Kiliyan Mbappe maalfaa raawwatee taphataa collee jedhame? Qabxiiwwan torba

Tapha waancaa addunyaa bara 2022 nuusa xumuraa Sambata dhufu Firaansi fi Ingilaand gidduutti taphatamuun dhimmi ijoon qalbii namaa hawwatee jiru, waa'ee taphichaa caalaa waa'ee taphataa collee tokkooti. Taphataan sarara fuulduraa Firaansi fi PSG Kiliyan Mbappe yeroo ammaa taphataa collee addunyaa ta'ee waa'eensaa guddoo dubbatama. Waa'ee dandeettii fi beekamtii Mbappe qabxiiwwan torba akkanaan qixeessineerra. Kiliyan Mbappe jalqaba bara 2017 kilaba Monaakoo irraa ergisaan PSG dhaqe, waggaa tokko booda yuuroo miiliyoona 180n dhaabbii ta'ee PSG keessa ture. Gatiin inni ittiin PSG seene kun isa guddinaan addunyaarratti lammaffaarra jiruudha. Kan isa caalu taphataa Biraaziil Neymaar qofa. Neymaar bara 2017 Baarseloonaa irraa yuuroo miiliyoona 222n PSG seene. Kiliyan Mbappe taphoota kilabichaaf taphate 237 irratti goolii 190 lakkoofsise, kilaba PSG keessatti taphattoota bebbeekamoo addunyaa kanneen akka Mesii fi Neymaar waliin hiriiree taphata. Kiliyan Mbappe akka taphataa pirofeeshinaalaatti erga taphachuu eegalee waggaa torba, waggoota kunneen keessatti walitti fufiinsaan injifannoo galmeesseera. Bara 2018 Waancaa Addunyaa, 2020-21 Nations Liigii nyaateera. Kana malees PSGtti yeroo afur, Monaakootti yeroo tokko walumatti yeroo shan taphataa collee ta'uun sadarkaa argateera. Biyyasaatti ammoo Waancaa- French Cup sadi fi French League Cup lama mo'ateera. Dhuunfaadhaan ammoo bara 2017 badhaasa taphattoota umrii 21 gadiif kennamu mo'achuun taphataa qaroo jedhameera. Akkasumas yeroo lama taphataa collee Firaansi ta'eera, yeroo tokko ammoo taphataa collee Ligue 1 ta'e, yeroo sadi ammoo taphataa collee umrii xiqqaa jedhamuun badhaafameera. Waancaa addunyaa bara 2018 irrattis taphataa collee umrii xiqqaa jedhamuun beekamtii argateera. Kilyan Mbappe Waancaa Addunyaa bara 2018 Raashiyaatti qophaa'erratti goolii afur lakkoofsisuun Firansitti abdii guddaa hore. Tapha xumuraa Croatia waliin taphatan irratti Firaansi 4 fi 2n mo'atte, Kiliyan Mbappe tapha kanarratti goolii lakkoofsiseera. Kanaanis taphataa gameessa Biraazil Pele kan bara 1958 waancaa addunyarratti goolii galchetti aanee taphataa umrii xiqqaa yeroo jalqabaaf goolii galche ta'eera. Waancaa Addunyaa baranaa Qataaritti gaggeeffamaa jiru irratti Kiliyan Mbappe goolii shan galchuun dursaa jira. Walumaa galatti ammoo tapha dorgommii waancaa addunyaarratti goolii sagal qaba, kanaanis gameessi kubbaa miilaa Arjantiinaa kan goolii saddeet qabu Diyeegoo Maraadoonaa fi Kiristiyaanoo Roonaaldoo caaleera. Kiliyan Mbappe taphataa collee umrii xiqqaa tapha waancaa addunyaarratti goolii hedduu galches ta'eera, taphataan umrii xiqqaa Porchugaal Eusebio umriisaa waggaa 24 fi guyyaa 182tti goolii saddeet qaba. Handaara magaalaa Paaristti kan dhalate Kiliyan Mbappe garee naannawa itti dhalateef taphachuun kubbaa eegala, yeroo jalqabaaf ammoo bara 2015 kilaba Moonaakoo seenuun taphataa pirofeeshinaalaa ta'e. Umrii waggaa 16 fi guyyaa 347tti kilaba kana kan seene Kiliyan Mbappe seenaa kilabichaa keessaatti taphataa umrii xiqqaati. Ji'oota sadi booda kilabichaaf goolii galche, goolii Troyes irratti lakkoofsiseen taphataa umrii xiqqaa jalqabaa goolii galche ta'ee galmaa'eera. Duraan rikardii kana kan harkaa qabu taphataa gameessa Firaansi fi Arsenaal kan ture Thierry Henry dha. Waancaa Addunyaa bara kanaa biyyisaa Firaansi, Poolaand waliin taphatte irratti goolii Kiliyan Mbappe galche dabalatee 3 fi 1n mo'atan. Tapha kanarratti saffisni isaa sa'aatiitti kiilomeetira 35.3 ture, waancaa addunyaa bara kanaarratti taphattoota ja'a qofatu saffisa isa caalu galmeessisan. Kilabiin Firaansi- Ligue 1 jedhamu Fulbaana darbe ibsa baaseen taphatichi saffisa ariifataa sa'atii tokkotti kiilomeetira 36 galmeessisuun jalqabarra jiraachuu eereera. Gameessi Olompikii Jamaayikaa fiigicha meetira 100n beekamu Usain Bolt, bara 2009 sekondii 9.58n rikordii qabu yoo shallagamu sa'atiitti kiilomeetira 37.58 ta'a. Kiliyan Mbappe'f Madrid maallaqa yuuroo miiliyoona 150n fudhachuuf murteessus inni garuu didee PSG waliin kontiraata waggaa sadii mallatteesse. Haata'u malee yoomuu kilaba Laaligaa Ispeen seenuuf fedhii akka qabuu fi Chaampiyoonaa Awurooppaa ta'uuf akka ifaaju BBCtti himeera. Keessattuu fedhiin inni kilaba Madrid galuuf qabu yoomuu akka waliin jiru mirkaneesse. Barruun galii namoota bebbeekamoo ibsu Forbes Onkoloolessa darbe gabaasa baaseen Kiliyan Mbappe taphataa kubbaa miilaa galii guddaa argatu ta'uu eere. Kunis erga taphattoonni qaroon addunyaa Mesii fi Ronaaldoon waggoota sagaliif dursaa turanii kan dhagahameedha. Bara kana qofa doolaara miiliyoona 128 argata jechuun Forbes tilmaame. Kiliyan Mbappe miidiyaa hawaasummaarrattis guddoo beekama. Feesbuukii, Inistagiraam fi Twitter irraa waliigalatti hordoftoota miliyoona 100 qaba. Mesii fi Ronaaldootti aanee taphataa collee dhiibbaa uumuun beekamu jedhameera. Kiliyan Mbappe tapha waancaa addunyaa waggaa afur dura ture irratti maallaqa kaffalameef doolaara 380,000 guutuu isaa dhaabbata tola-ooltummaa daa'imman gargaaruuf kenne.


Jamaal Musiyaalaa: Taphataa lammii Jarman 'Liyoonel Mesii bakka bu'a' jedhamee abdatame

Taphataan lammii Jarman Jamaal Musiyaalaa gahumsa tapha Waancaa Addunyaa irratti agarsiisaa jiruun nama "Liyoonel Mesii bakka bu'u" jedhamaa jira. Dargaggeessi ganna 19 kuni tapha Dilbata Jarman Ispeen waliin 1-1 wal qixa baate irratti sochii bareedaa agarsiiseera. Tapha kana irratti Waancaa Addunyaa si'a afur kan ol kaafte Jarman akka gareetti gahuumsa guutuu hin agarsiifne jedhamte komatamtus Jamaal Musiyaalaa garuu akka dhuunfatti gahuumsa 'ajaa'ibaa' agarsiise jedhamuun jajame. Jamaal Baayar Muunikiif kan taphataa jiru yoo ta'u ijoollummaa isaa harka caalu Ingilizitti dabarse. Boodarra biyya dhaloota isaa Jarmaniif akka taphatu ibsuun gara Jarman imale. Waancaa Addunyaa bara 2022 Kaataaritti gaggeeffamu kan irratti garee biyyaalessaa Jarman keessaa akka bakkalchaatti mul'ataa jira. Jarman Ramaddii E keessaa qabxii tokko halkan edaa Ispeen irraa qooddatteen sadarkaa dhumaarra jirti. Marsaa ittaanutti darbuuf Kamisa dhufu Kostaarikaa mo'achuu qabdi.  Darsaan garee Jarman duraanii Lothar Matthaus taphataa dargaggeessi Jamaal Musiyaalaa garichaf abdii akka ta'e dubbatan. "Inni nama ajaa'ibaati, Meesii gara fuulduraa ta'uu danda'a. Waggoota lamaan darbanii kaasee baay'ean isa jaaladha, akkataa tapha isaa baay'een jaaladha, amala isaas akkasuma," jechuun BBC Sport'tti himan. Jamaal osoo gara Jarman hin imalin dura tapha umrii waggaa 15, 16 fi 17 gadii iratti Ingliiz bakka bu'uun tapahateera. Jamaal amma kilaba Baayar Muunik keessatti dargaggeessa goolii galchuun beekamuudha. Inumaayyuu Jarman keessatti dargaggeessa goolii galche isa lammaffaadha jedhama. Amma immoo caalmaatti waltajjii Waancaa Addunyaa irratti garee biyyaalessaa Jarmaniif gahee guddaa taphataa jira. Leenjisaan duraanii Totanhaam Morisiyoo Pochatiinoon, "Anaaf Jamaal Musiyaalaa dargaggoota gahuumsa addaa qaban keessaa isa tokkoodha" jechuun BBC One'tti dubbatan. "[Dargaggoota] Gavi, Jude Bellingham, Pedri fa'aa waliin gaafa wal bira qabamu inni nama gahuumsa guddaa qabuudha. Jarman waan addaa gooti jedheen yaada." Leenjisaan duraanii Jarman Yargan Kilinsmann: "Akka natti fakkaatutti umurii dargaggummaa kanati Jamaal garee Jarmaniif taphataa urjiidha." Taphatan Jarman Istuutgaartitti dhalate kun akkaadaamii kubbaa miilaa Cheelsii keessatti guddatus bara 2019 yeroo umurii 16 kilaba Baayar Muunikitti makame. Waliigalteen inni Baayar Muunik waliin qabu hanga bara 2026'tti kan turuudha.


Gaanaan Poorchugaal injifachuun akkuma Saawud Arabiyaa seenaa hojjettii laata?

Taphataan Maanchisterii fi lammii Poorchugaal Buruunoo Fernaandez Roonaaldoo waliin taphachuun ‘’abjuukoo’’ ture garuu yeroo dheeraaf hin turre jedhe. Kontiraatni Roonaaldoon Maan tuunaayitid waliin qabu waliigalteedhaan addaan citeera. Tapha har’a Poorchugaal biyya Lixa Afrikaa Gaanaa waliin qabdu irratti waa’een Roonaaldoo kun dhiibbaa akka hin qabnes dubbateera. ''Dhimma kana irratti homaa hin dubbanne, xiyyeeffannoon keenya waa’ee garee biyyaalessaa fi Waancaa Adunyaa irra jira,’’ jedhe. Buruunon jaallannus jibbinus murtee Roonaaldoo kabajuun dirqama jedhe. Leenjisaan Gaanaa Ootoo Addoo morkattootni saanii waa’ee Roonaaldoodhaan hin miidhaman hundumtuu mo’achuuf wana taphatuuf jedhan. ''Dhimmakoo miti, kun rakkoo keenya waan hin taaneef, ammoo rakkoo guddaadha jedhee hin yaadu’’ jedhan. Dursaan taphattoota Gaanaa Andiree Ayyuun Poorchugaal garee isanaii keessaa mo’attee darbuuf carraa guddaa akka qabdu himeera. Poorchugaal waraqaa irratti waancicha injifachuuf carraa qabdi, nuy ammo dirree keessatti agarsiifna jedhe dursaan taphattoota Gaanaa Andiree Ayyuun. Leenjisaan swiizerlaandi Muuraat Yaakin garen biyyaalessaa ammaa kun ‘’isa kana duraa kamiyyuu caalaa isa baay’ee cimaadha’’ jedhan. Biyyattiin waancaa Adunyaa afur darban hirmaatte irratti yeroo sadii gara marsaa itti aanu [biyyoota 16tti] darbuu dandeesseetti. Garee G keessatti har’a Kaameeruun waliin morkii cimaa gaggeessu. ''Waan baay’ee fooyyesineerra, amma yerootti seenaa galmeesinudha’’ jedhan leenjisaan Iswiis. Kaameeruun adunyaa irraa sadrkaa 43ffaa irratti argamti. Iswwizerlaandi irraa sadarkaa 28 gadi bu’uun jechuudha. Garuu leenjisaan Gaanaa Riigooberti Soongi gareen isaanii istaadiyeemii Al Januub irratti injifannoo galmeesuuf taphatu jedhan. Taphataan duraanii Liiverpuul amma ganna 46 tahe Waancaa Adunyaa kana irratti ganamumaan waan ajaa’ibsiisaa hin eegamne akka tahe argineerra jedhan. Har’a Biraazil Serbiyaa walii, Uraagaay ammoo Kooriyaa Kibbaa wlaiin morkatu.


‘Iddoo Mesiin jirutti Arjentinaan abdii qabdi’

Hirmaannaan Arjentinaan Waancaa Addunyaarratti qabdu gaaffii keessa wayita seenee turetti deggartoonni Arjentinaa kumaataman lakkaa’aman Sambata galgala Kuwaatar, istaadiyeemii Lusiyil jedhamutti walitti wayita qabaman nama tokko sammuu keessaa qabu turan. Innis Liyoneel Mesiidha. Mesiin haala ajaa'ibaan Arjentiinaatti abdii hore. Taphataa abdiin guddaan irra ture ta'ullee, kaleessa galgala Arjentinaan morkattuu ishee jabduu kan taate Meekiskoo waliin wayita taphatan qalbii daawwattoota addaan hiree ture. Arjentinaan Meekiskoon otoo injifatamtee ta’ee, hirmaannaa dorgommicharratti qabdu kan goolabuuf adeemu ture . Arjentinaan tapha Meeksikoo waliin taphachuun dura jalqaba dorgommii Waancaa Adunyaa irratti haala qaanessaa ta’een Sa’ud Arabiyaan injifatamtetti. Mesiin  dorgommicha injifachuun kabajaa kubbaa miilaa keessatti gonfate bara baraan kan yaadatamu akka ta’e bareeche beeka. Taphataa addunyaarratti beekamtii guddaa horate kun imaanaa biyyi isaa irra keesse irra deebiin milkeesse. Warri Arjentiinaa wayita garmalee isa abdatan kanatti kallattii taphaa geeddaruun, akkasuma adeemsa hirmaanna gareen biyya isaa Waancaa Addunyaa keessatti qaban jijjire. Taphichi erga eegalee daqiiqaan 64 guutera. Sekondiiwwan lakkaa’amtu garuu Mesiis ta’e, Arjentiinaarratti dhiibbaa jabeessaa adeema ture. Mesiin garuu waltajjii dorgommii addunyaa kanarratti kufaatii Arjeentinaa hiika maalii akka qabu ni beeka ture. Sabaa sirriis ta’u, sirrii ta'uu baatu Mesiitti quba qabuun waanuma hin oolle ture. Mesiin kubbaa to’ate otoo hin turiin onnee deeggartoota warreen Meeksikoo hedduu cabse. Sambata galgala tapha Arjentinaan Meekiskoo 2 fi 0’n injifatteerratti galchii murteessa ta’e lakkoofsise. Wayita Meeksikoo waliin taphatanitti deeggartoonni Arjentiinaa gammachuusaanii wayita ibsatan, Mesiin harka bal’isee gara isaanitti fiigee ture. Miira haara galfiitiin gara deeggartoota biyyasaaatii ilaale. Boqonnaan booda saffisaan miliqaa fiiguutti ka’e fi saffisaan kubbaa daddabarsuun galchitti geeddareera. Deeggartoonni Arjentinaa sana booda  gammadaa, Mesii galaateeffatan. Itti aansuun Enzo Fernaadez daqiiqaa 87 booda galchii lammeessoo itti dabale. Mesiin hirmaannaa Arjentinaan Waancaa Addunyaa biyya Kuwaatarirratti qabdutti lubbuu hore. Tapha sana booda Mesiin akkas jechuun toora miidiyaa hawaasarratti barreesse; ’’har’a injifachuutu nurra ture kanaaf injifanneerra, ammas Roobii dhuftu taphni fuuldura keenya jira, ammas waltaane morkachuu qabna,’’  jedhe.


Saadiyoo Maaneen lafeesaa jilbaa gadiirratti 'waldhaansa baqaqsanii yaaluu milkaahaa argate'

Taphataan sarara fuulduraa Kilaba Jarman Baayeer Muuniik Saadiyoo Maaneen miidhama miilla isaarra gaheen waldhaansa baqaqqsanii yaaluu milkaahaa argachuu kilabichi beeksise. Kilabichi ibsa kan baasee taphataa cimaan Afrikaa bara kanaa lammii Senegalaa waancaa Addunyaarratti taphachuu akka hin dandeenye erga gabaafameeti. Kamisa galagala ibsa kan baase Kilabi Saadiyoo Maaneen lafee isaa jilbaa gadiirra miidhama qaqqabe hordofee waldhaansi baqaqsanii yaaluu milkaahaan taasifameeraaf jedheera. Waldhaansa Kamisa kennameefii kanaan tishuun(tendon) maashaa fi lafee walitti maxxansu itti godhameeraaf. ''Dhukkuba isaarraa bayyanachuuf guyyoota dhufan gidduugala Miiyuunik gala'' jedha ibsi kilabichaa. Maaneen Sadaasa 8 tapha kilbani isaa Warder Bireemen waliin godhe irratti boqonnaan osoo hin gahiin miidhamee direedhaa bahe ture. Gareen biyyaalessaa Senegaal Aluuwoo Siiseen durfamu guyyoota dura taphattoota dhumaa gara Kaataar imaluu ifa yeroo godhu Maaneen keessatti hammatamee ture. Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Senegaal Kibxata darbe ibsa baaseen ammoo Saadiyoo Maaneen tapha jalqabaa garee biyyaalessaa irratti akka hin hirmaanne garuu ammoo qorannoon dabalata akka gaggeefamaa beeksisee ture. Taphataan ganna 30 kun Kamisa darbe qorannoo MRI godhameen waldhaansi baqaqsanii yaaluu akka isa baraachisu waan adda baheef waldhaansichi kennameef.


Waancaa Addunyaarratti Neyimaar  irratti badii raawwachuun 'haa dhaabatu' jette Biraazil

Neeyimaar miidhuudhaaf badiin heddu irratti dalagamu "dhaabbachuu qaba" jedhan leenjisaan garee kubbaa miilaa Biraazil Titen. Leenjisaan garee Biraazil kana dubbachuun isaanii taphataa cimaa fi jifataa sarara duraa kan ta'e Neeyimaar erga miidhamee boodadha. Tapha Kamisa darbe Biraazil fi Sarbiyaan taphatan irratti Biraazil 2-0 dhaan ijifatte. Taphicha irratti Neeyimar daqiiqaa 80ffaa irraatti miidhamaan dirree keessaa bahee ture. Erga jijjiiramee baheen booda miidhama koroonyoo gubbaa isa mudateen taa'ee osoo boo'uu mul'ate. Taphataa cimaan umurii 30 kun taphataa biyya Sarbiyaa Nikolaa Milenkovich jedhamuun miidhamni irra gahe. "Tapha kubbaa miilaan gammaduu yoo barbaadde, badii [taphattoota] irra gahan irratti xiyyeeffachuu qabda," jedhan leenjisaan garee Biraazil Tiiten. Neeyimar bara 2014 irraa kaasee tapha Waancaa Addunyaa irratti hirmaaten si'a 53 badiin irratti dalagameera. Kana jechuun taphataa kaan caalaa yoo xiqqaate caalmaa si'a 11'n badiin irratti hojjatame. Tapha Biraazil Sarbiyaa waliin taasifte irratti taphataa kamiyyuu caalaa badiin si'a sagal Neeyimaar irratti raawwatame. Neyimaar Waancaa Addunyaa kana irratti sababa miidhamaan taphoota ramaddii lama irratti Biraazilif akka hin taphanne beekamee jira. Leenjisaan garichaa Titen taphataan kilaba Paris Seent Jermeenif taphatu kun gara fuulduraatti Waancaa Addunyaa irratti Biraazil bakka bu'ee akka taphatu abdii qabaachuu dubbatan. "Neyimaar fi Daaneellon (miidhamaa biraa) Waancaa Addunyaa irratti ni taphatu jedheen amana. Waa'ee odeeffannoo fayyaa isaanii dubbachuu hin danda'u," jedhan. Itti dabaluunis, "Waa'ee Neyimaar qofa osoo hin taane Daaneeloonis, lamaan isaanituu ...Waancaa Addunyaa irratti ni hirmaatu jedheen abdadha" jedhe. Ittisaa kilaba Paaris Seent Jermeen kan ta'ee fi garee biyaalessa Biraazilitti makamuun Biraazilif kan tapahate Daaneloon tapha Biraazil Sarbiyaa wajjiin taphatte irratti akkuma Neeyimaar koroonyoo isaa miidhamee bahe. Ramaddii Garee G keessa jiran keessaa har'a Biraaziliifi Siwiizarlaand galgala sa'aatii tokkotti taphatu.


Uffata taphattootaa akkaan qaala'ee deeggartoonni karaarraa akka bitan dirqe

Dorgommiin Waancaa Addunyaa 2022 biyya keessummeessite Kataariif qofa miti kan qaalii ta’e. Deggartoonni biyyootii addunyaa, uffata taphattoota jaallatanii bitachuuf maallaqa hedduu baasaa jiru. Gatiin uffata taphattootaa bituuf nama gaafatu biyyoota muraasa keessatti miindaa hojjetaa tokko ni ta'a. Jeniin Gaarsiyaa, magaalaa Riyoo Di Jeneeroo keessatti daldaltoota daandirraa naannoo Sayiin Peenaa jiran yemmuu agartu maallaqa baasuuf qophoofte. Uffata kubbaa miilaa garee biyyaleesaa Biraaziil hedduun gurguramaa ture. “Uffata garee biyyaalessaa Biraazil isa cuquliisan bitadhe. ''Hiriyootiifi waayilotnikoos muraasni akkan bituufiif na gaafataniiru,” jetti barsiistuun umurii ganna 42 kun. Uffati daandirraa bitte kun gara doolaara 14 ishee baasise, uffatichi inni sirrii dhaabbata US Nike jedhamuun oomishamu ammoo doolara 65’n gurgurama. Dabalataanis uffanni garee Biraazil kan Waancaa Addunyaa 2022 irratti uffatan fakkeessuun hojjatame ammoo doolara 130’n gurguramaa jira. Amma miindaan gidduu galeessaa Biraazil keeessatti gara doolaara 225 dha. Gatiin uffata kubbaa miilaa inni sirrii inni gadi aanaan %30 miindaa kanaa yoo ta’u,  inni olaanaan ammoo gara %58 ta’a. “Uffati kubbaa miillaa nuuf mi’a qaalii ta’eera,” Jetti Gaarsiyaan. Gatiin uffata kubba miillaa qeeqa kan kaaseeruu Biraazil keessatti qofa miti. Ingilaand keessatti gatiin uffati garee kubbaa miillaa biyyattiif Waancaa Addunyaa 2022’f qophaa’ee jiru inni gadi aanaan dolaara 85’n gurguramaa jira. Kan Firaans ammo doolaara 93’n gurguramaa kan jiru yoo ta’u, uffata gartuulee lamaanii kan oomishe dhaabbata Nike dha. Dandeettiin mi’a gatii akkanaa bituu Gaanaa keessatti cimaa waan hin taaneef, yemmuu dhabbattii Jarmanii Puma uffata gartuu biyyaleessaa Gaanaa oomishuu gaatii isaa doolara 94’n akka gurguramu ibse dheekkamsa kaase ture. Amma, galiin gad aanaa Gaanaa ji’atti gara doolara 145 dha. Amma shaampiyoonota Afrikaa kan taatee Senegaal keessatti, uffata gartuu biyyaleessaa isa sirri bituun akka garticha deeggaraniif waamichi taasifamuus, uffatni inni sobaa (fakkeefamee hojjetame) daandiilee biyyatti irratti hedduu gurguramaa jira. Sababni isaa biyya Senegaal galiin galiin gadi aanaa ishee ji’atti doolara 75 taate keessatti, uffatni gartuu kubbaa millaa biyyatti dhaabbata Puma’n oomishamu Sadaasa 14 irraa eegale doolara 71’n gurguramaa jira. Uffata (Tshirt) kubbaa miillaa oomishuuf maallaqni hedduun hin barbaachisu. Dhaabbata Hoggansa Ispoortii Yohaan Kiraayif Barseloonaa keessatti kan barsiisan Richaard Denton, T-shirt kubbaa miillaa tokko oomishuuf gara doolaara 10 akka baasisu tilmaamu. “Kun gatiin gurgurtaa inni dhumaa akka garmalee guddaa ta’e mul’isuu fi akkas ta’uu isaaf sababni hin jiru jechisiisuu danda’a,” jedhu Denton. “Ta’us garuu baasii fi invastimantiin hedduu gatii isa dhumaa irratti dhiibbaa waan uumuuf, gatiin nama tokkoof fudhatamaa ta’e isa kaaniif fudhatamaa ta’uu dhisu mala.” Ogeessi diinagdee Siisar Girafiyeti, kan daldala kubbaa miillaa irraatti xiyyeeffate hojjetu, gatiin uffata kubbaa miillaa dhumaa baasii omishaa irratti qofa akka hin hundoofne – gibiraa fi baasiin lojistikii kanaa akka geejjibaa fa'i dhiibbaa guddaa akka uumu ibseera. Kun ammo erga weerarri koronaavayirasii eegalee, dhiyeessii mi’a irratti miidhaa uumeefi erga waranni Yuukireen gatii boba’aa addunyaa irratti dhiibbaa uumee guddaa dabaleera. “Dhabbileen uffataa gartuleen kilabootaa fi biyyaleessaa akka uuffata isaanii uffataniif jecha gatii guddaa waan kaffalaniif gurgurtaa uffata kubbaa miillaa irraa galii guddaa hin argatani,” jedha Girafiyeti. Dhaabbileen gurguddoo akka Nike fi Adidas gartuuleen bebbeekamoo akka uffata isaanii uffataaniif waan hedduu taasisu. Waancaa Addunyaa baranaa irratti Nike garee kubbaa miilaa 32’f uffata kan dhiyeesse yoo ta’u, dhabbati akka Adidas ammo garee torba kan akka Jarmanii, Arjantinaa fi Ispeeniif dhiyeesseera. Walumatti dhabbileen lamaan akka gartuleen uffata isaanii uffataniif federeeshinii biyyaalessaaf waggaatti gara dolaara miiliyoona 275 akka kaffalan marsariitiin daldala ispoortii SportsPro Media ibseera. “Nuti ofii keenyaa uffati kun gatiin isaa qaalidhamoo miti kan jedhu murteessuu qabna. Kanaafidha namootni tokko tokko dhugaatii wayinii gatii xiqqaa baasuu kan dhugan, kaan ammo isa gatii guddaa baasisu kan filatan.” BBC’n dhaabbilee Adidas, Puma fi Nike irraa deebii argachuuf yaaleera. Yeroo gabaasi kun barreeffamutti Adidas qofatu deebii kenne. Ibsa ergeen, dhaabbatichi gatiin gurgurtaa inni dhumaa qulqullina mi’a uffaticha oomishuuf fayyadamamee fi kan umurii dheera qabu akka ta’e kan ni mul'isaa jedhe.


Isterliing hattoonni mana isaa cabsanii waan seenaniif waancaa addunyaa dhiisee Ingilaanditti deebi'e

Tapahataan sarara fuulduraa Ingilaand fi kilabii Chelsif taphatu Rahiim Isterliing garee Ingilaand waliin dorgommii waancaa addunyaaf Qataar kan ture yoo ta'u hattoonni manasaa cabsanii erga seenanii booda gara Ingilaandi deebi'e. Garee Ingilaand keessatti taphattoota collee abadataman keessaa kan ta'e Isterliing, dorgommii waancaa addunyaa Qataar irratti tapha biyyisaa hanga ammaatti tapahatte afur keessaa lama qofarrati hirmaatee dhiisee deeme. Taateen kun kan isa mudate Sambata darbe yoo ta'u, osoo maatiin isaa mana keessa jiranii gareen hidhatan manasaa cabsanii seenuun guddoo isa rifaasise. Hoogganaan Kilaba Ingilaand Gareth Southgate, erga Ingilaand Dilbata kaleessaa Senegaaliin 3 fi 0n injifattee oduun kun dhugaa ta'uu mirkaneessan. ''Yeroo garii jireenya keessatti wantoonni kubbaa miilaa nuuf caalan jiru. Dhimmi maatii keenyaa dursa argachuu qaba,'' jedhe Southgate. Rahiim Isterliing ijoollee sadi qaba, taateen kun osoo isaan mana keessa jiranii mudate. Hiriyaan Isterliing kan garee Ingilaandiif waliin taphatan Declan Rice tapha kaleessaa (Dilbata) booda yaada kenneen akkas jedhe. ''Ganama kana ciree irratti argeen ture. Yeroo muraasa booda hoogganaan keenya rakkoo maatiitu isa mudate nuun jedhe. Nutis ergaa ergineef.'' Ingilaand tapha kaleessaan Senegaaliin erga mo'attee booda tapha itti aanu Firaansi waliin akka tpahattu beekameera. Kunis Sambata dhufu ta'a. Garee Ingilaand dhiisee kan biyyatti deebi'e Isterliing qofa miti, gaafa Sadaasa 30 taphataan sarara ittisaa Arsenaal Ben White sababa dhimma dhuunfaaf garecha dhiisee biyyatti deebi'e. Waggaa lama dura gareen hidhatanii socho'an Kaaba Dhiha Landanitti manneen taphattootaa fi namoota bebbeekamoo cabsanii seenuun shakkaman hidhamaniiru. Yeroo sanas mana Isterliin cabsuuf yaalanii turan. Taphataan umrii ganna 27 kilaba Chelsiif fuuldura irra taphatu Rahiim Isterliing waancaa addunyaa Qataar wayita Iraan waliin eegalan goolii biyyisaa galchite ja'a keessaa innis qooda qaba. Tapha itti aanurratti Ameerikaa waliin wayitaa 0 fi 0n ba'anis tureera. Erga inni dhiisee biyya deemee hoogganaan garechaa bitaa fi mirgaan fuuldura irra Marcus Rashford fi Phil Foden hiriirseera, gidduun Harru Kane. Gareen Ingilaand taphoota gurguddoo akkanaarratti Rahiim Isterliing abdata.


Qopheessituun Waancaa Adunyaa Kaataar tapha jalqabaatiin mo'amuun dorgommicha eegalte

Kaataar Waancaa Adunyaa bara 2022 bifa ho’aa taheen bante. Garuu tapha jalqaba isheen Ikkuwaadooriin salphumatti 2 fi ‘0n mo’amtee jalqabde. Taphichis istaadiyeemii Al Bayat jedhamu keessatti gaggeeffame ture. Gareen Feeliksi Saancheez dorgommichaaf qophaa’uuf gara ji’oota jahaaf waliin turan. Haala taphaa fi teeknikaa irratti waliin hojjetaa turanis miira keessa galuu fi gidduurra qindoomina dhabuun isaanii akka mo’aman taasiseera. Shaampiyoonaa Waancaa Afrikaa kan taate Senegaalii fi yeroo sadii xumura Waancaa Adunyaaf kan geese Nezerlaandis kan ishee hafan yoo tahu, kan Ikkuwaador waliinii kun isa salphaadha jedhamee ture. Garuu guutummaatti caalamuun mo’aman. Ener Vaalensiyaan galchiiwwan lama lakkoofsisuun biyyi isaa qabxii jalqabaa sadii akak argattu taasise. Karra eegaan Kaataar miira keessa ture taphataa sarara duraa duraanii West Haam Ener Vaalensiyaa irratti balleessaa hojjeteen Ikkuwaador rukuttaa peenaaliitii argatan. Vaalensiyaan galchii kana lakkoofsisuun qopheesituu waancicha kubbi miilaa ishee umurii gabaabaa qabu irratti caalmaa fudhatan. Deeggartootni boqonnaa irratti dirree keessaa bahan boqonnaa booda hin deebine. Istaadiyeemicha gar tokkoon qullaa godhanii bahan. Taphataa cimaan Kaataar Almoo’iz Alii fi dursaan taphattootaa Hasan Al Haayidoos daqiiqaan 20 yeroo hafu jijjiiramanii bahanis Kaataar yaalii gara galchiitti kallattii isaa eeggate osoo hin galmeessiin taphichi xumurame. Falmii hedduun booda taphni Waancaa Adunyaa Kaataar akka qopheesituuf kennameefii waggoota 12 booda tokko jedhee jalqabeera. Garuu sirna baniinsaa ho’aadhaan kan jalqabe taphichi Kaataariin mo’amuu irraa hin oolchine. Seenaa Waancaa Adunyaa keessatti biyyi dorgommicha qopheesitu mo’amuun yoo jalqabdu kun kan jalqabaati. Bara 2019 Shaampiyoonaa Eeshiyaa kan turan Kaataar, karra eegaa Ikkuwaadoriif osoo qormaata hin tahiin taphichi xumurame. Afrikaan Kibbaa bara 2010 yeroo waancicha qopheesite gara marsaa itti aanuutti osoo hin darbiin hafte. Kaataaris faana kana hordofuun ishee waan hafu miti. Sababni isaa ammoo taphoptni hafan lamaan Senegaalii fi Nezerlaandis waliin yoo tahu, lameen isaaniiyyuu morkattoota jajjaboodha. Ikkuwaadoor erga dhiyeenyaan as gahumsa gaarii irratti argamu. Taphoota 16 keessaa tapha tokko qofa mo’aman. Taphoota darban torba irratti ammoo galchiin irratti hin lakkaa’amne. Taphni jalqabees sekondii 160 keessatti ture galchii jalqabaa kan lakkoofsisan. Garuu VAR taphaan ala jechuun akka haqamu godhe. Garuu galchiin kun maaliif haqame kan jedhu irratti burjaajjiitu ture.


'Biyyi koo bicuun kun amma wiirtuu addunyaa taate'

Bakka gabaa magaalaa Dohaa keessaa Souq Waqif jedhamutti miira gammachuu guddaatu mul'ata. Gabaa kana keessa ennaa deddeemtan namoota afaanota hedduun haasawan dhageessu, deeggartoonnis alaabaa garee deeggaranii marmaarsu. Darbee darbee gareen wahii sagalee guddaa dhageessisuun waca. Keessaahuu kanneen Meeksikoo, Morokoo fi Arjantiinaa deeggaran sagalee guddaa dhageessisu, namoonni nyaataafi Shiishaaf taa'an jara kana hordofu. Artistiin fakkii kaasu ammoo fakkii Liyonel Meesii achumatti kaasuun xumuraa jira. Ijoolleen xixiqqoonis uffata taphaa biyya Kaatar uffataniiru. ''Namoonni addunyaa mararraa dhufan asitti walgahaniiru,'' jedhe Naasir uummata gabaa keessa walitti qabamanitti quba qabaa. ''Nu warra Kataarif kun guyyaa itti bonnudha.'' Manneen bunaa keessatti ammoo namuu ijisaa tv'wwan gurguddoorra jira - kunis wayita sirni baniinsaa gaggeeffamutti ture. ''Wanta natti dhagahamaa jiru ibsuu hin dandayu. Biyyi koo xiqqoon kun wiirtuu addunyaa taatee jirti,'' jedha Naji Rashed Al Naimi. Gaheessi kun gabaa kana keessa dursaa kilaba tapha 'Qatari Dama'ti - taphni aadaa Daamaa, tapha chess kan fakkaatudha. Isaafi hiriyootasaa wajjin tahuun Majlis keessa teenyee TV daawwanna - Majliisni aadaa keessatti kutaa itti taahanidha. ''Bakka kana gahuuf waan hedduu keessa dabarre. Rakkoowwaniifi danqaalee hedduu,'' jedhe Al Naimi. Isaafi hiriyoonni isaa sirni maal jechuu akka tahe nutti himuuf fedhii guddaa qabu - seenaa Kataar, biyyi gammoojjii keessa jirtu kun eessaa kaatee, akkamiin hanga Waancaa Addunyaa qopheessuu akka geesse. Bulchaan biyyattii Emir Tamim Bin Hamad Al Thani fi abbaan isaa bulchaan duraanii Hamad bin Khalifa Al Thani wayita as bahan namuu harka dhahuu eegale. Viidiyoon durii wayita bulchaan duraanii kun gammoojjii keessa kubbaa taphatan mul'isa. Hanga ammaatti dhimmoonni falmisiisoon kubbaa miilaa caalanii mul'ataniiru. Dhimmi inni dhiyoon dorgommiin eegaluun guyyoota lamaan dura dhorkaa dhugaatii biiraa kaa'ame ture. Kana malees deeggartoonni jaalattoota saala wal fakkaataa tahanii, akkamiin keessummeeffamu kan jedhurratti sodaan tureera. Biyyattiin seera Sheeriyaan bulti - Kaataaritti qunnamtiin saala walfakkaataa gidduutti raawwatu seeraan ala. Kana malees qabiinsa hojjettoota godaantotaa irrattis qeeqni guddaan dhagahama. Haa tahu malee lammiilee Kataar kanneen gidduu wayita teessan, kun Waancaa Addunyaa akkaan falmisiisaa tahuunsaa sinitti hin dhagahamu. ''Kun abjuu ture, amma garuu kunoo fuuldura keetti dhugaa tahee argita. Guddoon boona,'' jechuun Salem Hassan Al Mohanadi natti hime. ''Kanneen nu qeeqan hundaaf... homaatuu hin jenne. Har'a garuu itti agarsiisne.'' ''[Qeeqni nurratti dhiyaatan] kun na gaddisiisu,'' jedhe Saad Al Bad, miira tokkoon tapha Kaataar fi Ikuwaador irratti gochaa. ''Waggoota 12f wanti kun dhuguma ni raawwataa jennee sodaachaa turre. Kunoo amma as geenye.'' Biyya Baha Giddugaleessaa xiqqoo fi qabeenya qabdu kanaaf imalli kun mijataa hinturre. Tahus ammallee humna qabdu addunyaaf agarsiisuu qabdi. Ji'a tokko ittaanu kana keessa Kaataar ija addunyaa irratti xiyyeeffatee jiruufi aadaa, amantiifi duudhaa cichuu qabdu walsimsiisuun deemsisuu danda'uu qabdi. Guyyaan baniinsaa dorgommii kanaa biyyattii qopheessituu taate kanaaf qofa osoo hin taane, naannichaafillee guyyaa addaati. ''Waancaan Addunyaa kun kan Kaataar qofa miti,'' jedha Al Mohanadi. ''Kan Arabootaafi Musliimoota maraati.''


Waancaa Addunyaa Kaataar: Istaadiyemii keessa alkoolii gurguruun dhorkame

Istaadiyeemota saddeettan dorgommiin Waancaa Addunyaa Kaataar itti gaggeeffamurratti dhugaatii alkoolii gurguruun dhorkame. Kun kan dhaga’ame Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Addunyaa (FIFA) dorgommichi banamuu dursee imaammatasaa geeddaruu hordofeeti. Gurgurtaan dhugaatii alkoolii biyya Muslimaa kan taate Kaataaritti garmalee daangeffamuun, istaadiyeemota keessaa iddoowwan ‘filatamanitti’ ni dhiyaata jedhamee karoorfamee ture. Kanneen iddoowwan isteediyeemichaa addaafi murtaa'oo tahan keessatti ammallee dhugaatii alkoolii bitachuun ni danda’ama. Waancaan Addunyaa Dilbata dhuftu kan eegalu yoo ta’u, Kaatar - Ikuwaador waliin taphachuun eegalama. Budweiser ispoonsara FIFA isa guddaa yoo ta’u, qabeenyummaan isaa kan dhaabbata biiraa AB InBev jedhamuti. Kaampaaniin kun mirga biiraa Waancaa Addunyaarratti gurguruu addatti qaba. ''Qondaaltoonni Kuwaatariifi FIFA waliin mariyachuu hordofee murtoon Feestivaala deeggartoota dorgommichaa dhugaatii alkoolii gurguruu irratti xiyyeeffatu murtaa’era," jedhe Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Addunyaa. "Dhugaatiin [alkoolii of keessaa hinqabne] Bud Zero istaadiyeemota hunda Waancaan Addunyaa Kuwaataritti gaggeeffamurratti ni dhiyaata,’’ jedhame. "Qondaaltonni biyya dorgommicha keessummeesituu fi FIFA istaadiyemoonni fi naannoowwaan istaadiyeemoonni itti argaman bakka daawwattoonni fi dinqisiifattoonni ispoortii itti gammadan fi kabajaan keessummaa’an ta’uu mirkaneessuu itti fufu,’’ jedhe FIFAn. Dhugaatii alkoolii daangeffamuu hordofee Budweiser toora tiwitaraa gubbattii Jimaata kana ''murtoon ulfaataadha’’ jedhee maxxanseetu gara boodaarra maxxansa sana haqe. Dubbi-himaan dhaabbata AB InBev akkaataa istaadiyeemii keessatti hojjachuuf karoorfanneetti itti fufuu hin dandeenye, sababiin isaammoo ''haalichi to’annoo keenyaan oli'' jedhan. Waldaan Deeggartoota Kubbaa Miilaa (FSA) yeroo murtoon deeggartoota dorgommichaa baayyeetti dhugaatii alkoolii gurguruu daangeffame qeeqe. ''Daawwattoonni kaan isaanii dhugaatii alkoolii yeroo taphaatti argachuu fedhu, kaan isaanii ammoo hin fedhan. Gara xumuraatti murtoon geeddarame rakkoon bal’aa jiru ibsa. Koreen dorgommicha qindeessu deeggartoota dorgommichaa waliin wal hubachuu dhabuu fi iftoomina dhabuu mul’isa,’’ jedhe Dubbi-himaan Waldaa Deeggartoota Kubbaa Miilaa. Hagayya darbe FIFA’n guyyaaa dorgommiin Waancaa Addunyaa itti eegalamu kan geeddare yoo ta’u, tapha jalqabaatiin Kaataar - Ikuwaador waliin morkatti.


Kubbaa Miilaa Addunyaa 2022 - Sagantaa fi Qabxiiwwan taphawwanii

Taphawwan kubbaa miilaa addunyaa 2022 Kaataariitti gaggeeffamu ilaalchisee sagantaawwaniifi qabxiiwwan taphawwanii kallattiidhaan karaa sarara kanaatiin BBC Afaan Oromoorratti hordofu ni dandeessu. Yeroo dorgommiichi gaggeeffamuutti, sagantaalee taphaa gareewwan biyyaaleessaa qaban, sa'aatiiwwan taphaa fi istaadiyemiiwwan kam keessatti akka taphatamu ilaalichisee battalumaan asiin ni argattu. Kana malees, jala buunee qabxiiwwan taphawwanii isin biraan geenya. Kanaafu, karaa fuula kana millachuun hin dagatiinaa.


Taphattoonni Iraan maaliif faaruu biyyaalessaa biyyasaanii faarsuu didan?

Hawwannaan Waancaan Addunyaa 2022 Qataaritti gaggeeffamaa jiru  taphawwan biyyoonni taasisan qofaa osoo hin taane mudannoowwan birootiins qalbii hawaasa addunyaa argachaa jira. Tapha ramaddii garee B keessaa kaleessa Ingilaand fi Iraan waliin taphatanii turan. Tapha kana irratti ammoo Ingilaand garee biyyaalessaa Iraaniin goolii 6-2 mo’ateera. Taphni kun jalqabamuuf yeroo jedhutti wanta daawwattoonni dirree magaalaa Dohaa keessatti argamu Kalifaa Internaashinaal Istaadiyem keessatti argan hedduu ajaa’ibsiisee ture. Taphattoonni Iraan biyya isaanii bakka bu’anii achitti argaman hundinuu wayita faaruun biyyaalessaa Iraan faarfamutti ni callisan. Maaliif jennaan mormii mootummaa irratti biyya isaanii keessatti gaggeeffamaa jiru deggaruun jedhameera. Yeroo faaruun biyyaalessaa Iraan faarfatamuu eegalutti namoonni tokko tokko sagalee ol fuudhanii iyyan, kaan isaanii ammoo “dubartii, lubbuu, bilisummaa,” barreeffamoota jedhan qabatanii ol baasanii agarsiisaniiru. TVn Iraan ammoo yeroo faaruun biyaalessaa jalqabamu Kaliifaa Istaadiyeem irraa kallattiin tamsaasuu jalqabee ture, garuu gidduutti dhaabuun viidiyoo kan duraan isteediyeemii keessatti waraabamee ture tamsaasuu itti fufe. Ji’oota darban keessa Iraan mormii jabaa keessa turte. Ka’umsi mormii kanaa ammoo dhimma shamarree Iraan umuriin ishee wagga 22 Maahisaa Amiinii haguuggii mataa ishee sirriitti hin godhanne jedhamuun poolisii naamusaatiin erga to’tamteen booda lubbuun ishee darbuu ture. Taateen kun mormiin Iraan keessatti akka finiinu taasisuun isa ani yaadatama. Mormii kana hordofee ammo namoonni 400 ta’an akka ajjeeffaman dhaabbileen mirgoota namoomaatiif falman ni himu. Namoonni 16,800 ta’an ammoo to’annoo humnoota nageenyaa jala oolfamaniiru. Gaggeessitoonni Iraan ammoo mormiiwwan kunneen “hokkara” diinata alaatiin qindaa’edha jechuun himatu. Deeggartoonni ammoo maqaa taphataa duraanii kan Islaamiik Rippabilik Iraan qeequun beekamaa ture kaasuun sa’aatii boqonnaarrattillee “Alii Kariim” wayita jedhan dhaga’amaniiru. Marmitoonni Iraan hedduun taphataan kun ifatti mormicha deggaruu dhiisuufi Pirezidant Ibraahim Raayiseeniin arguu isaatiif isa qeeqaa turan. Taphni kaleessa Ingilaand waliin taasisan osoo hin jalqabiin dura yaada isaa kan kenne Amballiin(Qeellisaan) garee Iraan Heyisaan Hajisaafii taphattoonni warra lubbuu isaanii dhaban “akka deeggaran” dubbateera. “Akkaataa bu’uura qajeelfama taphichaafi seerawwan Waacaa Addunyaatiin taanaan” taphattoonni kunneen “mormuuf bilisummaa” ni qabaatu jechuun leenjisaan Kaarloos Kerooshif ibseera. Gareen biyyaalessaa Iraan kun taphawwan micchummaa lama Fulbaana keessa yeroo taasisetti taphattoonni kunneen hasxaa garichaa dhorksaniiru/haguuganiiru. Ingilaandiin 6-2 mo’amuu isaaniin booda yaada kan kenne leenjisaan Keroosh tasgabbiin dhabuun biyyaa taphattoota irratti dhiibbaa taasiseera. “Yaada kubbaa miilaa hin taane fiduudhaan garicha jeequu warra barbaadan hin keessummeessinu. Sababiin isaa ammoo isaan taphattoota kubbaa miilaati,” leenjisaan garee kanaa lammii Puurchugaal ta’e. “Ijoolleen haa taphatan. Kaayyoon isaanii kanadha. Akkuma garee kaanii biyya isaaniifi uummata isaanii bakka bu’uu barbaadu. Gareewwan biyyaalessaa hundinuu biyya isaanii keessatti rakkoo qabu,” jedhan. Itti-aanaa leenjisaa duraanii kilaba Maanchester Yunaayitid kan ture leenjisaan garee Iraan kun,” wanta itti gaafatama isaanii hin taane wayita dorgommii Waancaa Addunyaa kana irratti gaafachuun sirrii miti. Kaayyoon isaanii uummatichaaf gammachuufi kabaja argamsiisuudha.” “Akka taphataatti of mul’isuudhaaf barbaaduu isaaniitiif guyyoota muraasa darban keessa waan akkamii akka dabarsan yaaduun isaan rakkisa,” jedhan. Xiinxalaan kubbaa miilaa BBC dhimma kana irratti yaada akka kennuuf gaafatame Gaarii Linker, “Ergaa jabaafi guddaadha,” jedheera. “Kubbaan miilaa humna isaa waan gariif oolchuuf carraaqaa jira,” jechuun ibse.


Saamu'el Eetoo Kaataaritti osoo nama wajjin wal loluu viidiyoon isaa erga bahee booda dhiifama gaafate

Taphataan colleen duraan Barseloonafi Kaameruunif taphataa ture Saamu'eel Eetoo Dorgommii Waancaa Addunyaa Kaataaritti gaggeeffamu irratti namaan osoo walitti bu'uu viidiyoon isaa mata duree dubbii erga ta'een booda "dhiifama naaf godhaa" jedhe. Viidiyoo miidiyaa hawaasummaa irratti qoodamaa ture irratti akka mul'atutti Saamu'eel Eetoo namni ganna 41 namicha tokko osoo rukutuu mul'ata. Taaten kun kan raawwate isteediyeemii 974 jedhamuun alattiidha. Saamu'eel Eetoo amma federeeshinii kubbaa miilaa Kaamerun pirezidaantummaan gaggeessa. Osoo nama kaameeraa baatee isa duuka deemu waliin walitti hin bu'in dura Eeton suurawwan deeggartoota isaa waliin ka'e miidiyaa hawaasaa gubbaatti maxxansaa ture. Viidiyicha irraa akka mul'atutti Eeton namicha rukutuuf yeroo itti aggaamu namoonni gidduu galanis jilba isaatin namichatti bu'eera. "Miira koo to'achuu dadhabee bifa eenyummaa koo hin madaallen socho'uu kootti dhiifaman gaafadha," jechuun Eeton fuula tiwitara isaa gubbaatti barreesse. "Taatee osoon itti yaadin mudate kanaaf uummata dhiifaman gaafadha," jedhe. Eeton akka jedhetti namni deeggaraa Aljeeriyaa ta'uu hin oolu jedhe akka tuttuqee isa aarse dubbata. Kunis Kaameerun Aljeeriyaa mo'attee Waancaa Addunyaa Kaataritti gaggeeffamaa jiruuf darbuu isheetini. Tapha kana irratti Aljeeriyaan komii guddaa dhiyeessitee FIFAn jalaa kuffisee turuun ni yaadatama. "Deeggartoonni Aljeeriyaa qoccolloo fi tuttuqqaa guyyaa guyyaan namarratti gaggeessan ofirraa ittisuu ittan fufa," jedhe Eeton. \n\n"Erga Kaameruuni fi Aljeeriyaan waliin taphatanii kaasee osoo gargar hin citin akka waan isaan gowwoomseetti haleellaa narratti gaggeessu, garuu ragaa hin qaban." "Yeroo Waancaa Addunyaa Kaataritti gaggeeffamaa jiru kanatti deeggartoonni Kaameerun kan Aleeriyaatin qoccolloon irratti raawwataa ture," jedhe.  \n\nSaamu'eel Eetoo taphoota 118 irratti hirmaachun Kaameruunif taphatee galchiiwwan 56 lakkoofsiseera.


Iswaarez tapha Gaanaa waliin taphatanrratti kubbaa harkaan tuqee akka hin galle deebiseef dhiifama gaafachuu dide

Taphataan sarara fuulduraa Yuragaay Luwiiz Iswaarez Waancaa Addunyaa bara 2010 irratti tapha Gaanaa waliin taphatanirratti kubbaa harkaan kan tuqeef dhiifama gaafachuu dide. Iswaarez taphaaf daqiqaa dabalamte wayita xumuramuuf dhiyaattu kubbaa harkaan tuqee galuurraa deebisee ture. Asamoojihaan peenalitiirratti itti aanu galchuu dogoggore, sana booda Yuraagaay gara ittaanutti darbite. ‘’Taphataa Gaanaatu peenaalitii dogoggore, ana miti,’’ jedhe Iswaarez otoo gareewwan isaanii Jimaata dhuftu Waancaa Addunyaarratti wayita wal morkachuuf jiran kanatti. Gaanaan yoo Yuraagaay injifatte gara taphata ittaanutti akka ceetuuf haala mijeessaaf, garuu Gaanaan yoo injifatamte Yuraagaay fuuldaratti akka tarkanfattu haala mijeessaaf- yoo Kooriyaan Kibbaa Poorchugaal injifachuu dadhabde. Yoo Yuraagaayiifi Kooriyaan Kibbaa morkattootasaanii injifatan, garaa garaagarummaa galchii isaan lakkoofsisaniitu hiree isaan qaban murteessa. Yuraagaayiifi Gaanaan wagga 12’n kanaa asitti yeroo jalqabaatiif waliin taphachuuf jiru. Gaazixeessaan Gaanaa taphataa sarara fuulduraa Livaarpuul duraan Iswaarezii biyyoonni Afrikaa muraasni akka’’seexanatti’’ si ilaalu jedhunillee,  inni garuu kubbaa harkaan tuquu isaatti gaabbuu dide. ‘’Ani kanaaf dhiifama hin gaafadhu,’’  jedhe Iswaarez. ‘’Otoon taphataa miidhe dhiifaman gaafadha,eegaan harkaan tuqeef kaardii diimaatu naaf kenname ture,’’’ jedhe Iswaarez. ‘’Sun dogoggora koo miti, sababni isaa ani peenaalitii hin dogoggorre,’’ jedhe. Iswaarez kubbaa harkaan tuquun bara 2010 biyya Gaanaatti dheekkansa guddoo kan uumee ture yoo ta’u, waan innii dalage hanga tokko Yuraagaay akka peenalitii injifattu gargaarera. Gareen Iswaarez sana booda Nezarlaandiin injifatame ture. Gareen Gaanaa yeroo ammaa haaloo Iswaarez fi Yuraagaayirratti qabachuu  fudhata dhabsiiste jiru. Taphatoota Garee Yuraagaay bara sana tapharratti hirmaatan keessaa inni qofti kan hirmaachuuf jiru Iswaarez, ammammoo waan haaraa dalguun fedha jedheera.


Kariim Benzeemaa miidhamaan Waancaa Addunyaa ala ta'e

Jifataan garee biyyaalessaa Faransaay Kariim Benzeemaa shaakallii irra osoo jiruu miidhama irra gaheen Waancaa Addunyaa Kataariin ala ta'e. Injifataan badhaasa Ballon d'Or bara kanaa Benzeemaan osoo Kataaritti garee wajjin shaakalarra jiruu sarbaa isaarra miidhamni irra gahe. Gareen biyyaalessaa Faransaay Benzeemaan taphootaa Waancaa addunyaarratti hirmaachuu hin danda'u jedheera. ''Gareen guutuun gadda Kariim ni qooddata, dafees akka bayyanatu ni hawwaaf'' jedha ibsi garichaa. Federeeshiniin Kubbaa Miilaa Faransaay gama isaan qorannoo MRI godhameefiin Benzeemaan maashaa sarbaa isaarra jirurra miidhamni gaheera jedheera. ''Bayyanachuuf torbanoota sadii isa barbaachisa.'' Faransaay Waancaa Addunyaa kana irratti ramaddii D jalatti Awustiraaliyaa, Deenmaarkiifi Tuniziyaa waliin ramadamte. Tapha jalaqabaas Kibxata Awustiraaliyaa waliin gooti. Leenjisaan Faransaay Didiyeer Deekaamps hanga Wiixata boruutti jifataa biraa bakka Benzeemaa bu'uuf waamicha godhu. Gareen biyyaalessaa Faransaay sababa miidhamaan taphattootaa isaa gahumsa gaarii qaban durseeti kan dhabuu eegale. Taphattootni sarara gidduu Pool Boogbaa fi Nigooloo Kaanteen qaata miidhama isaaniirra gaheen hiree hirmaannaa hin arganne. Jifataan biraan garichaa Kiristoofar Nikunkuunis dhiyoo osoo shaakalarra jiruu miidhame. Benzeemaan biyya isaa shaampiyoonaa dorgommii taree taateef taphoota 97 gooliiwwan 37 lakkoofsiseera. Taphataan kun Waancaan Addunyaa Kataar eegaluuf yeroo dhiyaatetti maaliif Ballon d'Or akka naaf malu waltajjiin itti mirkaneessuudha jedhee ture. Bakka Benzeemaa Deekaamps taphataa sarara fuulduraa Maanchistar Yunaayitiid Antonii Maarshaaliin waamuu mala jedhameera. Benzeemaan torban darbe gareen biyyaalessaa guutuun erga ijaaramee yeroo duraaf ture shaakallii guutuu Sanbataa irratti kan hirmaate. Leenjisaan isaa Deekaamps ''Benzeemaaf akka malee gaddeef Waancaa Addunyaa galma isaa guddaa godhatee ture,'' jedha. ''Qormaata haaraan kun dhufus garee koorraa amantaa guddaan qaba. Qormaata guddaa nu eeggatu keessa bahuuf waan hunda ni goona.''


EBC'n taphoota hin hayyamamneef waan dabarseef adabbiin cimaa isa eeggata jedhe FIFAn

Korporeeshiniin Birodkaastingii Itoophiyaa (EBC) taphoota Waancaa Addunyaa Kaataaritti gaggeeffaman keessaa taphoota kallattiin akka dabarsu hayyamameefin alatti dabarsuu isaatiin adabbiin cimaan akka isa eeggatu FIFA'n ibse. Taphoota Waancaa Addunyaa hundumaa EBCn akka dabarsu ibsaa turuun isaa ni yaadatama. Dubbi himaan FIFA BBC'tti akka himanitti televizhiiniin Itoophiyaa taphoota akka agarsiisuf hayyamameef taphoota muraasa ta'ee osoo jiruu walii galtee kanaan ala taphoota biroos dabarseera. Kunis EBC'n taphoota hayyamameefin alatti taphoota dabalataa dabarsuun isaa walii galtee FIFA wajjiin seene kan cabse ta'uu himan. Dhimma akeekkachiisaa fi adabbii Waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa (FIFA) jedhe irratti miidiyaan biyyaalessaa hanga ammaa homaa hin dubbanne. Kanarraa ka'uunis FIFAn walii galtee EBC waliin qabu adda kutuu isaa ibsuun dhaabbata EBC irratti tarkaanfii cimaa fudhachuuf qophaa'aa akka ta'e dubbatan. Waldaan Kubbaa Miilaa Addunyaa (FIFAn) tarkaanfin inni EBC irratti nan fudhadha jedhe maal akka ta'e hin ibsine. FIFAn dhaabbata EBC waliin walii galteen inni qabu adda cituu isaatiin taphoota Waancaa Addunyaa akka dabarsuuf hin hayyamamneef. FIFAn kana haa jedhu malee EBC taphoota tokko tokko dabarsaa akka jiru ni beekama. Dhaabbatichi BBCtti akka himetti dorgommii Kubbaa Miilaa Addunyaa dabarsuudhaaf buufataalee televizhiinii waliin walii galtee tolfachuun hayyama kan kenne yoo ta'u walii galtee kanaan alatti taphoota dabarsuun dhorkaadha. Hayyama ifa ta'e osoo hin qabaatin, "Bifa tamsaasaa kamiinuu karaa televizhiiniis ta'ee dijitaalaa" kan dhiyaatu hordofuun tarkaanfii akka irratti fudhatan qondaalli FIFA ibsan. Kuni akka hin mudanneef FIFAn maallaqa guddaas baasee guutummaa addunyaatti hordoffii kan taasisuun dabalatatti miidiyaalee dijitaalaa fi hawaasaa wajjiinis ni hojjata. Wal morkiin Waancaa Addunyaa FIFA Kataar qopheessite adeemsifamaa jira.


Carraan leenjisummaa gurraachotaa akkaan xiqqaa ta'uu kan komatu Paatrik Veeyiraan eenyu?

Yeroo ammaa leenjisaa kilabii Kiristaal Paalaas kan ta'e taphataan sarara gidduu duraanii Arsenaal Paatirik Veeyiraa carraan leenjisummaa gurraachotaaf kennamu akkaan gadi bu'aadha jechuun komiisaa dhageessise. ''Leenjistoota gurraachotaaf balballi banaa miti,'' jedha taphataa gameessi kun. Piriimiyer Liigii Ingilizii keessaa leenjisaa gurraachi Paatirik Veeyiraa qofa. Taphattoota gurraacha gara leenjisummaatti fiduuf hojii guddaatu hojjetamuu qabu jedhe Veeyiraan. Gabaasi haaraa ba'e akka mul'isutti Piriimiyer Liigii Ingilizii keessatti dhibbeentaa 43, Chaampiyoonsi Liigii Awurooppaa keessatti dhibbeentaa 34 kan ta'an taphattoota gurraacha, garuu leenjisummaadhaan hirmaannaan gurraachotaa dhibbeentaa 4.4 qofa. ''Namoota bifa garaagaraa qabaniif carraan walqixa kennamuu qaba. Nutis akkuma warra kaanii dandeettii qabna,'' jechuun sagantaa BBC ispoortiitti hime Paatirik Veeyiraan. ''Addunyaarratti taphattoota dandeettii ajaayibsiisaa qabaachuun dursanii fi lakkoofsa leenjistoota gurraachaa yoo ilaalte wal hin argu.'' Akka Veeyiraan jedhutti hariiroon taphattoota gurraachaa fi warra carraa leenjisummaa kennan gidduu jiru cimaa waan hin taaneef rakkoon kun mudataa jira. Piriimiyer Liigii Ingilizii keessatti maqaa gaarii fi kabaja olaanaa kan qabu Paatirik Veeyiraan, garee Kubbaa Miilaa Firaans waliin bara 1998 waancaa nyaateera, waggaa lama booda ammoo waancaa Chaampiyoonsi Liigii argate. Taphataa sarara gidduu Arsenaal ta'uun wayita taphataa turetti guddoo jaallatamaa kan ture Veeyiraan, kilaba kana waliinis yeroo sadi waancaa Piriimiyer Liigii injifateera. Bara Veeyiraatti Arsenaal bara 2003 fi 2004 kilaba osoo hin mo'atamin injifannoo gonfate ta'uun seenaa galmeesseera. Akkasumas Paatirik Veeyiraan yeroo afur waancaa kilabii Serie A nyaateera, kilabii Intar Miilaan waliinis waancaa Chaampiyoonsi Liigii Awurooppaa nyaateera. Veeyiraan erga tapha kubbaa miilaa dhaabee booda bara 2021 leenjisummaan Kiristaal paalaas seenuusaan duratti Niwu Yoork Siitii fi Nice leenjisummaan tajaajileera. Taphataa gameessi kun milkaa'ina har'a irra ga'eef jajjabinaa fi barnoota dursaan Maanchistar Siitii Biriyaan Marwuud kennaafii ture galateeffata. ''Yeroo baayyee Biriyaan Wuud waliin wayitan mari'adhu, an akka taphataa qofatti addunyaa kubbaa miilaa keessatti hirmaachuun ga'aa akka hin taane natti hima,'' jedhe Veeyiraan. Isa booda barnoota leenjisummaa fudhatee kilabii Maanchistar Siitiitti garee taphattoota umriinsaanii waggaa 21 gadiitiin eegale, duuba gara Niwu Yoorki imale. ''Muuxannoo fi ofitti amanamummaa kiyya gabbifachuuf hojii kana hojjechuun dirqama koo ture. Waanan hojjechuu barbaadu hojjechuun qaba.'' ''Namoota carraa kana naaf bananii akkan baradhu, dogoggoruu fi dogoggora kiyyarraa baradhu- kana hundarra darbee akkan har'a leenjisaa Paalaas ta'u kan na tumsan naannawa kiyyaa waanan qabuufin milkaa'e,'' jedha Veeyiraan. Waldaa Kubbaa Miilaa keessatti garaagarummaawwan jiran keessummeessuuf xiyyeeffannaan kennamee hojjetamuu kan eegale bara 2020 keessa. Kaayyoonsaa qoollifannaa jiru qolachuuf ture.


Kiristaanoo Ronaaldoo Maan Yunaayitid 'na ganeera' jechuun dubbii ijoo ta'e

Kiristaanoo Ronaaldoo kilabni isaa Maanchestar Yunaatid 'na ganeera' jechuun, dabni irratti hojjatamaa  jiru dhiibamee akkka bahu gochaa  jiraachuu himate. Ronaaldon ji'a Hagayyaa keessa Oltiraaford keessa turuu akka barbaaduufi waan danda'e hunda akka godhu waadaa galee ture. Lammiin Portuchugaal fi taphataan kubbaa miilaan maqaa gaarii horate kun miidiyaa TalkTV irratti dhiyaachun aarii garaa isaa jiru bulgaafate. Maan Yunaayitid Dilbata Fulhaam 2-1 mo'atee sadarakaa Piriimer Liigii sadarkaa 5ffaa irra jira. Dhuguma aangawoonni kilbichaa akka bahuuf dhiibbaa gochaa jiraachuu yoo gaafatamu: "Leenjisaa [Erik tan Hag] qofa osoo hin taane, namoonni kan biroo lama ykn sadii ta'an jiru. Miira ganamuutu natti dhagahame" jedhe Ronaaldon. Bulchitoonni kilabichaa olaanon kana keessaa harka qabaachu fi dhiisuu yoo gafatamu, "Inni dhimma koo miti. Namoonni waan dhugaa dhaggeeffachuu qabu." "Eeyyee, dabatu narratti dalagame. Bara kana qofa osoo hin taane bara darbes akka isaan asitti ana hin barbaannetu natti dhagahame," jedhe. Sadaasa 6 gaafa Aston Viilaa waliin taphatanii kaasee Ronaaldon tapha irratti hin hirmaanne. Ji'a darbe keessas tapha Tootinhaam walii qaban irratti eeggataa ta'uu waan dideef taphoora itti aanan irratti akka hin hirmaannef leenjisaan kilabichaa isa dhorke. "Kabaja waan naaf hin qabneef anis kabaja isaaf hin qabu. Kabaja naaf hin qabdu taanan, yoomiyyuu sin kabaju," jeddhe Ronaaldon. Ji'a Eblaa keessa mucaa isaa dhiiraa dhabuun hangama akka isa miidhes dubbate. "Deeggartoonni dhugaa isaa baruu qabu. Kilabichaaf waan gaarin hawwa. Kanaafan gara Manchestar Yunaayitid dhufe. Erga Aleeks Fargusan gadi lakkisee, jijjiirama wayiituu kilabicha keessatti hin agarre. "Manchestar Yunaayitid baay'en jaaladga, deeggartoota kilbachisaas akkasuma. Yeroo hunda na cinaa jiru. Garuu waan addaa gochuu yoo fedhan ... waan baay'ee jijjiiruu isaan barbaachisa," jedhe. Ilaalchi inni leenjisaa kilabichaa duraanii Fargusaniif qabu adda akka ta'e dubbata. "Inni nams hunda tokko tokkoon beeka. Namoonni kana arguu kan hin dandeenye.... sababa jaamaa ta'aniifi," jedhe Ronaaldon.


Jeeraard Piikeen boru tapha xumuraa taphachuun soorama bahuuf

Taphataan sarara ittisaa Baarseloonaa Jeerard Piikeen torban kana tapha xumuraa isaa taphachuun soorama bahuuf. Taphataan ganna 35 akkaadaamii Baarselonaa keessati guddatee waggoota afur ammoo Maanchister Yuunaayitid keessa taphate Piikeen viidiyoo miidiyaa hawaasaa isaa irratti maxxanseen soorama bahuuf akka jedhu ibse. Baarseloonaan tapha xumuraa Piikee kana irratti Almiiraa waliin taphata. ‘’Akkuman yeroo hundaa jedhu Baarsaa irraa kan hafe kilaba biraaf hin taphadhu,’’ jedhe. Bara 2004 reefuu yeroo taphataa ol adeemaa turetti ture Piikeen Maanchister Yuunaayitidiif kan mallatteesse. Waggoota afuriif yeroo kilabichi waancaa Piriimer Liigii fi Shaampiyoonsi Liigii mo’atu bara 2007-08 Piikeen taphataa taa’umsa jijjiiraa irra taa’u qofa ture, Sana booda gara kilaba isaa ijoollummaa Baarseloonaatti deebi’uun taphoota 600 irratti taphachuun waancaawwan 30, Laaligaa saddet, Shaampiyoonsi Liigii sadii fi waancaa Kooppaa del Rey torba injifateera. Bara kana Baarselonaan waancaa Shaampiyoonsi Liigii keessaa kufeera. Laaligaa keessaa ammo sadarkaa lamaffaa irra jira. Piikeen biyya isaa Ispeeniif taphachuu irraa bara 2018 soorama bahe. Ispeeniif yeroo 102 hiriiree taphachuun waancaa Awurooppaa bara 2012 fi Waancaa Adunyaa bara 2010 mo’ateera. ‘kubbaan miilaa waan hundaa naaf kenneera. Baarseloonaan waan hundaa naaf kenneera. Isin deeggartootni waan hundaa naaf kennitan,’’ jedhe. "Amma daa’imni abjuu kana qabu ture abjuu isaa dhugoomseera, amma imala koo kanatti xumura gochuuf akkan murteessen isinitti hima,’’ jedhe. Haa tahu mmalee, gara Baarsaatti akak deebi’us himeera. Na beektu,yeroo dhiyootti ykn booda nan deebi’a. Kaampi Nuutti wal argina. Baarsaan bara baraan haa jiraatu,’’ jedhe. Baarseloonaa irra liqaa paawondii biliyoona tokko tahutu jira. Miseensotni abbaa qabeenya Baarseloonaa pirezidantiin kilabichaa yeroo gannaa kana murteewwan adda athan akak fudhatan eeyyamaniif. Kunis mallaqa argachuuf kan oolu yoo tahu, taphattootni akka Piikee fa’a ammo miindaa isaanii akka baay’ee gadi buusan gaafataman. Haa tahu malee Baarseloonaan ammas Shaampiyoonsi Liigii keessaa waan baheef baasii kana caalaa xiqqeessuun barbaachisaa taha. Piikeen Baarseloonaan ala hojii biizinesii adda addaa kan qabu yoo tahu, kilaba Andooraa jedhamu diviiziyoona lamaffaa keessa kan taphatus qaba. Akkasumas hundeessaa fi dura taa’aa kaampaanii Tenesii Kosmos Tenes’ jedhamuu yoo tahu, bara 2018 ture Federeeshinii Teenesii Idil adunyaa qabeenya doolaara biliyoona sadii qabutti kan makame bara 2018 ture.


Saadiyoo Maanee Waancaa Addunyaarratti arguu dandeenyaa?

Taphataan Senegaal Saadiyoo Maanee gaafa Kibxataa miidhamuus garee kubbaa miilaa biyya isaa Waancaa Addunyaarratti taphatuuuf filatame. Taphataan ganna 30 kuni yeroo kilabiin isaa Baayer Muunik Warder Bireeman 6fi 1’n injifate boqonnaa dura akka bahu dirqamee ture. Kilabiin shaampiyoonaa Jarmanii akka jedhetti Maaneen miidhamuufi gaafa Sambataa Shaalk waliin tapha taphatu irratti hin hiriiru. Waancaa Addunyaarratti Ramaddii A jala kan ramadamte Senegaal tapha jalqabaa ishee Nezarlaand walin taphatti. ‘’Haala jiru faana bu’aa jirra, doktora keenya tokko haala jiru akka hubatu ergineerra,’’ jedhan leenjisaan garee kubbaa miilaa Senegaal Aliyuu Siise. ‘’Gaafa Kamisaa, gara Ostiriyaa imaluu isaatiin dura Saadiyoon guyyaa guutuu Muunikitti dabarse. Wanti gaarii wal’aansi baqaqsanii hodhuu isa hin barbaachisu. ‘’Haalli jiru torban lama-sadii keessatti akka jijjiiramu eegna. Isa of duuba dhiisuu hin barbaadu,’’ jedhan ibsa gaafa Jimaataa magaalaa Daakaaritti kennaniin. Taphataan duraanii Liivarpuul kuni waggaa darbe Masrii injifachuun biyyi isaa Waancaa Afrikaa akka argattu taasiseera. Torban muraasa boodammoo gulaallii Waancaa Addunyaaf taasifame irratti irra-deebiin Marsii yeroo penaalitiin injifatan galchii murteessitu taate galchuun biyyi isaa Waancaa Addunyaa gubbaa akka taphatu taasise. Yeroo ammaa taphattoota Senegaal biyya isaaniif hiriiranii taphatan keessaa namni hamma isaa biyya isaaf galche hin jiru. Taphoota 93 irratti hiriiree taphatee galchiiwwan 34 galcheera. Sababa kanaaf ga’umsi isaa milkaa’ina biyya isaaf murteessaadha. Tapha jalqabaa Nezarlaand waliin erga taphatan booda qopheessituu dorgommichaa Qataar eegasii immoo Ikuwaador waliin tapha qabu. Waancaa Addunyaarrati sadarkaan gaarii Senegaal qabdu bara 2002 yeroo jalqabaaf hirmaatteefi hirboo- maayii (nuusa - xumuraa) geessedha. Yeroos leenjisaan isaanii ammaa Aliyuu Siisee garicha keessa ture. Waancaa Addunyaa baranaa Qataaritu qopheesse. Dorgommiin ALA Sadaasa 20 eegala.


Icciitii Antoonii Gireezmaan daqiiqaa 30 qofa taphatu beektuu?

Leenjisaan Atileetiikoo Maadirid Diyeegoo Simoonee gareen isaanii gaafa Gireezmaan dirree galu gahumsa gaariin akka taphatu himan. Garuu tapha darbii torbee darbe Riyaal Maadirid waliin godhaniin ala Gireezmaan bara kana jijjiiramee galuun yoo baay’ate daqiiqaa 30 qofa taphataa ture. Xiqqaatus waan guddaa dalage. Taphataan internaashinaalaa faransaay kun yeroo xiqqoo taphatus galchii sadii lakkoofsisuun kilaba isaa keessaa jalqaba irra kann jiru Alvaaroo Moraataan wali qixxaateera. Waan yaadachuu qabnu bara 2019 Gireezmaan umurii ganna 28 tahee paawondii miliyoona 108’n Baarselonaaf mallatteesuu isaati. Waggaa sadiin boodallee taphataa qaalii adunyaa kanaa jahaffaa tahee galmaa’ee jira. Jalqabumaa eegalee garuu jijjiirraa taphatichaa irra rakkoon jira ture. Erguma Gireezmaan Baarseloonaa gahee iyyuu atakaaroon waa’ee gatii jijjiirraa isaan wal qabatee ture. Waxabajji 1 bara 2019 gatiin taphatichi itti gurguramuu ykn kilabni biraa bitachuu danda’u paawondii miliyoona 200 irraa gara miliyoona 120tti gadi bu’e. Guyyoota 12 booda ammoo taphatichi jijjiirraa isaa gara Baarseloonaatti taasise xumurate. Atileetiikoo Maadirid garuu Baarseloonaa fi taphatichi osoo gatiin isaa gara paawondii miliyoona 120tti hin bu’iin wlaiigalanii ture waan taheef gatii kana caalun argachuu qaba jedhe. Kun mormii guddaa kileboota lamaan gidduutti kaaseera. Taphattootni akka Jeeraardi Piikee, Joordi Albaa fi Suwaarez fa’aa Atileetii irraa maallaqa hanga Kanaan Gireezmaan fiduu irra Neeymaariin PSG irraa deebisuu wayya jedhan. Pirezidaantiin Baarseloonaa yeroo Sanaa garuu yaada kana hin fudhanne. Gireezmaan wlaiin waliigalleerra jedhan. Taphattootni Baarseloonaa amala Gireezmaanii fi yeroo galchii lakkoofsisu akkaataatti gammachuu isaa ibsati kan daa’imaa fakkaatu sana hin jaalatan. Baarseloonaan baajata isaa sirreessuuf jecha taphattoota gurguruun dirqama yoo itti tahu Gireezmaan jalqaba irra jira. Taphatichis Baarsaa keessatti gahumsa isaa agarsiisuu hin dandeenye. Kanumaan ergisaa waggaa lamaan gara kilaba isaa duraanii Atileetiikootti deebi’e. Waliigalteen kileboota lamaan giduu jiru akkasi. Gireezmaan waggoota lamaan Atileetiikoo turu keessatti taphoota %50 ol tahan yoo daqiiqaa 45 ol taphate Atileetiikoon tapahataa kanaaf paawondii miliyoona 40 kaffaluun bitachuuf dirqama qaba. Waliigaltee Girezzmaan Baarseloonaa waliin qabu ammoo hamma Waxabajji 30 bara 2024tti tura. Bara darbe taphoota hundaayyuu daqiiqaa taphachuu qabu keessaa %80 irratti hiriiree taphateera. Amma Atileetiikoon yeroo taphatichi hiriiree taphatu akka %50 gadi tahuuf carraan qaban yoo baay’ate daqiiqaa 30 jijjiiranii galchuun taphachiisuudha. Kun ammo gahumsa taphataa kanaa irrattis rakkoo fiduu danda’a. Gireezmaan biyya isaa Faransaay waliin bara 2018 Waancaa Adunyaa mo’ateera. Bara kanas Waancaa Adunyaa Qataritti gaggeeffamuuf qophiitti jira. Shirri Atileetiikoo kun garuu Baarseloonaa mufachiiseera. Gireezmaan akka taphachuu qabus gaafatanii ture. Haala Kanaan yoo itti fufan dhumarratti Atileetiikoon taphataa kana gatii xiqqaan bitachuu danda’a. Waggaa lama darban ammoo gatii jijjiirraa malee bilisaan itti fayyadaman jechuudha.


Iraan Waancaa Addunyaa 2022 irraa akka haqamtuuf FIFA'f gaaffiin dhiyaate

Iraan dorgommii Waancaa Addunyaa 2022 Kaataaritti gaggeeffamu keessaa akka haqamtuuf Federeeshiniin Waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa (FIFAn) gaafatame. Gaaffii kan dhiyeesse garee kubbaa miilaa Iraanii fi namoota ispoortii bebbeekamoodha. Isaanis Iraan keessattti dubartoonni istaadiyeemii akka hin seenneef faallaa seerawwan FIFA ta’uun mootummaan jidduu galeera jechuun himatan. ‘‘FIFA'n walaba ta’uun filmaata miti’’ jedha garichi. Gaaffiin kunis biyyattii keessatti mormiin mootummaarratti babal’atee   humnootiin tikaa biyyatti wayita tarkaanfii fudhataa jiraniittidha. Gaaffiin kunis gaaffii walfakkaataa garee mirgoota namoomaa Istaadiyeemiiwwan Saaqaa jedhamu baatii darbe kan hordofeedha. Fifa’n dhimma kanarratti yaada akka kennuuf BBC Sport’n gaafatameera. ‘‘Tarkaanfiin gara jabiinaa Iraan ummataa ishee irratti fudhataa jirtu sadarkaa olaanaa irra gaheera. Kunis ammoo addunyaawwan ispoortii fi kubbaa miilaa keessaa haqamuu barbaachisa’’ jedhe garichi. "Dubartoonni guutuu biyyattii walitti fufiinsaan istaadiyeemii irraa dhorkamuun, malaanis sirnawwan ispoortii Iraan keessaa foo’amaa jiru. Kunis kallattiidhaan duudhaa fi ejjannoowwwan Fifan faallaadha. ‘‘Dubartoonni guutuu biyyatti yoo istaadiyeemii akka hin seenneef kan dhorkaman ta’e, Federeshiniin Kubbaa Miilaa Iraan qajeelfamoota mootummaa hordoofaafi hojiirra oolchaa jira jechuudha. Kanaafuu akka dhaabbata walabaa fi dhiibbaa kamuu jalaa bilisa akka ta’etti ilalamu hin danda’amu.’’ Iraan keessatti dubartoonni akka eddoowwan ispoortii bakka dhiiroonni itti taphatan akka hin galleef ifatti dhorkamu baatan illeen, yeroo baayyee garuu akka hin seenneef hayyama dhowwatamu. Jalqaba bara kanaatti, Fifan aanga’oonni akka dubartoonni istaadiyeemii seenaniif akka hayyamaniif gaaffachuun barreesseefi ture. Dubartoonni muraasni taphoota muraasa Iran's Persian Gulf Pro League irratti argamaa turan. Garichi dhabbata seera Ispaanishiin deeggaramuun, biyyoonni gara biraa sarbama walfakkaataa raawwataniif dhorkamanii turan jedheera. ‘‘Manni Maree Fifa Iraaniin atattamatti haquu ni danda’a, haquus qaba’’ jedhan. "Fifa’n biyya dubartoota, atileetiksii fi daa’imman sababii mirga namoomaa isaanii bu’uraa ta’e shaakalaniif qofaa jecha si’ominaan adabaa jiru akka hirmaatuuf hayamamuufii hin qabaatu," jedhan gareen kun.


Sadiyoo Maaneen yeroo boqonnaa isaatti maal akka hojjetu beektuu?

Taphataa beekamaa duraanii Liiverpuul kan amma Bayern Munikiif mallatteesse Sadiyoo Maaneen akka taphattoota beekamoo kaanii nama maallaqaa fi yeroo isaa bashannanaa fi konkolaattota qaalii bituun fixu miti. Maatii harka qalleeyyii irraa dhalachuun kubbaa miilaan ammoo adunyaa irratti beekmatii kan gonfate Maaneen amantaa isaatiinis nama fakkeenyummaa guddaa qabudha. Yeroo boqonnaa isaatti yeroo hedduu mana fincaanii masjiida keessaa qulqulleessuun dabarsa. Gahumsi Maaneen qabu dirree keessatti qofa osoo hin taane dirreen alas jireenya hawaasummaa isaatiini. Bara 2018, tapha Liiverpuul 2 fi 1’n Leester Siitii mo’ate irratti galchii lakkoofsisee sa’a muraasa booda ammoo osoo masjiida keessaa mana fincaanii qulqulleessuu mul’ate. Kunis biyya isaatti imaluuni. Maaneen biyya isaa baadiyyaa Senegaal keessatti manneen barnootaa, hospitaalotaa fi masjiida uummata isaaf hojjechuun beekama. Yeroo weerarri koroonaavaayirasii adunyaa raase bara 2020 keessa Maaneen mootummaa biyya isaaf deeggarsa akka tahuuf paawondii 41,000 gumaache. Kunis ittisa weerarichaaf akka ooluuf ture. Ijaarsa hospitaalaa ganda dhaloota isaa Baambaalii jedhamtu magaala guddoo biyyattii Daakar irraa km 400 fagaattuuf ammoo doolaara 693,000 gumaachee ture. Sanaan dura gandi sun hospitaala homaa hin qabdu ture. Pirezidaantii biyyattii Maakii Saal waliin dubbachuunis hospitaalichi kutaa kunuunsa haadholii, ilkaanii fi kutaa gorsa fayyaa addatti akka qabaatu godhan. Sadiyoo Maaneen akka taphattoota maqaa guddaa qaban kaanii konkolaataa qaalii qabachuun hin beekamu. Uummatnikoo osoo beela’uu maallaqa akkasii baasuu hin qabu. Nmani osoo hin nyatiin bulu waan jiruuf isaan sooruun qaba jechuun yeroo hedduu dubbate. Maaneen taphataa jaallatamaa bara kana Liiverpuul keessatti gahumsa guddaa agarsiisuun osoo hin eegamiin ammoo kilabicha keessaa bahaa jiraachuu isaa ifoomsedha. Maaneen Saawozhampitan irraa Liiverpuul erga galee taphoota 269 irratti hiriiree taphachuun galchii 120 ol lakkoofsiseera. Maaneen Liiverpuul keessaa haa bahuyyuu malee yeroo hundaa deeggaraa Liiverpuul tahee akka itti fufu ibseera. Baayern Munik taphaticha paawondii miliyoona 34’n mallatteessise.


Waancaan addunyaa Kaataar kan kana duraa irra maaliif falmisiisaa ta'e?

Tapha kubbaa miilaa waancaa addunyaa torbee dhufu jalqabuuf jedhurratti FIFA fi biyyi qopheessitu taatee Kaataar dhimmoota akka hin kaane barbaadan keessaa tokko gara wal-tajjiitti dhiyaateera. Yeroo dorgommiin kun jalqabuuf guyyoonni muraasni qofti hafetti, ambaasaadarri tapha kanaa dhimmi jaalattoota saala wal-fakkaataa, ''rakkoo sammuu isaanii keessatti uumamedha,’’ jedhaniiru. Kaaliid Salmaan taphataa kubbaa miilaa garee biyyaalessaa Kaataaridha. Miidiyaan Jarman Zadii’eef’ jedhamutti dubbii kana kan himan. Mirga hojjettootaa, bilisummaa dubbachuu fi waraanni Yukireen dhimmoota falmisiisaa jiranidha. Sababa kanaanis waancaan addunyaa Kaataar qopheessitu dorgommii siyaasni itti gaaddiddeesse kan jedhan jiru. Kaataaritti gaa’elli saalaa fakkaataas ta'e yaadasaa leellisuun yakka. Adabbii hidhaa hanga du’aatti namatti fiduu mala. ''Hojjettoota biyyattiitti baqaan jiraniif fooyya’insa taasifameen booda, jaalattoota saalaa wal-fakkaataa irrattis jijjiirama ni fidu jedheen abdii qaba ture,’’ jedhe hundeessaan deeggartoota saala wal-fakkataa Liivarpuul Pool Amaan. Pool bara 2019'tti Kaataariin daawwatee kan ture yoo ta'u, haasaan Kaaliid Saalmaan fa’i dorgommii achitti geggeefamuuf yaada gaarii qabu akka geeddare himeera. Biyya sanatti jaalattoota saala wal-fakkaataa tahan hidhuufi isaaniin wal’aansaan geeddaruun taasifamuusaa dhagahuun Pool dorgommii kana daawwachuuf deemuuf akka hin yaadne sababa taheeraaf. ''Akkaataan qondaaloti jaalattoota saala wal-fakkaataa ilaalaniifi qabiinsa taasisaniifi badaa tahuun fudhachuuf kan hin yaadamne dha,’’ jedha. Kaataar irratti qeeqa namoota siyaasaafi falmitoota mirgaa addunyaa irraa ka’un alattis dirree irraas komiin dhagahamaa jira. Deenmaark gareen ishee dorgommii irratti yeroo hirmaattu faajjiin biyyattiifi mallattoon oomishaa ifatti akka hin mul’anne nan godhaa jetteetti. Dura bu’aa garee kanaa dabalatee taphattoonni UK, Faransaay, Jarmaniifi Beeljiyeem mallattoo sabbata waaqaa qabu harka isaanii irratti akka keewwatan himan. Gareewwan kunneen irra deddeebiin gaaffii dhiyeessan illee FIFA’n ergaa siyaasaa yeroo taphaa dabarsuun hin eeyyamamu qajeelfama jedhuun deebii hin kennineefi. Jaarmiyaan kubbaa miilaa addunyaa bulchu daangaa hojimaatasaa eessa gochuu akka qabu irratti waan rakkataa jiru fakkaata jechuun abukaatoon ispoortii addunyaa Dr Giriigoorii Loondiis dubbatu. ''Taphattoonni Noorweey dhihoo kana yaadasaanii Maaliyaa katabanii as bahaniiru. ''Kuni ergaa siyaasaa qaba?’’ jechuun gaafatu. ''Ani hin beeku, ergaa siyaasaa jechuun maal akka tahe natti himuu dandeessuu? Eenyuyyuu kana na hubachiisuu hin danda’u. Rakkoo kanatu FIFA mudatee jira amma.’’ Pool Amaanii dhaaf dhimmi jaalattoota saala wal-fakkaataa, ''dhimma bu’uuraa hawaasummaati malee dhimma siyaasaa miti,’’ jechuun sababa kanaan taphattoonni adabamuu hin qaban jedha. Egaa dorgommichi gaafa eegaludha deeggartoonnis tahe taphattoonni seerrii kuni akkamiin akka hojiirra akka oolu kan isaan beekan. Hirmaattoonni dorgommichaa kaan immoo mirga hojjettoota ijaarsaa qofa kaasu. ''FIFA’dhaaf qofa siyaasa gatii taheef ni adabamu jechuun dogoggora natti fakkaata,’’ kan jedhu falmataa mirga namoomaafi gorsaa qorannoo hojjettootaa Ikuwiidam jedhamu kan hundeesse Musxafaa Qaadir dha. Isteediyeemiiwwan waancaa addunyaaf qophaa’an hojjettoota ijaaran dubbiseera dhaabbanisaa. Hojii kana argachuuf kaffaluun dabalataan haala qilleensaa rakkisaa tahe keessatti hojjechuun mindaa isaanii argachuun carraa isaanii akka tahe himaniiru. Gabaasonni tokko tokko akka jedhanitti biyyattiin carraa dorgommi kana keessummeessuu bara 2010tti erga argatteen booda hojjettoonni kuma jaha tahan lubbbuu isaanii dhabaniiru. Mootummaan Kaataar garuu kana cimsee morma. Lakkoofsi kennamu dogoggorsiisaa dha jedha. Yeroo ijaarsaatti lakkoofsi namoota lubbuun darbee 37 qofa dha jedha. Haala hojiin wal-qabatee kan du’an immoo sadii qofa dha jedha mootummaan Kaataar. Biyyattii keessatti sirni ‘Kafaalaa’ jedhamu jira. Hojimaata kanaan hojjettoonni hojii isaanii gadhiisuufis tahe geeddaruuf eeyyama ispoonsaroota isaanii argachuu qabu. Musxafaan immoo jijjiramni muraasni taasifame, ‘’hojjettoota xiqqoo kan fayyadan’’ tahus hamma barbaadame garuu hin deemne jedha. Dhimma jaalattoota saala-walfakkaataafi mirga hojjettootaa kaasuun namoonni baayyeen durumaa carraan dorgoommii kana qopheessuu Kaataariif kennamuu hin qabu jedhu. Filannoon tapha kana keessummeessuu malaammaltummaa of keessaa qaba himannaan jedhu dhiyaachaa tureera. Gama kanaan Ameerikaa fi Siwiizarlaand qorannoo kan jalqaban bara 2015tti ture. Kaataar garuu dogoggorri tokkoyyuu hin uumamne jechuun falmiti. Adeemsi filannoos mudaa hin qabu jechuun FIFA irraa bara 2017 eeyyama argateera. Deeggartoonni murtoo kanaa biyyoota rakkoo qabu jedhaman ispoortii irratti hirmaachisuun akka geeddaraman fii ifa akka bahan gochuun danda’ama jedhu. ''Haala qabiinsa namoomaa ifatti baasus hamma barbaadame garuu hojjetamne,’’ jechuun Musxafaan immoo gama biraan falma. FIFA’n dorgommicha Kaataar akka qopheessitu sababii godhee keessaa tokko jijjirama barbaacha dha jedha Dr Giriigooriin. ''Biyya kana addunyaadhaaf banaa gochuun mirga nama dhuunfaa fi kanneen biroo illee akka fooyyessitu amansiisuu ni danda’u,’’ jedhu. Haa tahu malee falmiin dhimma hojjettootaafi jaalattoota saala-wal-fakkaataa itti fufunsaa FIFA’n murtoo dogoggoraa akka godhe akka yaadan isaan taasiseera. Dorgommii kanaan wal-qabatee FIFA’n murtoo akka addunyaatti dinqisiifannaa argamsiiseef fudhateera, kunis Raashiyaa dorgommii irraa arii’uusati. Biyyoonni dirree irratti seera cabsuufi adabbii bulchiinsaa dhorkamuun baramaa dha. Tahus dhimma kubbaa wajjin wal-hin qabnneen dhorkamuun dhimma badaa hin baramne taasiseeraani. Waraana Addunyaa Lammaffaan booda Jarmaniifi Jaappaan carraan wal-fakkaataa isaan mudatee ture. Yeroo bulchiinsa Appaartaayid Afrikaan Kibbaas qoqqobbiin akkasii irra kaa’amee ture. ''FIFA ‘n ergaawwan qabiyyee siyaasaa qaban ispoortii irraa fageessuuf yaalaa jira. Tahus FIFA’an ofiisaa dhaabbata siyaasaati,’’ jechuun Dr Giriigooriin waa’ee murtoo kanaa dubbatu. '‘FIFA’n murtoo siyaasawaa dabarsuun isaa waan hin oolle dha.'’ Murtoon Raashiyaa arii’uu kan fudhatame biyyoonni kanneen akka Poolaand, Cheek Riippaabliikiifi Siwiidiin weerara Yukireen irratti raawwate mormuun Raashiyaa wajjin FIFA’n yoo murteesse malee, ''hirmaattonni dorgommichaa biroo tarkaanfii wal-fakkaataa fudhatu yaaddoon jedhu uumameera,’’ jedhu Dr Giriigooriin. Amiiriin Kaataar Tamiim Biin Hamiid Taanii biyyi isaanii waancaan addunyaa qopheessuu isheen komii irratti dhiyaatu mormuun,’’waggoota kurnaaf biyyooti baha gidduugaleessaa loogiin rakkachaa bahaniiru. Loogiin kunis namoota nuyiin hin beekneefi nu beekuuf warra fedhii hin qabneenii,’’ jedhaniiru. ‘’Biyyoota garaagaraa dorgommii ispoortii gurguddaa keessatti qophaa’anitti namoonni komii ni dhiyeessu.  Kaataar misoomaafi fooyya'insa taasifteen nan boona,'' jechuun dubbataniiru. Yeroo wal-dorgommichi dhiyaachaa dhufu mormiin dirreefi dirreen ala dhagahamu mala. Waancaan addunyaa miilanaa dhimmoota tapha kubbaa waliin wal-hinqabanneen mata duree miidiyaalee tahuun kan itti fufu fakkaata


Pool Pogbaan sababa miidhamarraa hin bayyananneef Waancaa Addunyaan ala ta'e

Taphataan Yuventuus Pool Pogbaan Waancaa Addunyaa Qataar qopheessitu irratti biyya isaa Faransaayiif hiriire hin taphatu. Sababni isaa immoo wal’aansa baqaqsanii hodhuu jilba isaarratti taasiserraa bayyanachuuf yeroo dabalataa waan isa barbaachisuufi. Taphataan ganna 29 ganna keessa Maanchistar Yunaayitid irraa kilabii Xaaliyaanii irra-deebiin seenee kilabichaaf hin taphatiin jira. Baatii Adoolessa keessa ture jilbi isaa kan miidhame. Gara jalqabaa Waancaa Addunyaaf jecha akka wal’aansa hin taasifne yaalaa ture. Waancaa Addunyaarratti Faransaay tapha jalqabaan Awustiraaliyaatiin Sadaasa 22 morkatti. Ibsa gaafa Wiixataa baheen eejantiin Pogbaa Raafaa’ela Pimentaa: ‘’Erga Torinoofi Pitisbargitti ilaalamee booda Pogbaan ammallee bayyanachuuf yeroo akka barbaadu yoon itti himu baay’ee nama dhukkubsa,’’ jedhe. Sababa kanaaf Pool Pogbaan garee Faransaayiif hiriiree taphachuu akka hin dandeenyeefi waancichi eegaluu duras Yuventuusif taphachuu akka hin dandeenye ibse. Taphataan kuni yeroo xumuraaf biyya isaaf hiriiree kan taphate waggaa darbe baatii Bitootessa keessa yeroo tapha michummaan Afrikaa Kibbaa 5fi 0 injifatanidha. Baatii darbe wal’aansaaf sosso’u dura shaakala eegalee ture. Leenjisaan Yuventuus Maasimilaanoo Aleegrii dhihoo Pogbaan Waancaa Addunyaa dura carraan kilabichaaf taphachuu isaa ‘’dhiphaa’’ ta’u ibsanii turan. Taphataan sarara ittisaa Faransaay Pool Pogbaan waggaa afur dura biyyi isaa yeroo Waancaa Addunyaa ol kaafte miseensa garichaa ture.


Waancaa Addunyaa Kaataar eenyutu injifata? Kompiitarri Biraazil jedha

Waancaan Addunyaa Kaataar guyyoota afur booda eegalamu injifachuuf hiree bala'aa kan qabu eenyu? Injifattuun Waancaa Addunyaa yeroo shanii Biraaziil yeroo dhumaaf kan milkoofte bara 2002 waggaa kudhan har'aati. Kataaritti ni milkoofti tilmaamni jedhu guddaadha. Sagantaan koompitaraa hubannaa nam-tolcheen (AI) hojjetu kan dhaabbata OPTA jedhamu tokko, biyyi Laatiin Ameerikaa Biraazil yeroo jahaffaaf injifachuun riikardii ishee fooyyessiti jedha. Moodeeliin tilmaamaa sagantaa koompitaraa kun tokkoon tokkoon taphootaa irratti eenyu akka injifatu tilmaameera. Kana gochuufis sirna tirgaa fi sadarkaa gareewwanii ilaalcha keessa galcheera. Gahumsa gareelee kanaa kan duriifi kan si'anaas qorateera. Moodeelichi gahumsa gareelee faallaa qoratee achiis ramaddiiwwan garee keessaa kan itti aanutti ce'uufi xumuraaf gahuuf bu'aa bahii jiru tilmaama keessa galcheera. Akka tilmaama kanaatti Biraaziil tilmaama olaanaa waancaa kana injifachuu argatteetti. Biraaziil waancaa kana injifachuuf carraa dhibbeentaa 16 argachuun sadarkaa tokkoffaarra teesse. Carraan tapha xumuraaf gahuuf qabdu ammoo dhibbeentaa 25. Itti aansuun sadarkaa lammataarra kan jirtu ammoo biyya Laatin Ameerikaa ishee biroo Arjantiinaadha. Gareen Li'oneel Skaloonii ramaddii C jalatti garee tilmaama guddaa argattedha. Waancaa kana injifachuufis hiree dhibbeentaa 13 argate. Itti aansee Faransaay dhibbeentaa 12'n, Ispeen dhibbeentaa sagaliin, Ingilaandis akkasuma dhibbeentaa sagaliin tilmaama hanga shanii irra taa'aniiru. Faransaay carraa ramaddii ishee keessaa darbuun Biraaziil kan waancaa injifachuun tilmaama jalqabaa argatte ni caalti. Faransaay dhibbeentaa 91'n hiree ramaddii keessaa ce'uu yoo argattu, kan Biraaziil ammoo dhibbenetaa 89. Bara 2018'tti xumuraaf geessee Faransaayiin kan injifatamte Kirooshiyaan tilmaama akka bara kaanii dorgomtuu jabaa taati jedhu hin arganne. Gareen kun xumuraaf gahuuf hireen argattu dhibbeentaa afur qofa. Gareeleen xumuraaf gahuu mal jedhaman 11 dha.


Kilaba haaraa K. Roonaaldoo, Chelsii v Maan Yuunaayitid-Maaltu eegama?

Maanchister Yuunaayitid kilabni K. Roonaaldoo bitu yoo dhibellee bilisaan gadhiisuuf. Kontiraatni Roonaaldoon Maanchister Yuunaayitid waliin qabu waktii gannaa dhufu kana xumurama. Haa tahu malee, wal dhabdeen leenjisaa kilabichaa Erik Ten Haagii fi Roonaaldoo gidduutti dabalaa dhufe akka taphatichi bahuuf dhiibuu mala jedhame. Tapha Maanchister Yuunaayitid dirree isaa Oldi Tiraafordi irratti Tootenahaamiin 2 fi 0’n mo’ate irratti Roonaaldoon osoo taphni hin xumuramiin daqiiqaa 89ffaa irratti istaadiyeemicha keessaa bahee deeme. Dabalataan jijjiiramee akka galuuf leenjisaan isaa gaafannaan Roonaaldoon akka dide gabaafama. Maanchister dabalataan miindaa isaa torban lamaa paawondii miliyoona tokko [1000,000] tahu adabuuf akka tahes himama. Erik Ten Haag Roonaaldoon adabbii isaaf malu argachuu qaba, gochaa isaaf jedhanii garee har’a Chelsii morkatuun alas godhan. Roonaaldoon garuu fuula miidiyaalee hawwaasaa isaa Feesbuukii fi Inistaagiraam irratti yeroo kamiyyuu waayillan isaa wlaiin taphatan, leenjisaa fi namoota waliin hojjetu hundaa akka kabaju hime. Dhaloota haaraaf fakkeenya tahuun fedha. Al takka takka garuu akkasuma miirri nama mo’uun waanuma jirudha. Maanchister Yuunaayitid waliin tokkummaan dhaabbanna jechuun barreesse. Taphata akana kilaboonni gurguddoon akka Bayern Munik, Atileetiikoo Maadiridii fi  Chelsiin mallateesisuu akka hin barbaanne yeroo jijjiirraa darbe irratti ibsaniiru. Umurii fi kaffaltiin miindaa Roonaaldoo kileboota isa barbaadanitti gufuu tahuu danda’a. Roonaaldoon Maanchister Yuunaayitid keessatti torbaniin paawondii walakkaa miliyoonaa 500,000] argata. Roonaaldoon gara Liigii Ameerikaa Major League Soccer deemuu danda’a jedhama. Kana dura miindaa torbanii miliyoona tokko tahuun kilabni biyya Arabaa tokko gaafannan akka died himameera. Roonaaldoon kan biyya isaa osoo hin dabalatiin galchii 700 ol lakkoofsiseera. Yeroo shan ammo badhaasa ballon dOr mo’ateera. Kilebootni lameen yeroo dhiyoo as taphni waliin gaggeessan ol aantummaa Maanchister Yuunaayitid ykn ammo qixaan xumurame. Haa tahu malee Chelsiin leenjisaa isaa haaraa Giraam Pooter jalatti taphoota torba osoo hin mo’amiin jira. Taphoota sadii irrattis galchiin irratti hin lakkaa’amne. Maanchister ammoo diree isaan ala taphoota sadii mo’achuun tokko qofa mo’ame. Garuu taphoota shan irratti yoo xiqqaate galchiin afur irratti lakkaa’ameera. Maanchister bara kana kileboota gurguddoo akka Arsenaal. Liiverpuulii fi Tootenahaam mo’atee Maan Siitiidhaan qofa mo’ame. Ha’a gama Chelsiin taphattootni akka Ngolo Kante, Riis jeemsi fi Wesilii Fofana sababa miidhamaan hin taphatan. Gama Man Yuunaayitidiin ammo Kiristaanoo Roonaaldoo murtee leenjisaatiin garee keessaa yoo hafu, Haarii Maguwer, Doonii Van de Biikii fi Bisakaan miidhamarra jiru. Liiverpuul ammo Nootingihaam waliin morkata. Arsenaalii fi Maan Siitiin duraa duubaan liigicha dursaa jiru.


Pirezidaantii Laayiberiyaaf yeroo biyya alaa deemu guyyaatti durgoo $2,000  murtaa'eef

Pirezidaantiin Laayibeeriyaa Joorji Wihaan yeroo hojiif gara biyya bakkee deemu durgoo isaa guyyaatti dolaara 2,000 akka argatuuf murtaa'uu Ministeerri Faayinaansii biyyattii beeksise. Joorji Wihaan daawwannaa isaa miilanaatin Waancaa Addunyaa Kaataritti gaggeeffamu daawwachuuf garas ni deema jedhame. Daawwannaan Kaataritti taasisu kanaan guyyaa sagaliif kan achi turu yoo ta'u dolaara 18,000 argata jechuudha. Pirezidaantin Laayibeeriyaa Joorji Wihaan kaayyoon gara Kaatar deemuu isaa inni guddaan ilma isaa taphicha irratti hirmaatu daawwachuufi jedhame. Kuni ammoo namoota hedduu biratti komii kaasee jira. Joorji Wihaan daawwannaa biyya alaatti taasisu torban lama dura kan eegale yoo ta'u walii galatti bajatni ramadame meeqa akka ta'e Ministeerri Faayinaansii biyyaattii Saamu'eel Tweah ifa hin goone. Ministeerri Faayinansii Laayibeeriyaa Saamu'el Tweah miidiyaa biyya keessaa tokkotti akka himetti durgoon Joorji Wihaadhaf kaffalamu waanuma kana dura pirezidaantiin isa dure turte argachaa ture akka ta'eedha. Paartii biyya bulchu Congress for Democratic Change dabalatee namoonni hedduun akkamitti qarshiin hanga kanaa guyyaatti nama tokkoof dirgoo kaffalama jechuun qeeqaa jiru. Akkasumas baasii mootummaa hir'isuudhaf kan inni kana dura waadaa galeen faallaa akka ta'e kaasun isa qeequ. Joorji Wihaan torbee lama dura kaabinee isaa walitti qabuun Sadaasa 1 hanga 23 tti daawwannaa Waancaa Addunyaa dabalatee hojiif gara biyyoota bakkee akka deemu itti himee ture. \n\nMiidiyaalen biyya keessaa akka gabaasanitti Joorji Wihaan gara Kaatar deemun isaa ilma isaa tapha Waancaa Addunyaa irratti hirmaatu daawwachuuf akka ta'eedha. Ilmi isaa US tti kan dhalate yoo ta'u US dhaaf tapahata. Kanaanis Joorji Wihaan ilmi isaa yeroo US fi Weels wal faana taphatan ni ilaala jechuudha. Joorji Wihaan ofii isaa taphataa beekamaa addunyaa irratti maqaa gaarii horate ture. Gareen komunikeeshinii pirezidaantii ammoo daawwannaan pirezidaantichi biyyoota bakkeetti taasise kun biyyattiidhaf fandii argamsiisaa jira jedhan.


Raahem Isterling gara Chelsii, Yuurii Tilemans gara Arsenal fi jijjiirraa kaan

Taphataan collee Maanchistar Siitiif fuul-dura irra taphatu kilaba Chelsii seenuuf waliigale. Taphataan umrii waggaa 27 Raahem Isterling, kontiraata Maanchistar Siitii waliin qabu xumuruuf waggaan tokko osoo hafuu, kilaboota biroo seenuuf fedhii agarsiisuu eegale. Siitiin bara 2015 ture Isterling paawondii miiliyoona 49n Liivarpuul irraa kan bite, taphoota irratti hirmaate 339 irratti gooliiwwan 131 lakkoofsiseera. Isterling waliigaltee kana kan fiixaan baasu yoo ta'e, erga Chelsiin dureessa Ameerikaa Todd Boehly harka galee as bittaa taphataa kilabichi barana raawwate isa guddaa ta'aaf. Waliigalteen qaama hundaayyuu murteessaa ta'us, fedhiin taphatichaa garuu bakka jijjiirratee hojii haaraaf of qopheessuudha. Mul'ati hoogganaa Chelsii Toomaas Tuchel fi iddoon isaaf qixaa'es akkaan isa hawwateera. Raahem Isterling kilaboota gurguddoo akka Baarseloonaa, Real Madrid fi Bayern Minich birattii akkaan barbaadama, inni garuu Chelsiitti mararameera. Taphataa gameessi kun Siitii walin dhibdee takkallee hin qabu, ammoo hoogganaa isaa Pep Guardiola waliinillee mufii takka hin qabu. Isterling ammallee galma bira ga'uuf hedu hedduu qaba, kana keessaa inni ijoon taphataa collee ta'ee badhaasa Ballon D'Or argachuudha. Gama kaaniin taphataa collee sarara gidduu Leestar Siitii Yuurii Tilemans of harka galfachuuf dorgommiin Arsenal fi Maanchistar Yunaayitid gidduutti cimeera. Taphataa umrii waggaa 25 lammii Beeljiyam ta'e kana  argachuuf Arsenal itti dhiyaatee jira. Maanchistar yunaayitid ammoo taphataa umrii waggaa 22 Anthony kilaba Ayaaksi irraa paawondii miiliyoona 51n fudhachuuf fedha yoo agarsiisu kilabichi garuu paawondii miiliyoona 68 malee jedhe. Jijjiirraa kaaniin Chelsiin taphataa lammii Poorchugaal umrii waggaa 23 Matheus Nunes kilaba Sporting Lisbon irraa paawondii miiliyoona 38n, Arsenal ammoo Nikolaas Pepe fi goolii eegaa isaa Bernd Leno gurguree taphattoota fiduuf akka jiru ibseera.


Fiilmin 'All or Nothing' jedhu Obaamayaang akkamiin Arsenaal akka gadhiise mul'ise?

Fiilmiin All or Nothing: Arsenal jedhuufi dhiyeenya jala jalaan gadhiifamaa jiru, waldhabdee leenjisaa Mikel Arteettaa fi dursaa garee kan ture Pierre-Emerick Aubameyang jidduu ture mul'ise. Dokimantarii kanaan kutaaleen jalqabaa 1-3 jiran Hagayya 4 kan gadhiifamanii turan ennaa tahu, kutaaleen 4-6 jiran ammoo Hagayya 11 Amazon gubbaatti gadhiifamaniiru. Dokimantariin kun Arteettaan maloota akkamii fayyadamuun taphattoota isaa akka kakaasu, akkasumas waa'ee taphattoota dargaggeessa tahan kanneen akka Bukaayoo Saakaa fi Emiil Ismiz Row hima. Kutaaleen fiilmii kanaa 4-6 jiranii akkamiin Aubameyang kilabicha gadhiisee akka bahe kan agarsiisanidha. Mudde keessa taphataan lammii Gaabon kun, leenjiif barfatee dhufuusaa hordofee aangoo dursaa garee qaburraa kaafame. Taphataan ganna 33 kun ji'a ittaanutti kilabicha gadhiisuun bilisaan Baarseloonaa gale - kunis erga torbanootaaf kophaasaa leenji'aa ture boodadha. Kutaa 4ffaa All or Nothing irratti, Arteettaan erga murtee naamusaa kana fudhate booda waan jiru oggaa dubbatu agarra. ''Gaafa inni kontiraata isaa dheeressuuf waliigalu guddoo gammadeen ture,'' jedhe Mikeel. ''Waliigaluun galma keenyee turre. Anarraa maal eeguu akka danda'uuf jecha, haala isaaf mijeesseen ture. Anis isarraa haala walfakkaataan fedha. Namni wantoota mariif hin dhiyaanne cabsa taanaan, haala rakkisaa taasisa.'' Viidiyoo kana keessa bakki Aubameyang waahilasaa taphataa biraa wajjiin dhimma ugguramuusaa ilaalchisuun wajjin haasawan jira - taphataan biraan kun garuu fuullisaa hin mul'atu. ''Irra deebiin akka isaanin dubbisu na gaafatan,'' jechuun mataasaa raasuun seeqe. Arteettaanis tahe Aubameyang waan hin oolle kanarraa duubatti tarkaanfachuuf waan fedhii qaban hin fakkaatan ture - kun ammoo kan amma jalqabe hin turre. Taatee biraatiin Arteettaan qondaala miidiyaa wajjin haasawa - akka waraabamu waan quba qabu hin fakkaatu. Akkas jedhe Arteettaan: ''Kanaafidha waan hunda guyyaa fi sa'aatii wajjiin akkasumas waan haasofne, akkamiin akka raawwateefi maalif akka tahe kanin galmeesse. Gaaf tokko ni barbaadama taanaan... ''Dhimmoonni mudatan akkuma jiranitti tahee, yeroo hedduu barfateera. Maallaqni haga kana gahu sii kanfalama taanaan...'' Aubameyang dursaa garummaa isaarraa ittifamuun dura taphoota 163 taphachuun galchiiwwan 92 lakkoofsiseera. Inni ittifamee hanga gadhiisutti, Arsenaal goolii tokko duwwaan lakkoofsise.


Pireezidantii Laayibeeriya ilmasaa  Kataaritti US'f taphatu daawwachuuf ta'uun dheekkamsa kaase

Pireezidantiin Laayibeeriyaa Joorji Wiihaa guyyoota sagaliif Waancaa Addunyaa Kaataaritti adeemsifamu daawwachuuf seeneetii biyyattii beeksise. Taphataan urjii kubbaa miilaa Laayibeeriyaa fi kilaboota Ingiliziifi Xaaliyaanii duraanii Wiihaan daawwannaawwan hojii adda addaaf jecha biyyaa kan bahe guyyoota dura ture. Dawwannaan isaa hundi garuu iftoomina hanqata. Imala isaanii keessaa inni ijoon ilma isaanii xurree isaa hordofee waltajjii addunyaatti dhufe ilaaluufi jajjabeessuudha. Ilmi pireezidant Joorji Wiihaa Timootii kan jedhamu lammummaa Yunaatiid Isteets kan qabu yoo ta'u, garee kubbaa miilaa biyyaalessaa US keessatti makamuun Waancaa Addunyaa Kaataar irratti ni hirmaata. Dargaggoon ganna 22 Timootiin Liigii Faransaay isa jalqabaa keessatti kilaba Liil jedhamuuf sarara fuulduraa cinaan hireeree taphata. Abbaan isaa Wiihaan taphataa gurraacha Afrikaa jalqabaa Ballon d'Or injifateedha. Wiihaan fuula isaa kubbaa miilaarraa siyaasatti deebisuu dura kilaba Xaaliyaan AC Milaaniifi kan Ingiliz Cheelsii keessatti maqaa guddaa horate. Wiihaan amma nama ganna 56 yoo ta'u, bara 2017 irraa eegalee pireezidantii Laayibeeriyaa ta'uun tajaajilaa jira. Imalli biyyoota alaa pireezidant Wiihaa dhagaahamuun duuba namootni hedduun mormii isaanii sagantaawwan raadiyoo fi miidiyaa hawaasaatti gadi baasaa jiru. Namootni kun lammiilen biyyattii hedduun rakkoo nyaataan qoramaa wayita jiraniifi adeemsi lakkoofsa uummataa barfate irratti komiin cimetti Kataara deemee Kubbaa miilaa daawwachuun haala biyyi keessa jirtu hubannaa keessa kan hin galchine jedhu. Dhimmi lakkoofsa uummataa danqaaleen waan isaa mudataniif pireezidant Wiihaan yeroo jahaffaaf yeroo biraatti akka darbu murteesse. Imala pireezidant Wiihaa alaanaan baasii biyyi baaftu ilaalchiisee deebii kan hin laanne hooggansi waajira pireezidantichaa, imalli biyya alaa pireezidantichaa ''bu'aa hedduu biyyaaf fidee dhufa'' jechuun komii dhiyaatu busheessan.


Tapha Piriimer Liigiin har'a Leester Siitii v Liiverpuul, kalee Yuunaayitid qabxii gate

Leenjisaan Leester Siitii, Bireendaan Roojers kilaba duraan leenjisaa turan Liiverpuuliin morkatu. Liiverpuul waancaa bara kanaaf morkachuuf tapha kana mo'achuun dirqama itti taha. Maan Siitiin qabxii jahaan Liiverpuuliin caaleera. Leester ammoo miidhama taphattootaa baay'ee qaba. Leenjisaan Liverpuul Yargan Kilooppi taphataan isaanii sarara ittisaa Virjil Vaan Daayik akkasumas Faabiniyoo, Tiyaagoo fi Kartis Joons gara shaakalaatti deebi'aniiru jedhan. Kunis sababa koroonaavaayirasiin qabamaniif adda of baasuun erga turaniiti. Kilooppi ammas taphataa guddattoota keessa tokkoo fi hojjettota biroo lama adda of baasuun jiraachuu himan. ''Waan rifaasisaa wayiiti. Ganama ganama yeroo dhuftu akkuma carraa loterii taheera. Hunduu nagaadha jettee abdatta, isaan keessaa namni tokko qabama.'' Itti dabaluun ''kun haaluma isaati. Garuu kanarraan ala hunduu gaariidha,'' jedhan. Ittisa bitaa irraa kan taphatu Andii Roobertisan addabbiidhaan hin taphatu. Leester miidhama taphattootaa hedduu qaba. Taphattoota gahumsa qaban jalqaba hiriiran saddet miidhamaan dhabeera. Taphataan sarara ittisaa Leester Timotii Kaastaanyaa erga tapha Maan Siitii 6 fi 3'n mo'aman irratti jijjiiramee galee har'a jalqaba irratti ni hiriira jedhamee eegama. Leester Mudde 26 yeroo taphni Liiverpuul sababa koroonaan Liidis waliin osoo hin taphatiin hafan yeroo biratti darbe Maan Siitii waliin taphatan. Leester haala gaarii irratti hin argaman. Taphattootni jalaa miidhamaniiru,'' jedhe Kilooppi. ''Shaakalaaf baanee ture. Yeroo sana Siitii waliin taphichi 4 fi 0 ture. Ergasii yeroo 4 fi 3 tahe. Wow!  Garee cimaadha. Waan leenjisaan isaanii Bireendaan Roojersi hojjechaa jiru addadha. Liverpuul taphoota 35 keessaa tokko qofa mo'aman. Taphoota Piriimer Liigii 16 darban keessaa tapha tokko qofadha innis kan mo'aman. Taphoota hundumaa dirreen ala taphatan 28 irratti walitti aansuun galchii lakkoofsisaniiru. Kun ammoo kileboota gurguddoof waggoota 61 keessatti kan mul'atee hin beekne ture. Kana malees har'a Tootenahaam Saawuzhampitan, Kiristaal Paalaas V Noorwich Siitii, West Haam v Waatfoordi waliin taphatu. Taphni Arsenaal Woolvis waliin taasisu sababa weerara koroonaavaayirasiin yeroo biraatti darbeera. Maanchister Yuunaayitid kaleessa Niw Kaastil waliin taphachuun qoxa 1 fi 1 xumuruun qabxii gateera. Leenjisaan Yuunaayitid Raalf Raaginik taphicha irratti gahumsa barbaadamu hin agarsiifne jechuun dubbatan.


Waancaa Addunyaa 2022:: Qaataar akkamiin hojjettoota istaadiyeemii ijaaran qabaa jirti?

Waancaa Addunyaa bara kana biyya Jiddugaleessa Bahaa Qaataar keessatti adeemsifamuuf carraan kan buufamu Jimaata dhuftu Eebla 1 dha. Akkamiin Qaataar hiree dorgommii kana keessummeessuu akka argatte, akkamiin hojjettoota istaadiyeemii ijaaran qabaa akka jirtuu fi bakka mijataa ta'uun wal qabatee gaaffilee ka'an irraan kan ka'e Waancaa Addunyaa isa falmisiisaadha. Qaataar dorgommii kanaaf istaadiyeemota gurguddoo torba, buufata xiyyaaraa haaraa tokko, daandii baaburaa haaraafi karaawwan ijaaraa jirti. Haata'u malee qabiinsa hojjettoota lammii biyyoota alaa 30,000 ta'an hojii ijaarsaa kana hojjetanii irratti gaaffileen Qaataar irratti ka'aa turan. Bara 2016 gareen mirgoota namoomaaf falmu Amnastii Intarnaashinaal Qaataar hojjetoota dirqisiisuun hojjechiisaa jirti jechuun himatee ture. Hojjettoonni hedduun iddoo jireenyaa mijataa keessa akka hin jiraanne, qacarriif mallaqa guddaa akka kafalan, paaspoortiin isaanii irraa fudhatamee, kafaltiin isaaniis jalaa qabamee akka turan Amnastiin ibsee ture. Erga bara 2017 as mootummaan biyyattii hojjettoota ho'a akka malee keessatti hojjetan eeguuf, sa'aatii hojii isaanii fi iddoo jireenyaa isaanii fooyyessuuf tarkaanfiiwwan fudhateera. Haata'u malee 'Human Rights Watcha' gabaasa 2021 baaseen, hojjettoonni biyyoota alaa "kafaltiin bifa addabii fi seera qabeessa hin taaneen irraa hir'ifama", akkasumas "baatilee hedduuf hojii sa'aatii dabalataa ulfaataa ta'e akka hojjetan" godhamu jedhee ture. Amnastii Intarnaashinaal sirni 'kafala' kan hojjettoonni fedha hojjechiistotaa malee hojicha dhiisanii deemuu akka hin dandeenye godhu akka hafu godhamulle, hojjettootarra dhiibbaan gahu akka hin hafne hime. Dubbi himaan mootummaa BBCtti akka himanitti: "tarkaanfiiwwan fooyya'insaa sirnaan hojiirra oolaa akka jiran gama hordofuutiin jijjiiramni guddaan jira." Haguma hordoffiin cime lakkoofsi dhaabbilee seera cabsanii hir'ataa jiras jedhe. Guraandhala bara 2021 barruun 'the Guradian' akka jedhetti hojjettoonni Indiyaa. Paakistaan, Neppaal, Baangilaadeesh fi Sirii Laankaa irraa ta'an 6,500 Qaataar keessatti du'aniiru. Kunis erga biyyattiin hiree Waancaa Addunyaa keessummeessii injifattee booda. Duuti hojjettootaa aanga'oota biyyoota Eeshiyaa shananiin gabaafame kun hojii akkamii osoo hojjetanii akka du'an hin himne. Haata'u malee dhaabbanni mirga hojjettootaaf falmu 'FairSquare' jedhamu hojjettoonni kunneen irra hedduun isaanii hojiilee ijaarsaa Waancaa Addunyaan wal qabatan irratti du'uu hin oolle jedha. Mootummaan Qaataar lakkoofsi himame kun hojjettoota biyyoota alaa waggoota dheeraaf achi jiraatanii osoo hojjechaa turanii du'an waan dabalatuuf dhugaa jiru hin ibsu jedhe. Hedduun isaanii hojii ijaarsaan ala hojjechaa kan turan ta'uu danda'us jedhe. Qaataar akka jettutti baroota 2014 fi 2020 jidduu hojjettoonni 37 ijaarsa istaadiyeemiirra osoo jiranii du'aniiru. Isaan keessaa 34 duuti isaanii hojiin kan wal qabatu miti jetti. Dhaabbanni Hojjettootaa Idil-addunyaa (ILO) Qaataar du'a hojjettootaa tasaa fi osoo hin eegamiin mudate hin lakkoofne jedhe. Kuunneen du'a dhukkuba onnee tasaa fi dhukkuba sirna hargansuu sababa ho'aa akka maleetiin uumaman yoo ta'an, Qaataar kanneen du'aa uumamaa akka ta'anitti malee akka hojiin wal qabatanitti hin lakkoofne jedhe ILOn. ILOn ragaa hospitaalotaa fi tajaajiloota ambulaansii Qaataar keessa jiran irraa walitti qabateen bara 2021 keessa qofa hojjettoonni 20 ta'an du'anii 500 kan akka malee madaa'aniiru. Hojjettoonni 37,600 ta'an ammoo miidhaan salphaa fi jiddugaleessaa irra gaheera. Kun hojii Waancaa Addunyaan wal qabatu qofaani. Sababoonni ijoon du'a kanneenii ijaarsa ol fagoo irraa kufuu, balaa tiraafikaa fi wantoota bakka ijaarsaatti kufaniin rukutamuu fa'aa dabalata. Waancaan Addunyaa Qaataar 2022 jalqabuma bara 2010 wayita qaamni kubbaa miilaa addunyaa bulchu FIFAn ifoomsurraa kaasee falmisiisaa ture. Biyyi xiqqoo (garuu baay'ee soorettii taate) kan tasumaa Waancaa Addunyaaf darbitee hin beeknee fi seenaa kubbaa miilaa beekamu hin qabne Qaataar dorgommii kana akka keessummeessitu wayita filatamtu rifaatuu uumee ture. Biyyattiin biyyoota akka US, Awustiraaliyaa, Kooriyaa Kibbaa fi Jappaan injifachuun ture hiree kana kan argatte. Murteen kun yeroos aanga'oonni FIFA matta'aa fudhachuun Qaataariif hiree kana kennan himata jedhu kaasee ture. Booda gareen qorannoo walabaa FIFAn ijaaramae kanaaf ragaa hin arganne. Qaataaris himanna maallaqaan hiree kana bitatte jedhu waakkatteetti. Haata'u malee qorannoon malaammaltummaa aanga'oota Firaansiin eegalame ammallee itti fufee jira. Bara 2020 Ameerikaan aanga'oota FIFA sadi matta'aa fudhachuun himatteetti. Dorgommiin Waancaa Addunyaa yeroo kaan Waxabajjii fi Adoolessa keessa taphatama ture. Qaataaritti garuu baatilee kana keessa ho'i ykn teempireechariin 41C waan ta'eef, darbees hanga 50C gahuu waan danda'uuf, miti daqiiqaa 90 fiiganii kubbaa taphachuu ala keessa deemuufu ni ulfaata. Wayita keessummeessuuf dorgomtu Qaataar teekinooloojii ammayyaa istaadieemota keessatti qilleensa qabbaneessee 23C irraa tursiisu akka fayyadamtu waadaa galtee turte. Haata'u malee bara 2015 FIFAn dorgommichi ganna keessa akka ta'u murteesse. Dorgommiin bara kanaa kun Sadaasa 21 eegalamee Mudde 18 xumurama. Kana jechuun liigiiwwan kubbaa miilaa biyyoota hedduu adda kuta jechuudha. Piriimer Liigiin Ingiliiz fakkeenyaaf sababa Waancaa Addunyaa Sadaasaa 13 hanga Mudde 26 adda cita. Kana bakka buusuuf dorgoommiin piriimer Liigii Ingiliiz kan bara 2022/2023 torbee tokko dursee eegalee, torbee tokko barfatee xumurama.


Dorgommiin Waancaa Addunyaa waggaa lamaan akka qophaa'uuf yaada dhiyaate mormiin mudate

Dorgommiin Waancaa Addunyaa dhiirootaa waggaa lamaan qophaa'uuf yaadi FIFAn dhiyeesse, gosoota ispoortii kaanii fi walqixxummaa koorniyaa damee ispoortii keessatti rakkoo uuma jechuun Koreen Olompikii Idil-addunyaa morme. Dorgommii Waancaa Addunyaa tapha kubbaa miillaa waggaa lama, lamaan qopheessuun, dorgommii olompikii kan waggaa lamaan qophaa'u waliin walirra bu'uun sagantaa kan dhiphisuu fi damee ispoortiirratti dhiibbaa uumuu kan danda'uudha. Dorgommii olompikii irratti sagantaan tapha kubbaa miillaa dubartootaas taatee guddaa bakki kennamuufii qabuudha Koreen Olompikii Idil-addunyaa ibsa baase keessatti, waancaan addunyaa dorgommiiwwan biroo waliin yoo walirra bu'e heddumminaa fi guddina damee ispoortii keessa jiru quucarsaa deema jedhe. Koreen dabalee akka himetti, dorgommiin dhiirotaa qofti addatti yoo qopheeffame, kubbaa miillaa dubartootaa irratti gufuu ta'aa deema jedhe. Jaarmiyaan Kubbaa Miilaa Awurooppaa fi Liigonni dubartootaa 10 ibsa waliin baasan keessatti karoorri waancaa addunyaa waggaa lamaan gaggeessuu kun akkaan miidhaa qaba jedhan. Fulbaana darbe liigonni dhiirotaa yaada Fifa mormuusaanii irra deebiin mirkaneessan. Akka yaada Fifa'tti dorgommiin dhiirotaa yeroo walfakkaataa dorgommii dubartootaatti gaggeeffamuuf murtaa'eera. Koreen Olompikii Idil-addunyaa sodaa nageenyummaa taphattootaa fi dhimmoo kaan irratti ka'an hundayyuu akka qooddatu himee, waancaan addunyaa waggaa lamatti deebi'uun qaamaa fi qalbii taphattootaa akkaan miidha jedhe.