OROMOOF MALEE OROMIYAAN ALAGAAF HARAAM!

Lammaa Magarsaa haasawa isaanii yoon dhageeffadhu OPDO osoo hin tahin paartii mormitootaa natti fakkaate. Ajab! haasawa isaa, jechoota isaa akkam namatti tola yaa aboo. Dhageeffattanii? ktktktktktk Garuu maal gatii qabaree kaaseetni akkuma abbaan itti waraabetti deebisee dhawwaaqa waan taheef nan ajaa’ibne. Abbaan sagalee bareechee ykn fokkisee akkuma itti guutetti sanuma deebisee dhawwaaqa tephiin. Kan hedduu na raajeeyse ammoo yeroo tanatti jecha bareeffatanii lallabuun, quuqamaafi dhimmamaa fakkaachuun qofti fudhatama akka naman qabaachifne beekuu dhabuun isaanii boolla dukkanaa keessatti dunquqqoochaa turuu isaanii namatti mul’isuun ala hiikkaa biraa hin qabu. Silaa aangoo waa godhuu qabaatanii, akkuma soba dhaadatan kana hundaa miti qinii osoo hojitti hiikuu danda’anii carraan isaanii milkii guddaa ture. Waa’ee bilisummaafi gabrummaa haasawee, xibaaree, lallabee boodarra garuu bilisummaa qabeenyaa ja’ee hoggaa xumuru hedduu na kofalchiise. Falaasamaafi xiin-sammuu isaa garuu niin dinqisiifadhe, deebi’een balaaleeyfadhe malee. Qotee bulaa lafa irra jiraatu irraa buqqisaa, abbaan lafaa lafa isaa irraa hoonga’ee karaa irraafi zaraaraa mana namaa jalatti gombifamee, maatii waliin faca’ee osoo beelaan murruq tahaa jiruu inni bilisummaa qabeenyaa tam haasawa garuu? Haasawa bareedaa danuu tokko yaasee, afuufee, firfirsee yoo dakaa baddaa keessa arraba mi’eeffatee labuufi lallabu “Iihh…! Bilisummaafi gootummaa akkasii Lammaan arra eessaa fide?” gaafii jattu natti biqilchuus yoon jechoota Afaan Oromoo kan Amaaraa fi Tigraffaa irraa kallattiin hiikame san yoo hiriira galchu kaasetiin waraaabbii lammaffaa malee orijinaalii akka hin tahin garuu laaftumatti naaf gale. “Koottu ni nyaattaa!” ja’e Abbaan Lataa biyyeen itti haa sablatu. Aniis yoon haasawa bililiqoo ashangullittiin dhawwaayxu kana gad jabeessee quunquumuu fi gad fageessee guunguumu “Afaan dhadhaa gara dhagaa, ykn arrab-deeymee able lamee” ja’een bira dabruuf yaale. Yoon sirritti fuula isaa to’adhu garuu joollee uleen gubbaa dhaabbatanii hiraata dirqiin nyaachisaa jiran natti fakkaate, Lammaan. Garuu yoo dhugaa dubbanne namtichi kun yerootu amma itti tahe malee silaa duraan gaafa OPDO’n wahi taatee moosina qabdu san tahee duuyda Oromoo sirritti alagaaf shiireeysuu danda’a ture. Garuu maal gatii qabaree eega itti orraate booda? Lammaan ibsa miidiyaaf laate irratti garuu dhaadannoolee darree isuma fakkaattu takka dhaadachaa ture. “Carraa nu harkaa bahuuf ka’e deebifnee harkatti galfannee jirra” ja’e. Maal jechuu isaa akka tahe ammoo namuu ni beeka. Jecha gabaabaan yoon ibsu “Ummata Oromoo bilisoomuu gahe gabrummaa jalatti deebifne” jechuu isaati kaa. Lammaa Magarsaa! yoo ummanni cal’isuun kun waan moohaman sitti fakkaate dogoggora guddaa keessa jirta. Osuma Oromoon lubbuun fuula ardii kanarra jirtuu Oromiyaa amma boodallee akkuma baran san diina jalatti sakaalanii qabuuf yaaluu isaanii mul’isa. Garuu Oromoof malee kana booda Oromiyaan alagaafi gantuufiis haraam! Walumaagalatti garuu qeerroo dhaloota qubee haasooyni bililiqoon akka sagale guddiftuun wayyaanee lallabdu kun eega bituufi isaan gituu dadhabee bubbulee jira. Dhaloonni qubee kan qabsoo fadhiideeyse osoo hin tahin kan ifiifuu qabsoo keessatti fadhiidayeedha. Gurbaa soddaatuu deeraa seenee osoo dhadhaa hataa jiruu fadhiidoo daaraa keessa ruuqamtee teeysu agarraan akka nama daa’ima sossobuutti ‘qiiq-qiiq’ itti jannaan “Nuti waan akkanarraa guddanne!” jetteen ja’an ruurriin dhandhaarraa jidduu daaraa fakkaattee teeysu. Akkasiitii! nutiis qeerroon Oromoo dhaloota qubee “qiiq-qiiqii’ irraa akka guddatte ‘gashee’ Lambaan waan hubate hin fakkaatu. Gama biraatiin yeroo tana eega asriin dabartee aduun lixa geeysee booda haasawa akkanaa haasa’uun namticha kanaa “Oromoon gowwaadha” akka jechutti hiikama. Oromoon gowwaa miti. Oromoon haasawa gantuun garaa isii guutachuuf ergamtee waltajjii irraa lallabduuf ja’ee dhiiga ilmaan isaanii kan akka galaanaa laga yaa’e san gubbaan akka hin tarkaanfanne irra deddeebi’ee itti himuu qaba. “Taguugni dhiqan hin bareedu” yoo ja’an kan akka namticha kanaati. Oromoon taguuga faltii kana dhiquuf yeroof isaa gubuu osoo hin taane qabsoo finiinsuun jechaafi murannoo isaanii gochaan mirkaneessuu qaban. Oromoof malee kana booda Oromiyaan alagaafi gantuufiis haraami! ‘Tooftaan arraba summiitiin damma nuuf kannuu ni fashalooyti!” Saphaloo Kadiir Gurraan. 2017


Kuma 10 Qofa Hiine Jechaa Turanii  Kuma 30 Gadi Dhiifneen Maal Jechuudha???!!!

Baarentuu Gadaa Irraa// gessogeda@gmail.com Wayyaaneen ilmaan Oromoo nagahaa manneen barnootaa, bakka hojii fi iddoolee gara garaatii dharaan yakkitee hidhaa, dararaa fi ajjeesaa turuu fi jiraachuun ni beekama. Ilmaan Oromoo daandii, mana isaanitii fi bakka hojiitii Agaa’aazii fi hidhattoota sirnichaatin butamanii hidhaman kunneen akka kuma dhibbootan lakkaawwamanis gabaafamaa ture. Gabaafamaas jira. Kanneen ajjeefamanii fi bakka buuteen isaanii dhabames akkasuma manni yoo lakkaawee fixe malee hanga hin qaban. Ilmaan Oromoo yakka tokko malee karaa,manaa fi bakka hojiitii akkaanfamanii guuramaa turanii fi jiran kunneen ammoo akka seerri sirnichaa fakkeessiif bahe sun jedhuttilleen seeratti hin dhihaanne. Hundi isaanituu mooraa leenjii waraanaatti guuraman. Mooraalee leenjii waraanaa Xolaayi, Sanqallee, Huursoo fi kKF keessatti dararamaa turan,jiranis. Dhugaan waggoota 25n darbaniif keessumaa waggaa 2n darbanii as Impaayeera Itiyoophiyaa keessatti muldhachaa jiru kan biraa,kan Wayyaaneen hololaa jirtu ammoo kan biraati. Akkuma Ra’een gamana forguggeen gamas jedhamu san kan ummattoonni biyyattii keessumaa ummanni Oromoo itti jiruu fi Wayyaaneen hololtu wal –faallaa dha. Dhugaan lafarra jiru kan biraa yoo ta’u kan wayyaaneen odeessitu ammoo karaa dhugaa kana haguuga jettee yaaddeen oduu biraati. Ummanni Oromoo qabsoo walirraa hin citin, FXG irra jiraachuun ifaadha. Wayyaaneen garuu kana dhoksuuf sobaa, holola fakkeessii hololaa oolti, dhugaa dhoksitee akka waan nagaa fi tasgabbiin jiruutti odeeffachuuf yaalti. Dhugaan garuu dhokachuu hin dandeenye. Har’a haalli Impaayeera Itiyoophiyaa keessa jiru kan duriin adda. Keessumaa erga qabsoon ummata Oromoo FXG finiinee itti fufee asii haalli biyya kana keessa jiru, sadarkaan Wayyaaneen itti jirtu hundeerraa jijjiramaa jira. Waggoonni 2n darban ammoo kan addaati. Barroonni 2n as aanan baroota qabsoon Oromoo impaayeera Itiyoophiyaa bira darbee gutummaa addunyaatti ifee muldhatee dha. Bara dhugaan Oromoo eenyufuu ifa itti ta’ee dha. Gaafiin Oromoo gaafii haqaa, gaafii sirrii fi gaafii deebii atattamaa argachuu qabu ta’uunis bara caalaatti itti mirkanaayee dha. walumaa galatti waggoonni lamaan as qabsoon Oromoo, FXG bara Faashistummaa Wayyaanee addunyaaf itti saaxilee dha. Wayyaaneen hara’a qabsoo Oromootin dhiphattee, baaragaa jirti. Ummanni Oromoo kan qabsaawaa jiruuf mirga saba biraa dhiibuuf, haqa namaa, qabeenya saba biraa, barbaadee ykn biyyaa fi daangaa saboota biraa weeraruufii miti. Mirga saba biraa dhiibuun aadaa isaas miti. Oromoon saba dhugaa, nagaa, bilisummaa jaalatuu dha, saba yoo ollaan nagaa hin qabne mana ykn qayee kiyyas nagaan hin jiru jedhee amanuu dha. Nagaafis iddoo olaanaa kennuudha. Oromoon ummata mirga namaaf iddoo ulfaataa qabuu dha. Kanarraa ka’uun Oromoon haqa isaa, mirga abbaa biyyummaa isaaf falamachaa ture, falamachaas jira malee akka Wayyaaneen jettu ummata gooleessaa miti. Dhugaa Oromoon qabsaawuuf kanammoo saboonni olla isaa jiranis ta’ee biyyoonni olla Impaayeera Itiyoophiyaa jiran martuu ni beeku. Kanarraa ka’uun wayyaaneen maaliyyuu hololtus, dhiibbaa fi dhiittaa kamuu gaggeesitus qabsoon Oromoo roga kamiinuu qabsoo haqaa, qabsoo mirga ofii ofiin murteeffachuu waan ta’eef xumurri isaa milkiidha. Fakkeenyummaan isaas saboota cunqursaa sirna Wayyaanee jala jiran maraafuu akkuma ta’aa jiru bilisummaan isaas bilisummaa saboota ollaa isaa jiranii akka ta’u shakkiin hin jiru. FXG ummanni Oromoo gaggeessaa turee fi jiru ummata Sidaamaaf, Koonsoof, Amaaraa fi saboota biroofillee fakkeenya guddaa ta’eera. Saboonni kun caalaatti akka Wayyaanee irratti gaafii mirgaa, fincila gaggeessan taasiseera, onnachiisee jira. Kana birattis qabsoon hidhannoo ummanni Oromoo dhugaa isaa deeffachuuf karaa dhaaba isaa ABOn finiinsaa jiru akkasuma qabsoo haqaa ta’uu kan hubatan dhaaboleen bilisummaa saboota akka Sidaamaa, Ogaadeen, Beeniishaangul Gumz, fi Gaambeellaaf qabsaawan kunoo tumsa qabsoo ABO waliin ijaarratanii qabsoo hidhannoo finiinsaa jiru. kun injifannoo dha. Oromoon kalees har’as qabsoo bilisummaarra jira, qabsoon isaa ammoo akkuma muldhachaa jiru firii naqachaa, daran finiinaa diina raasaa jira. Amma bilisa bahuttis qabsoo roga maraa gaggeessurraa dubatti waan jedhuu miti. Humni duubatti isa deebisuus hin jiru. hololli , hidhaa, ajjeechaan Wayyaanees kana hin dhaabu. Wayyaaneen namoota nagahaa kumoota hedduun lakkaawwaman kan karaarraa hartee mooraa leenjii waraana ishiitti naqxee hiitee dararaa turte tibba kana leenjisee heebbisiisee jiraa jettee karaa TV fi Raadiyoo ishii hololaa turte. Baayyee nama raja! Calqaba jarri kun maal leenji’an waraana ta’an moo maali..? kan mooraa leenjii waraanaatti leenji’u waraana waan ta’eef. Inni biraan gaafiin ijoon Wayyaaneen asiin dura hidhe jettee kan himaa turte nama kuma 11 hin caalu. Ammammoo kan leenjisee gadi dhiise jettee karaa TV ishii nutti argisiisaa jirtu yoo xiqqaate marsaa 3n yoo namni kuma 30 ol ta’u tiishartii ykn qomee ayyidagamiim jedhu uffatee gadi dhiifamuu dha. Gaafii asirratti ka’uu qabukaa namni kumni 11 qofatu hidhame jedhamee sobamaa bahee, kumni 35 ol eessaa dhufeet hiikame kan jedhuudha? Essaa dhufe namni kumni 20 ol gaafa gadi dhiisii itti dabalame? Isa kanaaf Wayyaaneen deebii hin kenniine. Kennuus hin barbaaddu.? Nus irraa hin eegnu maaliif jennaan wayyaaneen sobduudha. Deebiin isaa dhugaan jiru Wayyaaneen namoota kuma 11tti hiiqanan qabee hidhe jettee haa haaltu ykn haa kijibdu malee durumaa akkuma miidiyaaleen adda addaa fi dhaabonni mirgoota namoomaaf falaman himaa turan kan Wayyaaneen ajjeefaman kumootaan lakkaawwamu. Kan karaa fi bakka hojiitii yakka malee haramanii kaampii waraanaatti dararamaa jiran kuma dhibbaa oli. Isaan keessaa kan murtaaye gadi dhiisaa jirti. Ammalleen kan hin hiikamin ilmaan Oromoo kumoota hedduun lakkaawwamu. Dhugaa kan kanneen ijaan argan ragaa bahaa jiru. Kanarraa ka’uun kan Wayyaaneen barsiisee Ayyidaggamiim jedhan jettee argisiistu hololaafi. Kan hundaawuu hiikee jira jettee humnaan tiishartii ykn qomee itti uuwwuftee nutti argisiisaa jirtus dubbii dharaati. hololii fi sobni akkanaa ammoo murni tun ammam akka murna sobaan guutamte muldhisuu malee hiikoo biraa hin qabu. Maaliif jennaan ummanni Oromoos ta’e saboonni biroon sichi qasbootti jiru malee akka Wayyaaneen odeesitu kanatti Ayyidaggamiim ykn itti hin deebinuurra hin jiran. Warri tiishartiin sobaa kun humnaan itti uwwufamees kanuma dhugoomsaa jiru. Gaafiin ummanni Oromoos ta’e saboonni biroon gaafachaa turanii fi jiran maaltu furame?, Wayyaaneen maal gaafatmeet maal deebii kenniteet? Namni mirga isaaf qabsaawu Ayydaggamim jedha? Kan ummanni Oromoo gaafatee fi gaafataa jiru hiree ofii ofiin murteeffachuu dha, deebiin Wayyaanee ammoo dhukaasanii ajjeesuu, hidhanii dararuu fi saamuuu ture, ammas isumatu itti fufaa jira. Haala kana keessaatti maaltu galama gaheet ummanni mirga isaaf qabsaawu ayyidggamiim ykn itti hideebinu jedha? Kun oduu fakkaatuu miti. Hin jennees hin jedhus. Wayyaaneen of sobaa jirti. Oromoos ta’ee saboonni biroo saamamaa, ajjeefamaa, hidhamaa fi dararamaa akksumas biyyaa godaansifamaa itti hin deebinu, fincila dhiifne gabrummaa tole jennee fudhanne hin jedhan, jedhaniis hin beekan, Amma gabroonfataan akka Wayyaanee jiruttis qabsoon itti fufa. Kan ta’aa jiruu fi muldhachaa jirus kanuma. Kanaafuu hololli Wayyaanee holola fudhatamaa hin qabneedha. Holola fakkeessiti. Dhugaa kana hubachuudhaan iddoo jirutti qabsoo keenya ,FXG haa jabeessinu. Diinarraa Of ittisuun, saba ofii ittisuun kennaa uumamaati! dirqama lammuumaatisi.


Houston, Drusilla Dunjee (1876-1941) “Isin tuffatamtanii, xiqqeeffamtanii ilaalamaakan turtan, warri Kush Itoophiyaa dhaamsawwan abbootiin keessan ol isiniif kaa‘aniin mataa ol qabadhaa,dhaggeeffadhaa, qoradhaas:Isin angafoota dhala namaa,warra qaroomina ammayyaa addunyaa badhaase taatanii utuu jirtanii, saamichi seenaa isin irratti raawwatame. Imaaltoonni fi hayyoonni dur durii qaroomina jalqabaa diriirsuu keessan ragaa bahaniiru. Ogummaawwan harkaa ajaa’ibsiisoo,siidaawwan addunyaan rajeffataa jirtu,omishawwan gurguddoo,seera,aadaa,jiruu fi jireenyaa fi xiin-yaadotaa addunyaa har’aaf galaa ta’an, abaabilee keessan warra KUSH tu arjoome.“ Drusilla Dunjee Houston-1926 (Hayyuu,Qorattuu, Barreessituu fi Gazexeessituu biyya -USA ) Kitaabashee -Wonderful Ethiopians of the ancient cushite empire-keessaa kan fuudhame


Viizaa Ilaalchisee Ibsa Embaasiin Amerikaa Finfinnee Irraa Kenne

Namoonni umriin isaanii 17 hanga 79 ta’e gosa vizaa tokko tokko irraa kan hafe qaamaan argamanii iyyannoo dhiyeeffachuun akka qaban ibsee jira. Biyyoota 7 kanneen Amerikaa akka hin senneef Prezidaant Traamp ugguranii turan murtii manni murtii kenneen ministriin dantaa alaa Amerikaan fudhatama kan qabu ta’u hubachisee lammiwwan biyyoota Torbanii ta’an sirna deemsa vizaa ittiin argatan ka baratame sanaan iyyachuu danda’uu jedhe.


Foon foon fii nyaatu

Samira mahamad Ibrahim jedhamtii Sana’a Yemen turtee 10/2/2017tti intalti maqaan isii mahabuubaa jedhamtu tan isiin bira turte isiin galuun fedha jennaa biyya isiitti ynk ilmaan isii biratti anaatu si galchaa jettee maallaqa suudii 1000 tokko irraa eega fudhattee dallaala maqaan isaa afran qalloo jedhamu waliin walii galanii suudii si oofnee harka si kennisiifnaa ilmaan keetitti ni Galata jedhaniinii gowwoomsanii erga Sana’a baasanii araba yemenitti gurguratanii hanga ammaatti bakka isiin buute hin arginee namoonni isii large lakko.00251925321440 kanarra bilbila isiin itti argamtu naaf kennuu dandeessuu haa walgargaarruu gargaarsa sabummaa.isiin haadha ilmaan 3ti dhaloonni isii harargee bahaa aanaa qarsaa soodduu bakka jedhamtuu


Qabeenya Oromiyaa Saamsisaa Hoji-dhabdummaa Hir’isuun hin dandayamu

Haasaan Obbo Lammaa Magarsaa jidduu kana godhe ijoo marii tibbanaa tahee alaa manattis irraa dubbatamaa jira. Sababni isaa ifa. Hogganaan dhaaba OPDO tokko ifatti ummanni Oromoo gabrummaa jala jiraachuu yeroo dubbatu dhagahuun isaa waan hin eegamne fi haaraa waan taheefi. Lammaa fi OPDOn haasaa akkanaa maalif eegalan? Wayyaaneen hoo maalif itti dhiifti? Qabxiilee kanniinirratti kana jechuun barbaada: 1) Sabboonummaa Oromoo xiqqeessuudhaafi xureessuun Oromoo injifachuun akka hin danda’amne waan hubataniifi. Tooftaan Oromoo xureessuufi xiqqeessuu waan kufeef amma tooftaa filatan, Oromoo faarsuun erga firoomfatanii booda deebisanii too’achuufi. 2) Yeroo dheeraaf Wayyaaneen Hogganoota jibbaafi ilaacha farra sabboonummaa Oromoo qabaniin fayyadamaa turte. Tooftaan sun waan kufeef amma namoota sabboonummaa Oromoo hubataniifi afaan sabboonummaa dubbachuu danda’an as baasan. Yoo hogganoonni haaraan kun haasawa bira darbanii tarkaanfii qabatamaa fudhachuutti cehan humna waraanaa waan harkaa qabnuuf ni rukanna jedhanii daguun eeguuf murteessan. Waa haalleefuu waan Obbo Lammaan dubbate keessaa waan tokkorratti waa jechuun fedha. Obbo Lammaan xiyyeeffannaan guddaan isaa dargaggoo Oromoo diinaggeen humneessuu akka tahe haasaa isaa yeroo adda addaa irraa ni hubanna. Diinaggee irratti fuulleeffachuun kun qalbii dargaggoo gaafii siyaasaa irraa gara diinaggeetti deebisuun warraaqsa kana dhaamsuufi xiinxalli jedhu dhihaataa jira. Sirri ta’uu mala. Akkasuu ta’ee siyaasaan haa hafuuti yoo dhugaan rakkoo diinaggee kana furuuf barbaade akkaataan amma itti deemaa jiran bu’aa barbaachisaa san akka hin buufne beekuu qaba. Rakkoo hoj-dhabdummaa yeroof furuuf maallaqa itti facaasanii jiruu yeroo gabaabduu (temporary employment) kumaatamaan uumuun ni danda’ama taha. Hiyyummaa hiddaan buqqisuuf garuu sababa hiyyummaa sanii hiddaan buqqisanii gogsuu barbaachisa. Hubannoon dogongoraa inni guddaan Ummanni Oromoofi Oromiyaan hiyyeeyyiidha yaada jedhu dha. Lakki ummanni kun ni hiyyoomfame (impoverished) malee uumaan hiyyeessa (poor) miti. Kan hiyyoomfames weerara, saamicha, imaammatafi tarsiimoo alagaatiini. Ammatti OPDO fi Lammaan sirna alagaa Oromoo hiyyoomsu guutumatti haa fonqolchan jennee gaafachuun of hin sobnu. Haaluma keessa jiranittuu tarkaanfiilee madda hiyyuummaa kanatti caama buusaniifi akeeka hojii uumuu kana gargaaran fudhachuu danda’u. Mootummaan naannoo Oromiyaa rakkoo hoji-dhabdummaa kana sirnaan furuudhaaf hunda dura qabeenya Oromiyaan qabdu guutumaan guututti dhuunfachuu danda’uu qaba. Qabeenya Oromiyaa yoo dhuunfate hawwii imaammataa hiyyummaa hirdhisuu galmaan gahuudhaaf, imaammata bilisa ta’eefii baajata ni qabaata jechuudha. Itoophiyaan galii waggatti argattu keessaa yoo xinnaate 60% Oromiyaa irraa dhufa.( Warshaaleen biyyattiin qabdu harki 80% Oromiyaa keessa, meshaan alatti ergamu kan akka bunaa 70%, jimaa 100%, albuuda 85%, loon, kal’ee kkf). Faallaa kanaatiin ammoo baajatni Oromiyaan mootummaa federaalaa irra agattu ( budgetary subsidy) kan Itoophiyaa guutuun yoo walbira qabamu 28% caalee hin beeku. Kana jechuun Oromiyaan madda galii Itoophiyaa taattus qabeenya kana dhuunfachaa hin jirtu. Fakkeenyaaf galiin mootummaan Oromiyaa naannoo san keessaa ofiif fudhatu gibira qonnaatifi daldala xixiqqaati. Kun ammoo galii waggaatti Oromiyaa keessaa argamu irraa yoo guddate 25% taha. Kana jechuun galii waggatti Oromiyaa keessaa argamurraa 75% federaalatu fudhata jechuudha. Akka seera feederaalizimiitti baajatni naannolee waan lama gurguddaa irratti hundaaye qoodama; baay’ina ummatataatifi gumaata galii naannoon biyyattiif galchuudha. Akkuma statistics mootummaa saniittuu Itoophiyaa keessaa ummanni 35% Oromiyaa keessa jiraata ( dhugaan garuu 50% akka hin hanqanne namuu beeka). Diianagdee biyyatti keessaa ammoo harki 42% Oromiyaa irraa dhufa jedhanii amanu jarrinuu. Maarree shallaggii kamiini Oromiyaan ummata 35%, galii 42% qabaattee gaheen baajata federaalaa 28% kan ta’uuf? Wanni ani asitti kaasuu barbaade qabeenyi Oromiyaa dhuunfannaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala waan hin jirreef, hanga wanti kun hin jijjiramnetti Lammaan faan hamma fedhanis yoo wixxifatan rakkoo hoji dhabdummaa furuuf madda galii argachuu hin dandayan. Dhimma diinaggee biyyatti sanii yeroo haasayamu wanni yeroo baay’ee hin dubbatmane isa kana. Wayyaaneen karaa lamaan Oromiyaa irraa galii argatti. Karaan tokkoon diinaggee Oromiyaa daldaltoota Tigree harka itti galchanii jiran. Kunis daldala naannoo Oromiyaa sadarkaa qabeenya paartii ( EFFORT) akkasumas daldaltoota dhuunfaatiin too’achiisanii jiran. San qofaa miti. Bu’uraalee misoomaa Oromiyaa keessatti jaaraman kontiraanni kubbaaniyyaalee Tigreetiif akka kennamu gochuuni. Karaan lammataa ammoo akkuma armaan olitti tuqame kan mootummaa federaalaa dahachuudhaan maddeen galii ( warshaalee, oyyruu qonnaa, albuudaa kkf) Oromiyaa keessa jiran kallattiidhaan too’achuun galii sassaabbatani. kana jechuun mootummaan federaalaa maddeen galii gurguddoo Oromiyaa keessaa too’chuun bulchiinsa naannoo Oromiyaa hagabsee fudhata. Bara 1995 yeroo caasaan federaalaa dhaabbatu warashaaleen gurguddaan (kan akka warshaalee sukkaraa, simintoo, huccuu, dhugaatii), qonni midhaanifi bunaa babal’oon, lafti albuudaa, hoteelonni kkf ‘qabeenya ummanni Itoophiyaa waliin hore waan ta’eef naannoo tokkoof kennamuu hin qabu jechuun federaala jala galche. Hubadhaa qabeenyi mootummaa (state owned enterprises) kan federalaaf kennaman dhibbentaan 80% Oromiyaa keessaa, muraasni Kibbaa, xiqqoon wayii naannoo Amaaraati. Galii Oromiyaa irraa waggatti galu keessaa enterprise mootummaa federaalaa jala galan kun harka 40% akka tahe ni tilmaamama. Mootummaa federaalaan kan too’atummaa kubbaaliyyaalee mootummaa qofaa miti. Kubbaniyyaalee dhuunfaa ( private limited Companies LLC, Kobbaaniyyaalee waloo ( share companies) akkasumas kubbaaniyyaalee biyya alaa ( foriegn companies) cufa kan gibira galii irraa guuruu mootummaa federaalaati. Labsii heera mootummaa cabsu baasuun kubbaaniyyaaleen biyya keessaafi alaa mootummaa federaalaa jalatti akka galmaayan gochuudhaan aangoo heeraan mootummaan naannoo Oromiyaatif kenname hoongessanii ofiif too’tan. Bifa kanaan gibirri Oromiyaan guurtu kan qonnaan bulaafi enterpirsii xixiqqaa qofatti daangeffame. Galiin Oromiyaan gibira kanarraa argattu dargaggootaaf hojii uumuu dhiisi mindaa hojjattoota mootummaatuu kaffaluu hin danda’u. Kubbaaniyyaalee mootummaa fi dhuunfaa kanarraa Oromiyaan gibirumallee waa takka hin argattu. Akkuma namuu beeku kan biraa dhiifnee hojjataanuu naannoo biraatirraa fidama. Afaan hojii isaanii afaan Oromoo miti. Hubadhaa kubbaaaniyyalee kana dhuunfachuudhaaf mootummaan federaalaa bu’ura seeraa tokkollee hin qabu. Sirna federaalizimii keessatti fi akka heera mootummaa Itoophiyaatti mootummaan federaalaa goojjoo naannoleen walitti baasanii jaarratani. Buusii naannoleetin ijiraama. Wantoota gurguddoo bu’ura seeraatin kannamaniif kanneen akka raayyaa ittisa biyyaa, maallaqa biyyolessaa (national currency) maxxansuu, dantaa alaa qajeelchuu akkasumas daladala alaa too’achuun alatti qabeenya naannoolee dhuunfachuuf bu’urri seeraa aangoo kennuuf hin jiru. Akkuma beekamu kubbaaniyyaalee kana erga dhuunfatee boodaa mootummaan federaalaa maqaa piraayvetaazashiiniitin gurgurataa jira. Kana gochuuf garuu aangoo heeraa tokko hin qabu. Qabeenyi mootummaa Oromiyaa keessa jiru, kan mootummaa naannoo Oromiyaati. Kanaaf qabeenya akkasii gurguruu, kireessuu, girbira guuruuf aangoo kan qabu Oromiyaadha. Bara 1995 as mootummaan federaalaa seerota qabeenya Oromiyaa suduudaan saamuudhaaf dandeessisu hedduu baafate. Kana keessaa labsiileen gibiraat, kan liiziifi invastimantii warra hangafaati. Bifa heera mootummaa cabsuun kubbaaniyyaaleen dhuunfaa galiin isaanii guddaa ta’e gibirri isaanii mootummaa federaalaatiif akka galu labsiin bahe bu’ura federaalizimiifi heera mootummaa federaalaa kan diiguudha. Akka seera federaalizimitti kubbaaniyyaan tokko galii hamma fedheetuu yoo qabaate gibira galii mootummaa naannoo saniitiif kenna malee mootummaa federaalaafi miti. Seerri liizii kan mootummaan federaalaa lafa naannolee ‘moogiziitiidhaan’ akka bulchu kennus shira bu’ura heeraa hin qabneedha. Akka seeraatti lafti kan ummataati, mootummaan ummata bakka bu’ee bulcha. “Mootummaan” sun garuu mootummaa naannoti malee kan federaalaatii miti. Mootummaan federaalaa seeraan lafa taakkuu takkas hin qabu. Sababni seeera liizii kanaaf dhihaachaa ture “naannoleen invastaroota hawwatanii keessummeessuuf gahuumsaafi qindoomina hin qaban” kan jedhuudha. Dadhabinni akkasii osoo jiraateyyuu humna naannolee ol guddisuudha malee aangoofi mirga heeraan laatameef mulquun gonkumaa sirrii ta’uu hin danda’u. Sababni dhugaa garuu lafa Oromiyaa akka fedhanitti gurguratanii galii ofii guddifachuuf Mootummaa Naannoo Oromiyaa laafiisuuf yaadameeti. Kanaafuu Obbo Lammaafaan yoo dhuguma hidda rakkoo hoji-dhabdummaa dargaggoo Oromoo hir’isuudhaaf fedhii qabaatan, tarkaanfiin dura fudhachuu qaban qabeenya Oromiyaa keessa jiru harka mootummaa naannootti galchuudha. Kubbaaniyyaalee kanniin harkatti galfachuun hojii uumuu keessatti Mootummaan Naannoo Oromiyaa waan lama fayyadama. Gara tokkoon gurgurtaafi gibira kubbaaniyyaa kanneenirraa galii naannoo ol guddisuun bajata hojii uumuuf isaan dandeessisu argatu. Har’a birri biliyoona 6 qofaan hojii miliyoona tokko uumna jedhanii wixxifatan. Kubbaaniyyaalee kana osoo dhuunfatanii garuu maallaqa eerame kana dacha dachaan waggatti irraa galfatan. Faaydaan lammaffaa kubbaaniyyaalee kanniin too’achuun kan gargaaru, kubbaaniyyaaleen sun lammilee Oromiyaa keessa jiran sadarkaa jalaa hamma gubbaatti akka mindeessan gochuun dargaggootaaf hojii haaraa uumuu danda’u. Akkasumas invastaroonni biyya keessaafi alaa mootummaa Oromiyaa jalatti akka hojjatan gochuun galiin Oromiyaaf akka galu gochuu qofaaf osoo hin taane tarsiimoon isaanis dantaa ummataatin akka wal simatu dirqisiisuuf fayyada. Haaluma kanaan lafa Oromiyaa keessaa guututti yoo too’atan miidhaa qonnaan bulaarra gahu hirdhisuuf, dargaggootaaf lafa kennuuf akkasumas invastaroonni bifa ummata naannoo fayyaduu danda’uun akka hojjatan gochuuf isin dandeessisa. Walumaagalatti rakkoo hoji-dhabdummaa Oromiyaa keessatti muldhatu sababni guddaan tokko qabeenyi naannichaa alagaadhaan dhuunfatamuu isaati. Akka afaanii (afaaniin dubbatan) kana onnee yoo qabaatan heerumaafi seera amma lafa jirutti fayyadamuun qabeenya Oromiyaa dhuunfaa mootummaa naannoo Oromiyaa jala akka galu falmachuu danda’u. Caffeen Oromiyaa labsiilee mirga ofiin of bulchuu (autonomy) heera mootummaa federaalaatiin kaayame diigan hunda labsii mataa isaatiin haquu danda’a. Kun aangoo Caffeeti. Murtii Caffee kana miseensonni Oromiyaa bakka bu’anii mana marii bakka bu’uutaafi federeeshinii keessa jiran sadarkaa federaalaa geessuun falmachuu danda’u. Pirazidatichiifi kaabineen naannoo qajeelfama baasuudhaan kubbaaniyyaaleen Oromiyaa keessa jiran suduudaan biiroolee naannichaatiin akka too’ataman gochuu danda’an. Akkuma Lammaan jedhe aangoon guyyaa muraasaafis taatu harka nama gallaan jijjirama hamma tokkoo fiduun ni danda’ama. Kun garuu daadhannoon qofa osoo hin taane murannoo gochaan muldhatuun agarsiifamuu qaba. Afaaniin qofa osoo hin taane tarkaanfii qabatamaatiin asitti mirkanaa’uu qaba. Tarkaanfilee armaan olii kana fudhachuun akka dhuunfaafi dhaabaatti gaaga’ama (risk) akka qabu shakkiin hin jiru. Qabatamaan hojjachuuf yoo murannoon jiraate aarsaaf of qopheessunis jiraachuu qaba. Lammaafi OPDOn aarsaa kana fudhatanii dhaadannoo afaanii kana hojiitti ni jijjiiranii laata? Ana natti hin fakkaatu; garuu haatee bareeddii jennaan….akkuma jedhan ittuu dhufnaa ni agarra. Hammasiifuu wanni irra deddeebinee ummata keenya yaadachiifnu wabiin mirga siyaasaafi diinaggee isaa, qabsoo isaa qofaa ta’uudha.


Stop #LiyuPolice Ethnic Cleansing on Oromo

19 people killed in raid by Somali Liyu police on Borena Oromos of South Oromia of Liban yesterday, the 14th of Feb 2017. The Borenas also killed few in a defense attack and 4 of them were the military force. The officer who commanded the incursions into Guji zone of #Oromia was of Sergeant rank in the Ethiopian Defense Forces. His name is Mohammed Diad Mohammed and his ID is posted here below. Reports came out that a father and a son were killed on recent raid by Liyu police attack in Southern Oromia, Gujii zone of Borana weredas. The names of the father and son are: 1. Didaa Boruu Qexaalii and 2. Libaan Didaa Boruu. Another report claimed the killings of 4 brothers on a raid. Stay tuned for the names. ============================================= Weerara guyyaa kaleessaa Liyyuu Poolisiin Godina Gujii Bahaa, Oromoota Booranaa irratti gaggeesseen, Ilmaa fi Abbaan Waraaritotaa Liyuu poolisii Sumalee tiin ajjeefamuun himameera. Woreegamtota guyyaa kalesaa Godina Gujii, Gandaa Fintoo tti woreegaan keessaa (Abbaafi Ilmaa): 1. Didaa Boruu Qexaalii 2. Libaan Didaa ti keessatti argama. Gama biraatiin obboleewwan 4 woreegamuunille himameera. Lola Guyyaa kaleessaa gubbatti Ilmaan Oromoo Wreegaman kan maqaan nu dhaqabee: 1. Aliyyii Galgaloo Duuba 2. Kiyaa Didaa Boruu 3. Boruu Bantee Garbii 4. Soraa Dokataa 5. Gojee Diida Galgaloo 6. Boruu Galgaloo Guyyoo 7. Didaa Boruu Qexaalii 8. Libaan Didaa Ilmaan Oromoo madaa’ani hospitaala keessa jiran 1. Kanuu Kotoola Guyyoo 2. Qaalicha Liibe 3. Xaaxo Boruu 4. Caala Guyyoo 5. Diqaa Liiban 6. Halkanoo Jaatanii 7. Jaldeesa Nuura 8. Diqqaa Boruu 9. Kanaa Soraa 10. Bontore Qoyyee 11. Halkanoo Liiban Gobessa 12. Waariyoo Jaatani 13. Abbaruufa Olka 14. Diida Jaldeesa 15. Liibban Daalacha 16. Turaa Diida 17. Kulule Dooyyoo Guyyoo 18. Iyyaa Godaana 19. Kiyyaa Goolichaa Iddiin 20. Soraa Diida 21. Malicha Godaana 22. Turaa Diida 23. Dhengicha Kana Nuure akka tahan maddeen nuuf gabaasaniiru .


Seenaa gabaabaa Raadiyoo magaalaa Adaree

Seenaa Raadiyoo Ummata Oromoo keessatti, Raadiyoon Harar kan sagantaa Tokkummaan Humnaan tamsaasu jalqabe bara 1965 akka lakk.haabashaati Raadiyoon kun Ummata Oromoo biratti ulfina guddaafi kabajaa guddaa qabaachaa jira. Ilmaan Oromoo heddu qarree oomishee jira.Fkn, Abubakar Mussaa Gaazexessaa cimaa fi walallo sirbaa heddu barressudhaan baandii Afran Qalloo hundesuudhaan beekkama garuu osoo inni umrii dargaggummaa isaati sirnii nama nyaataan dargii bara 1970ti isaa oduu sa’aa 12 tan galgalaa dubbisee buna dhuguuf istudiyoo radiyoo Harar irraa gadi bahee waraani dargii rasasaan mataa keessa dhawe galaaftee. Kana qofaa miti gaazexessitoota hedduu ture, isaan keessaa haangaan beku tuqufin yaala 1. Abdii MUMMAD YUSUF( Abdii QOPHEE ) inni kun walallo sirboota Dhugaa Barbaaduuf kuma heddun lakkaawaman nama barresseedha haanga umriin ture keessatti.Fkn sirba Kadir Said , Hallo Daawee, Adam Harun, Hime Yusuuf, Alli Birraa, Ahmad Kabiraa , Almaz Tafarraa, Abdii, Ibraahim, Warqu Fayyisaa, Abraahim Baadiyyaa, Gaadisaa Abdullahi, Musxafaa haarawe,Fandishe , Usmayoo Musa, Mahammad Shekaa, Qamar Yusuf, Mahadi Japon, Mahadii Shekaa, Adnan Mohammed, Ahmad Ibroshe, Abdusalam Hajii, Hirphaa Ganfure, Dawit Mokonen walummaa galati namni wellisaa Oromo tahe walallo Abdii qophee irraa hin fudhattiin kan jiru nattii hin fakkaatu hanga inni lubbun ture keessatti. Inni biraa Gaazexessaa Isayaas Hordofaati ininis kitaabota baayyee barressuudhaan bekkama, 3. Milliyoon Ayalaa 4. Adam Ahmad 5.Shaakira, 6. Jaafar Alii 7. Abdusalam Mahammad 8. Zakariya Ammiyee 9. Alifiyaa Abdulwahaab 10.Alfiyya Haji 11. Mahammad Saafi Umar 12, Makonin Abarraa isaan kun wara radio kana guddisan keessaa hamaan aani bekku kessaahi ture.Mee yeroo ammaa radion kun maal irra jira yoo jannee heddu nama dhiba maalif yoo naan jatan wajjii haalaalu gaafa sirni nafxanyaa dagaaggee ture san keessatti illee radion kun harar irraa tamsaasamaa ture.Garu amma sirna dimokraasii hordofan jachaa radio kan bakka isaa irraa buqqaasun kun maal isiniti fakkaata yaa ummata Oromoo.sababni radion kun Harar irraa ka’ee Ykn radio Ethiopia dame harar ture ,Adamaa (DHRTO) Jala galee maqaan isaa radio oromiyaa dame harar ja’ameef halaallu. 1.Gocha kiraasassabdummaa wara angoo irra jiru qophii heraa fi seraattiin jala bu’ee waan saaxilaa tureef,kunis radion kun itti gaaftamummaan isaa waan motummaa fedaralaa tureef rakko naanno oromiyaa keessaa akka fedhettii gabaasa waan tureef oromiyaan rakko isii kan dhoksuf naanno oromiya jalati akka galu taasiftee. 2.Shakkii motummaan radion kun dhageeytii gudda waan qabuf ummata nati kaasa ja’ee waan if sodaatef to’anaaf akka mijjaa’uttii Adamati galachudhaan rakko EPRDF qabu ummata duraa dhoksuu 3.Rorroo naannon Harari ummata Oromo irratti gochaa jirtu ummannii harargee guttun akka dhagayannii motummatti hin kaane gochuuf 4.Artii fi sabbonummaa oromoo dhabamsissuufi. 5.siyaasaa sobaa kan opdotiin ummata burjaajjeessuufi. Dhaamsa xumuraa:~Motummaan amma biyya bulchaa jiru dhimma kan gadi fageenyaan laale yeroo ji’a tokko hin gunnee keessatti radio kan bakka isaa kan duraaniti akka deebissuu gaafna? NAMONNI DHIMMA KAN IRRATTI YAADA QABDAN AKKA NUF GUMAACHITAN OBSAA FI KABAJAAN ISIN GAAFAN! GALATOMAA!!!!!!!!!!!!


Grand Afaan Oromoo Project: Jabaannee jabaadhaa !

Loqodoota Saddeeti Jaatanii Guddicha Afaan Oromoo keessatti irratti hojjatamaa jiran keessaa 1. Gumii Loqoda Harargee( Ituu, Humbannaa fi 4N Qalloo,Anniyya) 1ffaa bahuu fi ammallee jabaattanii itti fufuu keessaniif ulfaadhaa ! Isiniin boonna ! 2. Gumii Loqoda Booranaa hojii boonsaa hojjattanii 2ffaa bahuun keessan dinqiidha itti fufaa jenna. 3. Gumii Loqoda Arsii ( Sikkoo fi Mandoo) 1ffaa bayaa turuun keessan ni yaadatama. Amma garuu 1ffaa irraa 4ffatti gadi bu’uun keessan baay’ee akka hojjatamaa hin jirre garsiisa. Haati Gooticha Leenjisoo diigaa waan jette dhageessanii? ” Ani Dahee Koloobaan gahee, amma booda waan jettaniin isintu beeka” jette jedhan. Keessan dubbiin achitti. 4. Gumii Loqoda Maccaa isinillee 2ffaa irraa gara 3ffaa,4ffaa fi 5ffaa bu’uun hirmaannaan keessan akka dabaluu qabu mul’isa. 5. Gumii Loqoda Gujiin yeroo cufu hirmaannaan keessan guddaadha jabaadhaa jenna. 6. Gumii Loqoda Tuulamaa hojii boonsaadha jabaadhaa 7. Gumii Loqoda Karrayyuu fi 8. Walloo daran jabaachuu qabdan iyyaa iyya dabarsaa . Gargaarsa yoo barbaaddan nutti iyyadhaa .


Waraabeecha/(Bineensa) Biyya  Bineesummaan  Isaa Beekamutti  Itillee Naaf Afaa Jedhu  Mammaaksa Oromoo Keessatti Dhageeyee  Hin Beeknu!

Baarentuu Gadaa Irraa// Wayyaaneen waggoottan 25n darbaniif waliin dhahaa, kan ishii morme hidhaa, dararaa, ajjeesaa fi saamaa as geechee jirti. Haata’uutii gochi yakkaa ummata Oromoorratti keessumaa sabboontoota Oromoo irratti raawwachaa turtee fi jirtu kun akka ishiin yaaddeetti qabsoo ummanni Oromoo mirga isaaf taasisaa jiru; FXG gama kamiinuu dhaabuu hin dandeenye. Dhaabuu hin danda’usii. Keessumaa haali waggoottan 2n darbanii as impaayeera ityoophiyaa murna tanaan bulaa jirtu keessa jiru dhugaa kana ifatti eenyufuu mirkaneessaa jira. Hidhattoonnii fi basaastoonni sirnichaa ajjeechaa hidhaa fi dararaa sukanneessaa saba Oromoorratti raawwachaa jiranis sochiin ummanni Oromoo mirga abbaa biyyummaa isaa deeffachuuf taasisaa jiru ittuu finiinaa jira malee akka wayyaaneen yaadde hin qabnoofne, ykn hin dhaabbanne. FXG fi qabsoon hidhannoo yeroo ammaa kana gutummaa Oromiyaa keessatti diina dhiphisaa jira. Akka ummanni Oromoo yeroo dhihoo keessatti mirga isaa humnaan mulqame humnaan deeffatus mallattooleen ifatti muldhatan danuudha. Diinni Oromoo waggoota 25n darbaniif goolaa turte Wayyaaneen yeroo ammaa kana dhiphuu fi sodaa guddaa keessa jirti. Sochii ummanni Oromoo taasisaa jiruunis baaragdee yakkoota hedduu wal duraa duuban ummata Oromoorratti keessumaa sabboontoota ilmaan Oromoo qaroo ta’anirratti raawwachaa jirti. Akkauma muldhachaa fi dhagahamaa jiru murni gabroonfattuun tun dhiibbaa qabsoon Oromoo irraan gahee fi gahaa jiru kana tarii yoon jala hulluuqe jettee toftaan moofaan yeroo ammaa kana itti jirtu holola fokkisaa fi fakkeessii gaggeessuu, ajjeechaa hammeessuu dha. Haata’uutii yakki ishiin raawwachaa turtee fi jirtu ittuu fincila Oromoo hammeessaa deemaa jira malee gongumaa dhaabuu hin dandeenye. Kanarraa ka’uunis jireenyi ishee hammaachaa deemaa jira malee tasgabbii argattee bulchaa hin jirtu. Kun firii qabsoo Oromooti. Yeroo ammaa kana Wayyaaneen ergamtoota ishii miseensoota OPDO kanneen garaaf bulanii fi waggoottan 25n darbaniif murna tana dura deemuun ummata Oromoo ficisiisaa fi saamsisaa turanii fi jiran kanneen akka Lammaa Magarsaa, Bakar shaalee, Abbaa Duulaa Gammadaa ykn Minaasee Walda Gorgis, Dagifee Bulaa, Hiruut Birraasaa, Warqinaa Gabyyoo, Dammallaash Gabramikaa’eel, Birahaanuu Hayiluu…Abdulaaziiz Mahaammad fi ergamtoota biroo garaaf jiraatan bobbaaftee afan faajjii uumuu bira dabartee soba barte afuufaa jirti. Oromoo ajjeestee, darartee, saamtee akka waan gadditeefii fakkeessaaf ergamtoota ummanni jibbee xireeffatee gate kana bobbaaftee holola fudhatama hin qabne gaggeessaa jirti.Oromoon garuu Wayyaanees kan ishiin bobbaafatte ergamtoota miseensoota OPDO xurii qayee Oromootii dhiqamanii baduu qaban ta’uutti amanee fincila isa agaggeessaa jira. Dabballoonni OPDO erganmoonni Wayyaanee kunneen waggoota 25n darbaniif ummata Oromoo darasaa turuu isaanitirra yeroo ammaa kana gareen wal qoodanii gara magaaloota Oromiyaa adda addaa bobba’uun ilmaan Oromoo xiqqaatulleen osoo sirnicha keessa jiranuu quuqamni itti dhagahamu kan baratanii waan hojjetan dhabuurraa dirqamanii bulchiinsa sirnichaa keessa civil servant ta’un tajaajilaa turan yeroo ammaa kana mirgi Oromoo dhiibamuu fi dhiitamu, keessumaawuu babballina M.Pilaanii finfinneetiin wal qabatee sagalee mormii, gaafii kaasuu isaanitiin maqaa malaammaltuummaa fi bulchiinsa gaarii jedhuun sobaan yakkanii hojiirraa hariyaa, hidhaattis guuraa jiru. Keessumaa ilmaan Oromoo magaalota daangaa Finfinnee jiran kanneen akka Buraayyuu, Sulultaa, Sabbataa, Laga Xaafoo, Galaan, Dukam, Adaamaafi Shashimannee keessatti hojjechaa turan “isintu ummata nurratti kakaase”jechuun haloo itti qabatanii magaalaa tokkotti ergamtoota miseensoota OPDO farra ummata Oromoo ta’an 30 gahan bobbaasuun maqaa malaammaltummaa fi bulchiinsa gaaritiin daragaggoota Oromoo quuqama saba isaanii qaban hojiirraa hariyaa, kaaniis hidhaatti guuraa jiru. Keesssumaa ergamtoonni Wayyaanee Birhanuu Hayilu fi Ittafaa Tolaa jedhaman kanneen Wayyaanee waggoota 25n darbaniif tajaajilaa turan ammas adda duree ta’uun ummata Oromoo goolaa akka jiran raga bahaa jiru ni muldhisa. Jirreen kunii fi waayiloonni isaanii kalattii hundaanuu bobba’uun yeroo amma kana ergama Wayyaaneerraa fudhatan hojiirra olchuuf ummata Oromoo goolaa jiru. Duula ballaa ummata Oromoorratti gaggeessaa jiru. Wanti baayyee nama ajaa’ibu gama tokkoon ergamtichi Wayyaanee maqaaf pireezidaantii naannoo Oromiyaa jedhamu Lammaa Magarsaa afaan mi’eeffatee akka waan miidhaan ummata Oromoorra gahaa turee fi jiru isa dhukkubseetti ennaa of dhiiheessu gama biraan waayiloota isaa kanneen akka Dammallaash Gabramikaa’eel komishanarii polisii Oromiyaa ta’uun kan biyya fixaa ture, Ittafaa Tolaa hogganaa waajjira nageenyaa Oromiyaa hogganaa ta’uun waggoota 25n darbaniif ilmaan Oromoo dharaan yakkee goolaa ture bobbaasuun Wayyaanee gammachiisuuf Oromoo goolaa jiraachuu isaati. Ergamaan kun yoo dubbatu akka nama wanti Oromoorra gahaa turee fi jiru haaraa itti ta’ee fi quba hin qabneetti. Garuu Lammaa Magarsaa ofuma isaatii fi nama kaabinee wayyaanee hogganaa polisii Oromiyaa tureedha. Biroolee akka dhimma nageenyaas ajajaa fi yeroo achi jirutti nama sabboontoota Oromoo fixaa tureedha. Yayyii goggaa holaa uffatteen isa kana! Haasaan har’a Lammaa Magarsaa afaan mi’eeffatee haasawaa jiru akka summii dammaan makaa ta’e Oromoon kamuu ni hubata, ni beeka. Hojiin isaas bara bittaa Wayyaanee dheereessuuf akka carraaquu ta’e eenyfuu ifaa dha. Tarii yoo kan isa hin beekne jiraateef ammoo namani Lammaa Magarsaa jedhamus ta’ee waayiloonni isaa dabballoonni OPDO ergamtoota Wayyaanee ummata Oromoo fixaa turanii fi jiranii dha malee akka waltajjiirraa haasawa jiran quuqamtootaa fi aantummaa Oromoo warra qabuu miti. Kalees har’as tajaajiltoota wayyaaneeti. warruma Rakkoo ummata Oromoorra gahaa tureefis itti gaafatamoodha. Kanarraa ka’uun namoonni muraafni beekaas haa ta’u osoo hin beekin “Lammaa Magarsaa akkas jedhe, akkana jedhe” jettanii akka waan yakkamtichi kun sabboonummaa qabutti afarsitan Osoo dhiiga Oromootti qoosuu baattanii dansaadha.! Lammaas t’ee ergamtoonni biroon nama yakka wayyaaneen ummata Oromoorratti raawwachaa turtee fi jirtu hin beekne fakkaatanii of muldhisuuf yaalanis Oromoon tolcheet isaan beeka. Yoo dadhabuu baatan dansaadha! Keessumaa Lammaa Magarsaa har’a akka waan roorroon ummata Oromoorra gahe isa gaddisiisee fakkaatee dubbataa fi muldhachaa jiru kun osoo Pireezidaantii hin ta’in duras hojii raawwachiiftuu OPDO ergamtuu Wayyaanee ta’ee nama tajaajilaa ture waan ta’eef yoo dhuguma quuqmni itti dhagahame waggaa 25n guutuu issa dhaqe, kan darbe dhiifne hara’a yoo ummanni Oromoo Aga’aazii, komaandi postii fi liyyuu hayilii waraana jedhamuun dhumataa jiru maaf dhiisaa hin jenne..? kkkkkkkkkkqqiqiiqiqiq” …. Bineensi biyya hin beekne dhaqee …..” yoo jedhamee mammaakamu dhageenye malee akka Lammaa Magarsaafaa bineensa biyya bineensummaan isaa ifatti beekamutti Ittillee naaf afaa yoo jedhu hin dhageenye! Kkkkkkkkkkkkqkqkqkqkq…. …..kanaafuu hololli amma innis ta’ee waayiloonni isaa itti jiran yoo ofuma gowwoomsuu ta’e malee Oromoo kam birattuu fudhatama hin qabu. Qabsoo bilisummaa Oromoo ABOn finiinaa jirus sakondiifilleen hin gufachiisus.Gufachiisuus hin danda’u. Kan nurraa eegamu holola diinaatiif gurra kennuu dhiifnee bakka jirrutti qabsoo keenya finiinsuu qofaadha!


Odeeyfanoo Dabalata Aana Sawweena irraa Feb 22/2017 #RDH Guyyaa hardhaa Lola bakka Qilisaa jedhamut gegeeyfamet Ilmaan Oromoo Poolisoota liyyuu Haylii Somaale 7 Ajeeysaniiru . Ilmaan Oromoo Guyyaa hardhaa liyyuu haylii Poolisii 2 irraa Xiyitii 600 oli Akka irraa hiikatan maddeen keenya dubifne nuf himaniiru . Akka maddeen keenya bakka qabsoo irraa nuf himanit Yeroo amma Reenfa ilmaan Oromoo 12 arganiiru . kan biras kan reenfi hin argamin hedduun kan jiruuf ummani Reenfa ilmaan keenya harka Woroota Ogaaden jiru fuudhachu qabna jechuun ammas wol dura dhaabata akka jiran bekkameerra. Gamma biraatin Ilmaan Oromoo 14 madawaniiru . yeroo ammat madoon keenya Aanaa sawweena Ganda Haxaawwii Maybaasi Hadaa irraa gamma buufata Fayyaa Aanaa Sawweenat fe’amaniiru . Ilmaan Oromoo Wereegaman keeysa kan maqaan nu dhaqabe 1/ Nuuri Umar (Abba Cafii ) 2/ Kiyaar Abdullahii 3/ Huseen Ibroo 4/ Shekh Abdii Abdullahi Tanbiyuu Ummanii Oromoo Lola gubbat argame laakofsaan 100 kan hin caalef Rasaasa gahas kan hin qabneef jari ammo gamma mootummaatin deegarsa cimaa wanta qabaniif Meeshaf Rasaasa gaha harka kan qabaniif Ummanii Oromoo bakka huundan jiru akka dirmatuuf Qabsaa’on waamicha dhiheeysaniiru . Qabsaa’on akka jedhanit nut kan jiru haala akkan suukaneeysa keeysadha Rasaasas fixaneera humnii diina nut jabaata jira nut kan Daanga irrat dhumaa jiruf ummata Oromoofidha kanaaf ummani Oromoo huundu gahee issaa bahachuudha qaba jechuun dhaamsa isaani Raadiyoo Daandii Haqat himaniiru .


Ergaa haala yeroo (Koree qindeessituu warraaqsa biyyoleesa Oromiyaa irraa.)

Guyyaan:-_20/2/2017 Koree qinddeessituu warraaqsa biyyoolessa Oromiyaa irraa. Gara:-Waldaa Ogeeyyota seeraa,Oromoo Addunya- (International Oromoo lawyers Association-IOLA) Dhimmi:- Haala qabatamaa Oromoo fii Oromiyaa kan ilaalu. Akkuma beekkamu rakkina MQBO keessa tureefii ammaas fala dhabee jiru furuuf yaaliin akkuma itti fufetti jira.Yaaliin manguddummaa kan yeroo dheeraaf qaamota siyaasaa jiddutti deddeebi’aa ture Itti fufuun, korri London fiii Atlantas kanumarratti kan xiyyeeffate ta’uus yaaliin addeemsa gufachiisuu qaamota adda addaan godhamaa akka turees beekamaadha. Nuti akkuma waliigalaatti hayyoota Oromoo irraa komii jabaa qabna.Komiin keenyaas sochiin Qeeyroo biyya keessatti kan dhoohe turee jira.Yeroo dheeraa kana keessatti kora godhamaa ture irratti sochiin qeerroo adda durummaan kaafamuus Akka abbaa sochii kanaatti qooda nuun male dhabnee jirra.Kan dhaabota waldhbsiisaa ture waan nuti hujiirratti malee hirmaannaa irratti dagatamneefi. Nuti biyya keessa jiraannuus ala keessaa qaama bakka nuuf bu’u ergachuuf mirga guutuu osoo qabnuu hujii keenya dhaadhessaa hiree hirmaannaa nuuf qooduu dhabuu keessaniif baay’ee isin komanna.Kandarbe seenaaf haataa’u. Gara fuulduraatti kora dhimma QBO irratti taa’u keessatti barcumni keenya nuuf bana Akka ta’u kabajaan isin gaafanna. Kan darbe akkuma jirutti ta’ee, Kunoo ammaas korri sadaffaan ji’a march keessa USA DCtti afeeramee guyyaa lakkaawataa jira. Mee nutiis Ardii Oromiyaa keessa teenyee ergaa kanaa gadii gara keessa dhiheessuuf murtteessine. Hunda dura nageenyi waaqaa bakka jirtan maratti isin haa dhaqqabu. Ergaan keenya kan onnee jaalala bilismmaafii hawwii walabummaa Oromiyaa irraa burqe isin haa gayu. Kabajamtoota qaalii Ilmaan Oromoo- Dhaabbiilee siyaasaa Oromoo, Hayyootaa fii Ummata Oromoo fii- Akkasuma lammiilee Oromiyaa hundaaf. Akkuma olitti eerre fii waliiniis eegaa jirru March 10-12tti 2017 kora dhaabbiilee siyaasaa Oromootu USA DCtti ta’uuf eeggamaa jirra. Kana duraas bahii guddaa fii yeroo adda addaa fudhatee gaggeeffamaa turuus bu’aan argame hinjiru jechuuf of qabnuus haga ammaatti gaaffiin sabaa hindeebine. Korri godhamu hundi maalif bu’aa dhaba? Kan jedhu gaaffii hunda keenyaatti. Deebiin gaaffii kanaa:- tooftaa qoqqoodanii bituu (gabroomsuu) kan imaammata diinaa ture mooraa QBO keessatti loohee galuun dagaagaa dhufeedha.Jidduu Oromoo seenee waliigaltee kan dhoorkaa jiruus isuma kana. Korri USA DCtti godhamu kun murtii maayyii takka ummataaf ifa gochuun dirqama taha.Tattaaffii cimaa haga ammaatti taasistaniif galata keessan hindaganne. Isiniifiis korri bu’aa hinqabne kun amma booda dhumatuu qaba.Eega lallabbii sabaa dhagayan murtii keessan fudhachuu didan gaabbiin kan isaanii ta’uuf jira.Hanqinni murtii laachuu dadhabuu Gara keessan yoo ta’ees gaafatamni guddaa gara keessan jiguuf deemaa jira.Isiniifii dhaabbiileeniis ofeeggannoon ammumaan Akka tahe cimsinee akeekkachiisna. Yaaliin maayyii kuniis yoo fashale, Dhaabbiileeniis garaagarummaa isaanii qabatanii Oromiyaa irraa alaatti hafuu qabu. Baaburri Isaaniifii rakkoo isaan oomishan humnaa ol fe’atee tiratu kun achumaan qilee seenuu qaba. Rakkina isaanii Oromiyaa naquun eenyuufillee abjuudha. Nuti Garuu dargaggoonni fii ummanni Oroomoo biyya keessaa isaan faana hindhamaanu.Ummatni keenya diaspora jiraatuus qaamota garaagarummaa xixiqqoon bu’aa guddaa balleessaa jiru kana gargaaruu fii deeggaruus dhaabanii waan hunda biyya keessatti akka deebisan niabdanna. Akka hangafummaatti yeroon fii carraa isaaniif kennamees dhumateera.Itti fayyadamuuf kan hafuuf yojiraate kora USA DC kana qofa. Dhiigaafii lafee,akkasuma lubbuu keenya darbaa jiruuf hadoodanii tarii yoo tokkooman jennee wareegama akkaan ulfaatu baasaa turre.Isaan garuu waan nuti wareegama qaalii kanaaf ifkennine nuuf hubatanii tokkoomuu hindandeenye.Wareegama nutibaasnu kanarratti aboomuu qofaaf anatu hojjate fii lakkii siimiti waliin jechuurratti jeequmsi saamicha Seenaa jidduu isaaniitti jalqame.Kuniis maqaaf malee wareegama keenyaaf dantaa dhabuun tarsimoo caasaa qeeyroo irraa golgaa saaqee diinaaf nusaaxile.Diinni keenya haasawa isaanii balaawaa kanatti fayyadamee gootota qeerroo hedduu galaafate. Arii kasaaraa irra gaheen xiiqii kanseene djinni keenya yeroo ammaa kana saboota xixiqqaa kallattiin nurratti duulchisaa jira.Bahaan, Kibbaafii kibba bahaatiin Somalee, Lixaan Banishangul ,Kaabaan Afaarifii Amhaara,Jiddu galeessa Oromiyaatti Master Planii Finfinnee jechuun ummata keenya kallattii maraan boqonnaa dhoowwataa jira.Kanarratti dabalee Emergency of stat/labsii yeroo muddamaa labsuun saba keenya rakkisaa jira. Warri dhaabbiilee siyaasaa ofiin jedhu kun kana hunda ilaalanii rakkoolee xixiqqoo isaan jidduun jiru madditti dhiisanii waan ummatataafii hayyoonni keenya isaan gaafataa jiru guutuu yoo hanqatan , Gochaan isaanii kun hujii ifiifiis badanii qabsoo kana balleessuuti.Kana godhuun diinummaadha.Ta’uus gonkuma nkuma hindada’amu. Wanni fedhe ta’uus hanga galiirra ajjannutti qabsoon keenya hindhaabbatu.Bulchnsi Command post diinni labsu dhabamarraa isaan oolchuu hindanda’u. Eyyan Comnd postii Oromiyaa shaniin Kan diinaa shantama caccabsinee Oromiyaa keessaa baasuuf wareegama kamiifuu nuti ammaas qophiidha.Kan nutti hanqatu yoo jiraate warra ala keessaa mooqaa alanfatu kana irraa jijjiirama eegaa turuufiii hanqina hidhanmoo qofaadha.Kan fedhe ta’uus dhiisuus ammaan booda Hoggansi warraaqsa waligaalaa, Jiddu galeessi hujiilee hundaa Oromiyaa kaasaa ta’a.Yaaliin maayyii kun didamee jennaan ejjennoon keenya yeroo dhihotti bifa guutuun labsamuuf jiraata. Ummanni keenyaas rakkina dhaabbiilee siyaasaa guyyaa kana booda goolabee hobbaafata.Yoo sabni kun dhugumaan bilisummaaf dhumaa jiraate keessaaf alaa akka nufaana hiriiran ammumaan isaan afeerra. Kaayyoon keenya:- garaagarummaa bu’aa hinqabne kan diinaaf nu saakaalaa ture irra aannee QBO Dhaloota qubee dhunfachiisuudha.Isa faana hiriiruun Oromiyaa walaboomsuudha. dhufaaf dabraan ajjeefamuu sabaa keenyaa fii saamamuu lafaafii qabeenyaa xumuruudha. Galiin maayyii:- Humna qindaaween qabsoofnee diina Oromoo fii Ormiyaa barbadeessuun- Angoo tabaroo siyaasaa, Diinaggeefii Hawaasummaa Oromiyaa keessatti harka ummataa galchuudha. Korichi kan milkii,Kan araaraafii tokkummaan morraa QBO tokkotti deebisuun Seenaa gaarii qabatu Akka ta’u hawwina. Kan qoodame jala qoodamuun haadhaabbatu! qoqqoodanii nu gabroomsuu eenyuufillee hin hayyamnu! Oromoo,Dammaqi! Qoqqoodamuu didadhu! Ilmaankee waliin qabsaa’uuf roga hundaan qophaawi. Tokkummaan humna ! Oromiyaan Niwalaboomti! Koree qindeessituu warraaqsa biyyoleesa Oromiyaa irraa. Gur -20/2//2017 For more information Email- Mobile- Oromiyaa _______________________________________ Gara galchi, Adda Bilisummaa Oromoo-ABO/OLF Adda bilisummaa Oromoo tokkome-ABOT/UOLF Tkkummaa Humnoota Bilisummaa Oromiyaa THBO/ULFO Kallacha Walabummaa Oromiyaa-KWO/FIO Adda Walabummaa dimoratummaa Oromiyaa’AWDO/FIDO


Waldhaansoon doohaa lolaati, Mammaaksi duudhaa dubbiiti, Jabbileen biifa kormaati, Gaggabni seensa du’aati.

Jechoota kana sababa malee miti kan dhimma itti bahe. Maaliif jedhamuun hin oolamu. Deebiin gabaabaadha. Namni of hin fakkaatne nama biraa fakkaachuu hin danda’u. Namni of hin qeeqne nama biraa qeequu hin danda’u. Haalli yeroo ammaa murna yartuun dhimma qabsoo sabaa irratti hundaawamee odeeffamu maal akka fakkaatu kan hin hordofin malee kan hordofee fi quba qabu akka gaaritti beeka. Namootni qabsoo sabaa irratti namoota bara dheeraaf rakkatan ta’e jedhanii itti bobba’anii maqaa balleessan of fakkaataniiti malee nama biraa fakkaatanii waa jechuu akka hin dandeenye kan hubatan natti hin fakkaatne. Dhimma qabsoo irratti yaada fedhe kennachuu kan danda’u guyyaa tokkoofis yoo ta’e nama itti ifaajee beeku ta’uu qaba. Waldhaansoon namootni dhimma qabsoo hin beekne qabsaawotaan qabuu fedhan tolaaf osoo hin taane lola barbaadaniiti. Oromoon har’a nama waliin lolu hin beekne, kan obboleessa isaan ololuuf dheekkamu yoo jiraate doofaa diinaan ergame qofa. Gootummaan bakka itti of ilaalan qabdi. Diinni gootummaan dura dhaabbatan lafa guutee osoo jiruiu jagnummaan qabsaawota sabaa irratti argisiifatuuf lafa dhiitan wallaalummadha. Namoonni face book fi paltalk irratti yaa’anii waan ummata Oromoo walitti hammeessu facaasani eenyuun akka fakkaatan beekuun nama hin dhibu. Ilmaan Mallas waan inni barsiisee itti bobbaase raawwatu. Hojii fi haasofni isaaniillee kan abbaa isaanii irraa adda ta’uu hin danda’u. Oromoon Oromoo arrabsuun xiqqeessu hin jiru. Badiin jiraatu sirreessuu irratti duula bahee qajeelcha malee afaan nyaaphaa ta’ee waan nyaaphni dhala Oromoo irratti raawatu raawwatuun eenyu akka ta’an namatti hima. Wayyaaneen ABOn goolessaadha, Dhiphoodha, Oromoo malee saboota biroo akka diinaatti ilaala, biyya diigee kan Oromoo hin ta’in fixuuf qabsaawa. Ummata isaatuu dhaaba fixee lafaa dhabamsiisuuf jiraatu jechuudhaan doohii gara garaa hojjattee bara bulchiinsa isii kana guutuu keessatti ummata biratti jibbisiisuuf waan hin godhin hin qabdu. Dhugaan dhara, dharti dhugaa ta’uu hin dandeettu. Tattaaffiin isii cufti gaafa fashalu OPDOn gaafa hooqamte ABOdha jedhutti kaate. Suuta suutaan Oromoon cufti shoorarkeessaadha jechuudhaan balaa daangaa hin qabne ummata meesha maleessa irratti geesite. Kun hundi ta’ee osoo jiru har’a diina kaayyoo guddicha lafa kaa’anii sababni hoggana ABO reebaniif maaliif? gaaffii jedhuuf deebiin namootni waan kana raawwachaa jiran warra wayyaanee harma hodhanii fi dhiiga Oromummaa hin qabne qofa akka ta’an ifatti mul’atu. Qajeelfama wayyaanee qabatanii hooggana ABO irratti bobba’uun kaayyoo fi akeeka TPLF duudhaa itti godhuuf akka ta’e hubatamuu qaba. Sabaan nama du’e ragaaf qabata. Salphataan nama salphisuuf tattaafata. Fakkeessuun garuu mirkaneessuu miti.Ololli baay’ate dhugaa fakkaachuu danda’a. Dhugaa ta’uu garuu hin danda’u. Dhimma keessa hin beekne irraa waa dubbachuun dhala namaa biratti silaa qaanyii guddaadha. Rabbii fi nama birattis maqa balleessii jibbamaa nama irratti oofuun galgalli isaa maal akka ta’e namni hin beekne hin jiru. Farreenii fi diina du’aaf gagabe deebi’ee ni jiraaraa fi abdachuu fi sodaachuunis dammaqiinsa dhaba. Wayyaanee afaan boollaa irra jirtu boollatti darbanii biyyee irra gara galchuu dhiisanii Oromotti duuluu maaltu arge? Namni abbaa loluun, abaaru, balaaleffatu, jibbuu fi jibisiisu hin beekne ofii hin beeku. Namni of hin beekne waa nama beeksisa jedhee lallabuun ammoo doofummaa ofii gabayaa baasuudha. Mi’a nama irraa hin gurgramne namni gabayaa baasee irra dhaabbatu hin jiru. Ololli yeroo ammaa ABO maqaa balleessuuf halkanii guyyaa hafarfamu cuftuu shaqata yeroon irra dabre. Kan bitatuu mitii kan mil’atuu hin jiru. Ummatni Oromoo asii achi eenyuunuun hin gowwoomfamu. Waan dhugaa ta’ee fi hin ta’in tolchee beeaka. Qaroo sobuun gadoo dabalachuudha. Kanaaf namootni akka dhuunfaa fi murnaattis yeroo gamataan diina keenya irratti bobbaanu kana keessatti garaa garummaa hin barbaachifne uumuudhaan umrii gabroomsaa ummata keenya irratti dheeressuu barbaaddan gocha fokkataa kana irraa osoo of qusattanii irra isiniif wayya jedha. Ummatni Oromoo bifa walii galaan dhaabni isaa ABO akka ta’e dhalattuun ganna 2 waan haasoftu dhagahuu hin ooltan. Hoogganni ABOs haa laafuu haa jabaatuu dhala Oromooti. Kan laafe jabeeffachuun kan jabaate daran jabeeffachuun mirgaa fi dirqama saba Oromooti. Haa dhaa fi abbaadhaan ilma keessan jibbaa ajjeessaa/moggeessaa firri jedhee ilma irratti warra isaa gorsu hin jiru. Osoo garseelee warruu irraa hin fudhatu. Kanaaf kun hubatamuu qaba. Fira mufate tahan karaa ittiin araaraman barbaadachuudha malee karaa ittiin obboleessa ofii dhabamsiisan irratti hin bobba’amu. ABOn 1,2,3 miti. ABO tokkicha. Hoogganni isaas akkasuma tokkicha. ABO moofaa, haaraya, qajeelaa, dabaa, tarkaanfataa, harkifataa jechuun maqaa hin jirre qabatanii ceehuun gowwummaadha. Bakka dhugaan jirtu Rabbii fi ummatni Oromoo bal’aanis ni beeka. Dhugaa ukkaamsanii dhara ol kaasuuf halkanii guyyaa boqonnaa dhabuun gochaa diigamsaa raawwachuun ammoo boru itti gaafatama seenaa jalaa nama hin baasu. Ol barartee, gadi barartes allaatii buuti lafa, duuti lafa akkuma jedhamu olola fedhan dhaaba kana irratti oofanillee ABOn ABOdhuma. Wayyaaneen dhala Oromoo hojjachiifachaa baate cufaa akka inni itti waa diiguu fi saba diigu qofa barsiifte malee akka inni of ijaaruu fi saba isaa ijaaru tasumaa hin barsiifne. Namni waan baratee ittii hojjataa muuxeffata hojjata waan ta’eef bakka gahe hundatti dandeettiin isaa kan ittiin madaalamu waa diiguudha. Warra ogummaa kana diina irraa horatanii qaphxii ol aanaan eebifamanii bahan ijaarsaaf abdachuun kajeeluun fayyaalummaadha. Ragaan hara’a ummatni keenya osoo OPDOn jirtu dhumaa jira, lafa isaa irraa buqqifamaa jiira. Ummata keenya fixuu fi lafa isaa irraa buqqaasuu duubaan silaa jiraachuu baattee qaata dirmattee wanti bahe adda baha ture. Ummata dhumaa jiru, lafa dhabaa jiru dhiistee waa’ee qarsii, misoomaa, dhimma hoji dhabdummaa hennaa odeessitu dhagahamti. Lafa hin jirre, ummata hin jirre irratti miseemaa fi guddiin haasawamu dhiiroo kan gosa kamiitii? Of diiguu fi ummata diiguu irratti ogummaa ol aanaa wayyaanee irraa waan horataniif muuyxannoo qabaniin ummata keenya fixuu fi ficcisiisiisuu, lachee irraa saamuu fi saamsisiisuu itti fafanii jiru. Diqaalotni Mallas kan biyya keessaa fi alaas hojiin isaanii walitti hidhataa waan ta’eef ummatni Oromoo namoota akkasii kanaaf gurra laachuu/beekkomsa kennuufii hin qabu. Waldhaansoon doohaa lolaati. Weerarri lafaa quba qabeenya Wayyaanee fi funya buta OPDOn Somoolotni har’a ummata keenya banan kun isaanis marroo isaanii ummata Oromoo gabrooffachuuf akka danda’anii fi hin dandeenye irratti of ilaaluufiidha. Mammaaksi duudhaa dubbiiti. Akeekaa fi kaayyoo Wayyaanee kana jabeessanii yoo qabachuu fi hojjitti hiikuu baatan gocha hamaa duraan ummata keenya irratti raawataniifuu itti gaafatamuun isaanii akka hin hafne waan beekaniif fe’aa Wayyaaneen ummata keenya irratti fe’atte sirritti irratti duudhachuu qabna jechuudhaan gocha hammeenyaa kana raawwachaa jiru. Kanaaf Somaalotnis ilmaan wayyaanee waan ta’aniif jabbileen biifa kormaatii, Wayyaanee gaggaba seensa du’aa irra geettee jirtu tana baffachiisftee jireessuuf boqonnaa malee duula wal irraa hin citne ummata keenya irratti banuun beekkamaadha. Kun hundi hudhaa Ummatni Oromoo hudhee harkaa isii qabu of irraa fursiiisuuf jecha mala wayyaaneen ta’e jettee uummateedha. Kanas ta’ee kan biraa haala ummatni keenya diina fuula hundaa itti jiruun hudhamee qabamee dhidhiitaa jiru kana keessatti Oromoon Oromotti duula banuun fayyaa miti. Fayyaa qabaatu haa dhaabbatu fayyaa qabaachuu baatu haa itti fufu. Ummatni keenya eenyummaa namoota akkasii gochaa akkasii sana itti fufuu fi irraa dhaabbachuu isaaniitiin irra deebi’ee adda akka baafatu abdiin qaba. Oromoon tokko, Oromiyaan takka. ABOn tokko, Hooggannis tokko. Yaadni kun yaada ummata Oromoo walii-galaati jedheen amana.Qixxeessaa Lammii Irraa


OROMOO…./Oromoo…./OROMOO.

= Utuu dhugaatti namoonni biyya hambaa kana keessa jiraannu kun Oromummaaf, saba cunqurfamaaf, haadha hiyyeessaa du’aa jirtuuf, hayyuu dukkana keessatti Wayyaaneen dhidhiitamaa jiruuf, qotee bulaa keenyaa harka qullaa dhumaa jiruuf, lafa keenyaa fudhatamaa jiruuf, eenyummaa keenyaa dhabamaa jiruuf….dhukkubsanna/qabsoofna/dubbannaaf/dhaabbannaaf ta’eeti: 1. Miidiyaaleen Oromoo biyya ambaa kana keessaatti akka warshaa wal hin horu (Silaa caasaa tokko jalatti ijaaramee, iftoomina qabaatee, sabaafi waliif amanamee, uummataan filatamee ijaaramee ‘satilaayitii sa’a 24 qofa bitachuudhaan achirratti qophiiwwan garaagaraa kumaa ol torbanitti hojjechuun dheebuu sabaa baasuun hindanda’ama….qabeenyiifi humni biraan miidiyaalee biro ijaaruutti dhumu humna siyaasaafi loltuu jabaa Oromoon ittiin diinasaa faccifatu tokko ittiin tumsuufi ijaaruun danda’ama ture. 2. Walgahiin gurguddaan kaan GGO kaan ammoo OLC jechuudhaan (Minesotaafi DC) tti nuwaamuudhaan humna, maallaqa, beekumsaafi yeroo Oromoon qabu mara qisaasessuun anatu caalaa jechuudhaan hindorgomamuuyyuu ture;…walitti dhufameetu mana/utubaa tokko jalatti ijaarameetu walduraafi duubaan waldhagahee iddoo walii kennuun humna qisaasa’uufi maallaqa qisaasa’u sana mara dhimmoota Oromoo jajjabdudhaf oolfamee bilisummaan sabaa dafee saffisuun sabni bara dheeraaf dhiitame kun ifa arga ture, 3. Jaarmiyaaleen siyaasaa amma maqaa ‘’O’’ jedhu ofitti maxa’etee iddoo kudhanitti wal horee, ganda/naannoo, amantiifi ilaalchaan walqoqqoodee utuu hinbaa’yatiin mana/dawoo tokko jalatti ijaaramee ooggansa amanamaafi humna guddaa qabu tokko ijaaree waliin socho’uun hawaasa addunyaa duratti dhageettii qabaatee uummata Oromoo qabsoo cinaa hiriiruu barbaadu marallee of jalatti dabalatee silaa humna tokkoon tulluu garbummaa kana saffisaan iddoodhaa kaasa ture,…gargaarsa dabalaataafis mana habashootaatti galuunuu hinbarbaachisus ture. – ammamee kan dhalataan biyya keessaa garaasaa qooqqifatee utuu falamtuu soora allaattiifi rirmaa ta’aa jiru kun gara tokkummaatti nama hinfinne ergamaa/maleekaa maaliitu waaqaa bu’ee saba keenyaa kana humna tokkummaatti deebisee fuulduratti nama deemsisa laata? Oromoo taanee dhalachuu keenyaan hammuma boonaa turre, gargarba’uu kana arguun garuu…… – yaa uumaa yookaan tokko nugodhi/yookaan hunda kenyaa fixi!!


JECHOOTA GAMNAA KUTAA 9FFAA

DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN? Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa sana kijiba afuufuu hafarsuu hafarsiisuu. Dubbiin nama unkuruu, jeequu! Sila abbaa dubbii kana biyyuma kamitti jalaa baqanna. Xiyyaara yaabbannee galaanota qaxxaamurree jalaa baanaa, osoo hin ta’iniitii duunee illee dubbii dhiisuu! Dubbii kijibaa isaa haa afuufuu nu homaa hin taanuu!! Eessa? Yoom? Fi Haala kamiin jalaa ceenaa abbaan dubbii ni fooyyaya jennee osoo eegnu fidee!! Afaan faajjii haasayaa oolaa! Kijibaaan dhugaa haguuguuf tattaafataa! Kijibni kuma tokkoo dhugaa takkattii woy ta’aafii? Dhugaa dhoksuuf tattaafata! Odumaaf Kasaaraa! Garuu soba isaa dura dhaabbanna dhugaa qabnuun yoomillee, eessattllee, haala kamiinillee!! Dhugaan hin qallatti malee cittu jedha Oromoon mammaakee!! “Abbaan dubraa nutti hafee kabbarteen Warri abbaa qabeennaa nu cunqursuu jalqabdee Lakkaa abbaa dubraa kana nurraa kaasaa Afaan birri nutti banaa xaasaa” Jedhee Oromoon Dhiichisellee Yeroo Ammaa!! *** Obsi Namoota Cimoof Qorsa Yoo Tahu; Namoota Laafoof Ammoo Summiidha Obsi jiruu fi jireenya kamuu keessatti baayyee barbaachisaadha. Obi laafinaa fi jabina amaloota namoota ibsan keessaa dursa qaba. Obsa qabaachuun buleessa umrii dheeraa si taasisa. Obsa yoo hin qabaannee kaayyaa keenna dheeraan qabannes tahee gabaabaan galma hin gahu. Obsi furtuu injifannooti. Namoonni gariin waan salphaatti abdii kutatanii jiruu fi jireenya isaanii dukkaneessan kaayyoo isaaniis karatti hambisani. Garuu haga kaayyoon keenna sirrii ta’etti abdii kutachuu hin qabnu. Kallatti galma keenna san ittiin geennu jijijjiiruun barbaachisaadha. 1. 2. 3 itti fufa jechaatuma galma kaane dheeraa geenna. Xiqqoma irraa jalqabnee jabeessaa jabeessaa bakka kaaneef geenna. Obsi muxannoo guddaa siif kenna. Muxannoo keenna kanas sirritti tolchinee yaadachuu qabna. Muxannoon keennaa hardhas borus nu gargaara. Kanaaf obsaan muxannoo horatan suutuma suutaan hojitti hiikuun barbaachisaadha. Obsi hadhooftuudha ima unachuudha dhumarratti garuu baayyee mi’ooftuudha. Namni rakkoo baayyee yoo arge booda obsa bara. Obsi beekumsa, dandeettii fi fedhii namaa gabbisa;beekumsi, dandeettiin akkasumas fedhiin namaa yoo gabbate hojii hojjatan injifannoott I ceesisa. Mammaaksa Oromoo Obsaan Wal Qabatan:- Kkf.


Waa Shan Booda Waa Shan Jirti

Gamteessaa Sabaatiin JECHOOTA GAMNAA KUTAA 8FFAA Waa Shan Booda Waa Shan Jirti *** Ceephoo Zamanaa Namni kamuu yoo waa balleesse ceepha’amuun barbaachisaa dha. Ceephoon nama sirreessa. Namuu ceephoo yoo of irraa jalqabe bareedaa ta’a. Ceephoo madaalawaa/sirrii fi sirreessaa kaasuun barbaachisaadha. Ana garuu ceephoo addaattu na muuddate. Homa argan hundaaf na ceepha’an. Ceephoo koo doonitti naa fe’an. Kan isin dhibu ofiif yookaan gaariitti, yookaan motoratti, yookaan kan caalu komkolaatatti fe’uu dhiisiitii saaykilatti fe’uu hin dandeenne!! Kolfa! Kaa! Kaa! Isaan isaan miidha kaa yookaan miya fe’umsaa saaykila isaanii faa jalaa cabsa itti ulfaatee! Saaykilli isaanii haa cabdu, bixinxish haa jettuu! Kaa! Kaa! Doonicha ceephoo isaanii eennu galaanarra isaanii bololiisisa ree!! Kaa! Kaa! Ceephoo akka kanaa Achi ofirraa gannaa Waa ofitti fudhannaa!!!! Jiruu Bara Kanaa Namni hunduu ima fiiga dhama’a, wal dhamaasa, wal kuffisa wal kaasa. Garuu dhiibbaa jabaa walirraan gayuun baayyate. Namni gariin qabeenna qabaa kuun beekumsa qaba. Hundinuu jiruu tana injifachuuf fiiga. Fiigicha jiruu jireennaa tan namni karaa walitti cufe tana keessatti. Fiigicha jiruu jireenyaa tana keessatti warri qabeennaa fi human fi beekumsa qabu duratti kutee jira, gara kallattii sirrii fi injifannoo; lallaafoon duubatti harca’eera, jireenni hiyyeessaa/lallaafaa hedduu bacancaroofte, bubbushoofte, dhangaggoofte. Anis warra duubatti hafe keessaa tokko. Warroonni beekumsa, qabeenyaa, human, deeggarsa kkf lallaafaa iraan tarkaanfatanii fuulduratti kutan. An mataa kootti hanqina qabaadhus dureeyyiin dugdaa/gurmuu kootti baadhee isaan tajaajilaa isaan miila koo irra ijjataa tarkaanfatanii darban, na hacuucanii, fuulduratti tarkaanfanna jennaanis karaan kan cufate. Garuu maaltu beeka osoo waaqni iddoo galumsaa iddoo iraa kaane taasisee silaa boqadhee mitii ree!!! Yookaan bakki galumsaa bakkuma jirru san osoo tahee achumatti gadi teennaa!!!! Worroonni duratti kutan ammas bakka ka’umsaatti deebi’uuf haa babargaafatanii; gaafas nu dursitoota taana. *** Jabaan an jabaadha jedhee of leellisee; kan biraa komatee mataa keessa gadi dhaya; garuu immoo yeroo eeggatti malee isaafis deebi’uun hin ooltu akkuma fi haguma saniin rukutama, inumaayyuu tan isaa hammaachuu dandeetti. Waan facaafatan haamatu jedhamee mammaakamaamii ree!!!! *** Gabaabamatti an waa’ee nama cimaa fi laafaa kan an jedhu:- *** Namicha tokkotuu dura arba argee hin beeku ture. Innis nama wayii wajjiin osoo deemanuu deemanuu arbatti dhufan innis abshaalumaan bineensicha barachuu waan fedheef namicha lammataatiin akkana jedhe. Bee bineensa kana namni hin beennes jiraa jedhe. Achumaan namichi lammataas sila arba moo jedheen. Ee jedheen namichaan lammataa. Akkanattis namichaaniis abshaalummaan arba bare jedhama. *** Namichatu nama wayii waliin osoo deeman faana arbaa lafatti argee raajeffatee, raajii raajii jedhe. Achumaan namichi lammataa faana arbaa maal dinqisiifatta ila arbuu kuunnotii jedheen jedhama. *** Jechi Gariin Dullaa Caalaa Nama Miidha Yeroo wayii namoonn lamaa biyya tokko keessa jiraataa turan. Isaanis osomaa jiraatan, jiraatan gaafa tokko wal lolan. Isaanis wal arrabsan. Namichaan duraas arraba hamaa arrabse; kan lammataas hanga tahe arrabse. Kan jalqabaa keessa dabree arraboota hahhamoo arrabse, arrabse mataa cabse qaanyesse. Achumaan harkaan walitti taranii wal buruqsan. Namoonnis iyyanii addaan guuraan. Kana booda jaarsonnis dhufanii dubbii jalqaban. Araarsuufis tattaafatan hin danda’amne dubbii bulfatan ; beellaman. Gaafni beellamaa gayees dubbatan. Achumaan namichaan arrabaan miidhame lammataa sun ani hin fixadhu, na ajjeesee, balleessee jedhe. Achumaan gaafa biraatti beellaman. Dhumarrattis beellamni gayee kadhaa hedduun araarsan dubbatanii mammaakanii; waaqnis araara fedhaa; mee adaraa fixadhaa; araaramaa jedhanii. Kana booda namoonnis gara qe’ee ofii deebi’anii jiruu itti fufan. Tura keessa gaafa wayii jarri wall ole kun walitti dhufe. Namichaan jalqabaa kan lammataatiin abboo akkam jedhe. Namichaa lammatallee gaarima erga jedhee booda kunoo madaa ulee keetii fayyee guutumatti garuu jecha ati naan jette hin fayyine; yoomillee hin fayyus jedheen jedhama. Kanaaf yoo yoo arraba hamaa manna dullaa hamaa wayya jedhama. Jechi zalaalamii jiraata. Yeroo darbuu jecha jecha hin darbine hin darbatin jedhama mitii ree!!!! DUBBII FI ABBAA DUBBII EESSA JALAA HOFFOLAN? Abbaan dubbii nu rakkisee maal nuuf eayya? Dhiyaa barii dubbimaan nutti deema. Dubbii isaa dhangaggaayaa sobaa sana kijiba afuufuu hafarsuu hafarsiisuu. Dubbiin nama unkuruu, jeequu! Sila abbaa dubbii kana biyyuma kamitti jalaa baqanna. Xiyyaara yaabbannee galaanota qaxxaamurree jalaa baanaa, osoo hin ta’iniitii duunee illee dubbii dhiisuu! Dubbii kijibaa isaa haa afuufuu nu homaa hin taanuu!! Eessa? Yoom? Fi Haala kamiin jalaa ceenaa abbaan dubbii ni fooyyaya jennee osoo eegnu fidee!! Afaan faajjii haasayaa oolaa! Kijibaaan dhugaa haguuguuf tattaafataa! Kijibni kuma tokkoo dhugaa takkattii woy ta’aafii? Dhugaa dhoksuuf tattaafata! Odumaaf Kasaaraa! Garuu soba isaa dura dhaabbanna dhugaa qabnuun yoomillee, eessattllee, haala kamiinillee!! Dhugaan hin qallatti malee cittu jedha Oromoon mammaakee!! “Abbaan dubraa nutti hafee kabbarteen Warri abbaa qabeennaa nu cunqursuu jalqabdee Lakkaa abbaa dubraa kana nurraa kaasaa Afaan birri nutti banaa xaasaa” Jedhee Oromoon Dhiichisellee Yeroo Ammaa!! Itti fufa… Irroo Irroo irroo Mana simbirroo Maa oduun lafa maraa Namni yaraan safaraa? Simbirri asiif achii sirbitii wacii Jettii asiif achii ciicii Ijoolleenis walitti waccii Ijoollee qofaa mitii guddaanis wacaa ta’ee Malaa gadamatu kanaan bari’ee Hunduu jedhee caacaa Malaa gadatu gadaa wacaa!! Guddaan gariin ta’ee ijoollee Akkuma itti gorsu wallaalee!! Hunduu ree ni qabdaa garee Deemaa an isin jalaa goree Kiyyumarra deemaa an xurree. Gareen hunduu ni qabaa karaa An xurrema koo irra deemaa jiraa!! Namoonni ana safaraa An hin qabuu oduu haaraa Garootuma keessan irraa baraa Walitti dhaamadhaa hadaraa! Wal leellisaa feetan garee haaraa ijaaraa Ana na hin oolchinee bakkas carraa!!!!


Walitti Bu’iinsa Daangaa fi Deebii Angawootaa

WAASHINGITAN, DIISII — VOA Adda Oromoo Abboo, adda bilisummaa tokkummaa Oromoo, Kongresii biyyoolessa Oromoo fi paartiin walabummaa Oromiyaa jedhaman torban darbe ibsa baasan. Hidhattoonni naannoo Somaaleetii dhufan aanaalee fi gandeen Oromiyaa daangaa irra jiran irratti haleellaa raawwatan kan hin dhaabanne ta’uun isaan yaaddessuu isaa ibsaniiru. Hidhattoonni kun humnaan dachii kan nama harkaa fudhatan, namoota nagaa kan ajjeesanii fi qabeenyaa kan saaman ta’uu paartileen arfan Oromiyaa keessa sosso’an kun beeksisaniiru. Torban dabe qofaa illee Harargee Bahaa aanaa Gursum keessatti haleellaan wal fakkaatu raawwatamuuf namoonni nagaan du’uu isaanii dura taa’aan kongresii biyyoolessa Oromoo obbo Tolosaa Tesfaayee ibsaniiru. Haalli isaa Somaalee Itiyoopiyaas haa ta’u mootummaa naannoo Oromiyaa biratti kan beekamu ta’uu obbo Tolosaan beeksisanii furmaata hatattamaa argachuu akka qabu illee dubbataniiru. Motoummaan naannoo Oromiyaas gama isaan dhimma isaa quba qabaachuu beeksiseera. Gama biraatiin haleellaa daangaa irraatti namoota hidhataniin raawwatamu ilaalchisee furmaata arguuf command post fi naannolee lamaaniin yaaliin godhamaa kan jiru ta’uu itti gaafatamaan waajjira komnikeeshinii mootummaa naannoo somaalee Itiyoopiyaa obbo Idiris Ismaa’el beeksisaniiru. obbo Idiris akka jedhanitti hidhattoota naannoo daangaa Oromiyaa irraa dhufantu aanaalee daangaa naannoo keenyaa irratti haleellaa raawwataa jiru. Kanneen haleellaa sana raawwatan mootummaa naannoo Oromiyaa, uummatichaa fi waaltaalee isaa kan bakka hin buune ta’uu isaaniif humnootii farra nageenyaa alaa dhufan jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa Taphachisi


Jaarraan maalif qabsoo hidhannotitti ciche?

by Jawar Mohammed ( Barruu yaadannoo Jaarraa Abbaa Gadaa tan Waxabajjii 11, 2013 magaalaa Atlanta irratti dhihaatte) Jaarraa Abbaa Gadaa bu’ureessitota qabsoo Oromoo kanneen tarree duraarratti maqaan ka’u keessaa tokko. Gumaachi addaa Jaarraan qabsoo tanaaf godhe maali yoo jenne amna Waraana Bilisummaa Oromoo jaaruu keessatti carraaqqii godhamteefi milkii argamteef shoora duraa tapahcuu isaati. Roorroo saba isaatirra gahuuf joollumamaan laalachuun qabsaa’ota barbaadee dirree falmaa Baaleetitti makamee, lolee lolchiise. Barbaachisummaa meshaafi leenjii lolaa kan ammayyaa hubachuun gargaarsa barbaacha gama Somaaliyaa, boodas Galaana Diimaa cehee Adan dhaqe. Akeekni Qeeyroo Ganamaatiin qabsoo hidhannoo eegaluu milkaayuu dhabdus, hidhaan waggaa shanii muranno inni diina Oromoo qabsoo hidhannootin cabsuuf qabu hin laafiifne. Bara 1976, yeroo haalli Warraaysaa biyyattii haguugee hamilee qabsoo hidhannoof jirtu laamshesse sanitti, sirni jiruu hiddaan buqqa’u malee Oromoof furmaanni hin jiru jechuun, qawwee lameen Elemoo Qilxuu fa’arraa hafte baasee daggalatti gale;WBOs humnaafi caasaanis ijaarutti seene. Erga gaafa dura Asabootitti Minishir bitateetii hamma gaafa du’uutitti dawaan cunqursaa qawwee ta’uu nama amanaa turee, sabaa isaatinis hidhadhaa jedhee osoo waywaatuu jiraate. Barruu tana keessatti sababoonni Jaarraan barbaachisummaa qabsoo hidhannoo aakka fardeeyfatu goadhan maal fa’a akka ta’an xiinxaluuf yaala. Akka hubannaa kiyyaatti wantoota afurtu ilaalcha Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu qare. Tokko seenaa warraa isaatiifi kan Oromoo naannawa sanii tan inni joolummaa dhagayaa guddate. Kan lammataa, hariiroo Oromoofi nafxanyoota jidduu tan inni joollumaa arke. Kan sadaffaa araga dhageettii gocha gootummaa ‘shiftoonni’ Oromo kan Habiibifi Hamidoo faa Oromoo nafxanyaarraan gaya turaniiti. Kan afraffaa hirmaannaa lola Baalee keessatti godhe. Armaan gaditti sababoota kana takka takkaan gabaabsinee haa laallu. Seenaa abbootii Jaarraan nama warra akkanaatirraayin dhaladhe jedhee maqaan of dhaadu hin turre. Kanaafuu hamma dhihoo kanaatitti waa’ee warra isaa, wanni beeynu xiqqaa ture. Kanarraa kan ka’e seenaan inni abbootii isaatirraa dhaale ilaalcha isaatirratti dhibbaa isin qabdu hedduu hin xiinxalamne. Dubbii tanaaf fooddaa kan nuuf bane barruuleefi haasaya Jaafar Aliitifi Abdurashid Abdurahmaan nuuf dhiheessani. Abdurashiid seenaa abbootii Jaarraa gabaabsee akkanatti kaaye �“Walakkaa bara 1876, gaafa Ibroo Shaxaa, akaakayyuun [ abaabayyuun] Jaarraa Abbaa Gadaa, lola Cirrachaatti waraana Misraa kan Ra’uuf Baashaa tiin hoogganamuun odoo loluu wareegame, ilmi isaa, Haamid, dardara ture. Lola Calanqoo booda, bara 1889 keessa, gaafa Minilik, summii buna keessatti naqeen, Haamid Ibroo galaafatu, ilmi isaa, Ibraahim, joolle. San booda, bara 1936 keessa, gaafa Ibraahim Haamid, nafxanyoota hawaasa Baha Oromiyaa sirna gabrummaa hoonga hin-qabneen araraasaa bahan, adamuun, hijaa irraa bahaa ture, ilmi isaa, Abdukariim hoggaas dhalata.” Kanarraa wanni salphatti hubannu abaaboo, kaakoofi abbaan Jaarraa weerara dhuma bardhibbee 19ffaatifi jalqaba bardhibbee 20ffaa keessa Oromoo mudatan, kan boodas alagaa jalatti isa oggolchiisan keessatti warra suduudaan hirmaataa ture ta’uudha. Akkuma kaa’imman kamuutuu seenaa warra isaa kana dagaayaa guddachuu akka malu tilmaanmna. Kanaf ragaa kan nuuf ta’u waa’ee qabsoo Oromoo yoo haasayu Jaarraan yeroo hedduu seenaa abbootiin isaa keessa dabran akka fakkeenyaatti dhiheessa. Seenaa abaaboo isaa Ibroo Shaqaatifi akaakoo isaa Ibraahim Haamid irraa garaagarummaa qawweee qaachuufi dhabuu, akkasumas sadarkaan ammayyummaan qawweefi jaarmayni waraanaa lola keessatti qabdu waan hubate natti fakkata. Osoo warraani Masrii kan Ra’uuf Paashaa Oromiyaa bahaatin hin bayin dura Oromoonni naannawa sanii heeraafi seera sirna Gadaatin walbulchaa, loltuu ofii Raabaa Dooriin jaaruun daangaa biyya isaanii ittifataa turan. Weerara olloonni isaanii itti bananis ofirraa qoluun, of kabajiisanii, ormanis hanga walbeekanii kabajaan waliin bulaa turan. Waranni Masrii kan Ingilizootaan meeshaa ammayyaa qeensaa hanga rifeensaa hidhate diina Raabaa Doooriin takkaahuu hin argini. Akkasiinuu Murti Guuto gootummaa onneen guutamteefi tokkummaa sirna Gadaatiin taligamteen eeboo, mancaa, wanteefi xiyyaa isaatin dura dhaabbate. Waraanni Ra’uuf rasaasa ammayyaa itti robsee qaawwa xiqqoo takka banatee magaalaa Adaree Biyyoo qabatus, waggaa kudhaniif dallaya keessaa bahuu kutanii, kaayoo biyyaa Oromoo kolonii Ingilizii jalatti galchuu hoongessanii, injifannoo goonfachuun biyya ofiitii baasan. Haa ta’uu ammo lolli Masri waliin godhame kun injifannoodhaan goolabamus, akka Professor Mohammed Haasaniifi Jilchaa Hamid katabanitti, humna waraanaa Oromoo akka maleedha laafffise. Tokkoffaa, qondaalonni Raabaa Doorii heeduun, Ibroo Shaqaa dabalatee, ni wareegaman. Lammaffaa, lola dheeraa kanarraa kan ka’een ka’een cibirraaleen faradoo (cavalry) beelladaaleen rasaasa, beelaafi dhukkubaan dhumuu isaatin guututti diigame. Sadaffaa lolli dheeraan kun leeccalloo ummataa dhiiga xuuxuun humna diinaggee biyyaa laaffise. Osoo Oromoon daadarkaa tanarraa reefu dandamachaa jirtu , weerarri diina haarayni, Masri baatee waggaa sadihiitti, bara 1887, calanqoon as bahe. Warraanni Minilik kan Oromoo naannawa biraa cabsee injifannoon machaawee, diinaggeen of gabbise qawwee ammayyaa shammadatee, ogeessota waraanaa faranjiitin tarsiimoo baafatee Murti Guutotti lola bane. Gaafa Oromiyaa Bahaa weeraru waraanni Minilik qawwee….. qaba. Oromoon qawwee dullatti dhibba hin geenye kan Paashaarraa buufatan, sanuu ta rasaasni waa xiqqasho keessa jiruun dura dhaabbatan. Muraasni fardaa waan laamshayeef mancaa, eeboofi wantee isaa qabateeti lafoo dura dhaabbachuuf dirqame. Akkasumaanuu waraanni Murti Guutoo, humna waraan Minilik kan lafoo( infantry) qaawwedhaan caalamanis gootummaadhaan bobbaa hedduu ofirra faccisuu danda’anii turan. Booda garuu madaafa tabba fagoo, eeboofi mancaan hin dhaqqabne dhaabaniin duubbee Raabaa Dooriin loltuu irraa bobbasuufi madoo itti wal’aanatu ibidda itti roobsan. Bifa saniin qawween sodaattuun hidhatte mancaa gootaa moohattee, nafxanyaan akkuma Oromiyaa biro dachii Humbannatis qabate. Qondaalota Raabaa Doorii kanneen gaafa Calanqoo Calii baraaran, kanneen akka Hamid Ibroo ( akaakoo Jaarraa) kopha qophatti galaafatanii ummata hoggana silaa bakka caphanii isaan kaasu dhabsiisan. Gaaga’amni weerarri Masriitif kan Minilik Oromootarraan gahee biyya teenya qofatti osoo hin taane addunya guututti gaafani injifannoon lolaa gootummaa loltootaatifi fi qaruuxummaa tarsiimootiin walcaaluun murtaawu sun akka dabarte dhawwaaqe. Fakkeenyaaf lola waraana Sudan kan Darbuush jedhamuuf, kan Abdullaa Al-Taashitin hogganamuufi waraana Ingilizi jiddutti, bara 1898, dirree lolaa Umdurmaanitti godhamerratti waanuma Calanqotti ta’etu raawwatame. Winston Charchil, kan booda muumicha ministeera Ingiliz ta’ee, warrana san keessatti akka loltuufi gabaafutti hirmaate, gama isaa jajuun akka gabaasetti lolli gaafasii keessatti warraana Darbuush 52,000 ta’utu kan Inglizi 8,200 moo’ame. Iccitiin injifannoo tanaa garuu akkana. Warri Suudan qawwee dullattii takka nyaatteefi meshaa harkan kanuma akka Oromoon qabuu saniin itti baye. Warri Ingiliiz ammo madaafa ammayaa gurguddaa, qawwee otomaatikaa, akkasumas loltuu uffata raasaasafi eeboon laafutti hin dirre ( body armour) uffateen dhihaate. Yeroo lolli ganama subii banamu, osoo lultuun Suudan meetira 2750 bira as hin dhihaatin muraasni madfii (artillery brigade) kurkurruu ibiddaa itti gadi roobse. Qawwee warri Suudan hidhatee keessaa kan akkam jabduu rubuu fageenya kanaa deemuu hin dandesssu ture. Waraanni Darbuush gootummadhaan reeffarra waltarkaanfataa mukatti dahataa ori’us osoo meetira 50 wuu dahoo Ingilizitti hin dhihaatin dhukkaawan. Lola sa’aa jaha qofa ture kana keessatti, Darbushoota nama 10,000 du’aan, 13,00 modoon, kuun ammo qabamuun moo’amuu mudatan. Gama Ingilizii garuu nama 47 qofatu du’e, madoon 382 ture. Darbushoonni Suudaan, akkuma Raabaa Doorii Oromoo, guutummaafi tarsiimoo lolaatiin diina caalanis, qawwee ammayyaatin moo’amanii bitta alagaatiin oggoluuf dirqaman. Akka xiinxala kiyyaatti Jaarraan abba isaatifi manguddoota naannawaatirraa seenaa gootummaa Murti Guutoo dhagayaa guddachuun, murni akkasitti gootaa akkamiin alagaaf jilbiiffate gafin jedhu waan mataa keessatti uumame natti fakkata. Seenaa abaaboofi akaakoo isaatti dabaltee kanummaan abbaa isaatuu yaada kana cimsuu mala. Abbaan isaa Ibraahim Haamid, nama hayyummaa isaatitti fayyadamuuf mootummaan Haylasilassee ofitti dhiheessee aangoo keennef ture. Garuu beekkomsi isaa safarmaee hin dhumne suniifi aangoon alagaan kenniteef hamma fedhees laalatu roorroo ummata isaatirraa gayaa ture irraa ittiisuuf isa hin dandeessifne ture. Kanaaf ammo deebiin isii; luynaafi jegna onneen , hayyuufi harsama sammuun adda bahuun hafee, qawween luyna jegnoomsitee, doofaa mootii godhuu waan hubate fakkata.Kanaaf Oromoon deebi’ee mirgaafi kabajaa isaa goonfachuuf falli kophaa ‘ibidda alagaan itti nu gubu san nutis horachuudha’ yaanni jedhu ganamumaan sammuu isaa keessatti habaqaalte. Kanaafuu hubannoon seenaa sababoota Jaarraan qabsoo hidhannootti umrii isaa guutuu cicheef keessaa tokko jechuuf kan nu dandeessisu raga jabaadha. Fakkeenyummaa Finciltoota Oromoo Erga humna qawwee ammayyaattin caalamee alagaa jalatti buluuf dirqamee boodas Oromoon gandaantummaa fudhatee roorroof jilbeeffatee akka hin jiraatin ragaan hedduu. Bakka takka takkatti hogganoonni hawaasaa hambalaa sirna Gadaatifi tan Raabaa Doorititti fayyadamuun ummatan gurmeessanii finciluun yeroo gabaabafis taatu nafxanyaa offiraa buqqaasu yaalaa turan. Bakka biraatti ammo matayyoonni Oromoo cunqursaan itti hammaate mataa bowwaafachiise, finciluun gaaratti galanii ‘shiftaa’ ta’an. Oromoota bifa kanaan fincilanii maqaa horatan keessaa Salaaletti kan akka Hagarii Tulluuti, Muluu Wasanuutifi Asaffaa Shaaroo Lammii, Arbaa Guugutti Tuntunaa fa’a tuquun ni dandaya. Baha Oromiyaatti ammoo Hamidoo fi Habiib———– namoota fincilli isaanii hidda nafxanyaa raase keessaa warra hangafaati. Jarri kun maqaa ‘shiftaa’ jedhuun haa beekkaman malee, shiftoota Habashaatirraa adda akka ta’an hubachuu feesisa. Shiftoonni Habashaa sabani gaaratti galaniif ummata saamuu dalagaa godhachuufi. Seenaa ‘shiftoota’ Oromoo bebbeekkamoo ta’n yoo qorannu ammoo, wanni manaa isaan baase roorroo nafxanyoonni irraan gayan ifachuudhaan akka fincilan agarra. Hedduun isaanii nafxanyoota biyya bulchan ajjeesuudhaan qawwee irraa fudhatanii gaaratti galan. Kan saamanis nafxanyoota midhaan ummataa fe’an malee ummata nagayaatii miti. Fakkeenyaaf waan Haamido fincilsiise Abdurashiid kitaaba ‘Raammisoo’ keessatti bifa armaan gadiitiin kaaye: �“Haalli Haamidoo fincilaan gaye roorroo nafxanyaan Weeyzaro kaasaye ja’amtu, obboleessa isaatirraan geesse. Gaafa tokko sababa saffarrii irbootiin itti dallantee, qaallitti obboleessa irra guddaa Dashoo Ibroo, xilaan garaftu Haamidoon arke. Intalti dhalaa ilma dhiiraa tokko warra isaa duratti harka itti laachuun onneen Hamidoo fudhachuu didde. Coraan suukannaawe. Golcha qaallitti tuffii tuffii olitti fudhate. “haalli kun narra numa hin geenye” ifiin je’ee bara 1942 keessa umrii diiydamii shaniitti, Albeen “caphaa tokkoon gara gaara seene. Odoo hin bubbulin , Xuullo keessa idoo Khadee Ashee ja’amutti nafxanyaa ganda hiraarsu tokko galaafateItti aanse, Aanaa Masalaa, naanno laga Xuuxxootti kan biraa tokko dhabamsiise. Oduun warra gatamanii, nafxanyoota baadiyyaa keessa aka fedhan sossohan dallansiifte. Kanaaf, isaaniifi askaroonni gaaraafi dakhatti barbaaduu jalqaban. Gaafa kaan , haamidoofi waraanni isa barbaadaa deddeemu, Eeldhaaye gam agama dhihaa, irkata Boortee Dhuuggootii ol, iddoo qalaya jedhamutti wal afaan dufan. Haamidoon, Shaalaqaa waraana if duuba tarrisee boonaa dura deemu halaalaa adda keessa dhawee gaangeerraa lafatti darbe. Qaallichi lafa dhooynaan waraanni isaa dheefa dhukkee kaasan. Mootummaan haala ashkaroota isii mudate, raadiyootti ibsullee baattu, gurra ummataa seenuu dhoorkuu hin dandeenye. Ummanni gama isaanitiin “Haamidoo Ibroo dhaa leenca haati deeyse Mataa malee hin dhawuu mangistiin dhageeyse” Tarkaanfilee gootummaa Haamidoo tun nafxanyoota dhiiga ummataa bahaa-gala dhoorkuu, Oromoota ammoo ni onnachiisuun gara gaaraa qaceelchee, “…cifroonni isaa yeroo gabaabaa keessatti dhibba caalan. Kun nafxanyaa gibira guurtu bira dabree mootummaa guddittiihuu baarayse . Haala kanaan “Ilmi Ibroo Haamidoon, waggaa diigdamii afuriif mootummaa Habashaaa-tti lubbuu guraaraa bahee , bara 1966 keessa, seenaa dhaloonni naannoo sanii ittin boonuu qaban dhiisee, umrii 49tti kute. Seenaan Haamidoo, haawsni keenya yoo akka isaatti ifirratti lolan bulchiinsa Habashaa jalaa walaboomuuf yaroo dheertuu akka irraa hin fuune buhachiise,” ( Raamiso, f xxx) Jedha Abdurashiid seenaa Haamidoo bifa gabaabduun dhiheesse yoo goolabu. Oromoota dalagaa Hamidoo tanarraa waa hubatanii, booda faana isaa dhahanii qabsoo bilisummaa saba Oromoo hidda gadi dhaaban keessaa tokko Jaarraa Abbaa Gadaati. Gaafa Haamidoon gaaratti galu Jaarraan daa’ima waggaa jahaati, gaafa inni wareegamu ammo, dargaggeessa waggaa soddomaati. Kanaafuu umurii sammuun isaa waa qabattu ( formative years) keessatti Jaarraan dalagaa guutummaa Haamidoo dhagayaatifi argaati guddate. Hojii finciltoota akka Haamidootirraa, hubannoolee ilaalchaafi tarkaanfilee booda fudhateef bu’ara ta’an jajjaboo gaafas horate jechuun ni danda’ama. Hubannoon duraa, garaagarummaa nama qawwee qabuutifi hin qabne jidduu jirtu. Namni qawwee qabuufi itti fayyadamee alagaa rukute, mirga ifiitifi kan fira isaa kabachiisuu akka dandayu. Kan lammataa ammoo namnummaan tokko onnatee qawweedhaan fincillaan nafxanyoota ol’aantummaa argatanii oftuulani waaqaan if qixxeessan akka weerarsuufi sirna mootummaa isaani ‘waaqarraa kennameef’ san akka daddaaysuu dandahu. Akkasumas namni qawween diina hangas raase, ummata isaa kan hamileen cabdee, jiruun laamshoytee, gabrummaa qaama godhate yeroma gabaabdutti akka dammaysituufi onnee itti hortu hubate. Hubannoon Jaarraan seenaa finciltoota Oromootirraa joollummaa qomatti qabatee kun muuxannoo sirna nafaxanyaa keessatti matuma isaatiifu isa mudataniin daran jajjabaatan. Seenaa Jaarraa kan caalatti beekamu kanuma warraaysaa keessaati. Haa ta’aa ammo Jaarraan Abbaa Gadaa akkuma Oromoota hedduu, osoo warraaysatti hin seeninin dura mootummaa jirtu keessaan dantaafi mirga saba isaa kabachiisuu yaalee ture. Manguddoon biyyaa paarlaamaa Itoophiyaatti filamee akka dantaa isaanii mootummaa biratti eegsisuuf itti waywaannaan, nama nafaxanyaa tokkoon waliin dorgome. Garuu ummanni buqqa’ee Jaarraa filuus, sagaleen isaanii bakki buuta dhabamee namichi kuun moohate jedhanii deebisanii irratti shuuman. Kanarraa Jaarraan, filannon mootummaa sanii tan dharaatifi dantaa nafxanyoota ummataa xuuxaa jiraatanii ‘halaal’ (legitimize) fakkeessanii tursuu tan godhamtu ta’uu hubate. Namni haqaan ummata isaatif falmuu barbaadu filamuu akka hin dandeenyeefi ummanniis hamma fedhe bahee yoo filate nama ifii barbaadan bakka buufachuu akka hin dandeenye raga harkatti qabate. Muuxannon dhumaa tan Jaarraa qabsoo hidhannootif garaa murachiifte yaalii haqa intala Oromoo takkaa gara mana murtiitin argamsiisuuf godhe. Mudannoo ilma jireenya Jaarraatiifi seenaa Oromoo jijjiiruuf teeysu tana Abdurashiid bifa armaan gadiitiin kaaye. “…Guyyaa tokko , niitii jaarsi mana hidhaa Asaboot keessatti irraa ajjeefame , tan hulaa foolis xaabiyaa duraa boochu takkaan walitti dhufe. Kan warri arkan marti bira kutan, Jaarraan, nahuufii bira dabree, akkuma amala isaatti, gargaarutti seene. Tattaafanni niitii bira dhaabbachuu kun Jaarraafi ajajaa foolis xaabiyaa, Shaambala, tooyanna isaa jalatti namichi du’e, wal afaan buuse. Jaarraan dhiiga namichaa baasuuf Shaambalticha mana heeraatiif dhiheeysuu murteeffate. Haa ta’uu malee , Jaarraan Adareefi Asaboot jidduu deddeebi’ee, Amaarticharraa wahuu siiysuu dadhabe. Waraqaa yaamicha mana heeraa tan Adaree itti fidu , Shaambaltichi, ija isaa duratti cicciruu bira dabree “ aante Gaallaa aselechihaallehu” ( yaa Gaallicha siin hifachiisa) jechuuniin heeraa ol tahuu isaa irra deddeebi’ee mirkaneesseef. Gama biraatiinis , doginyoota haala kanarratti gargaarsa gaafatu keessaa, “dubbii tana yoo dhiifte irra siif wayya,” warra ja’uun malee kan tin’isa laatuuf dhabe. Ijibbaanni Shaambalticha mana heeraa dhiheessuuf godhu , guyyuma guyyaan Jaarraa rakkaa dhufe. Dubbii if dura dhiibuu dadhabuun , guyyaa bira taree, halkan hiiriba isa dhoorke. Kana keessa seenaan Haamidoofi Habiib sammuu boo jihan.” Muuxannoon tun yaada Jaarraan joollummaarraa kaasee mataa keessatti bilcheessaa turte gadi jabeessiteef. Kunis warri qawween angorratti bahe hanga fedhees ummanni jibbu, akka tolaan sireerraa gadi bu’eef hin teenya daran ifatti baateef. Sirna qawween jaaramee, qawween ittifamaa jiru kun qawwumaan diigamu malee mirgaafi dantaan sabaa akka walarkuuf hin teenye mamii takkalee garatti hin hambifne. Gaafasii kaasee Jaarraan sirna san qabsoo hidhannootin hiddaan buqqisuuf tarkaanfii fudhate. Lola Baaletitti Hirmaachuu Wanni Jaarraan finciltoota akka Haamidootirraa hubate bu’aa isii qofa osoo hin taane hanquu isiitisi. Finncilli matayyoonni hiraar jalaa bahuuf kophaatti yookin nama muraasaan godhan nafxanyoota naannawa sanii hagbsee mootummaa san shoorarkeessus, sirna cunqursaa hiddaan buqqaasee ummata bilisummaa goonfachiisuuf akka hin dandeenye arge. Walsimannaan qawweefi gootaa jijjirama waaraa fiduu kan danda’u yoo ummata gurmeessee fincila waloo geggeesse yaanni jedhu mataa seenuun tarkaanfi kanatti aansee fudhaterraa hubachuu dandeenna. Kunis qawwee bitate qabatee kophatti gaaratti galurra, ilmaan Oromoo bifa gurmaayeen fincila geggeessaa jiran iyyaafatee gara Baalee qajeele. Gaafa Oromoon malkaa xiqqaa gamattuu walwallaalchisame san keessatti, gosaafi naannawa isaa keessaa bayee, Waabe gamatti, warra loqonni isaanituu qaceellotti hin galleef waliin wareegaaf of qopheessuun isaa barbaachisummaa qabsoo hidhannoo bifa gormoofteen godhamtuu hangam takka hubate ragaadha. Lola Baalee keessatti hirmaachuun kun ammo hubannoo biroo kenneefi. Kunis akka nam tokkouutti fincilaa gaaratti galurra ummata dammaysanii loluun wayyus, leenjii waraanaa ammayyaatiifi caasaa sirna qabuun jaaruumuu baannan bakka yaadamu gahuu akka hin dandeenyee arguu isaati. Fnficilli Baalee ummataa guutuu sochoosee, nafxanooya dachirraa buqqasee nnaannawa san dhuunfatuus, jaarmaya waraanaafi ititaafi tarsiimoo ammayyaa dhabuurraan kan ka’ee sadarkaa sirna mootummaa san fonqolchuu danda’urra ga’uu hin dandeenye. Kanaaf, Jaarraan waraana bifa ammayyaatiin leeji’eefi caasaa turuu danda’u ( sustainable) injaaruuf gara Adan qajeele. Akkuma yaadettis qabsaa’ota akka isaa walitti qabuun, Qeeyroo Ganamaa, nama 41 of keessaa qabdu, kan leenjii gahaan qaramteefi bifa ammaatiin jalaa-olitti jaaramteen Oromiyaatti as qajeele. Mootummaa Soomalee harka bu’uun akeekni Qeeyroo Ganamaa akka yaadametti fiixa bahuu baatus, erga hidhaa waggaa shaniitii bayee booda, hubannoo seenaa abbootii isaa , shiftoota Oromoofi fincila Baaletirraa argate osoo hin dagatin, bara 1976tti Waraana Bilisummaa Oromoo gadi dhaabuu danda’e. Goolabbii Barruu tana keessatti mooyxannoon Jaarraan joollummaadhaan keessa dabre qabsoo hidhannoo Oromoo jaaruuffi boodas itti cichuuf akka murteessaa tahan agarsiisuun yaalameeti jira. Jaarraadhaaf Oromoon kan caphee qawween caalameeti, kan oggolee jiraateefis qawwee dhabaafi, kanaa furmaanni qawwee barbaaddatanii, diina ibiddaan namatti roorrisu ibiddaan dura dhaabbachuudha. Mooyxannoon tun kutannoo bara dukkanaa tan abdiin bilisummaa hin jirre san keessatti ifitti abdannaadhaan qabsoo hidhannoo akka eegalu kan dandeessifte yoo ta’u, waldhibdee booda isaafi jaallan qabsoo biro waliin uumamteefis hanga tokko saba jedheetin yaada. Sabboontonni qabsoo Oromoo bu’eerressan akeeka Oromoo sirna cunqursaa calaa baasurratti waliif galtee qabaajaa turan. Ta’us, tarsiimoo, tooftaafi bifa jaaramayaa akkamiitin akeeka kana galmaan gayuuf irra fayyada kan jedhurratti ilaalcha adda addaa akka qabaataa turan beekkamaadha. Wantoota garaagarummaa kana uuman keessaa tokko akkaataa namoonni kun itti dammaqanii qabsoo Oromootif ka’ani jedheen yaada. Akkaataa bu’ureessitoonni kun itti dammaqan, dimshaashumatti, bakka lamatti qooduu dandeenya. Gareen tokko warra jiruma ofii keessatti roorroo mataa isaa yookin saba isaatirraa geessen dallanee kan ka’e yoo ta’u, kan lammataa, akkaataa Oromoon bittaa alagaa jalatti itti kufeefi waan irra gahe, akkasumas siyaasaa addunya, manneen barnootaa keessattifi kitaabotarraa waan dubbisaniifi dhagayan irraa kan dammaqani. Akkaataan sabboontonni kun qabsoo itti seenan kun qabsoo bilisummaa Oromoo ijaaruu keessati maaltu dursuu qaba (priority) waan jedhurratti yaada ilaalcha gargaraa akka qabaatan godhe. Warri mana barnootaatitti dammaqe yaada ( ideology) bilcheessuuf dursa kenna. Tartiibni qabsoo jabduu jaaruuf dandeessisu dura barnootaan dammaquu, itti aansee gurmutti jaaramuu, dhumarra ammo hidhachuudha. Akka ilaalcha kanaatti sababni guddaan Oromoon cunrsaa jala jiruuf wallaala. Sabi diinaafi fira addaan hin beeyne, wal hin beeku, kanaaf waliin qabsaa’uu hin danda’u. Yoo mirgaafi dirqama isaa addaan hin baafanne, mirgaa isaatiif hin dhabbatu, dirqama isaatis hin bayu. Kanaaf saba tokko cunqufama jalaa baasuuf seenaa isaa, haala jireenya isaa, diina isaa, barbaachisummaa qabsootif tarsiimoo qabsoo barsiisuun dirqama. Namni akkanaan dammaqe jaaruufis laaftuudha, hidhatus bu’aa buusa. Namni hin dammaqin hidhatus bu’aa hin buusu yaada jedhu qaban. Kanaafu qabsoo hidhannoo labsuu dura, qabsoo siyaasaatitu barbaachisa jedhan. Warri, mooyaxannoma ofiitirraa dammaqe qabsoo eegale yaada ummata dammaqsuufi jaaruu kana jibbu baatanis, akkaataa qabsoon itti eegaluufi guddachuu qabdurratti ilaalcha biraa qaban. Mooyxannoo isaanii keessatti wanni argan maddi humnaa guddaan qawweedha. ��Jaarraan warra mooyxannoo mataa ofiitin dammaqee qabsotti dabalame keessaa tokko yoo ta’u, ilaalcha dammaquu, jaaramuu, hidhachuu jedhu kana jibbuu baatus, hidhachuudhatanii falmuuf haal duree kaayuun hin barbaachisu nam jedhu ture. Inumaatu, akka ilaalcha isaatti, dammaqiinsifi jaaramuun yoo hidhannoon jiraate saffisaan galma gayuu danda’an. Sababni isaatis wanni ummata tokko akka cunqorfame usu taasisaa sodaafi abdi kutannaa humnaan caalamuuti. Ummanni onneen keessatti duutee abdii kutate hanga fedheewuu itti lallaabaa oolan kan keessaa dammaqu nama muraasa. Hangi xiqqaan kunis wallaalarraa osoo hin taane qawwee dhabarraayi osoo keessi gubatuu diinaaf oggolamee taa’a. Irra jireessi yoomiyyuu humna bilisummaa horannuun hin arkannu jedhee waan amanuuf wanni gorsan gurra tokkoon seenee kaaniin yaa’a. Kanaafuu ummata akkasii dammaqsuuf namni isaatis qawwee diinni qabu san qabaachuu akka danda’uufi hidhatee dura dhaabbachuu akka dandayu qabatamaan agarsiisuu barbaachisa. Humna hidhatetu ummata dammaysa, ummata dammaqe sanis of jalatti hiriirsee diinarratti bobboosuuf dandeettiifi qophaa’ina qaba jedheetin yaada. Kana ammoo kaka’uumsa ummataa kan dabballee takkaan maletti gaafa Haamidoon faan nafxanyaa karaa dabruu dhoorkan saniitifi , akkasumas fincila Baaletirraa sagantaa siyaasaa takkaan maleetti ummanni guutuu biyyaa diinarratti bobba’e sanirraa ragaa qaba. Ilaalcha addaa Jaarraan hurate kana waan bara 1976 yeroo inni Finfinnee dhufe san ta’erraa ifatti mul’ata. Gaafas sabboontonni jaarmaya qabsoo jaarurratti bobba’anii turan hirii jijjiirmuu mootummaa saniitin hiree argamtetti fayyadamanii Oromoof waa buusuu yaalaa turan. Kanaafuu yaanni qabsoon hidhanni haa eegaltu jettu hangas mara dhageettii akka hin qabaatin ifa. Akka Jaarraan jedhetti namoonni hidduun yaada inni ammuma qabsoo hidhannoo haa eegallu jedhu san mormuu baatanis si’aa’ina guddaa hin qaban ture. Irra hedduun isaanii ummanni sirritti waan hin dammaqiniif, qophiin leenjiifi hidhannoo gahaan waan hin turreef qabsoo hidhannoo eegaluuf yeroo isii hin geenye yaada jedhu qabaachaa turan. Gariin inumaatuu mootumma haaraya jaaramtu tana keessa harka naqannee tooftaadhaan angoo harka Oromootti galchina jedhanii abdachaa turuutu himama. Jaarraan garuu osoo oollee hin bulle jaaramaya waraanaa jaaruu qabna ejjannoo jettuutti ciche. Sababni inni dhiheessuus, kan duraa, mootiin dullachi kufus humni qawwee ammas harkuma alagaa waan jiruuf sirni cunqursaa hiddaan hin buqqaane, roorroon Oromorra geessu yeroof laaffattus, hanga nuti humna hin jaarrannetti deebitee dhufuun waan hin oollee. Kan lammataa ammoo, qabsoo hidhannoo eegaluuf hanga ummanni guututti dammaquu, qawweefi hidhannoo gahaa argannuu eeguun barbaachisaa miti, kanaaf namaafi meeshaa hanga qabnuun eegallee taan dhawaataan itti jabeeffachaa deemna yaada jedhu. Ejjannoo tanaan Harargetti deebi’ee qawwee lameen Elelmo fa’arraa hafte baasee Mul’is Abbaa Gadaa fa’a wajjiin qabsoo hidhannoo Gobeelleetti saaqe. Akkuma yaada isaattis tooftaa qawwee takka nama lamatti hidhuutiin, loltoonni isaa askaroota nafxanyaatirraa guyyuma guyyaan qawwee buufataa, saglirraa buttaa, buttarraa muraasatti guddatan. Gaafa lolli Soomaleefi Itoophiyaa banamee qawween lafa guutte,Waraanni Bilisummaa Oromoo qawwee matamatatti hidhatee ummataafuu raabsuu eegale. Gaafa Darguun barattootaafi barsiiftota duguguutti ka’u, WBOn humna magaalatti namaa dirmatu, dahoo ilmaan Oromoo itti baqatanii afaan buneensaatirraa itti baqatan jabaa ta’e. Qabsoon Oromootis loltoota goototatti, ilmaan isii qarayyoo waa baratan dabalatte. ��Cichi cimaan Jaarraan qabsoo hidhannootiif qabu bu’aa yeroo muraasa keessatti argamsiifteen dhugaan galteef. Osoo hanga sirritti qophayamutti waraana jaaruun tursiifamee, hiree lolli Soomaleefi Itoophiyaa uumetti fayyadamuun hin dandayamu ture. Dura ummanninuu kaka’uumsa Soomaleerraa hidhatanii deebi’uu san qabachuun isaa ni shakkiissa. Erga hidhatanii dhufaniihis caasafii hagganni duratti qophaaye osoo jiraachuu baatee dafanii faca’uu malu. Haala qabsoon Oromoo gaafa Jaarraan Waraana Bilisummaa Oromoo dhaabeefi haala ammaa jidduu walakkeenya hedduutu jira. Gaafasis qabsoon hidhannoo hin barbaachiftu, qawwee hin argannu, qawwee yoo kaafne diinaatu nutti baay’ata, qophii gahaa hin qabnu, dirreen qabsoo kennattuun hin jirtu, ummanni sirritti hin dammayne, dura murnoonni jiran tokko ta’uu qabaniifi yaadota kana fafakkaataniin qabsaa’onni Oromoo wal atakaaraa turan. Haala kana keessatti Jaarraan kutannoodhaan qabsoo hidhannoo eegaluun, sabboontonni Oromoo atakaaroo dubbiin mataa waldhukkuubsuurra gara hojii qabatamaatti akka seenan, akka carraa bane. Akkuma yaadettis ummanni Oromoo humna waraanaa diinni isaan cabsee itti bitaa jiru san akka horatan godhe. Har’a yeroo maraamartoon gaafasii deebitee Oromoota dhuunfattee jirtu kanatti dhaloonni tarkaanfiin atakaaroo dhiisanii Oromoo tarknaafii humneessuu kan Jaarraan fudhate sun fakkeenya guddaa, qabsoo tana sadarkaa itti aantutti ceesisuuf irraa barannu. Jawar Mohammed Waxabajjii 11, 2013


Dargaggeessi Oromoo Biyya Ollaattti Boqote.

– Hojiin gaariin xinnoo hin qabdu ;Goota dhaloota qubee ,dhabamuun lubbuu keetii hidda mar’imaan koo na gubee…… Fu’aad abbaa isaa Sulxaan Abbaa Maccaa fi harmee isaa Zakiiraa She shifaa irraa akka lakkoofsa A H bara 1986 Naannoo Oromiyaa godina Jimmaa aanaa Limmuu Saqqaa ,ganda Maroo ciisaatti dhalate. Umriinsaa barumsaaf gahee,1994 A LH Mana barumsa Maroo Ciisaa seenee,kutaa tokkoo hanga kutaa ja’aa achumatti xumure.Kutaa ja’aa hanga kutaa saddeettii Mana barumsa Atinaagoo barate. Kutaa kudha tokkoo fi kudha lama (Barnoota qophaa’inaa) Mana barnoota qophaa’inaa Atinaagoo keessatti argamutti baratee xumure. Maatiin Fu’aad Ijoollee saddeet kan qabanu yemmuu ta’u ,inni isaaniif Ilma sadaffaadha .Fu’aad Hawaasa naannoo fi hiryyoottan isaa biratti nama kabaja guddaa qabuu fi jaallatamudha. Fu’aad Jechi “Jimmaan lafa malee namni hin jiru ” jedhamee dubbatamaa ture nyaachuu fi dhuguu isa dhorgee aarsaa barbaachisu hunduma kaffalee ,Mormii fincila diddaa gabrummaa guutuu Oromiyaatti taasifamaa ture irratti abbummaan gahee guddaa taphatee Dargaggoo qeerroo fi qarree beekaa fi wollaalaa akka godina Jimmaatti bakka garaa garaatti ijaaruudhaan dargaggoo qabsoo bilisummaa Oromoof seenaa hin dagatamene nuuf kaa’ee darbedha. Gama social media tiinis Facebook dhoksaa Abdii Limmuu jedhu fayyadamuun kan Odeeffannoo woktawaa hawaasa biraan ga’aa turedha. Egaa Hojiin Inni Hiriira guddicha guutuu Oromiyaa keessatti taasifamee ture,Akka Godina Jimmaattis Adda durummaan qindeessee Maqaa Jimmaa jiraachisuu fi Ofii waan fedhe ta’ee roorroo sabarraa kaasuuf hojjachaa tures…Waan garaa nama nyaatu dhaamsa akkas jedhu barruu feesbuukii isaa irratti barreessee ture ” Deessee koo jecha kee guyyaa sanaatu hirriba na dhorka .woca namootaa fi sagalee dhaadannoo biraa wonti dhagahamu tokkollee hin turre ,atis namoota gidduudhaan saaqqattee gama koo dhuftee ;”Fu’ee koo akka na dhukkubu ni beekta mitii ? Yoon du’e naaf hin boossuu ?” Naan jette. Gaafa sana wolitti marannee akka daa’imaatti boonyee namas boossifne . Guyyaa sana irraa kaasee carraan si arguu koos dhiphataa dhufe.Anis nagaatti osoon siin hin jedhin sirraa fagaachuufan dirqame. Deessee koo jaalladheetii miti roorrotu jabaate ,yoo rabbi jedhe ammas wol agarra ,nagaan naaf jiraadhu sin jaalladha .” Jedhee ture. Hojiin Fu’aad Sodaa guddaa lukkeelee mootummaa keessatti uumee taa’uu fi ka’uu dhowwee akka bosonuutti adamsuu eegalani ….innis biyyaa ba’uurra jedhee akkuma bosonuu gurra kaasee Oromiyaa jiituu keessa riphee jiraachuu eegale. Gara handhuura biyyasaa Finfinneettis imale.Haa ta’uutii garuu itti ulfaachuu jireenyaa irraan kan ka’e Finfinnees jiraachuu waan hin dandeenyeef tumsa hiryoottan isaa kan Kayiroo (egyt) fi Saudii Arabiyaa Makkaan jiraatan gudhaniin Bara 2008 ALH gara suudaan kaartuum imale. Maarree fayyummaan biyya namaa jiraachuurra dhukkubsatanii biyya ofii jiraachuu woyya mitiiree … Egaa innis bilisummaa dheebotaa otuu waanjoon gabrummaa saba isaa irraa hin bu’in Ulfa garaa isaa utuu nuuf hin dhalchin dhibee hin beekamneen guyyaa 22/6/2009 ALH biyya Suudaan Magaalaa Kaartuum keessatti godaansa lamuu deebiin hin jirre nu gatee godaane. Fu’aad Sulxaan Abbaa Maccaa Hawaasa Oromoo Jimmaatiifis ta’ee guutuu saba isaatiif hojii gaarii hojjateen nama dagatamuu hin qabnedha. Maarree silas uumaa hin komatanu ,,,rabbiin araarama siif ha godhu Qabrii kee caffee Jennataa siif ha taasisu #Dhugbaas #Bedruu