Teessuma Lafaa fi Haala QilleensaaTeessumni ji’oograafii fi haalli qilleensa Oromiyaa baayyee bal’aa dha.

Obsan maleen Oromiyaan gaarreen dhedheeroo, badda-rogeelee (plateaus), ija laggeenii (gorges) nama maalachiisan, diida ijji ilaalee hin kutne (rolling plains) fi laggeen gurguddoo hedduu qaba. Qarqara galaanaa irraa olka’iinsi Oromiyaa meetira 500 kaasee haga muummee gaara Baatuu meetira 4,607 dhaqqaba. Gaarreen gurguddoo Oromiyaa keessaa warri bebbeekamoon: Baale keessatti kan argamu gaara Baatuu (m. 4,607), Arsi keessatti kan argaman gaara Karraa (m. 4,340), Enkello (m. 4,300), Harargee keessatti kan argamu gaara Mul’ataa (m. 3,392), Shawaa keessatti kan argamu Baddaa Roggee (m. 3,350) fi Wallagga keessatti kan argamu Tullu Walal (m……) faa dha. Irra guddaan Oromiyaa olka’iinsa meetira 1,500 irratti argama.Akkaataan teessuma lafa Oromiyaa qilleensaa jireenya dhala namaaf mijjataa tahee fi badhaadhina uumamaan kan guutame. Haalli qilleensa Oromiyaa: baddaa, badda-daree fi gammoojjiitti qoodama. Lafti qilleensa gammoojjii mukkeen muraasaa fi ho’ina qilleensaa giddu-galeesatti digirii sent gireed 27 – 39 fi waggaatti rooba giddu-galeessatti mm 450 kan qabuu dha. Lafti badda-daree tahe ammoo waggaatti rooba giddu-galeessatti mm 450- 810 fi ho’ina giddu-galeessatti digirii sent gireed 18 – 27 kan qabuu dha. Baddaan Oromiyaa ho’ina qilleensaa digirii sent gireed18 fi waggaattirooba mm 1200 – 2000 kan qabuu dha.Oromiyaan laggeen fi harawwan hedduu qaba. Laggeen Oromiyaa baay’een gara dhihaatti yaa’anii Abbayya ykn Abbaya – adiitti galu. Laggeen kaan gar bahaatti yaa’inii lafa Somaliyaa fi Affaritti galu. Laggeen gurguddaa keessaa garii: Abbayya (Nile), Baaroo, Soor, Gabbaa, Birbir, Hawaas, Gannaale, Waabee, Dhidheessa, Gibe, Gudar, Daabbus fi Finca’aa faa dha. Laggeen Oromiyaa keessaa yaa’an bishaan laga Abbayyaa keessaa harka 70 gumaachu.Laggeen kun hidda jireenya ummatoota Sudan, Masr fi Somaliyaa ti. Wagga waggaan biyyee toonii miliyoonatti lakkaawamu guuranii ummata biyyoota kanaaf geessu. Jireenyi Somaliyaa laggeen Oromiyaa keessaa maddan Waabee (Shaballee) fi Gannaalee (Juba) irratti irkata. Maddi humna eliktirika Itophiyaan har’a qonnaa fi warshaaf dhimma baatu laggeen Oromiyaa kan akka Gibe, Hawaas, Finca’aa fi Gabbaa irraa argama.Harawwan Oromiyaa keessaa garii maqaa dhawuuf: Hara Magariisa, Bushooftuu, Kurruftuu, Bushooftuu-guddoo, Haro-kilolee, Haro Arsadee fi malkaa cittuu (rift valley) keessaaa ammoo Zuwaay, Abjataa, Abbayyaa, Shaallaa, fi Langannoo faatu argamu. Haroowwan kun qurxummii (kal’uuna) gosa adda addaa of keessaa qabu. Naannoo isaaniittis shimbirroo akaakuu adda addaatu argamu. Harawwan kun biyya daawwattoota harkisuu duwwaa osoo hin taane warshaa qurxummii dagagaasuuf carraa guddaatu jira.Oromiyaan mudhii lafaatti (equator) dhihoo tahu illee, gaarren dhedheeroo fi lafa ol ka’aa hedduu waan qabuuf mukkeen hedduu fi qilleensa jireenya namaaf mijjataa tahe qaba. Gubbeen gaara Baatuu fi Karraa cabbii qaba. Lafti badda-daree tahe (m 1800- 2500) qilleensi isaa waggaa guutuu hin gubu hin qabannaawu; jireenyaaf baayye mijjataa dha. Ummata Oromiyaa keessaa harki 80 lafa badda-daree kana jiraata. Ummatni Oromoo fardeen waan qabanii fi dhimma itti bahaniif lafa badda-roggee fi marga gahaa qabu irra qubatanii argamu. Lafa bosona, gubbee gaaraa fi sulula lagaa keessa hin qubatan. Ummatni Oromoo hundeen tikfattee dha.Lafti olka’iinsi isaa m1500 gad tahe gara dhihaa, kibbaa fi bahaatti argaman qillensi isaanii hoo’aa waan taheef tikfatanii fi gaagura hidhatanii deebi’u malee ummatni keessa hin qubatu.Oromiyaan biyya mukkeen fi biqiltuuleen gosa adda addaa irratti marganii dha. Mukkeen bosona Oromiyaa keessatti argaman baqassuun dhimma adda addaa irra oola. Bosona haga xiqqaa kibba-bahaa fi kibba-dhihaatti argaman malee bosonni Oromiyaa harki guddaan erga gabroomfatooti qabatanii ciramee manca’ee jira. Yeroo ammaa immoo bosonni hafte imaammata mootummaan Wayyaanee lafa Oromiyaa investarootaaf kennu hordofuun bosonni hafe gara dhumutti deemaa jira. Osoo Oromiyan hin koloneeffatamin lafti Oromiyaa dhibba keessaa harki 70 bosona ture. Har’a bosonni Oromiyaa dhibba keessa harka lama duwwaatu hafee jira. Oromiyaa keessa muki qumbii, ixaanaa fi qorichummaan kan gargaaran hedduutu argamu.UmmataMaddaSeenaa ummatoota gaanfa Afrikaa keessa qubatan yoo ilaalle madda ummata Oromoo hubachuu dandeenya. Ummatni Oromoo ummatoota Kuush-bahaa keessaa isa tokko. Ummatni Kuush baha Afrikaa keessa bara dheeraaf akka qubatan seenaan ragaa baha. Lafti ummatni Kuush ykn Nuubaa ykn Itophiyaa durii qubatan laga Naayil gara gadii fi giddu galeessa keessa ture. Ummatni Kuush akka wal irraa fagaataa deemaniin bara 5000 Dh. K. D. irraa kaasee afaanota Kuush Kaabaa, Kuush Giddu-galeessa, Kuush Kibbaa fi Kuush Bahaa jedhamanii adda bahan. Kuush-bahaas akkasuma bara 3500 fi 2000 Dh.K. D damee adda addaatti bahuu jalqaban. Ummatni Oromoo bara 3500 irraa kaasee akka sabaatti Kuush-bahaa irraa adda bahuu isaa seenaatu dubbata. Ummatni Oromo gara kibbaa, bahaa fi dhihaatti babal’achuun irra guddaa Gaanfa Afrikaa keessa qubatee argama. Ummatni Oromoo bara kuma hedduuf akka Gaanfa Afrikaa keessa jiraate, ummata hundee dur-durii tahuu isaa seenaa barreessitoonni ragaa bahanii jiru (Prouty at al, 1981). Seenaa barreessaan Bates jedhamu ammoo Oromoon ummata durii fi hundee kan ummatooti kaan illee isa irraa maddanii dha jedha. Seenaa barreessituun Perham (1948) jedhamtu ammoo “yeroo warri Seem gara Kaaba-baha Afrikaa dhufan, ummatni Kuush dursee naannoo sana qubatee ture” jetti. Paulitschke (1889) kan jedhamu ammoo ummatni Oromoo bara Aksum dura naannoo baha Afrikaa keessaa jiraataa ture jedha. Namtichi GreenField jedhamus ummatni Oromoo akka namooti garii jedhan kan alaa dhufee miti. Maanguddooti Raayyaa fi Azeebuu Oromoon alaa dhufe yaada jedhu hin fudhatan. Argaa dhageettin warra Habashaa iyyuu Oromoon Raayya keessa bara dheeraaf akka jiraate dubbatu jechuun ragaa baha. Namtichi Beke jedhamus himamsa afaanii warra Lasta tuqee “Minilik, ilmi Solomon, biyya Raayyaa fi Azebuu irraa gamasiin Abasiiniyaa gara bahaa irraan seene” jedha. Jaarraa 9ffaa fi 10ffaa keessa Oromoon walakkeessa Oromiyaa (Shawaa) akka ture ragaa danuutu jira (Greenfield et al, 1980) . Jaarraa 14ffaa keessa ammoo Oromoon naannoo Hora Xaanaa qubate ture. Qorannoo Lynch fi Robbins (1978) kaaba Keniyaa keessatti godhaniin dhaabaa –dhagaa (pillars) kan umrii 300 Dh. K. D arganii jiru. Dhaabaan-dhagaa kun akka Oromoon bara dheeraaf Kaaba-baha Afrikaa keessa ture ragaa baha.Madda ummata Oromoo namooti adda addaa bakka adda addaatti akeeku. Namooti garii maddi ummata Oromoo kibba-baha Oromiyaa Baale naannoo Madda-walaabuu ti jedhu. Namtichi Ingiliziin biyya daawwatu James Bruce jedhamu ammoo Oromoon naannoo Sinnaar turee achii iraa babal’ate jedha.Baha Afrikaa keessatti kan argaman ummatootni Kuush Oromoo wajjin walitti dhiheenya guddaa qabu. Fakkeenyaaf ummatni Somalee bifaa fi afaaniin ummata Oromootti baayyee dhihaata. Afaan Oromoo fi Somaalee jechoota dhibba keessa harka 30 haga 40 tokko qabu. Kun kan agarsiisu ummatooti kun lamaan dhihoo akka adda bahanii ummata lama tahanii dha. Ummatoota akka Affar, Koonsoo, Sidaamaa, Kambaataa, Geeda’o, Agaw, Saahoo fi Beejjaa wajjin ummatni Oromoo walitti dhiheenya guddaa qaba. Afaan Konsoo fi Oromoo dhibbatti 50 wal keessaa qabu.Haga yeroo dhihootti Oromoon maqaa ‘Gaallaa’ jedhamuun waamama. Maqaan kun kan gita bittootni Habashaa kennaniif, maqaa arrabaa ti. Oromoon ‘Gaallaa’ jedhamee waamamuu hin fedhu. Maqaan kun eenyummaa Oromo balleessuuf kan itti moggaafamee dha.Qubsumti Oromoo Kutaa Gojjam, Gondar fi kaaba Itophiyaa Tigiray keessa bal’inaan ni ture. Seenaa bara moototni kun bulchaa turan qeesotni fi bulchitootni Habashaa dhugaa dhoksanii the era of the princess jedhaani turan. Ummatni Oromoo ummatoota ollaa isaa jiran kan akka Amaaraa fi Tigiree wajjin wal makuun isaa hin oolle. Kanaaf maqaan Oromoo dabree dabree seenaa warra Habashaa keessatti argama. Oromoonis ummatoota ollaa jiran keessaa baayyee akka moggaasee gosa galche mamiin hin jiru. Haalli kun aadaan ummatootaa akka wal maku dandeesisee jira. Wan hafees naa hordofuu hindagatina.


‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii? ‘Yaa Marqa si Afuufuun si Liqimsuufi’

(Kutaa 2ffaa) Boruu Barraaqaa Kutaa 1ffaa dabre keessatti afanfaajjii maqaa jedhuun Habashoonni magaalaalee Oromiyaa akka Jimmaa, Dirree Dhawaa fi Harar dhaaluuf geggeessaa jiran laaluuf yaallee jirra. Kutaa 2ffaa har’aa keessatti ammoo magaalaalee akka Adaamaa, Baatee fi Bushooftuu faa gaggabaabsinee laaluu yaalla. Magaalaan Adaamaa bar tokko baay’ina lakkoofsa ummata Amaaraa irraa kan ka’e, ‘ሁለተኛዋ ጎንደር’ hanga jedhamuu geessee turte. Inumaa akkuma Dirree Dhawaa iratti milkaahanitti Adaamaas Oromiyaa irraa muranii ‘bulchiinsa addaa’ godhachuuf hedduu tattaafatani. Mootummaan Wayyaanee OPDO Shaggar keessaa ari’ee Adaamaatti galchuuf waan karoora qabuuf dubbii tana fudhachuu dide malee silaa har’a Adaamaanis Dirree lammaffaa taatee Oromiyaa irraa citti ture. Booda kana garuu xiiqii mootummaa Wayyaaneef jecha ilmaan Oromoo OPDO keessa jiraan tarkaanfii mataa isaanii fudhatan. Ilmaan Oromoo OPDO keessaa kan sabboonummaan itti dhagahamu duula taasisan kanaan qubsumni ummata magaalaa Adaamaabifa isaa jijjiiraa dhufeera. Oromoon heddumminaan Adaamaa keessa qubachuu fi kanaanis wal qabatee hawwiin Habashoonni magaalaa kana dhunfachuuf qabaachaa turan gufuu mudachuun isaa waan haalamuu miti. Haa tahu malee har’as taanaan Adaamaan maqaadhaan magaalaa Oromiyaa, sanuu akka magaalaa guddittiitti kan odeeffamaa turte haa taatu malee akkaan dhaalamtuu dha. Habashoonni Har’ayyuu maqaa Oromoo isa abbaa biyyaatiin ‘Adaamaa’ jedhanii waamuu didanii maqaa amantii kan Israel irraa dhufeen ‘ናዝሬት (Nazreth)’ jedhanii waamuutti cichanii argamu. Dhuunfata isaanii kanas haqa qabeessa fakkeeffachuuf jecha magaalaa Adaamaatiin ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii gurra nutti duuchuu barbaadu. Bushooftuun magaalaalee Oromiyaa sulula guddaa keessatti argaman keessaa isii takka. Magaalaa kana wanni adda taasisu waan lamatu jira. Kan duraa wiirtuu ayyaana Irreecha Oromoo tahuu isii ti. Kan lammaffaa ammoo magaalaa horoota adda addaatiin wal daangessitee argamtu waan taheef yoo irratti hojjetamte magaalaa hawwata tuuristootaa fi investimentii guddaa kan tahuu dandeessuu dha. Habashoonni bara Oromoo cabsanii qabee magaalaa kana keessa heddumminaan qubachuu isaanii irraa kan ka’e eenyummaan Oromoo magaalattii keessatti mataa ol qabatee osoo hin mul’anne yoona gahe. Habashoonni maqaa magaalaa kanaa kan hanga bara 1955tti ‘Bushooftuu’ jedhamee beekamaa ture haqanii ‘ደብረ ዘይት’’jechuudhaan maqaa amantiin wal qabatee baar gamaa dhufe baasaniif. Kaayyoon Habashootaa inni guddaan Oromoo Hora Harsadii irraa fageessuun lafa investimentii fi tuurizimiidhaaf kennataa tahe kana dhuunfachuu dha. Kanatti milkaawuuf jecha magaalaa kana ‘የፍቅር ከተማ’ jedhanii Oromoo afanfaajjessanii keessatti of ijaaruuf tattaafatu. Kaartaa Oromiyaa isa kan mootummaa Wayyaanee keessatti ‘naannoo Amaaraatti Zoonii Oromiyaatti’ kan argamtu Baateenis akkasuma. Maqaan isii ‘Baatee’ fi ‘Baatii’ jedhamuun lamaaniinuu beekama. Habashoonni ባቲ jedhu. Baatees tahee Baatii lamaanuu hiikaa Afaan Oromoo kenna waan taheef heddu wal nama hin falamsiisu. Baateen akka biyya Oromoo taate kan wallaale hin jiru. Qubsumni ummata magaalattii marsee jiruus qubsuma Oromoo ti. Afaan Oromootu dubbatama. Magaalattii keessatti garuu warri mataa ol qabatee mul’atu Habashoota. Walloon guutuu isaa dabalatee Baateen moodeela bareedina impaayerattii godhamtee bara dheeraaf faarfamaa jiraatte. Baateen fakkoo bareedina dhiiraa fi dubartii ti. Gabaa guddaa kan torbaan Wiixataa hunda namoota 20,000 caalaa hirmaachisu qabaachuun sadarkaa biyyaatti beekamti. Kana malees Baateen maqaa sirna muuziqaa biyyattii shanan keessaa isa tokkoo ti. Baateen biyya Amaaraa malee biyya Oromoo tahuun isii hanga dagatamutti Habashootaan faarfamaa yoona geesse. Kanaafuu Habashoonni ‘Baateen biyya keessanii mitiitii, usaa’ jedhamanii salphifamuu hin barbaadani. Kana irra dubbiin hamaan akka itti hin dhufneef jecha ‘magaalaa sabaa fi sablammoonni waliin keessa jiraatan የፍቅር ከተማ’ jedhanii Oromootti hurrii maruu yaalu. ‘Fiqirii’n Habashootni baanan kun jaalala dhugaa miti. Habashoonni afaan siyaasaa isaaniitiin gaafa ‘fiqir, fiqir’ jechuu baay’isan dubbiitu jira jechuu dha. Wallisaan isaanii Teddy Afro ‘ፍቅር ያሸንፋል፣ የፍቅር ቅኔ…’ jechuun yeroo hedduu sirbeera. Imimmaan naachaas ittiin booyeera. Garuu ‘ፍቅር’ Teediin baanu jaalala dhugaa miti. Kiniinaa summii kan dammaan dibanii nama liqimsiisani. Bardheengaddaa wallisaan maqaa dhawame kun maal gochuu yaalee akka harkatti fashale ni yaadanna. Nugusa isaanii ummata keenya gara jabinaan lafa irraa haxaawe Minilikiin nutti faarsuuf karoorfatee ‘የፍቅር ጉዞ’ jechuun Oromiyaa keessa naanna’ee sirbuuf yaalii godhee ture. Yaaliin maqaa‘የፍቅር ጉዞ’ jedhuun ekeraa wareegamtoota Oromoo irratti dhiichisuuf yaalemee diddaa sabboontota Oromootiin gufate sun hiikkaa ‘ፍቅር’ Habashootaa kanaaf ragaa tokko taha. Habashootaaf ‘ፍቅር’ jechuun ija kee qabadhu, sin gowwoomsaa dha. Ani abshaala taanaan ati gowwaa tahii yeroo hunda dugdatti na baadhuu dha. Gaaffii mirgaa nuti kaafnu akka waan dunuunfannee nama jibbineetti ibsuu barbaadu. Akka waan nuti jibba hundee hin qabneen lafaa kaanee isaan jibbinaan isaan garuu garaa nuuf baldhatanitti of ibsuu kajeelu. Gara-baldhina keenya fudhatanii kan ofii godhatanii himachuu hin qaanfatani. Jibba keessan nuti jaalalaan moohanna ‘ፍቅር ያሸንፋል’ jedhanii eebbifamoo of fakkeessanii nu immoo cubbamaa fakkeessuuf tattaafatu. Wanni isaan beekuu qaban garuu ‘fiqiriin’ akkasii addunyaa siyaasaas tahee namoota dhunfaa gidduu hin jiru, jiraachuus hin danda’u. Jaala dhugaa jechuun kennanii fudhachuu, yookiis akka afaan isaaniitti ‘ሰጥቶ መቀበል’ dha. Jaalala hiryoomaa, jaalala dhiiraa fi dubartiis tahee jaalala siyaasaa keessatti seerri hojjetu seera kennanii fudhachuu ti. Kan waan namaa fudhachuu malee kan ofii kennuu hin beeyne, yookiis kennuuf fedhii hin qabne tokko maalummaa jaalalaa nutti himuu hin danda’u. Ofii isaafuu dura jaalalti maal akka taate baratuu qaba. Oromoon har’a haala waan akkasiitiin gowwoomfamu keessa hin jiru. Isaan caalaa abshaala tahuu isaa itti himuufis jechoota dhedheeroo hin dubbatu. ‘Yaa marqaa si afuufuun si liqimsuufi’ jedhee itti mammaakeetuma of irraa deebisa. Dhimma Qubsuma Oromoo fi Magaalaalee isaa kana irratti barruu qorannoo irratti hundaawe biraatiin hanga walitti deebinutti, ammaaf nagayatti!


Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO

Bilisummaa fi Abbaa Biyyummaa Oromoo Dhugoomsuuf Tokkummaan Dhaabbilee Siyaasa Oromoo Murteessaa dha. Qabsoon hadhooftuu bara dheeraa dhaloota irraa dhalootatti darbaa turte, wareegama qaqqaalii gaafatus , Ummanni Oromoo akka Oromootti, biyyi isaa Oromiyaan akka Biyyaattii sadarkaa dubaatti deebi’uu hin dandeenye irra gayamee jira. Gootota fi hayyonni mul’atoon ilmaan Oromoo lubbuu jijjiirraa hin qabne kafalaniin Oromoo akka Sabaatti, Oromiyaa akka Biyyaatti, akkasuma eenyummaa isaa wajjin balleessuuf jaarraa tokkoo ol itti duulame fashalsanii jiru. Kabajaa fi ulfinni bara baraan wareegamtoota ilmaan Oromoo kaffalaniif, Ummata Oromoo biratti yeroo hunda kan yaadatamuu dha. Diinni Oromoo dhufaa darbaan tooftaa bittaa fi gabrummaa isaa jijjirachuudhaan duula dhuma hin qabne ilmaan Oromiyaa irratti banuudhaan, ajjeechaan, qabeenya isaa saamuun, dhabamsiisuun, mana hidhaatti guuruun haadhaa fi abbaa ilmaan maleeyyii taasisuun itti roorrisuu fi tuffachuun toftaa bittaa isaanii ti. Haata’uu malee gochaa ilma namaaf hin malle sirni kaleessa turee fi kan amma aangoorra jiru tooftaa wal fakkaataan Oromiyaa cabsanii qabatanis, qabsoo isaa bifa kamiinuu dhaamsuu hin dandeenye. Qabsoon oromoo yeroo kamuu caala, jabaataa fi ofi haaromsaa dhaloota bilisummaa goonfachuu fi mul’ata tokko qabu geessifatee jira. Kanaaf sochiin qabsoo Oromoo yeroo kamuu caala, diina Oromiyaa shororkaa fi abdii kutannaa keessa galchee jira. Faallaa kanaa ammoo mooraan qabsoo Oromoo jabaachaa fi dhaloonni qubee, falmii bilisummaa fi abbaa biyyummaa isaa jabeessee gola diinaa hunda keessatti finiinsee jira. Kun injifannoo isa guddaadha. Qabsoon roga hundaan ilmaan Oromiyaa gaggeessaa jiran injifannoolee dhaloonni haarawaan itti boonuu fi riqicha galma qabsoo keenyaa ittiin gahuu dandeenyu nugonfachiisee jira. Diinni keenya hamma yoonaa kan nurra bubbuleef tooftaa qoqqodanii bituu ilmaan Oromoo gidduutti dhalcheen ta’uun isaa wal nama hin gaafachiisu. Tokkummaa dhaabilee Oromoo akka hin dhugoomnee halkanii guyyaa hojachuudhaan, aangoo gabroomfataa isaa turfatuu danda’ee jira. Ilmaan Oromoo tooftaa diinaa kana cabsuuf qabsoo guddaa taasisanii jiru. Yeroo ammaa tooftaan qoqqodanii bituu diinaa kun akka bakka hin qabne dhaloonni amma jiru sirnaan hubatee jira. Tokkummaa dhabuun mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo page 1 keessatti mumuldhachaa turuun isaa diinni keenya akka nurra bubbulu taasisee jira. Galii keenya isa maayyii gahuuf falli tokkichi mooraa qabsoo Oromoo tasgabbeessuu fi tokkoomsuudha. Kanaaf, nuti jaarmiyooleen fi gurmuuleen siyaasaa Oromoo maqaan keenna jalatti tarreefame qabsoo bilisummaa fi abbaa biyyummaa Oromoo dhugoomsuuf qabsa’aa jirru , waamicha ummata Oromoof awwaachuudhaan mooraa Oromoo tokkoomsuuf murteessinee jirra. Ardha irraa kaasnee humna, qabeenyaa fi beekumsa qabnu wolittiqindeessuudhaan galii qabsoo keenyaa milkeessuuf murteessinee jirra. Murtiin walii galtee keenyaa 1. Mirga fi Bilisummaa Lammii Oromiyaa fi Ollaa Oromiyaa osoo hin tuqin, Biyya Oromoo Oromiyaa ijaarachuu fi bilisummaa Oromoo dhugoomsuu akka dandeenyu, kanaafis akka qabsoofnuu fi kanaaf kan malan tarsiimoo fi toftaa galma gahiinsa kanaaf waadaa waloo qabaachuu keenya ijjannoo fudhannee jirra. 2. Hiree ofiin murteeffannaa ummata Oromoo karaa bilisa ta’een taasifatu milkeessuu fi murtee hiree murteeffannaa Oromoo alduree tokko malee hojiirra akka ooluu fi dhugoomu ijjannoo fudhannee irratti waliif gallee jirra. 3. Masakamni keenya sirna bulchisa Gadaa, dimokraasii fi dandeettii qabsoo Sabaa tarkaanfachiisuu danda’uu irratti kan hutubamuu ta’uu akka qabu ijjannoo tokkoon irratti waliif gallee jirra. 4. Giddu galli qabsoo keenyaa Oromoo humneessuu, hidhachiisuu, dammaqsuu, dirree qabsoo dachee Oromiyaa keessatti gadi dhaabatte baballisuu, waraana bilisummaa Oromiyaa bifa harawaan ijaaruu irratti ijjannoo tokko fudhannee jirra. 5. Sagantaa siyaasaa: Hanga Korri Sabaa taa’utti, sagantaa siyaasaa waloon qabnu kan dhaabilee kuni marti gargar bahuu dura Kora ABO bara 2004 irratti ragggaasifameen masakamna. 6. Maqaan Dhaabilee Oromiyaa tokkoomnee Adda Bilisummaa Oromooti (ABO). Alabaan dhaabbilee Oromiyaa tokkoomnee Alaabaa ABOn jalqabaa hanga arraa itti qabsaaweeti. page 2 7. Kora Sabaa guyyaa walii galtee kana dhuguumsinee kaafnee, waggaa tokko keessatti akka waamamuu fi koreen qopheessituu kora Sabaa ammumaa kaasee akka hojii isaa jalqabu waliif gallee jirra. 8. Miseensaa, qabeenyaa fi caasaa jaarmayoolee kana dura turan bifuma waliigalle kanaan bakka tokkotti fiduudhaan hoogganaa fi caasaa dhaabaa tokko jalatti akka masakamu waliif gallee jirra, caasaa hoogana hanga kora geenyutti nu hooganuus tolfanne jirra. 9. Amma korri sabaa ta’utti hooggana waloo tokkoon hoogganamuudhaann jaarmiyaalee waliif galle hundaa ka ammate koree hojii gaggeessituu fi caasalee dhaabaa hojiif malaan waloon hutubachuuf wolii gallee jirra. 10. Hoggannoonni yeroof dhaaba tokkoome hoogganu:  Jaal Abbaa Nagayaa Jaarraa, Hayyuu Duree,  Brigadier General Hayiluu Gonfaa , Itti-Aanaa Hayyuu Duree, yoo ta’aani ramaddiin hooggannoota hafaanillee ka itti fuufu ta’a. Waamicha Hunda dura abbaa qabsoo kan taate ummati Oromoo biyya keessaa fi biyya alaa jiraachaa jirtu, qabsoo bara dheeraa fi aarsaan guddaan itti kaffalame, galii isaan gahuuf akkuma kana duraa taasisaa turtan, qabsoo bilisummaa jabeessuuf hirmaannaa roga hundaa akka gootu waamicha goona. Keessumaa dhalooti harawaan itti gaafatama seenaa sirra jiru bahuuf ijaarsa bifa hundaa keessatti hirmaachuu fi caasessuun akka QBO galii isaan geessu waamicha addaa siif goona. Qabsoo bilisummaa fi abbaa biyyummaa dhugoomsuuf dhaabni kee ABOn bifa harawaan hooggansa qabsoon gaafatu kennuuf qophii ta’uu isaa siif dhugoomsa. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo, gurmuulee fi qabsaawota namtokkee bifa gara garaan ijaaramtanii QBO gaggeessaa jirtan yeroo kamuu caala tokkummaan qabsa’otaa murteessaa ta’ee jira. Kanaaf, filannoo woyyaanneen wagga shan shaaniin fakkeesittu irraa bilisummaa eeguu dhiifnee qabsoo Oromoo galii isaan gahuuf walirratti xiyyeefachuun dhiifamee akka diina keenya waloo humna taanee irra aannu waamicha goona. Keessumaa kaayyoo fi akeeka siyaasaa tokko dhaabbileen qabnu halduree tokko malee akka mooraa tokkummaa kana wajjin jabeeffannu waamicha goona. Dhuma irratti mootummaa wayyaanee yeroo ammaa aangoo qabachuudhaan ilmaan Oromoo fi Oromiyaa balleessuuf duula bifa hundaa Oromiyaa irratti banee jiru oolee bulee itti gaafatama jalaa akka isa hin baafne beekee badii irratti badii dabalchuu irraa akka dhaabbatu akeekkachiifna. Ilmaan Oromoo beekas ta’ee, otoo hin beekiin sirna gabroomfataa wayyaanee tajaajilaa jirtan itti gaafatama seenaa jalaa bahuuf jecha diinaaf tumsa taatanii jirtan keessaa baatanii akka mooraa qabsoo Oromiyaati dabalamtan waamicha Oromummaa isiniif taasifna. Waamicha ilmaan Oromoo isiniif godhaa jiru dhagahuu diddaan badii irratti badii dabalachaa kan deemtan yoo ta’e, bifa kamiinuu murtii ummata Oromoo jalaa kan hin miliqine ta’uu keessan akka beektan isin hubachiifna. Kanaaf jecha yeroon otoo hin darbiin akka mooraa qabsoo Oromoo keessatti qooda fudhatan waamicha isiniif taasifna. Leelliftoonni sirna kaleessaa ammas seenaa irraa barachuu irra, humna itti qabaachuu baatanis bifa hawwiin yakka kaleessa ilmaan Oromoo irratti dalagaa turan irraa barachaa hin jiran. ABOn leelliftoota sirna kaleessaaf dhaamsi qabu, yeroo humna guutuu iyyuu itti qabdan qabsoo Oromoo yeroo dhumaaf hukkaamsuu akka hin dandeenyee fi haqni ummataa cunqurfame akka injifatu gochaa keessan kaleessaa irraa baradhaa jenna. Sana irra darbee ammas abjuu bifa kamiinuu Oromoo deebisanii bifa jibbisiisaa kaleessaa jala galchuuf hin danda’amne irraa akka of qusattan akeekkachiifna. Ilmaan cunqurfamaa empayera Itiyoophiyaa keessa jiran diina waloo kan ta’e wayyaanee fi leelliftoota sirna kaleessaa waloon ofi irraa kaasuuf akka mirgaa fi haqa walii beeknee, diina keenya duwwaa irratti waloon xiyyeeffannu waamicha isiniif goona. 1. Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) jijjiramaa; 2. Adda Bilisummmaa Oromiyaa (ABO); 3. Gurmuu Qabsaa’otaa fi miseensta Adda Bilisummaa Oromoo (GQM-ABO); 4. Miseensota Koree Yeroo Adda Bilisummaa Oromoo (KY-ABO), fi 5. Miseensota fi Hoogganoota ABO durii namtokkee fi qabsaawota matayyaa Injifannoon Ummata Oromoof !!! Oromiyaan Ni Bilisoomti!!! Caamsaa 27, 2015


Mootummaan Korojoo Filannoo Saametti Akka Taajjabdoonni Mallatteessan Humnaan Dirqsiisa, Jedhu Mormitoonni

VOA afaan Oromoo Aanaalee Filannoo Oromiyaa hedduu keessatti humnoonni hidhattootaa Mootummaa akka taajjabdoonni korojoo humnaan harkaa fudhatamee fi irraa hariyatamnitti mallatteessanii fi seera-qabeessa fakkeessan doorsia, hidhaa, miidhaa haga rasaasaan rukkutuu ga’u irratti geggeessaa jiru, ka jedhan – barreessaa Kongiresa Federaalawa Oromoo, Obbo Beqqelee Nagaa ti. Qellem Wallaggaa keessatti sababaa kanaan namoonni sadii sababaa kanaan walitti-bu’insa uumameen namoonni sadii rasaasaan haleelamuu isaanii, Arsii Lixaa fi bakkawwan hedduu ka biroo keessatti immoo taajjabdoonni hidhamuu dubbatu. Aanaa Gadab Asaasaatti namni Mederekiif dorgomanii fi Shawaa Lixaa keessatti taajjabduun filannoo amma hidhaa baqadheen dhokadhee jira, jedhanis himannaadhuma wal-fakkaataa qaban.


Filmaata bara 2015 IHWEHAT/IHADEG mara injifate jedha..

Abduush Haajitiin Ba’ii filannoo jabn bara 2007 ifa kan taasisan dura taa’aan boordiin filannoo professor Merga Baqqaanaa raga hanga ammaatti argameen paartiin biyya bulchu IHADEG fi partileen isa jala jiran injifachuu isaa beeksisaniiru. Paarlaamaan Itiyoopiyaa barchuma 547 kan qabu si’a ta’u barcumni kan qabamu namoota naannolee filannoo 547 irraa injifatanii dhufaniin ta’a. Professor margaan akka jedhanitti naannolee filannoo 547 kana keessaa ba’iin hanga ammaa boordicha dhaqqabe kan 442 ti mara iyyuu IHADEG fi paartileen michoota isaa ta’aninjifachuu tuqaniiru. Akkuma kanaan Finfinnee, naannolee Oromiyaa, Amaaraa, uummattotoa kibbaa, Tirgary fi kanneen biroo keessaa ba’ii ifa ta’een IHADEG guutummaatti injifachuu isaa ba’iin prefesor margaa Baqaanaan dubbifame ibsee jira. Magaalaan Finfinnee barcuma mana maree bakka bu’ota uummataaf qabdu 23 keessaa digdamii sadanuu IHADEG injifatee jira. Naannoon Oromiyaa kan qabu barcuma mana maree bakka bu’ootaa 178 keessaa ba’iin kan 150 ga’ee jira. 150nu OPDOtu injifate. Kana malees naannoon Amaaraa mana maree bakka bu’otaa keessaa kan qabu barcuma 138 keessaa ba’iin 107 beekamee jira. Mara iyyuu BAIDEN IHADEG injifatee jira jedha ibsi boordii filannoo. Naannoon uummattoota kibbaa paarlaamaa keessaa kan qabu barcuma 123 keessaa kan 95 ifa ta’eefa. Sagaltamii shananuu DEHIDEN IHADEGtu injifate. Naannoo Tigraay keessaa filatamanii paarlaamaa kanneen seenan 38.kanneen 31 ta’an kan har’a beeksisame keessa jiru. IHWEHAT/IHADEG mara injifate jedha. Naannolee dhaabota michoota ihadegn hoogganaman keessas ba’ii wal fakkaataan galmeessameera. Ba’iin filannoo naannolee 105 eegamaa kan jiru ta’uu isaaf fuula duratti beeksiamuuf jira jedhameera. Barcuma kana keessaa mormitoonni injifatan yoo ta’e dura taa’aan boordichaa gaafatamanii deebii kenneen ba’iin isaa gutummaatti ennaa dhiyaatu beekama jedhan.Gareeleen mormituu hagi tokko filannoon sun dhiibbaa fi hiraarfamuun geggeessame dha jechuun komee isaanii dhageesisaa jiran. Boordiin filannoo Itiyoopiyaa garuu adeemsa milkaa’aa ture jechuun faarsee jira. Dura taa’aan boordichaa professor Margaa Baqwqaanaa kun akka milkaa’uuf kanneen qooda qabaatan jedhan galateeffataniiru. Filannoon walii gala kan bara 2007 biyya keenya keessatti geggeessame haala tasgabbaa’aa dhaan xumurameera. Milkaa’ina kanaafis sadarkaa duraatti galateeffamu kan qaban uummata keenya dammaqinaan irratti hirmaate kan naamusa qabuu fi murannoo inni dimokraasiif qabu kan ajaa’isiisamu ta’uu isaa fi , kanas obboloota isaa Afriikaatiif mirkaneesseera. Paartileen mormitootaa irra hedduun filannoo irratti hirmaatanis guyyaa filannoof isa booda haala tasgabbii qabuun ba’ii isaa eegaa waan jiraniif galata guddaa qabu. Manni maree bakka bu’ota uummataa deggersa guddaa inni nuu godheef hedduu galateeffanna. Mootummoonni naannoo fi ka Federaalaas nagaa fi milkaa’inaan akka geggeessamu deggersa guddaa nuu godhaniiru. Dhaabbati sabaa himaa itiyoopiyaa fi sabaa himaaleen martinuu ragaan dhugaa uummaticha akka dhaqqabu, filannoon sun kan nagaa, walabaa fi kan haqaa ta’ee akka xumuramuuf ga’ee gama isaanii gumaachaniriu jedhan Ba’iin filannoo xumuraa ifa kan taasisamu Waxabajjii 15 bara 2007 ta’uu boordichi beeksisee jira.


Walii Galtee Hoogantoonni Qabsoo Oromoo Mooraa Qabsoo Oromoo Humneessuu fi Tokko taasisuu Irratti Taasisan Ilaalchisee, Ibsa Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO) Irraa Kenname.

Adeemsi qabsoo bilisummaaf taasifamu bu’aa ba’iiwwan jajjabaa fi hadhaahaa kan qabu yoo ta’u; bu’aa ba’iiwwan kanneen keessaas, yaadaan wal dhabuu qabsaa’otaa, addatti hoogantoota gidduutti uummamu isa tokko ta’uun waan mamii qabu miti. Yaada xixiqqooniis ta’ee, yaada bu’uuraan walii galuu dhibuun qabsaa’ota gidduutti uummamuun seenadhuma qabsaa’ota adduunyaa kamuu keessatti mul’ataa turee fi har’as itti jirudha. Waan guddaan yaadaan wal dhibuu otoo hin ta’iin, dhibdeewwan xixiqqoo cinaatti dhiisuun bu’aa uummataa dursisiisuun ammoo hunda caalaa bilchinaa fi ga’umsa ta’uu irra dabree karaa adeemsa qabsoo gaggeeffamuu kan gabaabsu ta’a. Wal dhibdeen hoogantoota qabsoo Oromoo gidduutti irra deddeebiin mul’ataa turees dhugaa kana irraa kan hin fagaatnee ta’ee, karaan bilisummaa uummata Oromoos akka dheeratu ta’ee jira. Kanaaf, dhibdeewwan xixiqqoo cinaatti dhiisuun, bu’aa uummataa irratti xiyyeeffachuun, gaaffii fi hawwii uummanni Oromoo tokkummaa mooraa qabsoo Oromoof qabu dhugoomsuu irra dabree, waamicha Koreen Sochii Fincila Oromoo (KSFO) irra deddeebiin taasiseef deebii kennuun, qabsoon uummata Oromoo karaa amansiisaa fi abdachiisaa irra gahee akka mul’atu ta’ee jira. Walii galteen taasifame kun kanneen mooraa qabsoo Oromoon ala jiraniifuu fakkeenya guddaa ta’uu akka danda’u hubatamuu irra, uummanni Oromoo warreen kophaa fiiganiif kanaa booda kan gurra hin kenninee fi yeroon isaa irra dabruu dursee waan hubateef, qaamonni qabsaa’ota Oromoo kamuu mooraa qabsoo tokkoome kanatti hin makamiin hafan yoo jiraataniis, mooraa qabsoo tokkoome kanatti makamuun kan filmaata hin qabne ta’uus akeeka guddaa akka ta’ee mul’ata. Walumaa gala, walii galtee hoogantoonni Adda Bilisummaa Oromoo (Jijjiramaa, Adda Bilisummaa Oromiyaa, Gurmuu Qabsaa’otaa fi miseensota Adda Bilisummaa Oromoo( GQM-ABO),Miseensota Koree Yeroo Adda Bilisummaa Oromoo (KY-ABO) fi Miseensotaa fi Hoogantoota ABO Durii, nam-tokkee fi qabsaa’ota gidduutti taasifame, uummata Oromoo kan boonsee fi abdachiise waan ta’eef, seenaa qabsoo Oromoo keessatti galataa fi bakka guddaa kan qabdan ta’a. kanaafiis, uummanni Oromoo addatti dargaggoonni mooraa qabsoo tokkoome kana cinaa hiriiruun bilisummaa uummata Oromoo akka dhugoomsan hiree guddaa ta’a jennee amanna. Dhuma irratti, hoogansi mooraa qabsoo humneeffame kana keessatti muudame, hoogansa maqaan muudamee bara baraan taa’u otoo hin ta’iin, imaanaa guddaa uummanni itti kenne kana hubatee, bilchinaa fi obsaan dhibdeewwaan qabsoo uummata Oromoo keessa jiru sakatta’ee, falaa fi mala itti kennuun alaa fi keessaan qabsoo uummata Oromoo irraatti dhiibbaa guddaa (Influence) uumuun waanjoo gabrummaa uummanni Oromoo waggoota hedduuf baatee jiru, irraa mulqee bilisummaa Oromoo akka dhugoomsu hawwii keenya isa guddaa ta’uu ibsina. Injifannoon Uummata Oromoof!!! Ibsa Koree Sochii Fincila Oromoo (KSFO). Caamsaa, bara 2015.


Guyyaa har’aa Caamsaa 20,2007 barattootni Yunivarsitii #BuleeHoraa Fincilaa Diddaa Gabrummaa haalaa namaa gammachiisun itti fufaniiru.

Walgahi ganamaa sa’aa saditti sababaa fincilaa waa’ee filmaatarratti ka’ee mari’achiisuf tattaaffi ergamtootni wayyaanee godhan harkaa fashaleessaniru. Akkumaa walgahiin kun jalqabeen, barattootni Oromoo gaafiwwaan armaan gadii kaasani walgahichaa dhiitani bahaniru: 1.Walgahiin kun afaan Oromootin nuuf haa jalqabuu 2. Afaan Oromoo Afaan Federaalaa ta’u hin qabu warra jedhuu waliin wal gahii hin teenyu 3. Filannoon godhamee kan kijibaatii 4. Ammaa boodaa kijibaa mootummaa kanaa dhagawuu hin feenu 5.Caamsaa 20n Oromoodhaaf guyyaa gaddaati diinaa Oromootif garuu guyyaa gammachuuti 6.Mootummaan korojoo hatu motummaa osoo hin tahin shiftaa waan taheef , shiftaa waliin maariin goonu hin jiru 7.Filannoo baranaa kanarratti KFOn akka moowatee dhibbaan dhibbatti itti amanna …………………….. AKkas Barattoota Y. BuleeHoraa ! Qabsoon KFO hanga Oromiyaan bilisoomtutti itti fufa!


Tokkummaa maqaa ABO jijjiiramaatin labsame ilaalchisee Ibsa ABO B/G/Kamaal Galchuun durfamu irraa keename.

Dimshaashatti dhaabni keenna ABOn tokkummaan dhugaa (tokkummaa haqaa) dhaabotii Oromo yookaan humnoota siyaasaa Oromoo jiddutti tolfamu kamuu ni deeggara, ni tin’isa. Tokkummaan sabni keenya gaafachaa/hawwaa jiru tokkummaa nam tokkee fi nam lameen ittin uf dhaadhessan osoo hin taane tokkummaa haqaa dhaabota hujiidhaan ummata keessa jiran jidutti tolfamuu fi qabsoo Oromoo uf dura tarkaanfachiisu danad’u arguudha. Dhaaba keenna ABO dhaaf tokkummaan haqaa (dhugaa) kan qabsaayota Oromo fi dhaabota siyaasaa Oromo jidutti tolfamu tooftaa deegarsa rakisha ittiin barbaadan osoo hin taane ijannoo tarsiimoti. Akkuma miseensonni, deegartoonni fi ummanni keenya hundi hubatu ABO jijjiiramaa dhaaba biyya keessaa fi alaa akkasumas biyyoota ollaa keessaa jaarmaya beekkamaa qabuu fi diree falmmaa keessayis waraana diina waliin kokkee wal qabee wareegama ol’aanaa baasaa jiru uf jalatti ijaaree socho’aa jiruudha. Jaarmayaan kunis HD ABO B/G/Kamaal Galchuun durfamaa jira. Kan kana irraa hafe nam tokkee fi nam lameen sirna dhaabaa cabsudhaan dhaaba keessa moggatti uf baasanii fi dhaabnni uf keessaa baase walitti dhufuudhaan maqaa ABO jijjiramaa moggafaachuun ummata Oromoo afaanfajjesuu fi burjaajessuuf tokkummaa dharaa labsuun qabsoo Oromotif bu’aan inni fidu hin jiraatu. ABOn B/G/Kamaal Galchuun durfamu tokkummaan haqaa kan dhufu dhaabotii Oromo lafairra jiran kan miseensaa fi deegarsa ummataa qaban yoo dhugaa irratti hundaayanii walitti dhufan qofa jedhee amana. Kanaaf, tokkummaa dhiheenya kana maqaa ABO jijjiiramaan namootin dhunfaa (akka Dr. Nuro Dadafoo) labsan kan namoota ji’oota muraasa dura dhaaba irraa moggatti uf baasaniin labsame akka ta’ee fi dhaabnni keeyna ABOn B/G/Kamaal Galchuun hooganamu tokkumaa labsame kana keessaa qooda kan hin qabne ta’uu miseensota, deegartootaa fi ummata keenyaaf ifa goona. Waajira – HD ABO


Ibsa Gurmuu Qabsaawota fi Miseensota Adda Bilisummaa Oromoo (GQM-ABO) …

Ibsa GQM–ABO irraa dhimma “Tokkummaa Jaarmayoolee fi Gurmuulee ABO” Caamsaa 27, 2015 irratti labsa bahee ilaalchiisee Akkuma beekamuu fi hubatamuuti GQM-ABO yeroo “ABOn Jijjiiramaa” sagantaa siyaasaa ABO tarttiibaa ala jijjiiruun enyumaa Ioophiyumaa fudhatee, caasaa jaarmayichaa gara isaaniif toleetti jijjiiruuf yaalaa turameetti hoggannootaa fi miseensoota haalla sana dura dhaabachuun dhawwaataan irraa hafaniin utubame. Galiin GQM-ABO guddaa fi ol aanaan himbaabsii tokko malee gareeleen maqaa ABO qaban kan kaayyoo dhaabbichi irratti ijaarame kanneen hin faalleesiin akka tokkomanii fi dhaabbichiis humnoomu irratti hojjachuun mooraa qabsoo Oromoo tokkoomsuu fi qabsaawoota bilisummaa Oromiyaa hunda tasgabeesuuf gahee fi dandeetti ofii bahuu dha ture. Ammas akkasuma. Haala kanarraa ka’uun gareelee dhaabbii siyaasaa ifaa fi qulqullumina sagantaa siyaasaa ABOn irratti utubame qaban waliini fi ULFO waliinis jila ramaduun mariin bara lama ol adeema osoo jiru, as kaluu kana garee “ABO jijjiiramaa” Kan General Kamal Gelchuun hoggannamu irraa sababaa adeemsaa irraa murna gargar bahee waliin mariin akka jalqabamu qaama hoggansa waloo keessa jili itti ramadame mariin hanga tokko deemee ilaalcha kana dura irratti gargar nuu baase irratti garaagarumaan GQM-ABO keessatti mul’ate. Haala kana irratti qaamni hoggansa waloo fi miseensootni GQM-ABO osoo akkaataa garaagarumaa kan hikuuf marii adda addaa gaggeessa jirruu qaama hoggansa waloo GQM-ABO keessaa jaallan rakkoo kanaaf mari’atanii furmaata akka hoggannootaa fi miseensootaaf akeekan dirqamni itti kenname hoggoon tokko labsa waliitti makamuu fi hoggnna tokko qaamoota maqaaleen isaanii labsa kana irratti dhawwame waliin baasan. Haalli kun tarttiiba sirna waliitti makamu ykn tokkoomu waan hin hordofinii fi qaamni hoggansa waloo GQM-ABO fi miseensootni biyyaa fi ollaa biyyaa jiraniis waan hin dhugoomsiinii fi wal hubannoon irra hin gahamin jecha, walii galteen labsame kun waan miseensoota qaama hoggansa waloo keessaa haggoo ilaalu malee GQM-ABO guutuu akka hin laale /taane/ ibsina. GQM-ABO marii kana dura ABO fi ULFO waliin kaayyoo qulqulluu fi ifaa ta’ee fi bakka wal hubannooni irra gahee, 1. Kaayyoo bilisummaa fi walabummaa Oromiyaa, heeraa fi seera dhaabichaa, akkasumas qabeenyaa fi dandeetti keenya walitti dachaasu irratti waliif gallee sadarkaa xumuraa irra geenye ture irraa kaasne jila haaraya ramaduun gahee keenya kan ABO tokkoomsuu fi humnoomsu irratti ni hojjanna. Haalli amma ta’ee kuni ammo kan haala kana gufachiisuuf shira xaxame kan nutt fakkaatuuf, nutti GQM-ABO Adda Bilisummaa Oromoo tokkummatti beekna. Kanaafuu GQM-ABO ofiin jenne. Tokkummaa dhaabichaa fiduuf hookora hin barbaachisne umuun akka hin taanes waan hubanuufi. Gama keenyaan yeroo hunda, nam –tokkees ta’ee murnii kamuu yeroo isa feesisee fi bakka isa feesiiseetti ejjanno mataa isaa fudhachuuf mirga hin goomne akka qabu ni hubanna. Waan hubatamu qabu garuu, yeroo jaarmaya tokko heeraa fi seeraan diigan ykn jaarmaya biro waliin waliitti galan tartiiba wal hubannootaa hoggannaa fi wal hubannoota miseensootaatin yoo xumuurame irra tasagabaawaa fi fudhatama qabaata jenna. Ibsa kana kan baasuu dirqamneef sirnii fi tarttiibni, akkasumatilee qabxiin ejjannoo siyaasaa kan kana dura gargar nu faccaasee kan tumsa G-7 waliin waliitti hidhata qabaachaa turan sirnaan waan hin xumuuraminiif akka ta’ee akka beekamu barbaadna. Gama keenyaan dogggoora jaarmayni ykn gareen tokko tarsimoo irratti godhe osoo jaarmayichi ummata dogoggoorse fuulduratti hin sireeffatin tokkummaan umamamu waaraa akka hin taane muuxannoo bara 2009 irraa waan barane qabna. Kanaaf, walitti makamuun amma ta’ee jedhamu kun GQM-ABO hin laalu jenna. ABO akeeka irratti waliif galee kaayyoo ifaa irratti akka tokkumuu fi humnoomu gochuuf gahee keenya ni baana jenneetti amana. Haalli qabatamaan lafa irra jiruus haala kana yeroo gababaa keessatti akka xumuuramu kan nu dirqu waan ta’eef shaffiisaan irratti hojjachuun dirqama GQM-ABOti. Kannumatti dabalees, garaagarumaa ilaalcha xixinnoo irra tarsimoo ifaa ta’ee irratti gareeleen hundi osoo uummata Oromoo fuulduratti of qulqulleessanii badii kana dura godhaniifis sababaa wajjiin ibsachuun shakkii irraa of baasanii tokkummaan hawwatamu kun yeroo gabaaba keessatti milkaahuu danda’a jenneetti amana. Tokkummaan Qulqullimina irratti dhugoomu waaraada! Oromiyaan ni bilisoomti! Injifanno ummata Oromoof! Ibsaa Nagawoo Miseensa qaama hoggansa waloo fi barressaa GQM-ABO


Kabaja waggaa 1ffaa OMN magaalaa Jiddaa

——————— Miidiyaa walabaa ummata oromoo OMN eerga hundaa’ee kan wagggaa tokko lakkoofsiise kaleessa magaala jiddaatti sirna hoo’aan kabajamee ooleera. Anis kabaja guyyaa kanaa irraa waanin taajjabe muraasa isiniif qooda. Biyya akkaan gadi bahanii ol deebi’uun rakkoo taate keessatti dargaggeessi oromoo osoo manatti hin hafin kabaja guyyaa kanaatiif magaalota akka Xaa’if , makkaa, jiddaa fi naannawoota jiddaatii walitti dhufuun gammachuu guddoo takka waliin dabarsanii jiru. Kan hunda caala nama hawwatu dargaggeessa lafaa dhufaa rifeensa adii hin biqilchin irra caalaatti kan galma san miidhagse shamarran keenya kan hamileen jajjaboo ta’aniin faayamuun guyyichi daran akka miidhagu taasisan. Ummata kabaja guyyaa kanaatiif walitti dhufan irra jireessi dargaggeessa xiqqaatu 95% warra umrii digdamoota keessa jiraniidha akka tilmaama kiyyaatti kuni kan agarsiisu egereen biyya keenyaa harka warra lafaa dhufaa kana keessa jiraachuu mullisa Hirmaannaan deeggarsa OMN tiif godhame irratti shamarranii fi dargaggeewwan akkasuma jaarsonnis haala nama hawwatuun irratti hirmaatanii jiru. Keessattuu baay’ina ummata keenyaa kan galma keessatti argame keessaa irra xiqqaan shamarran haa ta’u malee hirmaannaan isaan godhan dhugaatti kan akkan nama boonsuu fi hegereen qabsoo saba keenyaa hirmaannaa shamarraniin ala tarkaanfachuu akka hin dandeenne ifatti nama garsiisa. Akkasuma warroonni magaalaa makkaa irraa dhufan hirmaannaa cimaa godhuudhaan sirnicha caalaatti akka miidhagu taasisanii jiru. Walumaa galatti koree OMN kan magaalaa jiddaa qophii akkas fakkaatu qopheessitanii ummata oromoo gargar faca’e walitti qabuudhaan qophii akkas fakkaatu qopheessuu keessaniif hedduu galatoomaa. Qopheessitoota qophii keessaa obbo m/nuur dhaamsa dargaggootaa fi shamarrran keenyaaf dhaamaniif galanni keessan dacha dachaadha. Galatoomaa!


Ibsa waraqaa Ibsaa Nagawoo Caamsaa 28, 2015 Intarneetti Irratti facaaseef

Addi Bilisummaa Oromoo (ABOn) seenaa miseensota isaa sirriti beekaa.Kan waan gaarii hojjataan saba isaaniii biraatti kabajaan beekamuu. Worrii waan gadhee hojjataan ammoo akkasumaa gadhumaa isaanitiin beekamuu. Obboo Ibsaa Nagawoo Xaalayaa tokkoomuu Jaarmiyoolee fi guruulee ABO mormuu Caamsaa 28, 2015 barreefamee marsaa interneetti adda addaa irratti faacaasee arginee . Itti gadinilee. Namiin tokkoomuu qabsawoota oromoo mormuu kuni ennuu akka ta’ee miseensota,deeggartoota fi akkasumaas Ummata Oromoo waa jedhuu dirqii akka ta’ee hubannee. Ibsaa Nagawoo : ABO goodina dhihaa irratti, argamee. Filmaata irratti angoo waan dhabeefi jechaa dhaaba keessaa ganee. ABOn dhaaba Fu’udallootaatti jedhee barreeffamaan facassee. Olola dhaabarratti ofaa turee. ganee ABO Jijjiiramatti dabalamee ture. Yeroo san dhaabichi inni keessaa gane miseensumma mulquu isaa dhaganyee ture . hubbatama. dandayu dirqama itti laatama ture. Amaalii abbaa waan hin dhiifneefi akkuma bubbuluun amala jirjirachaa dhufee jaarmayaa keessa taa’ee jaarmayaa biraa gaafatama gaafachaa ture keessattu qaama jaarmayaa kan yeroo san shanee gumii ABO jedhamee beekamuuf akka barreessa godhan gaafachaa ture. Erga gama Gurmuu qabsaa’ota dhufe ammalloota inni mudhisse : Badillee asi olitti tareessinne kana akka hojjatuu osoma arginuu obsaaf turee. Obsa hoogganni isaaf godhe dagatee amma ammo maqaa GQM ABOn waraqaa intarneetti irratti faacasuu egaale. Ibsaa Nagawo gantuudha malee maqaa GQM ABO waan tokkos gochuu fi jechuu akka hin dandeenye caasaa jaarmaya keenya kan biyya keessafi biyya alaa jiran hunda beeksifinaa. Akkasumaas dhaabota xalayaa sobaa inni itti barreesse kan beekuu qabdan Ibsaan hunda keessaniif haaraya miti. Akka nama tokkotti isin wajjin dubbachuun mirga isaati. Garuu maqaa GQM ABO tiin eennun wajjin akka dubbachuu hin dandeenya isin beeksifna. Gurmuun Qabswwootaa ABO gaafa caamsaa 27, 2015 irraa jalaqbee Jaarmiyoolee fi Guruumalee ABO birootiin wolitti makamee waan jiruuf amma achii namiin maqaa GQM ABO tiin dubbatuu ykn barreessuu akka hinjiree namiin hundii akka beekuu jenna. Galatoomaa !! Abdataa Shuukee, Marihachiisaa fi gaafatamaa Jila GQM ABO kan ture. E-mail- shuketuree@yahoo.com, Tel 017205322598, Injifannoo Ummata Oromoofi !


Jeeqama ABO muddatee fi madda isaa

ABO fi qabsoon bilisummaa Oromoo jeeqama keessa turuunii fi jiraatuun waan haalamamuu miti. Jeqamni kun, dhokataa miti; ifaa dha; ija keenya dura jira. Akkuma Oromoon yoo makmaaku ijji hin argitu, qalbii dha jedhu, jeeqama kana fi madda isaa qalbiin hubatuun barbaachisaa dha. Guutuu waa’ee kanaa dubbisuuf as xuqaa


Diinnii Maal Balleesse?!

Badii maalii qaba diinni? Nutu karra saaqeef, balabala banee olgalche. As taa’i jennee teessoorraa kaaneef. Cooma murree afanitti gurshine. Itittuu habuuqqachiifne. Qe’ee bal’aa itti agarsiifne. Tumaalessaafi sangaa qotiyyoo itti lakkoofne. Boora yaabbii shaakalsiifne. Qabannaa dheeboo shaakalsiifne. Miila irraa dhiqnee ol dabarsinee diinqarra ciibsine, ofii diinqarraa kaaneef. ‘Rafi’ jennee balbala duuban cufneef. Inni maal balleesse?! Akkamiin haa ka’u siree hoo’ituu irraa? Eenyu haa dammaqsu hirriiba mi’ooftuu irraa? As ilaalee achi ilaalee, bitaafi mirga daawwatee godoo abbaan koo ijaara na dhaale. Qabannaa dheeboo ani shaakalsiise natti naanneffate. Qe’eerraa na hari’ate. Araddaa koo na dhuunfate. Inni maal balleesse? Karoora isaa galmaan ga’uuf dhufe. Galmaan ga’achaa jiras. Dammaafi aannan nyaachutti jira. Lafa bal’aa irra jiraachaa jira. Kaayyoon isaa galma ga’eefira. Kan dagate nu’i. Badii guddaa nutu qaba. Badii badii caalu. Yakka. Uumaa keenya shakkine. Galata dhorkanne. Akka harree malkaatti fincoofne. Odaa murree bobeessine. Hangafa kabaja dhorkanne. Quxusuu tuffanne. Seenaa dhoksine., Gaachana bilii nyaachifne. Dheeboo suuqattii qaqaadhan xureessine. Tokkummaa waldhorkine. Diinaaf dabarsinee walkennine. Daldala garbaa irraanfatame as deebisne. Goota owwaallee shamarraaf weeddisne. Qabannaa ulee daganne. Diinatti darabaa galle. Iccitii walii keenyaa baasnee gabatti afarsine. Kanaafi, kanaafi kan malkaan bishaan nu dide. Kanaaf burqaan bishaan goge. Kanaaf dacheen Oromiyaa goota liqimsuu malee goota biqilchuu didde. Odaan gaaddisa ta’uu dide. Gogee mandhee cirrii ta’e. Kanaaf sigabaan nu dhaale. Kaanaf dhiirri dhiiraf jilbiinfate, gugguufee sagade. Weennin korrisa didde. Barii lafa dagatte. Leenci akka harree halaake. Sangaan fardaa keenya gulufa jibbee gaarii harkisuu filate. Maanguddoon keenya jaarsummaa dagate, qunduftii adamsuu filate. Beerri keenya ililcha dheebottee watwaata amaleeffatte. Diinni maal balleesse?! Nu’i abbaan yakkaa. Haa kaanu, malkaa bunee tulluu baanee, araara yaa kadhannu, bilisummaan nuuf haa deebitu. Ilmaan Booranaafi Baarentuu waliif yaa yaadu. Lafa jiruu wal yaa iffaafatu. Uuman nuuf yaa araaramu. Gaashaafi eeboo lafa keenyee haa barbaannu. Farda gaarii irraa haa hiiknu Hojii isaatti haa deebisnu. Bariitee Abbaa Haqaatii, Boolee irraa


Magaalaa Cirootti abbaa matii tokko hadhaa manaa fi joollee isaa bira butani ajjeesanii daggalatti darban

Magaalaa guddittii godina Harargee lixaa magaala Ciroo iddoo lakk. 9 jedhamtutti jiraataan oromoo tokko galgala kaleessaa dhoksaan halkan balbala caphsanii mana itti seenuun ilmaanii fi haadha manaa biraa fuudhanii hidhattoonni wayyanee ajjeesanii ganama ar’aa reeffi isaa dirree irratti darbamee argameera maatiin isaa fi daa’imman isaa gaddaan liqimfamaniiru. Ummanni naannichaas yeroo ammaa sodaa guddaa keessa jiru. Guyya ar’aa araddaa 01 keessaa OPDO’n namoota walga’iif naannoo namni oromoo kun irraa ajjeefametti walitti qabanii nama ajjeese hordofneeti seeraaf dhiheessinaa tasgabbaa’aa jechaanii oolan. Aniis maalummaa nama ajjeefamee kana yeroon qoradhu namichi kun nama qabso oromoo keessatti gahee guddaa qabuu fi barana namoonni madrak akka filatan hubannoo hawaasaaf kennaa ture jechuun ajjeechaan isaas sababuma kanaf natti fakkaata jechuu hiriyaan isaa tokko natti hime


Musliimmoota Mana Hiidhaa Shashamnee Irraa Yaaka Tokko Malee J’oota bay’eef hiraramaa turan Guyyaa Kaleesaa Hiidhaa Irra Hiikkaaman

Maddi: RDH Guyyaa Kaleesa Sagantaan Geggeesa H’oo ta’e kan qoph’eef ta’uu Ibsame. Raadiyoo Daandii Haqaatiin Jimaata Caamsaa 28 /2007 Musliimoota Yaaka tokko malee Mana Hiidhaa Shashamaneet Ji’oota Bay’eef Himatamanii turan 19 Gidduu Issaan 12 Kan Himmaanan Issaan Irrati Baname irra Qulquudha jedhamnii Lakkiifamaniif Kamiisa Kaleesa Camsaa 27/2007 Yerroo Issaan Mana Hiidhaa Irraa Bahaniit Musliimmooni Maggaala Shashamanee Qophii Geggeesa Ho’aa ta’e Qohesuudhan Gara Kofaleet Kn Geggeesan ta;uu Maddooni Keenya Nuuf Gabasaaniru. Hawaasn Musliimmaa Muslliimmoota Yaaka Tokko Malee Hiidhamanii dhuma irrati Biliisa Jedhaman Kana Simmaachuuf Ganama irra gara Mana Hiidhaati kan Demmaan Yoo ta’uu Poliisooni Qophii Uummaani qophesse kana irra gubbaatudhaan Hiidhamtoota Hin Lakiisnu Jechuun Hawaasa Wajjiin kan falmaa turan ta’uu Maddooni keenya nuuf gabasaniiru. Hawaasni Hasaawa Poliisoota kana irra osso Hin rifatiin Hanga Issaan Hin Hiikkaamiin Asiiti Hin Sochoonu Jechuun Ganaama Hanga Guyyaa Irraa Sa.aa 6ti Ossoo Mana Hiidhaa Irra hin Socho’iin Olu Maddooni keenya Nuuf Gabsaniiru. Musliimmooni Nannoo Sa’aa 6ti Hiidhaa Irraa Hiikkaaman kanaaf Balbala Monnaa irra Jalqabe qophii Siimmaana Ho’aa ta’een Siimatera. Haluuma Saniin Gara Dirreeti Demmuun kan waliit qabamn yoo ta’uu Dirree saaniit Qphiiwaan adda addaa kan qoph’aanii turan ta’uu Bekkaamera. Qophii Qoph’aan giidduu Jalqaba Rabbii Oboleewaan Keenya Nuuf Base Galaata Galchiina Jechuun Sujuuda Shukrii kan Bu’aan Yoo ta’uu itti ansun immoo Aliimmoota fi Ulama’ootan Sagantaawan Duu’aa’ii fi Muhadaraas tasiifamu Madooni Keenya Nuuf Gabasaaniiru . Yerroo Da’iiwaan Tasiifama turet Poliisooni Mana Hiidhaa Hawaasa Musliimmaa bakka Saniiti Waliit Qabameen Bitina’aa jechuun Sodachisuu yalanus Hawaasni Musliimmaa tufatudhan Sagantaa issaani Naggaan gegefate Kan Xummuure ta’uu Beekamera. Muslliimmoota Kofalee kan Biliisan lakkiifaman kaniin fi Eggaa issaan gara Kofaleet galanis Masjiida Kofaleeti Sagantaan Baggaa Naggaan Dhufataani kan tasiifamef yoo ta’uu qophiicha irrat Duu’aa’iin kan tasiifame ta’uu Beekkaamera. Dabalataani Musliimmooni Aanaa Qabaatee Hiikkaamuu Oboleewaan Issaani Kan Dhagahaan Milaan, Motoraa fi Konkolataadhan Dhufuun Gammaachuu Issaani Ibsatuu issaaani Maddoni Keenya Nuuf Gabsaaniiru. Odeyfaano Qabsoo Hawaas Muslimaa Hordofuufi Peegii keenya like godha Hariyoota keeysanis itti Afeera. https://www.facebook.com/RaadiyooDaandiiHaqaa https://twitter.com/rdh_haqa http://daandiihaqaa.net/ lakkofsa Whatsupp +474514685 Skype Daandii.Haqaa


Waancaan Kubbaa Miilaa Motummaa wayyaane fi Mormitota isii  Jiddutti deemaa ture, Injiffannaa Wayyaaneen xumurame

Hegere Oromiyatii Mormittonni Motummaa wayyaane wajjiin wal morman kan akka Paartii Medrak Paartii Bule Paartii Siyyee Abrhaa Paartii Oromo Fedraalistii fii Paartiin Qinjjit Akkasuma Paartiileen biro Heera Motummaan wayyaane kaa’atte gutuun gutuutti itti amananii niis fudhatan . Akkasuma Maqaa Ethiopia fi Sirna Bulchiinsa Fedraalizimi yaro ammaa Ethiopian ittiin bulaa jirtu fudhachuu bira kutanii Muxachiisuuf jiraanna jechuun wa’adaa fi ballama Sirnichaaf galanitii Sirnaan galmaawanii hojjachuuf yaalan. Gutuu Heera biyyatti fudhatanii Humna Qawween Aango wal harkaa fudhuu balaaleyfataniti Bordii filmaata biyyatti irraa bekkumsa argatan . Akka Paartilee biyyattitiis baajanni ramadamefi hojjachaa jiran. Garu Motummaan wayyaane heeruma ofii kaaye kabajuu didee Mormitota heera inni kaayetti amananii isaa waliin dorgomof tattaafataa turan hunda uggure. Karaa ykn daandii nageyaatiin Aango wal harkaa fudhuu EPRDF ofi isaatifuu akka itti hin amanin Mormitotaa fi Ummata biyyattille ragaa guddaa ofirratti baase. Aangoo Humna Qawween arganne Sanduuqa ykn Korjoon dabarsine hin laannu jechaa ture. Gaaffi Paartilee Mormitotaaf Dhihaatu qabu . Paartileen Mormitotaa gutuun isaanii Sirna bulchiinsa Ethiopia humna qawween dhunffate humna qawwen bulchaa jiru akkamiin amananii isaa waliin filmaata seenan.? Mo sirna bulchiinsa wayyaane kana addunyaa fi hawaasa biyyatti biratti dimokraatawaa fakkeysanii dhiheysudhaaf yaalaniti yaanni isaanii .? Filmaata 2005 raawwate irratti Paartiin Qinijjit EPRDF Mo’atee turullee waan hogganota paartichaa fi deggartota isaa mudataa ture dagataniiti mo Sirnichaatu of jijjire ja’aniiti .? Bu’aa wayyaanen tapha kana Jala fayyadamte . Tapha akka kubbaa miilaatti motummaan wayyaanee fi Mormitonni isii waljiddutti taphaata jiran kanatti kan fayyadame sirna wayyaane qofaadha. Sababni isaas gutuu biyyatti keysatti EPRDF Paartilee isaan morman umee akka isaa waliin filmaata biyyatirratti dorgaman isaanii hayyamuun isa dimokraatawaa of fakkeysu hawaasa addunyaa fi naanno biratti kanaadha kan ittis milkaawedha. Kana caalaa dhaabbilee EPRDF irratti dhiibbaa ofaa jiran hunda biratti fudhatamaa fi deggarsa dinaggey irraa argachuuf filmiin harka muraa kuni tolfame ittiis milkaawe jira. Kasaaraa Paartilee Mormitotaa. Paartileen Mormitota Ummata duratti saaxilamu bira kutanii bu’aan isaan busan tokkichi yo jiraate paartii wayyaane dimokraatawaa fakkeysuu qofaadha bu’aan isaan busan. Bu’aa kanaan barcuma Caffee biyyatti keysa barcuma 15-hamma 20 argachuu qofa tahuuf jiraata bu’aan isaanii , kubbaa miilaa Dirree hawaasa Cunqurfamaa irratti wayyaane waliin waan akka gaari taphataniif . Kuni fuula ummata duratti isaan saaxiluuf jiraata , sirnicha dimokraatawaa fakkeysuu qofaaf kan hojjatan tahuu ummanni isaan abdachaa ture isaan jibbee isaan lagatutu dhufuuf jiraata. Akkauma Paartii Qinijjit yo deggarsa ummata dhaban wayyaanen hiraata isaan godhachuuf qophii xumurtaa jira. Barreysaa fi Gaazexeysaa Abdusalaam Sute Waxabajjii 6/2015


Markaatoo Moo Agamsa Gubatee?

Guyyaa kaleessaa, 5-6-2015 , sa’aati 8:00 eegalee Finfinneen balaa ibiddaatin waaddamaaf sardamaa ooluun ni yaadatama. Guyyaa 11-1-2015 ammoo Hoteellii Finfinnee keessatti yeroo jalqabaatif ijaarramme #XayituHotel kan jedhamu haalumma wal fakkaatun gubateet turee. Garu, Markaatotu gubatee hoo jedhan kana tami Markaaton? Oromoodhaaf Maal taati Markaatoon? Koloneeffatamaa Oromiyaa dura Markaaton #Agamsa jedhamteet waammamti . Beekkamtis Oromoota naannoo sanirraa humnaan buqqafamaniin. Oromoonni naannoo Finfinnee turan wareegama guddaa godhanit achirraa buqqa’an malee guyyaa takka akka gabrummaaf hin gabroofamnee seenaan ragaa baha. Mee akka fakkeenyatti hoggantoota bara san wareegan akka armaan gadiitti haa ilaallu. 1.Tufaa Munaa- Hogganaa Caffee Tullamaa 2.Qajeelchaa Dooyyoo-Hagganaa Birbirsaa 3.Guddataa Araddoo-Hogganaa Teessoo 4.Soora Lomee-Hogganaa Boolee Bulbulaa 5.Axalee Jaatani-Hogganaa Kolfee 6.Jamboo Dabalee-Hogganaa Daalatti 7.Shubbuu- Hogganaa Boolee 8.Galatee A.-Hogganaa Jarsaayee 9.Abeebee Tufaa-Hagganaa Ekka Eeggaa hoggantoota kana fixan boodaa, habashaan warri qomcee maqaawwaan naannoo sani akka armaan gadiitti jijjirtee lafa qabatte. 1.Finfinnee-Addis Ababaa 2.Agamsa-Markaatoo 3.Baddaa Ejersaa-Raas Kaasa Sefer 4.Baaroo Kormaa-Xuqur Ambassa 5.Birbirsa Gooroo-Piyaassaa 6.Caffee Aannanii- Meeksikoo 7.Calcali-Sarebet 8.Daalattii-Araat Kiiloo 9.Dildila Duree-Inxooxxoo 10.Garbii-Sangaa Taraa 11.Gullallee Badhaasoo-Qeeraa 12.Hurufa Roobi-Jaan Meedaa 13. Qarsaa-Kazaanchis Hoo kana laalluu Oromoon Finfinnee keessaa yeroo ammaa kanatti hoomaa akka hin qabnee waan ifaaf bilisa ta’ee . Garuu, jabaannee falmannee abbaa biyyumaa keenyaa mirkaneessuu qabnaa ka’aa haa kaanu bakka jirru walitti birmannee. #La_Lutta_Continua


OROMOO KARRAYYUU KEESSAA WAA AS NUTTI BA’E!!!

BAGA GANMMADDAN!! LAMMEESSAA GACHIISAA LATAA jedhama. Kitaabni kun harka bubbulee ture. Har\a garuu aadaa sabichaan kan bukeeffame,,,,dubbisanis kan hinquufamne….’ASOOSAMA SEENAA…” tokko utuu jireenya barsiisummaarra jiruu…waan naannoosaatti taajjabuufi qeequ mara barruu fuula 150 qabduun hoo’aa nuun jedhe. Jireenya barsiisummaa yeroo kan namaa hinlaanne,…..dhaloota qaruun yeroo kan fudhatu ta’ee utuu jiruu garuummoo aadaa naannoo sana jiru Oromoo hundaan ga’uuf kutatee waan ka’e fakkaata…hanga lammeessaan kan biraa nuuf lammeessutti dhangaa jalqabaasaa kana walsaamaati harkaa bubbutadhaan isiniin jedha… teessoo armaan gadiitiin barreessicha jajjabeessaa yaa Oromoo…dhaloonni barreessuurra jira!!! Bislisummaan jalqabaa sammuu bilchaatee hundaa xiinxalee hubate oomishuudha!!!! Teessoon: Mob:0920079741 E-mail: lammiisabaa98@gmail.com


“Araa dhabni taanaa maraa dhabamee, Tanaaf ar’a taane gabroota namaa”

Walaloo gabaaba asii gadii kanaa hayyuu,beeka,aalimaa keenya guddaa Sheekh Abubakar Usaman Odaa(#Shek_Bakrii_Saphaloo) tu gaafa lubbuun jiru barreese. Mee dubbisaa ittiin yaadadhaa. Hayyuu keenyaaf rahmata kadhadhaa. Araa bahanii Luba foon hiranii Yoggaa san gaggaarii nama filamaa, Baheysuma laalee namu filataa Isaan santu Raabaa Doorii ja’amaa Abaan gada’aa ka urjii bokku’uu Akeekaadhu yaa aboo falaan si namaa Bokkuu asxaa beekaa gooftaa fugugii Sibiilli hin tahuu mukarraa qoramaa, Araa dhabni taanaa maraa dhabamee Tanaaf ar’a taane gabroota namaa Bareentumti goota san eentu didaa Aduun ifa eentu didee mormaa, Ammoo arr’a bokkuu jira’aan ja’anii Garii adareedha dhaqee maramaa Bareentuma gaafas kha miidhen bahuu Khunooti arr;a ammoo oggolee fi’amaa Badaa antaree daya’ee san fidee Dhawetuma gooytaan facaase cumaa Lafee duute dhaaduu gati irra tarii Abuun gamnan gootu gowwaa cufamaa Abee deeyma nyaatee nadhii dhudha’uun Afaan si mi’eeysitu yaa ilmma namaa Yoo waatarte yaa boo mee siin hubadhaa Aduu biliqii darddaraa ganamaa.x2 —————————————– Kan Walaleesse :-Sheekh Bakrii Saphaloo(Abubakar Usmaan Odaa) #Cimimmuu Kitaaba kuusa Walaloo #Saphaloo_Kadiiir‘iin


Biyyi nuti itti baqanne nu hiraarse jedhu baqattoonni Paris keessaa

Baqattoonni laga meditraniyaan qaxxaamuruu dhaan gara Ferensayitti imalan rakkoo hamtuun isaan mudachuu dubbatu. Mootummaan bakka jireenyaa waan nuu hin kennineef jecha daandii irra riqicha jala buluuf dirqamne jedhu . Bakka isaan buufatanii jiran daandii irraa walitti qabuu dhaan magaalaa dhaa alatti geessee nu gate, achitti illee poolsiin faana nu dha’ee mirga keenyaaf ennaa iyyanutti nu reebee nu dararuu dhaan kaan immoo hidhaatti naqe jedhan. Guyyaa har’aas magaalaa Paris ala naannoo LASAPEL jedhamutti hiriira mormii geggeessanii jiru. Bakka hiriira Sanatti kan argamee fi haala baqattoonni Paris itti jiran kan nuuf ibse dargaggoo Guutamaa Tadala ture. Tujuben paristti bilbiluun haasofsiistee jirti.


Voices for voiceless

(http://voicesforvoiceless.blogspot.se/) Nama tuffatan saree jalatti dhaanu: barbaachisummaan OPDO hanga Woyyaaneen Oromiyaa seentee hiddaan lafa qabattu qofaaf ture: erga hidda gadi fageessafatanii, Woyyaaneen OPDO iyyuu balleessuuf waan maqaa Oromoo qaburratti duulli banameera. Oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiin guyyaa kaleessaa (8.6.2015) gabaaseen, balaa ibiddaa magaalaa Finfinnee, markaattoo iddoo Sharaa Taraa jedhamutti tibbana ka’e ture gabaasuuf, ogeessi kaameraa, konkolaachisaafi rippoorterri dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa miidiyaalee biyya keessaa kan biro wajjiin achitti argaman. Haa ta’u, malee gaazexeessitoonni kunneen, waan namni hin yaadneefi isaan hin shakkinetti isaan mudate. Poolisoonni Federaala, gaazexeessitoota Raadiyoofi TV Oromiyaa gaazexeessitoota biraa addaan baasuun qabanii reebanii(tumanii), keessumattuu ogeessi kaameraa Obboo Leellisaa Nagarii hospitaala Paawuloos akka seenan gabaafameera. Wanti nama ajaa’iba, opdon gogaa Oromo’oo, akka tolee sa’a harkuutti uffattee jirti malee, dantaa Oromootiif akka hojjataa hin jirree Oromoo dhiisaatii ormille ni beeka. Haa ta’uutii garuu, habashootaafi Woyyaanotatti maqaan ‘Oromoo’ jedhamu alaarjikii itti ta’uudhaan mataa dhukkubsuu irra dabree, dhaabuma ofii ijaaran shakkan. Haati hattittiin ilmoo ishee hin amantu akkuma jedhamu, woyyaaneefi habashoonnille gocha isaanii waan beekanuufi opdo misikiina shakuun bir’atan. Waa’iloonni koo yeroo ani Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessa hojjataa ture waliin hojjachaa turre hedduun dhaabata san keessaa dhiibbaafi cunqursaa hedduun ari’amaneeran. Akka carraa ta’ee isaan keessaa anille, namoota ajaja woyyaaneetiifi mallatoo opdo tiin ari’ame keessa nama tokko. Dhaabbata san keessatti, marsa duraatiifi gara gaazexeessitoota torbaa bara 2011 anaan dabalatee ari’ane. Yeruma san, ammoo gaazexeessitootaa Oromoo qulqulluu ta’an, Oromummaa isaanii qofaaf hedduu isaanii achuma dhaabbata san keessati mana kitaabaa, kutaa meeshaa, kutaa taa’anii yaada uummataa bilbilaan fuudhaniifi kkf ramaduun hamilee isaanii caccabsanii irra deeman. Bara dhegendaa (2014), ammoo dubbii maaster pilaanii ka’een wal-qabatee, Oromoo qulqulluu qofa ta’uu isaaniitiif gaazexeessitoonni 17 dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa keessaa ari’amaneeran. Ariisaa gaazexeessitoota Oromoo guyyaa tokkotti namni 17 oli miidiya tokko keessaa ari’amuu isaaniitiif addunyaarratti rikeerdii ta’ee galma’ee. Dhaabbanni mirga gaazexeessitoota biyya lafaatiifi falmu CPJ (Committee to Protect Journalists) dhimma gaazexxeessitoota Oromorratti raawwatame kana faana dhahuun gabaseera. https://cpj.org/…/twenty-ethiopia-state-journalists-dismiss… Mudannoo kan biraa, miidiyaalee Itoophiyaa irraa adda baasanii, dhiibbaa gaazexeessitoota Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaarran gahan isinitti haa himuuti. Barri isaa bara dhengeeddaa (2014), yeroo ayyaanni saboota, sabi-lammootaafi uummattoota Itoophiyaa naannoo Somaalee magaalaa Jigjigaatti kabajamee turetti, garoota jilaa naannoolee sagalii Itoophiyaa hunda keessaa dhufaniifi jala bultii ayyaana sanaarratti magaalaa Harar keessatti simmannaan taasifameef. Miidiyaaleen biyya Itoophiyaa hundinuu ayyaana gabaasuuf achitti argamuun asiifi achi fiiguun aadaa sabaafi sab-lammootaa hedduu waraabaa gabaasaa turan. Guyyaa sanatti, ammas dubbiin akka Obboo Leellisaa mudatee, gaazexeessitoota Dhaabata Raadiyoo TV Oromiyaa (DhRTO) wanti isaan sirumaa hin yaadin isaaniin mudate. Sunille: Gaazexeessitoonni DhRTO kunneen, garee jila saboota Itoophiyaa hedduu bakka bu’uun, ayyaanarratti argamuuf dhufan garii isaanii akkuma isaan wal-duraafi dubaan magaalaa Hararii gahanii qubataniin dubbisaa turan. Yeroo garuu, gareen jila naannoo Tigiraay dhufan, gaazexeessitoonni DhRTO, mooraa imaltoonni garee jila naannoo Tigiraayii itti boqatan seenanii warabanii oduu hojjachuuf yaalanitti, seensefamuu dhoowwaman. Gaazexeessitoonni, waraqaa eenyummaa baasanii Tigirootatti muldhisan…ammalle numa dhoowwan. Garee biroo waraabaa akka turan amansiisuuf yaalanille, gonkumaa gaazexeessitoonni Oromiyaa mooraa imaltoonni garee jila Tigiraay irraa dhufan seenuu akka hin dandeenne jala sararanii itti himan. Gaazexeessitoonnille akka saree dhufteetti eegee saabatan dhiisanii deeman. Yaa OPDO, erbeen siin qaban haa baddu! Woyyaaneen maqaa Oromootiin, Oromiyaa ittiin saamuuf si ijaartee, akka farda gaariitiifi akka kondomiitti sitti gargaaramuun dhuma keeti boolla kosii keessa buusuuf yeroo deemamu garaan kee si hin aaruu? Maqaa keetiin yoo uummata Oromoo fixan sitti hin dhaga’amuu? Yaa OPDO, maqaa Oromootiin suma yoo wayyaaneen hudduu keessa si dhiittu, Oromoon siif garaa hin gubatuu? Yaa OPDO, aangoo lubbuu qabdulle sitti hin kennanuu aangoo harcaatuu malee; ati erguu hin dandeettu ergamuu male. Silaa biyya keetiratti namni jara erguun male siidha; garuu erguun osoo sirra jiraatuu hanga yoomiitti ergamtaa? Awwaalli siif qotamaa jiru yoom sitti mul’ataa? Qaanii maqaa keessaniin Oromoorra gahaa jiru yoom isinitti dhaga’amaa…? Woyyaaneen akkuma garaafi lafa Oromoo baraa dhufteen, kallattii hedduudhaan kabajaan isiin OPDOfi Oromoof qabdulle gadi bu’aa dhufe. OPDO kan ijaaraniif, duraan Oromiyaa ittiin seenuuf. Woyyaanonni erga Oromiyaa seenanii qabataniin booda, barbaachisuummaan OPDO gadi bu’aa dhufeera. Ofumaa isaaniitiif OPDO lammeessoo ta’aniiran. Kanaafuu OPDO, isin balleessuuf isinitti deemaa jiran. OPDO yoom siif galaa? Bishaan dhangala’e dhaqqabanii hin waraabanu lakkii OPDO? Woyyaaneen qabeenna Oromoo saamtee galuuf dhufte; amma ammoo lafuma keenarratti waggaa dhibba akkuma Nafxanyootaa nu gabroomsuuf karooraa maaster pilaanii baafattee magaalota naannoo Finfinnee jiran fuchadhuun “…ni misoomsinaa; Oromoon gadi haa dhiisuu…” jedhan. silaayyuu Woyyaanumatti biyya bulchaa jiraa, maaster pilaaniin kun bulchiinsuma OPDO jalatti maaliif haa misoomuu jedhuu dhiisanee? Yoo xiqqaate afaan hojii OPDO afaan Oromooti…kunuu Habashootaafi Woyyaanotaaf mataa dhukkubbiidha. Dubbiin maaster pilaanii kanaan akkana jechuun isaanii, “…kana booda hin barbaachiftanii, biyya barree jirraa… akka feenee keessa deemna, tokkoon kee yoo dubbatte ‘likki yigaal’, qorsa siif qonneerra…” jechuun kanumaaf. Yaa OPDO yoom siif galaa…? Gama biraatiin akkuma OPDOfi Oromoolle tuffataa dhufaniin, sagantaa Afaan Oromoo Dhaabbata Raadiyoofi TV Itoophiyaa keessaa ni cufane; hojjatootta sagantaa Afaan Oromoorra hojjatan gara 60 gahan diiganii bittineessane. “yoo barbaaddan gara naannoo, Oromiyaatti galaa afaan Oromootiin hojjadha; sanii miti jennaan afaan Amaaraatiin hojjadhaa..” jedhaman gaazexeessitoonni Oromoo Televeshiiniifi Raadiyoo Itoophiyaa keessa hojjatan. Gariin isaanii Adaamaa gara Dhaabbata Raadiyoofi TV Oromiyaa dhufan. Gariin isaanii ammoo ni faffaca’an. Kuun isaanii ammoo afaan Amaaraatiin hojjachuuf dirqamanii gadi itti taa’an. Gaazexeessitoonni gara Adaamaa dhufan, haalli achi ture isaan simachuu dide. DhRTO Adaamatti argamulle, miidiya maqaa Oromoo uffateeru malee, hojiin isaanii kanuma Raadiyoofi TV Itoophiyaa san caalaa hamaadha. Dhaabbanni Raadiyoofi TV Oromiyaalle, dhaabbata habashoonni Afaan Oromoo danda’an keessatti of ijaaranii, gaazexeessitoota Oromoo qulqulluu ta’anitti, haadha masaanuu (haadha buddeenaa) ta’uudhaan iddoo itti dararaman ta’ee argame. Oromoon haadha ofiirraa adda baafamee, haadha buddeenaatiin hanga yoomii rakkataa? Oromummaan qofti maaliif badii ta’aa? Kun yoom OPDOtti mul’ataa? OPDO Oromoo qulqulluu ta’an maaliif warra gumaa Oromotti ta’uuf deemanii? Maaliif waamicha qomoo isaanii isaaniif godhamaa jiru didanii orma dhaga’aa jiru….? “Mucaan nyaanyaa jedhe nyaachuu hin oolu” jedha mammaaksi Oromoo. “Xiqqoo turra malee, numa urra jette booombiin…”


Afaan Hojii Woyyaaneetiifi Isiin Dhageettu, Afaan Qawweeti; Oromoolle Afaan Qawwee Qofaan Woyyaanetti Haasawuun Dirqama.

(VOICESFORVOICELESS.BLOGPOST.SE.COM) Yaa Oromoo, qabsoo bilisummaa biyya tokkoo keessatti gargaarsi biyyoota alaa ni barbaachisaadha yoo jennee of gaafannee, deebiin jiruu eetii (eeyyee) ta’a; garuu eenyurraa, akkamiin, yoom, fi ani maali biyya sanirraa barbaadaa, biyyi sun ammoo maal anarraa barbaaddi waan jedhaa dagachuu hin qabnu. Ani akka nama lafaa dhufaa tokkotti waan tajjabe qaba. Nuuti, biyyi faranjii dimookitaawa waan taateef akkuma biyya isaanii dimookiraasii dhugaa waan nuuf hawwituufi waan nu badhaastu natti fakkaata ture. Garuu, sana booda faranjoonni faayidaa isaaniitiif yoo hojjaan (dhaabbii) isaanii gabaabaa ta’ee, nuuti duunee isaan reeffaa keenna gubbatti bahanii hojjaa dheereffatanii faayidaa isaanii fagotti argan ta’e, akka nuuti ajjeefamnee tuulamnuuf feeti. Namni uumamaan ofittoodha-of jaalata. Daa’ini xiqqaan afaan hin beeknelle, waan itti calalaqeefi itti bareedee hundumaa ofitti harkisa, namni biraa akka irraa tuqu hin fedhu ni booha. Gama biraatiin, biyyi kamiiyyuu faayidaa biyya isii dursiti. Biyyi faranjiille akkasuma. Yoo nuuti of hin bilisoomsin, faranjiin nu hin bilisoomsitu. Faranjiin nama humnaafi tokkummaa hin qabne hin feetu yookiin hin jaalattu. Faranjiin nama humna qabu, kan isaan walii galuun faayidaa isaanii eeksisuuf barbaaddi. Diinni keenna nurra humna kan qabuufi faranjiin michoomeera yoo ta’e, faranjiin dantaa isii eegachuufi, akkasuma faayidaa dabalataa tarii boru nurraa feetuuf jecha, yookiin akka maqaan isaanii hin badneef yookiin nulle isaanirratti beekkannee akka isaan hin jibbineef, afaaniin diina keenna san nu wajjiin abaaraa, garuu faayidaa isii eegsifachuuf jecha harka lafa jalaatiin diina keenna cimsiti. Kanumaan wal-qabatee, dimookiraasii sobaa biyya Itoophiyaa keessa akka jiruufi dimookiraasiin dhugaa akka hin jirre fanjiin ni beekti. Gaafa Dargiin kufelle, Tigiroonni Tigirayiifi Erteraalle, akkuma Oromoo qabsoo godhaa turan bilisoomane, bilisummaan Oromoo ammoo gufatte duubatti deebite. Oromoon silaa bilisoomuu kan irra ture, faranjoonni lixaa gaafa (ganfa) Afrikaa, keessumattuu Itoophiyaa irratti Raashiyaa jalaa bilisoomte…biyya faranjiitti, mootummaan karaa sirrii ta’een uummataan filaatamulle, yeroo tokkoo tokko mootummaanis fedhii uummataatiin ala bahee ifaa ifatti hojjachuu ni sodaata, harka lafa jalaatiin male. Maaliif jennaan, maddi galii diinaagdeefi aangoo mootummaa kanneen uummata waan ta’eef. Kanaafuu, yeroo hedduu mootummaan faranjiille, ifaa ifatti waan hedduu hojjata osoo hin taane, dhaaba basaasaa hedduu dhaabuudhaan waan uummanni isaanii hin beekne, mootummoonni silaa nuuti akka fakkeennaatti fudhannulle sadarkaa waan uummanni isaanii hinfeeneefi hinbeeknee hojjatanirralle genyeerra. Akka fakkeennaatti, biyya Itoophiyaa keessa dimookiraasiin akka hin jirre mootummoonni lixaa dhiibaafi dhibbatti, ykn guutumaa guututti beekan. Garuu mootummoonni alaa kunneen dantaa isaanii biyya Itoophiyaa keessattifi naannoo gaafa Afrikaa sanitti eegachuuf, Itoophiyaa qabachuu waan barbaadaniif, yeroo garaa garaatti maallaqa guddaa Itoophiyaaf kennaniifii gargaaraa jiran. Filannoon sirriin akka Itoophiyaa keessatti gaggeeffamee hin beekin, faranjoonni numa beeku. Garuu warri lixaa dantaa isaanii dhabuurraa, akkasuma uummanni biyya isaaniille, “maallaqa nuuti kiisaa keenyaa gibira baasnee kenninuun abbootiin irree maaliif gargaartaanii?” akka hin jenneen filannoon fakkeessii kun akka adeemamuuf barbaadan… Oromoon hedduun filannoofi woyyaanuma wajjiin hojjachuun akka hin danda’amne duraanuu barane. Garuu namoonni itti fakkaatee marsa shaniif ykn waggootaan 25f jaannan (curruuqan)ille, barumsa waan fudhatan natti fakkaata. Shan Oromoo biratti hiikaaf kabaja addaa qaba. Baalliin Gadaa Oromoolle shan…marsa shaniin oli maqaa filannoo sobaatiin sobamuun gahee, falliifi malli biraa itti soqamuu qaba. Filannoo Itoophiyaa keessatti bara 2015 keessa filatame akka fakkeenyaatti yoo ilaalle, dargaggeessi dhalataan qubee cunqursaa woyyaanee keessatti dhalatee abbaa malee guddate, yeroo kamiiyyuu caalaa hadheeffate irra caalatti woyyaanee kuffisuuf paartii KFO (Kongireensii Federaalawa Oromoo) duukaa hiriiruudhaan guutuu Oromiyaa keessatti Woyyaanee rifachiisan. Woyyaaneen, filannoo sobaa fakkeessiif gootu, tarii osoo fakkeessuu saree of hin nyaachisu jechuudhaan, miseensota, kaadhimamtoota, dorgomtootaafi taajabdoota paartii KFO ajjeesuu, hidhuufi doorsiisurraa darbanii sagalee uummataa loltuufi milishoota itti bobbaasuu akka saamaa turan ragaan uummata bal’aadha. Sada duraayyuu, gaafa duulaa nu filadhaatiif uummanni, keessumattuu dargaggeessi iddoo garaa garaatti bahee paartii Koongireensi Federaalawa Oromootiif deegarsa kenne, uummata raajechiisee, woyyaanee rifachiise. Uummanni deegarsa paartii kanaatiif, Amboo, Shashamanneefi Bulee Horaatti bahee riikeerdii ykn sadarkaa guddaan galmaa’e. Akka ragaa uummata biraa aragannetti, kallattii Oromiyaa hunda keessatti saamichi sagalee uummataa, hidhaan, doorsifniifi kkf guutuu biyyaa keessatti Oromootaafi mormitootarratti raawwatamaa ture. Guyyaa jalabultiifi gaafa filannoon adeemsifametti garuu, waan faallattu mul’achuu eegale. diraamaa Woyyaaneen maqaa filannootii hojjatte tokko akka fakkeenyatti kaasuu fedha: naannoon sun Godinaan Boorana jedhama; uummanni garuu Gujii Lixaati. Magaalaan Bulee Horaa jedhama. Akka ragaan qabataamaan keessa beektotarraa argame mul’isutti, msagaalaa Bulee Horaa kana keessaa Buufata filannoo saddeetti ture; achi keessaatti, qaamoleen mootummaa osoo filanoon hin gayin duratti, buufata filannoo hundumaratti sagalee kuma tokko tokko (1,000×8=8,000) qopheessan. Sagalee uummanni kenne soogidda bishaan ergan taa’e, sagaleen qophoofte kunneen laakka’amte. Bifuma wal-fakkaatuun, Aanaa Bulee horaa keessatti kan argaman gadoota baadiyyaa 38 keessatti, bifuma wal-fakkaatuun sagaleen kumni tokko tokko (1,000×38=38,000) hiramee filannootti seename. Gandoota Filannoo sadi keessatti uummanni opdo dura dhaabbachuun sagalee sirriin keennatanii, booda immoo jalaa baleessan malee, gandoota 35 keessatti hannii opdo gufuun tokko osoo isaan hin mudatiin hojiirra oole. Gandoota aanaa Bulee Horaa 38 keessaa, ganda Dibbisaa Oggoo jedhamurratti uummanni ija jabaatee opdo dura dhaabbachuudhaan sagalee isaanii eegatane keessatti, namoonni opdo file, namoota 73 qofa ture. ganda biraa aanaa Bulee Horaa jalatti, uummanni gandoota Toomaa Meexxii fi Maaxee Boosoo keessatti opdo dura dhaabachuudhaan sagalee isaanii to’annoon eegatanii,ganda Meexxii Toomaa keessatti opdo’n sagalee 37 qofa argatte. Ganda Dibbisaa Oggoo keessatti immoo, opdo-woyyaaneen sagalee 73 qofaa argatte. Ganda Maaxee Boosoo irratti sagalee 110 qofa aragatte opdo’n. Aanuma Bulee Horaa jalatti kan argamu, ganda Cabbii Magaadaa keessatti, sagalee kuma tokkoo kan opdo qopheeffatteen alatti, paartiin Madirek-kongireensiin Federaalawa Oromoo sagalee 321 caalmaa argamsiisee waan tureef, qodaalli opdo filannoo hachisiisuuf gubbaarraa dhufe, opdo ganda san bulchaniin, “isin hiina, sagalee madirekii kana dabalaa milikita itti godhaatii hojiin alaa taasisaa…” jechuudhaan ajaja itti kenne. Kaadiroonni opdo gandaas ajaja fudhachuudhaan sagalee KFO-madireke aragate 873 dabalanii milikita itti godhuudhaan hojii ala godhan. Saamicha sagalee, uummataatiin alattille, aanuma kana, ganda Roophii Magaadaa keessatti, kaabiineen mootummaa tokko dargaggeessa tokko rasaasa shuggixiitiin dhahee madeesse. Haalli, yunivarsiitoota Itoophiyaa keessattis raawwatamelle, kanuma fakkaata; yunivarsiitii Bulee Horaatiifi Jigjigaa keessatti barattoonni Oromoo filannoo fakkeessii san dura dhaabachuu yaalanii turan, garuu dumarratti barattootumatti miidhame. Fakkeenni kun, guutuu biyya Itoophiyaa bakka bu’uu dande’a. Osoo filannoon hin jalqabinuu, woyyaaneen gandoota hunda keessatti dhibeentaa 85 (%85) oliin, hannaanis ta’e moo, waliin dhahuun akka injifachuun irra jiraatu, durattu akka karoorfatanii turan keessa beektonni baasanii saaxilan. Guyyaa filannoolle sanu agarre. Anille, bara 2010tti yeroo gaazexeessaa ta’ee gabaasa dhibee natti uumee gabaasuuf dirree filannootti bobba’elle kanuma arge. Finalloon bara 2015 kunille, akkasuma ta’e. kan nama gaddisuu garuu, filannoo hatuu qofa osoo hin taane, hidhaafi ajjeechaan filannoon dura turelle, mootummaan erga filannoo saamee injifachuusaa labsateen duuba, iddoo baay’etti deeggartoota, miseesotaa, taajjabdootaafi dorgomtootaa paartii Kongireensii Federaalawa Oromoo-Madirek adamsuudhaan doorsisuu irra darbee, hidhuufi ajjeesutti jira. Abbootii qabeenyaa paartiile mormituu deeggaraa turan addamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira. Akka fakkenyaatti, loltoonni mootummaa gaafaa 6.6.2015 godina Shawaa Lixaa naannoo Incinniitti, dargagoo Baatiruu Sorraa yoo ajjeessan, dargaggoo hedduu ammoo ukkaamsuudhaan achi buuteen isaanii dhabamaa jira. Uummanni ammoo, “namni nuuti filannee nu haa bulchuu; dargagoon keenna nuuf haa deebi’anii…” jechuudhaa iddoo garaa garaatti dheekmasiifi mufiin uummataa akka dabale himameera. Wallagaa Bahaatti namni Magaalaa Naqqamteetti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’uun dorgomee ture, Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa, doorsiniifi mana kireeffatee keessa jiraatu keessaa, mootummaan namoota isaaf mana kireessaniif doorsisuun hanga dhiibame baafamuuttifi hedduu doorsifamaan sodaachaa akka jiru, yaada inni gaafa 7.6.2015 Oromiyaa Miidiyaa Neetiworkiif kennerraa hubachuun danda’ameera. Achuma godina Wallaga Bahaa keessatti, magaalaa Siree keessatti paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo bakka bu’ee kan dorgome, barsiisaa Qanaasaa Ragaasaa manaa isaa irratti diiguudhaan baqatee iddoo biraa akka jiru, bakka bu’aan paartii Kongireensii Federaalistii Oromoo Wallagaa bahaafi dorgomaan Magaalaa Naqqamtee Obboo Taarikuu Dassalenyi Dabaalaa dubbateera. Keessumattuu, erga dubbii maaster pilaanii kaatee Oromoon ka’uun qeeramsaa woyyaane’ee eegee qabee gadi dhiisee asi, woyyaaneen Oromoo kan durii caalaa rifattee woreerte. Amma duuba, woyyaaneen namootaa isaan rifaachiiseefi itti aarte hundumaa tokko tokkoon guurtee dhabamsiisuuf deemti. Keessummattuu namoonni isaan quba itti qabanii turan, amma tokko tokkoon adamsan. Oromoon isaan mormeen alaayyuu, warruma dantaa wayyaanee keessatti hojjatu opdo Abbay Tsahaayyeen itti dhaadatelle dhumni isaanii amma waan ta’eef waliin Oromoo waliin qabsoof ka’uu qaban. Nama dammaqe jalaa fuudhanii fuudhanee qalan waan ta’eef, Oromoon dammaqe dalla woyyaaneen itti ijaartee keessaa fuutee ayyaana ayyaanaan qalattu keessaa bahuu qaba. Woyyaaneen balleessaa isiin balleessitee hamaa ta’uu waan beektuuf, akkasuma qabeenyaa ijaaratte saniifille akka sareen dhalte ilmaan isheerratti nama nyaattuufi, akkasuma aangoon isi’ii haarkaa baanaan wabii waan hin qabneef, woyaaneen gonkumaa (Abadan, ijjimaa) aangoo qawwee malee gadi hin dhiistu; dimookiraasiifi wal-qixxummaatti hin amantuu. Kanaafuu, yaada qofaan afaanfaajja’uun tunkinee gara itti goran wallaalanii taa’uu hin haada ofiin rarraasan lubbutti of dhahuudha. Wareegama bilaashaa kafaaluufi taa’anii qalamuun hin ta’u. Uummannille ka’uu qaba, dudduubeen uummatalle of sirreessee ka’uu qabu. Uummanni baay’innaan miliyoona 45, uummata miliyoona 6 tiin akkamiin gagroomaa? Kun akka addunyaattuu qaanii guddaadha. Uummataa Itoophiyaa sabaafi sab-lammootaa 80 olii keessaa nuuti wal’akkaan ol yoo jennu, akkuma keessi Oromoo boonu, uummanni baay’inaan miliyoonaa 45, akkamiin miliyoona jahaan gabroomaa, jechuun ormi yoo gaaffii gaafatu, keessi Oromoo xiiqeffatee aaruu qaba. Tokko ergee namarraa eeguu hin qabu. Namni hundinuu kallattii adda addaatiin qabsoof lafaa ka’uu qaba. Teenyee nama eeguu hin qabnu. Mirga keenyalle namarraa eeguun nurra hin jiraatu. Lafa qonnaa roobaa gannaa keessa, dura abbaa maasitu (fichaattuu) maxarisee bahee qotatee, birraa yeroo aduu taa’ee asheeta nyaata. Garuu gaafuma qonna gannaa, yoo abbaan qotee bulaa cimaa ta’eefi namoota wajjiin walitti dhufeennaafi jaalala gaarii horate, ormille daboo ykn goottalee itti bobba’uun ni gargaara. Abbaan maasii (fichaa) garuu, yoo mana taa’ee afaan qofaan daboo yoo gaafate, eenyutti itti dhufaa? Qotee bulaa masiluufa (baaldhabaa)fi dadhabaa eenyutti jaalataa? Mirga keenna faranjiifi dhaabbilee mirga namuummaa biyyota faranjii irraa eeguu hin qabnu. Faranjiin dantaa mootummaa isii eegachuuf jecha, biyyuma ofii isaaniitii bulchaa jiraaniifu yeroo tokkoofi tokko ifa miti. Gaafa waxabajjii 6,2015 gabaasaa oduu Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjachuuf osoo odeeffannoo miidiyaalee keessa abuuraa jiruu, oduu ana ajaa’ibsiise tokko gaazeexaa beekamaa biyya Ingilizii ‘the Telegraph’ jedhamu toora interneetiirratti argee; afaan Ingilizii irraa gara afaan Oromootti hiikee hojjadhe. Odeeffannoon achirra ture: “haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan, biyyi Saa’ud Arabiyaa maallaqaan deeggaruun harka keessaa qabdi; dhimma kanarratti, bulchiinsi Buushiifi Obaamaalle qorannoo walitti fufaa gaggeessaniin gabaasa waraqaa qorannoo iccittii fuula 28 harkaa qaban. Haa ta’uu malee, dantaa mootummoota Ameerikaafi Saa’uud Arabiyaa eguuf jecha iccitii kana uummata Ameerikaatiif ifa osoo hin godhin dhoksanii irra taa’anii waan jiraniif, gaabaasni qorannoo kun uummata Ameerikaatiif akka ifa taasifamuuf dhiibbaan bulchiinsaa Buushii irratti dhihaataa jira…” jedha.http://www.telegraph.co.uk/…/US-report-claiming-Saudi-Arabi… liinkii yookiin hidhata kanarraa ka’uudhaan oduun Oromiyaa Miidiyaa Neetworkiif hojjadhe kan armaan gadiiti: Haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan harka keessaa qabdi jedhame. Haleellaa raawwatame san Saa’ud Arabiyaan maallaqaan deeggaruu ishii gabaasa waraqaa qorannoo icciittii bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru himame. Ji’a Fulbaanaa bara 2011 akka laakkosfa faranjootaatti, haleellaa shororkeessitoonni ganama Kibxataa gamoowwaan wiirtuu daldala Addunyaafi Ameerikaarratti raawwaataniin qabeenyi guddaan maallaqaa doolarri biliyoona kudhanii barbadaa’ee, lubbuun namoota 2,996 galafatameera. Haleellaa garee shorkeessitootaa Alqaa’idaa Osaamaa Billaadiniitiin qindeeffamee raawwatame jedhame sanirratti, shorkeessitoonni xiyyaarota (rophiloota) imalaa hedduu danqanii butanii gamoon (fooqiin) walitti buusuun guggubuun xiyyaarota akka meeshaa waraanaatti itti gargaaraman. Xiyyaaronni butamanii gamoo ykn fooqiin walitti busuun akka boombiitti namaafi qabeenya itti gubuun fixan sunille, Xiyyaarota[1] Ameerikaati. Haleellaa shororkeessitootaa raawwatame saniif hoogganaan Alqaa’idaa yeroo sanii Osaamaa Billaadiin itti gaafatamummaa fudhaachuun akka labsee turelle ni yaadatama. Gaazeexaan beekaamaan biyya Ingilizii ‘the telegraph’ jedhamu maxxansaa isaa kaleessaatiin, shororkeessitoonni xiyyaarota Ameerikaa danqanii butuudhaan akka boombiitti itti gargaaramanii namoota kumaatamootaafi qabeenna biliyoonota galaafatan 19, biyya Saa’uud Arabiyaa irraa akka dhufanii turan gabaaseera. Ameerikaanille bara 2012 irraa eegaltee qorannoo iccittii taasisaa turte kan fuula 28 qabu akka of harkaa qabduufi, ifa akka hin taasisin gabaasni kun himeera. Saa’ud Arabiyaan haleellaa Shororkeessitoota san keessaa akka harka qabduufi, bulchiinsii Buushiifi Obaamaa ille dantaa walitti dhufeenna mootummoota Saa’ud Arabiyaafi Ameerikaa qofa eeguuf jecha iccittii kana dhoksaa akka turan gareen haleellaa shorkeessitootaa kanaan miidhaan irra gahe hedduun amantii qaban jechuun ‘the telegraph’ addeesseera. Akka gabaasaa ‘the telegraph’ kanaatti, haleelaallaa shororkeessitoonni fulbaana 2011, Ameerikaa irraatti raawwatan Saa’ud Arabiyaan Haleellaa kana maallaqaan deegaruun akka harka keessaa qabduufi gabaasa waraqaa qorannoo icciittii fuula 28 qabu, bulchiinsii Obaamaa ifaa akka godhuuf dhiibbaan itti dhihaachaa akka jiru gazeexaan kun gabaaseera. Maatii haleellaa shorkeessitoota Fulbaana 2011 miidhaan irra gaheef gorsaa kan ta’aniifi, akkasuma dura bu’aa dhaabaa Gamtaa Haqaafi Farra Shorkeessummaa jedhamu, Terry Stranda akka jedhanitti, “Saa’uud Arabiyaan haleellaa shorkeessummaa Ameerikaarratti raawwatame kana maallaqaan gargaaruu isiiti miti kan nama dinqisiisu” jedhan. Akka yaada Terry Stranda tti, kan isaan ajaa’ibsiisee, “deeggarsa maallaqaa Saa’uud Arabiyaan Shorokeessitoota Ameerikaa haleelaaniif goote adoo hin ta’in, maallaqni hidda dhiigaa shororkeessitooti” jedhan. Osoo maallaqa guddaan deeggaramuu dhabaatanee, shorkeessitoonni haleellaa Fulbaana 2011 ykn 9/11 jedhamu kana Ameerikaarratti danda’anii hin raawwatan turan” jedhaneeran. Yaa Oromoo, ani duraan ilaalcha dogongoraa qaba ture; amma garuu of sirreesseera. Yaadni dogongoraa ani duraan qabu ture sunille: akkuma gaafaa nuuti ijoollummatti namni humnaan nu caalu yoo nu miidhe dhufnee abbaa, haadhaa, bobboleessaafi obboleettii angafatti himannutti, waan woyyaaneen uummata Oromoo goote, yoo faranjitti himanne, faranjiin waan woyyaanee adabdu natti fakkaata ture. Akkasuma, dhaabbonni mirgoota ilmaan namaatiif dhaabbataniifi, miidiyaan biyya alaa yeroo rakkina Oromoo dabarsanu, faranjiin ganamasaa Woyyaaneerratti waan tarkaanfii fudhattu natti fakkaaka ture. Garuu akkasii moti. Faranjiin namni dantaa isii eegeefii jennaan, sirumaayyuu dantaa isii saniif jecha irree nama sanii ni cimsiti. Garuu nuuti, cimnee of ijaarree osoo nama isiin qabatte san raasne, faranjiin dantaa isii eegsiisuuf jecha gara keenya deebi’uudhaan, “maal isinii goonaa? Maal isin gargaaraa?” jechuudhaan kan haala nuuf mijeessuu isheedha. Nama laafaa ormaa dhiisaatii haati deettee (deesse) iyyuu hin jaalattu. Iddoo baay’etti, yaada yeroo hedduu Dr. Mararaa Guddinaa jedhan sammuu koo keessa deddeema: “Faranjiifi waaqni nama jajjabaa ofiisaa gargaare qofa gargaaran…” kan jedhuudha. “yoo abbaan hin iyyatin ormi namaaf hin birmatu” jedha Oromoon. Yaa Oromoo dhaga’i, fiixinsaa sanyii Oromoorratti qiyyaate kan Abisiniyaanotaa (Habashootaa), Minilikiin duraafi duubaalle dandamanne; kan Woyyaane hardhaa immoo san caalaa beeka! kan Woyyaanee hardhaa, akka vaayirasii eedsii (HIV-AIDS) dhaabbitti nu fixaa jiraa beeka. Woyyaaneen, bifa ammayyawaatiin nu fixaa jirti. Nama ijaan arginu nurraa ijeessanee hin dhiisne, habashoonni eenyummaafi afaan keenya nurraa ajjeessaa jira. Gaafa Awuroppaanonni, keessumattu abuurtichi lammii Xaaliyaanii Kiristoofer Kolomboos (Christopher Columbus) jaarraa shan dura biyya Ameerikaa dhaqee argee koloneeffattoota Awuroppaa itti hin yaaminiin dura, lammiin durii dulloo lafa biyya Ameerikaa hardhaa irra jiraachaa turan, Hindoota Diimaa (Red Indians) jedhaman miliyootaan jiraataa turan, amma akka bosana ciramee badee, baduun dhabamuutti jiran. Hindoota Diimaa (Red Indians) kunneen biyya isaairraa dhabamsiifamaneran yoo jennu,baduun ajjeefamanii baduu qofa osoo hin taane, eenyummaa, afaan, aadaa, amanta, lafaa…isaanii dhabuu of keessaa qaba. Mee nama Oromoo kan, “Ani Finfinneetti dhaladhe waan ta’eef Afaan Oromoo hin beeku…” jedhu yaadadha. Osoo Oromoon nama san qofa ta’ee jiraatee, Oromoon lafarraa bade jechuudha; akkuma Hindoota Diimaa Ameerikaa durii dulloo kana. Jaarraa tokkoo oliif wanti habashoonni nurratti raawwataa jiranille kanuma. Diinummaa kana kan nutti fidee, tokkooffaa lafaafi qabeenna keenna. Yoo seeraan hin qabatin, qabeenni keeti diina sitti bita. Hanga gadaan keenya qawwee Awuroppaatiin cabee asitti, baay’inni keenna diina nuuf bite malee takka nu hin fayyadne. Ormi baay’ina keenna kana akka sa’a boroochuu leencaa dhaga’ee dhaabbitti fincaan keessaa yaa’utti, habashoonni baay’ina Oromoo kana akkasitti ilaalanii nu fixaa turan; hardhalle ittuma jiran. Yoo nuu hin jabaanne ta’e, borulle ittuma fufan. Tigireen dhufaatiin isii duraan qabeennuma saamtee, “hanga waggaa 30 tti yoo saamne nu gahaati, sana booda of dandeennaa, dhagaan keennalle warshatti jijjiirama…” ilaalcha jedhan san amma hanga hamma keenya arganii jijjiiranii, eenyummaa keenna lafarraa balleessuun, higa bara baraatti nu bituuf akka karoorfatan, karoora maaster pilaanii isaan Oromiyaa iddoo adda addaatti ciciruuf baasaaniifi indaastiriifi kampaanota daldalaa isaan duraan Maqaleefi Tigraay qofa keessatti ijaaraa turanii, amma ammoo gara jidduu gala biyyaa keessaatti babal’ifachaa jiranirraa hubachuun ni danda’ama. Gama biraatiin, filannoo woyyaaneen fakkeessite dhiheessitu kun dhugaa nutti fakkaatee, yoo uummanni girrisee ka’u, “dhugaa isinitti hin fakkaatin. Nuuti aangoo kana dhiigaan fidne waan ta’eef, dhiiga malee hin kenninu. Yoo dhiira taatan akka nuuti lollee dhiigaan arganne lolaa dhiigaan argadha…” jedhaa jiran. Maaliif jennaan, woyyaaneen nu’uun walii walii keenna walirratti ijaartee jirti. Loltuulle taanaan, kan miilaan lole fanjirraa ijjatee kaasee du’uufi, kan Tigireef jecha qoma yookiin laphee isaa rasaasaaf kennu irra jireessi loltuun Oromoodha. Yoo itti malachuu dabaanne, kan du’ulle Oromoo ta’a, kan ajjeesulle Oromoo ta’a… Ana kan na gaddisiisu, waan isaan jedhaa jiran dhaga’anii, Oromoonni karaa opdo tiin Tigiree wajjiin hiriree, dhaaduma Woyyaaneen dhaadattu san uummata Oromootti gara galanii dhaadatan. Waan nama gaddisiisa garuu, Woyyaaneen dhaaba opdo kan mataa ofiitiifuu uumte ni sodaatti; opdo sodaatti osoo hin taane, maquma Oromoo jedhu san, duuba opdo tti sodaatti. Woyyaaneen, opdo daandii isaanitti muldhisee saamsisu malee, opdo mirga Oromootiif dubbatuufi, opdo aantummaa Oromoo qabu hin fedhanu. Woyyaaneen, opdo akkuma farda gaariitti itti fayyadamtee, gaafaa inni humna fixate of keessaa baastee darbiti. Yaa Opdo, iddoo olaanurra iddoo bulanutti caala, akkuma general Taaddasaa Birruu galgala keessan miidhakfadha. Yaa Oromoo warri opdo taatan, Juuneeddii Saaddoo ammaa irraa baradha; seena Goobana Daacee yaadadha, akka inni itti du’e ammoo qoradha… Yaa opdo, woyyaaneen fixeensa qofaan si buufatti; akka kondomiitti dhibeen Oromoo akka isaan hin ajjeesneef isinitti gargaaramtee, booddee boolla kositti isin darbiti. Faayidaa isaan yeroof isinitti darbatan sani hin ilaalila. Asi irratti, waa yaadadhe. Duri haati tiyya yeroo harkuu elmattu beeka. Harkuu jechuun saanni dhalee yoo waatiin jalaa duute, haati sa’aa hanga saanni deebi’e korma argate dhalutti, aanaan hin dhabu jechuudhaan, waatii san qaltee foon keessaa baastee gogaa san marga goggogaa itti naquudhaan waatii fakkeessitee sa’a dura keetti. Gogaan jabbii haraan yookiin margi itti seekkame naqame sun tolee jedhama. Saanni harkuu elmamu sun, akka tolee waatii fakkaatuu san hin shakkineef, tolee san boolee (amoolee), ashaboo ykn soogidaa irratti firfirsan. Toleen jabbii sun, tokkeessoo waatii fakkaatti. Lammeessoo, saanni amoolee tolee waatii fakkaattu iirraa arraabaa jira. Sadeessoo, haati sa’aa aannan elmachaa jirti. Garuu haqiifi dhugaan jirtu, saannille yeroodhaafi waan arraabu saniin gowwoomeera; toleen sun dhala taateef sanyii sa’aaf hin dabarsituuf. Bifuma walfakkaatuu, yaa opdo, woyyaaneen karaa keessaniin faayidaan isiin Oromoof buustu tokko natti hin mul’atu. Faayidaa adda addaa kan yeroo qofa isiniin dura qabuun, isinuma mataa keessanu nama cimina qabu, akka horii tokko tokkoon isin qalti; gaafa isin sodaatteefi gaafa sin shakkitu. Namoonni hedduun ammoo, faayidaa yeroo san jibbeeti miti, kan woyyaanee irraa baqatee falmuun; hidhamuun, ajjeefaamuufi kan biyyaa baqataniif; jarri kun hegeree boruu tan Oromootiif farra waan ta’aniif, hardha irra dhaabachuun balaa boru sabarratti raawwatamaa jiruufi aggaamamee jiru waan arganiif. Yaa opdo, gaarii mana ormaarraa godoo (gosee) mana ofii wayya. Tolaa nama ormaarraa hamaa nama ofii wayya. Bareedduu haadha ormaarraa fokkiftuu haadha ofii wayya. Yaa Oromoo, kana booda kan nu baasu, Oromoon kamiiyyuu wal-balaaleffatuu osoo hin taane, wal-gorfachuun wal-jajjabeeffatee, kan dogongorelle tiirsinee badii amma duraa caalaa hin balleessineef, gorsinee ofitti qabachuun humna waliif ta’uu qabna. Nuutinu yoo teenyee wal-madeessinu taane, ormi ammoo naqarsa ta’e, madaa keenna keessa bu’ee dhukkuba nutti ta’uun yoo inni nu ajjeesu hin argannu. Kana booda, maqaa Oromummaafi dantaa Oromiyaa qofaan waliin ka’utti nurra jiraata. Filannoo soballe argine, nama afaan qawweetiin namatti haasawu, afaan qubaatiin itti haasawanii hin danda’anu. Yaa Oromoo, mana barumsa qawwee galuun barbaachisaadha. Namni mana barumsa qawwee galee, afaan qawweetiin nu doorsisuufi nu gurguratti jiru, kan nurraa dhaabatu yoo nuuti ilmaan keenna mana barumsa qawwee galfanne qofaadha. Kan iyyannoofi xalayaan keenna nurraa fudhatamee dubbifamuun rakkinni keenna furmaata hataattamaa argatu, afaan hojii saniin xalayaa yoo barreessine qofaadha. San malee, yeroo gubuufi qabeenya qisaasuu ta’a; akkasuma, “ana nyaataa cal’isi…” mammaaksa gowwaa mammaakuun osoo arginuu dhaabbitti nyaatamuudha. Afaan hojii Woyyaanee, afaan qawweeti. Kanaafu dhimmi keenna akka nuuf raawwatamu yoo barbaanne, dirqama afaan qawwee barree, afaan qawweetiin itti haasawuufi xalayaa itti barreessuu qabna. Nama afaan qawwee malee, afaan Abbaa Gadaa hin beekne, afaan Oromootiin itti haasawuun hin taatu, afaan qawwee male. Faranjiille ‘simaabaloo’f woyyaaneetti ergannaalle, woyyaaneen afaan qawwee malee afaan ‘simaabaloo’ faranjiille hin beeknu jette. Kanaafuu, xabaqaa afaan qawwee beekulle, itti bituudhaan guddaafi xiqqaan keennalle jalaafi irraan afaan qawwee barsiisuudhaan dhimmi keenna hataattamaan akka nuuf raawwatamuuf afaan qawweetiin, namoota afaan qawweetiin hojii hojjatutti wacuu qabna; sani malee wayyaaneen afaan Oromoo hin beektu hin dhageettulle, dhage’uufille ta’ee barachuuf fedha hin qabdu…


Baqattoonni Yemen lolli deebi’ee ka’uu mala jechuun soda qaban ibsan. Lollis deebi’ee itti fufe

VOA WASHINGTON DC— Baqattoonni Yemen keessa jiraatan gargaarsi namoomaa Tokkummaan motummootaa waadaa seene biyyattii ga’us kanneen Aden keessa jiran hin dhaqqabin jiraachuu ibsaniiru. Lolli yeroof dhaabate iyyuu sodaan garuu akkuma nutti haguugetti jira jedhu. Gareeleen wal fincilanis huuruu qawwee walitti gargalfatanii wal eegaa waan jiraniif lolli kun deebi’ee hin ka’u abdiin jiru hin jiru jedhaniiru. Bishaan qulqulluun naannoo waan hin jiraanneef bishaan galaanaa soogidda qabu lubbuu oolfachuuf dhugaa jirra waan ta’eef inni immoo fayyummaa keenya balaa irra buusaa jira, yoo dhukkukbsannes ibsaan waan hin jiraanneef hospitaalli tajaajila fayyaa kennu hin jiru jireenyi keenya balaaf saasilamee jira jedhan. Reeffi namootaa daandii irratti kufe qaamni kaasu waan jiraanneefis fooliin dhufu ammas dhibee ka biroo dhaqqabsiisaa jira kanaaf hawasi addunyaaf lammiiwwan keenya naannoo addunyaa gama danda’ameen akka nutti birmatan waamicha dabarsina jedhan. Gabaasa boodana dhaqqabeen immoo haleellaan samii irraan hooggana Saudiin geggeessamu walii galteen lola dhaabinsaa guyyootii shanii erga xumuramee booda manni ripxe loltoota Houthii irratti fuuleffachuun itti fufee jira. Dilbata kaleessaa gara ganamaa hoogganoonni Yemen waa’ee walitti bu’iinsa biyyattii keessaf furmaata barbaaduu irratti mari’achuuf Riyaad Saaudii keessatti wal arganii jiran, bakka buutonni ripxe loltoota Houthii garuu hin argamne. Haala baqattoonni kun keessa jiran bakka bu’aan baqattoota Oromoo gamasii nuuf ibsaniiru.


Warraaqsa Bilisummaa Qindeessitan Sababaa Jedhuun Sabboontoti Oromoo Heddumminaan Hidhamaa Jiru.

Milishooti Gandaa Bakka Adda Addaatti FDG Deggeruun Muldhate. (QEERROO) Mootummaan Wayyaanee FDG dura dhaabbachuuf, uummata Oromoo hidhuu araada godhatee itti fufuun isaa beekame. Filannoon mootummaa akka hin mulkoofneef FDG qindeessitu jechuun hojjetootni, barattootni hedduun godina Shaggar lixaatti guyyaa guyyaadhaan tika mootummaa Wayyaaneen qabamaa akka jiran Qeerroon gabaasaa jira. Uummata bilisummaa dheebote, kan guyyuudhaan WBO faarsuun Wayyaanee fi jalee isaa garaa gubaa jiru,manneen barnootaa garagaraa, yuuniversitii fi godinaalee adda addaa keessatti Qeerroo Bilisummaan diddaan wayita jabaate kanatti mootummaan hidhaadhaan uummata dura dhaabbachuuf ka’e. gabaasa Qeerroo irraa ibsuun hojjetootni dhuunfaa garagara fi barattootni kan maqaan isaanii armaan gaditti argamu godina Shaggara lixaa aanaa garagaraa keessaa hidhamanii jiraachuu gabaafame. 1. Urgaa Addnyaa 2. Darejjee Taayyee 3. Ingiddaa Qusii 4. Warquu Gurmuu 5. Magarsaa Fiqaaduu 6. Birhanuu Bookkiisaa 7. Mokonin Zawudee 8. Maammush Bookiisaa 9. Garramuu Addunyaa kan jedhaman uummata kaasuudhaaf kanneen FDG qindeessanii fi ABOdhaan hoogganam jechuun mootummaan Wayyaanee halkanii guyyaa sodaan uummataa oromiyaa keessatti FDG qabsiisee jiru mana hidhaatti darbuu kan maqaan isaanii nu gahe fi kanneen hafanillee deebisnee miidiyaa irra kan oolchinuu, Qeerroon gabaasee jira. Akkasuma FDG godina Shaggar kaabaa keessatti kan itti fufee fi mootummaan nama qabee gadhiisu wallaale, uummannis Qeerroo Bilisummaa waliin hiriire dhaabbate, – Qeerroon Korri yoomi, lolaa yaa Qeerroo – WBO WBO gaachana sabaa – Biisummaa dheebonne – Yaa wayyaanee gaafa Abbaan Biyyaa dhufee si baasisa hurgufee jechuun dhaadatan. Jechuudhaan dargaggootni sirbaan dhaadannoo dhageessisuun oromiyaa bakka hundaa itti fufee jira. milishootni gandaa shaggar kaabaa diddaa uummataa deggeruun keessatti hirmaatan. Waxabajjii 11,2015 Finfinnee


GOOTA MURTII DHUGAA……!

Hayyuu meeqa kan biyyaaf abdatame, Du’aa jala bu’ee humnaan nurraa saamee, Diinaatu aagibeeysee ifaan saanii dhaamee, Guyyaa akka malee addunyaa irraa deeme. Goota murtii dhugaa kan akka usmaayyoo, Diinaatu dhidhimse obboleessa ilma aayyoo, Abdii sabaa yaa agartuu too qarayyoo, Jannataan haa qananiisu waaqayyo. Yartuun namaan quune, nu beeysite ijaa, Usmee koo abshir kee ni baafanna hijaa, Kafalanna qofa nuti gumaa keessan mara, Akkuma isaan isin godhan nutiis goona jara, Naasuu nuun qabanii hin dheeysine yeyyii, Dhiiga kee cunfatte jarattiin sanyii bineeyyii. “Sodaa lubbuu tiyyaaf ja’ee, Biyyaa ba’ee, garba ce’ee, Hin jiraadhu kan bir ta’ee, Biyyaafi biyyee too irratti, Sabaafi aanaa koo keessatti, Haqa falmachuu naaf murti,” Akkuma jatte murtii kee dhugaa goote, Nuuf jatteeti fedhii lubbuu teetii foote, Leenca leenca caalu kan waan ja’en dhiifne, Suma qofaan arke kan ja’ee murtiin diiyne. Sodaaf bir-bir jattee biyyarraa hin baanee, Garba ceetee ati ambaaf wandaqan taane, “Gabrummaa takkarraa tan biraattin ce’u, Biyyi too badhaadha mirgi kankoo ta’uu.” Jatte bar dhaadannoo dhugaatiin ammallee, “Haa cilaawuu daaraa ta’e” jatte sodaa malee, Diinni gara jabeessi mana siif godhe gaashiree, Guggubanii, si cafaqaniis murtii tee hin jijjiirre. ——————————- Silaa akkuma keetitti murtii qabaatee namuu, Silaa bara dhufaa dabraa diinni nutti hin gamu, Lubbuu tee jannataan badhaasinna waaqayyo, Goota murtii dhugaa, leenca keenya usmaayyo. #Saphaloo_Kadiir/ Abdulbasit K. Waxabajjii, 2015


Dassu Tafarraa: “deebisaa warraa maqaa koo balleessanii”

Motuummaan wayyaanee namoota diaspora jiraatan tokoo tokko qabachudhaan ummata oromoo addaan qoqqoodee umri bittaa dheereffachuuf akka dalagaa jiru beekamaa dha. Toftaa isaa kanas galmaan gahuuf namootni diapora jiraatan biyyatti deddeebi’anii dhiimma haawaasuummaa irrratti akka isaan dalaganiif gargaarsa maallaqaa fi logistikii barbaachisaa ta’e mijeessaaf. Namootni akka Desu tooftaa dinaa kana galmaan gahuuf soocho’an yeroo biyya deeman hoojii haawaasuummaa ummata dura qabudhaan ummata biratti beekkuumsa akka argatani fi sana booda oloola faallaa qabsoo saba keessatti akka facaasaniif dhiimma itti bahuun kun kan jalqabaa miti. Namootni dhugaatti qulquulluummaa dhaan biiyya galani hojii haawaasuummaa irratti boobba’ani saba isaani oguummaa qabaniin tajaajiilan kan akka Obse Luboo faa maqaa dhahuun gahaa dha. Namootni akka Obse projektii irratti dalagaa jiiran uummata diaspora jiraatuuf ifatti dhibsuudhaan maallaqa projecti isaani galmaan gahuuf oolu ummata isaani irraa sassaabbachaa akka tuuran hundi keenyi ni beekna. Dhiimma Dassuu kan adda isa taasisu waan inni waggaa dheeraaf biyyatti deeddebi’udhaan maqaa project jeedhuun dalagaa bahe ummata diaspora jiraatuuf icciti ta’uu isaa dha. Namni kuun waan amma yoonaa dalagaa bahee haanga surri inni Abbaay Tsahayiye dukaa ka’ee social media irratti faca’eetti iccitidhaan deemsisaa tuure. Videon mucaan kuun tiibbana bakka jiru isaa taa’ee professional akka ta’ee ibsachuu dhaan waraabee maxxanse dhugaa diirree jiru tasa haaluu hin danda’u!! Akka nam tookootti dhiimma Dassu ilaalchisee yaadan qabu akka armaan gadiitti cuunfeen dhiyeessa: 1. Akkuuma huundi keenyi beeknu naannoo DC community oromo lamatu jiira. Mucaan kuun maqaa oromo community center video kana keessatti kaasuun isaa oromoo nannoo DC jiraatan fi kan community lamaan qulquulluummaan tajaajiilan bakka lamatti qodudhaan akka isaan pro Woyane fi pro Oromo jeedhani wal qoqqodan fi communityin lamaan akka laaffatan ta’ee jeedhame kan taasiisame fakkaata. Dessuun waan dalagee fi dalagaa jiruu ibsachuun miirga isaa ta’uus maqaa community video kana keessatti tuquun isaa hoojii dinummaa itti jiiru gama community oromootti maxxansu dhaan oromoo diguuf ta’ee jeedhe tooftaa itti fayyadame fakkaata. 2. Namootni Community center DC tti tajaajiilaman muraasni mucaa kana ofitti qabachuun isaani kan isaan mufachisee Oromootni tokko tokko barulee yaaddoo isaani ibsu tiibbana website oromoo irratti maxxansuun isaani ni yaadatama. Dhimmii Dassuu media gubbaatti ijoo duubbii kan ta’ee turee baati lamaan duura haata’uuyyu malee video kana amma maxxansuun isaa maaliif akka barbaachisee fi maqaa community video kana keessatti kaasuun isaa barbaachisummaan isaa maali? 3. Namootni naannoo DC jiraatan akka naaf ibsanitti dhumaatii barattoota oromoo mormuuf jeecha yeroo hirirrii qophaahaa ture alaabaa Ethiopia qabanne bahu qabna jeedhe okkara barbaachisaa hin taane akka kaasaa ture dha. Kan inni video kana keessattii “Namoota credit argachuf feedhan” jeedhe cilee itti dibuu barbaadee jarreen kana natti fakkaata. Kanaaf namootni mucaa kana dhiheenyaan hin beeknee fi waan inni lafa jalaan dalagaa jiru kan hin huubatiin video kanaan dogoggooruun waan hin oolle. Kanaaf jeecha dalagaa gaari fakkaataa namootni tokkoo tokoo biiya deemani dalagan jala bu’anii qoorachuun diiggaa wayyaanootni diaspora keessatti dhumuuf irratti dalagaa jiiran duura dhaabbachuuf waan barbaachisu natti fakkaata. 4. Dhugaadha namni biiyya galee oogummaa qabuun saba isaa tajaajiluu barbaadu kamuu motuumma san dukaa haariroo qabaachuun ni feesiisa. Ammoo Dasuun walgahii qondaalootni gurguuddo irraa qooda fuudhatan keessatti hirmaate Abbaay Tsahaayiye dukaa toora tokkooffaa irra taa’uun isaa Dassuun woyyaanotaaf haagam nama muurteessaa akka ta’e hin dhibsuu laata? Dassuun video isaa keessatti walgahiin kuun kan beektoota oromodha haa jeedhuyyu malee akka sura irraa argitanitti hirmaattoonni walgahii kanaa dabballoota OPDO alaabaa isaaniin faayamani. Mucaan kuun oguummaan isaa fayyaa irratti kan xiiyyeeffate ta’ee osoo jiruu walgahi dabballootaa irratti akka keessuummaa kabajaatti dhihaachuun isaa maaliif barbaachise? Gargaarsa inni barbaadu silaa kan keennuufi biiroo eeguumsa fayyaa oromiyaa dha moo Abbaay Tsahaayiye dha laata? 5. Namootni community center maqaa xureessu irratti boobbaanees kaayyoo mucaa kanaaf kan biiroo galmaan gahu irratti boobba’uu waan ta’eef kana irraa dhaabbachuun barbaachisaa dha. Amman beekuutti namootni center kana gaggeessaa jiiran sabboontoota ilmaan oromoo ta’u isaani dha. Garuu namootni community center kans irraa tajaajiila argatan tokko tokkoo Dessu fi namoota motummaaf dalagan biroof center kuun goolga akka ta’u irratti dalagaa jiiru. Sabboontoonni ilmaan oromoo centera kana gaggeessan maqaa jaarmiiyaa kanaa tiksufiis ta’ee qoqqooduumsa barbaachisaa hin taane haanbisuuf osoo dalagan gaari natti fakkaata. Dhuuma irratti Dassuun yeroo barataa Pennsylvania tuure nama akkami akka ture kan dhibsu eergaa mucaan isa dukaa barate karaa inbox koo naaf eerge siniif qoodudhaan barruukoo goolaba. “Hi Musa akkam? Namichi ati post goote kun, kan ani Oromofiin hojjedha ja’ee asirraa odeessu kun kijiba isaati, nama akkanaa kana ofirraa eeguun barbaachisaadha. Maqaan isaa Solomon dassalegn jedhama. Mana barumsaa keystone job corps kan Drums, Pennsylvania jedhamu bara 2005-2007 keesa waliin barachaa turre. Yeroo saniti habashoota 70 ol kan tahanii fi oromota 8 qofaatu ture. Yeroo yaroo saniti nutii fi habashoonni bayyee wal lolaa turre, jaarmaya dargaggoo dhaabbanee isaani walin yeroo dheraaf walitti dulaa ture. Garuu inni warraa habashoota waliin deemaa ture. Amma garuu ani oromoo dha je’e asirraa hasaawa. Ofirraa eeguun baayyee barbachisaadha.” Note: The third person in black suit to the right of Abbay Tsehayie is Dessu.