Barreeffama Obboo Juneddii Saaddoorratti dhiyaate

Abdii Boruutiin Waayee Juneddii Saaddoo ilaalchisee, gaafiin dhiyoo kana akka mata duretti ka’e “Ob. Juneddii Saaddoo eenyu?” kan jedhu gara gaafii biraatti ce’ee “Obboo Abdii Boruu eenyu?” kan jedhutti waan deemu fakkaata. Namni tokko yoo ofjaju waan irraa hin miidhagneef, Abdii Boruu nama akkanaa ti jedhee of beeksisuun gaarii waan hin taaneef, eenyummaa koo warri qaamaan na beekani fi nama akkamii akkan ta’e warri sirriitti hubatan ragaa bahuu danda’u. Amanamus amanamuu baatus, fudhatamus fudhatamuu dhiisus, waan tokko garuu ifa godhuun barbaada. Ani waayeen uummata Oromoo yoo ka’u, boqonnaa fi hirriiba akka na dhoowwu (na dhoorku) nama otuu hin taane Waaqayyo/Rabbi tu beeka. Barruuleen ani hanga har’aatti dhiyeessaa ture hundi isaaniituu qulqullina yaadaa qabu jechuullee baadhu, waan Oromoo addaan fageessan; waan tokkummaa ilmaan Oromoo laaffisan waan of keessaa qaban natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee madaala kana dubbistoota fi hordoftoota barruulee kiyyaatiif dhiisuun fedha. Barreeffama, mata duree “Obboo Juneeddii Saaddoo gara uummata isaatti deebi’uuf fedhii fi carraa qabaa?” jedhuun dhiyeesse irratti qeeqni natti heddoomuu bira dabree; eenyummaa (namummaa) kiyyallee gaafii keessa waan galche fakkaata. Fakkeenyaaf, namootni tokko tokko, akka waan ani deeggaraa OPDO ta’eetti; akka ani Juneddii wajjin ganda tokko ta’ee, gandummaan natti dhagayamee, isa ittisuuf yaalii godhuutti; akka ani miidhaa uummata keenyarra gaye fi gayaas jiru akka salphaatti fudhadheetti; akka waan ani Juneddii dhaaf uummata keenya dhiifama kadhadheetti; akka ani boqonnaa sammuu isaaf hawwetti; akka badii namtichi kun (Juneddiin) uummata keenyarraan gahe xiqqeessee ilaaletti,… hubatamee; keessumaayuu ammoo akka anis Juneddii ta’ee gadi baheetti, takkitumaan mooraa biraa keessa na galchuuf yaalii akka godhanan hubadhe. Yoon barreeffama sana qopheessu, dhimma kana karaa tokkoon qofaa ilaalee, haphinaan ibsuun koo dogoggora yaadaa ta’uu mala. Namootni yaada kiyya karaa biraatiin hubachuu danda’u. Yaada mormaa fi faallessaas qabaachuunis waanuma jiru dha. Haa ta’u malee, dhimma tokko ibsuurratti yaadni mormisiisaan yoo ka’u, kun marii keessatti waanuma jiru dha. Garuu wannumti tokko karaarraa goreef, eenyummaa namaa gaafii keessa galchuu fi maqaa namaas xureessuun sirrii natti hin fakkaatu. Yoo balleessi jiraate, abbaan fedheeyyuu qeeqamuu akka qabu nan amana. Takkitumaan lafaa ka’anii fira diina godhuun; adii gurraacha godhuun waan fudhatama hin qabnee dha. Mee waan namootni jedhan kanatti deebi’ee waan tokko tokko ibsuun yaala. Tokkoffaa, ani deeggaraa OPDO ta’uun hafee jiraachuumti jaarmayaa kanaatuu, akka dhaaba maxxannee tokkootti, meeshaa alagaa waan ta’eef, kun kan uummata keenya (uummata Oromoo) gabrummaa keessa tursiisan keessa isa tokko fi guddaa akka ta’en amana. Lammaffaa, ani gandi ani itti dhaladhee guddadhe, akka teessoo lafaattuu, kan Juneddiirraa baay’ee fagoo dha. Otuma ganda tokkoo taanee, ani nama gandummaa fi naanummaatti amanu waanan hin taaneef, amala fi ilaalcha kiyya wajjinuu hin deemu. Nama akkasii akkan hin taane ammoo, warri sirriitti na beekan ibsuu danda’u. Gandummaa fi naanummaadhaan akkan mormus; akkan waayee kan dura dhaabbdhu, barruuleen ani dhiyeessaa turellee ragaa ta’uu danda’u. Ani waayee uummata Oromoorratti yaada kiyya barreessuu fi marsaalee intarneetaa irratti dhiyeessuu qofaa otuu hin taane, hawaasa Oromoo keessattillee, nama gara hogganummaatiin tajaajila guddaa kennaa ture fi bu’aa gaariis argamsiise dha. Hawaasa Oromoo keessatti, nama akkamii akkan ta’e; hangam akkan tokkummaa ilaan Oromootiif quuqamu; hangam akkan gandummaa dhaan walqoqqooduu jibbu, namootni ragaa bahuu danda’u. Kanaaf, gandummaadhaan maqaan kiyya xuraayuu hin qabu. Sadaffaa, badii Juneddii Saaddoo fi kan akka isaa uummata Oromoo irraan gayan, ilma Oromoo saba ofiitiif quuqamu dhiisii, abban fedheeyyuu xiqqeessee ilaaluu hin danda’u. Akkamitti xiqqaatee ilaalmuus danda’a? Kan du’e du’us haadholeen ijoolee Oromoo, kan Juneddiin diinaan ficcisiise, har’allee imimmaan isaanii dhangalaasaa jiraa bar! Imimmaan kun yoomiyyuu akka irraa hin qoorre dagatamuu hin qabu. Akkamittan seenaa badaa kana dagadhee; namticha kanaaf (Juneddiif) morma? Akkamittan dhiifamni haa godhamuuf jedhee uummta keenya kana gaafadha? Barreeffama kiyya kan mormii kaasise fi qeeqa heddoomse sana keessatti, yaadni ani ibsuu barbaade karaa tokkoon qofa waan ilaalameef; ibsi isaatis waan haphateef, xinnoo afaanfaajjii uumee jira jedheen yaada. Wantin ani achitti ibsuu barbaade garuu, akka namootni tokko tokko yaadani fi na qeeqan otuu hin taane, dhugumatti kaayyoon barreeffama sanaa maaliif namticha kanatti (Juneddiitti) hin fayyadamne; maaliif akka inni gadi bayee badii uummata keenyarratti dalagaa ture sana himee; warri hafan akka irraa baratan hin goone jechuuf ture. Kana jechuun ammoo, innis salpaadhumatti uummata dhiifama gaafatee haa hafu jechuus miti. Dhugumatti boqonnaa sammuus isaaf hawweetii miti. Innumtuu boqonnaa sammuu isaatiif jedhee gadi bayee yoo kan dubbatu ta’e, kun nuuf carraa dha jechuun barbaade; carraa nuti ittifayyadamuu dandeenyu jechuu kooti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, otuma namtichi kun gadi bayee dhiifama gaafateyuu, tokkoffaa, kan murteessu uummata bal’aa Oromoo ti. Lammaffaa, dhiifama gaafateef seenaan isaa ni qulqullaaya jechuu miti. Dhugaa dha, namni dogoggora ofii beekee, kanaafis dhiifama jechuun beekumsa fi aadaa gaarii waan ta’eef, akka barreessaa fi akkasumas ilma Oromoo tokkootti, barreeffama sana keessatti, dhimma kana karaa biraatiin otuu hin ilaalinii fi hin hubatin (karaa tokkoon qofaa ilaaluudhaan jechuu koo ti) jechoota mormisiisaa ta’anitti fayyadamuu kootiif dubbistoota fi uummata kiyyas dhiifama gaafachuun barbaada. Haa ta’u malee, qabxiileen achitti kaase sana hanga danda’ame irra deebi’ee hubachiisuun fedha. A) Juneddiin gadi bayee dubbachuudhaan mootummaa Wayyaanee haa saaxilu yoon jedhu, ammas irran deebi’a, namootni hafani fi kan Wayyaanee tajaajilaa jiran akka irraa barataniif malee, inni Wayyaanee saaxileef haalli saba keenyaa waan jijjiiramu hin qabu. Kan kana jijjiiruu danda’u tokkummaa fi humna keenya (humna Oromoo) qofaa dha. B) Gadi bayee badii dalagaa ture ibsuudhaan uummata Oromoos dhiifama gaafachuuf carraa argata yoon jedhu, kan dabre hundumtuu hirraanfatamanii; dhiifamni haa godhamuuf yookaanis dhiifamni godhamuufii ni danda’a jedhee yaadee otuu hin taane, dhiifama gaafachuun isaa kun warra hafaniif barumsa ta’inaa laata yaada jedhuufi. Dhiifama kan godhu uummata Oromoo ta’ullee, gochaan isaa kun kan akka laayyootti ilaalmee, dhiifamaan dabruu danda’uu dha jedhee gonkumaa hin yaadu. C) Namtich kun gadi bayee dubbatus; ofdhoksee jiraatus karaa seenaatiin yoo ilaalame, badii inni dalage waan seenaa saba Oromoo keessatti galmaayef, dhiifamni godhamuufis godhamuufii baatus, kun hin hirraanfatamu. Garaagarummaan isaa fi Goobana Daaccee jidduu jiru, inni har’a lubbuudhaan jiraachuu dha. Juneddiin garuu badii dalageef gaaf tokko hanga mana murtiitti dhiyaatutti, gara qabsoo bilisummaa Oromootti of deebisee qooda gumaachuuf carraa qabaachuu ykn argachuu danda’a ta’a, waan lubbuun jiruuf jechuu kooti. Dhumarratti, warra Abdii Boruu Juneddii Saaddoo ta’ee as bayuuf jedhuuf dhaamasa tokko dabarseen barreeffama kiyya xumura. Duraan dursee garuu, otuu hin hubatinis ta’ee, dhimma kana karaa tokkoon qofa ilaaluurraa kan ka’e, wanti biraa hafee, maqaa Juneddii jedhu fi jecha “dhiifama” jedhu wal bukkeetti dhiyeessuu kootiif, dubbistoota fi hordoftoota barruu kiyyaa; keessumaayuu ammoo, warra Juneddiin ijoolee isaanii diinaan irraa ficcisiise; warra har’allee imimmaan isaanii irraa qooruu dadhabe fi garaan isaanii madaa ta’e, dhiifama guddaa gaafachuun barabaada. Warra shakkii narraa qabaniif ammoo, ani Junaddii ta’ee as bayuun kiyya hafee, waan uummata kiyya miidhu hojjechuurra du’ee biyyee keessa seenuu akkan filadhu mirkaneessuun barbaada. Karaa biraatiin ammoo, qawwee qabadhee; bosona Oromiyaa seenee, bilisummaa Oroomootiif qabsaayuu yoon hin dandeenye, karaa biraatiin, karaa beekumsa, qabeenya fi dandeettii kiyyaatiin uummatan irraa dhaladhe kana tajaajiluuf duubatti hin jedhu. Hanga lubbuun na keessa jirtutti, qabsoo kana keessatti qooda kiyya gumaachuurraa hin dhaabbadhu. Gandummaa fi naanummaadhaaf bakka kennee, tokkummaa ilmaan Oromoos hin gaaga’u. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


IJAAN  QALAAN   KAL’OO   HIN  URRE  !!!

DHiheenya kana mata duree “Ob. Juneeddii Saaddoo Eenyu?” jedhuun gabaasa Obboo Ahmad Saayyootiin TVOMT irratti dhiyaate daawwadhee ykn dhaggeeffadheen ture. BY Bosona Oromiyaa @gmail.com Kanarraa ka’uun Tultuu Juneeydii Saaddoo Dalage fi Badii inni dalage akka fkn kaasuun gaggabaafse isiniif eeruu barbaade . Badii fi Galata Obbo juneeydii saaddoo Ummata oromoof godhe wal madaalchisuun yaada kennaa . 1 Badii ykn Dogoggora isaa Irraa inni Ijoon waan tokko Qofa kan ani beeku . 1 . Mallasaan dogoggorsuun Ahhabashii Biyya akka galchan irratti irraa fuudhuu fi keessa harka naqatuun Ahhabashiin akka biyya seentu godhuu isaati . GALATA ISAA IRRAA !!! 1 . Duula karaa sumaalee fi sablammoonni xixiqqoon wayyanonni ummata oromoo irratti raawwachuuf kaahan dura dhaabbate . 2 . Dachii oromiyaa lafa duwwaa jirtu tan wayyaaneen nama isii Tigraayirraa fiddee oromiyaa keessa kutaalee shawaa , wallaggaa , Jimmaa Baalee Arsii fkn f irra qubsiisuuf karoorfatte dura dhaabbatuun ummata keenya kan beelaa fi hoongeen saaxilaman Kutaa Harar irraa fuudhee irra qubsiisuun kan dura dhaabbatedha . 3 . Namni Afaan oromoo hin beekne Dachii oromiyaa keesatti Waajjiraalee fi kampaanilee dabalatee baankile oromiyaa keesa akka hin hojjanne kan godheedha . 4 . Naafxanyoota Amaaraa nama 30,000 ol kan tahu Xoorataa bahee taa’ee mindaa nyaatu kan irraa kute isa . 5 . Saboota xixiqqoo OROMIYAA Keessa jiran Dachii oromiyaa keessa qubatanii jiran akka itti gaafatama gurguddaa ummata oromoo irratti hin arganne kan godhe fi dura dhaabbate isa . 6 . Siidaa Gootota oromoo akka dhaabbamuuf kan jalqaba taraarrii kaahee fi sagantaa baase Obbo Juneeydaa Saaddooti . 7 . Galma Abbaa Gadaa kan Ijaarsisee fi Ebbise Isa tahuu kan hin dhokanneedha . Ragaa isa kanaa Ali Birraa Biyya alaa iraa Galchuun Mirga Wabiitiin sirba Abbaa gadaa akka sirbu kan godhe tahuudha . 8 TVO Kan kan Asaasa kaafi akka banamu kan godhe kan bansiise Obbo juneeydiidha . 9 . Filmaata bara 2005 Akka lakkoofsa adunyaatti Qinijjit wayyaanee moote Zarraaf jette kan mallasaa fi tigreen bakka seentu wallalte mumuqqaali wixii isaan dhoorkee akka isaan biya deebitee hin qabanne godhe Juneeydiidha . 10 . Lafa seenaa Aanolee kan ummanni Arsii Qofti 190, 000 ol irraa dhume kan dhiira harka muranii haawwota teenya Harma Muranii , kan hafe Qaama saalaa irraa muranii fi DHiira teenya itti kolaasan seenaa kana kaasee kan dhaabee fi galmi seenaa kanaa akka dhaabbatu kan godhe isa . kan aanolee kanarratti wanti Obbo Juneeydiin dalage waa lama gurguddoodha . 1 Bakka seenaa kanarratti Siidaan akka dhaabbatu dhodhuu isaati . 2 . Yeroo naafxanyoonni Qinijjin filmaataan moohan Ummata Arsii Baaleen hanga dalla mannaatti miilaan keessa deemee Ummata walitti yaasee Amaara kaleessa harma isinirra murteef darbitanii jechuun ummata kakaasee filmaanni irra akka deebi’u godhuun Kutaa Arsii fi BAALE Qofaan deebisee Amaara qinijitiidhaan kan ariisise tahuu isaati . 11 . Seenaa Calii Calanqoo kan dhokate akka hin dhokanne kan ol baasee fi Siidaan Calii Calanqoo Bakka isaatti akka dhaabbatuu kan godhee fi bu’uura kan kaahe isa . 12 . Yeroo inni Bulchiinsa Mootummaa naannoo oromiyaa tahetti Ummanni oromoo jaalatuu bira kutee waraana nama isa eegu tokko malee Dachii oromiyaa tana keessa Baadiyaa Maqaalaa Baddaa gammoojjii keessaa miilaan deemuun hawaasa isaa wajjiin haasawa garagaraa kan godhaa tureedha . 13 . Bishaan dhugaatii ummata oromoof kan jalqabaaf bu’uuree fi ummata biraan gahaa tureedha . Daandii konkolaataa magaalarra gurguddoo irra magaalalee wal qunnamsiisuu fi baadiyaa keessa akka diriiru kan godheedha 14 . Mana barnootaa magaalalee fi baadiyaa ganda ganda keessatti akka ijaaramu kan godhee fi bu’uure isa ture . Baattoonni akka afaan oromootii hanga kollejjiitti baratamu kan godhes isuma ture . barumsis hanga kutaa 12 tti kan kaahe fi hujirra akka oolu godhe isa ture . 15 Univaristiileen akka oromiyaa keessatti banamu kan godhe isa ture . isa kanas kutaalee oromiyaa cufa keessatti akka banamuu fi barattoonnis baasii hin taaneef akka hin saaxilamne akka naannoo isaaniitti baratan barnoota ol aanoo kan godheedha . 16 . Jeneraal Waaqo Guutuu Abbaa qabsoo hundaa kan simatee Reeffa isaanii kabajaan Biyyatti akka galu godhee fi Awwaalamu kan godhes Jeneeydii Saaddooti . kan kan isiniif mirkaneessu gaafa JAARRAA ABBAA GADAA Du’e isa kana maaf hin argatin ummanni oromoo . Du’uu jaarra abbaa gadaa ummanni oromoo biyya keesa jiru harki caalu osoo hin dhagahin galuu isaatis hin dhagahin kanuma qabri galan dhagahani . kanaafuu Juneeydii fi Alamaayoo wal madaalchisuuf deebii isa salphaadha . 17 . Obbo Juneeydii Saaddoo Gaafa inni OPDO Dabalamu OPDO DHibbarraa harka 30 % hin caaltu ture . Inni achirraa fuudhee dhibbarraa harka 57 % irraa kan gahes isuma kana 18 . Xayyaara oromiyaa Guddaa jalqabaaf namni bitee Alaabaa oromiyaa fi barruu afaan oromootiin Mallattoo oromiyaa ilaalu qopheessee mAdunyaa tana cufa keessa akka balali’u kan godhuuf bu’uure isa ture . isa kana dura bu’anni akka galma hin geenye ergamtoonni wayyaane kan akka kumaa fi leencoonfaati dura dhaabbatani . 19 . Abbaa Duulaa Gammadaa oromoo miti kanneen jedhanii dura dhaabbatan Leenco , marararaa , Bulchaa dammaysaa fi warri gama isaaniitiin jiran kan oromummaa iraa mulquu fi akka diina jedhaniin kan dura dhaabbatan . Obbo Juneeydituu mormeeni inni oromoo jedhuun ummata oromoof himeefi ummanni oromoo akkia isa jaalatu kan dheedha . 20 . Magaalaa oromiyaa gudditti kan kumaan dammaysaa Finfinnee irraa Adaamatti jijjiire isatuu akka finfinneti ol deebitu kan godhes isa . waajjira Guddaa OPDO Finfinnetti ijaaramee fi TVO Finfinnee dame lama akka qabataanii fi irraa fayyadaman kan sagantaa kana baasee fi hujirra akka oolamu kan dheedha . Walumaa galatti galata obbo juneeydiin Saaddoo ummata oromoof godhe waan dubbatame dhumu miti ani fknf keessa keessa kaase malee . kanaaf Toltuu inni ummata oromoo godhee fi badii ini ummata oromoo irrati dalage wal madaalchisuun ni dandahama . kan abbaa duulaa dalagani hujiti hiikan dhibarraa parsantiin yoo kenne 93 ol kan juneeydiin kaahe . Abbammaan duulaatuu Galateeffamuu fi faarfamuu kan qabuudha . innummanuu san hujitti hiikuun galata gudaadha . YAADACHIISAA FI WAL HUBANNOO ### Ani yaada koo osoo hin goolabin akka waliif beknuu fi wal hubannu kanneen wayyaanee wajjin jiranis tahe biyya alaa akkanuma Gaazexeessotaa fi kanneen miidiyaalee oromo hundeessitanii itti gaafatama ummata oromoo ufirra qabdan cuftuu . *** Namni Tokko Diin islaamaatiin loluu fi balleessuuf yoo ka’e takkaayyuu keessa harka qabaate Rabbiin isa kan hin dhiifne tahuu cufti keenyaa beekuu qabna . *** Olomaa’onni keenya rabbitti boohanii Mallasaa fi Alamaayyoo Atoomsaa rabbiin dhabama akka isaan godhu , ija isaanii duraa boolatti dukkanaatti akka isaan darbamanii fi adunyaa tanarratti isaan xiqqaatan kan godhaniidha . Juneydii saaddoo badiin isaa hammana waan hin geenyeef gara biyya alaatti Abaaran . Kanaafuu akkuma jaalli koo ana dura ibsuu yaaletti Yeroo ammaa kana Obbo Juneeydiin sababaalee adda addaatiin, fakkeenyaaf qaaneffachuudhaan yookaanis waan itti amanee hojjechaa ture sanarratti hanga lubbuun isaa dabartutti irratti cichuudhaan of dhoksuu waan maluuf, gadi bayee dubbachuuf tarii fedhii qabaachuu baatus, otuu gabaasni kun uummataaf hin dhiyaatin dura Obboo Juneeddii ofitti dhiyeessanii wajjin dubbachuun ykn haasa’uun tooftaa gaarii ture jedheen yaada. ***Kun silaa karaa lamaan carraa bana ture. Tokkoffaa, Obboo Jundeeddiin gadi bayee waan ta’e hundaa uummata isaatti ibsuu fi achumaanis dhiifama gaafatee, xinnaatullee boqonnaa sammuu akka argatu carraa isaaf bana ture. Lammaffaa ammoo, innumtuu (Juneeddiin) waayee kana dubbachuuf fedhii kan qabaatu yoo ta’e, mootummaa Wayyaanee keessatti nama bakkee guddaa (taayitaa olaanaa) qabaachaa ture waan ta’eef (badii inni uummata Oromoorratti dalage akkuma jirutti ta’ee jechuu kooti) waan diinni godhaa ture fi jiru akka saaxilu fi hawaasota addunyaatti akka himu malaan ittifayyadamuun ni danda’ama ture. ****** Waa’ee juneeydii saaddoo kanaan yaada koo isiniif goolaba . Juneeydii saaddoo Huccuu Qulqulluu kan xuriin fiinxa ykn caafi takkaan tuqe goonee bakka san irraa murree itti fayyadamutuu nurra eeggama . Kanaafuu ” Sa’a abbaan Gaafa Cabse Ormi IJA Balleessa ” jedhamaa miire . Galatooma . BY Bosona Oromiyaa @gmail.com


” SAREEN UFII WAL NYAATTU BINEENSA UFIRRAA HIN GARTU “

BY Bosona Oromiyaa AKEEKNI mammaaka kanaa kan dhinyeenya kana MAQAA MIIDIYAA Dahatanii dhimma nama dhuunfaa fi garee takkaan duula ilmaan oromoo irratti akekkate akka oromoon burjaajahuu fi amaluma kaleessa baratan san deebisuuf jecha oliif gad warra dhama’aa jiraniif dhaamsa lammummaa , jaallummaa , biyyummaa fi sabummaa fi foonummaa waliif qabnu dabarsuu barbaade . kanaaf yaadaa fi Gurri keessan ana waliin haa tahu jechaa gara yaada koo isa baheetti isin deebisuu fedha . Dura yaada koo Gaafiin isinii Eegala . *** Miidiyaan tokko kan dhaabbatuuf maali ? Jennee yoo wal gaafanne namuu yaada adda addaa kennuu dandaha . ani immoo miidiyaan tokko kan dhaabbatuuf ” ERGAA DABARSUUF DHAABBATE ” Ergaan inni dabarsuuf dhaabbatu waa lama ( 2 ) qofa . innis Ergaa keeyrii ykn Toltuu fi SHarrii ykn fokkatuu Gurra ummataa buusuufi . 1 . Ergaa keeyrii ykn Toltuu <<< Isiin tun Hawaasa Gabrummaa jalatti waggaa 100 kufee jiru Sammuu Isaa itichuun akka inni MI’AA Bilisummaa Baratee akkasuma Hadhaa Gabrummaas Maal akka taate baratee Daandii bilisummaa fi Waraaqsaa baratee akka inni wal jala Hiriiruuf kan karaa saaqudha ykn banuudha . kana males Saba tokko Seenaa , Aadaa , Afaan ISaa , Biyya isaa fi kkf saba fi biyya san guddisuun Doofummaa jalaa baasuun Adunyatti ol qixxeesseen dhaloota itti aanuuf karaa sassaaqee kan kaahuudha . 2 . Ergaa SHarrii ykn Fokkattuu <<<< Hawaasuma akka ummata oromoo kana Gabrummaa jalatti akka kufuu fi akka inni Mi’aa Bilisummaa hin barre doofaa tahee Ergamtuu namaa tahee hafu fi Gabrumaa jalatti kufee Daandii Bilisummaa fi Walabummaa hin gonfanne yeroo gara yerootti sammuu isa burjaajessuun kaayyoo isaa jeeqanii bara dhufaa darbaa diina jalatti kufee hafuuf kan dhaabbatuudha . Miidiyaan kun kaayyoo nama san dhaabee fi waan inni irratti dhaabbateef san galmaan gahuun kan socho’uudha . Kana hubannee Hawaasni oromoo Gabrummaa jalatti Waggaa 100 oliif kufee jiru Kaayyoo hawaasa keenya galmaan gahu irratti deemuu fi Hawaasa biraan gahuun dirqama bu’uressitootaa fi itti gaafatamtoota warra miidiyaa irra taa’anii haasawa dabarsan Gaazexeessota dabalatee abbootii seenaa cufa isaanii kan ilaaluudha . Gaazexeessota ykn Oduu dabarsitoota dabalatee Hayyootaa fi barsiistonni Hawaasa oromoo Miliyoona 62 olitti shallagamu dura dhaabbatan oduu hin taane tamsaasuu fi odeessuun Diiggamsaaf karaa nutti banuu irraa uf eeggachuu qaban jenna . Miidiyaan tokko ummata oromoof dhaabbate jechaa ilma oromoo ija wal qixaatiin laaluu fi farsuun isarraa kan eeggamuudha . Kana kan nu jechisiise Akkumma Hammeenya Juneeydii Saaddoo irraa dubbattanitti maali OBBO ALAMAAYYOO ATOOMSAA hin dubbatinaan gaafii yeroo ammaati . Miidiyamaan kamiiyyuu Gadda fi faarfannaa Obbo alamaayyoo Atoomsaaa akka nama jabaa tokkotti kan irra dubbatan Juneeydiin hoo maal isin godhee fi hammeenyi isaa hanganuma hunda maali . waan ummani oromoo hin beekne isinirratti raawwate moo qurrama isarraa dhuunfaan qabdan gara miidiyaa ummata oromoof bu’uureffame irratti fiddanii kan oduu hin taane dabarsitaniif . Miidiyaan keenya kan du’e gara qabrii keesatti gad kutee gaddee itti dhagahame ibsuu fi Boohuu akkasuma faarsuu malee kan jiruun dararaa fi rakkinna keessa jiru kan boru irraa fayadamuu fi nu gargaaruu dandahu irraa dubbatuu hin dandahuu . Kan du’e waan dalageen gara fuula rabbii kute . kan nuti boohuu fi gaddus faarsus dandeenyu kanuma jiru kana tahuu hubannee Aadaa kan jiruuf boonnuu wal dhaalchisuu qabna . ” Jiraan naman qabuu ” du’aan namandhabu “jetti oromoon Kana kan Nu Yaadachiisu Miidiyaa shanee Torbaanitti ykn Baatitti kan daqiiqaa 30 dabarsu nu yaadachiisa . Inni Sunuu Torbaanuma ykn Baatitti yeroo dhufu Kijiba gorguddaa Gaangeen Baachuu hin dandeenye fidanii kan wanti takka lafa hin jirree fi homa hin dalagamin akka waan dalaganiitti haasawaa turan kan nuti cufti yaadannu Waraanni WBO Zoonii baha oromiyaa keessa socho’o waraana 500 ol ajjeesee gara 800 olitti tilmaamu madeessuun kan hafan booji’uun meesaa waraanaa wayyaanee irraa saamuuf dantaa qabsoo bilisummaa oromoof akka galu goone jechaa turan . yoom kana qofa Waraanni WBO Qabsoo godhetti milkaawuun FINFINNEE Toohachuuf Kiilo meetira waa xinno qofatuu nu hafe jechaa turanii . Osomaa kanaa jechaa turanii Torbaan osoo hin geenye Mootummaa wayyaaneetiin walii gallee jechuun AMAARA Wajjiin harka wal qabatanii ka’aa ni gallaa jechuun kan lafa jalaan walitti gungumantuu as bahe . kun waan kolfaati wanti jara tanaa waan dubbatamee dhumuu miti . AKKA MAMMAKNI JEDHE ( OSOO BEEKUU huuba wajjiin ) jette sareen . Miidiyaan SHaneeTorbaanitti ykn Baatitti DHufee HAR’A Obbo Juneeydii Saaddoon Akkana jedhuu fi tarree warra diina hamaa Gubbaa kaahus tahee SHaneen umrii isii guutuu dalagan Tan Juneeydii SAADDOO ummata oromoo fi oromiyaaf buuse takka ( 1 ) cinaa hin Geettu . Kanaafuu Waan namni nuun jedhe nutti MAMMAKE Takka isiniif himaa . ( Jaarmenyi Oromoodhaa Torbaan dhiichisaaf wal waama <<< Torbaan lammataa ammaa Wal DHiittichaaf >>>walitti dhufa jechuun nuuf mammakan ) Amanni yeroo ammaa gama miidiyaalee fi ijaarama jaarmayoota keenyaa gamanumatti deemaa jira fakkaata . Kanarraa ka’uun ERGAA UF EEGGANNOO MIIDIYOOTA OROMOO Kamiifuu dabarsuu fi akka dhaamsa kiyyattis isiniif qabu ibsuu barbaada . Dursa warri irratti ololaa fi kijibaa buufaa jirtan nu baruu yoo feetan Nuti Oromoodha . Warra Qaanqee Bosonaati . Nuti Ilmaan Muhaammad Alii wallooti . Kan MILILIK Jilbiiffachiise . Haftee Iyyaasuuti . NAAFXANYAA Biyya Oromiyaa qabanne jennaan osomaa inni hin beekin Ibidda garaa jalaan itti Bobeesseedha . yoom kana qofaa Hortee Jeneraal Waaqoo Guutuuti . Goota QAWWEE DHONBIR RASAASA Takka nyaatuun Xayaara Ingilizii fi Faransaa Samii keessaa harcaasaa tureedha . SHanyii Elemoo Qilxuuxi Kan muka qawwee halkan Diina ufirratti fincoofsisee Mukaan Diinarraa qawwee gooraa tureedha . Yoom kana qofa Lafa jalaa fi Gubbaan Guggubee Nuti Qaanqeen Bosonaa <<< Warran gaafa oromoon shaneedhaa sujuuddu , SHaneen Daandii Haqaa irraa hin jirtu jechuun Lafa gubbaa fi jalaan jara guggubaa tureedha . Achirraa QAANQEEN Teenya Gurachomsinaan ummanni oromoo itti dammaqanii guutuun walii galee ufirraa damma darbe . nuti nama sani beekuu qabdan . Lolaa fi Qabsoo akka kaleessaa Ganda keessatti nu hin deebisinaa . inni kun Tattaafii shaneeti . Kan kaleessa maqaa amantiitii fi kutaan adda nu qoqqoodaa ture Tattaaffii shaneeti . Qabsoo ummanni oromoo yeroo ammaa Diinarratti Xiyyeeffate tana gara ganda keessatti As nuuf deebisuuf akkana godhaa jiran . Isa kanaaf Deebiin Nuti kenninuuf akka mammaakni jedhe sani . <<< Jaarsa tokkotuu Nama Bitamaa Itti Erginaan akkana jedheen ( Sidhiisi Nama Si Ergeeyyuu Beekaa ufirraa hin xaarinii itti dhiisi . ) jechuun kan inni deemuuni fi kayyoo isaa harkatti busheessee uf duuba deebise . Na faana turuu keessaniif galanni keessan dachaa . galatooma . BY Bosona Oromiyaa @ gmail.com


TOKKO SHANEE MOOTUMMAA ABBAA IRREE ITOOPHIYAA HANGA BIYYA ORMAATTI

BY IBRAHIM ALI Mootummaan abbaa irree Itoophiyaa waggaa 23 guutuu bakka barbaachisutti humnaan, bakka kaanitti immoo mala adda addaa fayyadamuudhaan hanga hardhaa gahee jira. Ani hardha kan irratti xiyyeeffachuu barbaade mala mootumman abbaa irree ITOOPHIYAA itti fayyadamu keessaa kan yeroo ammaa akka ummati wal basaasuuf meeshaa guddaa taheefi jiru TOKKO SHANEE kan jedhamuu dha. TOKKO SHANEEn OROMIYAA keessatti erga hujirra oolee kan bubbule yoo tahu amma immoo diyaaspooraa keessattis jalqabuuf qophii kan fixatan tahuu himamaa jira, sababi irratti na xiyyeefachises kanuma dha. TOKKO SHANEEn maal? Tokko shanee jechuun namoota shan bakka tokkotti ijaaranii , shanan keessaa nami tokko hoogganaa tahee filatama. Namooti shanan kun bakki jireenya isaanii tokko tahuu qaba, akka hordoffiif isaanii tolutti waan ijaaraniif namoota shanan kana wanti jireenya guyya guyyaatti waliiti isaan fidaa jiraachuu qaba, fakkeenyaaf qotee bulaan kan ijaaramu qotee bulaa ganda isaatti dhihaatu waliin,daldalaanis daldalaa waliin ,hojjataa mootummaatis nama shan kan biiroo tokko keessa waliin hojjatan waliin, dargaggootis dargaggota waliin, dubartootis dubartoota waliin, barataanis kan sadarkaa lammaffaa baratu irraa jalqabee hanga koolleejii fi unbaristiitti akka akaakuu barnooti isaanii wal fakkaatuun ijaaramu. Faayidaan TOKKO SHANEE maal? Mootummaan abbaa irree Itoophiyaa “ TOKKO SHANEE MISOOMAA” jedhee waama, garuu wanti malli kun uumamef misooma osoo hin taane basaasummaa dha, nami tokko yeroo gareen isaa walgahii qabdu gaafii mirgaa yookin waan sirrii hin taane kan mootumman abbaa irree uummata irratti godhu kan arge yoo gaafate ati farra misoomaati jedhamee hordofama, ni qoratama, hujii fi baruumsa irraas ari’ama, mana hidhaattis darbatama, abbaan manaa tokko dhimma dhunnfaatiif karaa deemuu yoo barbaade haaadha manaa isaa dura hoogganaa garee isaa hayyamsiifata, maalif akka deemu, eessa akka deemu, yoom akka deebi’u hooganaa garee isaatif gabaasa. Akka uummata biratti fudhatama qaban fakkeessuufis tokko shanee kanatti fayyadamu, fakkeenyaaf yeroo MALLAS ZENAWIN du’e uummati fedhii isaatin ala bakka boohichaa naannawa isaatitti qophaahe dhaqee akka boohu, qarshii boohichaaf tahu akka baasu karaa gareetin dirqisiisaa turan , yeroo uummati amantii islaamaa hordofan gaafii mirgaa kaase karaa koomitee filateen gaafataa turetti erga koomitee hidheen booda, akka uummati komitee san nuti hin filanne , bakka nu hin bu’an , koomiteen shororkeessitoota jedhanii hiriira bahan karuma tokko shaneetiin dirqisiisa ture, namni hin bahu jedhe ati shororkeessitoota deeggarta jedhamee farrajama.keesattuu uummati OROMOO mirga isaa kan jaarraa tokkoo ol sarbamee deebifachuuf yeroon inni itti ciisee bule hin jiru, bifa adda addaatin hanga hardhaatti fincilaa jira, fincila uummati oromoo bilisummaf godhu kana dura dhaabachuf mala bahe dha. Tokko shanee gara biyya ormaatti diriirsanii diyasporaa addaan qooduufi sochii mootuummaa abbaa irree Itoophiyaa balaaleffachu yeroo gara garaa biyyaa adda addaatti bifa hiriiraati fi walgahiitin godhamaa turee fi jiru laaffisuuf qophii fixatanii akka hujiitti galan gidduu kana himamaa jira . Diyasporaa mirga saba isaanii dura faayidaa dhunfaa dursan adda baasuudhaan lafa invastimantii kennuufii, liqaa baankii mijeessuufii, kondominiyemii 40/60 jedhamu irratti dursa kennuufi fi kkf itti fayyadamuu dhaan tokko shanee diyaasporaa keesatti ijaaruu fi babaldhisuu dha. Diyaspora hanga hardhaa rakkinna uummata isaa irra gahu sagalee taheef kara adda addaatin mootummoota addunyaatif akkasumas uummata adduunyaatif dhaggeessisaa ture dadhabsiisuf shira xaxanii jiran. Dhuma irratti ani dhaamsa lama qaba, dhaamsi kiyya ka duraa uummati oromoo kan oromiyaa keessa jiraatu shira mootummaan abbaa irree xaxee, tokko shanee misooma jedhee basaasummaaf itti fayyadamu kana beeknee garee uumame kana finciloota biyya keesatti ka’an cimsuu fi qabsoo bilisummaa oromoo deeggaruf akka itti fayyadamnu jedha. Dhaamsi lammeesso Uummata oromoo kan biyya ormaa keessa jiraatuf yoo tahu balaa mootumman abbaa irree Itoophiyaa nu keesatti uumuf deemu kana gurra qeensinee ofirraa eeguu fi dura dhaabbachuu qabna, tokkummaa keenya daran cimsinee humna, beekkumsaa fi qabeenya keenya qabsoo bilisummaa oromoo galmaan gahuuf haa oolchinu jedha. Barreessaa qunnamuuf : ibrahimbale13@gmail.com


Siidaa Aanoolee fi Siidaa Minilik

Siidaa Aanoolee fi Siidaa Minilik Abdii Boruutiin Biyya tokko keessatti, siidaan yaadannoof dhaabbatu ykn ijaaramu tokko kan uummatootni biyya sanaa ija takkaan ilaalani fi fedhii irraa qaban akkasumas kan waan waloo tokko calaqqisu ta’uu qaba. Siidaan akkanaa kun ammoo siidaa biyyoolessaa ti yoo jedhame waan dhara ta’u natty hin fakkaatu. Waayee siidaa Aanolee fi kan Minilik yoon ilaalu, gaafiilee tokko tokkotu sammuu kiyya keessatti uumamu. Siidaaleen wal faallessan lamaan kun biyya takka keessa dhaabbachuun isaanii, biyyi tun akka takka hin taane agarsiisa. Biyyi tun takka miti yoo jedhame ammoo, gaafii: “Aanooleetu biyya Itoophiyaa jedhamtu tana keessa hin jirre moo Finfinneetu qaama Oromiyaatii miti?” kan jedhu kaasa. Aanolee fi Finfinneen dachee Oromiyaa (biyya takka) akka ta’an waan mormisiisu waan hin taanef, siidaan waayee uummata Oromoo faallessu tokko dachee Oromiyaarra jiraachuu hin qabu. Kanaaf, gabaabumatti, siidaan Minilik handhuura Oromiyaa, Finfinnee keessa jiraachuu hin qabu jechuu dha. Asirratti wanti hubatamuu qabu, kaayyoon barreeffama kiyyaa, siidaa Minilik ajandaa godhachuuf otuu hin taane, siidaaleen walfaallessan kun Oromiyaa keessa jiraachuu hin qaban; siidaan ajjeesaa fi ajjeesamaa akkamitti biyya tokko keessatti ijaaramu jechuufi. Uummatni Oromoo uummata weerara Minilik keessatti lammiilee isaa miliyoonaan lakkaawaman dhabe dha. Kanaaf, yaadannoo lammiilee dhuman kanaatiif Aanooleettis ta’ee bakkee birootti, siidaa ijaaruun barbaachisaa dha; kun mirga uummata keenyaatis. Nafxanyoonni warri Minilik isaaniitiin boonan, siidaa isaa yoo barbaadan biyya dhaloota isaatti ijaaruu danda’u. Siidaan kun Finfinnee keessatti kan ijaarame, waan nu mooyatanii fi nu gabroonfachaa turaniifi. Har’a garuu, yeroo QBOn injifannoolee hedduu galmeesse kana keessatti; yeroo biyyi teenya Oromiyaan xinnaatullee kaartaarratti beekamte kana keessatti, akkuma kaleessaa biyyi kan Minilik ijaare jechuudhaan; maaliif siidaa Aanolee ijaartu jedhanii nuun mormuu barbaadu. Seenaa uummata keenyaallee dhara jechuurraa of hin qusanne. Akkuma miidiyaalee adda addaarraa hubatamuu danda’u, diinotni qabsoo bilisummaa Oromoo, keessumaayuu ilmaan nafxanyootaa, waayee siidaa Aanolee kanarratti wacaa akka jirani dha. Harkaa fi harma muraa nama-nyaataa Minilik isaanii faarsaa; kan harki fi harmi murame ammoo, dhara fakkeessuudhaaf, seenaan akkanaa barreessamee hin argamne jechuudhaan asi fi achii wacaa jiru. Siidaaleen Aanoolee fi Calii Calanqoo diigamuu qaban jechuudhaan hawwii isaanii ibsuurraa duubatti hin jenne, ifaa ifatti dubbachaa jiru. Siidaaleen walfaallessan kun (kan Minilik fi Aanolee) biyya takka keessa jiraachuu hin qaban jechuu isaanii ti. Akkana jechuun isaanii ammoo, siidaa’umti Minilik Finfinnee (Magaalaa guddoo Oromiyaa) keessa bara baraan haa jiraatu; kan Aanolee sun biyya Minilik ijaare tana keessaa haa diigamu jechuu dha. Karaa biraatiin, biyyaa hin qabdanii, maaliif siidaa kana biyya keenya keessatti ijaartu jechuu fedhu. Akkuma Madagaaskaar irraa dhuftan jedhan, har’as biyya keenya nu dhabsiisuuf abjootu. Haa ta’u malee, wanta firas ta’ee diinni uummata Oromoo hubachuu qabu, har’a abbaabiyyummaa dhabnee, nafxanyoonni moofaa fi haaraan (Wayyaanotni) dabareedhaan biyya keenyarratti abbaa qabeenyaa ta’anii uummata keenya gabrummaa keessa tursiisanillee, gaaf tokko injifannee, bilisummaa fi abbaabiyyummaa keenya deebisnee akka argannu mamiin ykn shakkiin akka hin jirree dha. Gaaf sana ammoo, siidaa Minilik isaanii fe’atanii gara irraa dhufanitti kan godaanan isaani malee uummatni Oromoo achuma biyya isaa keessatti, siidaa Aanolee biratt walgayee; bara baraan lammiilee keenya kan dhuman yaadachaa jiraata. Hanaga guyyaa bilisummaa fi walabummaa keenyaatti, isaanis (nafxanyootni) nuyis biyya hin qabnu. Biyyi kan abbaa irree, kan abbaa qawwee, kan Wayyaanee ti. Biyya takka hin taane fi abbaa hin qabne kana keessatti ammoo, ammaaf siidaan lama yoo jiraates waan nama dinquu miti. Dubbii guddoon hubatamuu qabdu, wanti ilmaan Oromoorraa eegamu, nuyi akka isaanii waayee siidaarratti wacuuf yeroo hin qabnu. Siidaa ijaaramuu qabu bakka danda’ametti ijaarrachaa, garuu qabsoo tana yoomiyyuu caalaa jabeessaa; bilisummaa fi abbaabiyyummaa keenya deebisnee argachuurratti ciminaan hojjechuu dha. Wanti nuyi dagachuu hin qabne ammoo, wacuu isaanii kanas akka laayyootti ilaaluu dhiisnee; akkamitti akka tokkummaa keenya cimsinu fi humna jabaa horannu irratti halkani fi guyyaa hojjechuu akka qabnuu dha. Yoo kana hin taane, yoo jarri kun humna cimaa horachaa deeman, sirna dulloomaa duri sana nutti deebisuu qofaa otuu hin taane, yoo haalli isaaniif mijate, dachee keenyarraa nu dhabamsiisuuf akka carraaqan mamiin hin jiru. Kun sodaa otuu hin taane, balaa namatti dhufuuf deemaa jirus alaalatti hubachuu danda’uu dha. Furmaatni balaa kana hanbisuu danda’u, tokkummaa keenya cimsuu fi humna Oromoo jabeessuu dha. Yoo tokko taanee; harka walqabannee; karaa hundaan walgargaarree hojjechuu dandeenye; yoo wanti hin danda’amne hin jiru jennee ofitti amantaa qabaanne, waan hawwinu fi barbaadnu tokko wanti hin arganneef sababni hin jiru jedheen yaada. Akka fakkeenyaatti fudhachuuf, kunoo akkuma miidiyaa Oromoo walaba ta’e (OMN) jabeenya ijoollee teenyaa fi gargaarsa uummata keenyaatiin milkaayuu danda’e, haaluma kanaan tumsa waliif taanee; cimnee yoo irratti hojjenne, boru waraana cimaa diina injifatee bilisummaa fi abbaabiyyummaa keenya nuuf argamsiisu wanti hin ijaarreef ykn hin qabaannef sababni hin jiru. Wanti hunduu harka ilmaan Oromooti jira. Oromoon wal malee gargaarsa biraa akka hin qabne hubachuu qabna. Waan guddaan tokko, kan Oromoon hubachuu qabu ammoo, akkuma seenaarraa hubatamaa jiru, dhimma uummata ykn saba ofii dhiisanii, diina fi alagaa tajaajiluun booddeen isaa salphina malee bu’aa akka hin qabne dha. Biyyi Itoophiyaa jedhamtu tun, uummatoota ishiitiif biyya takkaa miti. Akka ilaalcha kiyyaatitti, biyya takka ta’uus waan dandeessu natti hin fakkaatu. Kanaaf, warri (Oromootni) tooftaafis ta’ee dhugumatti kaayyoon isaanii tokkummaa impaayara tanaatiif hojjechuu ta’e, ofduuba garagalanii waa hundaa mil’achuu fi hubachuu qabu. Projektii hin milkoofnerratti beekumsa, qabeenya fi dandeettii isaanii balleessuurra, gara qabsoo saba isaaniitti deebi’anii hojjechuun; yoo du’anillee seenaa boonsaa barreessanii dabru; uummata isaanii biratti maqaa bareedaadhaan yaamamu. Kan faallaa kanaa dalagan ammoo, akkuma argame fi argamaas jiru, wanti boodarra isaan muudatu salphina fi seenaa badaa barreessanii dabruu dha. Asii fi achi jechuun eessanuu nama hin gayu. Murannoo, kutannoo fi obsa qabaatanii qabsoo uummata keenyaa kana keessatti gahee ofii taphachuu ykn/fi qooda ofii gumaachuutu gootummaa dha. Gootummaa akkanaa qofaatu injifannoo xumuraa argamsiisuu danda’a. Galatoomaa! Abdii Boruu: aboruu@gmail.com


Biyyi “Toophiyaa” jedhamtuu Ummata oromoof mana gabrummaati!! By Miliyon Taddesse Akkuma hundii kenyaa senaa irraa hubannettii waggaa dhibba tokko duraa ummantii oromoo ummataa biyyaa mataa isaa qabuu,Sarara dangaa bekkamaa kan qabuu fi Sirnaa dimokratawaa fi sirna dimocrasii hammayyaaf bu’ura kan ta’ee sirna gadaa jalattii kan bulu turee.akkuma senaan dubattuttis yeroo sanatti ummatnii habashaa yeroo dheraaf qabenyaa oromoo samichaa fi ummataa oromoo balessuuf biyya oromoo cabsanii senuu dhaf deddebisanii oromoo irratti waraaana banaa akka turani dha.waggota heddu dhaaf biyya oromoo cabsanii waan seenuu hin dandeenyeef habashotni bargamaa ce’u dhaan maqaa amantatiin qabatanii meshalee hammayya fi loltota biyya alaa irra gargaarsa argachu dhan lolaa hamaa biyya oromoo irratti banu dhaan ummata oromoo heddu galafataaniruu. Gototni ummata oromoo yeroo sana garuu yeroo dheraa sana kessattii gara bargamaa ce’anii gargaarsa biyyota alaa tokkollee osoo hin gafaatin Eboofi gachanaa qofaan waranaa habashota kan meshaa hammayyaafi loltoota hammayyan durfamee duraa tokkummaan dhabbachuun biyya isaa cabsanii akka hin seennee ofirraa ittisuu dhaan debisaa ka turee akka ta’ee senaan akka gaarittii nuuf himaa.Ummatni habshaa waggota dheraafis gargaarsaa meshaa ammayyafi loltota biyya alaa dhaan fayyadamanille dangaa oromoo cabsanii senuuf hin dandenyee turee. Gototni oromoo habshota meshaa hammayyan waraana itti banan osoo hin sodaatiin yeroo dheraaf duraa dhabbatanii ofirraa ittisuun biyya isanirra dinota isanii kana debisaa turani. ummatni oromoo yeroo sanaa haaluma kanaan osoo jiraatuu, bara jarraa 19ffa keessaa waraannii habashaa namtichaa minilik hitlar Afrikatiin durfamuu meshaa ammayyaafi loltota ammayya akkasumas qesota habshaa taabota fi fannoo bachisee maqaa amantiitiin biyya oromoo cabsee senuun biyya oromoo gabrummaa jalaatti darbe.Akka seenan himuttis waraannii minilik bofa gurrachaa kun ummataa oromoo hedduu fixeera .dhirota keenyaa kuma heddun lakkawwaman harka mirgaa irraa ciruun mormatti rarraseera,dubartota kenyaa kuma heddun lakkawwaman halaa sukkannessan harmaa irraa hamsiseera ykn cirsiseera ,qabenyaa oromoo samsiseera, Aadaa,afaani fi enyummaan oromoo akka baduu godheraa,ummataa habashaa biyyaa oromoo kessaa akka faca’anii fi akka Oromoo to’ataan tasiseera,Loon oromoo dhukkubaan akka dhuman summii itti naquun loon oromoo ficcisisee oromoon belaan akka dhumu tasiseera ,walumaa galattii bay’inni ummata Oromoo miliyona 10 irraa garaa miliyona 5tii akka hir’atuu tasiseera.Egaa bara Sanaa irraa egalee hangaa har’aattii biyyii “Topiya” jedhamtuu gutummaattii ummata oromoo kan dur biyya mataa isaa qabuu turee irraa fudhattee; manaa gabrumma,mana hidhaa ,manaa enyummafi Aadaa isaa tuffattuu,manaa afaan isaa hacuccu, mana ilmaan isaa hidhaatti uggurtu,manaa ilmaan isaa ajjestu,mana ilmaan oromoo akka binensaatti ilaaltuu, mana ilmaan isaa lafaa isaa irraa buqqistuu fi mana biyya isaa irra arituu akka tatuu tasiseera. Biyyii tophiya jedhamtu kun egaa wagga dhibbaa duraa humnaan kan ijaramtee ta’uu irra darbee ,yeroo Sanaa egalee hangaa har’aa ummataa oromoo kan hirarsaa jirtuu tatee itti fufteetti,oromiyaan habashaafi Afaan habashotaatiin weraramtee jirti.Ummatni habashaa dinumaan isaan oromoo irratti qaban yeroo Sanaa kan egalee haa ta’u malee yeroo amma daranuu jabatee ittumaa calaa kan dhufaa jiruu ta’aa jira. Har’aas biyya Topiya kessatti Oromoon afaan bafatee maliif dubbata, maliif mirga isaaf falmataa,maaliif ani oromo ofiin jedhaa,oromoon gadi anaa ta’ee jirachuu qabaa ilalchii jedhuu karaa habshotaan ittuma dabalaa demaa jirachuu isaa ifattii argaa jirraa.waraanni ilmaan habshaa kessattuu Yeroo dhihoo kasee bektotaa oromoo warren wa’ee rakko fi dhimmaa oromoo addunyaatti ibsaan irratti bananiifi har’aas waraanni isaan enyummaa oromoo balessuuf karaa karaan nurratti banaa jiraan waan bay’ee nu barsisaa jiraa . Holollii oromoo maqaa balleessuu enyummaa oromoo dhabamsisuuf media warren ilmaan habshaan gaggeffamaa jiruu wanni ibsuu Oromoon biyyaa Tophiyaa kessattii dinaa malee yoomiyyuu firaa akkaa hin qabnee ta’uu sirritti ifattii nuuf himaa jira.Egaa kunii ummatta oromoo hundaaf bilbilaa dammaqinsaattii jedheen amana .bay’een kenyaas akkaa dammaqnu kan nu tasisee ta’uu nan amana .Dabalatanis gabrummaa ummataa kenyaa irrattii umrii dhereffataa jirtuu kanaaf tokkummaan oromoo furmaataa isaa dhumaa akkaa ta’ees bay’een kenyaa dulaa habashotaa kana irraa hubannerra jedheen amana. Egaa kanumaan wal qabatee Jaarmiyotni maqaa oromootiin bakkaa adda addaatti biyya kessatti ijaramaa jiranillee yeroo dhihoo dhaa as waranaa ilmaan habashotaatin ummataa oromoo irratti banamaa jiruu irraa waan bay’ee hubachaa akka jiran abdiin qaba. Biyya tophia kessatti habshoota waliin tanee wayyanee Angoo irraa busnee sirna warraaqsa dimokrasi dhuga dhabne mana tokko jalaa jiraanna jedhani maqaa adda adda dhan achii ba’anii of gurmessun diina ofitti dabarsanii of kennuu akka taateen huba dha. Mee akkamitti oromoon ummataa akka dinaattii isa ilaaluu ,ummataa afaan oromoo dhagaahuu hin barbaannee,ummataa qabenyaa oromoo samuuf kaatu,ummataa enyumaa oromoo tuffatu fi ummataa enyumaa oromoo balessuf irriba dhabee bulu ,ummataa afaanfi Adaa kan mataa isaa namarratti fe’uuf deemu waliin gara fulduraatti akkamin jirataa? Biyya tophiyaa jedhamtuu kana jalatti mee oromoo isa kamtuu habashoota waliin gammachuun jirataa? Mee magalotaa Gurguddoo oromiyaa kessaa afan ba’inaan dubbatamaan kan hubatee arge jiraa? mee magalota gurguddo oromiyaa kessa qabenyaa gurgudda kan qabu ykn kan to’atee jiru saba isa kam akka ta’ee kan hubatee beeke jiraa? mee magalota gurguddoo oromiyaa kessa bay’ina sabota biraa garamitti akka demaa jiru kan hubatee bekee jira? mee magalotaa oromiyaa kessa bay’ina manneen barnoota afaan amaraa meqaa akka ta’aan kan hubatee bekee jiraa? walumaa gala mee oromiyaan garaamitti akka demaa jirtuu kan hubataa jiruu jiraa? Mee dhimmi kun furmaataa kan argatuu biyyuma Tophiyaa jedhamtu kana jalatti sirnuma wal fakkataa amma jiruu dhabuun ni ta’aa? Kana hundaa akka gaffittan dubbistota barruu kanaaf dhisee darba. Oromoon gafa mammaku akkas jedha “Dhagaa ykn gomjii jijjiraniif ittoon hin mi’ooftuu” .Oromoon gafa mammaku sabaaba tokkorra ka’ee malee callisee miti kan mammaku.Dhimma Oromoo gabrumma jalaa basuu irratti yeroo hojjennuu walirra faffagaatani dhabaafi kayyoo jijijjiruu osoo hin taanee dubbiin dhaabuma tookko jalatti tokkummaan kayyoo ganama dhabbataniif cimsanii hojjechufii toftale Oromoo gutummaattii gabrummaafi saamicha jalaa baasuu danda’uu irrattii hojjechuu dha. Dhimman kana jedhefisi, warri kara filannoo naga qabsoofne sirnuma feeralizimi kan amma jiruun walfakkata umnee ummataa habashaa waliin jiraanna jedhaani jarmiyaa maqaa oromotiin bakka adda addatti dhabuun sammuu ilmaan oromoo gara meqatti adda ciccirani burjaajessaa jiran kun utu gadi ta’anii bektotafi qabsa’ota oromo mara waliin mari’atani bakka tokkotti dhufanii qabsa’ota Oromoo walfirfirsan tokkomsanii tokkumman waliin qabsa’uf wali galte utu umani gari dha jedhen amana .Akkaataa amma dema jiraniin garuu jalqabummarra rakkolee gurguddo oromo qunnama jiran akka wali galatti kan hubacha jirru ta’uun waan wal nu mormisissu waan hin taanee dha. Jalqabarratti waan itti yaadamu qabu ilmaan oromoon hundi ykn garri caalaan gaffiin isaa gaaffii koloniifi gaffii mirga abbaa biyyummasaati male gaffii lammumma topiyaa kadhachuu miti ,gaffii lammuumma Tophiyaatin jiraachuu miti.Biyyi Tophiya jedhamtu kellessas har’as boris Oromoof mana gabrumma YKN mana hidhaa dha.sirnuma cunqursa darbefi amma jirun kan wal fakkatu jala jirachuu miti kan dhigni ilmaan oromoo heddun dhangala’efis. Ummatni oromoo ka barbaadu biyya oromo irra waggaa dhibba duraa humnaan fudhatamte debifachu dha. Biyyaa dangaa mataa ishee qabduu,biyyaa,Aadaa fi afaan qulqullu kan mataa ishee qabduu,biyyaa sirna dimocratawwaa gadaatioin bultu debifachuu barbaanna..Lammumman Tophiya oromoof fakenya gabrumma dha .Kanaaf egaan waa hubachuu qabnuu heddun Oromoo biyya topiyaa dimokratofte ijaruuf fedhii qabaate kutannoon kan qabsa’uu waan jiru miti . Yoo jiratees bay’ee murasa ta’u mala. Oromoon waggaa dhibbaa ol gabrummadhuma jala jira ,Aadaa fi Afaan isaa akka tuffatamu ,afaan isaa dubbachuuf akka qana’uu kan gosisee biyya tophiyaa jedhamtu kana.hanga har’as motumman habashotaatu Oromoo irratti waljijijjira malee oromoo irraa gabrumman jijjiramee hin beeku .hala kanan gara fulduraattis hin yaadamu, gidira oromoo amma kessa jiruun waan wal fakkatu irran kan hafee jechudha .Sabaaf sablammota biroo waliin tanee qabsoofne erga wayyanee angoo irra busnee boda sirna federalismi dhuga biyya Tophiya kan mirgi sabaaf sablammota hunda kessatti kabajamu umne oromoon angoo irra akka ba’u gona jedhaanii yaduniiyyu gowumma natti fakkaata.Akkuma nuti oromoonni akkas jenne yadnuttti sabootni YKN dinotni oromoo warri nuti wajjin tanee qabsoofna jennu toftaa mata isanii baafachuuf cisanii hin bulani(waan dabaa yaduuf habashan ciste bulte hin beektu) .waggaa 22 lama shira wayyaneen ummata oromoo irratti rawaattee seenaa hundi knyaa beknu fi kan yoomuu nu kessaa hin baanee dha. Sabaaf sablammotni biyya tophia kessa jiran kamiyyu ol’antumma saba isaani barbadu. Kanaaf callisani oromoon gafaa gara angotti deemu oromoo dhimma ofirratti ilaalaniif hin qabani.kuni waanumaa hubachaa jirru dha .warreen habashaa lolli ykn qabsoon isaani inni guddaan yerooo ammaa wayyane irratti osoo hin taanee oromoofi Oromummaan akka tasuuma baduu akka tasuuma garaa angoo jedhamtutti hin siqnee dhorkachuu dhaaf halkan guyyaa qabsaa’aa jiru. Warren wayyanees lolaa habshootnii Oromoo irratti banaa jirtuu cimsitee akka deggertuu hundii kenyaa waan hubanne dha.Egaa mee firumman biyyaa Topiyaa jedhamtu kun Oromoof Gatii mal baasaa? ilmaan “Minilik” amalli isaani bekamaa dha. Innis, biyya tophia jedhamtu biyya saba tokkoo ,Biyya Aadaa tokkoo qofaa qabdu fi biyya ummatni hundi afan tokko qofa itti dubbachuuf dirqama qabu jedhanitu kan yaadan. kana debisufidhas kan halkanif guyya carraqaa jiran.kanaf ammo yomuu harka hin kennani . kanaaf baruuf ammo FKN yoo fudhanne warreen habasha(warren amara) wayyanee kan isaan itti cimsaani balaleffachaa jiran “siyaasni sanyii irratti hunda’ee baduu qabaa ykn yezer politica Metfat alebet ” jedhanitu .kana jechuun maal jechuu dhaa? Gaffi isaa isinifan dhisaa. Kanaaf Hundi kenyaa garamitti akka demaa jiraan waan hubanne dha. Ergaa kiyyaa Kan nu baasuuu waal qoduu osoo hin tanee tokkummaa jabessuu. walirraa fagachuu osoo hin tanee walitti dhinyaan mari’achuu. bakka adda addaatti wal qoduu osoo hin tanee kan kayyoo ganamaa ABO jalatti wal gurmeessuu.Dhaba kenyaa(ABO) kan ijii hunda kenyaa akka banamtu taaasisee har’aan gahee jiruu kana irratti hololuu osoo hin taanee waan danda’amu hundaan jajjabeessuu,humnaafi beekumsa qabnu hundaan kessatti hirmaachuu. Wal Abaaruu osoo hin taanee wal jajjebessuu,wal mararfachuu,waliin dhabbachuu,ta’aani walirratti hololu osoo hin taanee ka’ani murannoon qabsoo bilisummaaf dhaabacchuu ,gumachuu.Dandii mataa ofii osoo hin taanee dandii ummatni bal’aa barbaaduu irra deemuu…….KessattuuDargaggootnii dirqamni guddan nurraa jiraa.Galatoma Victory For the Oppressed Oromo people!!!! Miliyin can be reached at Miliyontaddesse@gmail.com


Yaadanno du’a Sooreeysa Jaarraa Abbaa Gadaa baraa tokkoffa laalchisee ibsa Murtiguuto irraa dabre. Akkuma Oromon hundi hubatutti Sooreeysi Oromo Jaal Jaarraa Abbaa Gadaa Rabbi Jannataan haa qananiisuu eega aakkhiraman amma bara tokko gaye. Murtiguuto du’aa Soreysa Jaarraa Abbaa Gadaa bara tokkoffaa laalchise gadda isaanii ibsatan. Bara tokkofaa du’aa Soreysaa Jaarraa Abbaa Gadaa laalchise ummanni Oromo Sooreysa Jaarraa Abbaa Gadaatif akka du’aa’ii godhan Murtiguuto hubachiise. Eega Sooreeysi Jaarra Abbaa Gadaa aakiraman booda, murni yaroo dheertuuf yaada Toohpiyummaa naanneysan turan, siyaasaa duraan dhoysanii bobaa jalattii deemaani turan dirre baasuu eegalan. Ammalle murnii akkanaa kan dhokatee, kan dirree hinbahin hedduutu jiraa, tanaafuu ummanni Oromoo qabsoo isaa tiyfachu qabaa jenna. Sooreeysa Jaarra Abbaa Gadaa Rabbi rahmataa haa godhuu fi ammalle Jannataan haa qananiisu. Sooreeysi Oromo Jaarraa Abbaa Gadaa aakhiramaniis, yaadni isaa nu wajji jira, dhaamsi isaa gurraa nu jira, faajji isaa qabanne xurree inni nuuf taraaree irra tarkaanfanna, qabsoo tenya diina keysaa fi alaa irraa tiyfanne bakkaan genya. Murtiguutoo


Hatattamaan gadhiifamuuf kan qophaawe Itoophiyaa: Basaasni Telecomii Mirga Dhala Namaa Balaa keessa galche Teeknoolojiin biyya ormaa mormitoota biyya keessaa fi alaa basaasuuf oola (Barliin, Bitootessa 25, 2104) – Mootummaan Itoophiyaa meeshaa hammayyaa halagaatti fayyadamuudhaan basaasa telekoomii daangaa hin qabne hojjettoota mormitootaa, akkasumas gaazexessitoota biyya keessaa fi alaatti argaman irratti basaasa gaggeessaa jira, Humaan Raayit Watch gabaasa har’a gadhiiseen ibse. Gabaasichi fuula 100 “‘Jarry waan hojjetnu hunda beeku’: Basaasa Telekoomii fi Interneetii Itoophiyaa,” jedhu keessatti akka ibsetti mootummaan itoophiyaa meeshaawwan hammayyaa biyyoota baay’ee irraa argateen hojii basaasaa namoota akka mormitootatti shakkaman irratti aanjeffateen jiraattota biyya keessaa fi baqattoota biyya alaa irratti basaasa gaggeessaa jira. Hojiin basaasaa mootummaa kun mirga dubbachuu fi yaada ofii bilisaan ibsachuu, gurmaayuu, akkasumas mirga odeeffannoo argachuu kan faallessudha. Mootummaan bilbila mobaayilaa hunda fi tajaajila Interneetii karaa mana hojii telekoomiitiin dhunfatee qabatee kan jiru yoo ta’u, Itiyoo-Telekoom kun hojii basaasa kana raawwachuu haala mijeessuu cimsee itti fufee jira. “Mootummaan Itoophiyaa sirna telekoomii dhuunfatee qabachuu isaa kana sagalee mormitoota ittiin ukkamsuuf akka mala tokkootti itti fayyadama,” jedhe Arvind Ganesan, daarektarri dhimma Huumaan Raayits Wach. “Dhaabbatootni biyya alaa kanneen tajaajila fi meeshaa adda addaa Mootummaa Itoophiyaaf kennan gochaan raawwatan kun sirnichi gama mirga nama ukkamsuutiin gochaa gaggeessu keessatti qooda fudhchuudhaan gochaa yakkaatiin himatamuuf of saaxilanii jiru.” Gabaasichi miidhamtoota 100 fi angawoota sirna basaasa keessatti hojjetan kan Itooophia fi kan biyyoota biroo 10 waliin baatii sadaasaa 2012 fi Amajjii 2014 jidduu tti gaaffii fi deebii taasise irratti kan hundaayudha. Mootummaan guutummaan guutuutti sirna Telekoomii kna towatu waan ta’eef, angawootni basaastuu galmee oduu telefoona irratti dubbatame hunda argachuuf daangaa malee karaan akka banamuufii ta’eera jechuun ni dandayama. Jarri yaroo hunda fi akka salphaatti bilbila telefoonaa deemsa seeraa wayiituu hordofuu otoo isaan hin barbaachisiin waraabuu dandayau. Dubbiin maatii fi hiriyyootni yommu bilbila irratti dubbatan waraabame – keessattuu lakkoofsa bilbila biyya alaa kan qabu yoo ta’e – yaroo baay’ee akka maleetti namoota qabamanii hidhamaniif gaafatamanitti dhageessifama, sababuma kanaan akka dhaabota ugguraman keessatti miseensa ta’aniitii fudhatamanii ittiin yakkamu. Sararri mobaayilaa yaroo hiriirri nagaa gaggeeffamutti ni cufama, bakkeen hiriirtotni jiranis sanumaan hordofamee bira gayama. Miseenssi dhaaba siyaasaa duraanii tokko Humaan Raayit Wachitti akka himetti: “Gaaf tokko qabanii na hidhani, waan hundas natti argisiisani.” Bilbila ani bilbile hunda na argisiisan, dubbii ani obboleessa koo waliin dubbadhe tokkos na dhageessisani. Waayee siyaasaa bilbila irratti waan dubbanneef na hidhani. Bilbilli sun bilbila ani jireenya koo keessatti yaroo duraaf qabadhedha, anoo dura waanuman bilisaan ittiin dubbadhu tokko argadhe natti fakaatee ture.” Mootummaan kun marsaa odeeffanno (website) kanneen oduu bilisa ta’e dabarsan fi xiinxala siyaasaa gaggeessan hunda ukkamsuudhaan mirga namootni odeeffannoo argachuuf qaban dhiphiseera. Biyyoota xiinxaluuf Huuman Raayit Wachi fi Citizen Lab, wiirtuu qorannoo Univarsitii Torontoo kan haala nageenya fi mirga itti-fayyadama Interneetii qoratu qorannaa bara 2013 gaggeesseen Itoophiyaan marsaawwan odeeffannoo, gabatee miidiaa fi bilogaroota garee mormitootaa ukkaamsuu cimsitee akka itti fufte ibsa. Biyya miidiyaan bilisa ta’e akka malee dhiphatee jirutti, odeeffannoo akkanaa argachuun hedduu rakkisaadha. Mootummaan Itoophiyaa gama bilbila mobaayilaatiin basaasni gaggeessu yaroo baay’ee ummata Oromoo irratti kan xiyyeefatedha. Haasawaan bilbilaa teeppii irratti waraabame kun hidhamtootni miseensa dhaabota siyaasaa uggraman keessatti miseensa akka ta’an; fkn Oromootni Adda Biliummaa Oromoo kan mirga Oromoo caalaatti kabachiisuuf ykn bilisummaa Oromoof falmaa jiru keessatti miseensa akka ta’an doorsisanii jecha amantii kennisiisuuf itti fayyadamu. Biyya seerri akka hin taanetti bayee hojii irra oolaa jiru fi maqaa seera farra shororkeessummaa jedhuun seerri hin taane bayee jiru keessatti, akkasumas mallattoon manni murtii seera sirnaan hiiku hin mul’atne keessatti imeelii fi dubbiin bilbila irratti haasawame waraabamee akka ragaatti falmii mana murtii keessatti dhiyaata. Angawootni biyyattii namoota bilbila lakkoofsa bilbilaa Itoophiyaatiin ala ta’e fi kan galmee Itiyo Telekoom irra hin jirre irraa itti bilbilame jennaan fuudhanii yoo dubbisan jarri nama akkanaa hidhanii qoratu (jecha irraa fuudhu). Sababa kanaaf, biyya lammiin ishii hedduun biyya ala hojiif bayee jiraatu keessatti ummatni Itoophiyaa, keessaahuu ummatni baadiyyaa bilbila biyya alaatti bilbiluufis ta’e bilbila bilbilameefii fuudhee dubbisuuf ni sodaata. Teeknoolojiin sochii telkoomii to’achuuf Itoophiyaa keessatti hojii irra oolu hedduun isaa dhaabata telekoomii Chaayinaa guddaa tokko maqaan isaa ZTE jedhamu irraa kan argamudha, dhaabni kun bara 2000 irraa eegalee meeshaa kana dhiyeessuu kan jalqabe yommu ta’u bara 2006 irraa hanga 2009 tti ammoo meeshaa akkanaa dhiyeessuuf waliigaltee addaa qabatee hojicha dhuunfatee qabatee ture. ZTEn Aaafrikaa keessaa fi addunyaa irratti gama meeshaa kanaatiin shoora ol’aanaa taphachaa kan jirudha, Itoophiyaa keessattis facaatiin telekoomii akka tamsa’u gochuu keessatti shoora murteessaa taphachaa jira. Hojii isaa waliin wal qabatee bilbibila mobaayilaa seera malee basaasuudhaan mirgi namaa akka hin sarbamne mirkanessuu fi ittisuuf ZTEn tarkaanfiin fudhate yoo jijiraate akka ibsu gaaffii Huuman Raayit Wach dhiyeesseefiif deebiin kenne hin jiru. Dhaabbatni daldalaa Awurooppaa hedduunis meeshaa hammayyaa hojii basaasaasaaf oolu, kan hojiin isaa miseensota mormitootaa biyya alaa irratti xiyyeeffate Itopphiyaaf kennuu keessatti qooda fudhatu. Itoophiyaan ammaan kana meeshaawwan biyya Unaaytid Kingdam fi Jarmanii keessatti kan hojjetu dhaabbata Gaamaa Internaatshinaal Finfisher jedhamuun kan homishamu fi Xaaliyaanitti kan argamu Haaking Teams Riimoot Koontrool dhaaba jedhamuun kanneen homishaman kan of harkaa qabdu fakkaatti. Meeshaawwan kun dhaabbatootni basaasaa galmee, odeeffannoo, fi sochii kompiitaroota vaaiyrasan faalaman arguuf kan isaan dandeessisudha. Meeshaan kun furtuuwwan komiitaratti fayyadaman fi furtuu iccitii adda addaa itti towtan akksumas weebkaamii fi sagalee dhageessiftuu halaala ta’anii bananii kompiitara otoo abbaan hin beekiin akka meeshaa sagalee waraabduu ofiitti geeddaranii nama manaa isaatti basaasuuf itti fayadamuuf kan isaan dandeessisudha. Lammiiwwan Itoophiyaa biyyoota UK, Unaaitid Steetis, Norweey fi Neezerlaanditti argaman meeshaan isaanii vaayirasa akkanaan falamuuf kanneen saaxilaman dha; namoota haala kanaaf saaxilaman kanneen keessaa US fi UK kan tti argaman waayee sarara qunnamtii xalafanii dhaggeefftamuu irratti himatnaa dhiyeessaa jiru. Dubbiin Skaayppii irratti namoota gidduutti gaggeeffame fi koompiitara bifa kanaan faalame irraa waraabame tokko leellistuu mootummaa kan ta’e tokkoon kan qabame gabatee odeeffannoo tokko irratti bayee argameera. Dhaabbatni Gamma jedhamu biyyoota mirga dhala namaa kabajuu irratti seenaa gaarii hin qabnetti meeshaan kun akka hin gurguramne of eeggannoo wayii gochuu isaa ilaalchisee Huuman Raayit Wach gaaffii dhiyeesseefiif deebii hin kennine. Haaking Tiim kan jedhamu garuu meeshaan isaa gochaa badaa ta’eef akka hin tajaajille of eeggannoo akka godhu ibseera, haa ta’u malee of eeggannoon akkanaa kun jiraatus gurgurtaan Itoophiyaa waliin godhan akka jiru fi yoo jiraates sirna maaliin akka raawwatame hin hin ibsine. “Itoophiyaan teeknoologii biyya alaatti fayyadamuun miseensota mormitootaa biyya hambaa jiraatan irratti xiyyeeffaatte waanti gootu fakkeenya yaaddessa daldalli addunyaa towannaa malee raawwatamaa jiraacuu isaa argisiisu, namootas balaa hamaaf kan saaxiledha,” jedhe Ganesan. “Homishtootni meeshaawwan kanaa meeshaan isaanii faayidaa hin malleef akka hin oolle tarkaanfii hatattamaa fudhachuu qabu; kunis meeshaawwan kun lammiiwwan Itoophiyaa biyyaa hambaa jiraatan basaasuu irratti kan xiyyeeffate ta’uu fi ta’uu dhabuu isaa, akkasumas sochiin isaan Itophiyaa keessatti godhan dhiibbaa mirga dhala namaa irratti qabu qorachuu of keessatti dabalachuu irra jiraata.” Spaayweeriin humna cimaa qabu sadarkaa addunyaattii towannaa tokko malee hojii irra oolaa jiru sirna biyya alaatti ergaman ilaalchisees biyyootni seera towannaa tokko baasanii hin jiran jechuun ni dandayama, jedha Humaan Raayit Wach. Bara 2013 tti, gareen mirga namaa Dhaabaata Walta’insa Dinagdee fi Dinagdee (Organization for Economic Co-operation and Development) jedhamutti himatnaa dhiyeesse keessatti teeknoolojiin akkanaa Baahireen keessatti mormitoota irratti xiyyeffachuun hojii irra oolanii jiru, Citizin Laab dhaabni jedhamu akka ragaadhaan addeesstti meeshaan kun bi yyo ot a 25 ol t a’an keessatti hojii akkanaaf oolainiiru. Mirgootni dhimma dhuunfaa ofii iccitiidhaan qabachuu dandayuu, walabummaadhaan of ibsu, mirga odeeffannoo, fi mirga ijaaramuu akka addunyaa irratti seeraan tikfamaniitti heerri Itoophiyaa of keessatti qabatee bayeera. Haa ta’u malee, Itoophiyaan sirna seeraa mirgoota kana ittisu fi ummatni basaasa seeraan alaaf akka hin ittisu tolchuu ishii hanqata ykn ammoo akka jiraatu hin feetu. Balaan kun caalaatti yaaddessaa akka ta’u kan godhu ammoo biyya san keessatti reebichi suukkanneessaa fi akka maleetti hidhamtoota qabuun manneen hidhaa hedduu keessatti babal’atee kan gaggeeffamaa jiru ta’uu isaati. Tasa Itoophiyaan sababa hanqina dandeettii fi ministeerota ishii gidduu wal amantaa jiru xinnaa waan ta’eef meeshaa basaasaa kanatti ittifayyadamuuf carraan qabdu daangeffamuu ni mala, jedheera Huumaan Raayit Watch. Haa ta’u malee akka hanqinni dandeettiin biyyattii fooyya’een lammiiwwan itoophiyaa mobayilaa fi interneetii fayyadaman balaa hamaan fuuldura isaanii jira. Hordffii seeraan alaa mootummaan godhu cinaatti lammiiwwan biyyatti basaastotni mootummaa kun bakka hundaatti akka argaman amanuu jalqabuu fi sarara teleckomii irratti mata duree hedduu irratti bilisa ta’anii dubbachuu irraa of qoqqobuu jalqabuu isaanii waliin wal bira qabamee haalli jiru yommu ilaalamu waanti caalaatti yaaddessaa ta’e dhufaa akka jiru arguun ni dandayama. Sirni ofumaa of towachuu (self censorship) kun bakka hunda caalaa baadiyaa Itoophiyaa bakka facaatiin intenreetii fi Mobayilaa xinnaa ta’etti babal’atee gaggeeffama. Malli basaasaa mootummaa inni guddaan hidda basaasaa ummata keessa gad-diriiree fi sadarkaa gandaatti irraa jalqabee sirnichi ijaaredha. Aadaan haala akkanaan baadiyyaatti tolfame kun hawaasni baadiyyaa bilbila moobaayilaa fi meeshaawwan qunnamtii biroo hunda akka mala basaasaa biraa ta’aniitti akka ilaalu godheera, jedhe Huumaan Raayit Wach. “Sirni telekomii Itoophiyaa guddataa dhufuun isaa seerri icciitiin namootaa itti tikfamuu fi mirkanaawu tolchuu feesisa, akkasumas angawootni akka fedhanitti icciitii dhuunfaa namootaa akka daangaa wayii malee akka hin ilaallle mirkaneessuun kan hordofsiisudha,” jedha Ganesen. “Teeknoolojii Inteneetii fi mobaayilaa ofitti fudhachuu waliin meeshaann kun demokraasii akka tiksutti hojii irra oolchuu gochuun barbaachisaa akka hubachuun murtessaadha, yaadni fi ilaalchi namootni qaban bilisaan akka gaggeeffamu gochuu fi odeeffannoo adda addaa argachuu mirgoota jiran hundaa jajjabeessu fi sirna qajeeltoo tolchuu malee mirgootni ummataa kunniin akka ukkamaman gochuuf itti fayyadamuun sirrii hin ta’u.


Xalayaa Banaa Waldaya Qorannoolee Oromoo (OSA)

Yahyaa Jamaal | Bitootessa 27, 2014 Xalayaa banaa kana afaanuma keenyaan OSAf akkan barreessu waan na dirqetu jira. Hayyonni seenaa dhalootaan Oromoos tahee Oromoo irraa ala tahan,waa’ee seenaa Oromoo Bardhibbee 16ffaa, (gariin Oromo migration jedhu, gariinis Oromo expansion jedhu, ani garuu Return of the Oromojechuun filadha) irratti falmii hunde-jabeessa yoo geggeessan dilas hin dhagahu, hin dubbisu. Rakkoo kana wanni maddisiise maal akka tahe ifaa dha. Oromoon akka Oromootti seenaa mataa ofii barreeffamaan galmeeffatee ol kaa’uu hanqachuun isa guddaa dha. Oromoon waan argaa-dhageettiidhaan (afoolaan) hangafoota isaa irraa dhagahu dhala dhala isaatti dabarsaa dhufe malee, sirna barreeffamaa mataa isaa qabaatee ittiin hin galmeeffanne. Oromoon sirna barreeffama mataa isaa dhabeef garuu qaroomina dur-durii (ancient civilization) hin qabu jechuu miti. Qaroomina sirna barreeffama mataa keenyaa dhabneef qofa mataan waan gad nu cabuuf hin qabu. Qaroomina laalcha polotikaa, aadaa, amanatii, safuu, urjii dhahaa fi kan kana fakkaataniin saboota ollaa keenyaa kamuu keessaa hangafummaan laalamuu dandeenya. Hundumtuu hafee, warra Gadaan bulu tahuun keenya qofti mootii qaroomtotaa nu godhuu danda’a. Habashoonni sirna barreeffamaa mataa isaanii kan gabbifachuu danda’an beekkomsaan nu caalaniif miti. Amantiin Kiristaanummaa Abiisiiniyaa seenuu waliin wal qabatee kan guddatee dha. Amantii barachuu fi barsiisuu keessa afaanii fi qubee isaanii gabbifatan. Sirnoonni barreeffamaa addunyaa keenyaa baay’een ergifata amantii waliin wal qabatanii guddatan, babal’atan. Nuti Oromoon hanga yeroo dhihootti amantii mataa keenyaa qofa waan hordofnuuf, sirna barreeffamaa biyya alaa irraa ergifannee dagaagfachuuf hin dirqamne. Kun gama tokkoon bilisummaa sabummaa keenyaa kan calaqqisu yoo tahu, gama kaniin garuu nu hin miine jechuun rakkisaa dha. Miidhaan gama kanaan nu mudate, har’a seenaa keenya ofii keenyaaf barreessinee ol kaayuu hanqannee waan alagoonni dantaa isaanii irra dhaabbatanii barreessan irraa qofa dubbisuuf dirqamuu keenya. Seenaa Oromoo kan yeroo duraaf barreeffame (Bardhibbee 16ffaa) galmeessinee harkaa qabna warri jedhan baay’een isaanii dabtaroota Habashaa akka Abbaa Baahiree ti. Keessumattuu barruun Baahiree kan ‘Zeenaahuu Ze Gaallaa’ jedhamu faranjoota baar-gama irraa dhufanii waa’ee Oromoo qorataniif illee maddaa fi ragaa seenaa isa hangafa tahee fudhatame. Kan biraa hafnaan maqaan keenya ‘Oromoo’ jedhu didamee, jecha jibbansaa ‘Gaallaa’ jedhuun addunyaatti akka beekamu kan godhe Dabtaroota kana. Nuti mataan keenyayyuu seenaadhuma keenya waan Dabtaroonni barreessanii addunyaatti himan irraa dubbisuuf dirqamne. Dabtaroonni ammoo Oromoo irraa jibba waan qabaniif seenaa ummata kanaa bakka baay’eetti seenaa bulguu fakkeessanii barreessan. Kanuma waliin, hayyonni Oromoo baay’een seenaa Oromoo isa dur-durii (Kush antiquity) irratti hubannoon qaban muraasa. Seenaa dur-durii kana irratti afaan tokkicha dubbachuunis hanga ammaatti hin danda’amne. Habashoonni, ‘Oromoon bardhibbee 16ffaa booda Itoophiyaa keenya seene’ jechuu irratti yoo wal tahan, nuti ammoo dubbii kanaaf deebii kenninu irratti dhugaa wal fakkaataa tokko qabaachuu qabna. Dhugaa ragaa seenaa qabu, qabatamaa. Saba tokko taanee seenaa adda addaa himanna yoo tahe dogoggora guddaa dha. Hayyoota seenaa Oromoo tokko tokko dabalatee beektota Oromoo kan jennuun danuutu dhugaa kana ibsuu irratti rakkachaa/dogoggoraa jira. Namni tokko hayyuu seenaa Oromoo jedhamee, Sochii Oromoo Bardhibbee 16ffaatiin ‘Oromo migration’ yoo jedhee ibse na gaddisiisa. Namni tokko qaama hoggana ol’aanaa dhaaba siyaasaa Oromoo tokko tahee, ‘Oromoon lafa amma jiru kana irra kan qubate Bardhibbee 16ffaa keessa tahuun homaa shakkii hin qabuu’ kan jedhu yoo tahe, egereen siyaasaa keenyaa illee na sodaachisa. Gama kaaniin, maddi ummata Oromoo gama kibbaa (Madda Walaabuu) ti jedhama. Kun seenaa argaa-dhageettii Oromootiinis mirkanaawaa dha. Haa tahu malee maddi ummata Oromoo ummata Nuubiyaa (Dhiha) waliinis garmalee akka wal hidhatu ragaaleen agarsiisan hedduu dha. Qaroominni Oromoo fi kan warra Nuubiyaa waliif lakkuu tahuu isaatu hubatamaa dhufaa jira. Kun ammoo Itoophiyaan dur-durii (Aithiop or Kushland), tan Bible keessatti maqaa dhawamte sun, Itoophiyaa Oromoo durii tahuu isii nuuf mirkaneessa. Itoophiyaan har’a Habashoonni maqaa isii saamanii moggaafatanii fi Itoophiyaan Kuushota qulqulluu dur-durii sun walii adda adda tahuu isaaniis ifa godha. http://gadaa.com/oduu/10224/2011/07/26/ethiopia-their-ethiopia/ As irratti namoonni tokko tokko yaada koo akka malee hubachuudhaan ‘falmannaa Itoophiyaa’ godhanii fudhachuu malu. Akkasitti hubachuun dogoggora guddaa dha. Waan irraa dubbataa jirrutu waa’ee seenaa (history) ti. Seenaa yoo kaafnu ammoo ‘Ethiopia’ jechuun maali? gaaffii jedhuuf deebii soquutu dirqama taha. Kana keessatti Ethiopia dur-durii sanii fi kan amma Habashoonni moggaafatan adda addatti laaluutu dhufa. Nuti akka Oromootti hiriirri seenaa keenyaa isa kam keessatti akka tahe laallanna. Nuti qaama Ethiopia isii dur-durii san malee qaama impaayera Ethiopia isii har’aa tana akka hin tahin himanna. Kun lamaan ammoo salphaatti kan walitti araaramu hin tahu. Sababni isaas, Ethiopia isiin dur-durii sun eenyummaa keenya, eenyumaa Kuushotaa turte. Ethiopia isiin sobaa har’aa kun ammoo, eenyummaa Habashootaa irraa bukeeffamtee tolfamte. Eenyummaa kana lamaantu salphaatti wal hin araaramne. Kanin kaasuu barbaades kanuma. Akka hubannaa kiyyaatti, hundee seenaa Kuushummaa dur-durii kana mirkaneeffachuu fi falmachuun yoo xiqqaate karaa gurguddaa lama injifannoo nu gonfachiisa. Injifannoon inni duraa fi kan hangafaa, nuti Oromoon (Kuushonni) harka hedduu Habashoota dursinee karaa hogbarruu, ijaarsa gamoolee, ijaarsa siidaa, dhaha urjii, sirna demokraasii akka gadaa fi kan kana fakkaatan gabbifachuu keenya agarsiisa. Qaroominni Aksum kan calaqqisee mul’achuu eegale eega Izaanaan (Bardhibbee 4ffaa) Mero’ee cabsee hambaalee qaroomina Kuushotaa barbadeessee booda. Kanaafuu Mero’eetu Aksuumiif hangafa jechuu dha. Mero’een ammoo mallattoo seenaa qaroomina Kuushi. Qaroominni Kuush (Ancient Ethiopian civilization) eega barbadeeffamee booda, Qaroominni Abyssinia (Axum civilization) dagaaguun, hangafummaa qaroominaa nuti Habashoota irratti qabnu ragaa baha. Kana malees Itoophiyaan (Kushland) Bible keessatti maqaa dhawamte illee biyya teenya tan Kuushotaa malee Abyssinia isaanii (the modern fake Ethiopia) akka hin tahin sobsiisuuf humna nuu dabala. Tuffi Habashoonni qaroomin-dhabilee nu fakkeessuu barbaadanis ni dhabamsiisa. Hayyonni seenaa Oromoo naannoo kana irratti xiyyeeffannoo gahaa kennanii qorachuutu irraa eegama. Hariiroo Nuubiyaa waliin qabnu falmachuu irraa injifannoon argamu kan lammaffaas ni jira. Kunis, kijiba Dabtaroota Habashaa kan ‘Oromoon bardhibbee 16ffaa keessa lafa kana irra dhufee qubate, sana dura biyyi isaa asii miti’ jedhu sobsiisa. Nuti Oromoon akka dame Kuushitti isaan dursinee waggoota kumoota hedduuf lafa amma Ethiopia jedhamtuu fi godinaa kana keessa bal’inaan qubannee kan argamnu tahuu ibsa. Seenaan Oromoon lafa har’a irra jiru kana irratti qabus, seenaa waggoota kumootaa malee kan bardhibbee 16ffaa irraa qabee mul’ate akka hin tahin ragaa baha. Oromoon dhiibbaa Habashootaan yookiis dhimma jijjiirama qilleensaa irraa kan kahe godinaa kana lakkisee waggoota dhibboota muraasaaf gara kibbaatti godaaneera. Booda gaafa haalli aanjawuuf ammoo lafa isaatti deebi’ee qubate. Kun akka waan Oromoon ala irraa godaanee dhufetti ‘Oromo migration’ jedhamee ibsamuutu dogoggora. Warra akkasitti ibsu illee jabinaan dura dhaabbachuuf ragaa seenaa mataa keenyaa dagaagfachuu nu barbaachisa. Kanaafin ani akka hubannaa kiyyaatti sochii Bardhibbee 16ffaa sanaan ‘Return of the Oromo’ jechuu filadha. Oromoon lafa isaa haala siyaasaa yookiis umamaan dhiibamee irraa deemetti duula gadaatiin deebi’e yoo jenne afaan tokko nu dubbachiisa. Kun seenaa harkumaan tolfannee himannu osoo hin taane, ragaalee mallattoo Oromummaa Aksum irraa qabee hanga Mero’eetti jiran sirriitti qorachuu, galmeeffachuu fi beeknee wal beeksisuudhaan dhugooma. Hayyota Oromoo keessaa warri dhugaa kana falmachuu fi dhugoomsuuf hojjechuu jalqaban ni jiru. Haa tahu malee kanneen seenaa Dabtaraan akka dantaa isaaniif tahutti nuu barreessite qofa dhageenyee, falminee sobsiisuufis madda ragaa mataa keenyaa itti dhabnee, polotikaadhuma har’aa qofa bukeessinus guunneerra. Habashoonni ammoo gowwaa miti. Yeroo falmiin siyaasaa keenyaa mataa isaan dhukkubsee deebii nuu kennan dhaban, seenaa keenya kan akka ofii fedhanitti barreessan nu barsiisuu barbaadu. Yoo nuti Minilik, Tewodroos, Yohaannis akkas nu godhan jennee himannu, ‘Seenaa dabre hin dubbatinaa, yoo seenaa dubbachuu barbaaddan ammoo isin Itoophiyaa keessatti seenaa waggaa 400 caalu hin qabdaniitii usaa’ nuun jedhu. Ofii sooressa seenaa tahanii nuun hiyyeessa seenaa godhanii ibsaa jiru. Kanaafuu seenaa keenya kaleessaatti bakka godhuu fi bifa beekamaa itti tolchuun qooda hayyoota keenya seenaa ti. Akki itti seenaan Oromoo Madda Walaabuu fi Nuubiyaa wal fudhatus sirriitti qoratamee barsiifamuu qaba. Seenaa akka Oromootti qabnu afaan tokkoon barannee dubbachuu danda’uutu nurraa eegama. Beekkomsi seenaa keenyaa miidhaa Habashoonni bara Tewodroos irraa qabee nurraan gahan qofa irratti murtaawuu hin qabu. Akkuma gochaa Minilik nurratti raaw’ate beekaa fi wallaalaan keenya hundi qayyabatee qoma irraa qabutti, seenaa keenya isa waggoota kumoota duraas qorannee, beeknee, wal barsiifnee ittiin boonuutu nurra jira. Diinota Oromiyaa teenya irratti nutti hinaafanii ‘isin kaleessa dhuftan, lafti irra jirtan kun lafa keessan miti’ nuun jechuu barbaadan afaan qabsiisuu irratti, arraba qaroo wal fakkaataa qabaachuu nu barbaachisa. Kana irratti quufsaatti akka hojjetu kan irraa eegamu Waldaya Qorannoolee Oromoo, OSA dha. Waldayni kun qorannoo seenaa Oromoo isa dur-durii irraa qabee, akka hegeree siyaasaa keenyaaf aanjutti qaruu irratti jabeessee akka hojjetun yaadachiisa. Seenaan Kuush durii jirma eenyummaa keenyaa isa ganamaa ti. Seenaan bardhibbee 16ffaa fi sanii asii damee isaa ti. Kanaafuu jirma keenya guddicha dhiifnee damee qofa irratti rarra’uun akka hafutti, OSAn barnoota seenaa qindaawaa fi gadi fagoo nu barsiisuutu irraa eegama. Jaarmayni akkaademii Oromoo kun akkuma karaa hawaasummaa, siyaasaa, dinagdee fi jireenya Oromoo walii galaa irratti miidhaa mudatu saaxiluuf sagalee isaa jabaa dhageessisaa jirutti, seenaa Oromoo isa dur-durii (ancient) caalaatti qoratee fi qaree, seenaa boodanaa (medieval and modern) waliin wal simsiisee barnootaaf akka dhiheessu hawwii koo ti. OSAn, qorattoota seenaa Oromoo kan mata mataadhaan hojii qorannoo irratti bobba’an illee walitti qindeessuun, (kan alaas kan akka Prof. Shamsadin Megalomatis faa waliin hariiroo qorannoo jabeessuun) bu’aan wal taasisaan (consistent outcome) akka horatamutti qooda waldayummaa akkaademii isaa akka daranuu ol guddisun yaada dhiheessa. Galatoomaa! Yahyaa Jamaal


Dhagahaa Dhaamsa koo!! Ajaa’ibaa nama raasu!! Yeroo namni Alamayyoo Atomsaa jedhee OPDO natti faras. Jara kaleessaa Dhigaa Ummata keenya Dhangalaasu! Mee maalumaaf maqaa Isaa natti kaasu! Summii maalitu ajjeessee Abaarsa Oromootu Gaggeesse yoo jechaa koo Nadhageessee! Yaa warri ABOf taatan miseensa, Kaayyoo baataniif jajjabeessaa, Galmaan gahuuf irbuu seentan kaleessa, Kanatu waan hundaafuu murteessaa. Irbuu seentan yaadachaa Hojii qabsoo hojjachuuf dhaadachaa Beektoota keenyaan mala walgaafachaa Cunqursaa fi diinaa addunyaatti iyyachaa Iyyansa Sabaaf birmachuu Sana booda dalgachuu Maal gabrummaa baatani jiraachun?? Tokkummaa keenya jabeessa, Kanatu Bilisummaatti nu geessaa, Diinni nu fixaa jiraa biyya keessaa, Barataa barmootarraa ari’ee kunoo ni dhageessaa Haadhaa fi Abbaa walitti hidhee ajjeessaa Halkan guuree mana hidhaa geessaa, Kumaatamaan mana hidhaa ciisaa, Sibiila abiddaatiin guggubee qaamasaa bobeessaa, Kana ana miti miidi’aa addunyaatu odeessaa, Akkamiin calliftee teessa? Lakki!! OPDO Wayyaaneen horiin si macheessee, Dhugaa sitti fakkeessee, Akka Goobanaa Daaccee Sabarratti si hammeessee Godaannisa hin badne fuutee Oromoorra keessee Hojii kee diiggaa seenaanis siif galmeessee Yakkamtoota seenaa ta’uu kee dhageessee? Oromoon si jibbee ofirraa si fageessee, Maqaa kee cufaa tarreedhaan galmeessee, Sabni maal si godhe? situ of balleessee. Yoom akka kee gosa yaammatu? Isaan sabaan dhaadatu, Kanaaf Oromootni bara-baraan yaadatu, Sabni cunqurfaamee Bilisummaa dhaadatu Qabsoon hamma galiisa gahutti tasumaa hin dhaabbatu, Kumaatama Oromootu itti hiriiruuf gaafatu. Qabsaawaa fakkatee nu duraa balleessaa, Oromoo Lammii koo adaraa na dhageessaa? Naannummaa fi gandummaa of irraa fageessaa!! Jaallan keenya kanaaf hin kufnee kaleessa, Kanatu waan hundaa hadheessaa, Gantuu garaaf baatetu maqaa isaanii xureessaa, Sabni gabrummaa jala jiru maaliif kana gaggeessa?? Pooliisii Sumaalee balleessaa nu keessa!!!!!!!!


KAANSARII FINFINNEE QABATEE OROMIYAA GUUTUTTI DARBUTTI JIRU KAN FAYYISU BILISUMMAA OROMIYAA QOFA BY FAYISA LEMMA Akkuma beekkamu Finfinnee hardha hafteen nafxanyootaa fi wayyaaneen keesaa iyyitu kana waggaa 128 dura gosa Oromoo kan akka Gulallee, Galaan fi Oromoota biraa malee osoo qorichaafuu barbaadamee habashaan tokko keesatti hin argamu ture. Finfinnees kaansariin hin qabne ture.Qabeenya uumamaanis badhaatuu kan turtee fi lafti ishees bosinaan kan uwwifamte turte. Birbirsa/piyassa bakka yeroo ammaa siidaan nafxanyicha seexana gurraachaa Minilik irra dhaabbatu kana Odaa Yaa’a Gulalleettu irra dhaabbata ture, kun hundi jijjiiramee , qilleensa bareedaa fi qabeenya uumamaa ishee dhabdee gammoojjii tahuu ishee caalaa kan nama gaddisiisu abbaa ishee Oromoota ishee kunuunsaa irra jiraachaa turan sababa kaansarii kanaa dhabuu isheeti.Oromoon akka kaansariin kuni finfinnee hin qabannee wareegama guguddaa kafalee jira,hunda caalaa lubbuu qaqqaalii isaa itti dhabee duguuggin sanyii irra gahee jira. Erga Finfinneen dhukkuba kanan qabatamtee eegalee keessattuu waggaa 23 darbe babaldhachuu dhukkuba kanaatin Oromooti naannawa finfinnee jiraatan seeran ala Wayyaaneen lafa isaanii irraa buqqiffamanii bakka jiraatani fi waan ittiin jiraatan waan hin qabneef maatiin bittinaa’ee kun wardiyaa tahee,kun hojii humnaa qarshii baayyee gadi bu’aa taheen qacaramaa lafa irraa ari’ame irrattti hojjataa kan jiru yoo tahu kan humna hin qabne ammo kadhattuu karaa gubbaa tahee hafee jira. Akka fakkeenyaatti bara 2012-2013 keessa maqaa “Bole Lemi Industrial Zone” jedhun maatii Oromoo abbaa warraa 800 ol kan buqqisan yoo tahu lafa kana wayyaaneen kampaanii biyya Chaynaa,Turkii, Hindii, Koriyaa fi Xaaliyaniif addaan qooddee gurgurattee jirti. Kana qofa osoo hin taane fabrikooti bakka kana irratti ijaaraman fi kan naannawa finfinnee bakka biraatti ijaaraman hundi kunuunsa fabrikkaan tokko naannawa itti ijaarameef godhuu qabu osoo hin godhin summiin xuraawaan fabrikkaa isaanii keessaa yaa’u lagoota naannawa san jirutti dabalamuu dhaan bishaan qulqulluu faalee yeroo adda addaa horiin baayyeen dhumatee jira,lubbuu namaatirras rakkinni gahee jira . Xuriin adda addaa kan mana fincaanii dabalatee kan FINFINNEE keessa yaa’u laga akka AQAAQII faaluun uummata keenya miidhaa jira, garuu kan miidhamu Oromoo waan tahef wayyaaneen furmaata laatuu hin barbaaddu. Misooma abaaboo maqaa jedhunis akka fakkenyati Oromoota naannawa Magaalaa Mannaagashaa fi Sabbataa lafa isaanii irraa buqqifaman baayyinnaan warra isaan buqqise kanaaf hojii humna kan hojjatan yoo tahu, bakka hojiitti akkamitti akka of eeggatuu qaban waan leenjin hin fudhatinif kemikalota adda addaan dhukkuba gogaa fuudhanii kan du’ani jirus, kan waliin rakkatutti jirus baayyee dha.Kun hundi kan isaan irra gaheef Oromiyaan, lafti abbaa isaanii, kan akaakilee fi abaabileen isaanii, kan isaan hardha irra jiraachaa jiran badhaatuu fi barbaadamtuu waan taatef malee balleessaa tokkollee qabatanif miti. Gidduu kana osoo rakinni olitti tarraahe hundi uummata Oromoo irra gahaa jiru furmaata kanaa kennuu dhiisanii kansaricha babaldhisuf,lafa daangaa finfinnee keessaa hunda gurguranii waan fixanif,lafa Oromiya tan gurguramtee hin dhumannetti darbuuf shira wayyaaneen lafa jala xaxxe maqaa magaalota naannawa Finfinne jiran Finfinnee waliin “ master plan” tokko jala galchuu jedhuun baastee dhageenye jirra, ‘ Osuma beeknuu huuba waliin nyaanne jette sareen’, kan hanga hardhaatis wallaallee osoo hin tahin falmannee falmisiisaa oromoon baayyeen itti hidhamee,tumamee, hujii fi barnoota irraa itti ari’amee,biyyaa itti baqatee malee kaansarichi Finfinnee qabate salphaan hin babaldhanne.Hardha murteen kun Oromoof du’aa fi jiruu tahuu qaba,dhukkubi kaansarii kan Finfinnee qabe kun yoo babaldhate Oromiyaa ajjeesuu akka dandahu hundi keenya beekuu qabna.Oromoon kaabaa kibbatti, bahaa dhihatti tokkummaadhaan shira wayyaanee kana dura dhaabachuu qabna,’madaa quba miilaa irra jiruf mudaamuddin nama dhukubdi’, Finfinnee irraa fagaachuu keenyaa yookin rakinni Oromoota naannawa Finfinnee irra gahaa ture fi jiru waan nurra hin gahinif yoo caldhisne seenaan nu gaafata, keesattuu dhalooti qubee “QUBEE GENERATION” shira wayyaanee kana hatattaman uummata baldhaa Oromiyaa biraan gahuu fi fincila finiinsuu irratti akkuma asiin dura godhaa turre gahee guddattu nurraa eeggama. Hanga gaafa Oromiyaan bilisoomtutti kaansarin Finfinnee qabate akka hin babaldhanne godhuu qabna,garuu kaansarichi kan fayyu yoo Oromiyaan bilisoomte qofa. Barreessaa qunnamuuf : fayis2003@gmail.com


Lammikoo gurra naaf ergisi

a Firehiwot Guluma Tezera 31-03-2014 Dhaamsa koo Lammikoo gurra naaf ergisi Obsaan callisaan na caqasi Sumaaf jedheetani dhagahi Dirqama lamummaa kee bahi Ani kunoo bahuuf kutadhee Ka’e zinnarakoo hidhadhee Na hin qabinaa Na hin dhoowwinaa Hidhadhe ani qawweekoo Deebisuuf lafa abba koo Hin dhiisu ani waan koo Har’aa kaasee soda maaliiti Kan bitamnu hanga yoomiiti Dacheen tun kan eenyuuti Kan irrati wal bitu sanyii ormaati Gumaa jaallanii eenyu kan baase Mee naaf himaa hunduu ni callisee Nutiif jedhanii wareegamanii Lafee isaanii danqarsanii Har’aa tanaan nu gahanii Nu hundinuu ni callisnee Hanga duriituu hanqannee Dubbachuudhaa dadhabnee, burjoojofnee, dhamaanee, Guyyan nutty dukkanaa’ee Ifni hurrii nutty ta’ee Waanuma isaat wallalee Yaa jarana bar salphannee Dhageessuu isinittan himaa Waan jette oromiyaan yaa jamaa Akkas naan jette yaa namaa Dheebodhe dhiiga diinaa Qalaa hin dhukaasinaa, hin ajjeesinaa Mormashee irraa darbaa Dheebodhee dhiiga diinaa Na obaasaa hadaraa seenaa Dhoramee nyaatameee Qoqoramee gadi dhumee Ilmi koos hidhamee Kaan ammo biyyoti makamee Gootni silaa gootumaa Kan du’e falmee bilisummaa Gatuun silaa gantuma Kan gurguratte oromiyaa Dubbin oromiyaa yoom dhumee Bosonni koos ciramee, dhumee Mirgi koos sarbamee, dararamee Maalin himee maalin dhiisaa Dubbin baayateef hareeti hin fe’anii Ana harmee keesan jaalttu taananii Kanan jedhu dhageenyaani Ammaa bilisoomtu hin yaadinaa Garuu isin gargar hin faca’inaa Tokko ta’aa wal hin jibbinaa Afaan walii beekaa hin bitaminaa Akkan jettekaa oromiyaanii Am sure na dhageessaniii Maalin hima isinuu ni beektanii Maal akka ta’uuf maal akka gootanii Na dhageessee yaa ilma aayyaa Callisuu manna cal godhuu wayyaa Oromiyaanis yoo san taati fayyaa Ka’aa ni duulla yaa ilmaan oromiyaa


Hiriyaa malee michanii – Geggeessaa malee galan

Jiituu Lammii Dur dur, ilmoolee qeerransaafi re’eetu walitti michi jedhama. Guyyaa guuyyaa waliin taphataa oolanii galgala gara gara warra isaaniiti galu. Gaaf kaanittiin qeerransi “…har’a eessa oolte….?” Jettee ilmoo ishee gaafannaan, ilmoonis eenyu waliin akka oolte tokkoo lamaan itti himti. Gaafa kana haati hedduu aartee “…kana booda yoo isaan argite toftaan ittisiqii qabii nyaadhu…!” jettee gorsiti. Akkuma kana edaa haatii re’ees mucaan ishii eenyu waliin akka ooltu waan barteef, “… ilaa yaa mucaa koo, diinni hamaan sanyii keenya lafarra fixaa jiru warra kanaa, lamuu fuullee jara sanaatti hinbayiin.…” jechuun jabeessitee akeekkachiifte. Gaaf kaanittiin ilmoon qeerransaa barii kaatee, fuulleetti baatee, “…yaa ijoollee kaleessaa…. Koottaa nitaphannaa…” jettee sagalee jabaadhaan waamte. Ilmaan re’ees dursanii dubbii jiru waan baraniif, “… isa haatee sii malte… keenyas haati nuu malteettii… nagaatti… nagaattii…!!” jedhaniin jedhama. Warri wal dhagahu, warri mala waliif himu akkasiin badiirra wal oolfata. Gara dubbii koottan darba. Bara 2002, xalayaa seena qabeessa tokkotu mata duree ‘A¼S yìN LÐ{ nN!?’ jedhuun magaala Finfinnee keessatti Gamtaa barattoota Oromoon qaamolee adda addaatiif faca’e. Yerichatti walitti bu’insa barattoota Tigreefi Oromoo gidduutti ta’e tumsuuf komaandoon waraanaa ‘Aashawu’jedhamu, kan dantaa saba tokkoo qofa tiksuuf dhabbate mooricha cabsee seene. Humni kuni dogoggoree ilmaan saba isa akka hinmiine keettoo fuulaafi maqaa ilaaltee “YU y¼ nW! ¶ y¼ aYdlM!” jettee sanyiin gargar footu of fuulduraa qaba ture. Akka kanaan ilmaan Oromoo sanyiin warra kaanirraa fooyamanii miidhaa guddaan irraa gahe. Maarree, ilmaan Oromoo haala kana ilaalan “ Nutoo ilmaan eenyuti!?” yoo kaammoo akka jaarri jedhanitti ‘…A¼S yìN LÐ{ nN…’ jechuun gaaffii murteessaa tokko gaafatan. Barattoonnii kun deebii gaaffii kanaa wallaalaniit miti. Eenyu akka ta’an of beeku. Saba isaaniis, biyya isaaniis, seenaa-aadaa isaaniisi qajeellootti beeku. Garuu waatokkotu hafe. Nama gaaffii kana of gaafatee barbaadee of arguun ittijirutu ture. Jara kana fakkeenya ho’aa kanaan dhugaa jiru ittihimanii ofitti akka deebi’an taasisuu akeekkatan. Dhugumattuu gaaffiin kun yerichatti balbala namoota hedduu seene. Warri gaafficha of gaafatanii deebii argachuun lafa salphinaatii bahan amma hinqaban. Warri dubbichatti dugda galalanammoo gaafa ormi balbala itticufatee bineensatti gadi hari’u, seenaarraa deebii argataniiru. Firoottan kiyya, “Nuti ilmaan eenyuuti!?” Haala ittijirruufi keessa jirruun otoo hindaangeffamne miira walaba ta’een gaaffii kanaaf deebii haqaa keennuu danda’uu qabna. Gaaffii kana yoo deebifne lafa oolluufi abbaa waliin oollu beekna. Ulfina keessaatti of tiksina. Dubbii kana dagachuun ykn. gurra kennuufii dhiisuun karaa malee nama offee akka malee gatii nama baasisa. Ilmaan Oromoo hedduun kana dagachuun bakka isaaniif hinmallee of dhaabanii karra ormaa duratti salphataniiru. ‘Lallaba gowwaa firatu qaana’a.’ akkuma jedhan nullee seenaa isaaniitti qaana’uun keenya hinoolle. Dhiyeenya kana nama yeroo baay’ee dhimma Oromoo dubbachuun beekamu tokkotu waa’ee Oromoof seenaa Itoophiyaa mari’achuuf Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Sagantaa Afaan Amaaratti warra Itoophiyummaa gateettii ormaarratti ijaarrachuu baran waliin “marii” yoo taasisu dhagaheen seenaa warra hiriyaa malee michee geggeessaa malee galee kaasuuf dirqame. Orma baroota dheeraaf saba Oromoo tuffachaa ture fuuldura dhaabatanii dhugaa saba ofii dubbatachuun jagnummaadha. Kun kan ta’u garuu yoo maal akka dubbataniifi hiriira diinni ittiin namatti dhufu dursanii akeekkatan; eeboo dubbi diinni namatti darbatu gahumsaan ofirraa qolachuu danda’an qofa. Sanaan achitti dubbichi faallaa ta’’a. Xiyyeeffannoon kiyya waa’ee marii kana miti. Warra hiriyaa malee michee geggeessaa malee gale seenaa keessaa yaadachuuf malee. Dogoggora namni kaleessa hojjatee darberraa inni har’a jiru barachuun hammeenya hinqabu. Seenaa akkasii kaasanii walbarsiisuun-walirraa barachuun dirqama dhalootaati. Adeemsa kana keessatti maqaan namaa garuummaanis ta’e gadhummaan kaafamuu mala. Akkuma hojii isaatti jechuudha. Dirqama seenaatu akka kana. Barreefama kana keessatti namoonni maqaa dhahamanis akeekuma kanaaf malee faayidaa biraa akka hinqabne dursee hubachiisuun fedha. Turtii gaarii. Baalchaa Saafoo bara jireenya isaa (1863-1936) keessatti, uumamaan leenca bitaa-mirga lolu ta’uu seenaa dhokachuu hindandeenyetu ragaa baha. Lola Xaaliyaanii tokkoffaa jedhamu keessatti: Hanga jedhamutti laphee ormaa keessaallee ta’u leelloo sobaa argatee ture. Haata’u malee Balchaan yerichatti “Ani Ilma eenyuuti!?” jedhee of gaafateera otoo ta’ee, sammuun isaa, “ …ati ilma Oromooti. Sanuu kan maatiin kee weerartoota diinaan qe’ee isaaniitti sirraa dhuman, kan daa’imummaa keetti booji’amtee gabrummaan harka diinota keetti guddatte, hunduma caalammoo… kan sanyiin kee akkka badu qaamni saala keetii akka korma loonii tumame1 ….. ati nama gochaan sanyii ballee irratti raawwate… ilma Oromooti….!!” jechuun dhugaa hedduu ittihima ture. Yeroottii kan of gaafachuu dhabuun orma salphina kana hunda isaafi saba isaarratti oolef umrii guutuu ergamaa hafe. Hangan ani beekutti sareenillee lafa ittikolaasan umrii ishii guutuu otuu lagattuu, otoo baqattuu hafti. Keenya namni hagasillee hanqate. Qusee Diinagdee (1851 – 1927), akkuma Baalchaa diinni maatii irraa fixee ijoollummaan booji’e. Yerootti gaaffii kana of gaafachuu dhabuun eenyummaa isaa dagatee bara dheeraaf diina saba isaa qalu wajjin duulaa duulchisaa hafe. Gaafa umriin dhumee, ormi karra itticufatu barbaadee of argee, eenyu wajjin akka tureefi maal hojjataa akka ture hubatee gaabbiin “…teenyee ol fannifnee, ol kaaneeyyuu buusuu dadhabne!” Jedhe jedhama. Namni hiriya malee miche gala gaabba mitiiree!? Ammas warra yerootti “… nuti ilmaan eenyuuti??” jedhee of gaafachuu dadhabee erga yeroon darbee bool’a qaanii keesatti of argee gaabbee keessa hanga tokko ilaaluu yaalla. Birgeedar General Tafarii Bantii (1921–1977) Oromoota orma tajaajilaa turanii afaan bineensaatti hafan keessaa tokko. Tafarii Bantii (Sadaasa 28, 1974 – Bitootessa 3, 1977) Perezedantii impaayera Itoophiyaafi durabu’aa paartii Dargii ta’anii maqaaf muudamanii ture. Namoonni inni waliin dhaabateefi lafti inni dhaabbate akka isaaf hinmalle, kan obboleewwan isaa qarriffaa dhoksaatiin waraantee fixxe ta’uu dursee kan ubate uummanni isaa tarii yoo galeeffillee jedhee: ‘Hoolaa dhaltii of eegi yaa Tafarii Bantii! Warri Toophiyaa nama gantii! Jechuun tikseen looniillee otoo hinafne amala diinaa dursanii akeekuufii yaalaniiru. Gorsi kun yerootti fudhatamuu baatus gaafa warrumti maqaa tokkummaa biyyaan isa waliin kakataa turan akeekkachiisa tokko malee akka bineensa hamaa guyyaa saafaa rasaasaan tuman4 tokkummaa jaraa duuba maaltu akka jiru Tafariif galuufii hinoolu. “Erga naan galee naa gale.” Jette jedhan intalli. Jeneral Damisee Bultoo, akkuma kana qawwee diinaa baatee diina fira fakkaatu waliin bara dheeraa dabarse. weerara Somaalii ittisuu dabalatee Warra maqaa tokkummaa biyyaan sobanii kaakatan waliin bu’aa bayii hedduu keessa darbe. Gaafa irribaa dammaqee eenyummaa warra waliin dhaabatuu hubachuu jalqabu reeffumti isaallee hanguma du’a sareellee ulfina dhabe. Hiriyaa malee michanii geggeessaa malee galan. Seenaa darbe ilaaluun, siinxaluu, galmessanii kaahuun, irraa waa hubachuufi dhaloota barsiisuun adeemsuma dhallii namaa seenaa isaa keessatti dabarsee, har’as harkaa qabu, borus ittijiraatu ta’a. Kanaaf seenaa keessa taateewwantu (events) kaasanii walii himuun qajeelummaadha. Dhugaa jiru otoo hindabsiin abalu bara akkasii waan akkasii raawwate… biyya akkasii, iddoo akkasiitti waan akkasiitu ta’e …” jedhanii dhaloota yaadachiisuun yakka hinta’u ykn hammeenyummaa hinqabaatu. Dhugaa jiru kaasuun dhalota jiru dogoggora fakkaataarraa deebisuuf seenaa Oromoo keessatti warra “Nuti ilmaan eenyuuti….!?” jedhanii otoo of hingaafatiin karaa malee deemanii akka malee ta’an yaadachuuf ammas waa xiqqoo haa ilaallu. Hiryaa malee michanii gaabbiin quuqamaa galuun maal akka fakkaatu caalattii baruf seenaa Dr. Nagaasoo Gidaadaa hubachuun kana warra kaanii caala barnoota gaarii waan kennu fakkaata. Dr. Nagaasoon seenaa isaanii keessatti humnoota maqaaa tokkuummaa biyyaan kakatan waliin hojjachuuf nuffii tokko malee yoo inni tokko fuula dhoowwattu isa kaanitti makamuun yaalii hedduu, garuu milkii tokkollee hinqabne erga taasisanii booda dhiyeenya kana “… habadan lamuu dubbii jara kanaa…” jechuun erga aduun dhiitee waakkachuu isaanii dhageenyeerra. Akkuma kana, obbo Juuneddiin Saaddoo orma garaa gahuu seenaa fokkuu meeqa erga hojjatanii booda gatiin dadhabbii isaanii maal akka ta’e yaadachuun seenaa jirtuu namuu qalbii keessaa qabu natti fakkaata. Egaa yaa fira, seenaa du’a obbo Alamaayyoo Atoomsaa dabalatee fakkeenyi hiriyaa malee michuun maal akka ta’e nu barsiisan qalbii keenya keessaa ykn. Yaadannoo seenarraa wal yaadachiisuu mallu hanga hinqabu. “gorsii… gorsii didu gara inni fedhutti gorsi.” Akkuma jedhan warra karaarraa maqan ykn. maquu kajeelan, “…lakkii yaa ilmaan firaa akkuma dhaqa baddan galas badduu…” jennee waliif himuun waan dhufteen jiru. Isa didee guuleenammo “ …ittihiman didduun du’a hindiddu.” Jennee hagam garaa nu nyaatus biraa hafuun keenya hinoolu. Hiriyaa malee michanii Geggeessaa malee galuu Waaqayyoo nu haa oolchu!! – Xumureera


ADDA BILISUMMAA OROMOO OROMO LIBERATION FRONt Gaafa: 31-03-2014 Date: Lakk.: 02/stm-abo/2014 No.: Dhiiga Ummataa Dhangalaasaa Jiraachuun Amala Bittoota Itophiyaa ti. Ibsa Adda Bilisumma Oromo Oromiaa fi ummatni Oromoo bittoota Itophiyaan nagaa dhorkatamuun dhaloota sadii oliif lola, jeequmsa, hiyyummaa fi wallaalummaa keessa jiraate. Impaayera humnaan ijaaramte kana keessatti hanga ammaattis nagaa hin argatne. Bittootni Itophiyaa jalqabaa hanga har’atti mul’atan impaayera humnaan ijaarratan kana humna qawwee, sirna ukkaamsaa fi ummatoota walitti buusuun tikfataa yoonaan gahuu seenaa bittoota Itophiyaa irraa dubbifama. Keessattuu handhuura siyaasaa impaayera Itophiyaa kan tahe Oromiyaa fi ummatni Oromoo impaayera kana jireessuuf gatiin baasifamee fi baasaa jiru kan ummata kamuu caalaa suukanneessaa fi hadhaawaa dha Impaayer ijaaruu keessatti ummatni Oromoo mirga isaaf falmatuu irraa jumulaan ajjeefameera. Harki goototaa ciramee, harmi haadholii murameera. Lafa isaa irraa buqqaasuun nafxanyootaaf qoodameera. Kun hundi irratti raawwatamee iyyuu nagaa hin arganne. Akka deebi’ee mirga isaa hin gaafatanneef olloota isaa hunda diina irratti taasisuun akka Oromoo diineffatan, sodaatanii fi shakkan gochuun bittaa impaayerummaa lubbuu dheeressan. Waan taheef gabrummaa jala jiraatuuf illee wareega lubbuu fi qabeenyaa baasuu gaafatame. Mootummaan Itophiyaa kamuu dhufu, sirna bulchiinsaa kamuu diriirsu, ummata Oromoof diina malee fira tahuu akka hin dandeenye gochaa Wayyaaneen olitti ragaan hin jiru. Mootummaan Wayyaanee bara 1991 humnaan aangootti dhufee eegalee ummata Oromoo diina duraa godhatuun hammeenyaa faashistummaa fi diinummaa hedduu irratti raawwate. Maqaa guddinaa fi misoomaan ummata Oromoo kuma kodhanootaan lafa isaa irraa ari’uun ittiin duroome. Ummata Oromoo beekaa fi barataa dhabsiisuuf kaa’imman dhibbootaan barnoota irraa ari’eera. Dhibbootaan hidhaatti guuree irratti roorriseera. Oromoota hedduu ukkaamsee dhabamsiise. Kuma Kudhanootaan biyya alagaa keessatti baqattummaan akka dararamu taasiseera. Mootummaan farra ummata Oromoo kun baroota dheeraaf ummatoota ollaa Oromoo hidhachiisee lolchiisaa, gama kaaniin ammo araar-buusa fakkaatee dhihaachuun qumaara siyaasaa taphataa akka ture, ummatni Oromoo lola Somaalee fi Oromoo, Gumuzii fi Oromoo, Oromoo fi Geeda’oo, Oromoo fi Burjii, Oromoo fi Affaar gidduutti uumeen lubbuu galaafatamee fi qabeenya barbadaa’e fi barbadaawaa jiru hin dagatamu. Ilmaanuma Oromoo sababaa adda addaan walitti buusuun dhiigni dhangala’aa bahe seenaan galmeessee jira. Mootummaan farra ummatootaa fi abbaa irree kun yeroo ammaas ummata Oromoo gargar qooduun wal lolchiisuu irratti argama. Akka kanaan Oromoo Booranaa fi Gujii gidduutti lolli Godinaa Gujii keessatti akkuma bakka biraatti tahamaa ture shira tika Wayyaaneen eegalame lubbuu hedduun lakkaa’aman galaafatee jira. Qabeenyi danuus lola ummata tokko gidduutti adeemsfamaa jiruun kanaan dhabamaa jira. Lola kana dhaabsisuun nagaa buusuun dirqamaa fi gaafatama mootummaa tahee osoo beekamuu guyyootaaf lolli kun akka itti fufee deemuu callisuun Wayyaanee, mootummaan kun hangam ummata Oromoof diina akka tahe akka gaaritti hubachiisa. ABOn lola ummata keenya Booranaa fi Gujii gidduu diina shiran kana qabsiise lubbu dhibbaa ol galafata jiru kana jabeessee balaaleffata. Lubbuu gaaga’amee fi qabeenya dhabameef gaddi itti dhaga’amuu beeksisaa kanaaf kan itti gaafatamu Wayyaanee tahuu hubachiisa. Ummatni keenya Booranaa fi Gujii kan isaaniin wal lolchiisaa jiru diina tahuu hubatuun lola kana daddaffiin dhaabuun akka nagaa buusan waamicha isaa dabarsaa Manguddootni, beektotni, darggaggootnii fi barattootni Oromoos shira diinaa tokkummaa Oromoo laaffisuu fi umrii bittaa isaa dheereffatuuf raawwataa jiru kana irratti dammaquun, lolli hin barbaachifne kun shaffisaan dhaabbatee araarri akka bu’u qooda lammummaa irraa eegamu akka bahatan ABOn yaadachiisa. Injifannoo Ummata Oromoof! Adda Bilisummaa Oromoo Bitootessa 31, 2014 P. O. Box 6973 Asmara, Eritrea |Tel 2911 153848 | www.oromoliberationfront.org, www.oromoliberationfront.info


Gaaddiidduu Jaaramayaa Farra Sabboonummaa Oromoo..kutaa duraa

Barreeffamaa kanaa maqaa dhaloota koo dhiisee akkan maqaa qalamaan katabu na dirqe keeysaa guruguddoon sadihii. Isaanis: 1) Yeroo amma Oromoon biyya alaa gola heddutti waan wal qoodee jiruuf haala akkasii keeysatti eenyutu barreessee fi eenyutu dubbateetu gatii qaba malee qabiyyeen barreeffama tokko gatii waan hin qabneef, 2) Jaarmayaa tokko kan Jaarmayaa isa godhuu nama, akkasumas Hawaasa keessatti bu’uurri (Social unit)n nama. Kanaafuu yeroon waan hawaasa Oromoo ykn deemsaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo irra hasa’amu maqaa namootii qooda adda addaa xaphatan ka’uun hin hafu. Kana keessatti namootiin yaada isaanii mormamu ykn gochaa isaanii saxilamu akka uumamaan jibbamanitti fudhataamee akka ”personalized“ hin taneef, 3) Hubannoo fi muxxannoon jiru irraa Oromoo keessatti guyyaa injifatnoon jirtuu callissanii wal jalaa ya’uu, ammoo gaafa haalli hadhooftuun dhalattu wal looguu, waliitti qubaa qabuu, tokko gafataa ka biroon nama gaffii maraa deeybisuu tahee mul’achun ni jira, Qabiyyeen barreeffama kanaa hanga danda’ameetti nama samuu walaba tahee yaaduu tokkoof odeeffata ragaa qabuu tokko dhiheessuun akka namuu hubtnoo wal qixxaataa horachuun qaama qabsicha ta’uf akeekame dha. Barreeffama kana keeysatti dabree dabree afaan halagaa dhimmaa bahamee jira. Kuniis yaadicha afaan calqaba itti ibsameen ibsuun hubannoo daran waan namaaf kennuufi. Oromoon yeroo nagayaa wal gafaatuu nageenya maatii, gandaa, araddaa, uumamaa naannoo wal gaafata. Teessumaa ykn yaa’ii godhaatu maraa nageenyaa fi yaada qajeeltoo akka dhaleeffatuuf Waaqa isaa kadhata, walis eebbisa. Waliigala nagayaa fi nageenya yaaduun qaama aadaa Oromoo ti. Oromoon dhuma jarraa 19ffaa irratti gaafa caabee biyya namaa deemee dangaa namaa cabsee nagaa booressuun kan inni godhe irraa madde uttu hin tahiin, warra humnaan eenyummaa Oromoo sarbee qabeenyaa isaa saamuu fi hawwutu daangaa itti cabsee mirga uumamaan qabu irraa sarbe. Har’a yeroo beektotni siyaasaa Oromoo tokko tokko ”pacifist” tahuun gaffiin Oromoo karaa nagaa qofaa tarkanfachiifamuu qaba jechuun akka ABO dirqiin waraana filatetti dhiyeessu. Kun dogoggora bu’uraati. Waan Oromoon hundi irra quba qabu tattaaffii karaa nagaa tahan wal yaadachiisuun barbaachisaa dha. Oromoon Fincila Diddaa Gabrummaa gaggeesse keeysatti dhibde jirtu karaa nagayaa furachuuf yaalii godhee jira. Isaan kana keeysaa hanga tokko tarreessuuf:- Tattaafi tahan kana keeysatti yaaliin hundi deebi ykn xumurri isaanii abdii kutannaa fi ganiinsaan gara mootummoota abysiniyatti godhamaniin gaga’amaa dhalchee furmaata uttu hin argatiin fashale hafe. Oromummaan kan Oromoo bira geesse fi mirgoottan hangii tokko har’aa Oromoon Impayeera Ityophiya keeysatti qabu kan argamte warreegama qaali ijoolleen Oromoo ABO/WBO jalaatti hiriirani baasani fi sochi fi fincila diddaa uummatni Oromoo gaggeyseen argamuun hiccitii miti. Itti fufa…..


BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Afraffaa

Oromoon Gullallee gabrummaa fi biyya isaa irraa-buqqifama walaloolee sirbaa kanneen addaddaatiin ibsata. Keessumaa walaloolee naannee, geerrarsaa, seeyyii fi dhiichisaa keessatti harqoota gabrummaa Habashaa kan isarra jiruu fi abdii bilisummaa fi walabummaa biyya ofii addeeffata. Akkanatti gabrummaa fi gabbaarummaa Habashaa kan isarra jiruu fi dharraa birmadummaa fi bilisummaa kan ibsatu Oromoo Gullallee callaa miti. Akkan argee fi dhagayetti kun naannolee Oromiyaa maraa fi gosolii Oromoo hundumaa biratti waan beekamu. Otoo abdiin Oromoo keenyaa inni cimaan kun jiraachuu baatee, yoon silaa hundi keenya: Azbixee fi Gonnixee, Aadafris-ii fi Ashabbir, Difaabbaachaw-uu fi Gizaachaw, Laxxibaluu fi Ziqqibaluu, Aalgaanash-ii fi Yawhaalaash faa taaneeti turre. Ilmoo namaa ilmoo namaa wanneen taasisan keessaa inni tokko abdii dha. Abdiitu uummata Indiyaa kan waggaalee 100 koloneeffatoota Ingilizii jala ture, uummata Giriikii kan waggaalee 367 Osmaan Turkii jala ture, uummata Albaaniyaa kan waggaalee 431 Osmaan Turkii jala ture, uummata Sarbiyaa kan waggaalee 338 Osmaan Tarkii jala ture, uummatoota Arabaa mara kanneen waggaalee 400 gabroomfatoota Osmaan Turkii jala turan, uummatoota Ameerikaa Kibbaa kanneen waggaalee 300 koloneefatoota Ispaanyaa fi Portugaal jala turan, uummata Aljeeriyaa isa waggaalee 132 gabroomfatoota Faransaa jala ture, Afrikaa teenya guutuu tan Koloneeffatoota Oroppaa jala waggaalee dhibbaa ol turte, bilisummaa fi walabummaan kan isaan gaye abdii dhala namaa kana. Abdiin kun nu Oromootas, obboleewwan keenya Somaalotaa fi Sidaamotas, Walaayitoota fi Hadiyyootas, Gambeelotaa fi uummatoota Sulula Omoo faas harqoota gabrummaa Habashaa kana jalaa akka nu baasuu shakkiin tokkollee hin jiru. Kutaalee dabran dubbisuuf mee as tuqaa: – BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Tokkoffaa – BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Lammaffaa – BUQQIFAMA OROMOOTA SHAGGARII fi NAANNOO ISAA – Kutaa Sadaffaa __