Addi Bilisummaa Oromoo ni jiras hin jirus!

******************************************************************** Hub: Osoo dubbiftee hin fixin hin mufatin! Akka jiruuf- ana, sih fi onnee uummata Oromoo keessa jira. Akka hin jirreefii-lafarra hin jiru. Waa hojjetaa hin jiru, akka jaarmiyaatti hin jiru, waraanaan hin jiru, siyaasaan hin jiru. ABOn waan sadiin jira~kaayyoon jira, alaabaan jira, yaadaan jira. ABOn waa sadiin hin jiru-waraanaan hin jiru, hogganaan hin jiru, jaarmayaa/miseensaan hin jiru. Deebi’ee jiraachuuf waan sadan kana deebifachuu qaba. Waan kana irratti bara 2004 kora sobaa 3ffaa dura maqaa ‘’Galmee Waahimaa’’ jedhuun qabsiisa koree qopheessituu koraaf yaada bal’aa barreessee ABO net karaa jettuun facaasaan ture. Akkan amanutti namoota miseensa jaarmayaa biyya alaa muraasa qofatu dubbisuuf carraa argatee ture. Ani gaafasuma dubbiin naaf galtee miseensummaa ABO of irraa mulqee namtokkummaan sossohuu eegale. ABOn afuura DNA kiyyaa ti. Namni naaf hin kennu, na hin dhorkus. Kunoo har’a gaheera. Alhamdilillah! “Addi Bilisumaa Oromoo hin du’us hin mo’us, dhukkuba kanseriin qabamee jira.’’ jedheen barreessaa ture. Rakkoolee jajjabduu dirree irraa egalanii hanga biyya alaatti nu duukaa furga’anii hanga har’aatti ‘kaansera’ nutti tahanii fayyuu dadhabnetu jiru. “Boombii of harkaa qaban yoo yeroon dhukaasan ykn fashalsan malee lubbuu qusachuus tahe balleessuu hin dandahu.’’ Yoo yeroon diinatti darbite ittiin ajjeefta, kan diinni sitti darbe ammoo yoo saffisaan fashalsite lubbuukee oolfatta. Kana garas yoo baate -adios’, fixatte-ciiftee urjii lakkaawuudha. ABOn sababi hin duuneef waan yaadaa fi qalbii uummata Oromoo keessa jiruuf, waan hin mooneef ammoo tuqaalee 20 tarreesseen lafa naqe. ‘Achi abbaashee!’ jedheen bara sana hobbaafadhe. Baddaa fi gammoojjiin rakkoo jiru waliin mari’atee furuu irra ana nama homaa tokkotti hin galle irratti duula bane. Odaa Xasee yoo galmee keessaa qabaate deebise post gochuu dandaha. Mee naaf gaafadhaa. Rakkoo yeroo sana tarreesse keessaa martinuu har’a illee dhugooma qabu: Rakkoon 1ffaa hanga 5ffaa inbox kiyya keessaa waan delete tahee citee badeef yaada isaa waraqaa duraan qabu irraa ilaaleen akkasitti tarreesse: 6ffaa-20ffaa inbox keessaan itti dabale. ********************************************************************************************************************************************** RAKKOO 1FFAA: ABOn dhaaba diktaatora: Osoo hin dubbisin hin mufatin. Oromoon aadaa dimokraatawaa qaba. Seenaa qabsoo waggoota darban keessatti yeroo mootummaacehumsaa seenamee kaasee hanga ammaatti murtii mariin sirnaan irratti geggeeffamee murtaawe tokko argee hin beeku. Caasaa jaarmiyaa sirnaan diriiree murtiin ittiin dabru hin turre. Hogganni dhaaba riphee lolaa gaara keessa tahee caasaa isaa biyya ormaa keessa diriirsuun muudee buusuu fi abbaa fedhu akka fedhutti ajajuu hanqatuun rakkoo cimtuu turte. RAKKOO 2FFAA: Waldiddaa miseensota dhiheenya biyya irraa bahanii fi kanneen ala turan gidduu jiru: Miseensota dhaabaa Keeniyaa irraa kolugaltummaan biyya ormaa keessa qubatanii fi kanneen duraan ala turan gidduu walrigdaa hedduutu deemaa ture. ‘’Waa’ee qabsoo ana malee ati hin beekuun” heddummatee lolli wal gidduu eegale. RAKKOO 3FFAA: Guddisanii of ilaaluu (megalomania and organizational cult.): Diina tuffachuu fi humna ofii hanga inni gahu tilmaamuu dhabuun abdii hin taane uumeetu injifatamuu fide. Abdii akkasii irraan kan ka’euummanni ABO tuffachuu eegale. Oromoo marti abdii kanaan rarraga bilisummaa dhandhamuuf ariifachuu qofa tahe. Kun ammoo osoo injifannoo hin gonfatin of-tuulummaa (chauvinism) nu keessatti uumuu dandaheera. Injifannoo dura fakkaruun haa hafu. RAKKOO 4FFAA: Rakkoo gandummaa: WBO keessatti 1992 waanan xiinxale tokko waraana ganda tokkoo keessa iyyuu gandummaatu ture. Namoota meeqatu sababa akkasiin dhiibamee diinatti gale. “Jaalle ennyu ijoollee eessaa ijaara?!, jaalle eenyu ammoo ijoollee eessaa ijaara!?’’ jennee wal gaafataa turre. Sabboonummaan Oromummaa hafee, sabboonummaa gandummaa ijaaruutti deebi’ame (“micro nationalism” -jedha Waahimaa). RAKKOO 5FFAA: Rakkoo barnoota/muuxannoo fi dandeettii dhabuu (dhukkuba “ni beeknaa!”)-Kana jechuun miseensi dhaabichaa gameessi ykn hogganni muuxannoo ykn barnoota baraa gahaa dhabuudha. Barnoota akadamii qabaachuu ni malan, kun ammoo leenjii gara garaa fi toftaa hogganaaa haarawaa horachuun ni feesisa. Haalli bara Gullallee fi Taashaa ture waggoota 15 booda hin hojjetu. Kan ABOn baruu hin dandeenye dhukkuba “ni beekna’’ jedhu sana beekuu baruu hanqatuu isaa ti. RAKKOO 6FFAA:- Wal-diddaa miseensota waranaa keessa ture:- Kun miseensota jaarmiyaa gara garaa gidduutti kan calaqqisaa turee dha. Humna waraanaa kufiinsa mootummaa Dargii booda dhaabichatti dabalamee fi miseensa waraanaa kan duraan gaara ture gidduutti wal-diddaa uumameen gaaga’amni hedduun dhaqqabeera, basaasni diinaa hulluuqee dhaaba keessa seene. Olola diigaa fi kan waraana haamilee buusu tahee gaaga’ama adda adddaa dhaqqabsiiseera. Dabree amma illee mul’ataa jira. RAKKOO 7FFAA:-Dadhabiinsa caasaa jaarmiyaa irraa calaqqisaa ture:-Kun jechuun sadarkaa nam-tokkee irraa eegalee hanga gubbeetti dirqama miseensaa ifaan kaa’uu dhabuu fi waaltina caasaa jaarmiyaa eeguu dhiisuu irraan kan madde ajaja gadii fi olii saffisaan wal-ciniinsisuu hanqisee ture,ammas jira. Ajaja dabarsuu irratti dadhabiinsa uumee waan tureef gara sirna- dhabiinsaatti(anarchy) adeemamaa ture. RAKKOO 8FFAA:-Garaa garummaa(wal-qoodinsa) qondaalotaa fi miseensa nam-tokkee gidduutti uumamee ture:- Miseensi uleen akka inni gartuudhaan of ijaaruuf karaa baneera. Fkf Gartuu gantuu, gartuu dabballee, gartuu abbaa galaa, gartuu qaruuxee, fi kkf. Amanamummaan dhaabaa hafee gartuulee kanneeniif amanamuun ni turte. Kun ammoo akka wal beekaniin quunnamtii diriirfachuu fi wal-dura dhaabbachuutti deebi’ame jechuu dha. RAKKOO 9FFAA:- Dhibdee hanqina jaarmiyaa intelijensii:- Qabsoon bilisummaa kam iyyuu jaarmiyaa jabaa akkanaa malee bakka yaade gahuu hin dandahu. ABOn ammoo jabina karaa kanaa irratti waan hedduu hojjete hin qabu. Waan iccitii eeggachuu irratti aadaa keessaa kan maddee fi haala rincicummaa qabnu irraan kan madde jaarmiyaa dhibdee akkanaa furu irratti daran hojjechuu feesisa. RAKKOO 10FFAA:- Dhabiinsa hoggana ititaa:- Seenaa qabsoo oromoo irraa akka hubanutti wareegama qondaalota jajjaboo fkf Magarsaa Barii, Baaroo Tumsaa, Elemoo Qilxuu Abboomaa Mitikkuu, Nadhii Gammadaa, Guutamaa Hawaaz fi kkf kan ka’e rakkoon hogganummaa mudatuu maleera. RAKKOO 11FFAA:- Haala rincicummaa(rigidity) dhaabichaa:- dhaabni qabsoo bilisummaa geggeessu warraaqaa fi haala duukaa tarkaanfataa(flexible) tahuu qaba. ABO garuu haala kana irraa fagoo jira. Yeroo yerootti of gamaggamee haala keessaa(internal dynamics of development) fi alaa xiinxalee kamtu dhiibbaa cimaa qabaa fi hin qabu isa jedhu secca’ee ittiin tarkaanfatuu hin dandeenye. Kun ammoo akka ABO hullufa(faction) gara garaa of keessatti biqilchu isa taasise. Keessa taahanii akka of ijaaraniif karaa bana. Kun gartuun of ijaaruuf(group formation) karaa bane jechuu dha. QCn akkasiin hullufe. RAKKOO12FFAA:- Fedha aangoo:- akkan amanutti kan aangahuun malu akkaataa dandeettii fi gahee qabsicha keessatti qabaataniin tahuu mala ture. Mee fkf miseensi tokko yeroo dheeraa biyya alaa turee -miseensa k.gidduutti na fudhatuu didan jedhee Awuroppaa kana keessaa deemee akka wadala harree lafa dhiita. Kana jechuun eessaan aangootti ol-bahuu malee -qabsichaaf maal gumaachu kan jedhu hin turre, ammas ni calaqqisa. Miseensi hedduun karaa ittiin gabaasaa sobaa sassaabbatee hogganatti ol-dhihaatu tolfata malee karaa itti qabsoo dandammachiisu irratti hojjetee hin beeku. Ragaa tuquu yoo feesise ni dandahama. RAKKOO 13FFAA:- Wal-kaadhimmachuu:- Siree fi saree of duukaa fuudhanii lola hin dhaqamu. Kana jechuun kaadhimaa of duukaa yoo fudhatamee deemame, osoo ho’ifatanii ciisanii diinni dursee nama weerara. Kun siree ilaala. Sareen ammoo dutteetu diina namatti damaqsiti jechuu dha. Dhaabni kun wal kaadhimmachuu eyyamnaan shamarran babbareedoo qondaalli filatee qabatee fixe. Miseensi uleen hinaaffaa irraan kan ka’e qawwee fudhatee kute. Kaan ammoo walitti dhukaasuutti gara gale. Ragaa yoo feesise kurna tokko tuquun ni dandahama. Shamarran hedduutu garmalee gandatti hafe. Lola gubbaatti qondaala reeffa kaadhimaa isaa irra dhaabbatee booyu argeen jira. RAKKOO 14FFAA:- Sab-quunnamtii(SBO):- dhaabni tokko meeshaa sab-quunnamtii qabaachuun hedduu dansaa dha. Falmaa hin qabu. Bu’aan qabsoof qabus hagas gaarii dha. SBO bu’aan inni bilisummaaf qabu hedduu abdatamaa dha. Yoo sirnaan itti hin fayyadamin ammoo iccitii fi qabeenya qisaasuu dha. Yeroo mara sagantaa isaa hordofeen of gaafachuutti ka’e. Maali nama qindeessu hin qabu moo maaliif akkas taha, kan jedhuun of gaafadha. Waa’ee qabsoo keenyaa ilaalchisee haala biyya keessaa irratti diinni yoo iccitii keenya baruu fedhe SBO irraa argachuu mala. Sochii barattootaa, WMT, gargaarsa qonnaan bulaa fi kkf oduun qilleensarra oolu hedduu iccitii qisaasee balaa fiduu mala. Sagantaleen dabran haala yeroo duukaa xiinxalamanii akka miiltolee qabsoo horachiisuu malutti tahuutu irra jira. Kana yeroo biraan itti deebi’a. RAKKOO 15FFAA:-Si’aayina/saffisa dhabuu:- “Kun rakkoo dhiiga keenya keessaa maddemoo kan adeemsa keessa nutti dhufe?” jedheen yeroo baay’ee yaadee dadhabe. Yeroo mara of ittisuu(defensive) malee tarkaanfii haleellaa(offencive) fudhatnee hin beeknu. Odeeffatnoo qabnu irratti illee hundoofnee kana hin goonu. Fkf humna muraasa tokkoon bakka tokko qubannee yoo jiraanne diinni saglii tokkoon dhufee nu facaafti. Kun maal irraa madde jedheen yaadaa ture. Waraana keenya bifa waraana mootummaa(conventional)n leenjifne. Diinni ammoo toftaa riphee lolaatti fayyadamti.Nuti osoo hin bilisoomin mootummaa taane.’MEGALOMANIA’ inni jedhan isa kana.Kanaan wal qabsiisee waanan xiinxale ‘qiyyaafannoo’ dha.waraana leenjifnu keessatti harka meeqatu qiyyaafate rukuta isa jedhu irratti qondaalotni waraanaa deebii itti haa kennan. RAKKOO 16FFAA:- Dirmannaa dhabuu :- ABO karaa humna nama baratee fi humna waraanaa dirmannaa feesisu argateera jechuun tasumaa hin dandahamu. Humna namaa leenjisanii bobbaasuuf dirmannaa yeroon feesisa. Kun kan keessaa yeroo tahu, karaa alaas ammoo miltolee qabsoo dhabuudhaan kan ka’e rakkoolee hedduun mudatuu malaniiru. RAKKOO 17FFAA:- Dadhabiinsa karaa qabsoo dippiloomasii:- Dadhabiinsa karaa gama kanaan akka ”the quick brown…..” nurratti raawwatu taheera. RAKKOO 18FFAa:- Akkaataa murtiin itti dabru:-(decision making process):- Wal gahii dhaabichaa yeroo hedduu keessatti barruun gabaa qabamee murtiin hin dabru, sirnaan hojii irra hin oolu.Yoo ragaa feesise osoo gama biraa hin deemin koreeleen biyya alaa yaada kennuu ni dandeessan. Akkuma waldaa afooshaa walitti wacamee gargar deemuu taate. Aadaan akkasii kun jirriiramuun gaarii tahuu mala. RAKKOO 19FFAA:- Yeroof kabajaa dhabuu:- Rakkoon sa’atii kabajuu dhabuu kun yeroo mara calaqqisa. Lola keessatti sekoondii tokko boodatti hafuun hagam akkanni gaaga’ama fidu murtii keessaniifan dhiisa. 20 FFAA:- XUMURA GALMEE WAAHIMAA Xumurri Galmee Waahimaa gabaabduu dha. Hanga har’aatti wal-irratti malee diina irratti hin hojjetin jirra. Ammaan booda garuu guddisanii of-ilaaluun (MEGALOMANIA) haa hafu. Yeroo duukaa of jijjiiruun miiltolee yaa horannu (tactical and strategic alliance). Uummata biyya keessaa akka iccitii tiksu barsiifnee(closed society) haa ijaarru, dippiloomaasii haleellaa (offensive) haa hordofnu, dhuunfata WBO haa babal’ifnu. Waliif haa gallu, wal haa kabajnu, wal haa amannu, waliif haa ajajamnu,diina dursinee haa sossoonu! Afaan Ingilizian cufa:- ‘My case is hunger for JUSTICE. Sometimes JUSTICE takes more than a life time…..the case of life time, but that seems impossible to win……’ Adios! Fixadhe!” jedha ture. Sat: 10/23/2004, 10:13 PM ********************************************************************************************************************************************** ABO bara 1992 yeroo qophii tokko malee mooraa fi Mootummaa Cehumsaa keessaa bahe waraanni isaa gaaratti deebi’e akkam ture isa jedhu qorannoof dhiifnee “hogganni isaa maal fakkaata ture” isa jedhu ilaalla. Hogganni ABO yerosii gosa sadii irraa ijaarame. Hoggana dirree bahaa irraa dhufe, hoggana dirree dhihaa irraa dhufee fi kanneen mana hidhaa dargii turanii bahan. Kun walrigdaa (friction) sadii keessa isaan galche. Waggaa tokko mootummaa cehumsaa keessa turame keessatti walitratti hojjechuu malee waliin hojjechuun hin turre. Ni bahame, achii booda akkam tahan? Hogganni murannoo qaban dirreetti bahan. (Galaasaan dirree bahaatti; Nadhii fi Guutamaan dirree kibba bahaatti; Milkeessaa, Daud, Nagaasaa, Abbaa Caalaa, Waaggaarii, Booruu, Abbayee fi Dibaabaan dirree dhihaatti bahan. Leencoo Lataa yeroo murtaaweef (June-October) Finfinneetti hafu, kanneen biroo marti xayyaaraan biyyaa bahan. Lolli itti fufee humni WBO bultiidhaan haphataa dhufe. SBOn cufamtee hamileen jabee waraanni faca’e. Hogganni karaa dhihaa ture haalli itti jabaatee wareegamni itti hammatee (Milkeessaa, Abbayee, Nagaasaa, Waaggaarii, Booruu, fi Dibaabaan ni wareegaman) Daud fi Abbaan Caalaa lubbuun bahanii 1992 keessa Suudaan seenan. Karaa Bahaa fi Kibba Bahaa humni hangi jirtu of jireessuun sossohaa turee bara 1994 keessa hangi wareegame wareegamee kan hafe hogganni biyya irraa dheesse. WBOn faffacaatee of jireessuutti deebite. Humni WBO sagalii fi muraasaan walitti deebitee golba Solooloo keessatti wal ijaarte. Baddaa Gujii fi Booranaa keessa bifa sagliin sossohuun egalame. Ani 1996 saglii Bulee Horaa fi Galaana Abbayaa keessa turte waliin sossohaa ture kanaaf ragaan baha. Bara 1995 eegalee waraannii fi hogganni quba wal hin qabu. Oduu sobaa qopheessuun gara gaazexaa Urjii fi Seyfe Nebelbalitti erguudhaan oduu dirree irraa ergamte fakkeessanii facaasuun eegalamte. Gorsi keenya yerosii ‘’dubbiin kun bubbultee isin galaafatti’’ jenne hin fudhatamne, booda garuu ibiddi ishee isaanuma waxaluu eegalte. Hogganni biyya irraa baqatee biyyoota ollaa 2n Suudaanii fi Keeniyaa keessa riphee walii isaa riguutti ka’e. Gartuu Diimaa, gartuu Daud, gartuu Galasaa . . .tiin osoo xaph wal gochaa jiranii, Wayyaaneen mootummaa Keeniyaa mattaatee akka achirraa arihaman taasifte. Diimaanfaa Awurooppaatti, Daud Amerikaatti, Leencoon Kanaadaatti, Abbaan Caalaa Yamanitti dheessan. Osoo kanaan jiranii 1998 Daud qondaalota waraana facaaftee biyyaa baate walitti qabatee Somalee keessatti kora hatattamaa taa’e. Galaasaa galaglchee ofii itti dabre. (gocha kana keessaa nuti illee harka qabna. Nama biraa qofa yakkuu osoo hin taane ofiis itti gaafatamna.). Itti gammadnee, “egaa amma Daud jijjiirama saffisaa fidee, hoggana ititaa ijaara” jennee abdannee turre. Abdiin keenya dhadhaa ibidda buute tahuu eegalte. Waanan kana hundumaa tarreesseef ABOn 1995 irraa eegalee miseensota dirree irraa gananii biyya alaa irra faca’anii jiraatan malee miseensa sirnaan ijaaramee sochii waraanaa fi siyaasaa geggeessaa ture biyya keessaa hin qabu. WBOn faca’e sagaliin facaatee of jiraachisuu irra ture Booranaa fi Gujii, akkasumas karaa bahaa, karaa dhihaa ammoo kan Laggaasaa Wagii ala jira jedhanii dubbachuun hin dandahamu. 1998 irraa eegalee lola Wayyaanee fi Shaabiyaaf haa tolu malee ABOn bakka itti hirkatu argate. Carraan silaa hoggana ititaa deebisanii itti ijaaran argamee osoo jiruu carraa kanatti fayyadamuu irra walitti galagaluun wal jifatanii ABO 2001 keessa 2tti baqaqe. Dhukkuba tokkoffaa. Murni Ertiraatti hafe silaa 2004 keessa kora sabaa waamanii sirreessuun osoo dandahamuu korri sabaa kora sobaa taatee raffujiin Kanaadaa fi Amerikaa walitti yaatee dhukkuba 2ttaa itti dabaltee galte. Akkanaan waggaa 4 guutuu dhukkubaan gadadaa turee 2008 keessa silaa ammas kora waamanii hoggana tolchuun osoo dandahamuu dhukkuba irratti dhukkuba dabalachuun daran dhukkubsatee afaan du’aa gahe. Ergasii as waan deemaa jiru- walirratti ololuu, wal saaxiluu, diinaaf dabarsanii wal kennuu fi komputera duuba dhokatanii wal balaaleffachuun itti fufee kunoo fullaanee bara 2017n baane. Bara kana bara OPDOn illee akka bofaa biyyoo arraabdee fayyuuf carraaqxu kanatti, murni ABO tokko ‘’jira’’ ofiin jechuuf saanduqa reeffaa keessaa rurrukutaa jira. Kanaaf ABOn maqaa fi afuuraan jira, qaamaan erga du’ee bubbuleera. ‘’Vegetative stage’’ isa jedhan keessa jira. ABOn Jira-kan jiru ammoo caccabee roga gandaa keessa, onnee uummataa, anaa fi si keessa jira. Cabaa qaama ABO tokko qofa fudhatanii akka ABOtti balaaleffachuun sirrii miti. Adda baafadhu. Bilisummaa uummataa cabaa jaarmayaa tokkoo irraa eeguunis sirrii miti. Bilisummaan cabaa jaarmayaa tokkittii miseensota waraanaa nama dhibbaafi shantamaa fi jaarolee ciimmaa ijaa iyyuu haqachuu dadhabde 10n biyya ollaa riphxee ciiftuun hin dhufu, abadan. Bilisummaan Oromoo kan mirkanaawu jaarmayoota Oromoo mara, uummata Oromoo fi firoota uummata Oromootiin. Kanaaf bilisummaan kan dhufu uummata Oromoo (jaarmiyaalee siyaasaa mara, amantaa, dinagdee, aadaa, dargaggoo, qotee bulaa, barsiiftota, shamarran, . . .) fi fira oromoon tahuu wal hubachiisuun gaariidha. Sitti himeeraa bar! Dubbiin Oromummaa kun yoo dhiisanis nama hin dhiiftu. Sana ammoo kan nutti qabsiise ABO dha.


KS ABO 4ffaan Akkam Ture?

Kora Sabaa 4ffaa ABOn gaggeeffadhe jedhu dhuguma kora dimokraatawaa fi seerawa turee? Korri kun dhuguma milkii fi injifannoon xumuramee? Jabinni kora kanaa maal ture laafina hoo qaba turee? Deemsii fi filmaatni hogganaa dhuguma bilisa turee? Barruu gabaabduu dhiheessuun gaaffiilee kana deebisuu yaala. Obsaan akka dubbiftan isin gaafadha. Korii dhaabaa maaliif gaggeeffama? Korri jaarmayaa yeroo godhamu jaarmayaa sana karaa tarsiimoo fi tooftaa, karaa hoggansaa, karaa barruulee bu’uraa xiinxala bal’aa godhee haala yeroo keessa jiramuu wajjin akka wal fudhatuu fi qabsoo fuula dura tarkaanfachiisuuf haaromsa barbaachisu godha. Qabsicha sadarkaa tokkotti ol tarkaanfachiisa jedhamee eegama. Dhaabni tokko haalaa fi yeroo keessatti of gurmeessee, of haaromsee, tarsiimoo fi tooftaa isaa gilgaalee hin deemu yoo tahe bakkuma jirutti lafa dhiituu taha. Kaayyoon ganamaa, waaree, waaree boodaa fi galgala hin qabu taanaan bakka jirutti deemuu taha. Haalaa fi yeroon waan hundaa geeddara. Kanaa wajjin deemuun ammoo qaroomina. Qabsoon ABOn gaggeeffamu bara 1970ta jalqaba keessa yeroo bu’ureeffame haala yeroo sana sabni Oromoo fi addunyaan keessa ture irratti hundaa’ee ti. Har’a waggaa 40 ol booda tooftaa gaafa sanaatiin qabsoo goona jechuun dogoggora. Waggoota kana hundaa qabsoon godhame mirga galmeesse, sadarkaa itti guddate hin qabu jechuun wal qixa. Qabsoon tokko bakka irra gahe irraa gara fuulduraatti deema malee bakkuma jiru dhaabbatee lafa hin dhiitu. Haalaa fi yeroo jiru wajjin deemuu danda’uu qaba. Kanaa achi tufamee alatti hafa. Korri dhaabaa muuxannoo hoogganni darbe hojii irratti argate fi haala jiru xiinxalee fi sana irratti hundaawee jijjiirama toofta fi yoo barbaachisaa tahe kan kaayoos gochuutu irraa eegama. Barruuleen bu’uuraa gilgaalamaniif wayyeessi godhamu malu sagantaa siyaasaa fi heera. Sagantaa Siyaasaa irratti KS 4ffaan karaa kana kufaatii maleee injifannoo galmeesse hin qabu. Sagantaa Siyaasaa kan haala yeroo wajjin hin deemne raggaase. Hirmaatoti koraa haala yeroo ammaa hubachuu hin dandeenye jechuu hin danda’u. Har’a akka dhaaba siyaasaatti yeroo waa’ee kolonii kan haasofnu miti. Kolonii dhaa lakkii mitii haasa’uu warra academy dhaf dhiisuu wayya. Gaaffiin mirga hiree murteeffannaa, kan har’a seera addunyaa tahe, sagantaa siyaasaa keessaa haquun dogoggora guddaa dha. Oromiyaa walaboomte argamsiisuuf qabsoo godhun haalaa fi yeroo wajjin deemuu qaba. Qabsoon haala jiopolitikaa jiru wajjin hin deemu yoo tahe ofiin of ajjeesuu dha. Waan barbaadan bira gahuun salphaa miti yookaan hin danda’amu. Oromiyaan bulchiinsa alagaa jala turte yookan jirti haa jennu malee daangaan Oromiyaa hin sararamne. Saboota 25 ol tu olla Oromiyaa jiru. Isaan kana hundaa wajjin daangaan hin sararamne. Lolli daangaa irratti tahu kan amma Somaalee wajjin deemu qofa osoo hin taane saboota naannoo Oromiyaa jiran hundaa wajjin lolli kan hin oolle tahuutu mala. Ummatni Oromoo akka nagaan jiraattu dandeessissuuf sagantaa amma Korri Sabaa raggaase ka’e hin baasu. Qabsoo Oromootti diina heddummeessee ka’e korri. Har’a gaaffiin miseensota ABO fi ummata Oromoo kaasaa jiran gaaffii kaayyoo miti. Gaaffii hoogganummaa fi qindoomina kaayyoo lafa jiru hojii irra oolchuu ti. Sagantaan tokko hagamuu miidhagee waraqaa irra taa’e yoo hojiitti hiikuun hin danda’amu ta’e hiika hin qabu. Korri haala QBOn keessa dabre, keessa jiru fi isa as deemu gamaaggamee waa hin fooyyessu yoo ta’e maal gochuuf wal gaha. HD gadaa isaa fixate itti fufsiisuuf wal gaha yoo tahe kisaaraa dha. Dhugaa dha korri kun humna haaraa hogannatti fiduuf yaaleera. Kun qabxii bagee jechiisiisuu dha. Garuu idileetti yoo ilaalame KS ABO 4ffaa hin milkoofne jechuutu danda’ama. KS ABO 4ffaa maaliif QBO milkaawuu dadhabee, maaltu isa danqe, rakkoon keenyi maal jedhee hin ilaalle. Wal faarsee, namoota dhuunfaa faarsee ka’e. Gabaasaa GS jedhamee kan Koraaf dhihaate hundee rakkoo dhaabichaa, maaliif miseensoti jajjaboon irraa harca’anii, maaliif laaffataa deemnee qabxii jedhu hin tuqne. Injifannoo argaman jedhu tarreessu yaale. Furmaata rakkoolee dhaabichi, qabsoon qabu hin akeekne. Ummata Oromoo lolaa fi jeequmsatti kan geessu sagantaa siyaasaa raggaasee ka’e. Nama gaddisiisa. Heera ABO irratti Heerri tokko kanuma akka barbadan tumanii yoo hin feene jijjiran miti. Heerri ni wayyeeffama malee hin haqamu. Heerri yoo haqame jaarmayaan sun diigameera yookaan waan biraatti of jijjireera jechuu dha. Heerri kora 3ffaa irratti ragga’e maal na dhibdee dhaan kunoo yeroo lama geeddarame. Walgahiin Berlinitti godhame araara godhame irratti GStiin jijjirame. GS heera jijjiiruuf mirga itti hin qabu. Kan mirga qabu Kora Sabaa qofa. Korri sabaa 3ffaan HDn term lama caalaa filamuu hin qabu jedhee akka kanatti murteesse: “Hayyu Dureen GS, GS tiin miseensota ofii keessaa waggaa afuriif filama. Si’a lama caalaa walitti aansee filamuu hin danda’u.” Kora kana irratti namoonni argaman 371 keessaa sagalee kennachuuf mirga kanneen qaban 367 qofa. HD yeroo lama caalaa walitti fufee filamuu hin danda’u qabxii jedhu heera keessaa kaasuu ykn tursuu ilaalchisee : akka ka’u sagalee kannen kennatan 238. Heera kana kaasuuf immoo sagalee barbaachisu yoo xiqqaate 243. Kunis kan agarsiisu heerri kun kan kaafame sirnaa ala tahuudha. DI heera fi sirnaa ala filame! Dhaaba keenya, ABO, baraaruuf maal tahuu akka qabu ifa. Kan nama dhibu ammoo warrumti gaafa sana term lama jedhee murteesse har’a ammoo sagalee lam-sadee malee HDn haga barbaade filamuu danda’a jedhanii heera jijjiiran. Kun waanuma Paul Kagameen of filchiisuuf heera biyyaa akka fedha isaatti jijjiirsise wajjin wal fakkaata. Haalli fakkaataan biyyoota Afrikaa biroo keessatti mul’ataniilee waan bilisummaa booda itti ce’ameedha. Erga akka barbaadan of filchiisuu murteeffatanii heera tumachuun maaliif barbaachise? Gaaffiin miseensotaa bal’aa fi ummataa Oromoo HD basaasa Wayyaanee wajjin hojjatee miseensota hedduu hiisise, amma illee hiisisaa jiru, geeddaruu tahee odoo jiruu korri ABO 4ffan HD geeddaramuu qabu itti deebisee abbaa irrummaa nama tokkoo raggaasee ka’e. Sababaan dhihataa turan HDn achii kaanaan dhaabni ni diigama, hojiin biyya keessaa ni faca’a fi kkf ture. Haile Sillaaseen yoo teessoo irraa bu’e biyyi Itophiyaa ni diigamti isa jedhamaa ture nama yaadachiisa. ABO keessatti hogganummaan kennamu kan walo ti malee kan nama tokkoo hin turre. Amma garuu kan nama tokko tahuu irraa yoo inni achii ka’ee dhaabni ni diigama jedhama. HDn hojii dameelee qindeessa malee akka nam-tokkootti gad bu’ee jaarmayaa biyya keessaa waan ijaaruuf hin qabu. Hubadhaa! Abbaa irrummaatu sirnaan gad dhaabbataa jira. Gochaan akkanaa farra aadaa Oromoo kan sirna gadaa keessatti beekamee fi addunyaan farfamuu miti. Haala korri sun itti qophaa’ee dhiibbaa guddaa akka qabu nan hubadha. Haga haalli jiru jijjiramee korri bilisa ta’e bakka bilisummaan marihachuun danda’amutti hin taa’initti rakkoon kun akka itti fufu shakkiin hin jiru. DI Ammas HD ABO Tahe Filame!! Daawud Ibsaa (DI) ammas haayyu durummaatti Kora Sabaa ABO 4ffaa irratti filame! Filamuun DI kun heera ABOn ala moo mitii booda irra itti deebina. Daawud 1999tti keessa yeroo jalqabaafi haayyu durummaatti filame. Erga HD ta’ee amma waggoota 18 taheera. KS hatattamaa waan murteessee ka’e keessa tokko yeroo ji’a ja’a keessatti KS 3ffaan akka yaamamu ture. Haata’u malee DIfaa sababa quubsaa malee waggoota 5 tursanii KS 3ffaa yaaman. Korri kun harkifachuu irraatti miseensoti buleeyyiin muuxannoo yeroo dheeraa hojii dhaaba kanaa irratti qaban, DI ABO nu sarbeera jechuun, cabsatanii Qaama Cehumsaa ABO utuban. Walumaa galaa kun qabsoo ummati keenya bilisummaaf geggeessaa jiruuf gufuu fi kisaaraa akka tahe Oromooti hedduun ni hubatu. Daawud KS 3ffaa irrattis HD tahee filamee waggoota 13f, jechuun hanga KS-4ffaan taa’utti, haayyu duree ture. KS 3ffaa booda, ammas miseensoti ciccimoon cabsatanii bahuun Koree Yeroo ABO ijaaran. Sababa foxxoqiinsa yeroo darbee fi isa kanaan kisaaraa hangana hin jedhamnetu miseensota, dabree qabsicha irra bifa waliigalaan gahe. Diinni dagatamee walii keenyatti galagalle. Sababa kanaan ilmaan Oromoo qaqqara meeqatu galaafatame. Kun marti osoo jiruu DI deebisee if filchiisuun Oromootaa fi alagoota firoota qabsoo bilisummaa Oromoo tahan hedduu gaddisiiseerra. HD tahee ammas filamuu isaatti kan gammadde Wayyaanee duwwaa dha. Haayyu durummaan DI yoo itti fufee balaa biroo qabsoo kanatti harkisa jechuun sab-boontota hedduutu yaaddawaa jiru. Mee Daawud Ibsaa waggaa 18 HD tahee maal buuse jennee hanga tokko gad fageenyaan haa ilaallu. Bara inni aangoo fudhate irraa kaasee ABOn cacaccabee karaa hundaa gad deeme malee ol hin kaane. WBO gaafa inni HD tahe gudddaa ture. Ergasii yeroo hedduu leenjifamee biyyatti erguu yaalamee faca’e. Waanti Daawud Ibsaa hojjatu tokko bakka gahee hin beeku. Kana yeroon jedhu jibbamsa irraa odoo hin taane dhugaa jiruu dha. Inni waan hojjatu fiixa baasuuf halkanii fi guyyaa dhama’a. Dhaamaatiin isaa garuu bilaasha taha. Gorsa namaa fudhatee beekumsa, karooraani fi mariidhaan hojjachuu hin fedhu. Hundaa shakka. Miseensa hogganaa isaa wajjin hojjatu hin amanu. Caasaa hoggani jedhee itti kennee, karaa duubaan miseensa qunnamee hojii basaasummaa hojjata. Hojii isaa milkii kan dhabsiisu keessaa tokko isa kana. Yoo caasaan injifannoo yookaan milkii argamsiise hinaaffaa irraa keessa lixee laaqa yookaan caasaa sana dhuunfata. Miseensoti jajjaboo fi hayyuu tahan, kan barnoota qaban wal duraa duuba dhaaba kana keessaa bahan hogganummaa Daawud Ibsaa tuffatani fi jibbanii ti. Warri isa leellisan dhalootaan naannoo Horroo kan tahanii dha. Har’a ABO humna namaa barate fi muxannoo gahaa qabsoo keessatti horate hin qabu. Akkuma olitti jedhe karaa waraanaas gadaa DI keessatti kufaatii malee injifannoon argame hin jiru. Daawud Ibsaa waraana bilisummaa Oromoo yeroo dhumaaf kan diige bara 2006 akka jirutti humna Eritrea keessa jiru marii fi murtii hogganootaa malee murtii mataa isaan Somaliyaatti feesisee harka Wayyaanee gaafa galchee dha. Warri biyya alaa irraa kora dhaqan WBO leenjii irra jiru arganii mirqaaqanan. Dhugaa qabu. Waraanni isaan Wii’aa yookan Tasaneetti argan sun guddaa ittifakkaata. Garuu waraanni sun karaa itti biyya gahu hin qabu, lolee ibidaan qoramee waraana itite waan hin taaneef yoo carraa biyya gahuu jiraate illee lola guyyaa jalqabaa irratti faca’a. Keessa waraana kanaa dhibdee fi mufii guddaatu jira. Waraanni sun mataa damee waraanaa irratti gungummii jabaa qaba. Dabballoti siyaasaa waan gaaffii kaasaniif hojii irraa dhorkamanii jiru. Waraanni sun harki caalaan isaa waggaa kudhanii ol gammoojjii Eritrea keessa kan ture, lola seenee kan hin beekne, gariin isaa Asab kan ture, qaamaa fi qalbii dhaan kan daadarkaa’e tuullaa iddii ti. Waraanni jabaa fi abdachiisaa kan tahu yoo lola seenee muuxannoo qabaate duwwaa dha. Gadaa DI keessatti dhaabni ABO caasaan isaa diigame. Har’a Damee fi Birkiileen maqaaf haa jiraatan malee tokkoon isaanii hin dalagan. DI akka isaan dalagan itti hin dhiisu. Caasaa hundaa keessa harka kaa’ee akka miseensi gadii qondaala isaaf hin ajajamne godha. Kan ABO laaffise tokko isa kana. DI gorsa hin fudhatu, ofii ammoo yaada hin qabu. Nama akkasiif heera haqanii umrii aangoo isaa dheeressuun dhaabicha ajjeesuudha. Sababa namooti ganda isaatii kora irratti kennan ‘yoo inni itti hin fufne qabsoo biyya keessaa inni hoogganutu bada’ kan jedhu dha. Caasaan dhoksaatti HD duwwaan beeku kan hooggana dhaabicha biratti hin beekamne caasaa dhaabaa hin ta’u. Uummati Oromoo biyya keessaa ABO malee Daawud Ibsaa maqaan iyyuu hin beeku. Uummata keessa hin jiru. Warri maqaa isaa dhaga’an iyyuu ergamaa ittiin jedhu. Qabsoo biyya keessaa uummatatu ofitti fudhatee geggeessaa jira. Alaabaa fi maqaa ABO jedhu kan kaasaniif Wayyaanee ittin garaa gubuuf malee ABO Daawud Ibsaa beekanii fi jaallatanii miti. Walumaa gala ABO hogannumaa DI jalatti du’aa jira. Daawud Ibsaa heera ABO jijjirsisee waggaa 18 aangoo irra turee nagahera jechuu hanqatee ammas deebisee of filchiise. Warri akka inni deebi’ee filamu wawwaataa turan Jireenyaa Guddataa faa dha. Sababni kennames hojii biyya keessaa isatu quba qabaa; yoo inni itti hin fufne ni diigama kan jedhuu dha. Hojiin biyya keessaa kan Daawud Ibsaa gaggeessu guutummaatti caasaa Tikni Wayyaanee Geetachoo Asaffaa dhuunfatee dha. Nama tokkotu maqaa email lama – sadii baafatee isa qunnama. Caasaan jaarmayaa biyya keessaa kan Daawud fi Gaashun kallattin gaggeessan harka tika Wayyaaneen jira. Kanaaf ragaa guddaan Girmaa Xurunee ti. Miseensota caasaa hojii biyya keessatti ijaaramanii mana hidhaa Qilinxoo, Ma’ikalaawii fi Qaallittii kkf jiran yoo gaafatan kan isaan hiisise GX ti. Dhimmi GX koree dhaan qoratamee qabatamaatti tika wayyaanee tahuu isaa mirkanaawee jira. Horii ummatni fi miseesoti buusan GXtu itti bashannana. Horiin hojii biyya keessaaf jedhamee ergamu dursee tika Wayyaanee bira gaheetu tohannoo isaanii jalatti akka ittin hojjatamuuf gad dhiifama. Gabaabaatti caasaan DI biyya keessatti ijaare harka diinaa jira. Warri innii fi Gaashuu ijaaran ilmaan Horroo warra tika Wayyaanee keessa jiranii dha. Dhimma kana irratti Yaazacheew faa gaafachuun ni danda’ama. Daawud Ibsaa deebi’ee filamuutti kan gammadan garee lama. Gareen tokko warra jala kaattuu isaa tahan, wal ijaaranii maqaa namoota hoggana tahanii balleessaa turanii ti. Isaan kun Gaashuu, Odaa fi Shugux Galataa ti. Warri kaan firfaarii funaannachuuf kan jala fiiganii dha. Garee filamuu isaatti gammade lammaffaan Tika Wayyaanee ti. Akka Daawud filame jedhamee labsameen Wayyaaneen guddaa gammadde. Maal jennaan isaan wajjin hojjataa jira waan taheef. Namni haaraan yoo filame caasaa jalaa geeddara. Wayyaanee kan gammachiise keessaa tokko ammoo akkaataa DI qabsoo kana itti gaggeessuu dha. Tooftaa dullomaa kan haala yeroo wajjin hin deemne, kan Wayyaaneen moggeessuuf hin rakkifne qabatee sababa DI hoggana kennuuf. Siyaasaa waan hin beekneef DI maneuver godhee tooftaa jijjiiree Wayyaanee saaxiluu ykn dadhabsiisuu hin dandeenye. Wayyaaneen isa kana jaallatteetti. Farreen qabsoo Oromoo kanneen filamuu DI hin feene yoo jiraatan yartuudha. Bakka-bu’oota Kora Sabaa ABO keessatti miseensoti caasaa isaanii eeggatanii nama bakka buufachuu dhaan kora irraa hirmaatu. Nama meeqatti bakka-bu’aan tokko filama kan jedhu GStu murteessa. Koree Qopheessituun sana hojii irra oolchiti. Kora 4ffaaf qajeelfamni bakka-bu’oota filuuf bahe hojii irra hin oolle. Miseensoti biyya alaa miseensota 15tti tokko ergatu jedhame. Miseensoti akkasitti bakka-bu’oota isaanii filatanii erga xumuramee booda ajaja HDtiin qondaaloti kutaa filmaata malee akka Kora irraa hirmaatan tahe. Namoota filmaata bakka bu’ummaa irratti kufantu ajaja HDn akka kora irraa qooda fudhatan taasifame. Kunis kan godhame deggertooti isaa akka kora irratti argamanii isaaf harka baasaniif. Dhimmi kun walgahii KHR fi Gumii Sabaa irratti ka’ee koree qopheessituun HDtu ajaje malee kun qajeelfama keenyan miti jedhan. Haa tahumalee koree qopheessituu qeequun bira dabrame. Waraana keessattis kan godhame nama gaddisiisa. Akka heera ABOtti miseensi bakka-bu’aa koraa tahee filamuu fi filuu danda’u kan waggaa sadii dhaaba keessa turee dha. Kun faallomee miseensoti kaadhimamoo kan leenjisa waraanaa fudhataa jiran akka nama saddeetitti tokko filatan taasifame. Kanneen waggaa sadii ol dhaaba keessa turan immoo qajeelfama saddeetitti tokko akka filatan jedhame haqamee saditti tokko akka filatan taasifame. Wixinee heeraa haaraa kootaan hirmaannaa WBO 51% akka tahu jedhu kan silaa kora 4ffaa booda hojii irra ooluu malee osoo koraaf dhihaatee hin raggaafamin hojii irra oole. Namoonni KS-4ffaaf yaaman waluumaa gala 482 kan argaman 371. Isaan kana keessaa sagalee kan qaban 367 qofa. Akka kanatti ture hirmaatoota kora sabaa 4ffaa 367 keessaa 180 waraana irraa kan bakka-buufaman. Bakka-bu’ooti waraanaa kun heeraa fi sagantaa siyaasaa illee warra hin baratin, kakuu miseensummaa kan hin seenin keessa turan. Harka baasaa yeroo jedhaman warra baasan turan. Kana malees maqaa adda addaa itti baasuun namooti filannoo malee kora irratti argaman lakoobsi isaanii baayyee dha. Isaan kun namoota HD yoo argaman na filu jedhee gaafatama qabuun dahaatee waammate dha. Waan nama dhibu kanneen GStti filaman baayeen isaanii namoota bifa kanaan kora sana dhaqanii dha. Fakkeenyi tokko qofa fudhannee haa ilaallu. Miseensota dirqama adda addaan ykn waldhaansaan Asmaraa jiraatanii fi kanneen WHD jalatti dalagan hunda filannoo malee kora irratti argaman keesaa nama torbatu GStti muudame. Miseensoti umriin ijoollummaa qaban filamuun nama gammachiisa. Garuu isaan kun yaada mataa isaanii bilisa tahanii dhiheessuu ni dhiba. Waanuma DIn jedhu tole jedhanii kan fudhatani dha. Akkaataa qondaaloti teessumaa itti gaggeessan fi marii godhame Sirnaa fi tartiiba Korri Sabaa itti geggeeffamuun koreen qopheessitu akka korri mijuu guodoo? labseen qondaalota teessumaatu filamu. Erga qondaaloti teessumaa filamanii booda koreen qopheessituu KS dirqama ishee raawwate jechuu dha. Kun garuu kora 4ffaa irratti faallomee ture. Koree qopheessituun akka waan dirqama irra jirtuutti walgahii yeroo geggeessitu ni ture. Hunda caalaa kan nama dhibe qondaalota teessumaa sadan filaman: Ibrahim Mummee, Toleraa Adabaa fi Odaa Xasee turan. Mummeen kora gaggeessuu ni dhibe. Sirnuma walgahiin itti geggeeffamuu hin hordofne. Manaaf carraa wal qixa hin kennine. Gama tokko yoo ilaale gama kaaniif carraa kennuun hin turre. DI akkuma miseensota bakka-bu’oota kaaniitti ilaalamuu fi carraa haasa’uu kennamuufii qaba malee waan addatti ilaalamuuf hin turre. Garuu DI akka barbaade osoo harka hin basin, eeyyamas hin gaafatin waanuma xixiqqaa irratti ka’ee haasa’a ture. Gara biraan Mummeen ofumaa dura taa’aa jedhame malee kan walgahii gaggeesse Odaa Xasee fi Tolera dha jechuun ni danda’ama. Nama yaada isaaniin mormuuf carraa haasa’uu dhorkataa turan. Warri isaaniin mormaan yeroo haasa’an irratti gungummu. Afaan keessa rukutamu. Kana irratti dabballeen cimaan tokko shira dalagamaa jiru ifaa-ifatti itti himee ture. Kanaafis GStti akka hin filamne uggurame. Itichaa Guddataa jedhama. Dhimmoota dhaabaa ciccimoo kan akka Sagantaa Siyaasaa irratti namooti keessummaa kabajaa tahanii afeeraman akka yaada kennatan tahe. Dhaabicha diiguuf of qulquleessuu qabna warri jedhan warra akkasiifaa dha. Namoota miseensa dhaabaa ta’uuf fedhii hin qabne, of kenniinsa hin qabnetu miseensota dhaaba buleeyyii fi hooggana dhaabichaa dhaaba keessaa akka arihaman yaada kenna. Kun tartiiba kora sabaa ala qofa odoo hin taane balleessaa guddaa dha. Kun akkas tahee karaa biraa immoo bakka-bu’ooti baayyeen yaada fudhatanii dhaqan osoo hin ibsatin deebi’an hedduu dha. Marii kora irratti godhame kan dhuunfate Daawud Ibsaa ture. Gara biraan kan baayyee naamusa qabsaawotaa ala ture nama faarsuu dha. Kan faarsinu goota isa wareegamee dha malee qabsaawaa qabsoo irra jiru faarsuun aadaa warraaqxootaa fi kan ABO miti. Miseensoti kora sabaa 4ffaa irratti argaman garii garuu haala baayyee fokkisaa fi qaanfachiisaa taheen DI faarsan. Kanaaf fakkeenya kan tahan namoota lama Norway Stavanger fi Nairobi irraa dhufan DI farsanii dubbataniidha. Kan nama raajutu immoo akka isaan ka’anii haasa’an akka hayyama kennamuuf kan gaafatu ykn ajaju DI ture. Namoota isa faarsan qopheeffatee hiree kenniif jedhee dura ta’aa koraatti lallaba. Kun qaama nama suukanneessa. Korri sabaa 4ffaan haala akkasii faa keessatti gaggeeffame. Itti aansee ammoo akkaataa filmaatni GS itti gaggeeffame ibsa. Tartiibaa fi sirna filmaata miseensota Gumii Sabaa Sirni filmaata GS kora 4ffaa irratti geggeeffamee shiraan kan guutame ture. ABO kora sabaa dhaabbatoo 3 fi kan hatattamaa tokko gaggeeffatee jira. Koroota kana irratti takkaa dursee dirjitaawii siraa dhaan maqaan namoota filamuu qabanii tarrifamee hin beeku. Miseensi filmaataaf dhihaatu koruma irratti eerama malee dursee maqaan tarrifamee koraaf hin dhihaatu. Dirijjitaawii siraa dhaan filmaata kan geggeessaa ture Dargii beekna. Korri sabaa 4ffaan Dargii irraa kan bare fakkaata, maqaa miseensota filamuu qabani dursee qopheessee GS irratti dhihaatee erga ragga’ee booda Kora Sabaaf dhihaate. KS nama hafe jedhu itti dabale malee waan godhe hin qabu. GS nama 42 dhaabbataa fi 10 jijjjiiramaa filuuf kan kaadhimame namoota 101 tokko turan. Filmaatni kan godhame baala dhoksaan ture. Kun sirnuma hordofamuu qabuu dha. Akkaataa maqaan kaadhimamtoota 101 itti tarrifame fi dhaamsi dabre garuu shiraan kan guutamee dha. Shira kana kan mataa itti tahee hojjate DT Koree Qopheessituu Araarsoo Biqilaa ti. Meensoti koree qopheessituu lamaan hafan waan inni hojjatu hin beekan turan. Araarso listii kaadhamtoota GS yeroo tarrisu tokko kaasee haga 52tti warra filamuu qaban tarrise. Silaa tarrisi akkasii yeroo qophawu fair and free akka tahuuf tartiiba qubee faa hordofamuu qaba ture. Kun hin taane. Araarso warra akka filaman barbaadu tokko irraa kaasee gad tarrise. I/A HD ta’ee akka filamu DI wajjin walii galtee waan uummateef waan DI barbaadu hundaa godhaa ture. Daawud yoo hin filamne warri Eritrea gargaarsa nu dhorkatu faa jechaa ture. Kessa hin beeku! Kan biraa, WBO irraa bakka-bu’anii kan argaman lakkoobsa guddaa waan turaniif abaluun filaa abaluun hin filinaa jedhamee dursee itti himamee qopheessan. Kan qajeelfama kana bakka-bu’oota WBOf kenne Abdii Raggasaa ti. Erga bakka koraa dhaqamee tarrisi tolfamee Araarsoo Biqilaa fi Qajeelchaa Tolaa irra deemanii waraanaan lakkobsa tokko irraa haga 42 tti gurracheessaa, lakkoobsa akkasii faa irra utaalaa jedhanii gorsa kennan. Kan nam dhibu immoo miseensoti WBO mooraa leenjiitii dhaqan isaan irraa kan hafe namoota birootti akka hin dhihaanne fuulaa fuulatti itti himame. Kun dirijitaawii asaraar kan Dargii keessatti iyyuu tahee hin beekne ABO dhaaba dimokraasii, Gadaa hordofna jedhu keessatti sadarkaa ajaa’ibsiisaatti mul’ate. Baayyee nama gaddisiisa. HD deebisanii filuuf akka Paul Kagameefaati heerri geeddarama, nama barbaadan filchiisuuf tarrisa maqaa irratti shirri hojjatama. Kun ABO isa dur beekamu tahuun hafee kan Dargi Isappaa fi EPRPn dhuunfate tahe. Namoota akka Shugux Galataa miseensa Isappaa kan ture isa jaarmayaa ABO Jarman keessaa diigetu filame. ABOn amma DI hogganaan jira jedhu ABO ummatni Oromoo beeku sana miti. Waan gara biraa taheera. Dhugaan jiru isuma kana. Diraamaan filmaata GS bifa kanaan Araarso Biqilaa jalqabe shira Asfaw Beyyenee hojjateen xumurame. Asfaw osoo USA dhaa hin ka’in akka feene goone Daawud Ibsaa deebifnee filchiifna jedhee dhadataa ture. Akkuma jedhes shira EPRP keessatti bare kora ABO keessatti hojii irra olche. Akkaataan isaa akkasi:- Akka sirna Kora Sabaatti filmaata gaggeessuuf manni of keessaa koree filchiiftu filata. Dura taa’aa koree filchiiftuu of keessaa fila. Kan kora ABO 4ffaa garuu akkas miti. Koree Qipheessituutu maqaa isaanii tarrisee dhiheesse. Dura taa’aa koree filchiiftuus isaanumatu moggaase. Namni dura taa’aa koree filchiiftuu tahu bakka murteessaa qabata. Lafa jala dirijjitaawii siraa dhaan DI fi Araarso faa marihatanii Asfaw akka koree filchiiftuu hogganu murteessan. Asfaw dirqama DI irraa fudhateen filmaata kanaan of qulqulleessuu qabna, namoota hin barbaachifne akka hin fille jedhee gad jabeessee dubbataa ture. Kan nama dhibu EPRP tu qabsaawota ABO qulqulleessa. Filuu irrattis yeroo ibsa kennu namoota sababa adda addan kora irratti argamu hin dandeenye hin filinaa, bira dabruu dandeessu jedhee ifatti labsee mana dogoggorse. Itti fufuu dhaan tarrisa kadhimamtoota 101 dhihaate keessaa nama 52 duwwaa filtu jedhaa yoo 52 filuu hin barbaadne haguma beektan qofa filuu dandeessu jedhee manatti beeksise. Araarso tarrisa maqaa tokko irraa haga 52tti gurraachessaa jedhe. Asfaw ammoo haga beektan duwwaa gurraachessaa jedhe. Shirri Araarsoo fi Asfaw akkasitti wal fudhate. Asfaw odoo USA dhaa hin ka’in ‘akka taanu – taanee Daawud akka filamu goona’ jedhee nama dubbataa turee dha. Filmaatni galgala tahee itti bahi isaa bor himama jedhame. Halkan sana hojiin dirijjitaawii siraa hojjatamaa bule. Halkan sana Asfaw bakka ciisicha isaa akka hin bulle warri waliin turan ragaa bahu. Asfaw waraqaa filmaataa qabatee Daawud Ibsaa bira deemuun taphi siyaasaa taphatamaa bule. Sagalee kenname osoo hin taane akka ofii barbaadanitti sagalee raabsaa bulan. Namoota gariif kan isaan argachuu malan olitti sagaleen kennameef. Haga beektan ykn feetan duwwaa gurraachesuu dandeessu kan Asfaw jedheef shira kanaaf akka isa gargaaruuf ture. Asfaw erga filmaatni ta’ee booda waraqaa filmaataa nama tokkotti illee hin argisiifne. Miseensoti koree filchiiftuu garee gareetti qoodamanii baala filmaataa sassaaban. Sagalee garee isaanii duwwaa tally godhanii beeku malee hundaa beekuu hin dandeenye. Kan sana beeku Asfaw fi DI fi warra shira walin hojjatan turan. Halkan sana isa kuffisan kuffisanii isa dabarsan dabarsanii diraamaan filmaata GS akkasitti xumuramee ganama koraaf labsan. Shirri fi diraamaan filmaataa kora sabaa 4ffaa irratti dalagame asitti hin raawwanne. GS bifa armaa olitti hirmaattota kora sabaatiin filaman walgahanii HD, I/A HD fi miseensota ShG of keessaa filuu qaban. Walgahii GS isa jalqabaa kana ammas koree filchiiftuutu gaggeessuu qaba. Kanaaf ammas Asfaw Bayyenee shira isaa xumuraan gahuuf carraa argate. Miseensota Shanee Gumii (Executive Committee) kan tahan duraan tolfamee qabatanii walgahiitti seename. Eenyu eenyuun akka maqaa dhawu dursee walitti himameetu seename. Kana malees ABO Shanee irraa nama meeqa, Qaama Cehumsaa, Gurmuu Qabsaawotaa irraa nama meeqa, Koree Yeroo irraa nama meeqa fi naannoo Oromiyaa illee ilaalcha keessa galchuun kanneen filamuu qaban dursanii lafa kaa’aniitu filmaatni gaggeeffame. Kunis tahee sagalee kenname manipulate godhuuf yaaluun ni ture jedhama. Waan an jedhaa jiru kana hundaaf ragaa tokko lama jedhee dhiheessun danda’a. Fakkii akkaataa filmaatni Shanee Gumii itti tahe armaa gadii ilaalaa. Diraamaa akkasii hojjatamee tu Shanee Gumii namni 15 muudaman. Filmaatichi akka jaarmayaatti raabsaa godhame of keessa qaba. Fakkeenyiaf QC nama sadii, GQ nama tokko, KY nama tokko, kan hafe ABO shanee dha. Akka naannoottis waan shalagame ni jira. Cuunfaa ABO kiyyoo Daawud Ibsaa seene keessaa bahee bilisoomuu qaba. Kanaa achi du’a seenaa hin qabne du’ee hafa. Miseensotaa fi ummatni Oromoo kana hubatanii daba hojjatame sirreessuuf hojjachuu qaban. Daawud Ibsaa fi gartuun isaa qeeqa kana fudhatanii of sirreessuu irra barruu kana eenyutu barreesse, eenyutu facaase qorachuuf horii fi yeroo qaalii tahe qisaasu. Qaama Daawud irraa dullumti mul’atu inaaffaa isa guutee dha. Rabbi isa haa furu. Hubachiisa: Yeroo ammaa Oromiyaa keessa warraaqsa cimaatu deemaa jira. DI fi gartuun isaa warraaqsa kana yoo nuti hogganne malee jedhaa jiru. Haala KS itti geggeeffame irraa gartuun DI gara Oromiyaa bulchuutti dhufu taanaan jeequmsa dhuma hin qabnetu Oromiyaa keessatti dhalata. Dimokraasiin sirna Gadaa hawwamu abjuu tahee hafa. Oromoon hundi kana beekuu qaba. Ummatni Oromoo ABO ni jaalllata. ABOn amma jiru garuu ABO isa ummatni beeku, hawwuu fi jaallatu sana miti. Of eeggannoo godhuu feesisa. Dhugoomsaa Dhugaasaa


QABSOON XURREE OFII BAAFATTE QOFA IRRA IMALTI.

========== Kutaa 1ffaa ========= Saphaloo Kadiir irraa Sabni Oromoo baroota hedduuf dhiibbaa fi dhiittaa siyaasaa sirna shalaalaa fi gadaada jalatti baroota danuuf miidhamaa ture. Badii malee ajjeeffamee, qabeenya saamamee, qe’ee isaa irraa buqqaafamee jalee namaatti laalamee jiraachaa ture. Ammaas sanuma daran roorroo fi miidhaan sirna dheeytawaa fi firra-dhawaa wayyaanee jalatti rirriitamaa jira. Hanguma inni qabsoo finiinsuun shirriis, dharriis itti hammatee xiloo siyaasaa diinaatiin diramee akka hamaa gaaga’ama jira. Sabni Oromoo gabrummaa jalatti akka mudhuru sababni dirqe sirna siyaasaa qammanaa habashootaa kan sirni nafxanyaa diriirseen akka tahe ifa gala. Sirni yuuraa fi xuuraan ammaa kuniis gaafuma duraa san ba’aa gabrummaa teepha hamaan Oromoo irratti hidhee qabeenya Oromiyaas saamee hidha kutaa jira. Funyoon gabrummaa nurra diriirfame takka nu hidhaa, takka nu miidhaa darbannoo dararaa walitti daddabarsaa akka asiin gahan beekkamaa dha. Sababa kanaan sabni kun sablatee hadhaa fi kudha hamaa mudatee, kulkula cubbuun itti uumteen leeydamaa ture. Arraas hin fayyine dhuundhuunni madaa kalee falaqisuu fi dhukkubuu hin dhaabne. Madaa fottoqsanii madaa uumaa, madaa afreeysanii sibiijjeeysaa akkamitti madaan qoortee fayyitiree? Sirnoonni kolonii kan barayyu lubbuu teenya waadu fi lafarraa haadu, saba Oromoo kana osoo dhabamsiisuuf gaaduu gannaa fi gadaa miti jaarraa tokkoof walakkaatu naanna’e. Sirnoota tortoraa haada dhoqqeetiin wal guduunfaa gannoota dhibbaa fi qiniif wal shorrooysaa as dhufe kana guutumatti hundee irraa akka hin fiilletti fonqolchanii walabummaa ganamaa san deebifachuuf sabni Oromoo qabsoo gosaa fi roga danuun godhaa turee, arraas ittuma jira. Qabsoo qabsaa’ootaa fi gootoota Oromootiin dur irraa taasifamaa tureen injifannoon danuun arkamuus garuu hanga arraa qaphxii maayyii, milkii xumuraa kan walabummaa fi bilisummaa irra gahuun hin danda’amne. Galmaa fi galmee hawwinu san milkaa’uu dadhabuun akkuma jirutti tahee, ammoo abdii murree, hamilee cirree harka marannee osoo hin taa’in ammallee galma san gahuuf deemsaa fi tooftaa qabsoo jijjiirrachaa daandii keenya irraa osoo hin gorre itti saksaakaa jirra. Qoree shira gabrummaa tan waggaa dheeraaf nu okkolchiisaa turte san ciniinnee, qirqixnee akka caphxuu fi haftuun qirfiixaa hin hafnetti qunxuuxnee baasuuf yeroo duraa caalaa kan itti cillaayfannu amma akka tahe beekuun dirqama taha. Beekuu qofa osoo hin taane wal beeksisuun, hubannee wal hubachiisuun deemsa qabsoo ammaatiif dirqama qofa osoo hin taane qoricha jijjiirraa hin qabne akka tahees gad fageessinee qalbitti guduunfachuu qabna. Karooraa fi tarsiimoo, sirnaa fi seeraa, ulaagaa fi dhugaa qabannee ejjannoo fi murannoo takkaan tarsiimoo fi imaammata dhugaa guduunfannee tarkaanfannu malee galmaaf galiin hawwinu abjuu hin hiikamne tahee akkuma kanaam duraa hamileen teenya qaxara qoortee, habaleen teenya doomtee karatti hafna. Ilaalchoota hadarraaqa qabannee soora walabummaa soorannee quufuuf hawwuun abjuu lukkuuti. Qabsoo dhiigaa fi lubbuu dhugaa meeqa itti wareegnee asiin geenye tana gatii gitu itti milkaa’uu qabna. Milkii kana irra dhaabbachuu fi qabaachuuf ammoo murannoo fi hidhannoo, taankii fi baankiis horuu qabna. Xurree halkanii ibsaa malee, hawwii harka duwwaati fi ajjeta daddaaqaan qilee hamtuu ganna dhibbaa oliif torban dachiitti gad banamte tana utaallee gama dhaquu hin dandeenyu. Ilaalcha siyaasaa dheedhii fi saattawaa qabannee gaara guddaa wayyaaneen waggoota 26 dabran Oromoo fi Oromiyaa keessatti jaarratte diiguu hin dandeenyu. Kana jechuun kiyya ammoo hamilee fi habalee qabsaa’oota Oromoo cabsuuf osoo hin taane, ilaalcha siyaasaa keenya bilcheessinee eenyullee dursinee marsaa fi sarara irra geenyee fi amma jirru beeknee akka eenyulleen qaawa hulluuqee nuttiin seenu hin arganne duraa tufteeyyuu qabna jechuu kooti. Qabsoon Oromoo eega gaafa Oromiyaan koloneeffatamtee irraa hanga arraa sadarka sadarkaan finiinaa dhufte. Haa tahuu malee waggaa sadiif afran dabran kana godhamaa turte adeemsa addaatiin jijjiiramaa wayta ammaa guutumattuu Oromiyaatti galtee jirti. Oromiyatti galuu qofa osoo hin taane qabsoon keenya tumsa adda addaa horachaa, humna dabalachaa sadarkaa tana geessee jirti. Kan barbaadamuus kanuma. Amma qabsoon Oromoo sadarkaa cimaa fi hamaa irra geessee jiraachuu kan mirkaneessu ragaa fi dhugaa danuutu jira. Qabsoon Oromiyaa keessatti godhamaa turte haala amma jirtu irra dhaabbannee yoo laalle ammoo qabsoo bifa lamaatu jira. Lamaaniis qabsoo Qeerroo fi qabsoo OPDOti. Qabsoon bifa lamaan jirtu kun ammoo gubbaarra yoo laallu akka waan walitti dabalamtee, akka waan qabsoon takka taate fakkaatti. Gariin namaa akka waan qabsoon Oromoo Opdo jalatti galtee, akka waan Opdo’n Oromiyaa walaboomsuuf murattee wayyaanee jalaa baatee warri itti fakkaatuus jira. Lammaa Magarsaa fi Dr. Abiy Ahmed faan humna waraanaa jaaranii Oromiyaa walaboomsuuf kan qabsotti seenan namni itti fakkaatuus jira. Garuu ammoo tumsa dabalatte malee qabsoon takka hin taane, takkaas hin taatu. Kaayyoon qabsoo Oromoo tan ummanni Oromoo bal’aan dur irraa itti cichee, gootoonni danuuniis itti kufee qaanqee qabsoo dabarsaa asiin ga’an san galmaan ga’uuf gannoota sadiif afran dabran kana kaka’uumsa fi gaggeessummaa qeerroo Oromootiin godhamaa turtee fi godhamaa jirtu, fuula duraas hanga goolabbiitti kan itti fuftuu dha. Qabsoon Oromoo ammallee kaayyoo guddaa fi if danda’aa kanuma ganamaa san qabdi. Kaayyoon kuniis walabummaa Oromiyaa fi bilisummaa Oromooti. Kaayyoon kun kan kaayame arraa miti. Akeekni qabsoo amma godhamaa jirtuutiis kanuma tahee warraaqsi itti aanu bifa haareyaan kan itti fufu taha. Warraaqsi itti aanu kun ammoo bifa kamiin taha kan ja’u ammaaf bira kunnee sadarkaa qabsoon amma irra jirtu irratti xiyyeeffanna. – Qabsoon Oromoo Eessaa Kaatee Eessaa geessee jirti? Qabsoon Oromoo gaafa Oromiyaan koloneeffatamte irraa jalqabdee takkaa shilimsitee hin beektu. Haa tahuu garuu waggoota 20’moota dabran kana rafuullee baattu qabsoon Oromoo sababoota adda addaatiin muugdee turte. Qabsoo Oromoo kan muuysise ammoo gaggeessitootni dhaaboota qabsoo rafuu isaanii qofaan kan uumame osoo hin taane, ummanni Oromoos qalbii alatti ergee akka waan bilisummaa fi walabummaan inni barbaadu biyya alaatii fe’amtee dhuftuufitti ijaan gama biyya alaa eegaa ture. Haa tahuu garuu waggoota afran dabre kana bifa haareyaan warraaqsi Oromoo jalqabe arra sadarkaa kana irra gahee jira. Jalqabni warraaqsa qabsoo Oromoo haareyni bara 2014 sababa azmaariin warra habashaa Teedii Afroo ja’amu koonsartii muziiqaa isaa mata duree ‘lolli Minilik lola eebbifamaa dha’ ja’uun qopheesse mormuun qaanqeen warraaqsaa qabsiifamte. Mormii san keessatti Oromoon humnaa fi gamtaa isaa hubatee, qabsoo haareyaaf if qopheessuuf waalideeyfate. Osoo ummanni Oromoo aara hin qabbanneefatin bara 2015 dubbiin shira saaminsa lafa Oromoo maqaa ‘Master plan’ ja’uun dhufe daran Oromoo aarsee diddaa fi warraaqsi bifa addaatiin jalqabsiise. Wayta kanatti warraaqsi harka caalatti barattoota manneen barnootaa ol aanoon kan finiinaa ture yoo tahu dhawaataan qaamoota biraas ofitti dabalaa deeme. Bara 2016 barattoota sadarkaa ol aanaa qofa osoo hin taane manneen barnootaa sadarkaa hundatti qabsiifamee, araddootaa fi ganda baadiyyaa hunda keessa labee wajiijamuu itti fufe. Hagayya 6, 2016 hiriirri guddaan guutuu Oromiyaatti gaggeeffame. Hagayya 6, Guyyaa dhagaan bu’ura ijaarsa gamtummaa fi tokkummaa Oromoo itti kaayame turee dha. Tokkummaa fi gamtaan Oromoo kan itti mul’ate yoo tahu tokkummaa arra OPDO’n akka waan ifiif fiddeetti lallabdu kun Hagayya 6, 2016 bu’ura isaa guutuu Oromiyaatti kan ummanni Oromoo akka sabaatti mirkaneessinee dha. Warraaqsi Oromoo bifa kanaan itti fufee duguugiinsa sanyii irreecha irratti gaggeeffame booda bifa haareya qabatee gulantaa itti aanutti cehe. San booda duula lagannaa gabaa, duula manaa bahuu dhiisuu, duula diddaa kafaltii gibiraa.fi kkf tooftaa hedduu dabree deeme. Warraaqsi qabsoo Oromoo hanga deemu kana mara miseensoota dabalachaa deemti. Haaluma saniin wayta ammaa kana miseensoota ol aanoo Opdo sadarkaa jechaa fi haasawaatti ofitti dabaluu dandeessee jirti. Gochaan ammoo Opdo’n gonkuma kaayyoo Oromoo san galmaan gahuu danda’an ja’ee kan yaadu yoo jiraate abjuu keenyaa dammaquu qaba. Wayta ammaa qabsoon Oromoo sadarkaa gulantaa xumuraa irra geessee jiraachuu kan mul’isan mallattoon mul’isu danuu dha. Warraaqsi walabummaa oromiyaa kan fincila xiqqaa irraa ka’e tooftaa tarsiimoo of dandeesseen sadarkaa aanga’oota Oromoo diinaaf hojjatan ofitti makuu geessee jirti. Kana booda hoo? Poolisii Oromiyaa fi Miseensoonni gariin akkamittii fi tooftaa kamiin qabsotti dabalaman? Miseensoonni Opdo ol aanoon maaliif qabsoo Oromoo haqa tahuu dubbatan? Qabsoon Oromoo garam deemaa jirti? Kana booda qabsoo Oromootiif tarsiimoo kamiitu barbaachisa? gaafiilee ja’uu fi dhimmoota biraas barruu kutaalee itti aanu keessatti eeggadhaa. Qabsoon tarsiimoo sirriitiin as geesse ammaas otti fufti!” Saphaloo Kadiir | Abdulbasit Sadaasa, 2017


Girmaa Xurunaa hidhuu mitii ajjeesuunuu yakka inni ilmaan Oromoo irratti hojjateef adabbii gahaa miti.

Obboleeyyan keenya Girmaan faan ajjeechisan boolli haa lakkaawu. Kan hiisisan manneen hidhaa Qilinxoo hamma Zuwaay dhiphisanii jiran. Ta’us ilmaan Oromootin qabamuun isaa ergaa jabaa dabarsa. Saba kana irratti yakka dalaganii bahuun amma booda akka hin danda’amne ifatti agarsiisa. Ijjifi harki Oromoo bakka mara jira…amma ammoo tokkummaan waliin tarkaanfataa jira. Oromoo irratti yakka hojjannaan gonni itti dhokattu, eeggusi si baasu kamuu akka hin jirre Bombaa irraa hubadhu. Ammaa warri isa bobbaasu gara ederaalaa fudhanna jedhanii wixxifachuun isaanii hin oolu. Kun gonkumaa hayyamamamuu hin qabu. Yakka kan hojjate irra jireessatti Oromiyaa keessatti ummata Oromoo irratti. Kanaaf ammoo aangoo dhimmicha ilaaluu ( jurisdiction) kan qabu mana murtii Oromiyaati. Kanaafuu Poolisiin Oromiyaa akkuma qabe, yakkicha qoratee mana murtiif dhiheesuu qaba malee federaalaaf dabarsee laachuu hin qabu. Yoo dadhabdan Qeerrootti himaa, isaani kan Agaazii dhiisii magaazii hin sodaanne! Ijji Qeerroo Qara!!


Uummanni Oromoo Eeboo Abbaan Duulaa fi Waayiloonni Isaa Ittiin Waraanan Ofirraa Buqqisaa Jira!

Baarentuu Gadaa Irraa// Erga wayyaaneen uummata Oromoo weerartee waggaan 26 darbeera. OPDOn har’a fakkeessiif akka waan aantummaa uummata Oromoo qabduu qabaa gadi na dhiisaa jechaa jirtus erga Wayyaaneedhaan uummata Oromoorratti ijaarmtee waggoonni 27 darbaniiru. Dhaabni tun guyyaa gaafa ijaaramteerraa kaatee dirqama Wayyaaneerraa fudhatteen uummata Oromoo keessumaa qaroo ilmaan isaati bobbaate yakkoota lakkoofsa hin qabne raawwachaa turuu fi jiraachunis beekamaadha!. Dhaabni yakkamtuun maqaa uummata Oromootiin daldalaa turtee fi jirtu tun gaafa ijaaramturraa kaatee dirqama Oromoo gabroomsuu, saamuu kan dide ammoo ajjeesuu, hidhuu,dararuu fi biyyaa godaansisuu itti kennitee kan bobbaafte booji’amtoota waraana dargii turan kanneen akka Abbaa Duulaa fi waayiloota isaa ti. Abbaan Duulaa waayiloota isaa kanneen akka Kumaa Dammaqsaa, Dagifee Bulaa, Suleeymaan Daddafoo, Baacaa Dabalee,Alamisheet Dagifee,Ittafaa Tolaa fi kanneen biroo waliin ta’uun waggoota 26n darban wayyaaneef ergamaa dhugaa ta’ee dalageera. Booji’amaan kun booji’amtoota waayiloota isaa dabalatee ergamtoota biroo kanneen Oromoo saamanii deegsuu,hidhanii hiisisuu, ajjeesanii ajjeechisiisu irratti isaan gargaaran dabalachuun waggoota 26n darbaniif uummata Oromoo goolaa tureera. Lammaa Magrsaa, Abiyyi Ahimad , Warqineh Gabayyoo, Dammallaasha Gabramikaa’eel, Alamaayyoo Taganuu, Dammaituu Hambisaa, Asteer Maammoo fi kan fafakkaatan kanneen waggoota 26n darbaniif Booji’amtoota akka Abbaa Duulaa Gammadaa fi Kumaa Dammaqsaatti makamanii ummata Oromoo madeessaa turan keessaa muraasa ta’uu uummanni Oromoo quba qaba. Jarreen kun keesumaa yeroo ammaa kana yakki isaan Wayyaanee waliin ta’uun uummata Oromoorratti raawwachaa jiran yakka waggoota 26n itti turaniif ragaa guddaa fi argisiiftuu dha. Har’a yoo waraanni Wayyaaneen leenjiftee hidhachiiftee uummata Oromootti bobbaafte Aga’aazii fi Liyyuu hayiliin Sumaalee ajjeechaa sukanneessaa fi jumulaa raawwatu, yoo Oromoo kuma dhibba 6 ol qayee fi qabeenyarraa buqqisu, dhibbootaan ajjeesuu fi kumootaan madeessu karaa miidiyaa adda addaa as bahanii holola gaggeessuu malee wanti isaan miidhaa Oromoorra gahe kana dachaasuuf qabatamaan fudhatan hin jiru. ergama wayyaaneerraa fudhataniin kan aantummaa Oromoo qaban fakkeessanii haa hololan malee dhiiga Oromoo dhanagalahe, qabeenya Oromoo mancaheef itti gaafatamtuu kan taate wayyaaneedhaan yoo waa jedhan hin muldhannees, hin dhagahamnes. Kan isaan yeroo ammaa itti jiran maqaa uummata waraana wayyeen bobbaafte liyyuu hayilii sumaalee kanaan horii funaanuudha. Holola fakkeessii gaggeessuun bara bittaa fi saamichaa Oromoorratti dheereessuuf tattaaffachuudha. Isa kana ammoo kanneen dursan keessaa tokko, booji’amticha abbaa Duulaa Gammadaa fi ergamtoota dhahaata dhaaba jalee kanatti makaman kanneen akka Lammaa Magarsaa, Abiyyi Ahimad, Addisuu Araggaa fi Warqinaa Gabayyoo fe’i. Eeyyee fakkeessitoonni maqaaf dhaaba Oromoo OPDO jedhamuu ijaarre jedhanii ittiin of waaman kunneen eenyummaan isaanii yoo saaqamee ilaalame wayyaanee ta’uun eenyufuu ifaadha. Jarreen kun waan amma uummata Oromoorratti wayyaaneedhaan raawwataa jiru kana akka waan haaraatti amma arganii fi dhagahanii of fakkeessuuf yaalanis isaawuu diraamaa siyaasaa wayyaaneen shaakalchiifteen warruma waggaa 26n darbaniif ummata Oromoo ficisisiaa turan ta’uu Oromoon tolchee beeka. Waggoota 26n darbaniif akka dhaaba Oromoo hin ajjeessinitt, akka Oromoo saamanii hin saamsisiniitti, akka waan Oromoo hidhanii hin hisiisinitti of muldhisuuf yaalanis Oromoon ragaa waliin isaan beeka. Booji’amtoonniii fi ergamtoonni dhahaata dhaaba ergamtuu wayyaanee taate OPDOtti makaman kunneen Keessumaa Lammaa Magarsaa, Addisuu Araggaa fi Abiyyi Ahamad nama aantummaa uummata Oromoo qabu fakkaatanii hololli gaggeessaa jiran addatti ammoo Diraamaan abbaan Duulaa tibba kana itti jiru diraamaa dhama hin qabne, diraamaa fokkisaa dha. Diraamaan kun mammaaksuma “Bineensi biyya hin beekne dhaqee itillee naaf afaa jedhe” isa jedhan san fakkaata, akkasumasi. Abbaan Duulaa meeshaa Wayyaaneedhaan tolfameedha. Meeshaa kanatti kan dhimma bahaa turee fi jiru ammoo abbaadhuma tolfateedha. Kan waggoota 26n darbaniif argines kanuma. Abbaa Duulaa Qofa osoo hin ta’inis Waayiloonni isaa warri dhaaba ergamtuu OPDO jedhamtu tana keessa turanii fi dhahaata itti irkatan akkasuma warra sammuu Wayyaaneetiin dalaguu dha. Tibba Darbe Ergamtichi Abbaa Duulaa Gammadaa jedhamu yoo karaa Tv fi Raadiyoo gadi bahee holola haar’aa wayyaaneen qindeessitee itti kennite hololu dhageenyee agarree jirra. Namni kun holola isaa kanaan “Ergan aangoo qabuun mirga Oromoo kabachiisuu hin dandeenyee aangoon irra jiru Afayaa’ummaan natti haa hafu, gadi dhiisee jira”. Jedheera. Ergamtichi kun “afyaa’ummaa koon gadi dhiisa malee OPDO dhaaboo koo gadi hin dhiisu, hojiilee dhaabni kiyya natti kenne nan hojjedha” jedheerasi. Eeyyee nama holola Abbaa duulaa kana irra isaa qofa ilaaluu fi yakka Abbaan Duulaa fi Dhaabni isaa OPDOn waggoota 26n darbaniif uummata Oromoo irratti keessumaa ilmaan isaa sabboontotarratti Wayyaanee waliin ta’ee dalage quba hin qabne “namni kun aantummaa uummataa waan qabuuf kunoo aangoo guddaa qabu gadi dhiise” jechuu mala. Dubbiin garuu akkasii miti, diraamaa Wayyaaneen qindeessite dalagaa jira. Fakkeessuuf odeesse malee haangorraa bu’uufis hin jiru.! Kan amma ammatti muldhachaa jirus kanuma! Abbaan Duulaa diraamaa baayyee fokkisaa ta’e dalagaa jira. Diraamaa akkanaa ammoo nama waa hubatuu mitii daa’ima harma hin gu’inilleen ittiin moogsuun hin danda’amu. Duraan dursa abbaan duulaa eenyu kan jedhuuf uummata Oromoo qofaafii mitii uummattoota impaayeerittii keessa jiran maraafuu ifa waan ta’eef ibsa dabalataa hin barbaadu. Abbaan Duulaa ergamaa Wayyaaneen dhaaba OPDO jedhan bixxiltee itti kenniteedha. Namni kun ammoo aantummaa Wayyaanee malee gongumaa aantummaa Oromoos ta’e aantummaa uummata kamiituu hin qabu. Namni kun nama uummata Oromoo fixaa fi ficisisaa, saamaa fi saamsisaa tureedha. Kan biraa haa hafuutii yoo tibba kana wayyaaneen “Mana marii nageenya biyyooleessaa” /National security council/ jettee wayyaaneen murna maqaa nageenyaatiin duula uummata Oromoorratti bane ajjeechaa raawwatu hundeessitu Abbaa duulaas ta’ee qondaaloonni OPDO kanneen akka Lammaa Magarsaa fi waayiloonni isaa harka dhahanii fudhataniiru. Namni waggoota 26f hogganaa OPDO, Pireezidaantii naannoo Oromiyaa, minsteera Ittis biyyaa, Afyaa’ii mana marii yeroo 2f ta’ee tajaajjilaa ture kun har’a ka’ee yoo ani quuqamaa uummata Oromooti, isaaf jecha kunoo aangoo tokkoo gadi dhiise jedhu kan amanu eenyu..? diraamaan akkanaas of gowwoomsuu yoo ta’e malee eenyuyyuu gama kanaan gowwoomsuun hin danda’amu. Odoo Abbaan Duulaa jiruu Oromoon waggoota 26n darbaniif Aga’aaziin dhumaa ture, sabboontonni Oromoos tika Wayyaaneetin ija isaa duratti dararamaa fi mana hidhaatti guuramaa turan. Namni kun Yoo ilmaan Oromoo waggaa 26 guutuu ija isaa duratti maqaa ABOn dhuman eessa ture..? Har’a maaltu dhalateetiree kan namni yakkamaan Wayyaanee waliin waggaa 26 guutuu Oromoorratti yakka hojjetaa ture kun dulluma keessa ennaa soorama bahuuf jirutti hirriibarraa dammaqe..? Yoo Oromoon mirga isaa waan gaafate qofaaf shororkeessaadha jedamu inni aangorra hin turreeyyuu..? eeyyee tureera. Kanumarraa ka’uun kan amma Abbaan Duulaa itti jiru yoo danda’e diraamaa adda addaa dalagee Duula qabsoo Oromoo kallattii jijjiruti. Mee hayyee, Tole Abbaan Duulaa har’a hirriibaa dammaqe haa jennu. Ykn wanta liyyuu hayiliin uummata Oromoorratti raawwataa jirutu aarsee dammaqse haa jennu. Mee aantummaa uummata Oromoo waan qabuufis jennee humnumaan haa amannu. Kana amannee kaanee namni kun dhuguma yoo qulqullummaan wantoota tarreeffaman kanaaf jedhee Af-yaa’ummaa mana marii uummataa ykn paarlaamaa gadi dhiise, yoo dhuguma Oromoof nahe, Yoo onnee qabaate maaf miseensoota OPDO hunda amansiisee mootummaa feederaalaa kan wayyaaneen gaggeeffamu, kan ummata Oromootti waraana bobbaasee ficisiisaa jiru san keessaa gutumatti dhaaba isaa fudhatee hin bane. Kana hin dandeenye yoo jedhame ammoo maaf aangoo qabuu hundumaa gadi dhiisee, OPDOyos gadi lakkisee hin bane ykn maaf yakkaa fi shira Oromoorratti waggoota 26n darbaniif Wayyaanees ta’e OPDOn uummata Oromoorratti raawwachaa turan adabaabaayitti baasee himee ykn saaxilee Oromoo dhiifama hin gaafanne….? Inni garuu kana godhuu hin feene, kaayyoo isaas miti. Inumaawuu yoo dubbatu kan dhageenye “dhaaba koo OPDOn akka cimuun hojjedha” yoo jedhuudha. Kun maal jechuudha jennee yoo salphumatti ilaalle OPDO uummata Oromoorratti cimsuun Wayyaanee cimsuudha, maaliif jennaan Wayyaaneen OPDO kan ijaarteef dantaa Oromoof osoo hin taane dhimmi ishiitiifi. OPDO qabattees waggoota 26n darbaniif Oromoo saamaa, ajjeesaa, hidhaa fi biyyaa godaansisaa turteetti. Kanumarraa ka’uun namani kun Diraamaa haaraa wayyaaneen qindeessiteef, kan bor-iftaan adeemsa keessa agarru hojechaa jira malee dhuguma miidhaan Uummata Oromoo itti dhagahameetii miti. Aangoon inni gadi dhiise hin jiru. Namni kun duraanis lakkoofsaaf maqaa Oromootiin achii taa’ee haa daladalu malee aangoo mirga Oromoof dhaabbatu harkaa hin qabu. Kanarraa ka’uun Abbaan Duulaa achirraa ka’ees dhiisees qabsoo Bilisummaa Oromoo irratti waan dabalus waan hirrisus hin qabu. Oromoon osoo Abbaan duulaa Fi waayiloonni isaa maqaaf aangoo gurguddaa qabatanii addawaawii ykn IHDG keessa taa’anuu, keessumaa Osoo Abbaan Duulaa waraana Wayyaaneetti karaa argisiisee hidhaa jjeechaa, saamicha raawwachaa jiruu qabsoo isaa FXG finiinsee sadarkaa har’a irra jiru kanarraan gahe. Oromoon fuunduraafis Abbaa Duulaas ta’e fakkaattoota akka isaa ergamtoota OPDO ofiin jedhan kanneen akka Lammaa Magarsaa, Abiyyi Ahimadii fi kannene biroorraa daboon bilisummaa isaaf eeggatu hin jiru. Hololli isaan gaggeessaa jiranis qabsoo Oromoo gongumaa gufachiisuu, ykn duubatti deebisuu hin danda’u. Har’a Oromoon alaa manaa bilisummaa isaaf ka’eera. Eeboo Abbaan Duulaa fi waayiloonni isaa wayyaanee waliin ta’anii Ittiin waraanan Ofirraa buqqisaa jira. Kun jabaatee itti fufuu qaba. Eeyyee Oromoon holola diinaaf osoo gurra hin kenniin qabsoo isaa, qabsoo bilisummaa cimsee itti fufuu qaba. kan faayidaa qabuu fi galmaan nama gahus isa kana malee holola fakkeessii diinni dhiphuurraa ka’ee hololuu miti.


Ahmadiin Jabal Falmataa Haqaa Mirga Dhala Namaati!

Hawi Anole – Sad. 15/2017 – – – – – – – – – – – – – – – – – Akkuma Hundi keessan beektan bara 2011tti Uummanni Musliima Itiyoophiyaa wal dhibdee mootummaa waliin keessa seenef furmaata barbaaduuf jecha koree fala barbaadduu nama kudha torba of keessaa qabu hundeessanii turan. Koree Fala barbaadduu kana keessaa tokko Ahmaddiin Jabal ture. Ahmaddiin Jabal, hamma mootummaadhaan hidhametti koree kana keessatti Barreessaa korichaa ta’uudhaan filatamee tajaajilaa ture. Koreen kun yeroo garagaraatti irra deddebidhaan Aangawoota mootummaa waliin taa’anii marii babal’aa gaggeessaa turan. Aangawoonni mootummaatis koree tanaafi adeemsa korichaa dinqisiifachuudhaan gaafii koreen kuni Uummata bakka bu’anii dhiyeessan akka furan waadaa galan. Mariin Koreefi Mootummaa jidduutti gaggeeffame garuu fiixa hin baane. Mootummaan ilaalchafi ejjannoo dura qabu digrii 360 jijjiirudhaan koree kanarratti olola bane, yakka isaan hin hojjatiniin yakkee hunda isaanii mana hidhaatti guure. Akka karoora mootummaatti isaan hidhuun isaa Uummatichi akka hiriira hin baanef ni fayyada jedhee yaadee ture. Hirirri Uummanni gaggeessaa ture garuu daran dabalaafi cimaa adeemuu malee laffachuu dide. Mootummaan amala gogiinsaa ( rigid approach) qabuun beekkammus morkiidhaan lubbuu namoota hedduu rasaasaan hamma galaafatuutti gaye. Bifa nama ajaa’ibsiisuun miseensota koree fala barbaadduu kanneen erga yeroo dheeraadhaaf mana murtiitti deddeebisee booda bara 2015tti hidhaa waggaa 18 – 20 itti murteesse. Guyyaan sun seenaa Uummata Muslima Itiyoophiyaa keessatti guyyaa seena qabeetti yoomuu hin irraanfatamne tahuudhaan akka galmooftu godhuudhaan ala qabsoo Uummatichaa dhaabsisuu hin dandeenye. Qabsoon walirraa cituu didee, qabsoo tokkorraan qabsoon biraa itti dhalannaan, miirri uummataa laaffachuurra hammaachaa dhufnaan bara dheengaddaa miseensota koree fala barbaadduu sanneen keessa dura taa’aa korichaa Obboo Abubakar Ahmad dabalatee namoota muraasa dhiifama gaafataniiru kijiba jedhuun gadi lakkisan. Ahmaddiin Jabal goota haqaa, sabaafi biyya isaa sirriitti jaalatu, barumsaanis Yunivarsitii Finfinnee irraa Digrii Maastarsii kan qabu, nama kitaabota dhibbootaan lakkaawwaman dubbise, kan kitaabotas barreessedha. Ahmaddiin guyyaa tokkos uummata isaa gara nagayaa, tokkummaa, wal hubannaafi ijaarsa biyyaatti waamuu malee waa’ee jibbaafi qoqqoodamiinsaa faarsee nama beeku miti. Ogeessa ragaa qabatamaa irratti hundaa’ee dubbatu, nama egereefis abdatamuufi abbaa ijoollee sadihiiti. Seeraf heera biyyattii irratti namoonni hunduu walqixa keewwanni jedhu moggaatti dhiifamee bifa addaatiin hidhaatti akka hafee dararamu godhamuu irras dabree, har’a yeroo inni dhukkuba kaleetiin rakkachaa jirutti tajaajila yaalaa akka hin arganne isa godhuun isaanii jibbaafi diinummaa akkasumas tuffii isaan ilmoo namaatiif qaban kan agarsiisudha. Akka ilmoo namaatti yeroo hayyoonni akka Ahmaddiin Jabal akka yakkamaatti harki isaanii sibiilaan walitti guduunfamee, mirgi isaanii sarbamee, namoomni isaanii salphifamee argu ijji koo imimmaan dhiigaa dhangalaasti. Haqni eenyumaatu yeroo dabu garaa nama guba, nama gaddisiisa, namas dallansiisa. Waan hundaafuu, kan hidhame hundi akka hidhametti hin hafu, kan rakkate hundi akka rakkatetti hin hafu, kan yakkame hundis akka yakkametti hin hafu. Abdii Rabbiitiin cubbuun ilmaan keenyaafii ilmoo namaa kamirrattuu raawwatamu kuni hundi dabree guyyaa tokko kanneen akkanatti ilmoo namaatti taphatan seera fuulduratti dhiyaatanii waan harka isaanii akka argatan arguun keenya hin oolu! Kanuma Keenyas Oluma #HawiAnole


Qeerransa baddaa baalee Goota lapheen sibiilaa Alagaan si’i ilaalee Gaaddidduu kee argee jiila! ‘Dhoombiriin’ diina dhooftee Galchite boolla sirrii Duuti hin ooltuuf duute kaa #Aliyyii korma #Cirrii! Waan barri hin dabarsine Seenaa deesse aayyoon kee Foon keetu du’e malee Yoomuu hin du’u kaayyoon kee! (Walaloon kan Leta Qenanii Agati ) Sirni awwaala goota Oromoo Koloneel Aliyyii Cirrii magaalaa Bodireetti guyyaa har’aa bakka angawootni mootummaa fi Ummanni hedduun argamanitti Kabaja ol’aanaadhaan geggeeffamee jira.


Seenaa fi Hidda Latinsa Oromoo Harargee

Gosoonni Oromoo kan Ilmaan bareentummaa tahan keessaa kan harargee keessa jiraatan ilmaan Humbannaa/Aniyyaati isaaniis ilmaan sadan Sadachaa Baabboo ,Malkaa fi Danbee jedhamuun yammu beekaman ilmaan Afran kodheellee immo Biduu, Annaa, macca fi Kooyyee jedhamuun beekaman. ilmaan Afran Qalloo immoo Afran ilmaan Qalloo yammuu tahan isaaniis Oborraa, baabbile,Dagaafi Ala jedhamuun beekaman. Akkasuumaas Guutuu Harargee lixa qabatanii kan argaman Ilmaan Murawwa/Ituu jedhamuun kan beekaman yammuu tahu walumaaa galatti Gosootni kuniis dhuma Jaarraa kudha lammaffaa dura jalqanii seeraa gadaa tokkoon Odaa Bultum jalatti waggaa dhibba hedduuf of bulchaa turuu isaanii seenaan barreeffamaa adda addaa ni ibsa. Hiddi laatinsa Oromota Harargee akka kanaan gadiitti tarreeffamu Marawwaa (Ituu) Afran Mana Ituu 2. Shanan Mana Baabboo 1/ Afran Mana Ituu Adaayyoo Arroojjii Waayyee Baayee 2/ Shanan Mana Baabboo Baabboo Algaa Galaan Warra Gaamoo Humbannaa Anniyyaa Sadan Sadachaa Afran kodheellee Baabboo Malkaa Danbee Biduu Annaa macca Kooyyee Qalloo Oborraa Baabbilee Dagaa Alaa Oborraa Dagaa Akkichuu ` Bilii Dooranii Yaasaa Booranii Mangaadhaa Xaayee Gorbee Kuraa Hinee Yaasaa Guutaa Guttayyuu Abbichuu Baabbilee Areelee(1) Heeban(3) Hawwiyyaa(2) Girii Dooyyoo 1. Fagaroo 1. Gundhabee Waalee Waajaroo Lubaayaa Goonaa 2. Karaalee Baabboo Haagloo Maayaa (7) Alii Usmaan Boonayaa Dooranii Hagaloo Tudhaa Miyyii 3/ Dagaa Noolee Jaarsoo (6) Huumee (12) 1/ Haleelee 1/Oromoo 1/ Sirgaalaa 2/ Muchaa 2/ Dawwaaroo 2/ Duudaa 3/ Oromoo 3/ Dhangaa 3/ Warra Daay 4/ Walaabuu 4/ Badii 5/ Warrasay 5/ Oboo 6/ Ogaa 6/ Asaboo 7/ Ibsoo 8/ Onaayaa 9/ Alii 10/ Noolee 11/ Guyyee 12/ Busa 4/ Alaa (12) Abbaadhoo (4) Abbayyii (4) Gutayyuu (4) Arroojjii (7) Tuulama 1. Kodhallee 1. Yaasaa A) Sadeen Oboo Sirbaa 2. Amuumaa 2. Kuutayyaa 1. Baachoo Kuraa 3. Diiramuu 3. Guuleee 2. Balaalo 4.maayaa 4. Sobaalee 4.yaayya 3. Doogu B) Afrab Jamjam 1) Diimaa 2) Bonee 3) Waayyuu 4) Abbaadhoo Alaa Nuunnuu(4) Goollo(3) Galaan (3) Buubbuu (3) 1, Baabboo 1, Maaruu 1, Dambee 1, Aliimoo 2, Jiddaa 2, Hurratii 2, Iluu 2, Diramuu 3, Itayyaa 3, Jiddaa 3, Morowwaa 3, Kutaayyee 4, Biliidaa Alaa Kaakoo (4) Eree(3) Diiramuu(4) Meettaa(8)4n baddaa 4n Lagaa 1, Hariroo 1, Dooguu 1, Oyloo 1, Ariyaa 5.Maaru 2, Dullachaa 2, Baaduu 2, Corroqoo 2, Buunnii 6.Dullacha 3, Dhanqaa 3, Buraaqsaa 3, Abuunni 3, Daada 7.Biyyoo 4, Adaanoo 3, Abuunni 4,Ooyloo 8.Dimmaa Weeyrara Alagaatiin Dura Ittiin Bulmaata sirna Gadaa Raabaa fi Doorii Oromoota Harargee Bara sirna gadaa kana keessatti abboottii gadaa lakkoofsan hedduu ta’aniitu teessoo isaanii Odaa Bultum godhachuun Oromoo Harargee bulchaa turan keessaa akka fkntti Abbaa gadaa Jaarraa Mardiidaa/1193-1200/,Roobaa Dhungataa /1201-1208/,Roobaa Gaamoo/1209-1216/ Roobaa Gobeellee/1217-1224/,Dooyyoo Daarimuu.1225-1232/ fi Harhar Hargaya/1233-1241/ jalqaba irratti warreen eeramaniidha Haata`u malee lakkoofsi namaa fi horii hedduummaachaa waan dhufeef gosoonni Oromoo kun lafa baballifachuuf gargar fagaatanii qubachuu jalqaban. Akkaata kanaan Oromoon Afran Qalloofi Anniyyaa gara bahaa godaananii lafa bal’aa qabatanii jiraachuu jalqaban. Iddoon qubatanii jiratan Odaa Bultum irraa baay’ee fagaatte. Sababa fageenya kanaan seeraafi bokkuu tokko jalatti buluun baay’ee ulfaataa dhufe. Rakkina kana furuuf gosoota Orommo gara bahaa socho’anii qubatan keessa tokko kan ta’e Oromoon Afran Qalloo Jaarraa 18ffaa keessa konfodereshiinii Afran Qalloo jedhamu hundeessuun sirna gadaa mataa isaani uummatanii ittin of bulchuu jalqaban. Sirni gadaa ilmaan Afran Qalloo hundeeffatanii ittin bulaa turan kun Raabaa Doorii jedhama. Teesson gadaa Raabaa Doorii afran qalloo Mooraa Fugug bakka Buluuloo jedhamtutti yammuu tahu Buluuloon Aana Qarsaa naannoo Magaalaa waatar jedhamtu cinaatti argamti. Korri caffee gadaa Raabaa Doorii walgahii isaa waggaa saddeet, saddetiin gaggeeffata. Hirmaattoonni kora caffee gadaa Raabaa Doorii kuniis dhiibbaa tokko malee bilisaan yaada isaanii dabarfatu.Korri yaa’ii caffee kun gosa hunda walqixxummaan hirmaachisee nageenyaa fi tasgabbii ummataa kabachiisaa tureera. Kana malees, sababa bishaan dhugaati fi lafa margaatin walitti buinsa gosa jiddutti uumamaa ture furmaata itti keennuun nageenyaa ummata jiddutti buusaa ture. Sirni gadaa kun Aadaa,duudhaa,afaan,seenaa fi Amantii saba Oromoo akka hin banne eegee dhaloota irra dhalootatti akka dabru taasisuun guddina Aadaa fi eenyuummaa oromootif gahee bahaa ture. Gama biraatin gosoonni Afran Qalloo hundi bulchinsa Raabaa Doorii kan mataa ofii qabaachaa turan. Bulchinsi kunis kora caffee Raabaa Doorii gosaatin hogganama. Korri gosaa kan rakkoolee xixiqqoo gosa jiddutti umamtu furmaata itti kennuun nageenya hawaasaa tiksu Raaba jedhama. Haata’u malee rakkoolee gurguddoo gosa jiddutti uumamtu ilaaluuf kan aangoo qabu kora caffee gadaa Doorii jedhama. Bulchinsa gadaa Afran Qalloo keessatti qaamni aangoo guddaa qabu Caffee Gadaati. Gara biraatiin Raabni bulchinsa gadaa yoo ta’u Dooriin waraana gadaati.Hojiin waraana doorii diina ummata irra ittisee nageenya hawaasa Oromoo tiiksuudha. Ajajaan waraana doorii Abbaa Duulaa jedhama. Haata’u malee, qaamni waraana labsuuf aangoo qabu Caffee Raabaa Dooriiti. Hoggantoonni sirna gadaa raabaa doorii karaa dimookiraasiitin ummatan filamanii waggaa saddeet,saddeetin aangoo walif dabarsaa biyya bulchaa turan.. Gama kaaniin gosti Oromoo Anniyyaa Jaarraa kudha saddeetaffaa irra eegalee Caffee Gadaatin of bulchaa turuu isaani seenaan manguddoota oromoo irra argame ni ibsa. Akka manguddoonni kunneen jedhanitti teessoon caffee gadaa Oromoo anniyya Diida Anniyyaa ykn Burqaa Tirtiraa jedhamti. Miseensota hoggansaa kora caffee Gadaa Raabaa fi Doorii akka kanaan gadiitti tarraa`aniiru. Abbaa Fugug(Abbaa Gadaa) – Presidenti Abbaa Bokku – Itti Aaanaa-Presidenti Abbaa Chaffe – Waliitti Qabaa kora (Chaffe) Abbaa Dubbi – Kan Dubbii Ykn Dhimmoota Uumaman akka murtii Argataniif kora caffeetiif dhiheessu Abbaa Seera – inniis nama heeraa fi seera sirritti beeku fi akkasumaas heeraa fi seera kana kora caffeetiif kan ibsuudha Abbaa Alanga – Inniis dhimmoota umameef murtii gitu kora caffeettiif kan himu Abbaa Duula – Ajajaa waraanaatti Abbaa Sa’a – qabeenya kan toohatu Hoggansi kora caffee kun Aadaa, seenaa,afaan fi safuu hawaasa beekuufi akka hin tuqamne tiksuuf dirqama qaba. 1.Hiikkaa Gadaa Gadaan waan jecha tokkoon himamuu miti. Kana jechuun gadaan hiika hedduu qaba jechuudha. Innis akka armaan gaditti ibsama. Gadaan sirni ittin bulmaataa Oromooti Gadaan maqaa waliigalaa kan ittin bulmaataa dimookiraatawaa taheedha. Sirna dimookiraasii hayyoota Oromootiin uumameedha. Sirni gadaa heera saba Oromoo guutuu kan siyaasaa, dinagdee fi hawaassummaan sabichaa ittin murteeffamuu dha. Kan miseensi sabichaa mirgaa fi dirqama isaa beekee itti walii galu wabii tokkummaati. Gadaan sadarkaa umriiti Sirni gadaa sirna dhalli Oromoo hoodaa fi itti gaafatama adda addaa kan itti qabatanii dha. Hojiileen raawwatamu hundi sirna gadaan walitti hidhata qaba. Kana jechuun gadaan sirna aadaa, seenaa, afaan, hawaasummaa, dinagdee Oromoo irratti hundaa’ee ijaarame jechuudha. Dhallii oromoo sadarkaa umrii waggaa saddeet saddeettin tokko irra gara biraatti dabraa bara saddeetama booda sadarkaa gadamoojjii /kudha tokkoffa irra gaha. Namni tokko sadarkaa gadaa tokko keessa bara saddeet qofa tura. Yeroo sadarkaa gadaa tokko irra kan biraatti cehu sirna adda addaatuu raawwatama. Sadarkaaleen gadaa kunis akka armaan gadiitti dhihaatu. 2. Sadarkaalee Gadaa maxxaarii (0-8) Sadarkaa kun sadarkaa daa’imaati Daa’imni sadaekaa kana keessa jiru rifeensi isaa hin haadamu Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana hulluqu maqaa arkata. Maatiin daa’iman sadarka kana keessa jiran qaban yoo aannan hin qabne gosaatuu keennaf. Daa’imni sadarka kana keessa jiru hamtuufi toltuu, firaa fi alagaa addan baasuuf fa’a. kana malees hibboo fi seenaa akaakkayyuu fi abaabilee isaa irra barata. Akkasumaas, gaggeessa paartii gaafa dhalatan taayta irra ture waliin akka miseensaatti fudhatama. Sadarkaan kun Oromoo Ituu biratti maxxaarrii jedhama. Ruubaa/Itti makoo (9-16) Daa’imni tokko yeroo sadarkaa kana seenu rifeensi irra haadamee booda ayyaanni qophaahee keennaan gabbisaa /goramsa tokko/ keennameefii sadarkaa itti makkootti seena. Yeroo kana hammachiifamee maqaan baafamaf. Guyyaa kanarra eegalee maqaan kanaan beekkama. Ijoolleen sadarkaa kana seenani bara afur booda gaammaa haaddatanii, roggee filatan Gahee hojii isaanii Bishaan daakuu, farda gulufsiisuu fi sirba fi geerarsa baratu. Kanamalees hidda sanyii isaanii, hojiitiksaa, adamoo, ispiirtii aadaa fi jibrii foo’uu baratu. Akkasumaas , siyaasaa (mirga, dirq ama, seera) fi hawaasummaa baratu. Dhumma irrattis ayyaana ijoollee kan tabooree jedhamu hiriyaa isaanii walin kabaju. Sadarkaan kun – Boorana keessatti – Gammee xixiqaa jedhama Goobama/Dabballee (17-24) Da’imni sadarkaa Ruubaa keessa dabree sadarkaa goobamaa ykn dargaggoo keessa seena. Gahee hojii Leenjii waraanaa baratu Biyya irra deemuun sirba saban wal baru Yeroo gadaan buttaa qalu goobamaatuu korma kuffisee qabaaf sadarkaan kun bakkoota adda addaatti maqaa adda addaa qaba. Tuulama – Foollee Borrona – Gammaa Gurguddaa Gujii – Kuusaa Afran Qalloo – Goobama Raaba/Foollee (25-32) Namni tokko sadarkaa gobama keessa bahee sadarkaa raabaatii seena. Sadarkaan kun sadarkaa loltummaattii. Namni sadarkaa kana seenee waraana taha jechuudha. Sirna gadaa keessatti murni kun murna loltuu ture. Namni umriin isaa sadarkaa kana seenee hundi loltummaa tahuuf dirqama qaba. Gahee hojii Raabaa Leenjii waraanaa baratanii yeroo diinni biyya weerare meeshaa waraanaa kan akka xiyyaa, eeboo, gaachanaa fi fardaan duulanii diina ofiirra deebisu. Dhimmoota biyyaan wal qabatan barachuu jalqaban. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba. Kunis Booranatti – Kuusaa Tuulamatti – Qondaala Gujiitti – Raabaa Afran Qallootti – Raabaa jedhamu Doorii (33-40) Sadarkaan kun yeroo itti ilmaan kormaa aangoo qabachuuf qophii barbaachisu itti godhaniidha. Haalii hojii isaanii warra biyya bulchan waliin waliitti hidhata qaba. Gahee Hojii Doorii Bakka warri gadaa itti murtii seeraa keennan rakkoo gosaa ilaalanii fi marii adda addaa godhanitti argamanii seea baratan. Manguuddoo biyyaa irraa aadaa, seenaa, amantii, fi seera baratan. Yaa’ii caffee gadaarratti hirmaatanii duudha bulchinsa gadaa baratan. Rakkoolee xixiqqaa uumamte furanii muuxannoo hojii horatan. Biyya keessa deemanii ummatan wal baru. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba. Kunis :- Booranatti – Raabaa Doorii Tuulamatti – Luuba Afran Qallootti – Doorii /Raaboodoorii/ Gujiitti – Doorii jedhama. Waluma galatti sadarkaan doorii kun yeroo itti ilmaan kormaa aadaa, duudhaa, seenaa, safuu, seeraa fi heera baratanii angoo qaphachuuf itti of qopheessaniidha. Gadaa (41-48) Sadarkaan kun yeroo ilmaan kormaa aangoo siyaasaa itti qabatanii biyya bulchanii dha. Kana malees yeroo seera itti seeraa ilaalanii rakkoo gosaa furaniidha. Akkasumas abbaan gadaa biyya bulchu yeroo kana filamee hojii mootummaa godhaa itti jalqaba. Sadarkaan kun bakka adda addaatti maqaa adda addaa qaba. Innis :- Booranatti – Gadaa Gujiitti – Gadaa Tuulamatti – Luuba Arsiitti – Luuba Waluma galatti sadarkaa gadaa kana keessatti biyya guutuu keessa deemanii rakkoo dinagdee, hawaasaa, siyaasaa fi waraanaa furuuf itti gaafatama qaban. 7.Abbaa Bokkuu(49-56). 8.Abbaa muudaa(57-64) 9.Hayyuu(65-72) 10.Gada Mooji(73 -80) Sadarkaan kun yeroo murni duraan aangoo irra ture aangoo itti dabarsu keennuun aangoo irra buhuudha. Manguddoonni yeroo aangoo isaanii fixan akka angafootti ilaalaman. Abboottii Gadaa aangoo irra jiran gargaaran ykn gursu. 3/ Gadaan maqaa miseensoota paartiilee gadaati. Gadaan oromoo shani ykn gaggeessa gadaa shan qaba. Gaggeessa gadaa jeechuun miseensa paartiilee siyaasaa jechuudha. Gadaan tokko waggaa saddeet qaba. Gaggeessi tokko waggaa saddeet biyya bulchee kan itti aanuuf aangoo keenna. Abbootiin gadaa waggaa saddeet saddeetiin aangoo waliif dabarsu. Waggaan saddeet gadaa tokko maqaa mataa isaa qaba. Kunis gaggeessa ykn miseensa gadaa jedhama. Kunis bakka adda addaattii maqaa adda addaa qaba. Boorana – Gaggeessa Gadaa Tuulama – Miseensa Gadaa Ituu – Miseensa Gadaa Arsii – Miseensa Gadaa Gujii – Baalii jedhama. 4.Marsaa Gadaa Gaggeessi gadaa tokko tartiibaan deemee kan jalqabaatti yoo deebi’u marsaa tokko tahu. Kunis Marsaa Gadaa jedhama. Gaggeessi gadaa tokko waggaa 40 booda bakka isaatti deebi’a ykn aangoo qabata. Ilmaan gadaa moojii warra gadaati. Kana jeechuun abbaan gadaamoojii yoota’u ilmi isaa abbaa gadaa ta’a. Gaggeessa Gadaa Afran Qalloo Hormaata Sabbooqa Dibbeessa Fadataa Daraaraa fa’a. Gaggeessii kun tartiibaa marsaan gadaan yoo mul’atu kan armaan gadii fakkaata. Sabbooqa Hormaata Dibbeessa Daraaraa Foodataa Waluma galatti gaggeessi gadaa 5 marsaa gadaa tokko tahu. Tartiiba yeroo idileetiin yoo laallu jireenya namaa tokko keessa marsaa gadaa lamaatu jira. Isaaniis Marsaa duraa – Gadaa Abbaa Marsaa Boodaa – Gadaa Ilmaa Dhalii oromoo tokko guyyaa itti dhalatee eegalee hanga umrii waggaa (80) miseensa paartii gadaa tokko tahee jiraata Kana jechuun abbaa fi ilma jidhuu garagarummaa umrii waggaa 40 jira. ——————————————————- Ababoota laamishaahuu fi Guutummatti dhababmuu sirna Gadaa Raabaa fi Doorii Ittin bulmaatni Mootummaa Raabaa fi Doorii Harargee Kuniis laamshaahuu kan eegale . Jalqaba jaarraa 18ffaa keessa sababa Abbootiin Gadaa Rabaa fi Doorii tokko tokko Amiirota hararii waliin hariiroo Fuudhaa fi Heeruma uumuu dabalatee Amirota Harararii gosa orommoo lallabachuu barbaadaniif akka gosti moggaafamtuuf godhan booda. Adeemsi kuniis muudamni Abbaa gadaa akka duraatti kan heeraafi seera sirna gadaa eggatee deemu osoo hin taane Angoon abbaa Gadaa maatii irraa gara maatiitti akka darbuuf xurree saaqe. Sababnii bara hariiroon kun uumamu Angoon Amiirota kan warra maatii tookko waan tureef Aboottiin Gadaa raabaa fi Dooriitiis Adeemsa kana dhaaluu jalqaban fkn Amiir Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture irraa eegalee hanga Amiiraa isa dhumaa Amir Abdullahi ibn Muhammed kan bara(1885-1887)harar bulchaa turetti Amiirumaan Abbaa irraa gara ilmaa ykn obboleessa irraa gara obboleessaattii dabraa turte. Gara oromootiinis Abbootiin Gadaa adeemsa kanan bulchaa turan akka fkntti Ballaa Buubaa ,Caammaa Nuur,kormooso,wadaay galmoo faan isaan muraasa. Adeemsa fuudhaa fi heerumaatiin walqabatee Ali ibn Da’ud kan bara(1647-1661)bulchaa ture niitiin issaa oromo Anniyyaa yammuu taatu Amiir muhamad kan(1866-1875)Harar bulchaa ture nitiin isaa oboleettii koormoosoo kan abbaa gadaa afrn qalloo ture yammuu taatu inniis kudha lamaana alaa keessaa gosa warra Abbaadhooti. Akkasumaas kormoosoos intala Amir Abdul Karim (1825-1834),kadja tan jedhamtu fuudhee akka ture ni himama. Gara biraatiin naannoon Oromiyaa Bahaa tun Afaan qawwee weerartoota Arabaa jechuun Mootummaan Turkii fi Mootummaan Misraatiin A.L.A bara (1875-1885) Weeyraramuun ittiin bulmaaatni sirna Gadaa Raabaafii Doorii Oromoota hararg kun daran akka laamishaahu ta`e. Adeemsa kanaaniis Weeyrartoonni kun bakka Abbootii Gadaa Duursitoota Gosaa gosoota oromoo kan naanno kana jiraatan keessaa filanii Maqaa Damiina,Garaada fi Malaaqa jedhamu moggaasuudhaan angoo kennaniifi akka adeemsi ittiin bulmaaata sirna Gadaa sabni kun ittiin walbulchaa ture dadhabu taasisan. Dhuma irrattis Sirni Gadaa boonsaan Oromoon ofii kalaqatee ittin of bulchaa ture Kun xumura Jaarraa 19ffaa keessa weeyrara nafxanyootaatiin guutuutti Barbadaahuu isaa yaadannoo kaleessaatti. Xumura Akukuma jalqaba irratti ibsine sirni Gadaa sirna Dhimma jiruu fi jireenya ummata Oromoo fuula hundaan kan ilaalu sirna siyaasa, aada diinagdeefi amantiiti. Akkaataan jireenya maatii, fuudhaafii heerumaa, hariiroon uumaa, Akkaataan qabannoo qabeenyaa itti loon bobbaasan, ,akkaataan itti qabeenya horatanii dhimma ittiin bahan hundi aadaa Gadaa keessatti bakka olaanaa qabu. Namuu qabeenya mataa isaa irratti mirga guutuu qaba. Akkaataan baasiin gumaa, adabni seeraa cabsanii fi sababa biraalleeofitti makanii itti waliin jiraatan hundi aadaa sirna kanaantiin gaggeefamu. Akka bara saniitti eenyulleen aadaa kana nifudhata. Murtiin adabbii yoo irratti dabrellee namni sun beekeeti eegumsa tokko malee, taa’ee adaba isarritti raaw’atamu eeggata. Aadaa kanaa ala bahuun, badiidha, namuu aadaa tahuu isaa waan beekuuf sirna Gadaa keessa jiru osoo keessaa of hinbaasin kabajee jiraata. Walumaa galatti sirni Gadaa sirna tokkicha ilmaan Oromoo hundi ittiin wal-bulchaa ture har`a addunyaa biratti fudhatama argachuun Galmee UNESCO irratti Galmaa`e waan ta`eef sirna kanaan yoo har’a wal-bulchine tokkummaa Oromoo gutumaan guutuutti mirkaneessuu bira dabree eenyummaan Saba Keenyaa daran Addunyaa irratti akka beekamu taasisaa. kanaafuu sirna miidhagaa sabni keenya ittiin walbulchaa ture kan gita bittaan nafxanyaa akka awwaalamu taasise ture kana iddoo jalqabaatti deebi`ee akka dagaagu gochuuf ga`een tokkoo tookkoo abbaa aadaa kan ta`e saba oromoo irraa eegamu ol`aanaa waan taheef gumaachi yaadaa fi beekumsaa nuti gumaachinu eegala dhuma hin qabneedha


Haasa’a Obboo Lammaa Magarsaa akka dammaa mi’aawu duuba maaltu jira?

Rakkoolee Uummata Oromoo fi Qormaata DhDUO (OPDO) Berhanu Hundeetiin Sochiin Uummata Oromoo (#OromoProtest) kan waggoota lamaa ol deemaa jiru galii barbaadame dafee gahuu baatullee, dhiibbaalee bay’ee fidaa jira. Isaan kana keessaa inni tokko waan OPDO keessatti mul’achaa jiru yoo ta’u; kun yoo xinnaate hoggansa Sabboonummaa Oromoo fi Oromummaa dubbatu uumaa waan jiru fakkaata. Hoggansa haaraa kana keessatti adda-durummaadhaan kan mul’achaa jiran Presidaantii Mootummaa Naannoo Oromiyaa kan ta’an Obboo Lammaa Magarsaa dha. Haasawni Obboo Lammaa Oromoo qofaa osoo hin taane warra Oromoo hin ta’inillee baay’ee qalbii isaanii hawwataa jira. Haa ta’u malee, asirratti anaaf wanti ifa hin taane jira. Waayee kanas armaan gaditti ibsuun yaala. Dhimma kana ibsuuf ka’umsa akka ta’u gaafii tokko kaasuun barbaada. Hoggansa haaraa DhDUO keessatti, keessumaayuu immoo Obboo Lammaa Magrsaatiif akkanatti haasa’uun kun sababni isaa maali? Ani asirratti akka sababa ijootti kanan laalu sochii uummata Oromoo jabaachaa dhufe yoo ta’u; hoggantootni haaraan DhDUO jaalataniis ta’ee dirqamanii akkanatti haasa’u natti fakkaata. Asirratti mee dura jechoota “jaalataniis ta’ee dirqamanii” jedhan kana xinnoo gabaabsee ibsuun yaala. 1) DhDUOn akkamitti akka ijaaramee fi maal hojjechaa akka ture bu’ura godhannee yoo laallee, jechi “dirqamanii” jedhu kun kophaa isaatuu karaa lamaan ibsamuu ni danda’a. Wanti dhara hin taane, DhDUOn erga ijaaramee calaqabee hanga har’aatitti jaarmayaa walaba ykn bilisa ta’ee miti. Isa kanatti dabalatee immoo jaarmayaan kun miseensa jaarmayaa AWDUI ti. Waan kana ta’eef, DhDUOn yeroo inni dhiibbaa alaarraa bilisa ta’ee, murtii mataa isaatiin hojjete waan jiru natti hin fakkaatu. Ergama tokko qabaachaa ture jedheen tilmaama. Egaa, mee gara dirqamanii jedhutti yoo deebinu, gabaabumatti ibsuuf, tilmaama (assumptions) kana haa laallu: 2) Tilmaamni barbaadanii ti jedhus waanuma sochii uummataa wajjin walqabatuu dha. Seenaarraa kaanee wanti laaluu fi hubachuu qabnu tokko, DhDUOn jabina fi laafina Adda Bilisummaa Oromoo (ABO) irratti akka hundaa’e ykn hundaa’uu dha. Maal jechuu kooti? Osoo DhDUOn hin ijaaramin dura ABOn jaarmayaa cimaa fi sodaachiisaa wan tureef, isa kana laaffisuuf yoo danda’ame immoo dhabamsiisuuf DhDUOn jaarmayaa shiraan ijaaramee dha. Erga ABOn mootummaa ce’umsaa Itoophiyaa sana keessaa dhiibamee bahe booda, humni biraa kan sodaachisu waan hin turreef; DhDUOn karoora ijaarameef hojiirra oolchuuf ykn galmaan gahuuf ergama isaa raawwachaa ture. Karaa biraatiin yoo laalamu immoo, wanti dagatamuu hin qabne, jabinni ABO jabina DhDUOs akka ta’u dha. Kun kan ta’u sababalee lamaani. Yoo ABOn jabaate, yookaan isa kana ballleessanii bakkee isaa DhDUO buusuuf yookaan immoo waldorgommii ABO wajjin godhamu keessatti DhDUOn akka cimu taasisuu danda’a jechuu dha. Haa ta’u malee, sababuma kamiinuu ta’u ABOn laaffachaa dhufuun; sochiin uummata Oromoo garuu jabaachaa deemuun carraa biraa tokko uume. Carraa amma uumame kanatti fayyadamuudhaaf, miseensotni DhDUO warri rakkoo fi dararamni uummata Oromoo itti dhagahamu fi isaan quuqu uummata kanaaf hojjechuuf jedhanii waan gadi bahaa jiran fakkaata. Egaa, tilmaama adda addaa ergan ibsuu yaale booda, hoggansi haaraan Obboo Lammaa Magarsaatiin durfamu isa kamirratti hundaa’ee akka ka’e beekuun rakkisaa dha. Kan ta’es ta’u, jaalataniis ta’ee dirqamanii, karaa kamiinuu ta’us qormaata cimaa keessaa bahuu hin dandeenye keessa galanii jiru. Gaafiin asitti aanee ka’u: Qormaata kana akkamitti dabruu danda’uu? kan jedhu ta’a. Qormaatni DhDUO maali? DhDUOn humnoota lama jidduu galee baay’ee hudhamee jira. Humnootni kunis sochii uummata Oromoo fi ABUT/AWDUI dha. Waan ta’eef, yeroo murtii seena-qabeessa ta’e tokko godhuuf dirqamu keessa jira. Murtiis ta’ee filannoon asirratti godhamu murtii jiruu yookan dhabamuu jaarmayichaa ti. Maal jechuu dha? Gaafii kanaaf deebii kennuuf, qabxiilee armaan olitti 1) A) fi B) jalatti kennamanitti deebi’anii laaluun barbaachisaa dha. 2) Sochiin uummta Oromoo dirqisees haa ta’u yookaanis fedhii isaaniitiin haaromsuu jaarmayichaa godhuuf; achumaanis jaarmayaa uummataa kan bilisa ta’e (dhiibbaa alaatii ala) uumuu kan barbaadan yoo ta’e, wareegama kamiiyyuu kan gaafatu yoo ta’e, uummata bira dhaabbachuu fi seera fi heera Federaalaa lafa jirutti fayyadamuudhaan gaafiilen uummataa akka deebii argatan taasisuu dha. Yoo kana hojiidhaan agarsiisan; yoo dhugumatti uummata bira dhaabbatan, uummata Oromootiif humna haaraa tokko ta’anii bahuuf carraa qabu. Kana godhuun qormaata baay’ee ulfaataa ta’ee dha. Egaa, waan jedhame hundaa gabaabumatti ibsuuf, qormaatni DhDUO guddaan murtiilee armaan olitti tuttuqaman kana hojiidhaan agarsiisuu fi ejjannoo ifa ta’e mul’isuu dha. DhDUOn, humna siyaasaa haraa tokko ta’ee as bahuu fi uummata Oromoo biratti fudhatamas ta’ee jaalala argachuuf maal godhuu qaba? Uummatni Oromoo yeroo ammaa yoomiyyuu caalaa haala baay’ee hamaa fi yaaddessaa ta’e keessa jira. Rakkoolee ciccimoodhaan hudhamee jira. Rakkoolee kana hundumaa asitti kaasuun yoo hin danda’amnellee KAN IJOO TA’ANI FI FURMAATA HATATTAMAA ARGACHUU QABAN tokko tokko kaasuuf: Egaa, DhDUOn yookaanis miseensotni hoggansa haaraa bakkuma deeman hundatti haasawa akka dammaa mi’aawu godhuu; bakka deeman hundatti uummataaf waadaa seenuu qofaa osoo hin taane; yeroo uummatni keenya nagaa dhabee, dararamaa akkasumsa guyyaa guyyaatti du’aa jiru kanatti waayee warraaqsa diinagdee haasa’uu dhiisanii; rakkoolee ciccimoo fi furmaata hatattamaa argachuu qaban irratti hojechuun dirqama ta’a. Yoo xinnaatee xinnaate, rakkoolee ijoo ta’an kan armaan olitti A) hanga D) tti tarreeffaman kanaaf tartiibaan furmaata hatattamaa barbaaduun dirqma yeron gaafatuu dha. Yoo kana godhuu dadhaban qormaatas kufuu ta’a jechuu dha. Kan dabre dabree; kan seenaaf taa’u seenaaf teechisanii, miidhaa, dararama fi madaa uummata Oromoo qooddachuu qabu; yeroon isaas amma; har’a malee boru miti. Yoo kun hin taane, ittigaafatama seenaa jalaa bahuu hin danda’an. Jiruu fi jireenyi jaarmayichaallee gaafii keessa galuu deema. Badii baay’eetu godhamaa ture, amma garuu dhaabachuu qaba. DhDUO = Dhaabbata Dimookraasummaa Uummata Oromoo ABUT= Adda Bilisummaa Uummata Tigraay ADWUI= Adda Warraaqsa Dimookraasummaa Uummata Itoophiyaa


Oromiyaa walaboomtu moo Federeeshinii Dhugaa

Galii siyaasaa isa kamtu Oromoof wayya? Berhanu Hundeetiin Dhimmi akka mata-dureetti dhiyaate fi gaafiin itti aanee ka’e kun baay’ee ulfaataa fi deebiin isaas mormisiisaa akka ta’u waan shakkii qabu natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, galii isa kamtu uummata Oromootiif kan wayyu akka ta’u kan murteessan dhimmoota baay’eetu jiru.Waan ta’eef, dhimmi kun kan gabaabumatti asitti ibsamuu danda’uu miti. Wanti guddaan kan waliin nama mormisiisu fi waliigaltee nama dhoowwuu malu, gaafiin uummata/saba Oromoo akkamitti akka hiikamu ykn ibsamu irratti dha. Dabalataan immoo, biyyi Itoophiyaa jedhamtu tun akkamitti akka uumamtee fi amalli ishiin qabdu maala akka ta’e hiika fi ibsa kennamurratti waliinmormiin jiraachuu danda’uu dha. Namootni fi jaarmayootni tokko tokko yoo dubbatan, Itoophiyaan Impaayara waan taateef; impaayarri takka immoo diimookraata’uu waan hin dandeenyeef, sirni ishii kun diigamee; hiree ofii ofiin murteeffachuun uummattootaa/sabootaa mirkanaa’ee; hanga mootummaa birmadummaa dhaabbachuu danda’anitti deemamuu qaba jedhu. Warri biroo immoo, lakkii biyyattiin tun yoo diimookraatofte isa kana keessatti gaafiin sabootaa/uummattootaa deebii argachuu waan danda’uuf, mootummaa birmadummaa ijaarrachuun, biyyattii tana gara garatti hiruun hin barbaachisu jedhu. Waayee seenaa warra seenaa barreessaniif yookaanis warra ogummaa seenaa qabaniif dhiisnee, garuu waan tokko tokko kan ragaa ta’uu danda’an yoo laalle, Itoophiyaan akkamitti akka ijaaramte fi amalli isiin qabdu ifaa ifatti kan mul’isan, biyyattiin tun Impaayara akka taatee dha. Yoo akkana jedhame immoo, biyyattii tana keessatti diimookraasiin uumamee; gaafiin uummattootaa/sabootaa deebii argachuu waan hin dandeenyeef, hireen biyyattii tanaa murtii uummattootaatiin/sabootaatiin mirkanaa’uu qaba kan jedhutti nama geessa jechuu dha. Haa ta’u malee, uummatni Oromoo bal’aan hiree ofii ofiin/ofiif murteeffachuu filatullee, murtii godhamuuf deemu kana keessatti uummatni keenya Oromiyaa walaba taate fi mootummaa birmadummaa dhaabbachuuf murteessa jedhanii yaaduun ykn beekuun amma nama rakkisa. Karaa biraatiin immoo, dhimmi diimookraasii yoo dubbatamu, gaafiin uummata keenyaa gaafii diimookraasii ti yoo jedhamu, akka waan Oromoon diimookraasii hin beekneetti laalamuu hin qabu. Diimookraasiin bu’ura Sirna Gadaa fi Aadaa uummata Oromoo waan ta’eef jechuu kooti. Gara dhimma ijoo fi gaafii mata-duree barreeffama kanaarratti ka’etti yoo deebinu, “Galii siyaasaa isa kamtu Oromoof wayya?” kan jedhu kun murtii uummataa waan ta’uuf, isa kana uummata Oromoo bal’aaf dhiisuun barbaada. Waan isaaf wayyu kan murteeffatu uummatichuma waan ta’uuf jechuu dha. Dhugaa haa dubbatnu yoo jenne, biyya ofii kana walaba taate takka ijaaramtee arguu kan hin barbaadne waan jiru natti hin fakkaatu. Haa ta’u malee, isa kana argachuuf wareegama ulfaataa akka nama gaafatu fi haalotni jiran immoo baay’ee walxaxaa akka ta’an hubachuun barbaachisaa dha. Asirratti wareegamni Itoophiyaa diimookraatessuuf kaffalame fi kaffalamuuf deemus kan walabummaaf kaffalamuu gad hin ta’u jedhanii warri morman jiraachuu akka malan nan amana. Haa ta’u malee, Addunyaa kanarratti wanti hin danda’amne jiraachuu baatus, biyya walaba taate ijaarrachuuf haalota amma jiran keessatti baay’ee ulfaataa akka ta’u waan dhara hin taane dha. Oromiyaa walaboomte arguun hawwii Oromoota harka caalanii ta’ullee, sirni Federaalisimii inni dhugaa ta’e mirkanaa’ee; Federeeshiniin dhugaas kan Naannooleerratti hundaaye yoo ijaarame, Oromoof gaarii ta’a malee wanti isa miidhu jiraachuu hin danda’u jedheen amana. Asirratti wanti ifa ta’uu fi jala sararamuu qabu, injifannoolee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) hanga hara’atti argamsiise akkuma jiranitti ta’anii; isa kanatti dabalamee jechuu dha. Federaalisimiin ykn Federeeshiniin dhugaa ta’u kun Abbaabiyyummaa Oromoo kan mirkaneessu, jechuun Oromoon biyya abbaa isaa keessatti abbaa qayee, abbaa lafaa fi abbaa qabeenyaa isaa ta’ee; dhiibba alagaatii ala ofiin ofbulchuu fi akka isaf malutti Itoophiyaas saboota biroo waliin bulchuu yoo danda’e, kun Oromoof filannoo (option) badaa miti jechuun barbaade. Federeeshinii akkantti ijaaramu kana keessatti, Itoophiyaan akka haaraatti ijaaramtu immoo, kan Oromoo akka alagaatti laaltu fi kan Oromoof hin quuqamne Haadha Biddeenaa osoo hin taane, Oromoofis ta’ee uummattoota hundaafuu Haadha dhugaa kan taatu yoo ijaaramte qofaa dha. Federeeshinii haal-duree kana hinguutne yoo ta’e garuu, filmaatni uummatni Oromoo qabu isa tokko qofaa ta’a. Innis biyya ofii walaba taate, biyya Gadaa “Repaabiliika Diimookraatawaa Oromiyaa – Gadaa Republic of Oromia” ijaarrachuun dirqama ta’a jechuu dha. Kana booda Itoophiyaa uummatani Oromoo keessatti dararamu, beelaa fi gadadoof saaxilamu, ajjeefamu, gad-aantummaan jiraatu, alagaan nyaatee quufee lammiin Oromoo beelawu,…. jiraachuu hin dandeessu. Kun firaafis ta’ee diinaaf hundaafuu ifa ta’uu qaba. Waayeen sirna Federaalisimii yoo ka’u, sirni akkanaa kun bifa adda addaa qabaachuu waan danda’uuf, gaafiin Federaalisimii akkamii ta’uu qaba? jedhu ka’uu mala. Ogummaa Polotikaa qabaachuu baadhullee, ani akkan ofii kiyyaa yaadutti, akka ilaalcha kiyyaatitti, Federeeshiniin naanooleerratti hundaa’e sababaalee adda addaatiin biyyattii tanaaf gaarii dha jedheen amana. Isa kana fudhachuu warri hin barbaadne akka jiran beekamullee; jaalatanis jibbanis, fudhatanis dhiisanis, Federeeshiniin akkanaa uummattoota, saboota fi sab-lammoota biyyattii tanaa harka caalaniif fudhatamaa akka ta’u amanuun barbaachisaa dha. Kan biraa, wanta dhimma kana wajjin walfakkaatu tokko, barreeffama gabaabduu takka Afaan Ingiliziitiin Face Book irratti maxxanseen ture. Barreeffama sana keessatti, humnoota siyaasaa yeroo ammaa Itoophiyaa keessa jiran, akka kaayyoo isaan ibsataniitti fi/ykn galii isaan hawwaniitti, garee (group) shanitti hiree ibsuu yaaleen ture. Isaanis gabaabumatti akka armaan gadii ti: Egaa, humnoota gara garaa kan kaayyoos ta’ee galii waliin deemuu hindandeenye qabatanii jiran kana, walitti fidanii kaayyoo ykn/fi galii waloo tokkorratti akka waliif galan taasisuun baay’ee ulfaataa ta’a jedheen yaada. Osoo akka yaada kiyyaa ta’ee, akka haala amma jiru fi rakkoolee biyyatti sana keessa jiraniif furmaatni waloo (common solution) Federeeshinii amma naannooleerratti hundaa’ee ijaaramee jiru kana gara Federeeshinii isa dhugaa ta’etti jijjiranii biyyattii tanas diigamuurraa oolchuutu silaa fala ture. Yoon akkana jedhu, kun filannoo uummattootaa/sabootaa ta’uu qaba jechuu kiyya osoo hin taane, kaayyoo akkanaatu silaa hundaafuu waan jiddugalaa tokkoo ta’uu mala jechuu kooti. Filannoo uummattootaa/sabootaa laalchisee garuu waa hundaa murteessuu kana qabu uummata bal’aa dha. Murtiis ta’ee injifannoon xumuraa kan uummata bal’aa akka ta’u shakkiin hin jiru. Ulfaadhaa.