Amnesty International: Dhiittaan Mirga Namummaa Itiyoophiyaa Amma Sadarkaa Yaaddessaarra Gahee Jira

Waggoota 25 darbaniif gochi dhiittaa mirga namumaa Itiyoophiyaa itti caalaa dhufe jedha dhaabbanni mirga dhala namaatiif falmu, Amineestii Internashinaal(Amnesty International). Dhaabbitichi wal gayii mata dureen isaa ‘Dhiittaa Mirga Namummaa Waggoota 25f itiyoophiyaa Keessa Ture’ jedhu irratti marii kaleessa taa'e irratti kana ibse. Kufaatii mootummaa Dargii boodas dhiitamuun mirga namummaa Itiyoophiyaa keessatti waan itti fufeef lammileen biyyattii hedduun hidhaatti ugguramuun itti fufeera jedha. Wal gayii kana irratti namootni dararri mootummaa Itiyoophiyaan irra gahe dhiyaatanii ragaa yoo bahan baqattoonni Oromoo fi lammiilee Itiyoophiyaa kaan kan wal gahii kanarra turanis Gamtaa Mootummootaatti dhaabbati baqataa UNHCR tajaajila nuu kennuu maluu nuu kennaa hin jiruu jechuun komii qaban dhiyeefftan.  Akka Amnesty International jedhutti dhiittaan mirga namummaa Itiyoophiyaa waggoota 25 darban itti fufuu qofaa mitii ira sadarkaa yaaddessaa irra gahee jira. Haalli qabiinsa mirga ilma namaa Itiyoophiyaa keessa jiru haga yoonaa waan hin fooyya’iniif lammileen Itiyoophiyaa yeroo ammaa kana rakkoo keessa jiraachuus dhaabbatichi ibsee jira. Wal gayii Naayiroobiitti gaggeeffame irratti baqattoonni Itiyoophiyaa hidhaa keessa turan, waan isaan irra gahaa ture saba walgayii san irratti argameef akka ragaatti hiraniiru. Barsiistuun Yuuniversitii Haramaayaatti barataa turte tokko akka sabaaf ragaa baatettii, barataa yeroo turtee kaaftee akka hidhaa fi darara cimaa keessa dabarte dubbatti. Keessumaa labsiinn dhimma shororkeessummaa ilaalchisuun bara 2009 labsame fayyadamuun mootummaan Itiyoophiyaa paartilee mormitootaa balleessuuf, gaazexeessitootaa fi namoota mirga namummaaf falaman hidhuudhaaf ta’ee jechuun dhimma itti baheera jechuun bakka bu’aan Amnestiin wal gahii kana irratti ibsaniiru.  Kana maleessa akka gabaasa Amenstiitti bara gabaasa mata duree ‘Because I am oromo’[Waan ani Oromo taheef] jedhuun mootummaan Itiyoophiyaa dhalateen Oromoo ka ta’an, waan isa mormaniifii waggaa sadii keessatti qofaa namoota 5000 hidhatti guuree jechuun gabaase. Haala qabiinsa mirga namaa Itiyoophiyaa keessa jiru ilaalchisuuun dhaabbileen mirga namummaaf falman yeroo hedduu rakkoo jiru dubbatanus hawaasi addunyaa garuu haga yoonaa deebii quubsaa ittti hin kennine, kuni maaliif tahe jechuun gaafata Muthoni Wanyeki, hoogganaa Waajira Damee Amineestii internatinaal Damee Afriikaa Bahaa. Mata dureen walgahii irratti ka’e biroon, dhimma baqattoota Itiyoophiyaati. Baqattoonni kunis waajjirri baqataa UNHCR gargaarsa nuu kennuu maluu nuuf kennaa hin jiruu jechuun komataniiru. WalgahichA irratti ka argaman bakka bu’aan dhaabbata baqataa, UNHCR yeroo ammaa kana lakkoofsi baqataa akka addunyaatti waan dabalaa dhufeef dhaabbati UNHCR hanaqina maallaqaa akka qabu himaniiru. Dhaabbatichii rakkoolee baqattoota Oromoo irraa gahan jiran jedhes dubbateera. Gama biroon dhimmi buufata kaampii baqataa Dadhaab cufuu ka’eefii ka ture yoo tahu, lammilee oromoo achi keessa jiran egereen isaanii maali ka jedhuuf Mrs. Marry’n "Mootummaan Keeniyaa erga sagantaa isaa nu beeksiseen booda haala isaan itti gargaaraman mala dhoofnaa jedhanii," jiran. Walgahii Amineestii Internaashinaal Naayiroobiitti qopheesse kanatti irratti namoota 150 ol tahanitti itti dhufe. No media source currently available


Gadda keenya Mul’ifachuuf Huccuu Gurraacha Uffachuun Keenya Reebichaaf Nu Saaxile: Himatamtoota

Galmee himannaa obbo Habtaamuu Milkeessaafaa ka jedhamuun abbaan alangaa himannaa yakka shororkeessummaa kan irratti dhiyeesse namoonni 33 kaleessa mormii himannaa irratti dhiyaatee mana murtiitti dhiyeeffatanii jiran. Hucuu gurraacha uffanna jechuu isaaniin reebichi nu irratti raawwate jechuu dhaan illee iyyatanii jiran. Manni murtichaas deebii abbaa alangaa dhaggeeffachuuf beellama ka biroo kennee jira jedhu abukaatoo himatamtoota kanaa obbo Wondimmuu Ibsaa. Namoonni kun kan to’annaa jala oolan afooshaaf walitti namoonni nu qaban injiner Girmaa Xurunaa fi Artist Girmaa Xurunaa ofumaa walitti nu qabanii ofumaa alaabaa ABO fidanii nutti hiranii ennaa to’annaa jala oollutti nuti miseensota adda bilisummaa Oromoo ti jedhanii erga amananii booda amma ofii gad dhiisamanii ala jiraachuun sirrii miti jechuu himatamtootaa abukaatoon isaanii obbo Wandimmuu Ibsaa dubbataniiru. Abukaatoo mootummaaf ragaa ta’uun kan dhiyaatan namoonni kun to’annaa seeraa jala ooluu dhiisuun, kanneen isaan walitti qabaman garuu hidhaa keessatti dararamuun sirrii akka hin ta’in obbo Wandimmuun ibsanii ol iyyannaa isaanii mana murtii ol aanaatti dhiyeeffacchuu illee beesisanii jiru. No media source currently available


Xiinxalaa: Otuu Uummatni Oromoo Gaaffii Mirga Isaaf Ajjeesamaa Jiruu IHAADEG Ayyaana 25ffaa Kabajuun Qaanii Dha

Paartiin biyya bulchu IHADEG ganna 25esso mootummaa Dargii itti kuffisee fi aangoo itti qabate ayyaaneffataa jira.Hujii guurdoo gama diangdee,mirga dhala-namaa,siyaasaa fi ka biroo adda addaa itti milkaqa’e jedhu illee dubbachuutti jira – Moaotummaan IHADEG. Dhimma kana irratti kan haasofsiisne, hayyuun seenaa fi xiinxalaan siyaasaa – Dr. Iziqeel Gabbisaa garuu, mootummaan IHAADEG, waggoota 25 guutuu ofii taayitaatti cichee, paartiilee kaan cufa of irraa hari’atee, garii hidhee, kaan biyyaa baasee, uummata gaaffii mirgaa dhiheeffate hidhaa, dararaa fi ajjeechaan ukkaamsaa otuu jiruu, dimookiraasummaa biyyattii keessatti gad-dhaabeen jira, jedhee dubbachuun isaa waan nama qaanessu, jedhu. Xiinxala guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ihadeg waggaa 25ffaa biyya bulche kabajuu fi Qormaatii Biyyoolessaa Kutaa 12 hatame jedhamee hafuun irratti yaadii yeessan maal?

Paartiin biyya bulchaa jiru,IHADEG guyyaa aangoo itti qabate waggaa 25ffaa kabajaa yero jira. Gama biraan ammoo qormaanni biyyoolessaa biyyattii hatame jedhamuun ammaaf hafee duratti dabarfamun beekamaadha. Dhimmootii lamaan kana irratti yaadi ummataa maal fakkaata? Namoon godinaalee Oromiyaa adda addaatti bilbiluun kanneen haasofsiisee jira.Waayee waggaa 25ffaa akkana jedhu No media source currently available


Waggoata 25n Dabran Keessatti Injifannoolee Hedduu Galmeessisne, Jedhu Hoogganoonni EHADEG. Mormitoonni Garuu Ni Morman

Mootummaan Dargii kan itti kufee fi Ehaadeg taayitaa itti qabate, Caamsaan digdamni Itiyoophiyaa keessatti qophii adda addaan ayyaaneffamaa jira. Waggoota digdamii shanan dabran keessatti paartiin isaanii dameelee adda addaatiin milkaa’ina galmeessisuu isaa dubbatan, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Obbo Hayile-maariyaam Dessaalegni. “Kan argamsiisuufis wareegama ol’aanaa tu baafame. Qabsoo hadhaawaa keessa darbame,” ka jedhan, Obbo Hayile-maariyaam, injifannoolee guguddoo galmeeffaman jedhanis ennaa ibsan, tokkoffaa, Caamsaa 20 irraa jalqabee jijjiirraan bu’uraa murteeffame tokkoffaan biyyi keenya dinagdee ganaa walabaa yokaan kaappitaalistii akka qabaattu taasisuu akka tahe ibsanii kanas itti milkoofnee jirra” jedhanii jiran. Ka biraan hawwii fi fedhii sabaa fi sab-lammootaa guutuuf sirna dimookiraasii paartii tokkoo ol of keessaa qabu ijaaruudhaanis ka milkaa’an ta’uu dubbatan. Hoogganoota paartiilee mormituu keessaa tokko ka ta’an, dura-taa’aan Koongiresa Federaalawa Oromoo, Dr. Mararaa Guddinaa garuu, “mootummaa fi namoonni xiqqoon mootummicha irraa dantaa addaa argatan, wanna adda addaatti milkoonee irra jedhan iyyuu, uummatni bal’aan miliyoona hedduutti lakkaawamu rakkoo hamaa keessa jira” jechuun, waggoota digdamii-shanan bulchiinsa Ehaadeg qeeqan. No media source currently available


Prezidaantiin Kooriyaa Kibbaa Itiyoopiyaa Daawwatan

Kooriyaan biyya warra Afriikaa erga dhuftee waggoonni laka’amaniiru. Mobile sumsung haa tolu malee biyyattiin kun kanneen miliyoonaa laka’amaniif dhiyoo dha. Dargaggoonni haasaa presidentittii dhaga’uuf dargaggoonni galma sana keessatti wal ga’anis mobile oomisha Kooriyaa ta’e kana harkatti qabatanii turan. Kooriyaan ba’ teeknoloojii kan akkasii fi guddina dinagdee isheetiinis milkaa’inaan trkaanfataa jirit. Gamtaa Afriikaatti haasaa kan dhageessian president Paa ku niyee turjumaanaan gargaaramuun akka jedhanitti walakkeessa jaarraa tokkoo dura haalli jiru kanatti adda ture.  Akka biyyoota Afriikaa hedduu jaarraa tokko dura kooriyaan dararaa koloneeffatamuu jala turte. Waggoota 65 duras Koriyaan wal waraansa biyyattii rakkoo hamaa keessa buuse keessa dabarte. Walakkeessa jaarraa tokkoo dura immoo kooriyaan beelaa fi abdii kutannaa keessa turte. Akkas iyyuu ta’ee uummanni Kooriyaa abjuu fi abdiin isaanii harkaa akka miliquuf carraa hin kennine. jedhan. Kooriyaan milkaa’ina kana kan dhaqqabde Afriikaa dabalatee wal ta’iinsa hawaasi addunyaa godheefiin ta’uu presidentittiin yaadachiisaniiru. Akka fakkeenyaattis dimokraasii keenyaaf jecha dhiiga isaanii dhangalaasan kan ittiin jedhan lammiiwwan Itiyoopiyaa duula Kooriyaa irratti hirmaatan maatii kanneen duula sana irratti hirmaatan bakka argamanitti dubbataniiru. Teessoo gamtaa Afriikaa kan taate Itiyoopiyaan yeroo waraana Kooriyaa loltoota ishee ergitee jirti. Presidentiittiin yeroon kun yeroo itti dudda deebisan, biyyi isaanii gara guddinaatti ennaa tarkaanfataa jirtu Afriikaa dhaaf qooda gama ishee ni gumaachiti jedhan. Akkuma Lauret Tseggaayee Gebremedin Afriikaa muka jireenyaa goona jedhe kana gochuuf akka michuu gaariitti kooriyaan isin waliin tarkaanfatti jedhan. Dargaggoota Afriikaaf carraa hojii babal’isuuf wagoota shanan itti aanan keessa ijoollee Afriikaa dandeettii qaban kuma ja’a kooriyaa ykn Afriikaa keessatti leenjisi ni kennamaaf. Lammiiwwan Koriyaa fedha ofiin bobba’an kummi afuris gara Afriikaatti ergamu.waaltaa teeknooloojii Afriikaa keessatti kan hundeessan ta’uu fi karoora qaban ka biroo illee beeksisaniiru. Prezidaantittiin Kooriyaa kibbaa daawannaa isaanii Itiyoopiyaatti geggeessan guyyaa har’aa xumuraniiru.


Kabajni Guyyaa Afrikaa Bara 2016 Mirga Dubartootaa Irratti Xiyyeeffate.

Hundeeffamuu waldaa Tokkummaa Afrikaa bara 1963 yaadachuu dha oggaa oggaadhan Caamsaan 25 guyyaaa Afrikaa jedhameet kabajama. Guyyaan Afrikaa han bara 2016 mirga dhala namaa keessumaattuu mirga dubartootaa kabajuu irratti akka xiyeeffa. Dhabbanni Mootummoota Gamtoomanii ibsa harra baaseen "Ayyaani kun mirga dubartootaa irratti xiyyeefachuun isaa hoggaantoonni biyyoota Afrikaa ammam dhimma dubartootaati dursa kennauu isaanii agarsiisa," jedha. Karoora guddinaa han Tokkumaan Afrikaa fi Tokkumaan mootummoota gamtoomanii basaan bakkaan gahuu dha hirmaanaa dubartootaa irratti xiyyeefachuun hoggantoota Afrikaa kun murtii gaariidha jedha, ibsichi. Dubartooni dhimma kana akkamitti laalan laata? Jijiirama akkamii hoo eegan? Dura teechuu Ijaarsa Dubartoota Oromoo Addunyaa, Aaddee Dinqinash Dheeressa dubbisneerra. No media source currently available


Mootummaan Siidaa Maatiin Ilma Isaaniif Dhaaban  Diigaanii Ofii Siidaa Biroo Dhaaban: Jiraattota Shaakkisoo

Godina Gujii aanaa shaakkisoo keessatti baatii darbe hiriira geggeessameen booda dargaggoon tokko ajjeefamuu isaa qophii keenya kana duraa irratti gabaasnee turre. Dargaggoo Badhaadhaa Galchuu jedhama. Maatiin isaa Siidaa yaadannoo isaan dhaabaniif diigamuu isaa beeksisan. Siidaa sana irratti rasaasa humnooti mootummaan ajjeefame barreeffama jedhutu irra ture. Torban darbe siidaan isaan dhaaban diigamee siidaa ka biroon rasaasa akka tasaan ajjeefame jedhu bakka bu’ee arguu isaanii dubbatu. Dargaggoo kana rasaasaan rukutee kan ajjeese nama deggeraa mootummaa ta’ee fi Biraanuu jedhamu ta’uu jiraattonni mgaalaa Shaakkisoo ibsanii namni kun yeroo dhaaf to’annaa jala oolee yeroo ammaa gad dhiisamuu isaa dubbatu. Haala kana gama mootummaan adda baasuuf gara itti gaafatamaa waajjira bulchiinsa nageenyaa obbo Badhaadhaa Galchuu gaafannee jirra. Siidaan dargaggoo Badhaadhaaf ijaaramaa jiraachuu quba qabna. Xumuramuu isaa garuu hin beeknu. Siidaa isaa ijaarames mootummaan sababa diiguuf hin jiru jedhu itti gaafatamaan bulchiinsa nageenya ka baadiyyaa shaakkisoo obbo Tadele Uddoo. Namni Daraggoo kanatti dhukaasee ajjeeses to’annaa jala oolee jira. Murtii eeggataa jira jechuu dhaan himannaa jiraattonni dhiyeessan haalanii jiru. No media source currently available


Magaalaalee Kombolchaa fi Haroo keessatti Rebichaa fi Ajjechaan Itti Fufe Jedhu Barattoonni

Godina Horroo Guduruu Wallaggaa aanaa Guduruu magaalaa Kombolchaa keessatti torban darbe barataa Qormaata Modeelii fudhachuuf moraa mana barumsaa seene tokko qabamuun kan ka’e reebichaa fi dararaan hammaataa jira jedhu barattonni. Sana booda immoo Ibsaan magaalaa Kombolchaa keessaa dhabamuu isaatiin reebichi daran hammaatuu dubbatu. Barattonnii fi jiraattonni akka haamaatti reebamuun midhaman wal’ansa dabalataaf gara Finfinnee fi iddoo biraatti ergamuun ibsamee jira. Gama kaaniin Godina wallaggaa bahaa aanaa Kiiramuu magaalaa Haroo keessatti barattonni mana barumsaa sadarkaa lammffaa fi qophaa’inaa Dilbata dheengaddaa galgala hiriiranii mormii yeroo dhageesisanitti miseensoonni kabinee dhukaasuun barataa kutaa saddeetii kan ta’ ee fi umriin 15 kan ta’e barataa Yohaannis Baa’isaa Qanaatee ajjeesuu isaanii barattoni ibsanii jiru. Reeffii barataa kanaa qorannaaf gara Hospitaala Giddaa Ayyaanaatti ergamee jalqaba barattotatu waraanee ajjesse jechuun ragaa eega kennanii booda mormii uummataa uumameen yeroo lammataaf reeffi kun ergamee rasaasaan ajjefame ragaan jedhu argamuu ibsanii jiru. Yeroo ammaa humnii mootummaa magaalaa Haroo seenee magaalattiin muddama keessa akka jirtu ibsamee jira. No media source currently available


Manneen Diigaman Kan Seeraan Alaa Ti: Bulchiinsa Magaalaa Finfinnee

Magaalaa Finfinnee Boolee Bulbulaa bakka Warra Ganuu jedhamu keessaa Caamsaa 10 bara 2008 qabee manneen jireenyaa diigaman durumaanuu ijaarsi isaa ka seeraan alaa waan ta’eef akka itti fufne mootummaan yeroo yeroo dhaan yaadachiisaa kan ture ta’uu itti gaafatamaan waajjirri bulchiinsa magaalaa Finfinnee fi dhimmootii kaabinee obbo Asseggid Geetaachoo VOAf ibsaniiru. Obbo Asseggid akka jedhanitti abbootii mana jireenyaa ta’uuf filmaati seeraa utuu jiruu manneen qoroqoroo dhaan darbee darbees laastikaan ijaaraman kun seeraan ala lafa qabachuuf weerara geggeeffamu. Manneen kana kan ijaaran immoo irra hedduun dandeetii maallaqaa dhabanii kanneen rakkataniin miti jedhu. Bakka hedduutti ijaaranii seeraan ala axxaamuraan duroomuu kanneen barbaadan abbootiin qabeenyaa hagi tokko lafa qabachuuf jecha iddoo lama sadii qonnaan bulaa irraa bitanii beekaa namoota harka qalleeyyii keessa kaa’uu dhaan kan koo ti jedhanii akka dubbatan gochuu isaanii hubannee jirra. Kana immoo sirriitti adda baafnee jirra. Namoonni dhugumatti rakkoo hamaa keessatti kufan baay’ee xiqqoo dha jedhan. VOAn dursee kan haasofsiiseef manni isaanii garee mana diiguun kan nu duraa diigame akka jedhanitti garuu kiraan manaa kan isaan rakkiseef nyaata guyyuu irraa hir’isanii manni isaan ijaarratan gara laafina tokko malee gireederii dhaan nu duraa diigame jedhu. Obbo Asseggid namoonni akkasii haala kana keessa jiraachuu akka danda’an hin haalle. Kanneen akkasiif garuu mootummaan furmaata qoopheesseera jedhu. Rakkoo hamaa keessa kan jiru daandii irratti kufuu kan malu, dhuguma mana jireenyaa dhabee rakkate kan ijaare jiraannaan mootummaan furmaata qopheesseera. Namoonni kun daandii irratti akka hin kufne, maatii isaanii qabatanii rakkoo hamaaf akka hin saaxilamne qubsuma ijaaree keessa jiraachisa. Kana irraa kan hafe lammii seeraan ala socho’u keessummeessuun rakkisaa waan ta’eef gara fuula duraattis mala kana cimsinee itti fufna jedhan. Magaalaa Finfinnee keessumaa andaara magaalattii bakka adda addaatti ijaarsi seeraan alaa geggeessamaa jira jedhamuu dhaan diiguun erga jalqabamee waggoota lakkoofsiiseera. Tarkaanfii fudhatamuunis miidhaan ga’uun ni yaadatama. Gochaaleen akkasii ennaa irra deddeebi’u bulchiinsi magaalaa qorannaa irratti hundaa’uu dhaan furmaata waarisna qabu maaliif kennuu dadhabe gaaffiin jedhu dhiyaateefii obbo Asseggid akka jedhanitti isa kanaaf furmaata wariinsa qabu fiduuf hojii hedduu hojjetaa jirra jedhan. Akkuman jedhe magaalattii dhaaf ragaa lafaa qindoomina qabu qopheessaafii jirra. Ragaan sun ennaa xumuramu manneen magaalattii keessa jiran lafti magaalattii keessa jiru adda baafamee akka beekamu godha. Hamma sanatti garuu namaan eegisisna. Kana immoo yeroo hundumaa eeguu hin dandeessu. Sababiin isaas ganda qonnaan bulaa dhaqanii halkan weeraruu dhaan qoroqorroo fi muka qopheessanii ijaaranii bulu waan ta’eef jedhan. Boolee Bulbulaa Warra Ganuu keessatti ijaarsi seeraan alaa geggeessame jechuu dhaan Caamsaa 10 bara 2008 qabee kan geggeessame duula mana diiguu irratti rakkoo hamaan akka ture kanneen manni nu duraa diigame jedhan VOAf ibsaniiru. Dhukaasi dhaga’amaa akka tureef ambulaansii hedduun namoota madaa’an deddeebisaa akka ture ibsaniiru. itti gaafatamaan waajjira bulchiinsa mgaalaa fi dhimmootii Kaabinee obbo Asseggid Geetaachoo garuu ragaa of harkaa qaba jedhaniin kun kijiba. Tokkoffaa walitti bu’iinsa waanti jedhame hin jiru. Nuti hubannee galle. Yeroo sanatti garuu namoonni sochii sirrii hin taane agarsiisan yoo jiraatan jennee humna poolisii bobbaafnee jirra. Haa ta’u malee walitti bu’iinsa tokko malee ti hojiin diiguu kun kan hojjetame. Kana irraa kan hafe akka ragaa nuti qabnutti namni du’e haa hafuu, kan madaa’e iyyuu hin jiru jedhan. Naannoo Sanaa namoonni mana keenyatu nu duraa diigame jedhan akka jedhanitti Boolee Bulbulaa ganda Warra Ganuu keessaa mana jireenyaa abbaa warraa kuma 20 ta’utu diigame. Obbo Asseggid Geetaachoo garuu manneen jireenyaa diigaman kuma tokkoo fi dhibba lama qofa jedhan. No media source currently available


Mormii Barattootaa Yunivarsitii Haramaayaa Keessaa

Yunivarsitii Haramaayaa keessatti wal-dhideen barattootaa fi humnoota mootummaa gidduutti geggeessamu torbanneen lakkoobsisuu isaa dubbatu, barattoonni yunivarsitichaa. Akkuma guutmmaa Oromiyaa keessatti geggeessamaa ture, mormii barattoonni Yunivarsitii Haramaayaa geggeessaniin wal-qabatee barattoonni hidhamanii turna achii-bbuteen isaanii dhabamuu fi waraanni mooraalee Yunivarsitichaa keessatti bobbaafamuu mormuudhaan gaaffiin barattoonni Yunivarsitichaa “kaasne” jeddhan deebii quubsaa dhabuu tu mormii barattootaa marsaa ammaa kana kakaase, akka barattoonni jedhanitti. Mormiiwwan barattoonni bifa adda addaan kaasan irraa kan ka’e, waraanni federaalaa “Agaazii” jedhamuun beekamu, halkan halkan barattoota doormii dhaa yaasuudhaan, hiriirsisee ka reebaa jiru ta’uu isaa illee dubbatu barattoonni. Akka barattoonni mooraalee Yunivarsitichaa keessaa hin baane mooraalee martinuu torban tokkoo oliif cufaatti turan, jedhu – barattoonni. Ka dhimma kana akka qabbaneessaniif gara sanatti ergaman, Ministarri Horsiisa Qurxummii fi Beeyladaa, Obbo Sileshii Getaahun, immoo barattoonni guyyaa lamaaf barnoota dhaabanii turan. Amma garuu, gaaffiin isaanii deebii argatee gara barnoota isaaniitti deebi’anii jiran, jedhan. Guutummaa qophii kanaa dhaggeeffadhaa. No media source currently available


Akka Diinaatti Nu Reebanii Mana Nu Irratti Diigan: Jiraattota Boolee Bulbulaa

Magaalaa Finfinnee aanaa Bolee bulbulaa ganda 12 bakka warra Ganuu jedhamu keessaa manneen seeraan ala jedhaman kan diigaman ta’uu jiraattonni dubbataniiru. Walitti bu’iinsa humnootii naga eegumsaa waliin ta’eenis namoota irra miidhaan ga’uu ibsaniiru. Mootummaan dhimma kana ilaalchisee ibsa kenne hin qabu. Text: kanneen sodaa nageenyaaf jecha maqaan isaanii akka hin tuqamne jiraattonni naannoo VOAf akka ibsanitti Boolee Bulbulaa Warra Ganuu bakka jedhamu keessaa mana seeraan ala ijaaraman jedhaman diiguun kan jalqabame Caamsaa 10 bara 2008 ta’uu jiraattonni haala kana ijaan argine jedhan fdubbataniiru. Guyyaa roobii gaafa 10 jalqabame. Ijoolleen mana barnootaa dhaqaa hin jiran. Naannoo kana mana barnoootaa shan ta’utu jiru. Gara naannoo sa’aatii kudhanii jalqabame. Ammuma iyyuu kunoo diigaa jiru. Roobii darbe jechuunis Caamsaa 10 hamma galgala sa’aatii 2tti diigaa turan. Kanneen daa’ima of harkaa qaban dubartoonni ulfaa alatti gataman. Guyyaa dhuma kana gara Ambulaance kudhanii kan ta’u dhufee namoota mana yaalaatti kan geese ta’uu ijaan argeen jira jedhan. Manni kun ennaa diigamu miidhaan namoota irra ga’e yoo jiraate jiraataan kun gaafatamanii ambulaansiin ba’ee lixuu isaa malee itti dhiyaachuu hin dandeenye, namni itti siqa taanaan nama reebu jedhan. Humnootii addaa fi humnoota qilleensaatu bobba’ee namoota haleela jedhan. Loltoonni bobbaafamuuf sababaan maal akka ta’e ennaa dubbatan jiraataan kun akkas jedhan. Uummanni kan inni jedhe mootummaatu jedhe taanaan hin kaanu hin jennu. Araat kiiloon, piyaassaan iyyuu diigameera mootummaatu barbaade taanaan. Mana nuti rakkoo dhaan ijaarre. Bishaan ibsaa hin qabnu. Bishaan boollaa waraabbanna. Seeraan ala jechuun mana nu irratti diigaa jiru jedhan. Qaama mootummaa itti iyyatan yoo jiraate gaafatamanii:Gaafachuu hin dandeenye. Karaa kam gaafanna? Kan gaafachuu dhaqan iyyuu qabamanii mana hidhaa jiru. Nmaoota 150 oltu hidhaman. Jiraataa ka biroon mann isaanii diigame yoo ta’e gaafataman akkas jedhan. Eeyee eegaa jirra. Boritti nu beellaman. Ni diigama nuun jedhaniiru. Akka jirutti hin lakkoofnu. Maal akka ta’e nuu galaa hin jiru. Lammiiwwan biyya biraati yoo jedhamnes yoo nutti himame gaarii dha. Misoomaaf yoo ta’e irraa kaana. Mana agabuu bullee kiraa manaa jalaa ooluuf ijaarranne waan ta’eef nu beeksisaa jennee turre.\nLammii ofii malee lammii alaa miti. diina miti kan reebichi hammi kun irratti raawwatamuuf. Diina yoo ta’e immoo nutis ofi irraa lolla. Ala oollee ennaa gallu manni akka hin taane ta’ee nu eege jedhan. Jiraataan kun akka jedhanitti gara naannoo sanaatti nu dhiyeessuu waan didaniif fagoo dhaabannee ilaalaa turre. Dhukaasis ture jedhan. Dhukaasi sun hanga aanaalee naannoo jiranitti illee dhaga’amaa ture jedhan. Gabaasi kun hanga qindaa’etti jedha Meleskachoon gama mootummaatiin dimma kana ilaalchisee ibsi kenname hin jiru. Gaazexeessonni gara naannoo sanaatti imalanis humnootii naga eegumsaan waan ittisamaniif itti dhiyaachuun akkahin danda’amin hunbatameera. No media source currently available


Mootummaan Itiyophiyaa Seera Barreessitoota Interneetii Irraatti Yaaddoo Uume Wixinatee Jira

Seera haaraa Itiyoophiyaan baasaa jirtu, Ka Labsii Yakka Komiyuutaraa – jedhamu kana kanneen qeeqan akka jedhanitti , seerri kun namoota yaada isaanii interneetii irratti ibsatan adabuuf, mootummicha Itiyoophiyaaf daranuu balbala bana. Kan Marsariitii yokaan Weebsaayiti mataa ofii qabu - Barreessaan interneetii irraa yokaan Bloogeriin Daani’eel Birhaanee, waa’ee kanaa ennaa ibsu, “Seericha keessatti, keeyyati yakka Saayiberii yokaan interneetii irraaf baasame sun nama yaada isaa interneetii irratti ibsate kam iyyuu adabuuf oolfamuu danda’a” – jedha. Wixineen seeraa Mootummaan Itiyoophiyaa baase sun irra-jireessa yakka fi naga-eegumsa Saayiberii yokaan interneetii irraatti fuuleffate. Kana malees namoota ergaa imeelii namoota hedduutti al-tokkotti facaasan akka hidhuu fi otuu mana-murtii irraa ehama hin argatiin, dhaabbanni tikaa yokaan basaasaa akka qorannaa geggeessu of keessaa qaba – wixineen seeraa kun. Ministarri Haqaa Itiyoophiyaa garuu, seerri kun ba’uun isaa namoota ilaalcha isaanii interneetii irratti ibsatan irratti jijjiirama fidu hin qabu. Seerri kun kallattiin kan itti fuuleffatu kanneen kaayyoon isaanii maqaa xureessuu tahe qofa irratti. Yoo kaayyoon isaanii maqaa xureessuu tahe itti gaafatamu. Maqaa xureessuun yakka – jedhu. Itiyoophiyaan namoota yaada isaanii interneetii irratti ibsatan qabuu fi hiduutti bal’inaan qeeqamaa turte. Gaazzexeessaa fi Bloogeriin, Iskindir Naggaa, hidhaan waggaa kudha-saddeetii itti muramee yeroo ammaa mana-hidhaa jira. Gurmuun gaazzexeessota interneetii irraa “Zone 9” jedhaman qabamanii, waggaa tokkoo oliif mana-hidhaa turan. Dubbi-himaan paartii mormituu, ka “Semaayaawii Paartii” – Yonaattaan Tesfaayee, yaada “Facebook” irratti kenneef yakkamee gara baatiilee ja’aaf mana hidhaa jira. Garee mirga dhala-namaa - Amnesty Internaashinaal – Habeen Fekaaduus, mootummaan Itiyoophiyaa seera farra-shaororkeessummaa bara 2009 baasetti gargaaramuudhaan, kanneen isa qeeqan irratti akka tarkaanfii fudhataa jiru dubbatan. Wixineen seeraa amma ba’e kun, torbanneen xiqqoo keessatti hojii irra oolfama – jedhamee eegama. No media source currently available


Dhabilee Gargaarsaa: Afrikaatti Namoonni Ongeedhan Miidhaman Miliyoona 49 Gahuufi

Kibba Afrikaa irraa qofa namoonnii miliyoona 49 sababa ongeetiin midhamuu danda'an jedha itti gafatamaan Federeeshinii Hawaasa Fannoo Dimaa fi Baatii Dimaa Addunya (International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies). Gargaarssi atattamaa qofti gahaa akka hin taanee han dubbatu itti gafatamaan kun, dhaabbileen gargaarsaa dhimma akka karaa, bishaan fi ibsaafaa dabalatee hawwaasnni akka jajjabaatu gochuu irratti xiyyeeffachuu gaafata jedhan.  Hoggantoonni dhabatoota gargaarsaa adda addaa hammina ongee biyyoota Kibba Afrikaa rukkutee dedeebi'anii himaa jiran. Rakkinni ongee kanaan dhufaa jiru odoo hin foyyaa'in dura, hawaasnni naannoo sanii han kana caaluu arguun isa hin ooluu jedhanii addunyaa akkeekkachiisaa jiran. Eelniinoodhan han ka'e ,haalli qilleensaa jijjiramaa dhufuun barreengaddaa jalqabe. Biyyoonni Kibba Afrikaa lolaa rooba guddaatii, booda immoo ongeedhaa saaxilamaniiru. Itti gaafatamaan Federeeshinii Hawaasa Fannoo Dimaa fi Baatii Diimaa Addunyaa, Elhaaj Sii Maalaawii fi Zimbaabweetti bakka ongeedhaan caalaatti rukkutaman daawwatee deebi'e. Waan argee yeroo ibsu... "Namoonni rakiina kanaaf saxilaaman carraan isaan eggatu akka jirutti ta'e, jabbinna isaaniitan dhinqisifadha jedha. Funduraa gaaritu isaanitti mullata, akka hawaasatti jabinaa fi kabaja guddaa ofii qaban,” jedha. Federeeshinii Hawaasa Fannoo Diimaa fi Baatii Diimaa Addunyaa gargaarssa doolaarii miliyoona 112 han oggaa afran dhufaaniif hojjiirra oluu ramaduu isaa hogganaan kun torbban kana beeksiseera. Gargaarsi kunis namoota ongeedhan midhamani gargaarsa atattamaa kennuu qofa odoo hin ta'in funduratti rakinoota isaan qunnamuu akkamitti dandamachuu akka dand'an barsiisudhafis oola jedhan. No media source currently available


Obbo Fiqaaduu Tasammaa: Mootummaan Badii Ofii Amanus Hidhamtoonni Marti Ni Hiikamu Jechuu Miti

Itti gaafatamaan dhimmootii Komunikeeshinii mootmmaa naannoo Oromoyaa Obbo Faqaadu Tasammaa Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsantti Mootummaan Federaalaas ta'e kan Oromiyaa Mormiin gaggeeffame bulchiinsa gaarii dhaba irraa madde jedhee amanuus deemsa ture kessaatti kanneen yakka adda addaa rawwataniin to'annaa jala jiran walaba ba'u jechuu miti jedhan. Kanneen to'annaa jala turanii fi amma iyyu jiran dhimmi isaanii sadarkaa sadiitti qodamee akka iaaalame ibsanii akkuma to'annaa jala oolantti battaluma kan gadhiifaman, to'annaa jala turanii barnooti eega kennameefii booda kan gadhiifaman akkasumas amma iyyu to'annaa jala kan jiranii fi kanneen yakki rawwatan ragaan irratti dhiyaatee seeraan ilaalamaa jiran jedhu.\n\nAkka kanaaniis dhiyeenya kana namoonni hedduun barnoota eega argatanii booda Xollaay keessaa gadhifamuu kan ibsan Obbo Faqaaduun lafa to'annaaf turantti dararaan irra ga'e tokko iyyuu hin jiru jedhu. Humootii waraanaas ta'e aangawoota mootummaa walitti bu'iinsa Oromiyaa keessatti uumameen lubbuu galaafatan ykn yakka adda addaa rawwataniin to'annaa jala oolan yoo jiru ta'e kan gaafataman Obbo Faqaaduun gara fuula duraatti kan ibsamu ta'a jedhan.\n\nKan dhiyaanya kana miliqee ba'e waraabbii sagalee walgahii DH.D.U.O irratti Obbo Abba Dulaa Gammadaa akka dubbataniitti mormii Oromiyaa keessatti dhalateef sababaan dhaabbatoota siyaasaa adda maqaa dhahaman miti jedhanii rakkoon numa gidduu jira jechuun akka fakkkeenyaattis barattoonni Oromoo Digrii adda addaan eebbifamanii hojii dhabuun rakkataa jiran kuma hedduu ta'uu xuquudhaan , yoo hojii argatan illee waardiyyummaa ta'u ibsanii turan.\n\nObbo Faqaaduun waa'ee kanaa gaafatamanii kunis kan gumaache qabaatu iyyuu bulchiinsa gaarii dhaba waliin wal qabata jedhu.\n\nMata dureelee adda addaa irrati deebii kennaan gaaffii fi deebii kutaa lamaan dhiyeessinu irraa caqasaa. No media source currently available No media source currently available


Mormii Uummataa Yeroo Dheeraatii Booda Oromiyaan Amma Maal Keessa Jirti

Baatii Sadaasaa dabre kaasee, mormiin Oromiyaa keessatti geggeeffame irratti, kanneen irra-jireessi isaanii dargaggoota ta’an – namoota dhibba lamaa ol tu humnoota naga-eegumsaatiin ajjeesame jedhu jaarmayaaleen mirga dhala-namaaf falman. Qabsaa’onni siyaasaa Oromiyaa keessaa garuu, lakkoobsi kun gara dhibba afurii akka ta’utti dubbatu. Baatii Guraandhala dabree keessa, mootummaan ibsa kenneen poolisoonni 13 mormitootaan ajjeesaman jechuun yakkee ture. Xiqqoo turee immoo, Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Obbo Hayilee-maariyaam Dessaalenyi, “Mormii Oromiyaa keessatti geggeessameef sababaan hanqina bulchiisa gaarii Oromiyaa keessa jiru” jechuun, badiin ka mooutmmaa isaanii ta’uu fudhatanii turan. Paartiin Oromiyaa bulchu – Dhaabbatni Dimookiraasummaa Uummata Oromoo – OPDO-s, maaster-pilaaniiin Finfinnee naannawa ishee walitti hidhu sun akka hojii irra hin oolfamne beeksisee, aangawoota isaa tokko tokkos hojii irraa buqqise. Kun martinuu ta’ee, kanneen dhiheenya mooraa Xollaay keessaa hiikaman irraa kan hafe, hoogganoota paartiilee mormituu dabalee namoonni kuma hedduutti lakkaawaman akka hidhamanii jiran beekamaa dha. Mormiin uummataa kan Oromiyaa keessaa sun eega gab jedhee booda, oduuwwan hin mirkaneessamiin hedduu tu naannoo sana keessaa dhaga’ama. “Oromiyaan godinaa bulchiinsa waraanaa 8tti qoodamtee waraanaan bulfamaa jirti. Miseensonni DhDUO yokaan OPDO 800 hojii irraa hari’amanii jiran. Aangwoonni kaan immoo walga’iilee dhedheeroo keessatti qabamanii oolu. Hojjetoonni maqumaaf mana hojii deemu malee hojiin hojjetamu hin jiru” kanneen jedhan, oduuwwan hin mirkaneessamiin Oromiyaa keessaa dhaga’amaa jiran keessaa haga tokko. Oromiyaan akka miididyaalee hawaasummaatiin warra kaan waliin wal hin quunnamnetti, miidiyaaleen hawaasummaa naannoo sana keessatti ugguramanii jiran– jechuun, gareen mirga dhala-namaa “Human Rights Watch” torban tokko dura gabaasee jira. Oduuwwan kana ilaalchisee. Jaallanneen, godinaalee Oromiyaa adda addaa sadii irraa – miseensota Koongiresa Federaawa Oromoo ka ta’an – namoota sadii haasofsiistee jirti. Gama mootummaa Oromiyaatiis deebii argattee jirti. No media source currently available No media source currently available


Waldaan Federeshiinii Kubbaa Miilaa Addunyaa(FIFA)Bulchiinsa Isaa 'Qajeelfachuuf' Dubartii Itti Gaafatamatti Filate

Federeshiiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa, FIFA waldaa hujii kubbaa miilaa hojjatu. Ganna 111 dura hujii jalqabe. Bulchootii waldaa kanaa biyya dorgommii addunyaa gugurdoo qopheessan filuuf gumboo doolara miliyoona hedduu irraa nyaachaa bahan jedhanii himatan. Tanumaan pirezdaantii waldaa kanaa Sepp Blatter hujii irraa buusan. Bulchootii waldaa kanaa balleessaa irratti beekanii jennaan hagii tokko ufumaan hujii irraa bu’an.Haga tokko ammoo balleessaan himachuutti jiran. Waldaan kun akkuma tahu tahee waan bara hedduu keesatti tolchee hin beenne dubartii hujii bulchiinsa olaanaatti filate,Fatma Samba Diouf Samoura,nama ganna 54 dubartii jalqabaaf FIFA bulchitu. Yoo wanti cufti qajeelte Waxabajji dhufu keessa huji jalqabdi. Nama isiin fulaa buutee hojjattu, Jerome Valcke,,bulcha FIFA ka gumboo nyaatee hojjate jedhanii ganan 12tiif hujii kubbaa miilaa irraa dhaaban. Akka pirezidaantiin FIFA ,Gi'anni Infantiino jedhetti Fatiman bulchiinsa haaraa fiddee maqaa dhaaba kanaa(FIFA) wayyeessiti. Gama ispoortiin muuxannoo qabaachuu baattullee,Fatiman beekumsa bulchiinsaa qabduun waldaa kana faltee qajeelchiti jedhanii abdatan. Fatiman Tokkummaa Mootummootaa keessa hojjachuun muuxannoo bara hedduu kuufatte,dhalootaan nama Senegaal. Waldaan kun takkumaayyuu dubartii biyya Awuroopaatii alaa bulchiinsatti filatee hin beeku.Maallaqaa fi hojjattootaa FIFA tohachaa dhaaba kana bulchiti,Fatiman.


Leenjisaan atileetota Itoophiyaa beekamaan Dr.Waldee Masqel Kostiree kalee ganna 69-tti lubbuu dhabe

No media source currently available Dr.Waldee Mesqel leenjsitoota atileetiksii Itoophiyaa addunyaa irratti guddisan keessaa nama tokko. Atileetota addunyaatti bebeekaman hedduu leenjise.IAAF bara 2006 keessa Dr.Woldee Mesqel leenjsiaa beekamaa jedhee badhaase. Du’a isaalleetti gadde. Atileeti Sileshii Siin warra Dr.Woldee Mesqeliin leenjifame keessaa tokko. Akka innii jedhutti Dr.Woldee Mesqel nama hujii jaalatuu fi qalbii tokkoon hojjatee hujiillee ulfeessu. Kumaalaa Tololaa Kootuu(Qottuu) nama Dr.Woldee Mesqel waliin leenjii kennuu keessaa tokko.Adoo jennuu Shaambel Tolosaan warra durii maqaa kiyya afaan biraatiin paas poortii irratti barreesetti jallise malee maqaan abbaa kiyyaa ‘Qottuu’ miti Kootuu jedha.Nama hedduutti maqaa duraan irraa jallisanii barreessan qajeelfachuutti jira. Dr.Waldee Masqal waliin Kumaalaa Tolosaan nama hedduu leenjise." Dr. Waldee Masqal nama hujii jaalatu," jedha Kumaalaa Tolosaan. Dr. Woldee Mesqel akka warri beeku jedhutti abbaa ijoollee lamaatii dhiba amma innii lubbuu dhabeen kun ya irratti ture.


Bokkaan dhiyoo tana naannoo Oromiyaatti roobuutti jiru midhaan qarxii 18,000 caalaa irra faca’ee balleesse

No media source currently available El Nino,jijjiiramii qilleensa addunyaa ka baranaa waan hedduun dhufe. Itoophiyaa lafa hedduu midhaan irraa balleesse,hedduu baqachiise,manneen hedduu caaccabse,Oromiyaa keessaa nama 20 caalaatti tanaan lubbuu dhabe. Akka Rootersii kalee gabaasetti ji’a dabre qofa keessa lolaan Itoophiyaa nama kuma 120 baqachiisee nama 500,00 dhiyaatu onaa baasuuf deema. Lolaan kun akka Rooytersi dhaaba godaantota gargaaru [IOM] maqeeffatee jedhetti ji'a jaha qofa keessaa nama 119,711 baqachiise. Itoophiyaan ammaan tana bokkaa Afraasaa argachuutti jirti.Bokkaan Itoophiyaa akkuma naannoo isaatti maqaa akka akkaa qaba. Arfaasaa kana keessaa akka gabaasa Rooytersitti bokkaan kun nama kuma 485 fi 610 onaa baasuuf deema. Bokkaan kun akka itti aanaan koomishineera koomishiina Ittisa Balaatii fi Qophaahina Oromiyaa,obboo Garramuu Oliiqaa jedhutti midhaan lafa qarxii kuma 18,357 irratti facahe. "Oromiyaa keessaa rakkoo lolaatiin nama 28 lubbuu dhabee" jedha koomishiinii Ittisa Balaa Oromiyaa" Mootummaan koreelee sektera gara garaa irraa walti dhufteen ummata gargaaruutti jiraa jedha obboo Garramuun. Tana maleellee akka jecha komishinera kanaatti Oromiyaatti namii duruu sababa bonaatiin gargaarsa eegatu amma miliyoona 3.7 ammallee rakkoo dhiyoo tanaallee yoo itti dabalan kana caala. Akka ogeettion raaqa qilleensa biyyoolessaa aadaaa Caalii Dabalee jettuttti naannoon Itoophiyaa cuftii amma bokkaa argachuutti jirti,ejensiin isaaniilleen akka ummatii tana quba qabaatee ufi eegatu ejensiin isaanii gorsumatti jira.


Faalamni qilleensaa Miidhaa Dhaqqabsiisaa Jira:WHO

Faalamni qilleensaa nannoo addunyaa keessumaa magaalaalee iyyeeyyii ta’an keessatti heddummaataa adeemuu jarmayaan fayyaa addunyaa beeksisee jira. Gama biraan immoo Itiyoopiyaan waggoota 14n itti aanan keessa dhibee busaa akka hin facaane ittisuu ni dandeessii? Mata dureelee kana lamaan irratti gabaasaaleee ergaman akkasumas waahilli keenya Solomon Abaatee angawaatuu ministeera eegumsa fayyaa haasofsiisee jira. Naannoo addunyaa irraa du’a yeroo ammaa mudatu keessaa nuusa kan ta’u faalama qilleensa naannoon ta’uu isaa jaarmayaan fayyaa addunyaa WHO beeksisee jira. Akka ba’ii qorannaa jaarmiyichaatti utuu ooluu danda’uu lbuun namaa darbu waggaatti gara miliyoona sadii ta’a. WHOn akka jedhetti faalamni qilleensaa, bishaaniif biyyoo summiiwwan adda addaaf saaxilamuun jijjiiramni qilleensaa akkasumas ho’a aduu miidhaa dhaqqabsiisu kanneen fakkaatan dhukkuboota dhibbaa ol ta’an akkasumas danqaa fayyaa uumuuf sababaa dha. faalamuu qilleensa naannoon lubbuun namaa dhabamuun kan heddummaatu Asia kibba gama bahaa fi naannoleen Paasfiik gama dhiyaa keessatti. Waggoota kudhan dura dhibeewwan lubbuu namaa galaafachuun beekaman kan akka tasiboo fi busaa yoo ta’an kunis bishaan qulqulluu hin tane dhuguu, hanqina qulqullinaa fi akkasumas dhangala’aa qulqullina hin qabaanne naannolee keessaa dhabamsiisuu dhabuu dhaan dhibeewwan daddarban turan. Waggoota kudhan keessatti ilmoon namaa carraa inni bishaan qulqulluu argachuuf qabu daran babal’ataa, qulqullinaaeeggachuun isaas fooyya’aa waan dhufeef faalama akkasiin dhibeewwan dhufan ittisuu danda’ee dhibeewwan kunis daddarbuun isaanii akkaan gad xiqqaachuu WHOn beeksisee jira. Naannolee qulqullinni itti hanqateef faalama qilleensaan kan dhufu hanqina fayyummaatu naannoo addunyaa irraa lubbuun dhamaa baduuf sababaa ta’aa kan jiru. Waggaa waggaatti uummati miliyoona 8 ta’u kan du’u faalama qilleensaa fi tamboo namoota hin xuuxne garuu kanneen xuuxan aara isaan baasaniin miidhaaf saaxilamuu isaanii jaarmayaan fayyaa addunyaatti itti gaafatamtuun dhimma eegumsa naannoo Maarayaa Neeraa ibsaniiru. Har’a kan nu mudatee jiruu fi weerarri hedduu yaaddessaa ta’e sababaa dhukkuboota daddarbaa hin taaneen kan dhufu dhibee fayyummaa hawaasaa ti. Qilleensa naannoo irratti dhiibbaa kanneen fidan dhabamsiisuu dandeenyaan kanneen hidda gad fageeffatanii fi dukkuboota daddarban fi haala isaan ittiin daddarban to’achuu dandeenye jechuu dha. Dhiibbaa dhiigaa hamaa dhaan akka tasaatti kan dhufu rakkoon fayyummaa, dhukkuba onnee fi kaanseriin ujummoo qileensaa irratti dhiibbaa kan fidaniin balaan du’aa dhaqqabu harka 3 keessaa lama kan mudatu sababaa faalama qilleensaan kan ka’e. Biyyoonni dhibeewwan akkasiin dhufan ittisuuf maallaqa hedduu yoo baasan miidhaa fayyummaa sababaawwan armaan olitti tuqamaniin dhufaan wal’aanuuf baasan gadi ta’uu Neeyraan VOAf ibsa kennaniin yaadachiisaniiru. Baasii eegumsa fayyaaf ba’u doolaara triliyoonaan laka’amu keessaa dhibba irraa harka 97 ta’u kan ba’u dhibeewwan wal’aanuu fi hojii kuniinsa kennuu irratti.Qabeenyaa walii galaa keessaa dhibeewwan ittisuuf kan ba’u dhibba irraa harka sadii qofa. Nyaata bilcheessuu, mana ho’isuu fi tajaajila ibsaaTIIf teeknooloojii qulqulluu ta’anii fi boba’aawwan gargaaramuu dhaan qilleensa uumamaa ka naannoo keenyaa kunuunsuun dhibeewwan hedduun utuu hin uumameen dhaabsisuu kan dana’amu ta’uu WHOn yaadachiiseera. Akkasumas bishaan qulqulluu, tajaajila qulqullina naannoo eeguu babal’isuuf giijjiba uummataafis kanneen akkasii gargaaramuun faayidaa qabaachuu isaa WHOn beeksisee jira. Gara mata duree isa itti aanutti ennaa ceenu immoo addunyaan waggoota 14n itti aanan keessa dhibee budaa dhaabuuf murteeffachuu isaa karoora galma misooma wariinsaa keessatti beeksisee jira. Akkasumas biyyoonni afriikaa ja’a waggoota arfan itti aanan keessa dhibee kana akka dhabamsiisan WHOn beeksisee jira. Haa ta’u malee karoorri inni kan Itiyoopiyaa ni milka’aa? Aadde Maammituu Kefiyaalew ministeera eegumsa fayyaa Itiyoopoiyaatti diroktreeti sab quunnamtii uummataa ogeettii fi itti gaafatamtuu dha. Dhibeen busaa biyyattii keessatti maal fakkaata isa jedhuuf deebii kennaniin: Itiyoopiyaa keessaa faca’inni dhibee busaa gad xiqqaateera. Lakkoobsi namoota busaan qabamanii du’aniis gad xiqqaatee jira. Lakkoobsi namoota dhibee Kanaan qabamanii kanneen mana yaalaa ciisanisaniis gad xiqqaatee jira. Gama dinagdeetiinis sababaa dhibee busaan maallaqa baasanii yaalaman waan qusataniif haala gaarii irra jira jedha gamaaggamni jiru jedhan. No media source currently available


Taanzaaniyaan Godaantota Itoophiyaa 74 Biyya Isaaniitti Deebisuuf Gargaarsa IOM Gaafatte

Waajjirri Immigreeshinii Taanzaaniyaa godaantota Itoophiyaa 74 naannoo Kilimaanjaroo Taanzaaniyaa jiran akka biyya isaaniitti desbisuu isa gargaaruuf Dhaabbata godaantota fi Baqattoota qubsiisu International Organization of Migration (IOM)’n gaafate. Lammileen Itiyoophiyaa kun ka yeroo hidhaa isaanii Taanzaaniyaa keessatti fixatanii gara Itoophiyaatti akka deebi’an irratti murtaa’e yoo tahan, torbee sadiidhaan duras mootummaan Taanzaaniyaa akka gara Itoophiyaa dabarfamaniif daangaa Keeniyaa irratti fidee isaan gatuun isaa ni yaadatama. Yoosuus humnootni kellaa daangaa Keeniyaa eegan godaantota kana gara daangaa Keeniyaatti akka hin dabarre ka dhowwan yoo tahu, waajjira kutaa bulchiinsa bakka godaantonni kuni itti gatamuuf turan irraa qondaalli mootummaa Keeniyaa tokko akka jedhanittii, mootummaan Taanzaaniyaa lammilee kana utuu biyyasaaniitti erguu qabuu fidee daangaa Keeniyaa irratti gatuun sirrii hin turree jedhan. Taanzaaniyaa Naannoo Kilimaanajrootti dura taa’aa waajjira Immigreeshinii ka ta’an, Mr.Maankuuguu, waajjirri keenya gatii baasii gahaa isaaniif hin qabneef akka lammilee Itiyoophiyaa kana biyyatti deebisuuf dhaabbata godaantota qubachiisu IOM’n tumsa gaafanneerraa jechuun Raadiyoonii VOA’f himanii jirani. Dhimmi godaantota kanaa ka isa ilaallatu waajjirri qoonsuula Itiyoophiyaa Naayiroobii, waa’ee godaantota kanaa quba qabaa jedha. Waajjirichatti Itti aanaa barreessaa ka ta’an Obbo Andaarguu Berihee akka jedhanittii, waajjirri keeniya godaaantonni kuni lammilee Itiyoophiyaa tahuu fi tahuu dhabuu isaanii adda baafatuuf jedha jechuun dubbatan. Dhimma kanaaf akka tumsu ka gaafatame dhaabbati godaantota qubsiisu IOM waa’ee lammilee Itiyoophiyaa kana ilaalchisee waantinni ifaan haga yoonaa dubbate hin jiru. No media source currently available


Bokkaa dhiyoo tana godina Baalee fi godina Walaayitaatti roobeen nama 50 lubbuu dhabee midhaan lafa qarxii 559 Irra jiraatti bade

No media source currently available Naannoolee Itoophiyaatti dhiyoo tanaayyuu bokkaan guddoo roobuutti jira. Bokkaan kun akka ogeeyyotii raaga qilleensaa jedhanitti jijjiirama qillenesaa, El Niño gula dhufe kun karaa kutaa,ollaa irraa faca’aa,lafaa fi manneen jijjissaa waan hedduu balleessuutti jira. Oromiyaa keessaa godina Baalee aanaa sadii keesatti nama sagalitti bokkaan kanaan lubbu dhabe.Aanaaleen laftii namii itti lubbuu dhabe; Barbaree,Sawwannaa fi Ginniiri. Obboo Albdulakim Aliyyii,itti gaafatamaa biiroo koominikeeshiinii godina kanaati. “Jarii dhume kun laga guutee cehuuf adoo jedhu lolaan fudhate malee lolaan isaan irra facaheetii miti.Namii adoo gara oolee adoo galuu lagni ka fudhatetti jira. Aanaa Barbareetti dhiirsaa fi niitii gaangeen yaabatanii lagan cehuuf jedhan fudhate.Argamanii awwaalaman.” Jara kana akka jecha obboo Abdulhakimitti malkaa Dhaareetti fudhate.Aanaa Ginniiri keessalleetti akka jecha itti gaafatamaa kanaatti nama malkaa cehuuf jedhu lolaan fudhate. Bokkaan kun kana maleellee godina Baalee kanatti midhaan lafa qarxii (hectare) irratti facaasan balleesse jedhan.Lafa midhaan amma bahuutti jiran bokkaan kun itti balleesse jedhan Akka obboo Abdulhakim jedhutti lafti midhaan irraa badan tun lafa bal'oo. “Sanyii facaafame keessallee gara hektaara 559 ka gahu lolaadhaan dhiqamee fudhatame.” Laftii midhaan irraa badanii jedhan aanaa Gooroo,Ginniir, Barbaree, Sawwannaa. Kana maleellee lolaan kun horii 1000 tahu fudhate,taatullee akka jecha obboo Abdulhakimitti mana namaa lolaan fudhate hin jiruu namii lolaa kanaan baqatee onaa godaanelleen hin jiru. Lolaan kun kana maleellee karaa godina Baalee Holqa Soof-Umarii fi Gooroo dhaqaniin kutee umamta naannoo Butaatii fi Daawwee walti bahuu dhowwe. Riqaan aanaa Gooroo ganda Doloolloo jirulleen ya cite. Mootummaalleen akka jecha itti gaafatamaa biiroo koominikeeshiinii kanaatti koree ‘Ittisa Balaa Lolaa’ jedhanii ganda haga godina jaaree ummataan gargaaruutti jira. Gama dhibiin ammoo bokkaan naannoo ummata Kibbaa godina Wolaayitaatti aanaa Kindootti ganda shan keessatti guyyaa dheengaddaa roobe akka jecha itti aanaa Koomsihera poolisii godinichaa Alemaayyoo Maammoo jedhutti nama 41 tahu fixe. Gandootii namii keessaa dhumate jedhan; Atataa,Gocoo,HooShawaa Muraa fi Moggisa,Borkoshee faatti Laftii gadi cittee lolaan nama guurrate horii guddaa fuddhatellee. Lolaan kun Karaa godina Walaayitaatii fi godina Daawurootiin dhaqan kute. Karaan godina Sidaamaalleen dhaqan ya cite. Lagii Bilaatteelleen guutee riqaa karaa irraa kutee nama walti dabruu dhowwe. Bulchiinsilleen waan dandadahuun ummata gargaaruutti jiraa jedha. Nama godina Walaayitaatti sababa lolaatiin dhuamte 41 keessaa saddeeti maatii tokko. Reefa nama haga tokko arganii kaanillee barbaaduutti jiran.Lafti baddaa waan taateef namallee barbaadi dhiba tahe. Jara kana haga guddaan lafa bokkaan roobetti gadi kutetti fixe.


Hucuu Gurraacha Of Irraa Baaftan Malee Mana Murtiitti Hin Dhiyaattan Nuun Jedhan: Himatamtoota Garee Mormituu

Itti aanaa dura taa’aa paartii kongresa Federalawaa Oromoo kan ta’an obbo Baqqalaa fi himatamtoonni kanneen biroon har’a mana murtiitti akka dhiyaatan beellama kennameen utuu hin dhiyaatin hafuu isaanii Abukaatolee isaanii keessaa tokko kan ta’an obbo Abduljabar Huseen dubbatanii jiran. Abukaatoo kana dura isaaniif dhaabatanii jiran obbo Wandimuu Ibsaatti dabalamuu dhaan maatiin isaanii akka bakka isaan bu’an nu gaafatanis bakka bu’oonni mana hidhaa Sanaa ofi irra nu deebisan jedhan obbo Abduljabar. Wiixata darbe mana hidhaa Qilinxoo dhaquu dhaan obbo Baqqalaafaa waliin wal arguuf yaalanis isaan Abukaatoo Dhaabni isaanii isaaniif dhaabe qabu waan ta’eef kan biraa hin barbaannu jedhan jechuun bakka buutonni mana hidhaa nuuf deebisan jedhu Abukaatoo Abduljabbaar.  Maatii isaanii ennaa gaafannu garuu nuti kan obbo Baqqalaa waliin mari’anne abukaatooleen itti dabalaa akka isaaniif dhaabatu, isaanis kana irrati walii galaniiru nuun jedhan jedhaniiru. Sababaa isaan mana murtiitti har’a beellama isaanii irratti hin argamneefis bakka bu’aan mana hidhaa dhaddacha har’aa irratti argaman akka hin beekin mana murtiif ibsan. Maatiin himatamtootaa Abukaatoof akka ibsanitti garuu gadda saba keenyaas kan ofii keenyaas qabna waan ta’eef huccuu gurraacha uffannee waan kaaneef huccuu kana ofi irraa baastan malee mana murtiitti hin dhiyaattan jechuu isaanii adda baafanne jedhan. Manni murtiis sababaa himatamtoonni har’a hin dhiyaatiin hafeef kan hin beekne ta’uu beeksisee beellama ka biroo kennuu dhaan akka dhiyaatan ajaja dabarsee jira. No media source currently available


Yunaaytid Isteetes fi Shorookaa Afrikaa Keessaa

Seera tumtoonni Yunaaytid Isteetes kannen sodaa shoroorkeessummaan Afrikaa keessatti uume kaleessa ilaalaa turan Amerikaan dhittaa mirga namoomaa hogganoonni kutaa Sanaa geesisanii fi bulchiinsa gaariin dhabamuu utuu hin hubatin hafuu maltii yaaddoo jedhu akka qaban ibsanii jiran. Dhimmootii Afrikaaf ministeera itti aantuu kan ta’an Lindaa Thomas Greenfield garee senetaroota kan koreen hariiroo alaa walgahiif waame kanaaf akka ibsantti biyyootiin kutaa sana keessa jiran waan guddaaf saaxilamanii kan jiran yoo ta’u adda addummaa dandeettii qaban irratti dubbatamuu qabu qaban. Itti fufanis gareeleen shoroorkeessotaa maallaqa kennuun namoota waraananiif akka funaannatan ibsan. Gareelee kana dura dhaabachuuf mootummonni qabeenya qaban mara gargaaramuun carraa barnootaa fi ooguma adda addaa akka argatan gochuu qabu jedhan. Yunaytid Isteetes biyyonni kana akka hojjatan gochuuf gargaaruu irratti kan qiyyaafatte ta’uus jedhu miseensii koree kanaa Senator Ben Cardin garuu yunaaytid Isteets biyyonni gama farra shoroorkeessummaan michoota ta’an keessatti hogganoonni dhiittaa mirga namoomaa akka gesisaniif ykn bulchiinsi gaariin akka dhabamuuf carraa kennuu hin qabdu jechuun yaaddoo qaban ibsan. Fakkeenyaaf itiyophiyaa keessatti filannoo paarlaamaa gaggeessanii hogganaan mormituu tokko hin filamne akkasumas humnootiin nageenyaa hiriirtoota keessaa dhiba hedduu ajjesan. Akkasumas Chaad, Somaaliyaa, Naayjeriyaa fi Keniyaa keessatti haalli wal fakkaataan akk jiru ibsamee jira. No media source currently available


Embaasiin Amerikaa Finfinnee Jiru Jidduu-Gala ‘Aadaa fi Teknooloojii Amerikaa’ Finfinneetti Bane

Jidduu-Galii(US Cultural Center)jedhan ka faaydaa teknooloojii guddaa irraa argatan jedhan kana maqaa Col.John Roobinsonitti moggaasan. Robinson lammii Amerikaa hidda dhalata Afrikaa qabu barumsa balalii xuyyuura Itoophiyaatuutuu guddisee asiin gahuu hin oolu jedhaii galateeffatan. Jidudu gala kana Embaasii Amerikaa Finfinnee jiruu,Ministirii Turiizimii Aadaa,Kuusaa Biyyoolessaatii fi Ejensii Manneen Kuusaatti waliin qopheesse. Eebba tana irratti Itoophiyaatti ambaasadera Amerikaa Patrishaa Haashlaak, Pirezidaanti Itoophiyaa, Mulaatuu Tashoome fi Ministirii Adaa fi Turizimii Itoophiyaa Aaddee Ayishaa Mohammed faatti itti dhufe. Oduu himaan Embaasii Amerikaa Finfinnee jiruu,David Kennedy akkana jedhe. "Jidduu-Galii eegii mootummaan Hayilee Sillaasee jige ganna 40 duubatti baname kun fulaa itti hjjataniin gargargorullee qalbuma duriitiin hojjanne Ijoollee kahimaatti irraa faaydaa argata.” Namii daawwii dhufuu fi miseensa Jiddu-Gala kanaa dhufu miseensaatii fi daawwii dhufutti miseensotaa fi daawwattootii kitaaba US 190,000 elektiroonikiin jiru,barreeffama qorannoo gara garaatii barreeffame miliyoona 1 fi kuma 500 fi odeeffannoo Amerikaa tolaan argatan hedduu qaba. Hujii tana hojjachuuf embasiin Amerikaa qarshii miliyoona 10 fi kuma 75 itti baase.Akka jecha ambaasaaddera Patrishaatti hujii tana irraa namii Itoophiyaa cuftii wa irraa barata,beekusma ufiitiin jabeeffatanii aadaa ufiitin guddifatanii,keessumattuu joolleen dargaggo faaydaa guddaa irraa argatan. Jidduu-Gala kana Baankii biyyolesa Galmee Biyyoolessaa biratti banan. Amerikaa Jidduu-Gala akkanaa maqaa Col. John C. Robinsoniin moggaasan kana addunyaa keessaayyuu fulaa 700 qabdi, Afrikaa keessaa 100,kana keessaa Itoophiyaatti Bahir Daar, Dirree Dhawaa, Jimmaa fi Finfinnee jira.


Manni Murtii Federaalaa Namoota Sadii Irratti Murtii Hidhaa Dabarsee Jira

Abbaan alangaa Federaalaa Itiyoopiyaa dhaddachi 19ffaan Onkoloolessa bara 2007 galmee zelaalem Workagenyeufaatiin yakka shororkeessummaan kan himate namoota 10 keessaa kanneen balleessaa itti mure sadii Zelaalem Workagenyehu, Solomon girma fi Tesfaye Teferii murtii hidhaa irratti dabarsee jira. Yakki isaa giddu galeessa ka jedhame Zelalem Workagenyeehu hidhaa waggoota shanii fi baatii afurii, yakki isaa salphaa kan ittini jedhe Tesfaye Teferii hidhaa waggoota sadii fi ji’a 11 haaluma wal fakkaatuun yakki inni hojjete salphaa kan ittiin jedhe Solomon Girmaa hidhaa waggoota sadii fi baatii torbaan akka adabaman manni murtichaa murteessee jira. Guyyaan kun guyyaa qabamanii irraa qabee kan laka’amu ennaa ta’u, qaamni komee qabu mirgi ol iyyannoo isaa kan eegamuuf ta’uu ibsuu dhaan manni murtichaa galmee sana cufee jira. Galmee dhuma kana irratti himatamanii kan turan miseensonni bulchiisa paartii tokkummaa duraanii obbo Habtaamuu Ayyaaleew, obbo Daani’el Sileshii, miseensa paartii Arena obbo Abredhaa Destaa, kan Semayawii paartii obbo Yeshiwas Aseffaa ofi irraa ittisuun utuu hin barbaachisin manni murtichaa walaba gad dhiisee jira. Manni murtii kun yakka shororkeessummaan kan himate kanneen interneetii irratti barreessan fi gaazexeessota 10 keessaa akka ofi irraa ittisuuf kan ajajame ragaa Befeqaaduu Haailuu dhaggeeffatee jira. Abbaan alangaas ragaa isa duraa ennaa mormu manni murtichaa falmii gam lamaanii dhaggeeffatee himannaa abbaa alangaa hambisuu dhaan ragaa lamaan dhaggeeffatee jira. Murtii kennuufis waxabajjii 22 bar 2008tti beellama ka biroo kennee jira. No media source currently available


Ijoollee Hidhattootan Murilleen Qabaman 19 Gad Dhiisaman

Hidhattoota gosoota Murilleetiin iggitamanii kanneen turan daa’imman kun kan deebi’an tattaaffii mootummaan Sudan kibbaa fi Itiyoopiyaa godhaniin deebi’uun isaanii beekameera. Ijoolleen kun Gambeelatti kan argaman ennaa ta’u kaleessa simannaan kan godhameef ta’uu bulchaan naannoo Gambeelaa obbo Gaatlwaak Tuut ibsaniiru. Dubartoonnii fi ijoolleen iggitaman 125 yoo ta’an warren hafan dhimmi isaanii maal irra jira isa jedhuuf obbo Gatlwak ennaa deebisan: Kanneen hafaniifis hojiin diplomaasummaa ittuma fufa. Keessumaa yeroo ammaa bakka buutonni mootummaa Sudaan kibbaa kan gosoota Murillee David Yaw fi bulchaa kutaa Buumaa Babaa hojii ofii isaanii hojjetaa jiru. Naannoo isaanii keessaa hojii ijoollee sana walitti qabuu hojjetaa jiru jedhan. Ijoolleen kun bittinnaa’an ennaa jedhamu maal akka ta’e obbo Gatlwak ennaa ibsan ijoolleen kun humnootii farra nageenyaa harka jiru jedhan. Hidhattoonni isaaniis naannoo warra murullee sana waan jiraniif ijoollee hafan gad dhiisiuuf marii irra jiru ijoolleen kun ni deebi’u jennee abdii qabna jedhaniiru. Humnoonni Itiyoopiyaa naannoo sana waan jiraniif ijoollee kana deebisiisuuf mariin diplomaasummaa eegaleera jedhu obbo Gatlwak. Hariiroo gaarii kan biyyoonni lamaan qabaniin dursinee hojii keenya cimsinee hojjenna ejjennoo jedhu qabna. Mootummaan Sudaan kibbaa walii galtee agarsiisee jira. Kanaaf yeroo ammaa hojii gamtaatu hojjetamaa jira jedhan. Humnoonni Sudaan kibbaa fi kan Itiyoopiyaa waliin hojjetaa waan jiraniif rakkoon ka biroon utuu hin ka’in ijoollee kana bakka isaan jiranii walitti qabanii nuu deebisu jennee abdanna jedhan. Gosa Murillee irraa kan ta’an itti aanaa ministeerri ittisaa sudaan kibbaa David Yaaw hojii diplomaasummaa hojjechuun nu gargaaraa jiru jedhan. Walii galtee gaarii agarsiisaa waan jiraniif bulchaa kutaa hidhattoonni kun keessa jiran Bumaa kan ta’an Babaan waliin ta’anii nu waliin hojjetaa jiru jechuu dhaan bulchaan naannoo Gambeelaa obbo Gaatlwaak Tuut ibsaniiru jedha Eskinder Frew Finfinneerra. No media source currently available


Mootummaan Keeniyaa Waajjira Baqataa Kaakumaa fi Dhadaab cufuun Baqattoota Yaaddessaa Jira

Keeniyaatti baqattoonni buufata baqataa Dhadhaabi fi Kaakumaa jiraatan dameen waajjira dhimma baqataa Keeniyaa kaampiilee lamaan keessa jiru guutummaatti hojiisaa dhaabuu dubbatan . Akka baqattoota kanaattis waajjirri kuni dhuma torbee darbeetii kaasee tajaajila baqataaf kennaa ture ka dhaabe yoo tahu, kanarraas ka ka’e jireenyi baqattoota gidduutti rakkina irra bu’uu akka danda’u soda qaban dubbatan. Ibsa dhimma baqattoota fudhachuu dhaabuu mootummaan keeniyaa jimaata darbe beeksise ilaalchisuun Jaarmayaa Mootummootaatti dhimma baqataa ka hordofu UNHCR ibsa kaleessa baaseen mootummaan Keeniyaa murtee murteesse kana akka irra deebi’ee ilaalu gaafatee jira. Galmoo Daawwit baqattoota kaampii jiran dubbisee gabaasa itti aanu Naayiroobiidhaa nuuf ergee jira. Dhuma torbee darbee kaasee Keeniyaa keessatti buufata baqattootaa Dhadhaabi fi Kaakumaatti, tajaajilli damee Waajjira Dhimma Baqataa Keeniyaa cufaa tahuu baqattoonni Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf himan. Akka baqattoonni Kuni jedhanitti wajjirri baqattoota haarawa galmeessee bakka qubannoo isaaniif mijeessu kuni hojii isaa waan dhaabeef keessattuu baqattoonni haaraan galmaawuuf dhufaa jiran rakkoorra akka jiran dubbatu. Buufata baqataa Kaakumaa Kutaa bulchiinsa Turkaanaa keessatti argamu keessatti Huuseen damee waajjira dhimma baqataa Keeniyaatti baqattoota oromoo ta’aniif afaan hiika, innis akka dubbatutti, murteen waajjira kana cufuu waan Naayiroobii gadi dhufeef dameen waajjirichaa kaakumaa jiru hojii dhaabuu dubbata. Huseeniin baqattoonni Oromoo haarawi gara kaampiitti dhufaa jiruu jennee yoo gaafannu, kaampiin Kaakumaa baqattoota Oromoo haarawa ji’atti gara maatii 8 simataa jechuun dabalee nutti himeera. Waajjirri dhimma baqataa Keeniyaa bara 2016 kana jiruu baqattoota haarawa galmeessuu, darbees dhimma mirga baqattummaa murteessuu guutummaatti UNHCR irraa ka itti gaafatamummaa ka fudhate yoo tahu, kana malees buufatawwan baqataa keessatti, hojii bulcchiinsaa fi nageenyaa ka hojjetus qaama kanadha. Baqattoonni kaampii kana keessa jiraatan yoo gara tokkotti socho’uu fedhan ka eyyama argatanis as waajjira kanarraa yoo tahu, waajjirri kuni hojiisaa dhaabuun keessattuu dhimma barnootaafi yaala fayyaaf baqattoota eyyama fedhan hedduu miidhaa jira jedhu, baqataan Oromoo Dhadhaab jiraatan tokko. Murtee Mootummaan Keeniyaa dhimma baqattoota fudhachuu dhaabuu fi ka biyyaasaa keessa jiran gara biyya isaaniitti deebisuu murteesse ilaalchisuun Teessoo Waajjira muummee isaa Switzerland Jeeneev ka Godhe Waajjirri dhimma baqataa UNHCR kaleessa ibsa baaseen, mootummaan Keeniyaa murtee isaa irra deebi’ee akka ilaalu, gaafatee jira. Bufata baqatttootaa lameen keessa jiraatanis murtee mootummaan Keeniyaa baqattoota irratti murteesse kun ka isaan rifaasise ta’uu yoo dubbatan, keessumaayyuu haalli kuni baqattoota hidhaa fi darara baqatanii biyyaa bahaniif baayyee yaaddeessaadha jedhan. Mootummaan keeniyaa garuu sababa kooti ka jechaa jiru rakkoo dhimma nageenya Keeniyaa darbee diinagdee biyyattii miidhaa jiraa yaada jedhu kaasa. Keessumaa kaampiin dhadhaab sababa hanqina eegumsa guutuu dhabuurraa kaka’e mannee shororkeessitootaa ta’eera jedha Mootummaan Keeniyaa dabaluun. Ministirri keessoo biyyatti Dr. Eng. Kaaraanjaa Kibichoo akka ‘The Independent’tti himaniin gochi Alshabaab bara 2013 Weest Geet irratti raawwate, Dhadhaab keessatti qindeeffamuu isaa waajjirri dhimma nageenyaa Keeniyaa odeeffannoo gahaa harkaatii qabaa, kanaaf murteen kuni namoota baayyee balaa keessa kan buusu tahus, lammii biyya keenyaatiif dursa itti gaafatamummaa waan qabnuuf murtee kanarra geenyeerraa jedhan. Keeniyaa keessa walii galaan baqattootni kuma 600 ol ka jiran yoo ta’an, baqattoota kana keessummeessuunis keeniyaan Afriikaa keessaa biyya sadarkaa lammaffaa irratti argamtuudha. No media source currently available


Makiinaan Jimaata Dabre Godina Booranaa karaa Dubuluqi fi Goobsuu Jidduutti Gara Galee Nama 14 Fixee 59 Mammadeesse

No media source currently available Namii balaa kanaan dhumate ka gabayaa Jimaataa Dubuluqi oolee galuutti jiru.Akka warrii lafaa jedhutti karaa godina kanaa irratti makiinaan yoma hedduu gara gala waan hedduutti gara galchallee.Namii balaa karaa Dubulqi irratti dhumate hagii tokko maatii. Akka jaarsii makiinaa geejjibaa gara gale FSR sun keessaa ilma waliin yaabbatee jarii lachuu lubbun hafe amma hospitaala Yaaballootti akimachuutti jiru jedhetti makiinaan sun namaa fi kintaala haga 20 mi’a nama gabayaa galuu fa’atee deema.” “Makiinaan sun jiireffachuuf [goruuf] jedhee gara galee nama fixe.Hagoodatti na tumame,ilma kiyya miilaatti cabee amma dansaa ilmii kiyyalleen dansaa nagumaan jirra.” Obboo Mohaammad Galgaloo Dubuluqi jiraata. Makiinaan kun nama haga 60 irratti mi’allee fa’atee adoo deemuu gara galee jedha. Naannoo tanatti makiinaan torbaatti akkanuma gara gala tirfaafikii baanan hin arginuu jedhe. “Amalii shifeerotaa waan akka himaniin hin qabu,waan silaa seeri tolchuu hin malle;caatii nyaachaa, bilbilaan dubbachaa,kiniina humna namaa kennu liqimsanii makiinaa oofan.Mootummaan waan tokko jechuu malee jedha.” Obboo Moluu Diimaa, itti gaafatamaa bulchiinsa hospitaala Yaaballooti.Namii kanaan madaahee hospitaala kanaan dhufan 59 kana keessaa 22 madaa didiqqoo wallaananiinii hospitaalaa baasan,ka madaa hamaamtuu oli dabarsanii kaan asuma Yaaballotti wallaanamuutti jiranii jeda.“Walumattu nama 14 balaan kanaan lubbuu dhabe.” Balaan makiinaa akkanaa naannoo Oromiyaa keessatti guddaa nama hedduutti irratti lubbuu dhaba.haga dabraa oli fahanii oofuulleen rakkoolee nama fixaa keessaa haga tokko. Seerii balaa tiraafikii balaa akkanaatiin tohatan maan jedha?Akkuma seeraatti ittiin hojjachuutti jiranii moo hin jiranii egerii itti deebina.


Dhugumaan Abukaatoo Tahuu Illee Akkaataa Itti Mirkanaa’e Naaf Hin Galle: Injinar Girmaa Xurunaa / Seeraan Bakka Bu'uu Koof Ragaan Qaba: Abukaatoo Wandimmuu Ibsaa

Abbaan alangaa Federaalaa Itiyoopiyaa Ebla 28 bara 2016 namoonni 33 biyya keessatti Adda Bilisummaa Oromoo hundeessuu fi hoogganuun akkasumas miseensa ta’uun yakka shosorkeessummaa raawwatan jechuun mana murtii Federaalaa dhaddacha 19ffaatti himannaa dhiyeessuu isaa gabaasuun keenya ni yaadatama. Abukaatoo himatamtoota 32 kan ta’an Obbo Wandimmuu Ibsaa waliin gaaffii fi deebii gaggeessinee turreen namoonni naannoo Boolee Bulbulaa qabaman 56 baatii Hagayya bara 2015 Afooshaa dhaabbatanii akka turan naaf himanii jiru jedhan. Afooshaa kanas kan gurmeessan Injinar Girmaa Xurunaa fi Artist Girmaa xuranaa ta’uu akkasumas gafaa qabaman afaooshaaf walitti qabamanii akka jirantti alaabaa ABO Injinara Girmaa Xurunaa erga nutti raabsanii booda jechuun natti himan jedhu Abukaatoo Wandimmu Ibsaa. Injinar Girmaa Xurunaa Raadiyoo sagalee Amerikaa sagantaa Afaan Oromoo irratti dhiyaatanii dubbachuuf akka fedhan kan gaafatan yoo ta’u abukaatoo namni jedhamee dubbatan Obbo Wandimmuu Ibsaa dhugumaan abukaatoo ta’uu akkaataan itti mirkanaa’e naaf hin galle jedhan. No media source currently available No media source currently available


Aministii Intarnaashinal Itoophiyan Namoota Feesbuukii Irratti Waan barreessan Sababa Godhattee Hiite Gadhiisuu Qabdi Jedha

Dubbii himaa Samayaawii Partii han ture, Obboo Yoonaataan Tasfaayee "ergaa Adda Bilisummaa Oromoo Feesbuukii irratti oggaa geggeessu argame," jechuudhan himannaan irratti baname. Yoonaataan, mormiin Oromiyaa keessatti ji'oota shan dura ka'e akka itti fufu maqaa Feesbuukii Yoonaataan Tarreessaa Raggaasaa jedu fayyadamee hojii shororkeessummaa hojjachaa tureera jedha, himannan irratti baname. Hidhamee ji'a afur booda torban darbe mana murtiitti dhihaatus, abboottin seeraa guutanii waan hin argamneef, bellamni mana murtii caamsaa 23 bara 2016tti qabameera. Dhabbanni mirga dhala namaatii falmmu, Amnistii Intarnaashinal garuu himanni kun waan hinjiree irratti hundaaheti jedhee, mootummaan Itoopiyaa hatattaman nama beekaama fi siyaasaa kana dabalatee, namoota yakka wal-fakkaatun himataman akka gadhiisu gaafata. Daayreektariin damee Aministii Intarnaashinal Gaafa fi Baha afrikaa, Mutoonii Waanyeekii, "mootumman Itoophiyaa namoota yaada isaanii morman hunda hidhuu fi shororkeessummaaadhan himachuu ittuma fufeera" erga jette booda, "Yonaataan Oromiyaatti lafti sammamaa jirachuu barreessera. Kunimmoo balleessaa mitti; Shororkeessummaa ta'us hin danda'u.Yoonaataan Adda Bilisummaa Oromootin waan walitti isa fidu tokkoohuu natti hin mullaatu," jetti. Mutooniin dabaltees, himannaan akkanaa kun mootumman seera shororkeesummaa baase, han rakkoo guddaa qabu kana hojiirra olchuudaa waan hudda yaalaa jirachuu agarsiisuu ibsite. Karaa braatin hoogantoota Aandinet paartii duraanii keessaa tokko han ta'an Daani'eel Shibashii fi Samaayaawii paartii keessaa Yeshiwaas Asaffaa guyyaa harraa mana hidhaatii bahan. Obbo Abrahaa Dasta ( qama hoogansa Aranaa Tigraay han turan), Adoolessa 8 bara 2016 hidhaa dha baha jedhamee eggama. No media source currently available


Dirree Dhawaatti lagii guddaan riqaa caaccabsee, nama sadii fudhatee,karaa kukkutee makiinaan hedduun fa’iisaan karaa irra ejaajja

No media source currently available Magaalaa Dirree Dhawaatii fi naannoon isii dhiyoo tanaayyuu rakkoo lagii itti fide ta gara garaa keessa jirti. Nami ganda Gorroo irraa dubbifnelleen lagii kun waan hedduu balleesse “jireena kiyya keessatti galaana hagana guddaa argee hin beekuu namii gara magaalaa Jerbaa jedhanii baqachuutti jira.” Lolaan kun riqaa ganna 50 duratti Xaliyaanii hojjate torbaaniin duartti jissee kalee fudhatee badeen,hujummoo bisaaniillee caaccabsee horiillee fudhate namallee watlti dbahuu dhowwate. Lagi kun haga ammaatti k beekame nama sadii fudhatee jedhan.Tana maleellee dallaan dhagaan ka mootummaan akka lagii kun ganda Gorroo, yuniversitii Dirree Dhawaa, ganda Sebaattenyaa hin seenne tolchuu jaarellee cabsee ganda seenuutti jira. Akka namii ganda Gorroo irraa dubbifne jedhetti gandeen akka Jerbaa, Kuubaa Kaambii,Huurso, Malkaa-Jabduu, ollaa Industirii faatti walti hin taakkine karaa kute.Riqaa ollootii kun waltiu dhufuuillee ya kute. Lagii kun naannoo Oromiyaa gara Laangee fi Qarsaa irraa dhufee waan ufi duratti arge makiinaa,horii,manneen fi waan hedduu irraa faca’aa dhufee nama hedduutti laga kana baqachuutti jiraa hagii tokko mana kiraa barbaadachuutti jiraa jedha namii Gorroo dubbifne. Akka innii jedhutti cirrachii mootummaan laga kana qabuuf karaa irratti naqelleen laga kana ittisuu hin dandeenne, “amma itti naqanii… ammuma xaragee deemaan.” Laga kanaan namaa qofaa mitii makiinaan Jibuutii mi’a fa’atee dhufu, taaksii fi hedduutti Dirreetti gadi bu’uu dadhabee fa’iisaan karaa irra ejaajja. Gama kaaniin akka ogeettiin Ejensii Raaga Qilleensa Biyyoolessaa ,aaddee Caalii Dabalee jettutti amma biyya keessaa fulaa hedduutti bokkaa Arfaasaa argachuutti jiraa. Laftii biqiltuu qabaachuu baannaan lolaan lafa hin seenuu lolaan baayyata. Rakkinna amma jiru kun ammoo akka aaddee Caaliitti jijjiirama qilleensaa,El Nino gula dhufe.


Waldaan Fannoo Diimaa Itiyoopiyaa Hundeeffama Isaa Waggaa 80ffaa Kabaje

Waldaan fannoo diimaa Itiyoopiyaa waggaa hundeeffama isaa 80ffa kabajuu kan jalqabe waggaa darbe ennaa waggaa 80 guutee ture. Akka karoora waldaan kun lafa kaa’atetti waggaa tokko keessatti waggaa hundeeffama isaa 80ffaa sababaa godhachuu dhaan qophiiwwan adda addaa qopheessaa ture. Hara’a qopheen kun agarsiisawwan daldalaa fi egzibiishinii qophaa’een sirna kana eebbisanii kan banan prezidaantii Itiyoopiyaa Dr. Mulaatuu Tashoomee turan. Haasaa jalqaba irratti dhageessisaniin ayaana waldaa fannoo diimaa fi baatii diimaa baranaa adda kan godhu gam tokkoon jijjiirama qilleenaa uumameen kan ka’e hongee mudateen lammiiwwan keenya miliyoona 10 ol ta’an rakkoo oolchuuf birmannaa kan itti goonu, gam kaaniin immoo humnootii kaayyoo hin qabneef karaa daangaa Sudaan kibbaa cabsanii Gambeela seenuu dhaan lammiiwwan keenya 208 irratti fixiinsa gara jabinaa raawwatniif ijoollee 108 ukkaamsanii butuu isaanii gadda guddaa dhaan kan itti yaadannu ta’a jedhan.      Itti aasnuu dhaanis maddi rakkoolee kanaa adda adda haa ta’u iyyuu malee waldaa fannoo diimaaf garuu lamaanuu dhimma gargaarsa dhala namaa ta’uu yaadachiisanii, hamma humni danda’e deggersi kan godhamu ta’uu ibsaniiru. Waldaan fannoo diimaa lammiiwwan hongee dhaan miidhaan irra ga’e gargaaruuf yaalii inni godhes galateeffataniiru. Prezidaantiin fannoo diimaa Itiyoopiyaa Dr. Ahmed Rajaa gama isaaniin yeroo ammaa nyaata madaalawaa itti dabalaa kanneen isaan barbaachisu harmoolii harma hoosisan, dubartoota ulfaa fi daa’imman umuriin waggaa shanii gadii miliyoona 1.7 keessaa waldaan kun kanneen kuma 107 ta’aniif ilaalcha addaa kennee hojjetaa jira. Dr. Ahmed Rejaas dhuma irratti tajaajil gargaarsa waggaa 80 kan waldichaa beeksisuuf waggaa tokkoof qoophee adda addaa addaan karoorfamaa kan ture agarsiisa daldalaa galiin isaa lammiiwwan hongeen miidhamaniif ooluun kan xumuramu ta’uu ibsanii jiraattonni Finfinnee agarsiisa sana daawwachuu dhaan irratti hirmaatee deggersa namoomaa qabu akka agarsiisu waamicha dabarsianiiru. Waldaan fannoo diimaa Adoolessa 1 bara 1927 labsii ba’een kan hundeeffame dhaaba gargaarsaa biyya keessaa ta’uun beekameera.  No media source currently available


Mormii Oromiyaa Keessaa Irratti Tokkummaan Uummatni Oromoo Agarsiise Dhaabota Siyaasaa illee Walitti Fide

Dhaabonni siyaasaa Oromoo afur walitti-dhufanii mari’achuun, Dilbata dabre kana jechuun Caamsaa tokko, bara 2016, waliin hojjechuuf walii-galtee wal-hubannaa mallatteessanii jiran. Dhaabonni walii-galtee kana mallatteessan Adda Dimookitraatawa Oromoo, Adda Bilisummaa Oromoo, Kallacha Walabummaa Oromoo fi ABO Tokkoome jedhamani. Kutaa Michigaan keessa ka jiru, Keetering Yunivarsitii irraa hayyuun seenaa fi xiinxalaan siyaasaa, Dr. Iziqeel Gabbisaa akka jedhanitti, uummatni Oromoo bal’aan biyya keessaa mirga isaaf falmachuu irratti tokkummaan inni baatiilee dabraan keessa agarsiise madda kaka’insa marii geggeeffamee fi walii-galtee tolfamee ti. Dhaabonni kun sagantaalee siyaasaa adda addaa ka qabanii fi walaba ta’an iyyuu waa’ee abbaa-biyyummaa Oromoo, waa’ee lafa Oromoo fi waa’ee eenymmaa Oromoo irratti adda addummaa hin qaban, ka jedhan, Dr. Iziqeel, kana irratti waliin hojjechuuf walii-galuun isaanii tarkaanfii gaarii ta’uu isaanii dubbatu. Dhaabonni kun akka dhuunfaattis tahe akka walootti haalawwan keessa dabran irraa muuxannoo argatan walii-galtee ammaa kanaaf gumaachuu isaa illee eeran. Dhaabonni siyaasaa Oromoo haga itti-galli yokaan galmi isaanii tokko ta’etti adda-addummaa tarsiimoo fi toftaa qabaachuun isaanii wal isaan lolsiisuu hin qabu. Wal-hubannaan jiraannaan dhaabota adda addaa biyya tokkos tahe uummata tokko keessaa qabaachuun uummtichaas carraa keessaa filachuu ba’aa waan kennuuf gaarii dha, jedhu, Dr. Iziqeel Gabbisaa. No media source currently available


Dhaabotni Siyaasaa Oromoo Afur Walii-galtee Wal-hubannoo Tolfatan

Dhaabonni siyaasaa Oromoo afur walitti-dhufanii mari’achuun, Dilbata dabre kana jechuun Caamsaa tokko, bara 2016, waliin hojjechuuf walii-galtee wal-hubannaa mallatteessanii jiran. Dhaabonni walii-galtee kana mallatteessan Adda Dimookitraatawa Oromoo, Adda Bilisummaa Oromoo, Kallacha Walabummaa Oromoo fi ABO Tokkoome jedhamani. Tujubeen bakka-bu’oota dhaabota kanaa dubbistee jirti. Walii-galteen walii mallatteessan kun maal of keessaa qaba? Gauutummaa gaaffii fi deebii hoogganoota dhaabota afiranii waliin geggeessamee dhaggeeffadhaa No media source currently available


Himannaan Shororkeessummaa Beqqelee Garbaa fi Namoota Biroo Oromiyaa Keessaa Irratti Dhihaate Na Yaaddesse, Jetti Yunaayitid Isteets

Mootummaan Itiyoophiyaa dhiheenya kana himannaalee shororkeessummaa Itti-aanaa dura-taa’aa duraa, ka Koongiresa Dimookiraatawa Oromoo - Obbo Beqqelee Garbaa fi kanneen biroo Oromiyaa keessaa irratti dhiheessuun isaa akka isa yaaddesse ka dubbate – ibsi Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Sanbata dheengaddaa ifatti facaasame. Mootummaan Itiyoophiyaa seera farra-shororkeessummaa irratti hundaa’ee, gaazzexeessota, miseensota paartii siyaasaa fi qabsaa’ota himachuu akka dhaabu kan gaafate – ibsi Mootummaa Yunaayitid Isteets kun, “sababaan isaa --- gochaan kun mirga sagaleewwan walabaa waan ukkaamsuuf, guddina dimookiraasii biyyattii guddisuu caalaa danqaa itti taha” jedha. Aangawoonni Itiyoophiyaa, gaaffii lammiwwan isaaniinii gaaffii sirrii ta’uu fudhachuu isaanii fi hookkarawwan haga tokko yeroo mormii Oromiyaa keessaa ka’aniif itti-gaafatamtoonni humnoota naga-eegumsaa ta’uu amanuu isaanii akka dinqsiifate kan hubachiise – ibsi Ministrii Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets kun, “garuu, namoota lakkoobsi isaanii hin beekamne sababaa hiriira mormiitti hirmaataniif hidhuu itti fufee jira. Miidhaalee mirga dhala-namaa raaw’ataman jedhameefis humnoonni naga eegumsaa haga ammaatti itti-gaafatamummaatti qabamanii dhihatan hin jiran. Kun immoo, ka silaa gara furmaata waaraatti geessuu male --- amanamummaa fi itti-abdannoo mootummicha dhabsiisa” jedha. Mootummaan Itiyoophiyaa, kanneen hidhamaniif mirga ilaalcha seeraa akka eegu, “miidhaan nu irratti raaw’atamaa jira” – jechuun himannaa isaan dhiheeffatan akka qorachiisuuf, himannaa isaanii irratti dhiheesseef ragaalee qabu akkaataa uummataaf ifa tahetti akka dhiheessu, akkasumas mormii siyaasaa mootummaa irratti geggeessame, hookkaratti gargaaramuu fi kakaasuu irraa adda baasee akka dhiheessu gaafate – ibsi Mootummaa Yunaayitid Isteets kun. “Mootummaan Itiyoophiyaa, paartiilee siyaasaatti hirmaachuu dabalee, mirgawwan heeraa lammiwwan biyyattiif kenname akka kabaju fi kanneen sababaa kanaan hidhee jiru akka hatattamaan hiiku gaafanna” – jedha. Ibsa kana ilaalchisuun, ka duraan Abbaa-murtii Mana-murtii Walii-galaa Oromiyaa turanii fi amma biyya Kanadaa jiraatan – xiinxalaa seeraa – Obbo Isiraa’el Fayisaa dubbiseen jira. Gutummaa qophaa kanaa dhaggeeffadhaa. No media source currently available


Itoophiyaan Gazexeessaa Wubishet Taayee Mana Hidhaatii Akka Baastu Yunaayitid Isteets  Gaafatte.

Gazexeessaa Wubisheet Taayee Waxabajjii 19, 2011 mootummaadhan qabamee mana hidhaa seene. Odoo hin hidhamin dura paartii biyya bulchaa jiru qeequudhan barreefama maxxansee ture. Yunaaytid Isteets mootummaan Itoophiyaa akka Wubisheet Taayee hidhaadhaa baasuu fi seera shororkeesummaa wal-mormsiisaa baasee mirga yaada ofii walabaan ibsaachuu fi miidiyaa walabaa ukkaamsuudhaaf itti fayyadamuu akka dhaabus ni jajjabeesina jechuudhaan, Ministriin Dhimma Alaa Yunaayitid Isteets ibsa Jimaata darbe kenneen beeksisee jira.  Wubisheet gulaalaa itti-aanaa gaazzexaa Afaan Amaaraa Aawraambaa Taayimsi jedhamuu ture. Hojii gazexesummaa han jalqabe Yunvarsiitii dhuunfaa Yuunitiitti oggaa ta'u, san booda gazzeexaa Hadaar ka torban torbbaniin maxxanfama turee fi amma cufamee jiruu gabaasaa ta'e hojjataa ture. Manni murtii Finfiinneetti argamu Amajjii 19,2012, himannaa shororkeessummaan walqabateen yakkamaa ta'uu isaa mirkaneefadhe, hojii shororkeessummaatiifkafalttii fudhateera jechuudhan hidhaa oggaa 14 itti murteesse jira. Wubisheet mana hidhaa Zuwaay jiraachuu isaa fi dhukbsachuun isaas gabaafameera.


Rakkoo Saalaan Wal Qabate Kan Barattoota Yunivarsitii Walloo

Barattoonni dubartootaa Yuniversitii waggaa tokkoffaa rakkoolee fi dhiibbaa adda addaaf saaxilamoo ta’uu isaanii kan ibsa ogeessonni dhimma saalaa murtii gara milkaa’inaatti isaan geessu akka murteessan gochuuf deggersa kan isaan barabaachisu ta’uu beeksisan. Kanaaf fakkeenya kan ta’uuf Yuniversitii Walloo keessatti tattaaffiin godhamaa jiru rakkoolee barattoota dubartoota Yuniversitii adda addaa keessa jiran qaban kan irratti calaqqise ture. Barattuun Yuniversitii Walloo tokko akka jettetti alli ittiin ulfa of irraa ittisan kan yeroo dheeraa fi gababaatu jira. Kana fayyadamuu dandeenyaan ulfa ofi irraa ittisuu dandeenya. Yuniversitii Walloo keessa kan jiran barattoota dubartootaa waggaa tokkoffaa keessaa hangi tokko rakkoo saalaa ilaalchisee mudachuu kan danda’u irratti marii geggeessaa jiran. Carraa adda addaan kan geggeeffamu leenjii adda addaa keessaa tokko kan ta’e leenjiin kun barattoota waggaa tokkoffaa qofaa kan hirmaachiseef sababaan adda durummaa dhaan kan miidhaman isaan waan ta’aniif akka ta’e ibsameera. Yuniversitichatti barsiistuu siiviksii fi amala gaarii kan ta’an professorri lammii Ameerikaa Loorii Hartimen Mahamud kanneen barattoota kanaaf ibsa kennan keessaa tokko. Waraqaa qorannoo isaanii kan barreessan dhimmootii saalaa irratti ta’uu kan ibsan bariistuun lammii Ameerikaa kun barattoota waggaa tokkoffaa irratti fuuleffatamuun sirrii ta’uu isaa dubbatu.Barattoota dubartootaa gara Yuniversitii dhufan hedduu dhaaf maatiittii adda ba’uun isa duraa ti. Jireenya maatii isaanii hin hirmaachisne ka jalqabaa. Yeroo kanatti maatiin isaanii to’annaa hin godhaniif. Gorsa kennuufii hin danda’an. Kanaaf barsiistuu sirna saalaa kan ta’an Dr.Masarat waliin ennaa dubbannu saaximamoo ta’uu isaanii itti amanne. Sababiin isaas qofaa isaanii ti. muuxannoo isaanii duraatis. Sababaa kana irraan kan ka’e murtii isaan murteessan hangi tokko gaarii miti. Ykn sirrii ta’uu isaa hin beekan. Leenjiin kun kan qophaa’eef sababaan asii maal akka hojjetan, maaliif akka as dhufan daran akka hubataniif murtii gara miklaa’inaatti isaan geessu akka horatan gochuufi jedhan.Leenjiin sun kan geggeessame deggersa Embaasiin Ameerikaa godheen ta’uun beekameera. Leenjii sana irratti argamanii haasaa barattoota sana jajjabeessu kan dhageessisan Embasii Ameerikaa Finfinnee jirutti itti aanaa itti gaafatamaa gurmuu United States Peter Viruman ofitti amantaan isaanii dabaluu akka danda’u VOAf ibsaniiru. Dubartoonni barnoota isaanii Yuniversitii addaan kutan bakka jiranitti, kanneen doorsisamanii fi yeroo tokko tokkos hookkarri quunnamtii saalaa irra ga’e haala jiru keessatti eenyutti akka dubbatan hin beekan. Keessuma isaaniitti akka qabatan barattoonni hangi tokko natti himaniiru. Kanaaf kilaboota sirna saalaa fi seminaarota kan akkasii yoo geggeessame yaaddoo miidhaan na irra ga’aa laata jedhu jalaa walaba ta’anii waan itti dhaga’ame dubbachuu danda’u. Kanaaf, rakkoon ennaa irra ga’u ykn hiriyoonni isaanii dararaan saalaa ykn doorsisamuun irra ga’uu isaa ennaa argan eenyutti akka dubbatan beeku. No media source currently available No media source currently available


Jiraattonni Naannoo Warshaa Baala Shaayee Gumaroo Faayidaa nuuf malu warshicharraa argataa hin jirru jedhan

Godina Iluu Abbaa Booraa jiraattonni Aanaa Aallee warshaa Baala Shaayee Gumaroorraa faayidaa nuuf maluu argataa hin jirruu jechuun komii qaban dubbatan. Keessumaa warshichi yoo qacarrii humna namaa raawwatu, jiraattota naannootiif carraa gaha nuuf hin kennuu jechuun yoo dubbatan warshichi garuu faayidaa hawaasa naannoo eegsisuuf waan narraa eegamu gochaan jiraa jedha. Bulchiinsi aanichaas gama isaan rakkoon kun akka jiru amanee, garuu fuulduraaf haala inni itti furamu warshaa Baala shaayee Gumaroo waliin dubbataa jirra jechuun Itti Aanaan Bulchaa Aanaa Allee Obbo Warraaqaa Ayyaanaa Raadiyoonii VOA’ f himaniiru. No media source currently available


Mootummaa:"Afooshaa Jala Gugatanii Siyaasa Hojjetu Himatamtoota: " Afooshaa Hundeessuu Keenya Beekna"

Abbaan alangaa federaalaa Itiyoopiyaa namoonni 33 biyya keessatti ABO hundeessuuf hoogganuu fi miseensa ta’uu dhaan yakka shosorkeessummaa raawwatan jechuun mana murtii Federaalaa dhaddacha 19ffaatti himannaa dhiyeessee jira. Himatamtoonni deebii akka kennaniif illee beellama ka biroo kennee jira. Galmee obbo Habtaamuu Milkeessaafaa irratti abbaan alangaa himannaan dhiyeesse, himatoonni kun nageenya hawaasichaa balaaf saaxiluu, lubbuu namaa balleessuuf qabeenyaa barba mootummaa irra dhiibbaa kaa’uu dhaan aangoo qabachuuf yaaluu akkasumas dhaaba paarlaamaan biyyattii shororkeessaa jechuun yakkef maadhee dhaabichaa “Qeerroo Bilisummaa” maqaa jedhamuun beekamu damee dargaggootaa ijaaranii jiran jedha. Abukaatoon himatamtootaa hoo maal jedhu? No media source currently available


Firiidam Haawus: Barrii 2015 Bara Ukkaamsaan Piresii itti Hammaate

Dhaabbanni Firiidam Haawus (Freedom House) jedhammu, han mirgi dhala nama akka fooya'uu fi dimookraasiin akka baballaatu gochuu irratti hojjachuuf hundeeffame. Dhaabbanni kun oggaa oggaadhan dhimma piresii fi gaazexesootaa irratti gabaasa qorannoo irratti hundaahe baasa. Gabaasa haala bara 2015 laalchise harra baaseen oggoota 12 darban keessaa barrengaddan yeroo haalli piresii fi miidiyaa itti hamaate jedha. Mootummoonni dhiibaa siyaasa , yakkamtoonni fi shororkeessitoonni immoo waallaansoo humna ofii jabeesuudha godhaniin sab-quunamtiilee fi hojjatoota ukkaamsuu irratti waan bobba'aniif, bara darbee kana halli miidiyaa walabaa akka malee hammaatera. Siiriyaan barana biyya dhiibbaan piresii itti hamaate; gabaasnni harra bahe kun, CPJ ( dhaabata Mirga gaazexeesootaati falmuudhaa dhabbate) ragaa godhatee hoo xinnaate gaazexeesoonni 14 bara 2015 Siiriyaa keessatti ajeefamuu isaanii dubbata. Dhiibaanii fi sodaachisoon gaazexeesota irraa akka addunyaatti gahaa jiru hojii isaan dhowwuu fi warri jabinaan, hojjatanii hojii isaanii hawaasa keessaa bahaniif addunyaadhan gahan garuu "lubbuu isaanii rakkoodha saaxilanitti" jedha Firiidam Haawus. Gazexessitoota Faransaay , barruulee kaartuunii hojjachaa turan 8 Amajii 2015 akkataan itti ajjeefaman, biyyota walaba jedhaman keesaattu gaazexeesoonni eessumaattu hojii hojjataniin harka yakkamtootaa galuu akka danda'anis yaadachiisa. Gaazexeesoonin biyyoota Bahaa fi Kibba Afrikaa dhiibaa mootummaan irran gahuu akkasumas, jeequmsa achi jiruu irraa han ka'e rakkoo guddaadha saaxilaamaa jiranchus ibsa gabaasichi. Biyyoota gaazexeesitoonni haala siyaasaatin waalqabatee seeraa adda ta'en itti gaafataman keessaa Itoophiyaa, Ugaandaa, Taanzaaniyaa fi Keeniyaan eeramaniiru. Gabaasni Firiidam Haawus han bara barana , biyyoota Giddu-galeessa Bahaa fi Turkiittis ukkamsaan piresii hammaatera jedha. Biyyoota kana keessatti gaazexeessonni, karaa tokkoo motummaan karaa biraammoo milishoonni asiif achi isaan harkisaatii, mirga walabaan hojii ogummaa isaani hin hojjanee ta'aniiru jedha. Karaa biraatin, Chaaynaatti, hojjiwwan miidiyaa keessumattuu han intarneetii irratti bahan, dhimmaa halaa qilleensaa fi diinagdee irratti xiyyeefatan, mootummadhan gulaalaman; kunis gaazexeesota mirga dhabsiisera jedha gabaasichi. Dhaabbata Firiidam Haawusti Daayreektariin dhimma qorannoo mirga miidiyaa walaabaa addunyaa, fi gabaasa bara baranaa kana han bareessite Jeenifar Duunhaam, dhiibban miidiyaa fi gaazexeessoota irratti biyyoota Gaafa Afrikaa han akka Eertiraa, Sumaalee fi Itoophiyaa keessatti foyyee hin agariisne jedhan. Gabaastuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Salem Salamon hala Itiyoophiyaa keessaa gaafii isaan gafatee Addee Jeenifar oggaa deebisan, "Akkuma beektu amma mootumman dhimmoota mormii Oromiyaati fi soochiilee mootumman hin deggaree irratti xiyyeeffata. Keessumatuu mormii Oromiyaatin walqabatee sochii sab-qunnamtii hawaasummaa jiru hin jaalanne, ukkamsaa jira. Kunimmoo waan nama dinquu miti, haraas miti. Mootummaan Itoophiyaa lammiwwan biyyatti akka odeeffannoo hin arganee cimeet hojjata, torra intarneeti namni hundi akka hin arganees akkasuma" jedhan. Jenifer dabaluudhaniis seerii shororkeessummaa falmuufi jettee Itoophiyaan baaste, han gaazexeesot ittin himachuudha fayyadamaa jirtu sababa hawaasnni addunyaa dhibbaa irratti gochuu dhiiseef, biyyoonni ollaa Itoophiyaa han akka Taanzaaniyaas seera akkasii baasanii gaazexeessota hidhaatii jiraachuu dubbatan. Gabaasnni kun "akka addunyaatti namoonnii harki 46 miidiyaa walabaa hin argatan, odeeffannon isaan argatan han mootumman gulaalu" jedha. Bara darbee, jechuniis bara 2015, biyyootaa mirgi miidiyaa itti hammaate keessaa Baanglaadhiish, Turkii, Buruundii, Faransaay, Seerbiyaa, Yaman, Masrii, Makadooniyaa, fi Zumbaabeen keessa jiran. Biyyoonii 10 han halli kunn itti hammatuu kessaa immoo Syiriyaa, Kuubaa, Kooriyaan Kaabaa fi Ertiraan maqaa dhahamaniiru. No media source currently available


Gaafii fi Deebii Weellisa Aliyyii Saabit Wajjiin

Ka dhalate Baha Oromiyaa aanaa Haromaayaatti, naannoo sirbitoonni Oromiyaa hedduun kanneen akka Alii Mohaammed Birraa, Alii Shabboo, Halloo Daawwee,Afandii Sayyoo fi kaan keessaa burqan jedhamu keessaa. Haga yoonaattis Albumiiwwan sirbaa lama ka maxxanse yoo tahu, amma immoo ka sadaffaa hojjechuuf haala hunda xumuree harki na qallatee jiraa jedha; weellisaa Oromoo, Aliyyii Saabit. Ka amma jiraataa jiru, Keeniyaa Magaala Naayiroobii yoo tahu, gabaasaan keenya Naayiroobii jiru, Galmoo Daawwit mana inni jiraatutti dhaqee haala hojii aartii fi dhimma jireenya isaarratti turtiii waliin taasisee irraa qophii itti aanu nuuf ergeera. Kunoo No media source currently available


Baqqalaa Garbaa: Dawaa Liqimsitan Malee Mana Dukkanaa Keessa Kaa’amtu Nuun Jedhan

Hoogganootaa fi miseensota Koongiresa Federaalawa Oromoo mormii Oromiyaa keessatti ka’een wal-qabatee mana hidhaa turanii fi Jimaata dabre kana mana-murtiitti dhiheeffamanii shororkeessummaan 22 keessaa, hoogganoonni dhaabichaa afur achii-buuteen isaanii dhabame, jechuun maatiin isaanii kaleessa iyyatan - Obbo Beqqelee Garbaa faa har’a mana-murtiitti dhihaatanii jiru. Jimaata darbee kaasee gara mana hidhaa Qlinxootti akka darban kan murteeffame hogganoonni Koongiresa Federaalawa Oromoo afuran, jechuun. Obbo Baqqalaa Garbaa, Obbo Dajanee Xaafaa, Obbo Gurmeessaa Ayyaanoo fi Obbo Addisuu Bullaallaa eega guyyaa sanaa as ka maatii isaanii wajjiin wal hin argiiniin, sababaa kanaanis muddama guddaa keessa akka turan har’a mana murtii duratti dhiyeeffamanii jiru.       Iyyata dhageesiifataniin, yeroo Qilinxoo dhaqqabaniitti qoricha akka liqimsan gaafatamanii diduu isaanii dubbatanii, “ carraan qaban lama qofa akka ta’e nutti himame’” jedhu. Qoricha kennameef liqimsuu kana didnaan mana dukkanaa keessa ka’amanii firoota isaanii hanga guyyaa diigdamaatti akka arguu hin dandeenye kan itti himame ta’uu dubbatan. Nuti garuu dukkana keessatti hidhamu filanne. Garuu maatii keenya eessa akka jirru dhoksanii, nutis mirga maatii keenya arguuf qabnu sarban jechuun mana murtiitti iyyatan .Manni murtiis waa’ee kanaa akka ibsuuf nama mana hidhaa Qilinxoo irraa dhufe gaafate iyyuu, namnii maqaan isaanii Abrahaa ta’uu dubbatan tokko waa’ee dawaa ykn qoricha jedhame hin dubbanne. “Manni dukkanaa qilinxoos ta’e guutummaa biyyatti keessa hin jiru. Tahus garuu, hidhamtoonni seeraaf buluu diidan lafti ka’aman jira” jedhanii jiran, jechuun Abukaatoon hidhamtootaa Obbo Wandimmu Ibsaa ibsanii jiru. Caamsaa Sadii fullee keenyaatti beellamni ka biraan qabamuu ibsamee jira. No media source currently available


Mosee Hongee Dandamatu

Walloo gama kibbaa Dasee irraa ka’ee gaarreen Xoosaa fi Garaadoo keessa kutee gara aanaa laga Ambootti namni deeme robin arfaasaa jiraachuu isaa hubachuu hin dhabu. Magariisi bitaa fi mirgaan argamus isuma kana dhugoomsa. Qonnaan bultoonni naannoo Sanaa akka jedhanitti waggaa darbe yeroo akkasii bifi dachii kanaa ka biroo ture. Kun immoo uummata naannoo oomisha waggaaf rooba arfaasaa eeggatuuf yeroo rakkisaa ture. Uummati kuma 61 ta’us sagantaa misoomaa “safety net” jedhamutti haammatamee jira. Kanaaf jecha roobi arfaasaa amansiisaa ta’uu isaaf xiqqaachuun dinnicha naannoo sanatti akka qotamuuf sagantaa jalqabameef sababaa ta’e. Dhaabi gargaarsa misoomaa Ameerikaa USAID karaa “concern Ethiopia” dhaaba jedhamuun deggersa maallaqaa kennee qonnaan bultoota kuma tokko gurmeessuun sagantaan jalqabame qonnaan bultoonni kummi ja’a akka irraa fayyadamaniif kan karoofame. Concern Ethioiatti sagantaa misoomaa qindaa’etti qindeessaan prjektii gama kaabaa Indris Fayyisaa akka jedhanitti akeeki isaa karoorri isaa akka filannootti kan fudhatamuuf oomisha hongee dandammachuu danda’u beeksisuu dha. Yeroo tokko kan facaafaman garbuu fi dinnicha ykn mosee hanqinni roobaa yoo isaan mudate, garbuun ni goga. Moseen garuu dandammatee turuu dhaan oomisha kenna jedhan. Kanaaf jecha bishaan garbuun barbaaduu gadiin kan oomishamuu fi gatii gaariis kan baasu Mosee ykn dinnichi naannoo kanaaf akka filannootti dhiyaateera. Gandeen magaalaa fi baadiyyaa kan qabu baay’inni lakkoobsa uummata Laga Amboo kuma 194 ta’uu ragaan angawoota naannoo biraa argame beeksiseera. Waggaa darbe roobi argaasaa boodatti hafuu isaatiin oomishi dhibba irraa harka 70 ta’e argamuu dhabuu angawoonni kun tuqaniiru. Hoogganaan waajjira qonnaa aanaa Sanaa obbo Aliyyee Yimer akka jedhanitti sababaa Kanaan lakkoobsi qonnaan bultoota sagantaa Safety Net-n gargaaramanii akkaan dabale. Sagantaa dhuma Kanaan kanneen deggeraman qonnaa bulaa kan ta’an Hasan Ahmed maasii dinnicha isaanii kan daawwachiisan keessaa tokko. Sagantaa USAIDn deggeramuuf dinnicha hongee dandammatu dachii waliin wal barsiisuu keessatti hirmaachuun isaanii gargaaramuu jalaa kan isaan baraaru ta’uu ni amanu. Hongeen bakka maratti waan mudateef jecha wabii nyaataa mirkaneeffachuu hin dandeenye. Baatii ja’anuu mootummaan nu gargaaraa waan tureef, karoorri keenye hegeree gargaarsa sagantaa “Safety Net” kana jalaa baanee ofii keenya akka dandeenyuuf mootummaas akka hin rakkisne kaayyoo jedhu qabannee ti kan hojjetaa jirru jedhan. Naannoo sana kan daawwatan Embasy Ameerikaa kan Finfinnee jirutti itti aanaa itti gaafatamaa gurmuu US Peter Viruman kan isaan daawwatan filannoo qonnaan bultoonni qaban kan babal’isuuf dandeettii isaanii kan guddisu ta’uu ibsaniiru. Yeroo arfaasaa kanatti dinnichi ennaa biqilu arguun ka nama gammachiisu. Garbuu waliin Sirriitti waan biqile fakkaata. Hanga ammaatti naannoo kanatti garbuu qofaatu oomishama ture. Amma garuu dabaree oomishamu. Midhaan adda addaa dabaree facaasuu fi oomishuuf carraa argataniiru. Dinnicha dhaabuun oomishi argamu itti fayyadamuufis sanyiif ol kaa’uufis garbuu caala jedhan. Yeroon kun sababaa EL NONOn kan ka’e deebii hatattamaa yeroo barbaadu. Sababaa kanaanis uummata Itiyoopiyaa miliyoona 10.2tu gargaarsi yeroo hatattamaa isaan barbaachisa. Ameerikaanis deebii yeroo hatattamaaf kan oolu maallaqa doolaara walakkaa biliyoonaa gumaachuu ishee ragaaleen USAID ni agarsiisu.


Waldaan Horsiise Bultoota Oromiyaa Badhaasa 'Equator Award' badhaafame.

Gamtaa Mootummootaatti Sagantaan Guddina Diinagdee UNDP Kabaja guyyaa ayyaana dachee irratti, Waldaa Horsiisee Bultoota Oromiyaa gumaata qabdan jedhee badhaasa ‘Equator Award’ jedhamu Naayiroobiitti isaan badhaase. Ayyaanni Dachii Yookiin inni ingiliffaan ‘World Earth Day’ jedhamu harra sadarkaa idla addunyaatti ka kabajame yoo tahu, Waldaan Horsiise Bultoota Oromiyaas bu’aa eegumsa naannoo fi guddina diinagdeetiif gumaacheef badhaasa kana fudhachuu danda’eera. UNDP bakka bu’anii badhaasa kana horsiise bultoota kana ka badhaasan Mr. Michel Balima hojiin waldaan kuni hojjete saba addunyaa kaaniifillee fakkeenyaa jechuun dubbatani. Waldaan Horsiise Bultoota Oromiyaa Badhaasa Equator Award jedhamu badhaafame. Waldaan kuni badhaasa kana kan badhaafameef, hojii eegumsa naannoo fi guddina diinagdee egereef tahu gumaachee jedhameetu. Harra akka idila addunyaatti Guyyaan Ayyaana dachii ka kabajamee oole yoo tahu, Gamtaa Mootummootaatti Sagantaan Guddina Diiinagdee UNDP nis guyyaa kan sababeeffatee horsiise bultoota biyyoottan Afriikaa Bahaa keessaa bahan gidduutti waldaa kana badhaasa kana isaan badhaase; akkasumas Doolaara Ameerikaa kum Kudhanillee isaaniif arjoome. Dr. Abdullaahii Hajii Waaqoos horsiise bultoota kana bakka bu’anii badhaasa kana kan fuudhan yoo ta’an, iccitiin as gahuu keenyaa aadaa Oromoon eegumsa naannoo irratti qabuu jedhan.  Akka Dr. Abdullaahiittis waldaan Kuni haga Taanzaaniyaa, Sudaan Kibbaa fi Tanzaaniyaatiillee miseensa ka qabu yoo tahu, egeris akka aadaa Oromootti waan boruuf tahu hojjechuu itti fufnaa jedhan. Gamtaa Mootummootaatti Sagantaa Guddina Diinagdee ‘UNDP’ bakka bu’uun badhaasa kana ka kennan Mr. Michel Balima Waldaan Horsiise Bultoota Oromiyaa mirga hawaasa ofii kabachiisuu fi eegumsa naannoo irratti waan gaarii hojjete jechuun jajan.  Akka Mr. Balimatti UNDP’ n haga yoonaa horiise bultoota naannoo Kaaba Keeniyaa fi Kibba Itiyoophiyaa jiran gargaaruuf gara $ Miiliyoona 12 ol baasii godheera. Sababa badhaafamu horsiise bultoota Oromiyaa ka tahe Ayyaanni Dachee Yooakaanis inni ingiliffaan World Earth Day jedhamu ka kabajamuu jalqabe bara 1970 Ameerikaatti yoo tahu, ayyaana kana sababeeffachuudhaan Magaala New York tti walgayii taa’amuunis Labsiin Seeraa walgayii waa’ee faalama qilleensaa Paaris irratti qophaaye ture ni raggaasifama. No media source currently available


Senaataroonii Ameerikaa 12 Tarkaanfi Mootummaan Itoophiyaa Lammiiwwan Irratti Fudhatu Balaaleffatan

Senaataroonii Yunaaytiid Isteets 12 mootummaan Itoophiyaa mirga lammi akka kabajuu fi biyyatti bulchuu keessatti qaamni hunda bakka bu’u qooda akka fudhatu gaafachuudhan kaleessa Ebla 21, 2016 wixinee basan. Wixinee murtiidha dhihaatu kanarratti senaataroonni tarkaanfii humnoonni mootummaa Itoophiyaa namoota hiriira mormii karaa nagahaa geggeessan, gaazexeesotaa, fi lammiiwwaan biyyichaa irratti fudhachaa jiru balaaleffatan. Lamiiwaan kun mirga heerrii biyyatti eeyyamuuf fayyadamuu dhowwamuu isaanis akkasuma. Senaatarii godina Meerilaandii fi, Seneetii Yunaaytiid Isteetsitti miseensa ol-aanaa koree dhimma biyya alaa han ta'an Been Kaardiin, " tarkaanfiin hammaatan humnoonni mootummaa Itoophiyaa lammii biyyichaa irratti fudhatan na rifachiisera, maatii namoota gocha kanaan du'aniif gadda kiyya ibsuun barbaada" jedhanii, mootumman Itoophiyaa seeraa shororkeesummaa falmuudhaa jedhe baase; gaazexesootaa fi lammii biyyati irratti fayyadamaa jira, akkasumas mirga yaada ofi ifaan ibsachuu fi ilaalcha siyaasa fe'an qabachuu ittin ukkaamsa jedhan. Senaatarriin biraan han fillannoo pireesdaantummaa Ameerikaan bara 2016 gootuf dorgomuudha duula nafiladhaa godhaa ture, senaatar Ruubiyoon gama isaantin " Itoophiyaa keessatti namoonnii karaa nagahaa mormi godhan yakka malee hidhamaniir, ajjefamaniiruu, " jedhan. Senaatar Ruubiyoon, dhiittaa mirga dhalli nama ummamaan qabuurratti Itoophiyaan gochaa jirtu jabeessanii balaaleeffatanii, Pireesdaant Obaamaan walitti dhufeenya Yunaaytid Isteets Itoophiyaa wajjin qabdu keessatti dhimmi mirga dhala namaa fi akkaataa siyaasaa xiyyeeffannaa duraa akka ta'u daddafanni akka hojjatan gaafataniiru. Senaatar Been Kaardin fi senaator Ruubiyoo wajjin wixinee bahe kana warri deeggaran : senaatar Maariy Kaantwee (godina Waashingitan), Senaatar Kiristoofar Kuunsi (godina Deelweer), Senaatar Diik Derbiin (godina Iilinoos), Senaatar Al-Fraamkiin ( Miniisootaa), Senaatar Eemii Kloobuchar (minisootaa), Senaatar Paatriik Leehii (vermaant), senaatar Edwaard Maarkey (Maasaachuuseet), senaatar Boob Meendees ( Neew Jersii), senaatar Paatii Muuree (Waashingitan), fi Senaatar Sheerrod Braawon ( Ohaayoo) dha. Wixxinee bahe kana laalchisee ibsa senaateroonni baasan "Yunaaytid Isteets Afrikaa keessatti nagaha eegsiisuu dabalatee dhimmootaa gara garaa irratti Itoophiyaa wajjiin dheenyan hojjatti" jedhanii, kana malees Gamtaan Afrikaa Somalee keessatti waan hojjatuuf qooda Itoophiyaan qabdu han maallaqaa baasuu Ameerikaa ta'uu yaadachisan. Haala Ongeen fi rakkini daangaadhan walqabatee biyyittin keessaa jirtu hoo laallamme, Itoophiyaan hoomuu caalaa ummata biyyattii nagaan wajjin akka jiraatan hojjachuu malee addaaan fageessun ishirra hin jiru, han jedhu wixinichi, rakkoowwaan kana keessa bahuudhaaf, motummaan biyyichaa mirga dhala namaa kabajuutu isarra eggamas jedha. Wixineen senaataroota 12 mallatteeffame kun, Ministerri haajaa alaa Yunaaytid Isteets Joon Keerriiin, gargaarsa Ameerikaan dhimmoota nagahaa-eegumsa wajjin walqabatanirratti Itoophiyaa dha kennituu irra deebitee akka laaltu gaafata. Kanaamoo sababni lammiiwwaan biyyitti humnoota mootummatin seerran ala ajjefama jirachudha.. Mootummaan Itoophiyaa gochaa kana attattamaan dhaabee qorannoo amanamaa gochuu qaba; humnoota ajjechaa kana rawatanis seeratti dhiheessuu qaba jedha. Akka wixineen bahe kun tarreessutti kaayyoon Karoorra Yunaaytid Isteets biyyoota Afrikaa Sahaaraa gadii laalchise bara 2012 baaste keessa ijjoon dhaaboota dimookiraasii baballisuu irratti hojjatan jajjabeesuu fi mirgi dhala nama akka kabaja argatuu akkkasumas bulchiinsa gaarii fi itti gaafatamumma qabu akka dagaaggu gochuu dha. Kunis bu'aan isaa jireenyaa lammiiwaanii foyyeesuudha. Haa ta'uu malee jedha wixineen kun,"haalii dimokraasii Itoophiyaa keessaa hamaata dha, migii dhala namaa dhiittama jira. Ilaalchaa siyaasaa addaa nama qabu, hoggantoonni partii siyaasaa, hirirtootaa fi gazeexesoota sodaachisuu, badii fi himata malee hidhuufi ajjesuun itti fufeera" No media source currently available


Balaa Doonii Godaantota 500 Galaafaterraa Namni Lubbun Hafe Maal Jedha?

Dhuma torban dabree irra, dooniin galaana Meditiraaniyaan keessa dhaabataa turte, godaantonni gitaa ol itti fe’amuu irraa kan ka’e bishaaniin liqimsamuu ishee fi namoonni dhibbaan lakkaawaman dhumuu isaanii, kanneen balaa kana irraa hafan dubbisuun gabaasnee ture. Kanneen balaa suukanneessaa kara hafuuf carroomanii gara handaara galanaa Girikitti baafaman keessaa dargaggoo Joorj Burqaa haala imala sanaa fi sadarkaa ofii amma irra jiru Raadiyoo Sagalee Ameeikaaf ibsee jira. Galaanicha keessaa baafamanii eega to’annaa poolisii Girik jala galanii booda, kaleessa, Ebla 19 bara 2016 irraa kaasee akka gad-dhiifamanii harka UNHCR galan taasisamuu isaa ibsee jira. Garuu, waraqaan buufata poolisii irraa kennameef, baatii tokko keessatti akka biyyattii gad-lakkisanii bahuu qaban kan hubachiisu tahuu dubbata. Kanaafis rakkoo bay’ee yaaddeessaa ta’e keessa jirra, jedha. Galaana Mediterranyaan kan Liibyaa fi xaaliyaanii gidduu jiru keessatti doonii nyaatamte keessa kanneen turan namoota 500 dhuman gabaasa jedhu, Jaarmayaan Waa’ee Baqattootaa ka Tokkummaa Mootummotaa, UNHCR, har’a mirkaneessee jira. Balaan kun Ebla 8 dhaqaabuu isaa tu gabaasame. Kanneen lubbuun hafan maqaa dha’uun UNHCR har’a akka gabaasetti bidiruun imaltoota irra turan gara doonii guddaa ka booda liqimfame sanatti dabarsuuf yaalaa turte. Dooniin daldalaa namoota 41 ta’an baraaree Sanbata darbe gara Grikiitti geessuu illee UNHCR beeksisee jira. Balaan kun eega rakkoon baqattootaa Awrooppaa keessaa jalqabee as isa hamaa hundaa olii ta’uu mala. Gaaffii fi deebii guutuu Joorj Burqaa waliin geggeessame guutummaa dhaggeeffadhaa. No media source currently available


Waajjira Mana-maree Ameerikaa Keessatti Dhuga-bahinsa Dhiittaa Mirga Uummata Oromoo Gegeessame

Waa’ee dhiittaa mirga dhala-namaa Itiyoophiyaa keessaa – keessumaa, miidhaa uummata Oromoo irratti geggeessamaa jiru irratti, har’a, galma waajira Mana-maree Yunaayitid Isteets, keessatti, dhuga-ba’insa dhihaate.  Kanneen dhuga-ba’insa kana dhiheessan keessaa sadii: Dhalata oromoo fi gaazzexeessaa Aljeziiraa duraanii - Mohammaad Adamoo, Ameerikaatti, direktara Amnestii Internaashinaal - Adotii Akiweey fi hundeesituu fi dura-teessuu dhaabbata dhimma imammataa, Ooklaand Instiitiut, jedhamuu - Anuraataa Mitaali.  Dhaga-ba’insa kanaa booda, miseensonni hawaasa Oromoo kutaalee Yunaayitid Isteetsii fi Kanadaa irraa as Waashintonitti walga’an kumaan lakkaawaman, akkasumas, lammiwwan Itiyoophiyaa ka biroon, tokkumman, mana-maree Yunaayitid Isteets irraa haga Waayit Haawusitti hiriira bahan. No media source currently available


Isa Tokkof Guyyaa Gaddaa Labsu, Kaan immoo Ajjesanii Callisu

Sudaan Kibbaa irraa dhufan kan jedhaman gosnii murillee daangaa Itiyoophiyaa seenuun bulchiinsa naannoo Gaambeelaa keessatti namoota dhibba lamaa ol ajjesanii kanneen dhibba tokkoo fi saddeet ta’an ukkaamsanii fudhatan jedha motummaan Itiyoophiyaa. Kanas sababaa gochuun Robii borii fi Kamiisa iftaanii guutummaa biyyatti keessatti guyyaa gaddaa akka ta’u fi alaabaan biyyatti gad bu’ee akka fannifamu manni marii bakka bu’oota uummataa har’a murteesse jira. Mummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleeny akka jedhantti ijoollee nu jalaa butaman haal duree tokko malee gadhiisisuuf akkasumas tarkaanfii barbachisaa ta’e fudhachuuf raayyaan biyyatti socho’aa jira. Gamtaan Afrikaa fi komishinni gamtaa Afriikaas gocha gosa Murillee kana balaaleffachuun kanneen namni jalaa ajjefamaniif jajjabiina hawwuun kanneen butamanii fudhataman deebifamuu qaba jedhu.  Hayyuu seeraa kan ta’an Obbo Israa’eel Fayisaa Kaanaadaa irraa dhimma guyyaa gaddaa moggafamu kana irratti yaada kennaniin mootummaan lammii biyyatti hanga tokkoof guyyaa gaddaa labsaa isa kaan immoo ajjesaa cal jedhanii ilaaluun sirri miti jedhu. Mootummaan Ofii isaa Oromoo ajjesaa, sababaa ajjechaa hidhaa fi dararaan Oromoo biyyaa godaansisaa, galaanaan nyaatamanii dhumaa yeroo jirantti callinsaan ilaaluun kun siyaasa of keessaa qaba jedhu. Humna alaan daangaatu cabee, lammiitu ajjefamee jechuuf malee jaalala eenyuuf qabaate iyyu miti jedhu. No media source currently available


Maratoonii Amerikaa,Bostonitti dorgoman Astedee Baayyisaatii fi Lammii Birhaanuuutti Moo’e

Dorgommiin Boston ta baranaa tun 120essoo.Boston lafa ganna sadiin duratti nama dorgommii keessa jiru duratti bombii awwaalanii nama 30 caalaan dhumee 264 itti madaa’e. Dhiiraan 1-3 Itoophuyaatti moote,dubraan ammoo 1-2 baate. Tokkeessoon Lammii Birhaanuu lammeessoon Lalisaa Baayyisaati fi sadeesoson, Yemaanee Tseggaayeeti Dubraan tokkeessoon Astedee Baayyisaa, lammeesoson Tirfe Tsaggaayeti sadeesoson atileetii Keenyaa Joyce Chepkurti Lammii dorgomii km 42 tana 2:12:45 moohee Atsedeen ammoo 2:29:19 moote. Atsedeen mootee jennaan akkana jette.“Hardha akkanatti moohachuu kiyyaaf gammachuu guddaatti natti dhagaham.” Lammiin ammoo akkana jedhe.“Hojii gaarii hojjadhee dhufee womaa na hin dhibne.” Atileetiin Amerikaa Tatyana McFadden ammoo dorgommii warra miilaa hin qamne barcumsa goommaa qabu irra taahee oofu moote. Gamuma kanaan dhiiraan ammoo atileetii Switzerland,Marcel Hug moohe. Dorgommii tana nama 30 caaluu kaan nafuma diriirfachuuf kaan ammoo dorgomummaa dhugaatiif fiigutit itti dhufe.