Dhimma Afgaanistaan irratii kufaatiin tarsiimoo akka jiru jeeneraalli Amerikaa dubbatan

Yunaayitid isteets waraan ishee Afgaanistaan keessaa baasuu irratti karaa loojistiikaatiin mikaa’amuus kufaatiin tarsiimoo garuu uumamuu isaa dura ta’aan ajajootaa waraanaa biyyatii Jeeneraal Maarki Miiliiyi himaniiru. Jeneraal maark Yunaayitid isteets Ajajaa waraanaa walakkeessaa kan ta’an Jeeneraal Frannk Maak keekeenzii wajjan ibsa kennan keessatti akka jedhanitti loltoonii 2500 akka afgaanistaanii turan yaadaa kennanus fudhatama argachuu akka hin dandeenye dubbataniiru. Prezidaant joo Baayidan akka yaada gorsitootaa isaanii hin fudhanee Jeeneraal Maark dubbatanus waayit haawus garuu ammas murtoon waraana biyyatii Afgaanistaani baasuu presidaant Baayidan dabarsan sirii akka ta’e ibseeraa.


Daangaa liqii muutummaa dabalamuu baannaan Mootummaan US cufamuu danda'a jedhame

Amma Onkololesaa 18, 2021 ti mannii maree biyyatti fi seenatiin Murtoo hin dabarsuu taanaan Mootummaan Yunaayitid Isteetes akka cufamuu danda’u Ministeerri Maalaqaa yunaayitid Isteets Jaaneet Yeleen ibsaniiru. Kun kan ta’uu danda’u Mootummaan yunaayitd isteets baasii isaa kan waggaadhaaf tilmaame bakkaan gahuudhaaf , ittuu waggichii hin dhumin baajatin hirdhina keessaa yemuu seenuudhaa jedhameera. Rakkoo kana hanqisuudhaaf immoo mootummaan qarshii liqeeffachuu qabaa. Akka seeraa biyyatitti daangaa liqii dabaluudhaaf mannii maree ykn caffeen biyyatti fi senetiin ee’yyamuu qabu. Akka Jaaneet jedhanitti manii maree daangaa liqii mootummaa kana hin dabalu taanaan biyyattin seenaa keessatti yeroo jalqabaatiif waan baasii ittin kaffalu dhabuudhaan cufamuu akka danda’u himan. Seenetii keessaatii demokiraatotaa baayinaa qaban kan ogganan Chuck Shuumar kaleessa akka jedhanitti, daangaa liqii dabaluu irrati degersaa seneterootaa waliigaateedhaan moo’uudhaaf akka yaalan himaniiru. Warii paartii Ripablikaanii Wixataa dheengadaa akka jedhanitti daangaa liqii ol kaasuu irraatti akka fedhii hin qabne dubbataniiru. Mootummaa Yunaayitid isteets keessatti manna maree fi seenetii keessatii demokiraatonni akka sagalee caalaa qaban hin beekama.


Angawoonni Waraanaa Ameerikaa Dhimma Loltoonn Afgaanistaanii Ba’uu Irratti Kongresii Biraa Gaaffii Dhiyaateef Ibsa Kennuuf Jiru

Lolli Afgaanistaan dhumatuu isaa fi loltoonni Yunaayitid Isteetis waggoota 20 dura biyyattii gad dhiisanii ba’uutti aansee, angawoonni waraanaa Ameerikaa gameeyyiin gaaffii isaan mudachuuf jira. Ministriin ittisaa Lloyd Austin, dura taa’aan hoogganaan waraanaa Jeneraal Mark Milley fi hoogganaan waaltaa ajajaa Yunaayitid Isteetis Jeneraal Kenneth Mckenzie koree tajaajila waraanaa kan senetii duratti dhiyaachuu dhaan waa’ee duulli Afgaanistaan keessaa xumuramuu fi karoora farra shorokeessummaa ilaalchisee deebii kennuuf jiru. Pentaagoon duulli Afgaanistaan dhumachuu isaa sirrii dha jedhee kan falme yoo ta’u, uummanni 120,000 ennaa Tliban biyyattii to’atetti gamasii baasuuf tattaaffii ta’e illee ibsee jira. Buufata xayyaara kaabulitti jeeqama uumameen miseensonni waraanaa Yunaayitid Isteetis 13 fi lammiiwwan Afgaanistan 169 du’uun illee ibsamee jira. Bulchiinsi Baayiden tattaaffii Afgaanistaanii ba’uuf kaoora inni baase akkasumas murtii inni ergama gamasii xumuruu, haleellaa samii irraan raawwachuun siivilota 10 galaafatee ilaalchisee gaaffiin dhiyaateef antgawoonni deebii kennuuf jiru.


Niiw Yoork Keessatti Hojjattonni Tajaajiila Fayyaa Talaalamuun Dirqama: Bulchiinsa

Kutaa Niiw Yoork keessatti hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa kanneen hospitaalootaa fi waaltaalee maanguddoota keessatti kunuunsan hundumaa keessa hojjatan, talaalii dhukkuba KOOVIID-19ittisu kennuuf guyyaan dhumaa qabamee Wiixata har’a xumuree jira. Hojjattonni tajaajiila eegumsa fayyaa kanneen mana keessatti dhukkubsataa kunuunsanis ta’e waaltaa namoota abdiin jiraachuu isaanii sodaachisaa ta’ee itti kunuunsan fi kanneen biroo keessa hojjatan akkasumas kanneen idoo biraa hojjatanis hanga Onkolooleessa 7tti akka talaalaman irraa eegama jedhamee jira. Bulchituun Niiw Yoork Kaatii Hokuu akka jedhanti, hojjattoota tajaajiila eegumsa fayyaa dirqama kan ta’e talaalii KOOVIID fudhachuu diduunkan ka’e , hanqiina hojjattootaa mudachuu maluuf waardiyyonni handaara galaanaa Yunaaytid Isteetes kanneen shaakala ooguuma eegumsa fayyaa qaban hojitti bobba’uuf qophaa’aa jechuun gaafatan. Hojjattonni sababaa raga Doktoorii kennee kan talaalii kana fudhachuu hin qaban jedheen ala warri talaalamuu diidan hojii akka dhaaban akkasumas gargaarsa mootummaan warra hojii hin qabneef kennuu argachuuf ulaagaa hin guutan jedha waajirri bulchiinsaa kan Niiw Yoork. Waardiyyoota handaara galaana biyyatti kanneen tajaajiila eegumsa fayyaaf oogumaa fi shaakala qaban hojjachiisuun alattis, mootummaan Fedeeraalaa garee yeroo hatattamaaf hojitti bobba’uu kan wal’ansa fayyaa kennu caasaa fayyaa fi wal’ansaa akka gargaaruun akka hojjatan taasiifna jedhee jira.


Godaantoota Heeytii Biyya Isaanti Deebisuun Falmii Kaasisee

Godaantonni biyya Heeytii kuma hedduu kanneen naannoo daangaaYunaaytid Isteets gama kutaa Teeksaas fi Meeksikoo irraa turan biyya isaantti deebifamanii jiru. Eega biyya isaanti deebisanii booda garu, qondaallii Tika nagaa kan Yunaaytis Isteetes Alehandro Mayorkaas fi Bulchaan kutaa Teeksaas Greg Abiit, Dilbata kaleessaa seera immigreeshinii kabajsisuu kan ilaaleen yaadaan walitti bu’anii jiru. Mayorkaas Teleeviziyoona Faaks Niwuus jedhamu waliin Dilbata kaleessaa gaaffii fi deebii gaggeessaniin, deebii mootummaan Yunaaytid Isteets kennee deggeruun falman. Kunis jeeqamsa naannoo daangaatti uumamee sanaaf akka seera Fedeeraalaa fi aadaa bonsaa qabnu ittiin jedhan kan akkaataa lammiwwan biyya alaa Amerikaa itti seenuun dahannaa itti gaafachuun fi tasgabii dhabiinsa biyya isaanii keessaa jalaa oolan irratti hirkachuun hojjanne jedhan. Garu bulchaan Teeksaas Greeg Abiit baqattoota Heeytii fi Amerikaa waaltaa kannen karaa kutaa Teeksaas Yunaaytid Isteets seenuu yaalan kan ilaaleen deebii biyyi isaanii kennaa turtee yeroo deeraaf qeequun beekamu. Kanaafis jecha prezidaant Baaydiin daangaa kabajsisuu isa jedhu dhiisanii, addunyaaf dhaamsa daangaan banaa dha jedhu dabarsaa jiru jedhan.Kanas kan jedhan, qophaatti gaaffii fi deebii Televiziyoona Faaks niwuus jedhanu waliin gaggeessan irratti ture.


Kolombiyaa Keessatti Namonni 5 Ajjaeefaman

Koloombiyaa keessatti namoonni 5 miseensoota shakkamtoota riphxee looltoota jedhamaniin ajjeefamuu aangawoonni biyyatti Dilbata kaleessaa beeksisanii jiru. Ajjeechaan kunis baadiyyaa Tumaakoo jedhamtu bakka uummataaf qophaa’ee,kan Naarinoo gama kibbaa keessatti dhaqqabuu waraanni biyyatti beeksisee jira. Bara 2016 humnootii hidhatan kan waraaqsaa ykn Faark jedhaman waliin Kolombiyaan walii galtee nageenyaa eega mallatteesite as haleellaa hamaa hanga tokko irratti gaggeeffamaa jira. Hidhattonni kun bakka uummataaf qophaa’ee kana konkolaataan dhufanii namoota adda ituu hin baasiin dhukaasa irratti banuu isaanii waraanni biyyatti ibsa baaseen beeksisee jira. Namoonni lama achumatti kan du’an yoo ta’u, kanneen biroon 3 rasaasaan rukutamanii hospitaala eega geessamanii booda du’an.Namoonni kan biroon 6 immo mada’auun ibsamee jira.


Ba’iin Filannoo Jarmanii Eegamaa Jira

Filannoo paarlaamaa Jarmaniif sagaleen kennamee kan dursaa akka agarsisuutti, paartii sooshaal Deemookraat jedhamu harka caaluun injifataa jira.paartileen adda addaas eenyuutu bakka chaansilar Angeelaa Markal bu’a? jechuun wal dorgomaa jiran. Paartiin sooshaal Demookraat Dilbata kaleessaa sagalee 100 keessaa harka 25.7 kan argatee yoo ta’u paartiin Chaansilar Angeelaa Merkal kan Kristiyaan Demokraatiik Yuniiyan jedhamu sagalee harka 24.1 argachuun itti aanaan. Merkal waggoota 16f aangoo irra turanii eega gadhiifnaan booda, angawoonni paartii soshaal deemookraat, nutuu biyya Awuuroopaa keessatti dinagdee guddaa qabdu Jarmanii hoggana jechuun dorgomaa jiran. Waggaan kun ituu hin xumuuramiin dura, mootummaa haaraa kan wal taatootaa dhaabuufiis paartilee xixxiqqaa akka qunnamuuf jiran ibsan. Chaansilar Merkal hanga namnii isaa bakka bu’u argamuutti yeroof hojii mootummaa gaggeessuu itti fufuu.


Dhimma baqattoota Heeyitii irratii Antoonii Bilimken deebii kennan

Biyyaa iyyumaadhaa fi hookkoraan rakkachaa jirtu Haitii iraa kan ka’an baqattoonii kumaatamaan lakkaawamaan kara kibba Yuniyitid isteetsn daangaa Meekisikoo fi Amerikaa darbanii koola galtumaa gaafachuuf kutaa biyya Yunaayitid Isteets Teeksaasin seenanus bulchiisn Joo Bayidan garuu caalaa isaanii qabuudhaan fedhii isaanii malee gara heyitiitti deebiseeraa. Tarkaanfii kana mormuudhaan Biyyaa Heyitiitti jila Addaa yunaayitid Isteets kan turan Daani’el Footee hojii isaanii yemmuu gad lakkisan wanntii ta’e al namummaadhaa fi deebii gaarii hintaanee waan qabuudaa jedhanii tarkaanfii mootummaa isaanii qeeqaniiru. "Heyiti irratti imaammatin nu qabnu gad fageenyaan laafaadha. Yaadin anii keenne fudhatama hin arganne" Jedhan Daani’eel Footee. Qeequmsa kanaaf kan deebii kennan Ministirri dhimma alaa Yunaayitid isteets Antonii Biliinken, mootumaan isaanii dhimmia baqqattootaa Heyiti ilaalchisee sadarkaa hoggantoota ol anooti yaada Daani’eel Footee dabalatee filannoo adda addaa irrati marii garaa garaa taasisuu isaa dubbataniiru. Dhumaa irrattis tarkaanfii amma fudhatame irratii akka walii galame himanii qeeqa bakka bu’aan mootummaa isaanii dhiheessaan mormaniiru.


Hookkoraa saalaa waraana keessaa dhaabuuf karoora Peentaagoon

Ministeerii Ittisa biyyaa Yunaayitid Isteets /peentaagoon waraanaa biyyatii keessatti hookkoraa saalaa raawwatamu ilaalchisee karoora harra akka ojii irra oolchu beeksiseera. Qaamnii bilisaa ta’ee qorannoo taasisuudhaan yaada keeneen ministeerii ittisaa ittigafaatamummaa, ittisa, aadaad fi warren midhaan hookorri saalaa irratti raawwatame gargaaruu irratii tarkaanfii inii fudhachuu qabau ibseera. Ministirri Ittisa biyyaa Yunaayitid Isteets Liloyiid Austiin ojii irra ollchama yaadaa dhihaatee raggaasisuu isaanii yemmuu ibsan akka jedhanitti, hoggantoonii peentaagoon yaada dhihaatee ojii irraa olchuudhaaf akka soccho’an gaafataniiru. Liilooyid akka dabalanii jedhaniitii Hokkoraa saalaa waraana biyyatii keessatti taasifamu dhabamsiisuudhaaf hoggansii waraanaa akka hoggansaa barbaachisaa ta’e kennan ajajaniiru. Itti anntuun Ministira Ittisaa biyyaa yuunayitid isteets Katheleen Hichs gama isaaniitiin akka jedhanitti , tarkaanifiiwan fudhatamuu qaban tokko tokko ojii irra ooluu jalqabeera. Karoora bahe guututti ojii irra oolchuun amma baraa 2027 akka turu himaniiru. Karoorrii bahe kun maal maal akka ta’ee baldhinaan wantii ibsamee hin jiru.


Walgaahii Mootumootaa Gamtoomanii 76ffaa irratii hoggantoonii biyyootaa haasaa gochaa jiru

Waa’een Talaallii dhibee Kooviid 19 ijoo dubbii ta’ee kan irratii maryatamaa jiru wal gahii dhaabbata mootummoota gamtoomanii irratti prezidaantiin Afrikaa kibbaa Syiriil Ramafooza, prezidaantiin Chaad Mahamat Idris deebii fi prezidaantiin Yugaandaa Yuweerii Museveenii haasaan isaan taasisan dhihaachaa jira. Akka wirtuun too’annoo fi ittisa dhukubaa Afrikaa jedhetti jeraattota Afrikaa keessa yeroo ammaa kan talaalii fudhatan dhibeentaa 4 qofa. Adduunyaa irratti talaalliin doozii biiliyoonii 6 kan kennamee yemuu ta’u jiraattotaa Biiliyoonii 1 fi qabxii 2 kan qabduu Afrikaan amma ammaatti kan isheen argatte dhibeentaa 2 duwwaadhaa. Dhimma kana irratti yaadaa kan kennan Prezidaantiin Afrikaa kibbaa Raamafoozaan ,<< gocha haqaa fi haamilee hin qabneedha>> jedhanii qeeqaniiru. Prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Bayiidan biyyii isaanii talaallii Kooviid 19 Faayizer jedhamu doozii miiliyoonaa 500 bituu ishee fi gargaarsa biiyyottan birootiif akka kennamu dubbataniiru. Wal gahii guyyaa haraa irratii prezidaantonnii Iraaqi, kuubaa, El saalvaadoor fi Muummeen Ministeeraa Ixaaliyaa haasaa akka godhan gabasameeraa. Sababa dhibee koroonaatiin kan ka’ee hoggantoonii biyyootaa harkii caalaan haasaa isaanii kan dhiheessan Vidiyoo dursee warabameen akka ta’e beekameera.


Balaan Sochii Lafaa Awustraaliyaa Mudatee jira

Biyya Awustraaliyaa handaara magaala Melbarniitti Robii har’a balaan sochii lafaa human guddaa qabuu dhaqqabee jira.Hayyonnii waa’ee uummama lafaa qoratan kan Awustraaliyaa akka jedhanti, galmee sochii lafaa biyyattiin qabdu keessatti inni ammaa kun guddicha yoo ta’u, gamoolee magaalaa lammaffaa biyyatti taatee kan Melbarn keessaa miidhee, kutaalee ollaa ta’anti immo kirkirri isaa dhaga;amee jira jedhan. Handhuura sochii lafaa kanaa kan taatee fi handaara magaalaatti argamtu Maansfiild kan kutaa Viktooriyaa yoo taatu, Magaala Meelbarn irraa gara Kaaba bahaatti fageenya kiloomeetra 200 irratti argamti. Caccabaan argamees daandii guddoo kan magaala Meelbarn cufee kan agarsiisaa jiru Midiyaan hawaasaa uummanni kaabaa bahaa keessa jiran humna eleektrikaa akka hin qabne midiyaa hawaasaa irraa ibsaa jiru.


Amerikaa fi Chaayinaan Karoora Haaraa Labsan

Kan addunyaa irratti dinagdee fi faalama qilleensaa guddaa qabaachuun beekaman Yunaaytid Isteetes fi Chaayinaan Kibxata kaleessaa,jijjirama qilleensaa kan ilaaleen adda addatti kan labsan qabu. Prezidaantiin chaayinaa Jii Piing biyyii isaaanii humna cilee guubuu maddisiistu biyya alaa keessatti hin gaggeessuu jedhan.Chaayinaan kana gochuun ishees waggootii lamaan walitti aananiif qilleensa naannoo kan ilaaleen walgahii Tokkummaan Mootummootaa gaggeessu irratti ajaa’ibsiifannaa argamsiseefii jira. Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydiin biyyoota hiyyeeyyiif gargaarsa maallaqaa kennamuu dachaan dabaluun bara 2024tti Doolaara Biliyoona 11.4 kennuuf karooroorfamuu isaa eega labsanii booda Chaayinaan immo kana beeksiiftee. Maallaqii kunis biyyoota ho’a qilleensa addunyaa akka hin hammaannee gochuuf hojjataa jiran tooftaa faalama qilleensaa hin fidneetti akka jijjiran gargaaruuf oola jedhamee jira.


Korri Waggaa Kan Tokkummaa Mootummootaa Itti Fufee Jira

Mummichi ministeera Briiteen, prezidaantii Viyeetnaam fi prezidaantiin Maalaawii hogganoota addunyaa kanneen Robii har’a haasawaa dhageesisuu jedhamuun sagantaa irra ka’aman keessa jiran. Mummichi ministeera Briteen Jaansan guyyoota hanga tokko dursuun haasawaan dhageesiisan irratti kan irratti qiyyaafatan, jijjiirama qilleensaa kan ilaaleen tarkaanfiin fudhatamuu akka qabu, kunis sagantaa dinagdee addunyaa bayyanachiisuu uumamam irratti hundaa’eetu barbaachiisa jedhan. Biyyonni dureeyyiin guddiina faalama qilleensaa dhaqqabsisee irraa bu’aa argatanii jiru kan jedhan Jaansan amma immo biyyootiin guddataa jiran dinagdee isaanii qilleensa uumamaa keessatti akka guddisan, kunis haala waariinsa qabuun akka ta’u wiixata dabree dhaamsa Twitarii irratti barreessaniin hubachiisan. Mummichi ministeeraa Jaansan yaada kana kan kennan, prezidaantii Yunaaytid Isteets Joo Baaydin waliin Waayit Haawus keessatti erga wal arganii booda.


Prezidaant Baayden Guddinni Addunyaa Hunda Ofitti Haammatu Akka Jiraatu Gumii Tokkummaa Mootummootaaf Ibsan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden wixata gumi tokkummaa mootummaa irratti akka hoogganaa biyyaatti ennaa dhiyaatan, diplomaasii ilaalcha addunyaa irratti kan fuuleffate kan hunda hirmaachise beeksisu jechuu dhaan angawoonni bulchiinsa isaanii beeksisaniiru. Angawaan bulchiinsichaa tokko gaazixeesotaaf ibsa kennaniin, prezidaanti Baayidenii fi hooggana isaaniif, waltajjii addunyaa irratti waa’ee naggeenya biyyoolessaa kan Ameerikaa fi nageenya addunyaa maraaf badhaadinaaf dursi kennamuu isaa kan itti beeksisan torrban barbaachisaa dha jedhan. Ejjennoon kun kalattii dhaan kan prezidaantichi duraanii Doonaald Traamp Ameerikaan Haa dursitu jedhaniin faallaa dha. Gumiin waggaa kun biyyoota miseensota 193 ta’aniif baraachisummaa rakkoo naannoo fi addunyaa mudate ilaalchisee jiru mari’aichuuf carraa kennaaf. Baayiden, hoogganoota biyyaa 100 ta’an waliin waajjira haadhoo Tokkummaa Mootummootaatti wal arguuf jecha wixata kaleessaa galgala gara New Yorkitti imalanii jiran. “Haasaan isaan gumii sana irratti dhageessisuuf jiran, rakkoolee ijoo ta’an dura dhaabbachuuf michootaa fi waaltaalee walitti fiduu dhaan, boqonnaa waraansa waggoota 20 cufnee, boqonnaa dipilomaasii cimaa ta’e banna yaada jedhu irratti fuuleffata. COVID-19, jijjiirama qilleensaa, teeknooloojii guddataa jiruu fi qajeelfamootaaf daandii daldallii fi dinagdeen irra jiru, bu’uura misoomaa qulqulluu kan malaammaltummaa irraa walaba ta’e irratti maallaqa baasuu, farra shororkeessummaa mala hammayyaan dura dhaabbachuu, kanneen cimoo ta’an waliin dorgommii cimaa geggeessuu malee bara waraana qabbana’aa haaraan itti geggeessamu miti jedhan.


Faransaay fi Chayinaan wali-galtee biyyoottan sadanii irratti mormii dhiheessan

Walii galteen yunaayitid isteets, Biriteen fi Awustiraaliyaa taasisan biyya Faransaay fi Chaayinaa dallansuu keessa galcheera. Biyyoottan sadan bidiruu galaanaa jalaa isaa umnaa nukuleerii baatuu ykn fee’u Austiraaliyaan ojjachuuf deemtu degeruudhaan ibsa waloo baasaniiru. Awustraaliyaan tarkaanfii kana kan fudhaattee kanaan dura waligaltee dolaaraa Biiliyoona 43 faransaayii walin taasifte haquudhaan Yunaayitid isteets fi Biriteenii wajjin walgaaltee haara mallateesite. Waligaaltee kana irratti kan yaada kenna Ministeerrii dhimma alaa Faransaay Jean Yves Le Driyaan Awustraaliyaa wajjin waligaltee wal Amantaa irratti hundaa’e uumanii akka turan ibsanii, amma garuu wal amantaan sun akka cabe yemuu ibsan dubbichii waraansa dugda duubeetii jedhaniiru. Dubbi himtuun Waayit Haawus Jeen Pisaakii ibsa Faransaayi kana ilaachisanii deebii kennaniin, Faransaayii wajin dhimmoottan hedduu irrati waliin ojjachaa jirra jedhaniiru. Dubbi himaan ministeera dhimma alaa chaayinaa Zhao Lijian kaleessa ibsa kennaniin taarkaanfiin biyyoottan sadanii tasgabiidhaaf nageenyaa naannoo kan tuffii keessa galcheedha jedhaaniru. Waliigalteen biyyoottan sadan taasisan adeemsaa Chayiinaa gufachiisuudhaaf akka ta’e xiinxaltoonii kan dubbatan yemmuu ta’u, dubbi himmtuun waayit haawus waalii galteen biyyotan sadanii biyya kamiinuu addaan baasee qubaa itti hin qabne jechuun isaanii gabaasameera.


Bulchaa Kutaa Kaaliforniyaa Angoo Irraa Kaasuuf Sagaleen Kennamee Jira

Kutaa Yunaaytis Isteetes gama dhiyaa kan taatee Kaaliforniyaa keessatti bulchaa kan ta’an Demookraaticha Gaavin Neewsam aangoo irraa kassuuf yaalii ta’ee kanneen sagalee kennaaniin fashalee jira. Kanneen sagalee kennan 100 keessaa harka 70tti kan dhiyaatan aangoo gadhiisuu hin qaban jechuun sagalee kan kennan yoo ta’u fi harkii 30 immo aangoo gadhiisuu qaba jechuun sagalee ofii kenna Dhaabattonni oduu Ashosheetid Prees . Si En En (CNN) fi Televiziyoonni En Bii Sii (NBC) kun akka ta’u dursanii raaganii turan. Ba’iin sagalee uummataa akka aangoo irra turaniif murteessee Roobii har’a ganama ennaa labsameetti Niiwsom namoota kaaliforniyaa keessa jiraaatan kanneen mirga bu’uuraa kan sagalee kennuu hojii irra olchaniif kabajaa fi dinqiisiifannaa qabu ibsa jedhan.


Tokkummaan Mootummootaa Guyyaa Dimokraasii Addunyaa Ilaalchisuun Ibsa Kenne

Kan argamee hin beekne rakkoon COVID-19, addunyaa irratti danqaawwan hawaasummaa, siyaasaa fi seeraa gurguddaa dhaqqabsiisee jira. Biyyoonni naannoo addunyaa rakkoo kana furuuf tarkaanfii hatattamaa ennaa fudhatanitti, ol aangummaa seeraa fi ulaagaalee sadarkaa addunyaa kabajuu fi qajeelfama bu’uuraa fi seeraa akkasumas haqi akka jieruud mirga jiru eegsisuun murteessaa dha. Muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres, mootummoonni deebii COVID-19f kennan keessatti ifaa, deebii kan kennaniif itti gaafatamummaa akka qabaatan gaafataniiru. Tarkaanfiin yeroo hatattamaa fudhatamu kam iyyuu, kan sirnaa, wal gitu, barbaachisaa fi loogii kan hin qabaanne ta’uu mirkaneessuun barbaachisaa dha jedhan. Deebii gaariin, ennaa mirgi namaaf ol aantummaan seeraa eegsisamuuf tarkaanfiin fudhatamu, balaa uumamuu maluuf deebii madaalawaa kennuu dha jedhan. Muummichi barreessaan ibsi isaanii imaammataa gabaabaa ta’e akka ibsutti biyyoonni mirgawwan isaan kabajuu qaban keessaa walabummaan yaada ofii ibsuu, mirga preasii, mirga odeeffannoo walabaa dabarsuu, mirga wal ga’uu fi walitti qabamuu ti jedha. No media source currently available


Ministriin Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Waraanni Biyya Isaanii Afgaanistaan Keessaa Ba’uun Ejjennoo Sirrii Dha Jechuun Falman

Waggoota 20 waan ta’uuf waraanni Yunaayitid Isteetis Afgaanistan keessa erga turanii booda torban lama dura balaliin inni xumuraa Kaabuliin gad dhiisee ba’e. Seera tumtoonni Yunaayitid Isteetis angawoonni bulchiinsa Baayiden bulchiinsi Taliban hatattamaan aangoo qabachuu isaa tilmaamuu dhabuu isaaf Hagaya 31 guyyaa Yunaayitid Isteetis gamasii ba’uu qabutti cichuu isaa gaaffii keessa galchanii jiran. “Yeroo dheeraaf gamas turuun humnootii naga eegumsa ykn mootummaa Afgaanistaan daran dura dhaabbachuuf ykn ofii isaa akka danda’u gochuu isaaf ragaan tokko iyyuu hin jiru. Yoo waggoonni 20, diggersi doolaara biliyoona dhibba hedduu fi meeshaan waraanaaf akkasumas leenjiin kenname ga’aa yoo hin ta’in, waggaan shan ykn 10 itti dabalaa maaliif barbaachisa?” Jedhan Blinken. No media source currently available


Balalistoonni Afgaanistaan Kanneen Uzbeekistaan Keessaa Iddoo Biraatti Geeffaman

Balalistoonni xayyaaraa kan Afgaanistaan hangi tokko, kanneen Uzbeekistaan keessatti baatii tokkoof turan, Dilbata kaleessaa gara biyya Tokkummaa Emereetoota Arabaatti ba’u jalqabuun isaanii gabaafamee jira. Balalisaan xayyaaraa kan Afgaanistaan garu kan Yunaaytid Isteetes keessatti leenjii fudhate akka jedheetti,gareen tokko Dilbata kaleessa Uzbeekistaan keessaa gara biyya Tokkummaa Emeereetoota Arabaatti kan qajeelee yoo ta’u kunis walii galtee karaa Amerikaa tolfameen ta’u fi Taalibaan garu gara Afgaanistanti akka deebi’an gaafachuun ibsan. Gaazeexaan wool striit Jornaal jedhamu sambata dabree akka gabaaseetti balaliistonni kun , biyya sadaffaa keessatti ituu hin bobbafamiin dura,maadhee waraana Yunaaytid Isteetes isa Dohaa Qaataar jiru deemu. Hojjattoota xayyaara 46 kanneen amma iyyu Uzbeekistaan keessa jiran carraan isaanii maal akka ta’e hin ibsamiin jira.


Dhiironnii fi Shamarran Daree ykn Gamoo Tokko Keessatti Barachuu Hin Qaban: Taaliibaan

Afgaanistaan keessatti dareen ykn gamoon barumsaa shamarran ykn dubartootaaf dhiira irraa adda baasa taanaan, dubartoonni barnoota isaanii Yunivarsitii mootummaas ta’e kan dhunfaa seenanii digrii jalqabaa, lammataa fi sana caalaa itti fufuu akka danda’an Mootummaan Taalibaan ka biyyatti Dilbata kaleessaa beeksisee jira. Bulchiinsa Taalibaan jalatti ministeera Barnootaa ta’uun hojjataa kan jiran Abduul Haqqaanii imaammanni haaraan ba’uuf akka jiru tuuta oduuf Kaabuul keessatti kan ibsan yoo ta’u, barattoota saalaan adda baaasuun barbaachisaa ta’u kunis dhiraa fi durba iddoo tokkotti barsiisuun, seera Islamaa fi aadaa biyyatti faalleessa jedhan. Barsiistonni dubartii ta’antu shamarran barsiisa, hanqiina barsiisoota dubaartoota ta’anii hin qabnu jedhan.Garu dhugumatti barbaachisaa taanaan, barsiistonni dhiira ta’an seera Islaamaa ituu hin cabsiin shamarran akka barsiisan ni ehamama.Garu akka seera Shariyaatti ta’u qaba.Kunis golgaa duuba ykn Vidiyoon waraabamee fi kanneen faffakkaatan gargaarmuun ta’a jedhan Haqqaaniin. Afgaanistaan waggoota darban 20 keessatti barnoota kan ilaaleen waangaariin irra geese, mootummaan isaanii qabaachuu akka barbaaduu, garu dhiirootaa fi shamarran walduukaa barsiisuun akka hin taane dubbatan.


Koriyaan Kaabaa Yaalii Dhukaasa Misaa’elaa Kan Lafa Dheeraa Gaggeesite

Koriyaan kaabaa dhuma torban dabree yaalii dhukaasa misaa’elaa kan lafa fagoo furguggifamuu gaggeessite kan fixaan ba’e akka turee, midiyaan mootummaa Wiixata har’a beeksisee jira. Kunis Koriyaan kaabaa sochii Nukleeraa gaggeessituu akka daabduuf dura dhaabannaa Yunaaytis Isteetes kan yeroo dheeraaf tureef diduun ture. Misaa’eelli kun sambataa fi Dilbata darbee kana bakka qiyyaafata isaa ituu hin dhaqqabiin dura fageenya kiloo meetra 1500 furguggifamee bishaan daangaa biyyatti keessa jiru keessatti lafa dhahee jedha dhaabbatti oduu biyyatti. Yunaaytid Isteetes fi Koriyaan Kibbaa ana irratti imaammata dinummaa qabu jechuun, Koriyaan Kaabaa yeroo dheeraaf himataa jirti. Mariin gaggeeffamuu, Koriyaan Kaabaa sagantaa Nukleeraa fi Misaa’eela Baalistiik qabdu diigdee Yunaaytid Isteetes immo ugguura bara 2019 Koriyaa Kaabaa irra keesse akka kaaftuuf kan qiyyaafatee ture.


Qajeelfamni Talaallii COVID-19 Irratti Baayidaniin Kenname Falmii Kaasise

Presidaantiin U.S Joo Baayidan dhibee Kooviid 19 bakka ojiitti waan ta’u qabu ilaalchisuudhaan qajeelfamnii ykn ajajjinni isaan kennan bakka bu’oota paartii Ripablikaanii tokko tokko iraa mormiin itti ka’eera. Bulchiinsaa Baayidan mana murtiitti dhiheesinas jedhaniiru mormitoonii. Qeeqxonni akka jedhanitti aangoon dhimma COVID-19 kan bulchiinsa Baayiden, qooda mootummaa federeaalaatii oli. Kanaaf kanneen hin tallaalamin biratti daran falmii kaasisuu mala. Qajeelfamichi manneen hojii hangi tokko hojjettoonn isaanii guutummaan tallaalamu isaanii ykn qorannoo torban torbaniin geggeessan dhiyeessuu akka qaban gaafata. Imaammata sana kanneen irra daddarban adabi yeroo tokkoo hanga doolaara $14,000 ga’uu akka malu himamee jira. No media source currently available


Dargaggoonni Haleellaa 9/11 Akkamitti Yaadatan?

Oggaa 20 dura gaafa Fulbaana 11, 9'/11' taatee ture ijoolleen bara san dhalataanifi oggas daa’ima xinnoo turan waan yaadatan in qaban. Garuu magaala miidhaa haleellaan sun geechiserraa damdamattu keessatti guddatan. Dargaggootaa fi Labata Niiw Yoorkiif 9/11, guyyaan magaalttin haleellaa shororkeessaatiin itti dhahamte hiikaa akkamii qaba? Gabaasa Tiinaa Triin Tigist Gammeetu dhiheessa.


Eenyummaan Namoota 9/11 Ajeefamanii Ammallee Addaan Baafamaa Jira

Oggaa 20ffaan yaadannoo 9/11 guyyoota muraasa dura namoota haleellaa saniin lubuun isaanii darbee keessaa eenymaan namoota dabalataa lama beekamuu danda'amuu maddi oduu AFP gabaase. Ibsa itti gaafatamtuun Laabraatoorii Foreensikii Niw Yoorkin bahe akka jedhutti laabraatooriin dhabbatichaa meeshaa DNA haaraa ‘new generation’ jedhamu fayyadamuudhan eenyummaa nama 1,646 ffaa fi 1,647ffaa eddu-gala gabaa addunyaa magaalattii, Woorlid Treedi Seenter, keessatti ajjeefamanii addan baasuu danda’e. Haleellaa Fulbaana 11, bara 2001 Al Qaayidaan magaala Niw Yoork keessatti geechiseen walumaa gala lubbuu namoota kuma 2,753 tu darbe.


Haleellaa Shororkeessummaa Fulbaana 11, 2001 Yunaayitid Isteetis Irratti Geggeessamee Booda Waraansa Keessatti Tajaajila  Fayyaa Fooyya'e

Shororkeessonni xayyaaroota imaltootaatiin gamoolee Waaltaa Daldala Addunyaa, magaalaa Niyoork keessaa fi ka waajira ministirii Ittisaa Yunaayitid Isteetis yokaan Pentaagon as handaara Waashington DC jiru eega haleelanii waggootiin digdamni dabranii jiran. Waraansawwan achii booda Afgaanistaanii fi Iraaq keessatti itti fufan keessatti tajaajilawwan eegumsa fayyaa kennaman, kan waraansawwan ka biroo kam keessatti kennaman caalaa lubbuu namaa baraaran. Kaarool Pirsern tajaajilawwan akkasii keessaa tokko irratti gabaasaa ergite, Bafiqaaduu tu dhiheessa. No media source currently available


Hanqinni Talaallii COVID-19 Kan Biyyoota Hiyyeeyyii Akka Furamu Addunyaan Duroome Akka Deggeru Gaafatame

Prezidaant Joo Baayiden dhiyeessii talaallii COVID-19 babal’isuuf gumii waamu jedhamee kan eegamu ta’uu sabaa himaaleen Ameerikaa ibsanii jiran. Gumiin sun xumura baatii kanaa ennaa gumii walii galaa kan tokkummaa mootummootaa geggeessama. Washington Post akka gabaasetti mata dureen gumii sanaa, biyyoota guddataa jiran keessatti kan hanqate lakkoobsa talaallii dabalanii, rakkoo fayyaa kana waliin ta’anii furuu fi akkasumas wal caalmaa jiru hambisuuf hoogganoota addunyaa waliin hojjechuun barbaachisaa dha kan jedhu. Yunaayitid Isteetis fi biyyoonni durooman ka biroon weerarri kun naannoo addunyaatti miidhaa dhaqqabsiisaa waan jiruu fi vaayiresichi bifa haaraan deebi’ee dhufuun Yunaayitid Isteetisii fi biyyoonni durooman kanneen biroon biyyoota hiyyeeyyiif talaallii COVID-19 akka gumaachaniif dhiibbaa irra kaa’ee jira. Hoogganaan WHO Teedroos Adaanoom biyyoonni dureessa ta’an biyyootiin hiyyeeyyiin humna talaallii COVID-19 fudhatamee cimsu hanga xumura waggaa kanaatti kennuu dhiisanii biyyoonni hiyyeeyyii ta’an talaalli kana akka argatan carraa akka kennan gaafataniiru. Teedroos duraan talaallii Ccovid-19 kana dura fudhatame cimsuuf kennamu hanga baatii Fulbaanaatti akka hin kennamne biyyoota dureeyyii gaafatanii turan.


Fixiinsa Yemen Keessatti Raawwate Hawaasi Addunyaa Ilaalcha HIn Kennineef: Qorattoota Sadarkaa Addunyaa

Hawaasi addunyaa Yemen wal waraansa waggoota torbaa seentee ennaa jirtu kanatti siivilota Yemen kanneen miliyoonaan laka’aman dararaa baatamuu hin dandeenyee keessatti dhiise jechuun hayyoonni gareelee mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa beeksisanii jiru. Ibsi kun kan dhaga’ame gareeleen hayyoota beekamoo kan addunyaa fi naannoo sadii dhimma Yemen qoratan gumiin mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa torban dhuftuu utuu hin ga’in qorannaa isaanii beeksisanitti ture. Waggaa kana Yemen keessaa siivilonni 1,200 ol ta’an ajjeefamuu tokkummaan mootummootaa tilmaamee jira.Kunis erga bara 2015 wal waraansichi jalqabbee qabee siivilota 20,000 ol ajjeefamanitti dabalee ti. Itti dabaluu dhaan gabaasi waajjira gargaarsa namoomaa kan tokkummaa mootumootaa sababaa beelaa, dhukkubaa fi hanqina kunuunsa fayyaa, kufaatii dinagdee fi sababaalee adda addaan uummanni 223,000 ta’u du’uu isaanii mul’isee jira. Hayyuu beekamaa kan ta’an Ardi Imseels akka jedhanitti walitti bu’iinsa kana kana keessatti siiviloonni beela, hiyyummaa, dararaa hamaa irraan kan ka’e siiviloonni gatii guddaa baasaa jiran. Gareen qorattootaa kun kan Saud Arabiyaa fi Yunaayitid Arab Emiratesiin deggeramu mootumaa Yemenii fi kan Iraaniin deggeraman ripxe loltoonni Houtii fixiinsa hedduu raawwachuu isaaf qeeqanii jiran. Gabaasi qorattoota kanaa, samii irraanii, naannoo uummati itti heddummaatetti utuu adda hin baasin haleellaan raawwtamuu isaa illee galmeessee jira.


Prezidaant Baaydin Uummata Isaaniif Haasawaa Godhanii Jiran

Looltonni Yunaaytid Isteetes warri dhumaa kaleessa Afgaanistaan keessaa gadhisanii eega ba’an akkasumas, duullii waraanaa waggaa lamaaf gaggeeffamee xumuura eega argatee Taalebaan aangoo qabatee booda, prezidaant Joo Baaydin har’a uummata Amerikaaf haasawaa dhageesisuuf jiru. Prezidaan Baaydin ibsa gabaabaa Wiixata kaleessaa kennaniin, humnootiin Amerikaa Hagayya 31 booda Afgaanistaan keessa akka hin turre maaliif akka murteessan ibsuuf jiru. Prezidaant Baaydin fi miseensoonni bulchiinsa isaanii torbanneeniif yoo yeroo dabalataaf waraanni Afgaanistaan keessa turuu danda’ee jechuun mari’ataa turan. Lammiwwan Amerikaa fi kan Afgaanistaan hedduminaan gamasii baasuun soda nageenyaa qabatamaa jiruun kana gochuun bu’aa fi miidhaa inni dhaqqabsiisuu irratti dubbataa turan.


Looltoonni Biyya Alaa Afgaanistaan Keessaa Ba'u Taaliibaan Gammachisee Jira

Kan Yunaaytid Isteetsiin hogganaman humnootiin biyya alaa Afgaanistaan keessaa ba’u isaanii Taalibaan har’a kan kabaje yoo ta’u kunis weerartootaaf baruumsa ta’a jedhee jira. Garu Yunaaytid Isteetesii fi hawaasa addunyaa kanneen biroo waliin hariiroo gaarii qabaachuu akka fedhan dubbatan. Dubbii himaa olaanaan kan Taaliibaan Zaabiullah Mujaahid dirree xayyaarri lafa xayyaarri irraa furguggifamuu irratti oduu gabaastotaaf akka ibsanti, humnootiin Amerikaan hogganaman ba’uun injiifannoo hunda keenyaa waan ta’eef Afgaanistaan baga gammaddee jedhan.Garu Taaliibaan attamiin biyyatti bulchuuf akka jiru yaada xiqqoo kennan. Garee humnootii Baadrii jedhamaniin kan marfamanii ibsa kennaa turan dubbii himaan olaanaan kan Taalibaan kun, lammiwwan Afgaanistaan gar malee hin sodaachisinaa jechuun humnoota achii turanti dubbatan. Uummata Afgaanistaan haala naamusaa fi haala gaariin keessummeessaa, Uummanni argachuu kan qabuus kana ittiin jedhan.Kana malees isiin tajaajiiltoota uummataa ta’u keessan yaadachuun, uummata keessan irratti human jabaa hin gargaaramiinaa jedhanii jiran.


Amerikaan Namoota Xayyaaraan Afgaanistaan keessaa baasuuf Carraaqqiin Gochaa Jirtu Sadarkaa Maalii Irra Jira?

Yunaayitid Isteetes, namoota Afgaanistaan keessaa baasuuf carraaqqiin gootuu fi waraana ishee deebifachuuf yeroon kenname torban kana keessa ennaa xumuramaa jirutti murtiilee Prezidaant Joo Baayiden dabarsan danqaalee ciccimoo tu mudataa jira. Qeeqawwan dhihaatanii fi haleellaa Kaabul keessatti lubbuu loltoota Yunaayitid isteets fi lammiwan Afghaanistaan nagaa galaafate ilaalchisee Misheel Kuwii gabaasteetti. No media source currently available


Prezidaant Joo Baayiden Kanneen Buufata Xayyaaraa Kaabul Cinatti Haleellaa Raawwachuun Lubbuu Galaafatan Ijaa Ba'uuf Dhaadatan

Dho’iinsi boombii of wareegaa buufata xayyaara Kaabulitti namoota 100 ol erga galaafatee booda, jamaan namoota Afgaanistaaniin gad dhiisuu akkaan barbaadan, xayyaaronni namoota gamasii baasan balalii waan itti fufaniif jecha jimaata har’aa gara buufata xayyaara Kabulitti deebi’ee jira. Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden kanneen haleellaa kamisa galgala buufaxa xayyaara Kabul cinaatti raawwachuun yoo xiqqaate hojjettoota waraana Ameerikaa 13 fi siivilota hedduu kanneen biyya Taliban to’ate jalaa dheessuu barbaadan galaafatan ijaa ba’uuf dhaadatan. "Kanneen haleellaa kana raawwatan, akkasumas eenyu illee kan Ameerikaa miidhuu barbaadu yoo jiraate, kana haa beekan: Nuti dhiifama hin goonu,” jechuu dhaan Baayiden haasaa guutuu biyyaa dhageessisaniin beeksisaniiru. “Si adamsinaa, garii ni baafta” jedhan. Gareen IS erga of wareegodonni lama bakkawwan lama kan buufata xayyaara Hamid Karzaayiitti dhiyoo jiru irratti boombii ofitti dhoosanii booda caasaa oduu isaa kan Telegraam irratti haleellaa sanaaf itti gaafatama fudhachuu isaa beeksise. Baayiden akka jedhanitti ajajaawwan waraanaa ISIS, hooggana isaa fi keellaalee isaa dha’uuf karoora duulaa akka qopheessan ajajaniiru. Bakka ofii keenyaa filannii fi battala ofii keenyaa filannetti humnaan sirriitti deebii ni kennina jedhan. Prezidaantichi erga dubbatanii booda, dubbi himtuun White House ergaa sana irra deebi’anii cimsanii dubbachuu dhaan shorokeessota kana ni adamsinaa, bakka isaan jiranitti ni ajjeefna jedhan.


Lammiiwwan Yemen kumaan Laka’aman Qe’ee Ofii IrraaBuqqa’anii Haala Hamtuu Keessa Jiru: UNHCR

Jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa uummanni kurna kumaan laka’amu Yemen kaaba marib keessaa biyya ofii keessatti qe’ee irraa godaane, haala hamtuu yeroo tokko tokkos haala lubbuuf sodaachisu keessa jiraatu jechuun Liissaa Shilaayin Jenevaa irraa gabaasteetti. Magaalaa Marib to’achuuf lolli ripxe loltoota Houtii fi humnoota mootummaa gidduutti geggeessamu uummata siivilii irraan miidhaa guddaa geessisaa jira. Jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa dhiyeenya gamaaggama taasiseen gandeen buqqaatota 190,000tti tilmaamamu keessummeessaan akkaan muddamanii tajaajila fedhii bu’uuraa guutu hin qaban. Dubbi himtuun UNHCR Aikateriinii Ktitidii akka jedhanitti bishaan qulqulluu, maneen fincaanii, elektrikii fi keellaaleen eegumsa fayyaa meeshaaleetu itti hanqata.


Daangaan Masriif Gaazaa Gidduu Jiru Cufame

Hooggana hidhattoota Hamaas waliin muddama jiru ilaalchisuun Masriin Wixata har’aa daangaa ishee dugdee Gaazaa waliin jiru cufuu ishee angawoonni dubbatanii jiran. Erga jalqaba waggaa kanaa qabee karaan irra daddarban Raahaan guyyaa hojii ennaa cufamu kun isa jalqabaa ti. Baatii Caamsaa keessa Israa’elii fi Hamaas gidduutti guyyootii 11f lola geggeessameen angawoonni Masrii naannoo sana banaa taasisanii turan. Angawoonni Masrii akka jedhanitti cufamuun kun Israa’elii fi Hamaas gidduutti yeroo dheeraaf lola dhaabinsi akka tolfamuuf tattaaffii Kaayiroon goote waliin wal qabata. Daangaan kun cufamuun hanga yoomiitti akka ta’e hin beekamu jedhu angawoonni. Angawaan tokko akka jedhanitti Israa’el waliin marii kallattiin hin ta’in geggeessamee fi akkasumas gareelee Faalisxiin waliin araara buusuuf yaalii ta’uun, Kaayiroo fi gareelee hidhatan gidduu garaagarummaa uumameen kan ka’e Hamaas irra dhiibbaa kaa’uuf yaadamee ti. Angawoonni gaazixeessota waliin dubbachuuf eeyama waan hin qabaatiniif, maqaan isaanii akka hin tuqamne gaafachuu dhaan dubbataniiru. Daangaan kun cufamuun kan dhaga’ame erga sabaa himaan Masrii kan mootummaa daandiin irra darban torban tokkoof Jimaataa fi Sanbata erga cufamee booda banameera jechuun gabaasee booda.


Xiinxalaa: Afgaanistaan Keessatti Ilaalchi Sab-lammummaa fi Amantiin Hangam Akka Walitti Hidhatanii Jiran Biyyoonnii Hin Hubanne

Ka dhiheenya magaalaa Kaabul seenee taayitaa mootummaa Afghanistaan dhuunfate gareen Taalibaan, hatattamaan tarkaanfii itti fufanii, waa’ee bulchiisaa fi nageenyaa fi diinota isaanii duraanii waliin araara buusuu ilaalchisee, danqaalee jiran irratti dubbachuuf namoota siyaasaa ijoo Kaabul keessaa wajjiin walga’aa jiran. Haala amma Afghaanistaan keessa jirtu, dhimmoota ijoo haala ammaa kanaaf gumaachanii fi yaaddowwan amma biyyattii fi addunyaa irraa dhaga’amaa jiru irratti akka hubannaa isaanii nuuf ibsan, xiinxalaa siyaasaa fi dinagdee tokko afeerree jirra. Proofeser Mohammed Xaahiroo, as Yunaayitid Isteetis, kutaa Teksaas keessa ka jiru, Koolejii Koolins keessaa barsiisu. Namoo tu dubbise. No media source currently available


Jaarmayaan Koolu Galtootaa Kan Tokkummaa Mootummootaa Namoota Qe’ee Irraa Buqqa’an Deggeruuf Maallaqa Dabalaa Gaafate

Jarmayaan koolu galtoota kan tokkummaa mootummootaa qubusuma yeroo hatattamaa kanneen Tigraay keessaa biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqqa’aniif dhiyeessuu itti fufuuf deggersa doolaara miliyoona $27 hatattamaan kan barbaadu ta’uu beeksise. Naannoo sana keessaa uummata miliyoonni 2.1 biyya ofii keessatti qe’ee irraa buqqa’uu beeksisee jira. Kaan Itiyoopiyaa keessaa baqatanii biyya hollaa Sudaan keessa qubatanii kan jiran yoo ta’u, hedduun immoo keellaalee biyyattii keessa jiru 116 keessa qubatanii jiru. IOM qubsumaa fi meeshaalee kan nyaataa hin ta’in kan akka uffata halkanii fi meeshaa nyaata itti bilcheessan dhiyeessuuf jecha garee jaarmolii gargaarsaa biyya keessaa fi sadarkaa addunyaa akkasumas dhaabolii tokkummaa mootummootaa 33 ta’an hogganaa ture. Baatii Adoolessaa keessa IOM kaaba Itiyoopiyaa keessatti rakkoo uumameen kanneen miidhaan irra ga’e gargaaruuf doolaara miliyoona $63.4 gargaarsa kan gaafate yoo ta’u kana keessaa doolaara miliyoona $28.7 qofaa argachuu ibsee jira.


Murtoon Waraana Yunaaytid Isteets Afgaanistaanii baasuu sirrii akka ta’e Prezidaant Baayidan Dubbatan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteets erga Taalibaan Kaabuliin qabatee as ibsaa kennaniin waraana Afgaanistaan keessaa baasudhaaf , murtoon isaan dabarsan sirii ta’uu isaa dubbataniiru. Lola Amerikaa isaa bara dheeraadhaaf tasifamee xumuruudhaan Afgaanistaan keessaa buhuun waadaa duula filannoo isaanii keessaa issa tokko waan ta’eef murtoon isaanii sirrii ta’uu isaa Prezidaant Joo Baayidan har’a ibsa kennaniin himaniiru. Akka Baayiden dabalanii jedhanitti gareen Taalibaan waadaa seene kabajee karaa hammayyaa ta’e irra deemuu isaa fi ykn gochaa bara 1996 hangaa 2001 yemuu taayitaa irra turee raawwachaa ture deebisee raawwachuu isaa adduunyaan ilaalcha cimaaddhaan ilaa jira. Gara seera Shari’aatii deebi’anii akka dubartoonii mataadhaa amma miilaatti aguuggatan dirqisiisuu? Dubartoonii dhiraa firummaa waliin qaban wajjin malee kophaa isaanii akka alati hin muldhanne ajajuu? Ijoollewan durbaa akka mana baruumsaa hin deemne taasisuu? Mana siniimaa, Muuziqaa fi televijiinii cufuu? Namoottan seeraa shaei’aa Taalibaan morman addabaabayii irratii reebuu? ykn ajjeesuu?, jedhanii kan gaffatan joo Baayidan, wagga darbe biyya kaataar keessatii yemuu taalibaanii wajjin mariin diplomaasii taasifamu dubartoonii akka seeraa Islaamaatti hojachuu fi barachuu dabalatee mirga walqixaa ta’e akka qabaatan, hoggantoonii Taalibaan waadaa galuu isaanii himaniiru. Haata’uu malee yemmuu baayi’inaa namoottaan afganistaanii bahuudhaaf buufata xiyyaaraa kaabulti argaman ilaalaman namoonii waadaa Talibaan gale sana irratii akka amantaa hin qabne kan agarsiisu akka ta’e Baayidan dabalanii Dubataniiru.


Biyyoottan lammiilee isaanii Afgaanistaan keessaa baasuu itti fufaniiru

Biyyootan lammiilee isaanii Afgaanistaan keesaa baassuu isaanii guyyaa lammaffaadhaaf har’as itti fufanii ollaniiru. Ministeerrii umnootaa waraanaa Biyya Faransaay Florence Parly akka jedhanitti, xiyyaarrii waraanaa lammiilee Faransaayi fe’e galgala kaleessaa biyya Yunaayitid Arab Emeireetes keessaa qubateera. Faransaay marsaa lammaffaadhaafis qophaawaa Akka jirtu gabaasameera. Biyyii hindii guyyaa har’aa Diplomaatota, ojjatootta embaasii fi umnoottan nageenyaa Afgaanistaan keessa turan dabalatee namootta 140 balalii addaa kan umna waraanaatiin kaabul keessaa baasteetti. Akka waraanii Yunaayitid isteets mirkaneessetti guyaa kaleessaa buufata xiyaaraa keessatti namoonii dhukaasaa banan lama ajjefamaniiru. Akka itti gaafatamaan dhimma preesii peentaagoon John Kirby jedhaniti yaaliin namoonii lamma Ajeefan taasisan balaa dugaadhaa fi qabatamaa ta’eedha. Haangaawaan yunaayitid isteets tokko kan maqaan isaanii akka hin dhahamne gaafata akka VOATi himaniitti yemmuu xiyyaarii fe’isaa waraanaa Yunaayitid isteetes ka’uudhaaf jedhuu siviilinii hedduun du’aniiruu. Dhimichii yeroo ammaa qorannoo irra jira.


Bulchiinsi Baayiden Yunaayitid Isteetis Afghanistaan Keessaa Bahuun Tarkaanfii Sirrii Akka Tahetti Falmaa jira

Yeroo Yunaayitid Isteets hojjetootaa Embaasii ishee magaalaa biyyaa wal waraansaan jeeqamte kan Afgaanistaan – Kaabuul keessaa yeroo baasaa jirtu kanatti rakkoon namoomaa akka dhalachuu maluu fi biyyatiin shororkeesitootaaf jaannata ta’uu maltu, eeruudhaan Yunaayitid Isteetis irratti ka qeeqi dhihaataa jiru yoo tahu bulchiinsii Joo Bayidan garuu tarkaanfiin fudhate sirrii ta’uu akka tahetti falmaa jira. Gabaasaa guuruu caqasaa. No media source currently available


Haalli Qilleensa Hamaa Kutaa Yunaayitid Isteetis Gama Kibbaa fi Ripaabilikii Dominikaan Keessatti Rooba Yandoo Dhaqqabsiise

Waaltaan haala qilleensaa to’atu kan Ameerikaa har’a ganama akka ibsetti xayyaaronni naannoo to’atan qilleensi hamaan Fred jedhamu xiqqoo tasgabbaa’eera, garuu dugdee galaana Filooridaa Panhandil keessatti rooba yandoo fi bubbee hamaa dhaqqabsiisa jedhamee eegama. Bubbee hamaan Fred jedhamu fiigicha isaa kan tasgabbeesse ta’us, garuu ogeessonni tilmaama haala qilleensaa bakakkaa fi bubbee hamaan ka’uu mala jechuun akeekkachiisan. Ogeessonni kun bakakkaan tokko ykn lama andaara galaana Filoridaa gama dhiyaa ykn Pannandil kaabaa fi kibba gama dhiyaa Joorjaa akkasumas kibba gama dhiyaa Alabaamaa irratti bu’uu mala jechuun akeekkachiisaniiru. Gama braatiin bubbee hamaan galaana irraa Grace jedhamu rooba yandoo porto Riikoo gama dhiyaatti dhaqqabsiisuu itti fufee jiraachuu ogeessonni tilmaama qilleensaa gabaasaniiru. Odolattii kana keessatti lolaan bishaanii fi lafti fottqosuun illee dhaqqabuun himamee jira. Bubbeen kun andaara galaana Haitii illee guutummaa waliin ga’uun illee himamee jira. Haaitiin erga rakkoon siyaasaa biyyattii keessa du’uu prezidaantii biyyattiif sababaa ta’ee booda sambata darbe kirkira lafaa ka biroon miidhaan irra ga’ee jira. Haitiin bara 2010 keessa kan irra ga’e kirkira lafaa irraa hin dandammatin jirti.


Talibaan Kabuuliin To’atee Ennaa Jirutti Siiviloonnii fi Diplomaatonni Gamasii Ba’uuf Yaalaa Jiran

Loltoonni Talibaan kabuliin qabatanii guyyaa tokko booda buufati xayyaara sadarkaa addunyaa magaalattii har’a lammiiwwan Afgaanistan kumaan laka’aman kanneen gamasii ba’uuf yaalaa turaniin guutamee ture. Loltoonni Ameerikaa eegumsa naannoo sanaaf jecha rasaasa akeekkachiisaa dhukaasaa ennaa turanitti biyyoonni gama dhiyaa lammiiwan isaanii fi hojjettootaa fi kanneen erga waggoota 20 qabee isaan gargaaraa turan gamsii baasuuf hojjetaa jiran. Abbaan taayitaa daandii balalii xayyaara Afgaanistan, buufataawwan xayyaara siivilonni itti gargaaraman hanga beekisisi itti dabalaa kennamutti cufaa ta’uu beeksise. Daandiiwwan balalii hedduun kan akka Yunaayitid, British Airways, Virgin Atlantic fi Lufthansan, naannoo qilleesnsa Afgaanistaan irraa akka fagaatan yoo ibsan, Emirate fi daandiin balalii Pakistan balalii gara Kaabulitti geggeessan dhaabuu isaanii beeksisan. Diplomaatonnii erga embaasilee keessaa gad dhiisaniii booda biyyattii dhaa ba’uuf buufata xayyaaraa keessatti balalii eeggatgaa jiran. Xaaliyaanii, Saud Arabiyaa, Ferensaay, New Zealand, Swidinii, Awstraaliyaa fi Cheek Ripaablik biyyoota hojjettoota isaanii gamasii baasan keessaa ti.


Talibaan Magaalota Afgaanistan Hanga Tokko To’atee Jira

Lootee seentonni Taliban magaalaa tarsiimoo fi barbaachistuu taate kan kibba gama bahaa jirtu Gaaznii kan qabatan yoo ta’u, kunis magaalaa galma mootummaa biyyattii Kabulitti isaan butee jira. Humnoonni mootummaa Afgaanistaan lootee seentummaa hammaataa adeeme kan torbaniif ture dura dhaabbachuuf qabsaa’aa kan turan yoo ta’u, kunis Taliban yoo xiqqaate konyaalee biyyattii 34 keessaa 10 to’atu carraa kenneef. Ka biros qabachuuf itti adeemaa jiran. Gaazniin naannoo daandii guddaa Kaabuulii fi Kandahaar wal agarsiisu irra jirti. Konyaa gama kibbaa magaalaa guddoo biyyattii waliin kan wal agarsiisu yoo ta’u, aadaa dhaan qabiyyee Taliban ture. Bulchaan Gaznii Mohammad Daud Lagmaanii angawoota mootummaa ol aanoo ka biro waliin naannoo sana dhiisanii gara Kaabulitti qajeeluu isaanii dura Taliban waliin walii galtee harka kennuu irra ga’uu isaanii hoogganaan gumii konyaa sanaa har’a ganama ergaa tweeter maxxansaniin beeksisaniiru. Ministeerri dhimma biyya keessaa kan Afgaanistan booda irra tuuta oduuf akka mirkaneessanitti Lagmaanii fi waahiloonni isaanii gara magaalaa galma mootummaatti utuu himalaa jiranii karaa irratti to’annaa jala ooluu dhaan qoratamaa jiran jedhan. Gaaniin lola malee gad dhiisuun waraana filannoo male hambise. Talibaan balbala irra ga’ee jira. Kanaaf magaalaa guddoo keessatti lolli akka hin geggeessamne itisuun baay’ee barbaachisaa dha jechuu dhaan gorsaan mootummaa Afgaanistan duraanii fi xiinxalaa kan ta’an Toreek Faraadii dubbataniiru. Dubbi himaan ministrii ittisaa Yunaayitid Isteetis tuuta oduuf Washington keessatti kaleessa ibsa kennaniin Yunaayitid Isteetis haalli nageenya Afgaanistaan keessaa gad adeemuu isaa quba qabdi jedhan. Amma qiyyaafati keenya humnootii Afgaanistanin hanga danda’ametti qilleensa irraan deggeruu akkasumas gamasii ba’uu keenya haala sirnaawaa fi amansiisaa ta’een xumuruu dha, sanas xumura baatii kanaatti raawwachuuf jirra jedhan Joon Kirby. Gama biraan embasiin Yunaayitid Isteetis kan Kabul keessaa har’a gocha seeraan ala miseensota mootummaa Afgaanistan, sivilotaa fi angawoota naga eegumsaa hidhuu isaa balaaleffatee jira. Ibsi embasicha biraa ba’e, hidhamtoonni sun battala akka gad dhiisaman gaafachuu dhaan maddeen qabatamaa ta’e hedduu maqaa dha’uu dhaan namoonni naannolee hedduu keessatti hidhamuu tuqee jira.


Seenetiin Yunaayitid Isteets Bajata raggasise

Seenatiin Yunaayitid Isteets baajata Doolaaraa triliyoonii 3.5 sagalee dhiphoodhaan raggaasiseeraa. Senetichii bajaticha kan raggaasise sagalee 50 fi 49n yemmuu ta’u, caalaan baajetichaa bulchiinsii Joo Bayidan tajaajila maatii, fayyaadhaa fi eegumsaa naannoof kan ooluchuudha jedhameeraa. Seenetii keessatii warra sagalee caalaa qaban kan ogganaan bakka bu’aan paartii dimokiraatotaa Chaak Shuumar akka jedhanitti, baajatichii hojii umuudhaaf , maatiiwan Amerikaa gargaaruudhaaf akkasumas lolla jijjirama haalaa qilleensaa irratti geggefamaa jiruu gargaaruudhaaf akka oolu himanii,jijjiramaa dhalootaa fiduudhaaf akka dinaggedeen yunaayitid Isteets lamiiwan biyyatii warren jireenya walakkeesaa jiraataniif hoojatu taasisa jedhaniiruu. Bakka bu’aan paartii Repabilikotaa Miich maakkoonel ituu bajatichii hin ragga’in duraa guyyaa kaleessaa seenetii keessatii akka dubbataniitii paartiin isaanii sagalee seericha hambisuu danda’u akka argachuu hin dandeenye himanii seerichii garuu waan hin yaadamneedhaa jedhanii akka itti hin gammane ibsaniiru.


Haalli Nageenya Afgaanistan Daandii Sirrii Qabatee Akka HIn Jiraatin Yunaayitid Isteetis Amante

Dandeettiin waraana humnootii naga eegumsa Afgaanistaaniin kan wal hin ginne Talibaan daran hidhannoo cimsuu dhaan biyyattii waraanaan bututte to’achuuf lolaa jiran. Angawoonni Yunaayitid Isteetis haalli Afgaansitaan keessaa yaaddessaa ta’uu ibsuu dhaan, Talibaan sadarkaa ol aanaa Pentaagoniin kan hin hubatamin sa’aatilee 72n darban keessa magaalaalee konyaalee shan to’ate jedhan. Dubbi himaan ministrii ittisaa Yunaayitid Isteetis Joon Kirbaay, Afgaanistan daandii sirrii irra jiraachuu dhabuun ifa gala dha jechuu dhaan ministriin ittisaa Lloyd Austiin yaaddoo hawaasa addunyaa kana kan qooddatan ta’uu ibsaniiru. Dubbi himaan kun ittti aansuu dhaan humnootiin Afgaanistan dandeettii dirree lolaatti adda addummaa fiduu qabu turan jedhan Kirby. Haa ta’u malee yaadi kun ennaa humnoonni Afgaanistan haleellaa Taliban of irraa deebiisuu dadhabanitti jijjiirame. Injifannoon isaan argatan meeshaa akka argataniif hidhamtoota akka hiikaniir carraa kenneef. Kun immoo humni isaanii waraanaa akka babal’atu taasise jechuu dhaan angawaan Yunaayitid Isteetis maqaan isaanii hin tuqamne VOAf ibsaniiru. Yunaayitid Isteetis irra deddeebi’uu dhaan jalqaba haleellaa samii irraan meeshaalee waraanaa fi konkolaattot hataman qiyyaafata godhatee, humnoota Afgaanistan gara boodaatti deebisuu dhaan humnoota naga eegumsa Afgaanistan cimsuuf yaalaa ture. Torbanneen darban keessa humnoota Taliban irratti fuuleffachuu dhaan magaalaalee ijoo kan akka Kandahaar, Heraatii fi Lashkaar Gah bakka isaan humnoota Afganistan waliin lola hamaa finiinsan samii irraan haleellaan raawwachuu angawoonni Yunaayitid Isteetis ibsaniiru.


Atlileetiin Lammii Beelaarus Biyya Ofiitti Deebi’uu Diduun Embasii Poolaand Seente

Atleetiin lammii Belaaruus garee olompkii biyya isheen fedha koo ala akkan deemun dirqisiisame jechuun xayyaara biyya isheetti deebi’u koru erg diddee guyyaa tokko booda dhimmi Olompikii irratti walitti bu’iinsa biyya ofii waliin jiruun kan ka’e Wiixata har’aa gara embasii Poolaand seenuun miliqxe. Kan umuriin waggaa 24 Kiristiinaa Tsimanoyuskayaa poolaanditti dahata siyaasaa kan gaafattu ta’uu, kan ishee waliin wal arge miseensi hawaasa Beelaaruus kan naannoo sanaa beeksisee jira. Angawoonni qoonsilaa Poolaand yaada kennuuf ykn haala isaa mirkaneessuuf gaaffii dhiyaateef deebii hin kennine. Angawaan ministriin dhimma alaa Poolaand Marsiin Pirizydaasiiz ergaa twitter irratti barreessaniin Tsimanoyuskayaa/simaa-nus-kaayaa/ yoo hojii ishee spoortii poolaand keessatti itti fufuun filannoo ishee ta’e visa namoomaa argachuu ni dandeessi jedhan. Dorgommii fiigichaan beekamtuu kan taate atleetiin un, konkolaataa hin beekamin tokkoon gagala sa’a shan irratti embasicha dhaqxe. Meeshaa spoortii akkuma baadhatteti ennaa embasicha seentu angawoota lama nagaa gaafachuun gara keellaa embasichaa seenuun beekamee jira.


Dorgomiin Olompiikii itti fufee jira

Taphinii Olompiikii baraanaa biyya Jaapan Magaalaa Tookiyoo keessatii geggeesamaa jiruu Itti fufee jira. Tapaha kubbaa miilaatiin Afrikaa kan bakka bu’an gareen Ayiverii koost fi gareen Masr morkatootaa isaanii moo’uudhaan gara sadarkaa itti aanutii darbaniiru. Akkuma Kanaan Ayiverii koosti tapha duraatiin Sa’ud Arabiyaa 2 fi 1n mootee, Jarmanii wajjiin 1 fi 1n qitaa baatee yemuu darbituu , Masr immoo biyya Awustiraaliyaa 2 fi 0n ergaa mootee boodaa ispeenii wajjin gara dorgomii itti aanuti dabarteetti. Biyyii biraa Afrikaa bakka buute Afrikaan kibbaa tapha sadii gootee, sadaniinu moo’amtee dorgomii keessaa baateeti. Gareen figichoodhaan Itiyoophiyaa bakka bu’e gareen fiigiddota meetirii 10000 bori figaa. Figiichaa kana irrati kan hirmaatan Yoomiif Qajeelchaa, Salamoon Bargaa fi Baahiruu Aragaawii ti. Fiigaan Eertiraa Aroon Kiflee, fiigdonii Keeniyaa Weeldoon Laangaat, Roojers Kuwamoy,fi Roneekis Kipruuto garee Itiyoopiyaati wajjin moorikii jabaa keessa seenuu jedhame eegama . Amma gabaasin kun qindaa’etti Yunaayitid isteetes waliigalatti meedaliyaa 38n yemmuu dursituu, Chaayinaan medaliyaa 31n Raashaan Meedaliyaa 28n wal duraa duuba jiru.


Waraanii Yunaayitid Isteete Iraaq Keesaa Bahuuf

Loltoonii Yunaayitid Isteets Iraaq keessaa jiraa dhumaa wagga kana irraa dirqamaa isaanii akka raawwatan prezidaant Joo Baayidan beekisaniiru. Bayidan kan kana beekisisan erga muumee ministeeraa Mootummaa iraaq Musxafaa Al kadhimii wajjiin wal arganii maryatanii booda. Akka baayiden jedhanitii yunaaytid isteets umnootan iraaqii fi sooriyaa leenjisuu fi gargaarsa kennuu kan itti fuftu yemuu ta’uu loltootaa waraana irratii hirmaatan garuu dhuma bara kanaa chaalaa akka achi turan wantii dirqissisu hin jiru. Prezidaant Baayidan Loltootaa biyya isaanii Iraqiin jiran 2500 keessaa ammam akka iraaqiin turan himuu hin barbaanne. Yunaayitid isteetes waraanaa ishee dhiheenya kana Afgaanistaan keesssa baasun ishee hin beekama.


Amerikaa Keessatti Vaayrsiin Deltaa Hammaataa Jira:Dr. Antonii Faawchii

Yunaaytid Isteetes keessatti yeroo vaayrasiin bifa jijjiratee fi hattamaan daddabraa jiru Deltaa jedhamuu keessumaa kutaalee uummanni talaalii fudhachuu didee keessatti, yaaddeessaa ta’u hayyuu gameessii dhukkuubooata Daariqaa ykn infeekshiin Dr. Antonii Faawchii Dilbata kaleessaa akeekkachiisanii jiru. Kallattii sirrii hin taanee irra jirra jechuun CNNf kan ibsan Faawuchiin uummata Amerikaa harka 50 kan ta’u hin talaalamiin jira.Kun rakkoo dha, ofii keenya balaaf saaxillee jirra jedhan gorsaan sadarkaa olaanaa kan prezidaant Baaydin, Antonii Faawuchii. Talaalii irratti shakkiin jiruu fi yaada mootummaan talaalamaa jedhee dhiyeessuu irratti dura dhaabannaan jiru jabaatee jira jedhan. Yunaaytid Isteetes keessatti Sambata darbee namoonni kuma 51 haaraa vaayrasiin qabamuun kan gabaafamee yoo ta’u, kunis torban lamaan darbana keessaa harka 172 dabaluu agarsiisa kan jedhan Dr. Faawuchiin, torbaneen dhiyeenya kanaa keessaa guyyaa guyyaan namoonni 250ni kan du’an ta’u ibsan.


Ameerikaa Keessatti Vaayrasii Deeltaan Namonnii  Qabaman Lakkobsii Isaanii Dachaan Dabalae

Yunaaytid Isteetes torban dabree guyyaa guyyaatti namoota dhukkuuba KOOVIID-19n haaraa qabaman 26,000 galmeessitee jirti.Lakkoobsii kun isa baatii tokko dura galmeeffamee dacha dabale. Sababaan isaan kan akkaan nama irraa namatti darbuu gostii vaayrasii koroonaa bifa jijjirratee Deeltaa jedhamu namoota haaraa qabaman kana keessaa harka 80 qabee waan jiruuf ta’uun ibsamee jira. Odeeffannoo sirrii hin taanee argachuun kanneen talaalii waraannachuun hin barbaachisuu jedhan lafa jiranti bulchiinsii prezidaant Baaydiin weerara kana dhaabuuf tooftaa maala gochaa akka jiru kan Paastii Widaakuswaara Waayit Haawus irraa gabaastee caqasaa. No media source currently available


Ameerikaan Talaalii Miliyoona 25 Afrikaaf Kennuuf Jirti

Prezidaatiin Yunaatid Isteetis Joo Baayiden talaalii Koovid 19 ittisuu “Faayizer” jedhamu miliyoona dhibba shan dabalataan biyyoota dhibba tokkoof kennuuf waadaan seenan baatii Hagayyaa irraa jalqabee akka hojii irraa oolfamu himamee jira. Talaalii Koovid 19, Yunaayitid Isteetis Afrikaaf gumaachitu ilaalchisee karaa marsaa Interneetii marii Embaasii Yunaayitid Isteetis kan Itiyoophiyaa jiruutti geggeessameen Yunaayitid Waahiloota ishee waliin tahuudhaan biyyoota Afrikaatiin talaalii gara miliyoona digdamii shanii ka raabsaa jirtu tahuu ka dubbatamee jira. Kanas miniatirii Dhimma alaa Yunaayitid Isteetisitti Qindeessituun Dhimma Deebii Sadarkaa Addunyaa Yunaayitid Isteetis Kovid 19f kennituu fi nageenya Fayyaa – Geel Ismiiz tu ibse. kan baatii Hagayyaa dhufu raabsamuu eegalu irraas Afrikaan talaalii hedduu akka argattu dubbatan. Dhimmoota Afrikaatti,Ministarri gargaaraan Ministara Dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Akkuunaa Kuukis, “gargaarsi talaalii sadarkaa addunyaa Yunaayitid Isteetis Afrikaa kennitu nageenyi isaa kan mirkanaa’e” jedhan. Gabaasaa Kenedii Abaatee Finfinnee irraa ergecaqasaa No media source currently available


Daarikteerii Agarsiisa Sirna Jalqabaa Olompiikii Tookiyoo Hojii Irraa Ari'aman

Daarikteerii agarsiisa sirna jalqabaa Olompiikii Tookiyoo Kentaaroo Kobayaashii hojii irraa haryatamaniiru. Sababinii isaas, yemmuu wal-waraansa adduunyaa isa lammaffaa ajjeechaa Awuroopaa keessatii wareen Juush irratii raawatame isa har’a adduunyaa irrtatii Holokoosti jedhamee beekamu ilaalichisee bara 1998 qoosaa qoosantu jiraa jedhamaniiti. Qoosaan sun tibbana miidiyaalee hawaasaa irrati dardarbaa kan tureedha. See’ikoo Haashimootoo prezidaantiin koree qindeessaa Olompiikii Tookiyoo, Koobayashiin qoosaa godhan sanaan dhumiinsaa bara Sana raawwate xinneesu isaanii dubbatanii dhiifama gaafachuudhaan ibsa kennaniiru. Biyya Jaapan keessatii nama beekamaadhaa fi daarkteeraa aartii kan t’an Kobayaashiin gama isaaniitiin qoosaa ykn baacoo sanaaf dhifamaa gaafataniru.


Hiriirri Mormii Kuubaa Keessatti Geggeessame Deggersa Sadarkaa Addunyaa Argate

Hoogganoonni naannoo addunyaa dilbata darbe odolattii keessatti hiriirri mormii erga geggeessamee booda uummata Kuubaaf deggersa qaban ibsaa jiran. Ministriin dhimmi alaa Awrooppaa Joseep Boreel minisiroota gamtaa Awrooppaa waliin erga wal arganii booda wixta kaleessaa Biraasels keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin, mootummaan Kuubaa komee uummataa akka dhaggeeffatu waamicha dabarsaniiru. Amnestii Internaashinaalitti daayirikteera Amerikaa kan ta’an Eriikaa Guyeevara-Rosas hiriirri mormii dilbata darbee Kuubaa dhaaf seena qabeessa jedhanii, interneetiin adda cituu isaa, namoota walitti qabanii hidhuu, poolisiin mormitoota irratti dhukaasuu dabalatee humna hammaa ba’aa gargaaramuu akkasumas namoonni hedduun achi buuteen dhabamuu ilaalchisee yaaddoo qaban ibsaniiru. Guevara-Rosas Prezidaant Migu’eel Diaaz kanel fi mootummaan isaanii rakkoo dinagdee, kan midhaanii fi hanqina dawaa, kufaatii caasaa eegumsa fayyaa tilmaama keessa galchuu dhaan gaaffii rakkoo hawaasummaa lammiiwwan isaaf furmaata akka kennu gaafataniiru. Yunaayitid Isteetis keessaas kantiibaan Mayaamii Filooridaa bulchiinsi Baayiden lammiiwwan Kuubaa kanneen mootummaa koministii jalatti bara dheeraaf dararaman deggruuf tattaaffii sadarkaa addunhyaa adda durummaan akka hoogganu gaafataniiru.


Yunaayitid Isteetis Biyyoota Ja’a Keessatti Fixiinsa Sanyiitu Raawwatame Jette

Yunaayitid Isteetis biyyoota ja’a, Mayanamaar, Chaayinaa, Itiyoopiyaa, Iraaq, Siiriyaa fi Sudaan kibbaa keessatti fixiinsi sanyii fi gochi gara jabinaa raawwatamuu isaa beeksisuu dhaan akka qaama gabaasa ba’eetti mootummaan Yunaayitid Isteetis gocha kana dhaabsisuuf tarkaanfii diplomaasummaaf maallaqaa akkasumas ka birotti kan gargaaramtu ta’uun ibsamee jira. Ministriin dhimmi alaa Antonii Bilinken kaleessa fixiinsa sanyii fi gocha gara jabinaa ittisuu irratti gabaasa waggaa baasanii jiran. Blinken akka jedhanitti waggaa kana gabaasichi yeroo jalqabaa fi Bermaa, Itiyoopiyaa, Chaayinaa fi Siiriyaa dabalatee biyyoota hanga tokko keessatti gocha dararaa raawwataman kallattiin tarreessee jira. Biyyoonni kun ajandaa keenya irratti rakkoolee imaammata alaa cimoo bakka bu’u jedhan. Diplomaasummaa, gargaarsa alaa, qorannaalee ba’ii dhugaa irratti hundaa’an, meeshaalee maallaqaa fi hirmaannaa jiran mara ni gargaaramna jedhanii, Kunis hubannoo kan guddisuu fi dhiibbaa qindaa’e kan sadarkaa addunyaa uumuuf nu gargaara jedhan Blinken.


Gurmuun Waraanaa Yunaayitid Isteetis Kan Afgaanistaan Keessaa Hagayya 31 Akka Xumuramu Baayiden Beeksisan

Prezidaanti Joo Baayiden ergamni waraanaa Yunaayitid Isteetis kan Afgaanistaan. Hagayya 31 kan xumuramu ta’uu beeksisan. Kamisa kaleessaa White Housetti haasaa kan dhageesisan Baayiden, Ameerikaan waraansa yeroo dheeraa dhaabuuf murtii irra ga’an faarsanii jiran. Presidaant Baayiden haasaa isaanii keessatti akka jedhanitti kurna lamaa oliif doolaara triliyoonaan laka’amu erga ba’ee, miseensonnni waraana Ameerikaa 2,400 du’anii booda Yunaayitid Isteets bara 2001 keessa Afgaanistan keessa kan maadheffate AL-Qaa’idaan erga inni biyyattii haleelee booda imaammata jirutti cichuu hin dandeessu jedan. Yunaayitid Isteetisiif dhimmi inni ijoon kan yeroo ammaa jedhan Baayiden, weerarri vaayiresii itti aanu yoo jiraate qophaa’uu, Chaayinaa waliin dinagdee dhaan dorgomuu fi yaaddoo jijjiiramni qilleensaa qabu dura dhaabachuu dha jedhan.


Pirezdaantiin Heeytii Ajjeefaman

Ajjeechaa prezidaantii biyyatii irratii raawateme iraa kan ka’e lammiileen biyya Hayiitii aariidhaaf sodaa isaanii ibsaa jiru. Ajjeechaa dheengadda prezidaantii Heeyitii Jovenel Moosee boodaa Maneewan daldalaa waan cufaa turanii fi Jiraattonii manaa waan hin baneef daandiwan magaalaa gudutii biyyatii poortio priins kaleessa qabana’anii oolan. Poolisoonii meeshaa cicimoo hedhatanii fi konkolawattoon waraanaa bakka hundatii mul’achaa turan. Hogganaa biyyatii ta’uu isaanii kan himan Muumeen ministeeraa yeroo Klaawud Joseph biyyatii keesatii labisii yeroo atattamaa ojii irra ooleera. Akka haangahoonii hayitii jedhanitii namoonii meeshaa waraanaa jajjaboo hidhatan , qondaaltota Yunaayitid isteets warra qorchaa nama adoochuu sakatta’an fakkaatanii mana prezidaantichaa seenuudhaan prezidaantii Ajjeesanii haadha warraa isaanii madeesaniiru.haatii warraa prezidaantichaa yunaayitid isteet keessa mayyaamitii waldhaanamaa jiru. Namoonii ajjeechaa qindaawaa ta’ee kana irrati hirmaatan afaan ingiliziitii fi ispaanishii akka dubbatan himaneera. Ajajaan poolisii biyyoolesaa hayiitii akka gabastotatti himaniti namootaan bitamanii prezidaantichaa ajjeesuudhaan shakkaman 4 ajjeefamuu isaanii beekisaniiru. Shakkamtoonii lamammoo qabamaniiru jedhamera. Poolisoonii mootummaa biyyatii 3 ergaa shakkamtoota Kanaan okaamsamanii turanii boodaa bilisaa bahu isaanii kan dubbataan ajaajaan poolisii hayitii wa’ee tarkaanfii ajjeechichaa wantii baldhinaan dubbatan hin jiru. Ajeechaa kana bareesaa olaanaa dhaabata mootumoota gamtoomanii, prezidaantii yunaayitid isteets Joo Bayiden, hoggannaa walldaa kaatoliikii adduuunyaa poopii fraansis dabalatee oggantoonii biyootaa fi jaarmiyaalee adda addawa mormii isaanii dhiyeesanii gochichaa abaaruun isaanii beekameera.


Karoorrii Pirezdaant Bayidan Talaallii Vaayrasii Koronaaf Baasan Akka Yaadametti Hin Deemne

Lammileen Yunaayitid isteetes akka talaallii farra dhibee Covid 19 fudhachuu itti fufan Prezedaantiin biyyatii Joo Bayideen lamiilee biyya isaanii hubachiisaniiru. Karoorrii talaallii qaqqabsiisuu mootummaan Joo Bayidan amma Aduleesaa 4ti (guyaa birmadumaa Biyyatti) irra gahuuf qopheesee akka yaadametti deemuu hin dandeenye. Bulchiinsii Bayidan amma aduulesa 4 ti harkaa dhibba keesaa harkii 70 akka guutummaatii talaallii argachuu qabu yaadanis dhaabanii ittisa fi too’annaa dhukubaa biyyatii akka jedhetii lamiilee biyyatii keessa harkii 67 talaallii marsaa duraa yemuu fudhatan kan marsaa lamanuu fudhatan harka 47 qofa. Irraa aanumaa dhebee koroonaa irratii argame kan dinqisifatan Joo Bayideen balaa lubbuu Amerikaanotaa 600,000 galafatee kana irratii qabsoon godhamuu ammayuu galmaa akka hin geenyee ibsanii , vayiiresii of jijjiree akka haaratii mul’achaa jiruu irraa off eegudhaaf namii hunduu haala talaallii argachuu danda’u irratii akka hojatan Bayiden ibsaniiru.


Yunaayitid Isteetis Guyyaa Walabummaa Ishee Addolessa 4 Kabajje

Vaayiresii koronaa ilaalchisee kutaalee Yunaayitid Isteetis hanga tokko keessatti shakkiin talaallii vaayiresii koronaa guddaa ta’us akkasuma vaayiresiin gosa haaraa hammaataa adeemus bulchiinsi Baayiden ayyaana Adoolessa 4 kan waggaa kana kabajame fi vaayiresii koronaatti duuluu ilaalchisee milkaa’ina galmeessisee jira. No media source currently available Adoolessi 4 guyyaa Yunaayitid Isteetis ayyaana walabummaa itti kabajje dha. Ayyaana yaadannoo hundeeffama biyyattii kan waggaa 245ffaa. Waggaa kana, addaan cite kan ture maatiin walitti dhufee ayyaaneffannaan hawaasaa deebi’ee haara’ee jira. Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayidenii fi giifiti duree Jiil Baayiden namoota yeroo balaa dursanii birmatan 1,000 fi angawoota waraanaa White Housetti affeeruu dhaan irbaata waliin qooddachuun, kan waggaa waggaan ennaa ayyaana walabummaa geggeeffamu agarsiisa xaaxee bakka itti dhyoo jiru National Mall jedhamu irraa daawwataniiru. Niw Yoork keessaa xaaxeewwan 65,000 halkan edaa xaaxeffamuuf dhiyaatanii jiran. Haawaasaaleen gurguddaa fi xixiqqoon guutummaa biyyattii argarsiisa ofii isaaniif galgala kaleessaa xaaxee xaaxessuu dhaan kabajanii jiran. Maatiiwwan hedduunis boroo ofii isaaniitti wal ga’uu dhaan firoottanii fi hiriyoottan baatii hedduuf wal hin argin turan waliin wal ga’anii jiran. Kaan isaanii erga vaayiresiin koronaa Yunaayitid Isteetis keessatti argame baatii Bitootessa bara 2020 qabee wal hin argin jiru.


Yunaayitid Isteets Afgaanistaanii Bahaa Jirti

Yunaayitid Isteets buufataa xiyyaara waraanaa Bagram jedhamu isa Afgaanistaan keesaa qabduu mootummaa Afgaanisaniti dabarsitee kennuudhaan dhiiftee bahaa jirti. Buufanii Xiyyaaraa kun magaalaa gudditii Afgaanistaan Kaabuul iraa kilo meetirii 60 kan fagaatu hemuu ta’u, yunaayitid isteets balaan fulbaana 11,2001 magalaa New yoorkitii gahee namoonii kumaan lakawaman dhumaanii boodaa waraanaa garee Alqaayidaa fi Taalibaan irratii banamee kaasee garaa wagga 20f itti fayyadamaa turte. Dubbii himaan waraana Afgaanistaan "waraanii Yunaayitid isteet fi shariikonni ishee hunduu Mooraa Bagram gad lakkisanii halkan kaleessaa bahaniiru" jechuudhaan jimaata har’aa mirkaneesaniiru. Akka haanga’ooni yunaayitid isteets jedhanitii ajajaan waraana Afgaanistaan keesaa jiruu Jeeneraal Austiin Miiler sochii waraa isaanii toochuudhaaf Afgaanistaan keesaa akka jiran ibsaniiru. Akka gabaasini midiyaalee adda addaa jedhuttii amma ayyaana birmadumaa Yunaayitid isteets Adoolesa 4ti waraanii Yunaayitid isteets Afgaanistaan keesaa baha jeedhamee eegamaa. Dubii himaan garee Taalibaan Zabihullah Mujahid tarkaanichaa simataniiru. Akka dubbi himaan Taalibaan dabalanii VOA ti himanitii, "gad lakisanii bahu kana akka tarkaanifii gaariitti fudhaneerra. Umnii alaa guutummaati yemmuu gad lakkisee bahu Afgaanonnii tasgabidhaa fi nageenyatii dhihoo ta’uu danda’u. gad lakisanii bahuun Yunaayitid Isteets fi Afganistaanii bu’aa qabeesa," jedhaniiru.


Prezidaant Baayiden Gamoon Jigee Lubbuu Galaafate Kutaa Filooridaa Daawwatan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayidenii fi haati warraa isaanii giifti dureen Jill Baayiden bakka gamoon jireenyaa hangi tokko jige Sufside, Florida kamisa har’aa daawwataa jiran. Gareen baraarsaas halkan edaa barbaacha dhaabee jira. Prezidaantii fi haati warraa isaanii har’a xayyaara prezidaantummaa Air Force One koru dhaan White House irraa har’a ka’anii buufata xayyaara sadarkaa addunyaa Mayaamii qubatanii jiran. Kantiibaan konyaa Mayaamii-Dade Daniella Levine Cava tuuta oduuf ibsa kennaniin barbaachii fi tattaaffiin baraarsaa maaliif akka dhaabate ibsanii jiran. Ganama barii sababaan hojii dhaabuuf dirqamneef gamoon dhaabatee hafe haalli isaa yaaddessaa waan ta’eefi jedhan. Hojjettoonni baraarsaa kanneen dursanii birmatan nageeny isaanii akka eegamu waan dandeenye mara ni goona jedhanii, akkuma haalli isaa amansiisaa ta’een hojii itti fufna jedhan Levine Cavan. Hoogganaan dhimmi ittisaa konyaa Miami-Dade Alan Cominsky tattaaffii balaa qabu kan halkanii fi guyyaa namoota tarii caccabaa sana jala lubbuun jiru barbaachuu tuqanii, barbaachisummaa taattaaffiin baraarsaa sun dhaabateef ibsaniiru. Angawoonni naannoo roobii kaleessaa akka ibsanitti lakkoobsi namoota balaa sanaan du’anii ijoollee lama dabalatee 18 guutee jira. Levine Cava lakkoobsa boodanaa ergaa tweeter maxxansaniin, kanneen du’an dabalatee lakkoobsi namoota achi buuteen dhabamee 145 ga’era jedhan. Dubbi imtuun White House Jen Psaki aklka jedhanitti prezidaantii fi giifti dureen maatiiwwan namoonni balaa suukaneessaan duraa du’anii daawwatuuf jiru, akkasumas garee baraarsaaf dursee birmate illee galateeffataniiru. Bakka gamoon sun jige dhaqanii daawwachuu ilaalchisee hanga yoonaa hin mutaa’in jira, garuu daawwannaan isaanii angawoota naannoo gamasii waliin akka qindaa’u prezidaantiin ibsuu isaanii beeksisanii jiru. Biilsi gamoo 12 qabu walakkaa isaa Waxabajjii 24 jiguun isaa ni yaadatama.


Ministeeronii Dhimaa Alaa G-20 Walgahii Ta’nii Jiru

Ministeeronii dhimmaa alaa garee biyyotan 20 ykn G-20 jedhame waamamu biyyaa xaaliyaanitti walgahii jalqabaniiruu. Waa’en dhibee koroonaa, waa’een jijjirama qileensaa fi ashuuraa midhaan nyaataa akka sumas misooma afrikaa irrati dubbatu. Walgahiin magaala Maateeraa keesatii qaamaan taasifamu erga bara 2019 as isa jalqabaati. "Rakina dhibee koroonaa xumuruudhaaf tajaajila talaallii hedduminaan bakka hedduutii argachuu qabna," jedhan ministeerii dhimaa ala Yunaayitid isteets Antoonii Bilimken haasaa jalqabaa walgahichaa irrati taasisaniin. Akka Bilinken dabalanii dubbatanitii rakkinaa fayyaa adduunyaa muudateef furtuu kan ta’uu danda’u waltumsa adduunyaa hunda hirmaachiseedha . Yunaayitid isteets gargaarsa biyyootaan galii gadi bu’aa fi walakeessaa qabaniif karaa jaarmiyaa COVAX jedhamuun gargaraa jirachuu ishee kan ibsan Bilinken biyyi Xaliyaanii wa’ee Covid 19 ijoo dubbii tasisuu isheetif galateefataniiru. Haanga’oonii ministeera dhimma alaa yunaayitid isteets rakkina adduunyaa maraa muudatee irratii waliin ojjachuun barabaachisaa ta’uu isaa Antoonii Blinken akka cimisanii dubbatan himaniiru.


Maatiiwwan Miseensota Taliban Paakistaan Keessa Jiraachuu Ministriin Dhimma Biyya Keessaa Paakistaan Beeksise

Maatiiwwan gaee Taliban kan Afgaanistaan keessaa biyya isaanii keessa jiraatan magaalaa galma mootummaa biyyattii Islaamabaad fi naanno ishee jidraatan garee lootee seentota kanaa dabalatee hospitaalota naannootti wal’aansa fayyaa fudhataa jiraachuu ministeerri dhimmi biyya keessaa paakistaan beeksisanii jiran. Sheek Rashid Ahimed kana kan beeksisan gaaffii fi deebii TV dhuunfaa Paakistaan kan Geo News jedhamu waliin geggeessaniin ture. Hoogganoonni Afgaanistan Talibaan Afgaanistan keessatti sochii lootee seentummaa geggeessuuf dachii Paakistan gargaaramuun isaa hoogganoota Afgaaniin himannaalee dhiyaatan Islaamabaad walitti aansuun fudhatama dhabsiisaa turte Maatiiwwan Taliban as aakistaan Rawaat, Loi Beer, Bara Kahuun fi Tamol keessa jiraatu jechuu dhaan Rashaad maqaa gandeen Islaamabaad dha’uu dhaan caasaa sabaa himaa Afaan Uruduuf ibsaniiru. Paakistaan yeroo dheeraa dhaaf daangaa ishee Afgaanistaan waliin jiru kan fageenya km 2,600 faayidaa garee fincaaleyyii fi sochii seeraan alaa kan biyyoota lamaan gidduu jiruuf oola. Itti dabaluu dhaanis angawoonni Paakistaan akka jedhanitti baqattoonni Agaanistaan kanneen miliyoona sadii ta’an biyyattii keessa kan jiraatan yoo ta’u, yeroo hedduus lootee seentota Talibaaniif bakkadadhataa ti.


Diplomaatiin Yunaayitid Isteetis Gameessi Abuna Kaatolika Roomaa Waliin Wal Arguun ISIS Injifachuu Ilaalchisee Mari’achuuf Jiru

Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Biliinken Wixata har’aa Vaatikaan kan daawwatan yoo ta’u, pop Firaansis fi angawoota kanneen biro waliin wal arganii jijjiirama qilleensaa, mirga namoomaa fi dhimmootii seeraan ala nama deddeebisuun mata dureelee jedhan irratti mari’achuuf jiran. Daawwannaan isaanii kun kan dhaga’ame baatii Onkoloolessaa keessa abuncihii fi amantii kaatolikii kan hordofan nama lammataa Yunaayitid Isteetisiin hoogganan prezidaant Joo Baayiden waliin wal arguuisaanii dura. Wal ga’ii Cardinal Pietro Parolin fi paaphaasii kan ta’an Paul Gallaghertti dabalee, diplomaatichi gameessi Yunaayitid Isteetis mana sagadaa Sala Regia fi Sistine akka daawwatan affeeramaniiru. Blinken fi wal ta’iinsa addunyaa garee ISIS injifachuuf hundaa’ee fi dura taa’aa kan ta’an ministeerri dhimmi alaa Xaaliyaanii Luigii Di Maio waliin wal arguuf jiru. Ministriin dhimmi alaa akka jedhetti ministeronni kun garee finxaaleyyii Iraaqii fi Siiriyaa keessaa irra dhiibbaa kaa’uu ilaalchisee kan mari’atan yoo ta’u, addunyaa bakka biroo keessa caasaa isaanii jirus addaan kutuu irratti ni hojjetu. Eeggataa daayiriktera waajjira jila addaa kan ISISn injifachuuf tolfamee kan ta’an Patrick Worman tuuta oduuf ibsa kennaniin qiyyaafati addaa wal ga’ii kanaa ISIS Afriikaa keessumaa Afriikaa dhiyaa fi Saaheel keessatti rakkoolee haaraa inni dhaqqabsiisaajiru irratti. Hidhattoonni kun Siiriyaa kaabaa fi Iraaq keessaa bakka hedduu erga to’atanii bood bara 2014 keessa garee ISIS injifachuuf kan yaadame tattaaffii gamtaa miseensota 83 kan of keessaa qabu labsitee jirti. Bara 2019 keessa gareen kun bakka qabate keessaa ari’amee jira. “ISIS diina cichaan hojjetu jechuun Worman tuuta oduuf ibsaniiru. Bakka Isis haleellaa oofuu dhaan uummata gidduutti soda uumuu itti fufe Iraaqii fi Siiriyaa keessaa hojii hedduu hojjetamuu qabutu jira jedhan.


Antoniyii Blinken Walgahii Dhimmaa Liibiyaa Barliinitti Geggeeffame Irratti Hirmatan

Ministeerii Dhimma Alaa Yunaayitid Istetes, Antoniyii Blinken wal gahii waa’ee biyya Libiyaa maryatuu irratii hirmaachuuf Jarman magaala Barliin ti argamaniiru.. Akkataa wal loliinsii Libiyaa keessa jiru dhaabbatee mootummaan tasgabaa’e ijaramuu danda’u irrati wal gahii dubbatu kana kan qopheesan dhaabata mootumoota gamtomanii fi mootummaan jarman waliin ta’uudhaan. "Libiyaan biyyaa walabummaa, tasgabiidhaa fi nageenyaa qabaachuu dandeesu akka taatu gargaruudhaan akka isheen fulduratti tarkaanfatuu gochuudhaaf carra turetti fayyadamuu hin dandeenye,"jedhan Antonii Bilinken, erga ministeera dhimma alaa Jarman Heiko Maas waliin marii taasisanii booda. Bilinken Heiko maas waliin ibsa Gazexesotaaf kena irratii , egeree nageenya Libiya mirkaneesuudhaaf dhukaasin dhaabatee akka umnii alaa biyya sana seenu danda’u irratii walii galteen akka jiru dubbatan.  Dhimma libiyaa irrati Ergamaan adda Yunaayitig Isteetes Richard Norland wixata dheengaddaa ibsa gazexesootaaf kennan keesati akka jedhanitti walgahiin amma kun ji’a muddee dhufu keessa filannoo Libiyaa keesatii tasifamuuf haala heeraa fi seeraa mijessuudhaaf akka ta’e dubataniiru. Bara 2011 hookorii Nato dhaan degeramuu uumamee yeroo dheeradhaaf biyyatii hoganaa kan tura Mo’aamar Gaadafii Aangoo iraa bu’an. Ergaa yeroo sanaa asii mootumoon xixiqoon uumamanii wal waraanaa irga turanii booda ji’a Onkololesaa keesaa wali galtee dhukaasaa dhaabuutii if akkaataa hidhatoonii lammii biyya alaa warii bitamanii waraansa irratii hirmaachaa tura ji’a sadii keesatii libiyaa keesaa bahan iratii waligaltee ummaniiru.


Ripaablikaanonni Senetii Ameerikaa Keessaa Seera Mirga Filachuu Haaraa Beeksisame Dura Dhaabatu Jedhamee Eegama

Ripaablikaanonni senetii Yunaayitid Isteetis keessaa seera mirga filannoo ijoo dura dhaabbatu jedhamee eegama. Hoogganaan senetii garee dimokraatotaa gameessi Chuck Shumer seera akkaataa filannoo jijjiiru jedhu dhiyeessuuf jiru, garuu seerri kun darbuuf sagalee 60 kan barbaachisu yoo ta’u, ripaablikaanonni sagalee walakkaa qaban ni mormu jedhamee eegama. Republicans in the U.S. Senate are expected to block Seera sana keessa deebi’anii xiinxaluuf tattaaffiin dimokraaticha senetii kutaa West Virginia Joe Manchin-n taasisamaa jira. Jijjiirama sana keessaa waraqaan eenyummaa biyyoolessaa barbaachisummaa isaaf duula filannoof deggersa maallaqaa kennamu gad xiqqeessu ka jedhu of keessaa qaba. Dimokraatonni jijjiiramni filannoo ennaa ripaablikaanonni seera tumtoota kutaalee hedduu to’atanii jiranitti, filannoo bara 2020 irratti Doonaald Traamp injifannoo sobaa erga booda seerri haaraan akka ba’u dhiibbaa godhanii jiru. Seerri senetiin qophaa’ee mana maree bakka bu’oota uummataa dimokraatotaan dhuunfatameen baatii bitootessaa keessa darbe kun, namoonni sagalee kennuuf galmaa’uuf salphaa taasisuu dhaan kutaaleen biyyaa yoo xiqqaate filannoon uguu hin ga’in guyyoots 15 dura filannoo duraanii akka geggeessan, namoonni sababaa utuu hin dhiyeessin sagalee kennuu akka danda’an eeyama, akkasumas aanaaleen manneen maree keessa deebisanii caasessuuf komiishinqaama seera tumtoota naannoo hin ta’iniin akka ta’u eeyama. Hoogganaan ripaablikaanota senetii Mith McConnel akka jedhanitti seerichi qajeelfama filannoo lammiiwwan Ameerikaa ofii isaaniif jecha akka waliin dha’an yaalii dimokraatotaa ti jedhan.


Baayiden Guyyaan Gabrummaan Itti Xumurame Ayyaana Federaalaa Akka Ta’u Raggaasisan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden Yunaayitid Isteetis keessatti ayyaana biyyoolessaa haaraa guyyaa itti garbummaan itti xumurame akka yaadatamu seera eeyamu kamisa har’aa mallatteessuuf jiru. Juneteenth jedhamuun kan beekamu guyyaan walabummaa waggaa waggaatti Waxabajjii 19 yaadatamee ooluuf jira. Ayyaanni biyyoolessaa kun bara 1865 keessa prezidaant Abrahaam Linken seera walabummaa gabrummaa mallattiissanii waggoota lamaa guyyaa loltoonni garee gurraachotaa kutaa Teksaas Galvesten keessa turan wlaboomuu isaanii itti beeksisan irra oola. Kutaaleen Yunaayitid Isteetis hedduun guyyaa “Juneteenth” jedhamu kana duruu kabajaa jiran. Ayyaana federaalaa 10tti dabaluu dhaan erga guyyaan dhaloota Martiin Luther King bara 1983 keessa ayyaana biyyoolessaa ta’ee as isa jalqabaa ti.


"Godaantoonni Carraa Maatii Biyya Ofii Keessatti Dhiisanii Ba’an Gargaaruu Argachuu Qabu"

Godaantoonni biyya ofiin ala jiraatan, namoota biyya irraa dheessan keessa tti dhiisanii ba’aniif maallaqa erguu akka danda’aniif Tokkummaan mootummootaa gaafatee jira. Godaantoonni biyya ofii keessa jiraachuu baatan iyyu itti gaafatamnii maatii isaanii fi hawaasa isaaniif qaban waan irra jiruuf jecha, keessumaa bara weerara dhukkuba KOOVIID –19 kana keessa, karaa mijataa tolfameen yeroo kam iyyu caalaa gargaaruu danda’an jedhan Gilbert Hounbo aangawaan Tokkummaa mootummootaa kan waa’ee maallaqa misooma dinagdee addunyaa ibsa baasaniin. Hojii caasaa ammayyaa jajajbeessuun godaantoonni haala salphaan akka maatii isaanii gargaaran gochuun barbaachiisaa ta’u hubachiisan. Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarrees gama isaaniin ibsa baasaniin, godaantoonni baasii tokko malee firoota isaanii gargaaruu akka danda’aniif haallii mijachuu qaba jedhan


Prezidaantoonni Amerikaa fi Raashaa Har’a Wal Arganii Dubbatan

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydin fi giti isaanii kan Raashiyaa Vladmir Putin walgahii akkaan eegamaa ture Jeeneevaa keessatti jalqabanii jiru. Akka har’a wal geenyuuf yaada dhiyeessuu keessaniif isiniin galateeffadha, Imaltuu dheeraa irra akka turtan nan beeka jechuun putiin gama turjumaanaan Baayddentti dubbatan. Hariiroon Raashiyaa fi Amerikaa dhimmootii hedduu walitti qabaman kan walgahii sadarkaa olaanaa barbaadu.Walgahiin keenya kunis waan gaarii fida jedheen abdadha jedhan putiin itti dabalanii. Prezidaant Baaydiin gama isaanii galatomii, akkuman jechaa ture sana kallattiin ykn fulaa fulaan wal wal arguun yeroo mara gaarii dha jedhan. Gam lameen carraa walta’iinsaa tolfachuu kan qabaataan ta’uus garuu, muddamsa hariiroo Moskoo fi Waashiingtan giddutti jiru foyyeessuu isa jedhu gad xiqqeesanii ilaalan. Walgahii isaanii kana irraa waan guddaa eegaa hin jirru kan jechuudhaan aangawaa gameessi bulchiinsaa tokko, xayyaara prezidaant Baaydin kan gara Swiizerlaand tti balali’aa ture irratti oduu gabaastootaaf ibsanii jiran.


Afgaanistaan Keessatti Kanneen Talaallii Pooliyoo Kennaa Turan 5 Ajjeefaman

Angawoonni biyya walitti bu’iinsaan bututte Afgaanistaan, namoonni qawwee hidhatan ogeessota fayyaa talaallii pooliyoo kennan shan itti dhukaasuun ajjeesanii hedduu immoo halleellaa ka biro konyaa Nangarhaar keessaatti raawwataniin madeessuu beeksisanii jiran. Afgaanistaanii fi Hollaan ishee Paakistaan addunyaa keessaa biyya dhibeen nama laamshessu pooliyoon keessatti babal’atee jiru dha. Angawoonni akka jedhanitti Jalalabaad keessatti ganama har’aa haleellaan raawwatame, ennaa duulli biyyoolessaa kan talaallii ijoollee waggaa shanii gadiif kennamaa turetti. Hoogganaan kutaa talaallii naannoo Jan Mohammad VOAf akka ibsanitti haleellaa lubbuu galaafate sanatti aansee duula talaallii sanaa rarraasanii jiran. Haleellaa qindoominaan geggeessame sanaaf battala kan itti gaafatama fudhate hin jiru.


Ameerikaa fi Gamtaan Awrooppaa Falmii Kampaniilee Xayyaaraa Lama Booyingii fi Air Bus Gidduu Ture Furuuf Walii Galan

Yunaaytid Isteetisii fi Awrooppaan oomishtoota xayyaaraaf deggersa yeroo dheeraaf ta’aa ture kan falmii waggoota shaniif geggeessaan turan ilaalcisee walii galtee irra ga’anii jiran. Labsiiin kibxata har’aa kan dhaga’aame, prezidaant Joo Baayiden ennaa isaan gumii hoogganoota gamtaa Awrooppaaf Braaselistti argamanitti. Yunaayitid Isteetis keessa kan maadheffate Boeing fi Awrooppaa keessa kan maadheffate Airbus gidduutti falmiin geggeessamaa ture, Oomishtoota xayyaaraa kana keessaa tokko maallaqaan deggeruun, gabaa addunyaa irratti isa kaaniif miidhaa dha ka jedhu himannaa ijoo dha. Falmiin sunis ennaa bulchiinsa duraanii kan prezidaant Doonaald Traamp taarifi walitti aansee akka kaa’amuuf sababaa ta’e. Tarifaawwan kaa’aman sun baatii bitootessaa keessa rarraafamanii jiran. Bkka buutuun ambaasaaddera dhimmi daldalaa Yunaayitid Isteetis Katriin Taayi har’a tuuta oduuf ibsa kennaniin, walii galteen kun dameewwan ijoo keessa kanneen jiran hojjettoota keenyaa fi kampaniileen isaanii sadarkaa qixxee ta’etti akka dorgoman mirkaneessa jedhan. Kanaaf walii galtichi, falmii yeroo dheeraa kana boqonnaa isaa jijjiiruu akka jalqabnu, shaakalaawwan dinagdee kan haqaa hin ta’iniif kan yaaddoo ta’e irratti fuuleffachuu akkasumas ulaagaalee dorgommii haqaa irratti fuuleffachuuf akka waliin akka hojjennu nu gargaara jedhan.


Prezidaant Baayiden Adda Addummaa Prezidaantii Raashiya Waliin Jiru Beeksisuuf Qophee Dha

Prezidaant Joo Baayiden torban kana Prezidaantii Raashiyaa Vilaadmir Putin waliin mariin geggeessan, hariiroo Washington fi Mooskoo fooyyessuu irratti kan fuuleffatuu fi dhimmootii kan akka namoota Raashiyaa keessaa haleellaa marsariitii irratti bobba’aniii dabalaee dhimmootii hedduu irratti kan mari’atan ta’uu Michelle Quinn gabaastee jirti. No media source currently available Prezidaant Joo Baayiden ennaa torban kana Jenevaa keessatti prezidaantii Raashiyaa Vlaadmir Putin waliin wal arganitti qoodi isaanii inni guddaan, dhimmootii hedduu kan akka hoogganaan garee mormituu Raashiyaa Alexy Navalnii hidhamu, gareeleen farra malaammaltummaa akka garee finxaaleyyiitti lakaa’amuu dhaan mana murtii mgaalaa Moskoon himatamuu kan fakkaatan irratti fuuleffata. Hoogganoonni lamaan hariiroon Rashiyaa fi Yunaayitid Isteetis sdarkaa gad aanaa irra akka jiru dubbatan. Yeroon gumiin kun itti geggeessame Baayiden biyyoonni kun hariiroo tasgabbaa’aa qabaachuu danda’u yoo ta’e akka xiinxalaniif carraa kennaaf. Ministriin dantaa alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Blinken, akeekkachiisa kennanii jiran.


Mootummaan Haaran Israa’el Waadaa Seene

Wagga 12-n darbeef Muumee ministeeraa biyya isiraa’el kan tureea Beenjaamiin Natinahuu anngoo gad lakkisanii Mootummaan haaraan Naaftaalii Beeneeetiin hogganamuu dilbata kaleesaa waadaa seenee hojii jalqabeera. Muumichii ministeeraa haraan baraa natinaahuu 2019 hanga 2020 ministeeraa ittisaa ta’nii hojjataniiru. Nama wagga 49 kan ta’an Beeneet kan filannoo ammaa moo’uu danda’n paartiilee xixiqoo 8 wajiin qindoomina uumudhaan . Beenjaamiin natinahuun qindoomina kanaa fafacaasuudhaaf yaalii godhanus milkaa’uu hin dandeenye. Natinaahuun hogganaa partii mormitootaa ta’anii itti fufu. Himannaa malanmaltummaadhaan isaan irrati dhiyaateen s of irraa fincilaa jiru.


NATO-n Walgahii Tarsiimoo Foyyesuu Taasisee Jira

Dhaabanii waligaltee Atlantiik kaabaa ykn NATO jedhamee beekamuu waa’ee yaadaa tarsiimooo isaa fooyyesuu irratii maryachuudhaaf Magaala Birasels keesatii walgahii isaa jalqabeera. prezidaantiin yunaayitud isteetes Joo Bayiidan hirmaataniiru. Akka barreesaan dhaabichaa Jeena Stolteengeg jedhanitii dhaabatichii galmee isaa kan fooyysse 2010 akka ta’ee dubbatanii ergaa yeroo sanaatii kaasee sodaan nageenyaa fi yaaddoon akka geeddaramee himan. Fakkeenyaaf Yaada tarsiimoo ammaa keessatii chayinaan bakka tokkotiyuu maqaan ishee hin kaane. Waa’een haala jijjiramaa qilleensaa immo jabeenyaan ka’eera. Waliti dhufeenyee raashaa wajjin qabnuu yeroo Sanaa iraa amma bakkaa addaa ta’e qaba >> kan jedhan bareesaan dhabichaa, hanaga waraanaa dilallaaawa irraa kaasee yoo ilaalee haalli raashaa wajjinii amma zero iraa jira. Lollii hedduu wal xaxan karaa internaatii , garuu geedaram akka agarsiisee gazeexeesotatti himaniiru. Natoon yaadaa jijjiirraa tarsiimoo kana baraa Doonald Traamp Amerikaa hogganna turan kaasuu hin barbaane . sababnii isaas biyyootan Awuroopa warrii miseensa Nato ta’an waan Bulchiinsii Traamp jedhu waan hin beekeneef ture Jedhan Wiirtuu wiilson ( Wilson Center) keessatii Daarcteerii Sagaantaa awuroopaa idilee adduunyaa. Daan Hamilton.


Maaynamaar Aan Saan Suu Shii Irratti Himannaa Malaammaltummaa Haaraa Dhiyeessite

Angawoonni Maaynamaar kan aangoo irraa kaafaman Aan Saan Suushii irratti himannaa malaammaltummaa haaraa banuuf akka jiran gabaasaaleen gamasii argaman mul’isanii jiran. Gaazixaan mootummaa kan Global New Light of Myanmar jedhu har’a akka gabaasetti komiishinni farra malaammaltummaa maanguddoo waggaa 75 Suu Shii yakka malaammaltummaa aangoo isaaniitti fayyadamuun raawwachuu isaanii ragaa mul’isu argadhe jedhee jira. Itti dabaluu dhaanis kana dura maallaqa seeraan alaa doolaara $600,000 fi Warqee akkasumas dhaaba gargaarsaa kan ofii isaaniif seeraan ala lafatti fayyadaman himannaa jedhu dhiyaachuun gabaasamee jira. Gabaasi sun akka jedhutti Suu Shii, akka seera farra malaammaltummaatti yoo balleessaan itti murame hidhaa waggoota 15n kan adabsiisuun himataman. Aan Saan Suu Shii erga waraanni Guraandhala 1 aangoo isaanii gargalchee qabee hidhaa keessa jiru.


Prezidaant Joo Baayiden Dawwannaa Isaanii Kan Awrooppaa Jalqaban

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetis Joo Baayiden hoogganoota warren dhiyaa ka biroo waliin marii sadarkaa ol aanaa akkasumas prezidaantii Raashiyaa Viladmir Putin waliin kan ittiin wal argan imala isaanii Awrooppaatiin, muummicha ministeeraa Briteern Booris Joonsen waliin wal arganii jiran. Briteen gamtaa Awrooppaa keessaa ba’uuf murteessuu ishee kan bulchiinsI Obamaa morme dabalatee, imaammataawwan irratti kan walii hin galle Baayidenii fi Joonsen, attamiin akka mari’atan addunyaan daawwatuuf jira. Waaltaa Willson-tti daayiriktera sagantaa” Global Europe” jedhamuu kan ta’an Dan Hamilton gama isaaniin hariiroon jiru gaarii hin turre jedhan. Prezidaant Baayiden, Booris Joonsen Doonaald Tramp waliin tokko ittiin jedhanii turan. Kan ofii isaanii hidda dhalata Irilaand ta’an Baayiden, Briteen gamtaa Awrooppaa keessaa ba’uun walii galtee bara 1998 Yunaayitid Isteetis qindeessiteef Irilaand gama kaabaaf nagaa buusee kan Briteen irratti hirmaatte miidha yaaddoo jedhu qabu. Muddamaawwan kun jiraatanis Hamilton akka jedhanitti, hoogganoonni kun dantaa biyya isaaniif jecha hariiroo jiru cimsuuf murannoo qabu. Mootummaan Joonsen biyyoota michoota ta’an lamaan gidduu hariiroo jiru irra deebi’anii mirkaneessuu kan of keessaa qabu tarsiimoo imaammata alaa qindaa’e xiinxalanii jiran. Baayiden daawwannaa isaanii Briteen roobii kaleessaa kan jalqaban loltoota Yunaayitid Isteetis kanneen maadhee human qilleensaa Mildenhail, Suffok kaassa jiraniif ibsa kennuu dhaan ture. Maadheen waraanaa sun loltoonni Ameerikaa fi Murni human qilleensa Yunaayitid Isteetis 100ffaan keessa jiraatanii dha. "Miseensonni tajaajila waraanaa fi maatiin isaanii wareegama baasaniif nan galateeffadha, gatiitu nu irra jira, nuti isiiin boonna” jedhan Baayiden. Isin lafee dugdaa kan Yunaatitid Isteetis, ksin loltoota qofaa utuu hin taane, diplomaatotaa fi riqicha walitti dhufeenyaa kanneen ijaartani jedhan. Baayiden guyyoota itti aanan, wal ga’ii biyyoota duroomanii kan G-7 jedhamuu, kan NATO fi gumii gamtaa Awrooppaa irratti ajandaa isaanii beeksisuuf jiru. Prezidaantii Raashiyaa Viladimir Putin waliin illee torban dhuftu wal arguuf jiru.


Dhimma Ijoollee Daangaa Yunaaytid Isiteetis Irratti Maatidhan Adda Baafamanii

Imaamataa Baraa bulchiinsa prezidaat Doonalid Tramp tureen ijoollewan kumaan lakkawaman maatii isaanii iraa akka addaan bahan qaamnii mootummaan Joo Bayidan maatii waltii makuudhaafi daabe beekiseera. Akka qaamnii maatii waltii makuuf dhaabatee kun jedhet Adoolesaa 1 /2017 irraa jalqabee amma muutumman Traamp anngoo gad dhiiseti daangaa Meekisikoo fi Yunaayitid isteets irratii ijoolleen 3900 maatii isanii iraa akka addaan bahan ta’eera. Imaammataa baqattootaa mootummaa Tramp, isaa balaaleffatamaa ture sanaan lakkofsii ijoollewan maatii irraa adaan bahan gara 5,600 tii akka ol siquu danda’u himameeraa.


Taaliibaan Lammiwwan Afgaanistaniif Waamich Dhiyeesse

Lammiwwan Afgaanistaan kanneen waggoota hedduuf kan amma biyyatti gadhiisanii ba’aa jiran Yunaaytid Isteetes fi Neetoof hojjataa turan biyya isaanii wal waraansaan caccabdee gadhiisanii akka hin baanee Taalibaan gaafatee jira. Taaliibaan Wiixata har’a waamiicha kana kan dhiyeessee, lammiwwan Afgaanistaan kuma hedduu kanneen irra hedduun isaanii turjumaana ykn afaan hiikuuf Amerikaa fi biyyonni michuu ishee ta’aniif hojjataa turan lootee seentoonni haaloo nu irratti ba’u jechuun sodaatanii Vizaa Amerikaa argahuuf carraaqaa jiru. Jireenya isaanii isa duriitti deebi’uu akka danda’an akkasumas ooguuma qabu yoo ta’e immo biyya isaanii akka tajaajiilan Taalibaan gaafatee jira. Taaliibaan barreeffama Gaazeexxessootaaf ergee fi marsariitii ofii irratti har’a maxxanseen, karaa keenyaan balaan isin irra ga’u hin jiru jedhe.Amerikaa fi biyyonni wal taatoota ishee ta’an hanga Fuulbaana 11tti humnoota isaanii Afgaanistaan keessatti hafan baasuuf jiru.


Paakistaan Keessatti Balaan Baaburaa Lubbuu Nama Hedduu Galaafate

Paakistaan gama kibbaa keessatti baabuurrii imaltootaa walitti bu’anii yoo xiqqaatee namoonni 40 yoo du’an kanneen biro 100 caalaan mada’uu angawoonni biyyatti ibsanii jiru. Baabuura imaltootaa lameen keessa namoota kuma tokko caalaan akka turan aangawoonni ibsanii jiru.Hojjatonni baraarsaa amma iyyu imaltoota caccabaa Baabuuraa keessatti namoota qabamanii jiran baasaa kan jiran yoo at’u lakkoofsii namoota du’anii dabaluu mala soda jedhu qabu. Ministeerri odeeffannoo kan paakistaan Fawaad Chaudrii ibsa baasaniin akka jedhanti balaan kun rakkoo Tekniikaan, maal dhibdee ykn beekaa uumamee isa jedhu murteessuuf yeroon isaa hin geenye, kanaaf gamnii hundi qoratamaa jira jedhan. Mummichi ministeera paakistaan Imraan Khaan balaa kun dhaqqabuu isaan Rifachuu isaanii ibsanii balaa baabuuraa hamaa dha jedhan.Waluumaa galaan qorannaan akka gaggeeffamuus gama Twiitariin ajaja dabarsan. Waraannii Paakistaan fi milishaan iddoo balaan kun itti dhaqqabetti argamuun yaalii baraarsaa siviilon


Koolu Galtoonni 2 Galaana Mediteraaniyaanin Liqimfaman, 100 ol Baraaraman

Reeffi koolu galtoota lamaa garba Mediteraaniyaan keessaa argamuu isaaf yabalaawwan gama Awrooppaatti imalaa turan lama andaara galaana Tunisiyaatti garagalanii booda kanneen biroon 20 immoo as buuteen dhabamuu angawoonni beeksisanii jiran. Murni human galaanaa Tuniisiyaa walumaa gala namoota 109 baraaruu isaanii ministriin ittisaa roobii kaleessaa beeksisee jira. Koolu galtoonni irra hedduun biyya uffee sahaaraa gadii irraa gamas dhaqu. Biyyattii Kaaba Afriikaa kana irraa yabalaawwan koolu galtootaan wal qabatee balaawwan uumaman keessaa inni kun isa boodanaa ti. Koolu galtoonni shantama ta’an walakkeessa baatii Eblaatti andaara galaana Tunisiyaatti yoo liqimsaman, kanneen dhibba ta’an immoo baraarmaniiru.


Iraan Doniin Waraana Ishee Galaanaan Liqiimfamuu Beeksiifte

Doniin waraanaa Iraan qabdu guddichii kan human galaanaa biyyatti eega ibiddi itti qabatee booda galoo galaana Omaan keessatti dhidhimuu isaa sabaa himaan mootummaa biyyatti gabaasanii jiru. Gabaasnii ba’e akka jedhutti Doniin Khaarg jedhamu gargaarsaaf jechan gara qarqara buufata Donii Jaask jedhamu dhaqqabuun hojjattonni Doniii dhidhiimtee keessa turan hundi nagaan ba’anii jiran. Ibiddi kun attamitti Donii sana akka qabatee wanni dubbatamee hin jiru.


Israa’eel Keessatti Mootummaa Waltaatootaa Hundeessuuf Yaalamaa Jira

Gareen paartileen siyaasaa Israa’eel kanneen yaada adda addaa qaban kan yeroo dheeraaf aangoo irra turan mummicha ministeeraa Benjamiin Natanyaahuu aangoo irraa kaasuun mootummaa wal ta’uun ijaaramuu hundeessuuf walii galuuf jecha Robii har’a guyyaa guutuu walga’anii jiru. Kunis mana maree biyyatti keessatti barcuuma jiran 120 keessaa harka caalaa qabaachuuf yoo ta’u kunis Natanyaahuun baatii Ebla darbee kana gochuu eega dadhabanii booda. Dilbata darbee paartii cichitootaa kan ta’e Yamina kan hogganan Naftali Beneet gamtaa kanatti akka dabalamuu malan beeksiisan. Israa’eel waggaa lamaaf jeeqama siyaasaa keessa kan turtee yoo ta’u isuuma keessatti yeroo 4 filannoo gaggeessite. Erga filannoo lama bara 2019 gaggeesitee booda Natanyaahuun mootummaa wal taatootaa dhaabuu kan hin dandeenye yoo ta’u garu hanga mootummaan dhaabatuutti yeroof akka mummicha ministeeraati hojjataa jiran.


Kampaniin Dhiyeessii Foonii Addunyaa Guddichi Haleellaa Marsariitii Isa Mudate

Kampaniin foon nyaataa dhiyeessu guddichi JBS Foods, xumura torban darbee sababaa haleellaan marsariitii isa mudateen hojii isaa Awustiraaliyaa fi Ameerikaa kaabaa keessaa kaleessa cufuuf dirqamuu isaa angawoonni waajjira isaa haadhoo kan Brazil keessaa ibsanii jiru. Angawoonni akka jedhanitti rakkoo kana furuuf hojjetaa jiran. Dameen JBS USA haleellaa sana booda ibsa baaseen akka jedhetti, caasaalee haalaellaa kanaan miidhaman mara rarraasuuf tarkaanfii hatattamaa kan fudhatanii fi angawoota kan beeksisan ta’uu beeksisee jira. Deddeebiin maallaqaa maamiltotaa fi kanneen dhiyyeessanii sababaa haleellaa marsariitii kanaan boodatti harkifachu akka malu kampanichi beeksisee jira. Hanga yoonaa garuu galmeen namoota fayyadamaniis ta’e kan hojjettootaa fi kampanii Sanaa haleellaa kanaaf ssaaxilamuuf ragaan akka hin argamin illee beeksisee jira. Addunyaa irraa biyyoonni foon dhiyeessuun beekaman, Kanaadaa, Briteen, Awrooppaa, New Zealand fi Meeksiikoo dha.


Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa Weerarri Haaraan Yoo Ka’a Ta’eef Qophaa’uun Barbaachisaa Ta’uu Beeksise

Biyyoonni miseensa jarmayaa fayyaa addunyaa weerara sadarkaa addunyaaf deebii kennuuf walii galtee mallatteessuuf karoora dhiyaate raggaasisanii jiran. Jenevaa keessatti kan geggeessame gumii jarmayaa fayyaa addunyaa irrati kanneen argaman, wixinee gumii addaa kan WHO baatii sadaasaa keessa geggeessamu kan yoo weerarri COVID-19 waliin fakkaatu akka tasaa yoo mudate, haala wayyaawaa dhaan qophaa’uuf deebii kennuun danda’amu irratti mari’atu akka geggeessamu murteessaniiru. Weerarri yeroo ammaa naannoo addunyaatii uummata miliyoona 170 dhukkubbiif kan saaxile yoo ta’u, erga vaayiresiin koronaa bara 2019 Chaayinaa keessatti argamee qabee kanneen miliyoona 3.5 ol dhumaniiru. Daayirikterri WHO Tedros Adhanom hirmaattota gumichaaf ibsa kennaniin walii galtee kana irra ga’uuf yeroon isaa amma jedhanii, kunis dhaabbata eegumsa fayyaa kan tokkummaa mootummootaaf nageenya addunyaa guutummaa ni cimsa jedhan. Hanqina odeeffannoo wal jijjiiruu kan teeknooloojii fi qabeenyaan hanqachuun weerara COVID-19f deebii kennamu boodatti harkise jedhan. Qindeessitoonni tapha kubbaa miillaa Ameerikaa kolombiyaa waliin ta’uu dhaan dorgommiin qopheessaa turan sababaa weerara COVID-19 Arjentiinaa keessatti hammaate irraan kan ka’e gara Brazilitti dabarsuu isaanii Wixata kaleessaa beeksisanii jiran. Gabaasi kun kan Yunaayitid Isteetisii fi HIndiitti aansuu dhaan lakkoobsi namoota vayiresii koronaan qabamanii hedduu qabdu Brazil ilaalchisee shakkii qaban ibsanii jiran. Hayyoonni Saayinsii biyyattiin dorgommii kana keessummeessuu ishee yaaddoo qaban ibsuu dhaan COVID-19 gosa haarawaaf akkaan daddarbu hedduu qabaachuu ishee ibsanii jiran.


Fixiinsi Sanyii Jaarraa Toikko Booda Ameerikaa Keessatti Yaadatamee Oole

Prezidaant Joo Baayiden kibxata har’aa gara Tulsaa Oklahoomaatti kan imalan fixiinsa sanyii waggaa 100ffaa Tulsaa keessatti raawwatame kan jamaan warren adii bara 1921 hawaasa warren gurraachaa mancaasuu dhaan namoota 300 ajjeesanii kanneen 10,000 ta’an mana jireenyaan ala taasisan yaadachuuf jecha. Baayiden waaltaa aadaa Greenwood daawwachuu dhaan ijaarsa isaa waggaa 100ffaa irratti haasaa dhageessisuuf jiru. Hanga guyyaa har’aatti Tulsaa keessatti kan raawwatameef haleellaa poolisoonni sabxiqqaalee irratti raawwatan, wal caalmaa dinagdee, qeeqxonni akka jedhanitti uggura sagalee kennuu ilaalchisee seerri haara ba’e, sagalee warren Ispaanishii fi gurraachotaa murteessuuf jecha jedhan. Kana ilaalchisee lammiiwwan Ameerikaa hedduun hubannoon qaban xiqqoo dha. Baayiden ennaa isaan yaadannoo Ebla 31 – Waxabajjii 1 bara 1921 sanaaf magaalaa kibba gama dhiyaa Yunnaayitid Isteetis kan uummanni 400,000 keessa jiraatu ga’an muuziyemiin haaraan seenaa sana ibsu banamuuf jira.


Presidaantiin Yunaaytid Isteets Yaadannoo Ajeechaa Tulsaa Irratti Argaman

Presidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Bayiidan sirna yaadannoo wagaa dhiibaa Ajeechaa Tulsaa isaa gosa irrati huunda’ee kabajuudhaaf kutaa Okilaahoomaa magaala tulsaati ni argamu. Sababinii jeequmsa wagga 100 har’aa 1921 ta’e Sanaa mucaan dargaggeessii guraachii wagga 19 mucaa durbaa adii wagaa 17 umnaan gudeedeeraa waan jedhameef ture. Balaa sanaan gandii guraachonii itti heddumaatan Greenwood jedhamu barbadaa’ee ture. Magaalli Tulsaa bakka awwaala jilmaa namootani 300 jeequmsaa sanaa du’aniiru jedhamanii shakkaman barbaachuu irra jiriti. Haangawoon mootummaa Yunaaytid Isteets tokko tokko ajjeechaa bara darbee minisootaa keesatii nama Joorjii Flooyid jedhamuu irratii poolisiin raawwate caqasuudhaan, yaadannoon wagga 100 Ajeechaa Tulsaa tasifamuun barbaachisaa akka ta’e dubataniiru.


Walabummaa Keenyaaf Wareegama Kaffalame Yaadachuu Qabna: Prezidaant Joo Baayiden

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, itti aantuu prezidaantii Kamalaa Harisii fi angawoonni waraanaa sadarkaa ol aanaa biyyattii Wixata har’aa ennaa biyyattiin yaadannoo guyyaa goototoaa ayyaaneffattu kanatti bakka awwaalchaa Arlington National Cemetery jedhamutti argamuu dhaan awwaalcha kanneen waraansa irratti wareegaman irra sirna abaaboo kaa’uu geggeessanii jiran. No media source currently available Prezidaant Baayiden, Ministrii ittisaa Lloyd Austin fi Hogganaan hojjettootaa Jeneraal Maark Milley dugdee Washingtton-tti kan argamu bakka awwaalchaatti sirna yaadannoo qophaa’e irratti haasaa dhageessisuuf jiru. “Baayiden dilbata kaleessaa bakka gadamoojjiiwwan waraanaa fi maatiiwwan miseensota waraanaa biyya isaanii utuu tajaajilanii wareegamaniif haasaa dhageessisaniin,wareegma isaan kaffalanii fi maatiiwwan isaan dhiisanii deeman yaadachuu qabna jedhan. Bakka maatii gaddaan dha’amee ta’ee garaan koo akkaan na gadde jedhan Baayiden. Ibsi Baayiden kun kan dhag’ame kan waardiyyaa waraana biyyoolessaa keessaa tajaajilaa turan waggaa ja’affaa du’uu ilma isaanii Beau Bidenitti ture. Beau Biden bara 2015 jechuun waggaa ja’a har’aa utuu dhibee kaanseriin du’aan hin boqotin dura humnootii Yunaayitid Isteetiss kanneen Iraaq keessaa daawwatanii jiran. Nama ofii dhabuun attam akka nama dhukkubsu nan hubadha jedhan Baayiden. Laphee ofii keessatti qaawwaa inni dhiisee darbus nan beeka, hafuura ol fudhatanii deeffachuu akka dadhabuu ti jedhan. Firoottan koo gaddi hammi kun jiraatus, kanneen jaal’attan lubbuu isaanii dhabanii fi kanneen amma biyya isaanii tajaajilaa jiran ilaalchisee boonuu isinitti dhaga’amu nan beeka. Kunis boonuu fi gootummaa Ameerikaa keenya guddittii tajaajiluu ti jedhan.


Tamboo Xuuxuun haa dhaabatu - Guyyaa Hubannoo Uumuu

Guyyaan “Tamboo Xuuxuun haa dhaabatu” jedhu kabajamutti, jarmayaan fayyaa addunyaa kanneen xuuxan amala isaanii akka dhiisan, kanneen tamboo hin xuuxne caalaa illee COVID-19n du’uuf carraa isaan qaban ol aanaa ta’uu akeekkachiiseera. Qornnaan saayinsii waggoottan darban keessa geggeessaman kanneen tamboo xuuxan dhibba irraa harka shantama COVID -19n ennaa qabaman, akkaan dhukkubsachuu ykn du’aaf akka saaxilaman mirkaneesse jechuu dhaan hoogganaan sagantaa to’annaa tamboo kan jarmayaa fayyaa addunyaa Vinayaak Prasaad VOAf akka ibsaniiru. No media source currently available