Naayjeriyaa Kaaba Dhihaa Keessatti Barattonni Butamuun Gabaafamee Jira

Naayjeriyaa Kaaba dhihaa keessatti barattonnii 94 fi hojjatonni 8 eega butamanii booda ijooleen 3 du’u ibsamee jira. Waraanni biyyatti ibsaa baaseen kanneen gocha butuu kana gaggeessan keessaa tokko ajjeesuun haga ammaatti barsiisoota 8 fi barsiisoonni 3 baraarsanii jiru.Naayjeriyaa gama kaabaa keessatti dhuma bara 2020 kaasee namoota butuu fi gadhiisuuf maallaqa gaafachuun kan baratamee yoo ta’u mootummaan rakkoo dinagdee uumamee furuuf seeraa fi sirna eegsisuuf tattaafataa jira. Ijoollee butaman keessaa durbii 2 fi dhiirrii 1 du’anii kan argaman yoo ta’u isaan keessaa lama rasaasaan miilla isaanii irra rukutamanii akka ta’e daayreekteerri kooleejii mootummaa kan ganda baadiyyaa Birniin Yauri Mustafaa Yusuuf ibsanii jiru. Kanneen barattoota kana butan ijoolleen dahatanii bosoona keessa kan jiran yoo ta’u bilbila harkaa kan kan barattootaan maatii isaaniif bilbiluun gadhiisuu isaanii dura Doolaara 164,000 akka kennaiif gaafachuu isaanii aangawaan kun ibsanii jiru.


Waa'ee Guutinsa Laga Abbayaarratti Wal-dhibdee Jiru Karaa Dippiloomaasii  Furachuun Fedha: Masrii

Ministaroonni dhimma alaa biyyoota Arabaa wal-dhibdee hidhaa Laga Abbayaa irratti Itiyoophiyaa, Masrii fi Sudaan gidduuttti uumame furuuf carraaqqii godhamutti fuuleffachuudhaan Kibxata kaleessaa Qaataar keessatti wsalga’anii turan. Ministiriin Dhimma alaa Masrii, mootummaa Kaayiroo guutinsa bishaanii hidha Laga Abbayaa kan baatii dhufutti karoorfame ilaalchisee wal-mormii Itiyoophiyaa waliin qabu, karaa waraanaa otuu hin taane karaa dippiloomaasii akka furachuu barbaadu dubbatan. No media source currently available


Biyyoota Afrikaa Hedduu fi Yemen Keessatti Uummatni Miliyoona 34 Caalu Afaan Beelaatii Deebifamuu Qaba, Jedha WFPn

Uummatta miliyoona 34 ol tahan biyyootii Afriikaa hedduu fi Yemen keessa jiraatan qarqara afaan beelaa irraa deebisuuf tarkaanfiin hatattamaa fi deggersi maallaqa doolaara biliyoonaan laka’amu hatattamaan kan isa barbaachisu ta’uu Sagantaan Nyaata Addunhyaa beeksisee jira. Dhuma torban dabree irra hoogganoonni biyyoota duureyyii G7 jedhamanii, waa’ee uummata miliyoonotatti lakkaawamanii rakkoo jireenya namoomaa keessa jiranii fi afaan beelaarra gahanii yaaddoo qaban ibsuudhaan, balaa hamaa kana furuuf doolaara biliyoona toorba gumaachuuf waadaa seenanii turan. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Ferensaay Loltuu Garee IS Beekamaa Maalii Keessatti To’annaa Jala Oolchite

Humnoonni Ferensaay “Sahaaraa Guddicha” keessatti loltuu IS beekamaa jechuun nama ibsan to’annaa jala oolchuu isaanii waraanni Ferensaay Roobii kaleessaa beeksisee jira. Aboo Dardar maqaa jedhamuun kan beekamu Dadii Ouuld Chouaab Amajji 11 gareelee finxaaleyyeen irra deddeeb’uun haleellaan kan irratti raawwatamaa ture naannoo Niijerii, Maalii fi Burkinaafaasoo gidduutti argamu daangaa kallattii sadii jedhamee beekamutti to’atame jedha ibsi waraana biraa ba’e sun. Meeshaa waraanaa atomaatikaa, teleskooppii halkan ittiin daawwatan, saqqii waraanaa, bilbilaa fi raadiyoo of harkaa qabaatus dura dhaabbannaa malee harka kenne. Kan argamuu danda’es, ennaa duula Ferensaay kan Barkaanee jedhamuu.fi humnootii Nijeri gidduutti barbaacha helikoopteraan geggeessameen ture. Waraanni Nijer roobii waaree irratti ibsa kenneen, Waxabajjii 8 kan labsame duulli gamtaan geggeesisamu kibxata darbe shororkeessota waliin wal waraanuu dhaan lammiin Naayijeriyaa tokko yoo du’u, shorokeessonni 12 dhabamsiisamaniiru. Dardar al-Qaidaa waliin kan wal qabate sochii tokkummaa Jihaadaa kan Afriikaa dhiyaaf miseensa kan ture yoo ta’u hedduun isaanii garee Jihaadaa EIGS jedhutti makaman. Jalqaba bara 2014 to’annaa jala oolfamuun angawoota Maalitti dabarsamee kenname. Haa ta’u malee bara 2020 keessa hojjettuu gargaarsaa Ferensaay Sophie Petrooniin dabalatee wal jijjiirraa iggitamtootaa afurii geggeessameen namoota 200 waliin gad dhiisame.


Haleellaan Keellaa Waraana Somaaliyaa Cinatti Raawwatame Lubbuu Galaafate

Kibxata har’aa ganama of wareegaan tokko mooraa leenjii waraanaa kan Moqadishoo kiggaatti argamutti boombii ofitti dhoosuun gabaasamee jira. Maddeen naga eegumsaa lama VOA sagantaa afaan Somaleef akka ibsanitti namni huccuu filatamtoota loltootaa uffate tokkotu boombii hidhatee ture ofitti dhoose. Namni boombii sana ofitt dhukaase loltoota kanneen keellaa mooraa sana turan waliin walitti makamaa kan ture ta’uu miidiyaatti akka dubbataniif eeyama kan hin qabaannee fi maqaan isaanii akka hin tuqamne kan gaafatan angawaan waraanaa tokko ibsanii jiran. Balaan kun kan raawwatame, daandii mooraa sanaa irratti malee mooraa sana keessatti miti jedhan angawaan waraanaa kun. Mootummaan Somaaliyaa akka jedhetti yoo xiqqaate filatamtoonni waraanaa 10 yoo du’an kanneen biroon balaa madaa’uu hamaan kan irra ga’e hanga tokko dabalatee miidhamanii jiran. Seera tumtoonni Somaaliyaa fi ministeerri naga eegumsa duraanii Abdirazaaqa Omar Mohamed ergaa tweeter irratti maxxansaniin, haleellaa boombii sanaan namoonni 20 madaa’aniiru jedhan. “It happened at the road in front of the camp, not inside,” the officer said. Mooraan waraanaa sun, kan duula al-Shabab irratti geggeessamuun Hagaya bara 2021 Mqaadishoo keessaa akka ba’an dirqiseese hoogganaan maqaa itti aanaa ajajaa waraana duraanii Jeneraal Abdikariim Yusuuf Dhagabadan moggaafame. Dhagabadaan bara 2015 haleellaa al-Shabab hoteela Moqadishoo irratti sadaasa bara 2015 raawwateen ajjeefaman. Gama biraan manni murtii Puunt land namoota 17 kanneen miseensota al-Shabaab fi shororkeessummaa ta’an ittiin jedhetti adaba du’aa muree jira. Himatamaa 18ffaan hidhaa umurii guutuun adabame. Manni murtichaa akka jedhetti kanneen kun waggoottan hedduuf Puntland keessatti ajjeechaa fi haleellaa geggeesaa turan. Namoonni kunis yakka shororkeessummaa raawwatan jedhame amananiiru jedhe mani murtichaa. Firoottan isaanii garuu akka amananiif dirqisiisaman jedhan.


Lammileen Sudaan Mootummaa Mormaa Jiru

Lamimileen biyya sudaan kumaan lakkawaman magaalaa kaartuum keessati hiriira mormii bahanii jiran. Sababinii hiriirichaa wagaa lamaan duraa waxabajii 3 ,2019 namootan demokiraasi fi haqaa gaafachuudhaaf waltajjiitti bahani turan irrattii ajjeechaa lolitootan raawwatame yaadachuudhaaf. Namootan mormii sana irratii hirmataan keesaa tokko tokko akka jedhaniti ergaa ajeechaan sun rawwatamee as mootumaan waadaa seenee tookoyuu fiixaan akka hin baasne, warra yakka sana rawwatanis seeratii akka hin dhiyeesine dubbataniiru. Jiraataa magaala Undurumaa kan ta’e Waaleed Ihaab akka dubbateeti yemuu mormii sana umnootiin tikaa rasaasaan miilaa isaa rukutan. Amma amaatii sababa sanaan dhukubsataa jiraachuu isaa fi Gargaarsaa tokkolee mootummaa irraa akka hin arganne dubbata. Ihaab kun Akka gaazeexaa sudaan kibbatii South sudan post jedhamuti himetti, mootumaan ce’uumsaa sudaan dadhabaa waan ta’eef aangoo isaa warra biraatiif dabarsee kennuu qaba jedha. Mootummaan kun eenyuunuu bakka hin bu’u. kanaaf akka inii deemu kan barbaannu. Warra lubbuu isaanii dhabaniif haqinii hin argamee. Diinagdeen biyyatii kufaa jira.mootummaan Rakkoo kaminuu hiikuu hin dandeenye jedha waaleed Ihaab. Ajeechaan namootan taa’umsaan mormaa turaanii irratii magaala kaartumi fi bakkeewan birootti kan loltootaan raawwate ergaa prezidaantiin duraanii Ahimad Albashir aangoo gad dhiisanii booda. Tarkaanifii namootan hindhannoo hin qabne irratii fudhatameen namoonii 120 du’anii namoonii hedduun mada’aniiru. Bara kanas ji’a ramaadaanaa darbe gafaa guyaa 29 namootan yaadannoo warren yemmuu sana du’aniif bahan irratii loltoonii dhukaasa bananii nama lama ajjeesanii 37 madeessaniiru.


Weerarri Vaayrasii Kornaa Marsaa Sadaffaa Afrikaa "jiraa, dabalaas deeme"

Afrikkaa keessatii balaan kooviid 19 dambalii sadaffaa dabalaa adeemaa jirachuun isaa dhugaa akka ta’ee, dhaabata fayyaa adduunyaatti daarekteera afrikaa kan ta’an doktoor Matshhdisoo Moo’eeti , kamisa kaleessaa ibsa karaa toora masaritiitin kennaniin beekisisaniiru. Akka moo’etiin jedhanti yemmuu biyyatan biroo lammilee isaanii warra dursi kennamuu qabuuf talaallii kennanii fixanii garaaa ijoolleeetii darbaa jiran kanati, biyyootan afrikaa garuu talaallii marsaa lammaffaa yuu namootan vaaresichaan qabamuudhaaf saxilaman waliin gahuu hin dandeenye. Biyyootan namootan isaaniif talaallii kennanii fixan akka afirikaa gargaaran gaafataniiru Matshhdisoo Moo’eeti. Karaa biraatiin haangawoon mootummaan biyyaa Xaliiyaan eenyuu yuu daangaa kamiinuu malee talaallii fudhachuu ni danda’a jedhanus baqattoonii biyyaa Xaaliyaanii keessa jiran talaallii koovid 19 fudhachaa akka hin jirree gaazexaann Niwu Yoork taayims gabaaseera. Akka gaabbasin kun jedhutii Xaaliyaan keessatii talaalliidhaaf galmaa’uuf lakoofisi naageenyaa haasummaa (social security) barbachisadha. Hata’uu malee kutaa biyyaa xaaliyaanii 20 keessaa, saadii lakoofsaa yeroodhaaf gargaaruu danda’u kennuudhaan baqqtoonni kumaatamaan lakaawaman akka tajaajila talaallii argatan yaalaa akka jiran gaabaasin Niwu yoork tayims ibseera. Prexidaantii jaarimiyaa hawaasa qorcha godaantota Xaaliyaani jedhamu kan ta’a doktoor Maarkoo Maazzeettii akka nowuw Yoork tayims ti himanitti namoonnii kun caalaan isaanii warra mana keessa ojjatanuudha. Vaayiiresii hojjatoota warra nu gaarigaaraa jiran kana keessa tatamsa’aa jiru yoo too’achuu hin dandeenye tatamsa’insaa biyya keessaa too’achuun rakisaa ta’a jedaahniiru Doktoor Maazzeettiin. Kun ittuu Kanaan jiru Ministeerii fayyaa Indiyaa har’a akka jedhanitti sa’aatii 24 darban keessatii namoota 132, 364 irratii vaayiresichii yemmuu argamu namoonnii 2713 immoo du’aniiru. Akka gaabaasa yuuniversitii joon Hoopkins ti lakkoofisii Indiyaa keessanti namoottan kooviid 19n qabamani miiliyoonii 28.5 gaheeraa. Yunaayitid isteets keessa nama miiliyoonii 33 tu qabame


Ministarri Geejjibaa Yugaandaa Haleelladhan Madeessaman

Akka dubbi-himaan waraanaa Yugaandaa jedhanitti, Jeneraal Edwaard Katumbaa Waamanaa, Kibxata dabre kana otuu mucayyoo isaanii dubraa waliin konkolaataan deemanii haleelaman. Mucayyoo fi shofeerri konkolaatichaa battalumnatti du’an. Jeneraal Katumbaan konkolaataa “Land Kiruuzeerii” ka waraanaatiin yeroo mana isaaniitii bahanitti, haleeltota doqdoqqee yokaan motorbaayisikilii lamaan deemaniin haleellichi itti baname – akka aangawoonni jedhanitti.


Masrii fi Sudaan Shaakala Waraanaa Falmii Hidha Laga Abbayyaatti Fuuleffate Geggeessan

Masrii fi Sudaan leenjii waraanaa lafoo, qilleensaa fi murna galaanaa biyyoota lamaanii hirmaachise xumuranii jiran. Shaakalli guyyoota ja’aa Wixata xumurame. Kana jechuun biyyoota hollaa lamaan gidduu kan jiru hariiroo naga eegumsaa mul’isuuf akkasumas mudama Itiyoopiyaa waliin jiru ilaalchisee human ofii agarsiisuuf jecha. Falmiin jiru kan madde hidha laga Abbayyaa falmisiisaa hin xumuramin jiru irratti. Mooraa waraanaa naannoo Kaartuum jiru keessatti Wixata kaleessaa shaakalli waraanaa kan geggeessame yoo ga’u hoogganoonni waraanaa biyyoota lamaanii argamaniiru. Kaartumii fi Kaayiroon hariiroo uummachuun Itiyoopiyaatti yaaddoo uumee jira. Mariin hidha laga Abbayyaa ilaalchisee jiru baatii Ebla keessa danqamuun dhaabate.


Somaaliyaatti Filannoon Paarlaamaa Gadi-aanaa Jalqabame

Biyya ofiin of labsattee republiikii somaalee laand keesaatii flannoon bakka bu’oota parlamaa biyaatii fi naanolee jalqabamee jira. Magaala hargeessaa keesatii wixata ganama saa’a tokkoo jalqabee hiriirri dheeraaran akka tureef flattoonii saa’a lamaa ol akka dhaabatanii sagalee kenuudhaaf eegan gabasameera.Prezisaantiin somalee laand Musee Bihii Abdii akka VOA ti himaniti "filanichii haalaa naga-qabeessa ta’een geggesamuu qaba. Yoo wal dhabiinsii jeraate filannoo booddee karra tasgabii qabeesa ta’een ilaalamuu qaba. Fedhii biyyaa tuffachuun hin danada’mu. Komii keessan karaa nagaa dhisaa. mannii murti banaadha," jedhaniiru . Senaa biyyatii keessati yeroo jalqabaatiif nammii mililiyoonii tokko filannoodhaaf galmaaheera. Bara 2017 nammi flachuudhaaf galamaahee 700,000 akka ture galmeen mootummaa ni agarsiisa. Bara 2003 iraa kaasee biyyii somaalee laand filannoo waliigalaa 6 fi filannoo prezidaantummaa 3 tasifteettti. Miseensota parlamaa filachuudhaaf innii amaa kan yeroo lammaffaatii. Miseensonnii parlamaa amma jiran warra bara 2005 filatamaniidhaa. Sababa dhimaa qoodaa, hirmaannaa teessoo, filannoo prezidaantumaaf dursa kennuu dhaa fi seeraa filannootiif jedhamee filannoon parlamaa akka yeroo adda addaatiif darbaa ture raga baatonnii ni dubatu.


Bara Weerara Koovid Kanatti Rakkoolee Lakkuu Somaaliyaa Mudatan

Somaaliyaan bara kana rakkoolee lamaan dhawamte. Weerara Koronaa marsaa lammataatii fi kan lola qawwee biyyattii keessatti kaasuuf sodaachisee ture jeeqama siyaasaa dhimma filannoo irratti uumameen. Amma muddamni siyaasaa gab jedheeyyuu, dhiibbaan dinagdee garuu furmaata hin arganne. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Waraanni Maalii Hoogganoota Mootummaa Ce’umsaa To’annaa Jala Oolche

Waraanni Maalii erga inni prezidaantii fi muummicha ministeera biyyattii to’annaa jala oolchee tuyyaa tokko booda gara biyyattii Afriikaa dhiyaa kanatti imalanii jiran. Kibxata har’aa ECOWAS, Tokkummaa mootummootaa, gamtaa Afriikaa fi qaamonni sadarkaa addunyaa ka biroon ibsa waliin ta’uun baasaniin kan magaalaa Bamaakoo keessatti to’annaa jala ooluun gara waajjira haadoo kan waraanaa Kati cina jirutti geessaman prezidaanti Bah N’Daw fi muummichi ministeeraa Mocrar Ouan akka hiikaman gaafataniiru. Prezidaant N’daw fi muummichi ministeeraa Ouane akkasumas ministeerri ittisaa Suleeymaan Doucoure erga isaan miseensota waraanaa lama keessaa hambisuu dhaan jijjiirraa kaabinee labsanii sa’aatilee hanga tokko booda to’ataman. Namoonni lamaan mootummaa ce’umsaa akka hooggananiif waggaa darbe kan muudaman, waraanni prezidaantii yeroo Sanaa Ibraahim Boubacar Keita aangoo irraa darbuu dhaan aangoo qabatee baatii tokko booda. Mootummaan ce’umsaas filannoon prezidaantii fi kan mana maree Guraandhala dhuftu geggeessamuuf haala akka mijeessaniif tolfame. Maaliin erga prezidaantiin duraanii Amadou Toumani Toure bara 2012 waraanni aangoo irraa fonqlchee, ripxe loltoonni Tuaareg magaalaa biyyattii gama kaabaa hedduu akka to’atan taasise. Ferensaay lootee seentota ittisuuf jecha waggaa itti aanu humnoota ishee gamasitti bobbaaste, rixe loltoonni garuu naannolee baadiyyaa keessa soss’uu itti fufan.


Ertiraan Guyyaa Bilisummaa Ishee Kabajjee Jirti

Ertraan waggaa bilisummaa ishee itti gonfattee inni 30ffaan Asab keesstti kabajamee jira. Ministeera Odeeffannoo Ertraa kan ta’an Yemaanee Gebra Masqal Twitarii ofii irratti akka barreessanti ayaaneeffannaa kana irratti haasawaa kan dhageesisan Ambaasaaddar Mohammed Seiid Mantay yoo ta’an agarsiisi walleelees akka ture ibsanii jiru.


Haalli Qilleensa Naannoo Somaaliyaa Egeree Biyyattiif Yaaddessaa Ta'uun Himame

Rakkinaa jijjirama haala qilleensaa irraa kan ka’e fuldureen biyyaa Somaaliyaa yaaddeessaa akka ta’uu malu jaarmayaan Tokkummaa Mootummootaa akeekkachiisee jira. No media source currently available


Mooraa Baqattootaa Yugaandaa

Mooraa Baqattootaa Yugaandaa Tokko Keessatti Koovid 19 Irraa Of Eeggannan Ture Akka Itti Fufu Ciminaan Hojjetamaa Jira Biyya Ugaandaa, kutaa Yumbee, mooraa qubata baqattootaa Bidibidi jedhamu keessa baqattoota jiran akka dhibee Kooviid 19n hin qabamnee fi haalli amma itti jiran akka itti fufu hoggantoonii baqattootaa boqonnaa malee hojjechaa jiru, jedhama. Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


Faransaay Liqaa Biliyoona Shanii Sudaan Irraa Qabaataa Turte Haquu Beeksiste

Faransaayiin liqaa Sudaan irraa qabaataa turte kan doolaara Biliyoona shanii haquu isaa beeksiiftee jirti.Jarmaniinis Sudaaniif gargaarsa kan kennituu walgahii Paariis keessatti gaggeeeffame irratti ibsamee jira. Walgahii Paariis keessatti waa'ee maallaqaa dubbatee irratti Sudaan gara deemookraasitti ce'uumsa gootuu deggeruu fi weerara vaayrasii koroonaa sana booda dinagdee Afrikaatti lubbuu horuu irratti walgahiin kun dubbate. No media source currently available


Dorgommii Liigii Kubbaa Kaachoo Afrikaa

Dorgommiin Liigii Kubbaa Kaachoo Afrikaa(BAL) yeroo jalqabaatii Dilbata, Camsaa 16, Ruwaandaa Kigaalii keessatti jalqabama. Dorgommiin BAL gareewwan 12 hirmaachisuu fi ji'a tokkoof tabatamu kun Dhaabbata Kubbaa Kaachoo Biyyoolessaa Ameerikaa NBA dhan ispoonsar godhama. Kubbaan Kaachoo Afrikaa keessatti san hunda baramaa miti - garuu tabichi bara 1960 keessa ardittii keessatti tabatamuu jalqabe. No media source currently available


Museveeniin Marsaa Jahafaadhaf Waadaa Prezidaantummaa Seenaniiru

Prezidaantiin Yugaandaa Yuweerii Museveenii marssaa jahafaadhaf waadaa prezidaantummaa seenaniiru. Roobii kaleessaa kan waadaa seenan Museveeniin haasaa godhan keessatii mormitoota isaanii cimisanii ergaa qeeqanii boodaa, warrii alaa wa’ee dimokiraasii isaan barsiisudhaaf mirga akka hin qabne dhubbtaniiru. Filannoo ammajjii 14 tasifameen Museveniini fi partiin isaanii National resistance Movement harka 58.6 moo’achuu isaa labsee ture. Mormaan isaanii Babi Waayin harka 34 moo’un isaatiif filannichii haqa qabeessa miti jechuudhaan mormuun isaa waan yaadatamuu yemuu ta’u, yeroo duulaa filannoo sanaa sochii Babi Wayin dhorkuudhaaf umnii tikaa biyyattii tarkaanfii fudhateen dargaggoonnii hedduminaam hidhamuun,madaa’u fi du’uun isaanii gabasamera. Haasaan Museveeniin godhan prezidaanton 11 dhaggefataniiru. Afrikaa diinotaa alaa irraa etisuudhaaf adda tokummaatiif umna nageenyaa afrikaa ijaaruu qabna jechuun isaanii gabasameera. Sirna kana irrti namoonnii 4000 ta’an caalaan isaanii degertoota partii Museveenii hirmaachun isaanii beekamera. Yuweerii Museveenii amma bara 2025 ykn amma wagga 82ffaa isaanitti aangoo irra turu.


Hiriirtonni Sudaan Kanneen Itti Dhukaasan Seeratti Akka Dhihaatan Gaafatan

Erga umnii tikaa biyyattii dhukaasa bane lubbuun namoota lamaa darbee boodaa mormitoonnii mootummaa sudaan haqa gaafachuu itti fufuudhaan, mootumaa ce’uumsaa biyyatii yaaddoo keesa galchuun isaanii beekameera. Guyyaa dheengaddaa sudaanonnii heeedduuna hiriiraa bahanii, hidhatoonii mootumaa hiriira sana bittineesuudhaaf dhukaasa bananiin namoonii lama du’anii kan biro akka madaa’an gabasameera. Sababbinii hirira sanaas wagga lamman baranaa waxabajjii 3 /2019 mormitoonii degertoota demokiraasii mooraa waraanaa biyyattii marsanii yemmoo mormii dhageesisan, dhukaasa itti banameen namoota dhaibaan lakkewaman du’uun yaadachuudhaaf . Qibxataa darbee firootan namoootan yemmuu sana du’anii yaadachuudhaaf jedhanii mooraa waraanaa fuulleetii hiriira bahan. Ammas loltoonii hiriirota bitinneesuudhaaf dhuukaasa bananii nammii lama du’ee hedduun madaa’anii, warrii biraa mana hidhaattii guuramuu isaanii namoonn ijaan hargan raga bahun isaanii gabaasameeraa. Dhimmi kun mootummaa ce’uumsaa sudaan waan heduu yaaddesee yemmuu ta’u, waraanii sudaan rasaasinii dhugaa mormitoota irrattii dhuka’uu isaa kan haalee waraan sudaan qorannoo gochuu jalqabuu isaa ibseera.


Dhimma Qorannaa Tarkaanfii Humnaa Loltoota Sudaan

Sudaan keessatti deemookraasii deggeruun baatii Waxabajjii bara 2019 Namoota hiriiran irratti tarkaanfii fudhatameef Qorattonn biyyatti dhiyeenya kana qondaaltoota waraanaa sadarkaa olaanaa kanneen kaawunsilii biyyatti bulachaa jiru irratti gaaffii kaasaa jiru. Kanneen qoratamaa jiran keessaa gogganaa kaawunsilii biyyatti bulchaa jiruu Jeneraal Abdulfattah Al-Burhan fi falmisiisoo kan ta’an garee humnootii deggersa hatattamaaf hogganaa kan ta’an Hamdan Dagalo keessatti argamu.Gareen kun uummata hiriiree haala hokkaraan guutameen facaasuuf namoota 120 caalaa galaafachuun komatamaa ture. Koreen qorannoo kan addaa baatoo Onkolooleessa bara 2019 hundeeffamee namoonni kuma 3 caalaan waan beekan koree kanaaf raga ba’anii jiru.Hogganaan Koree kanaa Nabeel Adeeb Televiziyoona biyyatti irratti gaaffii fi deebii gaggeessaniin Jeneeraaloota waraanaa irratti qorannaan gaggeffamaa akka jiru mirkaneessan. Nama barbaachiisaa dha ykn odeeffannoo qaba jennee yaadnee mara waamnee gaafanna.Kanas namnii mormee hin jiru. Akka hin dhiyaanneefis kan dhorkamee tokko iyyu hin jiru jedhan Adeeb. Waxabajjii 3 bara 2019 Kaartuum keessatti humnootiin nageenyaa ummata Deemookraasii deggeruun hiriiran kannen kuma hedduu ta’an addaan bittineesuuf jecha tarkaanfii fudhachuun isaanii ni yaadatama. Hiriirtoota addaan facaasuuf karoora kan baasee Jeneeraaloota jechuun kan yeroo sana biyyatti bulchaa ture human waraanaaf angawaan dubbii himaa turan Televiziyoona biyyatti irratti ibsanii turan.


Ugaandaan Humnoota Naga Eegumsa Eebbisiiste

Humnoonni naga eegumsa Ugaandaa roobii borii prezidaanti Yuweerii Museveeniin hirbuu seenuu isaanii dura naannoo magaalaa galma mootummaatti bobba’anii jiran. Filannoon batii Amajjii keessaa wal dha’e jechuun kan mootummaa qeeqan manni jireenyaa hooggnaa garee mormituu kan Boobii Waayin marfamee jira. Haliimaa Athumaanii Kampaalaa irraa akka gabaastetti, tarkaanfiin nageenyaa kun kan angawoonni mormitoota akeekkachiisan fakkaata. Daandileen magaalaa Kampaalaa loltoota lafoo daandii irra sosso’an, sinaayiperoota guutuu manaa irra jiran, meeshaalee gurguddoo fi knkolaataa waraanaa fi poolisootaan marfamtee jirti. Prezidaanti Museveenii fi paartiin isaanii sochiin dura dhaabbannaa biyyoolessaa filannoo Amajjii 14 dhibba irraa sagalee 58.6 argachuun ijifachuun kan labsame yoo ta’u, Boobii waayin fi paartiin isaanii gamtaan tokkummaa biyyoolessaa kan dhibba irraa sagalee harka 34


Keeniyaan Balalii Somaaliyaa Irraa Dhufu Mara Yeroof Addaan Kutte

Baatilii shaniif danqaan diplomaasummaa Somaaliyaa fi Keeniyaa bakkatti erga deebi’ee booda Kenyana balalii Somaalyaa irraa dhufu mara rarraastee jirti. Abbaan aangoo sivil Aviyeeshinii keeniyaa ergaa dhaabbata hojii balaliif ergeen balaliin biyyoota lamaan gidduu tajaajila xayyaara ambulaansii fi balalee gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa irraan kan hafe martinuu rarraafamuu isaa sabaa himaatti akka hin dubbanne eeyama kan hin qabaannee fi maqaan isaanii akka hin tuqamne kan gaafatan angawaan Somaaliyaa tokko dubbataniiru. Balaliin kun Caamsaa 11 hanga yoo xiqqaate Hagayya 9tti kan turu ta’uun beekameera. VOA sagantaan Afaan Somaalee balaliin kun rarraafamuu kan mirkaneesse ibsa abbaa taayitaa Aviyeeshinii keenyaa kana kan argate Caamsaa 10 wixata kaleessaa ture. Keeniyaan sababaa balaliin kun dhaabachuu hin labsin jirti, garuu erga Somaaliyaan balaliiwwan caatii baatanii Keeniyaa irraa dhufan akka ugguraman ibsa baste keessa deebi’uun cimistee guyyaa tokko booda balalii sana uggurte. Baatii Muddee bara 2020 keessa Somaaliyaan irra deddeebi’amuun abbaan biyyummaa keenyaa cabeera, dhimma keessoo keenyaa jidduu seenuutu jira jechuu dhaan hariiroo diplomaasummaa Keeniyaa waliin jiru addaan kutte. Keeniyaan immoo himannaa sana ni haalte. Ministriin dhimma alaa Keeniyaa hariiroon sun bakkatti deebi’uu of eegganoon simachuu dhaan, hariiroon biyyoonni lamaan gama daldalaa, quunnamtii, geejjiba, uummataa fi uummataa fi aadaa wal jijjiiruu gara fuula duraatti gaarii akka ta’u abdachuu isaa beeksisee jira.


Jeequmsaa Burkii Nafaasoo Keessaa

Jeequmsaa biyya Burkii Nafaasoo keessatii uumameen libbuun namootaa darbee, qabeennya irratti midhaan gahuun isaa gabasameera. Akka dhaabanii mootumoota gamtomanii dhimmaa baqattootaa Irratii hojjatu UNHCR jedhetti, hidhatoonii eenymmaan isaanii yeroodhaaf hin beekamnne, gandoota 3 keessati manoottan irraa deemanii dhukaasaa namootaa nagga irratti bananii libbuun namootan 10 darbee namoonnii 17,500 qe’ee isaanii irraa buqqa’uuf dirqisisamaniiru. Dubbii himaan UNHCR Booriis Cheshiirkoov jeequmsa ammaa kanaaf sababa wantii ta’e akka hin beekamne dubbatanii rakkoon akkanaa yeroo ammaa Burkii nafaasoo keessa qofa ittuu hin ta’in, kutaa Sahil jedhamee beekamuu fi kutaa sulula chaad keessatti waggootan lamman kanaa asi akka itti fufee jiru dubataniiru. Rakkina kana irraa kan ka’ee kutaa Sahil keessatii namoonnii miliyoona 4 ol ta’an jereenyaa isaanii iraa buqqa’aniiru. Tasgabbii dhabiins fi jeequmsa Burkii Nafaasoottif umnoonnii jahaadistootaa kan balaaleffataman yemuu ta’u , akka walii galaattii namoonii miliyoonii 1.4 wagga lamman darban gidduutii nageenya isaaniitiif jechuudhaaf mana isaanii dhiisanii baqachuu isaanii UNHCR himeera.


Seneteroonni Yunaayitid Isteetis Mootummaa Ce’umsaa Sudaaniif Deggersa Qaban Mul’isan

Torban kana Sudaaniin kanneen daawwatan jiloonni seneteroota Yunaayitid Isteetis mootummaan ce’umsaa Kaartuum gara dimokraasummaatti deemuu isaa fi liqaa dhiifameef ilaalchisuun deggersa qaban ibsaniiru. No media source currently available Itti dabaluu dhaanis seneteroonni kun hidha humna ibsaa fi naannoo daangaa irratti Itiyoopiyaa waliin falmii jiru ilaalchisee yaada isaanii kennanii jiran jedha gabaasi Naba Mohiedeen. Seneteroonni Yunaayitid Isteetis Kiristoofer Koons fi Kiris Van Hollen enaa daawwannaa isaanii guyyoota sadii kamisa kaleessaa xumura muummichi ministeeraa Sudaan Abdallaa Hamdook hoogganaa mana maree ol aantummaa biyyaa mootummaa ce’umsaa Jeneraal Abdel-Fattah Burhaan akkasumas ministeerota maallaqaa, bishaanii fi jal’isii waliin wal arganii jiran. Mariiwwan sun kan fuuleffate adeemsa dimokraasummaa Sudaan itti deemaa jirtu, liqaa irra jiru of irraa baasuuf tattaaffii gootu, dhimma isheen biyya hollaa Itiyoopiyaa waliin qabdu yoo ta’u, naannoo daangaan biyyoota lamaanii jiruu fi dhimma hidha laga Abbayyaa ti.


Manni-murtii Ildiladdunyaa Ajajaa Riphixee-loltoota LRA Irratti Hidhaa Waggoota 25 Mure

Manni-murtii yakka ilaalu ka sadarkaa Addunyaa – ICCn, kan loltuu ijoollee turee fi gara ajajummaa garee Riphee-loltootaa Yugaandaa, LRA yokaan “Lord Resistance Army” jedhamuutti guddate – Dominik Onguween irratti hidhaa waggoota 25 muree jira. Adabbiin kun, kan abootiin alangaa yaada dhiheessanii ol taheyyuu, murtii hidhaa umurii guutuu kan abukaatooleen maatii miidhamtootaa gaafatanii gadi, jedhama. No media source currently available


Prezidaantiin Ertraa Daw’annaaf Sudaan keessa Jiru

Prezidaantiin Ertraa Isaayaas Afawarqii daw’annaa guyyaa lamaa Sudaan keessatti gaggeessan Roobii har’a itti fufanii jiru.Angawoonni Sudaan akka jedhanti prezidaant Isaayaas fi kaawunsilii Sudaaniin bulchaa jiru irraa Jeneeraal Abel-Fattaah Burhaan walta’iinsa biyyoota lameenii irratti dubbatanii jiru. Garu Itiyoophiyaa fi Sudaan falmii daangaa qabaatanii akkasumas Ertraan loola Tigraay keessaatti gaggeeffameen Itiyoophiyaa cina goruun qeeqa yeroo hordoofsisseetti daw’annaan prezidaant Isaayaas kun dhaga’ame. Ertraan Sudaanis ta’e Itiyoophiyaa keessaa filachuu hin barbaaddu. Biyyoota lameen waliin haariroo qabaachuu barbaadii kanneen jedhan jiru.


Paarlaamaan Somaaliyaa Gad-aanu Yeroo Aangoo Prezidaant Farmaajoo Dheereffamee Ture Garagalche

Dhiheenya magaalaa Moqdishoo keessatti eega mormiileen geggeessamanii booda Paarlaamaan Mana-maree Gad-aanuu ka Somaaliyaa, dheereffamuun yeroo aangoo prezidaantii biyyattii Mohammed Abdullaahii Mohammed akka dhaabatu sagaleen murteessee jira. No media source currently available


Waraanni Chaad Mootummaa Haaraa Muudus Mormitoonni Garuu Fudhatama Dhabsiisan

Du’uu prezidaant Idriss Debii booda waraanni Chaad dilbata kaleessaa mootummaa haaraa moggaasee jira, hooggantoonni mormitootaa garuu fudhatama dhabsiisuu dhaan muudamni kun ajajuma dullacha isaan ni hafa jedhanii abdatanii ta’uu beeksisan. Deebiin adda waraanaa lola ripxe loltootaan geggeessamu irratti baatii darbe du’uun hooggana isaanii kan waggoota 30 xumuraan kan ga’e yoo ta’u, biyyattii Afriikaa waaltaa kan jihaada naannoo sana keessaatti duuluu irratti warreen dhiyaa waliin michuu yeroo dheeraa taate keessatti rakkoo kakaasee jira. Manni maree waraanaa ilma Debii Mahamat Idriss Debiin hoogganamu, erga abbaan isaanii du’anii booda aangoo kan qabate yoo ta’u, baatilee 18 keessatti filannoo geggeessuuf waadaa seene jira. Biyyattii koloneeffattee kan turte Ferensaay mana maree sanaaf deggersa qabdu ibsitee jirti, garuu mormitoonnii fi ripxe loltoonni aangoon sun ilmatti darbuu mormuu dhaan mootummaa fonqolchuu dha, waraanni aangoo jiru mootummaa siviliin hoogganamuuf gad dhiisuu qaba jedhan.


Hojii Irra Kan Turan Gaazixeessota Ugaandaa Haleellaan Irratti Raawwatame

Ugaandaa keessa gaazixeessonni enaa hojii isaanii hojjetan haleellaan irratti raawwatamuu gabaasan. Gaazixeessonni lama akka jedhanitti humni ibsaa baduu ilaalchisee hiriira mormii geggeessame gabaasuuf utuu yaalanii reebichi irratti raawwatamuu dubbatan. Hedduun immoo ennaa filannoo baatii Amajjii keessaa reebichi irratti raawwatame jechuun Haliimaa thumaanii Kampaalaa irraa gabaasteetti. Ebla 28 mormii magaalaa walakkeeessa Ugaandaa Kayuungaa keessatti ka’ee jira. Gaazixeessaa kan akka Amon Kayaanjaa buufata televiziyoonaa naannoof gabaasuuf gara hiirichaatti ergaman. Kaameeraa isaa baafatee hiriirtotatti dubbachuu ennaa jalqabetti poolisiin bobba’ee kyanjaa fi gaazixeessituu ka biroon Teddy Nakaligaa haleellaan irratti raawwatame. Waaltaan presii addunyaa akka jedhetti Kayanjaa fi Nakaliigaan gaazixeessota 100 ol kanneen Ugaandaa keessaa hojii irra jiranii reebaman keesaa ti. Gaazixeessota lamaaniin akka gabaasametti haleellaan dhiyeenyaa hoogganoonni raayyaa ittisa uummata Ugaandaa sabaa himaa waliin hariiroo jiru fooyyessuuf dorgommii kubbaa miillaa qopheessanii torban lama booda.


Somaaliyaa  Keessatti Haleellaan Oguma Gaazixeessummaa Irratti Oofamu Itti Fufe

Somaaliyaan walabummaa presiitiin Afriikaa keessaa sadarkaa gadii kan ta’an keessaa tokko yoo taatu, filannoon gaanfa Afriikaa keessatti geggeessamu dhiyaataa waan dhufeef, angawoonni gaazixeessotaaf deggrsa itti dabalaa akka godhan kanneen miidiyaaf falman gaafatanii jiru jedha gabaasi Mohammed Kaahiyyee Moqaadishoo irraa erge. Baatilee arfan darban keessa Somaaliyaa keessaa angawoonni sabaa himaalee sadii weeraruu dhaan gaazixeessota 30 ta’an hidhanii jiran. Baatii Bitootessaa keessa immoo poolisiin gaazixeessota hojii irra jiranii fi kanneen birootti dhukaasuu dhaan lamaan isaanii madeessee jira.


Afrikaan Buichiinsa Prezidaant Baaydiin Attamiin Ilaalaa Jirti?

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin aangoo eega qabatanii guyyaa 100 keessatti milkaa’iina heedduu argamsiisuuf kan yaalan yoo ta’u irra hedduu isaa weerara vaayrasii koroonaa Amerikaa keessaa dhabamsisuu irratti fulleefatan.Yaaliin prezidaant Baaydiin kun biyyoota Afrikaa biratti simannaa muraasa argatee jira.Prezidaant Baaydiin guyyaa aangoo itti qabatan isa jalqabaa Amerikaan jaarmayaa Fayyaa Addunyaa keessaa akka baatuuf prezidaantichii duraanii Traamp karoora baasanii fi wal falmisiisaa ture sana dhaaban.Kunis keessumaa hayyonni Afrikaa simatanii jiru. Kana malees Baaydin Doolaara Biliyoona 2 dabalataan dhaabata KOVAAKS jedhamuuf ramaduun biyyootiin hiyyeeyyiin akka talaalii dhukkuba Kooviid-19 ittisuu argatan taasiisan. Ergasii boodas guyyaa aangoo itti qabatan isa 90ffaa irratti bulchiinsii Baaydin ajjeechaa gurraacha Amerikaa hidda dhalata Afrikaa qabu kan Joorj Flooyids kan ilaaleen jechootaa fi haasawaa biyyoota Afrikaa irra hedduu garaa ciibsee dhageesisan. Xinxaltonni Afrikaa kan akka Asandaa Ngoasheng kan magaalaa Keep Taawuun kan Afrikaa kibbaa irraa waa’ee saalaa fi gosaa kan ilaaleen leenjii kennan akka jedhanti Baaydin Amerkaa keessa rakkoon caasaa sanyii akka jiru amanuun isaanii simatan. Diploomaatii Amerikaa ta’uun biyyoota alaa keessatti waggoota kurna hedduuf kan hojjatan Brooks Speektar yeroo ammaa Johaanesburg keessa kan jiran yoo ta’u Baaydin Afrikaaf waan fiduuf jiran yeroon kan deebisuu ta’a jedhan.Hojiin prezidaantoonni seenaa isaanii keessatti dhiisanii darban guyyaa waggoota keessatti kan hojjataman malee kan guyyaa 100 miti jedhan.


Heliikooptara waraanaa Kuffisne: Riphxee Looltoota Chaad

Riphxee looltoonni Chaad kanneen mootummaa ce’umsa biyyatti aangoo irraa darbuuf fedhan Kamiisa kaleessaa Heliikooptara waraana biyyatti haleelamii kuffisuu isaanii ibsan. Gara jalqaba torban kanaa hiriirtoota mormii dhageesisaa turan waliin hokkara uumameen yoo xiqqaatee namnii 6 eega ajjeefamanii booda, mootummaan waraanaa biyyatti bulchaa jiru hiriirrii akka lamuu hin gaggeeffamne akeekkachisee jira. Mootummaan Chaad akka jedhutti riphxee looltonni torban dabree prezidaantii biyyatti ajjeesan karaa daangaan gara Nijeerti baqatan.Gama kaaniin Riphxee looltonni Kamiisa kaleessaa ibsa baasanii magaala Chaad kan taatee Nohou kan to’atan ta’uu fi iddoon kunis Magaalaa guddoo Chaad Mjaaminaa irraa fageenya kilo Meetra 300 irratti akka argamtu ibsan. Kan riphxee looltonni jedhan kun madden walabaan mirkanii kan hin arganne.Garu magaalaa Injaamiinaa haleeluun mootummaa haaraa ilma prezidaanticha ajjeefamaniin gaggeeffamuu aangoo irraa darbina jechuun sodaachiisaa jiran. Mormiitonni siyaasaa ka biyyatti mootummaan waraanaa biyyattii balaaleeffachuun akka mootummaan ce’umsaa Siviilootaa kan prezidaantii gumii biyyooleesaan hogganamuu dhaabachuu qaba jedhu.


Sudaan Walii Galtee Mirga Dubartootaa Haal Duree Kaa’uun Mallatteessite

Kaabineen Sudaan, torban kana keessa waa’ee mirga dubartootaa irratti waliigaltee Tokkummootaa Mootummootaa mallatteesse. Tahus garuu, gumiin ministarootaa kun mirgoota haga tokko kanneen seeraan dubartoonni dhiiraan qixxee akka tahan mirkaneessan raggaasisuu didanii jiran jedhu qeeqxonni. No media source currently available Manni maree ministeerotaa Sudaan, bara 1979 walii galtee loogii dubartoota irratti oofamu mara dhabamsiisu mallatteessee jira. Haa ta’u malee dhiironni mana maree sana keessaa dubartoonni sadarkaa siyaasaa fi hawaasummaatti dhiirotaa qixxee dha, gaa’ila, wal hiikuu fi guddisa ijoollee keessatti mirga qixxee qabu yaada jedhu raggaasisuuf tole hin jedhin hafan.


Gareeleen Mormitoota Somaaliyaa Murtii Prezidaantii Biyyattii Simatan

Gareeleen Mormitoota Somaaliyaa Yeroo Aangoo Dheereffachuu Dhiisuu Prezidaantii Biyyattii Isaaanii Simatan Hoogganoonni mormitoota siyaasaa Somaaliyaa hangi tokko prezidaantiin biyyattii iMohammed Abdullaahii Mohaammed maqaa Farmaajoo jedhamuun beekaman yeroo aangoo isaanii waggoota lamaan dheereffachuuf turan dhiisuu isaanii of eeggannoo dhaan simatanii jiru. Mohammed Kaahiyee Mooqaadishoo irraa akka gabaasetti garuu fedhii isaannii fi kan duruu boodatti harkifate filannoon biyyattii attamiin geggessama isa jedhu ilaalchisee gaaffiin jiru deebii hin arganne. Farmaajoo jedhamuun kan beekaman prezidnaant Mohammed Abdullahi Mohammed jalqaba baatii kanaa erga isaan yeroo aangoo isaanii waggoota lamaa dheeressuu isa jedhu dhiisanii booda magaalaa galma mootummaa Somaaliyaa keessatti miirri boqonnaa dhaga’amee jira. No media source currently available


Ministarri Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Marsaa Interneetiin Afrikaa Daawwatan

Ministarri Dhiumma Alaa Yunaayitid Isteetis, Antonii Bilinken, eega muudamanii karaa marsaa interneetii biyyoota Afrikaa daawwatachuun, qophiilee adda addaa irratti irratti argamanii jiran. Hoogganoota biyyoota lamaa, kan Keeniyaa fi Naayijeeriyaa waliinis dubbatanii jiran. No media source currently available


Hiriira Nagaa Chaad

Chaad keessatti gurmuuleen waldoota hawaasaa fi mormitoonni siyaasaa, akka biyyattiin gara heeraan geggeessamuutti deebitu gaafachuuf har’atti hiriira nagaa waamanii jiran. Hoogganooonni Waraanaa Chaad haaraan, muummicha ministaraa biyyattii Albert Paahimii Padaak, akka muummicha ministaraa mootummaa cehumsaa tahan irra-deebi’uun eega ramadanii booda, hiriirri nagaa kun har’atti waamame. Ka torban dabre finciltootaan ajjeesaman – prezidaant Idiris Deebii jalatti muummicha-ministaraa tahuun ka tajaajilaa turan, Paadaak, akka tasagabbii biyyattii keessatti waamicha dhiheessan. Gumiin humnoota waraanaa Chaad, akka garee finciltootaa ajjeechaa prezidaant Deebiif itti gaafatamoo dha jedhamu waliin marii araaraa jalqabu, waamocha hoogganaa mormitootaan dhihaateef fudhatama dhorkate.


Muummichi Ministaraa Somaaliyaa Akka Mariin Wal-dhibdeen Siyaasaa Furamu Waamicha Dhiheessan

Somaliyaa keessatti eegaa halkan dheengaddaa walitti bu’iinsi deggeertootaa fi mormitootaa prezidaantii biyyattii Mohaamed Abdullaahii Mohaamed giduutti uumamee booda, Muumichi ministeeraa biyyaitii Mohaamed Huseen Roobilee akka tasgabbiin bu’ee wal-dhibdee jiru furuuf mariin jalqabamu waamicha dhiheessan. No media source currently available Paarlamaan biyyattii aanngoo prezidaant Mohaamad Abdullaahii Mohammad dheeressuu irraa kan kahe wal-dhibdeen jiru gara lola qawweetii jijjiramuu mala kan jedhu sodaa qabu xiinxaltoonii.


Afrikaa Keessatti Koovid 19tti Xiyyeeffatamuun Talaalii Dhukkuboota Biroo Dagachiise

Biyyootan afrikaa waan Kooviid 19 irratti xiyyeeffachaa jiran keessatti talaalliin dhukuba daa’iman miidhanii dagatamaa akka jiru Jarmayaan Fayyaa Adduunyaa (WHO)n beekkisiseera. Akka jaarmayichi jedhetti daa’imman Afrikaa miiliyoonattii tilmaamaman talaallii dhukuboota iitisuun lubbuu isaanii baraaru argachaa hin jiran. Yeroo amma Afrikaa keessaa dhibeen Kooviid 19 namoota miiliyoona 4.4 qabeeraa. Kana keesssaa namootin 118,000 du’uu isaanii ibse WHOn. No media source currently available


Muddamsuun Chaad Keessaa Hin Laaffanne

Waggootan 30n darbaniif ka biyyaa Chaad bulchaa turan prezidaant Idiris Deebii torban darbe harka finciltootaan ajjeefamanii, Jimaata darbe magaala gama mootummaa biyyattii Nijaaminaa keessaatii awwaalaman. Haalli magaalattii keessaa ka gab jedhe fakkaateyyuu muddamni jiru hin laaffanne. Ilmi isaanii mootummaa ce’uumsaa ji’a 18 ture akka hogganan gochuun heera biyyattii cabsuudha jechuudhaan lammiileen biyyatii mormanii jiran. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Looltonni Naayjeriyaa Hidhattotaan Haaleelaman

Naayjeeriyaa Kaaba Bahaa keessatti hidhattonni maadhee waraanaa weeraran looltoota 30 caalaa kan ajjeesan yoo ta’u kunis haleellaan samii irraa ituu isaan irratti hin raawwatiin ta’u madden ibsanii jiru. Kanneen haleellaa geesiisan kun garee Islaamiik Isteetes kan Kutaa irraati jedhamee kan amanamuu yoo ta’u maadhee isa magaala Meeynook kan kutaa Bornoo kaana bahaa keessaa Dilbata kaleessaa waaree booda haleeluu isaanii looltoonni 3 fi jiraataan tokko ibsanii jiru. Tasgabii dhabiinsii guutuummaa Naayjeriyaa keessaa looltootaa fi namoota nagaa hedduu waggaa kana keessa galaafatee jira.Ji’a tokko dura looltoota 30 ta’an haleellaa yeroo 4 hidhattonni Islaamaa Naayjeriyaa Kaaba bahaa keessatti gaggeessaniin ajjeefaman. Dubbii himaan waraanaa ibsa baasuu irraa kan hafe gad fageenyaan ibsuu irraa of qusatanii jiru


Waraanni Chaadiin Bulchaa Jiru Yeroon Ammaa Kan Marii Miti Jedha

Kan Chaadiin bulchaa jiru waraanni biyyatti Dilbata kaleessaa akka jedheetti riphxee looltoota biyyatti kaabaa kutaa hiyeeyyii Saahil keessaa waliin mari’achuu akka hin barbaanne ibsuun hogganaa isaanii qabuuf biyyi ollaa taatee Niijeer gargaarsa akka gootuu gaafatee jira. Prezidaantiin Chaad turban dabree eega ajjeefamanii booda mana maree waraana biyyatti bulchuuf aangoo qabateef dubbii himaan ka ta’ana Azeem Bermandoa”amma yeroon kanneen seeraan ala ta’an waliin kan mariin itti gaggeefamuu miti kan jedhan. Sambata darbee garen riphxee looltootaa Libiyaa keessatti hundeefamee fi Chaad keessatti jijjiramaa fi walta’iinsii akka argamuuf qabsaa’uu akka jedheetti dhukaasa dhaabiinsa gochuu qophii dha, garu dubbii himaan waraanaa gam lameen wal waraansa keessaa jirra jedhan jedhu. Dubbii himaan waraana Chaad gama isaaniin, isaan riphxee looltoota waan ta’aniif haleellaa jirra, waraana labsinee jirra kanuuma jedhan. Waraanni biyyatti akka jedhutti, gara jalqaba torban dabree duula waraanaa riphxee looltoonni dhibba hedduun irratti ajjeefaman sana booda booda prezidaantiin biyyatti Deebiin ajjeefaman.


Moqaadishoo Keessaa Dilbata Kaleessaa Dhukaasatu Ture

Mariin filannoo ilaallatee eega fashalee booda humnootiin wal morman Dilbata kaleessaa magaala Moqadishoo keessatti dhukaasii darbee darbee dhaga’amaa ture. Namoonni ijaan arganii fi jiraattonni akka jedhanti wal waraansii kun humnootii Mootummaa Abdullaahii Farmaajoo fi miseensoota waraana biyyatti kanneen gama hogganoota mormiituu goran giddutti ture. Jiraattonni gara galgalaa soomana ramadaanaa faxaruu yeroo jalqaban magaala Moqdishoo bakka maqa k- 4 jedhamuutti walitti bu’iinsii jalqabe.Sodaa nageenyaaf jecha akka maqaan isaa ifatti hin himamnee namnii gaafate akka jedheetti,humnootii mootummaa fi humnootiin isaan morman meeshaalee xixiiqqoo fi dhukaatoota Rokeetaan darbaman gaafa walitti dhukaasan arguu isaa dubbate. Namoonni meeqa akka ajjeefaman garu hin ibsamnee.Mootummaan Fedeeraalaa fi hogganoonni mormituu Ebla 12 eega paarlaamaan inni gad aanuu akka barri aangoo mootummaa waggaa lamaan dheeratu murteessee as danqaa keessa jiru. Prezidaantiin Somaaliyaa murtii darbee kana mallatteessanii jiru.


Biyyoonni Dureeyyii Ta’an Dhiyeessii COVID-19 Addunyaa Kaan Waliin Hirmaachuu Qabu: WHO

Hoogganaan jaarmayaa fayyaa addunyaa barreeffama dhiyeenya New York Times irratti maxxanfameen biyyoota naannoo addunyaa kannen dhiyeessii talaallii COVID -19 maqsan jecha jabaan dha’anii jiran. \nTedros Adhanom barreeffama isaanii kanaan talaallii ofii qofaaf saammachuun sagantaa talaallii kun biyyoota hiyyeeyyii akka dhaqqabuuf tolfame kaka’umsa WHO dadhabsiise jedhan. Addunyaa keessatti kan mul’ataa jiru jedhan Teedroos, kampanileen talaallii kana oomishan caalbaasii ol aanaa dhaan gurguratanii fi addunyaan harcaatuu talaallii kanaa argachuuf asiif achi fiigaa jiru kanatti biyyoonni dureeyyiin xiqqoon, tlaallii kana kuufata jiran jedhan. Weerara kanatti duuluuf furmaanni jiru, furmaata salphaa dha. Kunis waliin qooddachuu ykn dhiisuu isa jedhu jedhan. Nuti goonuus dhiisnus jedhan hogganaan WHO, kun qormaata saayinsii miti, qormaata amalaa ti jedhan. ennaa addunyaan harcaatuu talaallii kanaa argachuuf asiif achi fiigu COVID-19 Hindii keessaa ammaataa adeeme. Ministriin eegumsa fayyaa biyyattii har’a akka ibsanitti sa’aatilee 24n darban keessa namoota 332,730 haaraa vaayiresii kanaan qabaman. Hospitaalonni New Delhi keessaa yoo xiqqaate ja’a dhukkubsattootaaf kan kennan hanqinni oxygen isaan mudatee jira. Waaltaan qorannoo Johns Hopkins akka gabaasetti Hindii keesaa namoota miliyoona 16 ta’antu COVID-19n qabaman. Jaappaanis sababaa vaayiresiin kun hammaataa adeemeef olompikiin Tokyo banamuuf baatileen sadii hafee ennaa jirutti labsii yeroo hatattamaa labsitee jirti. Jaappaan keessaa namoonni 550,000 COVID-19n qabamuu Johns Hopkins gabaaseera. Gama biraan mootummaan Siiriyaa fi naannoo biyyattii momitoonni to’atan kamisa kaleessaa talaallii COVID-19 kan jalqabaa argatanii jiran. UNICEF fi Jarmayaan fayyaa addunyaa akkasumas gamtaan wal taatota talaallii addunyaa GAVIn wal ta’uu dhaan ibsa baasaniin talaallii AstraZeneca 200,000 mootummaa Siiriyaaf kan ergan ta’uu isaaf 53,800 immoo naannolee Kaaba gama lixaa biyyattii mormitoonni to’ataniif kan ergan ta’uu beeksisan. Waggaa tokko dura erga lola dhaabinsi hojii irra oolee as waraansi irra jireessi qabbanaa’us, wal waraansi Siiriyaa keessaa dhiyeessii talaallii kanaa wal xaxaa taasisiuu dhaan irra hedduun isaa karaa Damascus ba’uu dhaan gara naannoo mootummaan to’atee jiruu yoo ergamu, kaan immoo karaa daantaa Turkii ergamee jira. Jaarmoliin kan mootummaa hin ta’en ka warreen gama dhiyaa akka jedhanitti Siiiriyaa keessaa godinaalee waraansi keessa jiru keessatti talaallii kana kennuu qindeessuuf rakkoon jiru sababaa uggurri maallaqaa kan biyyattii irra jiruuf hedduu hamaa dha. Waaltaan qorannaa Johns Hopkins akka gabaasetti addunyaa irraa uummanni miliyoonni 145 vaayiresii koronaan yoo qabamu miliyoona 3 ol kan ta’u immoo dhumeera


Ilmii Pirezdaantii Chaad Ajjeefamee  Angoo Qabate

Prezidaantiin Chaad Prezidaant Iddriss Deby Itnoo humnootii waraanaa kanneen riphxee looltootaa waliin wal waraanaa jiran daw’ataa ituu jiranii eega ajjeefamanii booda, ilmii isaanii kan umriin 37 Jeneraal Mahamat Idriis Debi Itinoo aangoo qabatanii jiru. kaawunsilii ce’umsaa kan waraanaa ilmii prezidaantichaa yeroo ce’umsaa baatii 18 ykn waggaa tokoof walakkaaf turu akka hoggananiif filatamuu isaanii eega beeksisee guyyaa tokko booda muudamnii isaanii har’a dhaga’ame. Gareen Riphxee looltootaa ibsa Kibxata kaleessaa baaseen magaalaa guddoo biyyatti to’achuun ilma prezidaantichaa aangoo irra kan darbuu ta’u beeksisee jira.


Humnoonni Somaaliyaa Hojii Naga Eegumsa Biyyattii Mirkaneessuu Ofitti Fudhachuuf Karoorsan

Xumura waggaa humnooonni Mootummaa Somaaliyaa kanaa irratti nageenya biyyattii mirkaneessuuf qooda adda durummaa fudhachuun isaanii ibsamee jira. No media source currently available Kanneen wal ga’ii kan irratti hirmaatan bakka buutota mootummaa federaalaa Somaaliyaa, ajajawwan waraanaa biyyoolessaa Somaaliyaa fi gurmuu gamtaa Afriikaa ka somaaliyaa keessaa kan AMISOM akkasumas angawoota waajjira deggersaa tokkummaa mootummootaa kan biyaattii keessa ti. Qaamonni kun, akkuma kana dura mootummaa ce’umsaa Somaaliyaa kan mootummaa fi AMISOMn bara 2018 keessa raggaasisamee humnoonni naga eegumsa Somaaliyaa dhiyootti qooda hojii naga eegumsa biyyattii harkatti galfatu. Gurmuun gamtaa Afriikaa dhiyeenya maadhee magaalaa Afgoyyee jiru waraana biyyoolessaa Somaaliyaatti dabarsee kennee jira. Torban darbe waraanni biyyoolessaa Somaaliyaa haleellaa al-Shabab maadhee waraanaa Awdhiglee kan Moqaadishoo irraa gama kibbaatti fageenya km 75 irratti argamu irratti geggeessame ofi irraa deebisanii jiran. Angawoonni waraana Somalaiyaa akka jedhanitti yoo xiqqaate finxaaleyyiin 76 ajjeefamaniiru.


Balaan Baaburaa Kaayirootti Dhaqabeen Namoonni 11 Du'an

Magaalaa Kaayiroo gama Kaabaatti baaburri hadiida isaa gad-lakkisee bahuu irraa balaa uumameen yoo xiqqaate namoonni 11 du’uu fi kanneen biroon 98 madaa’uun beekamee jira. Ministarri Fayyaa biyyattii akka jedhutti namoota miidhaman kana gara hospitaalota tajaajila hawaasaa sadiitti geessuudhaaf, Ambulaansota 60 tu bobbaafame. Otuu baaburichi Kaayiroo irraa gara magaalaa Mansuuraatti imalaa jiruu, gaariiwwan baaburidchaa afur hadiida gad-lakkisanii bahuu isaaniitiin balaan kun uumame, jedha – Ministiriin Geejjibaa Masrii. Akka maddeen nageenyaa ibsanitti, shofeerri baaburichaa fi qondaalinni geejjiba baaburaa sababaa kanaaf hidhamanii jiran. Rakkoon geejjiba baaburaa Kaayiroo, walumaa galatti rakkoo ijaarsaa fi haaressamuu dhabuu akka tahe tu dubbatama.


Barri Aangoo Prezidaantii Somaaliyaa Dheeressamuun Mormii Kakaase

Kan maqaa “Farmaajoo” jedhamuun beekaman, prezidaantiin Somliyaa Mohamed Abdullaahii Mohaammed seera aangoo isaanii wagga lamaaf dheeresu mallateesuun isaanii alaaf manaa mormii itti kaasee jira. Prezidaantichi tarkaanfii aangoo dheereffachuu kana kan fudhatana aangoon waggoota afuriif seeraan kennameef raawwachuudhaaf yommuu baatiin lama hafuudha. Gocha pireziidaant Mohaammad Abdullaahii Mohaammad kana bakka bu’oonni mormitootaa, gargaartotii fi hawaasni adduunyaa mormaniiru. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Sudaan Kibbaaitti Jilli Addaa Tokkummaa Mootummootaa Biyyattiin Filannoo Geggeessuu Qabdi jedha

David Shearer dalagaa sadarkaa ol aanaa kan Sudaan kibbaa keesaa akka dhiisan beeksisanii, addunyaa irraa biyyi dhiyeenya hundoofte tuuristii kan hawattuu fi dinagdee ishee kan guddisu boba’aa fi albuudaan badhaadhuuf biyya dandeettii qabu ta’uu ishee kan amanan ta’uu beeksiste. Kun ta’uu kan danda’u malaammaltummaa dhabamsiisee mootummaa ifaa fi banaa ta’e yoo hundeesse qofa jedhan.Sudaan Kibbaa waggaa kurnaffaa Sudaan jalaa walabummaa ishee labsatte Adoolessa 11 kabajji. Walii galtee nageenyaa bara 2018 booda mootummaan ce’umsaa hundaa’ee, bara 2020 walii galteen lola dhaabinsi tolfame. Shearer Associated Pressf akka himanitti yeroon kun yeroo biyyattiin filannoo irratti fuulleffahuun motummaa fudhatama qabuu fi uummanni filate qabaattu dha jedhan. "Fuula duratti ennaa deemnu kun iyyata maraa ta’uu qaba. Nama maraa hirmaachisuu dhaan mootummaa irra dhiibbaa kaa’uu dhaan yaada isaanii ibsanii filannoo geggeessuutu barbaachisa. Uummati yaada isaa akka ibsuuf eeyama kennuufii qabna jedhan. Sudaan kibbaa ennaa iseen walabummaa yeroo dheeraaf qabsaa’aafii turte gonfatte nagaa fi tasgabbiin akka bu’u abdii guddaatu ture. haa ta’u malee Muddee bara 2013 ennaa humnoonni prezidaant Saalvaa Kiirf amanamoo ta’an warri Dinkaa loltoota Riyaak Machaariif amanamoo ta’anitti lola banan biyyatiin hookkara gosaa keessa seente.’ Wal waraansa sanaan uummanni 4000,000 ta’an ennaa dhuman kanneen miliyoonaan laka’aman qe’ee ofii irraa buqqa’aniiru. Shearer akka jedhanitti Kiir fi Machaar mormituu walii ta’anis waliin hojjetaa jiran. Lamaanuu prezidaantummaaf dorgomu jedhanii kan abdatan ta’uu beeksisan. Golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaas walakkeessa baatii Adoolessaatti kan qophaa’u filannoo ilaalchisee qorannaan furmaataa akka geggeessamu gaafatee jira.


Waa'een Bara Angoo Mootummaa Somaaliyaa Falmii Kaasisee Jira

Kaleessa manneen-maree Somaaliyaa lameen waa’ee yeroo bulchiinsa prezidaant Abdullaahii Farmaajoo dheeressuu fi dhiisuu irratti wal-dura dhaabbachuun siyaasaa Somaaliyaa burjaajii keessa buuse. Manni-maree gad-aanu yokaan kan bakka-buutoota uummataa akka yeroon bulchiinsa prezidaantichaa waggaa lamaaf dheeratu murteesse. Manni-maree ol’aanu ammoo kun murtii heeraa alaa ti jechuun morme. Gabaasaa Guutuu Caqasaa. No media source currently available


Afrikaan Talaalii Dhukkuuba Kooviid- 19 Ittisuu Xiqqoo Argataa Jirti.Kanaaf Maal Ta'u Qaba?

Biyyi Afrikaa haga ammaatti talaalii dhukkuuba Kooviid 19 ittisaa jirtu Afriikaa Kibbaa qofa.Kanaaf jecha hoogganoonni biyyootaa fi Hayyonni talaaliin Kooviid-19 Afriikaa keessatti akka oomishamu dhiibbaa gocha jiran. Afriikaan yeroo ammaa talaallii Kooviid-19 guutummaatti biyyoots alaa irraa galfataa jirti. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Afrikaan Talaalii Dhukkuba Kooviid- 19 Argachuun Duubatti Haftee Jirti: WHO

Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa, ka Tokkummaa Mootummootaa(WHO) talaaliin KOOVID 19 gara Afrikaatti ergamu hanqina dhiheessii fi yeroon itti dhaqqabsiisuuf karoorfame boodatti harkifachuu irraa kan ka’e danqamuu isaa beeksise. Jaarmayichi akka gabaasetti, hanga ammaatti lakkoobsi namoota vaayiressii Koronaatiin qabamanii miliyoona afurii fi kuma dhibba sadii yoo tahu kanneen keessaa kuma dhibba tokkoo fi kuma kudha afur tu lubbuu dhabe. Gabaasaa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Keeniayaan Meeshaalee Waraanaa Sasalphaa Omishuu Aansite

Keeniyaan meesahalee waraanaa sasalphaa omishuu jalqabuu beeksiste. Prezdenti Keeniyaattaan kaleessaa warshaa meeshaa waraanaa omishu kan magaalaa Naayroobiin ala, bakka Ruuyruu jedhamutti ijaarame eebbisiisaniiru. No media source currently available Yeroo kana dubbii dubbataniinis, warshaan kun meeshaa waraanaa Keeniyaan baasii guddaan alaa galchitu bakka buusuuf shora guddaa qaba jedhan. Dabalaniis keeniyaan erga kolonii jelaa bilisa baatee meeshaalee waraanaa muraasa asitti omishamaniin ala maraayyuu baasi guddaatiin biyya alaarra galchaa akka turte dubbatan. ‘Warshaan meeshaa waraanaa amma eebbifame kuni, meeshaa waraanaa baasii qaaliin galchinu asitti omishachuuf nuuf ta’a,bu’aa bayii yeroo meeshaa binnu nu mudaturraa nu furaa, gama nageenyaan Keeniyaan of akka dandeessuuf gaariidha’ jedhan yoo dubbatan. Dabalaniis Keeniyaattaan karoora gabaabaa fi dheeraatiin Keeniyaan omisha meeshaalee waraanaa ol guddisuu akka feetu himani. Biyyi isaanii Keeniyaan naannoo bahaa fi gaanfa afriikatti biyya meeshaa waraanaa omishtuu fi gurgurtu ta’uuf kaayyeffattee jiraachuus ifoomsaniiru. Omisha meeshaa waraanaa amma jalqabde itti fufsiisuuf qorannoo akka gaggeessitu, dhabbilee omisha meeshaalee waraanaa omishan duuka hariiroon akka hojjettuu fi meeshaalee waraanaa ofii kalaqxee omishteef ammoo eyyama kalaqaa akka argattuuf hojjetti jedhan. Keeniyaattaan warshaan isaan kaleessa eebbisiisan ala takkatti, qawwee gurguddaa kuma kudha lama ka omishu yoo tahu, meeshaalee dheedhiis harka caalu biyya keessaa argataa jedhan. Warshaan waraanaa Ruuyruu kaleessa eebbisiisame baasiin siliingii biliyyoona 4 itti bahuus mootummaan Keeniyaa beeksiseera.


Qondaallii Polisii Naayjeeriyaa Angoo Isaanii Irraa Kaafaman

Naayjeriyaa Kibba Bahaa keessatti namoonni 1800 caalan mana hidhaa keessaa eega miliqanii ya’anii guyyaa lama booda qondaallii polisii Naayjeeriyaa angoo isaanii irraa kaafaman. Inspeetar Jeneraal Mihammad Adamuu hojii irraa kan kaafaman Kibxata kaleessaa yoo ta’u mana hidhaa bakka Oweerii jedhamu eega daw’atanii gareen adda baatoota Baayaafraan kanneen mana hidhaa haleeluun kanneen hidhaman walaba baasan dhabamsiifamuu qabu jechuun labsanii turan. Qondaallii Polisii kun maaliif hojii irraa akka kaafaman hin ibsamiin jira.Prezidaantiin Naayjeriyaa Maammaduu Bohaarii qondaala waraanaa iddoo buusanii jiru.


Daarfuur Dhiyaa keessatti Namoonni Ajjeefaman

Kutaa Daarfuur dhiyaa kan Sudaan keessatti waliiti bu’iinsa hawaasa giddutti uumameen lakkoofsii namoota ajjeefamanii 87 ga’u fi kanneen mada’an 191 ga’u Tokkummaan Mootummootaa beeksisee jira. Kuma hedduun magaala walitti bu’iinsii guyyoota hedduuf milishoota Arabaa fi gostii Masaliit giddutti keessatti gaggeefame El Geneinaa gadhiisanii dheessan.Kanneen 3300 ta’an ollaa naannoo sanaatti kan dheessan yoo ta’u kanneen biyya ollaa taate Chaadti dheessan akka jiran dhaabnii gargaarsaa kan Tokkummaa Mootummootaa(OCHA) beeksisee jira. Ibsii jaarmayaan kun baase akka jedhutti magaalattii keessa hospitaalonni jiran gargaarsa wal’ansa hatattamaa akka barbaachiisu, hanqiinnii ogeessoota fayyaa akka jiru kana malees bishaanii fi ibsaan akkasumas Dawaaleen akka hin jirre hubachisee jira.


Duguuginsa Sanyii Ruwaandaa Laalchisee Gaheen Faransaay 'Kufiinsa Guddaa' Jedhame

Barreessaan ijoon gabaasaa waa’ee ajjeechaa duguuginsa sanyii Ruwaandaa irratti dhiheenya bahee kan Prezidaantii Faransaay – Emaanu’eel Maakroon irraa deggersa argate, ajjeechaan duguuginsa sannyii bara 1994 sun geggeessamuu duras tahe booda qoodni Faransaay qabaachaa ture kufinsa guddaa dha, jedhee jira. Prezidaant Maakroon gabaasaa sana deggeruun isaanii fi hambaalee bara ajjeechaa sanaa uummataaf banaa taasisuuf murteessuun isaanii, qooda Faransaay bara sana qabaatte ifatti mul’isuu fi hariiroo Ruwaandaa waliinii fooyyessuuf murachuu isaanii agarsiisa, jedhama. Tarkaanfiin kun, ka baay’ee boodatti harkifatee fudhatame taheyyuu, biyyoota lameen araarsuu malas, jedhamee jira. Gabaasaa baatii Bitootessaa keessa maxxansame sun, Faransaay yeroo ajjeechaa duguuginsa sanyii Ruwaandaa bara 1994 qophaawamaa ture sana otuu argituu akka hin argiinitti dhiisuu ishee fi mootummaa Ruwaandaa hookkara oofuu fi leegii sanyii geggessy yeroo sanaa, kan Juvenaal Habyarimaanaa deggeraa turuu ishee fi eega fixinsi sun geggeessamee boodas, gochaa raaw’atame hin balaaleffatiin turuu ishee qeeqa.


Mootummaan Mozaambik Palmaa Deebisee To’achuu Ibse

Mootummaan Mozaambik magaalaa biyyattii andaara galaanaa gama Kaabaa ijoo taate, Palmaa, harka riphxee-loltoota Islaamik Isteet waliin hidhata qabanii harkaa baafatee, deebisee to’achuu isaa dubbata. Mootummichi akka jedhutti, namoonni hidhannoo hin qabne yokaan siiviloonni kuma hedduutti lakkaawaman, kanneen dura yeroo magaalattiin riphxee-loltoota finxaaleyyiin qabatamte dheessanii bahan amma ka deebi’aa jiran tahuu ka dubbatan – Ajajaan waraanaa Mozaambik – Agostiinoo Mutiisee, “shororkeessonni qabeenyaa isaanii hunda saamanii waan deemaniif, waan nyaatanii bulan hin qaban,” jedhan. Kanneen meeshaalee akka laawuncharoota ruuketaa, qawweelee fi hableewwan hidhatan, gurmuun finxaaleyyii magaalattii iyyeettii garuu, qabeenyaa uumamaan badhaatuu taate, kan uummatni kuma 75 kessa jiraatu irratti gaafata Bitootessa 24 halellaa banuun qabatan.


Balaliin Xayyaaraa Ardiilee Keessa Sababaa Weerara Vaayrasii Koronaaf Addaan Citee Turee Jalqabun Himame

Sababaa Weerara KOOVID 19f ka waggaa tokkoof addaan citee ture balaliin xayyaaraa ardiilee keessa geggeessamu walakkeessa baatii Eblaa keessa deebi’ee jalqabama, jedha Ministiriin Wal-quunnamti fi Geejjibaa Ertiraa. Balaliin yaaliif geggeessamu kun torbanitti guyyaa tokko Dubaay irraa gara Asmaraatti, Finfinnee irraa gara Asmaraatti kan imalu yoo tahu yeroo dhaa yerootti haalli isaa gamaaggamamee tarkaanfiin barbaachisaan ka fudhatamu tahuu, Ministarri Wal-quunnamtii fi Geejjimaa Ertriaa beeksisee jira. Akka qajeelfama baheetti, hojjetoonni daandii qilleensaa fi imaltoonni qajeelfamoota Ministirii Fayyaatiin bahe kabajuunii fi of eeggannoo cimaa gochuun dirqama tahuun himamee jira. Daandiileen qilleensaas imaltoota sa’atii 72 keessatti qornnaa KOIID 19 yokaan PRC test fudhachuu isaaniif, dhaabbata beekamaa irraa ragaa mirkaneessu qaban qofa akka fudhatu akeekkachiisee jira.


Daarfuur Keessatti Walitti Bu’iinsi Uumame Lubbuu Galaafate

Sudan naanno Daarfuur keessatti walitti bu’iinsa uumameen yoo xiqqaate namoonni 18 yoo du’an kanneen biroon 54 madaa’uu koreen doktorotaa naannoo beeksisee jira Koreen kun kanneen du’an kan galmeesse yoo ta’u, kanneen madaa’an hospitaala Jeneyiinaatti wal’aanuu koreen doktorota Daarfuur dhiyaa ibsa baaseen beeksisee, walitti bu’iinsa sambataa fi dilbata geggeessame tuqee jira. Wixatta har’aa ennaa dammaqnu sagalee dhukaasaa dhaga’uu dhaani, walitti bu’iinsi sun amma iyyuu itti fufee gara naannoo gandeen magaalaalee gama dhiaa kan Al-Jeneyinaatti babal’achuu namni ijaan argan Abdelrahamaan Ahimed jedhaman AFPf ibsaniiru. Koreen kun qaama walabaa biyyoolessaa yoo ta’u bara 2016 kan hundaa’ee fi hawaasa ogeessota eegumsa fayyaa bakka bu’u kun akka jedhetti ambulaansiin madoo baatee ture illee haleellaan irra ga’eera. Hospitalaonni hanga yoonaa kanneen miidhaman simachuu itti fufeera jedha korneen kun. Naannoon Daarfur irra jireessi bara 2003 qabee bakka walitti bu’iinsi hamaan keessatti geggeessame yoo ta’u, uummanni 300,000 yoo dhumu kanneen miliyoona 2.5 ta’an immoo qe’ee irraa godaanuu tokkummaan mootummootaa beeksisee jira.


Haleellaa Moozaambiik Keessatti Torban Darbe Jalqabeef Gareen Islaamiik Isteetes Fudhatama Fudhachuun Ibsame

Moozaambiik gama Kaabaa keessatti haleellaa torban dabree jalqabee Wiixata kaleessaa guyyaa guutuu gaggefefameef gareen Islaamiik Isteetes fudhatama Fudhatee jira. Haleellaa magaalaa Paalmaa jedhamtu keessatti gaggeeffamee kun uummanni kuma hedduun manaa fi qe'e isaa dhiisee akka godaanu dirqiisiisee jira. Lootee seentoonni Islaamuummaa kun Wiixata kaleessaa itti gaafatama kan fudhatan ibsa karaa dhaabbata oduu Amaaq jedhamuun darbeen yoo ta'u magaalaa Paalmaa to'achuu isaaniis beeksiisan. Namoonnii 55 wal waraansaan ajjeefamuu kan ibsan yoo ta'u oduun kun maddeen walaba biraa mirkanii hin argatiin jira.


Doniiwwan Danqaman Dabaree Dabarsuun Guyyaa Afuur Barbaada

Doniin fe'umsaa bo'oo Suwiiz ( suez Canal) keessa darbuuf ituu jettuu Doniin danqamtee turte eega Wiixata darbe baatee boota, doniiwwan torban tokkoof karaa itti darban dhabanii danqaman dabarsuuf guyyaa 4 kan fudhatu ta'u aangawoonni ibsanii jiru. Misooma daldalaa kan ilaaleen aangawoonni Swiiz Kaanaal fi Tokkummaan Mootummootaa xiinxala gaggeessan irratti ture guyyaan 4 akka barbaachiisu kan ibsame. Kiibxata har'a Doniiwwan 140tu darba jedhamee eegama.Doniin fe'umsaa dheeriin meetra 400 qabdu Bitooteessa 23 bara 2021 bubbee qilleensaattu akka dalga naannooftu gochuun karaa ittiin darban cufee ture


Suluulli Suweez Kan Masrii Keessatti Dooniin Danqame Hanga Tokko Sosso’uu Dandaee Jira

Sulula Suwiiz kan Masrii keessatti doonii meeshaa fe’ate dabarsuuf kanneen hojjetan doonittii danqamtee bishaan irra sosso’uu akka dandeessu godhanii jiran. Dooniin sun imala isee itti fufuuf ykn gara hojii idileetti deebi’uuf yeroo akkamii akka fudhate battala hin ibsamne. Gabaasi har’a ganamaa kan dhaga’ame erga daandiin dooniin irra kutee deemu kan galaana diimaa fi galaana Mediternaaniyaan wal agarsiisu torban tokko yeroo ta’uuf danqamee booda. Tattaaffiin ta’e sun ededa suluula sanaa hanga tokko qotanii yabalaawwan cimoon doonittii harkisanii akka baasan taasisamee jira. Hojjettoonni kana irratti bobba’anis bishaan ga’aan sulula sana keessatti nam’uun doonittii dabarsa jedhanii kan abdatan yoo ta’u qiyyaafati sadarkaa addunyaas sana ture. Erga dilbata galgalaa qabee doonilee 360 ta’antu sulula sana seenuuf eegaa turan. Masriin hojii sulula Swiiz itti fufuuf hawwaan eegaa kan jirtu yoo ta’u waggaatti galii doolaara bilioona $5 hanga biliyoona $6 argatti. Kampniin inshuraansii Jarmanii kan Allianz jedhamu, guyyaa guyyaatti daqamuun sulula kanaa daldala addunyaa doolaara biliyoona $6 hanga biliyoona %10 kasaarsuu danda’a jedhee jira. Daafoon danqaa kanaa duruu mul’atee jira. Sambata darbe Siiriyaan dhiyeessii fe’umsa boba’aa eegaa utuu jirtuu dhiyeessii boba’aa murteessuu jalqabdee jirti. Romaaniyaa irraa kan deeman doonileen 11 kanneen hoolota 130,000 baatan illee dhiibbaan irra ga’ee jira. Dhaaboliin dooniilee hangi tokko doonilii naannoo tuqaa Cape of Good Hope, kan gama kibbaa ykn ardii Afriikaa irra maqsanii naannessuu dhaan boodatti harkifachuu doonilee kanaaf deebii kennanii jiran.


Al-Shabaab Filannoon Jabuutii Utuu Hin Dhaqqabin Dura Ibsa Doorsisaa Kenne

Hoogganaan garee al-Shabaab kan Somaaliyaa keessaa filannoon prezidaantummaa biyyattii gaanfa Afriikaa utuu hin dhaqabin qabeenyaa fi bakka buutota Ameerikaa fi Ferensaayiin ilaallatan kan Jibuutii keessaa akka haleelu gaafatee jira. Audioo haaraa ba’een, Ahimed Omaar Abu Ubaaidaah hoogganoonni Jabuutii biyyattii gara maadhee waraanaa bakka waraanni martinuu musliimota gaanfa Afriikaa keessaa irratti irraa karoorsamutti jijjiiraa jiru jedhee jira. Abu Ubaidaah keessumaa dargaggoonni dhuunfaa dhaan lammiwwan Ferensaayii fi Ameerikaa gamasii baasuuf duula ajjeechaa dhuunfaan akka geggeessan gaafatee jira. “Qabeenyaa Ameerikaa fi Ferensaay ilaallatan kan Jabuutii irratti fuuleffachuu kan akkaan dursa kenninuuf ha ta’u” jedha sagaleen waraabamee marsariirii al-Shaab irratti maxxanfame. Abu Ubaidah akka jedhetti gareen isaaa kanneen yoo dirqama jihaadaa guutuu dhaban kanneen Jabuutii keessaa godaanuuf fedheanii dahata amansiisaa kennu akkasumas leenjisuuf qopheessuu ni dandeenya. Kan Jabuutii keessa maadheffate waaltaana ajajaa Afriikaa kan Ameerikaa (AFRICOM) ergaa haaraa hoogganaa al Shabaabiif deebi kennee jira. Dubbi himaa kan ta’a Coloel Christopher Karns VOA sagantaa Afaan Somaalef akka ibsanitti waaltaan ajajaa Afriikaa kan US waa’ee waraabbii sagalee dhiyeenyahaleellaa qabeenyaa Ameerikaa fi Ferensaay kan Jabuutii keessaa ilaalchisee ba’ee quba qaba jedhan. Waaltaan ajajaas ibsa kana haalaan irratti fuuleffata jedhan. “Al-Shabab qabeenyaa US ilaallatan kan gaanfa Afriikaa keessaaf yaaddoo ta’uu itti fufee jira. kanaaf caasaalee al-Shabab irra dhiibbaa kaa’uu itti fufuu fi balaa inni naannoo sana isa irras darbee dhaqqabsiisuu malu adda baasuun kan barbaachiseef jedhan. Yunaayitid Isteetis loltoota ishee irra jireessa baatii Amajjii keessa ajaja Doonaald Traaampiin Somaaliyaa keessaa baastee jirti. Lakkoobsi angawoota waraanaa US kan Somaaliyaa keessaa namoota 65-800 ga’u. loltoonni Yunaayitid Isteetis murna waraanaa Somaaliyaa kan Danab jedamu deggeruu fi gorsuun tajaajilanniiru. Waraanni US al-Shabab irratti qilleensa irraan haleellaa samii irraanii geggeessaa ture. Erga prezidaanti Joo Baayiden aangoo qabatanii haleellaan samii irraan geggeessame kan mirkanaa’e hin jiru. Angawoonni waraana Somaaliyaa jalqaba baatii kanaa, haleellaaleen al-Shabab irratti geggeessamu xiqqaachuun garee finxaaleyyii kanaaf jajjabina itti dabalaa kenna jechuun yaaddoo qaban ibsaniiru. Karns akka jedhanitti halellaan samii irraanii filannoo akkuma ta’etti tura. Jabuutiin qaama garee waraanaa ta’uun tajaajilu kan gurmuu naga eegumsa kan gamtaa Afriikaa Soomaaliyaa keesaa ti.


Akkawoon Baaraak Obaamaa Du’aan Boqotan

Akkawoon prezidaantii Yunaayitid Isteetis duraanii kan Baraak Obaamaa Saaraa Obaamaa umurii isaanii waggaa 99tti Keessatti du’aan boqotan. Intalli isaanii akka jedhanitti Saaraan kan du’an hospitaala Jramogii Ogingaa Odiingaa kan Kisumu jiru keessatti wal’aansi godhamaafii uguu jiruu ti. Sarah Obamaa akaakayyu Prezidaanticha Ameerikaa duraaniitti heerumanii abbaa Baraak Obaamaa guddisuu gargaaraniiru. Prezidaantichi duraanii eraa Twitter isaanii irratti maxxansaniin akka jedhanitti “From his Twitter account Monday, the former president said, “Anii fi maatiin koo akkawoo koo jaal’atamtuu Saaraah Ogweel Onyaangoo Obaamaa kan hedduu biratti maqaa “Daanii” jedhamuun beekaman dhabuu keenyatti gaddaa jirra.” Akkaan isaanin yaanna. Garuu immoo waggoota isaanii dheeraa fi jireenya isaanii ajaa’ibsiisaa ni kabajaan yaadanna jedhan. Obaamaan ijoollee ta’anii akkawoo isaanii utuu hin argin bara 1988 ennaa Keeniyaa daawwatan wal argan. Garuu hariiroon isaanii waan cimeef bara 2009 ennaa isaan prezidaantii ta’uun hirbuu seenan argamaniiru. Saaraa Obbaamaa jaalalaan keenyaa keessatti Aayyoo Saaraa jedhamuun kan beekaman yoo ta’u ijoollee maatii hin qabaanne gargaaruu dhaan maqaa gaarii horataniiru. Dhaabbata Aayyoo Saaraa jedhu hundeessuu dhaan ijoollee maatiin irraa du’aniif meeshaalee barnootaa, unifoormii fi fedhii wal’aansa fayyaan kennuun deggeranii jiru. Hojii isaanii kanaan guyyaa dubartoota hojii uuman kan tokkummaa mootummootaa irratti bara 2014 badhaasa deggeraa barnootaa argataniiru. Muummichi ministeeraa Keeniyaa duraanii Raailaa Odiingaa illee Muummichi ministeeraa Keeniyaa duraanii Raila Odinga Saaraa Obaamaa “ Akkawoo umurii isaanii irra hojii darbaa hojjetan jechuun Twitter irratti barreessuun galateeffataniiru.


Keeniyaan Weerarri COVID – 19 Baayyannaan Kutaalee Bulchiinsaa Shan Keessaa Nami Akka hin Baane Ajajde

Keeniyaan dhiyeenya weerarri Kooronaa Vaayires yaaddessaa dhufnaan magalaa guddoo biyyattii dabalatee kutaalee bulchiinsaa shan keessaa name akka hin baane ajajuu beeksiste Ji’a Bitootessa kana keessa Keeniyaatti weerarri Vaayressii Kooronaa ballataa dhufuu mootummaan Keeniyaa beeksise. Prezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaa sababa weerarri vaayresii kanaa danuun dabaleef Naayroobiin dabalatee kutaalee bulchiinsaa Keeniyaa shan keessaa nami gara kutaa bulchiinsa kaaniitti akka hin qaxxaamurre dhorkanii jiru. Dubbii isaaniitiin ka eeeran, weerarri kooronaa erga biyyattiitti mullatee as dhiyeenya warri dhibee kanaan qabamuun mirkaanaaye dhibbeentaan 70 ol, jiraattota, Naayroobii, Kaajiyaadoo, Machaakoos, Kiyaambuu fi Nakuuruu ta’uu mirkaneessan. Kanaaf kutaaleen kun bakka mandhee dhibee ta’uu, kanarraa ka ka’es ammaan achi kutaalee amma eeraman shanan keessaa gara kutaa bulchiinsa keeniyaa birootti geejjibaa kamiinuu qaxxaamuruun dhorkaadha, jedhan Keeniyaattaan. Keeniyaattaan, kutaalee bulchiinsaa kana keessatti halkan sa’aatii lama booda socho’uun dhorkaa ta’uu, manneetiin dhugaatii fi nyaataa tajaajila isaanii maammiltoonni bakka jiran qofaatti geessuun akka hojjetan eeranii, manneetiin waaqeffannaa amantii gara garaas haga ajaji kaan bahutti cufaa tahuu mirkaneessan. Gama biraan manneetiin barnootaa dhiyeenya banamanis warra qormaata biyyaalessaa fudhatuun ala barattoonni barnootaan qaamaan argaamnii baratan akka dhaabanis ifoomsanii jiru. Wal gaheen kaabinee mootummaa biyyatti ka warra dhimmi nageenyaan ala dhaabbachuusaa dubbatanii, lammileen biyyattii akka gorsa ogeeyyii fayyaatti dhibee kana akka ofirraa eegan gaafatan. Keeniyaattaan dhibeen vaayresii kooronaa amajjii haga gurraandhala darbee kana guyyaattii namoota 3 ajjeesaa akka ture dubbatanii amma garuu jalqaba ji’a bitootessaa kaasee Keeniyaa keessatti guyyaatti nami torba Vaayressii Kooronaan lubbuunsaanii darbaa jiraachuu ifoomsanii jiru. Imaltoota idla addunyaa gara keeniyaa dhufan ilaalchisee Prezdent Keeniyaattan, imaltoonni, akkuma duraanii waraqaa qoranaa COVID – 19rraa bilisa tahuu qabaachuun akka biyyattii seenuu danda’ani kan dubbatan.


Keeniyaan UNHCR Buufata Baqattootaa Dadaab fi kaakumaa Torbee lamatti akka Cufu Ajajde

Keeniyaan dhaabbanni baqataa UNHCR buufataalee baqataa biyyattii keessa jiran turban lamatti akka cufu ajajde. Freed Maatiyaang’ii, Ministeerri Dhimma Keessoo Keeniyaa kibxata darbe kana kaampileen baqataa Dadaab fi Kaakumaa torbee lama keessatti akka cufamana ajajanii jiru. No media source currently available Ministirich, maree hooggantoota UNHCR waliin taasisaniin, guyyoota eeramanitti kaampiiwwan sun cufamanii warri achi jiranis biyyatti galuu qabu jedhan. Bara 2016 rakkoo nageenyaaf Dadaab haa cufamu jedhamee ka ture yoo tahu, murteen Kibxataa kun garuu mareef ka dhiyeeffamu miti jedhan Maatiyaangiin. Baqattoonni kuma dhibba afurii ol ka buufataalee baqataa kana keessa jiran garuu murteen kun jiruu keenya baayyee burjaajessaa jira jedhu. Obbo Haruun Ibrahiim buufata baqataa Kaakumaa keessa ganna 15’f jiraataniiru, abbaa ijoollee shaniitis. Murteen kun erga darbee baqattoonni waan marti ifa akka hin taasifamneef dubbatan. Obbo Mohaammed Abdullaahiis ganna 25 oliif buufata baqataa keessa jiraataniiru. Amma Kaakummaa bakka Kaaloboyee jedhamu jiraataa akka jiran ka himan obbo Mohaammed murteen kun hundaaf haarayaa jedhu. Baqattootni Dadaab jiranis haaluma wal fakkatu dubbatu. Dursaan hawaasa baqattootaa Dadaab, murteen kun baqattootatti yaaddoo kan fidduudha jedhu. Murtee mootummaa Keeniyaa kana dhaabbileen mirga baqataaf falman kaanis mormaniiru. Otsiyeenoo Namwayaa; Gaanfa Afriikaatti qorataan qabiinsa mirga namoomaa Human Rights Watch’ Keeniyaan lammilee biyyoota gara garaa lola, sarbiinsa mirga namoomaa fi rakkoo kaan baqatanii itti kooluu galan keessummeessuuf itti gaafatama qabdi jedhe. Namwayaan Keeniyaan yoo kaampiiwwan kana cufuu feete karoora fooyya’aa qabaachuu qabdi, buufata baqataa name kuma dhibba afur keessa boqote guyyaa kudha afuritti cufuun waan dhugaarraa fagaatee jedhan. Dhaabbanni baqataa UNHCR dhimma kana mootummaa Keeniyaa duuka mariirraa akka jiru hime. Dhaabbatichi ibsa kaleessaan, Keeniyaan baqattootaaf dawoo keennaa turuu ishee galateeffatee, murteen kaleessaa kun garuu jiruu nama baayyee kan goolu jechuun ibse. Waan murete kanaas baqattoonni akka hin dhiphanneef odeeffannoo barbaachisu karaa bilbilaa dabarsaa jiraachuus beeksise. Keeniyaa keessa baqattoonni jiran harki caalan lammilee Somaaliyaa fi Sudaan Kibbaa yoo ta’an, galmeen baqattootaa UNHCR lammileen Itiyoophiyaa kuma 29 ol ta’anis koolu galtummaan galmaa’anii jiraachuu ibsa.


Mootummaan Somaaliyaa Filannoo Akka Gaggeessuuf Gaafatamee Jira

Prezidaantiin Somaaliyaa, maqaa masoo “Farmaajoo”n beekaman – Mohammed Abdullaahii Mohaammad, filannoo yeroon isaa itti dabre dafanii geggeessuuf akka walii-galteerra gahan dhiibbaa itti cimaa jira. Kunis filannoo kan ilaaleen walgahiin guyyaa lamaaf torban kana keessaa gaggeeffame danqaa siyaasaa jiru furuu eega dadhabee booda. Gabaasa guutuu caqasaa No media source currently available


Sudan Falmii Hidha Laga Abbayyaa Ilaalchisee Mariin Qaama Afur Hirmaachise Akka Geggeessamu Gaafatte

Sudaan dhimma hidha Laga Abbayaa irratti wal-danqaa Itiyoophiyaa waliin uumamee jiru ilaalchisee mariin qaamota afur hirmaachisu akka geggeessamu sirnaan gaafattee jirti. No media source currently available Tokkummaan Mootummaataas kana irratti yaada gama isaa kennee jira. Gabaasaa Naabaa Muhiddin akka gabaastetti Muummichi ministeeraa Sudaan Abdallaa Hamdok tokkummaa mootummootaa, gamtaa Afriikaa, gamtaa Awrooppaaf Yunaayitid Isteetisiif xalayaa wixata erganiin Sudaanii fi biyya hollaa Masriin attamiin Itiyoopiyaan hidha laga Abbayyaa bishaaniin akka guuttu irratti walii galtee seeraa irra ga’uu akka danda’an gaafatan. Itiyoopiyaan hidha humna ibsaa maddisiisu bara 2011 keessa ijaaruu kan jalqabde yoo ta’u bara 2020 keessa yeroo jalqabaaf hidha sana bishaaniin guutu jalqabuun isee mariin yeroo dheeraaf geggeessamaa ture akka adda citu taasise. Mootummoonni Masrii fi Sudaan hidhi laga Abbayyaa biyyota Abbayyaan gad jiraniif dhiyeessii bishaanii xiqqeessuu dhaan uummati isaanii qonnaa akkasumas jireenya guyyuuf waan itti jiraata dhabsiisa jechuun yaaddoo qaban ibsan. Xiinxalaa dhimma nageenyaa Sudaan kan ta’an Hanfii Abdallaa falmiin Itiyoopiyaa fi Sudaan gidduu kessumaa yoo biyyoonni kun walii hin galle muddama naannoo jiru hammeessa jedhan.


Talaaliin Astraa Zeneekaa Rakkoo Hin Qabu: Somaaliyaa

Talaaliin dhukkuba Koviid-19 ittisuu Astraa Zeneekaa jedhamu kan ilaaleen yaadii adda addaa dhaga'amaa kan jiru ta'uus Somaaliyaan talaalii kana kennuu itti fuuftee jirti. Miniisteerri fayyaa kan Somaaliyaa Kibxata kaleessaa talaalii kana ennaa fudhatan Vidiyoon dhiyaataa ture. Kunis faca'iina vaayrasii Koronaa dabalaa jiru hanqisuun barbaachisaa ta'u fi talaaliichi rakkoo akka hin qabne agarsisuufii jedhamee jira. Somaaloyaan talaalii kana marsaa duraa 300,000 Wiixata darbee karaa sagantaa Kovaaks jedhamu gargaarsaan argatte.


Tokkummaan Mootummootaa Uummata Sudaan Kibbaa Miliyoona 6.6 Beela’e Gargaaruuf Doolaara Biliyoona 1.7 Gaafate

Jaarmayaan Tokkummaa Mootummootaa karoora isaa gargaarsa namoomaa Sudaan Kibbbaa, ka bara 2021 kalaeessa ifa baaseen, yaaddoo nyaataa fi rakkoolee yaaddessoo kanneen biroo biyyattii keessaa furuuf doolaara Biliyoona tokkoo fi miliyoona dhibba toorba akka isa barbaacbisu beeksise. Sudaan Kibbaatti qindeessaan gargaarsa namoomaa Tokkummaa Mootummootaa, Aleen Noodihuu akka ibsanitti, maallaqichi gaafatame xumura waggaa kanatti uummata miliyoona jahaa fi kuma dhibba jaha gargaaruuf ka barbaachisu tahuu hubachiisan. Kana malees baqattoota Sudaan Kibbaa miliyoona 2.2 biyyoota ollaa sanaa keessa jiran gargaaruuf, gargaarsa Doolaara Biliyoona 1.2 gaafatee jira. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Hoogganaan Mormituu Yugaandaa Yeroof  Gabaabaaf Hidhamee Gad-lakkisame

Poolisiin Yugaandaa kaleessa, yeroo hoogganaan garee mormituu mormituu , Boobii Waayin, seera-tumtoota mana-maree ka garee mormitootaa fi deggertoota isaanii hoogganuun hiriira bahanitti yeroo gabaabaaf qabanii hidhuun beekamee jira. Paartiin Mr. Waayine, kan National Unity Platform jedhamu, hidhamuu fi dhabamsiisamuu deggeroota mormitootaa dhibba hedduu balaaleffachuudhaan hiriira bahan. Gabaasaa guutuu caqasaa. No media source currently available


Rippaablikiin Afriikaa Waalta Eegumsa Cimaa Jalatti Filannoo Geggeessite

Ripaablikiin Afriikaa waaltaa baatii muddee keessa adeemsi filannoof sagalee kennuu hookkara ka’een danqamee booda dilbata kaleessaa eegumsa cimaan taasisamee filannoo paarlaamaa marsaa lammataa geggeesee jira. Magaalaa galma mootummaa Banguuyii keessatti xiqqoof boodatti hafuus haala gariin geggeessamuu isaa qaamni filannoo raawwachiisu beeksisee jira. Poolisii hedduun eegumsa ennaa taasisutti jiraattonni lakkoobsaan xiqqoo ta’an toora galanii argamu. Hanga ammaatti Banguuyii keessatti haala gaariitu mul’ata jechuu dhaan dubbi himaan abbaa aangoo filannoo biyyoolessaa Theophile Momoko’aamaa ibsanii jiran. Angawoonni ennaa prezidaanti Faustiin Archaang Touadeeraa filannoo injifatan hookkarri ka’e akka irra hin deebine yaaddoo qabaatanis, angawoonni kanneen prezidaantii duraanii Fraanswaa Boziizi’n hoogganamu jechuun tokkummaan mootummootaa beeksise ennaa sagaleen kennamu waliin dha’ameera jechuu dhaan naannoo sana to’atan. Lootee seentoni baatii Amajjii keessa magaalaa Baangu’iitti dhiyeessiin midhaan nyaaaa akka hin darbine danquu dhaan uummata 200,000 qe’ee irraa waan godaansisaniif biyyattiin ammas walitti bu’iinsa lubbuu kumaan laka’amu kan kurna darbeetti deebiti yaaddoo jedhu dhaqqabsiisee jira. Mootummaa fi naga eegdonni tokkummaa mootummootaa filannoon dilbata kaleessaa sababaa humni itti dabalaa bobba’ee, qabiyyeen ripxe loltootaa to’atamee booda nagaan akka geggeessamu amantaa qaban ibsanii jiran. Sodaa nageenyaaf jeha baatii Muddee keessa namoonni xiqqoo qofti ba’anii sagalee waan kennaniif, kaadhimamtoonii mormitootaa ba’ii filannoo fudhatama qabaachuu isaa falmanii jiran.


Senegaal Keessatti Hogganaan Mormituu Hidhamuun Mormii Kaase

Senegaal keessatti, hoogganaan garee mormituu Osmane Sonkoo hidhamu irraa kan ka’e torban dabre irraa kaasee mormiin hookkaraan guute geggeessamee jira. Soonkoon yakka humnaan gudeeddiitiin kan himataman yoo tahu, isaan garuu gochaan kun shira siyaasaan toosame jechuun haalan. Wixata dheengaddaa immoo magaalaa Daakaar keessatti dubartoonni uffata adii uufftan walga’uudhaan, gochaa mootumman geggeessutti aaruu isaanii fi deggersa miidhamtoota miidhamtoota hookkara saalaaf qaban agarsiisuuf hiriira bahanii turan. Hoogganichi mormituu Osmaanee Soonkoo Wixata dabre gad-lakkisame. Prezidaantiin Senegaal Maakii Saal, eega bara 2012 taayitaa qabatanii as mormitoota isaanii – namoota siyaasaa, himannaa sobaatiin yakkuudhaan hidhaa turan, jedhanuun balaaleffatamu. Bara 2024 ennaa barri taayitaa isaanii xumuramu, heera biyyattii cabsuudhaan marsaa sadaffaadhaan dorgomuu yaaluu malu, jedhameellee sodaatama.


Boobii Waayin Deegartoonni Isaanii Hiriira Akka Bahan Waamicha Dhiheessan

Hoogganaan paartii mormituu guddichaa, Boobii Waayin, deggertoonni isaanii ba’ii filannoo baatii Amajji keessa geggeessamee fi mootummaa cunqursaa Yoweerii Museviin hoogganamu akka mormanii akka hiriira bahan waamicha dhiheessan. Namni muuziqaa gara hoogganummaa siyaasaatti jijjiiramanii fi maqaa Boobii Waayiniin beekaman, Roobert Kiyaagulaanyii, kaleessa ennaa waajira guddaa paartii isaanii ‘National Unity Platform’ jedhamutti argamuun akka uummatni Yugaandaa hiriira mormii bahu waamicha godhan, Helikooptarri poolisii waajiricha irra marsaa turte. Konkolaatonni Poolisii, kan poolisii waraanaan deggeramanii waajirichaa ala guutanii turan, jedhama. Gochaa sarbinsa mirga namoomaa fi waliin dha’insa filannoo, filannoo Amajjii 14 geggeessamee dura, yeroo filannichaa fi filannoo dhaa booda raaw’atame ibsuudhaan kan haasawa isaanii jalqaban, Boobii Waayin, kunis, “miseensonni Paartii NUP hidhamuu, dararaa fi gochaa gara-jabeenyaa lammiwwan Yugaandaa irratti geggeessamee fi manni-murtii iyyannoolee dhibba lama kanneen hanna filannoo prezidaant Yoweerii Museviinii raaw’taniif ragaalee ciccimoo of kessaa qaban fudhachuu diduu isaa of keessatti hammata,” jedhan. Xiinxalaan siyaasaaa, Godber Tumusheebee, “Boobii Waayin hiriira waamuun karaa sirrii dha. Akka ilaalcha isaatti, deggertoonni Museviinii gochaalee yakkaa mootummaan raaw’ataa jiru akka waan sirrii taheetti waan dubbataa jiraniif,” jedhan. Torban dabre keessa, Prezidaant Museviiniin, shakkamtoota yakkaa hidhaman 177 keessaa kanneen 50 tahan hiikuuf akka itti yaadan dubbatanii turan. Paartiin Boobii Waayin, NUPn garuu, miseensonni isaanii 423 achi buuteen isaanii dhabamee jira. Kanneen keessaa 89 qofti akka qabamanii harka isaa jiran amane, mootummaan, jedha.


Ugaandaan Talaalii Koviid-19 Bor Kennuu Jalqabdi

Ugaandaan haga ammaatti talaalii dhukkuba Koviid-19 ittisu 900,064 kan argattee yoo ta'u duula talaalii kana kennuuRobii borii kennuu kan jalqabdi. kunis talaalii kuma dhibba tokko dabalataan eega argattee guyyaa kama booda ta'u isaa ti. Ministeerri Fayyaa kan Ugaandaa akka jedhutti hojjattonni eegumsa fayyaa warra jalqaba talaalii kana argatan ta'u fi barsiisonnii fi kanneen vaayrasii kanaaf saaxilamoo ta'an itti fufuu jedha. Talalaalii kan argachuu jechuun faca'iina dhukkubichaa ittisuuf of-eeggannoo hojii irra olaa jiru dhiisuu miti jechuun ministriin kun hubachisee jira.


Keeniyaan Talaallii Kooronaa Vaayres Miiliyoona Tokkoo ol Gargaarsaan Argatte

Waajjirri ministeera fayyaa keeniyaa kaleessa galgala gosa talaallii Kooroonaa vaayressii Astiraa Zeenekaa miilliyoona 1.2 ol bifa gargaarsaan argateera. Harra ganama Prezdentiin Keeniyaa fi Ministirri Fayyaa keeniyaa talaallii biyyattiin argatte kana gara kutaalee bulchiinsaa Keeniyaatti erguuf sagantaa qophaayerratti argamanii jiru. Mutaahii Kaagwee; Ministirri Fayyaa Keeniyaa talaalliin kun dursa ogeeyyii fayyaatiif kennamaa jedhan. No media source currently available Kaagween, Keeniyaan biyyoota afriikaa dursa talaallii Kooronaa Vaayres argatan keessa tokko, raabsa isaatiifis biyyoota ardicharraa qophii gahaa taasisan keessaas tokko ta’uu eeran. Harras talaalliin lubbuu namootaa akka oolchu itti amaname kun kutaalee bulchiinsaa Keeniyaa 47’nuu maratti ergameera jedhan. Kaagween akka itti talaalliin kun raabsamu fi kennamu yoo ibsan, talaallii miiliyoona 1.2 keesaa kumi 400 ogeeyyii fayyaaf akka kennamu himanii, kaan akka imaammanni fayyaa biyyattii kaayeen warra ni barbaachisa jedhameef laatama jedhan. Keeniyaan talaallii kamuu fudhachuuf qophii guutuu taasisuu himanii, eger talaalliin dabalataa gara biyyattiitti yoo seenu kutaa biyyattii kamittuu geessuuf meeshaalee ga’aan akka qophaa’anis ifoomsan. Prezdent Keeniyaattaanis yoo talaalliin kun kutaalee Keeniyaa hedduutti ergamu qaamaan argamanii ilaalaniiru. Keeniyaattaan, mootummaan talaalliin gahaan akka gara biyyattii seenuuf akka hojjetu himanii, ka amma argame, dursa warra ogeeyyii fayyaaf, achii sadarkaa lammataan warra qaama nageenyaa fi sadaffoorratti ammoo barsiisotaaf kennama jedhan. Talaalliin kun argamus ammas ummanni of eeggannoo dhukkuba kana to’achuuf labsame hojiirra akka oolchu Keeniyaattaan gaafatanii jiru. Talaalliin Kooronaa Vaayres Keeniyaan harra argatte; UNICEF irraa bifa gargaarsaan kan argameedha.


Humnoonni Waraana Ameerikaa Sudaaniin Daawwataa Jiran

Sudaan toora biyyoota Ameerikaan shorokeessummaa gargaaru jechuun tareessite keessaa erga baatee booda humnoonni waraana Ameerikaa kunaawwan booda Sudaaniin daawwataa jiran. No media source currently available Akka gabaasa Naabaa Moheddinitti angawoonni Sudaan doonii farra misaayilaa kan USS Winston Churchill jedhamu Wixata ennaa andaara galaana Sudaan dhaqqabu simatanii jiran.Ajajaa waraana gameessi humna galaanaa Sudaan Alnairii Hassan tuuta oduuf ibsa kennaniin dawwannaa kana akka yeroo murteessaa dha jechuun ibsan. Hassan akka jedhanitti Sudaan Sudan Doonittii kana simachuutti hedduu gammaddi. Daawwannaan kun hariiroo laaffataa biyyoota lamaanii kan waggoota 30 booda ta’e dha. Dawwannichi bu’aa guddaa qaba, kunis hariiroon Yunaayitid Isteetisii fi Sudaan bakkatti deebi’uu akkasumas dooniin waraanaa biyyattii deebi’ee daawwachuu isaa mull’isa jedhan.


Naajeriyaa keessatti Shamarran Butaman Gadhiifaman

Shamarran 279 kanneen Naayjeriyaa kutaa Zamfaraa keessatti butamanii turan gadhiifamuu fi fayyaan isaanii eega qoratamee booda maatii waliin wal arguu isaanii aangawoonni biyyatti ibsanii jiru. Abbaa shamarree butamtee tokko kan ta'an Yaakuub Saanii akka jedhanti sagalee intala kootii bilbilaan yeroon dhagahuu akka waan haaraa dhaladheetti natti dhaga'ame jedhan. Komishinarri polisii kan kutaa Zamfaraa Abuutuu Yaaroo akka jedhanti shamarran gaadiifaman kun gammadoo fi fayyaa ta'u isaanii hubannee jirra jedhan.Mootummaan Naayjeriyaa mala karaa nagaa gargaaramuu filachuu isaatu shamarran gadhiifamuu kana fidee jedhan.


Keeniyaan Gaggeessummaa Gurmuu Hawaasa Biyyoottan Afriikaa Baha Ofitti Fudhatte

Walgahiin 21ffaa gurmuu biyyoottan Afriikaa Bahaa sanbata darbe gaggeeffameera. Wal gahii karaa Interneetiin gaggeeffame kanarratti Gurmuu biyyoottan 6 kana ka gaggeessaa turte Ruwaandaan bakka ishee Keeniyaaf ka laatte yoo tahu, Prezdentiin Keeniyaa Uhuuruu Keeniyaattaas poowul Kaagameerraa taaytaa fuudhanii jiru. No media source currently available Keeniyaattaan yoo kakuu seenan galma gurmuu biyyoottanii kanaaf akka hojjetan dubbatan. Keeniyaattaan, Gurmuun biyyoottanii kun kun ganna 20 dura yoo hundaawu kaayyoo gurguddoo afur akka qabu eeran. Tokko, seera gumruukaa waloon buluu, seera daldalaa walii baafachuu, maallaqa waliinii ummachuu fi dhumarratti mmoo bulchiinsa siyaasaa tokko uummachuu ka jedhu ture ta’uus ibsani. Warra kana keessaa bara 2005 kaasee seera gumruukaa waliinii uummachuu fi bara 2010 kaasee ammoo gabaa bilisaa waliin qabaachuu karoorri jedhu hojiirra oolanii ,Maallaqa waliinii ummachuuf walii galteen ganna jaha dura mallaattaayee amma adeemsarra ka jiru yoo tahu, bulchiinsa siyaasaa waloo qabaachuufis wal gahii keenya bara darbeerratti gareen seera baaftuu muudame amma heera tumuutti jiraa jedhan Keeniyaattaan. Keeniyaattaan hojii Poowul Kaagaameen jalqabaman akka itti fufsiisan, akkasumas walitti dhufeenyi daldalaa fi diinagdee biyyoottan miseensa gurmuchaa gidduutti akka fooyyawuuf akka hojjetan himan. Dabaalniis, gurmuun biyyoottan Afriikaa Bahaa gama diinagdeen cimaa akka dhufe, gaaffii sudaan kibbaa miseensa tahuuf dhiyeeffatteefis Keeniyaan ammaaf lammilee Sudaan Kibbaaf haala barbaachisuun VISA bilisaan akka laattu ifoomsani. Wal gahii gurmuu biyyoottan Afriikaa bahaa 21ffaarratti, Piiter Mutuukuu gaggeessaa olaanaa tahuun yoo muudaman, Abbaan seeraa Keeniyaa Katuriinaa Minootiis miseensa dhaddacha mana murtii gurmuu biyyoottan Afriikaa Bahaa ta’uun waadaa seenaniiru.


Manneetiin Murtii Keeniyaa ‘Interneetii’dhaan Murtee Dhaddachaa Kennaa Jiru

Keeniyaatti manneetiin murtii dhaddacha Interneetiin gaggeessaa jiran murtee kennuurratti bu’aa buusaa jira. Ogeeyyiin seeraa fi abukaatonni biyyattii akka jedhanitti dhaddachi karaa interneetiin gaggeeffamuun murteen haqaa saffisaan akka kennamuuf karaa banaa jira. No media source currently available Manneetiin murtii keeniyaa Interneetiin dhaddacha taawuu ka jalqaban erga weerarri Kooronaa Vaayres biyyattii keessatti mullateeyyu. Manni Murtii Olaanaa biyyattii akkuma dhibeen kun mullateen murtee kana ka dabarse yoo tahu, haalli kun kenniinsa haqaa biyyattii fooyyesseera jedhu, ogeessi seeraa Mana Murtii Olaanaa Keeniyaa Omaarii Wikifanaanaa. Ogeessi seeraa Wikifanaan dabalee haalli kun himatawwan ammatti murtee barbaadaniif mala gaarii fede jedhe. Abbootiin seeraan bakka jiranii murtee kennuu akka danda’an mijeessuu eeree, biyyaan alallee taa’anii dhaddacharratti hirmaachuun murtee ka dabarsan jiraachuu dubbate. Anitaa Masaakii ogeettiin seeraa kaan tajaajilli kun gaarii ta’us irra fooyya’uu akak qabu dubbatte. Mootummaan lammileen akka tajaajila kana baratan gochuu akka qabuu fi meeshaalee tajaajila kanaaf barbaachisan guutuun dhiyeessu qaba jette. Duraanis Keeniyaatti Adoolessa bara 2020 kaasee Naayroobii fi naannooshee ka jiran, galmee himata mana murtiitti ka toora qabsiifatan karaa Interneetiitiinini.


Ogeessi Mirga Namoomaa UN Baqattoota Ertiraa Tigraay Keessaa Butaman Jedhamu Laalchisee Qorannaan Akka Godhamu Gaafatan

Ogeessi Mirga Namoomaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, loltoonni Ertirtaa, kanneen bulchiisa naannoo Tigiraay keessa jiran baqaattoota Ertiraa humnaan butanii gara Ertiraatti deebisan, ka jedhamu irratti akka qorannaan hatattamaa geggeessame gaafatanii jiran. Liisaa Shilaayin Jenevaa irraa akka gabaastetti, dhimma Mirga namoomaa Ertiraa irratti qorataan addaa kan Tokkummaa Mootummootaa Abdel-salaam Baabiker, Roobii dabre kana gabaasaa Gumii Mirga namoomaa ka Tokkummaa Mootummootaa irratti dhihaassanin, kutaa Tigiraay keesssatti haala hamaa baqattoonni Ertiraa fi kanneen dahata gaafatan itti jiran maddeen qabatamoo irraa argadheen jira, jedhan. “Baqattoota Ertiraa, Tigiraay humnaan butanii fudhachuu, fedhii isaanii malee fi dirqiin gara Ertiraatti deebisuu fi Ertiraa keessatti manneen hidhaa adda addaa keessatti hidhuu dabalee miidhaaleen dhala-namaa hahamoon akka irratti geggeessamee jira,” odeeffannoo argadheen jira, jedhan.


Prezidaant Baayidin Prezidaantii Keeniyaa Wajjin Mari'atan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis, Joo Baayidin, Keniyaan akka dura-teessuu Gumii Nagaa fi Tasagabbii Gamtaa Afrikaatti walitti-bu’insa Itiyoophiya fi Sudaan keessaa dhaabsisuu irratti akka gargaartu ka fedhan tahuu beeksisan. Eega Prezidaantii Keeniyaa, Uhuruu Keeniyaataa, Gamtaa Afrikaatti taayitaa kana fudhatanii as yeroo duraatiif, prezidaantichi Yunaayitid Isteetis karaa sirnaawaa taheen, bilbilaan kan waliin dubbatan yoo tahu michooma waaraa biyyoota lameen gidduutti kan cichan tahuu fi miseensummaa Gola Naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa Keeniyaa qabdu akka carraattti fudhachuudhaan nagaa fi gasgabii naannoo sanaatti fuuleffatanii akka waliin hojjetan dubbatanii jiran. Barreeffanni haasawa telefoonaa hoogganoota lameen gidduu Waayiti Haawus irraa bahe akka jedhutti, biyyoonni lameen dhimmoota Gaanfa Afrikaa irratti dhiibbaa qaban irratti akka waliin hojjetan dubbachuu isaanii kan ibse yoo tahu, “prezidaantiin Yunaayitid Isteetis, barbaachisummaa hariiroo jabaataa Yunaayitid Isteetis gidduus mirkaneessanii, Yunaayitid Isteetis Gumii Naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa keessatti dabalatee, nagaa fi tasgabbii naannoo Gaanfa Afrikaa gargaarsuuf akka Keeniyaa waliin dhiheenyaan hojjehuu itti fuftu gad-jabeessuun himanii jiran,” jedhee jira.


Somaaliyaan Tokkummaan Emireetota Arabaa Danqaa Siyaasaa fi Mormii Hookkaraan Guutame Jajjabeessa Jechuun Himatte

Somaaliyaan Tokkummaan Emireetota Arabaa sabatiinsa Afriikaa nagaa irra kan buusan ejjennoo siyasaa fi hiriiraawwan mormii tuqate jechuun yakkite. Muddamni jiru kan madde filannoo prezidaantummaa fi falmii beekkannaa prezidaantichaa irraa ti. No media source currently available Hoogganoota garee mormituutiin torban darbe mormii hookkaraan guutame geggeessame irraan kan ka’e sabatiinsi siyaasaa dhabamuu isaaf kan itti gaafatamu Tokkummaa Emiretota Arabaa ti jechuu dhaan mootummaan federaala Somaaliyaa himatee jira Angawoonni Moqaadishoo keessaa ibsa ministrii dhimma alaa Emireetiif ennaa deebii kennan, mootummaa prezidaant Mohammed Abdullaahii Mohaammed bulchiinsa Yeroo ce’umsaa ti ittiin jedhan. Yeroon hojii prezidaantichaa Guraandhala 8 sirnaan waan dhumateef filannoon Soomaaliyaa walii galtee dhabiinsa hoogganoota siyaasaa gidduu jiruun boodatti harkifate. Dhaaboliin mormitootaa hangi tokko kan Faarmaajoo jedhamun beekaman Mohammad aangoo akka gad dhiisan gaafatanis isaan garuu hojii isaanii itti fufanii jiru. Miinisteerri odeeffannoo Osmaan Dubbee Abudaabiin dhiifama akka gaafatu gaafataniiru.


Manni Murtii Ruwaandaa Dhimma Baaginaa Laaluuf Angoo Hin Qabu: Deeggartoota Isaa

Gargaarsaan namoomaa fi Fiilmii badhaasa Oskaariif kaadhimamee “HOTEL RWANDA” jedhamu keessatti falmaa mirgaa senaan isaa akka nam-fakkii ijootti hojjetame – Pool Ruseesaa Baaginaa irratti yakka ilaalchii gaafa Guraandhala 17 jalqabamee jira. Mr. Ruuse-saabaaniinaan gurmuu fimnciltootaa biyyattii keessaa gargaarsa, jedhamuudhaan, Fulbaana bara 2020 ka qabame yoo tahu, maatiin isaa fi deggertoonni isaa garuu, “Dubaayitti otuu inni xayyaara isaa dhuunfaatti seenuuf jedhuu butamee fedhii isaa malee gara Ruwaandaatti waan fudhatameef, manni-murtii Ruwaandaa dhimma kana ilaaluuf aangoo hin qabu,” jechuun falman.


Soorama Bahuu Deevid Maraagaa; Prezdentii Mana Murtii Olaanaa Keeniyaa Booda Haala Qaamaolee Haqaa Keeniyaa

Waajjira Mana Murtii Olaanaa keeniyaa waggooata Shaniif ka gaggeessan Deeviid Maraagaa Soorama bahanii jiru. Ji’a darbe sababa umriin isaanii ganna 70 gaheef soorama ka bahan Maaragaan filannoo keeniyaa bara 2017 irratti murtee addaa dabarsuusaaniitiin yaadatamu. Gaggeessummaa mana murtii olaanaa Keeniyaa ka fudhatan itti aanaa isaanii yoo ta’an, haga yoonaas ogeeyyiin seeraa 15 Maaraagaa bakka bu’uuf xalayaa galfatanii jiru. Bob Imkaangii ogeessi seeraa fi Prezdentiin giddu gala qorannoo heeraa baha Afriikaa Maraagaan manneetii murtii biyyattiif gaarii akka hojjetan himee ammas Malaammaltumama fi dhiibbaan mootummaa manneetii murtii keeniyaaf danqa jedhe. Galmoo Daawit dabalata qaba No media source currently available


Looltonni Somaaliyaa Leenjii Tika Nagaaf Eritraa Keessa Turan

Waraanni Yunaayitid Isteetis Somaaliyaa keessaa ba'u fi baatilee dhufan keessa humnoonni gamtaa Afriikaa Somaaliyaa keessaa lakkoobsaaan xiqaachuu ilaalchisee mootummaan Somaaliyaa Sodaa Al shabaab irraa qabuuf jecha dargaggota biyyatti kumaan laka’aman leenjii waraanaaf jecha gama Eertraatti ergatee jira . Humnoonni Somaaliyaa leenjiif biyya Turkii, Ugaandaa fi Jabuutii keessatti kan ergaman ta’us leenjiin inni Eertraa keessaa uummata jalaa dhokfamee akkasumas dhaaba basaasa biyyattiin waan geggeeffamuuf jecha adda jedhamee jira. Lammiwwan Somaaliyaa kanneen waraana ta'uuf filataman erga bara 2019 kaasee Ertraa keessatti Leenjiifamaa akka turan aangawoonni Somaaliyaa beeksisanii jiru. Leenjiifamtoonni Somaaliyaa kun waraana Ertraa waliin humna mootummaa Federaalaa kan Itiyoophiyaa wajjiin looltoota Tigraay waraanan oduun jedhu kan mirkanii hin argannee baatii Amajjii darbee marsariitii hawaasaa irratti maxxanfamee ture. Ministeerri Odeeffannoo kan Somaaliyaa Osmaan Dubbe baatii Amajjii darbee looltoonni Somaaliyaa Ertraa keessatti leenjifamaa akka jiran mirkaneessanii garu Tigraay keessatti bobbaafamanii turan kan jedhu soba jedhan. Angawaan Itiyoophiyaa kan maqaan isaanii akka ifa hin taane gaafatan waraanni Somaaliyaa leenjiif Ertraa keessa ture Tigraay hin seenne jedhan. Lammiwwan Somaaliyaa kanneen firottan isaanii leenjiif Ertraa keessa jiran maal jedhu? Gabaasa guutuu caqasaa. No media source currently available


Gareen IWEHAT Ija Jabaatee Waraanatti Seena Jedhee Hin Eegne: Prezidaant Isaayaas Afewerqii

Prezidaantiin Eertraa Isaayyaas Afewerqii, IWEHAT waraansa jalqabuuf ija jabaata jedhee qaruma hin eegne jedhan. Afewerqiin akka jedhanitti IWEHAT gara Finfinnee fi Asmaraatti imaluuf karoorsee ture. Itti dabalees Televiiziyona biyyoolessaa irratti dhiyaachuun akka ibsanitti Eertraan biyyoota naannoo jiran kamuu caalaa nageenya Itiyoopiyaaf yaaddi jedhan. Gama biraatiin dhalattoonni Tigraay, loltoonni Eertraa humnootii Itiyoopiyaa cina hiriiruu dhaan Tigraay keessaa lolaa jiru jedhu. Dhiittaa mirga namaa gamasiif illee sababaa dha jedhu. Gaaffii fi deebii prezidaanti Isaayaas geggeessan erga lolli naannoo Tigraay banamee as isa jalqabaa ti jechuun Birhaane Berihee gabaasee jira.


Tokkummaan Emireetota Arabaa Maadhee Ishee Eertraa Hanga Tokko Diigde

Tokkummaan Emiretota Arabaa naannoo isaa kan ture wal waraansa Yemen booda Eertraa keessa kan ture maadhee waraanaa ishee hanga tokko diigdee jira. kunis suraa Associated press kaaseen xiinxalame irraa argame. Tokkummaan Emireetota Arabaa, baatii Fulbaana bara 2015 jalqabee Asab keessatti buufata xayyaaraa tolhuun kan babal’ise yoo ta’u, gamasittis Iraaniin kan deggeraman ripxe loltoota Huttii waraana wal aatota Arabaa waliin ata’uu dhaan itti duulee, meeshaalee gurguddaa fi loltoota Sudaan Yemeniin seensisuuf maadhee sanatti garaaramee jira. Walitti bu’iinsa sana keessaa erga harka fudhatee booda meeshaa deddeebisuu fi bakka sanatti illee biilsaalee ijaaraman diiguu jalqabuu isaa suraan saatelaayitii sun mul’isee jira. Kutaa Teeksaasitti kan argamu dhabi basaasa dhunfaa Stratfor jedhamu irraa Ryan Bohil, Imireetonni fedhii isaanii ka tarsiimoo irraa deebi’uu dhaan naannoo sanaa ba’aa jiru jedhan. Humna jabaa bobbaasuun kan isaan amma obsuu danda’aniin ol balaaf isaan saaxila jedhaniiru. Angawoonni Emireetotaa gaaffii Associatid press biraa dhiyaateef deebii hin kennine. Eertaan kontraata waggoota 39f Emireetiif maadhee kan kireessite yoo ta’u Isheenis gaaffii embasii ishee Washington jiruuf ergameef deebii hin kennin hafte. Abu Daabii fi Dubaay waliin federeeshinii Sheekaan bulu torba jala kan jiru Tokkummaan Emiteetota Arabaa Yemen irraa fageenya km 70 qofaa irratti kan Argamu Asab keessatti doolaara miliyoonaan laka’amu baasee jira. Xayyaarota gurguddaa galchuuf jecha daandii awwaaraa ture kan meetra 3,500 fagaatu fooyyessuun daandii xayyaarri irra fiigu hojjetee jira. Emiretis itti dabaluu dhaan jalqaba bara 1930-mootaa ennaa bittaa Xaaliyyaanii kan ijaarame dallaa karee km sagal irraa bakka xayyaarri irra deemu hojjetee jira. Hojiin diiggaa sun itti fufus helikoopteroonni haleellaa oofan kan Emireet amma iyuu maadhee sana keessatti argamu. Galaana diimaa fi galoo galaana Eden kan wal agarsiisu bakka tarsiimoo Bab el-Mandeb cina turuun barbaachisaa dha jedhamee jira. Tokkummaan Emireetota Arabaa garu yaaddoowwan dhiibbaa irra kaa’an hedduun ishee mudatuu mala. Bara 2019 jalqabee Ameerikaa fi Iraan gidduu muddamni jiru doonillee Imireet keessaa irratti haleellaa geessisuu dabalatee balaawwan walitti aanan mul’ataa turan. Bakkaawwan xayyaaronni nam maleeyyii mancaafamuun kan dhaga’ame erga ripxe loltoonni naannoo Tigraay keessaa xayyaarri nam maleeyyii Emeret Asab irraa ga’uu dhaan maadhee isaanii haleeluu himatanii booda. Tokkummaan Emireetota Arabaa himannaa ripxe loltoonni ragaa hin dhiyeessine jedheef deebii hin kennine.


Muddamni Daangaa Irraaa Sudaanii fi Itiyoopiyaa Gidduu Jiru Itti Fufe Jedhu Xiinxaltoonni

Biyyoota hollaa gidduutti lafa irratti falmiin ka’ee ennaa jiru kanatti loltoonni Itiyoopiyaa daangaa qaxxaamuran jechuun Sudaan torban kana himattee jirti. Falmiin kun Masrii fi Sudaan dhiyeessii bishaan isaanii balaa irra buusa kan jedhan hidha humna ibsaa guddicha kan laga Abbayyaa ilaalchisee muddama jirutti dabalamee jira. No media source currently available Akka gabaasa Naba Mohiddiinitti Torban kana ministeerri dhimma alaa Sudaan Itiyoopiyaan lafa Sudaan irratti weerara kabajaan itti hanqate geggeessite kan ittiin jedhe, ibsa baase. Loltoonni Itiyoopiyaa Itiyoopiyaa, Kaaba gama dhiyaa fi daangaa sudaan gama bahaa irratti kan argamu daangaa naannoo al-Fashagaa qaxxaamuran jedhamee jira. Mootummaan Itiyoopiyaa weerara sana hin ganne, garuu Sudaan daangaa ceetee weerara ofii geggeessitu haa dhaabdu jechuun waamicha dabarseera. Falmiin al-Fashagaa yoo xiqqaate waggoota 50f kan ture ta’us, garuu baatii muddee keessa ennaa baqattoonni kurna kumaan laka’aman naannoo waraanaan raafame Tigraay irraa daangaa ce’uun gara Sudaan gama kibbaatti qaxxaamuran deebi’uun ka’e. Sudaan baatii Amajjii keessa xayyaarri waraanaa Itiyoopiyaa qabiyyee ishee irra balal’ie ennaa jettu, Itiyoopiyaan immoo l


Prezidaant Zuumaan Beellama Qorannaa Malaamaltummaa Geggeeffamaa Jiru Irratti Hin Argamne

Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa duraanii Jaakoob Zuumaa, Wixata kaleessaa garee qoranna dhimma malaammaltummaa mootummaa isaanii kan bara 2009-2018 geggeeffamu duratti dhiyaachuu dhabuu isaaniif adabi hidhaa kan isaan eeggatu ta’uun ibsamee jira. Kan qorannaa sana hoogganan itti aanaa hoogganaa abbaa murtii Raymond Zondo akka jedhanitti Zuumaan argamuu dhabuu isaaniif sababi sirrii ta’e hin jiru. Bara 2021 kessa Zuumaan garee qorannaa kana duratti dhiyaachuu ennaa dhaban yeroo lammataa ta’uu isaa ti. Abukaatoleen Zuumaa kaleessa xalayaa erganiin akka jedhanitti maanguddoon waggaa 78 prezidaantichi duraanii qorannaa sana irrati akka hirmaatan waamichi dhiyaachuun madaalawaa miti, kanaaf hin dhiyaanne jedhan. Gareen of irraa ittisaa kun dhaabbati oduu Rooyiters yaada akka kennuuf gaaffii dhiyeesse fudhatama dhabsiise. Zondoon itti dabaluu dhaan amalli Zuumaan agarsiisan kanneen biroon ajaja mana murtii akka morman kakaasuu danda’a kanaaf manni murtii heera biyyattii dhimmi kun attamiin itti fufuu akka danda’u murteessuu qaba jedhan.


Prezidaantiin Ripaablikii Dimokraatawaa Koongoo Muummicha Ministeeraa Haaraa Muudan

Nageenyii lammiiwwan biyyattii kan isaan dursa kennaniif keessaa ta’u kan haaraa filataman muummicha mministeeraa Ripaablikii dimokraatawaa Koongoo beeksisan. Sama Lukonde Kiyengee prezidaanti Feliix Tishisekedii har’a erga moggaafamanii booda akka jedhanitti nageenyi, keessumaa Koongoo gama bahaa fi konyaa Kataangaa kan dursi kennamuuf keessaa ti jedhan. Mootummaan dubartootaa fi dargaggoota ofitti haammata jechuun illee dubbataniiru. Samaa Lukoondee taayitaa haaraa kanaaf utuu hin moggaafamin dura kampanii albuudaa, isa duras hoogganaa dargagootaa fi ministrii spoortii turan. Filannooo itti amantaa dhabuun kan baatii darbe aangoo irraa kaafamanii fi michuu prezidaantii duraanii Jooseef Kaabilaa kan turan Siylivestiree Iluungaa Iluunkaambaa bakka bu’an.


Yeroo Taayitaa Prezidaantii Somaaliyaa Waan Dhumateef Mormitoonni Prezidaant Farmaajoo Beekkannaa Dhorkatan

Paartileen mormituu Somaaliyaa kan yeroo Taayitaa isaanii kaleessa xumuran prezidaantii biyyattii kana booda akka itti fufee biyyattii bulchu hin eehamnu jechaa jiru. Ameerikaa dabalatee michoonni Somaaliyaa kan sadarkaa addunyaa falmii siyaasaa fi filannoon prezidaantummaa fi paarlaamaa biyyattii boodatti harkifachu ilaalchisee yaaddoo qaban ibsaa jiran. Yeroon aangoo prezidaanti Mohaammed Abdullaahii Farmaajoo Wixata kaleessaa Guraandhala 8 kan dhumate yoo ta’u, kaadhimamtoonni prezidaantummaa kan gamtaa wal taatota garee mormituu gama dubbi himaa isaanii Reedwaan Hajii akka ibsanitti Farmaajoo akka hoogganaa biyyaatti beekkannaa hin kenninuuf jedhan.