Dhaabota Polotikaa Seeraan Hundeessaman Jala Dahatanii Shororkeessummaa Oofan Adabaa Jirra jedhu Muummichi Ministaraa Melles

Muummichi-ministaraa Roobii gara waareetti, kan duruu baratame gabaasaa baatii jahaa ennaa Paarlaamaa biyyattiif dhihaatan kana dubbatan. Gabaasaa isaanii sana keessatti kan isaan dura itti fuuleffatan waa’ee dinagdee biyyattii ture. Biyyi isaanii amma illee daandii guddinaa shaffisaa irra akka jirtu kan dubbatan Muummichi Ministaraa Melles, gara fuul-duraattis dinagdeen biyyattii walii-galatti dhibba irraa harka kudha-tokkoo oliin akka guddatuuf jiru hubachiisan. Garuu, gatiin ol ka’uun yokaan qaala’uun qormaata guddina - jedhan kana dura dhaabatu tahuu eeranii “Mootummaan miyaa’uu yokaan qaala’uu gatii kana to’achuuf tarkaanfii fudhateen, gatiin mi’aa tasagabbaa’uu , achi boodas, sadarkaa sadarkaadhaan gad-bu’uu jalqabee jira” jedhan. Haala kanaan guddinni dinagdee biyyattii kan itti fufinsa qabuu, amansiisaa fi nagaa tahuu ka dubbatan - Muummichi-ministaraa Ertiraa Gam biraan kan nageenya biyyattii jeequ humna ala irraa dufu keessumaa ka Mootummaa Ertiraan bobbaasamuu fi biyya keessaa immoo humnoota farra-nagaa fi ergamtoota isaaniin ka dhiibamaa jiru jedhan. Eega gabaasaan Obbo Melles dhihaatee booda ka gaaffii dhiheessan Bakka bu’aan paartii mormituu Paarlaamaa san keessa jiran Obbo Girmaa Sayifuu yakka Obbo Melles dubbatan sana waan fudhatan hin fakkaatu, Akka ilaacha isaanii fi ilaalcha paartii isaaniitti tarkaanfiin ammma fudhamaa jiru kun yeroo waggaa tokko dura, seerichi farra-shororkeessummaa bahe “Mootummaan, waltajjii polotikaa dhiphisuuf dhimma itti ba’uufi” jechuun yaaddoo ibsanii turanii turan ka mirkaneesse tahuu dubbatan. Obbo Melles garuu, yaada kana hin fudhanne. Kanneen “shororkeessota jedhamanii himataman irratti ragaaleen dhihaatan ragaalee sirrii fi hin shakkisiisne” jedhu.


Dhagna Qabaan Dubartoota Irratti Raawwatu Calliinsaan Hin Ilaalamu

Dhagna qabaa ykn kittaanaan Ijoollee durbaa fi dubartoota irratti raawwatu waggoota kumaan laka’amaniif kan ture. Dhiibbaa inni fayyummaa fi yaada sammuu durbaa fi dubartoota irratti qabaatu jiraatu iyyuu shaakalli kun itti fufee tureera.\n\nJarmaayaan fayyaa addunyaa akka gabaasetti addunyaa irraa durbootaa fi dubartoota miliyoona 140 ta’antu dhiibbaa kittaanaan fideen dararamaa jiran. Shkaalli akkasii biyyootaii afriikaa keessatti waan baratame si’a ta’u biyyootii Asia fi giddu galeessa bahaa haga tokko keessattis ka beekamuu dha.\n\nAkka gabaasa WHOtti Afriikaa keessaa ijoolleen durbaa umuriin waggaa 10f isaa olii miliyoonni 92 kan kittaanaman si’a ta’u waggaa waggaatti kanneen miliyoona sadii t’aantu kittaanamu.\n\nJaarmayaa fayya addunyaatti hayyuun waa’ee aadaa safuu namaa Elise Johansen VOAf ibsa kennaniin biyyoota hedduu keessatti lakkoobsi dubartoota kittaanamanii gad xiqqaatee jira, garuu hatattamaan hojii irra hin oolle jedhan. Gabaasa guutuu mp3 tuquun dhaggeeffadhaa


Itoophiyaan Jecha Lebanon, Paayleetii Itoophiyaatti Balaa Xuyyuuraa 2010 uume jette Hin Fudhanne

Xuyyuurii bara 2010 keessaa Beerut,Lebanonitti lafa dhahee nama 90 caalaa fixe akka jecha bulchoota Lebanonitti balleessaa paayleetii Itoophiyaati.Paaylootiin kun akka gabaasa baheeetti qilleensaa fi bubbee hamtuu keessaa xuyyuura oofuun,muuxannoo fi beekumsa dhabiitii. Xuyyuurii kahee adoo hin turinuu qilleensaa irraa bobahaa bu’e jedhan Boeing 737, nama baatee deemuun garba Meteraniyaan keessatti lafaan dhahee fixe. Bulchootii Lebanon rakkoo tana paayleetii Itoophiyaatti mormatanillee akka jecha Itoophiyaatti dharaa. Taatullee akka obbo Teweldee Waldee Maariyaam,Itti Gaafatamaa Daandii Qilleensa Itoophiyaatti dhara.“Gabaasii kun dhara,gabaasii kun ragaa hinqabuu,dubbii mirkanaallee irratti hin hundoomne.” Bulchootii Lebanon dubbii akka abbaan balleessaa qabe qoratamuu male jedhan lafa irra harkisan,akka caaccabii xuyyuuraa dafee qoratamullee itti hin ariifanne. Obbo Teferraa Mekonnin,warra balaa xuyyuuraa gama Itoophiyaa qoratu keessaa tokko. “Bulchootii Lebanon caaccaba kana harka 92 akka qoratamuuyyuu hin goone.”


Wal Dhibdeen Yunivarsitii Wallaggaa Keessatti Dhalate Miidhaa Dhaqqabsiise

Guyyaa Sanbataa, gaafa Amajjii 7 bara 2012 wal-dhibdeen mooraa Yunivarsitii Wallaggaa keessatti ka’e barattoota irra miidhaa adda addaa geessisuu isaa, keessumaa barataan tokko rasaasaan miilla irra dhawamee Hospitaala Naqamtee galuu barataan kaan immoo Itti-aanaa Prezidaantii, kan Akkaadaamii Yunivarsitichaan jabaa reebamee kan hospitaalicha keessa du’aa jireenya gidduu jiru tahuu dubbatu barattoonni Yunivarsitichaa. Nageenya isaaniif jecha maqaan isaanii akka ifatti himamu kan hin feene barattoonni kun, hoogganaan Waajira Poolisii Godinaa Wallagga Bahaa, Inispekter Olaanaa Getaachoo akka jedhanitti, barattoonni sun guyyaa Sanbataa sana akka nyaatni fooyyeffamuuf gaafachuun, nyaata didanii Kaafteriyaa Yunivarsitichaa duratti walga’anii dhaabatan. “Yeroo sa’atiin tajaajila nyaata xumuramee kaafteriyaan cufamu waardiyyoonni Yunivarsitichaa rasaasa dhukaasanii nu bittimsuuf bobba’an. Eega barattoonni adda faffa’anii booda immoo, namni uffata gurraacha uffate tokko konkolaataa lakkoobsa taargaa 0065 OROMIYAA qabu keessaa bu’ee barataa doormii isaa dura barattoota kaan waliin dhaabataa ture, Leenjisaa Raggaasaa shugguxxiidhaan miila bitaa irra haleele” jedhu, barattoonni. Barataan sun battala Hospitaala Naqamteetti geessamee ka wal’aanamaa jiru tahuu dubbatu. Kan boorumtaa isaa ganama Itti-aanaa Prezidaantii Akkaadaamii Yunivarsitichaan akka hamaatti reebame barataan ka biraanis hedduu miidhamee, Hospitaala Naqamtee keessatti akka Oksiijiiniin lubbuun isaa keessa tursiisamee jiru illee nuuf ibsanii jiran, barattoonni Yunivarsitichaa. Barattoota kudhan akka hidhaman illee dubbatu. Prezidaantiin Yunivarsitichaa, Proofeeser Fiqaaduu Beyyenee guyyaa lammataa waree-baada Awaasaa dhaa dhufee barattoota wajjiin marii geggeessuun haala sana qabbaneesse , jedhu. Proofeeser Fiquuduun telefoonaan quunnamnee akka waliin dubbachuu eegalletti, telefoonni nu irratti cufame. Booda deddeebisnee bilbillee iyyuu nuuf hin kaasne. Hoogganaan Waajira Poolisii Wallagga Bahaa, Inispekter Olaanaa Getaachoo immoo, barattoonni sun waan dhagaa darbataniif jeeqamni ka’e. Barattoonni madaa’anis, kanneen hospitaala geessamanis, kanneen hidhamanis jiraachuu malu. Dhimma isaa qorataa jirra, jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsa kennan. Qophii isaa guutuu dhaggeeffadhaa


Hoogganoonni Garee Mormituu Oromoo Baatii 4 Booda Yeroo Duraaf Yakka Ilaalchatti Dhiyaatan

Abbaan alangaa federaala Itiyoopiyaa ittia aanaa dura taa’aa warraaqsa federaalistii demokraatawaa Itiyoopiyaa obbo Bekele Gerbaa fi barreessaa waajjira congrresa uummata Oromoo obbo Olbaanaa Lellisaa dabalatee himannaa namoota sagal irratti dhiyaate mana muartii Federaalaa dhaddacha sadaffaaf dubbisaan dhageeissee jira.\n\nHimatamtoota mara irratti himannaan dhiyaato tokkicha yoo ta’u kunis ergama adda bilisummaa Oromoo fudhachuu dhaan of ijaaranii paartilee polotiikaa seeraan hundeeffaman jala dadhachuu dhaan mootummaa qabsoo hidhannoon ni fonqolchina naannoo Oromiyaas qaama federeeshinichaatti addaan baafna jechuun kan hirmaataniif waan ta’eef yakka guddaa hojjetaniin tokkummaa siyaasaa fi abbaa biyyummaa biyyattii waan itti bu’aniif himatamaniiru jedha.\n\nDura taa’aan WAFDO Dr. Moggaa Firrisaa hawaasi Oromoo yakka ilaalchi kun lafa irra harkifamuu isaatti hedduu gaddee jira jedhan. Uummatichi hacuucameera, mirga isaa dubbachuu fi yaada ofii ibsachuu sarbameera. Kun immoo Oromoo mara irartti raawwataa jisra. Namoonni kun baatilee afuriif erga hidhamanii booda balleessaa qabduu moo hin qabdan jedhamanii gaafatmuun hacuuccaa Oromoo irratti geggeessamaa jiru mul’isa jedhan.


'Oromiyaatti, karoora ganna 5tiin Qarshii Miliyoona 500tiin karaa baasuuf itti jiran'

Hujiin abbaa Taayitaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaa gugurdoon,karaa baasaanii baaddiyaa dira ykn magaalallee waliin gahee, akka namii karaa dhabee waan silaa maleef hin dhabe tolchuu. Hujiin karaa gugurdoon jedhanii tun, karoora ganna shaniiti akka jecha obbo Jaagamaa Qananii,Itti Aanaa Itti Gaafatamaa Abbaa Taayitaa Daandii Baaddiyaa Oromiyaatti; “Misoomii guddaan yoo daandiin jiraatte taha.Bakka daandiin jirutti keellaan fayyaa ka ijaaramuu dandahu,bakka daandiin jirutti investerootii addaa addaa bakka sun seenanii misoomsuu ka dandahan…rakkoo bu’aa kana yoo hiikne,rakkoo dinagdee keennaa hin hiikna jedhee ummatis itti seene.” Hujii karaa baasu tana mootummaa qofaa mitii akka itti gaafatamaa kanaati “ummatilleen horii fi maallqa baasee hojjachaa jira.” Karaa baasuuf jedhanii yoo karaan baasan kun mana namaatti qajeele,maasaatti qajeele,waan akka akkaa ka abbaa tokkootti qajeele womaa baasuu fi mootummaan gargaaraa jennaan”ummatatti bahee fedhiin ijaaraaf,”jedhu. Ogeeyyotilleen ummata leenjisaa akka karaan bahuuf waliin hojjachuutti jiran akka obbo Jaagamaatti.Naannolee karaan gugurdaan amma itti bahuutti jiruu fi baasuuf karoora qaban 31. “Tana keessaa;Shaambuu-Harbuusee,Calalaqaa-Bordoddee,Dukem-Abbuuseeraa,Buraayyuu-Hojjaa-Duree Gabayaa-Jimaataa faa.”Hujii tana Qarshii miliyoona 500 caalaan itti jiran.Karoorii qabame kun karaa cirrachaa km 42,000 baasuuf jedhan. Karaan waan hedduun nama gargaara;namii karaa gugurdaa dhiisii daandiin didiqqoonuu faaydaa guddaa qabdi. Hayyee warrii karaa hin qamne,ka yoo qabaatellee karaa deemsa makiinaatiif hin taane,warrii hammeenna karaatiif jedhanii makiinaan itti seenne hin seenne,ka yoo seenellee keessumattuu yoo gannaa fa makiinaa dhoqqee ykn maraammartoo karaatii jedhee hin yaane,warrii karaa hamaa qabu ka yoo cufa namii balaa makiinaatiin irraa dhumatu maan keessa jira? Gaafii tana torbaan lamaan duubatti Qophii Misoomaa ta Jimaataatti itti deebina.Mee waan hujii karaa obbo Jaagamaan nutti hime MP3 irraa nuu caqasaa.


Mala ijoollee Horsiisee Bulaatiin barsiisuu dandahan keessaa tokko barattootaa Hosteelii jaaruu

Horsiisee Bulaan warra jireennii isaanii horiitti hirkatu,marraa fi bisaan barbaada yaahuun akka jarii kun jireenna wayyaahaa jiraachuuf miila gadi hin dhaabanne tolcha. Ijoolleen jara kanaalleen keessumattuu yoo bonaa fi gannaa faa, horiin godaanuu fi maati isaani gargaaruuf barumsa dhiisanii keessaa yaahan. Yoo hedduu isuma warra isaanii malkaa dabarsuuf jedhanii qormaatallee dhiisan. Barnoota ijoollee horsiisee bulaa silaa maaniin jabeessuu dandahan?Diida Jiloo Galgaloo,nama ganna 22,Yuniveristy Adaamaatii eebbifamee,qabxii qaraa qabxii 4.0,eegee ammoo 3.8 argachaa dhufee eebbifamee barataa jabaa,”student of the year” jedhamee waancaa warqii badhaafame. Ufiifuu ilma warra horiiti,jireennuma gaargaltichii ijoolleen baaddiyaa barattu keessa asi gahe,lafa bonii horii hedduu nama irraa fixee,namii bona baqataa lafa marutti,Miyoo dhufee fulaa amma jiru tana gahe.Qabxii guddoo waan argateef fuluma itti baratetti barsiisaa tolchan.Gaafa barate sun waan jireenna horsiisee bulaatiin jijjiiran jedhe keessaa waan hedduu qorate. “Naannoo Horsiisee Bulaatti Hosteelii jaaruun akka malee qarqaarti,maaniif jennaan…ijoolleen baaddiyaa mana waan diraa hin qamneef mana kireeffattee galti,kanaayyuu waan baafatanuu hin qaban fa. Hosteelii banuufiin ammoo akka ijoolleen jara kanaa barumsa adoo gargar hin kunne barttu gargaarti.” Jireennii Horsiisee Bulaa gara hedduuttu waluma fakkaata,rakkoo marraa-bisaanii,rakkoo dira gurgurdaa fi gabayaatti dhiyaachuu dhabuu,horiin yoo hedduu bonaa fi oolaan irraad dhumuu dabalee waan hedduu. Diidii barmusa fixate eebbifamuuf waraqata akka akkaa barreesse,kana keessaa tokko adoo Mooyyalee Itoophiyaatii fi Mooyyalee Keenyaatti gabayaa horii ta addunyaa banananii horiisee bulaan faaydaa guddaatti irraa argamaa jedhe fa. Namii Mooyyaletti horii gurguratu akka waan hannaan tokko dhoffate gurgura adoo gabayaan tun seera qabaattee beekaniif namii guddoo irraa faaydaa argataa jedha.Akkuma fulaa dhibiilleetti beekkmatee naannoo tanalleetti beekkamuu malte jedha. Wannii dhibiin Diidii jireenna horsiisee bulaatiin jijjiiruu malan jedhee;hosteelii banuu,gabayaa addunyaan beettu naannoo horsiisee bulaatti banuu,mala horsiisee bulaan bona irraa dandamatuun barsiisuu,waan hedduun gargaaruu,yaada qalbii namaa jijjiiruu dabalee waan hedduu. Mee waan jireenna horsiisee bulaatiin jijjiiranii ka beettan nuu barreessaa,ta Diidii Jiloo Galgaloo jedhellee MP3 tana irraa caqasaa.


Hongee Hamaan Beeladaalee Keenya Fixe Jedhu Uummati Naannoo Booranaa

Oromiyaa Zoonii Boranaa keessa kanneen jiraatan uummanni miliyoona 1.2tti hedaman walakkaan isaanii gargaarsaan jiraachuuf dirqamaniiru.\n\nNaannoo sanatti roobi erga roobee waggoota lama ta’ee jira. Aanaa Moyaalee keessatti kan argamtu gandi Tuqaa ganda gargaarsi midhaan nyaataa keessatti raabsamu keessaa tokko.\n\nBeeladaaleen waan duraa dhumaniif ijoolleen aannan duraan argataa turan dhabanii qaammi isaanii miidhamaa jiru jechuu dhaan jiraattonni naannoo sanaa yaaddoon dubbatu.\nGargaarsi mootummaan nuuf kennus xiqqoo waan ta’eef maatii keenya mara nyaachisuu hin dandeenyu rakkoo guddaa keessa jirra jedhu jiraattonni. Beeladaaleen hongeen miidhamanii du’an lafeen isaanii bakkaa bakkatti tamsa’ee aduun goggosuu isaas kan hojiif gamasitti imale ture waahilli Keenya Heenok SemaIgzeer gabaaseera.\n\nGabaasa guutuu MP3 tuquun dha


Boorannii bokkaa Hagayyaa diqqaatullee argachuutti jira

Bonii Booranatti jabaatee horii bonallee itti fachuu dandaha jedhanii abadatan gaalaa fi re’ee dabalee kuma heddu irraa fixe kaan ammallee akkuma ufii jira. Taatullee bokkaan Hagayyaa ka dhiyoo tana aanalee tokko tokkotti miila buusee roobee, aanalee tokko tokkotti ammo awwaaruma gadi qabe jedhan kaan haga guyyaa shanii jahaatuu ittuma jira. Warrii aanaa Areerootii dhufe,dira ykn magaalaa Areero keessa bokkaan jiraachuu baatullee ollootii naannoo sunii bokkaa gabbaa argatan jedha.Aaabba Galagaloo Nuuraa Waaqoo guyyaa dheengaddaa Areeroo dhufe. “Bokkaan fulaa ani keessa bahee dhufee fi lafa ani dhagahe hedduutti haroolee guutee roobee…taatullee karaa kutee hin dhageennee.” Aabba Taadhiii Galgaloo,hojjataa dhaaba OXFAM GB,yoo hujii aanalee Dirree,Miyoo,Dhaasii fi lafa akka akkaa keessa deemutti bokkaa guddaallee hin arginee isuma warrii Miyoo yoo waan horii gaafatan… “horii maanti nutti hafee waan horii dubbannaa jedhee garaa hammaate gaafata jedhaa jedhe.” “Ani bokkaa guddaa roobee lolaase ykn malkaa nama dabarsu hin agarre…Dirreelleen keessa bahee dabree bokkaa kana jedhanii himan ka lolaalsee obaase hin agarre.” Boorannii gannatti bokkaa lama argata;Gannaa fi Hagayya.Bokkaan Hagayyaa yoo tole akka jecha itti aanaa itti gaafatamaa Biiroo Horsiisee Bulaa Godina Booranaa aabba Liiban Areerootti, ji’a tokkoo fi wayii rooba. Akka itti gaafatamaa kanaatti aanaleen hagii tokkoo guyyaa diqqaa asitti diqqaatuu guddatuu bokkaa argachuutti jiran.Yoo silaa wal gula roobe malkaa nama dabarsa,Boan Hagayyaa ka dhufullee hin ittifatan. Godina Booranaa keessaa horii kuma hedduutti dhumate, yoo bokkaan guddaan roobe horii humna hin qamnee fi womaallee garaa hin qamne kana wal gula dabarsuu dandaha.Bokkaan kun roobullee ammallee bonaa jabaatti nama dura jira.Akka Liibaniitti bonii Hagayyaa bonaa jabaa namii sodaatu. “Bonii hamaan Bona Hagayyaati…Ammajii keessa jalqabaa,aduu hamtuu qabaa tanaafuu tana keessaa bahanillee sunitti nama dura jira.” Woma taateefuu akka itti aanaanaa itti gaafatamaa kanaatti dhaabbileen gargaarsaalleen tahee ta mootummaa bokkaa amma argame kanatti fayyadamanuii jabaatanii nama gargaaruu malan. Mee marii teenna MP3 tana irraa caqasaa.


Baqattoonni Rakkoo Keessa Jirra Jedhu UNHCR Immoo Gargaaraan Jira Jedha

Baqattoonni Somaliland keessa jiranii fi kanneen UNHCR jalatti hin galmoofne Fulbaana 30 qabee biyyattii gad dhiisanii akka ba’an mootummaan biyyattii labsuun isaa ni yaadatama. Baqattoonni gAmas jiran kanneen waraqaa jarmiyichaa of harkaa qaban illee utuu hin hafin sodaa nageenyaaf jecha biyyattii gad dhiisanii ba’aa jiru \n\nUNHCR haala Somali Land keessaa baatii tokkoo olii qabee quba qabaachuu isaa kan ibsan UNHCR somaliatti angawaan odeessii uummataa Mr.Andi Needman angawoota Somali Land waliin mari’annee jirra. Kana irratti koree dhimmootii baqattootaa jechuunis koree bakka bu’oota baqattootaa fi kanneen dahata polotiikaa barbadan waliinis wal arginee mari’annee jirra jedhu.\n\nBaqattoonni kun sodaa nageenyaa qabaachuu isaanii, rakkoo hamtuu keessa jiraachuu isaanii irra deddeebi’uun himatu. Waajjirri keessan dhimma isaanii ni hordofa erga ta’ee maaliif rakkoon irra ga’a gaaffii jedhuuf Mr. Andi Needman yoo deebisan:\n\nBaqattoota, kanneen dahata polotiikaa barbaadanii, biyyuma ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaananii fi kanneen Somalia keessaa waggaa dheeraaf gargaaraa turre. Kana gochuus itti fufna jedhan


Dumeessi Lafa Mul’atuutti Godaanaa Jirra

Uummanni godina Boranaa keessa jiraatu sababaa caamni irra deddebi’e isa mudateen kan ka’e, loon isaa jalaa dhumanii, midhaan facaafates karaatti hafee rakkataa jira.Rakkoo kana keessaa baraaramuuf jecha loon isaa naannoo foyyee qabuutti godaansisa.Kan karaatti du’an dhisee bira darbaa kan lubbuun keessa jirtu gatii argameen gurguraa kan abdii qaban bulfatee jireenya borii abdata.   Samii ol ilaalee lafa dumeessi mul’atu abdii roobaatu jira jedhee kan godaanu illee danuu dha.Kan abdii guddaan eegamu rooba Hagayyaa qofa.Innu harka waaqaa jira.Hojjatoonni gargaarsaa waan argamee uummataaf raabsaa jiran.Ofuuma isaani iyyuu roobni hin dhufu taanaan jechuun sodaa guddaa keessa jiran.Gabaasaa guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa.


Angawoonni Mormituu Kan Oromoo Lama Hidhaman

Paartilee mormituu kan Oromoo keessatti aangoo irraa kan turan Obbo Baqqalaa Garbaa fi Oboo Olbaanaa Leellisaa hidhamuun beekamee jira.\n\nDubbi himaan mootummaa Itiyoophiyaa Shimallis Kamal akka jedhantti Obbo Baqqalaa Garbaa gocha shoroorkessuummaa kan Adda Bilisummaa Oromoon gaggeefamu waliin hidhata waan qabaniif hidhaman.\n\nKan Obbo Olbaanaa Lellisaa garuu himata maaliin akka ta’e hin ibsamne.\n\nGamtaa MEDREK fi WAFIDO dura tessummaan gaggeessaa kan jiran Dr. Moggaa Firrisaa akka jedhantti, lameenuu paartilee isaanii keessatti itti gafatama hariiroo alaa irra waan jiraniif jecha, caamaa fi beela Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen dubbataa waan turaniif hidhaman shakkii jedhu qabu.\n\nGabaasaa guutuu mp3 tuquun dhaggeffadhaa


Booranii bara hamaa fi tolaalleetti Gadaa jabeeffatee ganna dhibba hedduu oofee asiin gahe

Dr.Mohaammad Hassan:Oromoon waan Gadaan buluuf jabeenna isaa durii Afrikaa fi addunyaalleetti akkana absan. Boorannnii eegii gadaan buluu jalqabee deemuma deemee ammaa abbaa 70-eessoo keessa jira,abbaan gadaa Booranaa ka ammaa Guyyoo Gobbaati,godaanee Liiban jira. Seeruma gadaa guutuuf ardaa jilaa jira. Booranatti amma Gadaammojjiitti mataa buufate,maanguddootti dhaloota itti aanuu baallii kennee jechuu,dabballee,kuusaa fi raabii sadarkaa itti aanutti dabaruutti jira. Namii tokko ganna 50 kaana ammoo haga tokko ammoo 80-90tti bara Gadaammojjii isaa gaha. Akka abbootii gadaa Booranaatti,Booranii gadaa irraa jiruu fi jireenna argate,diqqaan guddifate,guddaan bulfatee,seera diqqaa fi guddaatiin baafatee giddaahee adoo hin tahin jaalatee bara dhibbaa hedduu dhiphuu fi bali’nallee gula yaahaa bahe.Adoo gadaa qabaachuu baate silaa akkuma siyaasaa addunyaa kana dhaanee,hadhee wal balleessa Amma Booranatti Gadaammojjii mataa buufata,Gadaammojjiin aanaa Booranaa 16tti mataa buufachuutti jirti.Aabba Waaqoo Guyyoo,gorsaa Biiroo Aadaa fi Tuurizimii aanaa Yaballooti. “Wannii guddoon Booranii haga bara kana ijoollee isaa dhiiraa fi dubralleen barsiifate takkaayyuu hin barsiifanne,namii ijoolleen isaa adoo tokko taatee hin baranne hin jiru.” Ta dhibiin ammoo “Gadaammojjiin mataa buufatte jechuun abbaan waan durii gosaa hojjate,warraa hojjate, lafaa fi biyyaa hojjatee dhaamatee,eebbisee hujii itti aantu dhaloota itti aanuu dabarsu,ufi ammoo jaarsa qahee ka gorsaa tahee jiraata.” Boorannii damee lamaa qaba;saboo fi goona,lamaanuu dameelee ufi jalaa qaba,Sabbo, Goona fuudhaa,Goona ammoo Sabboo fuudha,kun ammoo akka gochii tun soddaa fi dhala walii taatee haga duriillee caala wal ulfeessitu tolcha.Bulchiinsii Gadaa Booranaa ka ganna 8-8tti wal irraa fuudhan Gogeessa jedhama,Booranii Gogeessaa shan qaba. Bulchiinsii Gogeessa Booranaa ganna 40-40tti mare dhufa.Tanaafuu gogeessii tokko yoo marra tokko biyya bulche bulche ganna 40 eegataa jechuu.Gadaan Booranaa adoo akkana deemtuu deemuma deemtee ganna dhibbaa 600tti dhiyaatte. Gadaan tun akka jecha aabba Waaqoo Guyyootti bara dhiphuu fi bal’innaallee takkaayyuu gara gara hin cinne.”Aaadaan hanquu jibba malee babbaddaa hin jibbu jettee” jedhanii “yoo barii hammaatellee akkuma tolchan tolchanii aadaa jabeeffatan malee hin hambisan. ”TaNaafuu bara rakkoo ka akkanaa horii nama irraa dhumate kanalleetti seera gadaan itti gutanii itti ganamanii guutanan jedha. Dr.Mohaammad Hassan University Georgia State Universityitti barsiisaa seenaa ti. "Waan ufii qabaahuun biyya tokkoof,saba tokkoof jabeenna jabeenni Gadaa Oromoo Gadaa isaa keessa jira,kana qabaachuu baannaan namii nu tuffata."Akka Dr.Hassaniitti manneen barumsa Oormiyaatti Gadaa barsiisuu dhabuun ceeraa fi fokkoo guddoo."Biyya ani jiru tanatti ijoollee aadaa isaanii barsiisan,yoo baratan achumaan nafa tolfatanii waliin jiraatan." Mee waan nu aabba Waaqoo Guyyootii fi Dr.Mahaammad Hassan gaafanne ta qaraatii fi ta lammeessoo MP3 irraa nuu caqasaa.


Nafii atileetotii lafa gaaraa jiranii okisjiinii diqqaa qusatee fiigaaf dafee hin dadhabne

Dr.Godaanaa Jaarsootii fi Dr.Guyyoo Waaqoolleen tanatti atileetota biyya Rift valley milkeesse jedhan Afrikaan biyya beelaa fi hiyyuma,siyaasaa gara hin qamne qofaan beekamtuun miti.Afrikaan Gamii Bahaa biyya addunyaa irratti atileetota fiiganii hin dadhabne hedduu qabaachuun beekmatu.Atileetotii akka Daraartuu,Qananiisaa,Hayilee faan hedduun amma lafaa dhufuutti jiranilleen ta hagii guddaan naannoo Oromiyaatii dhufanii Itoophiyaan gama atileetiksiitiin beessisanilleen warruma achii bahe. Adoo tana jennuu namii maaniif fiigee hin dadhabe,amala abbaan sun ufi barsiise moo,waan maatii irraa dhaalanitti jiraa moo, teessuma lafa jarii suun qubatuu moo maanti jira,nyaataa fi dhugaatii argatan moo maan? Dr.Godaanaa Jaarsoo,ogeessaa fayyaa Hospitaala Adaamaati.Namii lafa tabbaa keessa qubatu amala tokko qaba jedhanii, saayinsiin maan arge jennaan. “Wannii saayinsiin qoratee beeku tokko…qilleensii lafa gaaraa keessaa jiru diqqaa..nafii nama lafa sun keessa jiraatu oksijiinii sun qusannaan itti fayyadamuu barate..tanaafuu yoo fiigullee oksijiinii sun qusatee waan fiiguuf dafee hin dadhabu.” Dr.Guyyoo Waaqoo Hospitaala University Naayroobii,Keenyaatti ogeessaa fayyaa haawwanii fi ijoollee dubraatii,achiin ammoo barsiisaa.Afrikaan gamii Bahaa maanii akkana atileetota hedduu qabaachise, jarii kun waan namii hin nyaanne nyaata moo... “Laftii tun cuftii ta Rift Valley keessa qubattu tanaafuu nafa isaanii qilleensa kana barsiisanii barumsallee itti argatan malee nyaataa fi dhugaatiin qofaa namii fiigee dadhabuu hin didu.” Akkuma taateefuu Afrikaan gamii Bahaa lafa atileetotii akka Abbebee Biqilaa,Maammoo Woldee fi miilotii isaanii hedduun itti dhalatanii wa nama agarsiisanii dabarn.Namii fiigicha ufi barsiisee badhaasa addunyaa mi’eeffate badhaasa gurrachumaa yaaha. Mee waan qophii Ispoortii irratti Dr.Godaanaa fi Dr.Guyyoo gaafannee MP3 irraa nuu caqasaa.


Raabsa Gargaarsaa Arsii Dhihaa

Dhaabbatni Gargaarsaa Kaatoolikii CRS jedhamu, Mootummaa Itiyoophiyaa fi Dhaabbata Gargaarsa sadarkaa Addunyaa, ka Yuunaayitied Isteets Waliin wal-gargaaruudhaan aanaalee Godinaa Arsii Dhihaa bakka namoonni caamaan miidhamantti hojii gargaarsa kennuutti hirmaataa jira. Ka gargaarsicha fuudhee uummata dhaqqabsiisu immoo ka Godinaalee Oromitaa afur keessa socho’u Waajira Misoomaa Kaatholika Maqii ti.\n\nWaajira kanatti qindeessaan hojii misoomaa Obbo Solomoon Kebbedee, har’a, Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, dhaabni isaanii baatiilee afur dura naannawa sanatti gargaarsa kennuu jalqabe.\n\n"Godinaa Arsii Dhihaa keessatti aanaalee lama keessatti hojjetaa jirra. Tokko aanaa SHAALAA ti. Uummata aanaa sanaa gara kuma dhibba tokkoo fi shantamaa keessaa namoonni kuma afurtamii tokko gargaarsa barbaadan. Aanaan lammataa nuti keessaa hojjennu aanaa Arsii Nagallee ti. Arsii keessatti lakkoobsi gargaaramtootaa, baatii dabre keessa, gara kuma digdamii-sadii ture. Amma garuu, gara kuma soddomaa fi dhibba lamaa fi shantamaa gahee jira. Aanaa Seeruu, kan Godinaa Arsii keessatti argamu keessattis hojjetaa jirra." jedhu, Obbo Solomoon.\n\nDhaabbatni isaanii baatii dabre, namoota kuma saddeetii fi dhibba lamaa fi soddomii lamaaf ka gargaarsa hatattamaa raabsaa ture tahuu ka dubbatan, Obbo Solomoon baatii Adoolessa dabree irraa jalqabee garuu, lakkoobsi gargaaramtootaa gara kuma afurtamii tokkootti guddachuu isaa dubbatu.\n\nGabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa


Waldaan Misooma Oromiyaa akkuma maqaa isaa hujiitti jira moo…

Haga hujii jalqabee ganna 17 keessa jira,hujiin isaa gugurdoon humna waldaa kanaa jabeessuu,humna nama waldaa kana irraa wa argatu jabeessuu,hujii misoomaa ta akka; bisaan baasuu,barnoota guddisuu,fayyaa guddisuu,qonnaa fi waan akkanaa faa guddisuu. Akka itti gaafatamaa Waldaa Misooma Oromiyaa,Obbo Mulgeetaa Debbebee Gammachuutti,waldaan kun haga fedhanitti hojjachuu baatullee waan itti jiru ittuma jira. “Aanalee Oromiyaa keessa jiran 110 keessatti maallaqa biliyoona gimmaasha tahuun,ummata miliyoona 14 rakkinna irratti dhaqqabeera.” Tana malee akka jecha obbo Mulgeetaatti waldaan kun manneen barnootaa haga dhibbaa jaare,baddiyaalleetti akkanuma karaa baase. Taatullee namii hagii tokko waldaan kun durii dhaltee dhiyoo mullatee jedha.Fkn godina tokko keessatti mana akimii tokko jalqabanii ganna sagalitti fixan faatti jiraa,waldaan kunuu dhiyoo tana akkana ufi mumullisuutti jiraa malee hujiin isaa guddoo hin mullattu jedha. Obbo Mulgeetaan,ka ufiifuu dhiyoo hujii tanatti dhufee jedhu, rakkinnii jiru hinuma jiraa waldaan kun keennaa walumaan jabeeffannaa jedha. Waldaan kun naannolee Oromiyaa akka akkaatti qarshii miliyoona 80 taatuun biirolee jaaruufillee qopiitti jiraa jedhaa, biiroollee jaaratanii nama ammo biyyatti beelahe maaniin gargaartan jennaan. “Dhiyoo tanallee nama Boranaa fi Hargee dhufeen wal agarree waan gargaarsaa irratti dubbanne.” Mee marii teenna MP3 irraa nuu caqasaa.


Biyyoottan Baha Afrikaa Wayitii Jahaffaadhaaf Rooba gahaa akka hin arganne ibsame

Keniiyaa, Itiyoophiyaa, Somaaliyaa fi Yugaandaa dabalatee biyyoottan baha Afrikaa keessatti waqitiiwwan walti aanan Jahaaf roobnii gahaan akka hin jirre wiirtuun Tilmaamaa fi hojii irraa oolumaa kan IGAD ibsee jira. Akka wiirtuun qormaata haala qilleensaa kun jedhetti, biyyoottan Afrikaa Bahaa kun Ji’oottan sadan dhufanuuf roobnii isaan argachuu danda’an kan idileetii gadii ti. Inistiitiyuutiin Raaga haala qileensaa Itiyoophiyaa gama isaatiin, tilmaamnii wiirtuun qoranno IGAD gamaaggama Inistiitiyuutiin biyyaaleessaa taasiseen kan walfakaatu ta’uu isaa akka ibse Addis Chekkol gabaaseera. Akka wiirtuun qorannoo IGAD ibsetti, jiraattonni Somaaliyaa, Itiyoophiyaa fi Keeniyaa miiliyoonii 23 ta’an hanqina midhaan nyaataaf saaxilamaniiru. Gabaasaan Roobii kaleessaa bahe kun akka dabalee ibsetti biyyoottan Afrikaa Bahaa hanqina roobaatiin hubaman kana keessatti beelladoonii miiliyoonii 11 ta’an du’aniiru.


Dhukkuba Taayifooyid Fiiver Jedhamu Ilaalchiuun Marii Geggeessame

Dhukkubii Taayfooyid Fiivar(Thyphoid Fever) ykn namoota hedduu biratti Taayfooyid jedhamuun beekamu maal irraa akka dhufu, mallattooleen isaa maal akka ta'ee fi wal'ansaa akkasumas eegannoo barbaachisuu ilaalchisee Jaallanneen Ogeessa fayyaa dubbiifte jirti. Dr. Horaa Seebisoo Tashitee jedhamu, Kooleejii Fayyaa, kan Hospitaala Adaamaa keessatti, ogeessa addaa kan dhukkuboota keessoo qaama namaa ti.


Gareen Yunivarzitii Amboo Gargaarsa Walitti-qabuun Uummata Booranatti Hongeen Rakkataa Jiruuf Gumaache

Balaa hongee godinaa Booranaa mudate irraa jiraattotaafi beeyladoota baraaruuf kan hojjetamaa jiru tahullee, gargaarsi qaqqabaa jiru gahaa miti jedhame. \nDhaabbileen garaa garaafi uummatni akka gargaarsa gumaachaa jirus himamee jira. Yunivarsiitiin Amboo duula miidiyaa hawaasummaa qindeessuufi maloota garaa garaatti gargaaramuun birrii miliyoona 4 ol tahu walitti-qabee, dhiheenya Godina Booranaatti jiraattota Hongeen miidhamaniif gumaacheera.


Qellem Wallaggaa fi Wallaga Lixaa Keessatti Barsiisonni Miindaan Kaffalamuufii Dhabuurraa Akka Rakkataa Jiran Himatu

Naannoo Oromiyaa godinaalee Qeellam Wallaggaa fi Godina Wallaggaa Lixaa keessa kanneen aanaalee adda addaa keessatti barsiisonni 800 ol ta’an baatii Amajjii irraa eegalee miindaan akka hin kaffalamiiniif himataa jiru. Kanneen keessaa barsiisaan Sagaleen Ameerikaa dubbise, isa dabalatee barsiisonni kaan garee hidhattootaa Waraana Bilisummaa Oromoo ka Mootummaan “Shanee” jedhu waliin hidhata qabdu, jedhamanii akka miindaa dhorkaman dubbata. Biiroon Barnoota Naannoo Oromiyaa waa’ee kanaa gaafataee Qeellam wallagaatti gumaacha misoomaan wal-qabaatee mindaan barsiisota murasaa hin kanfalamiin akka jiru eeranii, rakkoo kana furuuf akka hojjetamaa jiru, Sagalee Ameerikaatti hime. No media source currently available


Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Wallagga Bahaa, Annoo Keessatti Namoonni 50 Tahan Hidhattootaan Ajjeesaman,  Jedha

Komishiniin Mirgoota Namoomaa Itiyoophiyaa, Naannoo oromiyaa Godina Wallagga Bahaa Magaalaa Aannoo keessatti Amajji 25 bara 2015 haleellaa hidhattootaan raawwatameen yoo xiqqaate namootni nagaa 50 tahan ajjeesamanuu qorannaan taasiseen hubadheen jira, jedha. Komishinichi gaafuma sana humnootni naga-egumsaa mootummaa, warra “haleellaa raawwate deggertan” jechuun, dargaggoota 8 ajjeesuu isaaniis qorannoo taasiseen mirkaneeffachuu itti dabaluun ibseera. Mootummaan nageenya lammiilee nagaa eegsisuuf, hatattamaan akka furmaata gama nagaa barbaadullee hubachiiseera, komishinichi.\n\nKomishinichi Mootummaa fi maatiin miidhamtootaa, haleellaa kana raawwachuun kan namoota nagaa ajjeese, “Shanee” dha haa jedhan malee, gurmuun riphxe-loltoota kanneenii garuu “Namoota hidhatan maee, lammiilee nagaarratti haleellaa hin raawwanne” jedhe.


Prezidaantiin Oromiyaa Waamicha Araaraaa Waraana Bilisummaa Oromoof Dhiheessan

Pirezdaantiin naannoo Oromiyaa obbo Shimallis Abdiisaa humni hidhate "ABO Shanee" naannicha keessa jiru mariidhaan gara araaraatti akka dhufu waamicha dhiyeessaniiru. Pirezdaantichi waamicha kana kan dhiyeessan yaa’iin idilee 4ffaa Oromiyaa har’a eegalame irratti ennaa gabaasaa raaw’ii hojii baatiilee hjahaa dhiheessanitti ture.


Finfinneen Walga’ii Idlee Gamtaa Afrikaa 36ffaa Keessummeessaa Jirti

Walgahiin idlee Gamtaa Afrikaa marsaa 36ffaan Guraandhala 16 kaasee amma Guraandhala 19tti taasifamuuf jiruuf, hoogganoootni biyyootaa Finfinnee galaa jiran. Walgahii hoogganoota biyyoota dursee ammooo walga’iin ministaroota dhimma alaa biyyoottan miseensa gamtichaa kaleessaa jalqabee walga’ii irra turan. Wagahii haanga’ootaatin allattis komishinoonni adda addaa walgahii taasisaa jiru.


Komiishiniin Migra Namaa Afriikaa Finfinnee Keessatti Tuuta Oduuf Ibsa kenne

Komiishinni mirgaa namaa Afriikaa yaa’iii idilee 42ffaa kan mana maree hoji raawwachiistuu gamtaa Afriikaa cinatti tuuta oduuf ibsa kennee jira. Komiishinichi ibsa kenneen waraanni Itiyoophiyaa gama kaabaa ennaa geggeessame kan raawwatame dhiittaalee mirga namaa qorachuun akka itti fufu beeksisee, ba’ii isaa uummataaf ifa kan taasisu ta’uu beeksisee jira. Itti aanaa muummeen ministeeraa Itiyoophiyaa Demmeqee Mekonnin, qorannaa gumii mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa ilaalchisee hedduu dubbachuu irraa of qusachuudhaan, mootummaan isaanii kontiraata jiru adda kutuuf murtii gaafatuuf yaada dhiyeessaa jira jedhan. Gamtaa Afriikaa jala kan jiru komiishinni mirga namoomaa qorannaa dhuunfaa geggeessaa kan jiru ta’uu tuqanii, deemsichi raawwatiinsa walii galtee araaraa sana irraan dhiibbaa geessisuu akka malu dubbataniiru. Gama biraan koreen mirga namoomaa kan gamtaa Afriikaa, mootummaan Itiyooophiyaa waan gaafateef jecha qorannaa sana kan adda hin kunneef, ba’ii isaa ennaa xumuran kan beeksisu ta’uu ibsee jira jechuu dhaan Kenedii Abatee gabaaseera.


Godinaalee Booranaa fi Gujii Keessatti Beelli Mudate Daranuu Hammaataa Jira

Beela hanqina roobaa waqtilee shan booda dhufeen wal qabatee ammas godinaalee Oromiyaa Kibbaa keessa haalli jiru ulfaataa dhufee jira. Booranatti namootni kuma dhibba saddeetii ol, godinaalee Gujii lameenittis lammileen hedduun hanqina midhaan nyaataaf saaxilamanii akka jiran angawootni godinaalee kanaa VOA’f himanii jiran. Obbo Liiban Dabbasoo itti gaafatamaan Waajjira Buusa Gonofaa Gujii, godinichatti rakkoon beelaa fi nageenyaa walitti namoota kuma dhibba shanii fi kuma torbaatamaa ol beelaaf saaxiluu dubbatan. Kanneen keessaa namootni kuma dhibba lamaa fi kuma jaatamaa ol gargaarsa barbaadaa waan jiraniif gargaarsi hatattamaa akka isaaniif taasifamu gaafatanii jiran. Ollaa Godina Gujii Lixaa aanaa Sorroo Bar guddaa keessas beelli mudate jiraattota miidhaa jiraachuu jiraattonni fi angawootni VOA’f dubbatanii jiran.


Abbootiin Konkola’tota Naannoo Amaaraa Konkolaatonni Isaanii Yeroo Waraansaa nu Jalaa Hatame Jedhan akka Deebi’uuf Gaafatan

Abbootin Konkola’attoota daldalaa naannoo bulchiinsa Amaaraa, godina Walloo kibbaa, mootummaan feederaalaa konkola’atota isaanii yemmuu wal-waraansaa ABUTn fudhataman jedhan akka deebisuuf gaafatani jiru. Abbootin Konkola’attootaa magaala Kombolchaa keessa jiran, konkola’atonni isaanii eessa akka jiranii fi maal hojjachaa akka turan kan beekan tahuu VOAti himaniiru. Hogganaan Fandii ijaarsaa fi haaromsaa dhiheenya kan hundessamee kan ta’an Dokteer Abaatee Geetahuun, erga waliigalteen nageenyaa malatteefamee as gara naannoo Tigraay deemanii konkola’attota sana arguu isaanii fi dhimicha irratti aanga’oota achi jiranuu wajjin dubbachuu isaani ibsanii, konkola’atonni dhuunfaa fi kan mootummaa 700 ta’an ABUTn fudhatamuu isaanii himaniiru. Itti gaafatamtuun biiroo geejjibaa naannoo Tigraay aadde Almaaz Gebre Tsaadiq mootummaan naannoo Tigraay konkola’atota fudhatamanii turan deebisuu jalqabuu isaa ibsanii konkola’attonni 6000 Tigraay keessaa fudhatamanis akka naanichaatti deebi’an mootummaa feederaalaa gaafachaa jiraachuu isaanii gabaasaaleen Masfin Arraagee fi Mulugeetaa Atsibahaa Dassee fi Maqalee irra VOA dhaaf ergan ibseera.


Faawundeeshiniin Haacaaluu Hundeessaa fi Lammiwwan Biroon Boorana Keessatti Miidhamtota Hongeef Gargaarsa Gumaachan

Faawundeeshiniin Hacaaluu Hundeessaa, jiraattota godina Booranaa balaa hoongeen miidhaman gargaarsa dhaqqabsiisuu isaa beeksisee jira. Haati warraa Hacaaluu Hundeessaa Aadde Faantuu Damissee, dhaabbatichi boolla bishaanii fi gargaarsa midhaan nyaataa warra hoongeen miidheef gumaachuu himtee, sababaa hongeen uummanni achi jiru guddaa miidhamuu dubbattee jirti. Gabaasaan Sagalee Ameerikaa Galmoo Daawit namoota dhuunfaan qargaarsa qindeessanii fi qaama mootummaa hojiin gargaarsaa kun ilaallatu dubbisee jira.


Jiloonni Sadarkaa Ol’aanaa Mootummaa Yunaayitid Isteetis Finfinnee Seenanii Jiran

Jiloonni mootummaa Yunaayitid Isteetis kan sadarkaa ol aanaa dhimmootii wabii nyaataa akkasumas kan fayyaa ilaalchisee angawoota mootummaa waliin mari’achuuf Finfinnee seenanii jiru. Rakkoon wabii nyaataa addunyaa mudatee Afriikaa irra dhiibbaa gita hin qabne geessisuu isaa ilaalchisee illee kan mari’atan ta’uun beekamee jira. Kan yeroo ammaa geggeessamaa jiru Gumii gamta Afriikaa cinatti kan geggeessamu daawwannaan jiloota Yunaayitid Isteetis kun cicha Yunaayitid Isteetis wabii nyaataa babal’isuuf qabdu irrattis kan mari’atan ta’uun gabaasamee jira. Ministrii dhimma alaa Yunaayitid Isteetisitti jilli addaa dhimmootii wabii nyaataa addunyaa Dr. Keerii Foowler, itti aanaa ministrii dhimma alaa kan dhimmootii Afriikaa Moolii Fii, Bakka bu’aa addaa kan raawwii gumii Yunaayitid Isteeetyisii fi Afriikaa Ambaasaadder Joonii Kaarsen, Waajjira Afriikaatti itti aanaa bulchaa USAID Mondee Muyaangwaa, USAID-tti itti aanaa eeggataa bulchaa waajjira ittisa balaa fi wabii nyaataa Diinaa Ospoosiitoo fi jila addaa Ameeriikaa kan qindeessa dhimmootii AIDS fi dipolomaasummaa dhimmootii fayyaa Joon Nkengaasoong Guraandhala 14-19tti gumii gamtaa Afriikaa cinatti angawoota mootummaa waliin mari’achuuf Finfinneetti argamu. Gareen jiloota Yunaayitid Isteetis kun qaamotii dhimmi ilaallatu waliin wal arguu dhaan rakkoo wabii nyaataa addunyaa mudatee fi Afriikaa irratti immoo dhiibbaa gita hin qabne inni geessise akkasumas gumii hoogganoota Yunaayitid Isteetisii fi Ameerikaa irratti waadaa seename ture ilaalchiisee mari’achuuf jiru. Jiloonni Yunaayitid Isteetis kun cicha Yunaaytid Isteetis wabii nyaataa dagaagsuuf qabdu ni cimsu akkasumas karaa mootummaa Ameerikaa kan hojjetamu kaka’umsa “Feed the Future” jedhuu fi hojii itti aanee jiru beeksisuu dhaan oomishaawwan qonnaa jijjiirama qilleensaa dandammatanii fi fayyummaa biyyoo dhimmootii ilaallatan irratti mari’achuuf akka jiran gabaasamee jira.


Jiraattota Magaalaa Aannoo Tokko Tokko Rakkoo Nageenyaatiin Hariiroon Hawaasummaa Laaffachuu Dubbatu

Naannoo Oromiyaa, Godina Wallagga Bahaa, Magaalaa Aannoo keessatti torban tokko dura, ALItti Amajji 25, bara 2015 haleellaa raawwatame jedhameen namootni nagaa 60 ajjeesamuu kanneen ijaan argine jedhaniifi maatii miidhamtootaa keessaa gabaasaa Sagalee Ameerikaatti himanii kan gabaasne yoo tahu, “waggoota muraasa darban keessatti sababaa haleellaalee akkanaatiin hariiroon hawaasummaa laaffachuu, haalli jireenyaa ulfaachuufi bahanii galuun yaaddoo tahuu dubbatanii jiran " jiraattonni kun. Rakkoon nageenyaa kun akkaataa itti furamuu qaba, jedhanillee yaada isaanii ibsanii jiru.


Giddaa Ayyaanaa Keessa Rakkoon Nageenyaa Jiru Qehee Ofiitti Deebi’uu Akka Isaan Hanqise Dubbatu, Jiraattonni Qehee Ofii Irraa Buqqa’an

Naannoo Oromiyaa godina Wallaggaa Bahaa Giddaa Ayyaanaa keessa rakkoo nageenyaa jiru irraa kan ka’e sodaa keessa jirra, jedhu – jiraattonni. Bulchiinsi aanichaa ammoo sababa rakkoo nageenyaatiin abboottin warraa qe’ee isaanii irraa buqqa’an kuma 15 ol gargaarsa hatattamaa akka barbaada, jedha. No media source currently available


Mariin Nageenyaa Kan Oromiyaa Akka Jalqabamuuf Gaaftamee Jira

Rakkoon nageenyaa Oromiyaa keessaa furmaata karaa nagaa akka argatuuf hawaasaleen Oromoo biyya alaa keessa jiranii fi dhaabtii OLLAA jedhamu torban dabree gaafatanii jiru. Xalayaan karaa OLLAA torban dabree ba’e kun, Mummicha Ministeeraa Abiyyi Ahmad, Prezidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdisaa fi Waraana Bilisummaa Oromoo - ABOf ajajaa olaanaa kan ta’an Kumsaa Dirribaa ykn Jaal Marroof kan ergamee ta’u beeksisee jira.


Hoogganni Amantaa Ortodoksii Gama Lameenii Marii Muummicha Ministaraa Waliin Taasisan Ilaachisee Ibsa Kennii Jiran

Kan dhiyeenya Abboota amantaa filatanii fi sinodoosii Oromiyaa fi sabaa fi sablammootaa jedhaman ibsa baasaniin marii muummee ministeera Itoophiyaa waliin mariachuu isaani beeksisaniiru. Sinodoosi qulqulluu waldaa kiristaanaa Itoophiyaas muummeen ministeera Itoophiyaa waliin qabxiilee mari’atan gurandhala 4 bara 2015tti miidiyaaleef ibsee ture. Gama biraatin Addii Bilisummaa Oromoo ABO waldhabdeen mana amantaa Ortodoksii Itoophiyaa keessatti muudate akka nagaan furamu ibsa baaseen gaafatee jira.


Maraatoonii Dubaayirratti Atileettonni Itiyoophiyaa 1ffaa Hanga 10ffaatti Injifatan

Dorgomii Maaraatoonii Dubaayi Dilbata geggeessame irratti atileetoonni Itiyoophiyaa dhiraa fi dubartiin saddarkaa 1ffaa hanga 10ffaatti bahuun injifataniiru. Maraatonni jalaqabaa isaa kan figee Abdiisaa Tolaa dhiraan akkasumas Darraa Diidhaa dubartootaan dorgommicha mo’achun injifannoo galmeessaniiru. Abdiisaan obboleessa Shaampiyoona atileetiksii adduyaa Tamirat Tolaa yoo tahu Darraa Diidhaa immoo Haadha warraa Taammiraati. Dorgoomii maraatooni kana irratti kan hirmaatee Galate Burqaan kiloomitira 27 eega fiigdee booda midhamaatee keessaa baate. Dorgommiin maraatooni baranaa bu’aa bahii waan baayyateef sa’atin eeggame akka hin galmaa’iin Leenjjisaa Gammadoo Daddafoo akkasumas Atileet Galatee Burqaa Sagalee Ameerikaaf bilbilaan himanii jiru.


Waldaan Kirtistaanaa Ortodoksii Itoophiyaa har'aa mummee-ministaraara Itoophiyaa waliin mari'ate

Waldaan Kirtistaanaa Ortodoksii Itoophiyaa har'aa mummee-ministaraara Itoophiyaa Abiy Ahmeed waliin mari'achuusa ibsee jira. Gama biraatiin Waldaan Ortodoksii Itiyoophiaa, kan dhiheenya abboota amantaa muuddatee fi Sinodosiin Oromiyaa fi Sabaa fi Sablammootaa jedhamus hiriirri Dilbata dhufu Guraandhala 5 bara 2015tti mata mataatti waammatan hafuu isaa gama lamaaniinuubeekisanii jira. Komishiniin Mirga Namoomaa Itoophiyaa waldhabdee Waldaa Ortodooksii Orthodookisii Tewaahidoo Itoophiyaa keessatti muudate irraa kan ka’e dhiitan mirgoota namoomaa dhaqqabuu beeksisee jira.


Mootummaan Itiyoophiyaa fi Waraannii Bilisummaa Oromoo Waldhabdee Isaanii Karaa Nagaan Akka Furan Gaafatamee Jira

Gurmuun Haawaasaalee Oromoo biyya alaa keessaa jiran fi OLLAA dabalatee hawaasaaleen sivilii, xalayaa banaa mootummaa federaalaa Itoophiyaa, mootummaa bulchiinsa naannoo Oromiyaa, fi Waraana Bilisummaa Oromoo (WBO) tti erganiin, walitti bu’iinsii mootummaa fi WBO gidduu jiru karaa nagaan mariin akka hiikamu waamicha dhiyeesse. Bara 2018 irraa eegalee lammiileen nagaan kan Oromoo kumaatamaan lakkaa’aman ajjeefamanii, hidhamanii, dararamaa kan turan yoo ta’u, miliyoonaan lakkaa’aman qe’ee isaanii irraa buqqa’aniiru jedha xalayaan ergame. Dhiheenya kana waldhabdee waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa keessatti uumame hordofuun miirri farra Oromoo ta’e hammaachuun haala bala’amaa fi raafamaa ta’e uumee jechuun xalayaan ergame ibsee jira. Mootummaan Itiyoophiyaa fi WBOn adda addummaa isaanii cinatti dhiisuun rakkoo tasgabii gaanfa Afrikaaf sodaa ta’e akka furan xalayaan kun gaafatee jira. Kana ilaalchiifnee qaamoota mara dubbisuun dhiyeessuuf kan yaallu ta’u beeksiifna.


Mummichi Ministeeraa Abiyyi Ahmad Miseensoota Sinoodosii Waliin Marii Gaggeessan

Muummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahmad miseensota Sinoodoosi Qulqulluu waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa waliin marii gaggeessaa jiru. Jilli marii kana irratti hirmaachaa jiru kun Paatriyaarkii biyyatti Abuna Maatiyaas kan of keessaa qabu ta’u waldaan kun beeksiftee jirti. Amantoonni Ortodoksii hanga abbootiin amantii ba’ii marii kanaa ibsanitti obsaan akka eeggatan waldaan kiristaanaa kun waamicha dhiyeesseitee jirti. Mootummaan bulchiinsa Naannoo Oromiyaa gama isaan, gareewwan haala yeroo ammaa jiru kana akka carraatti fayyadamuun jeequmsa kakaasuuf hojjetan ittiin jedhan himatee jira.Kanaafis obsa isaa waan fixateef jecha tarkaanfii fudhachuu akka eegalu ibseera. Bulchiinsi magaalaa Finfinnee mormii amantoota Ortodoksii biyyattii keessatti itti fufee jiruun manneen barnootaa sadarkaa 1ffaa fi 2ffaa hunda cufee jira. Manneen barnootaa keessatti jeequmsa kakaasuuf yaaliin adda addaa taasifamaa jira jechuun bulchiinsi magaalichaa ibsa baaseen beeksisee jira.Haga yoomitti manneen barumsaa kun akka cufaman garu ifa hin goone. Cufamuun mannen barumsaa kun, Sinodoosi Qulqulluun waldaa Kiristaanaa Ortodoksii Itiyoophiyaa akkuma saganteeffateetti hiriira guutuu biyyaatti akka gaggeessu labsuu isaa waliin wal afaan dhufe. Mootummaan muddamsii yeroo itti fufee jiru keessatti waltajjiiwwan miidiyaa hawaasaa biyyattii keessatti cufee jira. Kanneen ugguraman kunis, Fees Buukii, Tiik Took, Teleegraamii fi Vaaybarii ta’u Keeneedii Abaate Finfinnee irraa gabaasee jira.


Wallagga Lixaa Keessatti Daa’imman Gifiraan Miidhamuun Himame

Naannoo Oromiyaa godina Wallagga Lixaa, aanaa Qondaalaa daa'imman dhibee gifiraan miidhamaa jiraachuu maatii daa'immanii keessaa Sagalee Ameerikaaf himanii jiru. Biiroon Fayyaa Oromiyaa ammoo rakkoo nageenyaa fi sababaalee birootiin kan ka’e aanaalee 12 talaalliin hin qaqqabne jechuun ibse.


Torban Darbe Keessa Wallaga Bahaatti Namoonni AJjeefamuun Himame

Naannoo Oromiyaa Godina Wallagga Bahaa Aanaa Gobbuu Sayyoo Magaalaa Aannoo keessatti humnootni riphxe loltootni namoota nagaa 50 ol torban darbe gaafa Kamisaa ajjeesaniiru jechuun kanneen ijaan argine jedhaniifi maatii keessaa hagi tokko Sagalee Ameerikaatti himanii jiru.. Bulchaan Aanaa Gobbuu Sayyoo obbo Baahiruu Olaanaa, “ABO Shaneen namoota nagaa 60 tahan ajjeesuun, qabeenya mootummaa saamaniiru, gubaniirus jedhan. Aanga’aan olaanaa Naannoo Oromiyaa tokkoofi konkolaachisaan isaanii akkasumas humnoota naga-eegumsaafi Itti gaafatamtoota aanichaa keessaallee kanneen ajjeesaman jiru, jedhan. Dhimma kanarratti kan gaafataman, Dubbi Himaan Idil-addunyaa gurmuulee Riphxe-loltootaa Waraana Bilisummaa Oromoo mootummaan Shanee ittiin jedhuu Odaa Tarbii ammoo, “Humnoota Amaaaraa leenji’aa turan malee, namoota nagaa hin ajjeesne, xiyyeeffannoon keenya humnoota mootummaati” jedhan.


Koomishinarri Dhimma Baqattootaa Tokkummaa Mootummootaa Lammiwwan Itiyoophiyaa Buqqa’aniif Gargaarsa Dabalataa Gaafatan

Koomishinarri dhimma baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaa Filippoo Graandii lammiwwan Iiyoophiyaa sababaa waraansaatiin manaa fi qehee ofii irraa buqqa’aniif gargaarsa dabalataa gaafatanii jiru. Gargaarsa bara dabre gaafanne keessa walakkaa qofa arganne, jedhu. Gabaasaa Maayaa Misikkir Jaallanee tu dhiheessa


Kitaabni Haaraan Seenaa Atileetota Oromoo 50 of Keessaa Qabu Maxxansamee Bahe

Kitaabni “Miila Qullaa” jedhu kan seenaa atileetota Oromiyaa irratti barreessame dhiheenya maxxansamee dubbistoota bira gahee jira. Kitaaba kana kan barreesse atileet Tafarii Didhaa kitaaba kana seenaa jireenya atileetota Oromiyaa keessaa ka bara 1948 hanga bara 2014tti jiranitti xiyyeeffachuun barreessu isaa Sagalee Ameerikaaf ibse. Akka Atileet Tafariin jedhutti kitaaba “Miila Qullaa” jedhamu kana keessatti seenaan atileetota 51 barreeffameera.


Itti-aanaa Hoogganaan Biiroo Barnootaa Oromiyaa Ba’iin Qormaata Biyyoolessaa Barattoota Gad-bu’uu Ilaachisee Ibsan

Kan dhiyeenya kana labsamee ba'iin qormaata biyyooleessaa kan kutaa 12 oduu rifaatu uumee ta'e jira. Kana ilaalchisee Biroo Barnoota Oromiyaatti itti aanaa itti gaafatamaa kan ta'an Dr. Bultoosaa Hirkoo Jaallanneen haasoofsiiftee Jirti.


Oromiyaa Keessatti Sababaa Rakkoo Nageenyaatiin Dhaabileen Tajaajila Fayyaa Hedduun Miidhaman Jedha Mootummaan

Biiroon Fayyaa Oromiyaa rakkoo nageenyaa naannoo Oromiyaa mudateen dhaabbileen fayyaa hedduun barbadaa’uu beeksiseera. No media source currently available Kellaaleen fayyaa 800 ol fi buufataaleen fayyaa 150 ol miidhamaaniru, hospitaalota tokko tokkoos rakkoon mudateera jedhan itti aanaa hogganaan Biiroo Fayyaa Oromiyaa Dr. Tesfaayee Kabaabbaaw. Jiraattonni fi ogeessonni fayyaa godinaalee rakkoon nageenyaa mudate jedhamee Sagalee Ameerikaaf akka himanitti hawaasni tajajilaa fayyaa sirrii tahe argachaa hin jiru


Naannoolee Hongeen Miidheef Roobni Dhufuuf Jira Jedha Dhaabbatni Raaga Qilleensaa Itiyoophiyaa

Iinstiitiyutiin raaga haala qilleensaa Itiyoophiyaa naannoleen biyyattii hoongee waggootaaf miidhaa ture rooba Bitootessaa argachuu malu, jedhee jira. Obbo Mulu’aalem Aberraa, gaggeessaan damee raaga qilleensaa Metriyooloojii Itiyoophiyaa VOA’f ibsa kenneen roobi kun hamman walakkaa irraa kan gadi ta’u tahus, akka naannoo baay’ee qaqqabu ibsanii jiran.


'Dargaggoo Fayyaa Nyaataa Hawaasaaf Falmu’

Rogeessi fayyaa hawaasaaf falmu Abdusalaam Abbaa Jabal; Itiyoophiyaa keessatti nyaatawwan warshaatti qophaa’an baballachaa jiraachuun akka yaaddessaa ta’u duabbate. Jimmaatti dhalateee kan guddate fi Ogeessa qorannoo nyaataa Abdusalaam hundeessaa mana cuunfaa addunyaarratti maqaa horate jedhe ‘Jimma Oasis’ New York fi Oromiyaatti banee jira. Abdusalaam akka jedhutti Itiyoophiyaa keessatti nyaatawwan warshaatti qophaa’an biyya keessatti babal’achuun turmaata booda fayyaa hawaasaa kan jeeqan waan ta’aniif qaamni dhimmi ilaallatu marti itti yaaduu qabaa jechaan dubbate. Dargaggoon kun kana furuuf barsiisa hawaasaa jalqabuu hima.


Dambi Doolloo Keessatti Walitti-bu'iinsa Kaleessa Uumameen Hidhamtoonni Miliqan, Jedhame

Bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa godiina Qellem Wallaggaa magaala Dambii Dolloo keessatti kamiisa kaleessaa Guraandhala 2 bara 2023 ganamaa jalqabee naannoo ganda 03 fi karaa magaalatti ittu seenan kan naannaa ganda 05 keessatti dhukaasa guddaa dhaga’uu isaanii jiraattonni oduu gabaasaa RSAf ibsanii jiru. Walitti dhukaasii kunis humnoota nageenya kabajsiisan fi kan aangawoonni Shanee jedhanii waaman Waraana Bilisummaa Oromoo giddutti kan gaggeeffamee dha shakki jedhu qabu jiraattonni. Dhukaasii kun eega qabanaa’ee booda hidhattonni mootummaa kokolaataan deemaa meeshaa sagalee guddisuun “ Warrii mana hidhaa keessaa baatan deebi’aa seenaa” jedhanii labsaa akka turan namnii dhaga’ee jedhe tokko ibsee jira. As Yunaaytid Isteetis keessa kan jiran dubbii himaan WBO Obbo Odaa Tarbii, hidhattonni keenya magaalaa Dambii Dolloo keessaatti haleellaa gaggeessanii jiruu, hidhattoota mootummaas ajjeesaniiruu kaanis boji’aniiruu akkasumas kanneen hidhaa keessa turan akka miliiqan taasiisan jechuun RSAf ibsanii jiru. Haleellaa gaggeeffame jedhame kana ilaalchisee aangawoota naannoo sanaas ta’e kan Oromiyaa irraa odeeffannoo dabalataa argachuuf carraaqqii RSA taasisee hin milkoofne.


Hongeen Oromiyaa Keessatti Lammiilee Miliyoona Sadi’ii Ol Eeggattota Gargaarsaa Taasise

Hoggee naannoo Oromiyaa godinaalee 10 ol keessatti muudate irraa kan ka’e ummanni miiliyoona sadii ol gargaarsa akka barbaadu Waajirri Buusaa Gonofaa Oromiyaa ibsee jira. Godinaa Booraanaatti qofa lammiileen gargaarsa hatattamaa barbaadan kuma 800 ol akka tahan ibse – waajirri qindeessa gargaarsaa kun. Jiraattonni naannoo hongeen miidhame jiraatan, gargaarsi nyaataa xiqqaa ta’uu isaatiin, hanqinni bishaanii, namaas ta’ee Loon irraa gahe rakkoo hamaa keessa isaan buusuu dubbatu. Tsahaay Daamxoo kana irratti gabaasaa qabdi.


Ministeerri Bishaanii fi Enarjii kan Itiyoophiyaa Ibsa Kennee Jira

Ministeerri Bishaanii fi Enarjii kan Itiyoophiyaa akka beeksisetti waraanni biyyatti gama kaaba keessatti gaggeeffame bu’uuraalee bishaanii qarshii biiliyoona 3.2 baasiisan irratti miidhaa geessisee Jira. Ministirri Bishaanii fi Inarjii Dr. Habtaamuu Ittafaa RSAf akka himanitti, waraanni kun bu'uuraalee bishaanii kan bulchiinsa naannoo Tigraay, Affaar, fi Amaaraa irratti miidhaa dhaqqabsisee jira Michoota sadarkaa addunyaa waliin ta’uun ministeerichi hojiiwwan deebisanii dhaabuu yeroo gabaabaa fi dheeraa keessatti hojjetamuu qaban adda baasuu isaa ibsan. Jiraattonni magaalaa Shireenaa akka jedhantti, sababa hanqina bishaaniitiin rakkachaa jiraachuu ibsan. Jiraattonni kunneen akka jedhanitti boolla kuusaa bishaanii cabe keessaa tokko qofti suphamee jira. Jiraattonni magaalaa Tekems tasuma bishaan akka hin arganne ta’u dubbatu. Waliigaltee nagaa tolfamee hordofuun ministeerichi meeshaalee tajaajiila bishaanii Tigraay keessaitti argaman kunuunsuu eegaluu isaa Gabra Mikaa’eel Gabra Madhin Finfinnee irraa gabaasee jira.


Muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa fi Aangawoonni Motummaa Isaanii Hoogganoota Tigiraay Wajjiin Kallattiin Walga’an

Muummichi Ministaraa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahimed har’a aangawoota mootummaa isaanii kaan waliin tahuudhaan, eega mariin araaraa Sadaasa dabre mallatteessame as yeroo jalqabaatiif hoogganoota Tigiraay wajjiin walga’uu isaanii, aangawoonnii fi maddeen oduu mootummichaa beeksisanii jiran. Hoogganoonni gam-lameenii walii-galteeleen Pritooriyaa fi Naayiroobiitti mallatteessaman hagam akka hojii irra oolfaman xiinxaluu isaanii fi dhimmoota daran xiyyeeffannaa barbaachisan irratti mari’achuu isaanii, Korporeeshiiniin Broodkaastiingii Itiyoophiyaa dubbate, jechuun maddi oduu Ajaansi Firaansi Prees gabaasee jira. Mariin kun bakka bashannanaa Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti argamu, Kan Halaalaa Kellaa jedhamutti tahuu maddi maddii oduu mootummaa beeksisee jira.


"Uummata Rakkatee Gargaaruun Dirqama"

Sababaa balaa uumamaa fi nam-tolcheen kan ka'e uummata Oromiyaa keessatti manaa fi qe'e ofii irraa buqqa'an miliyoona tokko ol ta'an gargaaruuf, Biroon Fayyaa Oromiyaa, waldaan Dooktoroota Oromiyaa fi waldaan ogeessoota fayyaa oromoo kan addunyaa walii wajjiin hojjataa akka jiran ibsanii jiru. Dhimma kana ilaalchisee Dr. Tasfaayee Kibabaw Biroo Fayyaa Oromiyaa irraa akkasumas Dr Nuraddiin Sulee Waldaa ogeessoota fayyaa oromoo kan addunyaa irraa haasoofsiifnee jirra. Caqasaa


Hordoftoonni Amantaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaa Diisiitti Hiriira Geggeessan

Abbootiin amantii fi amantoonni mana amantaa Ortodoksii Tawaahidoo Itoophiyaa ibsa Muummee Ministiraa Abiyyi Ahimed dhiheenya ministiroota isaaniif kennan balaaleffachuudhan Kamisa kaleessaa, Guraandhala 1, 2023 Waashingitan Diisii keessatti hiriira bahaniiru. Ministarri Muummee Abiy Ahimad Kibxata darbe haala yeroo irratti miseensota kaabinee isaaniif oggaa ibsa kennan, waldhabdee Qulqulluu Sinodosii Mana Kiristaanaa fi abbootii amantaa dhiheenya naannooleef muudama geggeessan gidduutti uummame kaasuun, dhimmichi salphaa ta’uu eeranii gareewwan lamaan kun akka wal-dhabdee isaanii mariin furan gaafataniiru. Qulqulluu Sinodosii Mana Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa ammoo ibsa Abiyyi kennee fi ejjennoo mootummaan isaanii fudhate mormuun Roobii kaleessaa ibsa kenneera. Gabaasa Habtaamuu Siyyum.


Koleeraan Naannoolee Oromiyaa fi Somaalee Keessatti Mul’ate Babal’aataa Jira Jedhame

Dhaabbata Mootummoota Gamtoomaniitti Biiroon dhimma gargaarsaa dhibeen Koleeraa ammas naannoo Oromiyaa fi Somaaleetti mullate baballataa jira jechaan akeekkachiise. No media source currently available Dhaabbatichi ibsa kaleessa baaseen, dhibeen kun dabalataan Godina Arsii Lixaatti kan mullate ta’uu eeree, kanaanis haga yoonaa lubbuun namoota 28 darbuu ifoomse. Dookter Tesfaayee Kebbebee, Itti Aanaan Biiroo Eegumsa fayyaa Oromiyaa, dhibechi ammas to’annaa fi hordoffiin taasifamuu baannaan gara Godinaalee kaanilleetti baballachuu mala jechaan VOA’f himaniiru


Haleellaa Hidhattootaa Garbagurraachaa Keessatti Raawwateen Lammiin Chaayinaa Tokko Ajjeefamuun Gabaasame

Lammiin Chaayinaa tokko haleellaa Wixata kaleessaa naannoo Oromiyaa keessatti raawwatameen ajjeefaman. Embaasiin Chaayinaa biyyattii keessa jiru akka jedhetti, lammiileen Itiyoophiyaa keessa jiran of eeggannoo gochuun nageenya jisaanii akka eeggatan hubachiiseera. Lamiiwwan Chaayinaa sagal immoo magaalaa Kaaba Oromiyaa Gabre Gurraachaa keessatti Wixata galgala haleellaan irratti raawwatee isaan keessaa tokko itti dhukaafamuun ajjeefamuu embasiin Chaayinaa kan Itiyoophiyaa keessaa ibsa Kibxata har’aa baaseen beeksisee jira. Namoota yakka kana raawwatan garuu adda hin baafne. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Itiyoophiyaa battala ibsa hin kennine. Embasiin Chaayinaa itti dabaluu dhaan naannoleen Daangaa Oromiyaa fi kutaalee biyyaa ka biroo yeroo hedduu haleellaa, namoota ukkaamsanii butuu fi saamichaaf waan saaxilamaniif balaan nageenyaa akkaan sodaachisaa dha jedhee jira. Torban darbe namoonni hidhannoo qabanii fi eenyummaan isaanii hin beekamin yeroo gabaabaa dhaaf hojjettoota dhaaba simintoo Naayijeeriyaa kan Daangotee naannoo Oromiyaa keessa jiru butanii fudhatanii turan. Booda irra garuu miidhaan utuu irra hin ga’in gad dhiisamuu isaanii dubbi himaan kampanichaa Rooyitersiif ibsa e-mail Wixata ergeen beeksisee jira. Dubbi himaan mootummaa naannoo Oromiyaa Haayiluu Addunyaa gaaffii Rooyiters waa’ee hojjettoota Daangotee butamanii ilaalchisee dhiyeesseef battala deebii hin kennine. . Hookkarri Oromiyaa keessaa kan waggoota lamaa fi mootummaa federaalaa fi humnootii naannoo Tigraay gidduutti geggeessameef walii galtee nageenyaa baatii Sadaasaa keessa mallatteeffamettii adda. Oromoon Itiyyoophiya akeessaa saba guddicha yoo ta’u, muummichi ministeeraa Abiy Ahimed kan maatii Oromoo fi Amaaraa irraa dhalatan aangootti dhufanii as jireenyi isaa fooyya’uu ni gargaaru jedhanii abdatanii tuaran. Hedduun Abiyyi irraa abdii kutatanii mootmmaa dhaan akka dagatamanitti itti dhaga’ame jechuu dhaan Rooyiters gabaasee jira.


Dorgommii Fiigichaa Jarmaniitti Geggeessamerratti Atileetonni Itiyoophiyaa Injifannoo Argatan

Doorgoommii fiigicha mana keessaa kan bara 2023 Jimaata darbe Ammajji 27 biyya Jarman, magaalaa Kaarlsruleetti geggeessamee jira. Doorgoomii kana irratti kanneen hirmaatan atileetooni itoophiyaa dhiraa fi dhalaan injjiffanoo goonffataniruu. Keesumaa atileetiin ganna 17 Abdiisaa Fayyisaa fiigichaa meetira 3000 injifachuun qalbii daawwatootaa hawatee jira. Gama biraattin doorgoomii figichaa qaxaamura Addunyaa Guraandhala 18 Biyya Awustralliyaatti geggeessamu irratti gareen Itoophiyaa dhiraa fi dubartiin himaachuuf qophiitti jiran. Leenjjisaa isaanii Koomaandar Tooleeraa Diinqaa dubbisnee jirra. No media source currently available


Jillee Xumugaa Suuta Tasgabii Horataa Jirti: Angawaa

Aanga'oonni naannoo godiina Bulchiinsa Oromoo kan bulchiinsa naannoo Amaaraa suuta tasgabiin deebi’aa akka jiru ibsanii jiru. Kunis hookkara torban tokkoof ture fi lubbuu namoota nagaa galaafatee fi qabeenyi barbadaa'e booda, suuta suutaan gara jireenya idileetti deebi'aa jira jedhu. Bulchaan olaanaa kan aanaa Jiillee Dhummuugaa obbo Ahmed Alii Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka himanitti, namoonni hokkara kanaan manaa fi qe'ee isaanii irraa buqqa'anii turanis gara qe’e isaanti deebi’aa jiru jechuu isaanii Masfiin Arraagee Gabaasee jira.


Gargaaramtoonni Shawaa Kaabaa, Aanaa Yaayyaa Keessaa Rakkoof Saaxilamuu Himatan

Jiraattonni naannoo Oromiyaa godina shawaa kaabaa aanaa Yaayyaa Gullallee gandoota shanii ol keessaa gargaarsaan jiraachaa turan rakkoo hamaan saaxilamuu sagalee Ameerikaaf ibsaniiru. No media source currently available Bulchiinsi aanichaas rakkoon jiraachuun isaa dhugaadha, jechuudhaan humni waraanaa hidhate socho'u "shanee" jechuun waaman waraannii bilisummaa oromoo naannoo sana to'atee waan jiruuf ummata bira dhaqqabuu hin danda'amnetti dubbatan.


Boordiin Nageenya Biyyoolessa Ameerikaa Gabaasa Itiyoophiyaan Boyiing 737 MAX Ilaalchisee Baaste Mormi

Boordiin geejjiba biyyoolessaa balaa lubbuu namaa galaafate bitootessa bara 2011 Boing 737 MAX irra ga’e ilaalchisee gabaassa xumuraa kan Itiyoophiyaa irratti dogoggora kan hojjete yoo ta’u, qorattoonni hojii garee balalii sanaa haala quubsaa dhaan hin ibsine jedhee jira. Dura teessuun boordii nageenya geejjiba biyyoolessaa Jinifer Homeendii gaaffii fi deebii geggeessaniin waajjirri qorannaa xayyaara Itiyoophiyaa gabaasa sana irratti dogoggora hojjechuu isaa dubbataniiru. Homendiin akka jedhanitti dhugumatti kan isaan hin goone yoo jiraate hojii garee balalii sanaa fi qophee ga’aa gochuu fi dhiisuu isaanii akka ta’etu nutti dhaga’ame. Gabaasichi kan walii gala fi cimaa akka hin ta’intu nutti dhaga’ame. Baa 2018 fi 2019 MAX Boing xayyaara doolaara biliyoona $20 ol fixe Indoonesiyaa fi Itiyoophiyaa keessatti kufee caccabee Boing leenjii fi jijjiirraa software erga taasisee booda to’attootaan xayyaarri lafaa ka’ee ture deebisee baatilee 20f akka dhaabatu ta’ee jira. Boordiin nageenya jeejjiba biyyoolessaa ji’a darbe uummataaf ifa ta’uu isaa dura gabaasa Itiyoophiyaa isa xumuraa gamaaggamuu fi akkasumas yaada kennuuf carraan hn kennamneef jedhee jira. Tokkummaa mootummootaatti ejensiin aviyeeshinii Montriyeel seerawwan to’atu cabsuu illee akka ta’e Homendiin dubbataniiru.kana duras argamee hin beeku jedhan. Dhaabbata sivil aviyeeshinii addunyaatiin gabaasa sana gamaaggamuu fi yaada itti kennuuf mirga qabna jedhan. baatii Muddee keessa kan dhiyaate yaadii boordii nageenya geejjiba biyyoolessaa wixinee kana dura dhiyaateef boordichi gamaaggameef deebii dha jedhan. Boordichi akka jedhetti kanaan dura inspeektaroonni Itiyoophiyaa sababa balaa Daandii Qilleensaa Itiyoophiyaa Amajjii 2019 dhaqqabee lubbuu namoota 157 galaafate qorachaa turan gabaasa isaanii keessatti leenjii hojjettoota xiyyaaraa fi ulaagaalee balaa tasaaf qiyyaafata gahaa hin kennine jedheera. Boordiin qorannaa balaa xayyaara Itiyoophiyaa balaa kana caasaan xayyaara sanaa kan MCAS jedhamu hojjechuu dhabuu isaa ti jechuun komee dhiyeessee jira. Waajjirichi gaaffii dhiyaateef battala deebii hin kennine.


Hidhattoonni Humnoota Poolisii fi Humnoota Addaa Irratti Haleellaa Raawwatan: Mootummaa Naannoo Amaaraa

Mootummaan naannoo Amaaraa har’a ibsa baaseen hidhattoota farra nageenyaa ittiin jedhe humnoota addaa naannoo sanaa fi poolisii federaalaa irraatti haleellaa raawwatan jedhee jira. Ibsi sun akka jedhutti kanneen haleellaa raawwatan sun godina Shawaa kaabaa fi godina bulchiinsa hawaasa Oromoon wal daangessan kan jiran aanaalee fi gandeen keessa kan jiraatan namoota nagaa irratti jechuun himate. Haleellaa meeshaa guddaan raawwatame sanaan namoonni nagaan Shawaa kaabaa hawaasa Oromoo irraa ta’an du’uu isaanii fi qabeenyaa irra miidhaan dhaqqabuu ragaaleen naannoo sanaa argaman ibsaniiru. Ibsi sun akka jedhutti keessumaa naannolee Efraataa Gidim Axaayee, Sanbatee, Jawuhaa fi Shawaa Roobit keessatti haleellaa humnootiin hidhatan kun raawwatan bifa gosummaa qabsiisuuf uummata naannoo sanaa jiran lamaan gidduutti walitti bu’iinsa uumuuf yaalii badii geggeessaa jiru. Haleellaa humnoonni farra nageenyaa banan jechuun ibsi kun tuqe mootummaan yeroo gabaabaa keessatti to’atee kanneen badii dalagan to’annaa jala oolchuuf raayyaa ittisa biyyaa, mootummaa federaalaa fi poolisii addaa naannoo Amaaraa gamasitti bobbaasuu dhaan kan hojjetu ta’uu ibsee jira. Waggoota shanan darbe magaalaa Axaayee fi naannoo ishee haleellaan yeroo kudhan ta’uu irra ga’uu isaa fi qabeenyaan gubachuu jiraattonni dubbatanii jiran. Har’a naannoo dhukaasi ture tasgabbiin hangi tokko uumamus gara Finfinnees ta’e Daseetti imalli geggeessamu cufamuu isaa ragaan naannoo sanaa argame ni mul’isa jechuun Mesfin Arage gabaasee jira.


Guyyaa Barnootaa Har’a Sadarkaa Addunyaatti Yaadamee Oole Ilaachisee Marii Ogeessa Barnootaa Waliin Geggeessame

Amajjii 24 waggaa waggaadhaan akka guyyaa barnootaa ta’ee yaadatamu dhaabbanni mootumoota gamtoomanii waggaa shaniin dura labse. Akka dhaabanii mootumoota gamtoomanii jedhutti, baruumsii mirga dhala namaati. Baruumsii furtuu nageenyaa fi misoomaatii. Dhimma kana irratii ogeessa barnootaa Dr. Maatiyaas Gudinaa wajjin marii taasifnee jirra.


Dhimmoota Preizidaantiin Oromiyaa Godinaalee Wallagga Keessatti Mauraalee Hawaasaa Waliin Mari'atan Ilaalchisee Ibsi Kenname

Biiroon dhimmoota koomunikeeshinii mootummaa naannoo Oromiyaa haala yeroo irratti har'a ibsa kenneera. Hoogganaan biioo sanaa obboo Hayiluu Addunyaa marii tibbana pirezdaantiin Oromiyaa Shimallis Abdiisaa godinaalee wallagaa Bahaa, Lixaa fi Qeellam Wallaggaa keessatti murnoota hawaasaa adda addaa waliin taasisan irratti ibsa kana kennan. Obbo Hayiluun ibsa isaanii keessatti “Shanee fi finxaaleyyiin Amaaraa Wallagaa Bahaa fi Horroo Guduruu Wallaggaa keessatti miidhaa guddaa hawaasa irraan gahan” jedhan. Nageenyi waarawaan akka naannoo kana keessatti bu'uuf, hidhatoonni shanee ittin jedhan karaa nagaa harka kennachuu qabu, jechuudhaan, kanneen didan irratt immoo tarkaanfii fudhachuun itti fufa jedhan. No media source currently available


Dubbii Himaan Ministrii Dantaa Alaa Amerikaa Waa’ee Itiyophiyaa Kan Ilaaleen Tuuta Oduuf Ibsa Kennan

Ministeerrii haajaalaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkas samabata dabree mummicha ministeeraa Abiyyi Ahamd waliin bilbilaan dubbachuu isaanii kan ilaaleen gaaffii kana dhiyaateef dubbii himaan ministrii dantaa alaa Amerikaa Need Praayis, "humnoonni Eertiraa Itoophiyaa keessaa bahuu akka jalqaban ni beekna," jedhanii, humnoonni biyya alaa akka ba’aniif waamicha dhiyeessinu, haala wal irraa hin cinneen dhageesiisfnuun akka walii galtee Sadaasa 12 Afrikaa Kibbaa akkasumas Naayroobii keessatti tolfameen walsimsiisuun guutummaatti akka bahu waamicha dhiheessina jedhan. Need dabaluunis humnoonni Eertiraa fi kanneen biroo ba’uun akkaan murteessaa dha. Akkuma duraanis jechaa turre nagaa waaraa fiduuf, gargaarsa namoomaa guutuumaan dhaqqabsisuuf, abba biyyummaa Itiyoophiyaa kabajsisuuf kun ta’u qaba jedhan. Humnoonni Eertiraa ba’uu itti fufee jiru dabalatee mallattoolee gaarii arguu keenya itti fufee jiraatullee, humnoonni Eertiraa dhiittaa mirga namoomaa namoota nagaa irratti raawwachuu isaanii gabaasamuunnu yaaddessa, akkasumas gargaarsa namoomaa baay’ee barbaachisu akka hin kennamne duubatti harkifamuu fi gufachiisuunis akkasuma jedhan. Mootummoonni Itiyoophiyaa fi Eertiraa gabaasa kana akka qoratanii fi namoota itti gaafataman akka gaafataman waamicha goona. Kana malees. Mootummaan Itiyoophiyaa to’attonni mirga namoomaa kan addunyaa guutummaatti akka seenaniif waadaa seenee akka kabaju gaafanna jedhan Need praayis.


Naannoo Kamiiseetti Walitti Bu’iinsii Jiraachuun Gabaafamee Jira

Bulchiinsa naannoo Amaaraa godiina hawaasa oromoo, magaalaa Sanbatee fi naannoo ishee keessatti, har’a walitti bu’iinsii meeshaan deggerame akka ture bulchaan godinichaa Obbo Ahmad Alii RSAf ibsanii jiru. Dheengadda jechuun gaafa Dilbataas, godiina shawaa Kaabaa Jaawuhaa irratti walitti bu’iinsii biraa akka ture ibsamee jira.Walitti bu’iinsii Sanbatee keessaa kan jalqabame isa kan Jawuhaa sana to’achuuf yaaliin taasifamaa yeroo tureetti ta’u kan ibsan Obbo Ahmad Alii ittiin ka’uumsa isaa fi miidhaa dhaqqabe kan ilaaleen qorataa jirra jedhan.Nagaa buusuufis yaaliin taasifamaa akka jiruus ibsanii jiru. Waajirri dhimmoota Komunikeeshinii kan bulchiinsa naannoo Amaaraaf itti gaafatamaa kan ta’an Gizaachoo Muluneeh dhimma Jawuhaa ilaalchisee gaafatamanii hogganni sadarkaa olaanaa kan mootummaa bulchiinsaa naannoo irratti dubbataa akka jiru ibsanii jiran. Magaalaa Sanbateetti dabalata naannoo Haaxaayyee fi shawaa Roobitittis darbee dabrbee dhukaasnii kan dhaga’amu ta’u madden RSAf kan ibsan yoo ta’u hanga waaree booda sa’atii kudha tokkotti, Dasee gara Finfinnee akkasumas Finfinnee irraa gara Daseetti kokolaataan sosso’an, naannoo shawaa Roobiti fi Kamisee dhaabatanii akka jiran dhaga’ameera jechuun Masfiin Arraagee gabaasee jira.


Prezidaantiin Naannoo Oromiyaa Godinaalee Wallaggaa Keessatti Marii Dhimma Nageenyaa Geggeessan

Pirezidaantiin naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdisaa dhiheenya godinaalee wallagaatti kutaalee hawaasaa adda addaa waliin marii taasisaniiru. Jiraattota marii kana irratti hirmaatan keessaa akka ta’an kan himan namoonni dhuunfaa Sagalee Ameerikaatti dubbatan marichi haala itti rakkoon nageenyaa furmaata argatutti kan fuuleffate, jedhan. No media source currently available Mariin kun yoo dhugumaan hojiitti hiikamee rakkoo nageenyaa furuutti kan xiyyeeffate jedhu Yuunivarsiitii Ambootti barsiisaa saayinsii siyaasaa Solomoon Tafaarraas. Gama biraatiin Mootummaan Ameerikas rakkoo nageenyaa naannoo Oromiyaa keessatti mul’ataa jirutti akka yaaddoo qabu eeree, akka mootummaan dafee rakkoo kana furu gaafatee jira.


Antonii Bliinkan Abiyyi Ahmad Haasoofsisanii Jiru: Dubbii Himaa

Ministirri Haajaa Alaa Antonii Blinkan kaleessa Muummcha Ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahmad waliin waa’ee Waliigaltee Sadaasa 2 tolfame hojii irraa olchuu irratti hanga har’aatti jijjirama guddaan mul’ate irratti dubbachuu isaanii dubbii himaaan munisteerri haajaa alaa Yunaaytid Isteetis Ned Praayis sambata dabree ibsanii jiru. Walii galteen tolfamees, waraanni Eertiraa akkuuma amma ta’a jiru Itiyoophiyaa Kaabaa keessaa bahuu qaba kan jedhu of-keessaa qaba jedhan. Jijjirama argame kan simatan Bliinkan Itiyoophiyaa kaabaa keessatti nagaa itti fufiinsa qabu mirkaneessuun dhimmi ijoo ta’u ibsuu isaanii fi n, to’attonni mirga namoomaa kan addunyaa akka seenan akka ta’uuf Bliinkan gaafachuu isaanii Praayis ibsanii jiru. Adeemsa nagaa Ityoophiyaa kaabaa keessaa kan gamtaa Afrikaan durfamu Amerikaan deggeru waadaa seente, Bliinkan irra deebi’anii Muummicha Ministeeraa Abiyyi Ahmadiif mirkaneessanii jiru jedha. Kana malees tasgabii dhabiinsa Oromiyaa keessa jiru xumuura itti tolchuun barbaachisaa ta’u isaa irratti lameenuu dubbachuu isaanii Need Praayis ibsanii jiru. Garuu walii galteen Piriitooriyaa loltoonni Eertiraa akka ba’an kan lafa hin keenya yoo ta’u gama mootummaa federaalaa goruun wal waraansa dhiiga dhangalaasisee keessatti dararaa hamaa geesiisan jechuun, Ameerikaa fi gareewwan mirga namoomaatiin himatamaa turan. Ameerikaan Gamtaa Awurooppaa waliin ta’uun Eertiraan loltoota ishee akka buqqistu dhiibbaa gochuuf yaaltee turte.


Muudama Phaaphaasota Haarawa Mana Amantaa Ortodoksi Tewaahidoo Itiyoophiyaa

Mana Amantaa Ortodoksii Itiyoophiyaatti Angafti Phaaphaasotaa, Phaaphaasota haarawa 26 muuduun isaanii dhagaahamee jira. No media source currently available Angafti Phaaphaasotaa kunneen muudama kana Phaaphaasota kanaaf kennuu dilbata kaleessaa kan ifoomse yoo tahu, Paatriyaarkiin Mana Amantaa Ortodoksii Itiyoophiyaa muudami kun fudhatama hin qabu jechaan mormuun wal gahii ariifachiisaa yaamanii jiran. Barsiisaa Diyaaqoon Daani’eel Caalaa miseensa koree qideessituu muudamsa haarawa muudee VOA’f muudamsi kaleessa raawwatame jedhame seera waldattii sirnaan kan hordofe; gaaffi yeroo dheeraaf gaafatamaa ture duubatti hambifameef deebii kennuuf kan taasifame dha jechaan dubbataniiran.


Dargaggoo meeshaa qamadii fi xaa'oo wal bira facaasu hojjate

Dargaggoo Margaa Warqeessaa miiltoowwan hojiisaa biroo faana tahuun meeshaa qamadiifi xaa'oo wal bira facaasu hojjachuu Sagalee Ameerikaatti himee jira.\n\nMargaan Giddugaleessa Qorannoo Mahaandisummaa Qonnaa Baakkootti qorataafi qindeessaa yoo tahu maashinni bo’oo baasaa qamadiifi xaa’oo yeroo tokkotti sarara saddeet facaasuu danda'a, Kunammoo ammoo sararaan haaka wal fakkaataa taheen facaasuuf gargaara jechuun dubbata.


Mummichi Ministeeraa Abiyyi Ahmad Aangawoota Muudamaaf Dhiyeessanii Jiru

Muummchi Ministeera Itiyoophiyaa Abiy Ahimad jijjiirraa ministeerota kaabinee kan ministeera Geejjibaa fi Loojistikaa, kan ministeera Albuudaa akkasumas ministeera Qonnaa ta’an har’a dhyeeffatan. Haaluma kanaan, Dr. Alemu Sime Ministeera Geejjibaa fi Loojistikaa, Obbo Habtaamuu Tagany ministeera Albuudaa akkasumas, Dr. Girmaa Amente ministeera Qonnaa akka ta’aniif maqaa dhahan. Kana malees, Aaadde Alemtsehay Phawulos ministeera Dhimma Kaabinee fi Hoggana Hojjetoota Waajjira Muummicha ministeeraa akka ta’aniif dhiyeessan. Kanneen haaraa muudaman kun irra caalaa ministeerota afur dhiheenya kana kabajaan hojii irraa gaggeeffaman jedhaman bakka bu'u. Gama kaaniin Obbo Maammoo Mihreetu bulchaa Baankii biyyooleessaa kan Itiyoophiyaa gochuuf mummichi ministeeraa Abiyyi dhiyeessanii jiru. Obbo Maammoon yeroo ammaa hoji gaggeessaa dhaabbata Invastimantii Itiyoophiyaa Holdings jedhamu ta’uun hojjechaa jiru. Erga muummichi ministeeraa Abiy Ahimad bara 2018 aangoo qabatanii as bulchaa Baankii Biyyaalessaa Itoophiyaa kan turan Yinager Desse bakka bu'uuf jiru. Manni maree bakka bu’oota Uummataa jalaqaba baatii dhufu jechuun Guraandhalaa boqonnaa ji'a tokkoo osoo hin ba’iin dura kaadhimamtoota muummicha ministeeraa dhiyeessan ni raggaasisa jedhamee eegama jechuun Keeneedii Abaate ibsee jira.


Yaa’ii Walakkaa Waldaa Saayinsii fi Teeknooloojii Oromoo

Yaa’iin Walakkaa Waldaa Saayinsii fi Teeknooloojii Oromoo Amajji 14, 2023 toora interneetti Zoomittin gageeffameeraa. Yaa’iin kun Marsaa 4ffaaf kan gaggeeffame yoo ta’uu , dandeetti Dijitaalaayizeeshinii fi Teeknooloojii Uumamaa jiru Misooma Diinagdee Oromiyaaf Fayyadamuun kan jedhu dha. Eebbisaa Naggaasaa yaa’ii kana ilaalchisuun Hunddeessitoota Waldaa kana kan ta’an Prooffessar Girma Gebresenbet fi Dr Taddesee Kene’aa Dubbiseera.


Dhukkuba Gifiraa fi Ittisa Isaa

Itiyoophiyaa keessatti talaaliin farra dhukkuuba Gifiraa kennaamaa akka jiru ibsamee jira. Dhukkubnii Gifiraa maalii? mata duree jedhu irratti Jaallanneen Dr. Isaayyaas Kabbadaa Guddinaa Yunivarsitii Jimmaa irra haasoofsiiftee jirti. Gara marii gaggeeffameetti dabarra.


Ayyaanni Cuuphaa Har'a Kabajamee oole

Har'a ayyaanni cuuphaa guutummaa Itoophiyaa keessatti kabajama oolera. Paatriyaarkiin Mana amantaa Kiristaanaa Ortodoksii Tawaahidoo Itiyoophiyaa Abune Maatiyaas ayyaana cuuphaa magaalaa Finfinneetti kabajameera irraatti haasawa taasisaniin, "Egereen kan nama hunda dhiifamaa fi araaraan bakka turetti deebisnu, tokkummaa karaa haqaa fi walqixxummaan, nageenyaa keenyas kan itti ijaarru ta'uu qaba" jedhan. Hirmatoonni ayyaanicha biyya alaa hedduunis sirna cuuphaa UNESCOn galmaa’e kana irratti kan argaman yoo ta’u, sirni kun nageenyi kaaba Itiyoophiyaa erga sararaa qabaaten booda kabajamuun isaa adda isaa tasiisaa jechuun ibsuun, nagaan kun akka itti fufu abdii qaban ibsaniiru.


Ayyaana Cuuphaa Hara Dambal Irratti Qofaa Addatti Kabajamu

Ayyaanni Kataraa fi Cuuphaa Shawaa Bahaa, Baatu Hara Dambal irratti namootni kumaatamaan irratti argaman sirna ho’aan kabajamee jira. Barsiisaa Biiniyaam Taaddelee, Gadaamii Amara Maaramii Qiddus Gabreel Baatuutti hordofaan mana barnootaa Lubootaa, Hara Dambalirratti kan kabajamu ayyaanni kataraa fi Cuuphaa, bishaan irratti kabajamuun adda isa taasisaa jechaan dubbatan. Gama biraan hirmaattonni ayyaanichatti gammaduu himanii, ta’us hojiin ayyaana kana beekisuu dabalataan hojjetamuu qaba jedhan. Koomishiniin Tuurizimii Oromiyaa dhimma kana ilaalchisuun deebii kennee jiraa.


Ityoophiyaan Dhaabbata UAE Wajjin Waligaltee Annisaa Mallateesite

Mootummaan Ityoophiyaa dhaabataa Annisaa biyya Yuunaayitid Arab Imereets kan aduu irra umna soolaaraa maddisiisu Maasdaar jedhamuu wajjin waligaltee umnaa inarjii meegaawaati 500 argamsiisuu danda’u mallateessuu isaa muummichii ministiraa Abiyii Ahimad Roobii har’aa fuulaa tiwuutarii isaanii irratti beeksisuu isaanii maddi oduu Rooyiters gabaase jira. Waligaltichii Itiyoophiyaa keessatti umnaa Inarjii guddisuu fi karoora Iduustirii muummichi ministiraa Abiy Ahimad qaban kan gargaaru akka ta’e kan ibsee gabaasni Rooyiters, Ityoophiyaan yeroo ammaa, akka waligalaatti inarjii Meegaawati 4,898 akka qabduuf kana keessa dhibbentaan 91 umna bishaanii irraa kan maddu ta’u isaa galmee unma ibsaa Ityoophiyaa waabefachuudhaan ibsee jira. Akkataa waligaltee kanaatin dhaabbanni umna soolaaraa maddisiisan lama akka ijaaraman kan ibsan muumichii ministiraa bakka umni soolaaraa sun itti ijaaramu akka hin imnee Rooyiters ibseera. Ityoophiyaan wagga darbe hidha lagaa abbayyaa irraa umna ibsaa maddissisuu kan jalqabdee yemmuu ta’au, hidhichii yemmuu guutuudhaan hojachuu jalqabu, umna meegaa waatii kuma Jaha akka maddisiisuu danda’au ibsameera.


Kabaja ayyaana jala bultii Cuupphaa; Finfinnee

Ayyaanni cuuphaa har'a guutuu Itoophiyaatti kabajamaa jira. Hordoftoonni fi abbootiin amantaa ayyaanichi yaadannoo cuuphaa Kiristoos irraa ilmi namaa gad of deebisuu fi kabaja kan itti baratu akka ta'e dubbataniiru.


Manni maree mootummaa Ityoophiyaa Muudama Kenne

Manni Maree Bakka Bu’otaa Ummataa Ityoophiyaa walgahii isaa kan wagga lammaffaa marsaa Saddeettaffaa irratti prezidaanti fi itti aantuu prezidaanti mana murti muummee muude jira. Akkaumaa kanaan, Oboo Teewoderoos Mihiret pirezdaantii mana murtii muummicha, Aaddee Abebaa Imbiyaalee Mengiistee immoo itti aantuu pirezdaantii gochuun raggasisee jira. Hoggantooni mana murtichaa duraanii Aaddee Ma’azaa Ashanaafii fi Obbo Salamoon Araddaa aangoo isaanii fedhiidhaan gadi lakkisuun isaanii kan ibsamee yemuu ta’u, sababinni aangoo isaan gadi lakkisaniif hin ibsamne. Haaluma walqabateen, miseensotaa kaabiinee torban darbee aangoo isaanii irraa kaasaman Afur- Injineer Taakelee Umaa Ministira Albuudaa, Aadde Daagimaawiit Moges Ministira geejibaa fi Loojestikaa, Obbo Umar Kadir Ministira qonnaa, akkasumas, minstiraa dhimmaa kaabinee Obbo Tafarii Fiqiree - bakka buusuudhaaf manii marichaa har’a ministrootaa haaraa akka muudu ibsameera. Heerrii biyyatti keeyyanni 74 lakkoofsi lamaa muummeen ministiraa biyyatti, miseensotaa kaabinee paartiiwwan miseensaa mana maree ta’an keessaa akkasumas, wareen mana mareeti ala jiran keessaa filaachuudhaan akka muudamaaf dhiiheesuu danda’u akka eeyyamuuf ni beekamma.


Itiyoophiyaatti Hoongen Daayimman Gara Miiliyona 4 Hanqina Midhaan Nyaataaf Saaxile: 'Save The Children'

Itiyoophiyaatti ammas sababa hoongee daayimman miiliyoona afuritti siqan beela hamaaf saaxilamanii akka jiran dhaabbanni falmaa mirga daayimmanii 'Save The Children' beeksise. No media source currently available Dhaabbatichi ibsa isaa sanbata darbe baaseen ammas naannoo hoongeen mudatee jiru kanatti namootni miiliyoona 12 gargaarsa akka fedhan himee, kuma dhibba shan ammoo qe’ee buqqa’uu dubbate. Ministeerri Dubartootaa fi Hawaasummaa daa’immanii fi dubartoonni akka hin miidhamneef tumsaan jira jedha.


Addunyaa Aartii Keesumattin Guddadhe: 'Kara Deemaa'

Daani’eel Gemeda maqaa waltajjii isaa “Kara Demaa” jedhamuun beekama. Artistii fi barreessaa kitaabota sadiiti. Waa'ee hojii isaa fi dhimmoota hawaasummaa adda addaa itti hirmaatu irratti turtii wajjin goonee, caqasaa.


Haqni Jiraatu Malee Araarri hin Dhufu: Mootummoota Faransaayii fi Jarman

Ministronni Dhimaa Alla Jarmanii fi Faraansay Itoophiyaatti imalan hooggantota biyyattii wajjin wal arguun booda ibsa kennaniiru. Gabaasa madda oduu Ajaans Fraans Piress(AFP) irraa arganne Bafiqaadu Morodaatu dhiheessa


Ambaasaaddar Jaakoobsan Jimma Daawwatan

Finfinnee keessa kan jiru Embaasii Amerikaa keessatti, yeroof bakka Ambaasaadaraa bu’anii hojjachaa kan jiran, Ambaasaaddar Tireesii Jaakobsan Magaalaa Jimmaa kan daawwatan yoo ta’u, wiirtuu aadaa fi barnootaa Ameerikaa ykn “Jimma American Corner” jedhamu deebisanii banuun, akkasumas hoggantoota biyya keessaa waliin wal arguun qormaata fi carraawwan jiran irratti dubbatanii jiru. Daawwannaan kunis walta’iinsa Amerikaa , waadaa Ameerikaan Ityoophiyaaf itti fufiinsaan qabdu, akkasumas Imbaasichi michooma dhaabbilee biyya keessaa kanneen akka Yuunivarsiitii Jimmaa fi bulchiinsa magaalaa Jimmaa waliin yeroo dheeraaf qabau irratti kan fulleeffate ta’u isaa ibsaniiru. Ambaasaaddar Jaakoobsan itti aanaa kantiibaa magaalaa Jimmaa obbo Waasee Girmaa fi bakka bu'oota naannoo simannaa taasifameefii jira. Walgahii gaggeeffame irratti hirmaannaa Amerikaan kutaa sana keessaa qabdu, carraa walta’iinsa yeroo dheeraa cimsuu, fi tattaaffii waliinii kan nagaa tarkaanfachiisuuf taasifamu irratti mari’atan. Ambaasaaddar Jaakoobsan Itiyoophiyaan waliigaltee nagaa dhiheenya kana mallattaa’e guutummaatti hojiirra oolchuu akka qabdu kan dubbatan yoo ta’u, gargaarsi namoomaa danqaa tokko malee akka kennamu, eegumsa lammiilee nagaa akkasumas qorattonni mirga namoomaa naannoo walitti bu’iinsii miidhe akka seenaniif, haala mijeessuu akka itti fufan dhaaman. Nageenyaa fi tasgabbii Oromiyaa fi bakkeewwan Itiyoophiyaa biroo ilaalchisee, Ambaasaaddar Jaakoobsan rakkoo siyaasaa fi dinagdee bu’uuraa furuun barbaachisaa ta’uu cimsanii dubbataniiru. Yuunivarsiitii Jimmaa daawwachuun Pireezidaantii Yunivarsiitiichss Dr. Jemaal Abaafitaa fi barsiisota olaanoo biroo waliin wal arguun barnoota Itiyoophiyaa keessaa sadarkaa olaanaa irra geesisuuf Amerikaa fi Itoophiyaa gidduutti walta’iinsaa fi michoomnii sadarkaa olaanaa barbaachisaa ta’u hubachiisan. Doktar Jemaal dhiheenya kana daawwannaa torban sadii yuunivarsiitiiwwan Ameerikaa, hoggantoota akaadaamii biroo 25 ol guutuu Ityoophiyaa irraa waliin ta’uun walitti dhufeenya dhaabbilee guddisuu fi waa’ee hoggansa yunivarsiitii irratti yaada wal jijjiiruun deebi’aniiru.


Dhukkuba Koleeraa fi Of-eeggannoo Barbaachisu

Maalummaa dhukkuba Koleeraa fi of-eeggannoo taasifamuu qabu kan ilaaleen Ogeessa addaa kan waa'ee fayyaa uummataa fi daa'immanii kan ta'an Dr. Abbabaa Sorsaa Finfinnee irraa haasofsiifnee jira.


Haala Qabiinsa Mirga Namoomaa Itoophiyaa Keessaa Ilaalchisee Ibsa Bahee fi Gaabaasa Hiiwman Raayits Waach

Manni Maree Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa ibsa tibbana baaseen hidhaan miseensotaa fi hooggantoota paartii siyaasaa itti fufuu beeksise. No media source currently available Kana malees, sababa lola humnoota mootummaa fi gurmuulee hidhattootaa gidduutti Oromiyaa Lixaa keessatti geggeeffamaa jiruun "Sarbamni mirga namoomaa namoota hedduu irratti raawwatamaa jira" jechuun beeksiseera.\n\nManni Marichaa miseensonni fi hoggantoonni paartilee siyaasaa adda addaa haqa malee hidhaman akka hiikamanii fi sarbamni mirga namoomaa naannoo Oromiyaa keessatti raawwatamaa jiru akka dhaabbatu jechuun yaadachiiseera.\n\nGama biraan, dhaabbatni mirga namoomaaf falmu "Hiwman Raayits Waach' ibsa baaseen, waldhabdeen hidhannoo waggoota lamaaf kaaba Itiyoophiyaa keessatti Adoolessa 2020 eegale, lammiilee nagaa irratti miidhaa hamaa geessisuu itti fufuufi waraanni Oromiyaa keessatti mootummaafi gurmuulee hidhattootaa jidduutti geggeessamu lubbuu lammiilee nagaa gaaga'aa akka jiru ibseera.\n\nDhimma kanarratti anga'oota godinaalee fi naannoo Oromiyaa irraa deebii argachuuf carraaqqiin goone hin milkoofne.


Haaromsi Masaraa Mootii Abbaa Jifaar Adda Cituu

Haaromsi masaraa mootii Abbaa Jifaar Jimmaa kan gaggeeffamaa ture ammas adda cituun himamee jira. Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii magaalaa Jimmaa, haaromsi taasifamaa ture kun adda citeef, haaromsi qorannoorratti hundaaye akka gaggeeffamuuf ta’uu beeksisee jira. Qorannoon xumurame jedhames qabiyyee masarichaa bakkatti kan deebisu jedhamus ammas daawwattoonni masarichaa eegumsi dabalataa isa barbaachisaa jedhu.


Kaabineen Bulchiinsa Finfinnee Sirna Barnootaa Af-daneessaa Laalchisee Murtii Dabarse

Kaabineen magaalaa Finfinnee walga'ii idilee gaggeesseen sirni barnoota af daneessi akka hojii irra oolu murtee dabarsuun ibsamera. Torbaanotaan dura manneen barnoota magaalaa Finfinnee tokko tokko keessatti dhimma faaruun Oromiyaa fi alabaan bulchinsa naannoo Oromiyaa manneen barnoota mootummaa kan finfinnee keessa jirani keessatti faniffamuu waliin wal qabatee hookkarri ka'ee ture.jedha ibsi waajjirichaa. Sababaa kanaanis barsiisonni fi baratoonni dhibbaan lakkawaman to'atamanii dhimmi isaanii qoratamaa ture,gariin mana hidhaatti hiikamuu poolisiin magaalaatti ibseeras jedha Waajjirri kantiibaa magaalaa Finfinnee Bu'uruuma kanaan bulchiinsi magaalaa finfinnees gaaffillee ka'a turaanif sirna barnoota haarawaa qo'achiisa ture har'a ifomsuu isaa beeksisee jira. Akka sirna barnoota magaalaan finfinnee qo'achiisa turetti halli baruu fi barsiisu akkaataa itti geggeessamus beeksiseera. Barattoonni Afaan Oromoon baratan Afaan Amaaraa akka afaan 2ffaatti akka baratan,\n\nBarattoonni Afaan Amaaraan baratan Afaan Oromoo akka afaan 2ffaatti akka baratan, jedhamuun murtaa'uu beeksise. Kutaa 7ffaa jalqabee manneen barnootaa magaalichaa hunda keessatti gosti barnootaa hundi Afaan Ingiliziin akka laatamu murteeffameera.\n\nKutaa 9 fi 10ffaatti Afaan Arabaa fi Faransaay akka filannootti gosa barnootaa ta'anii akka laataman, akkasumas Barnoonni idileen duraa sadarkaa 1ffaa umrii waggaa 4 akka eegalamu murtaa'uutu ibsame.\n\nKutaa 11ffaa fi 12ffaatti akaataa sirna barnootaa haaraan barnoonni hojii fi Teeknikaa akka filannootti akka baratamu, murta'era, akka oddeeffannoon marsaritti hawasumaa wajjira kantibaa magaalaa Finfinnee ibsutti. Dabalaatan,Hanqina kitaabilee manneen barnootaa dhuunfaa furuuf kitaabilee gurgurtaan dhiyeessuuf maxxansa kitaabaaf Fandii naannawaan Birrii miiliyoonni 250 baajanni dabalaataa akka eeyyamamu murteesseera kabineen magaalatti.\n\nSirna barnootaa Afaan Oromoon barsiisuuf Bulchiinsa naannoo Oromiyaarraa fudhatamee hojiirra oolaa ture sirna barnootaa haaraan kan bakka bu'u ta'uu ibsa har'aa bahe keessatti erameera. Dhimma kanarraatti oddeffannoo dabalataattif Biiroo barnoota Finfinnee fi qamoole dhimmi ilaallatu irraa deebii argachuuf carraaqqiin taasisne har'aaf hin milkoofne yeroo itti aanutti yoo arganne qabaner dhiyanaa.


Godina Qellem Wallaggaa Aanaa Tokko Keessaa Barsiistonni 20 ol Hidhaman

Naannoo Oromiyaa Godina Qellem Wallaggaa Aanaa Laaloo Qileetti barsiisonni 20 ol ta'an "Mootummaan maaliif seera malee miindaa keenya mura, miindaa guutuu argachuun mirga keenya" jedhanii waan gaafataniif erga hidhamanii torban tokkoo ol ta'uu maatii fi barsiisotni biroo hagi tokko Sagalee Ameerikaatti himanii jiru.\n\nWaajjirri Bulchiinsaa fi Nageenyaa Aanichaa, Barsiisonni kunneen kan hidhaman miindaa isaanii waan gaafataniif osoo hin taane, barattoonni akka hin barannee fi barsiisonni akka hin barsiifne waan kakaasaniifi" jechuun beeksiseera. No media source currently available


Fiilmiin Siinan Eebbisame

Fiilmiin Afaan Oromoo "Siinan" jedhamu, Garee Piroodaakshinii Jabaa jedhamuun barreeffamee qophaa'e torban darbe keessa Finfinneetti eebbiffameera.\n\nJootee Abrahaam Barreessitoota keessaa tokko yoo tahu, "Siinan" daawattoota kofalchiisuu, akkasumas boossisuu dubbachuun, dhiibbaa ijoollee Shamarranii irra gahu, balaa tiraafikaafi dhimmootni biroollee fiilmii kana keessatti ilaalamaniiru jedha.\nJooteen, galii eebbarraa argame keessaa harka walakkaa uummata sababoota garaa garaatiin qe'ee isaaniirraa buqqaaasamaniif arjoomuu isaanii Sagalee Ameerikaatti himeera.\nJootee, taatuu dursituu Siinan bakka buute, akkasumas daawwattoota keessaa haga tokko bilbilaan dubbisne.


Hidhattoonni Mana Amala Sirreessaa Gujii Lixaatii Nama Shan Ajjeesanii Sirreeffamtoota 500 Ol Hidhaatii Baasani

Dilbata darbe hidhattoonni mana amala sirreessaa Gujii Lixaa Magaalaa Bulee Horaatti dhukaasa bananii namoota shan ajjeesanii sirreeffamtoota seeraa dhibba shanii ol hidhaatii baasuu angawoonni fi jiraaattonni VOA’tti himanii jiran. No media source currently available Obbo Gurjaa Uraagoo Itti aanaan Kantiibaa magaalaa Bulee Horaa, hidhattoonni isaan shanee ittiin jedhan balaa kana geessisuu himanii, haga yoonaa sirreeffamtoota seeraa dhibba shanii ol kan hidhaa miliqan jedhame keessaa jaatama ka ta’an bakka adda addaatti harka kennachaa jiruu jedhan. Jiraattonni ammaa haalli magaalattii sodaachisaa ta’uu dubbatuu Galmoo daawit dabalata qaba.


Ministeerri Fayyaa Dhaabbilee Fayyaa Manca'an Deebisee Ijaaraa Jiraachuu Ibse

Dhaabbilee fayyaa Itoophiyaa keessatti sababaa rakkoo nageenyaa manca'anii turan deebisee ijaaraa akka jiru Ministeerri Fayyaa beeksise. \n\nMinistirri Fayyaa Doktor Liyaa Taaddasa, har'a ibsa gaazexessitootaaf kennaniin, Naannolee Oromiyaa, Tigraay, Amaaraa, fi Benishaangul Gumuz keessatti dhaabbilee fayyaa manca'an hojiin deebisanii ijaaruu itti fufeera jedhaniiru. \n\nWaliigaltee nagaa dhihootti taasisamee as naannoo Tigraayitti dhaabbileen fayyaa 36 hojiitti seenaniiru jechuunis itti dabaluun ibsanii jiru. No media source currently available


Mootummaan Itiyoohiyaa Gurgurtaa Oomisha Boba’a Irratti Deggersa Gochaa Ture Yeroo Sadaffaaf Kaase

Mootummaan Itiyoohiyaa gurgurtaa oomisha boba’a irratti deggersa gochaa ture kaasuu itti fufuudhaan waggaa Bajataa keessatti yeroo sadaffaaf dabala gatii taasisee jira. Akka kanaanis Keeroosinii ykn Gaaza adii akkasumas Naafxaa irratti gatii guddaa kan dabalee yoo ta’u, daballi Beenziina irratti ta’e garu giddu galeessa jedhamee jira.  Deggersii taasifamuu kun mootummaa Qarshii Biliyoona 10 akka dhabsisee kan ibsee waajirri ministeeraa oomisha boba’aa hawaasnii jireenya sadarkaa gadii irra jiran itti fayyadaman deggersa dabalataa qarshii kan Biliyoona 2 gochuu isaa beeksisee.  Tajaajiila Geejibaa kanneen kennanii fi boba’an fayyadaman gatii tajaajiila geejibaa kennan irratti gatii dabaluuf akka dabalaniif kan dirqisiisuu ta’u dubbatu.  Sadarkaa guutuu biyyatti boba’aa ilaalchisee deggersa ta’u suuta sutaan tajaajilamoota biraan ga’uuf qajeelfamnii eega bahee booda baatii Adooleessa, Fulaabana amma immo yeroo sadaffaaf daballi kun ta’e jechuun Addis Chakol Finfinnee irraa gabaasee jira.


Ministeerri Haajaa Alaa Chaayinaa Finfinnee Seenan

Ministirri Dhimma Alaa Chaayinaa haaraan Chi Gaang daawwannaa hojiif Itoophiyaa seenanii jiru. Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Abiyyi Ahamad dhaamsa Twiitarii ofii irra ka’aniin aangawaa Chaayinaa kana simachuu isaanii ibsanii hariiroon biyyoota lamaanii jabaatee akka jiru mariin keenya har'aas kanuuma calaqiisa jedhan. Kaayyoo Misooma tarsiimoo qabeessaa walii keenyaa fi walta’iinsa ykn tumsa sadarkaa ardii Afrikaa fi kan addunyaa irratti mariin keenya qiyyaafatee ture jedhan Mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad. Angawaan Chaayinaa kun, erga muudamanii booda daawwannaa jalqabaa biyyoota Afrikaa keessatti gaggeessaniin, Itiyoophiyaa kan seenan yoo ta’u, Gaaboon, Angoolaa, Beeniin, fi Masrii ttis imaluuf akka jiran ibsamee jira.


Atileetonni naannoo Tigraay Matii Wajjin Wal-arguuf Maqalee Jiru

Atileetonni naannoo Tigraay irraa waggoota lama maatii isaanii wajjin odoo wal hin argin dabarsan kunneen harra maatii isaanii waliin wal argan. Jilli preezdaantii Federeeshinii Atileetiksii Ityoophiyaa atileet Derartu Tuuluutinn durfamu magaalaa Mekele seenee jira. Gareen miseensota 53 of keessaa qabu kun Letesenbet Gidey Goweyitom Gebresilaasae fi Gudaaf Tsegaayi kan of keessatti qabu. Atileetonni kun Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa Ameerikaa Kutaa Origan keessatti gaggeeffameen injifataniiru. Atileetonni kun yeroo maatii isaanii waliin wal argan imimmaan waliin ture. Atleetonni kun maatii isaanii waliin ennaa wal argan himimmaan dhangalaasuun yoo ta’u, daawwannaan har’a kunis kan guyyaa tokko qofa ta’uun ibsamee jira.Kana malees Atleetiksii bulchiinsa naannoo Tigraay keessaa ilaalchsee hogganoota Ispoortii Tigraay waliin dubbachuuf akka ta’e prezidaantii Atleetiksii Itiyoophiyaa Atleet Daraartuu Tulluu ibsitee jirti. Obbo Geetaachoo Raddaa Atleetoota kana waliin wal arganii suuraa ka’an Twitarii ofii irratti kan maxxansan yoo ta’u, haallii jiru foyya’uu kan danda’uu yoo jabaannee irratti hojjannee qofa isa jedhuuf kun abdii tokko jedhan. Gootoonni keenya dhiiraa fi dubartootaa baga nagaan dhuftan jedhanii Kun akka milkaa’uuf kanneen hojjatan Atleet Daraartuu Tulluu fi aangawoota mootummaa Feedeeraalaa Galatomaa jechuun Obbo Geetachoo Raddaa Twiitarii ofii irratti barreessanii jiru.


Manni Maree Magaala Shaggar Hundeeffame. Jiraattonni Komii Qabu

Bulchiinsi magaalaa Shaggar Kibxata har'aa mana maree bulchiinsa magaalichaa hundeessee jira. Manni maree hundaahes yaa'ii jalqaba har'a kan gaggeesse yoo ta’u miseensonni filataman waadaa galaniiru..\n\nDr. Tashoomaa Addunyaa Kantiibaa magaalaa Sheggar, Obbo Qaabatoo Albee af-yaa'ii mana maree magaalichaa, Aadde Tsahaay Dabalee ammoo itti aantu af-yaa'ii ta'uun muudamaniiru. Jiraattonni Sagaleen Ameerikaa dubbise komii akka qaban ibsan, caqasaa. No media source currently available


Haala Qophii Kabajaa Ayyaana Qillee, Oromiyaa Keessatti

Jiraattonni naannoo Oromiyaa godinaalee gara garaa fi magaalaa Finfinnee Sagaleen Ameerikaa kabajaa Ayyaana Qillee ilaalichisuun dubbise yaada isaanii kennan akka jedhanitti, Ayyaana Qillee bara kanaa miira adda addaatiin kabajamaa akka jiru himan. Kanneen godinaalee Oromiyaa bakka garaa garaa irraa bilbilaan dubbisne ummatni ayyaana kabajuuf dhiyyeessii barbaachisu hin qabu, gabaan hin jiru oomishaaleen adda addaa hin jiran, midhaan harkaan daaknee nyaatna, kan miidhaan hin qabnes jura jechuun ibsan. Tajaajilii baankii ,ibsaa ,bishaani fi Networkii akkasumas dhiyyeessii shaqaxoota adda addaa soogidda dabalatee bakkeewwan rakkoon nageenyaa jiranitti rakkisaa dha jechuun ibsaniiru.\n\nJiraattonni magaalaa finfinnees rakkoo nageenyaa kaaba Itoophiyaa furuuf haalli itti deemame gara lixaa biyyaattis itti fufuu qaba nageenyi waarawaan akka biyyaatti akka jiraatuf jechuun haalaa gabaa ayyaana Qillees itti dabaluun ibsaniiru.  Ayyaana kana ilaalchisuun erga kan dabarsan Ministirri Muummee Abiy Ahimad, "Itoophiyaa boruu fooyyessuuf Itoophiyaanoonni seenaa dhalootaa kanarraa barumsa hedduu barachuu qabu" jedhan.


Rakkoon Nageenyaa Naannoo Gujii Gargaarsa Danqaa Jiraachuu Jaarmayaan Mootummootaa Beeksise

Jaarmayaa mootummootaatti, biiroon dhimma gargaarsa namoomaa (OCHA’n) rakkoon nageenyaa Oromiyaa gama kibbaatti mullataa jira jedhe gargaaramtootaaf midhaan gargaarsaa akka hi ngeenye danqaa kan jiru ta’uu beeksise. No media source currently available Dhaabbatichi ibsa kaleessa baaseen, ammas lakkoofsi namoota gargaarsa fedhanii kan naannoo Oromiyaa keessaa guddaa ta’uu himee jira. Gama biraan buqqaatonni Gujii Lixaa aaanotii gara garaarraa buqqa’anii magaala guddoo Godinaa keessa buufatanii jiran gargaarsi akka isaan hanqataa jiru VOA’f himanii jiran. Bulchiinsi Gujii Lixaa fi Buusi Gonofa Oromiyaa rakkoon nageenyaa darba gargaarsaa dhorke hin jiru jedhu, Galmoo Daawit dabalata qaba.


Abukaatoon Seera Obbo Wandimmun Akka Hiikkaman Murtaahe

Kabaja mana murtii cabsaniiru jedhamanii hidhaan ji’a Afurii kan itti murta’ee ture Abukaatoon seera obbo Wandimmu Ibsaa , hidhaa salphaa ji’a Tokkoo boodaa akka gadi lakkisaman ol iyyannoo isaanii kan dhaggeeffate manni murtii waliigalaa Oromiyaa murteessee jira. Haata’u malee obbo Wandimmuun ammas mana murtii Ijibbaataa Oromiyaatti ol Iyachuudhaaf akka murteessan abukaatoon isaanii sagalee Amerikaatti himanii jiru.


Yuuniversitiin Jimmaa Maqaa Aartiist Alii Birraan Carra Barnoota Haarawa Bane

Yuuniversitiin Jimmaa maqaa Artiist Alii Birraatiin ganna dhufuu kaasee carraa barnootaa kennuuf jira. No media source currently available Jiinenus Waaqoo; Barsiisaa fi hoggansi Muummee mana Barnoota Muuziqaa Alii Birraa duraanii akka jedhanitti bara barnootaa dhufuu kaasee carraan kun barattootaaf ni kennama jechaan VOA’f himanii jiran. arsiisaa Jiinenus Manni Barumsaa Muuziqaa Alii Birraa kan Yuuniversitii Jimmaa keessatti argamus, ogeeyyii muuziqaa horachuu dabalatee hog barruu Oromiyaa keessa jiru guddisuuf hojiittis jira jedhanii jiran


Dhimma Kutaa Bulchiinsa Sulultaa Keessatti Manneen Diigamuu

Naannoo Oromiyaa Godina Addaa Naannawa Finfinnee bifa harawaan kan caaseffame Magaalaa Shaggar kutaa bulchinsa Sulultaa jalatti kan argamtu ganda Akaakoo mana Abbichuu keessa jiraattonni jiran "manni jireenyaa keenya seeraan ala nu jalaa diigame" jechuun komatan. No media source currently available Jiraattonni kunneen Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti bara 2011 irraa jalqabee gurmaa'anii akka lafa kana fudhataniifi ijaarsa irratti gaggeessaa turan kan ibsan yoo tahu waggootan darbaniif qaamni mootummaa "ijaarsa seeraan alaati, dhaabaa nuun jedhe hin jiru" jechuun ibsaniiru. Itti aanaan kantiibaa magaalaa Sulultaa obbo Abrahaam Birhaanuu dhimma kana irratti Sagalee Ameerikaaf yeroo deebii kennan,lafti lafa bosonaa mootummaa ta'uuf seeraan ala weerarri lafaa gaggeeffamee ijaarsi raawwatame, gurmaa'insi jiru kan mana ijaarsaa osoon taane hojii waldaa interpiraayizii fi maakiroo xixiqqaa dha jechuun ibsaniiru.


Hoggansa Umna Tikaa Duraanii Irratti Adabbiin Hidhaa Murteese

Manni murti ol aanaan feederaalaa kan mootummaa Itiyoophiyaa haanga’otaa tajaajila odeeffannoo fi nageenya biyyaleessaa duraanii irratti murtoo kennee jira. Akkuma Kanaan, manni murtichaa itti aanaa hogganaa dhaabbatichaa kan turan Obbo Yaareed Zerihuun irraatti hidhaa waggaa shanii murteesse jira. Obboo Yaareediin allatti hojjatootaa jaarmiyichaa duraanii sagal irrattis hidhaa waggaa sadii amma waggaa shanii kan murteesse yemuu ta’u, isaan keessaa namoonni sadii waan waggaa itti murtaa’e mana hidhaa keessatti waan dabarsaniif akka gadii lakkisaman murtaa’un isaa beekameera. Obbo Yaared Zerihuun dabalatee warreen biroo afaanis waggaa adabbi itti murtaa’ee mana hidhaa keessatti waan xumuraniif dhiheenyaa kana mana hidhaati akka bahu danda’an Gebremikaa’el Gebremedihin Finfinnee irra gabaasee jira.


Obboo Tashitaan Hidhaa Guyyooyaa Booda Minisootatti Deebi'aniiru

Abban qabeenyaa lammii Ameerikaa Minesootaa keessa jiraatan obboo Tashitaa Tufaa Jimaata darbe gara Yunaaytid Isteets imaluuf yeroo jiran buufata Xiyyaaraa Idila Addunyaa Boolee keessaatti qabamanii guyyoota lamaaf bakki jiran odoo hin beekkamin turee, Wiixata erga gadhiifamanii booda Kibxata kaleessaa gara Yunaaytid Isteets deebi'aniiru.


Hikkamuu isaa haaga as gahee agarrutti waanni amannu hin jiru: Obboleessa Obboo Tashitaa

Abbaan qabeenyaa dhabbata geejibaa “Metropolitan Transportation Network’ fi haawaasa oromoo Minnisootaa keessatti hojii hawaasummaa adda addaan beekkaman Obboo Tashitaa Tufaa, Itoophiyaa dhaa gara Yunaaytid Isteets deebi’uf yeroo jiran, Jimaata darbe, Muddee 30, 2022, Buufata Xiyyaaraa Idil Addunyaa Boolee, Finfinnee keessaatti erga qabamanii booda Dilbata kaleessa gadhiifamuu isaanii obboleessi isaanii Obboo Tibbeessoo Tufaa Sagalee Ameerikaatti himaniiru. Obboo Tibbessoon, “haga Tahsitaan as deebi’ee dachee Ameerikaa ijjatutti dhugumaan gadhiifameera jechuu hin dandeenyu,” jechuudhan yaaddoo ammalee qaban ibsanii. No media source currently available Dhimma qabamuu Oboo Tashitaa laalchise mootummaa Itoophiyaa, akkasumas Imbaasii Ameerikaa Finfinneetti argamurraa ibsa argachuuf yaaliin goone harraaf hin milkoofine. Gaafii fi deebii Obboo Tashitaan bara 2017 Sagalee Ameerikaa wajjin geggeessan: No media source currently available


QOPHII ADDAA: Itoophiyaa, Daandiilee Gara Nagaatti Geessan

Qophiin addaa dhimma nageenyaa Itiyoophiyaarratti xiyyeeffate "Itoophiyaa, Daandiilee Gara Nagaatti Geessan,"jedhu ji’a Muddee kana Sagalee Ameerikaatin qophaahee ture. Walitti bu’iinsa waggoottan lamaan darban ta’aa tureen miidhaa hedduun dhaqqabee jira. Namoonni Miiliyoonaan lakkaawaman kan qe’ee buqqa’anii haala suukanneessaa keessa jiranis nama isaaniif gahu fedhu. Miidhaan qaamaa kan xiinsammuu warri isa mudates kunuunsa fedha. Kanaaf furtuun maraa ‘nageenya’. Walii galteen nagaa dhiyeenyaa abdii haarawa kan uume fakkaata, ta’us itti fufiinsa kan qabu taasisuuf maal barbaachisa ta’a? Qophiin Marii Daandiilee Nageenyaa Itiyoophiyaas kanarratti hundaayee kan dhiyaatudha.


Manneen Barnootaa Finfinnee Keessatti Jeeqama Umaamee Irratti Kan Mootummaa Kan Ta’e Komishinni Mirga Namoomaa Ibsa Baasee Jira

Magaalaa Finfinnee keessa kan jiranii fi barnoonni afaan Oromoon bakki itti kennamaa jiru manneen barnootaa sadarkaa duraa fi lammataa keessatti nageenyii dhabamuu isaaf sababaan, alaabaa Oromiyaa fannisuu fi faaruu alaabaa kanaa akka faarfatamuu taasifamuu, kun immo barattoota yaada adda addaa qabanii fi hawaasa manneen barnootaa gidduutti walii galtee dhabiinsaa fi walitti bu’iinsa uumuu isaa, kan mootummaa kana ta’e komishinni mirga namoomaa Itiyoophiyaa ibsee jira. Itti fayyadama alaabaa fi faaruu ilaalchisee bu’uura seeraa fi sababaan ilaalamuun dhimmoota dhiittaa mirga namoomaa gara fuula duraatti mudatan ittisuuf ni gargaara jedee jira. Iddoo harka caalaatti, dhimmakana ilaalchisee jeeqamsaa fi walitti bu’iinsa uumamee akkasumas miseensonni polisii haala kana to’achuuf tarkaanfiin hidhaa fudhatan mirga namoomaa irratti dhiibbaa akka qabu ibsee jira komishinichi. Deemsii barnootaa danqamuu malees barattoota murta’an irratti midhaan qaamaa fi miraa jabaa fi salphaan dhaqqabuu kan ibse komishinni kun, qabeenyaan barattootaa fi mana barumsaa barbadaa’ee, barattoota daa’imman ta’an irratti midhaa qaamaa fi hidhaa seeraan alaaf saaxilaman jedhe. Haala uumamee kana waliin wal qabatees barataan du’e tokko akka hin jirre mirkaneeffadheera jedhe, barattonni to’annaa jala oolfaman mana murtii ijoollee fi mana murtii ramadditti dhiyaachuun wabiin hedduun hiikamuu ibse. Haallii akkasii gara fuula duraatti yoo mudatee dhiittaa mirga namoomaa gonkumaa ittisuuf, ija seeraa ilaalnii ilaalamuu akka qaban komishinni kun yaada gorsaa dhiyeessee jira.


Daandiin Qileensaa Ityoophiyaa Gara Magaalaa Maqaleetti Balalii Jalqabee Jira

Daandiin qileensaa Itiyoophiyaa ji’oottan 18 darbaniifi sababa walwaraansaatiin kan gargar kutee ture balalii daladalaa naannoo Tigraay guyyaa har’aa muddee 28 bara 2022 magaala gudditti naannichaa Maqaleetti taasisuu yemuu jalqabuu imaltoonni buufataa Xiyyaaraa Booleetti argaman gammachuu isaanii ibsaa akka turan gabaasameera. Imaltoonni maddii oduu Rooyoters haasofsiisee kan gammachuu isanii ibsan, ergaa walwaaransi jalqabamee as yeroo jalqabatiif akka maati isaanii dawwachuuf deemman ibsanii jiru.


Waldaan Maccaa fi Tuulamaa Rakkoo Itiyoophiyaa Keessaaf Furmaata Waaraan Akka Kennamu Gaafate

Waldaan wal gargaarsaa fi misoomaa maccaa fi Tuulamaa rakkoo nagaa biyyattii mudateef furmaanni waaraa akka itti kennamu hubachiiseera.\n\nAkka pireezdaantiin waldichaa obbo Dirribii Damusee jedhanitti, ajjeechaan amma raawwatamaa jiru walitti bu'iinsa wal waliinitti akka hin deemneef mootummaan furmaata kennuu qaba jechuun dubbatan.\n\nDhaabbilee fi namoota dhuunfaa haasawa jibbiinsaa fi jeequmsaa facaasan irratti keessumaa karaa miidiyaalee hawaasaa fi miidiyaalee idileettin mootummaan tarkaanfii hatattamaa fudhachuu qaba, jechuun waldaan wal gargaarsaa fi misoomaa maccaa fi Tuulamaa gaafateera.