Filannoo Angolaa Paartiin Biyya Bukchaa Jiru Sagalee Harka 60 Oliin Akka Injifate Himame

Paartiin taayitaa mootummaa harkaa qabu, kan Angoolaa filannoo dheengadda biyyattii keessatti geggeessame injifachuudhaan, akkuma taayitaa qabatetti itti fufee jira. Kun immoo, ka paarticha bakka-bu’uun dorgoman – ministarri ittisaa biyyattii duraanii Zyuwaa Loorensuu akka prezidaantummaa fudhatan raggaasiseefii jira. Akka Komishinni filannoo biyyoolessaa jedhutti, Sagalee filannoo biyyoolessaa lakkaawameen, paartichi mootummaa – MPLAn, sagalee dhibba keessaa harka jaatamii ol injifate. Paartiin mormituu – UNITAn, dhibba keessaa harka 26 fi qabxii toorba argachuun lammaffaa tahe. “Sagaleen kenname guutummaatti lakkaawamee jira, jechuun ni danda’ama” jedhu – dubbi-himaan Koomishinbicha filannoo. Jalaqaba irratti yeroo ba’iin sagalee labsamu mormii isaa ka dhageessisee ture – paartiin mormituu ijoon, UNITA-n, lakkoobsa walabaa gama isaatiin geggeeffateen lakkobsi sagalee inni argate kan labsame san aka caalu ta’uu dubbatee ture. Garuu, dhimma kana gara mana-murtiitti geessuu fi dhiisuu ilaalchisee waan dubbate hin turre. Zyuwaa Looreensuu, akka prezidaanticha waggoota 38 biyyattii bulchan – Hosee Edwaardoo Dos Saantos irraa itti fufanii biyyattii hoogganan ka filate – paarticha mootummaa – MPLA dha. MPLA-n filannoo sana injifate iyyuu, ba’iin sagalee inni argatee ka filannoolee durii irraa baay’ee gad-bu’aa akka tahe beekamee jira.


Amerikaan horii Masriin qargaartu keessaa doolarii haga miliyoona 100 irraa kutatte

Amerikaan biyya Masrii tana waan hedduuf abdatti.Nagaa biyya jidduu gala bahaa tana karaa isiitiin falatti.Hariyyoomallee tanumaan abdatti.Gannatti doolara biliyoona hedduu gargaarsaan kennitiif. Fakkeennaa bara pirezidaanti Obaamaan keessaa gargaarsii Amerikaan akka Masriin waraana leenjifattuu fi ufiin gargaartu kenniteef doolara biliyoona 1 miliyoona 300ti. Amalaa fi adaba isii laalanii gargaarsa kana dabalanii fi ykn irraa kutan. Hariyummaan Amerikaatii fi Masrii waan laafuutti jirtu fakkaatti.Bulchootii Amerikaa Masriin mirga nama isii eeguutti hin jirtuuf jettee horii kana irraa kutte. Gargaasii kun ka silaa jireenna biyya sunii wayyeessuu fi waraana isiillee humna jabeessuuf kennan. Ka irraa kutte malee gargaarsa doolara miliyoona 200 tahullee ammaaf irraa dhaabde. Akka bulchoota mootummaa Amerikaa keessaa ka maqaa himachuu hin fedhin tokko jedhetti,Amerikaan akka Masriin mirga ummataa isii ulfeessituu fi dhaabbilee mootummaa hin tahin achi jiran ummata gargaaranillee hujii isaaniitti gufuu hin taane feeti. Bulchiinsii Masrii ammoo kun herrega qajeelaa hin tahin ganna kurnya hedduu biyya tana lamaan dhibaa bahe jedha.


Kaardii filannoo pirezidaantummaa Angoolaa heduutti jiranii paartiin biyya bulchitu MPLA-n ya moone jettee qaata labsatte.

Filannoo pirezidaantummaa Angoolaa kalee jalaban haga ammaa kaardii miliyoona 5 caalaa lakkahanii paartii biyya bulchitutti moohannaa lambaste. Akkana jechuun ministera itisa waraana biyya suniiitti biyya bulcha jechuu. Biyyitii tun eegii pirezidaantiin isii ganna 38 biyya bulchaa bahe Jose Eduardo dos Santos hujii irraa buheen duuba kalee filannootti faaqqifte. Akka bulchootii filannoo Angoolaa jedhanitti paartii biyya bulchitu MPLA-ti kaardii haga amma lakkahaniin harka 64 argate. Akka warrii dabaa fi qajeeluma filannoo tanaa laaluuf dhufe jedhetti filanmnoon tun qabbanittii fi ta adabumaan deemuutti jirti. Paartileen mormituu UNITA fi CASA-CE filannoon jalqabmumaayyuu akka dansaa hin deemne jedhan.\n\nAngoolaan biyya Afrikaa gama Kibbaatiin qubattu,gaarreen akka barcumaa wal irra tahaan,qilleensa urgaahoo,bisaan calkii namii daawii fi daakuuf itti yaahu qabaachuun beekamtu.Qabeennii isii guddaan ammoo zaytii. Pirezidaantiin isii jaarsii ganna 74 dhiyoo tana hujii irraa bu’e,Dos Antos bulchoota mata jajjaboo addunyaanuu beettu keessaa tokko.


Golli Naga-eegumsaa ka Tokkummaa Mootummootaa fi Gamtaan Afrikaa Finfinneetti Waliin Walga’ii Taa’uuf Jiran

Dubbi-himaan Ministirii Dhimma-alaa Itiyoophiyaa – Obbo Melles Alem akka ibsanitti, Golli naga-eegumsaa ka Tokkummaa Mootummootaa fi Gamtaan Afrikaa, magaalaa Niwu Yoorkii alatti, walga’ii akkanaa ageggeessuun kun ka jalqabaa ta’uuf deema. Dura-taa’aan Koomishina Afrikaa – Muusaa Faakii, baatiilee haga tokkoo dura yeroo Niwu Yoorkiin daawwatanitti, Tokkummaa Mootummootaa wajjiin daran walitti-dhufeenyaan hojjechuuf walii-galttee tolchan irraa bu’aa argame akka ta’etti fudhatamuu danda’a – walga’iin dhiheenyatti Finfinneetti geggeessamuuf deemu kun. Gola naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa keessatti, miseensa jijjiiramtuu ka taahe – Itiyoophiyaan, yeroo dhihootti prezidaantii akka taatuu fi itti-gaafatama isaas akka fudhattu kan eeran – dubbi-himaan ministirii dhimma alaa Itiyoophiyaa – Obbo Melles Alem, walga’iin Finfinnee keessatti geggeessamuuf jirus gama gola-naga eegumsaa Tokkummaa Mootummootaatiin Prezidaantummaa Itiyoophiyaan kan hoogganamu tahuu dubbatu. Itiyoophiyaan prezidaantii mana-maree naga-eegumsaa sana ta’uun hirmaannaa ishee akka hirmaannaa ishee dabalu illee ibsan. Kan Qaammee lamaa fi sadii magaalaa Finfinneetti geggeessamu – walga’iin walitti-dhufeenya mana-maree naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa fi Gamtaa Afrikaa kun, haala yeroo ammaa Somaaliyaa, Sudaan Kibbaa fi naannoo Haroo Chaad keessatti mul’atutti fuuleffatee kan mari’atu ta’uu ibsan – dubbi-himaan Ministirii Dhimma alaa Itiyoophiyaa kun. Sochii Amisoom, Al-shabaabiin waraanuuf gochaa jiru irratti, akkasumas, naannoo Haroo Chaaditti duula garee Boko-Haraam irratti geggeessamu irrattis ka dubbatamu ta’uu beeksisanii jira. Ambaasaddarootni biyyoota miseensota Gola Naga-eegumsaa Tokkummaa Mootummootaa kudha-shanan yeroo walga’ichaaf gara Finfinnee dhufanitti, muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa waliin akka wal arguuf jiran dubbatu. No media source currently available


Pirezidaantiin Angoolaa,jaarsii ganna 74 akkuma tahu tahee ya ufumaa hujii irraa bu’ee biyyitilleen filannootti jirti

Angoolaan Afrikaan gama Kibbaatiin qubatti nama miliyoona 29ti keessa jiraata. Addunyaa keessatti gaarren akka barcumaa wal irra tataa’an,qilleensa urgaa’aa,bisaan calkii fi zayitiin badhaate. Biyya tana ganna 38 caalaa Jose Eduardo Dos Santositti bulchaa bahe.Duruu ufumaan kaardii filannoo ufii buusa Dos Santos amma jaarsa ganna 74ti.Ufumaan hujii irraa bu’ee hardha nama egerii pirezidaanti taha jedheef kaardii filannoo buuse. Dos Saantos ganama saati sadiitti buufata filannoo mana barumsa sadarkaa tokkeessoo keessatti kaardii buusee abbaa filu file. "Kunoo anin jara keenna gargaaruuf arma jiraa paartii teenna MPLA-f qabsaahuutti jiraa” jechaa gumii isa eeguutti jirtutti gadi bahe. Namii kun ebelu fila jedhee afaan guutatee dubbachuu baatullee ministera ittisa waraanaa isaa Joao Lourenco filuutti jiraachuu hin oolu jedhan. Akka amma jiru kanatti paartuma Dos Antos MPLA faatti ammallee Angoolaa bulchuuf deemaa fakkaata. Biyyitii midhaaguma itti yaahan tun adoo qabdu hiyyoomte.Horiin isii kasaaree womaa hin bituuf,nama hedduutti hujii hin qamne. Pirezidaantiin isii Dos Santos nama horii ummataa nyaatee fuce ijoolleen isaalleen horuma kana nyaattee afaaniti haqate dhaabbilee mootummaa hedduu bulchuutti jirti. Namii Angoolaan ammoo huji dhabuu qofaa mitii waan namii silaa akka namaatti argachuu male hedduu hin qamne. Namii akka Esperanca Francisco Domingos faatii warra jireennii garaa hammaate. "Haga dhaladhee ufi argeeyyuu hardha bahee nama filadhe, faaydaa isiituu hin beeku. Hardha ammoo jijjiirama fedha,naminuu tanuma jechuutti jirallee.Barii hinuma dabraa nu ammoo achuma jirraa jireenna hin qamnu jetti.” Adolof Macuanga nama ganna 65ti. Maatiin pirezidaantii badhaadhee quufaa bulaa biyyitii ammoo beelaan garaa hooqachaa bulti waan akkanaa hambisuuf yaanaa jedha. "Ilmii isaa doolara 5,000 baasee Londonii saati bitate.Nu warrii lafaaf jedhee dhume maan taana? Waan taanuu hin qamnuu womaallee hin qamnuu jedha.” Paartileen siyaasaa jahaan akka biyya tana itti bulchuu dandahan irratti waan hedduu wal dubatan. Minsieteri ittisa waraanaa amma filamuu dandahaa jedhan kun ammoo jireenna biyya sunii wayyeessuuf waadaa gale. Paartiin mormituu UNITA-n ammoo yoo filamte horii ummataa badii dhowwuuf kakatte. Namii Angoolaan hedduun ammoo dubbii akkasitti hin laalu.Ganna hagana gahu keesatti bahanii filachuunuu milkii tokko jedha Joao Malungo namii ganna 52. "Filannoo abdiin eegatan.Bahanii filachuunu waan tokko.”Akka bulchoootii jedhanitti nama Angoolaa bulchuuf filan boriiyyuu hin beekan. Angoolaa tana durii Poortugaalitti bitee bara 1576 keessaa teessoo mootummaa isii Luhaandaa nyaapha irraa dhowwa jettee dallaa itti jaarte.


Shamarreen Lammii Somaalee Gumii Tokkummaa Mootummootaaf Haasaa Dhageessisuuf Jirti

Lammiin Ameerikaa hidda dhalata Somaalee Minnesota irraa ta’e gumii walii galaa kan tokkummaa mootummootaa NY keessatti geggeessamuuf jiru irratti dargaggoota bakka bu’uun hasaa dhageesisuuf jirti. Kan Yunivarsitii Harvard seenuuf jirtu Muniifaa Khaliif dargaggoota wal ga’ii kana irratti hirmaachuuf iyyata galfatan 350 keessaa filatamte. Muniiraan akka jettutti wal ga’ii kana irratti kan argaman keessaa dargaggeettii ennaa taatu tarii sagaleen koo barbaachisaa ta’uu dhiisuu mala. Nuti garuu kan of yaadachiisuu qabnu sagaleen kan koos barbaachisaa dha ka jedhu jette. Muniiraan taajjabdoota dargaggootaa Ameerikaa gumii sana irratti argan ja’affaa dha. Sagantaan dargaggoota hirmaachisu kun kan qindaa’e ministrii dhimma alaa fi waldaa tokkummaa mootummootaa Ameerikaan ta’uun beekameera. Muniiraan Yunivarsitiiwwan beekamoo saddeet biraa waraqaa simatamuu kan argatte ennaa ta’u achi keessaa Harvard filatte.


Muktaar Idriisii fi Yoomiif Qajeelchaa waluma irraa fuudhanii Moo Faaraa buffisiisaanii Shaampiyoonaa London irratti moo’an

No media source currently available Shaampiyyonaa Atileetiksii Addunyaa ka baranaa 16essoo atileetotii addunyaa 3,000 tahan torbaan lamaan irratti wal dorgomaa bahan kalee dhumate. Amerikaan dorgommii tana irratti madaaliyaa 30 haratte.Keenyaan medaaliyaa 11 kana keessaa warqiin 5n galatte.Afrikaan Kibbaa sadeessoo warqii 3 walumattu medaaliyaa 6 argatte. Itoophiyaan torbeessoo baate.Warqii 2 walumattuu medaaliyaa 5 moote. Warqii lamaan tana Almaaz Ayyaanaatti metirii 10,000 irra moo’ee,Muktaar Idriis ammoo metirii 5000 irratti Moo Faaraa moo’ee fudhate.Yoomiif ammoo dorgommii tana irratti abreessoo bahe. Moo Faaraa nama bara hedduu dorgommii metirii 5,000 tana qabaadhachaa bahe  Yoomii fi Qajeelchaatii fi Muktaar Idriis Moo laaffisanii, buffisiisanii moo’an. Yoomiif Moo Faaraa gussuma gussee jalumatti maxxanee,eegee ammoo Muktaaritti kenne. Yoomif silaa ufiifuu moohuu hin dandaha maaniif dhiise re jennee gaafannaan kun mala dorgommiitti jedhe atileeti Ashebir Demisee damee Federeshiinii atileetiksii Itoophiyaa keessaa. Akkuma kanaan dorgommii sun irratti Muktaar tokkeessoo,Moon lammeessoo, sadeessoo atieetii Amerikaa Paul Chelimoo Yoomiif ammoo abreessoo sadeessoo tahe.Mohamed Muktar Jama Farah nama ganna 34ti. Dhalootaan Soomalee amma ammoo lammii Biritishiiti. Abbaa ijoolleeti.Dorgommii amma ya ufi irraa dhiise. Dhuma irratti moohamullee waan bara hedduuu moohachaa bahe mi’eeffachaa jireenna itti aanutti dabraa jedhe. Muktaarii fi Yoomiif ammoo baallii Moo irraa fuudhan tanaan jireennaa fi dorgommii itti aanutti dabran.Yoomiif gurbaa ganna 20ti Muktaar Idriis ammoo nama ganna 23ti. Shaampiyoonaa Atileetiksii Addunyaa gosa ispoortii hedduutiin torbaa lamaaf London keessatti dorgomaa bahan. Biyya 100 olitti irratti wal dorgomee biyyitii kubbaa miilaatiin addunyaa keessaa faarsan Biraazil madaaliyaa tokko qofaan keessaa galte.


Uummati Keeniyaa Ba’ii Filannoo Eegaa Jira

Lammiiwwan Keeniyaa kanneen filannoo prezidaantummaaf Kibxata darbe sagalee kennan har’a ba’ii filannoo dorgommii cimaa Uhuru Kenyata fi Raila Odinga gidduutti geggeessame eegaa jiran. Angawoonni filannoo kaleessa foormii filannoof guutame 170 konyaalee 290 irraa akkasumas foormiiwwan kuma tokko immoo wiirtulee filannoo 40,883 irraa eegaa turan. Dura taa’aan komiishina filannoo Wafula Chebukati kaleessa akka jedhanitti ba’ee beeksisuuf xumuraa jirra. Eenyu akka injifates battaluma beeksisama jedhamee eegamaa ture. Ba’iin filannoo komiishina filannoon ifa ta’e akka mul’isutti hanga ammaatti Kenyaattaan Odinga qabxii saliin dursaa jiran. Mormitoonni filannoon wal dha’eera, caasaan komputeraa cabsamee seenamuun galmee jiru irra dhiibbaan ga’eera jechuun ba’ii sana fudhatama dhabsiisan. Akka ba’ii kan ofii isaaniitti Odiingaan Kenyatta sagalee kuma 600n caalu. Gurmuu taajjabdootaa waaltaa carter kan hoogganan ministrii dhimma alaa US duraanii John Kerry fi muummicha ministeeraa Senegal duraanii Aminata Toure tokko turan. Kerryn lammiiwwan Kenya ba’ii sana falmuufis ta’e caasaan komutera cabsame isa jedhu ilaalchisee adeemsa jiru akka hordofan waamicha dabarsaniiru.


Ajajaan Waraana Somaaliyaa Ajjeechaa Aggaamame Jalaa Baraaraman

Ajajaan waraana Somaaliyaa General Hussein Hassan Osman mana hidhaa moqadishoo cinatti ajjeechaa itti aggaamame jalaa baraaramuu isaanii madden naga eegumsaa VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibsaniiru. Of wareegaa tokkotu mana hidhaa sana keessatti boombii ofitti dhoose jedhu angawoonni. Kan ajjeechaa irratti aggaamame irraa oolan General Osman battala gamasii baafamaniiru. VOA sagantaan afaan Somaalee Osmaaniin quunnamuus waa’ee haleellaa Sanaa yaada kennuu hin fedhu jedhan. kanneen ijaan argan akka jedhanitti komaanderichi ennaa isaan konkolaataa isaanii keessaa bu’anii masgiida keellaa mana hidhaa Sanaa keessa turan namni tokko faana dha’ee jedhee jira. Waardiyaan naga eegumsaa shakkamaa sana dhaabsisee boombiin hidhatee jiru akka dhukaasu dirqiseese. Wayita sanas loltuun tokko yoo du’u kanneen sadii ta’an madaa’uu madden naga eegumsaa ibsanii jiran. Madden kun akka jedhanitti namoonni sadii to’annaa jala oolaniiru. Namni haleellaa raawwate sun attamiin mana hidhaa guddicha Moqadishoo waaltaa keessa masgiia jiru seenuuf karaa akka argate hin beekamin jiru. Masjiida sana yeroo hedduu angawoota mana murtii waraanaa kanneen shakkamtoota al-shabab himatantu keessatti sagada. Haleellaa sanaaf Al-Shabaatu itti gaafatama fudhate.


Hobomboleettiin garba Atlaantik irraa dhufte 'Franklin' waan garte ufi dura fuutee ya bubbisaa Meksikootti dabarte

Bubbee fi hobomboleetiin addunyaa tanaa yoo hedduu garbaa fi galaanaa irraa dhufti.Bubbeen hobomboleetiin garba irraa dhuftu toltu bokkaan dhufti tahuu baannaan ammoo badiin dhufti. Ammitii yoo bubbeen garba Atlaantik gama Kaabaa irraa bubbiftu.Biyyoota naannoo sun jiran irraa bubbifti. Waxabajjii 1 haga Sadaasaa 30 saatii hobomboleetii Atlaantik gama Kaabaa irraa dhuftu. Kaaribiyaan gama Bahaatii fi godina Amerikaa afaan garbaa fi galaana jala qubataniif ammoo saatii hobomboleetiin itti jabaattu Hagayyaa haga Fulbaanaa keessaa jabaatti. Hobomboleetiin garba Atlaantik irraa dhufte ta amma tun ammoo bubbee taatee laaftee bubbisaa Meksikoo gama Bahaatti dabarte.\n\nBubbeen baranaa Firaankiliin jedhan tun akka qara jalqabdeen jabduu tahuu baattullee ammallee bubbuma waan hedduu sodaataniis saatii 110 utaalti.


Ba’iin Sagalee Ummataa Dogoggorfamee Jira: Raa’ilaa Odingaa

Filannoo prezidaantii keniyaa keessatti mormitoota bakka bu’un kan dorgoman Raa’ilaa Odingaa har’a akka ibsantti caasaa kompuutara komishiina filannoo Keniyaa iccitiin seenanii sagalee uummataa dogoggorsuuf shirri guddaa fi wal irraa hin cinne gaggeeffamaa jira. Odingaan dorgomaa isaanii ka ta’an prezidaant Uhuruu keenyaattaatti aananii sagalee kan argatan gochuuf jedhan. Marsariitii Komishinii walabaa irraa akka mul’atuutti Robii har’aa walakeessa guyyaa irra sagaleen uummataan kennamee keessaa harkii 94 kan lakka’ame yoo ta’u keenyaattaan harka 54 fi 45 ta’een Odingaa dursaa akka jiran agarsiisa. Dura ta’an Komishiina kanaa Wafula Chebukati caasaan Kompuutara waajiira isaanii hatameera jechuu hin dandeenyu kan qoratamu ta’a jedhan. Prezidaantichi akka injifatan gochuu irratti fulleeffate jedhan Odingaan. Komishinni filannoo ba’ii filmaatichaa har’a labsuuf karoora hin qabnu jechuun beeksisee jira. Gama kaaniin gareen mirga dhala namaaf falmuu Amnestii International ibsa baaseen polisiin Keniyaa tarii mormiin filannoo waliin wal qabatee ka’u yoo mudateef to’annaa jala oolchuuf jecha humna barbaachisaa hin taane gargaaramuu hin qabu jedhee jira. Kanas kan beeksisee ba’ii filannoo duraan ba’e mormituun eega fudhatama dhabsiisanii booda sodaa fi waan ta’u maluu beekuu dhaba irraa akka ta’e beeksiise. Jiraataan magaalaa Naayroobii tokko akka nuuf ibsanitti haalli magaalattii keessaa yaaddessaa ta'aa deemeera. Uummati tarii hookkarri ka'uu mala sodaa jedhuun muddamni jiru illee hammaateera jedhaniiru. No media source currently available


Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Sagalee Itti Amantaa Dhabuu Jalaa Dandammatan

Seera tumtoonni Afriikaa kibbaa hegeree prezidaant Jacobo Zumaa ilaalchisee yaadi isaan dhiyeessan sagaleen amantaa dhabiinsaa dhoksaan kennamu ka jalqabaa utuu hin ga’in dura falmii cimaa kaasisee ture. Zumaan duraan sagalee kennuu akkasii yeroo torba geggeessaniiru, garuu dhoksaa dhaan hin turre. Sagalee kennuun miilanaa milkaa’e utuu ta’ee garuu kan yeroo dheeraaf malaamaltummaan himatamaa turan prezidaant Zuumaa fi kaabineen isaanii guutuun aangoo akka gad dhiisan gochuu mala ture. Paartiin biyya bulchu sagalee kennuu kana akka inni itti ibsu, paartichaaf balaa kan qabuu fi mootummaa bara 1994 keessa adeemsa demokraatawaan hundaa dhabamsiisa kan jedhu. Kan yaada kana paarlaamaaf dhiyeesse paartiin mormituu gamtaan dimokraasummaa akka jedhutti himannaan malaammaltummaa Zuma irratti dhiyaate waajjira ol aanaa Afriikaa kibbaaf nama ga’aa isaan hin taasisu. Zuumaan Garuu sagalee itta amantaa dhabiinsaa jalaa dandammatanii jiran.


Lammiiwwan Keeniyaa Filannoo Prezidaantummaaf Sagalee Kennan

Lammiiwwan Keeniyaa filannoo falmisiisaa biyyattiif sagalee kennuuf jecha har’a ganama barii wiirtulee filannoo guutummaa biyyattiitti toora galanii argamu. Kan umuriin waggaa 30 ganda hiyyeeyyii Nairobii Kangemi jedhamtu keessa kan jiraatu Mildred Malubi akka jedhutti jijjiiramni nuti iyyaafii turre yoo ani dammaqee ba’ee sagalee kennine malee dhufuu hin danda’u. Wiirtuleen filannoo hara ganamaan baname. Lammiiwwan Keeniyaa miliyoonna 20 ta’antu Kenyatta fi mormituu isaanii yeroo dheeraa hoogganaa mormitotoaa Raila Odinga waliin dorgomaniif sagalee kennuuf galmaa’an. Filannoon kun erga mala teknooloojii fayyadamuu dhaan dhaan sagalee kennuun bara 2013 milkaa’uu dhabee as komiishina filannoof kan inni ittiin ilaalamu ta’ee jira. Prezidaant Uhuru Kenyattaan uummanni biyyattii kanneen sagalee kennan nagaa dhaan akka geggeessanii fi abboota biyyattii bu’uursan akka boonsan waamicha dabarsaniiru.


Lammiiwwan Keeniyaa Sodaa Hookkaraa Kan Filannoo Boodaa Jalaa Dheessaa Jiru

Waldaan fannoo diimaa lammiiwwan Keeniyaa kanneen filannoo booda hookkaratu ka’a jechuun sodaatanii biyyattii dhaa baqataa jiran galmeessuu jalqabuu isaa beeksisee jira. Bakka baqattoota kana itti simatu illee magaalaalee daangaa Busia fi Tororo keessatti tolchuuf karoorfachuu isaa ibsee jira jechuun Haliimaa Athumanii Kampaalaa irraa gabaastee jirti. No media source currently available


Hidhattonni Al-Shabaab Somaaliyaa Keessatti Magaala Tokko Deebisanii Qabatan

Magaalaa tarsimoo qabeettii kan magaalaa galama mootummaa Somaaliyaa Moqaadishoo kutaalee biyyatti gama dhiyaa wal agarsiiftu hidhattonni al-shabaab deebisanii to’atanii jiru.Moqadishoo irraa fageenya kilo0 meetra 120 irratti kan argamtu Leegoo keessa kanneen jiraatan akka jedhanti hidhattonni Jimaata har’a ganama magaalatti seenanii qabatan. Kunis humnootiin Ugaandaa kanneen achii keessa qubatanii turan guutuummaatti gadhisanii eega ba’anii booda. Jiraattonni akka jedhanti miseensoota humnootii nageenya eegsiisan kan gamtaa Afrikaa (AMISOM) ka ta’an humnootiin Ugaandaa kun kamiisa kaleessaa jalqabee meeshaa waraanaa fi qabeenya dhunfaan qaban kokolaataa waraanaatti fe’aa akka turan akkasumas Jimaata har’a ganamaan magaalatti gadhisanii ba’an. Kun immoo hidhattonni al-shabaab deebi’anii seenuun akka magaalatti qabatan karaa saaqe.Bulchaan kutaa shabalee isa gad aanuu Ibraahiim Najah magaalaan Leegoo harka hidhattoota al-shabaab seenuu VOAf mirkaneessanii jiru.


Ertraan Duula Farra Shoroorkaatti Dabalamuu Qabdi Yaadii Jedhu Dhiyaatee Jira

Yunaaytid Isteetes Ertraa qunnamuun akka isheen duula farra shoroorkeessummaatti dabalamtuuf gaafachuuf yeroon amma jechuun kongrees maaniin Ripaablikaanotaa kan kutaa Kaaliforniyaa Dana Rohrabacher dubbatanii jiru. Seera ehamaa kan ittisa biyyoleessaa akka foyya’ee ministriin ittisaa kan yunaaytid Istees gita isaanii kan Ertraa waliin dubbatan gaafatan. Kunis Ertraan duula farra shoroorkeessummaatti akka dabalamtuu, nageenya kutaa galaana dimaa fi duula harka lafa jalaan Iraan yaman keessatti gaggeesitu akkasumas dhimmootii nageenyaa Yunaaytid Istees ilaalcha duraa itti laatutti akka hirmaattuu jechuun yaada dhiyeessan. Garu Yaadii dhiyeessan kun fudhatama kan dhabe ta’uus dhimmi kana gara fuula duraattis kan itti fufan ta’u dubbatan.


“Doniin Meeshaa Waraanaa Feete Buufata Donii Ertraa Irraa Kaate” Angawoota Ripphxeelooltoota Yaman

Donii waraanaa biyya Tokkummaa Araboota Emerettotaa kan qaama wal taatootaa Sa’udiin hogganamanii taate nu waraanuu irratti bobbaate qiyyaafanne haleellee jechuun Riphxee looltoonni Hutti kan Yaman sambata darbe dubbatanii jiru. Doniin kun meeshaa waraanaa feetee buufata Donii Ertraa irraa kan kaate ta’u aangawoonni Hutti ni dubbatu.Jalqaba bara keessa jirru 2017 irraa jalqabaee Doniin wal taatootaa handaara galaana yaman gama dhiyaa keessatti yeroo irratti qiyyaafatamu kun sadaffaa ta’u isaati. Dhaabatti preesii kan Saaudii ibsa wal taatotaan ba’e maqaa dhahuun akka gabaaseetti bidruu dhukaatootaan guutamte gargaaramuun buufata donii galaana dimaa kan Mocha jedhamutti haleelan.Angawoonni Yaman sambata darbe akka jedhanti humnootiin prezidaant Abed Hadiif amanamoo ta’an maadhee waraanaa khalid Ibn Al-walid jedhamu guutummaatti to’atanii jiru.


Tasgabiin Akka Bu’uuf Prezidaant Uhuruu Keenyaattaa Gaafatan

Keniyaa bakka Nyongoro jedhamtuu fi kan konyaa Lamu keessatti namoonni sadii kanneen biskileeta motaraa akka Taaksiitti oofan ajjefamuu Gazexaan biyyatti Deeylii Neshiinailu jedhamu gabaasee jira. Hidhattoota al-shabaabiin ajjefaman shakkiin jedhu jira.Sadeenuu kan ajjefaman dhukaasii hidhattotaan eega irratti banamee booda ta’uun ibsamee jira. Awutoobuusa qabeenya kaampaanii Kipini Raha taate irratti daandii guddicha Garsen-Lamuu jedhamu irratti dhukaasa banuun har’a waaree booda ajjeesan. Hidhattonni kun bosoona keessaa abbaa arganti kan dhukaasan yoo ta’u booda garu polisiin eegumsa barbaachisu gochuu jalqabe.Imaltoonni hedduun mada’anii gara Hospitaala Wirtuu keessa jirtutti ergamu kanneen ijaan argan ibsanii jiru.


Koomishinni Filannoo Keeniyaa: Qondaalli  Filannoo Keeniyaa Ajjeefamuun Dura Dararaan Irra Gahuu Reeffa Isaarratti Mula’ta

Filannoon biyyoolessaa Keeniyaa geggeessamuu isaa torban tokko dura aangawaa filannoo Keeniyaa ajjeesame argame argame ilaalchisee, gurmuulee hawaasaa har’a karaawwan magaalaa Naayiroobii irrratti hiriira bahanii jiran.   Namoonni hedduun har’a gara waajira Koomishina filannoo walakkeessa magaalaa Naayiroobii jiraniitti hiriiruudhaan, waa’ee ajjeefamuu Kiris Msandoo irratti murtiin haqaa akka kabajamu gaafataa oolan. Qondaalli filannoo Keeniyaa –Kiris Msandoo Jimaata dabre kana achi-buuteen isaa dhabaamee, kaleessa immoo reeffi isaa argame. Akka Koomishinni filannoo Keeniyaa jedhutti, Masandoon ajjeesamuu isaa dura dararamuun isaa reeffa isaa irratti mul’atee jira. Falmaan farra malaammaltummaa – Joon Gitoongoo, ajjeesamuun Msandoo, deemsa filannoo danquuuf jecha yakka itti yaadamee raaw’atame – jedhu. Yeroo dararamaa fi ajjeesama isaa ennaa ilaalamu, yeroo barbaachisaa kanatti qaama deemsa filaannoo geggeessuu fi to’atu IEBC keessaa nama ajjeesuun, filannoo geggeessamu sana danquu dha – jedhu – Kitoongoon. Filannoon biyyoolessaa Keeniyaa geggeessamuuf torban tokko qofa tu hafe. Qaamonni filannoo biyyattii geggeessu, bara dabre keessa, madda wal-mormii ta’ee ture. Namni gidduu kana ajjeesame – Msandoon, itti fayyadama teknooloojii sagalee kenninsaa, “Biometric Voter Technology” jedhamu to’achuu dha – hojiin isaanii.


Hogganaan Al-Shabaab Haleellaa Humna Qilleensaa Yunaayitid Isteetsin Ajjeesamu Qondaalli Ministara Ittisaa Yunaayitid Isteets Beeksise

Al-shabaab keessatti kan akka bulchaa Moqdishootti ramadamee riphxee-loltummaan socho’u – haleellaa humna qilleensaa Yunaayitid Isteets geggeessiteen ajjeesamuu isaa – Qondaalli Ministara Ittisaa Yunaayitid Isteets Raadiyoo Sgalee Ameerikaaf mirkaneessee jira. Alii Jabal – jedhamuun kan waamamu – Alii Mohammed Huseen, akka daldaltoonni magaalaa Moqdshoo keessaa garee Al-shabaabiif maallaqa baasan dirqsiisuudhaan beekama. Waaltaa Ajaja waraanaa Yunaayitid Isteets, kan Afrikaa keessaa “US Africa Command” jedhamu irraa ibsi gabaabaan kenname akka jedhutti, akka lakkoobsa sa’aatii Yunaayitid Isteetsitti, Sanbata dabre kana, waaree booda geggeessame – haleellaan sun. Ibsi bahe sun akka jedhutti, haleellaan sun, waahiloota naannoo sanaa wajjiin qindeessuun ka geggeessame yoo tahu, gochaalee Al-shabaab dhiheenya raaw’ate kan humna waraanaa Somaaliyaa irratti illee haleellaa geggeessuu isaa of keessaa qabuuf deebii kennuuf ka geggeessame. Halellaan sun konkolaatota lama qondaalonni garee finxaaleyyii sun ittiin imalanitti xiyyeeffachuun ganda Buula-Baiin, ka Tortorootti argamtu keessatti geggeessamuun isaas himamee jira.


Miseensi Gameessi Al Shabaab Haleellaa US Ka Samii Irraan Ajjeefame

Haleellaa qilleensa irraan Somaaliyaa keessatti raawwatameenn loltuu al shabaab beekamaa galaafachuu waaltaan ajaja waraana Afriikaa kan US fi mootummaan Somaaliyaa beeksisanii jiru. Angawoonni tika nagaa Somaaliyaa kanneen eenyummaan isaanii akka hin beekamne gaafatan, Ali Mohamed Hussein bulchaa al shabab kan Moqaadishoo keessaa yoo ta’u misensota isaa beekamoo waa’ee garee Sanaa falman keessaa tokko. Kan maqaa Ali Jabal jedhamuun beekamu Hussein Moqaadishoo keessatti beekamaa ennaa ta’u daldaltoota magaalattii keessaa maallaqa akka baasaniif dirqisiisaa ture. Ministeerri odeeffannoo Somaaliyaa Abdurahaman Omara Osman VOA sagantaa Afaan Somaaleef akka ibsanitti prezidaant Mohamed Abudullaahi Mohamed duulli Torto-roow cinatti geggeessame sun michoota sadarkaa addunyaa waliin akka geggeessamu kan eeyaman


Mana Hidhaa Itiyoophiyaa Keessa Kan Turan Lammiwwan Somaaliyaa Biyya Ofiitti Deebi’an

Lammiwwan somaaliyaa 114 mootummaa Somaaliyaati dabarfamanii kennaman sambata darbe Moqadishoo seenuu isaanii aangawoonni mootummaa somaaliyaa ibsanii jiru. Xayyaara keessaa yeroo ba’an jilbeefatanii biyyoo biyya isaanii dhungataa fi kolfaa kan turan yoo ta’u maatii fi firottan isaan eegaa turan gammachuu qaban wacaan ibsaa fi bo’aa turan. Angawoonni mootummaa sabaa himaa nannoof akka ibsanti lammiwwan somaaaliyaa kun seeraan ala Itiyophiyaa seenuu dabalatee gocha seeraan alaa adda addaa rawwataniif mana hidhaa Itiyoophiyaa keessa turan. Somaaliyaatti Ambaasaaddarri Itiyoophiyaa Jamalidin Omar kun ta’uun biyyoota lamaan gidduu hariiroo gaariin jiraachuu isaaf mallattoo tokko jedhan.Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Somaaliyaa Itiyoophiyaan kan gochuu isheef galateffatanii jiru. Mummicha ministeera somaaliyaa fi gita isaanii kan Itiyoophiyaa waliin mariin eega gaggeessanii booda jarreen kun hiikaman jedhama.


Biyyonni Afrikaa Sadii Filannoo Gaggeesuuf Jedhu

Baatii Hagayya dhufu keessa filannoo gaggeesuuf kan jiran biyya boba’an badhaate Angoolaa, gaanfa Afrikaa keessatti humna guddaa kan qabdu Keniyaa fi biyyi hatattamaan guddataa jirti jedhamte Rwaandaa dha. Biyyoota sadeen keessatti duulli filannoo gaggeeffamaa kan jiru yoo ta’u biyyonni sadeen teessuma lafaa, siyaasaa fi dinagdeen hedduu adda addummaa qaban. Danqaan qaban guddaa waan ta’eef dorgommiin ta’uuf jiru hundatuu eegaa jira No media source currently available


Prezidaantiin Naayjeriyaa Amma Iyyu Briteen Keessa Jiru

Prezidaant Mahammud Buhaarii wal’ansa fayyaa argachuuf jecha Abujaa irraa gara Briteenti eega imalanii guyyaa 78 booda yeroo jalqabaaf Dilbata kaleessaa suuraan isaanii mul’ate. Suraan kunis jila bulchitoota kutaalee kan Naajeriyaa waliin laaqanaaf walitti qabamanii ituu kolfanii kan agarsisuu ture.Gorsaan prezidaant Buhaarii Femi Adesina suuraa prezidaantichaa fees book ofii irratti maxxansan. Kannen laaqanaaf ta’an kun miseensoota paartii prezidaant Buhaariiti.Prezidaantichii gammadaa fi marii sa’atii tokko fudhate irratti hirmaataa akka turan ibsee jira. Suraan kun sirrii ta’u isaa garu hin mirkaneeffamiin jira.Umriin isaanii 74 kan ta’e Buhaariin waggaa kana keessa qofa guyyaa 128f wal’ansa fayyaa argachuuf jecha Naayjeriyaan ala jiru.


Ministarri Fayyaa Keeniyaa Dhukkuba Koleeraa Ka'en Wal-qabate Hoteelonni Lama Akka Cufaman Ajeje

Ministarri Fayyaa Keeniyaa, dhukkuba Koleeraa biyyattii keessatti ka’e waliin hidhata qabu – jechuun, hoteela magaalaa Naayroobii keessa jiran lama akka cufaman ajajee jira. Hoteelota lameen, Vaalenshiyaa fi Jakarandaa jedhaman akka cufaman ajajuun isaanii, dhukkubni Koleeraa, nyaata hoteelota lameen irraa walga’ii adda addaaf ergamee gurguramuun daddabra – oduun jedhu eega dhaga’amee booda. Bakka-bu’oonni dhaabbatoota daldalaa adda addaa hedduun agarsiisa daldalaa yokaan Eksipoo torban kana geggeessametti hirmaatan – nyaata hoteelota lameen irraa ergame eega nyaatanii booda, dhukkuba gara kaasaa yokaan yaasaan qabamanii yeroo wal’aansaaf deeman mallattoon kun argame – jedha. Miseensonni Kaabinee mootummaa Keeniyaa nyaata qophaawe sana nyaatanis dhukkubichaan miidhamanii jiran – jedhama.


Filannoo Keenyaa dhiyaachuu jirtuun duratti ‘oduu dharaatti’ lafa qabate

Keenyaan guyyaa 20 keesatti bulchootaa haaraa filatti. Akka dhaabbilee fi ogeeyyotii jedhanitti oduun dharaalleen laakkuma filannoon dhiyaachaa dhuftuun lafatti baafachaa deemti. Akka gaazexeessituun VOA Lenny Ruvaga Naayroobii jirtu dhaabbilee odeeffannoo Portland Africa fi GeoPoll maqeeffattee gabaastetti Keenyaatti nama harka 90tti waan filannoo Keenyaa oduu dharaa caqasuutti jira. Caamsaa dabre keessaa nama 2,000 ka amantii,hawaasaa fi naannoo gara garaatii dubbisanii gabaasa kana baasan. Akka John Murunga dhaabaa GeoPoll fulaa bu’ee dubbatetti namii Keenyaa oduu harka 76 TV irraa caqasan dhugaa jedhee fudhata. Madda oduu gara garaa caqasnii dharaa fi dhugaa mirkanfachuu wayyaa.Oduu dharaa odeessan keessaa fkn ‘ebeluu paartii ufii dhiisii paartii ebeluutti galee’ fa. Jarii oduu dharaa odeessu kun oduu akkanaa gaazexaa biyya keessatti beekamtu faatti kennatee odeeffata. Dorothy Ooko, dhaaba Google keessatti maanajera Afrikaa gama Bahaatii fi naannoo Afrikaa afaan Faransaay dubbattuuti. “Buufata filannootii fi dhaabbileen oduu dharaa ufi irraa eeguu malan,”jetti. No media source currently available


Baqattoota Afrikaa Imalaa Uffee Sahaaraa fi Galaana Meditraaniyaan Irratti Dhuman Oolchuuf Tarsiimoo Haaraa Dhiheessuu Isaa Dubbata, UNHCR

Jaarmayaan Dhimma Koolu-galtootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa imala bala’amaa Uffee Sahaaraa fi galaana Meditraaniyaan keessatti lubbuu baqattoota hedduu fixe dhaabsisuuf mala haaraa fi gargaarsa doolaara Miliyoona dhibba afurii gaafataa jira. Lakkoobsi baqattootaa fi godaantotaa karaa Libiyaa Awurooppaa seenanii dabalaa jira, ka jedhu – Jaarmayaan Dhimma Koolu-galtootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, akkasuma, lakkobsi baqattootaa fi godaantota otuu gara sanatti imalanii gammoojjii Sahaaraa fi galaana Medtraaniyaan keessatti dhumanii ka dabalaa jiru ta’uu dubbata. UNHCR akka jedhutti, waggaa kana – baatiilee ja’an dabran keessa, namoonni otuu imala rakkisaa sanaan gara Xaaliyaaniitti ba’uuf yaalanii galaana Meditiraaniyaan keessatti dhuman. Lakkoobsi lammiwwan biyyoota Afrikaa otuu gara Liibiyaatti imalanii uffee Sahaaraa keesssatti dhumanii immoo kana caala jedhan – Jaarmayichi waa’ee baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaa. UNHCR-tti ergamaan addaa, kan haala giddu-gala Medtraaniyaan keessaa – Vinsent Cochetel, namoonni gara Liibiyaatti imaluun bala’amaa akka tahe akeekkachiisu. Namoonni dhiheenya kana achi dhaqqaban irra hedduun isaanii waaltaalee hidhaa keessatti ugguramanii garii gidirfamaa, kaan saamamaa akka jiran dubbatu. Jaarmayichi waa’ee Koolu-galtootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa – UNHCR – karaa itti godaansa bala’amaa lubbuu uummata hedduu galaafate kana dhaabsiisuun danda’amu irratti, yaada tarsiimoo walii-galaa dhiheessaa jira. Waalataalee godaantotaa fi baqattoota itti simatan, biyyoota isaan keessaa baqatan, biyyoota isaan keessa dabran – Afrikaa Uffee Sahaaraa gadii fi Afrikaa gama Kaabaa keessatti, akkasumas, biyyoota Awurooppaa isaan dhaqqabuuf yaa’an keessatti dhaabuu of keessaa qaba tarsiimoon kun. Waaltaaleen yokaan giddu-galawwan kun tajaajilawwan adda addaa akka kennan ka dubbatan – Mr. Cochetel, baqattoonni biyyoota keessa dabran keessatti waaltaalee yokaan giddu-galawwan ijaaraman sana keessa taa’anii hanga iyyannaan isaanii xiinxalamee deebii argatutti akka eeggatan akka abdii qaban dubbatan. No media source currently available


Raammoon 'Armyworm' Jedhamtuu Biyyoota Afrikaa Diigdamii Tokkootti Babalachuun Oomishaaf Soodaa Uume

Sanyiin raammoo haaraan midhaan nyaattu kan “Armyworm” jedhaman - biyyoota Afrikaa 21 keessa babal’achuun, midhaan nyaataa ardittii akka Boqqollootti sodaa guddaa uumuu ishee, Dhaabbaatni Misooma Sadarkaa Addunyaa ka Tokkummaa Mootummootaa beeksisee jira. Gorsaan gameessi Baayooteknooloojii, ka USAID – Jooseef Hiyuusing akka jedhanitti, hoomaan raammoo kun, bakka dur jiraatan kutaa Yunaayitid Isteets – Flooriidaa yokaan biyyoota Kaaribiyaan irraa ka’uudhaan, biyyoota Afrikaa hedduutti bobba’anii midhaan mancaasan. “Naayijeeriyaa fi Gaanaa irraa eegalanii hanga Itiyoophiyaatti bobba’an. Dhiheenya kana, baatii Waxabajjii keessa, homaan raammoo “Armyworm” jedhamu kun Sudaan Kibbaa keessa buufatee ture. Hoomaan raammoo kun, qonnaa Afrikaa irra miidhaa hamaa geessisuu isaa kan dubbatan – Mr. Hiyuusiing, “raammoon kun yoo ooyruu boqqollootti bobbaate, ija midhaanichaa dhibba irraa harka soddoma nyaattee fixxi” – jedhu.


Gareeleen Sudaan Kibbaa Wal Fincilan Lola Itti Fufan

Humnoonni mootummaa Sudaan Kibbaa waajjira haadhoo kan humnootii ripxe loltootaa itti aanaa prezidaantii biyyattii duraanii kan Riek Machar marsuu isaanii angawoonni tokkummaa mootummootaa beeksisaniiru. Hoogganaan gurmuu tokkummaa mootummootaa kan Sudaan Kibbaa David Shearer akka jedhanitti kutaa Uper Nile keessaa siivilonni kumaan laka’aman qe’ee ofii irraa kan godaanan ennaa ta’u loltoonnis maadhee ripxe loltootaa kan magaalaa Pagak kan Kaaba gama baha biyyattii jirutti siqaa jiru. Sherar gaazexeessota Juba keessaaf kaleessa akka ibsanitti waraana SPLA fi humnootii mormitoota SPLA-IO jedhaman gidduutti lolli hamaan geggeessamuu isaa dubbatan. Humnootiin waraana Sudaan Kibbaa fi kan ripxe loltootaa lola sana mirkaneessaniiru.


Dorgommii Ispoortii Oromoo Amerikaa Kaabaa, OSFNA Waxabajjii 29-Adoolessa 5,2017 MN-ti taphatanii 'Torbaan Oromoolleen' gaafasuma

No media source currently available OSFNA (Oromo Sport Federation of North America) Wal dorgommii Ispoortii Oromoo Amerikaa fi Kanaadaa baruma baraana khopheeffatan. Dorgommiin akkanaa tun tana waliin marroo 21essoo qopheessan. Qophiin baranaa Waxabajjii 29 haga Adoolessa 5,2017 Torbaan Oromoo(Oromo Week) jedhanii seeraan beekamaaf. Guyyaa akkanaa kanatti wal dorgommii ispoortii fkn kubbaa miilaa, atileetiksii, marii hawaasaa,qophii bashannanaa,marii siyaasaatii fi qophii hedduutti jira. Dargaggoo Usuu Ejeroo pirezidaantii OSFNA ka baranaati.Akka innii jedhetti barana kilabaoota kubbaa miilaa Oromoo 24 tahanitti dorgommii tanatti dhufa. Dorgommii kubbaa miilaa kilabii 24 wal dorgomaa garee lamatti jira diziziyona ‘A’ keessaa garee 16 jiraa Diviziyoona ‘B’ keessa ammoo kialbii jira.B keessaa gara 'A' guddachuuf taphatu. “Kaayoon teenna ummata keena walitti fiduu wal barsiisuu, ijoollee biyya tanati dhalatan maalummaa Oromoo wal barsiisuu.Dhaadannoon teenna ta baranaa Ganna Tokkummaa (Summer of Unity)” jennee itti jirra. Guyyaa jalqabaa namuu wayaa aadaa ufii naqatee kilabi kubbaa miilaa godina isaaniitii dhufte faana yaa’aa istaadiyoomiin gaha. Akkanuma jechaa guyyaan torbaanuu dorgommii kubbaa miilaatii ala waan ufi qabaataa galgala galgala ammoo qophii bashannannaatti jira. Dorgommii baranaa kubbaa miilaa ilmaan dubraa,ijoollee didiqqoo ganna 12-15,fiigihca maqaa Abbebee Biqilaaitin qopheessanii fi qophii gara garaatti jira. Qophii OSFNA ta baranaa istaadiyoomii James Griffin mana barumsa sadarkaa lammeessoo Central High School St.Paul jiru keessatti qopheessa.


Keenyaa fi Somaaleetti beelti hammaachaa deemuutti jirti

Afrikaa gama Gaafaa duruu namii hedduun keessaa beelahe taanti beeltii Keenyaatii fi Somaalee jabaachaa deemuutti jirti jedha FEWE NET,dhaabii Amerikaan beela addunyaatiin qorqorattu. Akkuma kanaan namii Keenyaatti beelaha balaa qabu Ssadarkaa Sadeessoo Phase III keessa jiru miliyoona 1.9 irraa miliyoona 2.9 oli hiiqe. Akka gabaasa FEWS NET Waxabajjii keessa bahe jedhetti lakkoofsii nama Somaaleetti Beela Balaa qabu keessa jiru miliyoona 2.9 irraa gara miliyoona 3.2 gahe. Akka FEWS NET jedhetti hanqinnii nyaataa sadarkaa 1-5 qaba.Sadarkaan shananuu ka beela addunyaatiin toahtan. Sadarkaan Sadeessoo Beela Balaa qabdu afreessoon Muddamsuu (Emergecny) Shaneessoo Beela Du’aa fi Jireenna. Piiter Toomas dhaaba FEWS NET keessatti gorsaa gargaarsaati.Akka innii VOA-tti himetti sadarakaa sadeessoo sadakaa maatiin ariitiin gargaarsa argachuu male. “Maatiin sadarkaa kana keessa jiru waan ufiin jireessu hin qabuu qabaachuullee hin dandahu.” Itoophiyaatti amma keessattuu gari jidduu biyyaa bokkaa dansaa argachuutti jira suniin duratti nama hedduutti bokkaa dhabee beelahe. Beeltii tun Itoophiyaa gama Kibbaatti akka malee diqqaattetti rakko fidde. Akka biyyaattuu Itoophiyaattuu nama miliyoona 7.8 gargaarsa eegata. Keenyaan gamii tokko bokkaa silaa argachuu male keessaa harka 25 qofa argate jedha Toomaas. Akka jecha Toomasitti namii beelahu kanallee caaluu dandaha.Al-Shabaabilleen yoo hedduu lafa warrii tohatu keessatti akka Somaalee gargaarsii hin kennamne dhowwaa baate. Gargaarsa kana nama irraa dhaamnaa Somaaleetti namii beelaan dhumata jedha Piiter Toomas.Armaan duratti nama kuma 260 Somaaleetti beelaan dhumate. Mootummaan Amerikaalleen biyya beeltii du’aa fi jireennatti geessuutit jritu Somaalee,Suudan Kibbaa,Naayjeriyaa if Yemeniif gargaarsa doolara miliyoona 630 kennuuf guyyaa dheengaddaa gale.


Masrii Keessatti Balaan Of-wareegdootaa Lubbuu Looltootaa Galaafate

Sinaa gama kaabaa keessa ka jiru ulaa sakata’aa waraanaa irratti of-wareegaan tokko haleellaa geesisuun yoo xiqqaate looltoota 10 ajjesuun isaa aangawoonni Masrii dubbatanii jiru. Haleellaan kun Jimaata har’a kan dhaqqabe yoo ta’u daandii magaalaa Rafha cina jirtu irratti konkolaataan lama ulaa sakata’aa waraanaa darbaa ituu jiranii dhohinsii kun dhaqqabe. Waraanni biyyatti ibsa baaseen dhohiinsa Kanaan looltoota 26 hangi tokko ajjefamanii kaan mada’an.Lakkoofsa looltoota du’anii fi mada’anii adda baasuun hin gabaafamiin jira. Balaa kanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru.Ibsii waraanni baase kun akka jedhutti ulaa sakata’aa kanneen biroo magaalatti keessa jiranitti haleellaa karoorfamme fashalsisuun hidhattoota 40 ajjefamuu waraanni biyyatti ibsee jira.


Walgahii G-20 Irratti Waa’een Afrikaa Dubbatamuuf Jira

Walgahiin Hamburg Jarmanii keessatti gaggeeffamuu mata dureelee gaggeessuu keessaa waa’een jijjirama qilleensaa fi Godaansa uummataa keessa jiran.Garee kana kan hoggantuu Jarmaniin Afrikaaf karoora dhiyeessite kan ilaaleen duddubatamuuf jira. Kaayyoon lafa ka’amees Afrikaa hundumaa keessatti hojii investmeentii jajjabeessuu kunis qonnaa dabalatee carraa hojii argamsisuu yoo danda’ee godaansa Afrikaa keessaa hanqiisa kan jedhu ture.Haga ammaatti kot de vaar, Morookoo Rwaandaa, Senegaal, fi Tunisiyaan wixiinee dhiyaate irratti mallatteessanii jiru.Kunis jaarmayaa maallaqa addunyaa (IMF),Baankii Addunyaa fi Baankiin misooma Afrikaa waliin hojjatu. Itiyoophiyaa fi Gaanaan itti dabalamuu akka fedhan ibsanii jiru.Afrikaan kibbaa garu kan feetu hin fakkaattu jedhama. Sababiin isaas caasaa ammaan dura tolfattee akka diigduuf gaaffii dhiyaatu hin feetu.Gurraachoota jireenya sadarkaa giddu galeessaa ta’e qabaniif inni ofii qabdu gaarii dha jettee amanti.


Filannoo Keniyaa Keessatti Dorgomtoota Walabaa Heedduutu Hirmaata

Lammiwwan Keniyaa baatii Hagayya dhufu aangoo mootummaa Prezidaantii qabee hanga aangawoota nannootti filachuuf jiru. Garuu filannoo kana kan ilaleen waan addaatu jira. Kunis kaadhimamtoonni walabaa heduutu itti hirmaata. Uummata kuma 15 caalu keessaa nuusa tokko kan ta’an dorgomuu akka danda’aniif komishinni filannootu ehama kenneef. Akka paartiitti filuu manna akka dorgomaa dhunfaatti filachuu wayya kan jedhan mummicha ministeera duraanii fi kan bara 2013 prezidaantummaaf dorgomanii amma immoo akka kaadhimamaa walabaatti dhiyaatan Piitar Kenet turan. Duullii filmaataa kan itti fufee yoo ta’u xiinxaltoonni akka jedhanitti dorgomaa walabaa ta’anii dhiyaachuun qofti siyaasa Keniyaa jijjiruu hin danda’uu.Lammiwwan keniyaa Hagayya 8 bara 2017 sagalee kennuuf jiru.


Filannoon Keeniyaa Utuu Hin Ga’in Uummati Sagalee Kennu Doorsisamaa Jira: Garee Mirga Namaa

Filannoon walii galaa geggeessamuuf torbanneen shan hafe ennaa jirutti namoonni hangi tokko yoo paartii biyya bulchuuf sagalee kennuu baatan jechuun doorsisamaa waan iraniif gara qe’ee ofiitti deebi’aa jiran. Human Rights Watchtti qorataa kan ta’an Otisieno Namwaya akka jedhanitti doorsisi kun maatiiwwan hangi tokko qe’ee isaanii dhiisanii deemuuf akka karoorfatan dirqisiise. Namoonni hangi tokko waahiloota isaanii hojiitiin Hagayi saddeeti haa ga’u. eessa akka dhaqxan argina jechuun kalattiin doorsisaa jiraachuu dhageenyeerra. Jechoota kan akka isinii dhufaa jirra jedhantu dhaga’ama. Kanaaf namoonni sodaatanii deemaa jiru. maatiiwwan hangi tokko akka nutti himanitti hanga manni barnoota cufamutti eeganii naannoo Sanaa deemuuf jiru jedhan. Jaarmoliinmirga namaa torbanneen lamaaf qorannaa isaan geggeessan konyaa Naivasha kan Nakuru keessaa irratti yoo ta’u Naivashaan magaalaa galma mootummaa biyyattii Naayiroobii irraa fageenya km 90 irratti argamti. Naannoon kun filannoo bara 2007 bood naanno adda addummaa gosaa irraan kan ka’e hookkarri hamaan keessatti raawwatame ture. Qorannaan balaa yeroo filannoo Keeniyaa akka mul’isutti konyaalee 47 kessaa 17 naannoolee walitti bu’iinsaaf saaxilamani. Nakuruun-s hookkara filannoon wal qabatetu keessatti raawwatamuu mala jedhamee eegama. Baatii waxabajjii keessa ministriin dhimma biyya keessaa keeniyaa waaltaa ajajaa kan shorokeessummaa fi hookkara ennaa filannoo ittisu qopheessee jira. Angawoonni dhaabolii naga eegumsaa irraa ta’an filannoo fudhatama qabuuf nageenyaan geggeessamu akkasumas hookkara filannoon wal qabate ittisuuf jecha guutummaa biyyattii irrraa leenjisa fudhatanii jiran. Namwayan akka jedhanitti gharuu poolisoonni hookkara baatii Hagaya keessa ka’e ittisuuf dandeettiitu itti hanqata. Poolisiin waa hedduu hojjete jennee waan hagas nu gammachiisu hin argine. Uummanni poolisooni balaan utuu uumamuu arganis deebii kennan hin qaban utuu jedhanii dhageenyeerra. Hariiroon poolisii fi hawaasa gidduu jirus gaarii akka hin ta’in agarra jedhan. Dubbi himaan minstrii dhimma biyya keessaa Mwenda Njoka akka jedhanitti dhaaboliin Filannoon keenyaa Hagaya 8 geggeesamuuf jira. Prezidaanti Uhuru Kenyatta muummicha ministeeraa duraanii Raila Odinga dabalatee mormitoota isaanii hedduu waliin dorgomanii marsaa lammataaf filannoo sana injifachuuf abdataa jiran. No media source currently available


Looltoonni Al-shabaab Somaaliyaa keessatti Ajjefaman

Humnootiin nageenyaa kan Somaaliyaa looltoota al-shabaab 13 ajjesanii kannen biroo 10 madeessuun isaanii beekamee jira. Kutaa Jubaa isa gadii keessatti waajiira dhaabata nageenyaa guutuu biyyaa soamaaliyaaf itti aanaa ajajaa kan ta’an Ahmed Issaa akka jedhanti haleellaan kun Kibxata kaleessaa waaaree booda gaggeeffame. Kunis hidhattonni al-shabaab maadhee waajiira nagenyaa haleeluuf akka qophii qaban odeeffannoo waan arganneef dursinee haleelle jedhu.Iddoon isaas magaalaa Moqaadishoo irraa gara kibbaatti fageenya kilo0 meetra 500 irratti argama. Hidhattonni 100 ta’an kanneen naannoo Jaangl jedhamutti walitti qabamanii turan irratti qiyyaafanne karoora isaanii fashalsinee jedhan. Angawoonni biyyatti reeffa hidhattoota ajjefamanii har’a Kismaayoo keessati agarsiisanii jiru. Angawoonni nageenya naannoo Raadiyoo sagalee Amerikaaf akka ibsanti hidhattonni al-shabaab maadhee waraana Somaaliyaa haleellaan faccifne jedhu. Yoo xiqqaate looltoonni Keniyaa 2 ajjefamanii kanneen biroo 7 eessa buteen isanii dhabamee jira.Kun immoo waajiira polisii irratti haleellaa gaggeeffameen ture jedhama


‘Daandii Bosontuun ibsee,ilaa fi gurra keenna dhiphuu fi bal’inna, aadaa teenna irraa barannee addunyaan gahannu, ha jabeeffannuu!’

No media source currently available Sagantaan TV afaan Oromootiin Keenyaa dabru ‘Daandii Bosontuu’ eegii Keenyaa,Naayroobiitti hujii jalqabee amma ganna tokkoo fi ji’a torba keessa jira. Mootummaa Keenyaa irraa eeyyama argannaan ijoolleen barusma gaazexeessummaa baratan tolaan hujii tanatti dabaran. Gaafa guyyuu saatii tokkoo dabarsaniia amma saatii lama tahuuf deemuutti jira. Qophii guyyaa torbaanitti guyyaa torba qaban tanaan sagatanaa akka Akaka dabarsan.Aadaa,Barnootaa,Dubartoota,Qophii Fayyaa, Siyaasaa, Jireenna Horsiisee Bula biyya Dhaadhaa(Gammoojjii),Qophii ijoollee ka’imaa fi torbaan torbaaniin saganataa jijijjiiraa dhieyessan. Ijoolleen Daandii Bosontuu keessa hojjatu barumsa gaazexeessummaa yunivertii keessatti baratan.Asii Galgalootii fi Liiban Goollichaa jara Daandii Bosontuu keessa hojajtu keessaa tokko. “Aadaa teenna,dhiphuu fi bal’inan keenna addunyaa quba qabaachifachuuf Daandii Bosontuu jalqamne,ibsee warra afaan keenna dubbatu cufaatii ha jabeeffannuu,”jedhan. Sagantaa guyyaatti saatii tokkoo dabarsan kana televizhiinii STN-TV (Star TV Network) irratti Naayroobii dabaruuti TV fi FACEBOOK irrattii addunyaaf dabarsan. "Dansooma aadaa teenna,rakkoo naannoo teennaa, jabeenna qamnuu fi waan nuu beekan adudnyaatti gadi baasuuf jalqamne,” jedhan. “Namii afaan keenna Booranaa dubbatu, Marsabeeti, Isiyolloo, Madheera, Solooloo,Nyaaroobii fi fulaa hedduu Keenyaa keessa jiraata tanaafuu namii nu daawwatu Keenyaa qofa keessatti miliyona caala” jedhan. Keessattuu godinii kukkun Lafa Dhaadhaa(Gammoojjii) horsiisee bulaan hedduun keessa jiraatu,Daandii Bosontuun jireenna jara kanaatii fi waan bonaa fi oolaan isaan tolchellee yoo hedduu hojjatanii addunyaa agarsiisan. “Wannii nu Daandii Bosontu jalqamneef Keenyaa keessatti TV Afaan Oromoo dabarsu hin jiruu namii afaan kana dubbatu ammoo hedduutti jira.Tanaaf nama hedduutti kanaaf maaniif afaan keenna hin guddifannee jennee jalqamne… hujiitti duunne amma saatii lama qamnaa egerii ammoo saatii 24 dabarsuu fa dandeenna jennee jalqamne,” jedhan. Aadaan tennallee gama amantiitilleen akka hin banne tolchuuf akka namii lafa gugurdoo akka Naayrbooii fa keessa jiraatulleen ijoollee isaani afaan ufii barsiifatu tolchuu fi jajjabeessuu sagantaa kana jalqaban. “Waan keetitti si qabataa,.loon ollaa keennaa keennaa,keesattu ka moonaa teennaa keennaa…waan ufiitti abbaa afaan urgeessaa..nulleen haguma qocaallee yaanee hinuma guddannaa jennee herreganna,” jedhan. Daandii Bosontuu akka jarii jedhutti nama kuma dhibba hedduutti Online ykn interneetii irraa daawwataa nama miliyoona tokkoo olitti Keenyaa qofa keessaa daawwata.Afrikaa gama Bahaa, Itoophiyaa,Ugaandaa Somaaliyaa fi fulaa hedduu daawwatan. Namii Keenyaa jiru ammoo Go TV 836/854 Star Time 43 Signal Channels DSTV 265 ZUKU 59 fa irraa daawwachuu dandaha.Adunyaa keessatti ammo interneetii irraa daawwachuu dandahan


Afriikaa fi Yemen Keessaa Daa’imman Dhibee Koleeraan Kan Ka’e Qarqara Du’aa Jiru: UNICEF

Jaarmayaan gargaarsa daa’immanii UNICEF Yemen, Somaaliyaa fi Sudaan kibbaa keessaa daa’imman afaan du’aa jiraachuu akeekkachiiseera. Biyyoota kana keessatti hanqina nyaata madaala’aan lakkoobsi daa’imman dararmanii guyyaa guyyaatti dabalaa adeemuu illee akeekkachiisee jira. UNICEF biyyoota weerara Koleeraan dha’gaman keessaa daa’imman miliyoona 4.7 beelaan dararamaa jiraachuu ibsee jira jechuu dhaan dubbi himaan jarmiyichaa VOAf ibsaniiru. Sudaan Kibbaa keessaa keessumaa ministeerri eegumsa fayyaa biyyattii daa’imman kuma 20 ta’an haqqisaa fi garaa kaasaa ariifachiisaan qaamuu isaanii fi hanga ammaatti 400 du’uu beeksisee jira. Jarmayaan gargaarsa daa’immanii UNICEF biyyoota kana keessatti hojii gargaarsaa geggeessu saffisee lubbuu ijoollee oolchuuf eegumsa fayyaaf maallaqi itti dabalaa kan isa barbaachisu ta’uu beeksiseera.


Gumiin Komiishina Gamtaa Afriikaa Har’a Xumurame

Kan Wixata darbee gabee Finfinneetti geggeessamaa ture gumiin hoogganoota komiishina gamtaa Afriikaa 29ffaan har’a xumuramee jira. Qiyyaafati gumii kanaa ijoon dargaggoota irratti investii gochuu ka jedhu dabalatee dhimmootii yeroo kan akka dhimma Sudaan kibbaa, Somaaliyaa Republikii Afriikaa Waaltaa, fi falmii Jibuutii fi Eertraa gidduu jiru, biyya shorokeessummaan keessa jiru haala Maalii keessaa ilaalchisee walii galtee nageenyaa hojiitti hiikuu irratti rakkoo uumame ilaalchisee dura taa’aan komiishinichaa Faakii Musaa haasaa dhageessianiiru. Gara Ertraa fi JIbuuttiit humnootiin nagaa eegisisan akka bobba’an yaada IGAD dhiyeesse gamtaan Afriikaa attamiin akka ilaalu yaadi ifaa ta’e kenname hin jiru. Gumii hoogganoota kanaa cinatti ministeeronni dhimmootii alaa IGAD wal ga’uu dhaan humnoonni naga eegumsaa Jibuutii fi Eertraa gidduu muddama jiru qabbaneesuuf akka ergamaniif gaaffii Jibuutiin dhiyeessite deggeruu dhaan murtii dabarsanii jiru. Gumiin hoogganoota komiishinichaas mata duree kana irratti mari’atee jira. Xumura gumii kanaa irratti ibsa kan kennan dura taa’aan komiishina gamtaa Afriikaa Musaa Faakii koiishina isaanii kan nagaa fi nageenyaa gara Eertraatti kan ergan ta’uu beeksisaniiru.


Hoogganoonni Komiishina Gamtaa Afriikaa Gumii Isaanii 29ffaa Jalqaban

Haalli nagaa fi nageenya biyyoota tokko tokkoo yaaddessaa ta’uun itti fufeera jechuu dhaan dura taa’aan komishina gamtaa Afriikaa dubbataniiru. Kunis ta’ee ardittii keessa haalli abdachiisaan jiraachuu dura taa’aan gamtichaa Musaa Faakii sirna baniinsa gumii kanaa irratti beeksisaniiru. Sirna banamuu gumii kanaa irratti haasaa kan dhageessisan ka biroon, prezidaantii bulchiinsa Faalisxiin Muhaammud Abbaas, Isaael waliin nagaa buusuuf yaadi araaraa prezidaant Traampiin kenname abdachiisaa dha jedhan komiishinichi. Har’a galma wal ga’ii Finfinnee jiru keessatti kan jalqabame gumiin hoogganoota gamtaa Afriikaa akkuma baratame hojiiwwan baatilee darbanii, milkaa’inaa fi yaaddoon jiru kan irratti mari’atame ture. Kanneen haasaa dhageessian keessaa dura taa’aan komishina gamtaa Afriikaa Musaa Faakii haasaa isaanii nama afaan hiikuun akka tuqanitti haala yaaddessaa hanga tokko keessaa biyyoota hanga tokko keessatti kan mul’atu walitti bu’iinsaa fi muddamsuu jiru. Dhimmi nagaa fi nageenyaa akkaan yaaddessaa ta’uu itti fufaniiru. Sudaan kibbaa, Somaaliyaa, Liibiyaa fi haalli Republikii Afriikaa waaltaa keessaa, hariiroo muddamni itti heddummaate kan Jibuutii fi Eertraa gidduu, Maalii biyya shororkeessummaan keessa jiru keessatti walii galtee nageenyaa hojii irra oolchuuf haala rakkisaa uumame, Republikii demikraatawaa Koongoo, Burundii fi Giinii Bisaawoo kan fakkaatan biyyoota Afriikaa keessa kan jiru haalli Polotiikaa haala yaddessaa jiru sirriitti ibsu jedhan. Haala walitti bu’iinsaa fi muddiinsaa akkasiif gama furmaata kennutiin biyyoonni naannoo jiran qooda gama isaanii ba’uun haala danda’amu irratti fuuleffatamuu akka qabu dura taa’aan komiishinichaa dubbataniiru.


Yunaayitid Isteets Somaaliya Keessatti Haleellaa Al-Shabaab Irratti Xiyyeeffate Geggeessite

Yunaayitid Isteets Kaleessa gara galgalaa Somaaliyaa gama Kibbaa keessatti haleellaa geggeessuu ishee, Waaltaan Ajaja Waraanaa Yunaayitid Isteets kan Afrikaa beeksisee jira. Waaltaan “US AFRICA COMMAND” jedhamu, halellaan kun eenyutti akka xiyyeeffate ifatti hin dubbanne. Garuu, ba’iin haleellaa sanaa maala akka tahe akka qorataa jiru beeksise. Gama biraatiin, maddeen naga-eegumsaa Somaaliyaa Kibbaa keessaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, haleellaan sun, kutaa Shebelee gara gadii, naannoo magaalaa Kunyoo Baaroootti, konkolaataa aangawoota Al-shabaab fe’attee deemtutti qiyyaafatee geggeessame. Qondaalli naga-eegumsaa maqaan isaa hin himamne tokko ibsa Raasiyoo Sagalee Ameerikaaf kenneen, konkolaatittiinii fi qondaalonni Al-shabaab keessa turan guutummaatti barbaada’uu isaanii beeksisee jira. Gareeleen Al-shabaab itti xiyyeeffatame sun, gurmuu qondaalotaa naannaa Puntlaand jiranii fi gaarota Galgalaa keessatti humnoota naannoo waraanaa jiran ta’uu illee ibsee jira.


'Hogganoonni Afrikaa Seera Dimookiraasii Baasuutti Jajjaboo, Hojiitti Hiikuutti Dadhaboo'

Biyyoonni Afrikaa, seerawwan Dimookiraasii baasuutti hojii gaarii kan hojjetaa jiran ta’e iyyuu, seerawwan ba’an sana hojii irra oolchuu ilaalchisee garuu, kan waliin-dha’ame ta’uu qorannaan geggeessame tokko beeksisee jira. Biyyoota baay’ee keessa dimookiraasiin waraqaa irra jiraate iyyuu, haalli jiru garuu kan hirmaannaa uummataatti daangaa godhu ta’uu illee ibsee jira. Itiyoophiyaaf sadarkaa gad-aanaa kenne – ba’iin qorannaa sanaa. Gabaasaa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ministarri Qonnaa Naayijeriyaa Duraanii Badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa Badhaasaman

Kan doolaara nuusa Miliyoonaa yokaan kuma dhibba lamaa shantama tahu – badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa bara kanaa – Prezidaantii Baankii Misoomaa Afrikaa – Akinwuumii Adesiinaa tu gonfame. Duraan Ministara Qonnaa Naayijeeriyaa turan – Adesiinaan. Jireenya qonnaan-bultoota hedduu biyyoota Afrikaa keessaa, keessumaa ka Naayijeeriyaa, biyya dur ministara qonnaa ta’uun tajaajilanii, fooyyessuu isaaniitiif badhaasaman. Fooyyaa’inni inni argamsiise, oomisha midhaan nyaataa meetrik-toonii miliyoona digdamii-tokkoon dabalsisee, investmentii doolaara biliyoona shanii fi qabxii ja’a hawachuu tu akka Ministara qonnaatti dinqsiifannaa guddaa kenneef – jedhan – prezidaantiin Badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa – Ambaasaddar Kenet Kuwiin. Kan yeroo ammaa prezidaantii Baankii Misooma Afrikaa ta’an - Akinwumii Adesiinaa, hojiin bara kurna sanaa ilaalcha argachuu isaatti gammaduu isaanii eeranii, danqaaleen yokaan nokkortiileen Afrikaa dura dhaabbatanii jiran hedduu ta’uu, VOAf ibsan. Dhimmi guddaan uummata waan nyaatu dhabe ka miliyoona dhibba lamaa fi miliyoona shantama ta’u akkamitti akka nyaata qabaatu gochuu dandeenya? ka jedhu. Dhimmi rakkisaan ka biraan immoo, yeroo ammaa kana ijoolleen Afrikaa sababaa hanqina nyaataa quucaran miliyoona 58 tu jira. Ijoon booda gara dinagdee quucaraa ta’eetti akka nu geessan beekamaa dha - jedhu – Adesiinaan. Maallaqni Afrikaa keessatti hojii irra oolofamu yokaan investiisamu nyaata ala irraa galchuuf otuu hin taane nyaata oomishuuf oolfamuu qaba – ejjennoo jedhu cimsanii ka deggeran – badhaafamaan – Badhaasa Sagantaa Nyaata Addunyaa bara kanaa -- Akinwuumii Adesiinaa “hojiin fuul-dura keenya duraa nu eeggatu, akka Afrikaan guutummaatti nyaataan of dandeessu fi dargaggoota ishee hedduuf abdii badhaadhinaa taatu taasisuu dha” jedhan. No media source currently available


Beela Sudaan Kibbaa Keessaa Sadarkaa Maalii Irra Jira?

Beelli Sudaan Kibbaaa keessaa dhaabateera jechuun mootummaan Sudaan fi Tokkummaan Mootummotaa kan labsan ta’uus haallii gargaarsa dhala namaa biyyatti keessaa fixiinsa dhaqqabsisuu akka maluu jaarmayaan fannooo fi baatii dimaa kan addunyaa beeksisee jira. Uummatti sudaan kibbaa kan qarqara afaan beelaa jiru moliyoon torba caalatu jira kan jedhan aangawoonni jaarmayichaa sadarkaa gargaarsii yeroo hatattamaa irraa dhaabatu irra hin geenye jedha. Biyyatti keessatti nagaa buusuuf yaaliin godhamu bu’aa hin argamsisuu taanaan walitti bu’iinsii fixiinsa biraa dhaqqabsisuuf akka jiru akeekkachisii kennamee jira. No media source currently available


Puntiland Keessatti Shakkamtoonni Al-Shabab 7 Ni Ajjeefaman: Angawoota

Shakkamtoonni al-Shabab torba naannoo Somaaliyaa Kaaba gama ba’aa utaa Puntland keessatti har’a itti dhukaafamuun ajjeefamuu angawoonni beeksisaniiru. Abbaan alangaa mana murtii waraanaa Puntlaand Abdullaahii Hersii Elmii murtii dubbisaan dhageessianiin namoonni torbanuu himannaa ajjeechaa fi shorokeessummaa irratti dhiyaateen itti murtaa’e jedhan. isaan keessaa tokko balleessaa isaa amanee jira jedhan. Namoonni shan keellaa sakatta’aa Bosaasoo cinatti kan qabaman baatii Ebla darbee yoo ta’eu dhuka’aa gara magaalattiitti seensisuuf yaalaa kan turan ta’uu angawoonni beeksisanii jiru. Namoonni kun sadan umuriin isaanii waggaa 20-22 yoo ta’u tokko waggaa 26 inni shanaffaan immoo umuriin waggaa 27 ta’uun beekameera. Manni murtii akka jedhetti himatamtoonni hafan lamaan kanneen Gaalkayoo keessatti bara 2015 to’annaa jala oolanii murtii du’aa eeggataa turan har’a ajjeefaman. Kanneen keessaa tokko angawoota naannoo dabalatee ajjeechaa namoota 23 keessaa harka qabaachuu amaneera jedhan Elmiin. Puntlaand duraan ijoollee umuriin isaanii xiqqoo ta’e shakkamtoota Al-Shabab ta’an ajjeesaa turte jechuun Amnestiin qeeqee jira. Baatii Ebla keessa kanneen umuriin 14 fi 17 ajjeefamuu illee ibsee jira. Gama biraan boombiin har’a har’a galgala Moqaadishoo keessatti dho’e angawaa waraana Somaaliyaa tokko galaafatee kaan madeessee jira.


Ganna 2-3 dabran keessaa nyaata qurxummi 'Coral Reef' jedhan miliyoona hedduutti garba addunyaa keessaa dhiqamee bade

Akkuma baddaan waan lafa irra jiraa jireessitu baddaan garaba fi galaana jalaalleen bineesa bisaan jala jjireessiti. Qurxummiin soora isii tuulaa ‘Coral Reef’ bisaan jala jiran keessaa argatti. ‘Coral Reef’ jennu tun waan akka raareeti afaan saayinsitiiin ammoo akka bineessaansaatti herregamti. Soortii qurxummiin tun ganna lamaa fi sadiin duratti oowwa qilleensa haga dabaree bisaan garbaa fi galaanaa oowwiseen akka malee goddee dhiqamtee badde.Qurxummii miliyoona hedduutti tanaaf jedhee garba dhibiitti baqattee taan ammaa waan nuyaattu dhabdee dhumte. Raareen ykn soortii qurxummii Coral Reef jedhan tun garba addunyaa ka akka Awustiraaliyaa keessaatti Great Barreif Reef,Paasifik,Indiyaan,Atlaantik,Galaana Diimaa,Corlal See (Awustiraaliyaa) fi fulaa hedduu keessa jirti.Ka Awustiraliyaa kun garba Awustiralaiyaa keessatti km kuma 23 irra jira. Akka ogeeyyootii dhaaba hawaaa fi qilleensa Amerikaa NOHAA jedhanitti tuulaan soora qurxummii tun amma dhiqamuu ya dhiifte. Qurxunniin waan nyaattu hin dhabduu jechuu. Qurxummiin waan nyaattu dhabuun warrii jireennii isaanii kanaan bulu hin rakkataa,akka harooleen hin dhiqamen tolchitii,akka bisaan namatti hin baafanne qabdii,garba qabbaneesitii faaydaa hedduu irraa argatan. Mark Eakn dhaaba Tohannoo Hawaa fi Qilleensa Amerikaa(NOAA) keessatti itti gaafatmaaa sagantaa tohannaa ‘Coral Reef.’ "Garba Paasifik keessaa fulaa soortii qurxummii tun akkuma jirtuunitti dhiqamtee keessaa baddetti jira,” jedha saayintistiin NOAA Eakin. Dhiqamii tun qurxummii achii balleessaa jarii jireennii isaanii qurxummiin jiruu irraa badee jechuu. Fulaa tokko tokkotti ammoo harooleen silaa waan hedduuf herregatanillee duuda.Tun baddee jechuun ammoo namii silaa biyya daawwii dhufu,ka haroolee akkasii keessatti gammachuuf dhufullee biyya daawwachuuf hin dhufu. Bara 2014 asitti Coral(Raaree) hedduutti dhiqamee bade walumattu yoo deebisan harka 70 dhiqame. Amerikaa keessaa haroolee godina Filooridaa. Hawaahii, Iddoolaa Guwaamii fi Mariyaanaa fa keessaa dhiqamtee badde. Saayintistootii addunuyaa ammoo akka Coral dhiqamuutti jiraachuu fi dhibaachuu isaani tohachumatti jiran.


Afrikaatti guddinnii teknooloojii akka namii mirgaa fi bitaa akka dansaa quba qabaatee siyaasaallee keessaa qooda qabaatu tolche

No media source currently available Tokko caphu tokkoon qaladhaa durii durii taan taate kunoo.Qaroomii jabanaa woma hedduun gadi dhufuutti jira. Internetiin jiraachuun apps, social media ykn saqbqunnamtii ummataa fi wannii qaroomii addunyaa guyyuma guyyaan gadiin bahu addunyaa nama gaaddisa tokko jala boqotu tolchuutti jira. Walumattuu yoo deebisan ‘digital democracy’ karaan interneetiitiin namii bulchoota fi mootummaa ufii waan fedhan jechuun dandahu tolche. Guddinnii teknooloojii gama kanaan mullatu digital demokiraasii kun akka namii Afrikaa siyaasaa keessaa qooda qabaatu tolcheeyyuu. Gama kana faan barinuu tolee namuu rakkoo himachuuf,waan jiraa dubbacuuf raadonii fi TV qofa hin eegatu bilbilaa ufi gadi butee ykn ammoo borsaa ufii keessaa komputera luqqifatee oolmaa fi bultii addunyaa haga dandahuun laallata. Fkn wa bitachuu fi kiraa baasuuf wannii horii qabatanii lafaan maraniif hin jirtu.Nyaataa dhugaatii fedhan manuma, taakkisin karaan deeman yaammachuuf fuluma fedhan taa’anii bilbila fi komputera irraa hajajatan. Teknooloojiin woma hedduun dhuftee Cafii! Akka gorsituun dhaaba odeeffannoo Tanzaaniyaa Mariyaa Sarungii jettutti qaroomii teknooljii ya Afrikaatti gadi farqate. "Jireennii namaa waan hedduun jijjiramuutit jriaachuu isaa argina. Badhaadha, horii, hujii fi milkii dansaa hedduun dhufee.Tana qofaa mitii akka jarii siyaasaayyuu keessaa qooda qabaatu tolchite.” Sarungi nama gama teknooloojii kanaan Tanzaaniyaa jijjiiruuf dhaaba ‘Change Tanzania’ jedhu yayyabe. Dhaabii isaa innii gaafas yayyabe kana qaraa afaanuma lamaan jalqabanii amma ammoo achii dhaaba namii dhiphuu fi bal’inna irratti maritu tahee “app” isaatiin lafa mariif chochoosuutti jiran. Sochii tanaan akka fulaa otoobusii dhaabanitti kaameraa dhaabanii fi haroo ummtaa qulqulleessaanille gamuma kanaan gaafatan. "Durii namii karuma irra tataahee lallabaa waan siyaasaa dubbachaa yaa’a.Amma ammoo waan lallabsaa arganne.Sociall media kanaan waan durii kophaa jettu amma ummata waliin jetta.”\n\nUgaandaatti ammoo marsaa interneetii ‘Yogera’ jedhanitti jira.Yogera jechuun Afaan isaaniitiin qoonqoo oli fudhadhuu dubbadhu jechuu. Kanaan akka ummatii tajaajila mootummaan ummataa kennuu male argatuu fi warra horii ummataa balleessu irratti wal himanii mari’atan. Marsaan interneetii keenyaa ammo ‘Mzalendo’ jedhanitti jira.Kana irratti haga guddaan waan abbootii siyaasaa balleessaam,karaa jari horii ummataatiin fixuu fi mirga ummatii argachuu malee dhabe irratti dubbatan.\n\nTaatullee akka jecha Sarungitti caasaa hawaasaa sun dhiba ufiillee hin qaba.\n"Mootummaa waan gama kanaan dhufaa akkuma lafa irralleettii tolchu ufumatti qabaadhatuuf deemu argina.” ‘Jamili Forums’ dhaaba dhuunfaa ka rakkoo biyya keessa jirtu ummatti himuuf yayyabame.Hojjatoota dhaaba kanaa keessaa tokko nama Meeloo jedhan. Nama kana ganna dabre keessa wanjala caasaa interneetii irratti hojjate jedhanii balleessaan himatan."Namii waan kanaan himatan Meeloon waan anaa fi miilotii kiyyalleen mootummaa jibbuuf hujii tana hin hojjannee jedhanii mormachuutti jiran.” Dubbii isaa ji’a dhufu mana murtiitti laaluuf beellama qabaniif.Yoo teknooloojiin akkana guddatte ammoo jarii irreen biyya bulchu hin gammadu.Maan jennana wannoo jarii hojjate gadi baatii. Tanaaf bulchootii biyya Kaameruun nama miliyoona hedudu irraa interneetii kutte. Ummatii hiriira itti bahee jennaan interneetii irraa cire.Wannii akkanaa kun fulaa hedduu keessaa mullatti. Akka dhaabii Faransaay tokko jedhutti mootummaan biyya Afrikaa hedduun yoo siyaasaa isaa irratti jibbanii mormaniin interneetii irraa cira.


Dhukaasi Buufata Poolisii Moqaadishoo Haleele Lubbuu Galaafate

Odu gabaasaan VOA sagantaa afaan Somaalee, Ahmed Hassan Olaad akka jedhetti haleellaan sun buufata poolisii Wabeerii kan daandii Maka al-Mukarramaa irra jirutti fuuleffate. Dhuka’aan konkolaataatti guutame buufata poolisii Moqaadishoo keessaatti rukutame yoo xiqqaate namoota saddeet yoo galaafatu afur madeessee jira. Odu gabaasaan VOA sagantaa afaan Somaalee, Ahmed Hassan Olaad akka jedhetti haleellaan sun buufata poolisii Wabeerii kan daandii Maka al-Mukarramaa irra jirutti fuuleffate. Kan ennaa haleellaan sun raawwatame buufata poolisii sanatti dhiyoo ture Olaad akka jedhutti namni tokko konkolaataa Toyota gara buufata sanaatti ariifatee oofu argee jira. Gareen yeroo hatattamaa bakka sanatti argamanii kanneen madaa’an gargaaraa turan. Balaa sanaaf battala itti gaafatma kan fudhate hin jiru, garuu yeroo hedduu gareen al-Shabab biilsaalee mootummaa fi bakka angawoonni mootummaa yeroo hedduu itti wal ga’an irratti haleellaa raawwata. Kibxata darbe miseensi al-Shabab boomii biilsa bulchiinsa biyyattii kan konyaa Wadjir jiru haleeluu dhaan yoo xiqqaate namoota 10 galaafatee jira. Waxabajjii 15 loltoonni al-Shabab mana nyaataa beekamaa Moqaadishoo keessaa haleelanii jiran. Haleellaa sanaan kanneen haleellaa sana raawwatan ja’a dabalatee namoota 29tu dhume.


Beelli Somaaliyaa Ammaaf Ittisameera: Tokkummaa Mootummootaa

Somaaliyaan ammaaf beela hamaa of irraa ittisuu dandeesseetti, garuu biyattiin haalli ishee laaffataa, uummati ishee beela’uu itti fufa jechuu dhaan gabaasi tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Somaaliyaaf Daayrikterri sagantaa nyaata addunyaa kan ta’an Laurent Bukeera akka jedhanitti uummata miliyoona 3.2tu rakkina keessaa jira. Ijoolleen kuma 70 kanneen hanqina nyataa hamaan dararamaa jiran dabalatee kanneen kuma 350 ta’an hanqina nyaataan rakkataa jiran. Bukeeraan akka jedhanitti uummata kuma 700 ta’utu nyaataa fi bishaan barbaacha qe’ee ofii dhiisanii godnaanan. Beeladaaleen kuma dhibbaan laka’aman bishaanii fi marga dheedichaa Dhaba irraa dhumaniiru. Uummati 600 ol ta’an beela irraan kan ka’e ofi irraa ittisuu waan hin dandeenyeef dhibee kooleraan du’aniiru. Haalli rakkisaan akkasii jiraatus jaarmoliin gargaarsaa faallaa isa kan bara 2011 ennaa uummati kummi 250mn beelaan du’anii deggersa hawaasa addunyaan beela miilanaa ittisuu danda’aniiru jedhan Bukeeraan. Bukeraan VOAf akka ibsanitti gargaarsa barbaachisu kennuu itti fufuuf tokkummaan mootummootaa maallaqatu isa barbaacisa jedhan. Yeroo ammaa baatilee ja’an itti aananiif kan oolu doolaara miliyoona 300tu nu barbaachisa. Sana malee gargaarsa uummata miliyoona 2.5f goonu dhaabuuf dirqamna. Sun immoo ijoollee miliyoona tokkoo fi dubartoota ulfaaf harma hoosisan dabalata jedhan Bukeeraan. Hongeen mallattoo dhabamuu agarsiisaa waan hin jiru, walitti bu’iinsi al-Shabab waliin jiru rakkoo hamaa uumee waan jiruuf gargaarsi jiru waggaa kana darbees itti fufuu qaba jedhan. No media source currently available


Komiishinerri Ol Aanaan Dhimma Baqattootaa Kan Tokkummaa Mootummootaa Gaanfa Afriikaa Daawwatan

Guyyaan baqattoota addunyaa yeroo kabajamu torban kana komiishineerri ol aanaan dhimma baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa Filiippoo Graandii gaanfa Afriikaa daawwatanii jiran. Qiiyyaafanni isaanii ijoon illee Sudaan Kibba ti. Guyyaa baqattoota addunyaa baqattoota Sudaan Kibbaa kanneen Gambeela jiran waliin kan kabajan komiishinerichi, Sudaan Kibbaas daawwataniiru. Har’a ibsa Finfinnee keessatti kennaniinis haalli Afriikaa ishee haarawaa keessa jiru yaaddessaa ta’uu dubbatan. Filiippoon akka jedhanitti gara Gambeelaa kan ani dhufe Juubaa irraa ti. Sudaan Kibbaa keessa guyyoota lamaaf walakkaa tureen asitti qajeele. Amma iyyuu gamas nagaan hin jiru. Lammiiwwan Sudaan Kibbaa miliyoona 12 ol ta’an keessaa kanneen miliyoona afur ta’an biyyaa baataniiru, ykn biyyuma ofii keessatti qe’ee ofii irraa buqqa’aniiru jedhan. Kanaaf hoogganni Sudaan Kibbaa tarkaanfii ariifachiisaa fudhachuu qaba kan jedhan komiishinerichi haalli biyyattii keessa jiru attam ariifachiisaa akka ta’e cimsee yaadachiisuun barbaada jedhan. Tattaaffiiwwan godhamuu qabanis marii biyyoolessaa, qophee filannoo akkasumas gareelee adda addaa dhaqqabuun hirmaachisuu dha jedhan. Prezidaant Saalvaa Kiir adeemsa nageenyaa hunda hirmaachiseef tattaaffii akka godhan natti himaniiru kan jedhan komiishineer Fliippoon, hunda kan hirmaachise jechuun dhuguma hunda kan himaachise ta’a jedheen abdadha jedhan.


Jermeniin kora biyyoota dureeyyii addunyaa 20n dhiyoottu yaamtu irratti rakkoo Afrikaa mari’achiisuf deemti

Jermeniin nama baruma baraana Afrikaa keessaa baqatuu falii dhahuuf mala keessaa tokko akka Afrikaatti namii hedduun hujii argatu tolchuu. Karoorii “Merkel Plan” jedhanii maqaa Chaansilerii Angela Merkliiti.Karoorii isii akka dureeyyiin addunyaa akka dansaa Afrikaa keessatti hujii hojjatanii akka namii biyyuma keessatti hujii argatu tolchuu. Jermeniin balchooma ufiitiif jettee Afrikaa guddisuuf faluutti hin jirtu nama jireenna barbaada Afrikaa gara Awurooppaa baqatu miila gadi dhaabuufii jetti Chaansileeriin Jermenii, Angela Merkel. Nama Afirkaa baqa yaahuf fala barbaaduu baannaan Afrikaa keessaa nama miliyoona 100 baqachuuf yaa’a jedha minsiterii haajaa alaa Jermenii, Gerdi Muuler. Chaansileeriin Jermenii akka investerootii biyya alaa doolara miliyona 335 Afrikaatti baasanii hujii namii faaydaa irraa argatu hojjatan tolchuuf faluutti jirti. Tana tolchuuf ammoo kora biyyootii guddachuutti jiran 20n (G20) Adoolessa dhufu keessa Jermenitti taa’u irratti bulchoota biyya 19 yaamtee mari’achiisuuf kurfoo jirti Jermeniin. Biyyitii Afrkkaa afaran Jermeniin amma qalbi keessaa qabdu;Ayvorii Koosti, Morookoo,Tuniiziyaa fi Riwaandaa tatullee bulchoota biyya Afirkaa ta dhibiilleen wal dubbachuu feeti. Insitiyuutii haajaa alaa Afrikaa Kibbaatti itti gaafatamaan sagantaa hariyummaa Dinagdee,Taahitaa Bertelsmaan Jermeniin biyya durii bitaa baate taan jireenna isaaniifii maqaa ufiillee gargaaran wayyeessuu feeti. “Jermeniin waan qabdu hedduu kennite.Akkii isiin Waraana Addunyaa II duubatti biyya industirin guddatte taatee mullatteelleen waan nama jajjabeessaati.Afrikaallen karaa industirii kanaan guddattuun barbadachuutti jirti.Jermeniin ammoo gamanaan biyyoota tattana guddisuu feeti.” Afrikoon,dhaaba Jermeni jiru ka mala biyyoota Gammoojjii Afrikaatii gadi jiran jireessuuf fala dhahu. Akka gabaasa dhaaba kanaatti Jermeniin halkanii fi guyyaa karaa Afrikaan guddisan barbaaduutti jirti.Kiristoof kanensigser Waldaa Daldala Afrikaa-Jermenii ka Berlin jirutti itti gaafatmaa olaanaa.Akka jecha isaatti Jermeniin dhaabbilee 600 tahan Afrikaa keessaa qabdi. Ammallee hedduutti itti dabalamuuf deema. Namii ardii tanaa gobbachaa deemuutti jiraa carraan dianagdeelleen akkanuma keessatti guddata. “Malii guddinna dinagdee Afrikaa Jermeniin ittiin jirtu kun Afrikaan ardii qooda siyaasaatii fi qooda dinagdee guddinna isii keessaa qabdu.Tanaafuu Jermeniin hariyummaa jabduu ardii tana waliin jabeeffachuu malte.Ta dhibiin ammoo Afrikaa ardii dinageee keessatti guddifachuuf carraa irra argachuu dandahan.” Miseensotii G20; Arjentiinaa, Awustiraaliyaa, Biraazil,Kanadaa, Chaayinaa, Biraazil, Faransaay,Jermenii,Indiyaa,Xaliyaana,Indoneezhiyaa,Kooriyaa Kibbaa, Mekiskoo,Raashiyaa,Sawudii Arebiyaa,Afrikaa Kibbaa,Turkii,UK,USA fi Waldaa Awurooppaa. Korii biyyoota addunyaa ka guddatanii G20 Adoolessa 7-8 keessa Hamburgi, Jermenitti taa’ee rakkoo akka akkaa irratti mari’ata.


Moqdishoo Keessatti Haleellaan Boombiin Of-wareegdotaa Dhoosame Namoota 10 Ajjeesee

Magaalaa Moqdishoo, aangaa Waajir keessatti haleellaa har’a geggeessame kanaaf garee Al-shabaab tu abbummaa labsate. Magaalaa galma-mootummaa Somaaliyaa – Moqdishoo keessatti, haleellaan Boombiin of-wareegdotaa konkolaataa irraa dhoosame yoo xiqqaate namoota 10 ajjeesee, 18 madeesse – jedhu – namoonni ijaan arganii fi aangawoonni naannoo. Magaalaa Moqdishoo, aangaa Waajir keessatti haleellaa har’a geggeessame kanaaf garee Al-shabaab tu abbummaa labsate. Namoonni ijaan argaman akka jedhanitti, Mini-baasiin dhoka’aan guutame, guyyaa waree booda sa’aa kudha-lamaa fi daqiiqaa afurtama irratti, gamoo waajira bulchiinsa naannoo, ka qabsaa’onni - dargaggoonnii fi dubartoonni keessatti walga’anii jiranitti, ulaa cabsee seenee dho’insa guddaa dhageessise – jedhu – namoonni ijaan argan. Namni konkolaataa sana keessa ture tokko ta’uu ka dubbatan – Koomishinarri Itti-aanaan aanaa sanaa Abbukaar Sheek-Ahmed, “namoota baay’ee tu nu jalaa dhume. Irra-jireessi isaanii, dargaggota qabsaa’ota” jedyhan. Hooggantoon waldaa dubartootaa, Koomishinarra aanaa sanaa – Omar Abdullaahii Hasan, Hoogganaan gurmuu dargaggootaa fi barreessaan bulchiinsa aanaa sanaa illee haleellaa sanaan madaawan – jedhama. Gareeleen baraarsaa, namoota lubbuun hafanii fi reeffa kanneen dhumanii barbaacha, Buldoozeriidhaan caccabaa gamoo sanaa gargaggalchaa jiran. Al-shabaab, waggaa kana keessa, magaalaa galma-mootummaa Somaaliyaa – Moqdishoo keessatti, haleellaa hammeessee jira. Gareen Al-qaa’idaatti hidhata qabu kun, mootummaa biyyoolessaa Somaaliyaa buqqisee, mootummaa Islaamummaa gad-dhaa


Tokkummaan Mootummootaa Giddu-gala Ripubliukii Dimookraatawa Koongoo Keessatti Ajjeechaa Dhihoo Geggeessamee Mootummaan Akka Qoratamu Gaafate

Hoogganaan Mirga Dhala-namaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, giddu-gala Ripubliukii Dimookraatawa Koongoo keessatti ajjeechaa dhiheenya kana geggeessame, kan haga tokko Mootummaan itti komatamu irratti akka qorannaan sadarkaa Addunyaa geggeessamu waamicha godhanii jiran. Ze’iid Ra’aad Al-Huseen, har’a, gumii mirga dhala-namaa Tokkummaa Mootummootaaf ibsa kennaniin, baatiilee lamaan dabaran keessa jireettonni gandeenii dhibbaan lakkaawaman garii rasaasaan dhawamanii, kaan morma ciramanii, ibiddaan gubamanii, qaamni irraa cicciramee ajjeesaman – jedhan. Kan baay’ee na gaddisiisu, gareen Milishaa “Baanaa Muraa” jedhamu, akka mootummaa gargaaree garee finciltootaa “Kam-wina N-Saapuu” jedhqamu lloluuf aangawoota mootummaatiin ijaaramee hidhachiisamuu isaa ti – kan jedhan – aangawaan Tokkummaa Mootummootaa kun, finciltoonni sun garuu uummata Siivilii, kan gosoota Lubaa fi Lulu-aa irratti haleellaa suukanneessaa akka geggeessaa jiran dubbatan. Gumiin Mirga Dhala-namaa, ka Tokkummaa Mootummootaa, giddu-gala Ripublikii Dimookiraatawaa Koongoo keessatti kan argamtu – kutaa Kaasaa’ii keessatti akka qorannaan walabaa geggeessamu torban kana keessa sagalee kennuuf jira. Waa’ee ogeeyyii Tokkummaa Mootummotoaa jalqaba waggaa kanaa irraa ajjeesaman illee of keessaa qaba – qorannaan akeekame kun. Ministarri Murtii Haqaa, ka Ripublikii Dimookiraatawa Koongoo garuu – Aleksis Taambiwee Miwaambaa garuu, gareen qorannaa walabaa biyya isaanii keessatti bobbaasamuu ni morman. \n“Qorannaan aangawoota Koongoo of keessaa hin qabne fudhatama hin qabu” – jedhu.


Maratoonii kalee Kanaadaa Manitoobaatti dorgoman Tarreessaa Fakkansaatti moo’atee badhaafame

No media source currently available Tarreessaan atileetii ganna mana 20 keessa jiru.Ganna shanii asitti dorgommii biyya keessaatii fi biyya alaatti keessaa mumullachaa oli bahe.Mana barumsaatii jalqabee fiigichaan oluma guddachaa dhufe. Awurooppaa fi biyya hedduu dhaqee dorgome.Ganna lamaan duratti Kanaadaa dhufe. Maratoonii kalee Manitoobaatti dorgoman namii 12,000 irratti wal dorgomee isatti 2:38:03.2 moo’e.Qillensa lafaa ka bokkaa, lolaa qabuu keessaa mucucaachaa, dhiba miilaatii malee silaa kana caalaa saati dansaa moohadhaa jedha. “Saatii kootti hin gammannee lukatti na dhibee dhidhiibachaan bahe kutee bahuu mannaa injifachuu wayyaa jedhee.Uumamta bahee na simatee baayyee tokko isaan galfateeffadha.Lukni baayyee na dhukkuba ture.Ummata keenna biyya keessatti dararama jiru sammu keessa godhahee dorgommii kutee bahuu hin barbaannee." Tarreessaan rekoordii haaraa qabaachuu baatullee maratoonii km 23 asiin duraa saatii 1:03 moo’e. Namii kun egerii Kanaadaaf dorgomuu barbaada.Ji'a lamaan duubatti dorgomii magaalaa Quebec City jedhan Kanaadaatti dorgomaniif f kurfoo jira. Gama kaaniin ammoo Tarreessaan bara 2012 keessaa Amerikaa godina West Virgina keessatti dorgommii baddaa keessa dorgoman iratti isaa fi miilotii isaa karaa milikeeta karaa irra fiiganii hin qamne irraa badanii barbaadaa saatii 8 caalaatiin argan xuyyuuraan barbaadanii argan. “Ijoollee afur akkuma ko haaraa ka tahan daandiitti deebina yoo jennu daandii arguu dadhabde.Isaan nama afur ka anu fuudhee bade.Atoo isaan na faana baduu baatanii meeshaa qabaachuu baatanii anilee hin argau ture.” Dorgommiin Manitoobaa ta Tarreessaan moo’e IAAF qopheessee 39essoo.


Baamaakoo Cinatti Hidhattonni Ajjefaman

Bakka ajjeechaan kun itti rawwatame kan bashanannaa yoo ta’u lammiwwan biyyoota gama dhyaa biratti beekamaa dha. Handaara magaalaa galama mootummaa Maalii Baamaakoo cinatti hidhattoota haleellaa geesisan keessaa yoo xiqqaate 4 humnootiin nagaa eegsiisan kan biyyattiin ajjefamuun ministeerri nageenyaa ka biyyatti Salif Traore ibsanii jiru. Dilbata kaleessaa haleellaa hidhattonni kun geesisaniin namnii lama ajjefame. Bakka ajjeechaan kun itti rawwatame kan bashanannaa yoo ta’u lammiwwan biyyoota gama dhyaa biratti beekamaa dha. Humnootiin nageenyaa jiraattoota 36 caalaa kan baraarsan yoo ta’u isaan kana keessaa 13 lammiwwan Faransaayii ti.Kanneen lafa bashannanaa turan kana keessa waraana Faransaay kan imala irratti bobba’an akkasumas qaamoonni Tokkummaa Mootummotaa fi gamtaa Awuroopaa kannen imala irra jiran achi turan. Waraanni Fransaayii Bamaakoo keessa hin jiran.Garu kanneen kuma lama ta’an Maalii Kaabaa keessa maadheffatanii leellistoota Islaamaa waliin wal waraanaa jiru.Humnootiin nagaa eegsiisan kan Tokkummaa Mootummotaa kuma Kudhan biyyatti tasgabeessaa jiru.


Jabuutii Fi Ertraan Tasgabii Buusuu Qabu : Gamtaa Afrikaa

Ertraan lafa wal falmisiisaa ta’e na jalaa qabatte jechuun Jimaata darbe Jabutiin himannaa dhiyeessuun ishee ni yaadatama. Dhimma kana kan ilaaleen gamtaan Afrikaa ibsa baaseen biyyonni lameen daangaa wal falmisiisaa qaban kan ilaaleen tasgabii akka qabaatan gaafatee jira. Kunis Jabuutii fi Ertraan gama saa’udii waan goraniif jecha humnootiin nagaa eegsiisan kan Qataar naannoo daangaa gadhisanii eega ba’anii booda ta’e jedhama. Dubbii himaan gamtaa Afrikaa Ebba Kalondo akka jedhanti qaama dhugaa jiru dhaqee qoratu naannoo daangaa biyyoota lamaanti erguuf jiru.Garu gam lameen irratti walii galuu qabu.Kan bobbaasuuf jirru humnootii nagaa eegsiisan otoo hin taane kanneen haala jiru deemanii hordofan ta’u beekamuu qaba jedhan. Mootummaan Ertraa Ibsa baasuu irraa kan of qusatee yoo ta’u humnootiin Qaataar naannoo daangaa irraa baafamuu natti hin himamnee jedha.Haala walii gala naannoo sana jiru irratti odeeffannoo ga’aa yeroo argatu ibsa kan basu ta’u mootummaan Ertraa beeksisee jira. Itiyoophiyaan gama isheen haala kan itti dhiyeenyaan caqasaa akka jirtu beeksiisftee ibsa gamtaa Afrikaa akka deggertu beeksiisfte. Kana malees biyyonni lameen walitti bu’iinsa muddamiinsa hammeessu irra akka of qusatan akkasumas adda addummaa qaban karaa nagaan akka furatan gaafatte.Kana irratti Tokk mootummotaa akka deggersa godhuus jajjabeessitee jirti. Ertraan lafa wal falmisiisaa ta’e na jalaa qabatte jechuun Jimaata darbe Jabutiin himannaa dhiyeessuun ishee ni yaadatama. Dhimma kana kan ilaaleen gamtaan Afrikaa ibsa baaseen biyyonni lameen daangaa wal falmisiisaa qaban kan ilaaleen tasgabii akka qabaatan gaafatee jira. Kunis Jabuutii fi Ertraan gama saa’udii waan goraniif jecha humnootiin nagaa eegsiisan kan Qataar naannoo daangaa gadhisanii eega ba’anii booda ta’e jedhama. Dubbii himaan gamtaa Afrikaa Ebba Kalondo akka jedhanti qaama dhugaa jiru dhaqee qoratu naannoo daangaa biyyoota lamaanti erguuf jiru.Garu gam lameen irratti walii galuu qabu.Kan bobbaasuuf jirru humnootii nagaa eegsiisan otoo hin taane kanneen haala jiru deemanii hordofan ta’u beekamuu qaba jedhan. Mootummaan Ertraa Ibsa baasuu irraa kan of qusatee yoo ta’u humnootiin Qaataar naannoo daangaa irraa baafamuu natti hin himamnee jedha.Haala walii gala naannoo sana jiru irratti odeeffannoo ga’aa yeroo argatu ibsa kan basu ta’u mootummaan Ertraa beeksisee jira. Itiyoophiyaan gama isheen haala kan itti dhiyeenyaan caqasaa akka jirtu beeksiisftee ibsa gamtaa Afrikaa akka deggertu beeksiisfte. Kana malees biyyonni lameen walitti bu’iinsa muddamiinsa hammeessu irra akka of qusatan akkasumas adda addummaa qaban karaa nagaan akka furatan gaafatte.Kana irratti Tokk mootummotaa akka deggersa godhuus jajjabeessitee jirti.


Looltuun Somaaliyaa Adaba Du’aatu Irratti Murame

Dura ta’an mana murtii kanaa umriin isaa 29 kan ta’e Ahmed Abdullahi Abdii irratti adaba muramee har’a dubbisuun dhageesise. Ministeera Somaaliyaa ajjesee jechuun manni murtii waraanaa kan biyyatti looltuu tokko irratti adaba du’aa muree jra. Dura ta’an mana murtii kanaa umriin isaa 29 kan ta’e Ahmed Abdullahi Abdii irratti adaba muramee har’a dubbisuun dhageesise. Qorannaa yeroo dheeraa fi ragaalee ajjechaa kanatti hidhata qaban manni murtii eega ilaalee booda beekaa dhukaasee ministeeriicha ajjesee jechuun xumure. Kanaaf jecha waan nama irratti rawwate ofiis argachuu qaba jedhu dura ta’an mana murtii waraanaa Hassan Alii Shuute.Ministeerichii ajjefaman umriin isaanii 31 yoo ta’u Abbas Sheik Siraj jedhamu.Kabinee Somaaliyaa keessatti nama umrii xiqqaa qaban turan. Prezidaantiin somaaliyaa ajjechaa ministeera kana irratti gaggeeffameen gadduu isaanii ibsanii jiran.


Hoogganaan Sudaan Kibbaa Wal Ga’ii IGAD Irratti Hin Argamne

Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa H/Maariyaam Dassaaleny gumii IGAD kan Finfinnee keessatti geggeessame irratti haalli Sudaan kibbaa keessaa gad adeemaa deemuu isaa dubbatan. Hoogganoonni Uganda, Somalia, fi Sudaan gumii sana irratti kan argaman yoo ta’u ministeerri dhimma alaa Keeniyaa fi Jibuutii akkasumas bakka buutonni naannoo ka biroo fi kan jaarmolii sadarkaa addunyaa argamaniiru. Itti aanaan prezidaantii Sudaan Kibbaa Taban Deng Gai-s gumii sana irratti hirmaataniiru. Prezidaantiin Sudaan Kibbaa Salva Kiir garuu hin argamne. Itti aanaa directorri waaltaa “ Africa Center at the Atlantic Council” jedhamuu fi waaltaa qorannaa Washington keessa maadheffate irraa akka jedhanitti Salvaa Kiir ennaa Sudaan Kibbaa caccabaa jirtu fi lammiiwwan isaaniif eegumsa gochuu dadhabuun isaanii rakkoo baqattummaa naannoo sanaaf sababaa ta’e kanatti argamanii waahiloota isaanii IGAD-tti dubbachuuf dhimma hin qabaanne. Hoogganaan garee mormituu Riyaak Macharis yeroo hedduu wal ga’I akkasii irratti kan hin hirmaanne ta’uu hayyoonni siyaasaa ni dubbatu. Prezidaantiin Sudaan kibbaa bakka bu’aa isaanii kan ta’an itti aanaa prezidaant Taban Deng Gai eerguu dubbi himaan prezidaantummaa Ateny Wek Ateny ibsaniiru. Weber state Universititti professor kan ta’an Mukum Mbaki Kiir wal ga’ii sana irratti yoo argaman malee nagaa fi nageenya biyyattiif bu’uura barbaachisu kaa’uun rakkisaa dha jedhan.


Gaanaan dorgommii kubbaa miilaa Afrikaa AFCON 2019f dabruuf Itoophiyaa 5-0 mootee Liibiyaalleen Siishelsi 5-1n biraa deemte

Dorgommiin Waancaa kubbaa miilaa Afrikaa AFCON 2019 Kaameruunitti qopheessa.Biyyootii tanaaf dabruuf taphatan biyya irra maranii taphatan. Dorgommii tanaaf dabruuf ji’a sadiin duratti tapha jalqabanii biyya 51 itti jiraa marroo 23 taphatanii goolii 62 gale. Gaanaan goolii qaraa daqiiqaa 10essootti,ta lammeessoo daqiiqaa 14essootti akkanuma jechaa boqonnaan duratti sadii keessa buufatte. Lamaan haftellee boqonnaan duubatti irra bubuuftee Itoophiyaa harkuma dhadhawattee duwwaa keessaa galate. Gaanaan biyyuma ufii istaadiyoomii biyya isii Baba Yara magaalaa Kumasi keessatti garee Itoophiyaa akkana tolchite. Zimbaabuwelleen Laayberiyaa 3-0 adabdee goolii sadeenuu gurbaa isaanii Knowledge Musoonaatti itti guure. Shaampiyoonaan Waancaa Afrikaa bebeekamoon Naayjeeriyaa,Ayvorii Kostii fi Zaambiyaan tapha guyyaa dheengaddaa irratti hin dandamanne. Naayjeeriyaa Afrikaa Kibbaatti 2-0 lafaan dhahe.Ayvori Kosti Giiniitti 3-2 qaarise. Zaambiyaa Mozaambikitti 1-0 irra aane. Maadagaskaar Suudan 3-1 buufte,Liibyaan Siishelsi 5-1,Burundiin Suudan Kibbaa 3-0,Senegaal Ikuwaatooriyaal Giinii 3-0 wal irraa galchan. FIFA U-20 Waancaa kubbaa miilaa addunyaa ijoollee ganna 20 gadi U-20 Ingilaanditti moo’ee mootummaan galte Ingilaandi Venezuheelaa 1-0 moote shampiyoonaa taate.Ingilaandi asiin dura dorgommii akkanaa tanaa marroo 10 taphattee barana goolii ammoo gurbaa isaanii Dominic Calvert-Lewin galchetti moohachiise. “Yoo taphii dhuamtee jedhanii firimbii afuufan gammachuun waan taatu wallaalta,” jedhe Domniki tapha irraa bahee jennaan. Namii kun kilabii Evertonii fi U-20 Ingilaandi keessa taphata.Dominik namicha gooli eegu irraa kubbaan futuquattee lafatti argatee jennaan biruma gahee ittuma cuqqaalate namichii goolii kubbaan goolii keessa gangalattu argite ufi jibbaate dhiise. FIFA 2018 Raashiyaa Dorgommii Waanca Kubbaa Miilaa Addunyaa ganna dhufu Raashiyaatti qopheesaniifilleef warri dabaru wal dorgomuutti jira.Amerikaa fi Meksikoon tapha kaleetti 1-1 gargara bahan. Goolii Amerikaan galafatte Maaykil Biraadilii metirii 37 irraa dhiitee keessa buufate.Biraadiliin kubbaa gamaa walti kennan jidduutti butatee namicha Meksikoo goolii eegu Guillermo Ochoa utubaa goolitti rarraasee goolii galfate. Namichii Meksikoo taphatu Carlos Veellaalleen metirii 20 irraa galfate. Meksikoo fi Amerikaa garee tokko keessa jiranii Meksikootti qabxii 14 tokkeessoo jiraa, taphata afuritti hafeef.Amerikaan ammoo qabxii 8n sadeessoo jirtii tapha afuritti hafeef.


Ertraan Waa’ee Qataar Maal Jetti?

Biyyonni galoo galaanaa afuur Qataar irraa hariiroo Diploomaasii kutuun kutaa sana keessatti nagaa fi nageenya kabajsiisuuf mala jiran hedduu keessaa tokko ta’u mootummaan Ertraa beeksisee jira. Ministeerri beeksisaa kan Ertraa har’a ibsa baaseen biyyonni arfan Qataar waliin hariiroo Diploomaasii qaban dhaabuun kan miidhu Qaataarn qofa miti jedhe. Garu kutaa sana keessatti nagaa fi nageenya kabajsiisuuf mala jiran hedduu keessaa tokko jedha ibsi ba’e. Ertraan falmii kana keessa seenuu fi sagalee ishee dhageesisuu kan hin qabne ta’uus tarkaanfiin kun dhimmi yeroo kan deggersa barbaadu waan ta’eef tarkaanfii biyyonni arfan fudhatan kun dhimmi yeroo ta’u bira taree bu’aa waan qabuuf odeeffannoo mirkanaa’ee irratti hirkachuun murtiin tokko isa barbaachisa jedha. Bulchiinsii mootii Qataar naannoo sanatti fedhii Iraan kan eegsiisan shoroorkeessoota musleemoota sunnii deggera jechuun biyyonni ollaa arfan Masrii Saa’udii Arabiyaa , Tokkummaan Imereetootaa fi Baahreen hariiroo Diloomaasii qaban kutuu isaanii ni yaadatama.


Pirz., Afrikaa Kibbaa,dubbiin itti owwuutti jirti Muddee dhuftu keessa itti gaafatamummaa paartii isaanii, ANC irraa buusuuf jala jiran

Jaakoob Gedleyihlekisa Zuumaa jaarsa ganna 75ti. Bara 2009 jalqabee marroo lama pirezidaantummaa Afrikaa Kibbaa tahee filatamee hujiitti jira. Namii kun pirezidaantii biyya tanaa 4essoo.Hujii tana durii Taamboo Mibeekii irraa fuudhe.Zuumaan paarti Afica National Congress(ANC) durii Nelson Maandellaa yayyabetti filate. Horii mootummaatiin mana haareffate,horii miliyoona hedduu balleessee, seera malee hojjatee jedhanii eegii himachuu jalqabanii ya turan. Nama kana amma dubbiin guddoo itti oowwaa deemuutti jirtii waan hedduun himachuutti jiran. Tanumaaf jedhanii paartiin Afrikaa Kibbaa bulchitu Africa National Congress akka itti gaafatamaan guddaan paartii tanaa Gwede Mantashe jedhutti Muddee dhuftu keessa bulchaa haaraa filatama. Paartiin tun kora Muddee dhuftu teettu irratti bulchaa haaraa fialtti taatullee ebelutti filatama hin jenne. Akka itti gaafatamaan guddaan paartii tanaa jedhetti pirezidaanti Zuumaaa dubbiin itti owwitee guyyaan itti gabaabachuutti jira. Akka oduu himaan ANC ZIZI KODWA jedhetti keessattu eegii waan pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa dhossaan maatii dureeyyii Indii Guptaas faan walii galanii mootummaa Afrikaa Kibbaa irraa faaydaa argachaa bahe jedhan gadi baheen duuba dubbiin itti oowwite. Oduu himaan kun paartiin isaanii hujii akkanaatii obsaa hin qadu jedhee akka koomishiinii dubbii tana qoratu yayyabamu gaafate “Amalii bulchiinsii ammaa akkuma bulchiinsa egerii itti gaafatama qabu qamna. Yoo paartii ANC maqaan bade ykn ammoo horii ummataa balleessan jedhani himatan dubbiin tun nuu cufa tuxxi.Rakkoo faluutti jirra. Tun hujii namii guddaan hojjate.Nu seera hamaa akkanaa hin qamnu.Amala hammeennii akkanaa kun paarti miiti.” Itti gaafatamii pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa Jaakoob Zuumaa ANC keessaa qabu barana dhumata.Akka itti gaafatamaan olaanaa paartii ANC Gwende Mantashe jedhetti adoo barii pirezidantumaa Zuumaa bara 2019 keessa hin dhumatinii nama kana moggaatti baasanii hujii tana irraa fuudhan. ANC,paartii Nelson Mandellaa yayyabe tana horii ummataa nyaatanii balleessuu, seera malee hojjachuuf waan hedudun himatan.


Ittiin Ka’umsi Waraana Sudaan Kibbaa Furamuu Qaba: Miseensa Mana Maree Ameerikaa

Jilli mana maree bakka bu’oota uummataa Ameerikaa waraana Sudaan kibbaa keessaa dhaabanii baqattoota gama Ugaandaatti yaa’uu dhaan hanqina nyaatan rakkataa jiran gargaaruuf maal ta’uun akka irra jiru mari’atanii jiran. Bakka bu’aan mana marii Chris Smith kana kan dubbatan torban darbe Afriikaa waaltaa daawwatanii erga deebi’anii booda. Gaaffii kanaaf deebii kan ta’u jedhan Chris Smith, paartilee Sudaan Kibbaa kanneen wal fincilan keessumaa mootummaa fi waraana isaa kanneen daandii gargaarsi nyaataa uummataaf akka hin geenye danqu, akkasumas humnaan gudeeddii akka meeshaa waraanaatti gargaaramuun fixiinsa gosootaa irratti bobba’uun himataman ilaallata jedhan. Hundeen rakkoo kanaa rukutamuu qaba kan jedhan Smith kun ergaa cimaa ani Prezidaantii Sudaan Kibbaa Salva Kiiriif dabarsu jechuun VOAf ibsaniiru. Kun xumura argachuu akan danda’u yoo fedhiin siyaasaa yoo jiraate jedha Smith. Smith bakka bu’aa mana maree demokraaticha kutaa Kaalifoorniyaa Karen Bas waliin ta’uu dhaan daawwannaa guyyoota torbaa Sudaan Kibbaa fi Ugandatti geggeessuu dhaan mooraalee baqattootaa daawwatanii prezidaantota biyyoota lamaanii, hoogganoota waraanaa fi amantii waliin mari’atanii deebi’an.


Kiristiyaanoo Ronaaldoo faatii Juventuus jaanjessuma jaanjessanii goolii afur itti guuranii waancaa Awurooppaa irraa fudhatanii galtaniin

Ronaaldoon hin mirrsee,goolii lama keessa buufate,lama galfate.Kasemiiroo fi Maarkoon ammoo golii tokko tokko irra buusanii Riyaal Maadriid Juventuus 4-1 irraa galchitee shaampiyoonaa waancaa Awurooppaa taate Oolee! Oolee! dhahachaa galte.  Ronaaldoon goolii qaraa daqiiqaa 20essoo irartti keessa buufate,Kasemiiroon ammoo daqiiqaa 61essoo irratti tokko itti dabale. Ronaaldoon ammallee daqiiqaa 64eessoo irratti tokko irra buuse. Adoo suniif eeganuu Markoon taphi dhumachuu geennaan daqiiqaa 90eessoo irratti tokko itti cuqqaalee Juventuus mataa buusaa Riyaal Madriid ammoo sirbaa qahee ufiitti galte. Ronaaldoon tana waliin marroo afur waancaa Awurooppaa moo’e sadii Riyaal Maadriidiif tokko ammoo Yunaaytidiif moo’e.  Ronaaldoon dhalootaan Poortugaal nama ganna 32ti lakkoofsa 7 keeyyatee dura taphataa mindaa isaa ganna dabree gannatti euro mliyooa 32. Ronaaldoon nama ganna 32 lafkkoofsa 7 keeyyatee dura taphata tapha 139 keessatti goolii 105 galafte.Mindaan isaa bara 2016 keessaa euro miliyoona 32ti.Yoo taphaaf diree seenee miilii isaa dhaba hin galu.  Woyichi Ishtireensinee,namichii Arsenaliif goolii eegu kaan kilabii Juventuusitti galuuf kurfoo jira.Nama kana euro miliyoona 14tiin kontoraata ganna 4f bitatan. Atileetikis Itoophiyaan dorgommi atileeetiksii ji’a lamaan duubatti Londonitti dorgomaniif atileetota filattee qixeeffachuutti jirti. Maratooniif Qananiisaa Beqqelee,Taammiraati Tolaa fi Tsegaayee Taaddesee fa filatte.Dubaraan ammoo Birhaanee Dibaabaa, Xurunesh Dibaabaa,Shuree Demisee fi Maaree Dibaabaa fa filatan. Dorgommiin London metirii 800 haga metirii 10,000 jara hafellee filuutti jiran. FIFA U-20    Dorgommii kubbaa Miilaa Addunyaa Ijoollee ganna 20 gadii U-20 itti jiranii Afrikaan ya keessaa galtee warrii hafe walumatti jira.Giinii Arjentiinaatti goolii 5-1 itti naqee dorgommii keessaa galche. Xaliyanaa fi Jappaana ammoo Afrikaa Kibbaa goolii lama lama itti guuranii dorgommii keessaa oofan.Meksikoon ammoo Senegaal 1-0 galchite.Chipolo pooloo Zaambiyaa ammoo Xaliyaanaatti 3-2 afaan qabsiise. Dorgommii kubbaa miilaa ijoollee ganna 20 gadii U-20 biyya 16 jalqabee amma ammoo matoota kubbaa miilaa addunyaatti walti hafe.Uraagaay fi Venezuheelaa,Xaliyaanaa fi Ingilaandi. Ingilaandi ganna 24 keessatti takkuma akkana biyya 4n dorgommii tanaaf walti hafan hin taane. Dorgommii kubbaa miilaa ijoollee addunyaa tun guyyaa 6n duubatti Kooriyaa Kibbaa keessatti dhumatti.


Kutaa Sudaan Kibbaa Yeyi Riivar Jedhamu Keessatti Lola Dhaabinsi Tolfame

Walii galteen nageenya kutaa Yei kan dhaga’ame koreen gamtaa waraanaa, lolaaf wal barbaaduun akka dhaabatu, lola dhaabinsa dhaabbataan akka tolfamu fi marii dhimma biyyoolessaa akkasumas daandiin gama magaalaa Yei kan Sudaan kibbaatti geessuu fi baasu akka banamu ilaalchisuun guyyoota afuriif Kampaalaa keessatti erga mari’atnaii booda. Walii galtee ijoon waraanni bilisummaa uummata Sudaan lola dhaabinsi dhaabbataa ta’e akka labsamu fi gareelee lamaan kutaan Yei dirree waraanaa akka hin ta’in akka mirkaneeffatan walii galuu isaa ti. Brigadier General Hillary Edson Yakani SPLA kan bakka bu’an ennaa ta’u fedhii garee isaanii hanga tokko ibsanii jiru Rakkoo kedduun jiraachuu isaa arginee jirra. Keessumaa amala miseensota waraanaa hanga tokkoo kanneen taayitaa qaban seeraan ala itti fayyadaman fi lammiiwwan keenya dararan. Kanaaf fedhiin keenya inni guddaan mootummaan waraana biyyoolessaa yaada madaalawaa qabu kandhugumatti uummatichaaf kabajaa qabuu fi waraana irraa maal akka eegamu kan beeku akka hundeessu jedhan. Jaarsa araaraa ijoo kan ta’an Major General Marshal Stephen Babanen akka jedhanitti walii galteen dilbata kaleessaa mallatteeffame torbanneen 18 keessatti hojii irra kan oolu si’a ta’u kunis ripxe loltoota duraanii waraana biyyoolessaatti makuu of keessaa qaba. Ennaa walii galtee kanaa fi lolli dhaabbataan akka tolfamu mallatteessinu kanatti gara naannoo itti deebi’anii gurmaa’auuf qophaa’anitti geessamu. Kunis torban tokkoo hanga lamaa isaan fudhata. Sana booda torban jedhame kana keessa naanoo deebi’anii gurmaa’an dhaqu. No media source currently available


Ogeeyyotii Fayyaa addunyaa Ebola Koongoo argan,hortee isaa amala fi adaba isaa qorachuuf baddaa fi gammoojjii biyya sunii jiran

No media source currently available Eboolaan dhukkba vaayireesin dabru ganna lamaan duratti biyyoota Afrkaa Dhihaa; Giinii,Laaybeeriyaa, Seraaliyoon fa irraa nama 11,000 caalaa hobbaase. Addunyaalleen ogeeyyota achitti ergitee dhiba kana gannaan duratti achii baalleessite.Taatullee Ebolaan dhiyoollee mumullachuutti jira. Dhibii kun biyyoota Gammoojjii Sahaaraatii gadiii jiran guddachuu dhowwuutti jira.Guddinnii biyyoota tanaa silaa bara 2015 keessa harka 5 tahuu male harka 4.5 qofa irraa tahe. Akka Baankiin addunyaa jettetti bara 2014 qofa biyyootii Afrikaa Dhiyaa horii silaa argachuu malan doolara Amerikaa biyoona 25 dhaban. Afrikaanuu yoo walti deebisan horii silaa bara 2015 keessa argachuu malte doolara biliyoona 500 haga biliyoona 6 fi miliyoona 200 dhabde. Dhiba kun ammallee ardii Afikaattu nama haga 5 fixee haga 40 dhiba kana fakkaatu irrati argan. Ogeeyyotii addunyaa ammallee ya mataa duulaa sunitti dacha’an.Eboolaatti duuluutti jiran.Horteen dhiba kanaa maan akka tahee fi dhiba duraan Afirkaa Dhiyaatti arganiin wal fakkaatu qorachuutti jiran. Warra gaafa dhiba kana Afrikaa gama Dhiyaatti ergan Waldaa Afrikaa fulaa bu'ee Laayberiyaatti duule keessaa tokko Dr.Galma Guyyoo. Milikeetii Eboolaa haga dabra nama danfisiisa,humna nama irra jissa,yoo fulaa lubbuutiin gahe amma afaanii funnaanii fi fulaa nafa namaa qaaha qabdu cufa keessaa dhiiga nama oofa jedha Dr.Galmii. Amma Naayrboo hospital Naayroobii keessa hojajta.Doktorota Afrikaa gama Waldaa Afrikaatiin dhiba kanaf Laybeeriyaatti duulan keessaa tokko. Dr.Barbara Knuts Amerikaatti Dhaaba Tohannoo Dhukkubaa Center for Disease Control (CDC) keessaa hojjatti. Qorattootii dhaaba CDC lama qorattoota fayyaa Dhaaba Fayyaa Addunyaa, World Health Organization(WHO)faa fi miilota isaaniitti dabalamanii hortee eboolaa,amala isaatii fi nama dhiba kana irratti arganii barbaadanii wallaanuunii DRC, godina Latikaatti baddaa fi gammoojjii olloota sunii keessa jiran. Amalaa fi adaba dhibaa kanaa,hortee isaa qorachuutti jiran.Akka Dr.Barbaraan jettutti dhibii kun ka duraan arganiin wal hin fakkaatu. “Akka nu quba qamnutti dhibii amma mullate kun gamuma tokkolleenuu ka bara 2014 fi 2016 keessaa Afrigaa Gama Dhiyaatti arganiin wal hin fakkaatu fakkaata.” Dhibii amma argan kun horteen isaa maan fakkaati jennaan “Eboolaan amma DRC keessatti argan kun ollaa biyya biyya sun keessaayyuu fagoo jiru ka makiinaa dhiisii xuyyuuraanuu itti bahuun jajjabduu taate Latikaa keessatti argan.Fulaa duruu sanyii Eboolaa hedduu keessatti arganitti aragan. Fulaa dhiba kana itti argan kanatti nama naannoo sunii guddoo qorachuutti jiran.” Ogeeyyotii fayyaa addunyaa tun waan dhiba kanaa waan argan torbaan diqqaa keesastti biyyatti himuuf hujiitti jiran. DRC-n wadhakkaa biyya hedduu jirti.Laftii amma dhiba kana keessattia argan magaalii Latiikaa lafa baaddiyaa karaa hin qmane itti bahuun dhibaati.Dhibii kun dafanii faluu baannaan biyya hedduutti dabruu dandaha taatullee ammaan tanaayyuu addunyaan itti wal gargaartee hojjachuutti jiraachuun furmaata tokko.


Keeniyaan Kaadhimamtoota Dorgommii Filannootii Dhihaatan Raggaasiste. Uhuruu Keeniyaataa Isaan Keessaa Tokko

Raayilaa Odingaan kaadhimamaa jabaa Prezidaant Uhuruu dura dhaabbatu – jedhamanii eegamani Qaamni Dhimma Filannoo Keeniyaa, kaadhimamtoota dorgommiitti dhihaatan waan raggaasiseef jecha, duulli filannoo sirnaan biyyattii keessatti jalqabamee jira. Filannoo baatii Agayyaa keessa geggeessamu dhaqqabuuf guyyoota toorbaatama tu hafe. Koomishinni filannoo fi dhimmoota daangaa ka biyyattii, haga ammaatti, kaadhimamtoota filannoo toorba qofa raggaasise. Kaadhimamtoota sadii immoo, sababa loojistikaan – jechuudhaan fudhatama dhabsiise. Kan marsaa lammataa filatamuuf barbaadan – Prezidaantiin Keeniyaa – Uhuruu Keeniyaataa, kaadhimamtoota Keeniyaa dorgommiif dabran keessaa tokko. Gama mormitootaa tii immoo, hoogganaan mormituu beekamaan – Raayilaa Odiingaa, kanneen Dilbata dhufu raggaaisamu – jedhamee abdatamu keessaa ti. Odingaan kaadhimamaa jabaa – Prezidaanticha dura dhaabbatu – jedhamanii eegamani


Dhukkuba Gifiraa fi Kutaa Minisootaa

Kutaa Yunaaytid Isteetes Miniisootaa keessatti dhukkubii Gifiraa ykn shifeen mudate caalaatti hawaasa Somaalee giddutti ta’u gabaasaaleen ibsanii jiran.Kunis tallaalii farra Gifiraa ykn shifee ijoolleen akka hin talaalamneef maatiin waan ittisaniif ta’uun ibsamee jira. Ministriin eegumsa fayyaa kan kutaa Minisootaa akka jedhetti erga Caamsaa 16 qabee kutaa sana guutummaa keessaa namoota 68 kanneen dhibee kanaan qabaman jiraachuutu gabaase.Kanneen keessaa 58 lammiiwwan Somaaliyaa ti. Akka gabaasa sanaati namoonni kun tallaalii akka hin fudhannetu ibsame. Anagawoonni eegumsa fayyaa akka jedhanti talaalii kana fudhachuun ijoollee dhukkuba Otism (Autism) jedhamuuf saaxila jechuun maatiin talaalsisuu didan.Kutaa eegumsa fayyaatti daarekterri dhimma dhukkubootaa Kris Ehresmann akka jedhanitti gareeleen farra talaalii hawaasa kana irratti fuuleffatan jedhan. Kana irratti Dr. Obsaa Hasan Hospitaala Marsii irraa ibsa nuu kennanii qabu. No media source currently available