Hajii Adam Saaddoo

Hajii Adam Saaddoo

Hajii Adam Saaddoo(1887?-1983 ALH) qabsaawaa mirga Oromoo yoo ta'u miseensa Waldaa Walgargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa ture. Hajii Adam Saaddoo Waldaa Maccaafi Tuulamaa fi Oromoota Baalee fi Arsii gidduutti riqicha ture. Jecha "kan harkatti qabadhee dhufe garatti deeffadheera. Kanaa achi waan feetan godhuu dandeettan” jechuudhan hiccitii ittiin qabataniin uummata biratti beekkamu.
Section::::Seenaa Duubaa.
Hajii Adam Saaddoo abbaa isaa Saaddoo Sheekoo fi haadha isaa Halkee Waaqoo irraa bara 1887tti Godina Baalee aanaa Gobbaa keessatti dhalatan. Gaafa guddatee umuriinsaa barnootaf ga'u sheekota naanno sanii biratti barnoota amantii Islaamummaa barate.

Hajii Adam Saaddoo bara Xaaliyaanin Itoophiyaa qabatte mormaa turan. Bilisummaa hirruu hin fudhannu yaada jedhuun yeroo Hayilasillaaseen Ingilaanditti bade Xaaliyaan biyya qabatte Xaaliyaanotaaf harka hin kennine. Gabrummaan sanuma jechuudhaan namoota muratoo yaada isaanii qaban gurmeessuudhaan hidhachiisanii sochiirra ture. Sababa kanaanis qabamee hidhame. Qaroo fi maleessa ta’uu Hajichaa kan hubatte Xaaliyaanin, yeroo gabaabduu qofa hidhanii gadhiisan. Kun yaalii ummataan qabachuuf godhan ta’ullee hin milkoofnef. Yaadni Hajii Adam xurree sochii ummata isaaniitiin walitti isaan baaftu tamuu fayyadamanii murna kaayyoo bilisummaa qabu tokko gurmeessuudhaan hidhachiisanii sochoosuu irratti fuulleffata. Kanaanis adeemsa yeroo keessatti diddaa gabrummaa kamuu irratti kan ummanni bakka bakkatti hidhatee deemsisu walitti qindeessanii gara tokkotti luuccessuu keessatti gaheen isaanii olaanaa ture. Haga gabroomfataan xaaliyaanii gadlakkisee ba'utti meeshaa waraanaa guddaa dhoksanii kaa'uudhaan qabsoo diddaa gabrummaa itti aanuuf haala mijeessaa turan. Garuu, lukkeewwan iccitii kana beekan hojjattoota nageenyaa H/Sillaaseetti waan eeraniif kan yaade hafee ammas mana hidhaa seene.

Namoota bebbeekamoo ummata biratti dhageettii qabanitti fayyadamuudhaan uummata bituuf yaaluun amaluma gabroomfataati. Hajii Aadamiin hidhuun ykn ajjeesuun faayidaa akka hin qabne qofa odoo hin taane gadoo fi jibbaa biraa akka dhalu kan hubatan anga'oonni Hayilasillaasee, Hajii Adam mana hidhaatii baasanii ofitti qabuu filatan. Haala kanaan aangoo giraazmaachummaa fi uffata aangoo kana ibsu kennuufiif sirni badhaasaa tokko qopheessan. Haasaa qophii kanarratti godheeniis muudama giraazmaachumma kana akka hin barbaannee ifatti dubbachuun fudhachuu dide.

Yeroo Waldaan Maccaa fi Tuulamaa gootoa akka Koloneel Alamuu Qixxeessaa, Hayilamaaram Gammadaa, Mokonnin Wosanuu, Jeneraal Taaddasaa Birruu, Dhibbaalaa Maammoo Mazammir fi kanneen birron bu’ureeffamee sochii jalqabe, Hajii Adam Baaletti bu’ureessaa fi bakka bu’aa waldichaa turan. Dabalataanis, yeroon yeroo sochiin Fincila Baalee kan Jeneraal Waaqoo Guutuutiin durfamu haala haarawaan oo'aa jiru ture. Hajii Adam Saaddoo baruma uummanni Oromoo quba wal qabeenyaan halagaa irratti tokko ta’ee qabsaawu hawwaa waan tureef yeroon isaan yaadaa turan kun mul'achutti guddaa gammade.

Bu’ureeffamuu Waldaa Maccaa fi Tuulamaa hundeeffame kana sochii diddaa gabrummaa ummata Baaleetiin wal simachiisuuf ammoo sochiin ummanni Baalee bakka bakkatti godhu gara sochii kaayyo-qabeessa ummata Oromoo guutuu tokkotti jijjiiruuf tattaafachuun hujii isaanii ta’e. Kanarrattis hojjatanii sochiin qabsoo Waldaa Maccaa fi Tuulamaa fi sochii Fincila Baalee wal simachuun karaan mijaawe. Haaluma kanaan waldichi haga humnaa fi haalli yeroo dandeessiseen kutaalee Oromiyaa heddutti dameen isaa akka bu’ureeffamu caasaa eega diriirfateen booda kora tokko Finfinnetti waame. Haata’uu malee, yeroon sun yeroo mootummaan Hayilasillaasee ijaaramuu waldaa kanaa mormuudhaan waldicha sababa itti uumee jigsuuf socho’aa ture ture. Yeroo hamaa kanatti Hajii Adam uummata Baalee bakka bu'uun xalayaa ummata Baalee irraa keessattuu Jeneraal Taaddasaa Birruutiif barreeffamte qabatanii Finfinnee dhufan.

Gaafa Hajiin Finfinnee dhufu kana, humni waraanaa mootummaa miseensota Waldaa Maccaa fi Tuulamaa hidhuuf Finfinneetti sochii gochaa oole. Humni waraanaa Jeneraal Taaddasaa Birruu qabee hidhuuf mana isaatti marsee ture. Jeneraal Taaddasaan harka kennachuu didee cabsee ba'e. Manni Jeneraal Taaddasaas waraanan qabame. Hajii Adam kana quba hin qaban ture. Jeneraal Taaddasaa arganii dhimma dhufaniif irratti mari’achuuf bilbila gara mana mana Jeneraal Taaddasaatti bilbile. Kan jalaa kaase garuu Taaddasaa odoo hin taane ajajaa waraana mootummaa ture. Ajajaan waraanaa kunis akka Taaddasaatti erga Hajii dubbisee booda, nama isa fudhu akka erguuf itti hime. Loltuun isa fuudhuf ergame wajjin erga wal arganii konkolaata isaatin karaa jalqaban. Loltuun kun Hajii Adam fuudhe gara mana Taaddasaatti odoo hin taane gara buufata poolisiitti geesse.

Hajiin dubbiin amma galteef. Hiccitii qabatanii dhufan balleessuf jecha, mana fincaanii dhaquu akka fedhu waraanaa qawwee baatee isa marsetti hime. Hajiin akkuma marfametti mana fincaanii seeneen xalayaa ergaa uummata Baalee cicciree mana fincaaniitti gatuu yaade. Garuu deebisanii baasuu danda'u jedhee shakke. Malli ergaan sun diina harka akka hin seenne godhaniin garatti deeffachuu qofa akka ta’etti murteessee xalayaa san cicciree alanfate. Xalayaa san alalchee erga liqimseen booda mana fincaaniitii bahe.

Akkuma mana fincaaniitii baheen marfamee biiroo ajajichaa geeffame. Ajajaan, yeroo xalayaa qabate akka itti kennu gaafatu, Hajiin "Waan garaa nu baate garaatti nu deebite. Kana booda waan feete godhuu dandeetta" jechuun dubbate. Miseensota Baale qabmana kan biraa waliin hidhaan waggoota 25 fi qabeenyi hidhamtoota hundi mootummaan akka dhaallamu irratti murtaa'e. Warri Hajillee ta’ee ummanni Baalee galmeen murtii isaanii gara Finfinneetti akka deebi’u iyyachuu isaaniitiin Finfinneetti deebi'e. Hajiin mataan isaanii dhaddacha “Nugusa nagasti” jedhamutti dhihaatanii mormatanii irra aanuun murtii manni murtii olaanaa isaan irratti dabarse san jijjiirsisuu danda'an.


Muhaammad Gadaa

Muhaammad Gadaa

Muhaammad Gadaa Qaalluu nama gabrummaa nafxanyaa jibbuun godina Baalee naannoo Dallootti qabsoo hidhannoo gochaa ture.

Section::::Qabsoo Geggeessuu.
Yeroo bara 1935tti Xaaliyaanin Itoophiyaa qabattu, sirna nafxanyaa uummata hiraarsaa ture naannoo Baaletii ariite. Uummannis yeroo gabaabaf cunqursaa sirna nafxanyaa jalaa ba'e. Waggaa 5 booda yeroo Xaaliyaanin cabdee biyyaa ari'amtu, mootummaan Hayilasillaasee sirna nafxanyaa uummatarratti deebisee fe'e. Oromoonnii Baalee keessattu kan naannoo Dallo sirni nafxanyaa nurratti hin deebi'u jechuudhan qabsoo jalqaban. Hoogganaan qabsoo kanaa ammoo Muhaammad Gadaa Qaalluu ture.


Limmuu fi Bilbiloo

Limmuu fi Bilbiloo

Aanaan Limmuu fi Bilbiloo aanolee Godina Arsii Bahaa kessatti argaman keessaa tokko yo taatu magalaan guddittin aanichaas Boqqojjii jedhamti. Aanaan kun aanaa burqaa atileetotaa bekkamooti.


Malkaa Balloo

Malkaa Balloo

Malkaballon lafa seena qabeetti jalqaba warana adda biliisumma oromootii. malkkaballoon araddale 24 qabddi bulchiinsa magaala 4 qabdi magalonni afran jaja,harawaaca ,harow fi barreda .daldala bunatiin analee harrgee baha keessa sadarka 1ffaa irratti argamtii. kana malees jaja jechuun lafa Warana adda bilisumma oromo jechuudha.


Hojji:Wa'ee

Hojji:Wa'ee

Yusuf Abdela Adem

Kan dhalate guddate Godinaa harargee baha aanaa malkaa balootii Barumsaa sadarkaa tokkoffaa haga sadarkaa 4faa achuma gandaa ejersaa mana barumsaa ibsaatii baratee sanaa booda garaa magaalaa harawachaa deemun Barumsaa isaa itti fufe yunivarsiitii HU achumatii Ebifamee digirii lammaffaa fudhatte Ebifamee gara magaalaa harawacha deemun cbe hojjechuu jalqabee____galataa rabbii


Haroo Maayaa

Haroo Maayaa

Haroomaya

haramaya maqaan isii kan moggo'e
bishaan haramaya irrati
Aanaa haramaya arradalle 37 kan qabu fi bulchiinsa magaala mama kan qabudha
isaaniinis
haramayan lafaa seena qabdu fi qabsoo hangaa haraati taasifama jiruun sadarka jalqaba irraa jirtuudha.

Aanaan Haramaayaa Araddaa 33 fi bulchiinsa magaalaa 4 kan qabuudha.

Magaalaaleen afran

KANAAF WALUMAA GALATTI 37 JEDHAMEE YAAMAMUU DANDA'A.


Makkoo Bilii

Makkoo Bilii

makkobili
abbaa gadaa isa xumuraa(oromoon sirna gadaan yeroo bulaa ture) seera gadaa durii sirreessee fi haaraa itti dabalee tume dha.


Balee Gasgaar

Balee Gasgaar

bale gasagar magalota arsi baha kessa isi takkadha bakka sena qabesaa bayedhan bekkamtudha kan akka gamo shek abbas fa'a kan birolle bayyetu jira dawwidhaf bayye nammatti mijatti


Oromoo Baabbilee

Oromoo Baabbilee

Oromoo Baabbilee, Baabbilee Qalloo Barentoo Oromoo Ummata oromoo kan Naannawa Hararii f Dangaa Naannoo Soomaalee Qarqara Jiraatuudha.
Gosoonni beekkamoon Anaa fi Naannawa kana jiraatan Maayaa,Madigaana,Maaruu,Sirbaa,Goonaa fi kkn fakkaataniidha.

Aanaan baabbilee godina Harargee bahaa naannoo Oromiyaa keessatti argamti maqaan baabbilee ja'amuu kuniis kan moggafameef tokko ilmaan oromoo baabbilee qalloo ja'amurrahii.

Aanaa baabbilee kibbaa fi bahaan naannoo somaaleetiin dangeeffamtii dhihaanis fadis kaabaaniis immoo gursumiin daangeeffamtii baabbileen naannoo oromiyaa taatee magalaa naannoo lama giddutti argamtuudha naannoo Harariiti fi naannoo Soomalee.

Akka bara 2007 lakkoofsii ummata Baabbilee 93,708(kuma sagaltamii sadihii fi dhibba torbaa fi saddeeti) kana kessa dhiira 47,178 fi dhalaa 46,530 dha lakkoofsa ummataa kana kessaa 17,712 ykn 18.9% magaalaa kessa jiraatan.
Ummata kana kessaa dhibbantaan 95.71% muslima dhibbantaan 3.4 immoo kiristaana.

Sabaa fi sablammiin hedduminaan magalaa tana keessa jiraatan 3(sadihi) isaaniis
Oromoo(84.4%)
Somalee(10.77%)
Amaaraa(3.76%)
Kan hafan(1.03%)

Akka afaan jalqabaatii afaan magaala tana kessatti dubbatamuu afaan oromiffaati(84.97%) itti aanee afaan soomaliiti(9.76) kaan immoo afaan amaariffaati(4.58%) kan hafan immoo (0.69%) dha


Sigimoo

Sigimoo

Anaan sigimoo anaawwan godina jimmaa keessa jiranu keessaa iasa tokku yammuu taatu anoolee akka saxxammaa geeraafii ummattoota kibbaan kan daangeffamteedha anaan sigimoo biyyaa Dhadhaafii annaniin beekamtuu akkasumas horii gabbisuun kan beekamtuudha ummanni anaa sigimoo keessa jiraatu gutummaan guutuutti jechuun amma dandahamu tokko oromoo fi kan amantaa muslimaa hordofuudha kana males anaan kun goota hedduu kan bilisummaa oromoof of wreegan kan biqilchiteefii ammas biqilchaa jirtuudha halli qilleensa isii jiruudhaaf mijattuu kantaateefii jaalalli ummatasaa kan nama hawwatuudha MENSUR BADRUU TIIN


Aanaa Shirka

Aanaa Shirka

Biyya - Itoophiyaa
Naannoo - Oromiyaa
Godina - Arsii
Aanaa - Sirka
Aanaan Sirkaa Godina Arsii keessatti argamti.Magaalaan Gobeessaa Kibba Bahaa Itoophiyaa keessatti argamti. Magaalli tuni kan itti argamtu Godina Arsii, Naannoo Oromiyaa yommuu ta'u, Laatituudii Kaabaan 07°37 fi Loongituudii Bahaan 39°30 ta'u qabdi. Olka'iinsa sadarkaa sirrii galaana gubbaa meetira 2353 irratti argamti.Gobeessi Magaalaa guddoo Bulchiinsa Aanaa Sirkaati.

Akkaataa mootummaa Naannoo Oromiyaa tti, magaalaan tun yeroo ammaa bakka buufata Telefoonaa fi waajjira tamsaasati. Yeroo dhiyoo as gahiinsa humna Elektrikii taate. Akkasumallee bakka ka'umsaa fi hirtuu magaalota ollaa isiiti. Fkn Magaalaa Madaroo fi Xiichoo.

Akkaataa Lakkoofsa Istaaksiin Ummataa bara 1999/2005 ibsutti Gobeessi baay'ina Ummataa walitti qabaa 10,170 qabdi. Kanneen keessaa Dhiirri 5,010 yommuu ta'u, 5,160 Dubartoota. Bara 1994 ALA tti, akkaataa gabaasa (National Census Reported) ibsutti Ummanni magaalichaa 5,689 ture. Kana keessaa 2,717 Dhiiraa fi 2,972 Dubartoota.
Wikipidiyaa


Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Kadiir Abdullaxiif Hajjii: Barreessaa

Maqaa beebakamaa - Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Bakka Dhalootaa - Arsii Sirkaa

Bara Dhalootaa - 1992 ALA

Hojiisaa - Barreessaa fi Gulaalaa

Kadiir Abdullaxiif Abbaa isaa sheeka amantii muslimaa Sh/Abdullaxiif H/Hajjii fi haadha isaa Safiyyaa Habuu irraa Godina Arsii Aanaa Sirkaa Ganda Qotee Bulaa Heellaa Xareetaatti, bara 1992 ALA dhalatee guddate.
Ijoollummaa Isaa

- Biyyee daakee

- Dhoqqee laaqee

- Boojjii fi cilee dibadhee, Shololoo, okkolloo, takii, aalawee, koottu hin duullaa tapha Afaan Oromoo taphachaa baadiyaa keessatti guddate. Barnoota osoo hin seeniin dura maatii isaatii Re’ee tiiysaa ture. Rakkoo Gaara Kuluu, Soolee, Tum’aa, Mandaayyoo, Mi’eessaa, Qilxuu fi Jalleenaa hin dagatu. Har'allee Qarree Ayyuu, Biiqqoo fi Obaa qarsaa niyaadata.

Barnoota Isaa

Akkuma umriin isaa barnoota ga’een akka barachuu qabu murteessee maatii isaatti hime. Kadiir ilma hangafaa waan tureef, carraa waggaa 5-10 tti mana barumsaa galuu hin arganne. Abbaan isaa akka inni barnoota amantaa baratu fedha waan qabaniif, waggaa muraasaf hiriyyoota isaa irraa hambisanii, barnoota bara muraasa isa hanqisan ( jala dabarsan). Waggaa 11ffaa isaatti jechuun bara 2003 ALA M/barumsaa gale. Kadiir nama M/Barnootaa Qophaa’ina fi University baratee miti. Kutaa 1- 7 Mana Barumsa Xareetaa Sadarkaa 1ffaa (1-8) barachaa ture. Tasa addaan kutee baqate. Umriin hindaangessu waantaheef ammas baratuufi qophiidha.

Barreessaa Ta’uusaa

Akka barreessu kan isa taasise yeroo baay’ee dubbisuu jaalata. Dubbii caalaa waan dubbisu barabaada. Abbaan isaa Manzuumaa (Nashiidaa) mana keessatti yoo barsiisan inni immoo waa barreessee mana barumsatti barsiisotaafi barattoota bashannansiisuu barbaada. Kadiir akka barruu guddaa harkaa qabu kan bare erga Facebook fayyadamuu jalqabeefi barreessitoota Oromoo faana dubbachuuf carraa argatee booda. Duraan dhiyootti Kitaaba barreessuu osoo hin taane, "CD WALALOO" maxxansuuf yaadaa ture. Kan Ummata Oromoo bal’aa kana biraan ga’uu qabdu, Kitaaba jedhee kan natti himaa turan hiriyyoota kiyya ta’anillee kan akka hojiitti hiiku isa taasise garuu kutannoo isaati.

Biyya ormaa jireenya baqaa keessa taa’ee Kadiir hojii gubaa akka ibiddaa, Araba waccu biratti qacaramee hojjachaa akka hojjachuu qabu murteesse. Kadiir Ija Hawaasaa isaa argeen waa barreessa. Ijoollee waan baay’ee hojjachuu danda’an kan biyya ormaa kana keessatti riphanii hafan akka bahanii hojjatan akeekaaf hojjachuu qaba jedhee barruulee adda addaa Saba isaaf laate.

Kan Inni Maxxanse

'Goonni Gosa Dhaala'

Kitaaba seenaa Atileetiksii Oromoo fi Atileetota Oromoo irratti hundaa’e, keessattuu waa’ee Atileet Fayyisaa Leellisaa irratti xiyyeeffate. Biyya Saudi Arabia Magaalaa Riyaaditti guyyaa 01/01/2017 maxxanfamee, Ebla 07/2017 bakka Ummanni Oromoo baay’een argamutti Eebbifame. Kitaabni Goonni Gosa Dhaala Kitaaba seenaa qabeessa. Kadiir Kitaaba lammataa isaa 'Risaa Bokkaa Mooye' biyyatti gaafa guyyaa 07/07/2011 Adaamaatti maxxansuun, gaafa guyyaa 17/08/2011 Magaalaa Xareetaa mana Barumsaa Sad 2ffaa Xareetaatti, bakka hawaasni naannawa sanii hedduminaan jirutti eebbiseera. Kitaabuma kana gaafa guyyaa 08,06,2019 Saudi Arabia Magaalaa Riyaad Kominiitii Itoophiyaatti bakka Ummanni Oromoo hedduu jirutti eebbiseera. Kitaaba isaa 3ffaa Wayyooma jedhu barreessuun Waldaa Dubartoota Aanolee'tif gumaacheera.

Kan Inni Gulaale

1. 'Qarriffaa Qeerransaa' Sadaasa 2018

Kitaaba kuusaa Walaloo, Barreessituu Warqii H/Bulloo (Leellistuu Sabaa) barreeffame.

2. 'Dungoo Dukkanni Gaadi'e' 2018

Asoosama Barreessaa Tololaa Faantayee barreeffame.

3. Copha Imimmaanii

Kuusaa Walaloo kan Barreessaa Lalisaa Baqqalaatin Barreeffame.

4. Yuuboo Waxabajjii 29, 2019

Asoosama gabaabaa barreessituu Zabiibaa Roobaa'tin kan barreeffame.

5. Yaadannoon Hindu'in Hagayya 06, 2019

Asoosama Dheeraa barreessituu Zabiibaa Roobaa'tin kan barreeffame.


Warqii H/Bulloo

Warqii H/Bulloo

Warqii H/Bulloo (Leellistuu Sabaa) Barreessituu Oromoo Dhalootaa Qubeeti. Warqiin Abbaa isii H/Bulloo H/Tilmoo fi haadha isii Jamiilaa Waaqjiraa irraa Godina Arsii Aanaa Suudeetti dhalatte. Barreessituu Kitaaba 'Qarriffaa Qeerransaa' ti.


Sirkaa

Sirkaa

SIRKAA

Aanaan Sirkaa, Naannoo Oromiyaa Arsii keessatti argamti. Magaalaan guddoon Aanichaa Gobeessajedhamti. Magaalaan Gobeessaa Kibba Bahaa Itoophiyaa keessatti argamti. Magaalli tuni kan itti argamtu Godina Arsii, Naannoo Oromiyaa yommuu ta'u, Laatituudii Kaabaan 07°37 fi Loongituudii Bahaan 39°30 ta'u qabdi. Olka'iinsa sadarkaa sirrii galaana gubbaa meetira 2353 irratti argamti. Gobeessi Magaalaa guddoo Bulchiinsa Aanaa Sirkaati.

Akkaataa mootummaa Naannoo Oromiyaa tti, magaalaan tun yeroo ammaa bakka buufata Telefoonaa fi waajjira tamsaasati. Yeroo dhiyoo as gahiinsa humna Elektrikii taate. Akkasumallee bakka ka'umsaa fi hirtuu magaalota ollaa isiiti. Fkn Magaalaa Madaroo fi Xiichoo.

Akkaataa Lakkoofsa Istaaksiin Ummataa bara 1999/2005 ibsutti Gobeessi baay'ina Ummataa walitti qabaa 10,170 qabdi. Kanneen keessaa Dhiirri 5,010 yommuu ta'u, 5,160 Dubartoota. Bara 1994 ALA tti, akkaataa gabaasa (National Census Reported) ibsutti Ummanni magaalichaa 5,689 ture. Kana keessaa 2,717 Dhiiraa fi 2,972 Dubartoota.


Mana Barumsa Xareetaa

Mana Barumsa Xareetaa

Manni Baruumsa Xareetaa; Godina Arsii, Aanaa Sirkaa Ganda Qotee Bulaa Heellaa Xareetaa keessatti argama. Bara 1969 hundeeffame. Manneen Barumsa Aanaa Sirkaa keessatti argaman keessaa sadarkaa duraa irratti argama. Hayyoota ciccimoo ofkeessaa oomishee baasee jira. Weellisaa Jamaal Abduljabbaar, Barreessaa Kadiir Sh/Abdullaxiif, Barsiisota ciccimoo, haakimoota adda addaa fi Abbaa qabeenyaa beekamaa H/Kadiir H/Huseen kanneen biroo Ummanni Oromoo irraa argatee jira.
Wabii

Kadiir Abdullaxiif Hajjii


H/Kadiir H/Huseen

H/Kadiir H/Huseen

H/Kadiir H/Huseen Godina Arsii Aanaa Sirkaa Ganda Heellaa Xareetaatti dhalatee guddate. Qotee Bulaa Adda dureefi Abbaa nageenyaati.

Abbaa qabeenyaati. Arjaafi hoogganaa qaamolee Hawaasaa bakka adda addaati. Bara 2000 ALI tii kaasee badhaasa adda duree misoomaa tahuun Mootummaa Federaala Itoophiyaafi Mootummaa Naannoo Oromiyaa irraa walitti qabaa Warqii afur (4) argatee jira.


Goonni Gosa Dhaala

Goonni Gosa Dhaala

Goonni Gosa Dhaala Kitaaba kuusaa seenaa, Walaloo fi taateewwan qabsoo Oromoo irratti hundaayee barreeffame yommuu tahu, irra caalaatti dhimmoota Atileetota Oromoo irratti xiyyeeffata. Maxxansi dura 01/01/2017 biyya Saudi Arabia Magaalaa Riyaaditti maxxanfamee, 07/04/2017 bakka Alfariyaan, galma (Istiraahaa) Almajdii jedhamutti, qeerroofi hawaasa Oromoo biyya Saudi Arabiyaa jiraataniin bakka barreessichi jirutti eebbifamee jira. Kunis Kitaaba qabsoo Oromoo yeroo jalqabaatif barreeffame tahuun adda isa godha. Barreessaa Kadiir Abdullaxiif Hajjii tin barraaye.


Dhiichisa

Dhiichisa

Dhichifni yeroo baay'ee kan taphatamu naannoo Shawatti yoo ta'u kunis yeroo cidhaa, daboo(jigii) fi ayyaanoota garagaraa


Hidhabuu Abootee

Hidhabuu Abootee

Hidhabuu Abootee: Ejeree
Aanaan kun Godina Salaalee keessatti kan argamtu yoo taatu kaabaan aanaa Darraatiin kibbaan aanaa Dagamiin bahaan aanaa Dagamiin lixaan aanaa Kuyyuutii fi Warra Jaarsootiin daangeffamtee argamti. aanaan kun iddoowwan hawwata turiizimii qilleensa mijataa gosa midhaanii hunda magarsu qabdi. keessattuu xaafiin abootee kan sukkaara fakkaatu heektaara tokkorraa hamma kuntaala 30 giddu galeessaan oomishama. bosonni uumamaa fi paarkiin Gooticha Taaddasaa Birruu akkasumas lageen gurguddoo jallisiif oolan hedduus qabdi.

Abarraa Raggaa Baallamiitiin


Risaa Bokkaa Mooye

Risaa Bokkaa Mooye

Risaa Bokkaa Mooye, Kitaaba kuusaa walaloo yommuu tahu, barreessaa Kadiir Sh/Abdullaxiif H/Hajjii'tiin bara 2011/2019 maxxanfame.


Qarsaa (Jimma)

Qarsaa (Jimma)

Godina jimmaa aanaa qarsaa ganda goraa sariitii keessatti sababa walitti bu'iinsa hawaasa gandaa fi maatii tokko gidduutti uumameen goraan sariitii gandoota aanichaa keessaa ishee nagaa dhabde ta'uun ni beekama.


Seenaa Itoophiyaa

Seenaa Itoophiyaa

mootiwwan duraani
itoopiyaa
Tediroos

Seenaa Itoophiyaa Sirrii


Naruhito

Naruhito

Naruhito (1960-), emperor Jaappaan


Afaan Poolaandi

Afaan Poolaandi


Warszawa

Warszawa

Warszawa magaalaa guddoo Poolaandi.


Kosoovoo

Kosoovoo

Kosoovoo biyya Yuurooppi keessa jirtu.


Vaatikaan

Vaatikaan

Vaatikaan biyya Yuurooppi keessa jirtu.


Chaayiniffa

Chaayiniffa

Chaayiniffa(Chaayiniffa：汉语，中文)，Afaan Hojii Chaayinaa


Shaangaayi

Shaangaayi

Shaangaayi (Chaayiniffa:上海), bulchiinsa magaalaa Chaayinaa。

<br>


Xiroo Afataa

Xiroo Afataa

anaan xiroo aftaa anooneel jiraan keesaa anaa qaarsaa waajin waaliitii dhiyaatas haatawuu maalee anichaa keesatii saabafi saablaamii waalin kaan jirtu taawunsaa anoolee biraaraa adda isaa godhaa .gaama baahatin ummata saabafii saab lamii ummaata kiibbaa waalitiii dhiyaataa


Dibaabaa

Dibaabaa

Dibaabaa (Dibaba) - atileetii Oromoo:


Bogotá

Bogotá

Bogotá (Ciudad de Bogotá) magaalaa guddoo Kolombiyaa.


Monte Águila (Chiilii)

Monte Águila (Chiilii)

Monte Águila is 'n stad in Chiilii, Ameerikaa Kibbaa. Concepción ballini ishe hanga 221,6 km². Bara 2002 bayinna ummata 6,090 calu biyyotta.

Timezone CLST (UTC-3)

Calling code +56 (41)<mapframe latitude="-37.0803" longitude="-72.4399" zoom="4" width="400" height="300" align="left">{
}</mapframe>


TryBishop

TryBishop

TryBishop ama TRYBISHOP (dhalootan Jeremy Hicks Saint Paul, Minnesota, United State tti) inni weelisaa fi oomishaa hip-hop America Minnesota irraa. Inni itti dhihaachudhan welistoota bekamoo wajjin dalage jira, kaneen yaadatamu keessaa T-Pain, Jeezy, Dolla, 1500 or Nothin”, Da Internz fi Curtis Williams.

Section::::Seena.
Dhalootan Jeremy Hicks Saint Paul, Minnesota dha, TryBishop isaa ganna 6 eegale. Fedhiin inni muziqaaf qabu guddaachaa dhufe baroota dheeraf akkuma inni muziqaa mataa isaa oomishe, akkasuma weelitoota hedduu kan hip-hop fi R&B wajjin dalagee jire U.S kessatti.

Baroota dheerataf TryBishop sirboota akaakuu gara gara oomishee jira akkasuma welistoota hedduu wajjin muldhate/hirmaate jira.

Section::::Oomishaalee.
TryBishop sirba “Movin’ it” oomishee jira, warreen kanneenif Tech N9ne, Beatnick, Wrekonize akkasuma K-salaam, akkasuma inni oomishaa albumii “it’s Complicated” kan Da' T.R.U.T.H sirboowan biraa kan TryBishop oomishame kessaa sirba Big K.R.I.T tif.

Section::::Amalalee/muldhachuu.
Bara 2012, TryBishop sirba Christopher Dotson irratti hirmaate/muldhate jira, akkasuma ammallee sirba “Thing Now” T-Pain wajjin. Dabalataan, TryBishop welistoota akkaan bekamoo Dolla fi Jezzy walin sirboota irrattin hirmate jira.

TryBishop sirba “The Birds” kan Auburn irratti hirmaate. Inni akkasuma ammallee albamii Curtis Williams irrati hirmaate/muldhate.

Bara 2015, TryBishop gamtaa humnaa EP irratti hirmate/muldhate sunis kan hirmachisu/muldhisu 1500 or Nothin’, Childish Major, Da Internz fi Prem Midha.

Kessumayuu dhiheenna kana 2019 keessattti TryBishop albamii Vernia fi Erich Sermon irratti muldhate jira.


Safiyyaa Habuu

Safiyyaa Habuu

Safiyyaa Habuu kan dhalatanii guddatan Aanaa Xannaa, Ganda Soolee Cocaa yommuu tahan haadha Barreessaa beekamaa Kadiir Sh/Abdullaxiif H/Hajjii ti. Aadde Safiyyaan dubartii cimtuu, haadha jabduudha. Umrii dheerina isaaniif hawwina.


Zabiibaa Roobaa

Zabiibaa Roobaa

Zabiibaa Roobaa abbaa isii Barsiisaa Roobaa Gafarsoo fi Haadha isii Faanosee Lammaa irraa Godina Arsii Lixaa, Aanaa Dodolaatti dhalatte. Zabiibaan Barattuu Specialist Onnee cimtuufi Barreessituudha. Hanga ammaatti Kitaaba Afaan Oromoo lama Asoosamaan kan Yuuboo fi Yaadannoon Hindu'in jettu ummata Oromootif gumaachitee jirti.


Jaarso

Jaarso

aanaajaarsoo maaliif aradoota isajalajuru ibsiudhabe maaliif
beekamuudhabe
oduu aanaajaarsoobakkahundattodhagahubarbaana niraaftaanmoonidhuta


Saxxammaa

Saxxammaa

Aanaan saxaxamma aanaalee godina jimmaa jalatti argaman keessaa ishee tokkodha aannan kun buu'uralee misoomaa kanneen akka daandii Aspaaltii ,bishaan dhugaatii qulqulluu haa dhabdu malee hojiiwwaan misoomaa garaagaraatiif mijatuu fi hawwatuudha fkn misooma qonnaa adda addaa, misooma horsiisa kanniisaa ,beelladaati bakki argama ishee waan hundaan kan guutamteedha Haalli qilleensa ishee kan nama hawwatuudha. Aanaan kun gandoota hedduu kan of jalatti qabattee argamtuu dha bakka dhaloota Bilillee [ Maahibuubaa ]ti akkasumas Madda gootota kanneen akka mizbaahuu fi Dagaa Hasan [ Deenoo ] fi kkf dha egaa biyya gaarii akkanaa maaf seenaan ishee awwaalamee akka ture nuuf hin galle

Kaalid Yaahyaa


Hawaasa Itoopiyaa

Hawaasa Itoopiyaa

mormii mirga oromoo habshoonni brruulee adda addaa irrattibaasaa iloo walittikurfeessun prof makuriyaa bulchaa isacontours ofemergent ncient oromoo nation jedhu


Magaalaa Dambi Doolloo

Magaalaa Dambi Doolloo

Magaalaan Dambidoolloo bars 1986 Hundoofte Leencoo Lataa ykn Yohaannis .guutee sooyyamaa, Anthropologist Gammachuu magarsaa aannoo mikaaelii ,Fedhasaa


Qaalluu

Qaalluu

Qaalluun gosa Oromoo keessaa isa tokko, Qaalluun Oromoo biratti iddoo guddaa qaba, san keessaa akka hoggantoota amantaa Oromootiif oolu, gama biraatiin yeroo kadhaa yeroo galata galfannaa fi k.k.f kan hogganu qaalluudha.


Magaala Bishooftuu

Magaala Bishooftuu

Seensa

Magaalaan Bishooftuu magaalaa Godina Shawaa Bahaa keessatti argamtudha. Magaalaan Bishooftuu haroowwan uumamaan kan badhaatedha.


DLL

DLL

DLL (dynamic link library) gosa fayili kan MS laaybirari qooduf raawwatuu dha. Akkuma gosa fayili EXEtti, DLL prograama PE(Portabel Executable) dha. Haa ta'u male, DLL kan kallattiin fe'amuu miti. DLL mosaajiin fe'ame tokko yeroo ce'u kan waraabamu dha. DLL "function, class, variable", suura fi qabeenya biroo kan EXE fi DLL biroo barbaachisaan of keessaa qaba.
Gosoota Laaybirari


MS

MS

MS (MicroSoft) kaampani oomisha OS window kompiteeraati.


Afaan

Afaan

Afaan meeshaa ilmi namaa ittiin walii galuudha. Afaan qaama afaanii ykn harka fayyadamuun dubbachuun ykn mallattoon karaa itti wal-qunnamaniidha. Namni tokko jaalalaa fi jibba, gaddaa fi gammachuu, beekkumsaa fi wallaala, gaaffi fi deeboi, ilaalchaa fi yaada isaa namoota biroof ibsuuf afaan ni tajaajiila.
Ulaagaalee sabni tokko ittiin beekkamu inni guddaan afaan isaati. Afaan aadaa fi duudhaa sabaa ni calaqqisa. Itoophiyaa keessa afaanota 86 kan galmaawantu jira. Addunyaarra immoo tilmaamaan afaanota 5,000 - 7,000tu jira.
Guddinni afaan saba tokkoo guddina hawaasa isaa waliin deema. Kana jechuun, bal'inniifi dagaaginni afaan tokkoo guddina qabeenyaafi aadaa jechuun, bal'inniifi dagaaginni afaan tokkoo guddina qabeenyaafi aadaa saba sanaa waliin walqabata jechuudha. Qabeenyiifi aadaan saba tokkoo yoo guddachaa deeme, isaan dabalaman kana moggaasuun barbaachisaa ta’a. Kun ammoo, guddina afaan saba sanaatiif karaa bana. Kanaafi guddinni hawaasaafi afaanii walqunnamtii qaba kan jedhamuufis.

Section::::Amaloota afaanii.
Amaloota afaan hunduu waliin qaban kan armaan gadiiti.

Section::::Faayidaa afaanii.
-Yaada wal jijjiiruuf

-Waliigalle ilmoof

- Waa'ee sababa himachuuf

-Gaaffii gaafachuuf

-Deebii argachuuf

-Walii galuuf

-Waliin falmuuf

-Yaada waliigaluuf


Abbichuu fi Nya'aa

Abbichuu fi Nya'aa

Abbichuu biyyaa gootan beekamtuu keessa tokko attileet ababa biqilaati


Odaa Bulluq

Odaa Bulluq

Odaan Bulluq Odaalee shanan Oromiyaa keessaa ishee tokko yommuu taatu, lixa Oromiyaa Godinaa Horroo Guduruu Aanaa Horroo Bulluq jalatti argamti. Odaan Bulluq kaabaan Ganda Abbillee Igguu, kibbaan Ganda Akkaajjii Sabbat, bahaan Ganda Ashaayaa Daaddoofi Bosona Qongeen akkasumas lixaan Ganda Dachaa Caabir jedhamaniin daangeffamtee argamti. Odaan Bulluq maqaan haa beekamtuyyuu malee hanga ammaa guddina industiriifi bu'uuraalee misoomaan duubatti haftee jirti.


Geopolymer cement

Geopolymer cement

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በክፍል ውስጥ የሙቀት እና ቅዝቃዜ መጠን ለማጠንከር የሚያገለግል የማያያዣ ስርዓት ነው፡፡

ይህም ለፖርትላንድ ሲሚንቶ በአማራጭነት የቀረበ ከአካባቢ ጋር ጥሩ ግንኙነት ያለው ምርት ነው፡፡ በብዙ የሂንዱ ቤተመቅደሶች ውስጥ በአገልግሎት ላይ ውሎ የነበረ ሲሆን እነዚህም ከሺህ አመታት በላይ እድሜ ያላቸው ናቸው፡፡ ከፍተኛ የካርቦን ምልክት ያላቸውን የሲሚንቶ ምርት ለመቀነስ በተፈጥሮ ካሉት የአፈር አይነቶች ወይም ከኢንዱስትሪ ተረፈ ምርቶች የሚሰራ ሲሆን በብዙ የአርማታ የቆይታ ጊዜ ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ተከላካይ ሆኖ የሚያገለግል ነው፡፡


የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በክፍል ውስጥ የሙቀት እና ቅዝቃዜ መጠን ለማጠንከር የሚያገለግል የማያያዣ ስርዓት ነው፡፡

ይህም ለፖርትላንድ ሲሚንቶ በአማራጭነት የቀረበ ከአካባቢ ጋር ጥሩ ግንኙነት ያለው ምርት ነው፡፡ በብዙ የሂንዱ ቤተመቅደሶች ውስጥ በአገልግሎት ላይ ውሎ የነበረ ሲሆን እነዚህም ከሺህ አመታት በላይ እድሜ ያላቸው ናቸው

፡፡ ከፍተኛ የካርቦን ምልክት ያላቸውን የሲሚንቶ ምርት ለመቀነስ በተፈጥሮ ካሉት የአፈር አይነቶች ወይም ከኢንዱስትሪ ተረፈ ምርቶች የሚሰራ ሲሆን በብዙ የአርማታ የቆይታ ጊዜ ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ተከላካይ ሆኖ የሚያገለግል ነው፡፡

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ከፖርትላንድ ሲሚንቶ በላይ የሚገኙ እና የሚያገለግሉ ናቸው፡፡

Section::::አመራረት.
የፖሊመር ሲሚንቶ ምርት አሉሚኒዮ ሲሊኬትን ለመፍጠር የሚያስፈልጉ እንደ ሜታ ፖሊን ወይም የአፈር ብናኝ የሚያስፈልግ ሲሆን እነዚህም ተጠቃሚ የሚገለገልባቸው እና ጉዳት የማያደርሱ የአልካላይን ሪኤጀንት ናቸው /ለምሳሌ የሶዲየም ወይም ፖታሺየም የሚሟሟ ሲሊኬት ከሞላር ሬሽዎ MR SiO: MO > 1.65 M ሶዲየም ወይም ፖታሺየም የሆነ ኤም/ እንዲሁም ውሃ (ከዚህ በታች ያለውን ተጠቃሚ የሚገለገልበት እና ጉዳት የማያደርስ ሪኤጀንት ፍቺ ይመልከቱ) ፡፡ የክፍል ሙቀት እና ቅዝቃዜ ማጠናከሪያ የካልሺየም ካታዮኖችን በመጨመር ይህም የማቅለጫ ሀይል በመጨመር  የሚሳካ ነው፡፡

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ከፖርትላንድ ሲሚንቶዎች በፍጥነት ለማዳን የተሰሩ ናቸው፡፡ የተወሰኑት ውህዶች በ24 ሰዓታት ጊዜ ውስጥ ከፍተኛ ጥንካሬያቸውን ያገኛሉ፡፡ ይሁን እንጂ በመቀላቀያ ፋብሪካ ውስጥ መቀላቀል እንዲችሉ በዝግታ መሰራት አለባቸው፡፡ ይህም ለስራውም ሆነ ወይም በአርማታ ማቀላቀያው ለማቅረብ ነው፡፡ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በስሊኬት አለት ላይ ከተመሰረቱት ኮረቶች ጋር ጠንካራ የኬሚካል ቦንድ የመፍጠር ችሎታ አለው፡፡ በመጋቢት 2010 በዩኤስ የፌዴራል ትራንስፖርት የፍጥነት መንገድ አስተዳደር መምሪያ ጂኦፖሊመር አርማታ የተሰኘውን ቴክ ብሪፍ ለቅቆ የነበረ ሲሆን ይህም እንዲህ ይላል፡፡"ሁለገብ የሆነ፣ ወጪ ቆጣቢ የሆኑ እና እንደ ፖርትላንድ ሲሚንቶ መቀላቀል እና ማጠንከር የሚችሉ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች የትራንስፖርት መሰረተ ልማት እና የግንባታ ኢንዱስትሪውን የግንባታ ደረጃ ማሻሻያ፣ ለውጥ እና ማሳደጊያ ሆኖ ሊወክል ችሏል፡፡"

Section::::የጂኦፖሊመር አርማታ.
ጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በሚለው እና ጂኦፖሊመር አርማታ በሚሉት ቃላት መካከል ሁልጊዜም ውዝግብ አለ፡፡ ሲሚንቶው መያዣ ሲሆን አርማታ ግን ሲሚንቶውን ከውሃ ጋር በመቀላቀል እና በማጠናከር የሚገኝ የቅልቅል ምርት ውጤት ነው፡፡ (ወይም በጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አገላለጽ የአልካላይን) እንዲሁም የድንጋይ ኮረት ውህድ ነው፡፡ የሁለቱ ምርቶች (ጂኦፖሊመር ሲሚንቶ እና ጂኦፖሊመር አርማታ) መሳሪያዎች በተለያዩ በአለም አቀፍ ደረጃ የሚገኙ ገበያዎች ውስጥ ይገኛሉ፡፡

Section::::ኬሚስትሪ፡ የፖርትላንድ ሲሚንቶ እና የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ.
ግራ፡ የፖርትላንድ ሲሚንቶ (ፒሲ) የካልሲየም ስልኬትን ወደ ካልሲየም ስልኬት ሀይድሬት (ሲ-ኤስ-ኤች) እና ፖርትላንዳይት፣ Ca (OH) በመቀየር ማጠናከር, Ca(OH).

ቀኝ፡ የፖሊመር ሲሚንቶውን (ጂፒ) ፖታሺየም አሊጐ (ሴሊየት ሲሎክሶ) የተባለውን የፖሊ ማቀዝቀዣ እና ማጠንከሪያ ወደ ፖታሺየም ፖሊ (ሲሊየት ሲሎክሶ) በመቀየር በተገናኘ ትስስር በኩል ማጠናከር ነው፡

የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ውህዱ ሙቀት የሚፈልግ ከሆነ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ የሚባል ሳይሆን የጂኦፖሊመር መያዣ ይባላል፡፡

Section::::በአልካላይ የሚሰሩ መሳሪያዎች እና የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች.
የጂኦፖሊመራይዜሽን ኬሚስትሪ በፖርትላንድ ሲሚንቶ ባለሙያዎች አገልግሎት ላይ እየዋሉ ካሉት ቃላቶች እና ዝርዝሮች በተለየ ሁኔታ ትክክለኛ አገላለፆችን የሚፈልግ ነው፡፡ ጂኦፖሊመር አጠቃልሎ የሚይዘው ዋና ነገር የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች እንዴት በኦርጋኒት ፖሊመር ውስጥ እንደሚመደቡ ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የአውስትራሊያዊው ጂኦፖሊመር ባለሙያ የሚከተለውን መግለጫ በድህረ ገፁ ላይ አስቀምጧል፡፡ ጆሴፍ ዴቪዶቪት የፖሊመርን ሀሳብ  ፈጥሯል (የሲአይ/ኤኤል ኢንኦርጋኒክ ፖሊመር) ይህም እነዚህን የኬሚካል ሂደቶች እና የመሳሪያዎቹ ውጤቶችን በተሻለ ሁኔታ ለማብራራት ነው፡፡ ይህንን ለማድረግ በአንፃር ከፍተኛ ለውጥ ያስፈልጋል ይህም ከዋናው የክርስቲያላይን ሀይድሬሽን ኬሚስትሪ ማለት የተለመደው የሲሚንቶ ኬሚስትሪ ውጭ ማለት ነው፡፡ እስከዛሬ ድረስ ይህ ለውጥ በአልካላይን በሚሰሩ ሲሚንቶ ውስጥ በሚያገለግሉት ሀኪሞች ቀባይነት ያላገኘ ሲሆን እነዚህ አካላት መሰል ውህድን እስካሁንም በኬሚስትሪ የፖርትላንድ ሲሚንቶ ቃልን በመጠቀም ለማብራራት ይፈልጋሉ፡፡

በእርግጥ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አንዳንድ ጊዜ በስህተት በአልካላይ የሚሰራ ሲሚንቶ እና አርማታ ተብሎ ይገለፃል፣ ከ50 አመታት በፊት በቪ.ዲ. ግሉሆቭስኪ በዩክሪን በቀድሞ ሶቪየት ህብረት ውስጥ የተሰራ የምርት አይነት ነው፡፡ እነዚህን በዋናነት የአፈር ስልኬት አርማታዎች እና የአፈር ሲሚንቶዎች ተብለው ይታወቁ ነበር፡፡ ምክንያቱም የፖርትላንድ አርማታ ሲሚንቶዎች በጐጂው የአልካላይ እና ኮረት ውህድ፣ በተቀላቀለ የኤኤአር ወይም ከኤኤስአር ጋር በተቀላቀለ የአልካላይ ሲልካ ውህድ ሊጐድ የሚችሉ ሰለሆነ ነው /ለምሳሌ የሪለም ኮሚቴ 2019- ኤሲኤስ በአርማታ መዋቅር ባለው የኮረት ውህድ የተቀመጠውን ይመልከቱ፡፡ አልካላይ አክቲቬሽን የሚለው ቃል በሲቪል መሃንዲሶች ላይ አሉታዊ ተጽእኖ አለው፡፡ ይሁን እንጂ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች በጥቅሉ እነዚህን የሚጐዱ ውህዶች አያሳይም (ከዚህ በታች በውህዶች ውስጥ ያለውን ይመልከቱ) ትክክለኛ የመቀላቀያ ኮረት ሲመረት የጂኦፖሊመሮች በአሲዳዊ ምርት ውስጥ ሊሰሩ የሚችሉ ሲሆን ከዚህ በይበልጥም እነርሱን ከኤኤኤም በመለየት ይሰራል፡፡ በተጨማሪም በአልካላይ የሚሰሩ ምርቶች ፖሊመሮች አይደሉም፡፡ ስለዚህ ፖሊመር ተብለው ሊጠሩ አይችሉም ወይም ስህተት ሊሆኑ አይችሉም፡፡ በእርግጥ የፖሊመር ኬሚስትሪ ከካልሺየም ሀይሬድት ወይም ፕሪስፒቴት ኬሚስትሪ ጋር ሲነፃፀር በእጅጉ የተለየ ነው፡፡ ይሁን እንጂ በርካታ የሲሚንቶ ሳይንቲስቶች በአልካላይ ከሚሰሩ መሳሪያዎች ወይም በአልካላይ ከሚሰሩ ፖሊመሮች ጋር የተገናኘውን ቃላት ማስተዋወቃቸውን ቀጥለዋል፡፡ እነዚህ የሲሚንቶ ምፃረ ቃላት ኤኤኤም ሲሆኑ ይህም በአካላይ የሚሰሩ ዝቃጮች፣ በአልካላይ የሚሰሩ የከሰል ብናኝ አፈር እና የተለያዩ የሲሚንቶ አሰራር ስርዓቶችን በተለየ ሁኔታ የያዘ ነው፡፡ (የሪለም ቴክኒካል ኮሚቴ 247-ዲቲኤ ይመልከቱ)፡፡

Section::::ተጠቃሚው የሚገለገልባቸው ጉዳት የማያደርጉ የአልካላይን ሪኤጀንቶች.
ጂኦፖሊመራይዜሽን በመርዛም የኦርጋኒክ ውህዶች ላይ የተመሰረተ አይደለም ነገር ግን በውሃ ላይ ብቻ የተመሰረተ ነው፡፡ አደገኛ ሊሆኑ የሚችሉ የኬሚካል ቅመማ ቅመሞችን የሚፈልግ ሲሆን ስለዚህም የተወሰኑ የደህንነት መጠበቂያ ህጐች ያስፈልጉታል፡፡ የደህንነት መጠበቂያ ሕጐቹ የአልካላይን ምርቶችን በሁለት ጐራ ይመድቡታል፡፡ ይህም የሚያዝጉ ምርቶች (እዚህ ውስጥ ሆስታይል ተብለው የተገለፁ) እና የሚገነፍሉ ምርቶች (እዚህ ውስጥ ጉዳት የማያደርሱ ተብለው የተገለፁ ናቸው) ሁለቱ አይነቶች በአርማዎቻቸው ይታወቃሉ፡፡

ሰንጠረዡ የተወሰኑ  የአካላይን ኬሚካሎችን እና የደህንነት መጠበቂያ ደረጃቸውን አስቀምጧል፡፡ የሚያዝጉ ምርቶች በጓንት፣ በመስታወት እና በጭምብል በመጠቀም የምንገለገልባቸው ናቸው፡፡ እነዚህም ተጠቃሚውን ሊጐዱ የሚችሉ እና ትክከለኛ የደህንነት መጠበቂያ ሕጐችን ሳንከተል በብዛት ልንተገብራቸው የማንችላቸው ናቸው በሁለተኛው ምድብ የፖርትላንድ ሲሚንቶ ወይም ሀድሬትድ ላየን የተባሉ አይነተኛ ከፍተኛ ምርቶች ይገኛሉ፡፡ የጂኦፖሊመራዊ አልካላየን ሪኤጀንቶች የተባሉ እና በዚህ ምድብ የሚገኙት ምርቶች ተጠቃሚን የማይጐዱ ተብለው ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡ እነዚህም የሚገነፍል ተፈጥሮ ያላቸው የአልካላይን ምርቶች ሲሆኑ የምርቶቻቸውን ዱቄቶች በአየር ወደ ውስጥ እንዳይገቡ ምርጫ እና ትክክለኛ የግል ደህንነት መጠበቂያ መሳሪያ መልበስን የሚጠይቅ ሲሆን ይህም በማንኛውም ሁኔታ ኬሚካሎች ወይም ዱቄቶች በሚያዙበት አያያዝ መፈፀም ይገባል፡፡

በአልካላየን የሚሰሩ ሲሚንቶች ወይም በአልካላይን የሚሰሩ ፖሊመሮች (በተወሳኑት አካላት በኋላ ላይ ትክክለኛ ያልሆነ ቃል መሆናቸውን አውቀዋል)፡፡ እንዲሁም የተወሰኑ ባለሙያዎች በስነ ጽሑፉ ውስጥ እና በኢንተርኔት የተገኙ የተለያዩ አዘጋጃጀቶች በተለይም በብናኝ ላይ የተመሰረቱ የአልካላይን ስልኬቶችን ከሞላር ሬሽዎች SiO: MO ከ1.20 በታች ከሆነው ጋር ወይም በንፁህ የኤንኤኦኤች (8M ወይም 12M) ሲስተሞች ላይ ተመስርቶ የሚያገለግል ሆኖ ተገኝቷል፡፡ እነዚህ ሁኔታዎች ለማንኛውም ሰው አገልግሎት ለማዋል በተጠቃሚው ላይ ጉዳት የማያደርሱ አይደሉም፡፡ ስለዚህ በዚህ የስራ መስክ ላይ ከተቀጠሩ ከፍተኛ ጥንቃቄ እና የግል የአደጋ መከላከያ መሳሪያ መጠቀም ያስፈልጋል፡፡ በእርግጥ የወጡ ሕጐች እና ደንቦች እንዲሁም መመሪያዎች ለሰራተኞች የደህንነት እና የጤና አጠባበቅ እንዲሁም ፕሮቶኮላቸውን ለማስፈፀም የወጡ ናቸው፡፡

ከዚህ በተቃራኒ በመስክ ላይ የተሰማሩ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አዘገጃጀት ሰራተኞች የአልሪላይን ውህድ ያላቸውን ስልኬቶች ከማስጀመሪያ የሞላር ሬሾ መጠኑ 1.45 እስከ 1.95 ከሆነው ጋር ያካትታሉ፡፡ በተለይም ከ1.60 እስከ 1.85 በሚያህለው በማካተት የሚፈጽሙ ሲሆን ይህም ተጠቃሚውን በማይጐዱ ሁኔታዎች የሚያገለግል ነው፡፡ ለምርምር አላማ የተወሰኑ የላብራቶሪ አዘገጃጀቶች ከ1.20 እስከ 1.45 የሚሆኑ  የሞላር ሬሾዎች ያላቸው ናቸው፡፡

Section::::የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ምድቦች.
Categories of geopolymer cement include:

Section::::በዝቃጭ ላይ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ.
የመጀመሪያው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ የተፈጠረው በ1980ዎቹ ሲሆን አይነቱ (ፓታሺየም፣ ሶዲየም፣ ካልሺየም) - ፖሊ (ሲያሌት) (ወይም በዝቃጭ ላይ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ሆኖ) እንዲሁም በጆሴፍ ዴቭዶቪትስ እና በጄ.ኤል ሳውኢር በሎን ስታር ኢንዱስትሪዎች ዩኤስኤ ውስጥ ከተካሄዱት ምርምሮች የተገኘ ሲሆን እንዲሁም የፓይራሜንት አር ሲሚንቶ የተገኘበት ነው፡ የአሜሪካ የፈጠራ ተግባር የተመዘገበው በ1984 ሲሆን የዩኤስ የፈጠራ ባለቤትነቱ 4,509,985 የሚያህል በሚያዝያ 9/1985// ኢርሊ ሀይ ስትሬንግዝ ሚኒራል ፖሊመር በሚል ስያሜ የተሰጡ ናቸው፡፡

Section::::በአለት ያለ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ.
የተወሰኑ MK-750ምርት ከተመረቱት የቮልካኖ ውጤቶች የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ጋር እንዲሁም በቀላል ዝቃጭ ላይ ከተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በላይ ዝቅተኛ የካርቦን ልቀት ባላቸው እና የተሳለ ምርት ባላቸው ውጤቶች መተካት፡፡

Section::::በብናኝ አፈር ላይ የተመሰረቱ  የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች.
በኋላም በ1997 በዝቃጭ ላይ  በተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ላይ በተካሄዱ ስራዎች በሌላው በኩል በመገንባት እና እንዲሁም ደግሞ በአንዱ በኩል ከዚኦላይትስ ስሪት በተገኙ በአፈር ብናኝ ላይ በመገንባት እነ ሲሊቨር ስትሪም እና ቫን ጃርስቬልድ እንዲሁም ቫንዴቨንተርበብናኝ አፈር ላይ የተመሰረቱትን የጂኦፖሊመሪክ ሲሚንቶዎችን ለመፍጠር ችሏል፡፡ እነ ሲልቨርስትሪም 5,601,643  የዩኤስ የፈጠራ ባለቤትነት ፍላይ አሽ ሴሜንቲሺየስ ማቴሪያል እና የምርት አሰራር ዘዴ በሚል የተመዘገበ ነው፡፡

በአሁኑ ጊዜ ሁለት አይነት በሲሊከስ (EN 197) ወይም በደረጃ Class F (ASTM C618) የብናኝ አፈር አይነቶች ላይ የተመሰረቱ  ምርቶች አሉ፡፡

Section::::በፌሮ - ሲሊየት ላይ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ.
የማምረቻ ዝርዝሮቹ በአለት ላይ ከተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ጋር ተመሳሳይነት ያለው ሆኖ ነገር ግን በከፍተኛ ደረጃ የኦክሲጅን ይዘት ባለው አይረን የጂኦለጂካል ኤሌመንቶችን ያካተተ ነው፡፡ የጂኦፖሊመር ስሪት አይነት የፖሊ (ፌሮ -  ሲሊየት) (ካልሺየም፣ ፖታሺየም) – (አይረን - ኦክሳይድ) – (ሲልከን - ኦክስጅን - አሉሙኒየም - ኦክስጂን) ናቸው፡፡ ይህ በተጠቃሚው ላይ ጉዳት የሌለው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በመመረት እና ለንግድ በማቅረብ ምዕራፍ ላይ ይገኛል፡፡

Section::::በማምረት ወቅት የሚኖሩ የካርቦን ዳይኦክሳይድ ልቀቶች.
እንደ አውስትራሊያዊው የአርማታ ባለሙያ ቢ. ቪ. ራንጋን ከሆነ እያደገ ያለው አለም ሁሉም የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አይነቶችን ለማምረት ያለው የአርማታ ፍላጐት ከፍተኛ እድል ነው፡፡ ምክንያቱም በሚመረቱበት ወቅት ዝቅተኛ የካርቦንዳይኦክሳይድ መጠን ስለሚለቁ ነው፡፡

Section::::የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት ንጽጽር.
የፖርትላንድ ሲሚንቶ ማምረቻው በሚከተሉት ውህዶች መሰረት የካልሺየም ካርቦኔትን ወደ አመድነት የመቀየር አሰራርን አካትቷል፡፡

የአሉሚናን የሚያካትቱ ውህዶች የምርቱን የአሉሚኔት እና ፌሪት ይዘቶች ወደ መፍጠር የሚያመሩ ናቸው፡፡

አንድ ቶን የፖርትላንድ ክሊንከርን ማምረት በግምት 0.55 ቶን የሚያህሉ የካርቦንዳይኦክሳይድ ኬሚካልን በቀጥታ ያወጣል፡፡ ይህም የዚህ ምርት ውህዶች ሆኖ የሚወጣ ሲሆን ስለዚህ ደግሞ ተጨማሪ የ0.40  ቶን ካርቦንዳይኦክሳይድ ምርት ለማምረት የካርቦን ምርት ያለውን ነዳጅ መቀላቀል ያስፈልጋል፡፡ ይህንንም የስራውን ሂደት ብቃት  በማግኘት እና ቆሻሻዎችን እንደ ነዳጅ በመጠቀም መቀነስ ይቻላል፡፡ ይሁን እንጂ በአጠቃላይ 1 ቶን የፖርትላንድ ሲሚንቶ ከ0.8 እስከ 1.0 ቶን ካርቦንዳይኦክሳይድ የሚለቅ ይሆናል፡፡

በንጽጽር ሲታይ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች እንደ ቁልፍ ጥሬ እቃ  በካልሺየም ካርቦኔት ላይ አይመሰረቱም እንዲሁም በማምረቻ ወቅት ያነሰ የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት የሚያወጡ ሲሆን ይህም ከ40  በመቶ እስከ 80-90 በመቶ መጠን ያለውን የሚቀንስ ነው፡፡ ጆሴፍ ዴቭዶቪትስ በዚህ ርዕሰ ጉዳይ ላይ በመጋቢት 13/1993 የመጀመሪያ ጽሑፉን ያቀረበ ሲሆን ይህም በአሜሪካ ሲሚንቶ ማህበር በቺካጐ ኢሊኖይስ በተዘጋጀ ሲምፖዚየም ላይ ነው፡፡

የፖርትላንድ ሲሚንቶ ኢንዱስትሪ የሕግ ተቋማትን በማግባባት  በስሙ  የሚከራከሩ ሲሆን ይህም የሚለቁት የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት ቁጥር ከካልሺየም ካርቦኔት ብስባሴ ጋር  የተገናኘውን ክፍል የማያካትት ሲሆን  ነገር  ግን በውህደቱ  ልቀት ላይ ብቻ ትኩረት የሚያደርጉ መሆኑን  ይናገራሉ፡፡ ኒው ሳይንቲስት  በተባለ ሳይንሳዊ መጽሔት ውስጥ የተፃፈው የ1997  አንቀጽ  እንዲህ ይላል …ከሲሚንቶ  ማምረቻ  የሚለኩ የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት ግምቶች በቀድሞ ምንጭ (የነዳጅ ቅልቅል) ላይ ብቻ ትኩረት ያደረጉ ናቸው፡፡ በመንግስታት መካከል  የተደረገው እና በአየር  ንብረት ለውጥ ላይ የተካሄደው የዩኤን ፓነል ውይይት አጠቃላይ ኢንዱስትሪው  የሚለውቀው የካርቦንዳይኦክሳይድ መጠን 2.4 በመቶ መሆኑን እንዲሁም በታናሴ የኦክሪጅ ብሔራዊ ላብራቶሪ  ውስጥ የተገኘው የካርቦንዳይኦክሳይድ መረጃ ትንተና ማዕከሉ መጠን 2.6 ካርቦንዳይኦክሳይድ መሆኑን ይገልፃል፡፡ አሁን የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ተቋሙ ጆሴፍ ዶቪዶቪትስ" "  ለመጀመሪያ ጊዜ በሁለቱም ምንጮች ምልክታዎችን አድርጓል፡፡ እርሱም  እንዳሰላው ከሆነ በአመት የሚመረተው 1.4  ቢሊየን ቶን የአለም ኤለመንት አሁን  ያለው የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት /በአለም/ 7 በመቶ ያህል ያመርታል፡፡ ከ15 አመታት በኋላ /2012/ ሁኔታው በፖርትላንድ ሲሚንቶ የካርቦንዳይኦክሳይድ ይህም በአመት 3 ቢሊየን የሚሆን  በመሆኑ የከፋ ሆኗል፡፡

የፖርትላንድ ሲሚንቶ ምርት ከዚህ የበለጠውን ካርቦንዳይኦክሳይድ የሚያወጣ ሲሆን ይህም ወደ አመድነት በሚቀየርበት ጊዜ አገልግሎቱ እና የመቆየት መጠኑ አገልግሎት ላይ በሚውለበት ጊዜ ማለት  ነው፡  ስለዚህ የጂኦፖሊመሮች በንጽጽሩ 40  በመቶ ወይም ከዚህ በታች ልቀቶች ሊኖራቸው የሚገባ ሲሆን ይህም ያለቀላቸው ምርቶች ሲታዩ ተመራጭ እንዲሆኑ ማለት ነው፡፡

Section::::ንጽጽራዊ የሀይል አገልግሎት.
ለመደበኛው  የፖርትላንድ ሲሚንቶ፣ በአለት ላይ ለተመሰረተው ለጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ለብናኝ አፈር ላይ ለተመሰረቱን የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች የሚያስፈልገው የሀይል መጠን እና የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀት፡፡ በፖርትላንድ ሲሚንቶ እና በጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች መካከል በተመሳሳይ ጥንቃቄ ያለው ንጽጽር በአማካይ በ28 ቀናት ውስጥ 40  ኤምፒኤ ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ በርካታ  ጥናቶች የታተሙ  ሲሆን ይህም በሚከተለው መንገድ ተጠቃልሏል፡፡

በአለት ላይ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አመራረት የሚያካትተው፡

የብረት ማቅለጫ ዝቃጭ መኖሩ  ያለ ክፍል ቴምፕሬቸር ለማጠንከር እና የመካኒካል  ጥንካሬውን ለመጨመር ይረዳል፡፡

በዩኤስ የፖርትላንድ ሲሚንቶ ማህበር (2006) መሰረት ለፖርትላንድ ሲሚንቶ የሚያስፈልገን  የሀይል መጠን በአማካይ 4700  ኤምጄ/ቶን ነው፡፡ በአለት  ላይ የተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ስሌት በሚከተሉት ልኬቶች ላይ ተመስርቶ የተሰራ ነው፡፡

በጣም ተመራጭ በሆነው ሁኔታ - በተረፈ ምርትነት መልክ የሚገኝ ዝቃጭ - በአለት ላይ የተመሰረተውን የፖሊመር ሲሚንቶ ማምረት ከፖርትላንድ ሲሚንቶ ጋር ሲነፃፀር የሚያስፈልገው የሀይል መጠን 59 በመቶ ይቀንሳል፡፡ ዝቅተኛ ተመራጭነት ባለው ሁኔታ ደግሞ የዝቃጭ  ማምረቻው - ቅነሳው 43 በመቶ ይደርሳል፡፡

በማምረት ወቅት  የሚኖር  የካርቦን ልቀት መጠን

በጣም ተመራጭ በሆነው ሁኔታ - በተረፈ ምርትነት መልክ የሚገኝ ዝቃጭ - በአለት ላይ የተመሰረተውን የፖሊመር ሲሚንቶ ማምረት ከፖርትላንድ ሲሚንቶ ጋር ሲነፃፀር የሚያስፈልገው የሀይል መጠን 80 በመቶ ይቀንሳል፡፡ ዝቅተኛ ተመራጭነት ባለው ሁኔታ ደግሞ የዝቃጭ  ማምረቻው - ቅነሳው 70 በመቶ ይደርሳል፡፡

በብናኝ አፈር ላይ የተመሰረቱ ደረጃ ኤፍ የሆኑ ሲሚንቶዎች

Tምንም አይነት ተጨማሪ ሙቀት  አያስፈልጋቸውም፡፡  ስለዚህም  ስሌቱ ቀላል  ነው፡፡ ይህም በብናኝ አፈር ላይ ለተመሰረተው የአንድ ቶን ሲሚንቶ የሚለቀው የካርቦንዳይኦክሳይድ መጠን ከ0.09 እስከ 0.25 ቶን ሲሆን ይህም  ማለት የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀቱን ከ75  እስከ 90 በመቶ  በሚያክል መቶን ይቀንሳል  ማለት  ነው፡፡

Section::::በአለት ላይ ለተመሰረቱ ለጂኦፖሊመር ሲሚንቶ  የሚያስፈልጉ ግብአቶች (ካሊሺም፣ ፖታሺየም) – ፖሊ (ሲያሌት-ዳይሲሎክሶ).
ይህንን ይመልከቱ

Section::::ለደረጃዎች የሚያስፈልገው ነገር.
በሰኔ 2/2012 እ.ኤ.አ ኤኤስቲኤም ኢንተርናሽናል የተባለው ተቋም (የቀድሞው የአሜሪካ የምርመራ እና የአፈር፣ ኤኤስቲኤም ማህበር) በጂኦፖሊመር መያዣ ሲስተሞች ላይ ሲምፖዚየም አዘጋጅቶ  ነበር የሲምፖዚየሙ መግቢያ እንዲህ ይላል፡
ለፖርትላንድ ሲሚንቶ የአፈፃፀም ማብራሪያዎች ሲፃፉ ፖርትላንድ ያልሆኑ መያዣዎች የሚታወቁ አልነበሩም፡፡ እንደ  ጂኦፖሊመሮች የመሳሰሉ አዳዲስ መያዣዎች በከፍተኛ ደረጃ ምርምር ተካሂዶባቸው እንደ ልዩ ምርቶች በገበያ ላይ ውሎ በመዋቅራዊ አርማታ ላይ አገልግሎት ላይ ውሏል፡፡ ይህ ሲምፖዚየም የኤኤስቲኤም ተቋም ያሉትን የሲሚንቶ ደረጃዎች  አቅርቦት ከግምት እንዲያስገባ ይህም በአንዱ መንገድ ተጨማሪ  የጂኦፖሊመር መያዣዎችን ለማግኘት ውጤታማ ስራ እንዲሰራ እንዲሁም በሌላ መንገድ እነዚህን ምርቶች ለሚጠቀሙ አካላት አስተማማኝ ጥበቃ ለማቅረብ እድል እንዲሰጠው ታስቦ  የተካሄደ ነው፡፡
ያሉት የፖርትላንድ ሲሚንቶ ደረጃዎች ከጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ጋር የሚሄዱ አይደሉም፡፡ በልዩ ኮሚቴ ሊፈጠሩ ይገባል፡፡ ነገር ግን ይህንን ለማድረግ ደረጃቸውን የጠበቁ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች መገኘት አለባቸው፡፡ በአሁኑ ጊዜ እያንዳንዱ ባለሙያ በሀገር ውስጥ ሕግ ላይ በመመስረት የራሱን አሰራር ዘዴ ማቅረብ ያለበት ሲሆን ይህም በምርቶቹ (ቆሻሻዎች፣ ተረፈ ምርቶች ወይም የተጣሉ ምርቶች)  ላይ በመመስረት ነው፡፡ ትክክለኛ የጂኦፖሊመር ሲንቶን ምድብ ለመምረጥ የሚያስፈልግ ነገር አለ የ2012  የጂኦፖሊመር ስቴት ጥናትና ምርምር ሁለት ስሞቻቸው ከዚህ በታች  የተጠቀሱ  ምድቦችን እንደ ሀሳብ አቅርበዋል፡፡


Saasigga

Saasigga

anaan saasigga godina wallaga bahaa keessa ishee tokkodha


Collee (aanaa)

Collee (aanaa)

Aanaan collee aanaalee godina arsii bahaa keessatti argaman keessaa tokko.


Guduru

Guduru

Guduru hidda dhaloota Oromoo Maccaa keessaa isa tokkodha. Balínaan itti deebina


Ediirne

Ediirne

Ediirne (Afaan Giriik: Αδριανούπολη, "Adrianoúpoli"; Afaan Bulgeeriyaa: Одрин, "Odrin") magaalaa kaaba Tarkii.


Baankii Biyyooleessa Itoophiyaa

Baankii Biyyooleessa Itoophiyaa

Baankii Biyyooleessa Itoophiyaa baankii jiddigala Itoophiyaati. Dameen muummee magaala guddoo Finfinnee keessa argama. Bulchaan baankicha yeroo amma Mamo Mihretu dha.


Afaan Ingiliish

Afaan Ingiliish

Afaan Ingiliish afaan Dhiha Jermanik kan yeroo duraaf giddugala Ingilaand duri dubbatamaa dhawataan afaan waligaltee idil-addunyaa ta'eedha. Yeroo ammaa biyyoota akka UK, USA, Awustireliyaa fi hedduu keessatti dubbatama.


Tarree Aanolee Oromiyaa

Tarree Aanolee Oromiyaa

Tarree aanolee Oromiyaa akka marsariiti mootummaa naannoo Oromiyaa hundeessetti.


Godina Baalee Bahaa

Godina Baalee Bahaa

Godinni Baalee Bahaa godinaalee Oromiyaa kessa isa tokko. Baaleen Bahaa bara 2020 godina Baalee irra aanoota baadiyaa 7 fi bulchiinsa magaala 1 irraa fudhachuuni kan hundoofte.


Godina Gujii Dhihaa

Godina Gujii Dhihaa

Godinni Gujii Dhihaa (yookaan Godina Gujii Lixaa) Godinoota naannoo Oromiyaa keessaa isa tokko dha.
Godinnichi bara 2009 Aanaalee 9 fi magaalota 2 godinoota laman Godina Gujii fi Godina Booranaa irraa walitti makamaniin kan hundeeffameedha. Godinni Gujii Lixaa magaloota sadarkaa addaa addaa irra jiran 24 fi gandootaa baadiyyaa 166 kan qabu yommuu ta’u kana keessa gandi 133 qonnaan bulaa 33 immoo Gandota Horsiisee Bulaa dha. Godinnichi Kallattii Bahaan Godina Gujii, dhihaan(lixaan) Mootummaa Ummattoota Kibbaa Godina saganii, kaabaan mootummaa naannoo Ummattoota kibbaa Godina Gedi’oo fi naannoo Sidaamaa, kibbaan immoo Godina Booranaatiin Daangeeffamee. Magallii Guddoon Godinnicha Bulee Horaan finfinnee irraa 467km fagaattee argamti.


Buno Baddallee

Buno Baddallee

Godinni Buunnoo Beddellee godinaalee naannoo Oromiyaa keessaa tokko dha. Godinichi Oromiyaa gama lixaa argama. Aanaalee baadiyyaa sagali fi aanaalee magaalaa tokko waligala aanaalee kudhan godina Iluu Abbaa Booraa irraa qoodamuun Adoolessa bara 2008 kan hundoofteedha. Gandoota magaala 14 fi gandoota baadiyaa 237 walii gala gandoota 251 qabdi. Magaalaan guddoon godinicha Baddalleen Finfinnee irraa KM 480 fagaattee argamti. Buunnoo Baddallee karaa Bahaatiin Godina Jimmaa, karaa lixaatiin godina Iluu Abbaa Booraa, Karaa Kibbaatiin Naannoo Uummattoota Kibbaa, karaa kaabaatiin godinaalee Lixa Wallaggaa fi Baha Wallaggaatiin daangeffamte.


Dirree Dhawaa

Dirree Dhawaa

Dirree Dhawaan (Dirree Dawaa jedhamuunis ni beekamti) magaala Itoophiyaa gara bahaatti argamtuudha.


Naannoo Sidaamaa

Naannoo Sidaamaa

Naannoon Sidaamaa Naannoolee Itoophiyaa kurnaan keessaa tokko yaa taatu referundum godhameen godina Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Ummattoota Kibbaa irraa cituun akka naannoo kudhanaffaatti bara 2010 tan hundooftedha.


Naannoolee Itoophiyaa

Naannoolee Itoophiyaa

Itoophiyaan fedeereshinii giddugalaa jalatti naannoolee mataa ofiin of bulchan qabduudha. Naannoolee Kudha tokkoo fi bulchiinsa magaalaa lama kan Heeraa Mootummaa Itoophiyaan bara 1992 raggaasifame qabdi. Bara 2012 Godinni Sidaamaa riifarandamii taasiseen sagalee akkaan caalmaa ta'e argachuun naannoo kudhanaffa Itoophiyaa ta'e. Kanamalees Godinaaleen Oomoo Lixaa, Beenchi Shakkoo,
Kafaa, Daawuroo fi Shakkaa akkasumas
Aanaan Addaa [[Kontaa]] ALI Fulbaana 20, 2014
filannoo riifarandamii gaggeessuun, sagalee
naannoo ta'uuf isaan dandeessisu taasisan.
Sadaasa 13, 2014 ALI Naannoon Uummattoota Kibba Lixa Itoophiyaa sagantaa hundeeffamasaa taasise.
Naannoolee kanniin keessaa ummata baayyee qabaachuun Oromiyaan kan duraati. Oromiyaan ballina lafaa 353,690 km qabaachuunis naannoolee hundarra guddoo yoo taatu naannoon Harar immoo baayyina ummataa fi ballina lafaan ishee xiqqoodha.


Seenaa Oromoo

Seenaa Oromoo

Oromoon seenaa isa afoola fayyadamuun wali dabarsaa ture.
Section::::Seenaa As Dhihoo (seenaa yeroo dhihoo).
 agarsiisu]]
Akka seenaan ibsutti, ummanni Oromoo bulchiinsaaf Sirna Gadaa fayyadamaa ture. Oromoon mootummoota ofbulchan muraasas qaba, kanas ummata Sidaamaa wajjin qooddata. Kana keessaa mootummoota naannoo Gibee ta'an Geeraa, Gommaa, Garo, Gummaa, Jimmaa fi Limmuu-Inaariyaa, fi akkasumas mootummaa Jireeni.

Akka seenaan dubbatutti, walmorkiin karaa nagaa fi waraanaa ummata Oromoo fi sabootaa ollaa kan akka Amaaraa, Sidaamaa fi Sumaalee wajjin ture siyaasa hawaasa Oromoorratti dhiibbaa fide. Goddansi Oromoonni akka Yajuu gara kaabatti godhan, fi keessumattuu Oromoon Arsii gara lafa saba Sumaalee fi Sidaamaatti godhan baballiinsa Amaarri gara kibbaatti godhe wajjin wal fakkaata, fi siyaasa sanyii Itoophiyaa kan harraa kana boce. Akkasumas, baballinni guddaan Sumaalee lafa diriiraa Ogaadeniirraa gara dhihaatti gara laga Jubaatti godhame Oromoo wajjiniin walitti bu'iinsa fide. Iddoo tokko tokkotti, Oromoonii fi Sumaalen qabeenya uummamaa fi lafa gabbata irratti walitti bu'aa turan. Dabalataan, Oromoonni Bahaa, kan Islaamummaa fudhatanii turan, warra Sumaalee fi Affaar wajjin qaama Sulxaana Adaal kan Islaamaa hordofuu turan. Sulxaanni Adaal hooggana Imaam Ahimad Ibin Ibraahim Al-Gaazii jalatti Impaayera Abisiiniyaa kan Kiristaana ture qabachuuf duule ture.

Qorataan seenaa Riichaardi Paankirasti odoo humnoonni Yuurooppi hin dhufinii fi mootummaan Itoophiyaa hin hundaa'in dura, naannon amma Itoophiyaa, Eertiraa fi Somaaliyaa jedhamu kana:

Tuuta mootummootaa fi bulchiinsotaa qabata, tokkoon tokkoonsaanii ofumasaaanii kan socho'an turan, garummoo warra kaani dhiibbessaa fi warra kaanin dhiibbeffamaa turan. Bulchaan tokko bulchaa biyya biraa of eeggannoodhan ilaala garummoo yeroo baayyee kennaa fi dhaamsaa garii wal jijjiiru, tarii yoo wal waraanaa jiraatan malee. Sanyiin warra mootii karaa fuudhaa walitti hidhuun baramaadha, garuu yeroo baayyee daangaa amantii hin cabsuu. Karaa biraa, daldalli, garaagarummaa amantii ilaalcha keessa kan galche miti, karaan daldalaa mootummoota amantii aadaa, kiristaana, fi Islaama hordofan walitti hidha. Hawaasni fi sabni afaan mataasaa dubbatu baayyinaan warra kaanirraa adda ta'eetu jiraata, garuu aadaa walirraa dhaalun ni jira. Kunis qarqara Galaana Diimaa fi Gaarren Itoophiyaa keessatti qofa odoo hin taane, gara kibbaa daangaa Sumaalee fi Oromoo dabalata; achittis kara-deemtonni dhuma jaarraa 19ffaa keessa garas deeman hawaasa daldalu kan afaan baayyee dubbatu arganiiru.

Wagga kurnan jalqabaa jaarraa 19ffaa keessaa, mootummaan Oromoo sadi'i Inaariyaa, Gommaa fi Gumaan cimanii dhufan. Naannoon kun walumatti lafa-Oromoo jedhamee yoo beekkamu lafa walakeessaa fi kibba Itoophiyaa qabata, kunis yeroo amma lafa sabni Oromoo hin taane irra jiraatu of keessatti qabata. Gumaachi Oromoo Itoophiyaa hundeessuu keessatti yoo ilaallame, Goobana Daaccii waraana geggeessudhaan mootummoota bilisummaan jiraachaa turan Itoophiyaa jalatti galcheera. Goobanaan Minilik jala galuudhan mootummoota Oromoo baayyee cabsee Itoophiyaa jalatti galche. Sababa kanaafis Oromoonnii Goobanaa akka gantuutti ilaalu. Itoophiyaan har'aa odoo hin hundaa'in dura daldallii naannoo, karaa dheeraa fi daangaa qaxxaamuru Itoophiyaa har'aa, Eertiraa fi kutaan Somaaliyaa walitti hidhee ture. Karaan daldalaa kun Boongaa, Jimma, Saqqaa, Asandaaboo, Goojjam, Bageemidir, Maramma, Misuwwaa, Sooddo, Shawaa, Harar, Zaayilaa fi Baarbaraa walitti qabsiisa ture.

Bara 1973tti, Oromoon Itoophiyaa keessatti hacuuccamuunsaanii waan daangaa dhabeef ABO hundeessan; ABOnis naannoo Oromiyaa keessatti ummata sochoosuu jalqabe. Baruma kana Itoophiyaa keessa beela hamaa kan ummataa nuusa miliyoonatii ol ta'u fixetu dhufe; kanarrattis mootummaan Hayila Sillaasee tarkanfii fudhatee gargaarsi akka rabsamu eeyyamuufillee yeroo dheeraa itti fudhate. Namoonni beelan dhuman baayyensaanii Oromootaa fi Amaarotaa Walloo, Affaarii fi Tigroota turan. Bara 1974 Finfinnee keessa hiriira nagaa fi fincila hojii dhaabuutu jira ture; baruma kana Gurraandhala keessa mootummaan Hayila Sillaasee kufee Dargiin aangoo qabate; garuu ammas kaawonsiliin kun Amaaradhaan kan guuttame ture, namoota miseensa kaawonsilii kanaa 125 keessa 25 qofatu Amaara miti. Bara 1975 mootummaan lafti baadiyyaa hundi kan mootummaa akka ta'e labse, sirna abbaa lafaas balleesse. Garuu, bu'aan kunis qonnaa waliinii kan dirqamaa, qonnaa mootummaa fi sagantaa ummata dirqamaan qubsiisuurraan kan ka'e galmaa gaa'uu dide.

Mudde 2009tti, gabaasni fuula 96 qabu kan "Human Rights in Ethiopia: Through the Eyes of the Oromo Diaspora" jedhamu kan "Advocates for Human Rights" jedhamuun qophaa'e sarbama mirga dhala namaa ummata Oromoo mootummoota Itoophiyaa sadan darban: Impaayera Abisiiniyaa kan Hayila Sillaaseen bulchaa ture, sirna Maarkisistii kan hordofu Dargii fi kan har'a Itoophiyaa bulchaa jiru ADWUI kan ABUT(Adda Bilisummaa Ummata Tigraayin) hoogganamu, jalatti irra ga'e gabaasa. ABUT miseensota ABO tilmaaman 20,000 ta'u kan hidhan yoo ta'u hoggantoota ABO hunda biyyaa ari'aniiru, ABOn Itoophiyaa keessatti akka dhaaba siyaasaatti akka hin sochoone godhaniiru.

Akka Biiroo Mootummoota Gamtoomanii Komishinera Olaanaa Mirga Namaatti, Oromia Support Group (OSG) bara 2005 hanga Hagayya 2008tti Oromoonni 594 odoo gara mana murtiitti hin geeffamin humnoota nageenyaa mootummaa Itoophiyaatin ajjeeffamaniiru, 43 ammoo mana hidhaa erga galanii booda dhabamaniiru.

Akka Gabaasa Amnistii Internaashinaal "BECAUSE I AM OROMO" jedhu kan bara 2014 baase ibsutti hacuuccaan mootummaan ADWUI ilmaan Oromoorraan ga'u cimee kan itti fufe ta'uu ibsa. Bara 2011 hanga bara 2014 gidduutti qofa, Oromoonni 5,000 ol ta'an mootummaa karaa nagaatin warri morman ykn mormu jedhamanii shakkaman mana hidhaatti galfamaniiru. Itoophiyaa keessa gazeexessitonnii dhuunfaa fi miidiyaan bilisaa waan hin jirreef, lakkoofsi namoota hidhamanii kun kana caaluu danda'a jedha. Miseensonnii dhaaba siyaasaa seeran galmaa'ee socho'uullee odoo hin hafin kan dhibbaa olitti lakkaawwaman mana hidhaatti akka darbaman dubbata.


Sheekkoo

Sheekkoo

Sheekkoon (; Sheeko Sheekkoo) gosa afoolaa keessaa tokko ta’ee falaasama bifa seenaan dubbii bineensotaa, meeshaa fi namaan safuu, naamuusaa fi wajjiin jireenya ijoollee kan ittiin barsiisaniidha. Sheekkoo abshaalummaa fi doofummaa, jaalalaa fi jibba, dabeessaa fi goota walbira qabanii ka gaarii ta’e ijoolleen addaan baaftee akka barattuuf gargaara.

Manguddoon sheekkoo kalaqanii ijoollee ittiin gorsu. Dabalataan ummatni Oromoo qorumsaa fi ilaalcha addunyaa kanaaf qabu kan ittin ibsatuudha. Akkasuma waan ifatti dubbachuun hin danda’amne fi dhorkame karaa dubbate dhimma itti ba'uudha.

Section::::Gosoota sheekkoo.
"Sheekkoo durdurii", "sheekkoo ibsaa", "sheekkoo seeneessaa" fi "sheekkoo bineensotaa" jedhamuun sheekkoon bakka gurguddoo afuri qoodama. Sheekkoo durduriin gootummaa fi ilaalcha bara dheeeraa dura waan ture kan ittiin himamudha. Sheekkoon kun "durduri" ykn "bara duri" jedheeti eegala. Sheekkoo ibsaan aadaa, amantaa, falaasama fi haalaa jireenya uummata sanaa ibsuudhaaf kan itti fayyadamnudha. Sheekkoo seenessaan namootaa fi gochoota bebbeekkamoo turan maqaa dhahuun kan akka asoosamaatti seeneessuudha. Sheekkoon bineensotaa immoo fakkii horii fi bineensota taatoota godhachuun kan dubbatamudha.


Tarree Sheekkoo

Tarree Sheekkoo

Tarreen kun mataduree barruuwwan sheekkoo Wiikiipiidiyaa gubba maxxanfaman qaba.


Sheekkoo Leencaa fi Waraabessaa

Sheekkoo Leencaa fi Waraabessaa

Leencaafi waraabessatu waliin jiraatu turan. Leenci sangaa qaba. Waraabessi immoo sa’a qaba. Isaanis dabareedhaan walii tiksaa turan. Guyyaa tokko, gaafa dabaree leencaa sa’aani waraabessaa dhalte. Leenci waatii dhalatte fudhachuu barbaadee dil’uu sa’attii fuudhee qaama sangaasaatti suuqee waraabessaan, “Kunoo sangaa kootu dhale” jedheen. Sana booda wallolanii bineensota jaarsummaa baafatanii bineensonni hunduu dhufanii qamaleen hafnaan guyyaa biraatti beellamatan.

Guyyaa beellamaa kanas qamuun akkuma amalashee turtee dhufte. Oggaa isheen dhuftu bineensonni kuun odaa jalatti walgahanii turan. Leencis qamaleedhaan akkana jadheen, “Jaarsummaa koo tuffatteeti moo maaliif turte” jedheeni. Qamuunis lakki gooftaa tuffadhee osoo hinta’in lafa tarsa’ee (baqaqee) tokko otoon suphuun ture jetteen. Leencichis, “Lafti ni suphamaa maaliif sobda?” jennaaniin isheenis deebistee, “Sangaan ni dhalaa?” jettee muka kortee jedhama.


Sheekkoo Leencaa fi Jaldeessaa

Sheekkoo Leencaa fi Jaldeessaa

Jaldeessatu haadha manaa leencaa jaallatee ani bareedaan kun sijaalladhe jedhee haadha manaa leencaatti hime. Isheenis tole jetteenii galtee, “Osoo ati jirtuu jaldu tortoraan sin jaaladha naan jedhe” jettee leencootti himti. Obbo leencoonis mala malee haadha manaasaatiin akkas jedheen. “Guyyaa tokko inni hinjiru jedhiitii marqaa marqii waami. Ani immoo baaxii manaarran taa’aa jedheen”. Isheenis marqaa marqitee jalduu waamte. Innis dhufee marqaa erga nyaatee booda, “Ana moo obbo leencoo keetu irra bareeda” jedhee haadha manaa leencaa gaafate. Isheenis situ bareeda jetteen. Booda osoo obbo leencoon amma sitti dhufee maal goota? jettee gaafatte. Innis, “Hinsodaadhu” jedheen.

Yeroo kana obbo leencoon baaxiirraa gadi bu’ee jalduudhaan, maal asii goota jedhee gaafannaan, “Rakkadheen kadhaa dhufe” jedheen. Ittaansee obbo leencoon funyaan kee kana maaltu akkana godhe? jedheen. Jalduunis ganamaafi galgala waaqa osoon kadhuun akkas ta’e jedheen. Leencoon deebisee ‘hudduu’ kee kana hoo maaltu akkana godhe? jedhee gaafate. Ganamaafi galgala mukarran foqoqa, isaatu akkas nagodhe. Harka kee kana hoo maaliif akkas ta’e? jedhee gaafannaan, ganama rirma galgala ammoo ija mukaa funaanuutu na luqqise jedheen jedhamaa.


Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa

Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa

Bara durii leenci tokko osoo bosona keessa deemuu daa’ima saamtonni haadhaafi abbaa irraa ajjeesan tokko argatee gara mana jireenyaasaatti fudhatee gale. Sana booda lafeedhuma ofii nyaatuufi lafeefi waan dhugamu obaasee guddise. Mucaan sun erga guddatee booda dhala namaatti maxxanuu jalqabe.

Adeemsuma kanaan namoota wajjin yaada waljijjiiruu jalqabe. Achumaan, “Silaa ati ilmoo namaati, akkamitti bineensa bosonaa waliin jiraachuu dandeesse?” jedhanii gaafannaan anaaf abbaa kooti; reeffa abbaa koofi haadha koo jidduudhaa kaasee na fudhatee galee kan naguddise, abbaan koo kanan akka lubbuu kootti jaaladhu isuma. Kanaafuu, anis gara abbaa koottan galaa isinis nagaan naa bulaa jedheenii gara mana ‘abbaasaatti’ gale.

Mucichi guyyaa sana yaa galuu malee hanguma namaan walargu waa’ee leenca wajjin jiraachuusaarratti gaafiin dhiyaataaf. Deebiinsaas sanuma ta’ee osoo jiruu guyyaa tokko galgala warri ati yeroo hunda gara abbaa koottan gala jettee leencuma kana wajjin jiraachuuf deemta. Hanga ammaatti waan badaa tokkllee irratti argitee hinbeektuu? jedhanii gaafannaan waan gaaffiinsaanii itti baay’ateef deebii tokko kennuuf dirqame. Kunis fedhii namootaa guutuudhaaf jecha, yeroo na hammatee rafu bobaansaa natti xiraaya malee waan badaa tokkoyyuu irratti argee hinbeeku jedheenii; jedhaa nagaan bulaa, ani nan galaa jedhee biraa bahe.
Yeroo sanatti alli waan dukkanaa’eef namni hinargu, leencichi mana jala dhaabbatee dhageeffachaa ture. Erga mucichi bahee booda dura kaatee manatti galee eege. Erga mucaan galee, “Maal ilma koo eessa turtee dhufte? jedhee gaafate.

Mucaanis, “Asumaa osoon sanyii mukaa funaannadhuu natti galgalaaye,” jedheen. Achumaan, leencichis bakka mucaan ture waan beekuuf akkasumas waan inni jedhe hundumaa waan dhagaheef aaree eeboo manaa qabu fuudhee, “hoodhu na waraani!” jedhee mucaatti kenne. Achumaan mucaanis reeffa haadhaafi abbaa kootii gidduudhaa na kaastee naguddiftee ammaan na geessee. Aani ofan waraana malee akkamittan si waraana? jedheenii deebiseef. Achumaan mucaanis ajaja dirqamaa waan itti ta’eef, leencicha waraane. Leencichis erga waraanamee booda erga na waraantee hanga madaan koo fayyutti, wanta argatte mara natti funaanii na wal’aani jedheen.

Mucaanis tole jedhee, waanuma argate funaanee hanga madaansaa fayyutti wal’aane. Leencichis erga madaansaa fayyee booda ofitti waamee; ilaali, madaan ati eeboodhaan nawaraante fayye. Jechi ati gaafa sana mana fira kee teessee jette sun garaa kootii hinbaane. Ani guddisee si hinnyaadhu. Atis gara fira keetti. Anis bobaa koo xiraa’aa wajjin gara bosona kootii jedheenii gaggeesse jedhama.


Sheekkoo Sardiidaa fi Lukkuu

Sheekkoo Sardiidaa fi Lukkuu

Bara durii sardiidaan ganamaan kaatee otoo nyaatashee barbaaddachaa jirtuu lukkuun warra tokkoos heddummatanii otoo nyaatasaanii barbaaddachaa jiranii kormaan hindaanqoo tokko iyye. Sardiidaan sagalee kana dhageessee sagalee keetu baay’ee natti tolee mee irra deebi’ii naaf jedhi jetteen. Kormaan lukkuus lukaan lafatti ejjetee ijasaa lamaan dunuunfatee osoo iyyuu sardiidaan utaaltee morma kormaa lukkuu qabatte.
Hindaanqonni kuun baqatanii gara manaatti deebi’an. Sardiidaan kormaa lukkuu fudhattee osoo fiigaa jirtuu kormaan lukkuu sardiidaadhaan akkas jedhe, “Osoo ati lallabdee lukkuulee hedduun deebi’anii waan dhufaniif iyyi” jedheen. Sardiidaanis tole jattee yeroo iyyitu kormaan hindaanqoo sardiida harkaa bahee muka irra bahe jedhama.


Sheekkoo Qocaa fi Sinbirrootaa

Sheekkoo Qocaa fi Sinbirrootaa

Guyyaa tokko qocaan beela’ee osoo karaa deemuu sinbirroota waamicha dhaquuf qophaa’anitti dhufe. Innis sinbirrootaa eessa deemaa jirtu? jedheen. Isaanis bakka dhaquuf jedhan ittihiman. Qocaanis maal ta’aree yoo na fudhattanii deemtan jedheen. Rakkoo hinqabu. Koochoo tokko tokko siif kenninee nu waliin deemta jedhanii akkuma jedhan kennaniifii osoo balali’aa jiranii maqaan kee eenyu jedhanii gaafatan. Innis maqaan koo ‘hunduma keessanii’ jedhee deebisef.

Erga bakka waamichaa gahanii booda ani waanan dubbii beekuuf isiniifin dubbadha jedheenii tole jedhaniin. Innis erga dubbatee booda dhangaan kun eenyuuf qophaa’e? jedhee gaafate. Isaanis hunduma keessaniif jennaan qocaanis dhageessanii maqaan koos hunduma keessanii. Dhangaan kun kan qophaa’e hunduma keessaniif waan ta’eef dhangaan kun anaaf qophaa’e jedhee sinbirroota irraa ari’atee qofaasaa nyaate.
Haata’u jedhanii sinbirroonni gara manasaanii galuuf koochoosaanii irraa buqqifatanii yeroo ka’an haadha manaasaatti akka ergaa himaniifiif akkas jedhee itti dhaammate, “Yemmuun balali’aa dhufu waan laafaa balbalarra kiyya dura naa hafi, yeroon achi gahun gadiitti of dhiisaa jedhe jedhaatii itti naaf himaa” jedhee itti himate. Isaanis ergaasaa jijjiiranii, “Waan qara qabu kan akka eeboofi aalbeefaa balbalatti gadi naaf baasii na eegi Isheenis qopheessitee eegdee irratti of gatte. Isaanis, “Cubbuun abbuma miiti” jedhanii mammaakan jedhama.


Sheekkoo Gooftaa Jaldoo (Chaaynaa)

Sheekkoo Gooftaa Jaldoo (Chaaynaa)

Kutaa Chaaynaa tan Chuu jedhaniin takka keessatti manguddoo jaldeeyyii tiksuun jiraatu tokkotu ture. Manguddoon
kun fudraalee jaldeeyyiin sun bakka adda addaatirraa funaananii fidaniif nyaachuudhaan jiraata. Ummanni biyyaa
manguddoo saniin akka afaan biyyaatti, (Goofta Jaldo) jechuudhaan yaamaan. Hoggayyuu ganama
ganama jaldeeyyii san mooraa keessatti walitti qaba. Jaldeessa isa bulessa tahe keessaa filee ajajuudhaan warra hafe
hogganee gaara dhaqanii akka fudraalee finaananii fidan bobbaasa. Jaldeeyyiin hundi matamatatti fudraalee
guuranirraa dhibbeentaa kudhan jaarsa saniif fiduu amalfataniiru. Jaldeessi kana gochuu dadhabe ni reebama.
Kanaafuu jaldeeyyiin baay'een seera kana guutuu dadhabanii yeroo hedduu manguddoo saniin hiraarfamu. Haatahu
malee, tokkoon isaaniituu mormuudhaaf huxuchanii hin beekan.

Gaaf tokko garuu jaldeessi xiqqaan tokko, "Ofii mukkeen fudraa san kan dhaabeefi kan kunuunse jaarsichuma nu
ergatu kanaa?" jechuun warra kaan gaafate. "Lakkii, inni hin dhaabne, mukkeen sun kan biqilanii guddatan
uumamumaani." jechuun deebisaniif hiriyoonni isaa. "Ee hama! jaarsa kanaa malee mukkeen sanirraa fudraa
guurrachuu hin dandeenyuu?" jedhee deebisee gaafate xiqqaan sun. "Ni dandeenya" jedhaniin. Jaldeessi xiqqaan
gaaffii isaa itti fufuun, "Duuba maaliif harka jaarsa kanaa keessatti kufne? Maaliif isa tajaajiluuf dirqamne?..."
jechuun osoo gaaffii isaa hin xumurin jaldeeyyii maraafuu dubbiin galteef.

Guyyuma kana halkan hoggaa jaarsi irribni isa fudhate jaldeeyyiin hundinuu mooraa itti hidhamanii
jiraataniifi karaa gara san geessu diigan. Itti fufuunis fudraalee armaandura isaanirraa sassaabee walitti kuuffatee
qabu hunda guurratanii fudhachuudhaan gaaratti galan. Lamuu manguddicha sanitti as hin deebine.
Manguddochiniis beelaan miidhameeti du'e jedhama.


Sheekkoo duula andaaqqoo, hantuuta, bofa, ruumicha fi leencaa

Yeroo tokko, andaaqqoo, hantuuta, bofa, ruumicha fi leenca ta’anii gamtaadhaan duula deemuuf waliin mari’atan. Kaayyoon duula kanaas deemanii loon hatuuf ture. Amma deemanii deemanii bakkee dhaquu barbaadanitti yogguu dhiyaatan, dhaabbatanii (ejjetanii) akkamitti akka loon hatan waliin haasa’uu fi hojiis addaan qoqqooddachuuf karoora baafatan. Kana keessatti kan karoora baastu andaaqqoo turte. Andaaqittiinis akkana jettee karoora ibsiti:

Leencaan – yeroo mooraa loonii bira geenyu, ati nu caalaa humna cimaa waan qabduuf, akka karra ykn balbala bantu jettiin.

Bofaan – yeroo leenci karra banu, ati ammoo suuta jedhiitii looyii mooraa seenii; yoo karri banamu loon garafiitii akka bahan godhi jettiin.

Rumichaan – atis bofa wajjin gara mooraa seeniitii yeroo karri banamu laboobbaa (wing) kee waliin rukutuudhaan akka loon dammaqanii mooraa keessaa bayan godhi jettiin

Yeroo karoorri kun hojiirra oolu andaaqqoo fi hantuunni ala dhaabbatanii hojii kana hordofaa turan jechuu dha.

Haala kanaan loon mooraa keessaa yaasanii fudhatanii ykn oofanii otuu deemaa jiranuu, andaaqqoon mala biraa yaaduu jalqabde. Amma bofa ofitti yaamtee akkana jettiin: Yaa boofa rakkoo tokko qabna; leenci guddaa fi humna cimaa qabu kun, waa hundaanuu nu caala; kana malees kan karra bane loon akka bayan godhe isa waan ta’eef, booda nu hin nyaachisu waan tokko godhuu qabna jettiin. Bofnis maal goonuree? jedhaan. Akki gootu, yoo leenci dadhabee ciisee mugu ykn rafu suuta jedhiitii jala seeniitii summii keetiin iddii ajjeesi jettiin. Boftis akkuma itti himametti hojii isaa raawwatee, leenca sodaatamu akkanatti ofirraa ajjeesan.

Ammas xiqqoo turtee andaaqittiin mala (shira) ishii ittifufuudhaan; rumicha ofitti yaamtee akkana jettiin: Waan tokkon sitti himaa dhagayi; akkuma beekamu bofni hamaa dha; summii isaatiin nu fixuu danda’a. Kunoo leencaa ajjeesee jira; amma nutti garagalee, ani leenca jabaa sanaa ajjeesee; isinis fixuu nan danda’a jechun isaa waan hin oolleef, otuu hin dhumin dursuu qabna jettiin. Rumichis maal godhuree? jedhee gaafata. Yeroo kana andaaqqoon akkana jettiin: Yeroo bofti ofmaree ciisu, suuta jedhiitii mataa isaa tumiitii ajjeesi jettiin. Rumichis hojii isaaf kenname raawwate. Bofnis haala kanaa du’e.

Haati malaa (shiraa) andaaqqoon, amma ammoo hantuuta ofitti yaamuudhaan; akkanatti gorsiti: Yaaboo hantuuta, akkuma beektu rumichi duruu diina keeti; amma siriidhaa bofa leenca ajjeese sanaayuu waan ajjeeseef, nuti isaaf salphaa dha; dafnee mala barbaaduu qabna jettiin. Maal wayyaree? jedhee gaafata. Akki gootu, yoo qilleensi qorruu (diilallaayuu) jalqabu, natti qorree maaloo si jalan seena jedhii kadhadhuutii; yoo inni ofjala si seessisu, laboobbaa isaa irraa cicciriitii hojii ala taasisi jettiin.

Andaaqittiin karoora fi shira ishii hundumaa hojiirra erga oolchite booda hantuuta wajjin kophaatti hafu. Amma loon kana keessaa isa furdate filatanii qalachuuf qophaayu. Erga filatanii qalatan booda, andaaqqittiin shira ishii kan xumuraa hojiirra oolchuuf; hantuutaan akkana jetti: Yaa hantuuttoo, beektaa ati bar goota goota caaluu dha; rumicha bofa ajjeese sanuu malaan galaafattee jirta; amma akki gootu, foon jaji’iitii morma keetitti maradhuutii, dhakaa (dhagaa) guddaarra bayiitii gootummaa keetiin dhaadadhu jettiin. Hantuutnis tole jedhee; akkuma itti himametti qophaayee; dhagaarra bayee otuu dhaadachaa jiruu cululleen? bakkee dhuftee hin beekamne tasa foonuma sana wajjin hantuuticha fudhattee badde. Akkanatti andaaqqoon malaan (shiraan) hundumaa ofbiraa fixxee loon dhuunfattee hafte jedhama.


Sheekkoo warra badoo

Sheekkoo warra badoo

Dubartoota lama kan obboleettii ta’an turan; takka gowwaa kan biraa gamna. Isaan lamaanuu dhiira lama (partners) argatu. Dhiirota lamaan kana keessaa’iys inni tokko gamna yoo ta’u, kan biraa ammoo gowwaa dha. Inni gamnichi intala gamna, gowwichis intala gowwaa fuudhu; walitti heerumu jechuu dha. Yeroo kana hunduu mana ba’anii, mana kophaa kophaa ofii qabatu. Otuma akkanatti jiraatanuu, intalli gowwittiin ulfooftee mucaa tokko deessi. Amma namtich gowwichi (dhirsi intala gowwittii) gara mana warra gamnootaa deemee, obboleettii niitii isaatti gammachuu kana hima. Yeroo kana intalli gamnittiin akkana jettiin, “Baga gammaddan, baga ilma argattan, ilma loon isiniif eegu (tkisu) argattanii, amma akka ka’ee bobba’u godhaa” jettee itti qoosti.

Gowwichis amma manatti deebi’ee, niitii isaatiin akkana jedha, “Hayyoon ilma loon isiniif eegu ykn tiksu argattanii; akka inni bobba’u godhaa jettee; ka’ii waan nyaatamu kenniif mucaan haa bobba’uu” jedhaan. Kana dhageenyaan niitii gowwittiin mucaa fuuldura buddeena (biddeena) gootee, “nyaadhutii ni bobbaataa!” jettiin mucaa dhaan. Mucaa sabiyyiin amma dhalate biddeena nyaachuu waan hin dandeenyeef, ajaja kana otuu hojii dhaan hin agarsiisin hafa. Ammas namtich gowwichi (abbaan mucaa) ka’ee warra gamnoota bira deemee, akkana jedhaan, “Ayyaaoo, mucaan waan kennameef nyaachuu dide” jedhaan. Yeroo kana gamnittiin ammas qoosaa dhaan “Bobba’uu diduuf nyaachuu dida; harka isaa eegee sa’aatti hidhaatii akka loon wajjin bobba’u godhaa” jettiin. Gowwichi kana dhaga’ee, gara mana isaatti deebi’ee, niitii isaa gowwaa dhaan “Erga nyaachuu dide, bobba’uu diduufii; harka isaa eegee sa’aatti hidhaa jette; ka’i akkas goonaa” jedheenii mucaa fuudhanii eegee sa’aatti hidhanii akka inni bobba’u godhan.

Galgala yeroo loon galan, saanis mucaa asii fi achi daddarbaa oolee qaama isaa kukkutee, harka mucaa tokko qofaa fidee gala (akka itti hidametti jechuu dha). Amma dhirsii fi niitii gowwaan (warri mucaa) “uu’uu, uu’uu,…” jechaa iyyuu fi booyuu jalqabu. Achumaanis yeroo kana isaan lamaanuu wal qabatanii, iyyaa fi booyaa, gara mana warra gamnootaa deemu. Yeroo achi ga’anii badii kana isaanitti odeessan, niitii gamnittiin (obboleettiin gowwittii fi adaadaan mucaa) akamalee rifachuu fi gadduu dhaan “Baddanii badaa yaa warra badoo!!” jechaa ishiinis iyyuu fi booyuu jalqabdi. Amma akka dur qoosaaf otuu hin taane, rifaatuu dhaan kana dubbatte.

Gowwootnis (dhirsaa fi niitii gowwaan) “Aayyoon baddanii badaa nuun jettee, gara mana keenyaatitti deebinee, galaa qopheeffannee badnaa!” waliin jedhu. Gara manaattis deebi’anii, galaa qopheeffatu. Galaan isaan qopheeffatan bassoo dha. Erga qophii xumurani, ka’anii baduuf deemu. Bakka itti badan garuu hin beekani. Otuma karaa dheeraa deemaa jiranuu, amma beelli isaanitti dhaga’ama. Waan bassoo kana ittiin tolfatan bishaan barbaaduu jalqabu. Akka tasaa ta’ee garba tokko bira ga’u. Bishaan arganne, asumatti bassoo keenya tolfannee nyaanna jedhanii taa’u; achumaanis boqonnaa fudhachuufi. Amma bassoo sana qunxuranii, qunxuranii bishaanitti darbuu jalqabu. Akkana godhaatuma galaa harkaa qaban hundaa fixan. Waan godhan dhabnaan, namtichi niitii isaatiin “Ka’ii bishaan keessa lixii, bassoo keenya nuuf fidi” jedhaan.

Niitiinis bishaan (garba) keessa lixxee achumatti hafte. “Akkasii edaa!! Na dhokattee nyaachuufi!” jedhee aaree dhagaa (dhakaa) guddaa fuudhee bishaan keessatti darba; niitii isaa dhawuufi. Kunis hin oolle; niitii mataa ishii dhayee buruqsa (madeessa). Yeroo kana dhiigni ol dhufee bishaan baddaatti mul’ata. “Akkasii, siriidhaa barbarree itti gooteeti kophaa nyaattii?!” jedhee aaraan bishaan (garba) keessatti utaala. Bakkee’uma niitiin isaa haftetti innis hafa. Hundi isaaniituu mucaas galaafatanii ofiifis badanii hafan jedhama. Kanaaf, “baddanii badaa yaa warra badoo” jedhamee akka taphaatti haasa’amas.

Section::::Wabii.
badaa yaa warra badoo.


Tarree Ciigoo Oromoo

Tarree Ciigoo Oromoo

𝑮𝒂𝒄𝒉𝒊𝒃𝒔𝒂𝒂 𝒂𝒌𝒌𝒂𝒂𝒕𝒂
==Wabii=


Faaruu

Faaruu

Section::::Gosoota Faaruu.
Section::::Faaruu Loonii.
<poem>
Loon wayyaa
Loon wayyaa
Dibatan miidhaagsoo
Dhugan qabbaneessoo
Eessa kee gaturee
Yaa loonii,
Ittiin sii kooru malee,
Faayidaarra si oolchu malee
</poem>

Section::::Wedduu da'imaanii.
<poem>
Ururuu yaa mucayyoo
Mucayyoo yaa xinnayyoo
Atis ni taata namaa
Sirraa haa qabu hamaa
Afaan kee haa ta’u dammaa
Ururuu yaa mucayyoo
Aannaan feetu dhugi
Qoraasee siinaqeera
Irriba jettu rafii
Haxaayee si afeera
Haati kees ni gammaddee
Erga mucaa argattee
Waaqni si haa guddisuu
Inni hunda mul’isuu
Inni xinnaa guddisuu
Inni duudaa dubbisuu
Inni qallaa furdisuu
Ururuu jennaan rafi
Ka’i jennaan dammaqi
</poem>
Section::::Faaruu Jaalalaa.
<poem>
Ashaakiltii baala nyaatuu
Naa ergi baala waleensuu
Magaaltittii nyaara kuullee
Naa ergi waan na jabeessuu
</poem>
Section::::Faaruu ayyaanaa.
<poem>
Yaa sinaara moggaadha (2x)
Nagaan olchii nugaalchii
Yaa ayyaana waggaadha.
Mee sinaara calleechi (2x)
</poem>


Eebba Waaqeffannaa

Eebba Waaqeffannaa

Eebba Waaqeffannaa eebba maqaa Waaqa jajachuun eegalun akka Waaqni hawwii isaanii guutu kan waqtiilee adda addaatti gaggeeffamuudha. Eebbi kunis ganamaa fi galgala, nyaata duraa fi nyaata booda, hiree fi carraa, gammachuu fi gadda irratti dhihaata. Sababni eebba taasifamuufis wanta hamaarraa of eeguuf, carraa gaarii qunnamuuf ykn galma gahuufi.

Waaqeffannaa keessatti eebbi iddoo guddaa qaba. Waaqeffataan eebban hammachiisaafi magnfannaa itti raawwata. Qaalluunis eebban Waaqeffattoota galma keessatti gaggeessa. Akka Waaqeffannaatti Waaqni waan hunda kan uumuu eegale eebbaan ture; erga uumees booda eebbaan xumure. Wanti cufti eebbaan jalqabama; eebbaanis goolabama.

Eebbi Waaqeffannaa waan lama of keessaa qaba. Tokko "beeliidha". "Beelii" jechuun jalqaba waan hundaati. Akka kanaan eebba jechuun harka hiikkannaa ykn jalqaba waan milkii tolfachuufi qajeelchuudha. Waanti hojjatamuuf ykn dalagamuuf jedhu akka toluuf dursa eebbifatan. Kan biraa "Belel" jedhama. "Belel" jechuun dhuma waan hundaati. Yeroo kana waanti yaadan milkaa'uu ykn toluu isaatiif kan eebbifatanii galateeffatanidha.

Section::::Waqtiilee eebbaa.
Eebbi yeroo adda addaatti taasifama.


Tarree Eebba Oromoo

Tarree Eebba Oromoo

Eebba dhimmaa ayyaanaaf Waaqa kadhatanii fi galata galchanii ittiin jalqaban ykn xumuraniidha. Eebbi gaafa akka muudaa, irreechaa, gaa'elaa, duulaa fi araaraa ni raawwatama. Eebba kanas kan eebbisuu manguddoota umuriidhaan ykn hidda dhalootaan hangafa ta'aniidha.

Kutaaleen Oromoo hundinuu qabiyyee fi haala eebbaa adda addaa qabu. Eebba Booranaa qaamolee hawaasaa, mukeen, looniifi lafa hundaayyuu dabareedhaan caqasuun “nagaa” kadhataaf. Macci immoo balaawwan dhufuu malan yaadachiisuun Waaqni akka oolchu kadhata. Oromoon Gujii ammoo kan Tuulamaa fi Booranaa giddu-gala taasifachuun Waaqaa fi Nagaa walitti qabee waammata. Walumagalatti, bakkeen adda addaatti eebbi akka garagaraan dhiyaata.

Eebba lataa Oromoo fi eebba waqtiilee adda addaatti godhaman muraasni armaan gadi tarreeffaman.

Section::::Eebba Waaqeffanna.
<poem>
Waaqa gurraacha
Gurraacha garaa garbaa
Leemuu garaa taliilaa
Tokkicha maqaa dhibbaa
Waaqa Bokkuu gurraachaa
Waaqa Ciicoo gurraattii
Waaqa uumee Walaabuu
Waaqa sagaltama gabraa
Waaqa salgan Booranaa
Waaqa torban Baarentumaa
Waaqa Caffee tumaa
Waaqa shanan Gadaa Oromoo!
Nagaan nu oolchitee, nagaan nu bulchi
Irraa gora nu oolchi
Dogoggora nu oolchi
Daafii sababii nu oolchi
Hamaa nurraa qabi, tolaa nutti qabi
Uumaan si kadhannaa, nuu dhagahi
Xiqqaa nuuf guddisi, guddaa nuuf bulchi
Wallaalaa nuu beeksisi, beekaa keenya nuuf bulchi
Alaa mana nu tiksi
Bakka nu wallaalle Waaqa ati itti guuti!
Barri Roobaa nagaa
Gadaan quufaa gabbina
Gabbisi Waaqi!
</poem>
<poem>
Hayyee! Hayyee! Hayyee
Waaqa Uumaa, Waaqa Uumamaa
Waaqa Burqaa Walaabuu
Waaqa Sagaltama Garbaa
Waaqa Salgan Booranaa
Waaqa Torban Baarentummaa
Waaqa Ciicoo Gurraattii
Waaqa Caffee Tumaa
Waaqa Shanan Gadaa
Nagaan nu oolchitee
Nagaan nu bulchi
Daafii galtee nu baasi
Irraa gora nu baraari
Dogoggora nu oolchi
Uumaa kadhannaa nuuf haadhaga'uu
Waaqni hamaa nurraa haaqabu
Tolaa nutti haaqabu
Xinnaan haaguddatu
Guddaan haabulu
Wallaalaan haabeeku
Beekaan haabulu
Kormi cirrii haata'u
Rimaan haphee haata'u
Rooba nagaa haaroobu
Qilleensa hamaa nurraa haaqabu
Gadaan roobaa naga'a
Barri quufaa gabbina.
</poem>
Section::::Eebba Cidhaa.
<poem>
Qabattanii aaga qabadhaa
Rafaa abjuu qabaadhaa
Adeemaa milkii qabaadhaa
Miillaan lafa qabadhaa
Harkaan Waaqa qabadhaa
Coqorsa lo’aa ta’aa
Gannaa fi Bona lalisaa
Odaa dagaagaa ta’aa
Gannaa fi Bona garbaabaa
Aannanii fi garaa ta’aa
Dhadhaa fi mataa ta’aa
Akka biiftuu aanga’aa
Akka qorsaa ifaa
Cirracha Abbayyaa ta’aa
Lakkaa’aan isin hin fixin
Madda Walaabuu ta’aa
Waraabaan isin hin fixin
Jalduu Biikkoo ta’aa
Qomaa fi dugdatti baadhaa
Goomattuu fi tolfattuun isin hin danda’in
Bona ongee baraaraamaa
Ganna balaqqee ofkalaa
Hamaa fi hamtuu isin irraa haa qabu
Kumaatama horaa
Kan hortanii wajjin bulaa
Walbira oolaa-bulaa
Safuu waliif qabaadhaa
Eebbi kun eebba gosaatii,
Qabatee isin biraa hin hafin
Dhallaaduu lagarraa tahaa
Baattoo jaldeessaa tahaa
Eessumni gaarii dhalatee gidduu haa marmaaru
Arrii waliin filadhaa
Na hoofkalchaa
</poem>

Section::::Eebba Tuulamaa.
<poem>
Hayyee,Hayyee! Hayyee, Hayyee!
Waaqa uumaa Waaqa uumamaa
Waaqa Burqaa Haroo Walaabuu
Waaqa sagaltama garbaa
Waaqa salgan Booranaa
Waaqa torban Baarentummaa
Waaqa Bokkuu Gurraachaa
Waaqa Ciicoo Gurraattii
Waaqa Caffee Tumaa
Waaqa shanan Gadaa Oromoo
Nagayaan nu olchitee nagayaan nu bulchi
Nagayaan nu bulchitee nagayaan nu olchii
Kan faantii lafaan lolte
kan sammuun Waqaan lolte nurraa qabi
Irraa-gora nu oolchi
Dogoggora nu oolchi,
Hamaa nurraa qabi
Tolaa nutti qabi,
Xiqqaa nuu guddisi
Guddaa nu muldhisii/bulchi
Waan qabnuun nu bulchi
Rooba nagayaa roobi
Baraa nagayaan nu basii
Gadaan roobaa nagayaa
Barri quufaa gabbina
</poem>

Section::::Eebba Booranaa.
<poem>
Ardaan nagaa………...Nagee
Bobbaan nagaa...……...….Nagee
Barri nagaa………...……...Nagee
Waareen nagaa………...Nagee
Waariin nagaa………...……...Nagee
Reerii nagaa……………...…...…Nagee
Dheedi nagaa…………...…...Nagee
Yaa’iin nagaa……………...…...Nagee
Kuubiin nagaa……...Nagee
Raabi nagaa…………………...Nagee
Kuusaa goseen nagaa……...…….Nagee
Ijoolleen Kuuchuu nagaa…...Nagee
Dirreen nagaa……………...…...……Nagee
Dirree dirri Liiban nagaa…...Nagee
Liiban Golbaa Diidi nagaa…...…….Nagee
Malbee Golboon nagaa...…...…….Nagee
Saakuu waasoon nagaa…...………….Nagee
Tulaa sallan nagaa………...Nagee
</poem>

Section::::Eebba Gujii.
<poem>
Ee…… Ati Waaqi Ardaa
Waaqi Abbaa
Ka Me’ee Bokkoo
Ka Dibbee Dhugoo
Ka Garba Aannoo
Waaqi Gujii Gurraachaa ati nuu dhageyi
Dhageettu nuu Owwaadhu
Ta olii oliitti nu hanqisi
Ta gadii gaditti nu hanqisi
Ta dallaa lamaanii achumatti nu hanqisi
Barri nageya
Bariin nageya
Jaarsi nageya
Jaartiin negeya
Ilmi nageya
Intalti nageya
Ka fuudhu nageya
Ta heerumtu nageyaa
Uchumti nageya
Bobbaan nageya
Tissaa uleen nageyaa
Elemaa gaadin nageya
Ardaan yaa’aa nageya
Me’een Bokkoo nageya
Duddaa daawwaan nageya
Sabbaa Oddoon nageya
Gooroon Doolaa nageya
Gooroon Oromoo teennaa martinuu nageya
Handhurri Oromiyaa Finfinneen nageya.
</poem>

Section::::Eebba Ituu.
<poem>
Abbaa badhaasi abbaa dhaas.. Leel
Taadhii... ... Leel
Taadhii roobaa... Leel
Bohaarsa barii... Leel
Haadha nagayaa... Leel
Biyyii nagaa... Leel
maatiin nagaa... Leel
Hoo waqni jee'e hoo waqni jee'e
Horaa bulaa deebanaa
</poem>

Section::::Eebba Maccaa.
<poem>
Na oofkalchaa…………………...oofkalaa
Na oofkalchaa…………...……...….oofkalaa
Na oofkalchaa………...………...…oofkalaa
Waaq nagaan bullee nagaan nu oolchi ...nu oolchi
Hamaan gargar nu oolchi ...nu oolchi
Irraa gora nu oolchi ...…nu oolchi
Dogoggora nu oolchi...nu oolchi
Citiin sadii citii sadan nu oolchi...nu oolchi
Citii waraanaa nu oolchi...nu oolchi
Citii waraansaa nu oolchi ...nu oolchi
Kan caamee goggogsu nu oolchi...nu oolchi
Kan roobee tortorsu nu oolchi...nu oolchi
Walbira oolchii nu bulchi...nu bulchi
Waliigaltee nuu kenni………...nuu kenni.
Waliigalii nuu toli...nuu toli
Sonii nuu roobi...nuu roobi
Waan rooba keessa jibban nu baasi...nu baasi
Waan caama keessa jibban nu baasi...nu baasi
Egaa nagaya...nagaya
Barri quufa
Gadaan gabbina gabbisi Waaq!
Kan ati jette tolaadhaa tolaan nu haa ga’u ...haagahu
Bakkalchi bakkee haa ta’u ...haa ta’u
Bakkeen nagaa haa ta’u ...haa ta’u
Qorroon dibdibbee haa ta’u ...haa ta’u
Dhiigni dhallaadduu haa ta’u...haa ta’u
Adamoon deettii haa ta’u ...haa ta’u
Duulli dannaba haa ta’u...haa ta’u
Rimaan haphee haa ta’u ...haa ta’u
Kormi cirrii haa ta’u...haa ta’u
Dhugee haa booressu ...haa booressu
Dheedee haa barbadeessu...haa barbadeessu
Booruun gabbina haa ta’u...haa ta’u
Barbadaan suga haa ta’u ...haa ta’u
Dhugaan tulluu haa ta’u ...haa ta’u
Dharri sulula haa ta’u ...haa ta’u
Anaaf sihii hin maqsin ...hin maqsin
Kan ormi maqe nu hin gahin...hin ga’in
Bakka hir’ate Waaqni itti haaguutu…………...haa guutu.
Egaa nagaya ...nagaya
Haleele………...…..Diina haleeli!
Irreeffatee, dhibaafateet oofkala!...Irreeffatee, dhibaafateet oofkala!
</poem>

Section::::Eebba Karrayyuu.
<poem>
Miinya tahi!………………………...ziz
Foduu tahi!………………………...ziz
Alalaasi!……………………………...ziz
Alaa gali!…………………………...ziz
Oli reebi!……………………………...ziz
Maatii raaphu!…………...…………...ziz
Gadi reebi!…………………………..…ziz
Karra raaphu!……………………….…ziz
Adaboon gooba!.…………………...ziz
Goobni geerarsa!……………………...ziz
Hurrubni Mirga!………..…………...ziz
Dirreen Dannaba!……...……………..ziz
Simoo ta’i! …………………………...ziz
Sin simin!……………………………...ziz
Dandoo ta'i! ……………………...ziz
Sin danda'in! ……….………………...ziz
Doobbii ta'i! …………………...……...ziz
Diina gubi !…………………………...ziz
Guchii ta'i !………………………...ziz
Baalaan booni !….…….……………...ziz
Citaa ta'i! …………………………...ziz
Gurmuu baasi! ……………………….ziz
Daddaraari! ……………..……………ziz
Dilboo ta'i! ………..…………………..ziz
Babbaroodi .………………………….ziz
Cibraa dhoosi ……..…………………ziz
Gaara ta'i! ...………………ziz
Itti jigi!……...……………...ziz
Haladdaq ta'i.……..……………..……ziz
Bal'adhu!…………..…………………..ziz
Fantaallee ta'i!..……………………….ziz
Mul’adhu!...…………...ziz
Qabadhu!...qabadhu!
</poem>

Section::::Eebba Arsii.
<poem>
Dhiltee Dhinnaa... Hoffolaa
Dhiltee Dhinnaa... Hoffolaa
Dhiltee Dhinnaa... Hoffolaa
Faatee waaqni dhagahi... Dhagahi
Lafti sii dhagahi... Dhagahi
Gadaan dhagayi... Dhagahi
Gadaamoojjiin dhagayi... Dhagayi
Dhibbi dhagayi... Dhagayi
Dhibaayyuun dhagayi... Dhagayi
Gadabitti nu galchi... Galchi
Gadaa nu hulluuqsisi... Hulluuqsisi
Waraana qaqeessi... qaqeessi
Oromoo qaqatti nuu bulchi... bulchi
Doloolloo yaasi... Yaasi
Yaa’aa gabbis... Yaasi
Jinfuu tuuli... Tuuli
Tuulaa diinaa diigi... Diigi
Oromoo biifaa si godhi... Si Godhi
Biiftuu ganamaa si godhi... Si Godhi
Ejersa gaaraa si godhi... Si Roobi
Korma nyaaraa si godhi... Si Roobi
Bokkaa sii roobi... Sii Roobi
Bokkuu sii moosisi... Sii Moosisi
Laftana ititi... Ititi
Itittuu nu obaasi... Obaasi
</poem>


Jechama

Jechama

Jechamni gosa afoolaa ta'ee jecha ergaawwan dachaa fi cimoo dabarsuudha. Jechamni ergaa akeekkachiisuu, dheekkamuu, kakaasuu, barsiisuu fi iccitiin dabarfachuuf ni tajaajila. Jechama keessatti jechoonni gubbaa ifa yoo ibsaman keessatti immoo dhoksaan hubatamu.

Section::::Fakkeenya jechama.
Safuu Oromoo keessaa tokko maqaa kabajaan nama waamuudha. Jechamni armaan gadii akka maqaa kabajaatti fayyadu.

Jechamoota maqaa fardaa
Jechamoota maqaa erga fuudhaan/heerumanii
Jechamoota maqaa erga horanii


Tarree Jechama Oromoo

Tarree Jechama Oromoo

Tarree armaan gadii jechama Oromoo fi hiikkaa isaa waliin qaba.
!Jechama
!Hiikkaa


Safuu

Safuu

Safuun hariiroo uumaa fi uumama jidduutti gochoota ta'uu qabaniifi kan ta'uu hin qabne seera adda baasuudha. Safuun, kanneen akka quxisuufi hangafa, ilmaani fi warra, ofiifi nama biraa jidduu kabajni jiraachuu itti ibsamudha. Safuun, yeroo akka cidhaa, Gadaa, ayyaana, lola, nyaataa fi gochoota biroo keessatti seera itti raawwatanidha.

Oromo biratti, safuun kan Waaqaati. Namni safuu cabse: dhukkubsachuun, maraachuun, maseenuun, nagaa dhabuun isa mudata jedhamee amanama. Oromoon wanta qaanyi yoo arge ykn waan Waaqni qofa beeku gaafa gaafatame, "Safuu!" jedha.

Waaqeffannaan akka amanutti, safuun kan dhala namaafi uumamaaf kenname jalqabaa kaaseeti. Waaqni uumama yeroo uume, Safuus wajjiin uume. Dhalli namaas Safuu jalqabaa kanaan buluu eegale; ittiin buluun duubattis fakkeeffannaa Safuu kanaan seera tumatee walis ta’ee, uumama qajeelchuu eegale.

Safuun namoota gidduuttis bifoota garagaraatiin ni'ibsama, nihubatamasi. Safuun, jechaan, gochaa ykn meeshaaleetiin walqabsiifamee ibsamuu dandaha. Kunis, akkuma keeyyata lammaffaa oliinii keessaatti jechaan, sochii durba heerumuuf geesse irraa eeggaman keessattiifi uleen Siinqee Haadha Siinqeen alatti qabamuu dhabuun kabajaan walqabatee, durduubessaan(respectively) akka fakkeenyaatti ilaalamuu kan dandahudha. Qorannoo gochaatiinis ta'e qorannoo bal'aatiin, Safuun fakkeenyota babal'inaan gabbatee insamuu nidandaha.

Section::::Maqaa kabajaa.
Safuu Oromoo keessaa tokko maqaa kabajaan nama waamuudha. Maqaa Kabajaan hawaasa Oromoo garagaraa biratti haala adda addaan kennama. Baayyinaan ummata Oromoo Shawaa biratti, namoota ilmoo hinqabne yeroo baay’ee maqaa farda inni yeroo heddu yaabbatuun waamu. Akkasuma, gaafa cidhaa, ganama misirroodhaaf, maqaa kabajaa kennuun ummata Oromoo Jjimmaa biratti baayyinaan beekkamaadha. Gaafa ilmoo horan, maqaa ilmoo irratti hundaa'un maqaan kabajaa haadha fi abbaaf kennama. Gaafa nama guddaa waaman, nama hiriyyaa abbaa sii ta'un "adeeroo" nama hiriyyaa haadhaa sii ta'un "haboo" ykn immoo "isin" jedhu.

Akkasumas, Safuun, maqaa waamuu dhabuudhaan/diduudhaan ibsamuu dandaha. Fknf. haati haadha warraa maqaa abbaa warraa hintala ishii kallattiidhaan waamuu dhabuun Safeeffannaan jiraachuu agarsiisuu dandaha. Kunis, abbaan warraa mucaa argatee, maqaan moggaafameefii, maqicha mogaafameetti, "Abbaa ..." jedhamee hamma waamamu dandahutti jechuudha.


Ispoortii Aadaa

Ispoortii Aadaa

Ispoortiin aadaa gosa ispoortii ummata tokko biratti beekamu ta'e kan eenyummaafi jireenya saani calaqqisiisuudha. Ispoortiin aadaa tapha garee adda addaa gidduutti walmorkii uumuudhan jireenya hawaasa keessati dorgomamuudha. Waggaa waggaan Shaampiyoonaan Ispoortii Aadaa Oromiyaa magaala Oromiyaa keessatti gaggeeffama.

Section::::Faayidaa ispoortii aadaa.
Ispoortiin aadaa aadaa fi eenyummaa hawaasaa tursiisun cinaatti, hawaasa qaamaan jajjaboo, sammuun cimoo, fi abdiifi hamilee horatan uumuuf gargaara. Akkasuma ijoolleen rakkoolee jireenyaa akka moo'atan gargaara.


Walaloo

Walaloo

Walaloon damee ogbarruu keessaa kan bo’oofi, ceesiisaan tolfamee qooqa miidhaginaaniifi yeedalloodhaan
dhiyaatudha. Walaloo keessatti qooqa, suureessuu, malleen dubbii fi jechoota fayyadamuun hiikkaa gabbata dabarsu. Walaloo yeroo baay'ee xiyyeeffannoo gaafachuun jalqabu. Akka fakkeenya arman gadii kanatti jalqaba.

Yaa Mana Walaloo Walaleessaa

Kutaa Qabuu Kessaa

Gurraa Naf Ergisaa

Gurraa Qofaa Miti Afaanin Callisa

Section::::Bara durii.
Sooqiraaxas akka jedhuutti, uunkaa dhugaa waantoota naannoo keenyaafi guutuu adduunyaarratti argaman walaloon akkeessa. Filaaxoos immoo walaloon madaala hamilee biyyaa fi namootaa bakka warraaqsa, kufaatii hamiilee biyyas ta’u namarraan
ga’a. Kanaafuu, waloon addunyaa dhugaa keessa seenuu hinqabu jechuun barreessee falmaa ture. Aristootil walaloon suga miira namaatii fayyina fida, soda fi gadda nama keessa jiru daddamaqsuun nama keessaa mancaasee fayyina namaaf kenna jechuun kaa’a.

Section::::Amaloota Walaloo.
Walaloon qabatamaadha. Addunyaa dhugarratti hundaa’ee walaloon ilaalchaafi yaada isaa kan itti ibsatuufi dhimma qabatee ka’e sana dubbisaaf kan dhiyyeessuu wantoota qabatamoo ta’anitti fayyadamuudhani. Walaloon fakkii uumuu yoo jedhamuu jechi ittin dhiyaate sammuu dubbisaa keessaatti fakkii uumuu danda'uu isaa jechuudha. Walaloon filannoo jechaa fi yaadaa gaafata. Jechoota babbareedaafi yaada haala gaariin dabarsuuf jechoota humna qabaniitti tajajlamuu. Qusannoon kan maddu yaadnii iddo tokotti kuufamee dhiyaachuu isaa irra kan ka’e. Walaloon qooqaan kan dhiyaatu waan ta’eef yeedalloo qaba. Miira keenya hunda irraa gurratti dhiiyeenya ta’ee kan yeedalloon dhagahamu kun kan nama gaddisiisuu, gammachiisu, kakaasuu fi dhiphisiisu ta’uu mala.


Tarree Walaloo

Tarree Walaloo

Saba fine sab-lamilee

"==Yaa barumsa==
Yaa Barumsa Yaa Barumsaa
Yaa Madda Bekumsaa
Wa'e Fayidaa Kee
Meeqansaan Ibsa
Inni Tokkofanii
Sammuu Nama Cimsa
Barumsii Qabenyaa
Kan Hunduma Keenyaa
Kan Bu'ee Hin Cabne
Kan Moofa'e Hin Shamne
Kan Hattuun Hin Hanne
Warrii Baratan Xiiyyaraa Oofuu
Warrii Hin Baranne OKkite Sofuu!
Okkotee sofuun barumsa
Garuu barnootni safuu nama barsiisa

Section::::Barumsa.
Utubaa guddinaa
Kan fuuldurrii banaa
Haabarannuu jabaannee
Sabaa keenyaaf ibsaa taanee
Walaalli duukkana
Keessaa bahuuf hin laafinaa
Kan barateef akki godhaa
Fakkiin isaan murteessadha
Sammuu keenyaa hidhatnee
Marrii barnootaaf kaanee
Walummaan tolaatti hin dhaabbatamuu
Baruuf namnidirfama kan qabatuu

Section::::Nu hin buqqisu.
Tokkumaan Humna!
Gaaddisa Odaa jala gadi teenyee
Yoo wal-hubannee wal dhagenyee
Yoo wal jalaa kaafne dhagaa
Yoo waliif yaadne nagaa
Tokkummaan wal qabannee
Yoo walii wajjiin dhaabbanne
Kattaan gaaraa yoo dhodho’e
Cabbiin roobee yoo lola’e
Buubbeen kaabaas haa bubbisu
Nu hin sochoosu nu hin buqqisu!

Section::::Yaa Qubee Koo.
Qawween koo boraatiin koo
Kan rasaasa liqimsu
Yaadni garaa koo keessaa
Danda’ee naaf hin ibsu
Rasaasa itti guuttadhee
Gaafan banu cancala
Biyyi gurra qabatee
Fiigee lixa daggalaa
Wal caccabsee gulufa
Wanta qabu harcaasee
Qawween nageenya hin fidu
Nagaa dhahee mancaasee
Allaattiin waaqarra kaattu
Bineensi bosona kessaa
Sagalee qawwee kootii
Hin jaallatu ni dheessa
Ati garuu qubee koo
Qubee koo quba jabduu
Nagaa buusuufis taanaan
Gita tokkoyyuu hin qabdu
Gita Tokkoyyuu Hin Qabduu

Section::::Sin jaalladha hiriyaa koo.
Utuu naaf hindhagayin
Firrikoo gamaanaa fi gamaa
Bakka rakkoo kiyyaatti
Situ dursee argama
Aantiidhaafi obbolaa koo
Dursitee natti siqxa
Caba koo naaf dhidhiibdee
Dhiiga koo narraa dhiqxa
Kaasuu keetti na fuutee
Qabdee lafaa na kaasta
Dugda keetti na baattee
Bowwaa keessaa na baafta
Gaafa guyyaaa gammaachuu
Wajjiniin nyaannee kolfaa
Gaafa guyyaa dhiphinaa
Kan dhukkubaa fi golfaa.


Xalayaa

Xalayaa

Xalayaan ergaa barreeffamaan nama tokko irraa kabiraatti dabarsuun karaa itti walquunnamani. Xalayaan kan dubbisaa isaatiif salphaatti hubatamu, ergaa barreessaa qaama barbaadameen kan gahuufi dhimma barreeffameef sana ifa ta’ee kan raawwatu ta’uu qaba. Xalayaa fayyadamuun yaada, ajaja, oduu, fedhii, hawwii, gaddaa fi gammachuu ittiin dabarsu.

Section::::Gosoota xalayaa.
Xalayaan kan matayyaafi kan waajjiraa ta'uu danda'a. "Xalayaa matayyaa" kan firri firaaf, maatiin maatiif, hiriyaan hiriyaaf haala dhuunfaa ofii fageenyaafi dhiyeenya, bakkaafi yeroo irratti hundaa’uun ittiin walquunnamaniidha. "Xalayaan waajjiraalee" immoo kan dhimma adda addaatiif waajjirri waajjiraaf, waajjirri tokko nama dhuunfaaf yookaan namni dhuunfaan tokko waajjira tokkoof kan barreessuudha.

Section::::Kutaalee xalayaa.
Wantootni ijoo xalayaa keessatti argamuu qaban teessoo, nagaa gaaffii, keeyyata seensaa, qaamaa xalayaa fi xummura xalayaati.
Section::::Teessoo.
Teessoon xalayaalee kan barreeffamu gidduu seensaatti. Maqaan namticha ykn dhaabicha ergamuuf barraawa. Yoo namticha barreessituuf hin beekne iddoo ykn argoo isaan qabaniin barreessuu. Fkn. Itti Gaafatamaa Buufata poolisii.
Section::::Nagaa gaffii.
Kutaan kun iddoo ittii kabajamaa ykn kabajamtuu ebeluu jenne eegalluudha.
Section::::Keeyyata seensaa.
Keeyyataa kana jalatti waan xalayaan barreeffamuuf bakka ittii ibsimuudha ykn dhimma barreessinuuf bakka itti kaafnuudha.
Section::::Xalay xalayaa.
Kutaan kun seensa xalayaa irratti hundaa’uudhaan kan bal’achaa dhufuudha.
Section::::Xummura xalayaa.
Bakka kanatti waan jechuu barbaaddu mara bakka itti xummurruudha. Fkn. jaalalee to ykn koo, Obboleessa koo ykn Obboleetti to, Harmeeto, Abbaa koo  jette xummuruu niidandessa.


Maykil Jaakson

Maykil Jaakson

Maykil Jaakson (; A.L.A Hagayya 29, 1958 - Waxabajji 25, 2009) wellisaa, barreessaa fi taphataa wallee Ameerikaati. <nowiki>"</nowiki>Mootii Pop<nowiki>"</nowiki> maqaan jedhu kan kennameef Maykil, seenaa wallee keessatti bashannansiisa guddaa fi hogganaa aadaa jaarraa 21ffaa baay'ee barbaachisoo keessaa isa tokko akka ta'e ilaallama. Karaa waltajjii fi hojii sursagaleen mala wallisu walxaxaa kan akka (muunwalk) ofii moggaasee beekkamsiise jira. Qooqa fi istaayilin isaa artistoota gosa adda addaa irra dhiibbaa geessisuun alatti, jiruu dhuunfaa banaan isaa gumaacha inni muuziqaa, daansii fi faashinii godhe waliin waggaa kurnaan afuriif aadaa ammayyaa keessatti hogganaa addunya isa taasiseera. Maykil seenaa wallee ammayyaa keessatti nama baay'ee badhaafamedha.

Ilma saddeetaffa kan ta'e Maykil, hojii isaa kan duraa kan qopheesse 1964tti obboleewwan isaa quxisu Jaaki, Tito, Jarmeyn, fi Marlon miseensota (Jaakson 5) ta'uuni. Hojii qenxee isaa 1971 Motawn Rikards irratti kan jalqabee yoo ta'u gara urjii kan cehe immoo albamii qenxee (1979) gaafa diskoon fiixa ta'e baaseeni.


Muhammad

Muhammad

Muhammad (S.A.W) (Afaan Arabaa: مُحَمَّد, Muhammad bin Abdullahi; 570 Dh.K.D – Waxabajjii 8, 632 Dh.K.D) Araba Islaamumma gad-dhaabee fi dura bu'aa amantii, hawaasumma fi siyaasaati. Akka amantii Islaamaatti, barsiisa Rabbi tokko amanu Aadam, Ibraahim, Muussaa, Yesuus fi nabiyyoota biroo haa itti fufsiisuufi gorsuuf nabiyyii ergamaniidha. Isaan(S.A.W) akka nabiyyii Rabbi dhumaa ta'anitti ilaallamu. Barsiisafi gochi Muhammad(S.A.W) Quraanaa waliin bu'uura amantii Islaama ta'uun Araboota gara mootumma muslima tokkoomse.

Muhammad(S.A.W) tilmaamaan bara 570 Dh.K.D (Bara Arbaa) magaalaa Arabaa Makkaa keessatti dhalatanii, gaafa ganna 6 yataamaa ta'an. Muhammad kan guddatan akaakoo abbaa Abd al-Muxxalib, erga inni du'e booda immoo eessuma isani Abu Xaalib biratti.


Tarree boqonnaawwan Quraanaa

Tarree boqonnaawwan Quraanaa

Quraanni "suuraah" (boqonnaa) of keessaa qaba, suuraan "aayaah" of keessaa qaba. Suuraah At-towba malee suuraan hunduu "bismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīm" (Maqaa Rabbii Arrahmaan, Arrahiim ta'eetin) jalqabamu. Suuraan gabaajee ("Muqatta'at") hiikkaan isaani Rabbi qofti beekun ni jalqabu.

Section::::Gabatee Suuraah.
! Mata duree qubeen
! Mata duree Afaan Arabaan

! class="unsortable" | Mata duree Afaan Oromoon
!
! <small>Akka "Nöldeke'


Suuraah

Suuraah

Suuraan boqonnaawwan Quraana keessa jirani. Quraanni suuraa 114 of keessaa qaba. Suuraan immoo aayaata of keessa qabu.


Al-Faatihaa

Al-Faatihaa

Section::::Qaraatii.
1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.


Asoosama

Asoosama

Asoosamni gosa ogbarruu keessaa hojii kalaqa ilma nama jiruuf jireenya dhuunfaa hanga hawaasaatti gocha raawwatee fi hin raawwatamne bifa seenessuutiin kan qopheessuudha. Asoosama guutu guututti wanta qabatamaa qofa oso hin taane addunyaa mata ofii uumuun ilaalcha, yaada fi hawwiis kan itti ibsani. Asoosama ragaan deeggaramee fi osoo hin deeggaramnee qopheessun ni danda'ama. Asoosam dhugaa kan ragaan deeggarame yoo ta'eewuu irraa hir'isuuf itti dabaluun akkaataa nama hawwatuuu fi gurra ummataaf toluun qophaawa.

Section::::Akaakuu asoosamaa.
"Asoosama dheeraa", "asoosama giddu-galeessaa", "asoosama gabaabaa", "asoosama walaloo", "asoosama diraamaa", "asoosama baacoo" fi "asoosama durii" jedhamee asoosama qooduun ni danda'ama.


Waaqeffataa

Waaqeffataa

Waaqeffataan (waaqeffataa) nama amantii Waaqeffannaa hordofuudha. Waaqeffattooni sirna fi seera Waaqeffannaan bulu. Waaqeffataan ayyanoota ammachiisa, booranticha, ateetee, wadaajo, Irreecha, taaboree, ingiccaa, darbaa fi gannii kabaju. Waaqeffattoonni gaafa ayyaanota adda addaa kabaju Waaqa galateeffachuu fi waaqeffachuuf ni eebbisu.


Gaa'ela

Gaa'ela

Gaa'elli (gaa'ila ykn fuudhaa fi heeruma) aadaa hawaasaa nama lama walitti hidhuun kan maatii uumuudha. Hawaasa baay'ee keessatti dargaggessaa fi shamara jiddutti gaa'elli yeroo baay'ee kan raawwatamu. Gaa'ela booda, hariiroon saal qunnamtii fi ijoollee uummachu hawaasa ykn amantii biratti fudhatama arkata.

Guyyaan fuudhaa fi heeruma cidha jedhama. Namni fuudhe "abbaa warraa" yoo jedhamu tan heerumte immo "haadha warraa" jedhamti.

Section::::Seera gaa'elaa.
Gaa'elli addunyaa hunda keessa jiraatus hawaasa, amantii fi biyya adda addaatti seera garagaraa qaba. Seerri kunis firooma dhiigaa, firooma soddaa, gosa, umuri, saala, heyyama, qabeenyaa fi akkaata cidhaa irratti hundaa'a.

Ummata Oromoo biratti namni umurii fuudhaa heeruma gahe jedhamu Raabaa Doorii fi dubra. Namoota umiriin isaanii gahe, firooma dhiigaa kan hin qabnee fi saala walii faallaa ta'an lama jiddutti gaa'elli Oromoo kan raawwatu. Dubri dhiira tokko qofa heerumu dandeessi al-tokkotti.

Section::::Tarree Gaa'ela Oromoo.
Aadaan fuudhaa fi heerumaa akkaataa naannootiin hamma murtaa’e garaagarummaa qabu.

Section::::Tarree sirna gaa'ela.
Aadaan fuudhaa fi heerumaa bifa armaan gadiin geggeeffamu ni danda'a.


Gaara Mul'ataa

Gaara Mul'ataa

Gaarri Mul’ataa (Gaara Mullataa) gaara guddaa Harargee Bahaa, Oromiyaa keessa jiru. Gaarri Mul'ataa suluula bishaani irraa meetira 1625 ol ka'e argama.


Cumboo

Cumboo

Cumboon nyaata xaafii diima fi baaduu irraa qophaawuun keessummaa fi gaafa ayyaanaa kan dhiyaatuudha. Nyaata aadaa Lixa Oromiyaa keessatti Godina Horroo Guduruu Wallaggaatti baay'ee beekamu dha. Xaafii diimaa furdisanii erga bukeessanii booda, eelee beeddee fi eelee haadhoo ho'isanii bukoo qophaa'e sana eelee beeddeerratti gadi naqanii qadaadu. Gaafa bilchaatu baasanii baaduu irratti naqanii itti cororsu(baqsu).


Google

Google

Google dhaabbata teknoloji idil addunyaa Ameerika kan oomishaa fi tajaajila intarneetiin walqabatu kanneen akka teknoloji beeksisa onlaayni, serch injiin, kilawud komputing, mosaaji fi hardiweer irra bu'uureffateedha. Amazoon, Appilii fi Maaykirosoft waliin, dhaabbata teknoloji "gurguddoo afur" keessa tokkotti ilaallama.

Fulbaana 1998 keessa Google kan hundeessan Leeri Peej fi Serjiy Birin Yuuniversiti Stanford Kaalifoorniyaatti barattoota Ph.D turan. Isaan lamaan walitti sheerii gara dhibbentaa 14 kan qabanii fi humna filu abbaa qabeenyaa "(stockholder voting power") dhibbentaa 56 karaa "suupper vootingiin" kan too'ataniidha. Kaaliforniyaa keessatti gaafa Fulbaana 4, 1998 Google akka dhaabbata dhuunfaa Kaaliforniyaatti kan isaan hundeessan.


Shaashamanne

Shaashamanne

Shaashamanneen magaalaa guddoo godina Arsii Dhihaati.


Dodola (magaalaa)

Dodola (magaalaa)

Dodolaan magaalaa Oromiyaa gurguddoo keessaa tokko yoo taatu, Godina Arsii Lixaa Aanaa Dodolaa keessa argamti. Magaalaa tun barumsaa fi daldala addaa addaa irratii kan hundooftee dha. Akkasumas magaalaa tun misoomaa fi industurii dhaan carraa guddaa carraaqaa kan jirtuu dha. Keessumayyuu yeroo ammaa saffisaan kan guddachaa (heddu misooma) jirtuu dha.

Ummattootni magaalaa tana keessatti argaman kuma 20000 ol ta'a jedhamee yaaddama. Magaalaa tana keessatti afaanota addaa addaa sagalii (9) oltu dubbatama.

Baldhinni lafa ishiis kiloomeetir isqu'arii 120 fi bishaan kiloometr isqu'arii 0.9 ta'a jedhamee yaaddama. Magaalotiin ollaa ishii kaaba-bahaan Shaashamannee ,kibbaan Adaabbaa, fi bahaan Boqqojii fa'a. Haalli teesuma lafaas ishii tulluwwa, garreeni fi bishaanin marfamaa dha.

Qileensi ishii bayyee kan namatti toluu fi kan nama gammachiisu dha. Yeroo bona ho'a, yeroo Gannaa xinnoo qorra, Arfaasa jiddugalessaa fi Birraa humditii (gammachisa) kan ta'ee dha.

Dodola dandii konkolataa kan Shaashamanne irra ka'ee Dodola keessa darbee Adaabbaa dhaquu fi Dodola irraa ka'ee Boqqojii dhaqu qabdi. Dandiin kun kan cirrachaan afameedha. Yeroo amma aaspaltii afuuf tattafii godhaa jirti.

Dodola manneen barnoota sadarkaa tokkoffa (), sadarkaa lammaffaa () fi Qophaa'ina () tan of keessaa qabduudha.


Aanaa Dodolaa

Aanaa Dodolaa

Dodola yeroo amma kana godina arsi lixaa keessaatti argamti.


Keeti Peerii

Keeti Peerii

Kaazriyn Ilizaabet Haadsen (Afaan Ingiliish: "Katheryn Elizabeth Hudson"; A.L.A Onkololeessa 25, 1984 dhalatte) maqaa ogummaa "Keeti Peeri" () kan beekamtu, weellistuu Ameerikaa, sirbituu, fi haadha murtii televijiiniiti. Yeroo ijoollummaa ishee Waldaa keessatti faarfataa erga turte booda, muuziqaa Wangeela keessatti hojii jalqabde. Keetiin "Reed Hiil Ricardis" () walin mallattessuun albama istudiyo maqaa dhaloota ishe "Keeti Haadsenin" () bara 2001 gadhiiftee hin milkoofneef. Waggaa booda muuziqaa amantii kan hintaaneetti seenuuf gara Loos Anjeles imaluun pirooduusar Gilen Belaard, Dr. Luqaas, fi Maaks Maartin waliin hojjechuu jalqabdee. Erga "garee muuziqaa Aayland Deef Jaam" () fi "Kolombiyaa Rikardis" () irraa hirrifamte booda, waliigaltee "Kaapitol Rikardis" () waliin Ebla 2007 keessa mallatteesite.
Keetiin bara 2008 albamii ishee lammaffaa, "dhiirota keessaa tokko," jedhuun beekkamtuu taate. Sirba rook kan ta'e albamiin ishee, sirboota falmiisisaa Ameerikaa lakkofsa tokko ta'an "dubara dhungadhe" fi "Ho 'aa fi qorra" of keessaa qaba . Albamiin kana aanan hundi Billboordi U.S. 200 irra aananii jiru. Albamii diskoo kan ta'e "" ( 2010 ) ("abju Ijoollee)" Billboordi Ho'aa U.S qeenxee 100 keessatti chaarti shan siboota (Dubra Kaaliforniyaa), (Abjuu Ijoollee), (dhamaashaa), E. T. fi (T.G.I.F.) (Jimaata darbe galgalan) durfamu oomishuun galmee Maykil Jaakson (Badaan) qabame waliin qixa ta'e. Albamiin kana aane (2013) hiikkaa gaa'ela isheetin kaka'uun pop fi shubbisaan hariiroo, jirenya guyya guyyaa fi calaqqii jireenya ishee kan itti ibsatteedha. Keetiin muuziqaa sursagale chaartii irra aanan (baroodi) fi Dark Horse (Farda gurraachaan) artistii jalqaba sursagalee lama Vevo irratti daawwii biliyoona tokko qaqqabe qabdu taate. Albamii elektiropoppii bara 2017 kan ta'e Witness (Ragaa), kan siyaasaa fi bilisummaa qabuudha. Qeenxee guddaan Albamicha Chained to the Rhythm, galmee sirba artistii dubaraan guyyaa jalqaba baay'ee dhageeffamu Spotify (Ispootifaay) yeroo sani cabseera. Albamii istuudiyoo ishee jahaffa gaafa Hagayya 28, 2020 seeqxe.

Keetiin sirba qeenxe Billboordii ho'aa 100 U.S. tokkoffa ta'e sagal qabdi. Keetiin afur, badhaasa muuziqaa billboordii shan, badhaasa muuziqaa Ameerikaa, badhaasa Brit, badhaasa Juno fi badhaasa adda addaa argattee jirti. Tarree dubartoota muuziqaa mindaa gudda argatan wagga waggaa Forbes bara 2011-2019 keessa jirti. Tilmaamni galii ishee bara 2016 miliyoona $125. Albamii miliyoona 18 fi qeenxee miliyoona 125 ol addunyaa guutu gurguruun, artistoota akkaan muuziqaa gurguran addunyaa keessaa isheen tokko. Keetiin bara 2018tti hadha alanga Ameerikaa ta'uun tajaajiluu eegalte.


Gabramaaram Gaarii

Gabramaaram Gaarii

Gabramaaram Gaarii (Dajjaazmaach Gabramaariyaam Gaarii) loltuu fi ajajaa waraana gaafa Adwaa fi bara Haylasillaaseeti. Gabramaaram Garasuu Dhukii Walisoo irraa Finfinneetti waamsisuun Ministeera Ittisaa keessatti ajaja mootiin qacaran.

Gabramaaram weellistu Beeti Jeef ("Betty G.") obboleessa akaakiletti oolaaf. Manni barumsaa magaalaa Finfinne kessattti yaadannoof maqaa isaan moggaafame jira.


Harkaa fi harma muraa Aanolee

Harkaa fi harma muraa Aanolee

Harma Muraa fi Harka Muraan Aanolee yakka sukkanneessaa Minilik ummata Oromoo Arsii irratti raawwatedha. Ummata Oromoo Arsii bakkaa Aanolee jedhamutti walitti qabuun dhiira irraa harka mirgaa dubartiirraa ammoo harma muruun gocha suukanneessaa kana irratti raawwate. Kanas kan raawwate ajajaa gita bittaa Arsii godhuun kan Minilik ramade Raas Daargee ture.

Ajaajaan waraanaa Minilik, ummata Arsii nagaa fi araara dubbannaa koottaa jedhee Aanoleetti akka walga'an waamee. Ummannis nagaa buusuf jecha yaa'ee walitti qabame. Yeroo kana, karaa dhiphoo keessa nama tokko tokkoon akka darban itti himane. Yeroo namoonni karaa dhiphoo kana keessa darbu achitti qabuudhan, warra dhiiraarraa harka mirgaa muranii morma isaanitti fannisanii gad lakkisani. Dubartootarraa ammoo harma muranii mormatti rarraasan. Namoonni guyyaa sana achitti walitti qabaman tilmaaman yoo xiqqaate hanga nama kuma tokkoo yoo ta'an barreessitoonni tokko tokko hanga kumaa sadi'iillee baayyachuu danda'u jedhu. Ummanni nagaa dubbachuuf waan dhaqeef, ofirraa ittisuufillee meeshaa waraanaa hin qaban turan.

Gocha kana warri Abashootaa kan raawwataniif, ummata Arsii haaloo ba'uufi salphisuu fi. Ummanni Arsii Lenjisoo Diigaan durfamuun waggaa saddeetiif loltoota Minilik moo'ee waan deebiseef kana haaloo ba'uuf godhan. Kana qofa odoo hin taane ummanni sodaatee akka isaanif buluu gochuuf ture.