Hoggantoonni dhaabbilee Basaasaa US fi Raashiyaa waliin mari'atan

Hoggantoonni dhaabbata basaasaa Ameerikaa fi Raashiyaa fuulaa fuulatti wal arguun dhimma Moskoon Yuukireen keessatti nuukilera fayyadamuuf doorsiftuu fi lammiilee US, ''dabaan’’ Raashiyaatti hidhamanii irratti mari’atan. Mariin daariktera CIA, Wiiliyaam Barnisii fi gita isaanii Raashiyaa Sergee Naarshikiin magaalaa Tarkii, Ankaaraatti Wiixata darbe wal arguun mari’atan. Kireemiliin mari’chi ''kakka’umsa gama Ameerikaan dhufeen’’ gaggeeffame jette. Erga Raashiyaan Yuukireen weerartee as marii sadarkaa olaanaatti gaggeeffame isa jalqabaati. Waayit Haawus, Obbo Barnis kan bara 2005-2008'tti Raashiyaatti, ambaasadara Ameerikaa tahan Raashiyaan waliin waa’ee xumura waraanichaa miti kan mari’atan jedhe. Ergaan isaanii ''Raashiyaan nuukileera yoo fayyadamte miidhaa akkamii akka qabuu fi ''tasgabbii fiduuf’’ rakkoo akkamii qabaata kan jedhu irratti akka tahe Waayiy Haawus himteetti. Ji’oota dhiyoon as US, Mooskoon nuukileera taaktikaa Yuukireen irratti akka hin fayyadamne irra dedeebiin akeekkachiisaa turte. Kireemiliin ammo yoo barbaachisaa tahe ni fayyadamna kan jedhu ibsiteetti. Ji’a Fulbaanaa darbe keessa pirezidaanti Puutiin biyyootni Lixaa Raashiyaa barbadeessuu barbaadu jechuun himatan. Daangaa biyya isaa tiksuuf ''tooftaa jiru hundaa’’ fayyadamuu akka danda’an ibsaniiru. Hoggantootni dhaabbilee basaasaa biyyoota lamaanii Turkitti wal arguu isaanii dubbii himaa pirezidati Resip Taayib Erdohaan kan tahanii lamaan isaanii mariisisaa turantu mirkaneesse. Ibsi Waayit Haawus irraa bahe Obbo Barnis marii waraanaa kamiyyuu hin goone’’ ''qajeeltoo keenya bu’uuraa irratti cichina: Waa’een Yuukireen Yuukireeniin ala homaayyuu miti’’ jette. Pirezidaanti Joo Baayiden gita isaanii Chaayinaa Shi Zhinpingi waliin marii G20 Indoonezhiyaa magaalaa Baalitti gaggeeffamu dursuun wal arganii waliin dubbataniiru. Lamaan isaaniiyyuu ‘’nuukileera Yuukireen keessatti fayyadamuu ykn ittiin doorsisuu irratti mormii akka qaban’’ ibsi Waayit Haawus bahe eerera. Ibsi Ministera Dhimma Alaa Chaayinaas irraa bahes Shi fi Baayiden nuukileera akka hin fayyadamuu akka hin qabnee fi waraanni nuukileeraa ka’uu akka hin qabne walii galuu ibse. Hoggantootni dhaabbilee basaasaa biyyoota lamaanii waa’ee lammiilee US ''dabaan’’ ji’a Hagayyaa keessa Raashiyaatti hidhamtee mari’ataniiru. Taphattuun kubba Kachoo Biriitinii Giriner zayita kanaabis daddabrsiti jedhamuun qabamtee hidhaan waggaa sagalii irratti murtaa’eera. Kanaabisiin fayyadamuun Raashiyaa keessatti seeraan ala tahus Moskoon aadde Giriineriin ‘’meeshaa siyaasaaf’’ godhatte jedhamuun komatamti. Bulchiinsi Baayideen Raashiyaa waliin hidhamtoota wal jijjiiruuf mari’atanii ture. Ameerikaatti ambaasadara Raashiyaa kan tahan, Anaatoolii Antoonoov qondaalota Waayit Haawus waliin dhimma qabinsa hidhamtoota Raashiyaa US keessa jiranii irratti mari’atu, jedhe imbaasiin Raashiyaa. Mariin qondaalota dhaabbata basaasaa US fi Raashiyaa garuu maal akka tahe Kanaan ala waanti barame hin jiru. Garuu yeroo murtaa’aa si’a loltootni Raashiyaa Kehersanii bahanii fi deebiin Raashiyaa maal tahuu mala jedhamee eegamutti gaggeeffamuun isaa waan gaariidha jedhame.


Raashiyaan bifa haaraan weerara gaggeessuf qophaa'aa jirti - Yukireen

Raashiyaan bara faranjootaa haaraa kanatti waraana lafoo guddaa qindeessuun weerara haaraa gaggeessuf qophaa'aa akka jirtu Yukireen himatte. Pirezidantiin Yukireen Volodmir Zeleniskii fi aangawoonni olaanoon biyyattii qophiin Raashiyaan gootu akka salphaatti ilaalamuu hin qabu jedhan. Haleellaan Raashiyaan itti qophaa'aa jirtu kun kallattii naannoo Doonbaas, karaa Bahaatin ta'uu akka danda'uu fi hanga magaala guddoo biyyatti Kiiv to'achuutti kan kaayyefate ta'uu jeneraalonni waraanaa Yukireen akeekan. Xinxaltonni biyyoota Lixaa garuu Raashiyaan humna lafootiin Yukireen to'achuuf dandeettiin isheen qabdu saffisaan dadhabaa akka dhufe himu. Qondaala waraanaa olaanaa Biriteen kan ta'an Admiiral Sar Toonii Radaakin, Raashiyaan keessumaa hanqina rokkeettii waan qabduuf bifa haaraan Yukireen irratti weerara yoo bante ofuma ishee akka miidhamtu dubbatan. Ministeerri Ittisaa Yukireen Oleeksii Reznikoov irra deddeebiin miidiyaatti akka himanitti Raashiyaan bifa haaraan Yukireen weeraruuf ragaaleen quubsaan jiraachuu himan. Kuni ammoo bara haaraa 2023 ji'a Guraandhalaa keessa ta'uu akka malu himan. Yeroo kanatti Raashiyaan loltoota haaraa 600,000 Yukireen akka lolaniif waamte keessaa 300,000 kan ta'an leenjii isaanii ni xumuru jedhame. Barruun the Economist dhiyeenya akka gabaasetti haleellaan Raashiyaa kun hanga ji'a Amajjiitti ta'uu danda'a. "Raashiyaan loltoota haaraa 200,000 qopheessaa jirti. Ammas Kiiv weeraruudhaaf akka yaalii godhan shakkii hin qabu," jechuun dubbatan gaggeessaan humna waraanaa Yukireen Jenaraal Zaluziniin. Yukireenis ta'ee Raashiyaan bara haaraa faranjootaa kanaaf waraana akka dhaaban jedhamanis lamaan isaanituu yaadicha hin fudhanne. Waraana kana mariin fixuufis ammatti wanti jedhame homtuu hin jiru. Yukireen keessumaa haleellaa qilleensarraa itti dhufu qolachuuf humna farra ittisa haleellaa qilleensarraa cimsattee jirti. Garuu ammayyuu deeggarsi meeshaalee waraanaa ammayyaa akka ishee barbaachisu biyyoota lixaatti iyyataa jirti. Mudde 15, gaggeessitoonni Gamtaa Awurooppaa bara haaraa kanatti deeggarsa yuuroo biliyeena 18 Yukireenif kennuuf walii galanii jiru. Akkasumas Raashiyaarraa qoqqobbii dabalataa kaa'uf walii galan. US gama isheetiin Jarmanitti loltoota Yukireen 15,000 ta'aniif leenjii waraanaa gahaa ta'e akka kennitu beeksifte.


Tarkiin haleellaa qilleensarraan booda  Sooriyaatti oppireeshinii lafoo gaggeesuuf- Erdoohaan

Tarkiin haleellaa qileensarraa Iraaqii fi Sooriyaatti gaggeesiteen booda amma immoo opprereeshinii lafoo humnoota Eegumsa Ummata Kurd [YPG] jedhaman Sooriyaa keessa jiran irrattin jalqaba jette. Pirezidaanti Resib Taayib Ergohaan haleellaa qilleensa irraan ministeerri ittisaa isaanii humnoota shororkeesiitootaa 254 ‘’adabaneerra’’ jedhan ‘’kun jalqabbiidha’’ jechuun akeekkachiisan. Tarkii gareen wara Kurdootaa haleellaa boombii dhiyeenya magaalaa Istaanbul keessatti rawwatan jechuun himatti. Gareen YPG haleellicha keessaa akka harka hin qabne himuun haleellaa qilleensarraa Tarkiin Kaaba Baha Sooroyaatti raawwatte namoota nagaa 30 fi loltoota 11 ajjeese jedhan. Dippaartimantiin humna Ittisaa US haleellaan Tarkii Sooriyaa keessaa ‘’kallatumaan nageenya humnoota US garee jihaadistootaa injifachuuf hojjechaa jiraniif yaaddoo taheera’’ jedhe. Humnootni Dimokiraatawaa Sooriyaa [SDF] kan Amerikaa irraa deeggarsa qabaniifi irra caalaan isaanii garee YPG irraa tahan Tarkiin haleellaa boombii Istaanbulitti raawwate qabata godhattee ittiin daangaa darbitee haleellaa raawwachuuf jechuun himatan. Humni waraanaa Tarkii erga bara 2016 as oppireeshinii gurguddaa sadii garee finciltootaa Sooriyaa waliin qindoomuun gaggeessee naannoo daangaa irraan lafa bal’aa hanga km 325 tahu qabataniiru. Oppireeshinii dhiyeenyaan ammo bara 2019 keessa Tarkiin lafa magaalota Taal Abiyaadii fi Raas al-Ayin gidduu jiru qabattee ture, booda Raashiyaan akka dhukaasa dhaaban mariisisun waraanicha dhaabde. Tarkiin garee YPG jedhaman shororkeesitoota warra Paartii Hojjetootaa Kurdii irraa bahanidha jechuun himatti. Paartiin Hojjettootaa Kurdi Tarkii keessatti walabummaa saba Kurdiif waggoota kurnan hedduuf waraanaa turan. PKK’nis haleellaa Istaanbulitti namoota jaha ajjeese keessaa harka hin qabnu jedhan. Resib Taayib Erdohaan Paarlaamaa keessatti miseensota paartii AKtti yoo dubbatan nageenya daangaa Tarkii mirkaneesuu fi ‘’kooriderii nagaa’’ fiduuf kutannoo isa duraa caalaa qabna jedhan. ‘’Oppireeshini qilleensa irraa itti fufna, yeroo nuuf mijataa tahetti ammoo lafoodhaan shororkeesitootaaf dhufna,’’ jedhan. Ajajaan SDF Mazluum Abdii miidiyaa Al Monitor jedhamutti akka himanitti haleellaan Istaanbul ‘’garee mormitootaa Sooriyaan warra to’annoo Tarkii jala jiraniin itti yaadamee kan qindaa’eedha’’ jedhanii magaalaan isaanii Kobaaneen xiyyeeffannoo haleellaa Tarkii keessa tahuu himan. Dabalataan Ameerikaa fi Raashiyaan Tarkiin akka gochaa ishee dhaabduuf hojii gahaa hojjechaa hin jiran jedhe ajajaan kun. Raashiyaa michuun mootummaa Sooriyaa oppireeshiniin lafoo Tarkii naannichatti jeequmsa hammeessa jette. ‘’Mormiin keenya Ankaaraatti dhagahameera abdii jedhu qabna, wal dhabdicha tooftaa biraan furuun danda’ama,’’ jedhan Raashiyaa irraa gidduu galuun mari’achiisaa kan turan Aleeksaander Lavireentiiv. Ameerikaan ammoo NATO keessatti Tarakii waliin hojjetti. Ta’us hidhattoota IS balleesuuf kan itti fayyadamtu hidhattoota YPG jedhaman waan taheef lola IS irratti godhaniif oppireeshiniin Tarakii kun dhiibbaa qaba jette. Amerikaan haleellaan diroonii waajjira olaanaa ajajaa hidhattootaa Maazluum Abdii irratti xiyyeeffachuun Tarkiin gaggeesite loltoota koo irratti dhiibbaa uumeera jette.


Hamilee loltootaa kakaasuuf Raashiyaan weellistoota adda waraanatti erguuf

Raashiyaan hamilee loltootaa cimsuuf jecha weellistoota gara dirree waraanaa Yukireenitti akka ergitu himte. Ministeerri Ittisaa torban kana “Birigeedii artii adda waraanaa” uumuu isaa beeksisuun, kun agarsiistoota sarkasii ni dabalataa jedheera. Ministeeerri Ittisaa  UK gabaasa basaasaa Dilbata baaseen uumamu Birigeedii kanaa himeera. Ministirri Ittisaa Raashiyaa Sargee Shooguu looltoota adda waraanaa Yukireenirra jiran daawwachuu isaa Moskoon ibseera. Ministirri ittisaa biyyatti ibsa Telegiraamii irratti  baaseen, Obbo Shooguun “naannoo loltoonni bobbaafaman irra balali’uun bakka sochiin waraanaa Raashiyaa adda qabatee jiru daawwateera,” jedha. Dabaluunis miniseetirichi Obbo Shooguun “ loltoota adda waraanaa fi Kommaand Postiirra” jiran waliin dubbachuu isaa ibseera. BBC’n daawwannaan kun yoom akka taaiamee ykn Obbo Shooguun Yukireen daawwachuu isaaniyyu mirkaneeffachuu hin dandeenye. Dhimma daawwannaa Obbo Shooguu irratti dubbi himaan waraana Yukireen Serhii Cherevat, gara dirree waraanatti imaluuf “ onnee qaba jedhee hin amanuu” jechuun TV Yukireenitti himaniiru. Kun kan dhufe qondaaltonni ittisaa US hamileen gadi aanaa “ human Raashiyaa hundaaf dadhabbii kan ta’e fakkaata,” erga jedhanii boodadha,” Birigeediin artii kun – kan duula dhiyeenya uummanni meeshaa muuziqaa loltootaaf gummachaa jedhu hordofee dhufe – hamilee kakaasuuf aadaa seenaa keessatti “muuziqaa waraanaa fi qophii bashananaa” beekamudha jetti UK’n. Ta’us garuu Birigeediin haaraa kun loltoota xiyyeefannoon isaanii ijoo “lakkoofsa loltoota du’anii dabale, hoggansa dadhabaa, rakkoo kaffaltii, hanqina meeshaa waranaa fi galmi waraanicha maali kan jedhu hubachuu dhabaniif” hamilee kennuurra yaada isaanii hatuu danda’a shakkii jedhu qabu. Akka miidiyaan Raashiyaa RBC jedhutti, Birigeediin kun loltoota Pirezdaant Vilaadmiir Puutin jalatti galmaa’an, akkasumas “weellistoota feedhii isaaniin tajaajila waraanaa seenan” of keessatti qabata. Gareen kun hojiin isaa “ hamilee loltoota ol kaasuu, akkasumas ilaalcha siyaasaafi xiinsammuu isaanii eeguu ta’a,” jechuun RBC ministera ittisaa eeruun gabaaseera. Lolli cimaan magaalaa Yukireeniin to’atamte Bakhamuut keessatti Sanbata gaggeefamaa akka ture waraanni Yukireen ibseera. Nannoo kanatti ji’ootaaf loltoonni Yukireen fi Raashiyaa lola cimaa gaggeessaniiru. Jimaata irratti Raashiyaan misaa’ela 76 dhukaasuun wirtuulee annisaa sagal rukkuttee Yukireen dukkanatti galchiteetti. Yukireen misaa’elota 60 ofiirraa ittisuu ishee himteetti. Oduu biraan, Pirezdaant Puutin wiixata Belarus ni daawwata jedhamee eegama. Erga waraanni kun eegalee, loltoonni Raashiyaa daangaa Beelarus bakka akka bakka itti haleellaa irraa gaggeessanitti fayyadamaa turaniiru. Pirezdaantiin Yukireen Volodmiir Zelenskii ammoo qondaaltoota olaanoo waraanaa fi nageenyaa waliin wal ga’ii ta’uun, akkamiin yaaddoo gama Belaarusiin (biyya Kaaba Yuukireenitti argamtu ) dhufu danda’a isa jedhu mari’ataniiru. “Maloota ittisaa ta’uu malan hundaaf qophaa’aa jirra,” jechuun Pirezdaant Zelenskii Dilbata ibsa kennaniin eeraniiru.


Yukireen erga waraanni Raashiyaa waliin eegalee loltoonni 13,000 jalaa du'uu beeksifte

Waraanni Yukireen erga eegalee hanga ammaa loltoonni biyyattii 13,000 ta'an du'uu aangawaan biyyattii olaanaan tokko dubbatan. Gorsaa pirezidantii Yukiree kan ta'an Maayikaayilo Podolyaak loltoonni 10,000 hanga 13,000 du'uu himan. Yukireenis ta'ee Raashiyaan ifatti lakkoofsa loltoota jalaa du'anii ykn madaa'anii hin himne. Yaadni aangawaa Yukireen kun humna waraana biyyattiitin hin mirkanoofne. Ji'a Waxabajjii keessa guyyaa guyyaan loltoonni Yukireen 100 hanga 200 akka du'an aangawaan kun dubbatanii turan. Ji'a darbe keessa aangawaan waraanaa kan ta'an Jenaraal Maark Miley gaama gama lamaaniyyuu waraanni 100,000 tokkoon tokkoon isaanii jalaa du'aniiru ykn madaa'aniiru jechuun dubbatanii ture. Komishiniin Gamtaa Awurooppaa Ursula Von der Leyen gama isaaniin loltoonni Yukireen 100,000 ta'an du'uu Roobii darbe dubbatan. Boodarra oduu himaan Gamtaa Awurooppaa lakkoofsi ibsame dogoggora akka qabu ibsuun 100,000 kan jedhame lakkoofsa loltoota du'anii qofa osoo hin taane kan madaa'anis akka hammatu ibsan. Maayikaayilo Podolyaak TV Yukireen irratti dhiyaachun, ''Kiiv lakkoofsa namoota du'anii ifatti dubbataa jirti." Lakkoofsi biiroo ajaja waraana fi ajaja humna waraanaa walii galaa [pirezidaantii] lakkoofsa qabatamaa ta'e akka qabanii fi akkaataa kanaan loltoonni du'an 10,000 hanga 13,000 akka ta'an dubbatan. Lakkoofsi namoota nagaa sababa waraana kanaan du'anii ammoo hanga walakkeessa ji'a Waxabajjiitti 3,600 ta'uu ibsan aangawaan Yukireen kun. Komishiniin Gamtaa Awurooppaa gama isaaniin waraana Yukireen keessatti hanga amma gaggeeffameen namoonni nagaan 20,000 ta'an du'uu himan. Gorsaan pirezidantii Yukireen Maayikaayilo Podolyaak ammoo loltoonni Raashiyaa 100,000 hanga 150,000 du'uu dubbatan.


NATOn meeshaalee waraanaa dabalataa Yukireeniif kennuufi

Dhaabbatni Wal-ta'insa Atilaantikii kaabaa (NATO)'n meeshaalee waraana dabalataa Yukireeniif dhiyeessuuf waadaa seene. Akkasumas bu'uuraalee misoomaa kanneen akka annisaa misaa'ela fi dirooniiwwan Raashiyaatin barbadaa'an suphuuf deeggarsa nan godha jedheera. Barreessaa olaanaa NATO kan ta'an Yeens Istoltenbarg akka walgahii Buchaarestitti gaggeeffame irratti Raashiyaan "waqtii gannaa akka meeshaa waraanatti itti fayyadamte" jedhan. Haleellaan misaa'elaa fi dirooniwwanii Raasiyaan bu'uuraalee annisaa irratti qiyyaafachuun gaggeessite lammiilee Yukireen miliyeenaan lakkaa'aman dukkana keessatti hambise. Ji'oota arfan darbaniif Yukireen deeggarsa farra haleellaa qilleensarraa ammayyaa gaafataa turte. Akka walii galtee Jeneevaatti bu'uuraalee misoomaa jireenya namaaf murteessoo ta'an irratti haleellaa raawwachuun akka yakka waraanatti ilaalama. Walgahii ministeeronni haqaa biyyoota dureeyyii G7 jedhamanii Barliinitti taa'an irratti yakka waraana Yukireen irratti dalagame qorachuu irratti deeggarsa akka taasisan walii galanii turan. Raashiyaan garuu yakka waraanaa homaatuu hin raawwanne jechuun waakkatti. Giiftii Dureen pirezidantii Yukireen Olenaa Zelenisky haalli amma lammiilen Yukireen itti jiran Waraana Addunyaa Lammaffa irratti akkuma Naazin Landon irratti xiyyeeffachuun barbadeessen wal fakkaata jedhan. "Kan nuti barbaannu mo'achuu qofa osoo hin taane, haqas ni barbaanna," jechuun dubbatan. Walgahii ministeeronni dhimma alaa NATO guyyoota lamaaf Romaaniyaatti taa'amu irratti barreessaa olaanaa dhaabbatichaa kan ta'an Yeens Istooltenbarg akkana jedhan: "Raashiyaan dirree waraanaa irratti mo'amaa jirti. Waraana mo'achuu waan hin dandeenyef amma bu'uuraalee hawaasa nagaa fi magaalota irratti haleellaa raawwataa jirti" jedhan. Ministeerri dhimma alaa UK Jeems Kileevarlii gama isaanin Raashiyaan "Yukireenota harka kennachiisuuf kana gooti" jedhan. NATOn ibsa kaleessa baasen haleellan Raashiyaan lammiilee nagaa fi bu'uuraalee annisaa irratti raawwattu "tajaajilawwan lammiilee miliyeenotaa kan hammeessudha" jedhe. Miseensonni NATO bu'uuraalee anniisaa Yukireen miidhaan irra gahe deebisanii akka suphan ibsi NATO kun ni hima. Qondaalli NATO ministeera dhimma alaa Yukireen waliin ta'uun ibsa kennaniin: "Hanga dhumaatti Yukireen bira dhaabanna malee rakkootti dhiisnee biraa hin gallu" jedhan. Ministeera dhimma alaa Yukireen kan ta'an Kuleeban, "Waan kanaan dura godhameef isin galateeffanna, garuu waraanni ammayyuu itti fufee jira. Murteen meeshaalee waraanaa fi toora oomishaa irratti taasifamu saffisuu qaba," jedhan. Ministeerri dhimma alaa Istooniyaa Urmas Rainsalu BBCtti akka himanitti NATOn misaa'elota hanga daangaa Raashiyaa keessa qaqqabuun haleellaa raawwatan Yukireenif kennuu akka qabu dubbatan.


Yuukireen keessatti lubbuun miiliyoonootaa balaarratti argamti- WHO

Yuukireen biyya ibsaan keessaa adda citeetti wayita amma cabbiin bu'aa jiru kanatti miiliyoonoonni balaa keessa akka jiran Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO)n hime. Wallakkaan bu'uuraalee anniisaa Yukireen barbadaa'ee ykn manca'eera. Kanaanis lammiilee biyyattii miliyoona 10 ta'an ammaatti ibsaa malee jiruu jedhan Dr Hans Henerii P Kluge, WHO'tti daarektara naannoo Awurooppaa kan ta'an. Haalli qilleensaa ammoo naannoo tokko tokkootti hanga -20C (-4F) gadi akka bu'u raagameera. Erga weerarri Raashiyaa eegalamee kaasee bu'uuraalee fayyaa irratti haleellaawwan 703 raawwatamuu Dhaabbatichi gabaasuu hime. Torban darbe ammoo Raashiyaan haleellaa isa cimaa ta'e raawwatteen dhaabbilee anniisaa dabalataa fi gamoowwan siviloonni keessa jiraatan haleelleete turte. Kunis jiraattoonni tibba qorraa kanatti akka balaaf saaxilaman taasisaa jiraachutu himame. Sirni fayyaa Yukireen ''waraana keessaatti hanga yoonaatti guyyaa dukkanaa keessa darbaa jira'' kan jedhan daarektarichi, furmaanni waaraanaa waraanicha dhaabudha jedhan. Sababii waraanaatiin hospitaaloonniifi dhaabbilee fayyaa dhibbaan lakkaa'aman ''humna guutuun tajaajilaa hin jira, ykn fedhiiwwan bu'uuraa guutuuf boba'aa, bishaanii fi ibsaa hin qaban,'' jedhan. Kutaan dahumsaa fakkeenyaa bakka daa'imnii guyyaa dahumsaan dura dhalatan keessa turan, firiijii dhiigniifi qorichi keessa kaa'amu fi kaa'anitu barbaachisa,'' jedhan. Ho'aa fi bakka nagaa barbaacha jecha namoonni gara miiliyoona sadii ta'an baqachuu WHOn hime. Dr Klugeen dhukkubsattoota HIV Donetsk keessatti argama 17,000 kan dhiheenyatti qoricha farra vaayirasichaa akka jiraataniif isaan gargaaru dhabuu malu jechuun ''baayyee yaadda'uu'' himan. Irra caalaan Doneski to'annoo Raashiyaa jala kan jiruu yoo ta'u, Dr Klugeen eddoowwan haaraa to'annoo jala oolfaman keessatti karaan deeggarsi namoomaa fayyaa ittiin galu hatattamaan akka umamuuf gaafataniiru. Akkasumas namoonni Covid'n qabamaa jiran dabalaa dhufuusaatti yaaddoo biraatu jira. ''Lammiileen Yukireen miiliyonootaan lakkaa'aman talaallii Covid hin argannee jedhu oggeessi kun. Akeekkachisi kun wayita ammaan tana haalli qilleensa Yukireen baayyee qabbanaa'aa dhufe kanatti kan dhufeedha. Magaalaa guddoo biyyattii Kiyeev keessa ammoo daandiiwwan miilaa, dirreewwan taphaa fi eddoon konkolaataa dhaaban fa'i cabbiin haguugamaa jiru. Kanaan wal qabatee namoonni daandii irratti mul'atan baayyee muraasa qofaadha.


Yaaddoon niwukilaraa hammaataara, nuti garuu maraattota miti, hin ariifannu- Putiin

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin addunyaarratti yaddoon niwukilaraa hammaataa jiraatus ''nuti garuu hin maraanne waan ta'eef meeshaa niwukilaraa fayyadamuutti hin ariifannu,'' jedhan. Raashiyaan meeshaa waraanaa balaa guddaa uumu kan fayyadamtu haleellaa itti hammaate ofirraa qolachuuf qofa jedhan Putiin. Walgahii waggaa mana maree mirga namoomaa Raashiyaa irratti haasawa taasisaniin, waraanni Yukireen keessatti gaggeeffamu ''adeemsa dheeraa'' ta'uu akka danda'us dubbataniiru. Qondaaltonni biyyoota dhihaa Putiin jalqaba irratti injifannoo saffisaa argachuuf karoorfate jedhanii amanu. Dandeettiin niwukilara Raashiyaa akkaan hordofamuu kan jalqabe erga waraanni Yukireen Gurraandhala 2022 eegaleeti. Putiin waa’ee waraana niwukilaraa irratti akkas jedhan: “balaan akkanaa guddachaa jira, dhoksuun dogoggora ta’a,” jechuun akeekkachiisan. Garuu Raashiyaan lafumaa kaatee jalqabumarratti meeshaa niwukilaraa hin fayyadamtu jedhan. Haala kam keessattuu eenyuunuu niwukilaraan doorsisuuf karoora hin qabnu jedhan. ''Nuti hin maraanne. Maalummaa niwukilaraa qixa sirriin beekna. Meeshaa waraanaa niwukilaraan addunyaa mancaasuuf hin jirru nuti,'' jedhan. Putiin biyyisaanii meeshaalee waraanaa niwukilaraa ammayyaa'oo fi addunyaarratti beekamoo ta'an hidhachuu hin haalle. Humna kana qabaachuus morkattuu isaanii UStti irra deebiin beeksisan, US biyyasaanii caalaa dubbii barbaaduun, iddoowwan buufata niwukilaraa Raashiyaan qabdu adamsaa jiraachuus ibsan. ''Meeshaalee niwukilaraa, kan tooftaa dabalatee, dachee biyyoota biroo keessaa hin qabnu, garuu Ameerikaanoonni ni qabu - Turkii keessatti, akkasumas biyyoota Awurooppaa biroo hedduu keessatti,'' jedhan. Kanaan dura Putiin meeshaa waranaa niwukilaraa kan fayyadamaniif haleellaa ofirraa ittisuu qofaaf akka ta'e cimsanii dubbatanii turan. Pireezidanti Putiin wayita waraana Yukireen irratti bananan waan hatattamaan injifannoo gonfatan itti fakkaatee ture, garuu haalli akkasaan itti yaadan ta'uu dinnaan waraanichi ''yeroo dheeraa fi adeemsa fagoo deemsisa'' jedhan. Raashiyaa keessatti qeeqni weerara Putiin irratti ka'uu danda'u kamiyyuu mana maree mirga namoomaa duratti fudhatama dhabsiifameera.\n\nWalgahii Roobii dura miseensonni mana marichaa 10 waraana kana irratti shakkii qaban kaafamaniiru. Namoota waraanicha deeggaraniin bakka buufaman.\n\nDhimmoonni walgahii kana irratti mari’atamanis dursanii haalaan qoratamaniiru jedha miidiyaan oduu walabaa Raashiyaa Verstka.\n\nYeroo dhihoo as Raashiyan yoom meeshaa waraanaa niwukilaraa fayyadamuu eegalti kan jedhu gadi fageenyaan hordofamaa jira.\n\nMeeshaan waraanaa niwukilaraa tooftaa qabu lola keessatti kan itti fayyadamaniidha, meeshaalee waraanaa gurguddoo "tarsiimoo" kanneen badiisa guddaa fiduuf qophaa'an garuu faallaa kanaati, hin eeyyamaman.


‘Iraan, amma Raashiyaaf deeggarsa meeshaa waraanaa guddaa taasifti-US

Raashiyaafi Iraan  hariiroon tumsa gama waraanaatiin qaban sadarkaa olaanaarra qaqqabuu Ameerikaan beeksisfte. Raashaan akkaataa hin eegamneen Iraan deeggaraa jirti jedhan Dubbi-himaan Kaawunsilii Dhimma Nageenyaa Ameerikaa Joon Kirbi. Ameerikaa gabaasni argatte akka agarsiisutti, biyyoonni lamaan dirooniiwwan walta’iinsaan oomishuuf jiru. Awustiraaliyaan gama isheetiin lammilee Iraan sadii fi daldalaa Iraan kan biraa tokkos Raashiyaa waraana Yuukireen keessatti gaggeessitu tumsuuf diroonii dhiyeessaniif jettu qoqqobde. Tumsi Iraanii fi Raashiyaa tibbbana kun Yuukireen kanaan dura Raashiyaan dirooniwwan Iraaniitti gargaaramuun haleeluu himataa turte ifatti mul’ise. Iraan jalqaba dirooniwwan waraaanaa kamiyyuu Raashiyaatti hin ergine jechuun haaltee turte, boodarra garuu otoo Yuukireen hin weeraramiin diroonii dhiyeessuufi amante. Qondaalli Dhimma Nageenyaa Ameerikaa Joon Kirbiin akka himanitti, Iraanii fi Raaashiyaan waltumsanii diroonii oomishuun Yuukireen, olloota Iraanii fi hawaasa addunyaa miidha. ‘’Raashiyaan Iraan waliin dhimmoota akka meeshaalee waraanaa tolchuu fi leeenjiirratti waliin hojjachuu feeti,’’jedhan.  Itti dabaluun qondaalli kun ‘’Raashiyaan meeshaalee waraanaa ammayyaa kan akka helikoptarootaa fi farra xiyyaaraa Iraaniif kennuuf jiraachuun Ameerikaan yaaddoo qabdi,’’jedhan. ‘’Iraan biyya meeshaa waraanaatiin Raashiyaa deeggartu ishee ijoo taate,’’ jedhan Dubbi-himaan Kaawunsilii Dhimma Nageenyaa Ameerikaa Joon Kirbi. ‘’Raashiyaan dirooniwwan Iraanitti gargaaramtee bu’uuralee misoomaa Yuukireen haleeluun namoota miliyoonaan lakkaa’aman ibsaa malee hanbistee, tajaajiloota bu’uuraa ijoo addaan kute. Namoonni Yuukireen jiraatan gocha Iraan raawwatteen du’aa jiru,’’ jedhan. Yaada Kirbin dubbatan ilaalchise yaada kan kennan Ministirri Dhimma Alaa UK Jeems Keleverlii, Iraan biyya meeshaa waraanaatiin Raashiyaa deeggartu keeessa tokkodha, hariiroon isaanii nageenya addunyaaf yaaddoodha jedhan. Waliigalteen’’badaan’’ biyyoota lamaan gidduutti uumame bu’uureffachuun Iraan dirooniwwaan dhibbaan lakkaa’aman Raashiyaatti ergite jedhan. Raashiyaan ammoo deebii kanaaf deeggarsa waraanaa fi teekinikaa bulchiinsa Iraaniif kenniti. Kuni ammoo michoota keenya Baha Giddugaleessaafi addunyaatti yaaddoo jabeessa,’’ jedhan. Itti dabaluun, misaayiloota dabalatee deeggarsi Iraan  meeshaa waraanaa Raashiyaaf kennitu ji’oota ittaanan keessatti akka dabaluu UK’n ni amanti jedhan. Yuukireen biyyi Iraan dirooniiwwan badanii baleessan ‘’kamakaazii’’ jedhaman Raashiyaaf dhiyeessiti  jechuun himattee turte. Iraan  garuu himannaa kana erga haaltee booda gara boodaa’’dirooniwwaan muraasa waraanni Yuukireenitti otoo hin jalqabiin ji’oota muraasa dura Raashiyaatti ergineerra,’’jette. Pirezedantiin Yuukireen Voloodmiir Zeleniskiin gamaa isaaniitiin kan Iraan jette sun ''dubbii dharaati'' erga jedhanii booda Yuukireen guyyaatti dirooniiwwaan Iraan 10 kuffisaa turte jedhan.


Angawooti Raashiyaa badhaafamaan Nobeelii Nagaa 'badhaasicha akka hin fudhanne itti himanii turan'

Badhaasa Noobeelii nagaa bara kanaa kanneen mo'atan keessaa tokko, lammiin Raashiyaa qondaaloti biyyattii badhaasicha akka hin fudhanne itti himuu dubbatan. Yaan Raachinskiin Raashiyaatti garee 'Memarial' jedhamu kan mirga siviiliif falmu kan bara darbe cufame akkasumas erga hundeeffamee waggoota baayyee lakkoofsise kan hogganan yoo tahu, badhaasicha akka hin fudhanne kan itti himame sababa namoota biroo lama badhaasicha isa waliin mo'ataniini. Dhaabbanni mirga namoomaa Yukreeniifi falmataan mirga namoomaa lammii Beelaaruus amma mana hidhaa jiruuf badhaasichi kennamuun 'sirrii miti' jedhanii yaadu jedheera. Mootummaan Raashiyaa dhimma kanarratti deebii akka kennuuf gaafatamee ture. Raachinskiin af-gaaffii addaa sagantaa BBC HADRDtalk waliin taasisaniin, dhaabbatni keenya badhaasicha akka hin fudhanneef gorfameera garuu nuti sanaaf xiyyeeffannoo hin kenninuu jedhe. Doorsisni nageenyaa jiraatus hojiin dhaabbata 'Memorial' murteessaa dha. ''Yeroo ammaa kanatti nageenyi nama kamiyyuu wabii hin qabu,'' jedhan. ''Namoonni baayyeen ajjeefamaniiru. Mootummaan akka feete ajjeesuufi dhiisuun itti fufuunsaa garamitti geessa...? Akka taheyyuu taanee boolla seenne keessaa bahuu qabna,'' jedhan. Memorial cunqursaa seenaa Sooviyeet galmeessaati ture. Hogganaasaa jalqabaa  Arseenii Roogiinskiin, seenaa farra kooministii qo'atte jedhamuun kaampiiwwan Sooviyeetitti hojii humnaa akka hojjetuuf ergamee ture jechuun dubbatan Yaan. Koreen Noobeelii yeroo mo'attoota badhaasa kanaa beeksisu,''dhaabbanni Memorial yakka kanaan dura mormuu qofa osoo hin taane, haaraan akka hin dhalanneef yaada jedhurratti kan bu'uurefame dha,'' jedhe. Yaan koreen Noobeelii Nagaa namoota biyya biraa sadii irraa badhaasuuf murteessuun,''waan dinqisifatamu dha,'' jedhan. Dhaabbileen siviilii daangaadhaan akka hin qoodamne agarsiisa, kunis rakkoo akka walootti qabnu furuuf gargaara jechuun dubbatan. Haa tahu malee, badhaafamaan Raashiyaa kuni falmii uumaniiru. Dubartiin Wiirtuu Mirga Siviilii hooggantu nama Raashiyaa kana wajjin af-gaaffiif hin taa'uu jetteetti. Kanaaf BBC'n Oslootti lameen isaanii adda addatti dubbiseera. Maaliif nama af-gaaffii kana qofaattii akka kennuu feete gaafa dubbattus, Oleeksaandraa Maatviichaak, deebii HADRtalk dhaaf kenniteen; ''yeroo ammaa kanatti waraana keessa jirra sagalee falmitoota mirga namoomaa Yukreen qabatamaan dhageessisuu barbaadna. ''Af-gaafficha yeroo garaagaraatti haa kenninuyyuu malee ergaan keenya Yaan waliin wal-fakkaataa akka tahe nan amana,'' jetteetti. Nama badhaasa kana waliin mo'atte taa'ee af-gaaffii hin kennu jettus garuu Yaaniin garuu galateeffateetti. Dhaabbanni Memorial ''Michuu'' keenya dha. Gareewwan mirga siviilii irratti hojjetan baayyee gargaareera. ''Waayiloota mirga namoomaa Raashiyaa kan haala rakkisaa keessatti hojjetan maraaf kabajan qaba,'' jetteetti. Kana malees, Raashiyaan yakka raawwateef otoo gaafatama hin fudhatiin Baha Awurooppaaf nagaan hin dhufu jechuun qaamni haaraa idial-addunyaa, Pireezidant Puutiiniifi gochaa isaaniif akka itti gaaftaman gochuu qaba jechuun sirni amma jiru gahaa miti jette. Namni sadaffaa badhaasa Nobeelii Nagaa kana argate falmataa mirga namoomaa Alees Baayiliyaatskii mana murtiittii otoo hin dhiyaatiin bara darbe baatii Adoolessarraa qabee mana hidhaa biyyasaa keessa jiru dha. Dhaabbata Mirga Namoomaaf falmu Viyaasnaa jedhamu kan hundeesse, yeroo bara 1996'tti Belaaruusitti mootummaan abbaa irree biyyattii mormitoota daandiitti bahan irratti tarkaanfii fudhachuun booda ture.


Waraana Yukireeniif Raashiyaan itti hin gaafatamtu - Puutin

Waraana Yukireen keessatti gaggeeffamaa jiruu Raashiyaan akka itti hin gaafatamne Viladmir Putiin ibse. Puutin kana kan jedhe qondaalota waraana biyyattii ergaa kara foddaa televizhiinii dabarseen yoo ta'u, biyyoonni lamaanuu "rakkoo keessa jiru" jechuun  ammayyuu "Yukireen fi nuyi obbolaadha" jedhuun dubbate. Jalqaba ji'a Guraandhalaa Puutin loltoota 200,000 gara Yukireenitti erguun weerara gaggeesse. Waraana kanaaf sababni "tarsiimoo biyyoonni sadaffaan gaggeessaniidha" jechuun dubbate. Waraana Yukireenif sababni dhiibbaa biyyoonni Lixaa gaggeesaniidha kan jedhu biyyoonni lixaa hin fudhatan. Ergaa karaa TV dubbateen, biyyoonni lixaa Yukireen irra jalqabee biyyoota Gamta Sooviyeetii booda biyya ta'an ilaalcha isaanii akka jiijjiirratan "brainwashed" godhaniiru jedhe. "Yukireen wajjin waggoota dheeraaf liqiifi anniisaa gatii salphaan dhiyeesafii ollummaa gaarii uumuuf yaalaa turre, garuu sun hin taane," jedhe. Sodaan biraa Puutin qabu NATOn naannichatti hundee jabeeffata kan jedhuudha.  \n\nNATOn gaafa hundaa'u kaayyon isaa Waraana Addunyaa 2ffaa booda babal'ifannaa daangaa Raashiyaan taasiftu dura dhaabbachuudhaf. Biyyoonni dur qaama Gamtaa Soviyeetii turan amma miseensa NATO ta'uun isaanii nageenya koof yaaddeessaadha jetti Raashiyaan. \n\nPuutin haasaa taasiseen: "Waanti komatamnuuf tokkoyyuu hin jiru. Yukireen akka obbolaatti ilaalaa turre, ammas akkasumatti yaanna. "Waanti amma ta'aa jiru gaddisisadha, garuu balleessaa keenya miti," jedhe. Raashiyaan ji'a Onkoloolessaa irraa kaasee misaa'eloota 1,000 fi dirooniwwan Iraaniin Yukireen irratti haleellaa gaggeessiteetti. Haleellaa bu'uuraalee misoomaa kanneen akka madda anniisaa irratti xiyyeeffateen nammooni miliyeenatti lakaa'aman elektirikii osoo hin argatin jiru. Bara haaraa faranjootaa kanattis "oppireeshinii waraana" ittuma fufanii akka gaggeessan qondaalonni waraana Raashiyaa ni dubatu. Jalqaba yerooRaashiyaan waraana kana eegaltu, loltota gahuumsa qaban qofatu irratti hirmaata jedhee ture Puutin. Garuu Fulaana keessa loltooni humna eeggataas akka irratti hirmaataniif ajaja laate. Gama biraan ammoo pirezidaantin Yukireen Volodmir Zeleniskiin daawwannaf Washingtan galuun Joo Baayidan wajjin wal arganiiru. Joo Baayidan "Yukireen yoomiyyuu taanan qophaa ishee hin taatu" jechuun waadaa galeefira. Hanga waraanichi xumuramutti US deeggarsa ishee Yukireenif gochuu akka itti fuftu irra deebin waadaa galeeraf. Paakeejii deeggarsaa dolaara biliyeena 2 tin alattis deeggarsa dabalata dolaara biliyeena 45 Yukireenif gochuuf akka jirtu US beeksifte turte.


Puutin haadholii ijoolleen isaanii waraana irratti jalaa du'an "gadda keessan nan qooddadha" jedhe

Pirezidaantin Raashiyaa Vilaadmir Puutin haadholiin ijoollen isaanii waraana Yukireenitti jalaa du'aniif gadda isaanii akka qooddatu dubbate. "Ilmoo ofii waanti bakka namaa buusu hin jiru," jechuun dubbate sagantaa haadholiin muraasni qofa irratti hirmaatan irratti. Haadholiin kunnneen itti yaadamee namoonni muraasni filatamanii Puutin wajjin akka wal argan godhaman jechuun kan komatanis danuudha. Raashiyaa keessatti dubartoonni ijoollen isaanii leenjii gahaa osoo hin argatanii fi meeshaa gahaa osoo hin hidhatin waraanatti geeffammanii du'aa akka jiran iffatti dubbachuun mormaa jiru. \n\nKaan ammoo waraanni Raashiyaa ijoollee isaanii irbaata rasaasaa gochuuf fuuldura hiriirsa jechuun komatu. Erga dhiyeenya kanaa as Raashiyaan dirree waraanatti milkaa'uu dadhabdee bakkeewwan to'atte gadi dhiisun booddetti deebi'aa jirti. Angawaan waraanaa US kan ta'e general Maark Miiley akka jedhanitti erga Raashiyaan Yukireen weerartee kaasee hanga ammaa waraanni Raashiyaa 100,000 ta'u du'uu ykn madaa'uu dubbata. Sadaasa 25 Puutin mana jireenya isaatti haadholii 17 ta'an kanneen ijoollen isaanii dirree waraanatti jalaa du'an walitti qabee osoo jajjabeessuu TV dhaan mul'ate. Dubartoota achitti walitti qabaman keessaa kaan wayyaa gaddaa uffatanii jiru. "Ani akka nama dhuunfatti, akkasumas gaggeessitoonni Raashiyaa madaan keessan akka nutti dhagahamu akka nuu bartanin barbaada," jedhe Puutin. Ijoollen isaanii waan yaadame galmaan gahanii du'an malee akkasumaan du'a tasaa akka hin duune itti hime. Waa'ee waraana deemaa jiruu oduu "sobaa" karaa TV ykn intarneetii faca'u akka amanuu hin qabnes isaanitti hime. Waa'ee waraana Yukireen keessatti gaggeeffamaa jiruu Raashiyaa irraa odeeffannoo qabatamaa argachuun rakkisaadha. Kanaaf ammoo namoonni neetwoorkii dhuunfaa kan ta'ee VPN tti fayyadamuun odeeffannoo sirrii ta'e argatu.


Raashiyaan konkolaataa bara Sooviyeeti deebistee oomishuu eegalte

Raashiyaan dhaabbata Renault duraanii keessatti konkolaataa bara Gamtaa Sooviyeetii oomishuu eegalte Raashiyaan weerara Yukireenii hordofee warshaa konkolaatawwan Renault cufamee turre erga to’annoo mootummaa jala galchiiteen booda, amma konkolaattota bara Sooviyeetii oomishuu eegalate. Oomisha konkolaatichaa kan eegale Kamaz oomishaalen jalqabaa baatii dhufaa keessa gabaaf dhiyaatu jedheera. Raashiyaan Yukireen weeraruu hordofee qoqqobbii biyyoonni lixaa Raashiyaa irra kaa'aniin dhaabbanni Faransaayi Renault Raashiyaa keessaa dhiisee kan bahe. Warshaan amma deebiisee hojiisaa eegale kunis konkolaataawwan jaarraa Soviyeeti dizaayina fooyya’e oomishuun gabaadhaaf kan dhiyeessu ta’a jedhameera. Waraanichaan walqabatee dhaabbiilee addunyaarratti maqaa guddaa qabaniifi Raashiyaa keessaa bahan keessaa Maakdoonaald fi Istaarbaaks ni argamu. Raashiyaan weeraraYukireen irratti raawwatteef deebii kennuuf jecha qoqqophaan biyyoonni lixaa irra kaa’aniin kan turan yoo ta’u galteewwan biyya alaatii galchitu akka dhabdu taasisuu irratti kan xiyyeeffate ture. Dhaabbanni Kamaz kan warshaa teeknoloojii konkolaataa oomishu ta’udhaaf Adooleessa keessa waliigaltee mallatteessee ture. Kana malees, mootummaan Raashiyaa dhaabbata Chaayinaa konkolaataa oomishu JAC waliin hojjataa jiraachuu Rooyitarsi madda maqaan hin eeramin caqasuun gabaaseera. Kazan ibsa baaseen akka jedhetti, galteewwan oomisha konkolaataatiif barbaachisan argachuuf dhiyeessitoota biyya keessaa wal jalaan cimsuu akka yaadee ibsuun, yeroof garuu oomishi isaa murtaa’aa akka ta’u himeera. Haata’u malee dhaabbatichi baatii tokko ittaanuu keessatti konkolaataawwan 600 ta’a omishuuf hojjataa jiraachu himeera. Bara haaraa (2023) keessa ammo hammi omisha isaa gara konkolaatoota kuma 100 kan qaqaban yoo ta’u, isaan keessaayis muraasni kan annisaa elektirikaatiin hojjatan ta’u jedhame. Walumaagalattis, erga waraanni Yukireen eegalee as baayyinni konkolaataa raashiyaatti tolfamanii haalaan hir’ateera. Akkasumas hammi konkolaattoota bara kana keessa gurguramaniin miiliyoona tokkoo gadi bu’uu akka malu eegama. Kunis seenaa Raashiyaa hammayyaa keessatti gurgurtaa gadaanaa yeroo jalqabaatiif mudatu akka ta’u Rooyitarsi gabaaseera.


Misaa’eela ‘Raashiyaan hojjatte’ jedhame Poolaand irratti dhokaafamuu hordofee maaltu ta’aa jira?

Erga kaleessa Sadaasa 15, 2022 misaa’eelii kan Raashiyaadhaan hojjatame jedhame Poolaandii irratti dhokaafamee kaasee naannicha keessatti taateewwan gargaa garaa raawwatamaa jira. Haleellaa Poolaandi keessatti ollaa Przewodow jedhamtu kan kaabaa Yukireen irraa fageenya km 6.4 irratti argamtu keessatti qaqabeen lammiileen Poolaandi lama ajjeefamu hojjattoonni balaa ibiddaa himan. Ameerikaafi biyyoon Awurooppaa kaanis haleellichaa qorataa kan jiran yoo ta’u, hanga ammaatti misaa’eelichi kan Raashiyaa irraa furgugfame ta’usaatiin ragaan argame hin jiru. Raahshiyaan gama isheetiin haleellichaa keessaa harka akka hin qabne waakkattee jirti. Ministeerri Ittisaa Raashiyaa ‘‘haleellaan daangaa Poolaandiifi Yukireen irratti kiyyeeffchuun taasifamee kamuu hin jiru’’ jedhaniiru. Itti dabalunis, kun gochaa ‘‘itti yaadamee dubbii barbaacha haalichaan mudama umuudhaaf’’ jedhaneera ministeerichi ibsa dhimma kanarratti baaseen. Poolaandi miseensa Nato kan gamtaa waraanaa Yukireen deeggaraa jiruufi UK, Jarmanii fi Ameerikaan keessatti miseensa ta’aniiti. Miseensoonni Nato yoo haleellaan waraanaa irratti raawwatameetti waliin dhaabbachuuf waliigaltee qabu. Kanaafuu miisaa’eeliin amma Poolaandi irratti furgugfamee kun dhuguma Raashiyaa irra ta’uun yoo mirkanaa’e, akka yaadaatti kan walitti bu’insicha harbeessuu ta’a. Haata’u malee xinxaltoonni waraanaa mudamni kan mudatuu hin fakkaatu jechaa jiru,. Pirezidantiin Ameerikaa Joo Baayida ammo haeellaan miisaa’eelii Poolaandi keessatti kufuun namoota lama ajjeessee  kan Raashiyaadhaan dhokaafame ta’u akka hin daneenyee himan. Baayidan ragaaleen jalqabaa haleellichi dhugaatti kan ‘‘Raashiyaan raawwatameedha’’ yaada jedhu kan gaaffii keessa galacheedha jedhan. Haleellaa miisaa’eelii lama ollaa Poolaandi keessatti guyyaa kaleessaa raawwate hordofee keessattuu biyyoota miseensa G7 mudamma dippilomaasii keessa galchee ture. Walumaagalattis, Ameerikaa dabalatee deebiin biyyooti miseensa Nato ta’an irraa taateerratti balaaleeffannaa irraa of qusataniiru. Joo Baayida karaa tiwitaraatiin akka jedhaniitti, pirezidantii Poolaandiitti dubbachuun ‘‘qorannoo dhohiinsicha irratti gaggeeffamuuf deeggara guutuu akka taasisaniif’’ itti himaniiru. Ministirri Dhimma Alaa Polaandi miisaa’eeliin ‘’Raashiyaan hojjatamee’’ Kibxata kaleessaa akka sa’aatii biyyaatti 15:40 irratti daangaa poolaand keessatti kufuun ollaa xiqqoo keessatti namoota lama ajjeessuu hime. Dubbii Himaan Ministeera Dhimma Alaa Poolaandi Luukaasz Jaasinaa akka jedhaniitti, Ambaasaadarri Raashiyaa Poolaandii keessaa taatee kana ilaalchsee ‘‘ibsa akka kennaniif’’ waamamaniiru. Ibsichi eenyuu akka misaa’eelich furgugsee omaa kan hin jennee yoo ta’u, gareewwan wal waraanaa jiran lamaanuu miisaa’eelii Raashiyaa hojjatteetti fayyadamaa jiru. Ollaan amma miisaa’eliichi keessatti kufee Przewodow Kaaba magaalaa Lviivn daangaa Poolaandiifi Yukireen irrratti kan argamtuudha. Pirezidantiin Poolaandii haleellaa miisaa’eelii raawwatamee duuba eenyuu akka jiru ilaalchisee ‘’ragaa qabatamaan’’ hin argamne jedhan. Haaluma walfakkaatunis Ministirri Mummee Poolaandi Haaluma walfakkaatunis Ministirri Mummee Poolaandi Mateusz Morawiecki haleellaa misee’aalaa sana hordofe ummannii akka tasgabbaa’uuf waammicha taasisan. Pirezidantiiin US Joo Baayidan Waayiti Hawusiitti dhimma haleellaa miisaa’elii jedhame irratti marii atatamaa gaggeessan. Haleellaan miisaa’eela Poolaandi keessatti raawwatameera jedhame kunis wayita hooggantoonni biyyoota G7 yaa’isaanii Baaliitti taa’aa turan guyyaa dhumaarra gahaniitti ture. Haaluma kanaanis hooggantoonni yaa’icharra turan Kibxata walgahii idilee cinaatti dhimma haleellaa misaa’eelii namoota lama ajjeessee irratti mariif taasifatan. Hooggantoonni G7 Baalii keessatti irratti hirmaataa jiran hundi Ministiroota Ittisaa isaaniitti bilbiluun taatee Poolaandi keessa itti himuu eegalan. Pirezidantii Ameerikaa Joo Baayidaniifi MM UK Rishii Suunaak kanneen magaalaa guddoo Poolaandi Waarsaaw quunnaman keessaay.


Buufata nuukilaaraa Raashiyaan to'atame keessatti dhohinsi dhagahame

Erga guyyaa Sanbataatii kaasee dhaabbatta nuukilaaraa Kibba Yuukireen kan Raashiyaan to'attee jiru keessatti dhoohinsii cimaa hedduun dhagahamuun gabaafame. Hogganaan nuukilaraa UN, Raafaa'eel Girosi dhaabbata nuukilaraa guddicha Awurooppaa kan ta'e Zaaporizhzhiyaa keessatti waraannii akka dhaabbatuuf waamicha hatattamaa taasisan. ''Kana duuba eenyumtuu yoo ta'e battalatti dhaabbachuu qabaata'' jedhan. Itti dabaluunis, ''ibidaan taphataa jirtu'' jedhan. Dhaabbatichi Laga Niproo irratti fuullee adda waraanaatti argama. Waraanni Raashiyaa humnootii Yukireeniitu cinaa tokkoon naannoo to'annaa Raashiyaa jala jiruu irratti haleellaa raawwataa jira jechuun himataa jiru. Gama Yukireen kan duraan Raashiyaan naannicha irratti haleellaa raawwataa akka jiru himan irraa ammaatti kan dhagahame homtu hin jiru. Magaalaa Raashiyaan to'atamte Enerhodar dabalatee, naannoon dhaabatichatti argaman baatiiwwan darbaniif walitti fufiinsaan haleellaa irratti raawwatamaa jira. Haata'u malee, hanga dhohinsi ammaa gaafa sanbataa dhagahameetti  naannichatti tasgabbiin umamee ture. To'attoonni dhaabbata UN, Ejensii Aannisaa Atomikii Idil-Addunyaa (IAEA) karaa foddaa isaanii dhohinsa muraasa arguu himaniiru.  Odeeffannoo qondaaltoota Rashiyaa dhaabbaticha to'atan irraa argame eeruun, gareen IAEA akka himaniitti, gamoowwan, sirnoonnii fi meeshaaleen bakkichatti argaman muraasni barbadaa'aniiru. Haata'u malee, hanga ammaatti ''nageenya nuukilaaraa irratti yaaddeessaa miti.'' Dutii mudate jiraachuu ilaalchisees gabaasni dhagahame hin jru. ''Oduun garee keenya irraa kaleessaafi ganama kana dhagahame yaaddeessaadha'' jedhan Mr Giroosi. Dhaabbata nuukilaraa guddicha keessatti dhohiinsii dhagahamaa jira, kun haala kamiinuu fudhatama hin qabu jedhan. Irra deebiinis gareewwan wal waraanaan lamaanuu akka waliigalanii nageenya eegumsa nuukilaraa naannichaafi dhaabbatichaaf hatattamaan taasisaniif waamicha taasisan.


Raashiyaan magaalota Yuukireen irratti haleellaa misaa'elaa cimaa gaggeesite

Humni waraanaa Raashiyaa Jimaata har’aa Yuukireen irratti haleellaa misaa’elaa 76 fi haleellaa diroonii gaggeessuu qondaalonni Yuukireen himan. Raashiyaan magaalaa guddittii dabalatee magaalota Kaabaa, Kibbaa, Lixaa fi Gidduugaleessa biyyattii haleelte. Haleellaa mana jireenyaa magaalaa Kirivii Rii irratti gaggeeffameen namootni lama du’aniiru. Dabalataan namootni sadii ammo magaalaa Kehersan keessatti lubbuu dhabaniiru. Torban kana keessa raashiyaan bu’uuraalee misoomaa Yuukireen irratti haleellaa gaggeessitu dabalteetti. Magaalaa Karkiiv dabalatee magaalota biyyattii hedduu keessaa ibsaan bade dukkana keessa jiru. Ministeerri Aannisaa biyyattii buufataaleen madda aannisaa sagal tahan miidhamaniiru. Dhaabbanni buufata aannisaa biyyattii to’atu Ukrenegro haleellaa JImaataan booda hammi aannisaa namootni argatan dachaan gadi bu’uu ibse. Yuukireen Raashiyaan ‘’waktii gannaa akka meeshaa waraanaatti fayyadamti’’ jechuun himatti. Biyyattii keessatti yeroo kana haalli qilleensaa ni cabbaa’a. Aannisaa haleeluun Raashiyaa ammo rakkinicha ittuu hammeesuu ibsiti Yuukireen. Gorsaan Ministeera Ittisaa Yuukireen Yuurii Saak BBCtti akka himanitti gareen tajaajila hatattamaa dhiyeessii aannisaa kana deebisuuf hojjechaa jiru. Garuu haalichi ‘’ammayyuu ulfaataadha’’ jedhan. Yuukireen guutuu irraa sagaleen dammaqsituun haleellaa misaa’elaa eeru jira. Ajajaan Waraanaa biyyattii Vaaleerii Zaaluzhinii humni ittisa qilleensarraa biyya isaanii haleellaa misaa’elaa 76 keessaa 60 fashaleessuu himan. Qondaalonni magaalaa Kiyeev misaa’elootni 40 tahan magaalittii iratti qofa xiyyeeffachuun dhukaafamaniiru. Kun erga weerarri Raashiyaa jalqabee magaalittiif haleellaa isa guddaadha. Raashiyaan bara faranjootaa haaraa kanatti waraana lafoo guddaa qindeessuun weerara haaraa gaggeessuf qophaa'aa akka jirtu Yukireen himatte. Pirezidantiin Yukireen Volodmir Zeleniskii fi aangawoonni olaanoon biyyattii qophiin Raashiyaan gootu akka salphaatti ilaalamuu hin qabu jedhan. Haleellaan Raashiyaan itti qophaa'aa jirtu kun kallattii naannoo Doonbaas, karaa Bahaatin ta'uu akka danda'uu fi hanga magaala guddoo biyyatti Kiiv to'achuutti kan kaayyefate ta'uu jeneraalonni waraanaa Yukireen akeekan. Xinxaltonni biyyoota Lixaa garuu Raashiyaan humna lafootiin Yukireen to'achuuf dandeettiin isheen qabdu saffisaan dadhabaa akka dhufe himu. Qondaala waraanaa olaanaa Biriteen kan ta'an Admiiral Sar Toonii Radaakin, Raashiyaan keessumaa hanqina rokkeettii waan qabduuf bifa haaraan Yukireen irratti weerara yoo bante ofuma ishee akka miidhamtu dubbatan. Ministeerri Ittisaa Yukireen Oleeksii Reznikoov irra deddeebiin miidiyaatti akka himanitti Raashiyaan bifa haaraan Yukireen weeraruuf ragaaleen quubsaan jiraachuu himan. Kuni ammoo bara haaraa 2023 ji'a Guraandhalaa keessa ta'uu akka malu himan. Yeroo kanatti Raashiyaan loltoota haaraa 600,000 Yukireen akka lolaniif waamte keessaa 300,000 kan ta'an leenjii isaanii ni xumuru jedhame.


Angeelaa Merkel Putiin Yukireen akka hin weerarri dhorkuuf aangoon hanqachuu himte

Chaansilarri duraanii Jarman, Angeelaa Merkeel osoo Raashiyaan Yukiren hin weerariin dura, imaammanni hordofaa turte sirrii ta'u himte. Isheenis Vilaadmiir Putiin irratti dhibbaa gochuuf aangoo akka hin qabne dubbatte. Bara 2021 ji'a gannaa keessa Awurooppaan akka pirezidantii Raashiyaa fi Pirezidantii Faransaay Imaanu'el Maakroon waliin mari'ataniif yaalii taasisuu kaafte. ''Haata'u malee akkan barbaadeetti akka adeemuuf aangoo hin qabu'' jechuun madda oduu Spiegel tti himte. Aadde Merkeel erga marsaa afuriif biyyattii dursanii booda Muddee darbe aangoo gadhiisan. Isheenis dawwannaa dhumaa Hagayya 2021 Mooskootti taasiftee turte. Yeroo sanatti miidiyaatti akka himteetti, ''Putiiniif hunda kan caalu aangoodha'' jettee turte. Waligahii isaanii dhumaarrattis Putiin Ministira Dhimma Alaa biyyattii Sargee Laavroov waliin dhufuun waan guddaa ture jette. Isaan dura ammoo qofaatti marii taasisanii akka turan himti. Weerara pirezidanti Putiin ilaalchisee, wayita inni daangaalee Yukireen irratti waraanaa guddaa ijaaraa ture sanatti, Merkeel fi hoggantoonni Awurooppaa kaan adeemsa cimaa Kirmeliin irratti fudhachu ni danda'u ture jechuun mormu. Hayyuun imaammata alaa Paartii Dimokiraasii Kiristaanotaa (CDU) ishee keessaa,  miseensi mana maree Rooderik Kieseweter Putiin Awurooppaa adda qooduufi dadhabsiisuuf akka yaalaa ture ni beekti turte. Garuu ammoo tarsimoo 'aangoo laafaa' (soft power) sirrii ta'u amante jedhu. Weerarichaan dura ammoo Jarman boba'aa Raashiyaa irratti baayyee hirkatti jechuun falmaa ture. Merkeel aangoo gadhiisuutti omaa akka hin gaabbinee Muddee keessa himtee turete. Sababiinis mootummaan ishee waraana Yukireen qofa osoo hin taane waraanawwan Moldova, Joorjiyaa, Siriyaafi Laayibeeriyaa kan hunda Raashiyaan keessatti hirmaachun akka hin milkoofneetti yaaddi turte. Isheefi Putiin lamaan isaanituu Koministii Jarman Bahaa keessatti muxannoo kallattii qabu. Isheen achitti kan guddattee yoo ta'u, Putiin ammoo akka qondaala KGB Sooviyeetitti hojii tikaa hojjachuun achi jiraatee ture Putiin Afaan Jarmanii sirnaan kan haasa'u yoo ta'u, Merkeelis akkasuma afaan Raashiyaa bareechitee dubbatti.


Raashiyaan magaalota Yukireen hedduu misaa'elaan haleelte

Raashiyaan erga magaala Kersoon gadi dhiistee baateen booda Kiiv dabalatee magaalota Yukireen hedduu misaa'elaan haleelte. Magaala Laviiv Lixa biyyattiitti argamtu hanga magaala Chernihiv kan Baha Yukireenitti argamtutu haleellaa kanaan miidhame. Yeroo Raashiyaan haleellaa kana gaggeessitu biyyoonni dureeyyiin addunyaa G20 jedhaman Baalitti wal arganii mariitti jiru. Walgahii kana irratti waraana Raashiyaan Yukireen irratti gaggeessaa jirtuuf mormii guddaatu mudate. "Waanti diinni barbaadu ifaadha. Garuu ammoo hin argatan," jedhan pirezidaantin Yukiriin Volodmir Zeleniskiin. Haleellaa Raashiyaan Sadaasa 15 magaalota Yukireen irratti raawwatteen misaa'elota 90 dhukaaste. "Humni ittisaa qilleensaa keenya misaa'eloota 70 fashalsuun kuffiseera," jedhan Zeleniskiin. Haleellaa Raashiyaan buufata anniisaa fi bu'uraalee misoomaa Yukireen irratti raawwatteen magaalota Yukireen qofaa osoo hin taane biyya ollaa kan taate Moldoovanis humni ibsaa addaan ciccitee rakkataa jirti. Haleellaa kanaan Raashiyaan magaalota Yukireen 15 ta'an keessatti madda anniisaa irraan miidhaa geesse. Jiraattun magaala Kiiv tokko BBCtti akka himtetti yeroo misaa'elonni magaalattii haleelan rafaa akka turtee fi sana booda balaa abiddaa jalaa miliqxee akka baate dubbatti. Gorsaa pirezindaantii Yukireen kan ta'e Andiriy Yermak akka jedhetti Raashiyaan magaalota Yukireen kan haleelte sababa Pirezidaant Zeleniskiin wal gahii biyyoota G20 irratti "haasaa jabaa" taasiseefi. Zeleniskiin walgahii biyyoota G20 kana irratti karaa onlaayinii hirmaachun haasaa taasiseen Raashiyaa keessaa hambisuun "G19" jechaa ture. Torbee darbe Raashiyaan humna waraanaa ishee ji'ootaaf magaala Kersoon keessa turan akka bahan taasiftee jirti. Raashiyaan erga magaala Kersoon keessaa baatee as haleellan kun isa jalqabaati. Waraana kana irratti Mooskoo yeroo lola lafoootin miidhan irra gahu, humna qilleensa irraa fayyadamti. Haleellaa miilanaa kana ilaalchisee biyyoonni michuu Yukireen kanneen akka US fi UK, "bu'uuraalee misoomaa uummata nagaa irratti xiyyeeffachuun haleellaa gaggeessun dadhabina Puutin agarsiisa" jechuun balaaleffatan.


Waraana Yukireen: Taatee addaa Chornobaayivkaatti Raashiyaan janaraalota lama itti dhabde

Raashiyaan akkuma Yukireen irratti waraana banteen buufata xayyaaraa tajaajila waraanaf oolu kan magaalaa Kersoon alatti argamu to'atte. Buufanni xayyaaraa kun irra deddeebin humnoota Yukireenin haleelame. Raashiyaan meeshaalee waraanaa fi loltoota ishee achitti buustee bakkeewwan garaa garaa haleeluf haala mijeeffataa turte. Achirraa ka'uun gara Maykolaayiv fi Odeesaa fa'aa weeraruuf turte. Buufata xayyaaraa kana akka wiirtuu waraana Raashiyaatti hin tajaajilleef Yukireen irra deddeebin haleellaa fageenya irraa gaggeessiteen meeshaalee waraana garaa garaa barbadeessite. Jeneraalonni Raashiyaa lamas haleellaa Yukireenin buufatuma waraanaa kana keessatti du'an. Haleellaa buufata xayyaaraa kanatti milkaa'un Yukireen dirreewwan waraanaa biroo irrattis akka milkooftuf hamilee ta'eef. Buufata xayyaaraa Chornobaayivkaatti Raashiyaan mo'amuu hordofee lammiileen Yukireen hedduun buufata xayyaaraa kana akka mallattoo biyyaalessaatti ilaalu. Kunis tarsiimoo Raashiyaan achirraa ka'uun kutaalee Yukireen garaa garaa to'achuuf baafattetu jalaa danqe waan ta'eef. Ji'a tokko dura Yukireen yeroo magaala Kersoon to'attu buufata xayyaara Chornobaayivkaa deebistee to'atte. Loltoonni Raashiyaa buufaticha keessaa yoo bahan fanjiiwwan heddu kiyyeessanii bahan. Awwaalli jumlaa heddus achitti argame. Raashiyaan buufata xayyaaraa kanaafi magaalaa Kersoon osoo gadi dhiistee hin bahin dura waraannni Yukireen riqicha, wiirtuu qajeelcha waraana fi man-kuusaa meeshaalee waraanaa irratti qiyyaafachuun haleellaa heddu raawwataa ture. Loltoonni Yukireen deebi'anii buufata xayyaaraa gaafa qabatan kan isaan argan tuullaa meeshaalee waraanaa Raashiyaa barbaadan qofa osoo hin taane hawaasa naannoo sana jiraatan erga Raashiyaan bakkicha to'attee eessayyuu dhaqanii hin beeknedha. "Ji'atti nyaata bitachuuf yeroo muraasa qofa arganna. Eessayyuu dhaqnee hin beeknu. Mana keenya duuba kaarota, hundee diimaa fi dinnicha fa'aa qotataa turre," jetti Viktooriyaan buufata xayyaarichaa keessatti oppireetara taatee hojjataa kan turte. Sadaasa 11 Raashiyaan Kersoon gadi dhiistee gaafa baatu bu'uuraalee misoomaa kanneen akka telekominikeeshinii fa'aa balleessitee baate. Buufata xayyaaraa Chornobaayivkaa madda anniisaa irraa waan adda kutteef jiraattonni baay'ee rakkatu. Naannoo hawaasa Chornobaayivkaatti barsiituu kan taate Sivitlanan barattoota ishee keessaa lama dirree waraanatti akka du'aniifi kaan ammayyuu lolaa akka jiran dubbatti. Amma Chornobaayivkaatti manneen diigamaniifi qabeenya barbaada'e deebisanii ijaarutu hafe. "Namoonni Raashiyaa jalaa baqatanii deeman, kaan ammoo waanti dhufe haa dhufu jedhanii qa'ee isaanirraa hin baqatin kutatanii turan," jetti mandara  sanatti itti gaafatamtuu kan taate Ihor Dudar. Lammiilen Yukireen buufata xayyaaraa tajaajila waraanaa kennu kana keessatti muuziyeemii waraanaa banuuf akka qaban dubbatu. Haa ta'u garuu lolli ammayyuu isaan irraa fagaatee hin jiru. Rookkettiwwan loltoonni Raashiyaa dhukaasan ammayyuu qe'ee isaanii irraa fageenya dhihoo iratti bu'a.


Ameerikaan nama 'goota' jettuun akkamitti mana-hidhaa Raashiyaarraa baafatte?

Ameerikaan taphattuu kubbaa kaachoo beekamtuu goota biyyaalessaa taate Raashiyaatti hidhamte gadhiisisuudhaaf marii yeroo dheeraatiin booda lammii Raashiyaa yakka guddaatiin waggaa 25 akka hidhamu itti murteessiteen jijjiirratte. Biriitinii Giraayinar ji’oota sagaliif mana-hidhaa Raashiyaa keessa turte. Goota beekamtuu kana hiiksisuudhaaf mootummaan Ameerikaa marii namoota nageenyaa olaanoo ta’an hirmaachisaa turuun dhuma irratti milkaa’e. Raashiyaan goota kubbaa kachoo kana kanan jijjiiru Viktor Buut yoo ta’e qofa jechuun akkuma jette milkaa’eeraaf. Viktor Buut lammii Raashiyaa yoo ta’u, meeshaa waraanaa seeraan-alaa daldaluufi daddabarsuun adabame. Hooliwuud seenaa nama kanaa irratti fiilmii ‘Lord of War’ jedhu hanga hojjetutti gaheera. Mariin Raashiyaafi Ameerikaan ji’oota baayyeetiif taasisan hidhamtoota lamaan wal jijjiiruun milkaa’e. Viktor Buut hidhaa wagga 25 itti murtaa’ee, waggoota 12 mana-hidhaa Ameerikaa keessatti dabarse. Dhuma irratti garuu taphattuu kubbaa kaachoo beekamtuu Ameerikaa Biriitinii Giraaynar hiiksisuuf jecha gadhiifame. Raashiyaatti ji’ootaaf hidhamtee kan turte Biriitinii Giraayinar akka hiiksisaniif Joo Baayiden irratti dhibbaan hammaate ture. Goota ispoorti kan taate Biriitiniin akka hiikamtu duula gaggeessaa kan turte Cheriliin hiikamuu isheetti hedduu gammadde. Joo Baayiden ‘’fayyaa isheeti, xiyyaaraan imalarra jirti, biyyatti deebi’aa jirti,’’ jedhan wayita ummatatti dhimma ishee himan. Turtii Giraayinar Raashiyaatti dabarsite’’ ji’oota si’ool turte,’’ jedhanii waaman. Hidhamtoota wal jijjiruun kan hiikamte Giraayinar biyyatti deebisuun ji’oota sagal fudhate. Namoonni hedduun hidhaarraa hiikamuu isheetti gammadaniiru, garuu lammii Ameerikaa kan biraa hidhaarraa hiiksisu dadhabuutti hin gammadne ture. Giraayinar waraanni banamuuf wayita ka’utti hidhamte Giraayinariin kan hidhamte Raashiyaan biyya ollaa ishee Yuukireen weeraruuf guyyoota muraasni wayita hafe buufata xiyyaaraa Mooskootti qabamte. Giraayinariin tasa hin qabamne, zayita balaa sammuu namaa adoochu kaanabisii xiqqaa qabutu shaanxaa ishee keessatti argame. Giraayinar balleessaa dalageera jettee amanteetti, garuu itti yaadde akka hin raawwanne ibsite. Bulchiinsi Baayiden irra deddeebiin dogoggoraan akka hidhamte ibsaa ture. Ameerikaan Yuukireen yeroo meeshaa waraaanaa hidhaachiisaa jirtuu fi deeggaraa jirtutti ta’uun isaammoo akka hin hiikamne haalicha walxaxaa taasise ture. Biriitinii Giraayinar Raashiyaatti yeroo hin murtoofneef hidhamuun mala jettee sodaa qabdu xalayaa Pirezidant Baayideniif barreessitee turte. Guyyoota muraasa boodammoo Ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Antoonii Bilinken waljijjirraa hidhamtootaarratti waan qabatamaan dhiyaate Raashiyaan fudhachuun didde jedhanii mufii isaanii ibsanii turan. Bilinkeen mufiisaanii addabaabahitti haasa’uun dippiloomaasii keessatti hedduu baratamaa hin turre. Hidhamtootaa fi qabsaa’oota waljijjiiruun iccitiin raawwatamaa ture. Yeroo kanatti warri Raashiyaan jijjirraa hidhamtootaa keessatti Viiktoor Buut akka hiikamu akka barbaadan kan barame. Viiktoor Buut – nama meeshaalee waraanaa daddabarsuun beekamu ta'us Raashiyaatti garuu Buut daldalaa iddoo dhaquun hin qabnetti imale jedhamee beekama. Viiktoor Buut basaastota Raashiyaa waliin hidhata qabaachuufi dhiisuu isaa wanti ifatti beekamu hin jiru.


Obbolaa lamaan diroonii Turkii Bayiraktar TB2 omishaniin wal baraa

Waraana Yukireen irratti dirooniin Turkii Bayiraktar TB2 jedhamuun beekamtu weerara Raashiyaan taasifte qolachuu irratti shoora guddaa taphatte. Amma garuu Raashiyaan diroonii Iraan Shahed-136 ykn diroonii kamikaazii jedhaman fayyadamuun Yukireen irratti olaantummaa fudhatte. Diroonin kamikaazii akka dirooniwwan kaanii boombii darbattee deebiti osoo hin taane ofumaf akka boombii dhooti. Pirofeesara Yunivarsiitii Kornell kan ta'an Saaraa Kireepsif: "Waan haaraa tokko gaafa dhufu isatti luucca'uun wanuma uumamamaan jiruudha. [Dirooniwwan] waraana irratti madaala kan jijjiiran ta'uun isaanii waan mul'atudha,'' jedhu. Bu'a qabeessummaan diroonii Bayiraktar TB2 kan barame waraana Yuukireen irrattidha. Diroonin kun tokkoon ishee tilmaaman dolaara miliyeena 2 yoo ta'u haleellaa gaggeessituun dirree waraanaa irratti dhiibbaa guddaa gaggeessiti.  Obbolaan lamaan Turkii diroonii kana omishan Selkuk fi Haluk Bayiraktar badii dirooniwwan kun geessisan irraa kan ka'e ceepha'amuun isaanii waan hin oolledha. "Dhuguma dubbachuuf, waranni hadhaa'aadha," obboleessi inni angafaa Haluk dubbate. "Namooni du'aa jiru, osoo diroonii kana omishuun nu hin barbaachisu ta'ee turee natti tola. "Yeroo dhiibba haleellaa cimaa akkasii jala taatu, of ittisuu qabda. Karaan ittiin of ittistu ammoo meeshaalee tekinolojii akkanaa omishuudhaani" jedha. Warshaan omisha diroonii Turkii kun abbummaan isaa kan maatii tokkooti. Buufanni omisha diroonii kun qarqara magaala Istaanbulitti kan argamu yoo ta'u gaafa ilaalamu yuunivarsiitii wayii fakkaata. Mooraa isaa keessatti baay'inaan kan argaman dargaggoota umurii 20 keessa jiraniidha. Keessa gaafa seenamu bakka simannaa keessummaatti kitaabonni seenaa impaayera Otomaan kan himanii fi akkaataa amantii Islaamatti akkamitti kadhachuu akka qabdan barraa'ee minjaala irra jira. Tekinolojiin Bayiraktar dhaabbata waraanaa Turkii guddaa qofa osoo hin taane biyyattiif akka mallattoo biyyaalessaatti ilaalama. Waraana Armeeniyaa fi Azarbaajaan gidduutti bara 2020 gaggeeffameen Azarbaajan diroonin Turkii Bayiraktar TB2 fayyadamuun meeshaalee waraanaa Armeeniyaa heddu barbadeessun daangaa Nagorno-Karabaah jedhamu harka heddu deeffachuu dandeesserti. Yeroo kanadha waa'een diroonii Turkii kun baay'inaan dhagahamuu kan eegale. "Waraana Turkiin shororkeessitoota irratti Karabaah keessatti gaggeessite irratti, oppireeshinii Sooriyaatti gaggeessite... irratti, Liibiyaan akka hin diigamne gochuu keessatti [Baryiraktar TB2] humna guddaa ture," jedha Haluk. Hanga ammaa obboloonni kun lamaan oomisha diroonii isaanii biyyoota 24'tti gurguraniiru. Kuni ammoo biyyoota Baha Giddu Galeessaa, Afrikaa fi Giddu Galeessa Eshiyaatti Turkiin dhiyeessii dirooniitiin akka dursitu ishee taasiseera. Dirooniiwwan kun haleellaa lammiilee nagaa irratti akka hin gaggeessineef yeroo gurguran haal dureen isaan kaa'an yoo jiraate gaafatamaniiru. Haaluk akkas jedhe: "Hayyama alatti erguu kan kennuufi tekinolojiin kun mirgoota dhala namaa sarbuuf akka hojiirra hin oolle qajeelfama kan baasu aangawoota Turkiiti. ''Bayiraktar biyya gargaaruu qofa gaheen isaa" jedha. Maqaan diroonii Turkii Bayiraktar TB2 jedhamu kan mogga'e maqaa abbaa obbolaa lamaan diroonii kana oomishaniitin. Maqaa diroonii qofa osoo hin taane maqaa dhaabbata tekinooloojiiti. Abbaan isaanii Bayiraktar injinara kan turaniifi bara 1980 keessa warshaa qaama konkolaataa omishu hundeessanii turan. Kantiibaa magaalaa Istaanbul kan turaniifi yeroo ammaa pirezidantii Turkii kan ta'an Erdogaan wajjiin walitti dhufeenya cimaa qabu turan.  Bara 2016 ilmi Bayiraktar inni quxisuun Selkuk intala Erdogaan kan taate Sumayyaa fuudhe. Namoonni hedduun milkaa'inni dhaabbata diroonii omishuu kun sababa pirezidaanti wajjin soddaa ta'aniifi kan jedhan jiru. Seelkuk garuu kana hin fudhatu.


Yukireen Keerson to’achuutti lammiileen gammadaa jiranis waraanni hin xumuramne

Jiraattoonni magaalaa Yukireen Keerson gammachuun guutaman wayita loltoonni gara magalaa seenan simatan. Akkasumas, jiraattooni magaaloota akka Keeyiviifi Odeessaa fa’ittis hedduun gammachusaanii ibsachaa turuun gabaafameera. Mooskoon kan yaaddee milkaa’uuf baatuleen qondaaltoonni Yukireen garuu of eeggannoo barbaachisa jechaa jiru. Gorsaan Ministira Yukireen Yuurii Saak, ‘‘bashannanuuf yeroonsaa ganaadha,’’ jechuun BBCtti himan. ‘‘Yeroo hunda Keersoniin akka bilisa baafnu ni ammanna ture. Amma Raashiyaanoonni waraana kanaan moo’achuu akka hin dandeenye amanusaanii mirkanneeffanneera. Sadarkaadhumaan naasuu argaaa jirra. Holoolaan namoota raasuu argaa jirra,’’ jechuun sagantaa raadiyoo 4 Tudeey jedhuutti himan. ‘‘Dhugaatti kun injifannoo barbaachisaadha. Garuu…waraanni kun ganaa hin xumuramne,’’ jedhan. Keersan hir’inni bishaan, qorichaafi nyaataa mudatulleen, dhiyeessitiin yeroo balaa Miikoolaayiiv irraa dhufuu jalqabuu ittaanaan kantibaa magaalaa dubbatan. Ittaanichi Roomaan Goolooviyaan akka jedhaniitti, waraanaan dura namoota kuma 320 ta’u magaalicha keessaa kan jiraataa turan yoo ta’u, amma garuu kuma 70-80 qofaatu Kerson keessa jiraata. Pirezidaantiin Yukireen Volodiimaar Zelenskii gama saanitiin ‘‘osoo weerartoon Kersoon keessaa hin baqatanii dura bu’uuraalee misoomaa ijoo hunda barbadeessaniiru’’ jedhan. Magaalattiin yoom ibsaa akka argattuu hanga yoonaatti hin ibsamne. Adda cicituun ibsaa Kersoon daabboon akka hin tolfamneef gufuu itti ta’eera. Fanjiiwwaniifi kiyyoowwan Raashiyaan Kerson fi naannawatti awwalaaman fashalsiisuun humnootiin Yukireen hojii olaanaa jalqabuu Zelenskiin dubbatan. Kun osoo kanaan jiruu, Yukireenoonni hedduun maddi odduu ijoo TV Yukireen naannichatti tamsaasa itti fufeera. Yurii Saak haleellaan miisaa’eelii yaaddoo itti fufaa ta’u akeekkachiisaniiru. Raashiyaan torbanoota dhiyoon asiitti bu’uuraalee misoomaa Yukireen irratti miisaa’eeloota dhokaasuun human biyyattii heddumminaan miitee jirti. Hogganaa waraana naannoo Kiiyiiv kan ta’an, Oleeksii Kuleebaa BBCtti akka dubbataniitti, ‘‘Baatii darbe ollaawwan namoota nagaa Yukireen irratti haleellaa olaanaa agarree jirra. Amma dubbachu kanan barbaadu naannoo Kiiyiiv irratti yaaddoon haleellaan rookkeettii ammas olaanaadha’’ jedhan. Gama biraatiin ammoo Itti gaafatamaan duraanii manni marii nageenya biyyaaleessaa Yukireen Aleeksaandari Daaniiliiyuuk,  looltoonni Raashiyaa Kerson keessaa booddeetti deebii’an Laga Daaniipiroo qaxxaamuruun gama bitaatiin gara ittisa cimaatti akka seenan BBCtti akeekaniiru. Mooskoon looltoota gara kuma 30tti siqanii fi meeshaalee waraanaa gara kuma 5tti siqan akkasumas qabeenyaawwan gara biraa baafamu ibste jirti. Ministeerri Raayyaa Ittisaa UK guyyaa Sambataa akka beeksiiseetti, looltoonni Raashiyaa haaluma qaama booddeetti baqachutiin, Laga Diiniipiroo irratti daandiiwwaniifi riqichaalee baabuuraa barbadeessuuf carraansaa olaanaadha. Fakkiiwwan guyyaa Jimaataa bahan akka agarsiisaniitti, karaa ce’umsa lagichaa guddichaatiin riqichi Antoniiviiskii gartokkeensaa barbadaa’uu kan mullise yoo ta’u, miidhaan kun attamiin akka mudate ifa miti. Waraabbiin viidiyoo haaraa BBCn mirkaneesseen, qarqara hidhaa gama tokkoo irratti dhohiinsii olaanaan umamuu agarsiisa. Yukireeniifi Raashiyaan hidhiicha fanjiin haleelluuf karoora qabdi jechuun wal himataa turan. Hidhichi osoo rukutamee ammo naannoo Kerson keessatti balaa lolaa hordofsiisuu danda’a yaaddoo jedhu uumeera.


Dhalattootni Raashiyaa magaalaa Keeherson gadhiisanii bahuu eegalan

Dhalattootni Raashiyaafi aanga'ootni mootummaa Raashiyaa walumatti kumootaan lakkaawwaman bulchiinsa Yukireen Raashiyaan ofitti maktee ture Keehrsoon keessaa bahuu eegalan. Aanga'aan Raashiyaa naannoo sanaa Vilaadmiir Saaldoo haleellaa Yukireen naannichatti hammaaterraa kan ka'e uummatni akka bahu godhamaa jiraachuu ibsaniiru. Uummatni kuma 50-60 ta'u haala qindaa'aa fi adeemsaan naannichaa akka bahu ibsaniiru. Yukireen gama isheen jiraattotni sochii uummata buqqisuu Raashiyaa kana akka booddeetti jedhee qe'ee isaa turu waamicha gochaa jirti. \n\nAjajaan humna waraana Raashiyaa Yukireen keessa jiranii Jeneraal Sargee Surovikin haalli waraanaa magaala Kersoon “yaaddessaa” ta’uu irraa kan ka’e jiraattonni magaalattii gadi dhiisanii akka bahaniif ibsan Jeneraal Sargeen akka jedhetti waraanni Yukireen misaa’ela Himars Ameerikaan kenniteef fayyadamuun bu’uraalee misooma fi manneen jireenyaa haleelaa jiru jechuun TV biyyolessaa Raashiyaatti hime. “Waraanni Raashiyaa namoonni Kersoon keessa jiraatan akka achii bahan ni taasisa,” jechuun dabalee dubbate. Gaggeessaa bulchiinsa Kersoon gochuun aanga’aan Raashiyaan muudde Kiriil Istrimosov “Yukireen yeroo dhiyootti magaalattii irratti haleellaa jalqabu” jechuun jiraattota akeekkachiise. Kersoon magaalota akkuma Raashiyaan waraana eegalteen to’ataman keessaa tokko turte. Torbanoota muraasa darbanii kaasee Yukireen mandaroota naannawa sana jiran deebistee Raashiyaa harkaa baafaa jirti. Naannoo laga Dinippirootti hanga 30km deemun waraanni Raashiyaa bahaa fi gala akka dhabu gochaa jirti. Ammatti Raashiyaan Kersoon dabalatee naannolee afur akka daangaa isheetti ilaalaa jirti. Jeneraal Sargee Surovikin akka jedhutti waraanni Yukireen haleellaa rookkeettii raawwatuun riqicha Antoniviski fi hidha humna ibsaa Kakhovka irratti miidhaa qaqqabsiisaniiru. Kanarraa ka’uun tajaajilawwan bu’uuraa kanneen akka nyaataa, bishaani fi humna ibsaa dhiyeessun rakkisaa ta’uutu himame. Akka ajajaan humna waraana Raashiyaa Yukireen keessatti argamuu kun jedhetti, waraanni Yukireen kallaattiiwwan heddu kanneen akka Kuppiyaanisk, karaa Bahaa Layiman irraan, Kibbaan Maayikolayiv irraan haleellaa raawwataa jiru. Raashiyaan Kersoon keessaa namoonni akka bahan ni dirqisiifti taanan, akka seera UNtti yakka waraanati. Parlaaman Raashiyaa gaafa Onkoloolessa 18, 2022 lammiilee Kersoon keessa jiraatan gara Raashiyaatti geessuf mariyatee ture. Itti aanaa Ministeera Muummee Raashiyaa kan ta’an Maarat Kusnulin akka jedhanitti lammiilee kanaaf Raashiyaa keessatti iddoo kamittuu manni kennameefii deegarsi maallaqaa ni godhamaaf. Osoo waraanni hin eegalin dura magaala Kersoon keessa namoota 300,000 ta’antu jiraata ture. Anga’oonni Yukireen akka jedhanitti walakkaan isaanii magaalattii gadi dhiisanii baganiiru. Jeneraal Sargee Surovikiin waraana Raashiyaan Yukireen keessatti gaggeessaa jiru akka hoogganuuf nama haaraa muudameedha. Maqaa masoo Armaageedon jedhamuun beekama. Waraana Sooriyaa keessatti haleellawwan gara jabinaa heddu kan lammiilen heddu itti dhuman gaggeessun beekama. Chechniyaa keessattis waraana yakka mirgoota namoomaa heddu raawwate hoogganuun beekama.


'Nuti yakkamtoota waraanaa waliin marii hin teenyu’ - Abbaa Alangaa

Yukireen waraanaa dhaabuuf jecha Raashiyaa waliin mariif akka hin teenyee abbaan alangaa olaanoon BBC’tti himan. Miidyaan US dhiheenya kana akka gabaasaniitti, qoondaaltoonni Ameerikaa hoggantoota Yukireen akka ejjannoosaanii laaffisuun marii’ataniif jajabeessuu himanii ture. Haata’u malee, Andriy Kostiin akka jedhaniitti, waraanaa eegalteef Raashiyaan itti gaafatamtu ta’u qabdi. Innis mana murti idil-addunyaa irratti himannaa banuun, badii qaqabeef qabeenyaawwan Raashiyaa akka dhorkaman gaafachuu jira. Aab Kostiin akkasumas waraanichi Yukireen keessatti qofaa osoo hin taanee addunyaa irratti illeen miidhaa uumaa jira yaada jedhu dhiiban. ‘‘Ummanni Yukireen keessatti sababii weerara pirezidantii Raashiyaa Vilaadmiir Putiiniin dararamaa jiru,’’ jedhan’’Isaaniis miisaa’eliiwwan hin dhagahan. Maal akka dhohaa jiru hin beekan. Maaltuu akka ajjeessuu, gudeeddii raawwatuufi hatu hin beekan.’’ Haata’u malee warra Awurooppaa nyaataafi boba’aadhaaf gatii olaanaa kanfalaa akka jiran himuun, garuu ammo ‘‘lammiilee Yukireen waraaqsa walfakkaataadhaaf lubbuu isaaanii kanfalaa jiru’’ jedhan. ‘‘Mariin deebii’ee taa’amuu waan danda’amu natti hinfakkaatu’’ jedhan abbaan alangaa kun. Gareewwan lamaanuu karaa jaarsummaa UN’n daldala miidhaanitiif Adooleessa keessaa waliigaltee mallatteessan illeen, erga jalqaba torbanoota weeraraatiin, Yukireeniifi Raashiyaan mariidhaaf waliin taa’aanii hin beekan. Abbaan alangaa kun mana murtii idil-addunyaa irratti himachu kan barbaadan ta’ulleen, oggeessoonni kun rakkiisaa ta’u akka mulu himu. Fakkeenyaa Raashiyaan ykn Yukireen seera hundeeffama mana murti yakkaa idil-addunyaa Room hin mallatteessine. Abbaan alangaa kun garuu himannaa seeraa banuudhaaf raga fi raga- baatoota walitti qabuudhaaf walta’insii idil-addunyaa barbaachisaa ta’u himu. Looltoonni Raashiyaa magaalaa Yukireen kan gara Lixaatti argamu gadhiifte bahu hordofee, waraanni Yukireen naannawa Kersoonitti milkaa’ina olaanaa galmeessuu dubbate. Looltoonni Yukireen magaalaa ijoo gara Kaabaatti Kersoon irraa fageenya kilomeetire 50 irratti argamtu Snihurivka to’ate. Yukireen dhiheenya Kersooniin kallattiiwwan lamaan gara fuulduraatti imalaa jiraachuu beeksifte. Adeemsichi torbanoota fudhachuu danda’ulleen Raashiyaan magaalicha keessaa bahuu beeksiftee jirti. Tarkaanfiin gadhiisanii bahu kunis Raashiyaadhaaf waraanichaan akka kufaatii olaanaatti ilaalameera. Garuu ammo Aanga’oonni Yukireen daba ta’u mala jechuun shakkiin ilaalaa jiru. Ta’us waraanni Raashiyaa baayyeen magaalaa Kersoon keessaa gadhiisee bahuusaatiif ragaan omtu hin jiru. Ajajaa Olaanaan Yukireen Janaraal Valeriy Zaluzhny guyyaa Kamisaa akka jedhaniitti, waraanni Raashiyaa bahu mirkanneessuus ta’e haaluu osoo hin kaasiin garuu waraanni isaanii injifannoowwan bu’aa qabeessoo ta’an galmeessaa jiraachu dubbataniiru. Janaraal Valeriy akka jedhaniitti, waaraanni isaanii addawwan waraanaa lama laga Diiniipiroo irraa gara Lixaatiin argamaniin gara fuulduraatti imalaa jiru. Kiloomeetira torba gara fuulduraatti dhiibuu kan danda’an ‘’guyyoota darban’’ keessa yoo ta’u, loltoonni kallattiiwwan gama Kaaba-bahaa fi liixaatiin duratti imalaa jiru. Waaraabbiiwwan viidiyoo akka agarsiisaniitti, loltoonni magaalaa Snihurivka erga seenaniin booda, jiraattoonni maannichaa adabaabaayiitti bahuun wayita simatan mul’atu. Bulchaan naannoo Snihurivka toora telegraamii isaanii irratti ergaa dabarsaniin, ‘‘har’a gammachuu hedduutu jira’’ jedhan. BBCn milkaa’ina bulchiinsichaa yeroofi kisaaraawwan qaamaa walabaatiin mirkanneessuu hin dandeenye. Gabaasaaalee kan bahan garuu erga waraanni Yukireen walitti fufiinsaan injifannoo galmeessaniin booda. Raashiyaan erga Yukireeniin weerarteen booda, magaalaa guddoonni jalqabaafi dhumaaf hara looltoota Raashiyaa seente Kerson turte. Baatii Fulbaanaa irra kaasee ammoo Raashiyaadhaan akka qaama biyyasheetti lakkaa’amte turte. Kunis kan ta’e erga kenniinsi sagalee ummataa bulchiinsoota Yukireen Raashiyaadhaan to’atamanii fi hawaasa addunyaatiin balaaleeffatameen booda ture. Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin ergaa karaa TVn dabarfamee keessatti hin hirmaanne. Janaraarri Yukireen Vaaleriy akka jedhaniitti Raashiyaan erga sararriiwwan dhiyeessitii isheefi hidhanni izzii ishee burjaaja’een booda baqachuu malee filmaata biraa hinqabdu. Ministeerri Ittisaa Yukireen Guyyaa Kamisaa akka beeksiisaniitti, Raashiyaan meeshaa baasuuf yoo xinnaate torban tokkoo akka itti fudhatuufi gochaa diinsaanii raaguun salphaa akka hintaane dubbatan. Ittigaafatamaan Nato Jens Stoltenberg akka jedhaniitti, Raahiyaan dhiibbaa olaanaa keessa ta’unshee ifa ta’ulleen, ‘‘haalli lafarra jiru maal akka uumuu ilaaluun’’ barbaachisaadha jedhan.


'Na hidhaa malee Yukireen dhaqee hin lolu'- Lammii Raashiyaa

Viidiyoon daqiiqaa jahaa argame kan nama naasisu ture. Qabiyyeen isaa waan namatti tolus qaba. Magaalaa Poodporozhiyee Moskoo irraa KM 500 fagaatti. Qondaalonni waraanaa jiraataan magaalittii Mikaayil Ashiicheev waraana Yuukireeniif bobbafamuu qabamoo hafuu qaba kan jedhuuf wal gahaniiru. Mikaayil garuu waraana kanaaf hin deemu jechuun morma. ‘’Ani nama waraana callisee sababa tokko malee fudhatu miti,’’ jedhe. ''Osoo biyyikoo weeraramteeti tahe silaa hanga isin dhuftanii na gaafatanittiyyuu isin hin eegu, waajjira waraanaa kallatumaan deemee galmaa’a ture. Haala ammaa kanaan garuu biyyi waraanaan biyya keenyaaf yaaddoo taate hin jirtu, jechuun dide. "Garuu biyyi keenya guddoon balaa irra jirti,'' jedhu qondaalonni waraanaa ammoo. ''Biyyi keenya guddoon Guraandhala 24 dura balaa irra hin turre,'' jechuun deebisaaf Mikaayil. Guyyichi gaafa Raashiyaan Yuukireeniin weerarte ture. Mikaayil ga’eessa ganna 34ti. Hojiin isaa makanikiidha. Biyya mirgi namoomaa fi siivilii hedduu itti hin kabahamne Raashiyaa keessatti Mikaayil ifatti heerri Raashiyaa mirga beekumsa koon murtoo fudhachuu naaf kenna jechuun falme. Yuukireen deemee hin waraanu jechuun dide. ''Yeroon achi dhaabadhee itti dubbataa ture sana miira keessa galeen ture'' jedhe Mikaayil. Irra deebi’ee gaafan viidiyoo sana ilaalummoo ija namoota na ilaalaa turanirraa sodaan argaa ture. Sababni isaa nama akkuma meeshaatti akka barbaadan bakkaa bakkatti waan sochoosan waan isaanitti fakkaateef jedheen yaada. Akkuma carraa animmoo wanan jedhe sanan dubbadhe. Hin eegamne ture jedhe. ''Sana booda dhimma kana poolisittii himna, ni qoratu jechuun na doorsisuu jalqaban,'' jedhe. Jari kun to’annoo isaanii ala tahaniiru. Waanuma hundaa to’achuu barbaadu miira jedhu natti dhagahame jedhe.  Pirezidaantiin Raashiyaa Viladmir Putin ji’a darbe namoota gariin gara 220,000 tahan waraanaaf akka waaman himaniiru. Kireemiliin namoota waraanaaf bobbaasuu kun akka dhaabbatu beeksiftus guyyaa kam akka tahe waanti ibsite hin jiru. TV’niin mootummaa Raashiyaa tibbana namootni waraanaaf qophaa’an yeroo leenjii fudhatanii fi sagalee jaalala biyyaa ibsu dhageesisan tamsaasaa ture. Torban kana Putin namoota leenjii irra jiran naannoo Riizaan keessatti daawwataniiru. Namoonni naannoo koo hunduu bobbii waraanaa Kanaan yaadda’aniiru’’ jedhe Mikaayil. ''Sababi isaas kun amma nama waan hundaa waan miidhuuf.’’ Mikaayile dhaqee hin lolu jechuu isaa hordofee miidiyaa hawwaasaa irratti qeeqa adda addaa barraa’eef. ''Dhibaa’aa fi hantuuta dooniirraa utaaltu kun’’ jedha yaadni kennameef tokko. ''Namni kana dubbatu dhiira jedhee of waamuu hin danda’u'' jedhe tokko ammo. ''Mikaayil waan gaarii goote, ati gootaa fi amanamaadha,’’ jedha kan biraan ammo. Waraanni Raashiyaa fi Yuukireen ittuma fufee amma humni waraanaa Yuukireen kan Raashiyaa irratti ol aantummaa argataa dhufeera. Putin leenjii fi meeshaa gahaa malee namoota waraanatti bobbaasaa akka jiru himama.


Raashiyaan 'anniisaa lammiileerraa kutuun shorokeessaa jirti' jechuun Zeleniskiin himate

Pireezidantiin Yukireen Voloodmiir Zeleniskii loltoonni Raashiyaa dirree waraana mo'atanii fi magaalota to'atan hundatti lammiilee Yukireen irraa anniisaa elektirikii kutuun shororkeessaa jirti jechuun himate. Erga Raashiyaan networkii madda anniisaa Yukireen haleeltee as lammiileen miiliyoona 4.5 ta'an dukkana keessa jiru jedhe Zeleniskiin. Raashiyaan haleellaa diroonii tibbana gaggeessiteen buufataalee anniisaa Yukireen isan ijoo ta'an baayyee barbadeessite. Haleellaawwan kunneen osoo loltoonni Raashiyaa kutaa kibba Yukireen magaalaa Kerson keessaa ni ba'u jedhamanii eegamanii raawwataman. Raashiyaan dirreewwan waraanaa hedduurratti erga injifatamtee booda, bifa haaraa of gurmeessuun haleellaa qilleensarraa buufataalee anniisaa irratti eegalte. Ji'a darbe kana keessa buufataalee anniisaa Yukireen qabdu keessaa tokko sadaffaan barbadaa'aniiru jedha Zeleniskiin. Kanarraa ka'uun lammiileen biyyattii ibsataa qusatanii, dabareedhaan akka fayyadaman ajajan. Raashiyaan bu'uuraalee anniisaa irratti xiyyeeffachuun ishee loltoonni ishee adda waraanaa irratti waan injifatamanii fi lafa guddaa argachuu waan dadhabaniif, kun ammoo mallattoo ''laafina'' isaaniiti jedhe Zeleniskiin.\n\n''Raashiyaan shororkeessummaa anniisaatti gargaaramuun ishee dadhabina diina keenyaa agarsiisa,'' jedhan.\n\n"Dirree waraanaa irratti Yukireen moo'achuu hin danda'an, kanaaf ummata keenya haala kanaan cabsuuf yaalu."\n\nMinisteerri ittisaa Raashiyaa bu’uuraalee anniisaa Yukireen irratti xiyyeeffachuu mirkaneesse.\n\nMagaalaa Kerson kan loltoonni Raashiya to'atanii jiranii fi keessa baana jechaa turan keessa maaltu sirriitti akka ta’aa jiru beekuun rakkisaadha, garuu yloltoonni ramadaman gara duubaa deebifamuun, yeroo barbaachisutti akka deebi'anii dhufan ajajamuu qondaalli Raashiyaa himeera.\n\nKana malees, magaalattii keessatti baankonni duwwaa ta'uu fi godambaaleen saamamuu isaanii gabaafameera.\n\nMinistirri Ittisaa Ameerikaa Looyd Oostiin loltoonni Yukireen magaalaa Kerson kana deebisee qabachuuf ''dandeettii'' akka qaban himaniiru.\n\nGaruu Yukireen ammallee naannoo sanatti lolaa akka jirtu kan himte yoo ta’u, Raashiyaan loltoota Yukireen akka hin kiyyeessines of eeggannoodhaan socho'aa jiraachuu himte.\n\nRaashiyaan baatii Sadaasaa keessa Kerson qabachuun ishee bu'aa guddaa Moskoo waraana kana keessatti galmeesse keessaa isa tokko ta'ee ilaalama ture.\n\nGaruu haleellaan loltoota Yukireen irraa naannoo sanatti ji’a tokkoo oliif ishee mudate, Raashiyaan kaayyoo dirree waraanaa ishee irra deebitee akka madaaltu ishee dirqamsiiseera.


US fi Raashiyaan dhimma waraana Yukireen irratti yeroo gabaabaf waliin mariyatan

Minisiteerri waraanaa US fi Raashiyaa dhimma waraana Yukireen irratti yeroo gabaabaf karaa bilbilaa waliin haasa'uun ibsame. Erga Raashiyaan Yukireen weerartee as qondaaltonni olaanoon biyyoota lamaanii waliin dubbachuun kun isa jalqabaatis jedhame.  \n\nMinisteera Ittisaa US kan ta'an Liyood Ostinii fi kan Raashiyaa Sagee Shoyiguu Jimaata gaafa Onkoloolessa 20 waliin mariyachuu isaanii biyyoonni lamaanuu mirkaneessaniiru. Dhimma waraana Yukireen keessatti gaggeeffamaa jiruu irratti mariyachuu isaanii ministeerri ittisaa biyyoota lamaanuu mirkaneessaniiru. Erga qondaalonni waraanaa lamaan Jimaata karaa bilbilaa waliin dubbatanii booda US "waliin haasan kun akka itti fufu fedhii agarsiifte" jechuun odu himaa Pentagon kan ta'an Birgaader Jeneraal Paat Raayidar BBCtti himan.  \n\n"Qondaaltonni lamaan erga ji'a Caamsatii deebi'anii waliin hin dubbanne, Ostin Ministeera Ittisaa Raashiyaa Shooyigu waliin carraa har'a wal arguutti fayyadamaniiru," jedhan. \n\nMinisteerri Ittisaa Raashiyaa gama isaatin, "gaaffin nageenyaa addunyaa yeroo kanaa irratti mariyatameera, haala Yukireen keessa jiru dabalatee jechuudha" jedhe. \n\nJi'a Caamsaa keessaa yeroo wal-argan Liyood Ostin hatattamaan waraanni akka dhaabatuuf gaafatanii turan- amma gaaffin garuu haasaa ammaa taasisan keessatti hin eeramne. Mariin kun pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Puutin Yukireen keessatti nikulara fayyadamuu danda'u yaada jedhuu fi pirezidant Baayidan Raashiyaan tarkaanfii akkasii fudhatti yoo ta'e akeekkachiisuu hordofeeti. Qondaaltonni US fi UK garuu carraan Puutin nikulara fayyadamuu xiqqaa akka ta'etti amanu. Erga Raashiyaan Yukireen weerartee kaasee walitti dhufeenyi biyyoota lamaan gidduu jiru hammaataa dhufeera.  \n\nWalakeessaa bara 2021 tti gaggeessitoonni biyyoota lamaanii wal arganii ture, yeroo sana walitti dhufeenyi isaanii gara gaariti ceha jedhamee jajamaa ture. WaraanniYukireen akkuma eegaleen walitti dhufeenyi kun danqame. \n\nWaraanni osoo hin eegalin ji'oota muraasa dura Puutin fi Baayidan karaa toora bilbilaa si'a heddu wal arganii turan. Raashiyaan gochaa isheerra akka of qusattuufis Baayidan akekkachiisaa turan.\n\nErga Raashiyaan Yukireen weerartee as garuu Baayidanii fi Puutin gidduutti waliin dubbiin taasifame hin jiru. Gaggeessitoonni biyyoota lamaanuu walgahii biyyoota G20 ji'a itti aanu Indooneeshiyaatti gaggeeffamu irratti ni argamu jedhamee eegama.  \n\nWeerara Raashiyaan Yukireen irratti gaggeessiteef US deeggarsa garaa garaa Yukireenif dhiyeessun Raashiyaa irra ammoo qoqqobbii gosa garaa garaa keesse. \n\nRaashiyaan bakkeewwan Yukireen irraa fudhattetti seera waraanaa (martial law) labsuu horfdofee jalqaba torban kanaa Baaayidan lammiilee Yukifreen humnaan harka kennachiisuf kana goote jechuun komatan.


Magaalotniifi gandoonni Yukireen kumaatamni dukkanaan liqimfaman

Magaalonnii fi gandoonni Yuukireen kumaatamni haleellaa Raashiyaan tibbana irratti gaggeesite hordofee dukkana keessa jiru jedhan qondaalonni biyyattii. Dubbii himaan tajaajila Yeroo Muddamaa Yuukireen, Oleeksaander Korunzhii erga Onkoloolessa 7 as haleellaa rokkeetii fi dirooniidhaan namootni 70 ol ajjeefamaniiru jedhan. Pirezidaantiin Yuukireen Volodmor Zeleniskii guyyoota saddet darbanitti qofa buufataaleen aannisaa Yuukireen %30 ol manca’aniiru jedhan. Erga Raashiyaan haleellaa bifa haaraan Kiyeev irratti gaggeesitee gartokkeen magaalaa Kiyeev ibsaa fi bishaan hin qabu. Kantiibaan magaalaa Kiyeev Vitaalii Kilishkoo miidhamtootni haleellaa raashiyaa ammaa hojjettoota bu’uuraalee misoomaa murteessoo jedhamanidha jedhan. Buufataaleen aannisaa magaalittii lamas haleelamaniiru. Oleeksaander Korunzhii Kibtxata kaleessaa akka jedhanitti Onkoloolessa 7-18 gidduu haleellaa buufataalee annisaa irraa haaraa Raashiyaatiin naannolee 11 keessatti bakkeewan qubannaa 4,000 ol ibsaa dhabaniiru. ''Amma, akka ministeera aannisaatti bakkeewan qubannaa 1,162 ibsaa malee hafaniiru,’’ jedhan dubbii himichi. Dirree waraanaatti mo’amnaan Raashiyaan adda waraanaa dhiisuun bu’uuraalee misoomaa elektirikii irratti haleellaa gaggeessaa turte. Qondaalonni yeroo muddamaa Yuukireen bu’uuraalee misoomaa manca’an deebisanii suphuu jalqabanis yeroo roobaa [winter] galaa jiru kana keessa hammam deebi’anii hojjetu kan jedhu garuu yaaddoo taheera. Haleellaan sa’a 24 booda dhufe diroonii ''Kamikaazee’’ Iraan irraa kan kennaman jedhamee amanama. Magaalaa Kiyeevii fi Saamii naannoo Kaaba Bahaatti namoota sagal ajjeesera jedhame. Yuukireen Raashiyaan misaa’ela fi farra misaa’elaa S-300 magaalaa gara Kibbaa Miykoolav jedhamtu irratti dhukaasuun namni tokko du’eera jette. Haleellichis gamoo mana jireenyaa irratti akka tahe ibsite. Magaalicha keessaa gabaan habaaboon iti gurguramu barbadaa’eera.


Raashiyaan Keerson keessatti yakka waraanaa raawwatteetti- Zeleniskii

Pirezidantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskiin erga humnootiin Raashiyaa Keersan keessaa bahaniin booda qorattoonni yakkawwan waraanaa 400 ol adda baasaniiru jedhan. Zeleniskiin akka jedheetti, reeffii namoota nagaafi kan loltootaatu argame. Himannaa kana garuu BBCn addatti mirkaneeffachu hin dandeenye. Mooskoon garuu loltoonni ishee beekaa namoota nagaa irratti xiyyeeffachuu ni haalti. Haaluma walfakkaatuunis, aanga’oonni Yukireen daandiiwwan seensaafi bahumsa Keersan irratti dhorkaafi daangaa sa’aatii kaa’aniiru. ‘‘Bulchiinsa Keersan keessatti akkuma bulchiinsoota biyyattii kan biraa bakka seenuu danda’an keessatti raawwatan, ajjeechaawwan walfakkaatu dhiisanii bahan,’’ jedhan Zeleniskiin haasaa isaanii galgala karaa viidiyootiin taasisaniin. ‘‘Kanneen ajjeechaa raawwatan hunda barbaadnee seerratti dhiyeessina. Shakkii tokko malee." Erga waraanichi eegalee, bulchiinsoota akka Buchaa, Izyum fi Maaruupool dabalatee, eddoowwan awwaalcha jumlaa argamaniiru. Yukireen ajjeechaawwan kanneen hunda duuba looltoota Raashiyaa jiraachuu himatti. Komishiniin UN baatii darbe akka jedhetti, Yukireen keessatti yakki waraanaa raawwatameera. Sarbamawwan mirgoota namoonaa ‘irra caalaa’’ jalqaba weeraraatti raawwatameef humnootii Raashiyaatu itti gaafatama jedhanii ture. Keerson erga baatii Guraandhaalatti Raashiyaan Yukireen weerartee as magaalaa guddoo naannoo to’atte tokko qofa ture. Bulchinsiichis kanneen biraa sadii waliin akka qaamaa Raashaatti deebiifaman baatii Fulbaanaa keessaa Pirezidaant Vilaadmiir Puutiniin labsamanii ture. Amma garuu magaalaan Keerson guyyaa Jimaataa looltoota Yukireeniin to’atamteetti. Ummanniin alaabaa mirmirsaa looltoota Yukireen dhungachaafi hammachuun simachaa turan. Qondaaltoonnis erga loltoonni Raashiyaa bulchiinsicha to’ataa turan kuma 30 ta’an booddeetti deebi’anii booda bulchiinsa deebiisaa jiru. Lammiileen Yukireenis kana akka injifannoo biyyaaleessaa isa olaanaafi salphina Kirmiliiniitti ilaalaa jiru. Haata’u malee, ammalleen loltoonni Raashiyaa muraasni dhokatanii jiraachuu malu jechuun sodaatu jira. Kanneen wayita Raashiyaan to’attee turteetti isaan waliin ta’aniiru jedhamanis adabamuuf. Zeleniskiin hidhaan loltoota Raashiyaafi kanneen isaaniin wal ta’anii ‘‘bulchiinsicha keessatti hafan hidhuufi kanneen isaan gargaaran qulleessuun itti fufeera,’’ jedhan. Humnootiin Yukireen tajaajila intarneetiifi TV deebiisanii eegalchiisuu hojjataa jiru. Tajaajilliiwwan bishaniifi ibsa ‘‘hanga danda’ameen dafee ni sirratu’’ jedheera.


Vilaadmiir Puutin bulchiinsawwan Yukireen irraa fudhateetti labsii nageenyaa haaraa labsan

Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin dhiibbaa dabalaa jiru jala galaniiru. Karoorri ''opporeeshiniin waraanaa addaa gaggeessan ’’akka yaadameetti adeemaafi hin jiru. Yukireen deebistee haleellaa Raashiyaarratti bante hordofee Raaashiyaan lafa duraan qabattee turte dhabaa jirti. Ammatti naannoleen Raashiyaa Yukireen wajjin wal daangessan keessatti haleellaa boombii Raashiyaa jala jiru. Mootummaan Raaashiyaa ji’a darbe loltoota ‘‘hanga tokko’’ gurmeessuuf murteessuun hawaasa Raashiyaa keessatti sodaa uumeera. Haalli nageenyaa biyya weeraranii qabatanitti qofa otoo hin taane, Raashiyaa keessattillee jabaatera. Pirezedantiin Raashiyaa kutaalee Yukireen afur humnaan qabatan; Luhaaniski, Doonski, Zaporizhiyaa fi Kersoon keessatti qondaaltota sivilii waraanaan bakka buusaniru. Kiyiiv kutaalee  jalaa qabamanii turan deebifachuuf  kutannoo qabdi. Hogganaan Raashiyaa sadarkaa nageenyaa sadiitti ol guddisuun Raashiyaa keessattillee to’annoo gama nageenyaa jabeesseera. Kutaalee Raashiyaa Yukireen wajjin wal daangessan kanneen akka Belgorood, Biriyaaniski, Kirasnodar fi Rostoov jedhaman keessatti to’annoo gama nageenyaa cimse. Akkasuma kutaa humnaan Raashiyaa Yukireen irraa fudhatte Kireemiyaa keessatti haaluma wal fakkaatuun to’annoo gama nageenyaa ‘’giddugaleessaa’’ labsameera. Tarkaanfiin fudhatame to’annoo gama nageenyaa cimsuu fi sochiiwwaan tiraafikaarra naannoolee kunneen irraa seenanii fi bahanii to’achuullee dabalata. Mooskoo dabalatee naannoolee walakkeessaa fi Kibba Raashiyaatti ‘’qophii olaanaan’’ labsameera. Labsii pirezedantichi baasan’’konkolaattoota sakatta’uu fi uggura sochi tiraafika dabalata. Kantibaan magaalaa Mooskoo Sergee Sobyanin, miidya hawaasarratti’’ dhorki jiruu idilee jeequ hojiirra oolu hin jiru,’’ jedhan. Ajaja Pirezedant Puutin hojiirra oolchuuf  bulchitoonni naannoolee hundumaa waajjira muummee dhimma kana hojirra oolchu akka hundeessan ajajamaniiru. Hoggantoonni naannolee hundaa, bakka buutonni humna waraanaa fi poolisiin kana keessatti hammatamaniiru.


Raashiyaan waliigaltee galaanarraan midhaan gara alaatti erguu keessaa bahuun adunyaatti yaaddoo uume

Yukireen karaa ulaa Galaana Gurraachaa [Black Sea] midhaan gara biyyoota alaatti erguu itti fufuun miidhaa qabaata jette Raashiyaan. Yuukireen qilleensaa fi galaana irraan diroonii fayyadamtee Sevaastoopool haleeluun ishee hordofee Moskoon kana booda doonii midhaan fe’ee galaana Gurraacha irra deemuuf wabii nageenyaa hin kennu jette. Mootummaan Kiremliin waliigalteen midhaan fe’uu danqamuu isaa adunyaan akka yaaddun barbaada, kaaptenotni doonii offanis imala eegaluu isaaniin dura hula balaa guddaa qabaachuu danda’u kanarra imaluu si’a lama deebisanii yaaduu qabu jechuun akeekkachiifte. Haa tahu malee, Yuukireenii fi UN olola Raashiyaa duubatti dhiisuun karaa mataa isaanii doonii midhaan fe’an hula ce’umsa namoomaa waliigalame irra erguu akka itti fufan himaniiru. Karaan ittiin humni waraanaa galanarraa Raashiyaa ‘’nageenya mirkaneessuu’’ danda’u hula daddarbaa dooniiwwanii irraa fagaachuudhaan qofa akka tahe beeku. Filannoo Raashiyaan qabdu muraasadha. Tarkaanfii fe’umsa midhaanii idil-adunyaa danquu ykn sodaachisuun biyyoota akka malee midhaan Yuukireen barbaadaniif ergaa hamaa dabarsa. Kun ammoo ergaa Kiyeev isa Raashiyaan nyaata dhorkuu akka meeshaa waraanaatti fayyadamti jedhu cimsa. Kana qofa osoo hin taane, Yukireen dandeettii doonii Raashiyaa Galaana Gurraacha irratti haleeluu agarsiifte Moskoon oppireeshinii galaanara irra gaggeesitu keessatti of eegganoon akka sochootu godheera. Biyyootni ixaas naannicha irra maaltu adeemaa akka jiru ni basaasu. Gamtaan Awurooppaa murtee Raashiyaan waliigaltee fe’umsa midhaanii Galaana Gurraachaa keessaa bahuu ibsite akka irra deebistu gaafate. ‘Raashiyaan gara waliigaltichaatti deebi’uun hula galaanarraa irraan midhaan adunyaa akka dhaqqabu eeyyamuu qabdi,’’ jedhan Dubbii Himtuun Komishinii Gamtaa Awurooppaa. Murteen Raashiyaa hula midhaanii fi xaa’oo akkaan barbaadamuu ittiin daddarbuun rakkoo nyaata adunuaaf furmaata tahu balaa irra buusa,’’ jedhan. Erga ji’a Caamsaa as hulaa kana fayyadamuun oomishaaleen qonnaa toonii miliyoona 14 tahu gara biyyoota adunyaa adda addaatti ce’eera, akka ibsa komishinichaatti. Dabalataan oomishaalee qonnaan ala tahan toonii miliyoona 15 tahu hulaama Kanaan daddarbeera. Murteen raashiyaa kun rakkoo qaala’insa jireenyaa sababa waraana Yuukireeniin mudate ittuu kan hammeessu taha.


Raashiyaan misaayilaan dhiyeessii ibsaa fi bishaanii Yuukireen mancaaste

Raashiyaan misaayiloota 50 oliin buu’uraalee misoomaa ijoo Yuukireen haleeltee tajaajila ibsaa fi bishaanii biyyattii balleessite. Magaalaa guddoo biyyattii Kiyeevitti jiraattoonni harki 80 tajaajila bishaan dhugaatii hin qaban, namoonnii 350,000 tajaajila ibsaa hin qaban jedhan Kantiibaan magaalaa Kiyeev Vitaali Kilitichiko. Kaaba-Baha magaalaa Karkiivitti humni ibsaa haleelamee ture. Haleellaa misaayila Raashiyaatiin namoonni 13 madaa’aniiru. Raashiyaan iddoowwan ajaja waraanaa fi sirna annisaa Yuukireen irratti qiyyafachuu ibsite. Ministeerri Ittisa Raashiyaa ‘’waantoota itti qiyyafannee misaayilota iddoo akeekamerraa hin gorreen rukunnee jedhan. Waraanni Yuukireen akka himetti, misaayiloota kiruus Raashiyaan naannoo Rostoov fi Galaana Kaaspiyaan irraa gara keenyatti dhukaaste 44 rukunnee kuffisneerra jedhan. Raashiyaan haleellaa kan raawwatte Yuukireen dirooniidhaan doonii Raashiyaa galaana Gurraacharratti irra jiru haleelte jechuunidha. Kantiibaan magaalaa Kiyeev Vitaali Kilitichiko akka himanitti, hanqinni bishaan dhugaatii magaalichatti kan uumame Raashiyaan bu’uuraalee annisaa dhiyeenya magaalichatti argamu tokko mancaasu hordofeeti. Dhiyeessiin tajaajila bishaan dhugaatii magaalichaa turtii sa’aatii 3-4 booda gartokkeen deebi’era. Jiraattoonni magaalichaa bishaanii naannoo ujummoo bishaanirra argachuuf  hiriirutti jiru. Kantiibaan magaalaa Kiyeev injinaroonni dhiyeessi elektirikii biyyattii deebisuuf saffisaan bobbafamuu eeran.


Zeleniskiin magaalaa Kersoon kan Raashiyaa harkaa bilisoomte daawwatan

Pirezidantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskiin magaalaa guyyaa tokko dura harka Raashiyaa jalaa bilisoomte dhaqanii dowwatan. Pirezidaantichi wayita dowwannaa isaaniitti loltoota biyyattii magaalittii keessatti waliitti qabamaniin ''gara fuulduraatti imaluu itti fufna'' jedhaniiru. Zeleniskiin haasaa isaanitiin nageenyaaf qophii ta'us kaasaniiru. Waraanni Raashiyaa Yukireen weeraree garaagarummaa guyyoota muraa keessatti ture magaalaan Kersoon to’annoo jala kan oolche. Ammatti Raashiyaan magaalattii gadhiisee bahuunsaa gama Yukireeniin akka injifannootti lakkaa’ameera. Erga Guraandhala darbeetii kaasee waraanni Yukireen yoo magaalaa Karsoon deebiisee seenu kun kan jalaqabaati. Lammiileen Yukireenis addabaabayiitti bahuun gammachuusaanii ibsataa jiru. Pireezidanti Zeleniskiin looltoota isaaniif haasaa wayita taasisanitti ‘‘nageenyaaf qophiidha’’ jedhaniiru. Pirezidantichi looltoota alaabaa Yukireen mirmirsaa turaniin, ‘‘nageenyi biyya keenya guutuuf’’ haa ta’u jechuu maddi oduu Rooyitarsi gabaaseera. Pirezidantichi dabaluunis waraana Raashiyaa waliin gaggeessaa jiru keessatti deeggarsa Nato galateeffatanii jiru. Zeleniskiin madfiiwwan Ameerikaan waraana isaatiif dhiyeessite waraana Raashiyaa waliin gaggeessan keessatti garaa garummaa kan uume ta’u kaasaniiru. Kersoon bilisa bahuusheetti akka ummata Yukireenitti anis baayyee gammadeera jedhaniiru. Imalli waraana Yukireen ittaansee garam akkka ta’e kan gaafataman Zeleniskiin, ‘‘Mooskoo miti… daangaa biyya biraarratti fedhii hin qabnu’’ jedhan. Zeleniskiin kana dura qorattoonni Yukireen loltoota Raashiyaa baqachuun eeddoowwan keessaa bahanitti, yakki waraanaa raawwatan 400 ol argatanii jiru jedhanii ture. BBC'n yakkawwan looltoota Raashiyaatiin raawwatamaniiru jedhaman mirkaneeffachuu hin dandeenye. Raashiyaan loltoonni ishee itti yaaduun namoota nagaa irratti hin xiyyeeffatan jetti.


Raashiyaan haleellaa haaraan buufatalee raabsaa elektirikii Yukireenirratti qiyyaafatte

Raashiyaan ''haleellaa haaraa’’ banteen buufatalee raabsaa tajaajila ibsaa Yukireen irratti qiyyaafachuu Pirezedantiin Yukireen Voloodmiir Zeleniskiin himan. Zeleniskiin akka jedhanitti, haleellaawwan kun ‘‘baayyee bal’aa’’ ta'ee  kana Raashiyaan kutaalee Dhiha, Kibbaa fi Baha Yuukireenirratti qiyyeefachuun raawwataa jirti. Heleellaa kanaan abbootiin warraa miliyoona 1.5 ta’an dhaamaa bulan. Taatullee misaayiloonni fi dirooniwwan Raashiyaa harki caala isaa rukunnee kuffsne jedhan Zeleniskiin. Haleellaan akkasi garuu waraana Yukireen fuulduratti adeemuu hin dhorku jedhan Zeleniskiin. ‘’Ammatti dandeettii misaayilootaa fi dirooniwwan Raashiyaa guutumaan guututti(%100) rukunnee kuffisuu hin qabnu, adeemsa keessa garuu deggarsa michuuwwan keenyaatiin guutummaatti ofirraa ni qolanna. Kanatti nan amana,’’ jedhan Zeleniskiin Sambata kaleessaa ibsa wayita kennan. Amma yoonattii buufataaleen annisaa elektirikii Yukireen sadii keessa harki tokkoti dhiyaatu fi bu’uuraaleen anniisaa maddisiisan biroo torban darbe keessa manca’e. Kutaaleen haleellaa haaraan irratti qiyyaafate Cherkasiyi, Kibba Kiyiivitti kan argamu fi magaalaa Kimeliniyiskayi jedhamu. Haleelaan xiyyaaraa hordofee ibsaan Odesaa, Kibba Rivini fi Lustsk, kutaa Kaaba-Baha Yukireen keessattis badeera. Dhaabbanni Yukireen keessatti tajaajila ibsaa kennu’ Ukrenergo’ jedhamu akka ibsetti, haleellaan haaraan kun haleellaa jalqaba ji’a kanaatti raawwatame caala badi qaqqabsiisu hin hafne jedhame sodaatama. Zeleniskiin, misaayiloota 36 gara keenyatti dhukaafaman keessa harka caalu qolanneerra jedhan. Kantiibaan ittaanaa magaalaa Liviiv, BBCtti akka himanitti, tarsimoon Raashiyaa otoo boonni[ waqtii cabbiin bu’u] hin gahiin bu’uuraalee misoomaa ijoo ta’an barbaadeessuun , waraana iddoo kaanittis bal’isuuf yaadameti. Jimaata darbe Yukireen Raashiyaan fanjii hidha laga annisaa maddisiisu fi naannoo Kersoon keessatti argamutti camadde ykn awwaalte jechuun himatte. Zeleniskiin akka jedhanitti, buufanni Kakovkaan yoo barbadaa’e, namoonnii kuma dhibbaaan lakkaa’aman hidhaa lola’uun miidhamuuf jiru. Raashiyaan hidha kana boombiin haleeluuf karoorsuu haaluun, Yukireen garu hidhicha balleessuuf misaayila itti dhukaasa jirti jette. Loltoonni Yukireen naannoo Kersoon wayita Raashiyaarra deebisanii to’ataa jiranitti,  namoonnii nagana kumaatamaan lakkaa’aaman naanicha gadhiisanii baqachaa jiru.


'Waraana Yukireenin loltoonni biyyoota lachuu du'aniifi madaa'an 200,000 ta'u'- US

Waraana Yukireen keessatti gaggeeffama jiruun hanga ammaatti Raashiyaa irraa loltoonni 100,000 fi kan Yukireenis lotoonni 100,000 du'uu fi madaa'uu akka hin oolle janaraalli gameessi US tokko himan. Loltootaan alattis lammiilen nagaan 40,00 du'uu akka hin oolle dubbatan dura bu'aan Ajaja Olaanaa Waraanaa US kan ta'an Jenaraal Maark Miiley. Akkasumas Yukireen Raashiyaa waliin mariyachuuf mallattoon akka jiru dubbatan qondaalli waraanaa US kuni. Yaadni mariin gaggeeffamuu mala jedhu kan ka'e pirezidaantin Yukireen Zeleniskiin hanga Puutin aangorraa ka'utti mariin gaggeeffamu hin jiru yaada jedhu erga kaasan boodadha. Jenaraal Miiley akka jedhanitti mariin kamiyyuu milkaa'uuf Raashiyaas ta'ee Yukireen waraanaan milkaa'un akka hin danda'amne waliif amanuu qabu. Qondaalli waraanaa akka gorsaa olaanaa Pirezidant Baayidan ta'uun tajaajilan kun hangi loltoota du'anii biyyoonni lamaan akka ta'anii waliin mari'atan akka isaan taasisu dubbatu. "Waraanni Raashiyaa 100,000 du'aniiru, madaa'aniiru, gama Yukireenis kanuma," jedhu Jenaraal Miiley. Raashiyaanis ta'ee Yukireen lakkofsa loltoota isaanii miidhamanii sirnaan hin himan. Ji'a Fulbaanaa keessa loltoonni ishee 5,937 akka du'an Raashiyaan ibsitee turte. Jenaraal Miiley garuu lakkoofsa kanaa ol tilmaamu. Raashiyaan yeroo Afgaanistaan weerartee turte bara 1979-89 gidduutti loltoonni 15,000 jalaa ajjeefamanii ture. Yukireen garuu baay'ina loltoota ishee waraana irratti jalaa ajjeefamanii ykn madaa'anii hin ibsine. Garuu, ji'a Hagayyaa keessa loltoonni 9,000 erga waraanni eegalee jalaa ajjeefamuu ministeerri ittisaa biyyattii beeksisee ture. UN gama isaatiin lakkoofsa biyyoonni lammanuu baasan kana akka lakkoofsa waraana loltoota du'anii ykn miidhamanii isa sirrii ta'eetti akka hin fudhanne beeksisee ture. Erga Raashiyaan Yukireen irratti waraana bantee as namoonni miliyeena 15 hanga 30 ta'an buqqa'uu akka hin oolle himan qondaalli waraanaa US kun. Erga waraanni kun eegalee as namoonni miliyeena 7.8 ta'an Yukireen irraa buqqa'uun Raashiyaa dabalatee biyyoota Awurooppaa heddu keessatti baqattoota akka ta'an UN galmeessee qabaachuu beeksiseera. Sadaasa 9 ammoo Raashiyaan loltoota ishee magaalaa Kersoon keessaa akka bahan ajajje. Kuni ammoo Yukireenif milkaa'ina guddaadha jedhamaa jira. Raashiyaan dhiyeenya kana loltoota dabalataa 300,000 Yukireenitti bobbaasuf akka jirtu beeksiftus amma loltoonni ishee magaalaa Kersoon gadhiisani.


'Waraana addunyaa 2ffaa asitti addunyaan yeroo kamuu caalaa hamtuu keessa jirti' - Puutin

Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadimiir Puutin, erga waraanni addunyaa lammaffaan goolabame asitti addunyaan haala baayyee hamtuu jedhamuu danda’u keessa jirti,’’ jedhanii akeekkachiisan. Mooskootti dhimmoota  garaa garaa irratti haasaa kan taasisan Puutin, sababa Yukireen weeraraniif ibsuu yaalaniiru. Puutin Yukireen weeraruun garuu Raashiyaa biyyoota addunyaarra mooggaatti baase. Aab Puutin, biyyootni Lixaa doorsisni meeshaa niwukilaaraatiin Raashiyaarratti uuman, biyyoota michuu Mooskoorraa fageesse ykn fuula naanneeffachise jedhanii himatan. Biyyoonni Lixaa tibbana Raashiyaan boombii niwukilaraatiin doorsisa  al-kallattiin  isaaniirratti uumte balaaleffataniiru. Jalqaba torban kanaatti Yuukireen boombiiwwan carallaa uumuu danda’u ‘dirty bomb‘’ gargaaramuuf jirti jechuun Raashiyaan kan himatte dubbi dharaati jechuun NATO’n balaaleffateera. Hogganaan NATO Jensi Istoltenberg, biyyoonni miseensa jaarmiyaa keenya himannaa kana hin fudhatan, Raashiyaan dubbi-hammeessuuf itti gargaaramuu hin qabdu,’’jedhan. Aab Puutin yaa’ii waggaa Valdayi Fooram jedhamurratti’’daangaa seena-qabeessarra jirra’’ jedhan. Itti dabaluun, akkas jedhan;’’fuduratti tarii haalli amma jiru ittuu hammaachuu mala, ammatti raaguuf dhibaadha, akkasumallee erga waraanni addunyaa lammaffaan goolabamee asitti waggoonni kurnoon kun murteessaadha,’’ jedhan. Puutin haalli tarsiimoo siyaasaa addunyaarratti mul’ata jiru ‘’warraaqsa’’ jechuun ibsan. Kana booda biyyooni Lixaa hin danda’an  garuu ‘’to’achuuf tattaafataa jiru,’’ jedhan Puutin. ‘’Haalli addunyaan gara fuulduraatti ittiin bultu ija keenyan otoo arginuu  umamaa jira,’’ jedhan Hogganaan Raashiyaa. Puutin itti dabaluun biyyoonni Lixaa Ameerikaan hoogganamaa jiru ‘’Raashiyaa balleessuuf yaalaa jirti’’ jechuurra kan darbe ragaan dhiyeessan hin turre.