Dolfiin

Dolfiin

Dolfiiniin Aquatic Mammals yoo ta'ani, gossa Whales fi Porpoisestti dhihattu. "Genera" kudhani-torbaa kessatti "species" gossa hanga 40 ta'anitti argamu. Garragarumma dherrinan metre 1.2 yokan 4 feet (Maui Dolfiin) hanga metre 9.5 yokan 30 feet (Orca) ta'u. Ulfinnan immo 40 kilogramii (88lb) (Maui Dolfiin) hanga tonii 10 (Orca) garagarumma qabu. Dolfiinotni adunya hunda kessatti ni argamu, kessattu gallana faggena gara kessa diqqo qabani kan Continental Shelves kessatti argamu. Dolfiinottni "carnivore" (fonni nyattotta) yoo ta'ani kan nyattanis Qurxummi fi Squid dha. "Family"iin warra Delphinidae jedhamu Cetacea kessa guddicha yoo ta'u. Dolfiinottni kan umaman million gara 10 duratti yoo ta'u, yeroon sunis Miocene jedhama. Dolfiinotni binnensotta hundaa irra bektotta dha. Akkasumas addaa ummatta nama kessatti jalattama kan worra tolchu, dhihenna jalalla namafi qabanifi akkasumas nama wajjin taphachu jalachu issanitti.


Warrana Adunya 1

Warrana Adunya 1

Waraana Addunyaa 1ffaa akkasumas Great War fi Waraana waraana hunda dhaabuu ("The War To End All Wars") kan jedhamu waraana biyyoota addunyaa baay'ee jidduutti godhame yoo ta'u, kan itti geggeeffames Awurooppaa keessatti bara 1914-1918tti. loltootni fi namoonni nagaa miliyoona sagal caalan du'aniiru. Waraanni kun immoo seenaa jaarraa 20ffaa keessatti faayidaa guddaa qaba.

Allied Powers kan jedhamani Firaansi, Raashiyaa, Yunaayitid Kiingdem akkasumas bara 1917 kan waraana seente United States ta'anii Central Powers kan jedhamanii Austria-Hungary, Jarmanii fi Ottoman Empire mo'ataniiru.


BET

BET

Black Entertainment Television kan jedhamu "cable network" Amerikaa kessatti argamu yoo ta'u. Kan itti argamussi Washington, D.C.tti. "Network"iin kunis namotta African-American United States kessatti argamanif banamme. "Network"iin kuni BET jedhama akkasumas qophiin isaani sirbaa video Hip-Hop fi R&B yoo ta'u, yeroo birra immo qophii amantii, wa'ee ummatta fi akkasumas "movie" fi "series" agarsissa.

Qophii BET


American Gangster

American Gangster

American Gangster kan jedhamu "crime film" 2007 yoo ta'u kan barrefames Steve Zaillian yoo ta'u, kan "direct" kan godhee (video akkami akka kasanni kan himmu) immo Ridley Scott jedhama. "Film"iin kuni "starotta" akka Denzel Washington fi Russell Crowe ofii kessa qaba. Washingtoniin akka Frank Lucas (nama Manhattan kan "drug" Heroin biyya biraa kan awwalla "wataderotta" Amerikaa Vietnam War dhuffani kessa dhoksunni gara Amerikaatti dabarsa). Crowe'iin immo akka Richie Roberts ("detective" hojji Luca's dhabuu hojjatu) ta'e hojjatte. "Film"iin kuni New York kessatti kan hojjatame yoo ta'u "American Gangster" filmiin kuni November 2, 2007 ba'a.


Denzel Washington

Denzel Washington

Denzel Hayes Washington, Jr. December 28, 1954 dhalatte. Washingtoniin yeroo lamma Academy Award kan fudhatte yoo ta'u innis American actor fi director. Warra lubbun jirrani fakkatte yoo hojjatu, Washingtoniin illaltotta irra yadda morkaa guddo argattera. "Movie"iin kunis kan akka Steve Biko("Cry Freedom"), Malcom X("Malcom X"), Rubin "Hurricane" Carter(The Hurricane) fi Herman Boone (Remember the Titans).


Salinity

Salinity

Salinityiin bishannii, gallana yokan gossa bishanii birra kan itti ilalammu bayyinaa sodda bishanichi ofii kessa qabu irratti murta'etti. Soddi kuni kan makame yokan kan hin makamne ta'u danda'a. Haa ta'u malle maqaan kuni Australian English fi North American English kessatti akka sodda "soil" (biyyee) kessa jirutti fudhatamu danda'a.


WNBA

WNBA

WNBA, also known as a joke, yokan Women's National Basketball Association birro bulcha "basketball league" dubartotta professionalii United States kessatti argamanitti. WNBAn kan dhabatte bara 1996 yoo ta'u kan taphi "league" jalqabe immo bara 1997tti. WNBAn kan jalqabame National Basketball Association irratti hunda'e yoo ta'u, WNBA garuu kan dubartottatti. Taphii WNBA May hanga August (Spring fi Summer North America)tti dha.

Section::::"Buduni".
WNBA history kessatti "buduni" 17 ture. "Budunotni" afurri "league" kessa ba'anirra, kunis Cleveland Rockers, Miami Sol, Charlotte Sting fi Portland Fire. "Budunin" birra lama immo gara birratti jijjiramaniru, kunis Utah Starzz gara San Antonio(Silver Stars) akkasumas Orlando Miracle gara Uncasville, Connecticut(Sun) demmaniru. "Buduni"n WNBA guddon maqqa gossa NBA qabu. Fakkenafi Washington Wizards, Washington Mystics yokan Minnesota Timberwolves fi Minnesota Lynx jedhamu.

Section::::Western Conference.
Section::::2006 ilallatotta "buduni" "buduniin".
! = Estimate


Pahoehoe Lava

Pahoehoe Lava

Pahoehoe lavan jedhamu kuni lava akka "fountain" jirru yoo ta'u, dherrinan hanga 10m (33ft) ni ta'a. Lavan kuni
Pu'u kahaulea, Hawaii kessa tinniqa. Pahoehoen Basaltic lava yoo ta'u, lafi ishee immo dirirra, chocho'a gudda kan qabu, halla olii fi gaddi kan demmu qaba. Fakki akkana akka qabattu kan godhe immo demma lava akka bishanni jirru kan jalla isaa jirru irra ka'etti. Pahoehoe lava kuni temperature degree centigrade 1100 hanga 1200 qaba.


Speed of Sound

Speed of Sound

Speed of Sound kan jedhamu kuni "speed" "sound wave"iin wanna yokan (medium) Elastic ta'e kessa demuni. Gossa wanna kessa darbu irratti hunda'e "speed" kuni gargara jirra (Fakkena "sound wave"iin qillensa kessa calla bishanii kessa bayye faggo demma). Kana qoffa osoo hin ta'in garagarruman kuni fakki "medium" sunni irrattille ni hunda'a (fakkena Temprature). Maqqan kuni bayyinan "sound wave" qillensaffi fayyadatama. "Sea Level"itti, temprature 21°C (70 °F) fi atmosferra sirritti (normalitti) "speed" kuni 344 m/s (769 mph or 1238 km/h) dha.

Maqaan sound velocity(v) fi sound speed(c) kan yerro guddo walli wajjin fayyadamani maqaa Sound Particle Velocity(v) wajjin gargarri bafachunni barbachissa dha. Sound particle velocityiin "velocity particle"(yokan "velocity" wantotta diddiqo waan adunya hundaa kessatti argamanitti).

Gossa atmosferra irratti hunda'e "speed" kuni gargarri jirra. Kan kessa immo kan bayye "speed" jijjiru "tempraturadha". Dhibaan qillensa "speed" "soundii" irratti jijjirama homma hiin fiddu. Ideal gas irratti dhibaan qillensa jijjirama homma fidu hin danda'u. Kunis sababa dhibaan kunif "density"iin qillensa jijjirama wal-qixxe ta'e waan fidanuffi. Kanaffu "ideal gas" kessatti "density" fi "dhiban" walli ballessu. Kunni immo jijjirami sababa "tempraturra" qofaan akka dhufu sababa ta'a. Tempraturra gudda kessatti "speed of sound"iin gudda dha. Fagganne gara olii yoo demnu "speed of sound"iin hirdhacha dhuffa kunis sababa yoo ollii demnu tempraturii waan hirdhacha dhufuffi. Haa ta'u malee olii demne yoo Stratosphere dhaqabnu temprecherii ni darrata kunis sababa ho'a Ozone Layeriif, kanafu "speed of sound"illen ni darratta.

Jidhii (Humidity)iin jijjirami "speed of sound" irratti qabu diqqa haa ta'u malee lakka'amu ni danda'a. "Speed of sound"iin qillensa jidha kessatti percentii 0.1%-0.6% hirdhatta.

Tilmammi "speed of sound"ii halla qillensa jidha hinqabne fi temprecherri 0 °Cfi dhihoo ta'e kessatti meters per second (m·s-1)iin "formula" kanan argamu ni danda'amma.
where formula_2 is the temperature in degrees Celsius (°C).

"Formula"n kuni kan dhufee "formula" Taylor Expansion term lamman dura irratti. "Formula"n Taylor immo kan fakkatta:-

Lakkofsii 331.3 m/s kuni "speed" temprature 0 °C yoo ta'u, lakkofsi kuni guddinan "theory"iin kan argame fi hanga ta'een immo lakka'amme argame yoo ta'u kan itti hunda'e immo specific heat ratio,formula_4. Yoo "ideal gas"iin formula_4 tilmamee 7/5 = 1.4000 ta'a jedhame, speed temprecheraa 0 °C argammu 331.3 m/sec ta'a (lakkofsi kuni immo lakkofsa formula irratti fayyadame dha). Haa ta'u malle speed temprature 0 °C kan "ideal gas" hunda 331.2 hanga 331.6 ta'a.

"Formula"n kuni "range" temprecherra bayye kessatti ni hojjatta, haa ta'u malle Heat Capacityiin kuni akka temprecherra irra ofii danda'etti yoo fudhatame. "Formula"n kuni immo temprecherra guggudatti hin hojjattu. Haa ta'u malle "formula"n kuni tilmamma garri kan kennu yerro qillensi goggoga, qabana'a fi dhibaa qillensa diqaa qabattu dha. Fakkenafi Stratospheretti.


Ultraviolet

Ultraviolet

Ultraviolet(UV) light kan jedhamu kuni Electromagnetic radiation yoo ta'u Wavelength issaa immo "visible light" irra gababba yoo ta'u, X-rays irra immo ni dherrata. Ultraviolet bakka saditti qodamu danda'a.


Raadiyeeshinii elektiroomaagnineetii

Raadiyeeshinii elektiroomaagnineetii

Raadiyeeshinii elektiroomaagnineetii dambalii qilleensa keessa, kan ofii keessa darbu danda'u yoo ta'u elektrikii fi maagineetii of keessaa qaba. Kutaan isaani walli kessa right angle "Oscillate godhu. "Raadiyeeshinii elektiroomaagnineetii kun Frequency irratti hunda'udhan xiqqaarraa gara guddaatti yoo qooddamu akkana jirra. Radio Waves, Microwaves, Terahertz Radiation, Infrared Radiation, ifa mul'atu, Ultraviolet radiation, X-rays fi Gamma Rays.""


Jiimii Fooksi

Jiimii Fooksi

Jamie Foxx maqqan dhallotta isaa Eric Marlon Bishop yoo ta'u kan dhalattes December 13, 1967 dha. Foxxn American Actor, R&B Singer, Pianist fi Comedian dha. Foxxn bara 2004tti Academy Award for Best Actor fudhachu danda'erra. Kunis sababa "act" dansa Foxx'n akka sirbaa Ray Charles ta'e hojjateffi. Kunii immo African-American Academy Awards for Best Actor fudhattani kessa sadesso issa godha.


Ionizing Radiation

Ionizing Radiation

Ionizing Radiation kan jedhamu Particle yokan Wave "energy" qabu kan Atom fi Molecule Ionize tolchuu danda'u dha. Kunii immo "energy" particle yokan wave sunii irratti hunda'a malle lakkofsa particle yokan wave suni irratti hin hunda'u. particle yokan wave kuni waan bayyee ta'e qofaffi ionization geggesu hin danda'u, particle/wave iin suni energy barbachisaa ta'e qabachu qaba. Yoo ionizationiin kuni waan lubbu qabani irratti geggefame ajjesuu yokan immo DNA Cell warra kessatti argamanni hammessu danda'a. Yoo hin ijjesini immo ionizing radiationiin dhallotta yokan ijjolle nama sunii Mutant gochuu danda'a. Fakkeni gossa ionizing radiation kanfa dha - "Energetic" Beta Particles, Neutrons, Alpha Particles fi "energetic Photons (UV fi UV olli). "Energy"iin ionize gochuffi barbadamu gossa atom yokan molecule irratti hunda'e jijjirama. X-rays fi Gamma Rayiin atom/molecule hunda ionize gochu ni danda'u. Far Ultraviolet, near ultraviolet fi Visible lightiin molecule diqqo ionize gochu danda'u. Microwave fi Radio Waveiin ionize gochu hin-danda'an kanafu Non-Ionizing Radiation jedhamu.

Visible Lightiin waan yerro tokkotti ifuufii moleculonni isanni ionize ta'anni yerro tokkotti jijjiramu. Kanaaf waan iffa kan dhoksuu fayyadamuni barbachisa. Fakkenaffi photographic film fi moleculotta tokko tokko kan Photosynthesis kessatti hirmattan.

Ionizing Radiationiin fayyida bayye qaba, kunis medicine,qo'anno,construction fi kan kan fakkatan kessatti. Yoo sirritti hin fayyadamne ilmee nama irratti rakko gudda fidu danda'a. Bakka fotonni kuni itti argamanitti offi egunii garri dha.


DNA

DNA

Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kuni gosa Nucleic Acid yoo ta'u "genetic instruction"(meeshaa dhaalsanyii)guddina fi jireenya waantoota lubbuu qabaniif fayyadu of keessa qaba. Hojiin guddaan DNA "oddeffannoo" yeroo dheeraaf of keessatti kuusee qabata. DNA'n Blueprints wajjiin walitti madaalama, kunis DNA'n "ajaja" akkaataa qophii wantoota lubbiyyoo keessatti argaman kan biraa akka pirootiinii fi RNA molecules of keessaa waan qabuufi. Kutaan DNA kan odeeffannoo kana qabatan jiinii jedhamu.

Akka keemikaalaatti yoo ilaalan DNA'n Polymer dheeraa yoo ta'u, of keessatti wantoota xixiqqoo Nucleotides jedhaman qabata. Nucleotidotni kun immoo, shukkaara fi "gareewwan foosfeetii Ykn phosphate group"n wallitti qabamani. Shukkaarri hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.


Oduu Harraa

Oduu Harraa

= Oduu Fillatame =
|-

Oduu sportii ballinaan dubisuuf "kana" banii.


Itoophiyaa

Itoophiyaa

Rippaablika Federaalawaa Dimookraatawaa Itiyoophiyaa jedhamuudhaan kan beekamtu biyya Gaanfa Afrikaatti argamtu yoo taatu, erga Eertiraan irraa bara 1993 G.C. cittee booda biyya lafa qofaan marfamte taatee jirti. Itoophiyaan Kaabaan Eertiraan, Dhihaan Sudaanin, Kibbaan Keeniyaan, Kaaba-bahaan Jibuutiin fi Bahaan immoo Somaaliyaan daangeffamtee argamti.

Itiyoophiyaan biyyoota umrii dheeraa qaban (biyyoota qarooma durii qaban)jalatti yoo ramadamtu, Afrikaa keessaa baay'ina ummataan Naayijeeriyaatti aantee sadarkaa lammaffaa irratti argamti. Barbaadina dhufaatii ilma namaa irratti ga'e guddaa kan qabdu biyyittiin tun, maqaa "cradle of mankind (bakka dhaloota sanyii namaa)" jedhamuufi filatamuu dandeessee jirti. Itoophiyaan biyyoota Afrikaa keessaa biyya koloniin hin qabamin keessaa ishee tokko. Laayibeeriyaan koloniin qabamu baatullee, biyyittiin Laayibeeriyaa kanitti dhaabatte kolonii Afrikaanota Ameerikaa taatee wanta turteefi. Itoophiyaan waggaa shaniif 1936-1941 G.C. Faashistii Xaaliyaaniin haa qabamtu malee, dhumarratti Itoophiyaan gargaarsa Ingilaandiitiin mo'achuu dandeesseetti. Jaarraa 4ffaa keessatti kan gara kiristaanummaatti jijjiiramte biyyi kun, addunyaa keessaa biyya mootummaa kiristaanaa qabanii turan keessaa ishee lammaffaadha.
Haa ta'u malee biyyi Itoophiyaa seenaa hacuuccaa fi ukkaamsaa dheeraa keessa kan turte yoo ta'u keessaayyuu bara mootummaa Miniilik, Hayila Sillaasee, Dargii, fi ADWUI hidhaa, reebichaafi ajjeechaa keessa darbite. Namoonni mirgaa fi walqixxummaaf qabsaa'an hedduun haala kanaan ukkaamfamaniiru.

Section::::Dinagdee.
Akka Dhaabbannii Maallaqa Addunyaa jedhutti, Itoophiyaan biyyoota addunyaarra baayyee saffisaan guddachaa jiran keessa ishii tokko yoo taatu bara 2004 hanga 2009tti guddina diinagdee dhibbeentaa 10% ol galmessisiifte. Kunis bara 2007 fi 2008 diinagdee boba'aa-maleessa kan baayyee saffisaan guddachaa ture dha. Bara 2012tti, guddinni kun gara 7%tti gadi bu'e. Gara fuulduraatti, guddinni Itoophiyaa naannoo 6.5% ta'a jedhamee tilmaamama - kunis fedhiin namoota biyya alaa dadhabaa kan deemu fi sochiin abboota dhuunfa biyya keessaa ammoo kan daangeffame ta'u irraan kan ka'edha.

Section::::Dimoograafii.
Ummatni Itoophiyaa kan bara 1983 miliyoona 33.5 turerraa bara 2013tti gara miliyoona 93.8tti ol guddate.


Pilaasmaa Dhiigaa

Pilaasmaa Dhiigaa

Pilaasmaan dhiigaa dhangala'aa dhiiga keessatti argamu kan yeroo dhiigni "qabbanaa'u" mul'atu. Pilaasmaan kutaa dhiigaa guuddicha yoo ta'u, "qabiyyee" dhiigaa keessaa harka 55% ta'a.

Pilaasmaan dhiigaa pirootiinii barbachisaa ta'an of keessaa qaba. Pirootiinonni kunniinis fayibiriinoojiin(Fibrinogen), giloobuliins(Globulins) fi Human Serum Albumin jedhamanii waamamu. Yeroo tokko tokko pilaasmaan dhiigaa wanna xuraawaa ta'an kan vayireesii of keessaa qabu qabachu danda'a. Kunii immo dalagaa Viral Processing jedhamuun qulquleeffama. Dhigaa waraabamee taa'u keessatti, pilaasmaan dhiigaa seelii dhiigaa irraa gargar basuuf karaa salphaa ta'e Centrifugation jedhamutti fayyadamna. Pilaasmaan dhiigaa Clotting Factoriin akka tishuu keessaa basani "Seeram" jedhamee waammama.

Pilaasmaan akka bishanii anana jalla qararre hafuu jira. Pilaasmaan bayyinan Bishaan, pirootiinii dhiigaa, fi Inorganic Electrolytes of keessaa qaba. Pilaasmaan kuni akka karaa tiraanispoortii ta'e wantonni akka giluukoosii (glucose), Lipid, aminoo asidii (Amino Acid), hormonii (Hormone), Metabolic end Products, kaarbon daayi'oksaayidii (Carbon dioxide)(CO) fi ooksijiinii(oxygen)(O) dhiiga keessa akka darbanni qarqarra. Dandettin ooksijiinii dabarsu fi ooksijiinii of kessatti qabachu pilaasmaa yoo Hemoglobinii RBC wajjin walitti lallami bayye diqqa dha. Haa ta'u malee haala Hyperbaric keessatti (CO) pilaasmaa keessa jiru ni danatta.

Pilaasmaan "clotting factors" issa keessaa akka darbani fi akkasumas of keessatti qabuun qarqara. Pirootiiniin pilaasman ofii kessa qabbu Dhiibbaa Oncotic dhigaa akka sirritti deemu qarqarra. Plasmapheresis kan jedhamu gosa "therapy" pilaasmaa fi seelii dhiiga diimaa gargari itti baasani.


Giluukoosii

Giluukoosii

Glucose (Glc), kan jedhamu kuni monosaccharide (yokan simple sugar) yoo ta'u Biology kessatti akka Carbohydrate bayye barbachissa ta'etti ilallama. Celliin akka madda "energy" fi dallaga bayyee geggesufi kan itti fayyadamu Glucosii dha. Glucosiin waantotta photosynthesis jalla argamanii kessa guddicha yoo ta'u and akka cellular respirationiin prokaryotes fi eukaryotes kessatti jalqabu qarqarra. Maqaan kunni Afaan Greek "glykys" jedhamu irra kan dhuffe yoo ta'u, kunii jechuni immo "mi'ahha" jechu dha. "-Ose" jechuun immo gossa Carbohydrate akka ta'e ibsaa.

Isomerotni lamma kan aldohexose sugarii glucose jedhamani wamamu, haa ta'u malle kaneen kessa tokkichi (-glucose) qofatti biology kessatti hojjatta. Gossi kuni (-glucose) dextrose ("dextrose monohydrate") jedhame wamama maqaan kuni immo food industry kessatti bayye fayyadatama. "Mirror-image"iin (garagalli isaa) "molecule" kana -glucose haa ta'u malee "molecule"iin kuni Celliin hin fayyadatamu.

Glucosiin akka wanna adii (white substance) fi cabbi (solid crystal)tti argama. Akkasumas akka "fesashi" (aqueous solution)ttis ni argama.


Kaarboohayidireeti

Kaarboohayidireeti

Section::::Kaarboohayidireetii ykn sukkaara Maalii?
Qabiyyee nyaataa kessaa isa tokko yoo ta'u aniisaa maddisiisuuf gargaara. Wahiyyoota(elementoota) sadi irraa uumameee. isaanis oksijiinii, haayidroojinii fi carbonii dha. irra caalaa isaa biqiltoota magariisa irraa arganna. biqillotnii kuniinis kaarboohayidireetii bifa istaarchii kuusaanii qabuu. isaatrichiin karboohayidireetiin kuufame kun adeemsaa qophifaa ykn footoseenteesiisiitiin uumamuu. gama biraan ammoo kaarboohyidireetii sucrose(sukkaara nyaataa) irraa argachuun ni danda'ama. kaarboohayidireettin aanissaa 16KJ ta'uu maddisisuu danda'a.

Section::::Faayidaa Kaarboohayidireetii.
Annisaa keennuuf Qaama ijaaruuf walqunnamtii lubbiyyoo ala ta’e

Gosoota Kaarboohayidireetii

kaarboohayidireettin lakkofsa ayoonii irratti hundaa'uun Sukaar-tokkee,Sukaar-lamee,Sukkaar-baayyee jedhamuun Qoodamuu.

Section::::Sukaar-tokkee.
Afaan ingiliffaan (monosaccharide) jedhama.

sukkara salphaa dha. fkn

tiraayoosii garee sukkaara sukkartokkee keessaa kamiyyuu yoo ta’u, molakiyuulonni(kutaangii) isaanii atoomota(suudowwan) kaarboonii sadii of keessaa qaban.

teetiroosiin garee sukkaara sukkartokkee keessaa kamiyyuu yoo ta’u, molakiyuulonni(kutaangii) isaanii atoomota(suudowwan) kaarboonii afuur of keessaa qaban.

peetosisiin garee sukkaara sukkartokkee keessaa kamiyyuu yoo ta’u, molakiyuulonni(kutaangii) isaanii atoomota(suudowwan) kaarboonii shan of keessaa qaban.

heeksoosii garee sukkaara sukkartokkee keessaa kamiyyuu yoo ta’u, molakiyuulonni(kutaangii) isaanii atoomota(suudowwan) kaarboonii jaha of keessaa qaban. Fknf:- gulukoosii, furuktoosii, galaaktoosii.

Falchi waligalaa sukkartokkee CHO

Section::::Sukkaar-lamee.
yemmuu sukaar-tokkeen lama waliitti dabalaman kan uumamuu sukkaar-lamee jedhama.

Falchi waligalaa sukkar-lamee C12H2O

Fknf


AK-47

AK-47

Gababani Avtomat Kalshnikov (Afaan Raashiyaa ) kuni qawwe gas-operated assault rifle kan yerro Cold War biyyotta Eastern Blociin fayyadattama turre. Kan bara 1947 fayyida irra kan olle qawwen kuni kan midhafame Mikhail Kalashnikoviin yoo ta'u kampaniin midhasee immo kampanii Raashiyaa Izhevsk Mechanical Works jedhamunii.

Yoo qawwe offin ofii guttu (auto-loading rifles) kan yerro World War II (the StG-44 aside) wajjin yoo walitti madallani, AK-47iin jabba, dheriinna diqqa kan qabu fi bakki "qallaciin" (rifle) itti sennu bayye diqqa 7.62 × 39 mm cartridge yoo qabattu akkasumas selective fire qaba. "Assault rifle" tokkoffa fi dhugaa isaa yoo ta'u, adunya hundatti bayye fayyadatama fi bekkama dha. AK "rifles" kuni "assault rifle" hunda irra bayye hojjatama.


Albinism

Albinism

Albinism (Afaan Latin "albus" irra dhufee), maqaan yerro bayye fayyadamani hypomelanism yokan hypomelanosis kunin Hypopigmentary Congenital Disorder yoo ta'u, kan itti bekkamuni immo Melanin Pigment illa, gogga fi rifensa kessa yoo hin jiranne dha. Albinismiin kan dhufuu dhallotaan (abba yokan hadha) irra Recessive Genes kan daddarbu dha. Halli kuni Mammals, Qurxummi, Sinphiree, Reptile fi Amphibianotta irratti bayyinan argamma. Namotni Albinismiin qabamanni "albino" jedhamanni wamamu haa ta'u malee maqanni kunii akka abarsatti waan fudhatamuffi, "albino" irra maqqa "albinistic" yokan "nama albinism qabu" jedhamutti fayyadatama. "Clinic" kessatti maqqan binnensotta Albinism qabanu ittin yamanu "albinoid" yokan "albinic".


Kalee

Kalee

Barnoota qorannoo qaama (anatomy) keessatti, urinary system kan jedhamu kaleen xurii dhiigaa keessa jiru (kan akka yuuriyaa) baase, bishaan wajjin, akka fincaanitti baasa. Saayinsiin waayee kalee fi dhukkubota kalee qo'attu nephrology ("nephro -" kan Afaan Giriik "nephros" jedhamu irra dhufee kalee jechuu yoo ta'u "renal" jechuun immo Laatinii irra kan dhufee yoo ta'u "renes" jechuun kalee jechu dha.

Ilmee namaa keessatti, kaleen kutaa posterior jedhamu kan abdoomenii(abdomen) keessatti argamu keessatti argama. Gama spine lachuun kaleen tokko tokkotu jira; kaleen mirgaa tiruu jalatti yoo argamuu, kan bitaa immoo diaphragm jalatti rajiijiitti aane argama. Kalee lachuu gubbaatti xannacha adireenaaliinii (adrenal gland) (akkasumas kan "suprarenal gland" jedhamu)tti argama. Bakka sanitti tiruun wanna argamuufi, teessoon kaleen mirgaa xiqqoo kara gadii jira, kaleen bitaa immo xiqqo jiddutti dhiyaata.

Kaleen retroperitoneal jedhamee waammama, kuniis peritoneum (lining of abdominal cavity) dudduba argamani jechu dha. Tilmaamaan bakki itti argamani "level"ii vertebra T12 to L3 dha. Gubbaan kaleen cinaacha(ribs) 11ffaa fi 12ffaa marfamme argama, akkasumas kaleen lachuu kutta faatii lamaan (the perirenal and pararenal fat)iin marfamee argama; kunii immo akka boraatii ta'ee kalee qarqaara. Kaleen tokko yookan lamaanuu dhabanii jirachuun ni dand'ama. Tokko yoo ta'e unilateral renal agenesis, lama yoo ta'e bilateral renal agenesis jedhama.


Baby gender mentor

Baby gender mentor

Baby Gender Mentor testiin jedhamu kuni testii dhigaa yoo ta'u kunii immo hadhi garracha qabdu tokko dhiraa yokan durbaa akka ofii kessa qabdu kan gargarra itti basani dha. Testiin kuni kan midhaffame kampanii "American Biotech" kan Lowell, Massachusettstti kan argamu kan Acu-Gen Biolab, Inc. jedhamunii. Kan gurgurramu immo fetusiin tokko dhiraa yokan durba akka ta'e torbaan shaneen fertilization ergaa geggefame jirran kessatti akka illallamu danda'uffi. Akka Acu-Geniin ibsetti sirri ta'un testii kana dallaga gossa tokko kan qabani kan akka ultrasonography, amniocentesis yokan chorionic villus sampling jedhamani ni calla. Testiin kuni kan iffaa godhame 17 June 2005 qophii "The Today Show" jedhamu irratti. Gara March 2006tti nammoni hanga 4,500 testii kan bittanirru.


Enamel

Enamel

Tooth enamel nafa kessa jabbicha yoo ta'u, Albudda bayye qabachunis naffa kessa tokkoffa dha. "Tissue"otta ilkanna kessa jirrani kessa afurenni kessa tokko yoo ta'u kan hafani immo dentin, cementum, and dental pulp jedhamu. Enameliin "tissue" ilkanni illan mullatuu isaa tokko qoffa yoo ta'u, jallani immo "dentin"itt qarqarra. Percentiin 96% Enamelii Albudda yoo ta'u bishaan fi "organic material"iin percentii haffe qabbatu. Qallamuni Enamelii "normal"ii tokko kellu iffu hanga addi dallattu jiddutti argama. Qarqarra ilkanni bakka "dentin"iin enamel jalla hin jirretti qalamuni enamelii akka "semayawi" jirra. Enameliin semitranslucent (ofii kessa ifaa kan dabarsu) waan ta'efi qalamun dentin fi wantotta birra enamel jallatti argamanii fakki qallamu enamelii fi sababa ta'u. Furdinni Enamelii ilkan irratti bakka bakkatti kan jijjiramu yoo ta'u, bakka cusp jedhamutti yerro bayye (hanga 2.5mm) furdatta. Fixe yokan "border" irratti immo bayye qallatta, bakki kunis akka "clinic"cementoenamel junction (CEJ) jedhama.

Enamelii kessatti albudii bayyinan argamu hydroxyapatite yoo ta'u albudii kuniscrystalline calcium phosphate dha. Albudii bayyen Enamelii kessatti argamu jabbena Enamelii qoffa osoo hin ta'in daffe cabbu Enamelii fi sababa ta'a. Dentiniin immo albudaa diqqo kan qabu yoo ta'u, daffe garru hin cabbu kuni immo Enameliin akka hin cabne qarqarra.

Dentin and Lafen wanna adda issa tolchu, enameliin collagen ofii kessa hin qabu. Haa ta'u malle kutta protein adda ta'e lamma qaba kunis kan amelogenin fi enamelin jedhamani dha. Fayyidan proteinotni kuni enameliif kennanin sirritti bekkamu battulle, proteinotni kuni guddina fakki fi mullatta enamelii kessatii fayyida qabu jedhame amanama.


Ronaldinho

Ronaldinho

Ronaldo de Assis Moreira n taphatta kubba milla Brazil yoo ta'u, maqqa birra Ronaldinho Gaucho jedhamuni bekkama (kunis sababa inni state Brazil, Rio Grande do Sul dhufeef), haa ta'u malle salphatti akkasumas bayyinan Ronaldinho jedhame bekkama. Innis january 2007tti akka jirratta Spanishitt fudhatame.

Maqqan issa Ronaldinho kan jedhamu kuni Brazilian Portugueseiin "Ronaldo diqqa" jechu yoo ta'u kunis kan ba'ef taphatta Ronaldo jedhamu irra gargara isaa basuuf jedhametti. Bekkamumma inni argatte kessa, Ronaldinhon FIFA World Player of the Year yeroo lamma fudhaterra (2004 fi 2005) akkasumas European Footballer of the Year award fi FIFPro World Player of the Year award yerro lamma (2005 fi 2006)tti fudhatterra.

Boca Juniors


Wirmaata

Wirmaata

Cell biology kessatti, nucleus(wirmaata) (plural "nuclei"; Latin irra or , kernel) organelle membraneniin(suga haguugee lubbiyyoo) marfamee argamu yoo ta’u kan itti argamus eukaryotic cells( lubbiyyoo Wirmaata Dhugaa/ niwkilasii dhugaa) bayye kessa. niwkilaasi ykn wirmaata keessattii meeshaa jeenetiksii ykn Dhalmaya DNA Molekuloota(citaanga) pirootiinota akka histoonii kiroomozoomii jedhaman waliin walitti hidhaman of keessaa qaba. Jiiniin kiroomozoomii jiinooma niwukilaraa/wirmaata seelii jala jiru keessatti argamu. Hojiin niwukilasii qulqullina jiiniiwwan kanaa eeguu fi ibsa jiinii to’achuudhaan sochii seelii to’achuudha.

Kuttalle nucleus bekkamo ta’an nuclear envelope fi nuclear lamina dha. Nuclear envelopen membrane daballata (membrane lama) kan organelleotta hunda ofii kessatti marsee, wantotta nucleus kessatti argaman kan cytoplasm irra gargar bassu dha. Nuclear laminan immo waan walitti xaxame yoo ta’u jabbena akkumma cytoskeleton celli kennu innillen nucleus kenna. Nuclear membranen moleculotta bayye waan hin dabarsineef (impermeable membrane waan ta’ef) demma moleculotta nucleus fi cytoplasma jiddu akka jirrattu urran nucleus (nuclear pore)n jirrachun barbachisaa. Urrotni kuni membreni lachu kessa waan dabranif akka dandii moleculotta diddiqo fi ionotta ta’e tajajilla gudda kenna. Demma moleculotta guggudo akka protein jirran geggesuf egganoon kan godhamu yoo ta’u, active transportiin carrier proteiniin geggefamu jirrachu qaba. Nuclear transportiin hojja cellif bayye barbachisaa dha, kunis sababa demman urra kessani godhamu “gene expression” fi “chromosomal maintenance”ii waan qarqaruf.

Waantotti cell kessatti argaman membren qabachu battanulle, kessi nucleus gossa tokko mitti. Nucleusiin wantotta diddiqo ‘subnuclear’ ta’an qaba, wantotti kun immo protein, moleculotta RNA fi kutta DNA garagara ta’e ofii kessa qabani. Kaneen kessa kan bekkama ta’e nucleolus dha, kunnis bayyinan ribosome midhagsu irratti tajajilla. Ergaa nucleolus kessatti midhafamani bodda, ribosomotni gara cytoplasmatti dhaqanni mRNA jijjiru.


Obonboleettii

Obonboleettii

Obonboleettiin(Tornado) dagalle qilleensa baayyee hamaa yoo ta’u, cumulonimbus yookan (yeroo tokko kan cumulus jedhamu) jala duumessa fi lafa wajjin walitti qabata. Obonboleettiin ballina adda addaan dhufuu ni danda’a, haa ta’u malee yeroo baayyee “form” yookan gosa illan mullatu fi qilleensa walitti qabame ta’e kan gubban furdaa fi jalaan qalla ta’e fakkaatte dhufaa (fakkii ilaalaa). Yeroo baayyee jalli isaa duumessa debris jedhamuun marafamee argama.

Obonboleettii baayyeen buubbee saffisa 110 mph (175 km/h) yookan kan irra xiqqaan deema, akkasumas dagalletti hanga 250 feet (75 meters) fi osoo hin badin maayilii xiqqoo (km baayyee) deemuu danda’a. Haa ta’u malee obonboleettiin tokko tokko buubbeen isaani saffisa 300 mph (480 km/h), dagallen hanga maayilii tokko (1.6km) fi osoo hin badin kiilomeetira hanga 100 ni deema. Obonboleettiin Antaarkitiikaa malee ardii hunda keessatti mullateera, haa ta’u malee baayyinan obonboleettiin USA keessatti mullata. Bakkonni birra obonboleettii baayye qaban Niwuu Ziilaandi, dhihaa fi kibba-baha Awustireliyaa, kibba-jiddu Kanaadaa, kabba-dhihaa fi jiddu Yuurooppi, Xaaliyaanii, kibba-jiddu fi baha Eshiyaa, baha-jiddu Ameerikaa Kibbaa fi kibba Afrikaatti.


Tropical cyclone

Tropical cyclone

tropical cyclone gossa “storm”ii yoo ta’u waantonni itti bekkamuni immo dhibaa diqqa jiddu kessa qabuu fi thunderstormii bubbe jabba fi bokka lolla fiddu kan ofii kessa qabu dha. Tropical cycloniin kan jabbena isaa argattu ho’a yerro qillensi jidhaan olii ka’u fi hurkii walitti qabame garra bishaani jijjiramu irratti. Tropical cycloniin gossa “storm”ii ho’a qabban (“warm core” storm systems) waan ta’aniif akki itti jabbena argataniin “mechanism”ii ho’a cyclonic windstorms kan akka nor’easter, European windstorm fi polar low irra adda ta’e qabu.

"Tropical cyclone" maqqa meteorological ta’ee dha. Maqaan durra “tropical” jedhamu waan lamma irra dhufee. Tokko bakka inni itta argamu irratti hunda’etti, kunis kutta lafaa (earth) kessa bakka tropical jedhamutti waan bayyinan argamufii. Kan lammesso immo fakki isaan Maritime Tropical air masses gubbatti qaban irratti hunda’un. Maqaan lammesso “cyclone” immo kan dhufee waan isaani gossa “storm”ii cyclonic ta’aniif. Stormotni cyclonic ta’an Hemisphere kabbatti kan counterclockwise marran yoo ta’an, Hemisphere kibbatti immo clockwise marrani dha. Bakka itti argamani fi jabbena isaani irrattti hunda’udhan tropical cycloniin maqqa garagara qabu. Fakkenaf hurricane, typhoon, tropical storm, cyclonic storm fi tropical depression..

Tropical cycloniin bubbe, bokka cimma, “wave” gudda fi storm surge (kan olii ka’e yerro tokko gaddi debi’u) bayye jabba fi hamma ta’e bassu danda’u. Kan itti dhallatan bishan gudda ho’a bassu irratti yoo ta’u yerro garra lafa dhufuu human dhaba. Kanaaf bakkotni qarqarratti argaman yeroo bayye tropical cycloniin midhamu, akkasumas bakkotni jiddu biyyatti argamani kanaaf tropical cyclone jabba ta’een hin midhamne. Haa ta’u malle bokkan jabban lollan akka garra kessa sennu kan godhu yoo ta’u, “storm surge”iin (storm olii gara gaddi daffe bu’u) immo bishaan “ocean” gara kessa hanga 25 mile (40 km) akka lolla ta’e akka seenu godha. Ummatta irratti midhama bayye gudda fidanulle, tropical cycloniin qillensa goggoga ballesu ni danda’u. Ho’a fi “energy” batanii tropics irra gara temprate latitudes gessu. Kuni immo atmospheric circulation bayye dansa yoo ta’u, troposphereiin lafa akka wal-qixxuma yokan “balance” akka qabattu godha. Akkasumas qillensi ho’a qabu lafa (earth) hunda gubbatti akka jirratu godha.


Jaawuda drangon

Jaawuda drangon

Dragon iin bineensa lubbu qabu kan yaddan ni jirra jedhame yadattamu, akkasumas gudda fi serpent jabba yokan reptile "magic" yokan "spirit" (afura) qabbu jedhame yaddatama. Bineensotti yaddan qoffa bekkamani kan ammalla fi fakki dragonii qaban bayyetti jirru.

Gossa dragonotta yaddan ni jirru jedhamani kan bekkamani


Taj Mahal

Taj Mahal

The Taj Mahal mausoleum kan Agra, Indiatti argamu dha. Mughal kessatti “Emperor” kan ta’e Shah Jahan akka mausoleumiin kuni hadha mana issa Mumtaz Mahalif akka ta’u godhee ture. Kan ijjaramu jalqabe bara 1632 yoo ta’u kan dhumatte immo tilmaman bara 1648t. Enun akka “design” godhee irratti wal-dhabiin jirattulle, Taj Mahaliin nama bayye ta’aniin akka hojjatame fi Ustad Ahmad Lahaurin akka “designer” durra ta’u danda’a jedhame nama fillatamu dha

Taj Mahal (yerro tokko tokko "the Taj" kan jedhamu) kun akka fakkena Mughal architectureit bayye fudhatama. Mughal architecturiin “style” gosa bayye irra dhufee yoo ta’u, gossoni kunis: Persian, Turkish, Indian, and Islamic kan jedhaman walitti qabatetti. Taj Mahaliin fakki fi “structure” gossa gossa irra kan hojjatame ta’ulle, kuttan mausoleumii marble adii qabu bayye bekkama dha. Fillano UNESCO kan bara 1983 World Heritage Site jedhamun akka hojji seena qabu adunya kessatti bekkamanitti filattamerrai.


Ameerikaa Kaabaa

Ameerikaa Kaabaa

Ameerikaa Kaabaan ardii adunya kessatti Hemisphere Kaabaa fi bayyinan immo Hemisphere Dhihaati argamtu dha. Kan dangeffamte immo kaaban Garba Arkitiikiin, bahaan immo Garbi Atilaantiik kaabaan, kibba-bahan Garba Karibiyaanii, kibba fi dhihaan immo Garbi Paasifiikii kaabaan, kibba-bahaan immo Ameerikaa Kibbaa. Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa kutaa lafa ismasii Panaamaa (Isthmus of Panama) jedhamuun walitti qabamu. Ameerikaa Kaabaan ballina lafa hanga 24,490,000 isquweer kiilomeetira (9,450,000 isq mi) yoo qabaatu kuni immo parsentii fuula addunyaa keessaa parsentii 4.8 qabata yookan immo parsentii fuula lafaa (bishaan malee) yoo ilaalan parsentii 16.4% qabata. Akka Onkoloolessa 2006tti ilallametti bayyinni ummatta ardii kanaa tilmaaman 514,600,000 cala. Ballina lafaatin addunyaa keessaa ardii sadaffa irratti argamtu yoo taatu kunis Eshiyaa (tokkoffa) fi Afrikaa (lammaffa)tti aanteti. Bayyina ummataan immo addunyaa keessaa ardii afurrafa irratti argamtu yoo taatu kunis Eshiyaa (tokkoffa), Afrikaa (lammaffa) fi Yuurooppi (sadaffa)tt aanteti. Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa walumma galatti Ameerikaas jedhamani waammamu. Ameerikaan Kaabaa Yunaayitid Isteetis fi Kanaadaa of keessaa qabdi.


Shrek

Shrek

Shrek movie "animation" yoo ta'u kan irratti hunda'es kittaba Fairy Tale William Steigiin bara 1990 kan barrefame irratti hunda'etti, kittabni kunis maqumma kana (Shrek) qaba ture. "Movie"n kuni kan "directed" (namicha video akkam akka kasanu ilallu) godhe immo namicha New Zealandii Andrew Adamson jedhamun yoo ta'u kan "animate" godhamen immo DreamWorks Animation SKG kan jedhamun. Movien kun bara 2001 kan ba'e yoo ta'u, filmiin kun film yeroo durraf Academy Award for Best Animated Feature fudhatte dha. Qoqqodami kunis (Academy Award for Best Animated Feature) kan itti ba'es bara 2001 dha. Shrekiin DVDiin kan ba'e November 2, 2001it.

Maqqan "Shrek" jedhu kun kan dhufee Afaan Yiddish kan "שרעק" jedhamu (pronounce yoo godhan Shreck) yokan immo Afaan German kan "Schreck" jedhamu irra yoo ta'u, Afaan lachuun hikkan "fear" yokan "terror" (sodaa yokan riffu) jechu dha.

Filmiin kuni qonqoo Mike Myers kan akka ogre gudda, jabba, magarissa fi kopha ta'u jallattu, kan Shrek (character)Shrek jedhame wamamu ta'e yoo hojjatu (Fakki ), Cameron Diaz akka "Princess" midhadu fi daftee riffatu kan Princess Fiona jedhamtu tatte, Eddie Murphyn immo akka harre bayye dubbatu kan maqqan Donkey jedhamu ta'e, fi John Lithgow immo akka nugusa hammena qabu Lord Farquaad jedhamu ta'e hojjata. Chris Farleyiin duraan qonqoo Shrek hojjata jedhame eggama ture, haa ta'u malle qonqoo warrabamun hanga wallaka ergaa hojjate bodda du'u danda'erra. Achiin bodda "Dreamworks"iin Mike Myers akka qonqoo Shrek hojjatu godhe.

Myersiin ergaa qonqoo kennu fixxu ga'e, Productioniin movie jalqabuf ga'e bodda, Myersiin qonqon isaa kun akka Scottish Accentiin akka itti debi'e hojjatamuf gaffate. Accentiin kunis accenti durii hadhii isaa story galgalla galgalla ittin dubstuf ture. Akkasumas Myersiin accentii kana yerro "Saturday Night Live", akkasumas character Stuart Mackenzie jedhamu kan motion picture "So I Married an Axe Murderer" jedhamuf fayyadammerra.

Filmiin kuni nama ganna guddaf ta'u jedhame himama, kunis waan nama gudda kofalchisu danda'uf akkasumas ijollefis kan gallu danda'u dha. Bayyinan Pop music kan fayyadamu filmiin kun, soundtrackiin immo sirbaa Smash Mouth, Joan Jett, The Proclaimers, Jason Wade, The Baha Men, fi Rufus Wainwright sirbamme ofii kessa qaba.

Bara 2001 yoo ba'u bayye bekkama kan ture yoo ta'u, DreamWorksiin "animation"iin kessattu "computer animation"iin akka Walt Disney Pictures wajjin akka wal-fokku danda'u tasiserra. Kan malle Shrekiin company (DreamWorks)animation production kessatti akka mascot (fakki akka ofii gargar itti basanitti) fudhatamu danda'erra.

Filmiin kun Bravo's kessatti qoqqodama "100 Funniest Movies" (movie nama kofalchisaan 100) kessatti sadaffa irratti ka'amu danda'erra. Akkasumas "Shrek"iin "Channel 4 poll of the 100 greatest family fil"ms irrati lammafa irra ka'amu danda'erra, haa ta'u malle "" irra fudhachu danda'erra.


Kaluuna

Kaluuna

Kaluuna*(Afaan ingiliiziin:- Shark) (Tartiiba Olaanaa Selachimorpha) gossa qurxummi yoo ta'u skeleton (lafe fi kuta nafa jabba bira) Moogaa guttu kan qabufi akkasumas nafi isaa akka bishaan kessa rakko malle demmu danda'u isaa godha. Kan itti hafurra fudhatanin gill bana shan hanga torba ta'un. Kaluunotni dermal denticles (waan akka ilkanii) gogga isaani irra kan qabani yoo ta'an, kunis akka midhama fi parasite irra gogga isaani eega, kana malle akka fluid dynamics (demma bishaan kessa) salpha isaani ta'u godha. Kaluunaotni ilkaan ofiin debi'e biqillu danda'u qabu. Predatorotta (binensotta ajjesani nyattan) nama hin galle adunya kessa Kaluunaiin tokko dha, yoo nami isaan hin tuqne, nama yerro bayye hin nyattan. Ummatti tilmamaan wagga tokko kessatti Kaluuna hanga 26-73 kan ijessani yoo ta'an, Kaluunaiin garu wagga tokkotti tilmamman nama hanga shan qofa nyattu. Waan guddan nami Kaluuna ijessuf "fin" (waan harka fakkattu) isaan qabani kessa fudhachuf yoo ta'u, kuni immo Kaluuna fin soup gochuf fayyadatama. Haa ta'u male Kaluunaotti bayyen osoo hin bekkin namotta dinagde qurxummi barbadu jirranin qabamu.

Gossi Kaluuna garagara kan jirru yoo ta'u, kunis Kaluunaii diqqa harka ga'u pygmy Kaluuna kan gossa "Euprotomicrus bispinatus" ta'an kan jalla gallanatti argaman, kan 22 centimetres (nine inches) ga'anii jalqabe hanga whale Kaluuna, kan gossa "Rhincodon typus" ta'e, qurxumii gudinan tokkoffa ta'e fi kan yoo guddatte tilmaman hanga 12 metres (41 feet) ga'u danda'u jirra. Whale Kaluunaiin akkuma great whale, kan nyattu plankton qofa yoo ta'u, akkatan itti nyattus filter feeding jedhama. Bull Kaluuna, kan gossa "Carcharhinus leucas" ta'e, gossa qurxummi gallan soda qabu, gallana qulqullu (fresh water) fi delta kessa dakkachu danda'an kessa bekkamicha dha.


Albaadheessaa Kaluunaa

Albaadheessaa Kaluunaa

whale shark, kan gossa "Rhincodon typus" ta'e, gossa shark yoo filter feeding nyattu kan dafe nyachu hin dandenne fi gossa qurxumi yerro dheraaf jirrachu danda'u dha. Gossi sharkii kun gossa qalamu nama gamachisu akkatta gossa tokkon midhafame argamu kan qabu yoo ta'u, kuni immo misensa genus Rhincodon , family, Rhincodontidae (1984n dura Rhinodontes jedhama ture), kan subclass Elasmobranchii fi class Chondrichthyes jalatti ramadamu dha. Sharkiin kuni gallana tropical fi ho'a akkasumas gallana bana kessa jirratta. Gossi kun wagga million 60 dura burqaan jedhame amanama.


Hollannaa lafaa

Hollannaa lafaa

Hoollannaan lafaa sababoota adda addaa humnoota keessa lafaatiin uumamu kan akka voolkaanootiinfi walgadhiisuu dhagaa keessaa lafaatiin qaamni lafaa yoo kirkiruudha. Baqqanni irra lafaa kan uumamee kattaalee adda addaa irraayi. Kattaaleen kunniinis akka pilaastikaa amala wal-keessaa yaa’uu yookiin walharkisuu qabu. Garuu yeroo humni guddaan hanga walharkisuu kanaa ol-ta’ee kattichi cabuuf dirqama.Yeroo kattaan cabuu yookiin baqaqu immoo kirkirri lafaa ni uumama. Adeemsa kanaan kattaan yeroo cabu anniisan cimaan gad-dhiifama. Humni gad-dhiifamuu immoo kattaalee bakkaa buta. Kattaan bakkaa butame immoo yeroo bakkatti deebi’uuf yaalii nigodha. Hollannaan (kirkirri lafaa) kallattii hundaan bakka maddu irraa nifaca’a. Bakki hollannaan lafaa irraa maddu fookaasii jedhama. Fageenyi gabaabaan gara irra lafaa qixa fookasiin argamu ippiseentarii jedhama. Hollannaan lafaa kallatiin fuula lafaakan jijjiiruu miti


Tsunamis

Tsunamis

Tsunami (tsoo-nah-mee) kan jedhamu kunin waves walitti-qabame demmu yoo ta'u, kan jalqabus yeroo qammi bishaani kan akka gallana dafee bakka isaa irra humna guddan yoo chocho'e dha. Tsunamin kan ka'u danda'un sababa kaneenif ta'u danda'a Earthquake, chocho'a humna gudda bishaan irraa yokan bishaan kessa, olii dhibama volcano, toka'a bishaan jalla , milliqu lafa landslides, dhibaa gudda fi yerro yalli nuclear weaponii bishaan irra. Kuni hundinu tsunami fidu danda'u. Midhaan tsunamin fiddu danda'u kan bekkamu hin dandenne hanga nama riffachisu danda'u garagaruma qaba.

Maqaan tsunami jedhu kuni kan dhufe Afaan Japan irra yoo ta'u, hikkan immo "harbor" dha. Akka afaan Japanitt jechi "tsunami" jedhu kuni akka waan tokkotti (singular) fi akka waan bayyetti (plural)itt fudhatamulle, English kessatti "tsunami" akka waan tokko, "tsunamis" immo akka waan bayye (plural)iit fudhatama. Maqaan kun kan ba'ef namotta qurxummi qabaniin yoo ta'u, akki basuu danda'anif guyya tokko qarqara bishaan isaani dhaqan "harbor"iin isaani tsunamin cacabe ergaa argani bodaa. Isaanis bishaan bana jiru (open water) kessa "wave" ni jirra jedhani hin egne ture. Tsunamin Japanese history kessatti bayye kan jirru yoo ta'u, kan galma'e bekkamu hanga 195 ni ta'a.

Tsunamin qarqara gallana (offshore) irratti olii dherina wave bishaani (amplitude yokan wave height) diqqa kan qabu yoo ta'u wavelength dherra (Km dhibaan lakka'amani qabu), walumma galatti kanaf tsunamin osso hin bekamin gallana kessani dabru. Tsunamin tidal wave jedhamani bekkamu kunis, yoo lafa dhaqabani waan cimma ta'anii, tide (olka'u fi gaddi bu'u bishaan) gudda qabattu. Kuni immo "tide" bishaan irra kan gargari itti gorun, bishaan irratti "wave" salpha kan bubeen demmu yoo qabattu kun immo waan nami yerro hunda gallana kessatti argu danda'u dha. Haa ta'u malee tsunamiin "tide" (olka'u fi gaddi bu'u bishaan) wajjin wal-fakkena homma waan hin qabnef oceangrapherotni akka maqqa "tidal wave" jedhu akka hin fayyadatamne dhowwu.


Volcano

Volcano

Lafibiddii yknVolkaanoon sababa hoo’a guddaa keessa lafaatti ummamuun kattaaleen yoo baqan dhangala’aa(maagimaa)fi gaasiin uumaman dhoo’iinsa uumamuudha. Teessuma lafaa dhoo’insa voolkaanotiin uumaman.

Maagmaan sababa dhiibbaa guddaa irraa kan ka’e hoo’a cimaadhan kattaan keessa lafaa baqee dhangalaa’u jechuudha. Maagmaan bakka itti qorru irratti hundaa’uunis voolkaanoon bakka lamatti qoodama. Isaanis:

1. Voolkaanoo lafa keessatti qorruufi

2. Voolkaanoo fuula lafaatti bahee qorruu

Maagmaan baay’ee dhangala’aa ta’e qaama lafaa gara gubbaa dhoosuun gara alaatti dhangala’a. Maagmaan keessa lafaa irraa maddee irra lafaa dhoosee fuula lafaa irratti dhangala’u boolla tokkoon yookiin boolla baay’een bahuu nidanda’a. Boolla tokkichaan yoo magimaan keessaa lafaati dhohee bahu veentii jedhama. Volkaanoon boolla baay’een dhangala’u immoo fiisharii jedhamuun beekama. Volkaanoon boolla tokkoon humna cimaan darbatamee bahu kaaldeeraa uuma. Hammi hoo’aa yoo cimaa ta’e maagmaan uumamu dhangala’aa ta’a. Haa ta’u malee sababa dhiibbaa lafa keessatiin hoo’i uumamu gadi aanaa yoo ta’e immoo maagman uumamullee furdaadha. Hammi gaasii maagmaa dhangala’aa ta’e keessatti olaanaa ta’a. Kun immoo dhoo’insi voolkaanoo cimaa akka ta’u gargaara. Maagmaan gara fuula lafaatti bahee dhangala’a. Maagmaa fuula lafaatti bahee dhangala’u Laavaa jedhama. Hoo’i keessa lafaa xiqqaa ta’uun maagman uumamu furdaa ta’a, gaasii xiqqaa qaba. Kun immoo maagmaan gara fuula lafaa osoo ol hin bahin baqaqaa dhagaa keessa seene hafa jechuudha.Kanaan maagmaa lafa keessatti hafee qorre jedhama.

Section::::Sadarkalee Dhoo’insaVoolkaanoo.
Ji’ooloojistoonni uummama voolkaanoo sadarkaa sadiitti qodanii jiru Isaanis:- Voolkaanoo socho’aa; gosa voolkaanoo yeroo gabaabaa keessatti dhoohu. Yeroo baay’ee jala garboota gurguddoo keessatti uummama. Voolkaanoo Riphaa; gosa voolkanoo yeroo murtaa’aan booda dhoohuu danda’u. Voolkaanoo Dhumataa; gosa voolkaanoo kanaan dura dhoohee dhumateedha.


UEFA

UEFA

Union of European Football Associations, kan yerro bayye maqqa yoo gababa UEFA jedhamun bekkamu (pronounced (you-AY-fuh) or (oo-Ay-fuh) or ) kuni bulchaa fi kutta ilalla kubba milla (football (soccer)) Europeiit. Kampaniin kuni kutta taphaa kubba milla Yuurooppi hunda ilallu yoo ta'u, kan qofaa osoo hin ta'in taphaa Europe biyya biraa wajjin ademsistu, tapha clubi, besse mo'achuf kenamu qabata, ademsa tapha fi mirgaa "media"n tapha kessatti qabdu bulchaa. Bulchotni tapha kubba milla Eshiyaa kessatti argaman bayyen isaani Asian Football Confederation osoo hin ta'in UEFA jalatti argamu. Biyyotni kuni immo Isiraa'el, Saayippires, Armeeniyaa, Ji'oorjiyaa, Tarkii, Kaazaakistaan, Raashiyaa fi Azarbaajan, haa ta'u malle Isiraa'el fi Kaazaakistaan miseensotta AFC turaan. Saayippires kutta kubaa milla Europe jalatti qodamu fillate malee, carra Yuurooppi, Eshiyaa fi Afrikaa taphachu qabu ture.

UEFAn qoqqodama FIFA ja'een kan ardii ja'atti argaman kessa guddicha dha. Confederation hunda calla jabbena qabenya fi adunya kessatti taphaa dhibaa gochuun tokkoffa dha. Taphattotti adunya guggudon bayyen "European league" kessa taphatu, kanaaf sababi tokko wa'ee leagotni guggudon Europe kessatti argaman England, Firaansi, Xaaliyaanii, Ispeen fi Germany waan qarshii bayye taphattotaf keenanif. Biyyotni guggudonis UEFA kessatti argamu. Bakka bana ta'e 32 kan 2006 FIFA World Cup kessa, 14 buduni kubba milla UEFA jalatti argamanif kan kenname yoo ta'u, FIFA World Ranking irratti biyyotta gubba 20 kessa 16 miseensotta UEFAt.

UEFA kan itti hundeffame June 15, 1954 yoo ta'u, kan itti hundeffames anna Basel jedhamtu kan Switzerland kessatti argamtu kessatti. UEFAn kan dhabatte ergaa mariin French, Italian fi Belgian FA jidutti godhame booda. "Headquarters"iin isaa Paris kessa hanga bara 1959 kan ture yoo ta'u, achiin bodda UEFAn gara Bernit godanne. Henri Delaunayn General Secretary tokkoffa yoo ta'u Ebbe Schwartz immo peresdantii tokkoffa ture. Kuttan bulcha UEFA hanga bara 1995it Nyon, Switzerland kessa ture. Miseensotti UEFA biyyotta 25 turaan, amma garuu 53 dha. Isaanis gadii bu'i ilalli. UEFA presidantin amma Michael Platini dha.

UEFAn akka bulchaa biyyotta walitti qabamanit, European Commission wajjin wal-dhabii qaba turee. Waggotta 1990 jiraan kessatti UEFAn waan mirgaa television fi akkasumas Bosman ruling (wali-daldallu) irra kan ka'e serra Europe wajjin dhaquf jijjirama gudda gochu qabdi ture.


Chrysler

Chrysler

DaimlerChrysler Motors Company LLC, achiin diqqo turee immo kan Chrysler Holding LLC jedhamu,kuni konkollatta midhasitotta America yoo ta'u, kan kophatti ofiin konkollatta midhagsu jalqaban immo bara 1925t. Yeroo bayye maqaan ittii wamamu Chrysler Group jedhame wamama.

May 14 2007t DaimlerChrysler AGn akka konkollatta Chrysler isaan midhasan kessa percenti 80.1% akka Cerberus Capital Management, L.P. iif gurguru ifaa godhee ture. Yoo kenaan kuni dhummatu, Chrysleriin maqqa Chrysler Holding LLC jedhamu akka fudhattu himame ture.

Chrysler fi dameen isaa jalatti argaman biyya German jalatti maqaa DaimlerChrysler AG osoo jirru, walii-galtee "Merger of Equals" jedhamuni,Daimler-Benz wajjin bara 1998tii godhame. NYSE irratti, walii-galtee bara 1998 godhame irratti, Chrysler Corporationiin qubee "C" jalatti U.S.f kenname. Maqaan Chrysler Corporation U.S. kessatti "Chrysler Group" jedhama. Maqaan birra konkolatotta Chrysler kenname Mopar jedhama. Gossa konkollata Chrysler durii fi amma gadii ilalli.


Abbaaduulaa Gammadaa

Abbaaduulaa Gammadaa

Abbaa Duulaa Gammadaa kan dhalate Godina Arsiitti dha. Maqaan dhaloota is Minase Woldegorgis ta u isaa seenan burqaa bira ni ibasa.
Dhugumattuu jabana Dargiitti abbaa duulaa cimaa akka ture ni beekama. Bara Dargiin kufus humna waraana wayyaanotaan Godina Wallagga Bahaa, Aanaa Leeqaa Dullachaa(naannawaa Naqamteetti) bakka Hukkee jedhamutti marfamee namoota naannoo sanaan dhokfamee lubbuun isaa oolte. Ergasii Abbaan Duulaa dhaaba ABO waliinis bosona tureera. Boodarra harkuma wayyaanee jala galee hojii eegale.

Bara 2006 G.C tti immoo Pirezidaantii Naannoo Oromiyaa isa 4ffaa ta'ee bulchuu eegale. Ummatni Oromoo garuu Oromummaa isaa waan shakkaniif yeroo duraatiif jibbaa turani. Booda garuu hojiin isaa Ummata Oromoo mararuun hin oolle. Akkuma Ummatni Oromoo hojii isaa jaallateen Wayyaaneen aangoo irraa isa buuftee bakka isaa Alamaayyoo Atoomsaa muudde. Kunis bara 2010 ture. Abbaan Duulaa ummata Oromoof bu'aa guddaa buusera. Baruma 2010 tti immoo Abbaan Duulaa Gammadaa dura ta'aa Af-yaa'ii bakka bu'oota ummattoota Itoophiyaa ta'ee wayyaaneef ergama itti fufe. Ta'us hariiroon inni Obbo Mallas waliin qabu hedduu hin turre.Galatni Abbaa Duula Yoomiyyuu hin irraanfatamuu

minaasee waldagoorgis eenyuti? kan isaa maqaa warra habashooti ta'us danda'a . garuu hanga har'aatti warri maqaa warra habashootaa qabdan hundi ofirraa galchaa akka abbaa duulaa kanatti yoo dhuguma beekaa taatan


Grand Canyon

Grand Canyon

Grand Canyon kan qallamu qabu, kan qarqari isaa bayye dagalfate (kan olii dhabatte) kan kessa isaa immo Colorado River kan United States state Arizona kessatti argamu dha. Kan bayyinan argamu Grand Canyon National Park kessa yoo ta'u, Parkiin kuni parki biyya hunda duraa kan baname dha. Bakka Grand Canyon kana presidantiin America Theodore Roosevelt bayye jallata, akkasumas bayye morkaf ture, innis yerro bayye bineensota qabu fi bakka suni ilallu ni demma turee.

Dhoqqi kuni kan Colorado Riveriin midhafame yoo ta'u, lagi kun channel bara million 6 olii kan kutte yoo ta'u, dheriini isaa 277 miles (446 km) yoo ta'u dherinni dagalee (width)n isaa immo 4 hanga 18 miles (0.4 hanga 24 kilometers) yoo ta'u, dhoqaa gara kessa hanga mile tokko callu (1.6km) ta'u qaba.

Ilalchii Grand Canyon kan yerro duraaf godhame bara 1540t yoo ta'u kunis namicha Spain, Europe irra dhufee kan Garcia Lopez de Cardenas jedhamun ture.

Grand Canyon hanga U.S. Civil War dhumattu hunda bayyinan hin bekkamu ture. Bara 1869t, Major John Wesley Powell kan harka tokko qabu kan "Civil war" kessatti yerro bayyef hojjattef kan fedhii Science fi waan harra argu qabu, laga Colorado irran Grand Canyon irratti ademme ilalcha godhee. Isaa fi namotti isaa wajjin jiraan sagal wajjin ta'e jalqabulle, isaan kessa ja'a qofaat demma xumure. Isaaf namotti isaa wajjin ademman kuni namotta yerro duraaf demma akkana godhani dha. Powellin Sedimentary rock dhoqaa kana kessatti argee "leaves in a great story book" (balla kittaba seena gudda kessa) jedhe wamme. Ture suniin dura bakki suni Native Americansiin qabame ture, isaanis bakka jirenya fi washa bayye dhoqaa suni kessatti ijarani turaan.


U.S. Civil War

U.S. Civil War

American Civil War (1861–1865) kuni warrana gudda Yunaayitid Isteetsi jiddutti godhame yoo ta'u, kunis kan ta'e immo * "Union" fi * Yunaayitid Isteetsi Kibbaa kudhan-tokko kan kopha ta'u mirgaa akka qaban kan iffaa godhaani maqqa Confederate States of America jedhamun kan ofii wammani, kan President Jefferson Davis kan geggefamanin jiddutti warrani geggefame. Unioniin kan geggefaman President Abraham Lincoln fi Republican Partyiin yoo ta'u, Partyiin kun babbalachu gabrumma akka gara United States hin senne morkaa, kana malle mirgaa kopha ba'us ni dhowee. Warranis bara 1861 Ebla 12 ka'e, kunis waan humni Confederate wataderotta (federal) United States kan tesso isaan Fort Sumter, South Carolina godhaan hatte bodda. South Carolinan state yeroo duraaf gargari of bastee dha.
Wagga tokkoffa irratti, Unioniin border states qabate, akkasumas waan gammi lachu warrana gudachu jalqabaniif Cuffama Union gochuu dandettera. Bara 1854 E.C. (1862 G.C.)t warrani guddan ka'e, kunis dhibba gudda fide ture, kunis kan ta'eef waan wal-madalu dhabu meshaa harra fi itti hadhisaa durii jiddu argamun kan ka'e dha. Fulbaana 1854 E.C. (September 1862 G.C.) kessatti, Lincoln Gochaa Labsa (Emancipation Proclamation) inni godhee irratti akka ibseetti sababi warrana kana akka gabrumma bilissa basu ta'e ibsee ture, haa ta'u malee kana kan godhee morkii Copperheads kabba kan kopha ba'u fi gabrumma fudhatan birra dabretti. Gochii Labsa kuni kessa hirmachu fi qarqarsa Britain fi France kibba fi yokan Confederaciif kennu dandettu hirdhiserra. Kana malee, yaddi kuni gurrachi (African-American) akka dallaga yadda kana kessatti hirmattu tasiserra, kibbi immo yadda kana ergaa ture bodaa kasani malee takka akkana tasisani hin bekani ture. border states fi War Democratsiin yadda kana akka Union fayyadu danda'u gamachuun fudhatan. Gara bahat, Confederate general kan ta'e Robert E. Lee bulchinsa Army of Northern Virginia fudhate, Army of the Potomac irratti injifano bayye godhe ture, garu generaliin isaa dansan Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson bakka warrana Battle of Chancellorsville jedhamutti bara Ebla 1855 E.C. (May 1863 G.C.)t ajjefame. Warrani Lee kan kabba bakka warrana Battle of Gettysburg jedhamu kan Pennsylvania argamut Adooleessa 1855 E.C. (July 1863 G.C.)t gara dubba kibban hadhame, haa ta'u malee akkuma ta'u ta'e Lee'n gara Virginiat baqatte. Union Navyn qarqara bishaani New Orleans bara 1854 E.C. (1862 G.C.) qabate, akkasumas Ulysses S. Grant bakka Mississippi River jedhamu qabate, kanas kan godhe duraan bakka warranna Vicksburg, Mississippi jedhamu Adooleessa 1855 E.C. (July 1863 G.C.) qabachun, kunis akka humni Confederacy akka gargari ba'u godherra.

By 1864, long-term Union advantages in geography, manpower, industry, finance, political organization and transportation were overwhelming the Confederacy. Grant fought a number of bloody battles with Lee in Virginia in the summer of 1864. Lee's defensive tactics resulted in extremely high casualties for Grant's army, but Lee lost strategically overall as he could not replace his casualties and was forced to retreat into trenches around his capital, Richmond, Virginia. Meanwhile, William Tecumseh Sherman, the leader of the Union Military Division of the Mississippi, captured Atlanta, Georgia. Sherman's March to the Sea destroyed a hundred-mile-wide swath of Georgia. In 1865, the Confederacy collapsed after Lee surrendered to Grant at Appomattox Court House; all slaves in the Confederacy were freed by the Emancipation Proclamation. Slaves in the border states and Union controlled parts of the South were freed by state action or by the Thirteenth Amendment.

The full restoration of the Union was the work of a highly contentious postwar era known as Reconstruction. The war produced about 970,000 casualties (3% of the population), including approximately 620,000 soldier deaths—two-thirds by disease. The war accounted for more casualties than all other U.S. wars combined. The causes of the war, the reasons for its outcome, and even the name of the war itself are subjects of lingering controversy even today. The main results of the war were the restoration and strengthening of the Union (mainly by permanently ending the issue of secession), and the end of slavery in the United States.


Shawaa

Shawaa


Fuula Dura

Fuula Dura


Poortaalii:Ispoortii

Poortaalii:Ispoortii

= Oduu Fillatamee =
|-

"Kana biraa dubisuf kana banii."
"Kana biraa dubisuf kana banii."

Section::::Olompiksii.
Beijing Olympics "Aug 12"

"Kan hafee dubisuuf kana banii"
"Kan hafee dubisuuf kana banii"

Nascar Sprint Cupiin dhumachuf Ce'umsaa afuritti hafaa.

Section::::Baseball & Cricket.
Cricket "Aug 11"

Section::::Golf & Others.
PGA Golf "Aug 10"


Crust (geology)

Crust (geology)

Ji'ooloojii kessatti crustn qoqodama lafa planeta kan fixe gubbat argamu yoo ta'u, planet kessa kutta lithosphere jedhamu kessatti argama. Qoqodamotta gara kessa jirran wajjin yoo walitti madalan, crustiin planet kessatti argaman waluma galatti waantotta bayye walit-qabama hin qabne ofii kessa qabu. Crustiin Planet kenya bayyinan kan ofii kessa qabu basalt fi granite dha. Qoqqodama gara kessatti argaman akka mantle fi core yoo walit madalan, crustiin qabana'a fi bayye jabba dha.

Planetotta tartiban qoqodaman akka Planet kenya kessatti, lithospheriin "fesashi" gara kessa argamu irra nana'a. Demma "fesashi" irra (convection) akkatta plastic deformationniin kan baqaa-hin-ta'in, gubba mantle fi asthenosphere irra qabatulle, lithospheriin tectonic plate demma qabanitti caccabe argama. Crustiin bishaan jalatti argamu, crustii lafa irra gargari gora. Crust bishan jalla (sima) kunin furdinana 5 hanga 10 km yoo ta'u, kan ofii kessa bayyinan qabu immo basalt dha. Crust lafa irra (sial) immo dhoqan (furdinan) 20 hanga 70 km yoo ta'u, kan ofii kessa qabus cabbi (dhaka) bayye walitti hin qabamne akka granite ofii kessa qaba. Temprecherii crust temprechera qillensa fi hanga 900 °C (gubba mantlet) jiddutti argama. Volumii planeta kenya kessa crustiin planet kenya persentii 1% qofa qabata.


Seismic wave

Seismic wave

Seismic wave kan jedhamu kuni gosa wave kan Planeta kenya irra ademmu fi yerro bayye immo kan Chocho'a lafa tectonic ta'en yokan yero tokko tokko immo toka'an kan umamu dha. Haa ta'u malle Seismic waven kuni yeroo hunda (diqatulee) dhibaa Oocean wave fi buben dhibamu danda'a, haa ta'u male osoo hin bekamin dabra. Namonii seismic wave qo'attan seismologist kan jedhaman yoo ta'an, kan seismic wave ittin lakka'an immo seismographiin, meshaan kuni immo ba'itti seismometer yokan geophone gabasa. Qo'ano seismic bakka kussa gazii (Amh:nedag)f odeffanon hydrophones irra itti darame barbachisa dha.


Tectonic plate

Tectonic plate

Plate tectonics (Afaan Greek "tektōn" jedhamu irra kan dhufee yoo ta'u hikaan "ijarra" jechu dha) kuni immo yadda geology kessatti sochii lafa lithosphere planeta kenya kessatti argamu jechuu dha. that has been developed to explain the observed evidence for large scale motions of the Earth's lithosphere. Yaddi kuni immo yadda durii kana continental drift walakka 1ffa century 20ffa ba'e fi yadda seafloor spreading kana bara 1960ffa kessatti guddatte kan ofii kessa qabu fi kan irratti hunda'e yoo ta'u, yaddi tectonic plate yadda lachu fayyida alla gochu danda'erra.

Gubban kessa lafa qoqqodama (layer) lama qaba: kan kessa tokko lithosphere gubbatti argamu yoo ta'u ofii kesssa immo crust fi gubba mantle jabba ofii kessa qaba. Jalla lithosphere immo asthenosphereit argama. "Solid" ta'ulle, yoo walitti madallan asthenospheriin viscosity fi shear strength diqqa qaba, akkasumas akka "fesashi" (geological time scalen) gaddii jiggu (lola'u) danda'a. Mantliin jalla kana asthenosphere jalatti argamu garu bayye jabba dha. Haa ta'u malee kuniin waan temprecherii qabana'a ta'ef miti, kuni waan dhibaan gudaan waan jirruf.

Lithospheriin "tectonic plates"it qoqodame argama. Akka Planeta kenya (Earth)iit immo tectonic plate guggudo torbaa fi diddiqo bayyetti jirra. Qoqqodama Earth kana ilalufi — Qoqodama Tectonic Plate ilalla. Platiin lithosphere asthenosphere gubbatti nana'u. Pletonii kuni ademsaa plate tokko fi kan birra irratti hunda'udhan dangaa saditti qodamu: kunis tokko; convergent yokan danga walitti ademani (walitti dhufaan), lamma; divergent yokan danga gargari ademani, fi sadi; transform (walii irra dabran) jedhamani qoqodamu. Chocho'a Lafa, volcano, ijjarama gara, fi oceanic trench hundinu danga plate irra kan ka'e umamuu. Ademsii plate bayyinan "speed" 0.66 hanga 8.50 centimeters per year ta'a.


Qoqodama Tectonic Plate

Qoqodama Tectonic Plate

Kuni qoqqodama tectonic plate adunya kana agarsisa. Tectonic plateiin kuta planeta kenya kana crust fi gubba mantle dha (kuni laman walii galatti lithosphere jedhamu. Plate kuni furdina hanga 100km (60 miles) kan qabu yoo ta'u, waan gossa lama ofii kessa qaba: tokko, oceanic crust (akkasumas "sima" kan jedhamu) kan silicon fi magnesium ofii kessa qabu fi continental crust ("sial" kan jedhamu) kan silicon fi almunium ofii kessa qabu dha. Qabenyii gossa crust laman gargari jirra, Oceanic crust (crustiin bishaan jalla) bayyinan cabbi (dhaka) basalt ("mafic") kan ofii kessa qabu yoo ta'u, continental crust (crust lafa jalla) immo cabbi (dhaka) granite ("felsic") kan walit-qabama (density) diqa qaban ofii kessa qaba.

Section::::Current plates.
Section::::Plates orogens kessa.
Modelonii tokko tokko plate diddiqo orogens amma jalatti ramadu.


Hypocenter

Hypocenter

hypocenter yokan hypocentre kan jedhamu kan Afaan Greek irra dhufee kuniin bakka Chocho'a Lafa yokan toka'a nuclear itti ademsifame jechuu dha. Jechii kuni jechaa
focus jedhu wajjin kan hika tokko qabu yoo ta'u, focusiin ground zerot.

Section::::Earthquakes.
Haa ta'u malee yoo chocho'a Lafan walitti qaban ilallan, maqaan hypocenter jedhamu kuni jiddu chocho'a lafa yokan focus wajjin hikka tokko qaba. Kunis jechuun bakka crust Planet kenya kessa kana chocho'i lafa itti jalqabe dha. Kuniin immo epicenteriin jalla, faggena focal depth jedhamu irratti argama. Bakkin kuni bakka energiin cabbi strain kessatti kufame argamu itti gadhifamu dha.
Bakki hypocenteriii chocho'a lafa akkatta seismic wave irratti hunda'udhan barbadamu ni danda'a.


Epicenter

Epicenter

epicenter yokan epicentre (kan Afaan Greek durii irra dhufee) bakka fulla lafa irratti argamu kan focus, bakka chocho'i lafa yokan tokka'i bira gubbatti argamu dha. Epicenteriin hypocenter olii fulla lafa irratti kan argamu yoo ta'u, hypocenteriin immo bakka energyiin lafa jalla itti gadhifame dha. Seismic waven bakka hypocenter jedhamu kana irra nana'a ba'a. Gaddifammu seismic kuniin qarqara lafa gamma birra epicenter lafat kan ta'u yoo ta'u kunis waan "fesashin" "outer core" waan transverse yokan shear waves (S-waves) waan xuxee, longitudinal yokan compressional (P-waves immo waan refract godhuuf.

Ergaa Chocho'i lafa ademsifame bodda, geologistotni epicenter bekkuf seismogram ilalanni bekku. Kunii immo yerro hunda seismograph bakka sadiit argamu barbada.


Pirootiinii

Pirootiinii

Pirootiinii kompaawondii orgaanikii guddaa yoo ta'an of keessatti immo aminoo asidii qabu, aminoo asidoonni immo akka cancalaa kan walitti qabatanii yoo ta'an, kan isaan walitti qabuus peptide bondii jiddu carboxyl fi amino group (kan dhihoo xaxama aminoo asidii keessa tokkotti argamaniin) walitti qabama. Teessoo fi tartibii aminoo asidii kan pirootiinii keessatti argamanii kan murtaa'u jiinidhan yoo ta'u, kunii immo genetic code kessatti barreeffama. Genetic coden kuni aminoo asidii gosa 20 kan murteessu ta'ulle, kutaan xaxama pirootiinii tokko kan keemikaalan gargar baafamuu danda'u gochaa post-translational modification jedhamunii, kunis osoo pirootiinii kun seelii keessatti hin tajajilamin yookan akka kutaa "control mechanisms" osoo jiruu godhamu danda'a. Waan tokko adeemsisuf, pirootiinonni adda adda tokko ta'anii hojjachu ni danda'u, akkasumas pirootiinonni walitti dhufanii pirootiin Kompileeksi (protein complex) uumuu ni danda'u.

Akkumma macromoleculotta "biological"ii birra kan akka polysaccharide fi niwuukiliik asid, pirootiinonni kutaa barbaachisaa lubbu qabaattota fi akkasumas waan seelii ademsifammu hundaa kessa ni hirmatu. pirootiinonni baayyen inzaayimii yoo ta'an isaanis "reaction"otta nafaa kenna kessatti ademsifaman akka dafee xumuramu yokan "catalyst" ta'un qarqaru. pirootiiniiotni kutta nafa fi dalaga humna kessattis fayyida qabu, fakkena actin fi myosin "xuncha" (muscle) kessatti, akkasumas pirootiiniiotni cytoskeleton kessatti argaman, dalagee ummudhaan fakkii (shape) cellii eguu. pirootiinonni biraa immo cell signaling, immune response, cell adhesion, fi cell cycle kessatti fayyida qabu. pirootiiniiotni nyatta kenya kessatti barbachisaa dha, kunis waan binensotni amino acid hunda ofiin midhasuu hin dandennef amino acid barbachisaa ta'an nyatta irra argachu danda'u qabu. Dakkamu nyatta kessatti, binensotti pirootiinii nyattaman suni akka gara amino acid salpha ta'anitti akka jijjiraman godhu, amino acidoni kuni immo protein synthesistiin tajaajilamu.

Maqaan "pirootiinii" jedhamu kuni kan dhufee Afaan Giriik "prota" jedhamu irra kan dhufee yoo ta'u hiikan immo ""barbachisumma tokkoffa kan qabu"" yoo ta'u, akkasumas molokiwuulonni kuni kan enyumani isaani himame fi mogafamee namicha Jons Jakob Berzelius jedhamun yoo ta'u barris 1838tiit. Haa ta'u malee fayyidan pirootiiniiiin lubbu qabatotta kennu danda'u kan ballinaan beekkame bara 1926tti yoo ta'u, kunis yeroo Jeemsi B. Samneriin inzaayimiin urease jedhamu akka pirootiinii ta'e beekee booda. pirootiiniiiin yerro duraaf tartibi isaa bekkame insuliinii yoo ta'u, kunis namicha Fireediriik Saanger jedhamuni yoo ta'u, kunis akka bara 1958t Badhaasa Noobelii fudhatu isaa tasiserra. pirootiiniiotni yerro duraaf tartibi isaani gargari-bafame bekkame heemoogiloobiin (haemoglobin) Max Perutziin fi myoglobin Sir John Cowdery Kendrewiin kan gargari bekkamani dha, kunis bara 1958tiit. pirootiiniiotni kuni lamaan tartibaa fakki kara sadii (three-dimensional structure) isaani kan bekkame "X-ray diffraction analysis" yoo ta'u, tartibii myoglobin fi haemoglobin bara 1962t Badhaasa Noobeelii Kemistirii fudhachu danda'erra.


Faayibrinoojiin

Faayibrinoojiin

Faayibiriinin gosa pirootiinii yoo ta'u dalagaan isaas itituu dhiigaa (walitti qabama dhigaa kan yerro bayyee yoo namii dhiga'u ta'u - blood clot) keessatti dha. Pirootiinii kanatti polymerise ta'e pilaatileetiis wajjin walitti qabamudhan yoo namni madaa'e dhiigu akka dhigni walitti qabamu taasisa.

Faayibiriinin kuni kan midhafame kutaa isaa zymogen fibrinogen, kan pilaazma glycoprotein ta'e kan bishaaniin makamu danda'u kan tiruun midhafame of keessaa qaba. Ademsaa coagulation (walitti qabama dhigaa) kessatti zymogen prothrombin gara serine protease thrombinit jijjirama, kunis jijjirama faayibrinoojiin irraa gara faayibiriinitti godhamuf sababa ta'a. Achiin booda faayibiriinin gara lachuun walitti qabame akka dhiigni walitti qabamu godha, faayibiriininis kan walitti qabamu factor XIIIn.

Section::::Wabii.
anuma kabbada


Giloobiyuliin

Giloobiyuliin

Giloobiyuliin kan jedhamu kun gosa pirootiinii serum keessatti argaman lamaan keessaa tokko dha, kan biraa immo albiyumiinii dha. Maqaan genetic kuni tartiiba pirootiinoota garagara kan gosa pirootiinii molecule gugguda qaban, kan bishaan qulqullu keessatti hanga albumin makamu hin dandenne, kan ademsaa serum electrophoresis kessatti albumin gaddi ademaan kessatti argama.

Maqaan kuni yeroo tokko tokko maqaa Globular protein jedhamu wajjin akka gosa tokkotti tajajilamma. Haa ta'u malee albiyumiiniin globular protein dha garuu, giloobiyuliinii miti. Serum globular pirotiinonni kan bira hundi garuu globulin dha.

Protein electrophoresis tajajilamuun giloobiyuliinii gosa afuuritti qoqqodamu:


Faayibriin

Faayibriin

Faayibriiniin gosa pirootiinii yoo ta'u dalagaan isaas itituu dhiigaa ("blood clot)," walitti qabama dhiigaa kan yeroo baayyee yoo namnii dhiigu ummamu, kessatti dha. Pirootiinii kanatti polymerise ta'e pilaatileetii wajjiin walitti qabamudhaan yoo namni madaa'e dhiigu akka dhiigni walitti qabamu tasisaa.

Fibriniin kuni kan midhafame kutta isaa zymogen faayibrinoojiin, kan pilaasmaa glycoprotein ta'e kan bishaaniin makamu danda'u kan Tiruun midhafame of keessaa qaba. Adeemsa coagulation (walitti qabama dhigaa) kessatti zymogen prothrombin gara serine protease thrombinit jijjirama, kuniis jijjirama faayibrinoojiin irra gara faayibriinitti godhamuf sababa ta'a. Achiin booda faayibriiniin gara lachuun walitti qabame akka walitti qabami dhiga (clot) ta'u godha, faayibriiniinis kan walitti qabamu factor XIIIn.


Viral Processing

Viral Processing

Yaddi guddan viral processing kuni virusotta bakka tokkotti argamanii akka waan qopha'ee tokko akka rakko itti hin fidnee dhabuudha. Ademsii yokan akkattan viral processing lama kan bayye bekkama ta'an "viral removal" (virus bassu) fi "viral inactivation" (virus fayyida alla tolchuu) kan jedhamani dha. Akkattan tokkoffa ("viral removal") jedhamu kuni akki hojjatun viresotta bakka tokkotti argamani hundumaa basuudhan. Akkattan lammaffa ("viral inactivation") jedhamu immo akkatta viresichi waan qopha'e kessatti akka jirattu dhifame garuu kan viresichii akka rakko fiddu hin dandenne godhamu dha. Akkatonni lamaan kuni industry nyatta fi blood plasma kessatti tajajilamu, kunis waan nyanni fi blood plasman jirenya virusittin hammachuu danda'aniif. Virusotni bekkamoni akkatta lamaan kanan basifamu danda'anii viresotta akka HIV-1 fi HIV-2; hepatitis A, B, fi C; fi parvovirusotta dha. Yeroo tokko tokko garuu, viresichatti akka qopha'uu barbadama, fakkena virus akka HIV fi AIDS virus dha. Yerroo bayye, qo'atonii virus kan dhigaa kessa basanii qo'anof malee dhigaa qulqulesuf miti. Akkata kana fayyadamani waantotta virus irra ka'e dhigaa kessatti argamu danda'anis bassuu ni danda'u.


Centrifugation

Centrifugation

Centrifugation kuni akkatta centripetal force fayyadamudhaan kan makamaa tokko garagari itti basanidha, kunis laboratory science kessatti tajajilama. Chemistry fi biology kessatti, humna Harkisaa lafa "test tube" irratti daruudhan kuni immo akka precipitaten (waani jabban makaa kessa jirru) akka dafee fi hundumtii isaa garaa jalatti walitti qabamu godha. Achiin makki osoo kaa jalatti hafee hin chochosiin waan biratti naqama yokan Pasteur pipetten akka xuxamu tasifama. Jijjirami (raten) centrifugation kan itti madalamu accelerationii makka tokko irratti jiruu irratti hunda'et, kunis kan itti laka'amu revolutions per minute (RPM) yokan "g"n. Dafee jalatti walitti qabamuu waan tokko kan itti hunda'u fakki (shape) fi hanga (size) waan sunii, centrifugal acceleration, hamam (volume) waan jabba (solid) makka kessatti argamu, garagaruma density waan sunif "fesashicha" jiddu jirru fi viscosity irratti hunda'et.

Section::::Gossa.
Gossa centrifugation sadiit jirra:


Itita Dhiigaa

Itita Dhiigaa

Coagulation akkatta xaxama dhigni walitti qabame jabba ta'u dha. Kuni immo kutta hemostasis (walit-anne jiggu dhigaa) kessa isaa barbachisaa dha, kunis yerro "girgidaan" tuboon dhigaa midhame jirru yoo walitti qabama platelet fi fibrin ofii kessa qabun dhiga'un yoo dhabatte, tuboo midhame qajjelchu jalqabu dha. "Disorder"iin coagulationiin kuniin midhama dhiga'u fi/yokan walit-qabamu dhiga fi embolismii fiddu danda'a.

Biology kessatti coagulationiin bayye eggama; hosiftotta hunda kessatti, coagulationiin kessatti lachuu: cellular (platelet) fi protein (coagulation factor) ofii kessa qaba. Akkataan coagulation kuni nama irratti waan bayye qo'atamuf nama kessatiis akkanuma bekkama.

Coagulationiin kan jalqabu yerro bayye ergaa nami tuboo dhigaa irratti midhama argatte midhami kuni immo endothelium (tartibaa tuboo) midhee dhufaa. Osoo hin turiin Plateletonni dhigii jiggu akka dhabatu "hemostatic plug" ummu kunis "primary hemostasis" (hemostasis duraa) jedhame bekkama. Yeroo hunda itti anne "secondary hemostasis" (hemostasis lammaffan) bakka fudhata, kunis yeroo proteiniin blood plasma kessatti argamu kan "coagulation factor" jedhamu yoo dafee dhaqabuf fibrin umme akka "plug"iin plateletiin umamee akka jabatuu godha.


Barnotta

Barnotta

<div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 1.4em;">
Section::::Barnotta.
Biology

Geology fi Geography

Seena (History)

Physics

Chemistry


Bishaan

Bishaan

Bishaan keemikaala beekkamaa ta'e kan lubbu qabeeyyii gosa hundaaf barbaachisaa ta'e dha. Maqaan "bishaan" jedhuu kan kan fayyadamu gosa bishaan kan dhangala'aa ta'e yokan akkatta isaa dhangala'oo ta'eef. Haa ta'u malee bishaan akkatta jajjaboo(solid) - "Cabbii" fi akkatta gaazitiin immo hurkaa bishaaniitti jiraachuu ni danda'a. Hamami bishaan hanga teratonnes 1,460 ta'u fulla lafa hanga parsentii 71% ta'u qabata, kan keessaa immo parsentiin 1.6% ta'u lafa jalaa (aquifer) keessatti argama, parsentiin 0.001% ta'u immo qilleensa keessatti akka hurkaa, duumessaa fi Walit-qabama ta'e argama. Bishaan galaana yookan garba keessatti argamu parsentii 97% bishaan fulla lafa yoo qabatuu, cabbiin fixee kaabaa fi kibbaatti argamu parsentii 2.4% fi gossi bishaan lafa kan birra akka lagaa fi haroo immo parsentii 0.025% qabatuu.

Bishaan gosaa fi akkataa kaneen keessa ta'e Marsaa Bishanii keessa Hurkuu fi Ademaa, Walit-qabama, fi ce'aa kan yeroo baayyee hanga galaana dhaqabuu ta'e ademaa. Bubeen hurkaa bishaan lafa irra qabatee ademma, kunis ce'umsaa bishaan lafa irratti godhuu wajjin wal-qixee dha, kunis ganna tokko kessatti bishaan Tt 36 geessa. Kuni immo adeemsaa bishaan lafa irratti godhuu kan hurkuu fi adeemuu irraa ka'ee kan ganna tokkotti 71 Tt ta'ee wajjin yoo walitti ida'amee ganna tokkotti bishaan hanga Tt 107 ta'etti lafa irratti ademaa. Bishaan xiqqoon tokko garuu yeroo ta'eef qabame haffa kunis kan ta'u cabbii yoo ummu, lafa jalatti (aquifers) fi haroo keessatti yoo qabamu yoo ta'u yeroo tokko tokko immo bishaan kuni akka bishaan qulqullu ta'e lafa irratti tajajilama. Bishaan hara, qulqulu ta'e ilmoo namaa fi lubbu qabeeyyii lafa irratti argamaniif bayye barbachisaa dha. Kunii immo kutaa lafa baayyetti hirdhatee argama.

Waantonii keemikaala ta'an akka soodaa, sukkaara, asidii, alkaalii fi gaazii tokko tokko keessattu ooksijiinii fi molokiyuulii orgaanikii(organic molecule) baayyen bishaan keessatti bullaa'u yookan makamuu ni danda'u. Pilaanetii keenya ala, bishaan baayyen lafa jala pilaaneetii Maarsii, baatii Yurooppaa fi Inseladuus(Enceladus) fi eksopilaaneetii(exoplanet) kan ta'ee HD 209458 b keessatti ni argama jedhame yaadama.


Pirootiinii dhiigaa

Pirootiinii dhiigaa

Pirootiiniin dhiigaa, kan maqaa biraa pirootiinota seeram jedhamuun bekkamu kuni pirootiinii pilaasmaa dhiigaa keessatti argamu dha. Pirootiinonni kuni faayidaa baayye qabu; kana keessaa tokko adeemsa molokiyuulotaa akka lippiid (lipid), hormonii (hormone), vaayitaaminii (vitamin) fi sibiilaa (metal) nafa keenya keessatti ta'u qarqaara. Akkasumas akka inzaayimii (enzyme), protease inhibitors fi kininn precursors ta'anii ni fayyadu. Pirootiinota seeram (serum proteins) kan jedhaman kun faayidaa baayyee seelii alla ta'e fi sirna ittisaa (immune system) keenya keessatti qabu. Pirootiinota kana electrophoresisiin gargar baasuun baayye barbaachisaa dha.

Gosa pirootiinota dhiigaa:

Gossoonni pirotiinii dhiigaa kan biraa:
Parsentiin 60% pirootiinii pilaasma kunii pirootiinota albiyumiin of keessaa qabu, kunis dhiibbaa osmotic plasma keessa, kan adeema lippiid fi steroid hormone sababa ta'u kessatti kennitootta tokkoffa dha. Giloobiyuliin kan jedhaman parsentii 35% pirootiinii pilaasmaa yoo ta'an, kunis adeemsaa ayonii (ion), hormonii (hormone) fi lippiid (lipid) kan sirna ittisaa (immune system) qarqaru kessatti tajajillu. Parsentiin 4% immoo faayibrinoojiin(fibrinogen), kunii immo walitti-qabamu dhigaa (coagulation) keessatti faayidaa kan qabuu yoo ta'u kunii immo gara faayibriin (fibrin) kan makamuu hin dandenetti jijiramu ni danda'a. Pirootiinota too'annoo (regulatory protein) kan jedhaman kan parsentii pirootiinota dhiigaa 1% gadi ta'an kuniin pirootiinii akka inzaayimii (enzyme), piroo'inzaayim(proenzyme) fi hormonii (hormone).


Inorganic ions

Inorganic ions

Inorganic ions binensotta fi plant kuniin ionii hojaa cell ademsisuf barbachisaa ta'ee dha. Tissue nafa kessatti ionotni kuni electrolytes jedhamani bekkamu, isaanis walit-qabamu hirree (muscle) fi hojja neuron irratti fayyida qabu. Isaanis Dhibaa osmotic "fesashi" dhigaa fi akkasumas hojja nafa birraa bayyef tajajila gudda kennu. Asiin gadii ionotti lubbu qabatotta fi bayye barbachisaa ta'an fi fakkeni fayyida isaani barrefame jirra:


Lippiid

Lippiid

Lipidonni kuniin amphiphilic kan ta'anii fi organic compoundii hydrocarbon ofii kessa qabanii dha.are an amphiphilic class of hydrocarbon-containing organic compounds. Lipidonni kuni kan qoqqodaman waan isaan akkatta makamuu bayye xaxama ta'ee waan qabaniif, kunis umamaa lipid polymorphismiif sababa ta'a. Moleculonii lipid ammalla akkana sababi qabaniif waan bayyinaan egee hydrocarbon dheraa ka umamaan lipophilic ta'an fi mataa polar (fakkena tajajilumma phosphate irratti hunda'e fi/yokan tajajilumma inositol irratti hunda'e) waan ofii kessa qabaniif. Organismotta lubbu qaban kessatti, lipidonii energy olka'un, kutta cell membrane kessatti argamani ta'un fi akkasumas lipid signaling barbachisaa ofi


Aminoo Asidii

Aminoo Asidii

chemistry kessatti, amino acidiin molekulii amine fi carboxyl functional group kan ofii kessa qaba. biochemistry kessatti immo, maqaan kuni kan ibsuu alpha-amino acidotta formula waluma-galatti NHCHRCOOH ofii kessa qabani dha. Molekulotni kuni immoo kuttan amino fi carboxylate jedhaman kan carbon tokkotii walitti qabataan yoo ta'an kuni immo α–carbon jedhamuu. Alpha amino asidonii garagara kan itti gargari ba'an garagarumma side chain (kutta R) alpha carbon isaanii irratti hunda'et. Garagarumman kunii immoo guddinan, diqicha hydrogen atom glycine kessatti argamu irra jalqabe, methyl group alanine kessatti argamu biraa darbee, hanga guddicha heterocyclic group tryptophan kessatti argamut ademma.

Alpha-amino asidoni proteiniin kan irrati hunda'e dha. Proteiniin kan umamuu yoo amino asidoni walit qabamaniin yoo ta'u kunis "sansalata" amino asid peptide bondiin walit qabaman umuudhan. Proteiniin gargara hunda, amino acid garagara ta'e ofii kessa qaba, tartibii kunis tartibaa protein tokkofaa dha. Akkumaa qubeen gargara waliti dhufaani maqaa garagara ummuu danda'anii hunda, amino asidoniis tartiba gargara gargaran walitti qabamanii proteinotta gargara ummuu ni danda'u.

Proteinotaa standard amino acids ta'an kan cellotan protein biosynthesis kessatti tajajilaman digdama (20)t jiru, isaanis kan himaman genetic code isaanitiin. Amino asidonii 20n kuni kan midhafaman molekulotta birra irra ta'ulee, Organizimotti gargara amino asid midhasu danda'aniin fi amino asiidonii nyattaa isaani kessatti barbachisuun gargari jirru. Gossi amino asid organizimotaan midhafamu hin dandenne essential amino acid jedhamani wamamu.


Oromiya

Oromiya


Kaarbon daayi'oksaayidii

Kaarbon daayi'oksaayidii

Kaarbon daayi'oksaayidiin kuniin kompaawondii keemikaalaa kan atamii kaarben tokko fi ooksijiinii (oxygen) lama of keessa qaba. Yeroo baayyee foormulaa keemikaalaa isaa CO2 tiin beekkama. Kompaawondiin kuniin atimosfeerii lafaa keessatti xiqqaatee persentii tilmamaan 0.038% ta'uun yoo jirattu, kunii immo giriinhaawos gaaz(greenhouse gas) bayyee barbachisaa dha. Akkatta jajjabo(solid) isaa keessatti cabbii goggaa jedhame beekkama. Innis kutta gudda marsaa kaarbonii ti.

Section::::Chemical fi physical properties.
Kaarbon daayi'oksaayidiin gaazii qalama hin qabne yoo ta'u, yoo bayyinan gara keessatti afuuran fudhatamee (kunis waan hamma ta'e dha sababis rakko asphyxiation fiduu danda'a), dhandhama hamma afaan kessatti fi warranumma funaan fi qoonqo kessatti fiduu danda'a. Kunii immo kan dhufuu yoo gaaziin kuni mucous membrane fi gorora keessatti walitti makame, kaarboniik asidii jajjaba hin tanee ummu dha. Namii tokko dhugatti carbonate ofii kessa qabu (dhugaatii lallaafaa fi bishaan horaa/amboo) dhugee deeffachuu yoo yalle, waani akkana itti dhaqabu danda'a.

Rukkinni(density) gaazii kanaa tempireecharaa fi dhiibaa ummamaa keessatti hanga 1.98 kg/m³ yoo ta'u, kunii immo rukkina qilleensaa harka 1.53ttin caala. Molokiyuuliin Kaarbon daayi'oksaayidii (O=C=O) boondii harka lama lama ofii keessaa qaba, akkasumas fakkiin isaa dagale tokkoon (linear) dha. Dipole elektiriiki hin qabu. Akka ooksidaayizdi (oxidized) ta'etti (ooksijiinii of keessaa qabutti), gaaziin kun waantoota biraa wajjin dafee walitti hin makamu, akkasumas kan gubachu danda'u miti.

Dhiibbaa atmosferra sirrii (1 atm) fi tempireechara −78.5 °C irratti, Kaarbon daayi'oksaayidiin osoo dhangala'ootti hin jijjiramiin akkatta jajjaboo irra gara akkaataa gaaziitti akkataa sablimeeshin(sublimation) jedhamuun yokan gaazii irra gara jajjabootti akkata dippooziishin(deposition) jedhamuun jijjiirama. Akkatan jajjaboo isaa maqaa cabbi goggoga (dry ice) jedhamee beekkama. Kaarbon daayi'oksaayidiin dhangala'oo" "ta'e kan umamuu yoo dhiibbaan (pressure) 5.1 atm caalu dha. Qabxiin sadii isaa dhibaa 416.7 kPa irratti -56.6 °C yoo ta'u, akkasumas critical point isaa 7821 kPa irratti 31.1 °C dha.


Ooksijiinii

Ooksijiinii

Saayinsii keessatti, ooksijiiniin elementiikeemikaala yoo ta'u mallattoo kemikala O qaba; lakkoofsi atamii ooksijiinii 8. Maqaan ooksijiinii jedhamu kuni jecha Afaan Giriik lama irraa dhufe, kunis "oxys" - asidii fi "-genēs" - midhagsa jedhamaan irraa dhufee. Gara jalqabaa jaarraa 18ffa irratti, Oontuwaan Laavoziyeen(Antoine Lavoisier), maqaa ooksijiinii, burqaa lameen Afaan Giriik olitti ibsamaan irratti hunda'udhaan maqaa kana baseef. Kunis ooksijiiniin waan asidii hundumaa keessatti argaman se'eet. Ergaa suniin bodaa garuu hikaan asidii jijjiramerra. Ooksijiiniin vaalensii 2 qaba. Lafa irratti ooksijiiniin kunii elementota biraa wajjin kovalentiin yokan ionikiin walitti-qabame argama. Fakkenii kompawondoota ooksijiinii of keessaa qaban bishaan (HO), biyyee (silica, SiO), fi sibila dammeessa'aa (iron oxide, FeO).

Ooksijiiniin diatomic (O) ta'e kunii kutaa qilleensaa guggudo lameen keessaa tokko dha. Kunii immoo yeroo footosinteesisii(photosynthesis) biqiltootaan yoo bafamuu, bineensottaf immo aerobic respiration keessatti isaa barbaduu. Kunii immo Anaerobic organismsiif waan hamaa yoo ta'u lubbu qabatotta yeroo duraaf jiraachaa turaanin akka "kosii" (waste) hamaa bafamaa ture.

Ooksijiiniin triatomic (ozone, O) ta'ee kuni raadiyeeshinii kessaan kan umamuu yoo ta'u kunis kutaa atmosferaa gubbatti umama, kunis raadiyeeshinii Altiraavaayoleetii (UV radiation) nurra dhowwuun nu qarqara.


Tartiiba (baayoolojii)

Tartiiba (baayoolojii)

Qoqqodama saayiinsii kessafi kan biology kessatti akka tajajilamutti, order (Latino: "ordo", plural "ordines") kuniin sadarka class fi famiglia jidduti argama (maqaa birra sadarka irra taxon jedhamuun bekama). Superorderiin immo sadarka "class" fi "order" jiddutti argamu dha.


Cartilage

Cartilage

Cartilageiin gossa connective tissue walitti qabame dha. Kaan ofii kessa qabus "fiber"otta collagenous ta'an fi/yokan elastin ta'an yoo ofii kessa qabataan, gossa celli kan chondrocyte jedhaman, kan waan akka "gel" ta'e kan matrix jedhamuun marfamanii argamu. Cartilagiin kunin avascular (blood vessel homma kan hin qabne) fi nyatnii isaani matrix kessan hurkee dabraa. Cartilagiin fayyida bayye qabu, hundee jabba lafee kennaf kennu fi akkasumas lafee articulate ta'aniif fulla cisse (smooth) ta'e kennun ademsaa isaani salphisuu. Cartilagiin nafa kenyaa kessatti bakka bayeet argamu isaanis jilbaa fi ciqiletti, cinacha, gurra, funaan, Tuboo Bronchial fi jiddu Marsaa Intervertebralt. Cartilage gossa sadiit jirra: hyaline, elastic fi fibrocartilage. Isaanis waan tendon kessatti argamanii dha.


Dermal denticles

Dermal denticles

Denticles kan jedhamanii waan fulla qamma qurxumii fi "insect"otta kessatti argamu dha.


Qarqarsa Salpha

Qarqarsa Salpha


Maxxantuu

Maxxantuu

Parasitismiin gossa symbiosis ("waliin jirrachu") kessa tokko yoo ta'uu, kunis akkatta organizimonni lama kanphylogeneticsiin gossa tokko hin ta'iin, tokko ta'uun yeroo dheraa ta'eef, yeroo bayye hanga yeroo jirenya organizimii tokko kan walin jiratannidha. Waliin jirrenyi symbiosis kuni commensalism ("waliin-nyachuu", kana organizimonni lama bakka tokkotti waliin jiracha garuu kan organizimiin tokko fayyadatama kan kan biraa immo kan hin midhamne akkasumas hin fayyadamne dha) jalqabe, symbiosisiin akkasumas mutualism (kan organizimonii lachuu waliin jirachu irra fayyadaman) kessa ba'ee hanga parasitism (maxantumma) (parasitichii kan yeroo bayye lachuu irra diqqaa ta'ee fayyadama kan hostiin immo midhamuu dha. Kessatuu qo'anno maxxantumma medicalla kessatti, maqaan "parasite" jedhamu kunii kan fayyadamu organizimotta eukaryotic fi pathogenic ta'aan ibsuuf. Kanaafu, protozoa fi metazoa ta'anii kan dhukkuba fidtotta ta'an akka maxxantottatti yoo qoqqodaman, bacteria fi virusonni immo akka maxxantottati hin qodaman. Kan nama dinquu immo fungusonni kitabba parasitology medikala kessatti hin barrefamne, eukaryotic ta'anulle.


Fluid mechanics

Fluid mechanics

Fluid mechanicsiin gossa barnotta yokan qo'anno continuum mechanics jalatti argamu yoo ta'uu, kan qo'atuus wa'ee "fesashi" fesashi - fesashi (liquid) fi gaziit. Kunii immo ballinan qoqqodamu ni danda'a, kan itti qoqqodamuus fluid statics - qo'anno fesashi (fluids) hin lollane yokan hin chochone fi fluid dynamics - qo'anno fesashi (fluids) ademma qabani.


Hypopigmentation

Hypopigmentation

Hypopigmentation kan jedhamu kuni dhabamu qalamu goggaat. Kuni immo kan ta'uu dhumachuu melanocyte irra kan ka'uu yoo ta'u, kunis amino acidiin tyrosine jedhamu yoo diqqattu, melanocytiin waan amino acidii kana fayyadame melanin midhasuuf, melanocytileen diqachuu jalqaba.

Kunis kan mullatu kaneen kessatti


Congenital Disorder

Congenital Disorder

Congenital disorder kan jedhamu rakko yokan gossa dhukubba hunda kan yeroo dhalottat argamu dha. Jechii "congenital" jedhu kunii burqaa genetic hin ibsuus hin dhoksus. Kuni jechuun dhukubichii dirqama burqaan isaa geneticidha jechuu miti akkasumas dirqama burqaan isaa genetic hin ta'uu jechuu miti, burqaan genetic ta'uu yokan ta'uu dhabuu danda'a. Congenital disorderiin kuniin dhalotaan duraa, dhalotaa irratti yokan wagga heddu (bayee) dhalotaan bodaa bekkamu danda'a. Congenital disorderiin kunii burqaan isaa dongorra geneticsii, dhibaa alla (environment), kan lachuu yokan immo burqaa hin bekamnee irra dhufuu danda'a.

Akkataan congenitalii kuniin akka dhukubaa, sirri ta'u dhabuu, akkataa sirri dhabuu, gargari ba'uu yokan immo akka gargarumma geneticsit ilalamuu ni danda'a. Rakoon yokan dhibaan congenitaliin fiduu danda'u salpha yokan immo ajessa ta'u danda'a. Kan dhibaa guddaa fidaan kan akka anencephaly lubbu nama fudhatuu. Congenital physical anomalies (rakko congenital kan fakki nama irratti ta'uu) kuni du'atti ijolle didiqoof sababa gudda ta'a, kunis ijolle 1000 kessa 2 United States kessatti ajessa.


Melanin

Melanin

Ballinan, melaniniin kaneen kessa tokko dha: polyacetylene, polyaniline, fi polypyrrole "gurracha" fi "bunii" yokan makaa copolymer isaani. biological melaniniin bayye bekkama ta'ee polymerii monomer molecules laman (indolequinone, fi dihydroxyindole carboxylic acid) kessa tokko ta'ee yokan kan lachuu kaneeni ta'etti. Melaniniin plant, binensotta fi protista kingdoms kessatti argama, innis akka pigmentiit tajajilla. Archaea fi bacteria kingdoms kessa jirachuun melanin walii-galtee dhabisaa qo'atotta kutta kanaaf sababa ta'erra.


Pigment

Pigment

Pigmentiin waan qalamu ifaa isaa irratti "(amh) antsabaraqu" jijjiru dha, kunis waan qalamu fillaxe xuxuuf. Dalagaan kunii immo fluorescence, phosphorescence, fi gossa biraa luminescence, kan waantichinu ifaa ofii kessa basuu irra gargari jirra. Waantonni bayeen fillanodhan wavelength ifaa hanga ta'ee xuxuu. Waantonni ilmen nama fillate fi midhasite akka pigmentiit fayyadamtu ammalaa adda ta'ee kan akka waan biraa qalamu jijjiru danda'an isaan dandesisuu qabu. Pigmentiin kuniis humna yokan jabenya tinting gudda kan waantotta isaan guilarmo qalayyadamatu yfiin olmaan kkantolaq delhaatu masqii fantol kan qalamu jijjiranii calluu qabachu qabu. Akkasumas temprature kara hundan argamu kessatti, akkata "solid" kessatti ofii danda'ee jirrachuu qabachu danda'a.

Dalagaa industry fi akkasumas "arts" yokan barnotta fakki kessatti, ofii danda'u fi osoo hin jijjiramiin argamuun amalla (property) bayye barbadamu dha. Pigmentiin jijjiraman yokan kan "permanent" hin tanee fugitive jedhamanii bekamuu. Fugitive pigments kan jedhaman kuni akkumaa yeroon darbuun yokan yoo ifaan walit dhufaan ni baduu, isaan tokko tokko immo akkanumatti gurata'u.

Pigments kan fayyadaman dibba, qallamu, plastik, uffataa, cosmetics, nyatta fi waanen biraa qallamu dibuuf. Pigmentonni bayeen midhafama industry fi visual arts kessatti tajajilaman colourant gogogga yoo ta'anii, isaanis kan yeroo bayye dakamani akka "duqetit" argamanii dha. Duqetonni kunii "waan qo'anoof tajajilamuu" (vehicle yokan matrix) kan qalamu hin qabne kessatti naqama.

Garagarumaan yeroo bayee immo pigmentotta jidutti ni godhama, kunis kan vehicle kessatti hin makamne, fi dye kan "fesashi" yokan immo vehicle kessatti makama ta'ee dha. Colorantiin tokko pigmentille qallamulle (dye) ta'uu ni danda'a kuniis "vehicle" tajajilamee irratti hunda'udhan. Akkataa tokko tokkot, pigmentiin qallamu (dye) irra akkataa Jabba-ummu qallamu (dye) makama fi sodaa sibilla (metallic) wajiin ta'uu irra umamuu ni danda'a.


Hoosiiftoota

Hoosiiftoota

Hosiftotta (mammals) (class "Mammalia") kan jedhamani dhigaa-ho'a kan qaban, binensotta spinal-qabatotta ta'an fi kan itti bekamaan immo dubrii isaani anaan mammary gland kessatti burqisisuu fi akkasumas rifensaa, lafee gurra jiddu kan dhaga'uf tajajilamaan fi samuu isaani kessatti kutta neocortex jedhamu qabu. Hosiftonni bayeen ilkaan sirritii walitii qabame argamu kan qabani yoo ta'an akkasumas ontogeny kessatti placenta qabu. Samuun hosiftotta waan kessa (endothermic) fi circulatory system geggesaa, kunis kutaa afuraanni onnelle ni daratta. Hosiftonni ofii kessa gossa jiratotta (species) hanga 5,400 (namalle daratte), genera 1,200, family 153 fi order 29 ofii kessa qabu.


Filter feeder

Filter feeder

Filter feeders (kan maqaa biraa suspension feeders jedhamun bekkaman) kunii binensotta waan bishaan kessa "(amh) tansafafu" fi nyatta bishaan kessa ofiit jabesanni qabuun nyatanidha, kessatuu bishaanicha kutta qamaa isaani kanaf qopha'ee irratti dabarsuni, fakkensa baleen whaleiin kutta qamaa isaa baleen jedhamu fayyadama. Filter feedingiin gossa nyatta afuuran kessa tokko dha. Binensonni tokko tokko kan gossa nyatta kana fayyadamani kan akka clam, krill, flamingo, sea sponge fi whale shark dha.


Jajjaboo

Jajjaboo

Waantoonni jajjaboo ta'an kan beekkamaniin walitti-qabamu fi jijjirama baayyinaa(volume) diduun. Xiqqeessanii (akka maayikiroskooppii jalatti) yoo ilaalanii, jajjaboon amala (property) sadii qaba:

Dameen fiiziksii kan waa'ee jajjabootaa qoratu soolid isteet fiiziksi (solid-state physics) jedhama.

The branch of physics that deals with solids is called solid-state physics, and is a type of condensed matter physics. Materials science is primarily concerned with properties of solids such as strength and phase transformations. It overlaps strongly with solid-state physics. Solid-state chemistry overlaps both of these fields, but is especially concerned with the synthesis of novel materials.

Jajjaboon baayyee salphaa ta'e jajjaboo nam-tolchee yoo ta'u maqaansaa eeroojeel(aerogel) jedhama. Rukkinni eeroojeelii isa salphaa 1.9 mg/cm ykn 1.9 kg/m (rukkina bishaanii 1/530 ta'a).

Jireenya keenya keessatti guyyaa guyyaadhaan jajjaaboo nu qunnama. Fakkenya jajjaboo keessaa kan akk cabbii, muka, pilaastikii fi kkf kaasun ni danda'ama.


Connective tissue

Connective tissue

Connective tissue kan jedhamu kunii gossa qoqqodama tissue afuurenni kessa tokko dha, kan hafaan sadeen immo epithelial, muscle, fi nervous tissue. Tissuen hunda yokan bayeen qoqqodama kana jalatti argaman:

Dhigaa, cartilage, fi Lafeen yeroo bayee connective tissue jedhamani bekkamu, garuu tissue birra qoqqodama kana kessatti argaman irra adda waan ta'aniif, maqaa "connective tissue proper" jedhamun sadeen kuni kan biraa irra gargari bafamu. Qoqqodama embryonic connective tissue kessattille garagarummati jiraa; fuula kana irratti qoqqodami kuni akka qoqqodama sadaffa fi qoqqodama kophat barrefame argama.

Section::::Gossa Fibersii.
Gossi fibersii kaneen:

Section::::Rakoo (disorders) connective tissue.
Rakoon connective tissue gargara bekkamanira; kunii immo kan dhalotaan dhufuu yokan kan "environment" (alla) dhufuu danda'u dha.

Section::::Staining of connective tissue.
For microscopic viewing, the majority of the connective tissue staining techniques color tissue fibers in contrasting shades. Collagen may be differentially stained by any of the following techniques:


Class (Baayoolojii)

Class (Baayoolojii)

Class kan jedhamuu sadarka "classificazione scientifica" organizimotta biology kessatti "phylum" jalatti fi "order" gubbatti kan argamu dha.

Fakkenaa, Mammalia kan jedhamu "class" qoqqodama saree kessatti tajajilamuu yoo ta'u, kunis kan phylumiin isaa Chordata ta'ee (binensotta "notocorda" qaban) fi "order" isaa immo Carnivora ta'ee (hosiftotta fonii nyattan) dha.


Qonqo fi Video

Qonqo fi Video

Section::::Qonqo.
Afaan oromoo yeroo kanatti godinootii hedduu keessatti du bbatama. baroota hedduuf cunqurfamus baduu hin dan deenye. ammas yoo rabbi jedhe gara fuulduraaf afaan biyyoolessaa tahuu nidandaha . garuu ummanni keenya haala inni keessa darbee as gahe hin beeku.


Binensotta

Binensotta

Binensotti qoqqodama organizimotta kessaattii guggudo kan ta'aan kessa tokko yoo ta'uu, kan qoqqodamus akkaa kingdom Animalia yokan Metazoa ta'eet. Walumma galattii celli bayee kan qaban, waan isaan marsee jiruu kan hubatanii fi kan nyataan immoo organizimotta biraa nyachuun yokan kuttaa organizimotta biraa kessaa hanga ta'ee nyachuun kan jiratanii dha. Qamnii isaan kuni akkumaa gudataniin jabacha dhufaa, kunis bayinaan kan ta'uu akka embryot yoo guddatan, haa ta'u malee binensotti tokko tokko itti anee metamorphosis geggesu.

Jechii "animal" jedhuu kan dhufee latin "animal" yokan (bayeet (plural) "animalia") kunis jechaa "anima" jedhamuu irraa kan dhufee yoo ta'uu, hikaan jechaa kana qillensa yokan lubuu barbachisaa jechuu dha. Akka jechaa guyya guyyat fayyadamanit, jechii kunii hikaan isaa binensotaa nama alla ta'aan ibsuuf tajajilama. Haa ta'u malee Baayoloojii kessatti jechii kunii miseensotta "Kingdom Animalia" ta'aan hundaa ibsuuf tajajilamaa. Kanaafu jechii "binensotta" jedhuu "biology" kessatti yoo tajajilamuu namas walit-qabata.

Bineensi akka biqiltoota ifa adduun kan hin guddannee f fi Nyaata hin qopheffannedha.

Section::::Qoodinsa Xin-lubbuu.
Baayoloojii(xin-lubbuu) keessatti bineensonni gita jireenyaa tokko yoo ta’an gita 34tti qoodamu. Kanneen keessaa baay’een isaanii raammoo xixiqqoo ykn gosoota raammoo fakkaataniidha.
 dabalatee ) .


Baha Shawaa

Baha Shawaa

Shawaa Bahaa (East Shewa) godinaalee kudhan-lamaan Oromiyaa keessaa tokko yoo tatu, maqaa kanas kan argatte kutaa bulchinsa Shawaa durii irratti.

Shawaan Baha jiddu Oromiyaatti kan argamtu yoo ta'uu, kutaalee dhihaa fi baha walitti qabsisti. Zoniin kunii kibba fi kibba-dhihaan Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Ummattoota Kibbaa, dhihaan Shawaa Dhihaan, kabba-dhihan Shawaa Kaabaan, kaabaan Naannoo Amaaraatiin, kabba-bahan Naannoo Affaar, kibba-dhihaan Arsiin marfamtee kan argamtu yoo tatuu, dhumaa dhihaa ishettiin Laga Bilaattee qabachuun beekamti. Magaallan beekamoo Shawaa bahaa kessatti argaman Adaamaa, Bishooftuu, Matahaaraa, Shaashamaannee fi Baatuu.

Yaada badaa mukni isaa irraa ciramee badee midhasuu irraa ka'amee, Biiroo Qonnaa fi Misooma Baadiyaa godinichaa ("Zonal Agriculture and Rural Development Office)" guyya Onk. 2, 2006 irratti mukaa hangaa miliyoona 36.3 ta'uu, annolee godina Shawaa bahaa 10 keessatti, lafa heektaara 4,000 ga'u irratti dhabuu danda'eera.

Section::::Gabaasa Shawaa Bahaa.
Gabaasa Abbaa Taayitaa Instaatistiiksii (Central Statistical Agency) irraa bara 2005 GC akka ibsutti, godinni kuni tilmamaan bayyina ummatta 2,475,945, yoo qabaatu kana keessaa 1,246,576 dhiira yoo ta'an kan hafan yookan immo 1,229,369 immo dubraa dha. Bayyina ummatta oliitii ibsame keessaa parsentiin 32.1% yookan namni 794,683 badiyya alla jirrattu. Ballina lafa tilmamaan 13,624.09 square kilometers ta'u keessatti tuuta'insa uummataa Shawaa Baha tilmamaan 181.73 people per square kilometer ta'a.

Akka Baankii Addunyaa meemoraandamii gaafa Caamsaa 24, 2004 akka ibsutti, parsentiin 9% jirattotta Shawaa Bahaa elektrikii ni fayyadatamu, akkasumas baayyinni karaa konkolaataa godina kanaa 54.7 kilometers per 1000 square kilometers yoo ta'u (kunis yoo kiilomeetira 30 kan biyyaa wajjin yoo walitti madalaan), akkasumas avireejjiin abbaa manaa badiyya tokko heektaara lafa 1.2 (kunis heektaara lafa biyyaa 1.01 fi heektaara lafa Oromiyaa 1.14 wajjin yoo walitti madalamu, akkasumas avireejjiin abbaa manaa baadiyyaa tokko mataan horii mana hanga 1.0 qaba. Parsentiin 14.5% ummata, namota qonnaa malee jiratan yoo ta'an, kunis yoo kan biyya parsenti 25% fi kan Oromiyaa 24% wajjin yoo walitti madallan. Ijollee barachu danda'an keessa parsentiin 61% mana barumsa sadarka tokkoffati galma'ani argamu, akkasumas parsentiin 19% mana barumsa sadarka lammaffatti galam'ani argamu. Parsentiin 21% godina kanaa busaaf saaxilamaa yoo ta'an, 49% immoo Tsetse flyiif bana jiruu. Meemoraandamiin godina kanaa balaa qillensa gogaa (risk of drought) qabachun qabxii 372 kennaaf.


Oromiyaa

Oromiyaa

Oromiyaan () kutaalee Itoophiyaa kudha tokko keessaa tokko kan taateedha. Ballina lafaa Bahaa hanga Kibba-dhihaa biyya keessatti 353,632 km² ta'e qabatee, baayyina ummataa bara 2002 tilmaamaan hanga miiliyoona digdamii-afurii qabdi (24,000,000), kunis ballina lafaa fi baay'ina ummataan biyya keessaa tokkoffaa ishee taasisa. Isheenis kan ofii keessa : kutaa Arsii, Baalee, Harargee, Iluu Abbaa Booraa, Shawaa, Wallagga, Gujii fi Boorana. Magaalaan guddoon Oromiyaa Finfinnee dha. Bara booda gaaffii mirgaa sabni Oromoo gaafateen booda gara Finfinneetti deebite. Magaalonni gurguddoon biraa Oromiyaa keessatti argaman Adaamaa, Amboo, Asallaa, Bishooftuu, Dambidoolloo, Fiichee, Gimbii, Gobbaa, magaalaa Jimmaa, Mattuu, Nagellee,Naqamtee, Shaashamannee, Bulee Horaa dha.

Haala yeroo ammaatiin Oromiyaan naannoo Tigraay irraa kan hafe naannolee hundaan wal daangessiti ykn wal tuqxi. Kunimmoo yeroo tokko tokko walitti bu'iinsa uuma. Fakkkeenyaaf naannoo Sumaalee keessatti.
Godinaaleen Oromiyaa keessatti argaman
Arsii,
Arsii Lixaa,
Baalee,
Boorana,
Gujii,
Harargee Bahaa,
Harargee ,
Iluu Abbaa Booraa,
Jimma,
Shawaa Bahaa,
Shawaa Dhihaa,
Shawaa Kaabaa,
hawaa Kibba Lixaa,
Wallagga Bahaa,
Wallagga Dhihaa,
Horroo Guduruu Waallaggaa fi
Qeellem Waallaagaa, ti.

Section::::Seenaa.
Jaarraa digdamii tokkoffaan duratti, magaalaan guddittii Oromiyaa Finfinnee turte, kunis maqaa biraa Addis Ababaa jedhamuunis nibeekamti (maqaan kun Afaan Oromoo miti). Magaalaan guddittii Oromiyaa gara Adaamaatti jijjiiramuun ishee mormii hedduu fidee ture. Morkattoonni akka jedhanitti bulchaan Itoophiyaa Finfinneen Oromiyaa keessatti argamuu ishee hinbarbaadne jedhaniiru. Karaa biraammoo, Finfinneen afaan, aadaafi seenaa Oromoo guddisuudhaaf mijataa miti jechuudhaan mootummaan nidubbata. Waxabajjii 10, 2005 keessatti Dhaabbata Dimookraatawaa Ummata Oromoo(DhDUO) kan kutaa bulchaa Adda Dimookraatawaa Warraaqsa Ummattoota Itoophiyaa (ADWUI) ta'e, magaalaa guddoo Oromiyaa akka Finfinneetti deebisu ifa godhee.

Seenaa Itoophiyaa sirrii

Section::::Afaanota.
Afaan Oromoo, kan yeroo ammaa qubee Laatiniitiin barreeffamu, afaan bal'inaan dubbatamu yoo ta'u kunis afaan Oromiyaa keessatti dubbatamu keessaa %83.5 ta'a. Afaanonni kan biraa kan baayyinaan dubbataman Amaariffa (11%) (keessaahuu Wallagga Bahaa fi Shawaa Kaabaa keessatti), afaan Guraagee ([Sabatbeet [Guraagee]], Sooddoo fi [Silxee]), Afaan Hadiyyaa, afaan Geedi'oo (0.98%) (keessumaayyuu Shawaa Dhihaa fi Shawaa Bahaa keessatti), Tigiriffa (0.25%). Afaanonni Oomotiik ummata muraasaan naannoo Jimmaa, Iluu Abbaa Booraa fi Wallagga Lixaa keessatti nidubbatama; afaanonni Naayiloo-Sahaaraa (Koomoo, Majangi, Gumuzii fi Bartaa) ummattoota dhihaa keessa faffaca'anii jiraniin ni dubbatama.

Section::::Diinagdee.
Akka ATI (Abbaa Taayitaa Istaatistiiksii Itoophiyaa) gabaasetti, bara 2004-2005tti Oromiyaa keessatti buna toonii 115,083 oomishame; kunis galmee Abbaa Taayitaa Bunaa fi Shaayii Itoophiyaa argame. Lakkoofsi kun oomisha bunaa Itoophiyaa keessaa dhibbeentaa 50.7% ta'a. Qonnaan bultoonnii naannoo Oromiyaa loon 17,214,540 qabu (kunis loon Itoophiyaa keessaa 44.4% ta'a), hoolota 6,905,370 (39.6), re'oota 4,849,060 (37.4%), fardeen 959,710 (63.25%), gaangota 63,460 (43.1%), harree 278,440 (11.1%), gaala 139,830 (30.6%), lukkuu 11,637,070 (37.7%), fi kaanniisa gaagura 2,513,790 (57.73%) qabu.

Akka maxxansaa Baankii Addunyaa Bitootessa 2003tti, abbaan warraa baadiyaa lafa heektaara 1.14 qaba, kunis qabeenya lafaa kan biyyatti kan heektaara 1.01 ta'e ni caala. Namoonni 24% hojii qonnaan alaarratti kan bobba'ani(kan biyyatti ammoo 25%).

Section::::Wabiilee.
<waraabiilee/>


Lafa Arsi

Lafa Arsi

Arsin kuttaa Ethiopia kessaa tokko yoo tatuu annan gudoon ishee immo Asella dha. Laftii kunii "constitution" bara 1995 irratti hunda'ee gara zonii Arsi Oromiyaat jijjirame.

Zonii fi laftii Arsilleen kan wamamtee sabaa Oromo, kan lafa Bale fi Arsi irratti.