileraa Zpori-za-zihiiyaa akka hin geenye gufuuwwan kaayyoo qaban hin jiran,” jechuun Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy Kamisa darbe haasaa guyyaa guyyaan taasisaniin, dhaabbaticha maqaa dha’uun eeruun dubbataniiru. ''Raashiyaan battalumatti haalduree tokko malee bakka bu'oota dhaabbata enerjii atoomika addunyaa keellaa kana akka seenu hayyamuu qabdi,'' jedhan. Haa ta’u malee, itti dabaluunis, tooftaa nukleraa weerartoonni doorsisaaf fayyadaman bakka bu’oota kanaaf geejjiba kennuu hin dandeenye beekamaa dha. “Raashiyaan bakka bu’oota dhaabbata enerjii atoomika addunyaa battalumatti fi haalduree tokko malee gara keellaa sana akka galan hayyamuu fi akkasumas loltoota ishee battalumatti fi haalduree tokko malee naannoo keellaa sanaa keessaa baasuu qabdi. Addunyaan kana mirkaneessuuf humna qabda,'' jedhan Zelenskyy. “Kana yoo hin mirkaneessine, qaama galmeelee sadarkaa addunyaa nageenya niwukilaraa fi raadiyaashinii ilaallatan guutuu salphaatti kosii keessatti darbachuu ta’a, Raashiyaan sirna sadarkaa addunyaa kana balleessaa jirti” jedhan.


Dhukkuboota Amerikaa Keessaatti Haaraa Argaman

Dhukkuuba Mankii paax (Monkey Pox) jedhamuu fi dhukkuuba Lamsheessaa ykn Poliyoo kanneen Amerikaa keessatti haaraa argama keessaa ti. Dhukkubii Mankii Paax sodaa fayyaa kan sadarkaa addunyaa ta'u jaarmayaan fayyaa addunyaa labsee jira. Magaala Niiw Yoork keessatti immo namnii vaayrasii poliyoon qabame argamuu fi bishaan namoonni itti fayyadamanii fi kuufamee jiru keessaa vaayrasichi argamuu aangawoonni fayyaa kan magaala Niiw york ibsanii jiru.


Jiilli mana maree Yunaayitid Isteets keniyaa deeme.

Bu’ii filannoo Hagayaa 9 bara 2022 kenyaatti taasifamee irratti wali galtee xumuraa irraa yemuu hin ga’amnee kanatti jiilli mana maree bakka bu’otaa mootummaa yunaayitid Isteets gara biyyatiitti imalee jira. Keniyaatti ambaasadaraa yunaayitid Isteets haaraa kan ta’an Meeg Waayitmaan, akka ibsanitti jiilii Senaater Kiriis Koonsiin hogganamuu kun, filannoo toraban darbee taasifamee akka moo’an kan ibsamee Wiliyaan Ruuto, bu’ii filanichaa mormuudhaan dhimichaa mana murtiitti geessaa kan jiran Raayilaa Odingaa fi Prezidaantti aangoo gad dhiisanii deeman Uhuruu keeniyaataa wajjin akka maryatuu himuun isaanii gabaasameera. Prezidaanti aangoo gad dhiisan jiraanuun kan deggeraman Raayilaa Odiingaa heera fi seera biyyatii irratii hunda’uudhaan bu’ii flanichaa mana murtiitti akka falman ibsaanii deggertoonni isaanii guutumaa biyyatti keessaa jiraan hokkoraa irraa akka of qusatan waamichaa dhiheesuun isaanii beekameeraa. Ce’umsii siyaasaa keniyaa keessatti taasifamuu nageenyaa bahaa Afrikaatiif murtessaa akka ta’ee yunaayitid Isteets akka amantu kan ibsee gabaasin kun, prezidaantiin kenyaa Uhuuruu keniyaataa Yunaayitid Istees waliin ta’uudhaan wal dhabiinsaa mootummaa Itiyoophiyaa fi Mootummaa naanoo Tigraay hiikudhaaf hojjachaa akka turan, Ruwaandaa fi Rippaabiliikii Dimokraatawaa Koongoo gidduutti nageenyaa buusuu irratti waliin hirmaachuu isanii ibsamee jiraa. Filannoo prezidaantummaa ammaa akka moo’an kan himamee Wiliyaam Ruuto ibsaa dhiheenyaa kana kennaniin dhimmaa naannoo ittu hin ta’in dhimmaa biyya keessaa irratti akka xiyyeeffatan dubbachuun isaanii gabaasameeraa. Jiilli mootummaa Yunaayitid Isteets dhimmoottaan akkamii irratti eenyyuu wajjin akka marii taasisuu baldhinaan wantii ibsamee hin jiru.


Barreessaa Muummeen Tokkummaa Mootummootaa Yukireen Deemuuf Jiran

Barreessan muummee dhaabataa mootumootaa gamtoomanii Prezidaantii Tarkii Reecip Taayib Erduuwaan waliin Ta’uudhaan Kamisa borii baha Yuukireen keessatti Prezidaantii Yuukreen Volodmiiyir Zeleniskii wajjin akka wala arguuf deeman dubbii himaan mootummootaa gamtoomanii Steefan Dujaariik beeksisaniru. Wal ga’ichii akka taasifamuu kan gaafatan Prezidaantii Yuukreen Volodomiiyr Zeleniskii akka ta’an kan ibsan dubbii himaan mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees jimaata dhufu buufataa doonii Odeessa bakka midhaan nyaataa irraa fe’amaa jiruu akka daawwatan beeksisaniiru. Guterees walgahii Prezidaantii Yuukreenii waliin tasisan kana irratti waa’ee dhaabbanni Atoomiik Enarjii adduunyaa dhaabbataa nuukileeraa Zaaporijiijaa dawaachuu danda’uu fi haalaa waldhabiinsaa biyyootan Lammanii fala siyaasaatiin hiikuun akkaataa danda’amu irratti akka maryatan ibsameeraa. Bareesaan muummee Antoniiyo guterees Sambataa dhufuu biyya Tarkii magaala Staanbulin deemuudhaan walgahii bakka wiirtuu qindeesa fe’insa midhaanii irratti akka hirmaataan ibsameeraa. Wiirtuun kun kan dhaabbaate wali galtee midhaan nyaataa fi Xaa’oo yukreeni fi Raashaa irraa gara biyyoottan adda addaati fe’uudhaaf taasifamee akka hordoofufi. Walii galtichii kan mallateeffamee dhaabataa mootumootaa gamtoomaanii, mootummaa Tarikii, mootuumaa Raashaa fi mootummaa Yuukreen gidduutti akka ta’e ni bekamaa. Ergaa waliigalteen sun taasifamee Adoolesa 22 bara 2022 as dooniwaan 21 buufatalee doonii kibba Yukreen keessatti argaman Odeessaa, Chernoomoorisk fi Piydeenyi irraa ka’udhaan midhaan meetiriik Toonii 563, 317 fe’anii yemuu biyyottan adda addaatti Imalan dooniwan 15 immoo midhaan fe’uudhaaf hiriiraa galaanii akka jiran gabaasameeraa. Ministirrii dhimmaa alaa Yunaayitid steets Antoonii Blinken wixata dheengaddaa ibsaa keennaniin fe’iinsaa fi kuusaa midhaan nyaataa meetiriik toonii 150,000 yuukreen irraa fe’amuuf kan ooluu gargaarsa Doolaaraa Miiliyoonii 68 Yunaayitid Steets arjoomuu ishee himaniiru.


Turkii fi Israa’el Walitti Dhufeenyaa Dippilomaasii Akka Haaromsatan Ibsan

Mootummaan Tarkii fi mootummaa Isiraa’el walitii dhufeenyaa Dippiloomaasii waggaa Afuriin dura addaan kutanii turan deebisanii itti fufuu isaanii Roobii har’a ibsaa basanii beeksisu isaani maddi oduu Rooyiters gabaaseeraa. Biyyotan Lamman baraa 2018 ajjeechaa Gaazaa keessatti lammilee palastaayin 60 irratti raawwatameen kan ka’ee ambaasaderootaa isaanii akka haryyatan ni yaadatama. Waajjirii Muummee minstiraa Isiraael Yaa’ir Laapids Roobii har’aa akka ibsettii waliigaltee irraa kan gahamuu danda’e erga mariin Muummee ministiraa Isiraa’eli fi Prezidaantii Tarkii Taayip Erduwaan gidduutti taasifame dooda. Akka wali galtee kanaatti biyoottan Lamman ambaasadeeroota isaanii haryataanii turaa deebisuudhaan hojii dippiloomaasii guutummaadhaan itti fufu.


Bulchiinsii Baaydiin Afrikaaf Imaammata Qabu Ibse

Ministeerrii haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan dhiyeenya kana haasaa gaggeessaniin, kaayyoo kanaa fi hariiroo haaraa Amerikaa fi michoota 50 ol kan Ardii Afrikaa keessaa hubachiisan. Wantii caalaatti barbaannu michooma dhugaa Amerikaa fi Afrikaa gidduti kan jedhan Bliinkan, hariiroo madaalii hin eegnee ykn bu’aa irratti hirkate hin feenu.Afrikaa waliin cichi hariiroo jabaa qabaachuuf qabnu eenyuun iyyu caalaa milkaa’uuf miti jedhan. Chaayinaa fi Raashaan Ardii Afrikaa keessatti hedduu hojjataa kan jiran yoo ta’u, ministeerri dantaa alaa Raashiyaa sergee Laavroov dhiyeenya kana Afrikaa daawwachuun biyyonni Afrikaa hariiroo durii kaasee ture akka yaadatan taasiisan jedhu taajabdonni.


Addunyaan sagantaa Nukleera Raashaa Irra Ugguura kaa’uu Qaba: Zalanskii

Sagantaa Nukleera Raashaa irra ugguura haaraan akka ka’amu prezidaantiin Yukreen Volaadmiir Zeleenskii gaafatanii jiru. Kanas warshaa zaaporojiyaa kan Yukreen gama kibbaa keessatti argamuu fi to’annaa Raashaa jala jiru yaaddoo uumee yeroo jiruu ti. Zalanskiin Wiixata kaleessaa galgala haasawaa dhageesisaniin, dhimmi kun fixiinsa dhaqqabsisuu akka maluu fi biyyoota kutaa Sanaa ka biroofis sodaa ta’u isaa akeekkachiisan. Addunyaan amma jabina qabu agarsisuun warshaa Nukleeraa kana irratti murteessuu hin danda’uu taanaan, addunyaan harkaa ba’eera jechu dha kan jedhan Zalankiin. Raashaa fi Yukreen inni tokko isa kaaniin, naanoo warshaa Nukleeraa sanatti dhukaaste jechuun wal yakkaa jiru. Angawaa Raashaan magaalaa Yukreen kan taate Energodaar keessatti muuddee akka jedhanti haleellaa Yukreen gaggeessite warshaa sana cina bu’e. Angawoonni yukreen immo gama isaaniin, haleellaa Yukreen gaggeessite fakkeesuuf kan haleellaa kana gaggeesse humnootii Raashaa ti jedhu. Ministeerri ittisaa kan Yukreen RSA f akka ibsanti, nutii warshaa keenya haleelan jedhamuun keenya hiika hin qabu jedhan. Sababiin isaas jedhu, Nukleerri dhala namaa irratti balaa guutuummaan dhaqqabsisuu har’a ni hubanna jedhan. Bara1986 waan gaddisisaa cheeroobel irratti dhaqqabe irraa hafne jedhan.


Chaayinaan Namoota Siyaasaa Kan Taayiwaan Irra Ugguura Keesse

Chaayinaan Taaywaan irratti dhiibbaa gootu itti fufuun akkasumas daawwannaa miseensonni kongreesa Amerikaa wal duraa duuba Taaywaan keessatti gaggeessaniif deebii kan ta’u, namoota siyaasaa kan Taaywaan irratti ugguura Vizaa fi kanneen biroo Kibxata har’a keessee jirti. Chaayinaan Taaywaan mootummoota biyyoota alaa wajjiin qunnamtii akka qabaattu kan mormituu yoo ta’u kanaafis sababaa ishee, Taaywaan kan kootii jechuun dhiyeenya kana immo humna waraanaan kan qabachuuf jirtu ta’u ibsiti. Dubbii himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Need Praayis waashingtan keessatti oduu gabaastotaaf akka ibsanti, Chaayinaan gara jalqaba baatii kanaatti, daawwannaa jilli kongreesaa Taaywaan keessatti gaggeessee kan ilaaleen deebii barbaachisaa hin taanee fi tuttuqqaa ta’e laatte jedhan.


Waldaa Kristaanaa Masrii Tokko Keessaa Abiddi Ka’e Lubbuu Nama 41 Galaafate

Namoonni ijaan argan akka jedhanti kutaa meeshaan ho’a qabaneessu kan waldatti argamu keessaa rakkoo eleektrikaa mudateetu ibidda kaase.Kanneen Abidda dhaamsan iddoo sana dhaqqabuuf sa’atii 3 isaan fudhate jedhamee jira. Waldicha gara kutaa gararraa keessa Abiddi ennaa hammaataa deemu namoonni iyyaa fi wawwaachaa ture. Kanneen miidhaman kana keessaa harka caalaan daa’imman ta’uun ibsamee jira.


Gareen Seeneetaroota Amerikaa Taaywaan Seenanii Jiru

Gareen af-yaa’ii mana maree bakka bu’oota uummataa Naansii Peloosiin hogganamu baatii keessa jirru Hagayya jalqabatti Taayiwaan seenee akka ture ni yaadatama. Gareen seeneetaroota Amerikaa har’a paarlaamaa Taayiwaan daawwachuun Taaywaaniif deggersa qabaniif mallatto tokko jedhamee jira.


Xiinxala Imaltuu Ministara Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Biyyoota Afrikaatti Fuuleffate

Ministarri Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken tarsiimoo biyyi isaanii Afrikaaf qabdu hordofuun biyyoota Afrikaa sadii, jechuun Afrikaa Kibbaa, Republikii Dimookiraatawa Koongoo fi Ruwaandaatti imaluun daawwannaa hojii geggeessan kaleessa xumuratan. Bakka kaleessa daawwannaa isaanii itti xumuratan Ruwaandaatti haasaa dhageessisaniin, “Yunaayitid Isteetis, biyyoota Afrikaa waliin waahilummaa dhugaa barbaaddi. Hookkara biyyoota Afrikaa keessa jiru xiqqeessuuf carraaqii sadarkaa ardittiitti taasisamu ni deggerti. Eenyu waliin michooma akka tolfatan dhiibbaa gootu hin qabu,” jedhan. Dhimma kana irratti Namoon, ogeettii dhimma siyaasaa fi seeraa, Faaxumaa Badhaasoo, Yunivarsirii Rejent as Virijiiniyaa jiru irraa dubbisee jira.


FBI Mana Prezidaantii duraanii Doonaald Traamp Sakatta’e

Biiroon qorannoo feederaalaa Yunaayitid Isteets ykn FBI mana prezidaantii duraanii Doonaald Traamp isaa kutaa biyyaa Flooridaa bakka paalm biichi jedhamuu ti argamuu Sakatta’uun isaa gabassamee jiraa. Sakatta’iinsaa Mana prezidaantii duraanii kana irratti raawwteen sanduuqinni wanneen qaalii ta’an keessaa kaawwataman akka FBIn fudhataman beekameeraa. Doonaald Traamp sakatta’insa mana isaanii irratti raawwate ilaalichisee wixata keleessaa yaada kennaniin “Prezidaantii Yunaayitid Isteets irratii wantii akkanaa tasa ta’een hinbeku” jedhaniiru. Itti fufudhaaniis qaamaa feederalaa mana isaanii sakatta’eef tolee akka jedhan himanii sakatta’insichii waan ittuu dursee hin himamin taasifamee fi waan barbaachisaa akka hin taane dubatanii jiru Tramp. Ministeerrii haqaa mootummaa Yunaayited Isteets mi’a mana Doonaald Traamp keessaa argamee FBI qabamee irratti qoranoo taasisaa jiraachuu isaa ibsuu irraa kan hafee, waa’ee waan manaa prezidaantii duraanii kessaa qabamee irratti wantii jedhee hin jiru. Jalqaba baraa kaanaa, Bulchiisiinii Kuusaa fi galamee biyyaalesaa National Archives and Recording Administration, mi’aawaan iffaa bahuu hin qabnne ykn dhoksaan qabamuu qaban saduuqa 15 mana Doonaald Traamp keessatti argaamuu isaa ibsun isaa gabaasameeraa.


Maadheeeen Waraanaa Ameerikaa Jeneraalota Durii Kabajuuf Hundaa'an Maqaa Haaraa Argachuuf Jedhu

Maadheeleen waraanaa kutaalee Yunaayitid Isteetis adda addaa keessa jiran, kanneen duraan maqaalee aangwoota waraanaa biyyattii lammiilee adii qofatti moggaasamanii turan, amma maqaalee gad moojiilee waraanaa gurraachotaa fi sanyiiwwan biroo biyyattii keessa jiraniitti moggaasamaa jiran. Gabaasaa Dora Mekouar Tujubee tu dhiheessa.


Muummichi Barreessaan Tokkummaa Mootummootaa Keellaan Nukleraa Yukireen Qorattootaaf Banaa Akka Ta’u Gaafatan

Yukireen fi Raashiyaan dhiheenya kana warshaa niwukilaraa irratti dhukaasa banuun walii walii isaanii erga himatanii booda, barreessaan olaanaa Tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteereez inspeektaroonni sadarkaa addunyaa warshaa niwukilaraa Zaapoorizhiyaa akka daawwatan gaafataniiru. Haleellaan warshaa niwukilaraa irratti raawwatamu kamiyyuu ''of ajjeesuudha,'' jechuun Guterres ibsa gaazexeessitootaaf Jaappaan keessatti kennaniin dubbataniiru. Yukireen ammas Dilbata darbe Raashiyaan buufata humna niwukilaraa guddicha Awurooppaa, Warshaa Niwukilaraa Zaporizhzhia irratti boombii darbatte jechuun himattee, Moskoon ''shororkeessummaa niwukilaraa'' irratti bobba'aa jira jette. Dhaabbanni humna niwukilaraa mootummaa Yukireen akka jedhetti humnoonni Raashiyaa haleellaa Dilbata halkan raawwataniin, dhaabbaticha keessatti seensaroota raadiyaashinii sadii miidhuu dhaan hojjetaa tokko ammoo madeessaniiru. ''Shororkeessummaan niwukilaraa Raashiyaa hawaasa addunyaa irraa deebii cimaa qoqqobbii indaastirii niwukilaraa Raashiyaa fi boba'aa niwukilaraa irra kaa'uum barbaada'' jechuu dhaan pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru. Warshaan kun kan naannoo Raashiyaan to’attu keessatti argamu, Jimaata darbes haleellaan irra ga’eera. Moskoo haleellaa kanaaf humnoota Yukireen komatteetti.


Chaayinaan Shaakala Waraanaa Guyyoota Afruiif Bishaan Naannoo Taayiwaanitti Akka Geggeessitu Labsit

Chaayinaan Jimaata har’aa ganama xiyyaarota waraanaa fi dooniiwwan hedduu sarara gidduu galeessa qarqara galaanaa Taayiwaan keessatti ergite jedhan angawoonni ittisa Taayiwaan, Beejiing daawwannaa Af-yaa’ii mana maree Yunaayitid Isteetis Naansii Peeloosii Taayiwaanitti geggeessaniif deebii kennuu dhaan shaakala waraanaa guyyoota hedduu dhaaf taasiftu itti fufteetti. Waraanni Taayiwaan ibsa baaseen akka jedhetti xiyyaaronni sakatta’iinsaa fi dooniiwwan humna galaanaa ishee sochii Chaayinaa hordofaa akka jiran ibseera, kunis “tuttuqqaa guddaa” jedheera. Xiyyaaronnii fi dooniiwwan Chaayinaa sarara giddu galeessaa, daangaa galaanaa qaxxaamuruun isaanii guyyaa lammaffaaf walitti aansuun ta’uun ibsameera. Chaayinaan naannoolee Taayiwaan marsanii jiran 6 keessatti shaakala waraanaa guyyoota afuriif labsiteetti. Shaakala kanaan sodaa shallaggii dogoggoraa uumaa jira, haa ta’u malee, hanga ammaatti, angawoonni Taayiwaan fi Yunaayitid Isteetis haala kana hammeessuuf fedhii akka hin qabne dubbatan. Kamisa darbe Chaayinaan yoo xiqqaate misaa’ela 11 naannoo qarqara galaanaa Taayiwaan jirutti dhukaaftee jirti. Misaa’eloonni sana keessaa yoo xiqqaate afur Taayiwaan irra balali’aniiru jedha angawoonni ittisaa Jaappaan, xiinxaltoonni ittisaa hedduun dubbii tuqachuu kanaan dura hin argamne jechuun ibsaniiru. Misaa’eloota keessaa shan godinaa addaa dinagdee Jaappaan irra kan bu’an yoo ta’u, kunis Tookiyoon balaaleffannaa cimaa akka gootu taasiseera. “kan jilli kongiresii isaanii daawwannaa Eeshiyaa dhumaaf Tookiyootti gora Peloosii waliin erga wal arganii booda muummichi ministeeraa Jaappaan Fumiyoo Kishiedaa jimaata har’aa ibsa kennaniin, “amalli Chaayinaa kun nagaa fi tasgabbii naannichaa fi akkasumas addunyaa irratti dhiibbaa hamaa qaba,” jedhan. Chaayinaan, daawwannaa Peeloosii, odola dimokiraatawaa gara ummata miliyoona 24 qabdu Taayiwaan waliin tumsa qabaachuu ishee ibsuuf yaadame geggeessame irratti aartee jirti. Taayiwaaniin gonkumaa to’achuu baatus, Paartiin Koominiistii Chaayinaa odola kana bulchiinsa Chaayinaa ta’uu cimsee dubbateera, yoo barbaachisaa ta’e humnaan akka fudhatu illee dhaadateera.


Ambaasaddaroonni Yunaayitid Isteets  Biyyottan Afrikaa Saditti ramadaman koree seenetii irratti gaafatamanii Jiru

Dipilomaatonni Mootummaa yunaayitid Isteets biyyoottan Afrikaa Sadii keessatti ambaasadeerotaa taasisuudhaaf kaadhimee Roobii kaleessaa fuula koree Senetii Mootummaa biyaatti duratti dhihaatanii waa’ee hojii isaanii irratti gaaffii dhihaateef deebii kennanii jiru. Dipilomaatonni Ambaasaddarummaadhaaf kaadhimamman sadanuu dubartootaa yoo ta’an, hojii raawwachiiftuu ykn Chaarje de Affiiyeeiir Yunaayitid Isteets ta’uudhaan Sudaan keessatti hojii dipiloomaasii kan hogganaa jiran Luusii Taamliin Rippaabiliikii Demokiraatawaa Koongootti akka ambaasaddaraa ta’an kaadhimamuun isaanii beekameraa. Rakkina siyaasaa yeroo amma Koomgoo keessaa jiruu hiikuu irratti waa’ee fala isaan qabanii kan gaafataman Luusii Taamliin, biyyichaa fi ummataa biyyichaa wajjin walquunamuu danda’uun haala jiru jijjiruu danda’a jechuun isaanii gabaasameeraa. Biyyaa Afrikaa Lixaa haala siyaasaa hin tasgaboomne keessaa jirtuu Maalitti Ambaasaaddaraa Yunaayitid Isteets akka ta’an kan kaadhimamman Raachiinaa Saachideevaa Korhoonen yemmuu ta’an , Jeesikaa Deeviid Ba immoo Ayivori Koostitti akka Ambaasaddara Yunaayitid isteets ta’an kaadhimamanii jiru. Akka ministeerri dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets hubachiiseetti yeroo amma biyyii Maalii akeekkachiisaa sadarkaa Afuraffaa irraa kan jirtuu yemuu ta’u lammilen Yunaayirid Isteets biyya Sanaa akka deemuu hin qabnee ibsameeraa. RDK fi Ayivorii koost immoo akeekkachiisaa sadarkaa Sadaffaa ykn immoo lammiilen Yunaayitid Isteets garra biyyoottan kanaatti Imaluu barbaadan akka irra deebi’anii itti yaadan kan hubachiisuudha. RDKn, Maalii fi Ayivorii koost biyyoottan hojiin Ambaasaddarummaa hedduu ulfaataa akka ta’ee Biyyaa Chaad ti Ambaasaddaraa Yunaayitid Isteets kan turan Kristoofer E. Googiizweyit gaaffi VOAtiif deebii barreefamaan kennaniin ibisuun isaanii gabaasameeraa.


Yunaayitid Isteetis: Balaan Shorokeessummaa Hoogganaa al-Qaaidaa Waliin Hin Duune

Afgaanistaan keessatti hogganaa al-Qaayidaa kallattii dhaan U.S.n ajjeefamuun hoggansa garee shororkeessummaa kanaaf rukuttaa ture, garuu dameelee isaa Giddu galeessa bahaa, Afrikaa fi Eeshiyaa keessatti argaman irratti dhiibbaa qabaa? Waayit Haawus balaa shororkeessummaa uumamu kamiyyuu ija isaa irraa akka hin fudhanne kan himu yoo ta’u, qorattoonni shororkeessummaa Yunaayitid Isteetis dammaqiinsaa fi obsa qabaachuu qabdi jedhu. Waayit Haawus haleellaan qiyyaafataan geggeessame hoogganaa al-Qaayidaa Ayman al-Zawahiri ajjeesuu isaa ''amantaa olaanaa'' akka qabu dubbata. Garuu Waayit Haawus mataa bineensichaa muruun balaa jiru tasgabbeessuu dhiisuu mala jedha. Itti gaafatamaan quunnamtii tarsiimoo mana maree nageenya biyyoolessaa Joon Kerbii akka jedhanitti, ''Kaaba Afrikaa keessa jiru, Saahel keessa jiru, guutummaa Galeessaa Giddu Bahaa keessa jiru, Yaman keessas jiru. Afgaanistaan irratti akka qiyyaafanne nan beeka. Garuu ija keenya addunyaa irraas hin buqqifnu” jedhan. Al-Qaayidaan, yeroo jalqabaaf Wiirtuu Daldala Addunyaa bara 1993 haleellaa irratti raawwachuun namoota jaha galaafate. Hanga Fulbaana bara 2001 haleellaa shorokeessummaa geggeessutti garee baayyee hin beekamne ture.


Dooniin Yukireen Midhaan Baate Sakatta’amuuf Turkii Dhaabatee Jira

Erga Raashiyaan dhuma baatii Guraandhalaa keessa weerara ishee jalqabdee as dooniin fe’umsaa jalqabaa Yukireen irraa midhaan alatti ergamu fe’atte roobii har’aa sakatta’iinsa xumurtee jirti. Ministeerri ittisaa Turkiyaa akka jedhetti, kanneen doonittii sakatta’an doonii Raazonii alaabaa Seeraaliyoon qabdu yeroo Istaanbul irraa fagaatee turtetti doonittii irra gara daqiiqaa 90f turan. Gareen inspeekshinii kun miseensota Yukireen, Raashiyaa, Turkii fi Tokkummaa Mootummootaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaan hundi rakkoo nyaataa addunyaa mudateef jecha midhaan Yukireen irraa ergamuu deebi’ee akka jalqabuuf waliigaltee taasifame irratti hirmaataniiru. Dooniin boqqolloo toonii kuma 26 ol fe’attee deemtu kun imala ishee itti fufuun, laga Bosporus keessa kuttee gara bakka itti deemtu Libaanonitti imaluuf jirti. Ministeerri Bu’uuraalee misoomaa Yukireen akka jedhetti dooniiwwan biroo 17 fe’amanii Yukireen irraa ka’uuf hayyama eegaa jiran. Sababa waraanaatiin Yukireen keessatti midhaan toonii miiliyoona 20tti tilmaamamu qabamee waan jiruuf, pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy walgahii viidiyoo Kibxata darbe taasisaniin barattoota Awustiraaliyaafi akka himanitti, ergaan jalqabaa “ammallee ga’aa miti,” garuu midhaan erguun kun akka itti fufu nan abdadha jedhan.


Af-yaaiin Mana Maree Yunaayitid Isteetis Naansii Peloosii Prezidaantii fi Seera Tumtoota Taayiwaan Waliin Wal Argan

Jilli miseensoota mana maree isaanii Taayiwaan daawwachaa jiru Taayiwaaniin qofaa akka hin dhiifne mul’inatti beeksisuuf jecha jechuu dhaan Af-yaa’iin mana maree Yunaayitid Isteetis Naansii Peeloosii Roobii har’aa akka beeksisaniiru. ” Amma, yeroo kamiyyuu caalaa, tumsi Ameerikaan Taayiwaan waliin qabdu murteessaa dha, ergaan nuti as fidaa jirrus kanuma” jedhan Peloosiin. Labsii haaraa Yunaayitid Isteetis kan oomisha biyya keessaa qaama elektrikii adda ta’e kan kompiitaraa fi meeshaalee elektirooniksii biroof akka bu’uuraatti tajaajilu kan semiconductor jedhamu guddisuu fi dhaabbileen Yunaayitid Isteetis Chaayinaa waliin akka dorgoman gargaaruuf ba’ee illee ibsanii jidran. Peeloosiin paarlaamaa Taayiwaanitti akka himanitti wixineen seeraa kun “tumsa dinagdee Yunaayitid Isteetisii fi Taayiwaaniif carraa guddaa kenna. Chaayinaan daawwannaa Peeloosii kanaaaf mormii cimaa akka qabdu ibsitee, odola ofiin of bulchitu kana irratti abbaa biyyumma akka qabdutti kan ilaaltu cabsuun fudhatama hin qabu jechuun akeekkachiisteetti. Peeloosiin Kibxata galgala gamas erga seenanii yeroo muraasa booda, Chaayinaan ambaasaaddara Yunaayitid Isteetis waamtee ka dubbiste yoo ta’u, naannoo lagaTaayiwaanitti shaakala waraanaa dhukaasa kallattiin raawwachuu beeksifte, kunis dhukaasa fageenya dheeraa irraa gara qarqara galaana Taayiwaantti ture. Kunis, odola kana Chaayinaa guddittii irraa naannoo adda baasu fi daandii doonii barbaachisaa ta'e irra darbu dabalata. Beejiing Roobii har’aa fuduraalee fi qurxummii Taayiwaan irraa galfamu irratti uggurri kaa’eera. Taayiwaan fi Chaayinaan bara 1949 waraana biyya keessaa booda gargar bahan. Humnoonni sabboonummaa injifatama gara Taayiwaanitti baqatanii mootummaa booda irra gara dimokiraasii dammaqaa ta’etti guddate hundeessan. Ergasii odolattiin paartii Koominiistii Chaayinaan bulfamtee hin beektu ta’us, yoo barbaachisaa ta’e humna fayyadamuun Taayiwaan fudhachuuf dhaadateera.


Prezidaant Joo Bayiden Tarkaanfii Hogganaa al-Qaayidaarratii Fudhatame Eyyamuusaanii Ibsan

Erga haleellaan garee Shororkeesitootaa Fulbaanaa 11, bara 2001 Yunaayitid Isteets irratti raawwtee as kan barbaadamaa ture hogganna al Qaayidaa Aymaan al- Zawaahirii irrati akka tarkaanfiin fudhatamu ajaja kennuu isaani fi tarkaanfichii akka karoorfameen raawwatamuu isaa prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Bayiden ibsanii jiru. Prezidaant Baayidan, " bara prezidaant Bush, Obaamaa fi Traampii jalqabee barbaachaa taasifamaa tureen hawaasiin nageenyaa keenya bara kana bakka Zawaahiriin jiru argachuu danda’an. Miseensotaa maatii isatti siqanii wajjin wal arguudhaaf walakkeesaa magaala Kaabul seene. Egaa achii jiraachuu isaa ragaa amansiisaa ta’en of eeggannoodhaan mirkannaawee boodaa akka haleellaan sirri ta’e raawwatamee akka innii bakka waraanaa irraa kana booddee dhabamu eeyyame. Dirqamni kun akka siviilotaa irratti miidhaa hin geesifne of eegannodhaan karoorfame. Torban tokkoon dura eegaa haalii ammaa jiruu mijataa ta’un isaa beekamee boodaa ajaja dhumaan keenne. Dirqamichii kan fiixaan baheedha. Maatiwaan isaa keessaa kan miidhaman hin jiran. Siviilota biroo irratti midhaan gahe hin jiru," jedahniiru. Aymaan al- Zawaahirii misaa’ela xiyyaaraa nam-malee balali’u ykn Diroonii irraa dhukaasameen kan ajjeefamee dilbata dheengaddaa maggalla guditti Afgaanistaan Kaabul keessatti akka ta’e beekameera. Tarkjaanfii Al Zawaahirii irratti fudhatamee kana kan balaleffatee mootummaan taalibaan inni yeroo amma Afgaanistaaniin bulchaa jiru gochichii waligaltee bara 2020 Yunaayitid Isteets fi hoggantoonii biyyottan lixaa Taalibaan waliin Dohaa Kaatar keessatti taasisan kan cabsuudhaa jedhee jira. Muumeen minitiraa kaanaadaa Jastiin turuudoo ajjeefamuun Al Zawaahirii gara adduunyaa naga qabeetti taatetti tarkaanfii isaa tokkoodhaa yemuu jedhan , ministirri dhimma alla Sa’ud Arabiyaa Zawaahiriin haleellaa Shororkeessumaa Yunaayitid Isteets fi Sa’udii irratti raawwatee kan karoorse, kan raawwachiisee fi kan hogganeedhaa jechuun isaa gabaasameera. Prezidaantiin yunaayitid isteets duraanii Baarrak Obamaa, tarkaanfichaa dinqisifatanii ittuu Afgaanistaan keessaa hin maandhefatin hundee Shororkeessumaa buqisuun akka danda’amu kan agarsiiseedhaa jedhaniiru Miseensota Paartii Repabilikootaa kan ta’an Senaater Maarkoo Rubiyoo fi Senaater Teed Kiruuz tarkaanfichii barbaachisaa dha jechuudhaan jajuun isaanii ibsameeraa. Al Qaayidaan waggoottan dhihoo kana keessa biyyoottan walakkeesa bahaa, lixaa fi baha Afrikaa akkasumas kibba Eeshiyaa keessatti miilaa diriirfatee gareewaan isaa wajjin hidhata qaban fayyadamuudhaan haleellaa adda adddaa raawwacha akka jiru gabasaameera.


Antoonii Bilinken Biyyoottan Afrikaa Sadii Daawwachuuf Jiru

Ministirri dhimma alaa mootummaa yunaayitid Isteets Antonii Bilinken biyyoottan Afrikaa sadii turban dhufu keessa daawachuuf akka deeman ibsamee jira. Odeeffannoon Ministeeraa dhimma alaa Yunaayitid Isteets irraa bahee akka ibsutti , Bilinken daawwanaa isaanii Afrikaa kibbaatii keessatii Yagayyaa 7 ammma hagayya 9 tassisuuf kan deeman yemmuu ta’u, walgahiin isaan haanga’otaa mootummaa biyyatti fi miseensotaa jarmiyaalee hawaasaa wajjin taasisan magaala Peritoriyaa fi Johaanisberg keessatti akka beekameeraa. Bilinken daawanaa isaanii amma hagayyaa 11 bara 2022 itti fufu Kanaan Repabiliikii Demokiraatawaa Koongoo fi Ruwaandaa keessa akka turan gabasiinii Ministeraa dhimma alaa Yunaayiti Isteets irra bahee beeksiseera.


Chaayinaan Akeekkachiistus Jilli Aangawoota Yunaayitid Isteetis Taayiwaan Seene

Jilli kongireesii Yunaayitid Isteetis kan af-yaa’ii mana maree Naansii Peloosiin durfamu, Chaayinaan daawwannaa kanaaf deebii waraanaa akka kennitu dhaadachuun akeekkachiistuus Kibxata galgala Taayiwaan seenee jira. Jilli Pelosii dhaan durmfau buufata xiyyaaraa Taipei Song-shan kan dhaqqabe akka sa’aatii biyya sanaatti galgala keessaa sa’a tti. Jilli kana angawoonni Taayiwaan simatanii jiran. Peeloosiin Roobii borii pirezidaantii Taayiwaan Tsai Ing-wen fi miseensonni mana maree olaanoo biroo waliin wal arguuf akka jiran miidiyaaleen biyya keessaa gabaasaniiru. Torban hedduu dhaaf gabaasaaleen miidiyaalee kan Chaayinaa qeequun beekaman Peeloosiin, qaama daawwannaa iisaanii bal’aa ta’e kan Eeshiyaa tti geggeessaniin Taayiwaanitti goruu fi dhiisuu isaanii tilmaamaa turan. Chaayinaan daawwannaan kun waan abbaa biyyummaa ishee odola ofiin bultu kana irratti qabdu aakka cabsuutti ilaalama jechuun fudhatama hin qab u jechuun akeekkachiifteetti. Kibxata darbe dubbi himtuun ministeera haajaa alaa Chaayinaa Huwaa Chunyiing daawwannaa yaadame kun ''gowwummaa, balaa fi qumaara hin barbaachifne jechuun dubbataniiru.


Yunaayitid Isteetis Namoota Beekamoo Sadii Gidduu Kana Du’aan Dhabde

Naoomni mallattoo biyyaalessaa U.S. sadii du’aan boqotanii jiran. Taphataa kubbaa saaphanaa beekamaa Biil Raasil umuriin isaa waggaa 88, Taatoo fiilmii saayinsii“Star Trek” jedhamuu Nisheel Nikools waggaa 89, comedi’anii fi taatoo Pat Carroll ammoo waggaa 95tti du’aan boqotan. Raasil,nama oguma isaan beekamaa dtaphataan Gatii Qabu jedhamuun yeroo shan, yeroo 12 immoo tapha taphate walii gala irratti beekamtii nama argatee, meedaaliyaa warqee Olompikii fi waan baay’ee barreessitoota kubbaa miilaatiin seenaa waldaa kubbaa saaphanaa NBA keessatti taphataa guddaa ta’uun filatameera.. Liigii ispoortii gurguddoo Ameerikaa kamiyyuu keessatti leenjisaa Gurraacha jalqabaa ture. Kubbaa miilaa malees, Raasil falmaa mirga namaa yoo ta’u, Hagayya 28, 1963, guyyaa haasaa beekamaa “Abjuu Qaba” jedhu kan Maartiin Luuter Kiing Jr. dhaageessisan isaan waliin dhaabbate. Pirezidaanti Baaraak Obaamaa Raasil “Meedaaliyaa walabummaa kan prezidaantummaa badhaasaniiru. Du’a Raasil ilaalchisee ibsa kennaniin, Pirezidaanti Joo Baayidan “atileetota seenaa keenya keessatti gurguddoo keessaa tokko – shaampiyoonaa shaampiyoonotaa yeroo hunda ta’e, akkasumas nama gaarii fi lammii Ameerikaa guddaa waadaa Ameerikaan galte bakka lammiiwwan Ameerikaa bu’uuf waan danda’u hunda kan hojjetee dha jedhan.


Shaampiyoonaan Atileetiksii Addunyaa Ka Waggaa Digdamaa Gadii Kolombiyaa Keessatti Jalqabame

Shaampiyoonaa atileetikisii Adduunyaa kan atileetonii waggaa 20 gadii itti hirmaatan Wixata bhar’aa Kolombiyaa keessatti jalqabamee jira. Atileetonni Itiyoophiyaa bakka-bu’an 19 dorgomiilee meetira 800 hanga 5000 jiranitti hirmaachuuf gara sanatti imalanii jiran. Guyyaa har’aa figichaa gufachiisoo meetrii kuma sadiitti kan gulaalaaf dorgoman Simboo Alamaayyoo fi Masarat Yeshaanewu ramaddii isaanii keessaa 1ffaa fi 2ffaa ta’anii xumuruun dorgommii itti-aanuuf darbanii jiru. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Midhaan Yukireen Irraa Gara Biyya Alaatti Erguun Deebisee Jalqabe

Midhaan gara alaattti ergamu buufata doonii Yukireen Odesaa irraa wixata har’aa deebi’ee eegale. Dooniin fe'umsaa alaabaa Seeraaliyoon qabdu kan Raazoonii jedhamtu jalqaba buufata doonii irraa kan baate yoo ta'u, boqqolloo fe'attee gara Libaanontti qajeeltee jirti. Ministeerri ittisaa Turkii ibsa baaseen dooniiwwan biroo hin ibsamin jiran har’a Yukireen irraa akka ka’an beeksiseera. Turkii fi Tokkummaan mootummootaa dhuma ji’a Adoolessaa keessa Raashiyaa fi Yukireen waliin walii galteen midhaan alatti erguun deebi’ee akka jalqabamu jaarsummaan gidduu kan seenan yoo ta’u rakkoon nyaataa addunyaa Sababaa Raashiyaan Yukireeniin weerarteen hammaachuu illee tokkummaan mootummootaa beeksisee jra. Walii galteen kun dooniiwwan fe’umsaa buufata doonii kibba Yukireen irraa bishaan Galaana Gurraacha kan Raashiyaan erga waraana jalqabdee to’attee jirtu keessa nagaan akka darbu gaafata. “Addunyaaf guyyaa boqonnaa, keessumaa hiriyoota keenya Giddu galeessa bahaa, Eeshiyaa fi Afrikaa keessa jiraniif, midhaan Yukireen jalqabaa uggura Raashiyaan ji’ootaaf erga keessee booda Odesaa gad dhiisee bahe,” jechuun dubbi himaan ministrii haajaa alaa Yukireen Dimitroo Kulebaan tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru. “Yuukireen yeroo hunda michuu amanamaa taatee kan turte yoo ta’u, Raashiyaan waliigaltee kanaa gama isheen kabajuu qabdi jedhan. Dubbi himaan Kremlin Dimitry Peskov Wixata har’a gaazexeessitootaaf ibsa kennaniin dooniin jalqabaa ka’uun ishee “baay’ee gaarii dha” jedhan. Dubbi himaan muummicha barreessaa kan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteereez midhaan gabaa addunyaa akka ga’u mirkaneessuun “dirqama gargaarsa namoomaati” jedhan. “Muummichi barreessaan, dooniiwwan daldalaa hedduu akkaataa kaka’umsa mallattaa’een socho’an keessaa kun kan jalqabaa akka ta’u, kunis waan baay’ee barbaachisa dha jedhan Stefan Dujarric akka jedhanitti, Sagantaan Nyaataa Addunyaa qamadii meetiriik toonii 30,000 bituun xayyaara chaarterii tokkummaa mootummootaan Yukireen keessaa fe’ee erguuf karoorfateera jedhan.


Teleskoopphiin Suuraalee Haawaarraa Kaasu Fooyya’ee As Bahuun Dhiheenya Oduu Addunyaa Ijoo Tahee Jira

Deemsaa qo’annoo hawaa Yunaayitid Isteetis keessatti dhiheenyaa kana odeeffannoon bahe, kan waa’ee teleskooppii fooyya’e bahu ibsu tokko ijoo dubbii adduunyaa ta’ee jira. Taknooloojiin haaraan kun maaliif akka dinqisiifamee fi bu’aa isaa hayyuu Saayinsii hawaa tokko waliin nariin geggeessinee jirra.


Prezidaant Joo Baayiden fi Prezidaantiin Chaayinaa Taayiwaan Ilaalchisee Marii Bal’aa Geggeessan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayidenii fi giti isaanii kan Chaayinaa Xi Jinping kamisa kaleessaa ganama daawwannaa Taayiwaan akka geggeessamu kan afaan yaa’iin mootummaa Yunaayitid Isteetis Naansii Peloosii dhiyeessan fi kan dubbi himaan ministrii haajaa alaa Chaayinaa Zaahoo Lijiyaan “tarkaanfiin humnaa” akka fudhatamu akeekkachiisanii fi muddama uume ilaalchisuun marii bal’aa geggeessanii jiran. Angawaa gameessi bulchiinsaa tokko booda gaazexeessitootaaf akka himanitti, hoggantoonni lamaan ''kallattiin wal arguun gatii inni qabu irrattis mari'ataniiru, gareen isaaniis yeroo itti wal arganiif irratti walii galame akka hordofan gaafataniiru jedhan. Waayit Haawus marii sa’aatii lamaaf gaggeeffame kanaan booda Yunaayitid Isteetis imaammata Taayiwaaniin ilaalchisee qabdu hin jijjiirre jechuu dhaan, Yunaayitid Isteetis tattaaffii gam tokkoo haala jiru jijjiiruf nagaa fi tasgabbii Taayiwaan tuffachuu isa jedhu cimstee mormiti jedhee jira. Kun erga Baayiden bara 2021 aangoo qabatanii as angawoota lamaan gidduutti marii taasisame isa shanaffaa dha.


Haleellaa Yukireen Geggeessite Booji’amtoota Waraanaa Laammiiwwan Yukireen 40 Galaafachuu Raashiyaan Beeksiste

Yukireen baha keessa-tti dhukaasi warri Yukireen banan, yoo xiqqaate booji’amtoota waraanaa Yukireen 40 lola Mariupol keessatti geggeeffameen booji’aman ajjeesuu adda baatonni Raashiyaan deeggaraman himan. Adda baatonni kun yoo xiqqaate hidhamtoonni 75 madaa'uu himaniiru. Booji’amtoonni Yukireen namoota warshaa sibiilaa Azoovstaal Maripool keessatti argamutti kooluu galanii gara ji’a sadiif loltoota Raashiyaa dura dhaabbataa turan keessaa tokko turan. Ministeerri Ittisaa Biriteen Jimaata darbe odeeffannoo basaasaa tiwiitara irratti ifa taasiseen akka jedhetti Raashiyaan, “jijjiirama guddaa taasisameen,” itti gaafatamummaa hojii adda durummaa ishee hanga tokko dhaabbata waraanaa dhuunfaa Raashiyaa Wagner Group jedhamuuf dabarsitee jirti. Tarkaanfiin fudhatame kun Raashiyaan walitti dhufeenya dhaabbilee akkanaa fi mootummaa Raashiyaa gidduu jiru haaluuf akka rakkatu barreeffamni kun ibseera. Tarkaanfiin kun kan fudhatame, akka ministeerichi jedhutti, Raashiyaan “hanqina waraanaa lafoo guddaa” qabaachuu waan hin oolleef. Prezidaantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii haasaa guyyuu dhageessisaniin kamisa kaleessaa akk’a jedhanitti, “ Addunyaa irraa kan Raashiyaacaalaa shororkeessummaa irratti investii godhe hin jiru. Zelenskiin seneteroota Yunaayitid Isteetis “murtoo Ministeerri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Raashiyaa akka ispoonsara mootummaa shororkeessummaatti beekamtii akka kennu gaafate sagalee guutuun raggaasisan” galateeffataniiru. Raashiyaan Kuubaa, Kooriyaa Kaabaa, Iraanii fi Siiriyaatti makamtee jirti.


Prezidaantonni Yunaayitid Isteetis fi Chaayinaa Waliin Haasa’uuf Deemu

Prezidaantiin US joo Baayidan fi prezidaantiin Chaayinaa XI Jiinping waa’ee dinagdee, waa’ee muddama Taayiwaaniin ilaalchisee jiruuf waa’ee wal waraansaa Raashaa fi Yuukreen irratti akka maryachuuf deeman masaraan Waayit Haawus ibseeraa. Masaraa Waayiti haahusti dubbi himaan koree nageenyaa biyyalessaa Joon Karbii kaleessaa yemmuu oddu gabaastotatti dubbatan hoggantoonni lamman yoom akkaa bilbilaan maryachuuf deeman addan baasanii ittu hin himin guyyoottan dhufan keessatti akka ta’u danda’u qofa eeranii jiru. Wantii hoggantoonni lamman irratti dubbatan hedduun jiraachuu isaa kan ibsan Joon karbii, dhimmii Taayiwaan ajandaa irraa jiraachuu isaa himuun isaanii gabasameeraa. Odeeffannoo marii hoggantoota lammanii kan ifa ta’uu danda’e ergaa Afaan Yaa’ii mana maree Mootummaa US Naansii Peelosii dhiheenyaa kanaa Taayiwaniin daawwachuudhaaf karoora isaan qaban ilaalichisee , dubbi himaan Mootummaa Chaayinaa Zha’o Liijiyaan daawwanichii deebii umna of keessaa qabu argachuu danada’a jechuudhaan erga akeekkachisaanii boodaa akka ta’e gabasameeraa. Dhimmaa kana irratti kan dubbatan dubbi himaa Joon Karbii, US imaammata Chaayinaa Tookkoo iraatti wantii jijjirte akka hin jirree fi muddama jiru waloodhaan hiikuu malee waa’een umnaa hin jiruu jechuun isaanii beekameeraa.


Yunaayitid Isteetis fi Raashiyaan Hidhamtoota Wal-jijjiiruu Ilaalchisee Waliin Dubbachuuf Jiran

Akkaata wal jijjirraa hidhamtootaa irratti US Raashaadhaaf yaadaa dhiheesuu ishee ilaalchisee odeefannoon bahee akka jedhutti, US lammmile ishee Raashaa keessatti hidhamanii jiran Taphattuu Kubbaa kaachoo dubartootaa Biritinii Graayiner fi basasummaadhaan shakkamee mana hidhaa Raashaa keessaa kan jiru Pool Wehilaan , lammii Raashaa yakka daldala meeshaa warranatiin shakkmee bara 2018 erga qabamee boodaa hidhaan wagga 20 itti murtaa’ee mana hidhaa US keessa jiru Viiktoor Bo’utn wal jijjiruu barbaaddi. Ministirrii dhimma alla US Antoonii Bilinken dhimma kanna irratti gita isaanii Ministirii dhimma alaa Raashaa Sergey Laavaroovii waliin haasa’uudhaaf karoorfachuu isaanii yemmuu ibsan akkana jedhanii jiru. Eerga wal waransii jalqabamee as yeroo jalqabaatiif ministira dhimmaa alaa Raashaa Sargee Laavaroovii waliin guyyottan dhufan keessatii haasa’uf eegaan jira.waan nuuf dursa qabeessaa ta’e kaasuuf karoorfadheen jira. Amerikaanonni dogoggoraan hidhaman Paul Whelan fi Brittney Griner hiikamanii manatti deebi’uun eeyyamamuufii qaba. Akkataa hiikamuu isaani mijeessuu irratti torbanootan duraa yaadaa dhiheesine jirra. Yaadichaa irratti mootummaan keenyaa irra deddebiidhaa fi kallattiidhaan quunamtii taasiseera. An dhuunfadhaan marichaa ittin fufa.furmaataa irra ni geenyaa jedheen abdi qaba. Britinii Giraayner yemuu magaalaa Mooskoo seentu Zayitiin baala sammuu namaa adoochuu irra hojjatamee harkatti qabameeraa jedhametee Ji’ottan Shanan darbaniif mana hidhaa Raashaa keessatti jargamti. Himanna ishee irratti dhihaateen yoo yaakkamtuu taatee argamtee hidhaa wagga 10n adabamuu akka dandeesuu gabasaameera.


Traamp Haasaa Dhimma Imaammataa Dhageessisuuf Gara Washingtenitti Deebi’aa Jiran

Pirezidaantiin duraanii Doonaald Traamp erga aangoo gadhiisanii yeroo jalqabaaf gara Waashingitanitti deebi’aa jiru. Kibxata har’aa halkan michoota isaanii marsaa lammaffaaf ajandaa qopheessaa turan duratti dhiyaachuun haasaa imaammataa dhageessisuuf jiru. Traamp gumii ajandaa Ameerikaan haa dursitu jedhu kan guyyoota lamaaf gaggeeffamu waaltaa “America First Policy Institute” irratti haasaa dhageessisuuf jiru. Gorsitoonni tokko tokko duula filannoo kan bara 2024 irratti hirmaachuu labsuuf yeroo qophaa’aa jiranitti yeroo baay’ee waa’ee mul’ata gara fuula duraa dubbachuu malee filannoo bara 2020 irra deebi’anii falmuuf yeroo hagas akka hin fudhanne gaafachaa jiru. Filannoo bara 2024 mromituu isaanii ta’uu malu kan jedhaman Itti aanaa pirezidaantii duraanii Maayik Peens dabalatee morkattoonni isaanii sadarkaa Tiraamp akka ulaagaa Ripaablikaanotaa itti qaban mormuuf tarkaanfii ifa ta’e fudhachaa jiru.


Ministeetonni Enerjii Gamtaa Awrooppaa Fayyadama Gaazii Uumamaa Hir’isuuf Walii Galan

Ministiroonni dhimma enerjii kan gamtaa Awurooppaa hirkattummaa dhiyeessii Raashiyaa irratti qaban hir’isuuf jecha itti fayyadama gaazii uumamaa dhibba irraa harka 15% hir’isuuf karoorsuu isaanii Kibxata darbe raggaasisan. Waliigaltichi Hagayyaafi Amajjii gidduutti fedhii dhaan hir’isuu kan of keessaa qabu yoo ta’u, biyyoonni miseensa ta’an baatilee qorraa dhufan dura dhiyeessii akka kuufatan taasisa. Yoo balaan tasaa uumame, Gamtaan Awurooppaa gaazii hir’isuu kana dirqama gochuu mala. waliigaltee irra ga’uuf jecha haala tokkoo tokko wal simsiisuuf, hangi tokko dirqama kana irraa bilisa ta’uu malu. Walii galteen kun kan dhufes Raashiyaan Yukireen weeraruuf qoqqobbii Gamtaan Awurooppaa irra kaa’eef deebii kennuu dhaan dhiyeessii gaazii Gamtaa Awurooppaatiif ergitu akka addaan kuttu yaadamee ti. Dhaabbati gaazii Raashiyaa Gazaaproom, Raashiyaa roobii irraa eegalee dhiyeessii duraanuu suuta jedhame gara Awurooppaatti ergitu daran akka hir’istu Ibsite. Gaazproom hir’ina kanaaf suphaa sarara ujummoo “Nord Stream” irratti taasifamuuf himate, garuu angawoonni Gamtaa Awurooppaa tarkaanfiiwwan kun kaka’umsa siyaasaa ta’uu himaniiru.


Seneterri Yunaayitid Isteetis Tokko Haala Mirga Namaa Ruwaandaa Ilaalchisee Deggersi Biyyi Isaanii Gootuuf Akka Turu Gaafatan

Dura taa’aan koree hariiroo alaa Seenetii Ameerikaa akka jedhanitti, yaaddoo galmee mirga namoomaa mootummaan Ruwaandaa fi gahee wal dhabdee Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo keessatti qabu ilaalchisee gargaarsa nageenyaa Ameerikaan Ruwaandaaf kennitu Kongireesii akka turrsu kan taasisan ta’uu beeksisan. Xalayaa Ministira Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Blinken’f barreessan keessatti, Senetar Roobart Menendez imaammata Yunaayitid Isteeiys Ruwaandaaf qabdu bal’inaan akka ilaalamu gaafataniiru. Menendez, deggersa doolaara miliyoona hedduu gurmuu naga eegumsa Ruwaandaa kan tokkummaa mootummootaaf kennamu kan qabamu ta’uu dubbachuu isaanii xalayaan miidiyaaleef miliqee dhaqqabee fi waajjirri isaanii dhugaa ta’uu isaa mirkaneesse ni mul’isa. Menendez akka jedhanitti, deeggarsi Yunaayitid Isteetis waraana Ruwaandaaf gootu, yeroo Koongootti bobba’ee fi ennaa kanas finciltoota deggeruun isaa “mallattoo yaaddessaa kan Yunaayitid Isteetis gocha akkasii tooftaan raggaasisuu ishee ka mul’isu fakkaata jedhan. Gareen finciltootaa M23 dhuma baatii Bitootessaa keessa biyyoota daangaa baha Koongoo Ruwaandaa waliin wal daangessu irratti haleellaa guddaa jalqabe. Koongoon Ruwaandaan M23 deeggartee jirti jechuun himattee jirti, kanas Kiigaaliin ni haale. Yunaaytid Isteets bara 2021tti deeggarsa alaa doolaara miiliyoona 147 ol Ruwaandaaf ramaddee jirti.


Maaynamaar Qabsaa’ota Dimokraasii Afur Du’aan Adabde

Tokkummaayanmar executes four democracy activists, Hayyuun Dhimma Mirga Namaa Tokkummaa Mootummootaa Gadda Itti Dhaga’ame Ibsan Angawoonni waraanaa Maaynaamaar aktiivistoota dimokiraasii afur kanneen ''gocha shororkeessummaa'' raawwachuuf gargaaran jedhaman du’aan adabuu isaa miidiyaaleen mootummaa wixata ibsaniiru, kunis waggoota kurnan darban keessatti ajjeechaa biyyi Kibba Baha Eeshiyaa kun raawwate kan jalqabaa ta'uu illee eeraniiru. Namoonni afran kun baatii Guraandhalaa keessa dhaddacha cufataa dhaan murtiin du’aa kan itti murtaa’e yoo ta’u, waraana bara darbe fonqolcha mootummaatiin aangoo qabate fi mormitoota isaa irratti tarkaanfii dhiiga dhangalaase milishoota raawwatan gargaaran jedhamuun himataman. Mootummaan Tokkummaa Biyyaalessaa Miyanmaar bulchiinsa aangoo hin qabaanne fi mootummaa waraanaa biyya bulchaa jiruun seeraan ala ta’e, ajjeechaa gabaafame balaaleffateera. Dubbi himaan waajjira pirezidaantii mootummaa tokkummaa biyyoolessaa Kyaw Zaw ergaa dabarsaniin Rooyitarsiif akka himanitti, “Baay’ee gaddeera, gara jabina juntaa jechoota ciccimoo ta’aniinan balaaleffadhaa, hawaasni addunyaa hojii gara jabina kana adabuu qaba." jedhan. Kanneen ajjeefaman keessaa leellisaa dimokraasii beekamaa kan umuriin waggaa 53 Kyaw Min Yu, kan maqaa Jimmy jedhamuun beekaman, fi miseensa mana maree duraanii fi aartisitii gosa muuziqaa hip-hop jedhamuu kan umuriin waggaa 41 Phyo Zeya Thaw kan aangoo irraa kaafaman michuu itti dhiyoo hooggantuu Myanamar Aan Saan Suushii ta’uu gaazixaan Maynamaar kan the Global New Light jedhu gabaaseera. Tokkummaa mootummootaatti barreessaa addaa kan dhimma Maaynamaar Tom Andrews, gootonni fi qabsaa’onni mirga namaa Maynamaar Juntaan ajjeefamuu isaaniitti hedduun gadde jedhan.


Raashiyaan Haleellaa Bufata Doonii Yukireen Odeessaa Haleelte

Raashiyaan Wixata har’aa haleellaan misaa’elaa buufata doonii Yukireen Odesaa irratti raawwatte waliigaltee midhaanni gara alaatti erguun deebi’ee jalqabuuf taasifame irratti dhiibbaa uumuu hin qabu jette. Dubbi himaan Kremlin Dimitry Peskov akka jedhanitti, haleellaan kun bu’uuraalee waraanaa qofaa kan haleele yoo ta’u, bu’uuraalee misoomaa midhaan erguuf oolu waliin malli itti wal qabatu hin jiru jedhan. Raashiyaan jalqaba haleellaa sambata gaggeeffame kana keessaa harka akka hin qabne haaltee turte, garuu Wiixata immoo humnoonni ishee itti gaafatamummaa qabau jette. Angawoonni Yukireen waliigaltee Yukireen fi Raashiyaan Jimaata darbe mallatteessan hordofuun midhaan gara alaatti akka ergamu hojjechaa akka jiran himaniiru. Tokkummaa mootummootaa fi Turkiin waliigaltee kana jaarsummaan gidduu seenuun gargaaraniiru, kunis dooniin Raashiyaan Galaana Gurraacha keessa jiru naannoowwan Raashiyaan dhuma Fulbaanaa keessa erga Yukireen weerartee as cufte keessa nagaa deddeebi’uun akka jiraatu ka gaafatu ture.. Qophiin kun rakkoo nyaataa addunyaa irratti mudate salphisuuf tarkaanfii barbaachisaa ta’uu isaatiif kan galateeffamu yoo ta’u, Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteereez “ibsaa abdii, carraa fi boqonnaa” ittiin jedhaniiru. Haleellaa Sambaata darbe gaggeeffameen booda, Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy Raashiyaan waliigaltee midhaanii balaadhaaf saaxilaa jirti jechuun qeeqan. Ministirri Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken akka jedhanitti haleellaan kun “amanamummaa Raashiyaan waliigaltee Jimaata darbee irratti waadaa seentetti shakkii guddaa kan uume yoo ta’u, hojii Tokkummaan mootummootaa, Turkii fi Yukireen nyaata murteessaa ta’e gabaa addunyaatiin dhaqqabsiisuuf hojjetan kan miidhu dha” jedhan.


Ministriin Dhimma Alaa Raashiyaa Masrii Daawwataa Jiran

Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargee Laavroov biyyi isaanii weerara Yukireen irratti raawwatteen kan ka’e, moggaatti qoodamuu dippilomaasummaa fi uggura biyyoonni dhihaa irraa kaa’an furuu ennaa barbaaddu kanatti angawoota Masrii waliin mari’achuuf jecha Kaayirootti argamu. Laavroov Dilbata galgala Kaayirootti kan seenan yoo ta’u, imalli isaanii Afrikaa marsaa jalqabaa kun Ityoophiyaa, Yugaandaa fi Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongootti goruu illee kan dabalatu ta’a. Dilbata galgala jalqaba, preezdaantii Masrii Abdel Fattah el-Sissi waliin, achiis gita isaanii Ministira Dhimma Alaa Sameh Shukrii waliin wal arganii jiran. Laavroov dhaabbata paan Arabaaf haasaa dhageessisuu isaanii dura muummicha barreessaa Liigii Arabaa Ahmed Aboul Geheit waliinis wal arguu isaanii Liigiin Arabaa beeksisee jira. Laavroov Shukrii waliin ta’uun ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin, duula waraanaa Raashiyaan Yukireen keessatti geggeessitu ilaalchisee angawoota Masrii kanneen wal dhabdeen kun gma siyaasaa fi dipilomaasummaan akka furamu gaafatan waliin mari’achuu isaanii ibsaniiru. Laavroov mariin nagaa kanaan dura taasifamaa ture addaan cituu isaaf Yukireen himatan. Dawwannaan Laavroov kun kan dhaga’ame prezidaant Joo Baayiden Giddu-galeessaa erga daawwatanii yeroo torban lama hin guutin keessatti. Baayidan gara Sa'uudii Arabiyaatti osoo hin qajeelin dura Israa'elii fi akkasumas kan dhuunfatamtee jirtu West Baankii daawwataniiru. Walgahii naannoo biyyoota Galoo Galaana Arabaa akkasumas Masrii, Joordaan fi Iraaq Sa’uudii Arabiyaatti gaggeeffame irrattis hirmaataniiru


Muummichi-ministaraa Palastaayin Hariiroolee Giddu-galeessa Bahaa Keessaa Irratti  Sagalee Ameerikaaf Ibsa Kennan

Muumichi-ministaraa Palastaayin Mohaammad Ishiteyaa haalaa nageenyaa Giddu-galeessa Bahaa, keessumaa waa’ee hariiroo Yunaayitid Isteetis fi biyyoottan Araabaa gidduu, akkasumas hariiroo biyyoonni Arabaa tokko tokko Isiraa’el wajjin qaban irratti Sagaalee Ameerikaaf ibsa kennanii jiru. Waayit Haawusitti, odu-gabaastuu VOA Paatsii Widaakus gaaffi fi deebii taasisanii hoogganicha Palastaayin waliin geggeessite haga tokko fudhannee jirra. No media source currently available


Mirgi Ulfa Baasuu Mana-murtii Yunaayitid Isteetisiin Ugguramuun Akka Bara Gabarummaa, Dubartoota Da’umsaaf Dirqisuu Mala: Qeeqxota

Kan bara Wal-waraansaa Yunaayitid Isteetis booda foyyessama heeraa biyyattii 4ffaa irratti hundaa’uudhaa kan bahe mirgi ulfa of-iirraa baasuu bara gabrooomfannaa nama hundaatiif walakkaa jaarraa tokkootiif hojjetaa ture. Mirgi kun dhiheenya Mana-murtii Muummichaa Yunaayitid Isteetisiin gargalfamuun akka dubartoonni akka baroota gabrummaa sanaatti fedha malee ijoollee da’uuf dirqamuu malan, jedhan – qeeqxonni.


Raashiyaan Naannolee Yukireen Gama Kibbaa Itti Dabalaa To’achuu Kan Barbaaddu Ta’uu Beeksiste

Yukireen dhukaasa Raashiyaan Kamisa har’aa magaalaa Kaarkiiv irratti raawwatteen yoo xiqqaate namoota lama ajjeesuu fi 19 madeessuu ishee gabaasteetti. Bulchaan naannichaa Oleg Singuboov akka jedhanitti, namoota du'an keessaa tokko daa'ima yoo ta’u, namoonni afur haala hamaa keessa jiru. Ministeerri ittisaa Biriteen Kamisa har’aa akka jedhanitti humnoonni Raashiyaa kutaa baha Yukireen naannoo Donbas keessatti haleellaa xixiqqaa itti fufaniiru. Ministeerichi ibsa guyyaa guyyaa kennuun akka jedhtti Raashiyaan maadhee humna elektrikaa Vuhilee-hiskaatti dhiyaaaa jirti. Kunis kaaba baha Donetsk irraatti kan argamu yoo ta’u, humnoonni Raashiyaa iddoowwan bu’uuraalee misoomaa murteessoo ta’an qabachuuf dursa kennaa akka jiran ibseera. Raashiyaan mootummaa pirezidaantii Yukireen Volodymyr Zelenskyy kuffisuuf ykn magaalaa guddoo Kiiv kaaba Yukireenitti argamtu qabachuuf haleellaa ji’oota shaniif geggeessaa turte sadarkaa jalqabaa irratti hin milkoofne. Garuu Laavroov gaaffiifi deebii Kibxata miidiyaalee mootummaa waliin geggeessaniin akka jedhanitti, Raashiyaan kana booda Donbas bakka adda baatonni Raashiyaa bara 2014 yeroo Raashiyaan Yukireen odola Kiriimiyaa dhuunfatte irraa eegalee humnoota Kiiv waliin wal’aansoo qaban qofaa keessatti hin dangeffamtu jedhan. Yunaayitid Isteetis roobii kaleessaa akka beeksistetti, caasaa rookkeettii dabalataan Yukireeniif erguuf karoorfachuu ishee roobii kaleessaa beeksistee jirti. Dubbi himaan nageenya biyyaalessaa Waayit Haawus Joon Kirbaay Kibxata darbe gaazexeessitootaaf ibsa kennaniin akka jedhanitti, dhaabi basaasa Yunaayitid Isteetis, Raashiyaan “lafa Yukireen isheen to’attu kallattiin abbaa biyyummaa Yukireen cabsuun to’achuuf bu’uura kaa’aa akka jirtu agarsiisaniiru.


Preezdaant Joo Baayidan irratti COVID-19 argame

Preezdaant Joo Baayidan irratti COVID-19 argamuu isaa Waayit Haawus Kamisa harra beeksise. "Hojii isaanii hunda guutummaatti raawwachuu itti fufan. Amma qorannoon isaanii vaayrasii irraa walaba ta'uu agarsiisutti adda bahanii turan." Ibsi masaraa mootummaa Yunaaytid Isteets, Waayit Hawus irraa bahe Baayden talaallii guutuu, akkasumas buusterii marsaa lama fudhachuu isaanii yaadachiisee mallattoo baayyee salphaa ta'e agarsiisaa jiran eere. Pirezdaantichi qajeelfama CDC waliin haala walsimtuun qoricha Paxlovid fudhachuu eegaluu fi Waayit Haawus keessatti adda baafamanii jiraachuutunis ibsameera. Baayiden umuriin isaanii ganna 79.


Paarlaamaan Siri Laankaa Muummicha Ministeeraa Duraanii Prezidaantii Biyyattii Haaraa Gochuun Filate

Paarlaamaan Siri Laankaa Kibxata darbe pirezidaantii haaraa biyya odola rakkina keessa jirtuu gochuun, muummicha ministeeraa yeroo ja’aa kan turan Raanil Wiikreemesinghe roobii har’aa prezidaantii haaraa gochuun filateera. Maanguddoon ganna 73 Wickree-me-singhen, waraqaa filannoo dhoksaa Kibxata darbe mana maree seera tumtootaa miseensota 225 qabu keessatti sagalee 134 kan argatan yoo ta’u, sagalee 82 ammoo gaazexeessaa duraanii miseensa paartii bulchaa jiru SLPP ta’uun taayitaa ministeerummaa mootummaa adda addaa irra kan turan Dullas Alah-apperumaaf kennameera. Hogganaan paartii gara bitaa leellisuu JVP kan ta’an Anura Dissan-ayake sagalee sadii qofa argatan. Mormiin uummataa beekamaa yeroo hedduu gara hookkaraatti jijjiiramu kan sababaa rakkoo dinagdee ji’ootaaf turee fi biyyattiin sababaa sharafi alaa ishee dhumateef midhaan nyaataa, boba’aa ykn qoricha alaa galchuu dadhabdee ilaalchisee erga ka’ee, kanaanis prezidaant Gotaabaayaa Rajaapaaskaa Shiri Laankaa dhaa erga baqatanii torban tokko booda Filannoon kun geggeessame. Mormitoonni garuu Wikreme-siingeen maatii Rajapaaskaatti dhiyeenya qabu jechuun qeeqanii isaanis aangoo akka gad dhiisan gaafatan.


Giifti Dureen Yukireen Seera Tumtoota Yunaayitid Isteetisiif Haasaa Dhageessisuuf Jiru

Seera tumtonni Yunaayitid Isteetis roobii har’aa giiftii duree Yukireen Olena Zelenska yeroo isaan mana mareef ibsa kennan dhaggeeffachuuf jiru. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy haasaa kanaan dura ibsa kennaniin, Zelenskaan haadholii fi dubartoota Yukireen hunda bakka bu’uun akka dubbatan dubbataniiru. Akkasumas warra murteen U.S. harka isaanii jiruun illee dhageettii ni argata jedheen abdadha jedhan pirezidaantichi. Af-yaa'iin mana maree Naansii Peeloosii miseensonni mana maree fi Seenetii hundi akka irratti hirmaatan jajjabeessanii, ''kallattiin Giiftii Duree Zelenskaa irraa dhaga'uuf, waa'ee balaa hamaa weerara Raashiyaatiin dhaqqabee caalaatti hubachuuf akkasumas ummanni Yukireen qabsoo Dimookiraasiif godheef galata keenya ibsuuf carraa gaarii dha jedhan.”Zelenskaan giiftii duree Jiil Baayidan waliin Kibxata darbe Waayit Haawusitti wal arganii turan.


Putin Qoqqoobbiin Biyya isaanirra Jiru Kaanaan Walii-galtee Yukireen Midhaan Alatti Ergituuf Jiru nan Simadha Jedhan

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Kibxata darbe akka jedhanitti, Raashiyaan buufata doonii qarqara galaana Gurraacha irraa midhaan Yukireen akka ergitu haala mijeessuu dhaaf qophii ta’uu ibsaniiru, garuu biyyoonni gama dhiyaa qoqqobbii midhaan Raashiyaa alatti ergitu irra kaa’an akka kaasan barbaadu. Puutiin erga pirezidaantii Turkiyaa Rechep Tayyip Erdowaan waliin mari’atanii booda karoora midhaan gara alaatti erguu Yukireen deebi’ee akka eegaluuf yaadame ilaalchisee Iraan keessatti dubbataniiru. Weerara Raashiyaan Yukireen irratti raawwatte, daldala Yukireen kan danqe yoo ta’u, dhiyeessii nyaataa addunyaa irratti dhiibbaan uumamuu isaatiin, Tokkummaan mootummootaa marii waa’ee midhaan gara biyyootii alatti ergamu kana ilaalchisee rakkoo jiru furuuf taasifamaa jiru keessatti hirmaateera. Itti aanaa dubbi himaa muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Antoniyoo Guterees kan ta’an Farahaan Haaq Kibxata darbe ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin akka jedhanitti, Guuteerees waliigalteen sun xumuramuu akka danda’u abdii guddaa qabu. Itti dabaluu dhaanis, Guterres Wixata darb bilbilaan pirezidaantii Yukireen Volodymyr Zelenskyy waliin mari’achuu isaanii ibsaniiru. Puutiin Kibxata darbes hoogganaa olaanaa Iraan Ayyaatoollaah Alii Kaamenii waliin Tehiraan keessatti wal arguun biyyoota lamaan gidduutti walitti dhufeenyi cimaa ta’e akka jiru agarsiisaniiru.


Itti aantuun pirezidaantii Kamala Hariis Mootichi Morokoo Gumii Daldlaa Yunaayitid Isteetis fi Afriikaa Qopoheessuu Isaaniif Galateeffatan

Itti aantuun pirezidaantii Kamala Harris walgahii daldalaa U.S.-Afrikaa Adoolessa 19 Marrakech keessatti baname qopheessuu isaaniif mootiicha Mohammed ja’affaa fi Mana Maree Dhaabbilee Afrikaa (CCA) galateeffataniiru. Itti aanaantuun pirezidaantii Ameerikaa, hirmaattota walga’ii kanaa irratti fageenya irraa haasawa taasisaniin, “Yaa’ii daldalaa U.S.-Afrikaa bara 2022 keessummeessuu isaaniif Mana Maree Dhaabbilee Afrikaa, Kabajamoo Mootiicha Mohaammad ja’affaa fi Mootummaa Morookoo galateeffachuun barbaada.” ". Itti aanaan pirezidaantii Kamala Haaris haasaa isaanii keessattis sirna baniinsa walgahii Marrakesh bara kana mata duree: "Waliin ta’uun ijaarsaaf Fuulduratti " jedhuun gaggeeffame irratti hirmaachuun isaanii kabaja guddaa akka qaban dubbataniiru.


Giifti Dureen Yukireen Giifti Duree Ameerikaa Jiil Baayiden Waliin Washingten Keessatti Wal Arguuf Jiru

Giiftii duree Yukireen Oleenaa Zelenskaa giiftii duree Yunaayitid Isteetis Jiil Baayiden waliin Kibxata harraa Waayit Haawusitti wal argan. Lamaan isaanii yeroo dhumaaf kan wal argan, Caamsaa keessa daawwannaa Baayidan osoo hin beeksisin gara dhihaa Yukireenitti taasisaniin yeroo mana barumsaa tokko daawwatanii daa’imman kennaa guyyaa haadholii qopheessaaturan waliin wal arganitti ture. Zelenskaan wixata kaleessaa Ministira Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Antony Blinken waliin Waashingitanitti wal arganii jiran. Dubbi himaan ministeera dhimma Alaa Ned Praayis akka jedhanitti, Zelenskaa fi Blinken waa’ee weerarri Raashiya lubbuu namaa gatii guddaa baasisuun hammaataa jiru dubbataniiru, akkasumas Blinken waadaa Yunaaytid Isteetis Yukireen deeggaruuf qabdu cimsanii dubbatanii jiran. Ministrichi Blinken, hojii Giiftii Duree Zelenskaan lammiilee Yukireen waraanaan miidhaman gargaaruuf hojjettan galateeffataniiru,'' jedhan Piraays. Ameerikaan Yukireen qormaata dinagdee fi namoomaa guddaa ishee mudateef deebii kennuuf gargaarsa kennitu akka itti fuftu irra deebi’anii dubbataniiru, kunis kaka’umsa fayyummaa sammuu Giiftii Duree lammiilee waraanaan miidhaman deeggaruuf akeekame of keessaa qaba. Sagantaan Zelenskaa Kibxata gara biilsa mana maree dhaquu dhaan seera tumtootaaf haasaa dhageessisuu of keessaa qaba.


Gargaartonni Prezidaantii Traamp Turan Koree Kongiresii Duratti Dhiyaachuun Ragaa Ba’uuf Jiru

Caasaan oruu Yunaatid Isteetis akka jedhanitti gargaartonni pirezidaantii duraanii Doonaald Traamp lama torban kana koree addaa kongireesii haleellaa Amajjii 6, 2021 biilsa mana maree bakka bu’oota uummataa Yunaayitid Isteetis irratti raawwatame qorachaa jiru duratti dhiyaachuu dhaan, haleellaa sanaaf deebii battala Tiraamp kennan ilaalchisee ragaa ba’uuf jiru. Itti aanaan gorsaa nageenya biyyaalessaa pirezidaanticha duraanii Maatewoos Pootinger fi itti aantuun dhimmootii pireesii yeroo sanaa Saaraa Maatiyoos, walgahii Kamisa dhufu irratti koree mana maree duratti kan dhiyaatan yoo ta’u, walgahiin kun yeroo deeggartoonni Tiraamp filannoo pirezidaantummaa Sadaasa bara 2020 gaggeeffameen injifannoo Joo Baayidan argatan sirnaan mirkanaa’uu isaa dhaabuuf biilsa mana maree weeraranitti taatee White House keessa ture irratti fuuleffata. Potiinger fi Matiwuus, waa’ee tattaaffii ariifachiisaa, garuu hin milkaa’in hafee kan hojjettoonni Waayit Haawus, akkasumas maatii dhumaTiraampn, sa’aatii jalqabaa haleellaa sanaa irratti ibsa akka kennan fi deggartoonni isaanii bakka sana akka gadhiisan gaafatan ilaalchisee ragaa ba’u jedhamee eegama. Tiraamp dhuma irratti ibsa kanneen hookkara kaasan sun gara qe’ee isaaniitti akka deebi’an gaafatu utuu hin baasin dura sa’aatii sadii ol darbeera. Pottinger fi Matthews lamaan isaaniiyyuu guyyaa sana booda aangoo isaanii gadhiisan.


Biyyoota Daangaan Isaanii Eegamee Wal Cina Nagaan Jiraatan Barbaanna: Prez. Baaydin

PirezidaantiinAmerikaaJoo Baayidan Jimaatahar’ahogganaa Falasxiin Mahmuud AbbaaswaliinWest Baankiikeessattiwal ciina dhaabachuunfurmaataIsraa’eelii fi Falisxinootaafhojjetuarguu isa jedhudeggeruu ittin fuufa jechuun kan dubbatan yoo ta’u, “fagoo fakkaachuu danda’a” jechuun beekamtii kennaniiru. Ummanni Falasxiin amma miidhamaa jirakan jedhan Baaydiin,Gaddaa fi mufannaa keessaniyyusitti dhaga’amuu danda’a.,Ameerikaatti nutti dhagaʼamuu dandaʼajedhan. Marii kallattiin mootummaa Israa’elfimootummaa Falasxiingiddutti jalqabamuu akka qabu, kunis biyyootawalittiaanuun daangaa irratti walii galamee fi eegame qabaachuun nagaan jiraatan argamsisuuf gargaara jedhan Baaydiin. Abbaasgama isaaniin amma Isra’eel lafa keenya weeraruu isheettifulleeffachuu qabna . Akka biyya seeraan ol jirtuutti of ilaaluu hin qabdu jedhan.


Amerikaan Afrikaaf Gargaarsa Akka Kennitu Beeksiifte

Ministira Dhimma AlaaAmerikaa keessattiBiiroo Baay’ina Uummataa, Baqattootaa fi Godaansaaf itti aantuu ministeeraa kan ta’anJuuliyeetaa Vaals NoyesYunaaytid Isteetsiin bakka bu’uun, har’a Yugaandaa Kaampaalaa keessatti,akka labsanti,gargaarsa namoomaa Afrikaaf karaa Ministeera Dhimma Alaa fi Ejensii U.SMisooma (USAID)Amerikaan Doolaara Miliyoona 500 fi Miliyoona 92 akka kennitu ibsan Gargaarsi kun baqattoota, koolu galtoota, namoota biyyaofiikeessaa buqqa’an, namoota biyya hin qabne, namoota humnaan buqqa’anii fi ari’atamaa jiran guutuu Afrikaa keessatti, kanneenkutaaGaanfaAfrikaa, Saahel, fi haalawwan ariifachiisaa birootiin miidhaman dabalatee deeggarsa lubbuu baraaruu ni kenna. Ugaandaan ammallee baqattootaa fi koolu galtoota miliyoona 1.5 keessummeessuun guddaa taatee jirti. Ugaandaa dabalatee Afrikaa keessatti rakkoo gargaarsa namoomaaf xiyyeeffannoon addunyaa hir’achuu isaatiin Ameerikaan yaaddoo qabdi.Jalqaba waggaa kanaaqabeelakkoofsi namoota haaraa Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo fi Sudaan Kibbaa irraa dhufanugaandaa keessattidabalaa dhufe 71,000 ol gaheera.


Yunaayitid Isteetis Keessatti Gatiin Gurgurtaa Manaa Dhibbantaa 30’n Dabale

Ogeeyyin bittaa fi gurgurtaa manneenii akka jedhanitti, weera Koovid 19 booda haalli jiru ammallee gabaa bittaa fi gurgurtaa manneenii irratti dhiibbaa gochaa jira. Dhaabbatni gabaa manneenii qoratu, kan as Yunaayitid Isteetis keessa jiru akka jedhutti gatiin manneenii ka waggaa lama dura ture irraa dhibba keessaa harka soddomaan dubale.


Sri Shiri Laankaan Prezidaantiin Biyyattii Aangoo Gad Dhiisuu Isaanii Eegaa Jirti

Uummanni Sri Laankaa kan rakkoo dinagdee biyyattii dhaqqabe irraan ka’uun mormii dhaqqabeen kan gara Maaldiivis-tti baqatan prezidaant Gotaabayaa Rajaapaaksaa kamisa har’aa aangoo gad dhiisuu isaanii eegaa jiru. Rajapaksaan roobii kaleessaa halkan aangoo gadhiisuu himaniiru. Mormitoonni roobii galgala paarlaamaa Siriilaankaa ala bakka humnoonni nageenyaa gaazii imimmaansuu itti dhukaasanitti walitti qabamanii jiru. Muummichi ministiraa Raanil Wiikree-mesingee jeequmsa dabalataa ittisuuf jecha magaalaa guddoo Siriilaankaa Kolombootti hanga Jimaata ganamaatti uggura sochii kaa’uu isaanii Rooyitars gabaaseera. Wiickree-mesingee akkasumas labsii yeroo muddamaa guutuu biyyattii labsaniiru. Miseensonni mana maree Siriilaankaa torban dhufu pirezidaantii haaraa kan bara hojii Raja-paksaa hafe tajaajilu filachuuf karoorfachuu isaanii ibsaniiru. Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guterees haala jiru itti dhiyeenyaan hordofaa jiraachuu himaniiru. “Hundee wal dhabdee fi komiinmormitootaa furmaata argachuun barbaachisaa dha,” jechuun Guteres roobii tiwiiterii isaanii irratti barreessaniiru. Hoggantoonni dhaabaa hundaa, ce’umsa karaa nagaa fi dimokiraatawaa ta’eef hafuura araaraa qabu akka simatan nan gaafadha jedhan.


Hayyoonni Mirga Namaa Baayiden Dhimma Ajjeechaa Gaazixeessota Lamaa Dawwannaa Isaanii Akka Kaasan Gaafatan

Gatiin boba’aa, waliigaltee niwukilaraa Iraan deebi’ee ka’uu fi tasgabbii naannoo pirezidaant Joo Baayiden daawwannaa isaanii a Giddugaleessa Bahaa irratti waan dursa kennan ta’uu ibsameera. Garuu gareewwan mirgaaf falman ajjeechaan barreessaa barruu Waashingitan Poost duraanii Jamaal Kaashoggii fi gaazexeessituu lammii Ameerikaa hidda dhalata Faalisxiin Shireen Abu Akilee irratti raawwatamees xiyyeeffannoo argachuu qaba jedhu. Pirezidaanti Joo Baayidan roobii kaleessaa Tel Aviivitti –n ga’an , imala guyyoota afuriif gara Sa’udii Arabiyaatti balali’uu isaanii dura hoggantoota Israa’elii fi Falasxiin waliin mari’achuu of keessaa qabu yoo ta’u prezidaantii Ameerikaan dawwannaan akkasii kan jalqabaa ti.n. Nageenyi Israa’elii fi naannoo qiyyaafata guddaa yoo ta’u, xiinxaltoonni tokko tokko daawwannaan prezidaant Joo Baayiden gara Baha Giddu Galeessaatti taasisan Israa’elii fi Mootummaa Sa’uudii Arabiyaa gidduutti walitti dhufeenyatti geessuu qaba jedhanii abdatu. Garuu karoorri Baayidan walgahii dhaaltuu Gonfoo Sa’uudii Mohaammad Bin Salmaan of keessaa qabu kanneen mirga namaaf falman biraa qeeqa hamaa dhaqqabsiisee jira. Wanti Pirezidaanti Baayidan hojjechaa jiran mirgi namoomaa gatii salphaa akka qabuu fi dhiibbaa ka biroo dhaqqabuu malu bakka buusuu dha. Karaa hedduu dhaan mul’ata Pirezidaanti Baayidan erga Raashiyaan Yukireeniin weerartee booda addunyaaf dhiyeessan ni miidha. Jedhanhayyoonni. Yunaayitid Isteetisii fi tokkummaan Mootummootaa lamaan isaanii iyyuu ajjeechaa gaazixeessaa Kaashoogii duuba mooticha jiru yoo ta’a ragaa ofii isaanii argataniiru. Dhaaltuun Goonfoo Saaudii garuu ni haalan.


Prezidaant Baayiden Akka Hoogganaa Ameerikaatti Dawwannaa Jalqabaa Giddu Galeessa Bahaatti Geggeessaa Jiran

Pirezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden erga aangoo qabatanii booda imala isaanii jalqabaa gara giddu galeessa bahatti taasisaniin Kamisa har’aa hoggantoota Israa’el waliin dhimma nageenyaa, waraana Yukireen fi hariiroo Yunaayitid Isteetisii fi Israa’el ajandaa godhachuun mari’ataniiru. Angawaan olaanaa bulchiinsa Baayiden tokko gaazexeessitootaaf ibsa kennaniin, mariin muummicha ministeeraa Yeroofii Yaair Laapiid waliin taasifamu, labsii waloo kan “Iraan meeshaa niwukilaraa akka hidhattu gonkumaa akka hin hayyamneef waadaa galuu fi sochii Iraan kan tasgabbii dhabsiisu, keessumaa Israa’eliif balaa ta’uu ishee beeksisuu” of keessaa qabu mallatteessuu of keessaa qabaachuu mala” jedhan. Israa’el waliigaltee sadarkaa addunyaa bara 2015 Iraanii fi garee humnoota addunyaa gidduutti mallatteeffamee fi uggura irraa bilisa baasuuf jecha sagantaa niwukilaraa Iraan daangeesse akkaan qeeqxee turte. Baayidan yeroo waliigaltichi mallatteeffamu itti aanaa pirezidaantii Yunaayitid Isteetis ta’uun kan tajaajilan yoo ta’u, bara 2018tti Ameerikaa waliigaltee kana keessaa kan baasan pirezidaantii duraanii Doonaald Tiraamp turan. Marii kallattiin hin ta’in Veenna keessatti taasifamu dabalatee Yunaayitid Isteetis fi Iraan gara walii galteetti deebisuuf yaaluun dhiheenya kana taasifamaa tureera. Angawoonni bulchiinsichaa akka jedhanitti gama Yunaayitid Isteetisiin diplomaasii dhaaf balballi banaa dha. Angawoonni akka jedhanitti, Baayiden fi Laapiid Israa’elii fi Falasxiinota gidduutti “akkamitti furmaata mootummoota lamaanii fiduun danda’amu irrattis ni mari’atu, kunis waan Baayidan jireenya isaanii guutuu itti amanaa” turan jedhan.


Prezidaantin Yunaayitid Isteets Prezidaantii Meeksikoo Waliin Mari’atan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Bayiden, Prezidaantii biyyaa Meeksikoo Andirees Maanu’eel Loopeez Obraadoor qibxata har’aa simatanii marii taasisanii jiru. waa’een godaantotaa,waa’een nageenya daangaa biyyoottan lammanii fi waa’een diinagdee ijoo marii Hoggantoota lammanii akka ta’e ibsamee jira. Haanga’aa gameessi bulchiinsa joo Bayiden akka oduu gabastotatti himanitti, biyyoottan lamman akkataa eegumsaa daangaa fooyeessuu, lakkoofsaa godaantotaa dabalaa deemaa jiruu fi akkataa umnootaan waloo seeraa kabachiisan qindeesuu, wa’ee Inarjii qulqulluu fi diinagdee irratti waliigaltee irra gahanii jiru. Prezidaantiin Meeksiikoo kaleesaa yemuu oduu gabastotatti dubbatan, qalaa’iinsaa jiraanyaa Meeksikoo fi Yunaayitid Isteets muudate ilaalchisee haala waliin hojjachuun danda’amuu irratti akka dubbatan ibsaanii jiru. Prezidaantin Meekisikoo , Yunaayitid isteets, ji’a tokkon duraa walaga’ii biyyoottan Laatiin Amerikaa wajjin Loos Anjeles keessatti taasfte irrati hin hirmaanee. sababinii isaaniis, Yunaayitid Isteets biyyii Kuubaa, Nikaaraaguwaani fi Veenzuweelaan wal ga’ichaa irratti akka hinhirmaanne gochuu ishee mormuudhaan akka ta’e gabaasameera.


Yunaaytid Kingdam Deggersaan Yukreen Cina Jirti: Boris Jaansan

Muummichi Ministeeraa Biriteen Booris Jaansan waraana Raashiyaan Yukreen irratti gaggeessite keessatti /biyyoota dhihaa Yukireeniif ciminaan deeggartoota ta’an keessaa tokko turan. Jaansan weerara Raashiyaa hordofuun hoggantoota gama dhihaa jalqabaa Kiiyeev daawwatan keessaa tokko yoo ta’an, Kunis loltoonni Raashiyaa handaara kanneen magaalatti keessaa erga ba’anii guyyoota muraasa booda pirezidaantii Yukireen Volodymyr Zelenskyy waliin daandii magaalaa kiyeev irra deemaa turan. Angawoonni lameen walitti dhufeenya cimaa uumuun, yeroo heddu ergaa dinqisiifannaa fi wal deggeruu miidiyaa hawaasaa irratti ummataaf maxxansu turan. Torban darban keessa Zelenskin Jaansan aangoo irra akka turu akka barbaadan ifatti dubbatanii turan. Jaansan Haasawaa aangoo gadhiisuu gabaabaa Kamisa kaleess dhageesisaniin, waa’ee Yukireen addatti kaasan. ummata Yukireenitti kaniin jechuu fedhu, Yunaaytid Kiingdam keessa jirru qabsoo bilisummaa gaggeessitan hangam iyyu haa fudhatu akka deggerru nana beeka jedhan. Jaansan aangoo eega gadhiisanii booda battalumatti Zeleenskiif bilbilanii zalanskii dubbisanii jiru. Zalanskiinis aangoo gadhiisuu Jaansan irratti gadduu dubbatan.