Bismillaahi jedhaa jalqaba adeemsaa…

Walaloo Gabaabduu Dubbisuudha Qabdu Bismillaahi jedhaa jalqaba adeemsaa Arrahmaanirrahiim ittisinii aansaa Alhamdulillaahi Rabbi Faaruun kasaa Kan irra nukaaye Daandii Qajeellumsaa Osoo nujallisee hin qajeellu tasa Galata galfachuun baayyee barbaachisaa Mootii hunda caalu galanni kan isaa Rabbi haqa Qabda tanaafin sifaarsaa Rasuula aalamaa nagaa itti buusaa Jaahiliyyaa irraa kan nubaase isaa Akkasa hordofnu Rabbiitu nuuf ibsaa S.A.W jechuu heddummeeysaa Faaydaa guddajjiraa akkas jechuu keessaa Rabbi ofiin jalqabee maleykaa itti aansaa Yaa Warra amantan Nagaa itti buusaa Hunda caalaa guyyaaf halkan jum’aa keessa Salaat alannabii jedhaa deddeebisaa Nidhagayaa baraa nujalaa deebisaa Siinqii haa godhannu Rabbiin itti geessaa Haadhaaf abbaan kiyyas haataatu fidaasaa x2 Aselaamu aleeykum ummata barakaa Śalaama wal fuuna walqabannee harka Jibbaan haa dhabamtuu jaalala ijaarrakaa Rabbi nuhaa godhuu Warra afaan takkaa Sunnaa jala deemnee wal jibbaa dhiifna kaa Islaamaaf qabsooynee akka geennu bakka Irraa achi goraa ahbaashaf Mushrika Jarri diina keenyaa hin jaalattu haqa Dhara deeggarteetiin awwaaludhaaf dhugaa Akkasiin dhamaati dhadhaa muuddee dhagaa Isiif dhugaan dharaa dharrimmooyya haqaa Yaa obboleewwan too fagootti irraa maqaa Jaalallee hin godhannu Warra munaafiqaa Aduwwiidha jarri Rasuulaf kaaliqaa Nuhaa wal jaalannu muslimtoonni dhugaa Awliyoonni Rabbii waljaallachuun haqaa x2 Jaalala yoo jedhan tokkoof lamaa mitii Gosa heddu qaba heddu biftisaatii Fkn Abbaakee,Haadhaaf ilmaan,Niitii Hunduu bakka qabaa adduma addattii Ta Rabbiitu dursa takaaliqa keetii Ergasii itti aansi ergamaa isaatii Yoo dhandhamuu feete mi’aa iimaana keetii Halaawaan iimaanaa mi’aafi Dhandhamtii Dhandhamii ilaali achi keessa jirtii Mee hundinuu kadhaa booyaatiin Rabbittii Akka nu badhaasu jaalala ofiitiin Ergamaa isaallee akka jaalannuttii Akka waan hojjannus nurraa jaalatuttii Hangafti jaalalaa jaalala Rabbiitii Inni nuuf haa kennu jaalala ofiitii Ergasii itti aansi Rasuula Rabbittii Haqa nurraa qabuu Nabiyyurrahmatii Aleyhissalaamuu aleyhissalaatii Wa’alattaabi’iin hunda hordoftootii X2 Yaa Rasuula Rabbii yaa jaalallee kootii An yoon sin jaallanne maali jiruun kootii? Yaa ergamaa haqaa qabsaayaa amantii Makkatti dhalattee godaantee madiinatti Bashannanaafimii sababa amantii Islaammummaaf jettee baate gattee maatii Aah!! Yaa Rasuula Rabbii Nabiyyurrahmatii Osoo nahin argin naaf yaaddofta atii Jetteetiin lallabda Yaa Rabbi Ummatii Maqaama kee Rabbiin haa faarsu sirrittii Seenaan kee hedduudhaa way dubbiidhaan dhumtii Irraa qoshorataa dabra dhalootattii Ergaan kee nagayee aniis amane ittii Baga naaf ergamte gammadeera sittii Alhamdulillaahi Rabbi Faaruun keetii Nagaaf Rahmata kee naa buusikaa ittii Rahmata aalamaa caalaa ambiyootii Nadhaqqabee jiraa seenan jiruu keetii Rakkoon simudate ergamuu keerrattii Waa himameendhumu galmaaye seenattii Sitti waljijjiirtee aduwwiin Rabbiitii Dabarsite obsaan Rabbi siif tumseetii Alhamdulillaahi oltaye diin keetii Tika Rabbiikeetiin as gaye diin keetii Fidaa kee haatayan Haadhaaf Abbaan kootii Anis lubbuun tiyyas Isaan qofaa mitii x2 Ammas faanti hafte kan aduwwii keetii Yahuudaaf nasaaraan hidhattee walittii Ahbaashaf wayyaaneen naqattee walittii Islaama moo’achuuf kijiba labsitii Warroota diin dhaalan Daa’iif sheeka hiitii Ashabbaarii jettiin warra sunnaa keetii Shororkeessaa jettiin hunda muslimaatiin Areedaaf hijaabas argaasaa jibbiitii Kaampaasiirraa guurtee hiiti barattootii Markazaaf madrasaa Masjida Rabbiitiis Sii magaazana moo wajjiruma seetii? Wayyaaneen ahbaashaf galma godhuu feetii Rabbiin dhaba godhuu waan dadhabe seetii? Obseetiifi malee Rabbi abbaa Qudraatii x2 Usneen teenyu nullee hin callifnu ittii Diin keenya sarbamee maal faaydan jiruutii? Masjinni saamamee madrasaan cufamtii? Ustaaza koo hiitee Daa’ii fi sheekkotii Aalima tuffattee jaahila nuu mootii Imimmaan haawwotaa rifaatuu abbootii Jarri coraan qabduu kana yoom dhageettii Dhiiga muslimaatiin harkasii dhiqattii


Haalli Yero amma Motummaan Sa’udii keysatti  argamu firaa fii diinallee hin gammachiisu.

Hegeree Oromiyaatiin Duulaa Amerkaan “daa’ish yk Motummaa khulafaa slaama” irratti gadgeysaa jurtu Irraa Motummonni Arabaa Shan walliin qooda fudhachuu fulbana 22/2014 Presdentiin Amerkaa Obaamaan ibsanii jiru. Warreen akka angsafatti duula kanarraa qooda fudhachaa jiran keysaa Sa,udii Arabiyaan sadarkaa duraatti mil,aataa jirti. Sa’udiin duula warra Isalaama “Sunnii ” Amerkaa waliin taatee irratti hojjachuuf (waraanuuf) ni dirqamte warreen ja’an hedduudha. Sababni isaas Dhaabbanni Daa,ish ja,amuun beekkamuu kuni guutuu daangaa gara kaaba Iraaq fii Sa,udii dhunffatee waan jiruuf wayta haalaa mijjeyfate Sa,udii weraruu hin olu ka ja,uu shakkii guddaa qabaachuu isitiin alatti , ummanni isii harki guddaan Dinaggeyiin ” Daa,ish ” cinaa dhaabbachaa waan jiraniif ja,an keysa beytonni haalaa Sa,udii fii Ummata Isii. Gara biraan warri Sa’udiin deggaraman “Iraaq fii Suriyaa , Lubnaan ” keysatti dadhabaa dhufuun isaanii dura dhaabbattota Sa’udii fii warra dhihaa tiif karaa saaqaa dhufee kuni hedduu Motummaa Sa’udii gar malee yaaddeysaa jira. Ammallee Mormitonni Shii’aa Huusii Ja’amuun bekkaman Magaalaa Mummitti Yaman San’aa dhunffatanii waan jiraniif haalli Sa’udiin yero ammaa keysatti argamtu firaafii diinallee hin gammachiisu jechaa jiru Hayyoonni Siyaasaa , warreen “Huussii” kunnen guutuu Yeman gaafa dhunffatanitti “Naanno khamiis Musheet , Jiizaan , Najraan ” Lafa Yamaniirraa Sa’udiin humnaan fudhatte , deffachuu qabna jechaa waan jiraniif , Ammallee hojjattota biyyota alaarraa Sa’udii hujjif dhufan keysaa warra akka Ethiopia fii Oromo ,Somaalee ” Huussii ” waliin hidhata qaban jechuun dharaan yakkitee reebaa waan jirtuuf , waggaa dhufuu haalli Sa’udii akkam tahaa laata ? Kan ja’utuu keysa beytota haala Sa’udii Arabiyaa yaaddeysaa jira. Akkuma yaadatamuu dhinenya kana Sa’udiin waggaa 84ffaa isii kabajachaa jiraachuun isii ni yaadatama. Waggaa 85ffaa hoo haala akkamiin kabajachuuf teysi gaaffii arifachiisaa kana Debisaa isaa yeroof bira tarkaanfachaa , Rakko biyyota Ollaa Isii Iraaq , Suriyaa , Yeman Irraan daangaa isiitti qaxxaamuraa jiru kana akkamiin dura dhaabbachuu dandeyuf teysi.? ” Waggaan dhufuu nama Eegaa jiruuf boru ganama tahuu dandeyaa ” ja’amitii ree Manguddon Oromo wayta makmaaku.!!! Xiinxalaa Siyaasaa Arabaa , Barreysaa fii Gaazexeysaa Obbo Gammadaa Sute . Fuulbana 25/2014 Kaayroo


IRREEECHI AYYAANA EENYUUTI? AKKAMITTI EEGALE?

Qophiin: Urjii Ahmad Ayyaannii Irrechaa Maali?Irrecha jechuun Hikkaan Isaa gabbaruu ykn Ibaadaa godhuu jechuudha.Hikkaa Isaa kanarraa wanni hubannu Ayyaanni kun ayyaana Ibaadaa itti godhan, kan galata Rabbirraa itti barbaadan tahuu Isaati. Fagoo osoo hin deemne hikkaa Isaa qofarraa ka’uun Muslimootaaf ayyaana tahuu akka hin dandeenye beekuun ni dandahama.• IRREECHA KABAJUUN EEYSATTI? AKKAMITTI EEGALE?Ayyaanni Irrechaa Haroo Arsadii je’amu kan magaalaa Bushooftuutti argamu biratti kabajamuu jalqabe.Sababaan jalqaba Ayyaana kanaa akka himamutti Namni Arsadii Je’amu kan Gosa Oromoo Liiban akka malee rakkatee guyyaa 8 Haroo amma maqaa Isaatiin yamamu kana biratti Waaqa kadhataa jiraate. Osoo hin nyaatiin Osoo hin dhugin jiraachuun Isaatis ummata dinqisiise. Maanguddoon Gosaa waliitti qabamanii bakka san bakka Ibaadaa “Gabbartii” Ykn Waaqeefannaa akka taatu murteeysan. Akkasitti Haroonis Haroo Arsadii taatee bakkittis bakka Ibaadaa ykn Waaqeefannaa taate.Irrechi akkatti jalqabe. Arra Aadaa Oromummaa namaaf mirkaneeysu godhuuf Waaqefatoonni dhagaa hin kaafne hin qaban.• IRRECHI AMANTII MOO MAALI?Irrechi jalqabuma hikkaa Isaarraa eegalee hanga arraatti Waaqeefattoonni Waaqa Isaan gabbaran waliin hidhaa jabeeyfachuuf, gabbaruuf, kadhachuuf, farfachuuf Irreecha godhan.Wanni kun Aadaa Osoo hin tahin amantii taheeti eegale. Warri eegales galata Waaqaa barbaada eegalan. Wanni Rabbirraa galata itti barbaadan hundi Ibaadaa je’ama.Aada jechuunis waan Ilmi namaa uumee irratti waliif gale jechuudha. Aadaan amantii tahuu dandaha. Waaqeefatummaan Aadaa fii amantiidha. Aadaa tahuun Isaa Ummataatu uume, Amantii tahuun Isaa galata Rabbirraa itti barbaaduudha.Ayyaana Waaqa itti gabbaran jennee fudhannus akkaataan Muslimni Rabbi itti gabbaruu fii itti kadhatu Tartiiba mataa Isaa qaba. Waan Karaa Quraanaa fii Hadiisaan Ibaadaa tahee hin dhufin akkamitti daleeynee galata Rabbirraa barbaanna? Kanaaf Ayyaanni Irrechaa Ayyaana Keenyaa miti. Amantii If dandeeyse qabna!• IRRECHA AKKAMITTI KABAJAN? EENYUU KABAJA?Irrecha kan kabaju Oromoo Amantii Waaqeefataa hordofan kan naannoo Bushooftuu Jiraatan tahus booda warri Waaqeefattummaa malee Oromoon amantii biraa qabaachuu hin qabdu je’an Ayyaana kana aadaa Oromummaa fi Mallattoo Oromummaa fakkeeysanii biyya keessaa fi alatti ni kabajan.Kan biyya alaa akka itti kabajamu beeku baannus kan biyya keessaa akka itti kabajamu barreeyfamee jira.“Abbaa Qaalluu” jechuun namni yaamamu akka Imaamaa ykn gaggeeysaatti Gabbartii Waaqaaf godhan Irrecha tartiibaan ni qajeelcha.Ayyaannii Irrechaa Asaba Raggaasaa akka Ibsituu “Ayyaana Oromoo fii Waaqa Walitti hidhu kan Waaqa waan dabreef galatoomfatanii waan dhufuuf Waaqa itti kadhatan” jechuun dubbata.Ayyaanni Irreechaa Oromummaa kan mirkaneeysuu akka tahee fii kan Oromoota hundaa akka tahes Barreeysaan Asaba Raggaasaa jedhamu Barruu Isaa “Irrecha: From Thanksgiving Ritual to Strong Symbol of Oromo Identity” jechuun Ibsee jira.Akka barreeysaan kun jedhutti Ayyaanni Irrechaa Ayyaana Waaqaaf galata itti galchanii fii Malattoo Oromummaa guddoo jechuun dubbata.Irreecha namni kabaju Oromummaan Isaa shakkii hin qabuu, namni Ayyaana kana hin kabaju je’u Mallattoo Oromummaa gudditti dide jechuudha akka Isaan jedhanitti.• IRREECHI MUSLIMAAF MAALI?Akka gubbaatti Ibsuuf yaale Jarri Ayyaana kana Kabaju Ayyaana kanarratti Waaqaaf galata galchina, Waan ful duraa Waaqni akka nuuf tolchu kadhanna, Hiidhaa Waaqaa fii nu jidduu jirtu jabeeyfanna jechuun dubbatan.Muslimni hidhaa Rabbii fii Isa jidduu jirtu jabeeysuuf Irrecha godhuu qaba moo Karaa Rabbii fii Rasuulaa s.a.w guutuu irruu hin qabne hordofuu qaba!?Amantiin Islaamaa amantii guutuudha. Kadhaa, Rabbi farfatuu fii Hidhaa Rabbii fii nu jidduu akkamitti akka tolfannu karaan Islaamaa guutuun lafa kaayee jira. Namni galata Rabbirraa barbaaduuf Ibaadaa godhu hundi karaa Rasuulaa s.a.w qunnamee jala deemuudhaan Milkaawa. Wanni sanii achii hundi jallina.Muslimaaf irrechi guyyaa ayyaanaa Osoo hin tahin guyyaa gaddaati, akkamitti yoo jetten obboleyyan keenye hedduun arrallee Rabbii fii Rasuula s.a.w jala deemuu dhiisanii karaa Rabbiin shari’aa hin godhin jala deemaa jiran. Kuni nu gaddisiisuu qaba malee nu gammachiisuu hin qabu.Kara biraatiin ifittis gadduu qabna. Osoo nuti akka gaaritti da’waa goone Sabni keenya Kumaatamaan lakkaawaman Islaamummaa dhiisanii karaa biraa hin hordofan ture. Kuni Nu sheeneeysee da’waaf nu kaasuu qaba.• AYYAANA IRREECHAA EENYUUTU OROMUMMAAN WALITTI HIDHA?Ayyaana Irrechaa Mallattoo Oromummaa warri godhu warra Oromoon Muslimaa hedduu tahuun akka malee isaan yaachistu.Isaan wanni fedhan Muslima “Aadaa tee”, “Eenyummaa tee” jechuun amantii Waaqeefattummaa tan Oromoota hundaa godhuu fedhan. Rakkoon Isaanii guddoon Oromummaa Waaqeefattummaan walitti hidhanii Muslimoota Shirkiitti deebisuudha.Ayyaana Irreechaa Ilaalchisee Warri Siyaasaa Bilisummaa Oromoo jechuun ummata haajaa Isaanii qofaaf sobaa turan Bilisummaa dhabdan Waaqeefattummaa isiniif finne jechuun itti if jijjabeeysan. Ammallee Sobaan Muslimoota Waaqeefattummaatti deebisuu fedhan.• XUMURA Waqeefatummaan Amantii Towhiidaa tan Rabbii tokkicha itti gabbaranii miti. Amantiin Towhiidaa tan Rabbiin tokkichi itti gabbaramu karaa Nabi Ibraahim qofa sunis Islaama.Islaamni Amantiidha, aadaadha, mala jiruu fi jireenyaati. Aadaan Amantii Islaamaa falleeysitu hundi Jallinatti laalamti, malli jiruu fii jireenyaa Islaama falleeysu hundi Jallina tahuutti beekkama.Namni Mala jiruu fi jireenyaa, Aadaa, Amantii Islaamaa malee barbaadu Akhiiraatti hongawaadha. Rabbi biraa humaa hin argatu.Irrechi karaa Amantii Waaqeefataa keessatti karaa Waaqa gurraacha ittiin gabbarani. Sun ammoo Amantii Jallinaa fii Shirkiiti.Irreechi Karaa Ibaadaa Waaqa gurraacha ittiin gabbaran waan taheef Muslima hin ilaallatu.Muslimni Rabbi ummataa wajjiin kadhachuuf jum’aa qaba, Iida qaba, Hajjii qaba.Karaan Rasuulaa s.a.w nuuf gaha!Oromummaa Rabbiin irratti nu uume, Ayyaana Irrechaa kabajuu dhabuu keenyaaf namni nurraa fuudhuu dandahu ni jiraa?………………..Maddi (Reference):1. Irrecha: From Thanksgiving Ritual to Strong Symbol of Oromo IdentityBy: Asebe RegassaAsii ni argatta=>http://waaqeffannaa.org/wp-content/uploads/2013/08/Irreecha.pdf2. Irrecha Ibsa waajira Tuzimii Oromiyaa Asii ni argama =>http://www.oromiatourism.gov.et/Oromia/or


BARNOOTA WAA’EE HAJJII IRRAA MURAASA

= Hajji jechuun Mana Rabbii (Beeytii) dhufaan Zayyaruudha = Hajjiin Arkaana Islaamummaa kheessaa Rukinii tokko = Hajjiin Umrii Namaa guutuu kheessatti Al tokko qofa namarratti Dirqama taati = Hajjiin Qulqulluun Badii tee irraa akka gaafa Garaa haadha teeti ti baatutti si deebifti = Hajjiin Qulqulluun Galanni isiidhaa Jannata Rabbiiti = Hajjiin Qabeenya namaa kheessatti sababa barakaa taati Sharxii Hajjiin Nama irratti dirqama taatuun waa jaha (6) 1. Islaama ta’uu 2. Aqlii (Sammuu) qabaachuu maraatumarraa 3. Buluuga (umriin isaa gahuu ) daa’ima kan hin taane 4. Bilisa ta’uu Gabrummarraa 5. Dandeettii qabaachuu. Waa lama of kheessaa qaba kunis a) fayyaa qabaachuu b) Qabeenya qabachuudha 6. Yeroon Hajjii (ji’oonni) hajjii gahuudha. /////Akrkaanni Hajjii Afur (4) ////// Arkaana jechuun Wanta yoo isa dhiisan dalaggaan sun fayyaa hin taaneedha hamma wanta sana argamsiiftutti malee 1. Al-Ihraamu (Harramachuudha) 2. Arafa dhaabbachuu 3. Xawaa Beeytii (Xawaafa ifaadaa) 4. Sa’ayii(Safaa fi Marwaa gidduu Arreeduu ) ////Waajibban Hajjii Torba (7)///// Waajiba jechuun wanta yoo isa hojjachuu dhiifte bakka sana wanta birootiin ofirraa bakka buustuudha 1. Miiqatarraa Harramachuu 2. Arafa dhaabbachuu hanga Aduun dhiitutti 3. Halkan iidaa Muzdalifa buluu 4. Jamraa (boolloo) darbachuu 5. Rifeensa ofii Haaduu ykn gabaabsuu 6. Halkanoota Ayyamaa-Tashiiqii Mina buluu 7. Xawaafa Dhaammannaa(xawaaful- Wadaa’i) Jamraan (boolloon) darbatan sadi 1. Jamratul Aqabaa (khubraa) Guyyaan isii darbatan ganamaa gaafa iidaa erga Aduun baatee (guyyaa 10 ffaa) jechuudha Dhagaa (xir’acha torbaan darbatta #Hub guyyaa kana boolloo tana qofatu darbatama Guyyaa 11 -12- 13 immoo yeroon isii darbatan yeroo Aduun sammuu isii irraa dabdeedha (ba’ada Zawaal) 2. Jamratul-Wasxaa( boolloo gidduu) guyyaan isii tana darbatan erga Aduun Sammuu isii irraa dabdeen booda guyyaa 11-12 – 13. Dhagaa (xir’acha) torba torbaan guyyaa hundaa darbatan 3. Jamralu-Sugraa (boolloo xiqqoo) Guyyaan darbannaa isiidhaa 11- 12 – 13 erga Aduun Sammuu irra dabdeen booda Dhagaa (xir’acha) torba torbaan darbatani Rabbiin warra ittiin fayyadamu nu haa taasisu


Addunyaan Kora Tokkummaa Mootummootaatiif New York jirti, Perezdaanti Obaaman Bulchotii Addunyaa Rakkoo Addunyaa Faluuf Guddo Hin Hojjanne Jedhe

VOA Afaan Oromoo Addunyaan kora Tokkummaa Mootummootaatiif, New York,Amerikaa jirti.Kori kun 69essoo. Perzdaanti Obaamaan kora hardhaa irratti waan addunyaa rakkise hedduu maqaa dhahe. Waan jara biyya nagaa dhowwuu,waan jara waan ufi giddiin namatti fahuu,dhukkuba Ebolaa, hujii nukilera Iraan,daba Raashiyaan Ukrian irratti fidee fi waan hedduu. Addunyaan waan hedduunn rakkachuutti jiraattullee akka jecha perzdaanti Obaamaatti addunyaan gamuma gamaan diqqaattu guddattu abdii horachaa deemuutti jriti miliyoona hedduutti hiyyma jalaa bahaa abdii horachaa deemuutti jira. “Hardha feetu Amerikaam NY jiraadhu feetu mana akkoo tiyya ta Naayroobi irraa km dhibba hedduu fagaate jiraatu keessa jiraadhu fuluma feete jiraadhuu odeeffannoo laabreeii addunyaa gugurdo keessaa hin arganne harkaa qabda.Hardha akka dhukkuba irraa fayyifnu beenna,akka humna aduuti fi bubbeetiin elektiriki galfannu beenna.Yoo hedduu nama Amerikaatiin saatiin dhalachuu malan ta qaroomii guddate tana keessa jedhaan.” Taatullee addunyaa mi’ooftuu tana waan hedduutti rakkisuutti jira.Yoo biyyootii humna qaban biyya didiqqoo caccarassan yoo abbootii irraa warra humna laafaa irra yaahan, ka namii abdi dhabee dukkanatti ila baasu akka addunyaatti waadaa galle kaan hin guunnee jedhe. “Saatii nu eegatanitti yo hedduu addunyaa seeratti deebisuu dadhabne,yo namii wal obsu dadhabee humnaan wal bulchu,amantiin wal fixu,yoo namii abdii dhabee namii wal fixuuf walti baafatu haga silaa hojjachu malle hin hojjanne.Yo namii akka hori buuse wal qalu itti lakkisuu hin malle.Akka ijoolleen teenna addunyaa abdii qabdu keessatti dhalatan tolchuuf hojjachuu malle.” Perzdaanti Obaamaan waaqii akka namii wal fixu fedhu hin jiru jedha. “Wannii lammeessoo ta ani jabeessee jechuu fedhu ammoo addunyaan keessattuu hawaasii Musliimaa yaada jara akka Al-Qaayidaa fi ISIL ykn BOKO Haram fa jabeessee irraa fudhachuu diduu male.Yaada jara kana ka nama fixu,amantiin nama walti naqu guyyaa adiin irratti dinnee jennaan yaadii isaanii irraa jiga.” Ergaa perezdanti Obaamaan daragaggoota Musliimaatii dabarse. “Ummatii isan keessaa dhalattan ummata wallaala caala,barsumsaa fi dandeettii ufi guddifachuu jaalatu,nama fixuu fi wa balleessuu caala,ummata lubbu nama ulfeessuu keessaa dhalattan.Jarii kana jibbu tana keessaa isan baasu fedha. Tanaafuu amala keessa dansaa jabeeffadhaa.” Perzdaanti Obaamaan waan ISIL irratti akkana jedha. “ISIL laafifnee barbadeessuu malle.Jari kun jara haadhaa fi ilmee maatii gargar baase nama amantiin fixu.Taan ammoo lola amala nutti tahe ka addunyaa tana raasuutti jiru dhaabu.Biyyootii Arabaa akka namii isaanii dandeetii waaqii isaaniin kenne guddifatu tolchuu hojjachuuf qaban.” Tana maleellee perzdanati Obaamaan Amerikaan karaa sodaa caala karaa abdii,ka jibba caala karaa jaalalaa filattee abduma tanaan caarraa 21esso kanallee seenne jedhee waan dhiba EBOLA dubbate. “Yoo ani amma isan dura dhaabadhee dubbadhu kana Amerikaan doktorooraa fi sayintistoota isii dhibba hedduu waraanallee itti dabaltee dhiba Ebolaatiin wallaanuuf Afrikaatti erguutti jirti. Dhukkuba nama kuma hedduu qabachuuf deemu, ka jirenna namaa,jireenna biyyya diigee achii ammoo biyyoota addunyaa waliin gahuuf deema kanaan wallaanuuf addunyaan itti wal gargaaruu malte. Haga dhukkubii kun namaan bahutti waaninnii fagoo jiru fakkaata.Taatullee tun rakkoo addunyaati.”Taatullee Amerikaan akka jecha perzdaanti Obaamaatti,biyyoota gara garba Paasifik jiran akkuma durii dura dursaa nagaa fi guddinna labsaa deemti. Hagasittuu akka biyyooti rakkoo isaanii nagaan falatanii fi addunyaan seeraan bultuu namuu jabeenna waaqii isa keessatti uume guddifachaa addunyaan abdii qabdu qabaannu haa hojjannuu jedha.


Seenaan jara hindagatu!!!

Ijoolleen armaan gaditti argitan kun bara kana keessa Dhaabbata Raadiiyoo fi Televissionii Oromiyaa irraa warreen ugguramani keessaa isaan muraasa mee takka takkan waa’ee jaraa ha’ilaallu Lissaanewerk Moges Suufii offatee suuraa iratti kan argitanii kun dhalatee kanguddate magaalaa gudditti Iluu Abbaa Boor kantaatee magaalaa mattuutti. Gurbaa kanaa wajjin mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Mattuu bara 2005 preparatory(qophaayinaa) barachaa turre. Hata’u malee kutaa dhaan nadursaa ture ani 10+1 innimmoo10+2 barata ture. Mana barumsaatiin alatti mana hidhaa weyyaanee keessas yeroo muraasa waliin dabarsineera. Barattoottoota Oromoo fincilaaf kakaastani ergama ABO fudhattanii jeequmsaaf ijoollee kakaastan jechuun barsiisaa Namarraa Addaamuu fi B/sa Zelaalem Amaanu’eel dabalatee namni 6 mana hidhaa seennee turre. Yeroon sun akkas akkas ta’aa darbite. Lissaaneweqis qormaata biyyoolessa darbuun qabxii univarsitii isa galchu argatee muummee barnootaa Jornalism jedhamuun Bahir Dar isa qaqqabe. Achittis carraa hadhahaa ta’etu isa simate. Barnoota isaa waggaa lammaffaa osoo baratuu walitti bu’iinsa ijoollee Oromoof barattoota Amaaraa uummata Bahir Dariin deeggaarame tuure irratti balaa sanaaf saaxilame. Balaa reebamuu qofaan hindhaabbanne ture kanisa mudate, barnoota irraa waggaa lamaaf ugguramuun lolli sun irraa dhaabbate. Adabbii isaas xumuree gara barnoota issaatti deebi’uun goolabe. Isaan booda gara waajjira sab-qunnamtiitti bobba’e. Dhaabbata Raadiyoo fi Telvissionii Oromiyaa keessa Reportera afaan Amaaraafi Afaan Oromoo ta’uunis hojjetaa ture. Hata’uutii carraan isaa inni ganamaa sun ammas biraa hinafinfne. Waa’ee master killer naannawaa finfinneetiin walqabatee mormii dhageessiteetta jechuun akkuma gaazxeessitoota Oromoo kaani innis uggurameera. Yaa carraa sabboontotaa nijechisiisa. Abdii Gadaa Abdiin mucaa asirratti kaameeraa qabee argitanuu dha. Dhalate kan guddate Shawaa Bahaatti.Abdii wajjin yunivarsiitii hawaasaa muummee qooqa alaa fi barreeffamaatti ramadamnee waliin barataa turre. Doormii tokko keessa waliinis turre. Sabboonummaan inni qabus salphaatti ibsuun narakkisa. Amalaan immoo haasa’ee kan nama hinquuqne waa maraan nama danda’uun mucaa gita hinqabnee dha. Yeroo mara dhimma Oromoo kaasee maryachuu jallatu dha. Dhugaa dubbachuuf waa’ee saba keenyaa yeroo ka’u nama baayyee imimmaan isa hudhuu dha. Innis akkuma warra kaanii barnoota isaa erga goolabee booda Dhaabbata Raadiyoo fi televissionii Oromiyaa keessa qopheessa qqophii Dargaggotaa ta’uun yeroo dheeraaf tajaajileera. Kansaas carraan adda miti master killerii naannawaa Finfinnee mormiteetta jechuun uggurameera. Ayyaanaa Cimdeessaa Ayyaanaa jechuun wayyaa aadaa offatee suuraa irratti kanargitan kanaa dha. Dhalatee kan guddate Shawaa Lixaatti kanargamtu naannoo Geedootti. Ayyaanaajjinis akkuma Abdii Muummee barnootaa tokko yunivarsiitii Hawaasaa keessa waliin turre. Sabboonaa cimaa dha. Waa’ee eenyummaa saba keenyaa ilaalchisee ejjennoo cimaa nama qabu ture. Nama haasaa bilchaataa haasayuun beekamuu dha. Sanarraan kan ka’e Consilii barattootaa goonees filannee nutajaajileera. Waan nama ajaa’ibu yeroo eebbi keenya jala ga’u OPDO’n miseensa yoo taatan malee hojiitti isin hinramadnu yegguu jettu ijoollee hedduun sodaa hojii dhabuu irra kan ka’e yeroo harka kennitu OPDO ta’uu mannaa du’ee biyyoo nyaachuu koo wayya nama jiedheedha. Innis barnoota isaa erga goolabee booda Dhaabbata Raadiyoo fi Televissionii Oromiyaatti ramadamuun qopheessaa qophii Gola Oromiyaa ture. Dhuma irratti innis uggurame. Barruu koo itti aanutti Gazxeessitoota Anuwaar Firrisaa fi Taarreqegn Korsaa akkasumas warrreen qaamaan beekuun qabadheen dhihaadha. Haaga nuhaadhageessisu.


ODUU DURDURII!! (Duudhaa kunuunfamuu qabu)

***************** Aadaafi duudhaa gabbataan hawaasa tokkoo osoo irraanfatamanii hinbadiin tooftaalee adda addaatiin dhalootaa dhalootatti akka darbu gochuun barbaachisaadha. Tooftaalee kanneen keessaa tokko duudhicha ijoollee ofii barsiisuudha. Duudhaaleen kunniinis kanneen akka durdurii ykn oduu durii, hiibboo, mammaaksaafi kkf dha. Duudhaa gabbataa ummanni Oromoo qabu keessaa tokko afoola. Afoola keessaa ammoo durduriin adda durummaan kan eeramuudha. Durduriin ykn oduun durii Oromoo biratti bal’inaan beekama. Durduriin yaroo baay’ee kan himamu ijoolleedhaafi. Ijoolleen jiruufi jireenya keessatti wantoota isaan mudachuu malan ilaalchisee hubannaa akka argataniifi akka qarooman gochuu keessatti dur druriin shoora guddaa taphata. Kana malees ijoolleen waa’ee aadaa, amantiifi seenaa hawaasasaanii, akkasumas waa’ee bineensotaa, mukeeniifi dimshaashumatti uumamaafi qunnamtii uumama waliin qabaachiun isaanirraa eegamu dur durii keessatti akka ilaalaniifi akka baratan ni taasifamu. Walumaagalatti durduriin sirna ijoolleen bashannanaa duudhaaleesaanii ittiin baratan akka ta’e hunduu kan irratti waliigaluudha. Oromoonis haala kanaan fayyadamaa aadaafi duudhaasaa dhalootaa dhalootatti dabarsaa akka dhufe kan seenaafi duudhaa Oromoo beeku hundi ni hubata. Kanaafuu aadaa miidhagaan kun dagatamee akka hinhafne kan dhimmi isaan ilaalu hundi shoorasaa taphachuu qaba jachaa dur duriiwwan Oromoo biratti bal’inaan beekaman keessaa muraasasaa kan Waldaan Malkaa jedhamu qopheesseefi intarneetiirraa arganne akka armaan gadiitti isin dubbisiisna. Leencaafi waraabessa: Leencaafi waraabessatu waliin jiraatu turan. Leenci sangaa qaba. Waraabess immoo sa’a qaba. Isaanis dabareedhaan walii tiksaa turan. Guyyaa tokko, gaafa dabaree leencaa sa’aani waraabessaa dhalte. Leenci waatii dhalatte fudhachuu barbaadee dil’uu sa’attii fuudhee qaama sangaasaatti suuqee waraabessaan, “Kunoo sangaa kootu dhale” jedheen. Sana booda wallolanii bineensota jaarsummaa baafatanii bineensonni hunduu dhufanii qamaleen hafnaan guyyaa biraatti beellamatan. Guyyaa beellamaa kanas qamuun akkuma amalashee turtee dhufte. Oggaa isheen dhuftu bineensonni kuun odaa jalatti walgahanii turan. Leencis qamaleedhaan akkana jadheen, “Jaarsummaa koo tuffatteeti moo maaliif turte” jedheeni. Qamuunis lakki gooftaa tuffadhee osoo hinta’in lafa tarsa’ee (baqaqee) tokko otoon suphuun ture jetteen. Leencichis, “Lafti ni suphamaa maaliif sobda”? jennaaniin isheenis deebistee, “Sangaan ni dhalaa”? jettee muka kortee jedhama. Leencaafi jaldeessa: Jaldeessatu haadha manaa leencaa jaallatee ani bareedaan kun sijaalladhe jedhee haadha manaa leencaatti hime. Isheenis tole jetteenii galtee, “Osoo ati jirtuu jaldu tortoraan sin jaaladha naan jedhe” jettee leencootti himti. Obbo leencoonis mala malee haadha manaasaatiin akkas jedheen. “Guyyaa tokko inni hinjiru jedhiitii marqaa marqii waami. Ani immoo baaxii manaarran taa’aa jedheen”. Isheenis marqaa marqitee jalduu waamte. Innis dhufee marqaa erga nyaatee booda, “Ana moo obbo leencoo keetu irra bareeda” jedhee haadha manaa leencaa gaafate. Isheenis situ bareeda jetteen. Booda osoo obbo leencoon amma sitti dhufee maal goota? jettee gaafatte. Innis, “Hinsodaadhu” jedheen. Yeroo kana obbo leencoon baaxiirraa gadi bu’ee jalduudhaan, maal asii goota jedhee gaafannaan, “Rakkadheen kadhaa dhufe” jedheen. Ittaansee obbo leencoon funyaan kee kana maaltu akkana godhe? jedheen. Jalduunis ganamaafi galgala waaqa osoon kadhuun akkas ta’e jedheen. Leencoon deebisee ‘hudduu’ kee kana hoo maaltu akkana godhe? jedhee gaafate. Ganamaafi galgala mukarran foqoqa, isaatu akkas nagodhe. Harka kee kana hoo maaliif akkas ta’e? jedhee gaafannaan, ganama rirma galgala ammoo ija mukaa funaanuutu na luqqise jedheen jedhamaa. Sardiidaafi lukkuu: Bara durii sardiidaan ganamaan kaatee otoo nyaatashee barbaaddachaa jirtuu lukkuun warra tokkoos heddummatanii otoo nyaatasaanii barbaaddachaa jiranii kormaan hindaanqoo tokko iyye. Sardiidaan sagalee kana dhageessee sagalee keetu baay’ee natti tolee mee irra deebi’ii naaf jedhi jetteen. Kormaan lukkuus lukaan lafatti ejjetee ijasaa lamaan dunuunfatee osoo iyyuu sardiidaan utaaltee morma kormaa lukkuu qabatte. Hindaanqonni kuun baqatanii gara manaatti deebi’an. Sardiidaan kormaa lukkuu fudhattee osoo fiigaa jirtuu kormaan lukkuu sardiidaadhaan akkas jedhe, “Osoo ati lallabdee lukkuulee hedduun deebi’anii waan dhufaniif iyyi” jedheen. Sardiidaanis tole jattee yeroo iyyitu kormaan hindaanqoo sardiida harkaa bahee muka irra bahe jedhama. Warra gowwaa: Abbaa manaafi haadha manaa gowwaatu biyya tokko keessa jiraataa turan. Guyyaa tokko karaa deemuuf galaa qopheeffataniiru. Galaansaaniis bassoodha. Osuma deemanii bishaan bassoo ittiin basseeffatan barbaacha gara lagaatti goran. Laga gahanii bassoo isaanii hiikanii bishaan guddaarratti firfirsan. Yeroonsaa ganna, yaroo lagni guutu waan ta’eef bassoosaanii jalaa fudhatee yemmuu deemu haati manaa bassicha qabuuf bishaan keessa lixxee deebi’uu dadhabde. Abbaan manaas taa’ee ishee eegaa turee isheen deebi’uu didnaan, “Maalif bishaan keessaa hinbaatu jedhee” dhakaa itti darbannaan dhiigni ol faca’e. Yeroo kana abbaan manaa gowwaan sun, “Ana kophaatti dhiistee kophaashee bassoo barbareedhaan nyaattii” jedhee innis bishaanicha keessa seenee lubbuun warra lamaanii bishaaniin badde jedhama. Qocaafi sinbirroota: Guyyaa tokko qocaan beela’ee osoo karaa deemuu sinbirroota waamicha dhaquuf qophaa’anitti dhufe. Innis sinbirrootaa eessa deemaa jirtu? jedheen. Isaanis bakka dhaquuf jedhan ittihiman. Qocaanis maal ta’aree yoo na fudhattanii deemtan jedheen. Rakkoo hinqabu. Koochoo tokko tokko siif kenninee nu waliin deemta jedhanii akkuma jedhan kennaniifii osoo balali’aa jiranii maqaan kee eenyu jedhanii gaafatan. Innis maqaan koo ‘hunduma keessanii’ jedhee deebisef. Erga bakka waamichaa gahanii booda ani waanan dubbii beekuuf isiniifin dubbadha jedheenii tole jedhaniin. Innis erga dubbatee booda dhangaan kun eenyuuf qophaa’e? jedhee gaafate. Isaanis hunduma keessaniif jennaan qocaanis dhageessanii maqaan koos hunduma keessanii. Dhangaan kun kan qophaa’e hunduma keessaniif waan ta’eef dhangaan kun anaaf qophaa’e jedhee sinbirroota irraa ari’atee qofaasaa nyaate. Haata’u jedhanii sinbirroonni gara manasaanii galuuf koochoosaanii irraa buqqifatanii yeroo ka’an haadha manaasaatti akka ergaa himaniifiif akkas jedhee itti dhaammate, “Yemmuun balali’aa dhufu waan laafaa balbalarra kiyya dura naa hafi, yeroon achi gahun gadiitti of dhiisaa jedhe jedhaatii itti naaf himaa” jedhee itti himate. Isaanis ergaasaa jijjiiranii, “Waan qara qabu kan akka eeboofi aalbeefaa balbalatti gadi naaf baasii na eegi Isheenis qopheessitee eegdee irratti of gatte. Isaanis, “Cubbuun abbuma miiti” jedhanii mammaakan jedhama. Leencaafi dhala namaa: Bara durii leenci tokko osoo bosona keessa deemuu daa’ima saamtonni haadhaafi abbaa irraa ajjeesan tokko argatee gara mana jireenyaasaatti fudhatee gale. Sana booda lafeedhuma ofii nyaatuufi lafeefi waan dhugamu obaasee guddise. Mucaan sun erga guddatee booda dhala namaatti maxxanuu jalqabe. Adeemsuma kanaan namoota wajjin yaada waljijjiiruu jalqabe. Achumaan, “Silaa ati ilmoo namaati, akkamitti bineensa bosonaa waliin jiraachuu dandeesse?” jedhanii gaafannaan anaaf abbaa kooti; reeffa abbaa koofi haadha koo jidduudhaa kaasee na fudhatee galee kan naguddise, abbaan koo kanan akka lubbuu kootti jaaladhu isuma. Kanaafuu, anis gara abbaa koottan galaa isinis nagaan naa bulaa jedheenii gara mana ‘abbaasaatti’ gale. Mucichi guyyaa sana yaa galuu malee hanguma namaan walargu waa’ee leenca wajjin jiraachuusaarratti gaafiin dhiyaataaf. Deebiinsaas sanuma ta’ee osoo jiruu guyyaa tokko galgala warri ati yeroo hunda gara abbaa koottan gala jettee leencuma kana wajjin jiraachuuf deemta. Hanga ammaatti waan badaa tokkllee irratti argitee hinbeektuu? jedhanii gaafannaan waan gaaffiinsaanii itti baay’ateef deebii tokko kennuuf dirqame. Kunis fedhii namootaa guutuudhaaf jecha, yeroo na hammatee rafu bobaansaa natti xiraaya malee waan badaa tokkoyyuu irratti argee hinbeeku jedheenii; jedhaa nagaan bulaa, ani nan galaa jedhee biraa bahe. Yeroo sanatti alli waan dukkanaa’eef namni hinargu, leencichi mana jala dhaabbatee dhageeffachaa ture. Erga mucichi bahee booda dura kaatee manatti galee eege. Erga mucaan galee, “Maal ilma koo eessa turtee dhufte? jedhee gaafate. Mucaanis, “Asumaa osoon sanyii mukaa funaannadhuu natti galgalaaye,” jedheen. Achumaan, leencichis bakka mucaan ture waan beekuuf akkasumas waan inni jedhe hundumaa waan dhagaheef aaree eeboo manaa qabu fuudhee, “hoodhu na waraani!” jedhee mucaatti kenne. Achumaan mucaanis reeffa haadhaafi abbaa kootii gidduudhaa na kaastee naguddiftee ammaan na geessee. Aani ofan waraana malee akkamittan si waraana? jedheenii deebiseef. Achumaan mucaanis ajaja dirqamaa waan itti ta’eef, leencicha waraane. Leencichis erga waraanamee booda erga na waraantee hanga madaan koo fayyutti, wanta argatte mara natti funaanii na wal’aani jedheen. Mucaanis tole jedhee, waanuma argate funaanee hanga madaansaa fayyutti wal’aane. Leencichis erga madaansaa fayyee booda ofitti waamee; ilaali, madaan ati eeboodhaan nawaraante fayye. Jechi ati gaafa sana mana fira kee teessee jette sun garaa kootii hinbaane. Ani guddisee si hinnyaadhu. Atis gara fira keetti. Anis bobaa koo xiraa’aa wajjin gara bosona kootii jedheenii gaggeesse jedhama.


Ayyaanota Oromoon kabajatuu kaamfaa beektta?

Duraa otuu barruu keenyya kan har’aa kana hin dubbisin waa isiin yaadachifnna! Akkuma beekamuu ummanni keenyya wagga waggan ayyaana irrechaa kabaja garuu ummanni keenyya irra hedduu isaani ayyanota Oromoo kan hin beekamnne hedduu tu jiraa kanaaf nutiis Admintoota peeji Oromia wa’ee ayyaanota Oromoo kan hin beekamnne isiiniif diheesina isiniis ammo akka SHARE cuqasttanii waliif dabarsitan isiin gaafanna! Beekumssii Lammii keenyyaaf haa ta’uu!! Ayyaanota waggaa Oromoon kabajatu —————————————– Oromoon ayyaanoota waggaa yeroo addaddaafi haala addaatiin kabajatuni qaba. Ayyaanoonni waggaa kunneenis godinaalee Oromiyaa addaddaa keessatti haala gargaraan haa kabajama malee hundeesaanii kan walirraa fagaatu miti. Nutis ayyaanoota waggaa Oromoon kabajatu keessaa kan weebsaayiitii www.waqeeffannaa/org.gadaa jedhurraa arganne gabaabsinee isinii dhiheessina. Ayyaana: Ayyaanni hiika hedduu of keessaa qaba. Faroo, coraa, milkii, guyyaafi sirna waa ulfeessuu/kabajuu kkf. Akka ilaalcha Waaqeffannaatti ayyaana jechuun mil’uu Waaqaan kan namni tokko hariiroo uumaafi uumama gidduu jiru hubatu, kan Waaqaan kennamu, kan eenyuuyyuu nama irraa mulquu hindandeenyedha. Ayyaanni; Ayyaana Waaqaa, Ayyaana namaafi Ayyaana uumamaatu jira. Waaqeffannaa keessatti waanti hundi ayyaana mataasaa qaba. Ayyaana mataa isaan bula. Ayyaana kana ijaan arguun hindanda’amu; Ayyaana ayyaanaan beekan malee ijaan hinargan. Nama Cubbuu hojjateefi du’e qofaatu ayyaanni irraa godaana. Gaaddidduu dhabeessa ta’a. Ayyaanni Safuu eeguutiin tikfama. Hundeen utubaa Waaqeffannaa kan akka fedhiifi seera Waaqaatti dhala namaafi uumama qajeelchu Safuudha. Safuun seera uumaa kan jalqaba ture; gara fuulduraattis jiraatuudha. Safuun seera hariiroo dhala namaa gidduu jiru, hariiroo dhala namaafi uumama gidduu jiruufi hariiroo waa hundaa kan fedhiifi seera Waaqaa eeguudha. Kanaaf, Safuun seera yayyabaa walitti dhufeenya uumaafi uumama qajeelchudha. Safuu eeguun dirqama jireenyaati. Safuun hintumamu, ni eegama akkasumas ni kabajama. Safuun waan baayyee of keessaa qaba. Safuu cabsuu jechuun cubbuu hojjechuudha. Cubbuu hojjachuun immoo, nagaa namootaa ykn hawaasaa booressuudha. Safuun mirgaafi dirqama ummanni ittiin waliin jiraatu. Safuun seera Waaqaafi Lafaati. Ayyaanni gosa addaddaatu jira. Isaanis: Booranticha Boorantichi Ayyaana warri abbootii (ayyaana dhiira warra mana bahee) waggaa keessatti yeroo tokko akka amantiitti maatiin ykn balballi tokko qe’e angafaatti walgahee kabajudha. Guyyaa kabajaa ayyaanaa kana mijuufi dhangaan qophaa’u gosa adda addaatu jira. Yeroofi akkaataan itti kabajamu bakkaa bakkatti xiqqoo addummaa qabatus jifuufi duudhaan guutamuu qabu tokkuma. Ateetee Ateeten ayyaana haadhaati. Ayyaana dubartiifi hormaataati. Oromoon kan dhugeeffatu, Ateeteen ayyaana sanyiifi hormaataa kan dubartiin facaafattu. Dubartiin ayyaana kana kan facaafattu ayyaanni haadhashee, isheefis tolee akka dhala ishee qajeeluuf uumamaan Waaqa kadhatti. Ateeteen Saddeetatti kabajamti. “Saddeetan Ateetee jedhama”. Kana jechuun waggaa lamatti al tokko kabajamti. Birraa keessa ykn yeroo midhaan (jarmiin) alaa walitti qabamee galu, ykn Arfaasaa yeroo roobni roobee margi dagaagee loon quubse, ykn yeroo sanyiin faca’uu jalqabu ta’a. Ateeteen Loon mataashee qabdi; Loon Ateetee jedhamu. Ateeten ayyaana hormaataa haa taatu malee, irra jireessishee bal’inaan aadaa calaqisiisa. Wadaajo / Wadaaja Wadaaja jechuun firummaa, aantummaa, wal mararfachuu, walii yaaduu, walii birmachuu jechuudha. Kanas warra ykn maatii tokkotu bulfata. Guyyaa kana ayyaantuu warra dhahaafi faaruu ayyaana kanaa beekan affeeruun Waaqasaanii kadhachaa, faarfachaa, galateeffachaa bulu. Ayyaanni kun bakka tokko tokkotti “Ayyaana jaalaa” jedhama. Ji’a ji’aan ta’uu danda’a, waggaatti ala lama ykn tokkos ta’uu ni danda’a. Irreecha Malkaafi Tulluu Irreechi sirna aadaa Oromoo gamtaadhaan tulluufi malkaarratti ba’anii Waaqa kadhatanii, faarfataniifi galateeffataniidha. Karaa biraatiin Irreechi marga ykn coqorsa sirna ayyaaneffannaa tokkoof ykn araaraaf yoo deemamu harkatti qabatamus ni ibsa. Akkasumas hiikoo gara warra waa beeku bira deemanii namaaf himamu tokkoof kaffaluu (galchuu) ta’uu danda’a. Akkasumas Irreessa jechuun aangessuu jechuus ni ta’a. Ayyaanni Irreechaa waggaatti yeroo lama Birraa fi Arfaasaa kabajama. Taaboree/ Ukee Ayyaanni kun ayyaana ijoollee dhiiraa kan umriinsaanii waggaa 16 gadi ta’an waggaatti altokko kabajanidha. Guyyaa ayyaana kanaa mijuufi cunqoo qophaa’eef erga sooratanii eebbifatanii booda dirreetti waliin bahuun Qaccee dhukaasu ykn wallaansoo taphatu. Yeroofi akkaataan ayyaanni kun bakka adda addaatti kabajamu gargar ta’uu nimala. Ingiccaa/Qunnii durbaa Ayyaani kun ayyaana ijoollee durbaati. Waggaatti yeroo tokko walitti dhufanii kan ayyaaneffatanidha. Guyyaa jala bultii ayyaana kanaa durbi ollaa waliin miidhagdee gara lagaa ykn dirreetti bahuun gosa margaa Qunnii jedhamu buqqifatu. Yeroo dhaqaafi galaa sirboota ykn wallee wallisan ni qaban. Galgalasaa Qunnii buqqifatanii manatti galan sana battee dhahu. Inni dhahame kun Ingiccaa jedhama. Ganama isaa Ingiccaa kana akkuma duraa gurmuun waliin ollaarra deemuun Ingiccaa utubaa ykn gorroo manaatti hidhu. Yeroo kana dhangaa adda addaa affeeramuun dhadhaas muudamanii eebba fudhatu. Xumurarra Galma Ayyaanaa ykn waltajjii tokkotti walgahanii gamtaan sirna ayyaana kanaa sirbaafi wallee gara garaan kabajanii oolu. Gannii/Qillee Ayyaanni kun ayyaana looniin beekama. Bakka tokko tokkotti ammoo akkuma ayyaana biraatti fudhatama. Gara Maccaatti akkitti beekamuufi Tuulama keessatti akkasumas naannoo gara kibbaafi bahaatti adda adda ta’uu danda’a. Guyyaa ayyaana kanaa mooraa looniitti marqaa marquun itti facaafatanii hormaata isaaniif eebbisu. Akkaataa wanti kun itti raawwatu hedduufi bal’aadha. Guyyaa kana Qilleefi Gugsii fardaa taphachuunis ni beekama. Kana malees ayyaanoti guyyaa lafaa (ayyaana dachii), guyyaa sanyii (jaarii) fi kkf hedduun kan maqaa hin dhahiin godinoota Oromiyaa garagaraa keessatti yeroo adda addaatti kan kabajaman ni jiru. Ayyaanoti kunniin haala addaddaafi yeroo gara garaatti kabajamu. Asirratti wanti hubatamuufi qalbeeffatamuu qabu akka Waaqeffannaafi aadaatti Oromoon uumama maraaf ayyaana akka aadaafi amantiitti waan kabaju akka qabuu i waan amantiin tokko of keessaa qabu mara akka qabu hubachuudha. Qabxii biraan dagatamuu hinqabneefi xiyyeeffannaa fedhu ayyaanoonni ibsamaniifi kanneen biroo bakkeewwan gargaraatti kabajaman amman tana sababoota addaddaatiin qabbanaa’aafi irraanfatamaa dhufaa jiru. Kunimmoo aadaan miidhagaa Oromooakka dagatamuufi dhalootatti hindabarre waan taasisuuf maatiin, maanguddoonni hayyoonnii, midiyaaleefi Biiroon Aadaafi Turizimii Oromiyaa xiyyeeffannaadhaan irratti hojjechuu qabu jenna.


GAREE LAMATUU JIRAA

Garee inni tokkoffaa Oduu-ololaan wal-faalee firaa diina wallallee Garaagarummaa yaadaa adda addummaa siyaasaa diinummatti lakkaa’ee abaaree wal-akaa’ee Shiraa laf-jala xaxee wal-irraatti kakaasaa Lammii lammitti duulchisaa! Guddaa ulfaataa namaa Beekama kabajamaa Hayyuu dhaaf qaroo sabaa Ogeessaa golgaa jabaa.. xiqqeessee rakasiisaa egeree biyyaa doomsaa! waan qqbatamaa malee Eebalu bar gantuu dha ebalummoo hattuu dha Jedhee yoomuu hamatuu Taasa xiqqoo hin saalfatu .. Dammaqaa wal-dammaqsaa jette jettee oduu gandaa hundeenshee dhabamsiisaa.. Garee inni lammaaffaa Ana malee hin ta”uu Anatu beekaa hunda caalaa anumaan na ilaalaa Jedhee guyyuu of-dhaadaatuu Qabsoo blisummaa sabaa beekamtiidhaa oolfatu.. Garee gumii ijaarratee fafakkaattiwwan isaa Warraa miiraan socho’uu habaqaaluu qilleensaa Gadi fageenya hin qabnee ka-hundeen irra keessaa ka-harkaa walii dhahuu wabii badii waliif ta’uu.. Lachuu maaddaa rakkootii gufuu guddina hawaasaa qaanqee aduu dhaaf urjiittii waaroo dumeessaa huwwisaa Buubbee obonboleettii habaqii kaattuu qullaa Madaa dhukkubaa sabaa summii xannachee dhullaa yoo calisnee ilaallee boorii keenya owwaalaa! Tufaa irraa Email: Ear_tuf12@hotmail.com 09/26/2014


Irreecha Irree Tokkummaa Keenyaa Taasisuu Irratti Of-eeggannoo Godhamuu Qabu

Akkuma beekamu yeroon isaa yeroo Irreechaa ti. Ayyaana kana yeroo kabajnu hundumaa dhugaa dagachuu hin qabne jabaa tokkotu jira. Irreecha ayyaana lammii Oromoo maraa taasisuu irratti hanga ammaatti hojii hangamtu hojjetame, hangamtu hoo nu hafe kan jedhu wal gaafachuu feesisa. Akka hubannaa abbaa barruu kanaatti, Irreecha ayyaana lammiilee Oromoo maraa taasisuu irratti hojii danuutu nu hafa. Hayyuulee seenaa fi aadaa Oromoo, akkasuma beektota baranee (scholars) irraa qoodni hanga ammaa gumaachame xiqqaa miti tahuyyuu, quufsaa dha jechuuf nama rakkisa. Irreechaaf ilaalchi Oromoon qabu gabbataa deemee har’a ayyaana miliyoonota hirmaachisu kan tahuu danda’e hojiin gadi fagoon irratti hojjetameef miti. Dheebuu Oromummaa ilmaan Oromoo qabantu ayyaana kana dagaagsee sadarkaa kanaan gahe. Jibba Habashoonni nuuf qaban irraa ka’uun xiiqeffannee eenyummaa keenyaan boonuutu ayyaana kana guddisee irree jabaa kana itti hore. Oromoon amantii fedheyyuu haa hordofuutii Irreechi irree kiyya jedhee ayyaana kana akka mallattoo eenyummaa saba isaatti ilaaluutu jabina kana fakkaatu nutti hore. Hunda caalaa kan nama ajaa’ibu, Irreechi gadi qabaa fi doorsisa mootummaa hamaa of irraa qolachaa didee guddatee sadarkaa kana gahuu isaa ti. Ayyaanicha sochii ABO waliin wal qabsiisanii dhawuuf yaaliin gama mootummaa irraa hin godhamin hin jiru. Sana hunda dandamatee toyannoo mootummichaa irraa ala bahe. Guddataa deemee ayyaana miiliyoonota hirmaachisu gaafa tahu ammoo mootummaan toftaa jijjiirratee sirna kabajaa ayyaanichaa harkatti galfachuuf hojjechuu filate. Ayyaana Irreechaa yeroo kabajnu ilaalchotaa fi gochaalee farra Oromummaa ala irraas tahee keessaa nurratti aggaamaman of irratti dagachuu hin qabnu. Ayyaanni kun yeroo baay’ee dhimma amantii Oromoo isa dur durii (Waqeffannaa) waliin walitti hidhamee ibsamaa turuunii fi ammas haalli kun akkasumatti itti fufuun isaa yaaddessaa dha. Dhugaan jiru garuu, Irreechi ayyaana Waaqeffannaa osoo hin taane ayyaana Oromummaa ti. Hanga ayyaana Oromummaa tahetti ammoo ayyaana Oromoota Waaqeffataa qofa miti. Irreechi ayyaana Oromoota Musliimaa tisi. Irreechi ayyaana Oromoota Kiristiyaanaa tisi. Irreechi ayyaana Oromoota amantii fedhe kamuu hordofanii ti. Kana sirriitti ummata keenyas tahee kanneen ollaa keenyaa akkasumas addunyaa amanasiisuuf hojiin gahaatti hojjetame jira natti hin fakkaatu. Kana wannin jedhuuf sababa malee miti. Qophii ayyaana Irreechaa irratti waggaa waggaatti warri of kenniinsaan maallaqa baasu, itti dadhabuu fi eenyuyyuu caalaa fuulduratti bahee waayee ayyaana kanaa hubatee hubachiisu obboleeyyan keenya hordoftoota amantii Waaqeffannaa ti. Kun maaliif tahe yoo jenne deebiin isaa ifaa dha. Hayyuu amantii Islaamaa yookiin Kiristiyaanaa tokko caalaa hayyuu amantii Waaqeffannaatu waa’ee Irreechaa quba qaba. Sababni isaas, amantiin Waaqeffannaa fi aadaan Oromoo (aadaa Irreechaa dabalatee), bara dheeraaf wal cinaa deemaa dhufuu fi seenaa cunqurfamummaa wal fakkaataa waliin qabani waan taheef. Sababa kana irraa ka’uun ayyaanni Irreechaa akka waan Waaqeffatootaa qofa ilaalutti fudhatanii irraa qoollifachuun matootii amantii kaanii irraa ni mul’ata. Ayyaanni kun ayyaana Oromoo maraa waan taheef Oromoon amantii fedheyyuu hordofu kamuu qophii ayyaanichaa keessaa qooda cululuqaa gumaachuutu irraa eegama ture. Fakkeenyaaf, Waldaan Waaqeffatoota Addunyaa qophii ayyaana kanaatiif baasii barbaachisu olaantummaadhaan baasuudhaaf dirqama addaa qabaachuun irra hin turre. Ayyaanichi kan hunda keenyaati eega jennee maaliif baasii barbaachisu Waldaa maqaa dhawame kana irratti dhiifna? Waldaan Waaqeffannaa Addunyaa ayyaana Irreechaa dagaagsee sadarkaa kanaan gahuu keessatti qooda jabduu waan gumaacheef akka mataa kiyyaatti galataa fi dinqisiifannoo guddaan qabaaf. Caasaa ABO keessatti osoo hin hafin ayyaanni kun akka miilla lamaan gad dhaabbatee sadarkaa kana irra gahu milkeessuuf qooda karaa maallaqaa Waldaan kun gumaache dhiheenyattin qaba qaba waan taheef ulfaadhaa ittiin jechuun barbaada. Haa tahu malee gara fuula duraatti haalli kun jijjiiramee qaamni hundumtuu ba’aa waldaan kun kophaa isaa baachaa yoona gahe kana qooddatee baatuu qaba jedheen hawwa. Hawwii kiyya kanas warra dhimmi ilaalu natti dhihoo turaniif ibsuu irraa of qusadhee hin beeku. Qophii ayyaana Irreechaa waldaa Waaqeffannaa qofa irratti dhiisanii ofii akka keessummaatti waamamanii irraa qooda fudhachuun dogoggora waan taheef kana booda sirraawuu qaba. Irreecha irratti Oromoon hundinuu abbaa ayyaanichaa ti malee keessummaa waamichaan dhihaatu tahuu hin qabu. Ayyaana boonsaa kana kan kooti eega jennee garaadhaan itti seennee qopheeffachuun hunda irraa eegama. Kun akka tahuuf ammoo Irreechi mallattoolee Waaqeffannaa irraa walaba tahuu qaba. Waaqeffannaan amantii dha. Irreechi garuu aadaa dha. Kana ifa godhanii saba keenya maras tahee olloota keenya hubachiisuu feesisa. Yeroo tokko tokko ayyaana Irreechaa irratti (keessumattuu Hora Harsadiitti) sirnoota amantiin Waaqeffannaa gaafatu raaw’atuun ni mul’ata. Fakkeenyaaf waan akka malkaa irratti dhiiga buusuu fa’a. Kun ammoo akka Oromoonni amantii biroo hordofan ayyaanicha ayyaana amantii tokkoo qofa godhanii hubachuudhaan irraa qoollifatan dhiiba. Kanaafuu warri ayyaana kana qopheessu dirqama ulfaataatu irraa eegama. Irreechi akka ayyaana aadaa Oromoo kan amantoota kamuu hammatuu fi sirna amantii kamuu irraa walaba tahe afaan ifaa tahee fi gochaa qabatamaadhaan addeessuu qabani. Hirmaannaan ayyaana Irreechaa wagaa irraa gara waggaatti guddatee sadarkaa kana kan gahe dheebuu sabboonummaa Oromoo fi xiiqii Habashootaa irraa ti jenneerra. Kana jechuun maal jechuu dha? Oromoon amantii fedheyyuu hordofu akka Irreechi ayyaana Oromoo tahe qofa hubatee irraa qooda fudhata. Gariin Muslimootas tahee Kiristaanota Oromoo osoma ayyaanichi ayyaana Waaqeffataati jedhamee itti ololamuu dhaqanii irraa qooda fudhatan. Kun jabina faarfamuu qabuu dha. Haa tahu malee of kenniinsaa fi jaalala Oromummaa namoota akkasii kana ilaalanii onnachuudhaan ayyaana Irreechaatiif bifa amantii kennuuf dhiibuun geggeessitoota ayyaanichaa irraa hin eegamu. Kun diinota keenyaaf karaa banuu taha. Diinonni keenya Muslima yookiis Kiristaana fakkaatanii Oromummaa fi mallattoo Oromummaa kana fakkaatu rukutuuf akka arraba qaratan gargaaruu taha. ‘’Irreechi ayyaana amantii Waaqeffannaa waan taheef ani Muslima, kanaafuu irraa qooda fudhachuu hin qabu, ani Kiristiyaana, kanaafuu Irreechi Waaqeffatootaa ana hin laalu…..’’ ololoonni jedhan akka faca’aniif haala mijjeessuu taha. Qaawwonni olola akkasii kun osoo babal’ataa hin deemin yeroodhaan cufuu feesisa. Olola akkasii kana qullaatti hambisanii fashalsuuf hojiin jabaan hojjetamuu kan qabu hayyuulee aadaa Oromoo warra waa’ee Irreechaa tolchee beekuuni. Akka Irreechi ayyaana aadaa Oromoo malee mallattoo amantii Waaqeffannaa hin tahin karaa dandaáme hundaan sabaaf addeessuutu irraa eegama. Sirna ayyaanichaas gochaawwan amantii Waaqeffannaatiin wal qabatan irraa walaba taasisuu feesisa. Warra beekaas tahee osoo hin beekne ayyaana kana irratti gochaalee amantiin Waaqeffannaa gaafatu raaw’atan toyachuu fi barsiisanii yookiis gorsanii sirreessuu barbaachisa. Hundi keenyayyuu dubbii hubachuu qabnu jabaa tokkotu jira. Diinonni keenya akka ayyaanni Irreechaa har’a miliyoonota hirmaachisaa jiru kun of duuba deebi’ee akkuma kaeessaa owwaalamu fedhu. Hawwii isaanii kana dhugoomfachuuf ammoo ayyaanichaaf bifa amantummaa kennuuf dhama’u. Hawaasa Oromoo keessaa lakkoofsi akkaan guddaan amantiilee Islaamaa fi Kiristaanummaa akka hordofu ni beeku waan taheef karaa sanaan gargar nu diiguu barbaadu. Yoo ayyaanichi ayyaana amantii Waaqeffataati jedhame Oromoonni Muslimnis tahee Kiristiyaanni irraa qooda hin fudhatanu, akkasitti lakkoofsa hirmaattota ayyaanichaa gad xiqqeessuun dandaáma jedhanii amanu. Kanaafuu qindeessitoonni ayyaana kanaa yoomis tahee eessattuu olola diinaa kanaaf irree tahuu irraa of jabeessanii eeggachuu qabani. Yeroo diinni ayyaana Irreechaaf bifa amantummaa kennuu barbaadu, qindeessitoonni ayyaanichaa garuu sana sobsiisuuf hojjechuu qaban malee, akkuma hawwii diinaatti ayyaana kana mallattoo Waaqeffannaa godhanii lallabuun irraa hin eegamu. Diinota qofas osoo hin taane seeronni amantii islaamaa fi Kirsityaanaas daangaa mata mataa isaanii akka qaban yoomuu yaadachuu feesisa. Amantiin Waaqeffannaa akkuma amanitiilee lamaaniitti Waaqa tokkichatti amanuu (monotheism) tahuyyuu, amantiileen hundumtuu qajeelfamoota mata mataa isanii qabani. Fakkenyaaf Islaamummaa fi Waaqeffannaan Oromoo haalota danuu keessatti wal fakkaata yoo tahe, wal fakkaata waan taheef qofa amantiin wal irraa hin ergifatamu. Amantiin akka ilaacha siyaasaa yookiin aadaa wayiitti kan wal irraa ergifatamu miti. Qajeelfama sii kenname irraa xiqqoo maqnaan boru guyyaa du’aan boodaa itti gaafatamta jedhamee waan lallabamuuf namuu of sodaata. Keessumattuu ummanni Oromoo dur dur osoo amantii kamiinuu wal hin barin irraa qabee hafuurumaan Waaqa beeka, Waaqa sodaata waan taheef, amma yeroo amantiilee gara garaa hordofus seera Waaqaa kan amantii san keessatti himame garaa guutuu abboomama. Kanaafuu akka namni amantii isaatiin itti dhufu hin fedhu. Kanuma waliin, Waaqeffannaan kaleessa amantiilee amma sabni keneya bal’inaan hordofu dura (pre Christianity or pre Islam) amantii Oromoo maraa tahuyyuu, har’a eenyummaa keenya bade deebifanna jechuudhaan amantii amma qabannee jirru lakkifnee bakka kaleessatti deebina jechuun hin danda’amu. Obboleeyyan keenya Waaqeffatoon tokko tokko as irratti yeroo baay’ee yoo dogoggoran nan arga. Dhugaa dha, Oromoon aadaa isaa, afaan isaa, amantii isaa walumaa galatti eenyummaa isaa sarbamee kan alagaa akka fudhatu godhameera. Kana keessaa garuu amantii addatti baasanii ilaaluu barbaachisa. Amantiin akka aadaa miti. Amantiin akka afaanii miti. Aadaa fi afaan ofii yoo alagaan nama irraa fudhate shakkii tokko malee deebifachuun ni dandaáma. Amantiin garuu dhugeeffannaa jireenya addunyaa fi jireenya du’a-boodaa ti. Kanaafuu Muslima yookiis Kiristiyaana Oromoo tokkoon ‘’amantii alagootaa dhiisii kee ganamaatti deebi’I’’ jechuun balaa guddaa (sensitivity) waan qabuuf obboleeyyan keenya Waaqeffatoon dhiibbaa akkasii irraa of qusachuu qabani. Akka naa galutti amantoonni amantii kamiiyyuu ‘’ámantii kee fi Oromummaa kee keessaa tokko fo’adhu’’ filannoon jettu yoo dhihaatteef deebiin isaanii rifaasisaa tahuu danda’a. Oromummaa mannaa amantii filachuu malu. Sababni isaas, amantiin jireenya du’a booda isa dabra hin qabne keessatti nama milkeessa jedhamee waan amanamuufi. Kanaafuu warri filannoo balaa baatu akkasii Oromoof dhiheessuu barbaadu yoo jiraate kana irraa dhaabbachuu qabani. Kun Oromummaa jaaruu osoo hin taane itti ejjetanii diiguudha. Beekaas tahee osoo hin beekne ergama diinaa bahachuu dha. Ayyaana Irreechaa yeroo kabajnu balaa akkasii kana of irraa fageessaa deemuu waliin haa tahuun dhaamsa kiyya. Ayyaana Gaarii! Ofkalaa! Anas ofkalchaa! Boruu Barraaqaa


Yaadannoo gabaabaa xiinxala Obbo Jawhar Mohamad ilaalchisee:

Obbo Jawar Mohamad gaafiif deebii ‘Oromia media network’ (OMN) sagantaa afaan amariiffaatiin taasisee ergan dhaggeeffadhee booda yaadawwan deddeebi’anii gara sammuu kootti dhufan kana ummata kooo wajjiin yoon qooddadhe bareedaa dha kan jedhu irraa ka’uun barreeffama gabaabduu kana barreessuuf fedhii godhadhe. As-irratti wanti guddaan dubistoonni koo akka naaf hubatan barbaadu kaayyoon barreeffama kanaa ,maqa-xureessii, wal-irratti duuluu fi wal-xiqeessuu miti. Obbo Jawar Mohamad dargaggeessa Oromoo kan yaadawwan fi xiinxala bilchaatoo ta’aan dhimma yookaan haala siyaasa Oromoo/Ethiopia irratti kennuun beekama. Sochiiwwaan addaa addaa kan Oromummaa jabeessuu qindeessuun hojiiwwaan gurguddoo nama hojataa jiruu fi hojjete ta’auusaatti galataa fi kabaaja guddaan qabaafi. Haata’u malee gara ijoo dubbiikootti yoon deebi’u xiinxala OMN inni guyyaa 09/27/2014 godhe irratti gaaffii ani deebii itti dhabee waan jiruuf gra sanattin isin geessa. Xiinxaala/gaafif deebii kana irrattii yaada inni tooftaa fi deemsaa dhaabonni siyaasaa Oromoo tokko tokko hordofaan yookaanis haala isaan irra jiran jabeessee qeeqa. Tooftaan dhabilee siyaasa Oromoo biyyaa ollaa Eertiraa irraa loluuf deeman akka hin baasne akkana jechuun ibsa “ህወሃትን ኤርትራ አስታትቃ ነፃ ታወጣናለች ማለት ዘበት ነዉ.” Akkas jechuun immoo deemsi ABO asmaraa keessa qubatee humna waraanaan Oromoo bilisomsuuf carraaqu gatii hin qabu jechaa dha. Gama biraan warraa biyyatti gallee qabsoo bakka uummanni Oromoo jirutti geessinee haala haarwaan qabsoofna jedhuu immoo akkana “አሁን ባለበት የተዳከመና የተልፈሰፈሰ ሁኔታ ከኢትዮፕያ ጋር እንተዳደር ቢል ወታደራዊ አቅሙ፣ የሚዲያ አቅሙ ፣ ትንክ-ታንኩ ጠንካራ ያልሆነ ኦሮሞ ሎሌ ነው የሚሆነዉ” jechuun qeeqa. Toftaa qabsoowwan kana lamaanuu gatii haadhabsiisu malee akka furmaatatti wanta inni lafa kaa’e garuu hin jiru. Gama laachuunuu deemuun yeroo ammaatti rakkoo mataasaa akka qabuu fi inumaayyuu Oromoo injifannoon akka hin geenye yeroo ibsu gama kiyyaan toftaa sadaffaa yokaan yaada foyyee qabu dhihessa kan jedhuun eegaa ture. Humni waraana Oromoo, media fi dhaabilee (institution) oromoo jabaachuu akka qaban yoo ibsu, waanni kun marti biyyaa alaa (diaspora) kana keessa taa’anii waan hojatamuu danda’amu moo biyyaa galuun waan kana hojata kan jedhu dhaga’uuf hedduun ariifadhee ture. Haata’u malee garuu gaafii, dhaaba siyaasaa dhaabuuf fedha qabdaa?, kaayyoonkee gara fulduraa maali? jedhamee gaafatameef deebii inni deebise nahajaa’ibsiiseera. Dhimma kana irraattis deebiin isaa “የረጅም ግዜ አላማዬ አስተማሪ መሆን ነዉ መምህር ሆኜ በዩኒቨርስቲ ዉስጥ ማስተማር ነዉ” fi “በዉጭ ሀገር የፖለቲካ ፓርቲ ማቋቋም ሹፈት እንደሆነ እና እንደማያዋጣ ነዉ የሚታየኝ” kan jedhu ture. Egaa dhaaba siyaasaa malee kaayyoowwaan gurguddoon kan akka human waaraanaa ijaaruu/cimsuu akkamiin galma gaa’uu dadaa’aa?. Haala qabatamaa biyyaa keessaa fi biyyoota olla Oromiyaa jiran irraa ka’uun human waraanaa akkamiin eessaatti eenyuun ijaaramuu dandaa’ama, Biyya keessaa galanii haala siyaasaa jiru keessatti bu’aa buusuuf caraaquun yoo ergamtummaa ta’ee bakka silaa yaadamu sana raajii akkamiin gaa’uun dandaa’ama kan jedhu gaafii cimaaa sammuu keessaatti na’uumee jira. Galatoomaa Tufaa Ear_tuf12@hotmail.com 09/28/2014


Washigton Dctti kan argamu Embasii Ityoopiyaa keessatti har’a dhukaasi banamee jira.

Haala isaa hordofuuf gara embasichaatti kan imale odu gabaasaan VOA dhukaasi lama kan irraa dhaga’amu vidiyoo lama daawwachuu isaa ibsee jira. Har’a waaree irratti Itiyoopiyaa gama dhiyaa keessatti raawwatama jira kan jiedhan dhiittaa mirga namaa ilaalchisee hiriirtota mormii dhageessisuuf ba’an dallaa embasichaa keessatti argamaniiru. Humni naga eegumsa embasichaa yeroo kanatti shugguxii harkaa baasuu dhaan gara samiitti ennaa inni ol qabu namoonnis ennaa itti dhiyaatan argamaniiru. Booda irra gara namoota sanaatis qabuu isaa suraa sana irraa argamee jira. Dhukaasa sanaan namni miidhaan irra ga’e kan hin jiraanne ta’uu poolisiin Washington DC kan beeksise yoo ta’u kan dhukaases itti gaafatamaa human naga eegumsa embasichaa Solomon Wediaynii humnootii basaasa Yunited Isteetsiin gaaffii fi to’annaa jala oolee jira. —mee mari’adhaa—-


Oliiqaa Dingil eenyu?(Kutaa 1ffaa)

************ Akkuma maqaansaa ibsutti Oliiqaa Dingil lammii Oromoo yoo ta’u, ummata Oromoo naannawa Qeellem Wallaggaa keessa jiraatu jidduudhaa kanneen hidda ja’an Sayyoo warra Laaloorraa dhalate. Qo’annoo seenaa hangaa har’aatiin maqaa hadhaasaa beekuun danda’amu baatus maqaansaa guutuun “Oliiqaa Dingil Bookaa” jedhama. Bakki dhaloota goota Oliiqaa, Qeellem Wallaggaa keessa Yamaaloogii Walal, Ganda Gurraattii Walal bakka, “Deentaa Garee” jedhamuudha. Barri dhalootasaa sirriitti qoratamee beekamuu baatus namoota bara sana beeku jedhamanirraa akka himametti, tilmaamaan bara 1890 ta’uu akka hinoolleedha odeeffannooleen kan agarsiisan. Oliiqaa Dingil mana barumsaa qeesotaa /lubootaa/ galee akka barate seenaansaa nimirkaneessa. Erga guddatee umriinsaa hojiif ga’ee booda bara bulchiinsa Hayilasillaasee mootummaadhaan mindeeffamee hojjetaa tureera. Ga’een hojii goota kanaas gabaarra naanna’ee ashuura mootummaa walitti qabu ture. Gabaa hedduu inni irra naanna’aa ture keessaa gabaan Ashii, Muggii, Shabal, Qaaqeefaan ni eeramu. Bakki jireenyaasaa Magaalaa Dambii Dolloo, Ganda 03 keessa akka ture odeeffannoowwan ni ibsu. Oliiqaan, dubartii maqaanshee Gannatawarqi Ashanaa jedhamtu Gidaamiidhaa fuudhee jiraachaa ture. Walumaagalatti Oliiqaan lammii nagaa namaafi biyyaaf yaaduufi quuqamu yoo ta’u, amalasaa kanaan ummata Oromoo biratti hedduu jaalatama. Caamsaa 23, bara 1929 wayita koloneeffattoonni Xaaliyaanii Itoophiyaa humnaan weeraranii qabatanitti waggaa tokko booda dhiibbaa koloneeffattoonni kunniin ummatarraan gahaniin mormee bosona seenusaa seenaan ragaa baha. Gocha Xaaliyaanonniifi sirni gita bittaa Nafxanyootaa ummata biyyattii keessa jiraatan irratti keessumaa Oromoorratti raawwachaa turanirraa kan ka’e haalli jireenyaa, aadaafi safuun ummatootaa baduu jalqabe. Wayita sana Xaaliyaanonni lammiilee Itoophiyaa tokko tokko ofitti madaqsuudhaan maqaa “Baandaa” jedhamu ittimoggaasuun duuka buutuusaanii taasifachaa turaniiru. Xaaliyaanonni baandota kanneenirraa odeeffannoowwan gara garaa argataa akka turjumaanaattis itti gargaaramaa turaniiru. Gochi Baandotaafi Xaaliyaanotaa kun Oliiqaa qofa osoo hinta’iin namoota sabasaanii jaalatan hunda kan aarsu ture. Gochi suukanneessaan ummatarratti raawwatamu yeroodhaa gara yerootti babal’achaa dhufuusaarrayyuu roorroon haadha warraa Oliiqaa Dingil, Aadde Gannatawarqi /Moominaa/ Ashanaarra ga’eera jedhamu aarii Oliiqaan duraanuu qabu akka dabalu taasise. Kana malees gaaf tokko baandaa Xaaliyaanii kan ture namichi Baashaa Gabayyoo Waldeefi Oliiqaan otuu Amaariffaan haasa’anii Baashaa Gabayyoon Oliiqaa Dingil akka tuffiitti jecha Oromoon jedhamuu hinfeeneen arrabsa. Guyyaa biraammoo Baashaa Gabayyoon namicha Dhaabaa Maashaa jedhamu wajjin waliigaluudhaan Oliiqaan qarshii ashuuraa walittiqabe dhimma dhuunfaa irra oolfateera jechuun odeessisiisuurra darbee ogganaa Xaaliyaanii yeroo sanaatti hima. Oliiqaan qawwee dhokfatee qaba jedhees yakke. Odeeffannoo kanarratti hundaa’uun Xaaliyaanonni Oliiqaa qabanii mana hidhaa galchan. Oliiqaan halkanuma sana mana hidhaa cabsee ba’uudhaan, bakka dhalootasaa, Deentaa Garee dhaquudhaan qawwee Beeljigii 2fa jedhamu bitatee Danbii Dollootti deebi’a. Halkaan gaaf tokkoo Baashaa Gabayyoo ajjeesee gara mana Baashaa Gabayyoo dhaqee haadha warraa baashaa alatti baasuun, “Ati dhirsa kee dhabda, animmoo haadha warraa koon dhabe” jechuun du’a abbaa warraashee itti himee manicha qabeenya keessa jiru waliin gube. Namicha Dhaabaa Maashaa jedhamummoo Gabaa Dafinoo /Dambii Dolloo/ keessatti ajjeesee, “Anatu ajjeesee nama bira hingaafatiinaa” jedhee barreessee mukatti maxxanse. Intalasaafi haadha warraasaa Ganduma 03 keessatti dhiisee deeme. Kana booda Oliiqaan nama durumaa qabee isa bira jiraatu, kan maqaansaa Shaanqoo jedhamu, qawwee namoonni dirqiidhaan Xaaliyaaniif galchuuf deeman irraa booji’ee Shaanqoo hidhachiisa. Kanaanis Xaaliyaaniifi baandaarratti tarkaanfii fudhachuu eegalan. Sababoota Oliiqaa ‘shiftummaaf’ kakaasan keessaa tokko tokko eeruuf. Namni Obbo Tafarii Alabee Goonboo jedhaman Haroo Machaaraarratti fannifamuun, Qanyaazmaach Dhoosaa Abbaa Qoroo qawwee dhoksite jechuun harkasaanii duubatti hidhanii Buraayyuu bakka, “Bakkee Abbaa Boroo” jedhamutti rasaasa torbaan ajjeefamuusaaniifaa eeruun ni danda’ama. Guyyuma Luba Maammoo Corqaafi Luba Gidaadaa Soolan Hayilasillaasee wajjin quunnamtii qabdu jechuun harkasaanii lachan duubatti hidhanii Jimmaa Abbaa Jifaar geeffamanii murtoon du’aa itti murta’ee utuu har’a bor duuna jedhanii eegaa jiranii haala hinyaadamneen bilisa ba’anii gara naannawa jirenyaasaaniitti deebi’aniiru. Oliiqaan erga Gabayyoo ajjeesee deemee booda gaaf tokko halkan keessaa sa’aatii shanitti haala haati warraasaa irra jirtu ilaalee deebi’uuf wayita gara manasaatti qajeelu isheen teessee jirbii fo’aa: “Oliiqaa yaa abbaa jigsaa ati duute moo jirtaa? Utuu ati jiraattee hantuunni maa warraaqxee? Yaa abbaa coomaafi booka kootii amaaseniin maal na gooti?” jettee isa faarsituu dhokatee dhaggeeffate. Halkan sana dhokatee ishee ajjeesee deebi’uuf yaadeeti kan dhufe. Garuu wayita faaruu haadha warraasaa dhaga’u cancala qawweesaa dhaamsee halkan sana manasaa bulee ganama bariidhaan bakka dhufetti deebi’e. Yeroo yerootti uffata waraana Xaaliyaanii uffatee Dambii Dolloo seenuudhaan mana Aadde Moominaafi Aadde Daasharee Akkayyuutii daadhii dhugee, odeeffannoo barbaachisus walitti qabatee deebi’aa ture. Namoota isa fakkaatan waliinis dhoksaatti ni mariyata ture. Deggartoota Oliiqaa gocha weerartoonniifi jala kaattuun warrasaaniirratti raawwatan namoota hedduu aarsee tureera. Haala kanatti aaree kan garaa kutate Oliiqaa duukaa shaffata, warri kuun immoo, naannoodhuma jiran taa’anii deggaraa turan. Daggarsi kennamaa tures, odeeffannoo kennuu, galaa qopheessanii nyaachisuu, meeshaa waraanaa kaa’uufi erguu dabalata. Namoonni adda addaa yeroo waraanni Oliiqaa naannawa tokko galu nyaataafi dhugaatii dhi’eessuudhaan halkanii guyyaa wajjin dhama’aa turan. Loltoonni Oliiqaa Xaaliyaanii dhamaasaniifi baandaa bakka garagaraatti oliifi gadi joonjessaafi ajjeesaa turan. Bakkii da’annoosaanii haala yeroon jijjiirama ture. Lafti akka holqa Qacii, Aggataa, Macaqeddoo, Ondoloqqee, Doggaa, Walal, Cabal, Qilxuu Kaarraafi Ulaa Biyyaa’oo bakka itti da’atan akka ture dubbatama. Lola koloneeffattoota wajjin godhame guyyaafi haalli lola Oliiqaadhaan geggeeffame barreeffamaan yoo jiraachuu baateyyuu seenaa afaaniin darberraa hubachuun akka danda’amutti qabsoo ittisa koloneeffataa keessatti Oliiqaa Dingil gumaacha olaanaa akka godhe beekama. Tooftaa mataasaatiin geggeeffamee injifannoowwan guguddoo galmeessaa tureera. Fakkeenyaaf yeroo Xaaliyaanonniifi baandaan Oliiqaan Awusa jira jedhanii achi dhaqan jalaa mimmiliquun jara joonjessaa tureera. Injifannoowwan guguddoo waraana Oliiqaatiin argaman keessaa Aanaa Yamaaloogii Walal keessatti bakki Fiinchoofi Dubbisi jedhamu gidduu lola Xaaliyaaniifi Oliiqaan wajjin gaggeeffameen Xaaliyaanonni 30 ta’an du’aniiru. Dirreen injifannoo inni seena qabeessa jedhamee himamu immoo, lola Wallaggaa, Aanaa Tajjootti gaggeeffame yoo ta’u, lola kanarratti baandonni 750 ta’anii Oliiqaatti duulan. Lola hamaa, tooftaafi kutannoo guddaa gaafate kanarratti Xaaliyaaniifi baandonni waraana Oliiqaatiin yommuu dhuman, loltuun Xaaliyaanii maqaansaa Tinintii Biichee jedhamuufi baandonni sadii duwwaan baqatanii deebi’anii akka galaniidha kan ibsamu. Namoota Xaaliyaanii wajjin waliigalanii Oliiqaafi waraanasaa booji’uuf ykn ajjeesuuf yaalaa turanirratti Oliiqaan dursee tarkaanfii fudhataa ture. Akka fakkeenyaatti namichi maqaansaa Waacilaa Waloo jedhamu miseensa waraana Oliiqaa kan ta’e Dhaabaa Bocoloo ajjeefnaan Oliiqaan battaluma sanatti Waacilaa Waloo, Anfillootti ajjeesee gumaa Dhaabaa Bocoloo baaseera. Itti dabalees, Aanaa Tijjootti namichi maqaansaa Fullaasaa Baabil jedhamu, “Oliiqaa ajjeeseen mataasaa muree fida” jedhee Xaaliyaaniif waadaa gale. Qawwee minishirii shan fudhatees deeme. Otoo hinturin dhimmi kun Oliiqaaa bira ga’e, Oliiqaan mana Fullaasaa Baabil dhaqee ajjeesuudhaan qawwee shananuu harkaa fudhatee humna waraanasaa ittiin cimsateera. Haaluma kanaan lola hedduurratti lubbuun diinaafi deggartootasaanii lakkoofsaan kaa’uun nama rakkisu dhabameera. Walumaagalatti qabsoon Oliiqaan ummata Oromootiin deggaramee gaggeesse, ummatichi akkasuma lammiifi saba kaanii goota cimaa akka qabu kan mirkaneessuudha. Du’a Oliiqaa Dingil qabsoo ittisa koloneeffataa Oliiqaa Dingil gaggeessaa ture jala deemtonni diinaa hindeggaran ture. Du’isaas sagantaan kan ta’e fakkataa jedhu namoonni Dambi Dolloo dhimma kana beekan. Oliiqaan yommuu bosonaa dhufu Magaalaa Dambi Dolloo keessa mana meeshaasaa keewwatu qaba ture. Yeroo inni dhufee kaa’u halkan keessaa sa’aatii shanii hanga 10 gidduu ture. Yeroo bosonatti deebi’ummoo rasaasaafi meeshaalee isa barbaachisan fudhateeti. Namichii Oliiqaan waliin hojjetu, warra Xaaliyaanii wajjin qunnamtii dhoksaa qaba ture. Namichi akka warri Xaaliyaanii hinshakkineef halkan halkan manasaa biratti qawwee dhukaasaa bula. Ganama ka’ee, eda mana eebaluu biratti qawween dhuka’aa bule yeroo jedhan Xaaliyaanonni dhaqanii qalahaa hammaarratanii akka galaniidha seenaan kan eeeru. Tooftaa kanaan Oliiqaafi namichi kun waliin deemaa erga turanii booda, qarshiin Oliiqaa namicha kanarratti heddummaataa waan dhufeef gaafa tokko Oliiqaan qarshiisaa akka deebisuuf gaafatee, namichi didnaan Oliiqaan arrabse. Arrabsoon Oliiqaa Dingil onnee namicha kanaa waan madeesseef namoota Oliiqaa Dingil qunnaman qarshiidhaan kadhachuu jalqabe. Haaluma kanaan Oliiqaan holqa Qacii keessa otuu jiraatuu namichi isa irratti haaloo kuufate sun, dubartii imaanaa Oliiqaa turte /haadha warraa Baaburii Wagee/ uffata babbareedaa, bituufiidhaan, qarshiis harkatti kennuufiidhaan, akkasheen Oliiqaa hordoftee qoricha obaaftuuf summiin itti kenname. Haaluma kanaan osoo jiranii gaaf tokko Oliiqaa heexoon mul’anaan dubartiin imaanasaa turte sun qoricha daaktee summii itti kenname itti dabaltee Oliiqaan akka dhuguuf kenniteef. Oliiqaan eddii summicha dhugee booda qaamnisaa dadhabaa adeeme. Guyyaa yeroon inni waa nyaatu geenyaan ammas lammaffaa nyaata summii qabu dabalteef. Dhugaatii maastikaa jedhamu kan summiin makame akka inni dhuguufis affeerte. Kana booda Oliiqaan laafaa deeme. Namoonni isa duukaa turanis waan godhan wallaalan. Guyyaa guutuu dhukkubsataa oolee, Roobii halkan sa’aatii 9:00 irratti bakka Oddoo Butaa jedhamutti du’uusaa namni Obbo Mokonnon Tolaa jedhaman barreeffamaan kaa’aniiru. Namichi tooftaan nyaataafi summii dhiyeessuudhaan nafxanyicha wajjin waliigaltee qabaachaa tureefi namni maqaansaa Wadaajoo jedhamu, gaafa Oliiqaan du’uusaa hubatu qawwee dhukaasee funyaansaa madeessuun, “anatu ajjeese” jedhee muudamuuf jecha Xaaliyaanotatti gabaase. Gaafa du’a Oliiqaa dhaga’u ummanni naannawa sanaa guddaafi xinnaa otuu hinjedhin ba’ee iyyee boo’e. Hogganoonni koloneeffataas Dambii Dolloorraa yeroo dhufan “Oliiqaa miti, kan du’e nama kan biraa ta’a” jedhanii shakkanii turan. Sababiin shakkiisaaniis Oliiqaa qabachuufi ajjeesuuf yeroo dheeraaf yaalii godhaniin waan hinmilkoofneefi. Kana booda muudamaan Xaaliyaanii inni “Gavarnoo Dhaayee” jedhamu reeffa Oliiqaa yommuu arguu, “ajjeesuu balleessitan, isa akkasii hinajjeesan. Muudanii ogganaa waraanaa godhatu” jechuun Wadaajootti dheekkame. Erga reeffasaa gara Magaalaa Dambii Dolloo geessanii booda warraa Oliiqaa waamanii isa ta’uufi dhiisuusaa adda akka baaftu gaafatan. Isheenis mallattoo duraan miilasaarra ture ilaaltee isa ta’uu mirkaneessiteef. Sana booda Xaaliyaanonni reeffasaa suura kaasanii karaa laga Borxaa buusanii naannawa dur Biheeraawwii Xoor jedhamutti awwaalan. Wadaajoon, “Oliiqaa natu ajjeese” jedhee muudamuu hawwe sun Jimmaa geeffamee otuu achi jiruu guyyaa tokko mana daadhii taa’ee otuu dhaadatuu durbiin Oliiqaa achumatti ajjeese. Erga Oliiqaan du’ee azmaaronni /weediftoonni/ akkana jedhanii faarfataa turan. Facaasaa heexoo dhuguun Oddoo Butaarra buluun Michuu dubartii buluun Xixxiixaa Dingil Bookaa Oliiqaa galaafate. Qawween Oliiqaa ajjeesee Maqaansaa Wacafoodha Baga kaartaa hinnyaatini Namni Oliiqaa ajjeese Maqaansaa Wadaajoodha Baga taa’ee hinnyaatini” faa jechaa turan. ************************* Ittii fufaa………….. Dubbistoota keenyaa, seenaa gabaabaa goota baddaa Sayyoo kana dabalatee kan gootota biroo bal’iaan barreeffamee hinteenye. Kunimmoo osoo dhaloonni seenaa beeku du’ee hindarbiin itti dhimma ittiyaadamuu qabuudha. Hayyoonni Oromoofi qaamni dhimmichi kallattiidhaan ilaallatu dhimmoota akkanaarratti xiyeeffatanii hojjechuu


Kabajamoota hawaasa keenya Toronto fi naannoo ishii qubatu mara nageenyi keenya bakka jirtaniin isin haagayu jenna. Ummanni Oromoo biyya anbaa adda addaa keessatti bara dheeraaf waan saba isaatifi bu’aa kennaa hedduu raawwatee jira. Yeroo gabaabduu keessatti immoo waan Hawaasa keenya biyya jiruu fi kan biyyoota alagaa keessa faca’ee jiru mara mataa olqabsiisee mataa diinaa immoo gadbuuse tokko uumee jira. Kuniis OMN(Oromia Media Network) dha. gammachuun saba keenyaa itti fuftee rifaatuun diinaas akka jabaatu lachuu akka adda cinne godhuun murteessaadha. OMN diinagdeen jabeessuun akkaataa itti dandayamu hawaasa keenya mari’hachiisuuf gaafa Onkoloolessa 12, 2014 jila Obboo Jawar Muhammadiin durfamu magaalaa Toronto waan argamaniif jecha sagaleen tun akka hegeree qabaatu godhuun qooda hundaa gaafatti. Guyyaan Onkoloolessa 12, 2014ti bakki 1677 Wilson Ave Toronto plaza hotel Yeroon 3wb Kabajaa wajjiin Waldaya Hawaasa Oromoo Kanadaa, Hordofaa Gussa


Gaafa Jaarsi kiyya Du’ee Haarreen Qalaa..

Hegeree Oromiyaatiin Dubartiin Sa’udii takka Magaalaa Makkaarraa Gaafa Jaarsi kiyya Du’e “Harreen Qalaa jattee ofirratti Qodhaa gotee jirti” Gaazexaan Oduu 24 ja’amuun beekkamu akka gabaasetti Dubartiin tun Magaalaa Makkaa Sa’udii Arabiyaarraa itti Gaafatamaa ” Hey’at Al-Amri Bil Ma’aruuf ” هية الامر بالمعروف Makkaatiif Mobaayilaa Bilbiltee ” Gaafa Jaarsi kiyya Du’ee Haarreen Qalaa Ja’ee Rabbiif Ballama seenee waaniin jiruuf , Erga Yeroo dheeraa na rakkiisaa turee amma Du’ee waan jiruuf Qodhaa (ballamaan) ofirratti Goytaaf Seenee san gutuun narratti jiraata jattee gaafatte ? Debisaan shekh Al-Muxlaq ” Akka armaan gadii kanatti deebiseef. “Qodhaa Rabbiif jattee ofirratti murteysite san Eega inni du’ee gutuun sirratti murtaawee jira . Garuu Harree hin qalinii waanuma biraa laali qali jechaa debiseef” guutuu waan kanaa


Eid Mubarak! !

Kan baranaa kan hegeree!!! Addi Bilisummaa Oromiyaa (ABO) dhaamsa baga geessan/geenye Ummata islamaa addunyaa guutiifi ummata Oromiyaa fi Saba Oromoo kan gidiraa hamtuu eenyummafi amantii isaaf mana hidhaa fi biyyaa arihamee dhihana bineensaa tahaa jiru akkasuma Loltuu Bilisummaa Oromiyaa (LBO) baga geeysan. Dhaamsa baga geessanii yoo dabarsu ABOn Hegeree gabrummaa jalaa qabsoon baanee bilisummaa badhaadhnu abdii Rabbiitiin dabarsa. Wayyaaneen umrii gabrummaa isaa dheerefachuuf jecha ummata islaamaa irratti ajjeechaa, hidhaa, biyyaa arihuufi salphisu barootan as dhihoo, keessattuu bara 3n darbe kana dachaa godhachuun diinummaa isa kan dhoysaan mana hidhaafi mooraa waraana isaa keessati halkan raawatu dirree bahaan gaggeessuu ifatti kan muldhise kofaleen iddoo guyyaa adii agaziin rasaasaan ummata masjida bahu fixe ragaa dhihoodha. Gabroomsaan arraa fi kan kalees gochi gidiraa hordoftoota amanti takkaaf gamaa tahee hordooftoota amantii Islaamaa fi kan biraas duguuguuf karoora jabaa kan qaban akkasuma hujii irraa oolcha turaniis akeekni isanii hin milkoofne. Tooftaan guddoon inni dhimma itti bahaa turee fi jiruus afanfaajessa ummata amantii adda addaa hordofan jiddutti wal dhabbii uumee lola amantii fakkeessuun gamtakka goree dhiiga ummataa dhagaalasuu wal dhangaalasisuu akeeka hundee godhate deema jira. Sabni Oromo fi ummatoonni Oromiyaa garuu ummata garaagarummaa qabuun adda addummaa amantii isaas waliif kabajee jiraate kan ammas jiraacha jiru miidhagina kana booreysuuf toofta haaraya Wayyaane kana akka fashalsu abdii qaba. Sabni Oromoo biyya isaa Oromiyaa bilisa keessatti kabajaa fi jaalalaan ummata Oromiyaa waliin badhaadha bilisummaa fi mirga namooma fi amantii akkasuma bilisummaa hunda olloota Oromiyaa waliin itti jiraatu tan gabrummaa dura ifii isaa fi Sabaa fi Sablamilee waliin qabaacha ture san deefachuuf qabsoon Oromoo tahuu hubachuun wal dhabbii diinni Saba Oromoo, Sabaa fi Sablammii Oromiyaa jiddutti amantiin, gosaan akkasuma qubsumaan uumu waloon akka dura dhaabatamu jabeesinee dhaamna. Humnoonni gabroomsaa kan afaan qawween dhufee, afaan qawween jiraachaa jiru gaafii bilisummaa amantii tan bilisummaa dhala namaa keessa hundee taate ukkaamsuuf shoorarkesitoota jechun faalaa jirchuun mallattoo yakkii gidhate jira. gaafi bilisummaa amantii fi mirga namooma xureeysuuf, akkasuma warreen sadarkaa adunyaatti shoorkeesitoita irratti duulla jedhu irraa horii butachaa gabrummaa isaa dheereysaa jiraachuun amala gabroomfatota hundaati. Kuni ammoo falmaa bilisummaa akka fiixa baatu shaffisa malee hin hanqisu. Addi Bilisummaa Oromiyaa (ABO) xureeysa gabroomsaan qabsoo bilisummaa dibu kana bilisummaan qulqulleessuuf murtii keessa deebi hin qabneen qabsotti jira. gabrummaa bara hedduu irra, bilisummaa guyyaa tokkoo filachuun ummanni Oromo fi Sabaa Sablammoonni Oromiyaa akka qabsoo bilisummaa finiinsu dhawaaqaan yaamna. Gaafiin mirga namooma fi amantiis kan kabajamu biyya bilisa taate bilisummaan isii iggitii qabaatte qofa keessatti waan taateef hidhaa fi ajjeechaan, biyyaa ariyamuu fi salphachuun kan hafu guyyaa bilisummaan qabsoon firii baafte qofa. hiddaan gabroomsaa san buqqisuuf falmaa cimtuu godhuun fala maayyiti. Falmaan bilisummaaf karaa nagayaa godhamaa jirtu itti fufuu qaba. kuni dirmachuu lammii oromiyaa fi hawwitoota bilisummaa hundatti dirqama taha jennee amanna. Qabsaawonni Oromiyaa bilisa baasuuf carraaqan luucayyinsa qabaachuun humna qabsoo irroomsa waan taheef dirmachuu qabsoon barbaaddu yoomuu caala fardi tahuu akeekna. Oromiyaan Ni Bilisoomti !!! KHR ABO F 10/04/2014 Email: aboromiyaa@gmail.com


EE BARA SAN !!

dubbadhu bara san bara dukkani ardi hamaate jaldeesi mukaa nu bate guyyaa mali wolalame wolaaltun nu mote bara dhiigni dhiigati dhahe bineensa mala male yeroo wolaali hamaate doofan beekaa dhaale bara adun dhiigaa marate lafti dukkanaan olte yeroo raamoo raaretin gadite dhiigaa jigeef nuuf botee dhiigni lafa yaa’ee akka hori kitamaa ruutun waa hin beekne lola qulqullun hima ? bara dhaltin haadha dhabe gale mar’ate o’ee gaafa kormi abbaf gadde qe’ee boraate bo’ee bara allatin sami balalite hammeenya nama tajabde bara bineensi hin yaadne ilma namatiif gadde bara alaa aloon teenya rifatudhaan lubbuu dhabde gaafa ardiif samin gadda nuuf lallabe bara hayyuun oromo waan malu dhabe guyyaa uumaaf umaamni gocha milinikiti aaree qurcaayi qurciin du’i jedhe waaqni isaa abaaree ee baran san !! jete naan hin jedhin namuu hiixiix jedhe ee araaroo ee araaroo hiixiixin waa hin olchinee araaroon waa hin galchine araatan raasaa dhufe araara nu bufnee hin galaaf baheee akka baheen hafee kam dubbadhe dhiisa maal nuu hambifate FAFEEN . tuni nuufu fafaa dhiigaa nu jigsani dhaadatu akka waan dansaa dalagani dedebisani dubbatuu sii magan bara san qopheessan SIKKOO MANDOO


Oliiqaa Dingil eenyyu? (Kutaa 2ffaafi isa xumuraaa)

******************* Yeroo yerootti uffata waraana Xaaliyaanii uffatee Dambii Dolloo seenuudhaan mana Aadde Moominaafi Aadde Daasharee Akkayyuutii daadhii dhugee, odeeffannoo barbaachisus walitti qabatee deebi’aa ture. Namoota isa fakkaatan waliinis dhoksaatti ni mariyata ture. Deggartoota Oliiqaa gocha weerartoonniifi jalaa kaattuun warrasaaniirratti raawwatan namoota hedduu aarsee tureera. Haala kanatti aaree kan garaa kutate Oliiqaa duukaa shaffata, warri kuun immoo, naannoodhuma jiran taa’anii deggaraa turan. Daggarsi kennamaa tures, odeeffannoo kennuu, galaa qopheessanii nyaachisuu, meeshaa waraanaa kaa’uufi erguu dabalata. Namoonni adda addaa yeroo waraanni Oliiqaa naannawa tokko galu nyaataafi dhugaatii dhi’eessuudhaan halkanii guyyaa wajjin dhama’aa turan. Loltoonni Oliiqaa Xaaliyaanii dhamaasaniifi baandaa bakka garagaraatti oliifi gadi joonjessaafi ajjeesaa turan. Bakkii da’annoosaanii haala yeroon jijjiirama ture. Lafti akka holqa Qacii, Aggataa, Macaqeddoo, Ondoloqqee, Doggaa, Walal, Cabal, Qilxuu Kaarraafi Ulaa Biyyaa’oo bakka itti da’atan akka ture dubbatama. Lola koloneeffattoota wajjin godhame guyyaafi haalli lola Oliiqaadhaan geggeeffame barreeffamaan yoo jiraachuu baateyyuu seenaa afaaniin darberraa hubachuun akka danda’amutti qabsoo ittisa koloneeffataa keessatti Oliiqaa Dingil gumaacha olaanaa akka godhe beekama. Tooftaa mataasaatiin geggeeffamee injifannoowwan guguddoo galmeessaa tureera. Fakkeenyaaf yeroo Xaaliyaanonniifi baandaan Oliiqaan Awusa jira jedhanii achi dhaqan jalaa mimmiliquun jara joonjessaa tureera. Injifannoowwan guguddoo waraana Oliiqaatiin argaman keessaa Aanaa Yamaaloogii Walal keessatti bakki Fiinchoofi Dubbisi jedhamu gidduu lola Xaaliyaaniifi Oliiqaan wajjin gaggeeffameen Xaaliyaanonni 30 ta’an du’aniiru. Dirreen injifannoo inni seena qabeessa jedhamee himamu immoo, lola Wallaggaa, Aanaa Tajjootti gaggeeffame yoo ta’u, lola kanarratti baandonni 750 ta’anii Oliiqaatti duulan. Lola hamaa, tooftaafi kutannoo guddaa gaafate kanarratti Xaaliyaaniifi baandonni waraana Oliiqaatiin yommuu dhuman, loltuun Xaaliyaanii maqaansaa Tinintii Biichee jedhamuufi baandonni sadii duwwaan baqatanii deebi’anii akka galaniidha kan ibsamu. Namoota Xaaliyaanii wajjin waliigalanii Oliiqaafi waraanasaa booji’uuf ykn ajjeesuuf yaalaa turanirratti Oliiqaan dursee tarkaanfii fudhataa ture. Akka fakkeenyaatti namichi maqaansaa Waacilaa Waloo jedhamu miseensa waraana Oliiqaa kan ta’e Dhaabaa Bocoloo ajjeefnaan Oliiqaan battaluma sanatti Waacilaa Waloo, Anfillootti ajjeesee gumaa Dhaabaa Bocoloo baaseera. Itti dabalees, Aanaa Tijjootti namichi maqaansaa Fullaasaa Baabil jedhamu, “Oliiqaa ajjeeseen mataasaa muree fida” jedhee Xaaliyaaniif waadaa gale. Qawwee minishirii shan fudhatees deeme. Otoo hinturin dhimmi kun Oliiqaaa bira ga’e, Oliiqaan mana Fullaasaa Baabil dhaqee ajjeesuudhaan qawwee shananuu harkaa fudhatee humna waraanasaa ittiin cimsateera. Haaluma kanaan lola hedduurratti lubbuun diinaafi deggartootasaanii lakkoofsaan kaa’uun nama rakkisu dhabameera. Walumaagalatti qabsoon Oliiqaan ummata Oromootiin deggaramee gaggeesse, ummatichi akkasuma lammiifi saba kaanii goota cimaa akka qabu kan mirkaneessuudha. Du’a Oliiqaa Dingil qabsoo ittisa koloneeffataa Oliiqaa Dingil gaggeessaa ture jala deemtonni diinaa hindeggaran ture. Du’isaas sagantaan kan ta’e fakkataa jedhu namoonni Dambi Dolloo dhimma kana beekan. Oliiqaan yommuu bosonaa dhufu Magaalaa Dambi Dolloo keessa mana meeshaasaa keewwatu qaba ture. Yeroo inni dhufee kaa’u halkan keessaa sa’aatii shanii hanga 10 gidduu ture. Yeroo bosonatti deebi’ummoo rasaasaafi meeshaalee isa barbaachisan fudhateeti. Namichii Oliiqaan waliin hojjetu, warra Xaaliyaanii wajjin qunnamtii dhoksaa qaba ture. Namichi akka warri Xaaliyaanii hinshakkineef halkan halkan manasaa biratti qawwee dhukaasaa bula. Ganama ka’ee, eda mana eebaluu biratti qawween dhuka’aa bule yeroo jedhan Xaaliyaanonni dhaqanii qalahaa hammaarratanii akka galaniidha seenaan kan eeeru. Tooftaa kanaan Oliiqaafi namichi kun waliin deemaa erga turanii booda, qarshiin Oliiqaa namicha kanarratti heddummaataa waan dhufeef gaafa tokko Oliiqaan qarshiisaa akka deebisuuf gaafatee, namichi didnaan Oliiqaan arrabse. Arrabsoon Oliiqaa Dingil onnee namicha kanaa waan madeesseef namoota Oliiqaa Dingil qunnaman qarshiidhaan kadhachuu jalqabe. Haaluma kanaan Oliiqaan holqa Qacii keessa otuu jiraatuu namichi isa irratti haaloo kuufate sun, dubartii imaanaa Oliiqaa turte /haadha warraa Baaburii Wagee/ uffata babbareedaa, bituufiidhaan, qarshiis harkatti kennuufiidhaan, akkasheen Oliiqaa hordoftee qoricha obaaftuuf summiin itti kenname. Haaluma kanaan osoo jiranii gaaf tokko Oliiqaa heexoon mul’anaan dubartiin imaanasaa turte sun qoricha daaktee summii itti kenname itti dabaltee Oliiqaan akka dhuguuf kenniteef. Oliiqaan eddii summicha dhugee booda qaamnisaa dadhabaa adeeme. Guyyaa yeroon inni waa nyaatu geenyaan ammas lammaffaa nyaata summii qabu dabalteef. Dhugaatii maastikaa jedhamu kan summiin makame akka inni dhuguufis affeerte. Kana booda Oliiqaan laafaa deeme. Namoonni isa duukaa turanis waan godhan wallaalan. Guyyaa guutuu dhukkubsataa oolee, Roobii halkan sa’aatii 9:00 irratti bakka Oddoo Butaa jedhamutti du’uusaa namni Obbo Mokonnon Tolaa jedhaman barreeffamaan kaa’aniiru. Namichi tooftaan nyaataafi summii dhiyeessuudhaan nafxanyicha wajjin waliigaltee qabaachaa tureefi namni maqaansaa Wadaajoo jedhamu, gaafa Oliiqaan du’uusaa hubatu qawwee dhukaasee funyaansaa madeessuun, “anatu ajjeese” jedhee muudamuuf jecha Xaaliyaanotatti gabaase. Gaafa du’a Oliiqaa dhaga’u ummanni naannawa sanaa guddaafi xinnaa otuu hinjedhin ba’ee iyyee boo’e. Hogganoonni koloneeffataas Dambii Dolloorraa yeroo dhufan “Oliiqaa miti, kan du’e nama kan biraa ta’a” jedhanii shakkanii turan. Sababiin shakkiisaaniis Oliiqaa qabachuufi ajjeesuuf yeroo dheeraaf yaalii godhaniin waan hinmilkoofneefi. Kana booda muudamaan Xaaliyaanii inni “Gavarnoo Dhaayee” jedhamu reeffa Oliiqaa yommuu arguu, “ajjeesuu balleessitan, isa akkasii hinajjeesan. Muudanii ogganaa waraanaa godhatu” jechuun Wadaajootti dheekkame. Erga reeffasaa gara Magaalaa Dambii Dolloo geessanii booda warraa Oliiqaa waamanii isa ta’uufi dhiisuusaa adda akka baaftu gaafatan. Isheenis mallattoo duraan miilasaarra ture ilaaltee isa ta’uu mirkaneessiteef. Sana booda Xaaliyaanonni reeffasaa suura kaasanii karaa laga Borxaa buusanii naannawa dur Biheeraawwii Xoor jedhamutti awwaalan. Wadaajoon, “Oliiqaa natu ajjeese” jedhee muudamuu hawwe sun Jimmaa geeffamee otuu achi jiruu guyyaa tokko mana daadhii taa’ee otuu dhaadatuu durbiin Oliiqaa achumatti ajjeese. ************************* Dubbistoota keenyaa, seenaa gabaabaa goota baddaa Sayyoo kana dabalatee kan gootota biroo bal’iaan barreeffamee hinteenye. Kunimmoo osoo dhaloonni seenaa beeku du’ee hindarbiin itti dhimma ittiyaadamuu qabuudha. Hayyoonni Oromoofi qaamni dhimmichi kallattiidhaan ilaallatu dhimmoota akkanaarratti xiyeeffatanii hojjechuu qabu. Gara fuulduraattis seenaa gootota biroo isin dubbisiisuuf ni yaalla. Isinis yaada keessanis ta’e waantota dubbistoota biroo akka qaqqabu barbaaddan karaa teessoo fb nuu erguudhaan hirmaadhaa.


Barattootni Oromoo Walga’iin Wayyaanee nu hin ilaallatu jedhu

Godina Lixa Shaggar keessatti goototni barattootni Oromoo manneen barnootaa sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa Amboo walga’ii afaan fajjeessa mootummaa abbaa irree Wayyaanee irratti iyyannoo gaaffii mirga abbaa biyyummaa qabxii 11 qabate galfachuun diddaa guddaan walga’ii wayyaanee dura dhaabbatan. Mootummaan Wayyaanee waan qabee gadhiisu dhabuun maqaa Walga’ii jedhuun Dhiphachaa jiru, yeroo amma kana barattoota Oromoo manneen barnoota sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa keessatti humna poolisiitti fayyadamuun walitti qabuun dirqamaan walga’ii dirqamaa teesisaa utuu jiru barattootni oromoo manneen barnootaa Amboo fi naannoo isheetti argaman kanneen akka: 1ffaa M/B Liiban Maccaa Amboo sadarkaa 2ffaa kutaa 9ffaa fi 10ffaa 2ffaa M/B Amboo sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa Amboo, keessatti barattootni wayyaaneedhaan dirqamaan walitti qabamanii teesifaman walga’iin wayyaanee walga’ii uummata keenya garboomsuuf teesifamu waan ta’eef hin fudhannu jechuun mormii itti qabsiisuun Iyyannoo dhiyeeffachuun guyyaa kaleessa walga’iin wayyaanee utuu hin teesifamiin mormii kanaan ugguramee jira, Haaluma walfakkatuun Barattootni Oromoo sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina barachaa jiran manneen barnootaa kanneen akka: 3ffaa M/B Giincii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa, 4ffaa M/B Dandii Sadarkaa 2ffaa 5ffaa M/B Gudar sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa, 6ffaa M/B Xuuqur Incinnii sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina Dirree Incinnii, 7ffaa M/B Midaa Qanyii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa 8ffaa M/B Jalduu sadarkaa 2ffaa fi qopha’ina 9ffaa M/B Geedoo sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa keessatti barattootni Oromoo Walga’iin Wayyaanee nu hin ilaallatu, Wayyaaneen waraana nutti bobbaasee utuu nu ajjeesaa jiruu walga’ii wayyaanee taa’uun bu’aa hin qabu jechuun mormii fi gaaffii mirga abbaa biyyummaa ergamtoota wayyaanee irratti qabsiisuun waan qabdee gadhiiftu dhabuun ergamtootni Wayyaanee wawwachaa jiraachuun ibsame jira. Barsiisotni hogganootni manneen barnoota kanneenii akka leenjii barattoota kana dabballoota wayyaanee waliin gaggeessaniif dirqisifaman illee nuti gaaffii barattootni nutti kaasaniif/gaafachaa jiraniif/ deebii deebifnuuf hin qabnu waan ta’eef hin hirmaannuu jechuun manneen barnoota akka Gincii sadarkaa 2ffaa fi qopha’inaa fi mana Barumsaa aanaa Dandii sadarkaa 2ffaa fi Qopha’inaa keessatti mormii waan kaachiisaniif walga’ii wayyaaneen mannee barnoota sadarkaa 2ffaa mormii guddaan walga’ii wayyaanee dura dhaabbatan. Ergamtootni dabballeen wayyaanee mormii barattoota kanaan waan qabanii gadhiisan dhabuun dhiphina guddaa keessa seenanii jiraachuu mudachaa maddeen keenya Godina Lixa shawaa irraa nuuf gabaasa jiru. gabaasaan kun itti fufa!.


Sirna dhaabbata Arafaa

Hegeree Oromiyaatiin Hujjaajonni ( keeysummonni Gooytaa ) Ganama Jum’aa onkololeeysa 3/2014 Muzdalifarraa gara Dirree Arafaa godaanan. Qaamni (rukniin) guddaan hajjiidha Ardil Arafaa dhaabtudha waan taheef Salaata Dhurii fii Asrii Iddo takkatti gabaabsanii waliin salaatan booda namuu fedhii fii dhimma dhufeef Goytaa guddaa Rabbii isaanii kadhatan, du’aa’iis ni godhatan . Seennaa Aduun duratti ammo Ardii Arfaa gadi dhiisanii gara Muzdalifaa bahuu qaban. kan buluun dirqamaa erga Arafarraa bahanii bakka Muzdalifa ja,amtu bulanii dhagaa duraa darbatuuf gara munaa sossohu qaban . Ergasii guyya sadeen tashriiqa muna keeysaa maadheeyfatanii Boolla guddoo ,Jiddu galaa fii Boolla Xiqqotti dhagaa xixiqqaa akka firii shunburaa hunadattu 7/7/7 darbatu. Namni jerjera qabu guyyaa lama erga dhagaa darbatee Muna gaddhiisee gara Makka dhaqee “Xawaafaa Dhaammannaa Ka’baan godhee booda galuu ni dandeya . warra hajjiin isaanii qebalmte diliin isaanilleen maaramteef isin haa godhu. Aammiiiin


Ayyaanni Irreechaa akka Ayyaana Biyyoolessaa Oromiyaatti guyyaa murtaaye tokko kabajamuu qaba

Abdii Boruutiin Onkoloolessa bara 2012, mata-duree “Ayyaanni Irreessaa (Irreechaa) mallattoo Oromummaa waan ta’eef, bakkee hundattuu bal’inaan kabajamuu qaba” jedhuun dhimma kanarratti barreeffama gabaabaa tokko dhiyeesseen ture. Fakkeenyaaf: http://ayyaantuu.com/horn-of-africa-news/oromia/ayyaanni-irreessaa-irreechaa-mallattoo-oromummaa-waan-taeef-bakkee-hundattuu-balinaan-kabajamuu-qaba/ Barreeffamni gabaabaan har’a dhiyaate kunis, mata-duree dabalatee wanti tokko tokko haa jijjiiramu malee, gara qabiyyeetiin isuma waggoota lama dura dhiyaate sana dha. Dhaamsi guddaan barreeffama kana keessatti calaqqisamu garuu, Ayyaanni Irreessaa kun akka Ayyaana Biyyoolessaa Oromiyaatti (as OROMIA NATIONAL HOLIDAY) Addunyaa mararrattuu, guyyaa murtaaye tokkotti akka ayyaaneffatamu dha. Guyyaan kun ammoo, guyyaa Ayyaanni Irreechaa Bishooftuutti (Horaa Arsadiitti) ayyaanaffatamu ta’ee; guyyaadhuma kana bakkee hundattuu (biyyoota gara garaa hunda keessattuu) akka ayyaaneffatamu taasisuu dha. Waayeen Irreessaa (Irreechaa) yoo ka’u, beekaniis ta’ee otuu hin beekin namootni baay’een amantii wajjin walitti hidhanii karaa tokkoon qofaa ilaalu. Akka qorannoon tokko tokko agarsiisutti, ayyaanni irreessaa amantii Waaqeffannaa wajjin firooma qabaatullee, kophaatti bahee akka amantiitti ilaalamuun isaa dogoggora. Amantiin Waaqeffannaa Waaqa tokkotti amanuu ta’us, uummata Oromoo biratti amantiin kun karaalee adda addaatiin argamaa ture, jiras. Karaalee kana keessaa inni tokko malkaa fi tulluutti bahanii irreeffachuu dhaan Waaqa kadhachuu yookaanis Waaqaaf galata galchuu dha. Kanaaf, Ayyaanni Irreessaas laga ykn malkaatti (bakkee bishaan jirutti) ayyaaneffatama malee, akka alagaa fi diinni Oromoo waayee kana gadi xinneessuuf jedhanii dubbatan lagatti, malkaatti, tulluu fi mukatti amanuufii miti. Tulluu bahanii ykn malkaa bu’anii Waaqa kadhachuun yookaanis ammoo Waaqaaf galata galchuun aadaa Oromoo fi amantii Waaqeffannaa keessatti akka duudhaatti waan barameef malee, kan kadhatamu, kan galanni kennamu fi ittiamanamu Waaqa tokko qofaa dha jechuu dha. Laga ykn malkaa bu’uun; tulluu bahuun waan akka bakkee kanatti amananii nama jechisiisuu hin qabu; hin danda’us. Mana ofiis taa’anii Waaqatti amanuu, Isa kadhachuu fi Isaaf galata galchuunis ni danda’ama. Warri amantii biroo hordofanis, fakkeenyaaf Islaama fi Kiristaana yoo fudhanne, Allaah fi Iyyasuusitti amanan malee masgiida ykn batskaana dhaqan (mana ijaarame sanatti) amananiitii miti jedheen yaada. Kanaaf, Oromoon malkaa bu’ee Ayyaana Irreessaa yoo kabajatu, kun akka waan lagatti ykn malkaatti amanamuu fakkeessanii adda godhanii ilaaluun sirrii miti. Kun amantii dha jedhanii hubatnoo biraa qabaachuunis dogoggora jedheen amana. Ayyaanni Irreessaa akka Ayyaana Biyyoolessaa Oromiyaattitti (as Oromian National Holiday) ilaalamuu fi akka mallattoo Oromummaatti fudhatamee; Oromoo hundaanuu kabajamuu qaba malee, kun amantii Waaqeffannaa ti jedhamee daangahuu hin qabu. Kaayyoo inni guddaan Ayyaana kanaa, bakkee murtaaye tokkotti walgahanii Waaqaaf galata galchuu ta’us, karaa biraatiin yoo ilaalame garuu, Oromootni naannolee Oromiyaa gara garaarraa walitti dhufanii, wal arganii tokkummaadhaan eenyummaa ofii kan itti agarsiisanii dha. Kanaaf, ayyaanni kun akka ayyaana walootti; akka ayyaana lammiilee Oromootti ilaalamuu qaba. Kun mallattoo Oromummaa ti malee, dhiphatee ilaalamuu dhaan akka mallattoo amantii Waaqeffannaattii qofaa fudhatamuu hin qabu jechuu dha. Diinni fi alagaan eenyummaa Oromoo gadi xiqqeessuuf sababni isaan hin uumne hin jiru. Afaanfaajjiin isaan hin yaalles hin jiru. Oromootni garuu amantii fedhan dhuunfaadhaan haa hordofan, Ayyaana kana akka mallattoo eenyummaa isaaniitti ilaaluu qabu. Olola diinni fi alagaan Ayyaana Irreessaa irratti oofan akka dhugaatti fudhatanii; kanarratti wal qoqqooduun diinaaf karaa baasuu ta’a malee bu’aan uummata ykn saba Oromootiif argamu hin jiru. Wal qoqqoodinaa fi wal lagachuu Oromoorraa kan bu’aa argatu yeroo hundaa diina Oromoo ti. Kanaaf, olola nurratti godhamu, olola eenyummaa keenyarratti godhamu karaa danda’amu hundaan gamtaadhaan, tokkummaadhaan dura dhaabbachuu fi ofirraa ittisuu qabna. Diinaaf meeshaa ta’uu hin qabnu. Kun dirqama Oromummaa fi lammummaa ti. Gara mata duree barreeffama kanaatti deebi’uudhaaf, akkuma argamu fi beekamu, Ayyaanni Irreessaa Oromiyaa ala biyyoota gara garaa keessatti, bakkee adda addaatti Oromootaan kabajamaa jira. Kun baay’ee gammachiisaa ta’ullee, bakkee Oromootni jiraatan hundatti otuu hin kabajamin hafuun isaa garuu haphina agarsiisa. Akka gabbinaa fi bal’inaan ayyaaneffatamu irratti hijjetamuu qaba. Yeroo’uma Birraan dhufu (Fulbaana fi Onkoloolessa) Ayyaana kana yaadachuu qofaa otuu hin taane, waayeen kun akka sirriitti hubatamu hawaasota Oromoo keessatti waayee sirna Irreessaa barsiisuun barbaachisaa ta’a. Akkuma kanaa olitti ibsame, Ayyaanni Irreessaa amantii waliin walitti hidhamee; amantii Waaqeffannaa wajjin walitti hirkifamee, moggaatti bahuun irra hin jiru. Akka hanga ammaatti hubatametti, Ayyaanni Irreessaa biyyoota ambaatti, biyyoota gara garaa keessatti guyyaalee adda addaa ayyaaneffatamaa ykn kabajamaa ture, jiras. Fakkeenyaaf, Fulbaana 29 hanga Onkoloolessa 5 tti bakkee adda addaatti kabajamaa jira ykn kabajamuuf karoorfatamee jira. Ayyaanni kun akka ayyaana biyyoolessaa Oromootti, bakkee Oromootni jiraatan hundatti kabajamuu qofaa otuu hin taane, guyyaa inni Oromiyaa keessatti (keessumaayuu handhuura Oromiyaa Bishooftuutti) kabajamuuf murtaaye tokkotti, biyyota hundattuu (Addunyaa mararrattuu) guyyaa’uma kana otuu ayyaanaffatame gaarii dha jedheen amana. Oromiyaa keessatti fi biyyoota alaatti guyyaa tokko kabajamuun Irreessaa: Ayyaana Irreessaa ilaalchisee, akkan yeroo tokko tokko waan tokko tokko dhaga’utti ykn dubbisutti, ayyaanni kun ol guddatee, sadarkaa biyyaatti (Itoophiyaatti) akka kabajamu mootummaa Wayyaanee gaafachuun waan yaadame/yaadamu fi yaalame/yaalamu fakkaata. Haa ta’u malee, guddinni ayyaana kanaa hawwii uummata Oromoo ta’ullee, mootummaan Wayyaanee, kan farra Oromoo ta’e kun, waan kana ni godha jedhanii isarraa waa eeguun abjuu natti fakkaata. Mee yaa hubatnu! Akkuma gabroonfataarraa bilisummaa kadhatanii ykn gaafatanii hin arganne, ayyaana mallattoo Oromummaa ta’e kana akka ayyaana biyyoolessaatti nuuf haa kabajamu jedhanii diina gaafachuun garaagarummaa hin qabu. Otuu Oromummaan akka guddatu barbaaddee, Wayyaaneen Oromoota Sabboonummaan isaanii bilchaate fi guddate guurtee mana hidhaatti hin naqxu ture. Qabsoon bilisummaa Oromoo kan itti xiyyeeffatu bilisummaa fi abbaa biyyummaa dhabne deebifnee argachuuf qofaatti ta’uu hin qabu. Aadaa keenya guddisuunis qaama qabsoo kanaa ti. Kanaaf, waan eenyummaa keenya calaqqisan hundaa guddisuuf diina gaafachuu hin qabnu; gaafatnus wanti argannu hin jiru. Ayyaana Irreessaa sadarkaa biyyaatti guddisuun hafee; hanguma amma deemaa jiru kanattuu uummatni keenya bilisummaa dhaan kabajachuu dadhabanii; kunoo Wayyaanee faashistiin bara baraan lammiilee keenya mana hidhaatti guuraa jirti. Kuni ammoo kan agarsiisu Ayyaanni Irreessaa mallattoo Oromummaa akka ta’e; diinniis kana waan beekuuf akka Oromummaan hin guddanne karaa danda’amu hundaan dura dhaabbata. Nuti ilmaan Oromoo garuu mallattoo eenyummaa keenyaa kana guddisuuf tokkummaadhaan, ciminaan irratti hojjechuu qabna. Dhumarratti, nuti ilmaan Oromoo akka waliigallu; sagalee tokko dubbatnu fi tokkummaadhaan dhimma keenyaaf qabsoofnu, Waaqni/Rabbi nu haa gargaaru jechaa Ayyaanni Irreessaas kan milkii akka nuuf ta’u carraa kanaan dhaamsa koo dabarsuun barbaada. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Jechoota Hayyootaa!!!

Jajjabee Biyya keessaa ~ Hiyyeessa jechuun nama qarshii hiyyoome osoo hin taane, nama sammuu hiyyoomeedha! ~ Beekaa jechuun nama dogoggora ufii ufitti beekee, irraa sirraa’eedha! ~ Lukaan qixxeessuuf kophee muran malee, kopheen qixxeessuuf luka hin muran! ~ Moo’uu jechuun 1ffaa bahuu qofa osoo hin taane, jijjiiramas agarsiisuudha! ~ Barachuu jechuun barumsa keessa darbuu osoo hin taane, barumsi nama keessa darbuudha! ~ Barumsa barattee yoo qoramtu, jireenya immoo qoramtee baratta! ~ Nama si sobu wajjiin gammaddee kolfuu, irra nama dhugaa sitti hinu wajjiin gadditee boohuu si wayya! ~ Namni carraa gaarii qabu osoo bishaan galaana keessatti darbanii yyuu, Qurxummii afanitti qabatee keessaa baha! ~ Obsi guddaan dhagaa yoo affeelu, aariin xinnoon bishaan bobeessiti! ~ Yeroo tokko tokko gammachuun guyyaa tokkoo, gadda waggaa tokkootti jijjiirama! ~ Nama kabajuun mallattoo sodaa ykn lugnummaa osoo hin taane, bilchina sammuu fi dandeettii fageessanii yaaduuti! ~ Jireenya kee fooyyessuudhaaf yaaliidhaan shaakala ati taasiftu keessatti kufaatiiwwan si muudatan kufaatii osoo hin taane, akeektuu galma gahiinsa yaalii keetiiti! ~ Addunyaa tan irratti Harreen akka namaatti yaadu jiraatuu baatus, namni akka harreetti yaadu hin dhabamu! ~ Akka addunyaatti yaadii, akka naannootti hojjadhu! ~ Dhalli namaa wanta haara argannoodhaan yoo uumu (kalaqu) kan nama gammachiisu yoo ta’u, garuu ufii isaatii uumamuu (kalaqamuu) yoo irraaffatu immoo kan nama gaddisiisuudha! ~ Kan nama qaanessu ba’aa guddaa sammuu irratti baachuu osoo hin taane, sammuu hin yaanne baachuudha! ~ Yoo rakkoon wahii si muudate rakkoo si muudate saniif yaaduu osoo hin taane, akkaataa rakkoo si muudate san keessaa itti baatu yaaduu qabda! ~ Osoo dhugaan kophee hin godhatin, dharti addunyaa naannofti! ~ Mucucaattee dugdaan yoo kufte balleessaan kee ta’uu kan hin dandeenye yoo ta’u, balleessaan kee ta’uu kan danda’u kuftee yoo achitti hafteedha! ¤ Wal beekuu irra, walii beekuu wayya! ~ Bishaan kadhaan argame dheebuu nama hin baasu! ~ Sareen yeroo hunda duttu akka hin birmanneef uf gooti! ~ Kan nama nyaatu dukkana osoo hin taane, wanta dukkana keessa jiruudha! ~ Irra caalatti kan dinqisiifatamuu qabu namoota addeessa irra qophatan osoo hin taane, namoota akkaataa isan addeessa irra ittiin qophatan barsiisaniidha! ~ Addunyaan tun sirraa waan tokko eegdi waan ta’eef, waan gaarii tokko hojjadhu! ~ Kaayyoo ufii galmaan gahachuuf dhama’uun har’aaf dhandhamni isaa kuraawaadha malee, boru firii fi dhandhamni isaa mi’aawaadha! ~ Nama shakkitu hin mindeessin, yoo mindeessite hin shakkin! ~ Wanti calaqqisu hundi, warqii sitti hin fakkaatin! ~ Jiraachuuf nyaadhu malee, nyaachuuf hin jiraatin! ~ Waggatti jiruu dabali malee, jiruutti waggaa hin dabalin! ~ Riqicha muka tokkoo irra osoo hin bahin dura, gorora takka liqimsi! ~ Balbalti carraa takka yoo si jalaa cufamte yoo ati abdii kutuu dhabde, tan biraa siif banamti! ~ Gatii yeroo beekuu yoo barbaadde, atileetii maaykiroo sekondii tokkoof moo’amee badhaasa meedaaliyaa warqii dhabe gaafadhu! ~ Bu’aa qabxii baruu yoo feete, barataa qabxii 0.5niif qormaata kufe haasofsiisi! ~ Aangoo qubaan si filaniin uf hin tuulin, qubaan irraa si buusaniitii! ~ Beekkumsa qabduun hin boonin, kan si caala beeku heddutu jiraatii! ~ Namni an beekaadhaa ufiin jedhu, wallaalaan akka isaa hin jiru! ~ Hanga dandeettetti bara baraan jireenya kee jijjiiri malee, akka barri wal sitti hin jijjiirre! ~ Barcumaa fi kabaja abbatu uf jalaan deema! ~ Bara rakkoo bishaantu muka namatti kora! ~ Waan garaan namaa baatu, Wadalli Harree hin baatu! ~ Lafa fardi sangaan hin jirre, maxaanatu itti arreeda! ~ Kan ati jechuu qabdu biyyi too maal naa goote jechuu osoo hin taane, an biyya kootiif maal godhe jechuu qabda! ~ Baay’ee haasahuu irra, baay’ee dhageeffachuu filadhu! ~ Hojii guddaa karoorfame irra, hojii xinnoo hojjatametu caala! ~ Bara jireenyaa kee keessatti yeroo dheeraa taa’umsaan dabarsitu irra, yeroo gabaabduu hojiin dabarsitutu bu’aa guddaa siif qaba! ~ Namni sabbata godhatanii mul’itti hidhatan, Bofa namatti ta’ee nama hidda! ~ Akkuma jaalalli jiru jibbis jira waan ta’eef, icciitii yeroo jaalalaa haasoftan yeroo jibbaa haasahuun wallaalummaadha! ~ Jaalalli dhugaa fageenya karaatiin hin daangeffamu! ~ Jaalalli dhugaa furtuu jireenyati! ~ Jaalalli dhugaa ibsaa addunyaa fi gaaddisa jiruuti! ~ Nama jaalalli dhugaa kuffiseef, guulli harkisa lafaa itti hin gaafatamu! ~ Dhiira qawweef hin jilbiiffannetu, jaalala dhugaatiif jilbiiffata! ~ Yoo nama taate fedhii keetiif osoo hin taane, kaayyoo keetiif dursa kenni! * Waa dubbiftaniif, galata guddaa qabdu!!! #GALATOOMAA!!! ¤ Beekumsi Keenya, Lammii Keenyaaf Haa Ta’u!!!