Maanchister Siitiin yeroo jalqabaaf xumura waancaa Shaampiyoonsi Liigiif gahe

Maanchister Siitiin dirree isaa Itihaad irratti PSG haala amansiisaa taheen injifachuun xumura waancaa Shaampiyoonsi Liigiif dhaqqabe. Taphichi cabbii yeroo isaa hin eeggatiin bu'e keessatti kan taphatame yoo tahu Paarisitti, Riyaad Mahaarez kubbaa fageenyarraaa karra eegaan Man Siitii Edersen dabarse galchiitti jijjiire injifannoon akka itti fufan godheera. PSG 'n taphichaan dura taphataa beekamaan isaanii Kiliyaan Embaappeen miidhamaan taa'umsa jijjiirraa ira taa'uun isaan miidheera. Jalqaba yeroo Aleeksaander Ziincheenkoon kubba waan harkaan tuqe fakkaatee rukuttaan peenaalitii kenname PSG waan abdii qabu fakkaatee ture. Garuu murtichi irra deebiin viidiyoon [VAR] deebi'ee haqameera. Mahaarez boqonnaan booda kubba Fiil Fooden dabarse galchuun dorgommicha irratti xumuratti fide. Tapha marsaa jalqabaa irratti Idiriisaa Guyyee kaardii diimaan kan bahe yoo tahu ammas obsa isaanii dhabuun Anhel Dimaariyaan tapha marsaa lammaffaan kaardii diimaan dirreeti bahe. Maanchister Siitiin taphicha ol aantummaan kan mo'ate yoo tahu, leenjisaan isaanii Pep Gaardiyoolaan waancaa kana Riyaal Maadirid yookaan Cheelsii keessaa kan mo'ate waliin taphachuuf hawwii isaanii guddaa mirkaneessaniiru. Xumurri isaa Caamsaa 29 Istaanbulitti taphatama. Galchii yeroo lakkoofsisanii fi taphichi xumuramuu yeroo murteessaan himu haalli taphattootnii fi Pep Gaardiyoolaan gammachuu isaanii itti ibsatan hammam akka waancicha injifachuu  akka barbaadan agarsiisa. Gaardiyoolaa fi taphattootni isaa waancaa itti fufinsaan waancaa adda addaa injifachaa kan jiran yoo tahu Gaardiyoolaan waggoota shan keessatti waancaa Piriimer Liigii injifachuu isaaniiti. Sanbata dhufu Chelsii waliin taphachuun yoo injifate waancaa Piriimer Liigii injifachuu isaa mirkaneessa. Maanchister Siitiin bara kana bilchinaa fi guddina gaarii agarsiiseera. Tapha walakkaa xumuraa irratti Borishiyaa Doortimondi waliin yeroo taphatan dhiibbaa keessa galanis miira isaanii to'achuun tasgabbiin taphatanii mo'achuu danda'aniiru. Inifannoon PSG irratti galmeessan ammoo inumaa gahumsa isaanii kan agarsise ture. Riyaad Maharez galchii yeroo lakkoofsisu, dhiibbaa PSG irraa isa mudatu ittisuun hanga xumuraatti deemuu danda'aniiru. Shaampiyoonsi Liigii yoo injifatan Maanchister Siitiin kileba guddaa Awurooppaa tahuu kan mirkaneessu taha.  Kun Istaanbul irratti kan murtaa'u taha. Milkaa'inni Maanchister Siitii tokkummaa garee irratti kan ijaaramedha. kanaaf ammoo taphattootni hin hiriiriin hafan kan akka Roodirii, Jaayo Kaseloo, Raahem Isterliingi, fi Ayimerik Laapport fa'a dirree qarqaraan jajjabeessaa fi onnachiisaa turan. Gahumsa guddaa kanneen agarsiisan keessaa taphichatti xumura kan godhe Riaayd Mahaarez, Fiil Fooden fi ittisa irraa Ziincheenkoon fa'a keessatti argamu. Mahrez jalqaba Yeroo Man Siitii gale itti baruuf yeroo kan itti fudhate tahus amma taphataa cimaa fi murteessaa taheera. Taphoota Shaampiyoonsi Liigii saddet irratti galchii afur lakkoofsise. Ziinchenkoonis akkasuma Jaayoo Kaanselo dursee carraa waan argateef gahumsa isaa agarsiiseera. Hunda caalaa garuu hojii garee isaan agarsiisaniin xumura Shaampiyoonsi Liigiif gahuun ni tahaaf. Gaardiyoolaan taphichaan booda yaada kenneen, '' baay'een itiin boone, jalqaba taphattoota har'a hin taphanneef, hundi isaanii taphachuuf gahumsa qabu waan taheef. Hundinuu qooda mataa isaa bahateera. Kanaaf amma yeroo itti gammadanidha. Waancaa PL mo'annee qophaa'uudhaaf torbee lama yookaan sadii qabna.'' ''Uummanni xumura Shaampiyoonsi Liigiif gahuun salphaa itti fakkaata. Amma xumuraaf gahuun keenya waggoota shanan darbaniif wantoota hojjenne agarsiisa.'' PSG liigii Faransaayiins morkii cimaan Liil irraa isa mudateera. Waancaa Faransaay 'French Cup walakkaa xumuraaf gahee Moonpiler waliin taphata. Lamaan isaanii kan mo'amu yoo tahu kilabichi sadarkaa tokko duubatti kan deebi'e tahuu agarsiisa. Bara kana waancaa osoo hin injifatiin darbu jechuudha. Kun guyyoota 11 dhufan keessatti beekama. Pochetiinoonn erga Tootenaahaamii ari'amanii hojii leenjisummaa malee turuun bara kana gara gidduutti PSG seenan.


Atileet Gudaaf Tsaggaay fiigicha mana keessaa m1500n rikordii Ganzabee Dibaabaa cabsite

Atileet Gudaaf Tsaggaay fiigicha mana keessaa Liivinitti gaggeeffameen fageenya m1500n rikardii haaraa galmeessite. Fiigicha fageenya gidduugaleessaa mana keessaa 'World Athletics Indoor Tour Gold' jedhamu Kibxata Faransaayitti fiigameen atileetiin Itoophiyaa Gudaaf rikardii duraan ture irraa sekondii lamaan dursuun daqiiqaa 3:53.09'n galuun rikardii haaraa galmeessite. Marsaan sadii yeroo hafu Gudaaf Tsegaayyi shaampiyoonaa yeroo lamaa fiigicha mana keessaa Awurooppaa kan turte Laawuraa Muuyir sekondii afuriin caaluun itti fufte. Gudaaf fageenya m1000 tahu daqiiqaa 2:37.36 tahun xumurtee sana boodas saffisa ishee hin xiqqeesine. Marsaan lama yeroo ishee hafus sa'aan fiigde 2:52.9 kan agarsiisu tahus sekondii 30 hafte keessatti saffisa dabaluun rikardii haaraa kana galmeesite. Gudaaf rikardii bara 2014 Karlisiruhetti Ganzabee Dibaabaan qabamee ture kan fooyyesite. Muuyir sadarkaa lammaffaan kan xumurte yoo tahu, sa'aatiin ishee galmeesite 3:59.58 Biriiteniif rikardiidha. Miiltoonishee Melisaa Koorteenii Biriyaanti daqiiqaa 4:04.79 galuun 3ffaan xumurte. ''Rikardii fiigicha mana keessaa addunyaa galmeessuu koon baay'ee gammadeera,'' jette Gudaaf. Shaakala cimsee waanan hojjedheef rikardii fiigicha mana keessaa cabsuuf kaayyeffadheen ture jette. Kan malees atileetotni lama rikardii addunyaa fiigicha mana keessaa kana cabsuuf xiqqoon hafee, osoo hin milkaa'in hafaniiru. Atileetiin Itoophiyaa Geetinet Waalee fageenya 3000m daqiiqaa 7:24.98 galuun sadarkaa 1ffaan yoo xumuru, seenaa fiigicha mana keessaa addunyaa irratti saffisa isa 2ffaa tahee galmaa'eera. Atileetiin USA Giraanti Hoolooway fiigicha gufachiisaa 60m fagaatu sekondii 7.32 keessatti galuun 0.02 jedhee rikardii osoo hin cabsiin hafe. Atileet Geetinet Waalee ganna 20 yoo tahu rikardii atileet Daani'eel Komen yeroo dheeraaf ture 7:24.90 cabsuu danda'a jedhamee eegama. Dorgommii mana keessaa fageenya 3000m kanaan atileet Salamoon Baareggaa sadarkaa lammaffaan yoo xumuru, Lameechaa Girmaa 3ffaan xumure.


Fincila May Day: Tarkiin fincila Dafqaan Bultootaa 'May Day' akka adunyaatti gaggeefameen namoota 200 hiite

Poolisiin Tarkii namoota 200 guyyaa Dfaqaan Bultootaa irra hiriira hin eeyyamane bahan jedhe adabe. Hiriirri kun uggurru koroonaavaayirasii jiraatus adunyaa guutuu irratti gaggeeffameera. Finciltootni magaalaa Tarkii, Istaanbul, uggura sadarkaa 3ffaa weerara koroonaavaayiraii ittisuuf bahe cabsuun qabaman. Hiriirichi wagga waggaan Caamsa 1 hojjettootaa fi tokkummaa dafqaan bultootaan durfamuun gaggeeffama. Kun qaama ayyaana dafqaan bultoota idil adunyaa tahuun biyyoota hedduu keessatti kabajama. Bara kana, weerara lubbuu hedduu galaafatee fi dinagdee kuffiise osooma jiruu gaggeefame. Biyyoota baay'ee keessatti poolisoonni seera itti koroonaavaayirasii bahe eeguufi walitti bu'insa mudachu malu ittisuuf jecha baay'inaan bobbaafamaniiru. Hiriira guddaan biyyoota akka Jarmanii, Raashiyaa, Ispeen, Iswiidin UK, Kuubaa, Kolombiyaa, Filiippinsii fi Indoonezhiyaa keessattti gaggeeffameera. Tarkiin garuu biyyoota guyyaa fincila Guyyaa Dafqaan bultootaa poolisiinno namoota hiriira bahaniin walitti bu'anii namoota hidhan keessattti argamti. Waajjirri bulchaa Istaanbul akka jedhetti namootni 212 bakka daanga'e cabsuun adabaabaayii Taaksim, bakka mallatto fincilaa tahe seenuuf yaalan hidhamaniiru. Suuraa irraa akka mul'atutti bakka jeequmsichaatti poolisiinni ittisa kaawwachuun namoota hiriira bahan duubatti dhiibaa, kaan ammoo adabaabaayicha keessaa gototanii baasan agarsiisa. Tarkitti lakkoofsi namoota koroonaan faalamanii fi du'anii akka malee daballaan biyyattiin uggura guutuu torban darbe labsiteetti. Faransaayitti yoo xiqqaate namootni 46 tahan adamanaiiru. Kun erga namootni hiriira bahan tokko tokko poolisii waliin walitti bu'anii, dhagaa darbachuun, foddaa caccabsuu fi kuusaa balfaatti abiddafaa qabsiisaniiri. Mootummaan Faransaay yeroo hojjetaan ittisa balaa tokko abiddicha dhaamsuu haleeluu isaaf balaaleffateera. Ministerri biyya keessaa 106,000 magaalaa Paarisii fi magaalota kaan keessatti bakka 300 tahutti hiriira bahaniiru. Namootni hiriira bahan karoora mootummaa faayidaa namootni carraa hojii dhaban argatan jijjiiruuf baasee mormuun wal qixxummaan dinagdee akka jiraatu sagaleesaanii dhageessisa turan. Haaluma wal fakkaatuun gaaffii wal fakkaataan Jarman keessattis guyyaa Dafqaaan Bultootaa irraa dhagahamaa ture. Biyyattiin uggura cimaa sababa koroonaa torbee darbe dabarsitee ture. Magaalaa Berliin keessatti, haala hiriirtotaa hordofuuf poolisoonni kumaatamni bobbaafamaniiru. Gareen hiriirtotaa tokko tarkaanfii mootummaan koroonaavaayirasii irratti fudhate morma. Namootni saayikilii 10,000 qabatan hiriira mormii farra kaappitaalistii kanatti makamaniiru. Garuu akkuma aduun dhiyaa dhufteen meeshaalee daandii cufan irratti abidda qabsiisuu fi poolisoota seera uggura koroonaa kabachiisuuf yaalan waliinis walitti bu'aa turan.. Indoonezhiyaatti koroonaavaayirasiin dubbii ijoodha. Finciltootni daandiitti bahuun awwaalcha fakkeessun agarsiisuun, hamma namoota koroonaan du'anii agarsiisan Ayyaanni Dafqaan Bultootaa Kuubaa keessatti bifa hin barmneen dhaabbate. Hojjettootni walitti qabamuun warraaqsa Komunistootaa Fidel Kaastiroo bara 1959 gara aangootti fide yaadatu. Kuubaan waggoota lamaaf walitti aansuun adabaabaayii Haavaanaa 'Plaza de la Revolution ' jedhamutti tahu sababa kufaatii dingdee fi koroonaan hin gaggeesiin hafte. Bakka isaa hoggantootni biyyaalessaa muraasa bakka qullaa uummatni itti fayyadamutti yoo yaadatan uummatni manuma isaatti akka ayyaaneffatu godhan. Biraasilsitti ammoo poolisiinni namoota shuubbisaa turan bishaan, ulee  fi aara nama gubu fayyadamuun bittinsan. Finciltootni ammoo hanqaaquu itti darbachaa turan. UKtti seerri poolisoonni finciltoota akka dhaabsisaniif aangoo dabalataa kenneef ammoo finciltoota irratti aarii guddaa uumeera. Namootni dhibbaan lakkaa'aman Landanitti walitti qabamuun poolisii, yakka, adabbii fi kaffaltii mana murtii mormaniiru Suuraan hundinuu seera koppii raaiyitiin taa;an


Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa 'odoo agartuu ija qabatte' jedhe gabaasi

Firaans duguuggaa sanyii Ruwaandaa bara 1994 keessaa "itti gaafatamummaa ulfaataa fi humnaa olii" qabdi jedha gabaasni hayyoota seenaa Fireench. Garuu ammoo duguuggaa sanyii kana irratti hirmaannaa ykn tumsa Firaans ragaa agarsiisu hin arganne. Komishiniin ogeeyyii seenaa gabaasa pireezidantii Firaans Imaanu'eel Makirooniif dhiyeesseen, Firaans qophii duguuggaa sanyii kanaa "odoo agartuu ija qabatte" jedhe. Duguuggaa sanyii fiinxaleeyyiin warra saba Huutuu, warra saba Tuutsii fi warra Huutuu kanneen ilaalcha fiinxaleessummaa hin qabne irratti raawwataniin yoo xiqqaate namoonni 800,000 guyyaa 100 keessatti ajjeefamaniiru. Gareen hayyoota seenaa kun galmee qondaalota Fireench yeroo sanaa qorate. Baroota dheeraaf dhimma duguuggaa sanyii kanaarrtti Firaans komachaa kan turte Ruwaandaan gabaasichi simachuu ibsite. Mootummaan Ruwaandaa gabasichi "duguuggaa sanyii warra Tuutsii irratti raawwatame irratti qoodni Firaans akkam ture kan jedhurratti waliigalteerra gahuuf tarkaanfii barbaachisaadha" jedhe. Bara 1994 baatilee Eeblaa fi Waxabajjii jidduu wayita duguuggaan sanyii sun raawwatu biyyattii bulchaa kan ture nama saba Huutuu ture. Booda finciltoonni warra Tuutsii pireezidantii ammaa Pool Kaagaameen hogganamn 'Rwandan Patriotic Front' (RPF) fonqolchaan aangoo qabatan. Gabaasni amma bahe kun Firaans yeroo sana warra Huutuu  biyya bulchaa turan waliin hariiroo qabaachaa turuu mul'ise. Kunis pireezidant Imaanu'eel Makiroon qorattoonni kun galmee pireezidantii, dippiloomaatotaa, waraanaa fi tikaa yeroo sanii akka qoratan hayyama kennuu hordofeeti. Namootni 15 pireezidanti Makiroon muudaniin kan qorataman galmeewwan kunneen pireezidantiin Firaans yeroo sanaa Firaansuwaa Mitaraand nama Huutuu yeroos Ruwaandaa bulchaa ture Juvenaal Habiyaarimaanaa waliin hariiroo jabaa qabaachaa akka turan mul'ise. Duguuggaan sanyii kun Eebla 6 bara 1994 xiyyaarrii Juvenaal Habiyaarimaanaa feetee imalaa turte finciltoota Tuutsiin rukutamte namichi ajjeefamuu hordofeeti kan eegale. Loltoonni Firaans Waxabajji bara 1994 UNn gara Kibba-Lixa Ruwaandaa bobbaafaman. Ergamni isaanii wal falmisiisaadha. Zoonii namoomaa kan loltootaan tikfamu labsuun namoota hedduu du'a jalaa baraaranis, deeggarsi isaanii barfatee kan qaqqabe ta'uufi kanneen nama ajjeesaniif dawoo ta'uun qeeqamu loltoonni kunneen. Namoonni galmee kana qoratan akka walaba ta'an jedhamee namoota amma dura waa'ee Ruwaandaa qorachaa turan miti. Bara 2015 pireezidantiin Firaans yeroosii Firaansuwaa Ooland galmeewwan kunneen qoratamanii uummataaf ifa akka godhaman waadaa galanii turan. Haa ta'u malee manni murtii dhimmoota heeraa biyyattii galmeewwan kunneen iccitummaan isaanii eegamee akka turan murteesse. Mootummaan Ruwaandaa qooda Firaans duguuggaa sanyii kana keessatti qabdu ilaalchisee gabaasa kan ofii isaa akka baasu beeksiseera.


Lola Saaheel: Ammas loltootni Firaans lama Maaliitti ajjeefaman

Loltoonni Firaans lama Sanbata darbe osoo naannoo baha Maalii Menaakaa jedhamu keessatti  odeeffannoo sassaabuutti osoo jiranii ajjeefaman. Ajjeechaan loltoota lamaan kanaa guyyaa muraasa duras akkasuma loltootni Firaansi sadii haaluma walfakkaatuun ajjeefamaniiru. ''Finxaaleyyii Islaamaa'' naannoo Saaheel keessa socho'an loluuf jecha Firaansi loltoota ishee 5,100 ta'an Maalii keessatti erga bobbaaftee waggoonni hedduun lakkaa'amaniiru. Biyyattiin yeroo duraatiif loltoota ishee naannoo Saaheelitti kan ergite bara 2013 ture. AFP'n miseensota waraanaa biyyattii waabeffachuun akka gabaasetti kan Sanbataa kana dabalatee loltootni biyyattii 50 ta'an erga bara 2013 ajjeefamaniiru. Ministirri Humna waraanaa biyyattii Filooreens Paarly ergaa tiwiitara gubbaatti maxxansaniin maqaa loltoota isaanii ajjeefamanii eeruun Firaans ''ijoollee ishee lama'' dhabe jedhan. Kanneen ajjeefaman lama keessaa tokko dubartii ganna 33 haadha daa'imaa yoo taatu loltuu dubartii jalqabaa Maaliitti ajjeefamteedha jedha gabaasni AFP. Gareen al-Qaayidaa waliin hidhata qabu 'Group to Support Islam and Muslims' jedhamu haleellaawwan akka kanaa kana duuba akka jiru beeksiseera, haa ta'uutii kan Sanbataa kanarratti homaa hin jenne.


Sareen Pirezidaanti Maakroon namoonni sarootaaf gaarii akka yaadan dhaame

Sareen Pirezidaantii Firaansi Imaanu'eel maakroon, Nemoo jedhamu ergaa bara haaraa fi ayyaana qilleen walqabsiisee dabarseen dhalli namaa sarootaa fi bineensota biroof waan gaarii yaaduu akka qabu dhaame. Keessattuu saroota dahoo dhabanii iddoo garaagaraa jiran beekanii akka ofitti fudhatanii guddifatan dhaameera. ''Seenaan kiyya wayitan gatamee ture irraa eegala. Akkuma kiyya bineensonni 100,000 ta'an waggaatti Firaansi keessatti ni gatamu. Maarree tibba ayyaana qillee kana ofitti fudhaa guddifadhaa. Garuu wayita ofitti fudhattan sirriitti adda baafattanii beekuu qabdu'' jedha barreeffamni viidiyoo saree kanaa waliin maxxanfame. Imaanu'eel Maakroon Covid-19'n qabamanii handaara magaalaa Paarisitti adda ofbaasanii jiru. Sareen Nemoo jedhamu kun dhaamsa miiraan guutamee dabarseen, ''bineensonni manaa xixiqqoon(kanneen akka saroota, adurrootaa fi kaan) qaamuma maatii keessaniiti-dirqama isinirraa qabu'' jedhe. Pirezidaanti Imaanu'eel maakroon haadha warraa isaanii waliin ta'uun saree Nemoo jedhamu kana giddu-gala dahoo bineensotaatii yuuroo 250'n bituusaaniitu himama. Yeroo jalqabaaf Nemoo waliin kan mul'atan bara 2017 ture. Viidiyoon Nemoo akka ibsutti paarlaamaan biyyattii Amajjii dhufu keessa seera miidhaa bineensotarra ga'u hambisuuf ba'erratti mari'achuuf jedhu. Seerri kun maallaqi yuuroo miiliyoona 20 ta'u iddoo dahoo bineensota gatamaniif akka ramadamu hima. Namni bineensota gataman darare akka adabamu, akkasumas namni bineensota gataman madaqfachuu barbaade jalqaba beekamtii argachuudhaan ta'uu akka qabu ajaja seerri kun. Qajeeltoowwan bineensota kunuunsuuf hordofamuu qabanis ifatti kaa'eera. Seerri kun yoo mirkanaa'e namoonni hiyyeeyyiin abbootii qabeenyaa bineensota gatamanii ta'anis maallaqa deggersaa gaafachuu danda'u.


Firaans mormii Paakistaanii irratti ka'e hordofee lammileenshee akka achii bahan ajajje

Mormiin Firaans balaaleffatu Paakistaan keessatti yeroof mudate hordofuun biyyi Firaans lammileen biyya Paakistaanii qabdu hundi akka biyyattii gadhiisanii bahan ajajje. Embasiin Firaans Paakistaanitti argamu'bu'aa Firaansi Paakistaani qabdurratti sodaa guddaa jira''jechuun mormiin guutummaa Paakistaanitti guddachaa jiraachu akeekkachise. Torban kana keessa poolisonni lama walitti bu'iinsa namoota mormiif bahan giddutti dhalateen du'an. Firaans kaartuunii Nabii Mohaammad agarsiisuuf mirga qabaachuu ibsuu hordofuun mormiin ji'a darbe biyyattii keessatti jalqabame ture. Onkoloolessa bara darbe barsiisaan yeroo barattootaa wajjin mariyatan kaartuunii itti argasiise mormisaa muramuu hordofee, Pirezedantiin Firaans Imaanu'eel Maakiroon walabummaa yaada ofii bilisaan ibsachuu dhimma ilaallatu cimsanii dubbatanii turan. Haasaan isaanii kun Paakistaan dabalatee biyyoota muslimoonni itti heddumatan birootti dheekkamsa kaasuun oomisha Firaans amma lagachuutti qaqqabe. Nabi Mohaammad suuraan muli'suuf yaaluun amantii Islaamaa keessatti hin deeggaramu, akkasumallee akka yakka cimaatti ilaalama. Ambaasaaddarri Firaans biyyattii kesssaa akka bahu kan gaafate hogganaa paartii mormituu Tehreek-e-Labahik Paakistaan(TLP) Saad Huseen Rizvi erga dhaga'amee booda, torban kana mormiin kan jabaate. Aab Rizviin hidhamuun, qondaaltoonni Paakistaan paarticha ugguruu hordofee deeggartoonni paartichaa kumatamaan lakka'aman mormiif karaatti bahan. Poolisonni gaazii imimmaansituu fi bishaan namoota walitti qabamanitti biifaa turan. Paartiin mormituu TLP jedhamu kanan dura hiriira mormii guddaa dhimma amantii arrabsuu balaaleffatu qopheessee ture. Akka seera Paakistaanitti namni Nabi Mohaammad arrabsuun balleessaa raawwatee argame du'aan adabama. Ministirri Dhimma Biyya Keessaa Paakistaan Sheek Raashid Ahimad, biyyattiin''kabaja Nabi Mohaammad eeguu feeti' taatullee TLP Paaakistaan biyya leellistumman amantii taate akka addunyaarratti ilaalamtu barbaada'' jedhan. Imbaasiin Firaansi Paakistaanitti argamu marsariitii isaarratti Kamisa akka barreessetti ''hiriirri biyyatti keessatti dabalaa jira,'' ''Bu'aa Firaans Paakistaani qabduurratti yaaddoo cimaan waan jiruuf, Lammileen Firaans yeroo xiyyaarota daldalaa tajaajila kennaa jiraniin biyyatti keessaa bahutu gorfama''jedhe Embaasichi. Firaansitti mootummaan fi amantiin gargaara ta'uun isaanii mallattoo biyyattiin ittin beekamtudha. Barruun Chaarlii Heebdoo kaartuunii Nabi Mohaammad agarsisuun dhimma walqabuuf haleellaan ji'aadistootaa bara 2015 Paarsitti irraa qaqqabuun ni yaadatama. Onkololeessa keessa Pirezedantiin Firaans Maakiroon barruun sun mirga kaartunii sana maxxansu akka qabu deeggaranii dubbachuusaanii hordofuun dheekkamsa biyyoota muslimoonni itti heddummatan keessatti ka'ee ture. Paakistaan keessattis namoonni kuma kudhatti lakka'aman, akkasuma Iraanittis namoonni hedduun mormiif karaatti bahuun oomisha biyyattii lagachuu fa'aa qindeessan. Paartiin TLP yeroo sanaatti Ministeeronni mootummaa Paakistaan oomisha Firaans lagachuu kaasuun hiriira waame haqe ture. Ministirri Muummee Paakistaan Imraan Kaan Aab Maakiroon qeequun, garuu mootummaan biyyatti oomisha Firaans lagachuu ilaalchisee murtii hin dabarsine jedhanii turan.


Qondaaltoonni Paaris dubartoota hedduu qacaruusaaniif maallaqaan adabaman

Kantibaan magaalaa Paaris Anii Hidalgoo aangoo sadarkaa olaanaatti dubartoota hedduu muudan seera cabsuun erga itti himamee booda ‘dubartootaaf quuqama caalmaatti mul’istee - ('too feminist')’ jechuun qoosan. Kunis bara 2018  dubartoota kudha tokko fi dhiirota shan hojiichaaf filatamuu ykn muudamuusaanii hordofuun, seera biyyattiin walqixummaa koorniyaa hojiirratti kabachiisuuf akka biyyaleessaatti bara 2013 baafte cabsuun qondaaltoonni magaalaa Paaris adabamaniiru. Qondaaltoonni Paaris €90,000 ($109,000)akka kaffalan Ministirri Tajaajila Hawaasummaa biyyattii itti mureera. Aadde Hidalgoon ‘’adabamuu keenya yeroon himu gammachuutu natti dhaga’ama’’ jedhan. Seerri biyyattiin walqixxummaa koorniyaa eeguuf baafte akka jedhutti, tajaajila hawaasummaatiif saala tokkicharraa %60 ol  muuduun hin danda’amu. Aadde Hidalgoon garuu hojiichaaf %69 dubartoota filatan. Kaantibaan kun mana mareetti yeroo dhimma kana himan qoosaa akkas jedhan, ’’maanejimantiin magaalichaa hundi akka tasaa quuqamtoota baayisanii dubartootaaf falman ta’ani’’ jedhan. Haa ta’u malee, Firaansitti dubartoota aangoo sadarkaa olaanaaf filachuun  walqixxummaaf koorniyaatiif dubartoota dhiira caalaa muuduun itti fufuu akka barbaachisu dubbataniiru. ‘’Adabbiin kun sirrii miti, haqummaa hinqabu, ittigaafatamummaa dhabuu fi  waanta hamaadha’’ jedhan. Ministirri Dhimma tajaajila hawaasummaa Amilii di Montichaliin seerri adabbii hordofsiise kun bara 2018 jijjirameera jechuun toora tiwitaraa gubbaatti deebii kennaniifi jiru. Bara 2019 irraa eegalee dhiira ykn dubartoota hedduu hojiirratti muuduun/filachuun adabbiin hordofsiisuus hir’ateera, yoo madaalli koorniyaa waliigalatti hojiirratti dhiibbaa guddaa hin fidu ta’e jedhan.


Jaalalleewwan mucaa reebuun ajjeesuun bilbiluma ofii bilbilaniin barame

Jaalalleewwan dhiiraafi dubartii lammii Faransaay erga namtichi mucaa waggaa sadii kan jaalalleesaa ta'e reebuun ajjeesee lamaanu hidhaa bu'a. Ajjeechaan kun raawwatamuun kan beekame wayita dubartittiin poolisiitti nuuf qaqqabaa jettee bilbiltetti icciitii akka tasaa baafteeni jedhame. Namni Looyis Vaantaal kan umuriin waggaa 28 ajjeechaa daa'ima dhiiraa kan umuriin waggaa sadii Toonii jedhamu irratti raawwateef hidhaan waggaa 20 itti murtaa'eera. Haadha mucichaa kan taatee Kaaroolaayiin Leetoyile kan umuriin waggaa 19 turte erga mucaanshee reebichaan of walaaleen booda kan tajaajila yeroo atattamaatiif bilbilte. Haata'u malee osoo bilbilaa jirtuu bilbilli jidduun qabamnaan (hold) taanaan, kan isheen dubbattu akka waraabaamaa jiru kan hinhubatiin, namtichi mucaashee ajjeeseen ''sadarkaa(stairs) irraa lafa dhaheen jedheen'' osoo jettu dhagahamte. Achiin namtichi mucicha reebee ajjeese ammoo ''Sirriidha miti, Sadarkaarraa(stairs) kufeen nu baasaa? Sadarkaa appaartimantii jenna... Achiin wantoota hundaa nan dhooksa,'' wayita jedhu dhagahame. Wayita gareen wallaansaa nama jireenyaa maatii kanaa kan baha Magaalaa Riimsiitti argamuu qaqqabanitti, reeffa daa'ima kan qaamniisaa dirmammuun guutamee argan. Isaan boodas halkan gara hospitaalaatti erga geeffameen booda akka du'ee ibsame. Booda poolisiin wayita jaalallee haadha mucaa Vaantaal cimsee gaafatutti, baatii sadiin dura yeroo haadha mucaa kan taatee Leetoyile waliin wal baree kaasee irra deddeebiin daa'ima kana reebaa akka ture dhugaa bahe. Dhadhacha torban tokkoof tureen booda guyyaa Jimaataa namtichi ''miidhaa itti yaadamuun du'aan nama qaqqabsiiseen'' yakkamaa jedhamee itti murtaa'e. Tibba dhaddachaattis abbaan seeraa dubartii haadha muciichaa turte maaliif akka Vaantaal mucaashee reebaa ture poolisiitti hin himiin gaafaatamte, ''Baayyeen sodaadheen dhoksee'' jette. ''Poolisiin akka na gargaaruuf bilbiluufan ture garuu gochu hindandeenye,'' jette. Haata'u malee sababiin isheen dhiyeessite kun ishees balleessaa jalaa ishee hinolchine. Isheenis yakka ''Miidhaa qaamaa mucicharra gahaa ture gabaasuu dhiisuun'' hiidhaan waggaa sadii itti murtaa'eera.


Ville de Bitche: Facebook fuula magaalaa Faransaay dogongoraan haqe

Dhaabbanni miidiyaa hawaasaa guddichi Facebook fuula magaalaa Faransaay kan taate 'Bitche' dhaabbataan haquusaatti qeeqame. Dhaabbatichi maqaan magaalaa kaaba-baha Faransaayiitti argamtu jecha arrabsoo afaan Ingilizii walin wal jalaa dha'e. Kantiibaan magaalaa baay'ina ummataa 5,000 qabadu kanaas, peejiin Facebook magaalatti seera cabsee jedhamuun Bitooteessaa 19 haqamuu himan. Facebook ammoo erga dongongora ta'uu hubateen booda fuulicha Kibxata deebiisuu hime. ''Bitooteessa 19 irratti, Facebook fuulli magaalattii kana booda akka hin jiraannee nutti hime. Sababiinsaas seerota facebook cabseera kan jedhu ture'' jedhan kantiibaan magaalattii Benoit Kiffer ibsa kennaniin [Afaan Faransaayitti si geessa]. ''Maqaan magaalaa keenyaa haala hin taaneen hubatamuun itti deddeebi'a,'' jedhan kantibaan kun. Erga fuulichi haqameen booda, fuula biraa 'Mairie 57230' jedhamuufi koodii poostaa magaalattii mullisuun saaqan. Kantibichi haala facebook maloota ittiin qabiyyee to'atu qeeqan. ''Wanti magaalaa Bitche mudates hirrinaafi dhabina gahumsa meeshaalee dhaabbatichi ittiin to'atu kan mul'suudha,'' jedhan. Kantibichi, pirezidaantiin dhaabbata facebook kan damee Faransaay guyyaa Kibxataa isaan qunnamuun fuulli magaalattii deebiifamuu itti himuufi rakkina uumameef dhiifama gaafachuu dubbatan. Mr Kiefer ammoo isaafi duree facebook kan ta'e Maark Zukerbarg akka 'magaalaa bareedduu' kan taatee Bitche daawwataniif affeeruu himan. Dubbi himaan facebook Kibxata BBCtti akka himeetti, ''fuulichi dogongoraan haqamee, dhimmichi erga hubatameen booda battalaan ganama kana akka deebi'u ta'eera.'' Naannichatti magaalaan biraa, 'Rohrbach-les-Bitche' maqaa fuula isaa gara ''Ville de Rohrbach'' gaafa Wiixata geeddare.


Wayiniin qaruuraa tokko hawaarra bahee Dachee naanna'e dolaara mil. tokkotti gurguramuuf

Wayiniin Firaans buccuulleen/qaruuraan tokkoo kan hawaarra bahuun waggaa tokkoo oliif Dacheerra marsaa turte gurgurtaaf dhyaatte. Wayiniin kun dhaabbata Fireench wayinii omishuun addunyaa irratti beekamaa ta'e 'Petrus' jedhamuun bara 2000 keessa omishame. Kanaaf, qaruuraa Petruus 2000 jedhameera. Wayiniin qaruuraa Petruus 2000 kun ija wayinii guraacharraa kutaa Firaans Boordoo jedhamu keessatti hojjetame. Qaruuraa Petruus 2000 dacheerra [orbiitiin] naanna'uudhaaf ji'oota 14 itti fudhateera. Akka Dacheerra naanna'u kan taasifameefis, akka qaama qorannoofi qo'annoo nyaataafi qonnaa baasii dhuunfaatiin gaggeeffamuu tokkoo ta'eetti. Kibxata darbe wayiniin kun karaa gurgurtaa dhuunfaatiin akka gabaaf dhiyaateeru dhaabbanni caal-baasii Kiristiis jedhamu beeksiseera. Caal-baasii kanaanis wayinii kana gurguruuf gatii dolaara miliyoona tokkotu tilmaamame. Kiristiis keessa kan hojjetuufi Wayinii irratti beekuma guddaa kan qabu Tiim Triptree, BBCtti akka himetti qaruuraan wayinii duraanuu baramaa ta'e tokko kan isa hawaarraan Dachee naanna'aa ture kana waliin baruma tokko keessa omishame (Petruus 2000) waliin gurgurama. "Kun ammoo namni abbaa carraa ta'ee bitate dhamdhama lamaan isaanii wal bira qabee akka ilaaluu danda'uuf". Dhaabbanni Ispees Kaargoo Anlimiitid jedhamu wayinii qaruuraawwan 12 Sadaasa 2019 keessa gara Buufata Hawaa Idil-addunyaa (ISS)tti erge. Turtii guyyoota 400 ol hawaa keessaan booda, harkisa laaa (gravity) zeeroo ta'e keessatti  Kiiloo Meetirii 300 ta'u KM imaluun, wayiniin kun Amajji 2021 dara Dacheetti deebiyeera. Saayintistoonni wayinii kana kan qoratan yoo ta'u, gareen wayinii dhamdhamanis Bitootessa keessa Yunvarsiitii Boordootti wayinii hawaarra ture kana wal bira qabanii ilaaluuf wayinii yeroo walfakkaataa omishame yaalaniiru. Gaazexessituufi barreessituun beekamtuu kitaaba Inside Bordeaux jedu barreessite Jeen Anson namoota muraasa carraa kana argatan keessaati. "Gaariidha ykn gaarii miti jechuudhaaf anaaf rakkisaa ture. Haata'u malee, shakkii tokko malee garuu addadha," jechuun BBCtti himte. It's hard for me to say if it was better or worse. But it was definitely different," she told the BBC. "Urgaan isaa caalaa gara daraaraafi hawataadha - kun ammoo wayiniin Petus omishi yeroo turaa deema kanuma agarsiisudha. Aadde Jeen Anson Petruus akka gara hawaa deemu gochuun filannoo sirrii ture jetti - sababiin isaa wayiniin kun addunyaarratti maqaa gaarii qabaachuufi umurii dheeraa turuu isaarraa kan ka'een kan maluufidha. "Wayiniiwwan waggoota 60, 70 fi isaa ol turuu danda'an baayyeen hin jiran. Petrusis isaan keessaa tokkodha," jetti. Harkisni lafaa (gravity0 zeeraa ta'e wayinii irratti dhiibbaa qabaachuu isaa, ykn yoo imalli isaa Dacheerraa deemuufi gara Dacheetti deebiyuun dhiibbaa irratti uuma kan jedhu ilaalchisee waan beektu akka hin qabne himti. "Garuu garaa garummaan ifa ta'e ni jira," jechuun ibsiti barreessituun kun. Qaruuraawwan wayinii kun kan gara hawaatti ergaman baasii dhuunfaa dhaabbata Ispees Kaargoo Anlimiitid jedhamuun yoo ta'u akka qaama sagantaa qorannoo Mission WISE jedhamuutti. Hundeessaafi gaggeessaan dhaabbatichaa Nikkoolaas Gaa'umee sagantaan kun dhiibbaawwan harkisa lafaa zeeroofi hawaa xiinxaluudhaan, "qonnaafi nyaata Dachee irratti boriif barbaannu kalaquuf nu gargaara, jedhe. Galiin amma Kiristiis gurgurtaa caali-baasii kanarraa argachuuf jirus qorannoo Ispees Kaardoo Alimiitid hawaarratti taasisu maallaqaan caalaa deeggaruuf gargaara, jechuun Mr Triptree BBCtti himan. Qorannoon kun "wayiniin hawaa keessatti bahaa akka deemu" agarsiisas jedhan. "Maaltu beeka, tarii astironoomeroonni gara fuula duraatti wayinii qabatanii gara hawaa deemuu danda'u ta'a!" jedhan. Kun qaruuraa tokkicha gurgurtaaf dhiyaatedha. Sadan isaanii dhamdhamaaf banamanii turan. Qaruuraawwan hafan saddeti ammoo qorannoo gara fuula duraatiif ol kaa'aman. Dhaabbanni firaans kutaa Boordootti argamu Shaatoo Boordoo waggaatti wayinii qaruuraawwan 30,000 qofa kan omishu yoo ta'u, omishni isaa kun walitti fufiinsaan addunyaarratti kutaa wayinii hunda caalaa gati-jabeessa ta'uun ramadama. Yeroo baayyee wayiniin Petruus qaruuraan tokko dolaara 6000tti gurgurama.


Dubartiin Faransaay mormii dhageessisuuf qullaa waltajjitti baatee ummata saalfachiiste

Taatoon Faransaay badhaasa biyyattii Seezaar jedhamurratti mormii dhageessisuuf qullaa waltajjiitti baate. Yeroo koronaa kanatti mootummaan deeggarsa aadaaf kennamuu qabu dagateera jette. Deeggarsi olaanaa tahe barbaachisa jechuunis kana raawwatte. Dubartiin ganna 57 Kooriin Maasiiyaroo dura kobbortaa boca harreen hojjetameefi qoloo dhiigaan cuuphame uffattee turte, yeroo waltajjiitti baatu garuu qullaa taatetti. Maasiiyaroon sagantaa Jimaata darbe badhaasa uffannaa filatamaaf qophaa’e fudhachuuf ture kan waltajjiitti baate. Qaama ishee fuulduraa irratti ‘’aadaan yoo hin jiraanne egereen hin jiru’’ barreefama jedhu agarsiisaa qullaa bahuunshee namoota baayyee rifachiiseera. Dugda isheerrattis akkasuma ‘’oguma keenya deebisaa, qabeenya keenya deebisaa’’ dhaadannoo jedhu kan ministira mummee gaafatu barreessitee turte. Sababa weerara kanaan manneetii siniimaa ji’oota sadiif cufamaniiru. Taatotaafi daariktaroonni muraasni achitti argamanis mootummaan seektara aadaaf deeggarsa godhuu qabu dubbataniiru. Baatii Mudde keessa taatoota, daariktaroota fiilmii, muuziqeessitootaafi namooti aartii Faransaayiifi magaalota biroo hiriirawwan mormii adeemsisaniiru. Hiriiroti kunneen mootummaan iddoowwan aartiin itti agarsiifamu mormuun kan taasifamani dha. Sirna badhaasaa kanarratti fiilmiin Albart Doonpoolteel ‘’Yaa gowwootaa nagaatti’ jedhu badhaafameera. Fiilmiin dubartiin dhukkubsattuu tokko mucaa jalaa bade barbaacha imala rakkisaa taasiftu agarsiisu biraanis badhaasa kan mo’ate yoo tahu fiilmii afaan biraan hojjetameen immoo filmiin Deenmaark ‘Another Round’ jedhu mo’ateera.


Firaansitti dubartoonni saala jijjiirratan raagbii akka taphatan heeyyamameef

Firaansitti dubartoonni saala geeddaratan bara dhufurraa eegalee dorgommii raagbii akka taphataniif, Federeshiniin Raagbii Firaans sagalee guutuun murtee dabarse. Kunis qajeelfama qaamni idiladdunyaa dorgommicha hoogganu 'World Rugby' baase mormuuni. Dhaabbatichi Onkololeessa keessa akka jedhetti ''dubartoonni saala geeddaratan (transgender) raagbii humna cimaan taphatamu akka taphatan hin gorsinu,'' jedhee ture. Bitootessa dabre ammoo Waldaan Raagbii Ingilaand, dubartoonni tiraanisjandar tahan muraasni, taphicha hirmaachuun dura, ni sakatta'amu jechuun karoora wixinee baasee ture. Federeshiniin Raagbii Firaans (FFR) waan jedhe: dubartoonni tiraanisjandar dhiirarraa dubartiitti jijjiirratan, yaalii hormoonii yoo xiqqaate ji'oota 12f taasisuusaanii mirkaneessu yoo tahe taphachuu danda'u jedheera. Kana malees hangi testostiroonii isaanii litira tokko keessatti nanamoles shanii gadi tahuu mirkaneessuu qabu jedha. Qajeelfama FFR ammaa kanaan, namoonni yaaliin saala jijjiirrataniifi galmeesaanii irrattis saala geeddaruu mirkaneessan, liigii saala itti geeddaratanitti taphachuu danda'u jedha. ''Raagbiin tapha nama hunda hammatudha, ispoortii waliin qooddannudha. Saala, eenyummaa, fi amantaan kan qoodu miti,'' jedhan pireezidantii ittaanaan FFR, Serge Simon. ''FFR loogii gosa kamiyyuu ni balaaleeffata. Namuu raagbii keessatti danqaa tokko malee hirmaachuu akka danda'u guyyuu ni hojjeta.'' 2020 keessa 'World Rugby'n dubartoonni tiraansjandar ta'an dorgommii sadarkaa olaanaafi idiladdunyaa dubartootaarratti dorgomuu hinqaban jechuun, addunyaarraa federeshinii ispoortii isa jalqabaa tahe. Kana dura, qaamni ispoorticha hoogganu kun qajeelfama Koree Olimpikii Idiladdunyaa, dubartoonni tiraansjandar ta'an, hamma testostiroonii qaamasaanii keessa jiru ji'oota 12f gadi hir'isuu qabu kan jedhu hordofa ture. Haa tahu malee, 'World Rugby'n waldaaleen biyyaleessaa qajeelfama kana akkuma isaanii tolutti hojiirraa oolchuu danda'u jechuun heeyyamee ture. Kanaanis FFR biyya Firaansitti dubartoonni saala geeddaratan dorgommii piroofeshinaalaa irratti hirmaachuu danda'u jechuun fedreshinii heyyame isa jalqabaa ta'eera.


Firaans haleellaa qilleensarraan lammilee Maali inagaa ajjeesuu qorannoon UN hime

Haleellaa qilleensarraa loltoonni Firaans rawwataniin Amajjii darbe namoonni nagaa 19 fi hidhattoonni sadi osoo cidharra jiranii ajjeefamuu gabaasni UN hime. Ministeerri Ittisaa Firaans haleellaa Amajjii 3 raawwatame "garee shororkeessitoota hidhatan" irratti kan raawwatame jechuun waan UN jedhu haale. Firaans Maalii dabalatee naannawa Saahel keessaa loltoota hidhattoota al-Qaa'edaa fi 'Islamic State' waliin hariiroo qaban loluuf garas ergaman 5.100 qabdi. Un qorannoo kan gaggeesse erga jiraattonni ganda Boowunti kan jiddugaleessa Maalii keessa jiraatan helikooptarri Firaans namoota nagaa cidharra turanirratti dhukaasuun lammilee nagaa ajjeessuu gabaasanin booda ture. Qorannoon gaggeeffame akka mul'isetti cidhi akka turee fi "bakka haleellaan itti raawwate kana namoonni nagaa 100 turan" jedha gabaasi AFP kan qorannoo UN waabeffate. Namoonni hidhatan shan kan garee jihaadiistii al-Qaa'edaa waliin hariiroo qabu jedhamanii yaadamanis cidha kanarratti hirmaachaa akka turan hima gabaasi kun. "Namoonni haleellaa kanaan miidhaman irra hedduun isaanii namoota nagaa seera idil-addunyaatiin eegumsi godhamuufi maludha" jedhe gabaasi UN. "Haleellaa kun naamusa loltummaa ilaalchisee yaaddoo guddaa kan kaasudhas" jedheera. Ministeerri Ittisaa Firaans ibsa baaseen tooftaa qorattoonni UN wayita qorannoo kana gaggeessan fayyadaman hanqinaalee akka qabu hime. Ministeerichi haleellaan kun "garee shororkeessitootaa hidhatan" irratti kan fuulleffate ta'uu cimsee mirkaneessa jedha ibsi kun. Qorannoo kana kan gaggeesse damee mirgoota namoomaa ergama UN kan Maalii jiruuti jedha gabaasi Rooyitars. Gareen qorannicha gaggeesse suuraawwan saatalaayitii xiinxaleera, naannoo haleellaan itti raawwatame daawwachuunis namoota 400 oliif af-gaaffii godheera.


Qote-bulaan Beeljiyeem daangaa Firaans meetira 2 ta'u dhiibuun rifaatii uume

Biyya Beeljiyeemitti qonnaan bulaan tokko tasa daangaa biyyi isaa Firaans waliin qabdu xiqqoo dhiibuun namoota ajaa'ibsiiseera. Namni seenaa jaallatu bosona keessa deemaa ture tokko dhakaan daangaa Beeljiyeemiifi Firaans adda baasuuf kaa'amte tokko meetira 2.29 siqxee arge. Qote-bulaan Beeljiyeem kun dhakaa fuuldura tiraakteera qotisaa isa duratti mul'atte kantti aaruun, ishee fuudhee gara daangaa Firaans keessatti bute. Gochaan qote-bulaa kun dheekkamsa sadarkaa idil-addunyaatti kaasisuu caalaa, namoota daangaa lamaaniin jiraniin itti qoofamuun kolfaan bira darbameera. "Namni kun Beljiyeemiin guddisee, Firaansiin ammoo xiqqoo taasise, kun yaada sirrii miti," jedhe kantiibaan magaalaa Beeljiyeem Erquelinnes jedhamtuu Daaviid Lavaa'uks Fireench TV Chaanaal FT1 waliin yeroo dubbatan. Gochi akkasii kun abbootii qabeenyaa lafaa dhuunfaa  qofaa osoo hin taane kutaawwan bulchiinsaa ollaa walii jiraniif bowwuu mataadha. Daangaan Firaansiifi Beeljiyeem gidduu jiru km620 kan dheeratu yoo ta'u, waliigaltee  Kortrijk jalatti bara 1820 kan tolfamedha. Kun ammoo Waaterluutti mo'amuu Naappooliyootiin waggoota shaniin boodadha. Daangaan biyyoota lamaanii kun dhakaa daangaa sanarra kaa'amanii hanga har'aa achuma jiraniin adda baafaman. "Magaalaan kiyya waan bal'ateef ani gammadeen ture," jedhe kantiibaan Beeljiyeem kun kokkolfaa. "Haata'u malee, kantiibaan magaalaa Bousignies-sur-Roc garuu kanaan waliin hin galu." "Waraana daangaa haaraa hambisuu qabna,"  jedhe miira ajaa'ibaatiin kantiibaan magaalaa Firench Aurélie Welonek  jedhamtu kan daangaa Beeljiyeemirra jirtuu. Aanga'oonni Beeljiyeem naannawaa sanaa qote-bulaa sana dubbisuun akka dhakaa sana bakka kaasetti deebisu gaafataniiru. Kun ta'uu baannaan, dhimmichi gara ministeera dhimma alaa Beeljiyeem qaqqabuun Komishinii Daangaa Firaankoo-Beeljiyeem kan bara 1930 irraa kaasee riphaa jiru waamsisuu danda'a.


Namicha turistii Firaans morma muree ajjeesetti duuti murtaa'e

Manni murtii Aljeeriyaa namicha bara 2014 turistii lammii Firaans ta'e tokkoon morma muree ajjeeseera jedhe du'aan akka adabamu murteesse. Turistiin maqaan isaa Harvii Goordel jedhamu kun umuriin isaa waggaa 55 kan ture yoo ta'u, Paarkii Biyyaalessaa Aljeeriyaatti bakka Jurjuraa jedhamu osoo daawwachaa jiruu ture erga butamee booda kan ajjeefame. Wanti yeroo sana uumames dheekkamsa guddaa kaasisee ture. Viidiyoon yeroo turistiin kun gara jabinaan mormi irraa muramu agarsiisu karaa garee fixxaalessaa Juundii Al-Kaalifaa jedhamuun gadi dhiifamee ture. Kun ammoo gochicha akka guutuun addunyaa abaaru taasise ture. Deeggaraa garee fixaalessaa Islaamiik Isteet (IS) kan ta'e Juundii Al-Kaalifaa gocha kanaaf itti-gaafatama fudhateera. Miseensa garee Juundii Al-Kaalifaa ta'uun kan shakkame Abdulmaaliik Hamzaay Kamisa dheengaddaa mana murtiitti dhiyaate. Namoonni isa waliin shakkamanis bakka hin jirretti dhimmi isaanii ilaalamaa jira. Shakkamaan lammii Aljeeriyaa kun ajjeechaa tursitii sanarratti hin hirmaanne jechuun waakkatullee manni murtii  garuu isa hin fudhanne. "Warri anarratti du'a murteessaa jirtan yeroo dhumaatiif cufuufi warra Firaansiin gammachiisuuf jettaniiti, ani garuu gocha kana hin raawwanne," jedhe Abdulmaaliik. Haata'u malee, nama ajjeefame sana waliin warri tulluu koraa turan Abdulmaaliik warra isa ugguran keessaa tokko akka ture ragaa irratti bahaniiru. Namni ajjeefame, Harvii Goordel, tulluu koruun turistii muuxannoo qabu yoo ta'u, bara 2014 keessas wayituma kanatti jiruu kan garee finxaaleyyii kanaan kan butame. Namoonni turistii kana butan Firaans Iraaqiifi Siiriyaa keessatti haleellaa xiyyaaraa IS irratti gaggeessitu yoo kan hin dhaabne taaate, lammishee akka morma muran akeekkachiisanillee Firaans garuu gaaffii isaanii kana hin fudhanne ture. Pirezedaantiin Firaans yeroo sanaa Firaankoyis Hollaandee gochicha kan warra gara jabeeyyiifi dabeeyyiidha jechuun abaaranii turan. Reeffi turistii ajjeefamee hanga Amajji 2015'tti hin argamiin ture. Aljeeriyaan garee reeffa barbaadan kumatti lakkaa'aman erga bobbaastee booda barbaacha heedduun booda kan argame.


Pireezidantiin duraanii Firaansi Saarkooziin 'shira yakkaan' himataman

Pireezidantiin duraanii Firaansi Nikolaas Saarkooziin duula na filadhaa filannoo pirezidaantummaa bara 2007 irratti maallaqa Liibiyaatti fayyadamaniiru jedhamuun himataman. Nikolaas Saarkooziirratti himati wayita banamu kun isa afraffaadha. Qorannoo yeroo dheeraaf irratti gaggeeffamaa tureen, qondaalli duraanii kun ''miseensa garee shiraan yakka raawwatanii'' jedhamuun himatamaniiru. Himati irratti dhiyaate kunis isaan adabsiisuu danda'a. Qondaalli kun guyyaa afuriif erga qoratamanii booda, himata irratti baname hunda haalaniiru. Waggaa darbes haaluma kanaan gaafatamanii turan. Qondaala duraanii kanarratti himati biroon hedduunillee irratti banamanii jiru. Dhimma maallaqa Liibiyaa fayyadamuutiin wal-qabatee bara 2018 malaammaltummaadhaan himatamanii turan. Himati isaanirratti dhiyaate duula na filadhaaf maallaqa seeraan alaa fayyadamuu fi maallaqa uummataa qisaasessuufaa of keessatti qabata. Amajjii darbe gargaaraan Saarkoozii, Teerii Goobert, akkasuma qoratamanii turan. Nikolaas Sarkooziin bara 2007 hanga 2012'tti pirezidaantii Firaansi kan turan yoo ta'u, isaanii fi gareen isaan waliin turan bulchaa Liibiyaa duraanii Koloneel Mu'ammar Gadaafii irraa maallaqa yuuroo miiliyoonaan lakkaa'amu fudhchuun duula filannoof itti fayyadamaniiru jechuun abbaan alangaa shakkeera. ''Fayyaalessummaan kiyya murtee sobaa, waa'ee maallaqa an fayyadamee ragaa tokko malee narratti murtaa'een sarbameera'' jechuun Feesbuukiisaaniirratti barreessan Saarkooziin. Gama kaaniin abbaa seeraa, Gilbert Azibert, matta'aa nyaachisuudhaanis himatamaniiru. Abbaan seeraa kun qorannoo paartii Nikolaas Saarkoozii irratti gaggeeffame ilaalchisuun odeeffannoo waan isaaniif kenneef, carraa hojii mishaa ta'e kennuufiin Monaakootti ramadanii turan. Akka gabaasa AFP'tti manni murtii dhimmsaanii ilaaluuf gaafa Sadaasa 23 hanga Muddee 10'tti beellama qabateera.


'Hanga pirezedaantiin biyyattii dhiifama gaafatanitti omisha Firaans hin bitnu'

Tarkii kaasee hanga Baangilaadishitti, Jordaanii kaasee hanga Maleezyiyaatti  akka dhorkamaniif duulli gaggeeffamaa jira. BBCn lammileen biyyoota sadii omisha Firaans bitchaa dhaabuuf murteessan dubbiseera. Dukkaanonni ykn manneen kuusaa meeshaalee tokko tokko omisha Firaans girgijjii isaaniirraa buusaniiru. Duulli hashtag fayyadamuun karaa miidiyaalee hawaasummaa gaggeeffamaa jiru 100,000 ol ilaalameera. Duulli kun kan jalqabame haasaa pirezedaantiin Firaans Imaanu'eel Maakiroon taasisan hordofeeti. Barsiisaan Seenaa tokko osoo waa'ee bilisaan yaada ofii ibsachuu barsiisuu kaartunii Nabiyyuu Mohaammad agarsiisuu isaatiif ajjeefamuu hordofee biyya keessaafi biyyaa alaarraa rakkoon Firaansiin mudateera. Keessumaa haasaa Pirezedaant Imaanu'el Maakiroon taasisan dheekamsa jabduu kaaseera. "Kan ajjeefame [barsiisichi] Isilaamistoota egeree keenya fudhachuu barbaadan. Kaartunii hojjechuurraa duubatti nu hin deebisu," jedhan Pirezedaant Maakiroon. Bara 2006 barruu cigoo Chaarlii Hebdoo jedhamu tokko fakkii Nabiyyuu Mohaammad maxxansuun isaa ni yaadatama. Kunis Musliimota guutummaa addunyaarra jiran dheekkamsiisee ture. Gareen Pirezedaant Maakiroon ilaalcha amantiirraa bilisa ta'eefi walabummaa yaada ofii ibsachuu deeggaruun isaanii sirriidha jedhanis ni jiru. Torban darbe Firaans magaalaa Niis keessatti Waldaa Kiristaanaa keetti namoonni sadii ajjeefamuu hordofee, Pirezedaant Maakiroon "Haleellaa shorokkeessummaa Islaamummaati," jedhan. Haasaan isaanii kun biyyoota Musliimaa hedduu dheekkamsiiseera. Baangilaadhish keessatti namoonni kuma 10 ol ta'an hiriira bahuun omishni Firaans akka dhorkamu gaafataniiru. BBCn biyyoota sadii keessaa namoota omishi Firaans bitchuu lagachuuf murteessan dubbiseera. Taatoo fiilmii Paakistaan-Mishii Kahaan Dibataafi faaya miidhaginaa Firaansin fayyadama ture. Keessumaa ammoo Looreel Paakistaan keessatti salphaatti argama. Amma garuu nyaataafi meeshaan biraas kan Firaansitti omishame akka hin taane ilaaleen mirkaneeffadheen bitadha.  Omishaaleen Firaans kan Paakistaaniin bakka buusaan jira. Sababiin isaa ammoo Pirezedaantiin biyyattii guutummaa hawaasa Muslimaa salphisaniiru. Miidiyaalee hawaasummaa irratti namni kamiyyu akka omishaaleen Firans hin bitanneef hubachiisaan jira. Amantiikoof falmachaa waanan jiruuf sammuunkoo qulqulluudha. Kanaan booda namoonni amantii keenyaafi Nabiyyii keenyatti akka qoosaniif hayyamuu hin qabnu. Nu gahe. Namoota hanga ammaatti amanitichatti qoosaa turaniif dhiifama gooneerra. Kanaan booda garuu tarkaanfii fudhanna. Maakiroon ta'e jedhanii nu miidhuuf kan barbaadan akka ta'e natti dhaga'ama. Nama qonxixanii/sunxuuxanii "si dhukkubee" jedhanii akka gaafachuuti. Jibbinsa facaasaa jiru. Namoota tutuqaa, qoqqoodaa jiru. Haasaan isaanii gocha jibbinsa Musliimaati. Lammileen biyya isaanii tokko gochuufi walqixa ilaaluuti isaanirraa eegama. Yeroon jalqaba barruu Chaarlii Hebdoo ilaalu waanan dubbadhutu na jalaa bade. Yeroo dheeraatiif ilaaluu dhiisuuf yaaleera. Yeroon ilaale garuu nan rifadhe. Nan boo'e. Yo uumaakoo maaliifan kana ilaaleen jedhe. Barattuu Tarkii Laatiif Ozdimiir Omishaaleen akka Laankom jedhamanii guyyaa guyyaan nan fayyadaman ture. Kanaan booda garuu hin bitadhu. Sababiin kanaan booda omishaalee Firaans hin bitanneef akkan obsa hin qabne agarsiisuudhaaf. Adeemsa jibbinsa Musliimaa Firaansirratti qabsaa'uun barbaada. Nuti Musliimonni sagalee keenya dhageessifachuu qabna. Barootaaf ukkaamamneerra. Amma kan nuti gochuu dandenyu omishoota bituu dhiisuudha. Chaarlii Hebdoo waan fokkuu maxxanseera. Fuula isaa jalqabaa irratti, Pirezedaant Resiip Taayib Erdogaan kanateeraa surree jalaa hin qabne uffatanii biiraa osoo dhuganiifi dubartii hijaaba uffatterraa qoloo/uffata soqolanii agarsiisa. Akka dubaetii hijaaba uffattu tokkootti kun dubartoota Musliimaa kan mufachiisudha. Dubartoonni Muslimaa akka kootii amantichi akka gaariin ilaalamuufi hawaasa biratti walqixa ta'ee ilalamuuf nan qabsaa'a. Kaartuniin kun garuu qabsoo keenya gatii dhowwata. Awurooppaa keessatti dubartoonni Musliimaa dubartoota kaan waliin yoomiyyu walqixa akka hin ilaalamne agarsiisa. Kaartuniis ta'e cigoo uumamuu kan qabu ilaalcha bilchaataafi falmiifidhaaf. Awurooppaatti garuu faallaa kanaa Musliimota ittiin looguuf itti gargaaramu. Irra deddeebiin kaartunoota akkasii kaasuun ibidda irratti beenzila dabaluudha. Kana barbaadnaa? Maqaa bilisummaa yaadaatiin addunyaa keessatti walii walii keenya arrabsinuufi wal jibbinu barbaadnaa? Barattuu Mooriishes-Hayimaa Mohaammad Moosaa Gocha Firaans mormuudhaaf hiriira waamame irratti maatiikoofi hiriyyootakoo waliin hirmaadheera. Dinagdeen Firaansi kufee Maakiroon haasaa jibbinsaa Musliimota Biliyoona lama mufachiisan dhiifama yoo hin gaafanne omishaaleen Firaans walumaagalatti hin bitannu. Bakka omishaalee Firaansi kan Tarkii fayyadamna. Urgooftuuwwan Firaans akka Laakosteen fayydaman ture. Yoo fixadhe ammoo kanaan booda hin fayyadamu. Maakiroon akka dhiifma gaafatuuf xalayaa arreesseeraaf. Pirezedaantichi barsiisaan Seeraa sun kabajatu malaaf jedhaniiru. Nabiyyii keenyaaf ammoo kabajni hin barbaachisuu? aasaa jibbinsa Musliimaaf qaban kanaan amanticha boodatti hafummaa waliin walitti fiduun isaanii hedduu nu dheekamsiiseera. Haasaa jallaa akkasii kanaaf obsa hin qabnu. Gaggeessaan Firaansi fakkii hawaasa tokko mufachiisu ibsituu walabummaa yaada ofiidha jechuun isaanii amaniticha tuquudha. Dorgommii siyaasaa keessatti qabxii lakkoofsifachuu yaalan. Kaartuniin Nabiyyuu Mohaammad barruu Chaarlii Hebdoo irratti yeroo jalqabaatiif yeroo maxxanfamu ijoolleen ture. Haleellaa waajira barruu kanaarratti raawwwatames nan yaadadha. Hanga har'aatti kaartunicha ilaaluu dhiisuuf yaalaan ture. Yeroo darbe garuu Tiwiitara irratti bahee ilaaleera. Akkan salphadheetti natti dhagahame.  Islaamummaan akkuma Kiristaanummaafi amantii Ayihudootaatti maaliif hin kabajamne?


Haleellaa barsiisaa Faransaay: Viidiyoo gadhiifameen walqabatee mootummaan masjiida cufe

Mootummaan Faransaay viidiyoo barsiisaa gaafa Jimaataa ajjeefamen walqabatee gadhiiseen akka masjiidni cufamu ajaje. Masjiidni kuni Kaaba magaalaa Paarisiitti kan argamu yoo ta'u gaafa Roobii eegalee ji'a jahaaf cufama jedhameera. Viidiyoo barsiisichi osoo hin ajjeefamiin dura gadhiifame irratti masjiidichi tarkaanfiin akka fudhatamuufi teessoo mana barumsaa isaa qoodeera. Boodarra masjiidni viidiyoo gadhiifameen ''gaabbuu'' ibse. Erga barsiisichi ajjeefamee booda viidiyoo balleessuun ajjeechaa raawwate balaaleeffateera. Ajjeechaan suukaneessaa barsiisaa seenaarratti raawwate Faransaay rifaasiseera. Namoonni kuma hedduu ta'an gaafa Dilbataa hiriira bahuun nama du'e bira dhaabbatuu ibsaniiru. Firaansitti barsiisaa Saamu'eel Paatii mormi irraa muramee ajjeefamuu hordofee namoota to'ataman keessaa 15 barattoota jedhameera Barsiisaa Saamu'eel kaartuunii Nabiyyuu Mohaammad falmisiisaadha jedhame barattoota isaatti agarsiisee ture. Namoonni hidhaman biroon miseensa maatii nama barsiisaa kana ajjeesee afur, mana barumsaa sana keessaa abbaa barataa tokkoofi nama finxaalessa (Islamist radical) beekamaa ta'e tokko ta'uun himameera. Wiixata poolisiin manneen namoota finxaalessummaan shakkamanii 40 ta'an humnaan cabsee seenuun akka sakatta'eefi ammallee kan tasa sakatta'u akka jirus gabaafameera. Ajjeechaan gara jabeenyaa barsiisaa sanarratti raawwatame Firaansiin rifaasiseera. Mormii guutummaa biyyattii keessatti Dilbata darbe gaggeeffame keessatti, namoonni kuma hedduutti lakkaa'aman kan hirmaatan yoo ta'u, kabajaa barsiisaa Saamu'eel Patiifi qaban ibsachaa oolaniiru. Namoonni hiriira bahan kunneen mirgi walabaan yaada ofii ibsachuu akka kabajamuufillee gaafataniiru. Sirni gaggeessaa barsiisaa umuriin ganna 47 kun Roobii Yunvarsiitii Sorbanaa Firaansitti gaggeeffamuuf jira. Namni maqaan isaa Abdolaak jedhamuufi umuriin isaa waggaa 18 ta'e erga Saamu'eel Patii mana barumsaa isaattti dhiyootti ajjeesee booda dhukaasa Jimaata darbe poolisiin itti dhukaaseen du'eera. Manni barumsaa barsiisaa Saamu'eel Patii kun qe'ee Conflans-Sainte-Honorine jedhamtu andaara Paaris gama Kaaba-lixaatti argamtu keessatti argama. Barattoonni afur maallaqa fudhachuun barsiisaa Saamu'eel Patii namicha isa ajjeesetti agarsiisan akka hidhaman maddeen haqaa Wiixata darbe AFPtti himaniiru. Kun ammoo ajjeechaa barsiisichaan booda lakkoofsa namoota to'atamanii 15 akka qaqqabu taasiseera. Haleellaan baayyee sodaachisaa akkuma gaggeeffameen yeroo gabaabduu keessatti akaakayyuun namicha ajjeesee, maatiin isaafi obboleessi isaa umuriin waggaa 17 ta'es hidhamaniiru. Karaa toora interneetaa duula barsiisaa Saamu'eel Patii irratti baneera kan jedhame abbaan barataa tokkoofi barsiisaan amantaa, miidiyaan Firaansi finxaalessa jedhe tokkos namoota ja'a Sanbata dare to'ataman keessatti argamu. Ministirri Dhimma Biyya keessaa Gérald Darmanin namoonni kunneen lamaan barsiisaa kanarratti  murtee "fatwa" dabarsaniiru jechuun himatan. Sakatta'insawwan Wiixata darbe warreen finxaaleyyiidha jedhaman irratti xiyyeeffachuun taasifaman, kanneen dirqama ajjeechaa barsiisaa Saamu'eel waliin walqabatan hin turre. Akka Obbo Darmanin jedhanitti poolisiin namoota ajjeechaa kana deeggaruun ergaa dabarsan jedhaman 80 waliin gaaffii ni gaggeessa. "Sochii akkasii kana murannoo cimaadhaan dhiibbaa cimaa irratti gochuufi tasgabbii dhorkuu barbaadna," jedhan Ministirri Dhimma Keessoo yeroo AFPtti himan. Waldaalee Muslimaa Firaans 51 irrattis qorannoo gaggeessaa jiraachuu mootummaan dubbateera. Isaan keessaa kan jibbinsa babal'isan argamaan akka cufamanis dubbateera.


Barsiisaan Faransaay haala suukaneessaan ajjeefamu dura ‘doorsisi irra gahaa ture’

Barsiisaan biyya Faransaayitti daandiirraa haala suukaneessaan mormi qalamee ajjeefamuun dura doorsisi irra gahaa turuu miidiyaaleen biyyattii gabaasan. Nami ajjeefame barsiisaa seenaafi hawaasaa, ganna 47, Saamu'el Paati jedhamudha. Ajjeechaa kanaan walqabatee hanga yoonaa namoonni sagal maatii barataa tokkoo dabalatee to'annoo jala oolu maddeen himaniiru. Dargaggoon umrii 18'tti tilmaamamu gaafa Jimaataa ture haaduu qabatee barsiisaa seenaa qale kan jedhame. Boodarra poolisootaan ajjeefame. Pirezidantiin Faransaay Imaanu’el Maakron barsiisaa Kaaba - Lixa biyyattiitti haala sukaneessaan ajjeefame ‘‘haleellaa shororkeessummaa Islaamummaadha’’ jechuun ibsaniiru. Namni miidhaan irra gahe kaartunii Nabiyyuu Mohaammad barattoota isaatti  agarsiisuun isaa himameera. Maakroon namni ajjeefame ‘’sababa mirga yaada ofii ibsachuu barsiiseefi’’ jedhaniiru. Bakka ajjeechaan raawwate kan dhaqan Maakron ‘’Hin injifatani. Tarkaanfii fudhanna,’’ jedhaniiru. Haleellaan kuni kaleessa, Jimaata, waaree booda naannoo sa’aatii 12 mana barumsaa biratti kan dhaqqabe yoo ta’u qoratamaa jira. Namichi haleellaa raawwateefi haaduu qabatee ture yeroo poolisiin isa hidhuuf yaaletti itti dhukaafame ajjeefame. Poolisiin waa’ee nama kanaa ammatti waan ibse hin qabu. Haleellaan barruu Chaarli Hebdo bara 2015 dhaqqabeen walqabatee kanneen shakkaman dhimmi isaanii mana murtiitti ilaalamaa jira. Barruun kuni kaartunii Nabiyyuu Mohaammad maxxansuun haleellaan irratti dhaqqabe. Torban sadii dura namni tokko waajjira duraanii barruu kanarratti namoota lama midhuun madesseera. Namni haaduu guddaa qabatee daandii magaalaa Conflans-Sainte-Honorine, irratti barsiisaa tokkorratti haleellaa gaggeessee morma irraa kute. Poolisiin akka jedhetti namni ijaan arge namichi haleellaa raawwate ‘’Allaahu Akbar’’ yookiin ‘’Waaqni Guddaadha’’ hiika jedhu qabu yoo iyyee dubbatu dhagahuu, Rooyitars gabaaseera. Ergasii booda namni haleellaa raawwate fiigus poolisiin idilee naannicha jiru ummatni akka of eeggatu ergaa dabarse. Egasii poolisoonni nama haleellaa raawwate aanaa dhihoo jirtu ‘Eragny’ jedhamutti argan. Yeroo ammaa bakki haleellaan itti raawwate cufamee qorannoon gaggeeffamaa jira. Sambata ganama namoonni afur hidhamu maddeen AFP’tti himaniiru. Kanneen hidhaman kanneen nama haleellaa raawwatetti dhiheenya qaban ta’u maddi kuni ibsaniiru. Poolisiin ergaa tiwiitara gubbaa dabarseen ummati bakka haleellaan raawwate akka hin deemne hubachiiseera. Miidiyaan Faransaay BFMTV jedhamu akka gabaasetti namni haleellaa raawwachuun shakkame dargaggoo umrii 18 Moskootti dhalatedha. Akka gaazexaan Le Monde gabaasetti, namni badiin irratti raawwate barsiisaa seenaafi hawaasaati. Daree keessatti waa’ee kaartunii Nabiyyuu Mohaammad walqabsiisuun mirgi yaada ofii walabaan ibsuu dubbata ture. Dhimmi kuni garuu yeroo barruun Chaarli Hebdoo maxxanse hordoftoota amantaa musliimaa muraasa dallansiiseera. Akka himametti taanaan barsiisaan kuni barattoonni amantaa Islaamaa hordofaniifi fakkeenya barsiisaan fudhate kuni yoo isaan aarsa ta’e daree gadhiisanii bahu akka danda’an himeera. Akka miidiyaaleen Faransaay gabaasanitti jalqaba ji’a kana maatiin barattootaa muraasa barsiisaan ajjeefame kuni dhimma manni murtii waa’ee haleellaa Chaarli Hebdoo ilaalaa jiruf kaartunii daree keessa fayyadamuu isaan komii dhiheessanii turan. Haleellaa Jimaataa booda barruun Chaarli Hebdoo ‘’wal danda’uu dhabuun sadarkaa haaraarra gahe, biyya keenyarratti shororkaa uumuuf waan dhaabatu hin fakkaatu’’ jechuun barreesse. Gaazexessaan BBC Hiyu Sikofild Paarisirraa akka gabaasetti yaadi ajjeechaa kanaa ragaa dabalataan yoo mirkanaa’e, Faransaayif yaaddoo guddaadha jechuun ibse. Erga bara 2015 haleellaan barruu Chaarli Hebdoorratti dhaqqabee lubbuun namoota 12 darbe as Faransaay hookkara Islaamummaa keessummeessaa jirti. Pirezidantiin Faransaay Maakron haleellaan dhaqqabe mallattoo ‘’haleellaa shororkeessummaa Islaamummaati’’ jedhan. ‘’Lammiin keenya tokko waanuma barattoota isaa waa’ee mirga yaada ofii ibsachuu barsiisaa tureef ajjeefame,’’ jedhan. Erga ajjeechaan dhagahamee booda Ministirri Dhimma keessaa biyyattii Geerald Daarmanin isa Morokootti imaluuf turan deebi’aniiru. Ministeerri Barnootaa biyyattii Jean-Michel Blanquer haleellaan barsiisaarratti raawwate haleellaa Rippablika Faransaayirratti raawwatedha jechuun tiwiitara gubbaa barreessan. Tokkummaafi walta’uutu ‘’shororkeessummaa Islaamummaaf’’ fala jechuun maatiif jajjabina hawwuu ibsaniiru.


Firaans biyyootni Arabaa oomishaalee ishee lagachuun 'sirrii miti' jette

Biyyootni Arabaa lagannaa omishaalee Firaans taasifamaa jiru dhaabsisuu qabu jette biyyattiin. Pireezidantiin Firaans Imaanu'eel Makiroon waa'ee 'kaartuunii fakkii Nabiyyuu Muhaammad' yaadni isaan kennaan musliimota guutuu addunyaarra jiran mufachiisee jira. Lagannaan meeshaalee gurgurtaa Firaansiin oomishamanii biyyoota Arabaa keessatti taasifamaa jirus mormii yaada pireezidantichi kennaniin wal qabata. Waamichi lagannaa oomishaalee Firaans "kan bu'uura hin qabnee fi fiinxaleeyyii muraasaan oofamu" jedhe ministirri haajaa alaa Firaans. Omishaaleen Firaans suuqiiwwaan Kuweet, Joordaan fi Qaxaar keessaa baafamaniiru. Saa'udii Arabiyaa keessatti ammoo lagannaa wal fakkaataaf marsaalee hawaasaa irratti waamichi taasifamaa jira. Omishaalee Firaans lagachuu qofa osoo hin taane supparmaarkeetii guddicha kan Firaans ta'e 'Careffour' jedhamu biyyoota addunyaa hedduu keessaa damee qabu akka lagatanis waamichi taasifamaa jira. Liibiyaa, Siiriyaa fi Gaazaa keessatti ammoo hiriirri mormii mul'ateera. Pireezidantiin Firaans Imaanu'eel Makiroon, barsiisaan Saamu'eel Paatii jedhamu kaartuunii fakkii Nabiyyuu Muhaammad ofirraa qabu daree keessatti barattootatti agarsiisee jennaan haala suukkanneessaan erga ajjeefamee booda yaadni kennan musliimota mufachiiseera. Pireezidantichi wanti jedhan; barsiisaan kun "kan ajjeefame sababa fiinxaleeyyiin Islaamaa egeree keenya waan barbaadaniifi," Firaans garuu "kaartuunii keenya agarsiisuu hin dhiisnu". Wanta fakkii Nabiyyuu Muhaammad ofirraa qabu kamiyyuu agarsiisuun musliimota biratti gocha fudhatama hin qabnedha. Sababni isaas aadaan Islaamummaa fakkii Allaah akkasumas kan Nabiyyuu Muhaammad agarsiisuu cimsee dhorka. Haa ta'u malee 'secularism' ykn dhimma amantaa irraa bilisa ta'uun ammoo aadaa Firaans isa bu'uuraati. Miira garee tokkoof jecha mirga yaada ofii akka fedhanitti ibsachuu daangessuun tokkummaa biyyattii miidha jetti Firaans. Dilbata pireezidant Makiroon irra deebi'uun ejjennoo Firaans kana tiwiitara irratti mul'isan; "yoomiyyuu tole hin jennu, gonkumaa" jedhan. Hoggantoonni siyaasaa Tarkii fi Paakistaan pireezidantichi 'mirga amantaa' kabajuu dhabuu fi musliimota Firaans miliyoonaan lakkaa'aman hacuucuun qeeqaniiru. Dilbata pireezidantiin Tarkii Tayiip Erdogaan irra deebiin yeroo lammataaf, Maakiroon ilaalcha Islaama irratti qabuun wal qabatee 'rakkoo fayyaa sammuu qabaachuu hin oolu, haa ilaalamu' jedhaniiru. Firaans yaada wal-fakkaataa Erdogaan Sanbata kennaniin dheekkamtee ambaasaaddara ishee Tarkii jiru gara biyyaa waamtee turte. Erdogaan, namichi Maakiroon jedhamu rakkoon inni Islaamaa fi Musliimotaa waliin qabu maalinni? jechuunis gaafatan. Hogganaan Paakistaan Imraan Kaan ammoo Makiroon 'osoo hubannaa Islaamaa tokko hin qabaatiin, Islaamaa haleelaa jira' jechuun qeeqan. Jalqaba baatii kana osoo barsiisaan fakkii Nabiyyuu Muhaammad agarsiise hin ajjeefamiin dura, pireezidant Makiroon, kanneen yaada 'Islaamummaan adda qooduu' qaban to'achuuf seera jabaa akka baasan dubbatanii turan. Islaamni amantaa rakkoo keessa jiru jechuun gareen musliimota biyyattii miliyoona jaha ta'an hawaasa kaan irraa adda qooduuf socho'u jira jedhu. Kaartuuniiwwan fakkii Nabiyyuu Muhaammad agarsiisan seenaa siyaasaa Firaans keessatti yaadannoo gaarii hin qabani. Bara 2015 waajjira barruu wantoota adda addaa qoosaan fakkeessee maxxansu 'Charlie Hebdo' jedhamu keessatti namoonni 12 ajjeefamanii turan. Barruun kun kaartuuniiwwan adda addaa maxxansaa ture.


MM Kaanaadaafi pirezidantiin Firaansi erga qeequmsa tibbanaatii reefuu waliti dubbatan

Ministirri Muummee Kaanadaa Jastiin Tiruudoo yaada dhiheenya kana dhimma bilisummaa yaada ibsachuu irratti taasisaniin qeequmsa irratti ka'e ilaalchisuun pirezidaantii Firaansi Imaanu'eel Maakroon waliin mari'atan. Ministirri Muummee Jastiin Tiruudoon haleellaa dhiheenya Firaansi keessatti mudate ilaalchisuun ''ummata Firaansi'' waliin ta'uu ibsanii ture. Tibba darbe barsiisaan Firaansi tokko mana barnootaa magaalaa Paarisiin ala jiru tokkotii osoo barsiisuu, fakkii Nabiyyuu Mohaammad(SAW) haala hin taaneen barattoota isaa muraasaatti erga agarsiisee booda ajjeefame. Jastiin  Tiruudoon torbee darbe keessa yaada dhimma bilisummaa ofii ibsachuu irratti kennaniin Kaanaadaa fi Firaansi keessatti qeeqamanii ture. Akkasumas fakkii ilaalchise yaadni pirezidaantiin Firaansi imaanu'eel Maakroon dubbatan muslimoota biratti mormii kaasee ture. Biyyoota kaan keessatti ammoo omishaaleen Firaansi akka lagatamaniif waamichi taasifamaa ture. Ministirri Muummee Jastiin Tiruudoo haleellaa dhiheenya Firaansi kessatti qaqqabe, ajjeechaa albeen waldaa keessatti raawwatame dabalatee, balaaleffatanii ture. Dhimma fakkii Nabiyyuu Mohaammad(SAW) irrattis, ''mirgi of ibsachuu daangaa maleessa miti'' jedhanii ture. "Warra kaan kabajuudhaan fi namoota hawaasaa fi ardii waliin qooddannu akka tasaatti ykn haala hinbarbaachifneen hinmiineef gocha keenya hubachuu qabna.'' jedhan. Itti dabaluunis: ''Fakeenyaaf yeroo hunda daangeeffamni waan jiruuf lafa namoonni walitti qabamanii tiyaatira ilaalaniitti ibidda jechuun iyyuuf mirga hinqabnu'' jedhan. Guyyaa Kibxataa,haasaa  Mr Maakroon karaa bilbilaatiin MM Kaanaadaa waliin taasisaniin, ergaa deeggarsaa tibba haleellaatti dabarsaniif galateeffataniiru. Ministirri Muummee Jastiin Tiruudoon ergaasaanii duraa akkas jechuu ibsaniiru, ''yaada bilisummaan ibsachuu fi bilisummaan dubbachu eeguu itti fufuu qabna'' jedhan. Ministirri Muummee Jastiin Tiruudoo fi pirezidaanti Maakroon Kamisa kaleessaa bilbilaan waliin kan haasa'an yoo ta'u, kunis dubbiiwwan kana duraarratti komii ture waliirraa kaasuu fakkaata jedhame. Akka barreeffama waajira MM tti, Jastiin Tiruudoon ''haleellaafi jeequmsa Firaansiitti dhiheenya mudateef waliin dhaabbanna lammiilee Kaanaadaa ibsuufiidha.'' Akkasumas aanga'oonni lamaan, ''barbaachisuummaa bilisummaan yaada ofii ibsachuu fi kabaja mirga namoomaa eegsiisuurratti akkaasumas kutannoo shororkeessuummaafi jeequmsa mankaraaressummaa lamaanuu itti amanan irratti walii galaniiru'' jedha.


Namichi Firaansiitti haleellaa raawwate guyyoota muraasa dura kan Tuniiziyaarraa dhaqe

Lammiin Tuniiziyaa mana kadhannaa Firaansi keessatti namoota sadii ajjeese dhiyoo kan gara Awurooppaa seene ta'unsaa himame. Shakkamaan ganna 21 kun ji’a darbe odola Laampeduusaa wayita baqattummaan qaqqabetti waraqaa eenyummaa Fannoo Diimaa Xaaliyaaniin kennameef qabatee akka ture himame. Wayita ammaa kanatti rasaasaan rukutamee haala hammaataa keessa jiraachuutu himama. Namoota sadan mana kadhannaa Nootre-Daam baasiliikaa, Niis keessatti argamutti ajjeefaman keessaa tokko ‘‘mormatu irraa cite’’. Pirezidanti Imaanu’eel Maakroon ‘‘Haleellaa Shororkeessummaa Islaamaati’’ jedhan. Akka Maakroon jedhanitti, loltoonni bakkeewwan ummanni itti wal-ga’u eeguuf ramadaman 3,000 irraa gara 7,000’tti ol guddata. Qorattoonni farra shororkii qorannoo taasisaa kan jiran yoo ta’u, akeekkachiisni nageenyaa biyyattii gara sadarkaa olaanaatti guddateera. Haleellaan Kamisa kaleessaa kunis kan dhiyeenya kana barsiisaa tokko lubbuu dhabsiise waliin hidhata qaba yoo jedhamu. Barsiisichis sababii suuraa kaartuunii Nabii Mohaammad barattootatti agarsiisuuf ajjeefame jedhameera. Ajjechaan barsiisichaan booda Firaansi keessatti mudama umeera. Isaani boodas yaann Maakroon kennan walqabtees biyyoonni akka Tarkiifi kanneen ummata musliimaa hedduu qaban biroos yaada Maakrooniifi yaalii finxaaleyyii Islaamaa haleeluuf taasisan mormaa turan. Namichi maqaan Biraahim Awuusaawuuyi jedhamuun adda baafame kun Qur’aanaafi seenxii cm 30 dheeratu qabatee akka tureefi osoo poolisiin hin dha’amin dura ‘‘Allaahu Akbar’’ (Rabbi Guddaadha) jechaa akka ture himame. Seenxiin lama halellaa kanaaf faayidaarra hin oolles boorsaa isaa keessaa argamuu poolisiin ibse. Shakkamaan kun haala hammaata keessa jiraachuus dabalanii himaniiru. Maakroon erga Niis daawwatanii booda yaada kennaiin: ‘‘Ammas irra deebiin haleelamne taanaan, duudhaalee keenya kan akka bilisummaa, carraa dachee keenyarratti bilisaan yaaduufi afuura shororkii kamiifuu jilbeenfachuu hafuu keenyaafi’’ jedhani. ‘‘Har’as ifattan irra deebi’ee dubbadha: maaliifiyyuu harka hin kenninu.’’ Haleellaa kanaan kan miidhaman eenyu isaan? Sadan isaaniiyyuu mana kadhanichaa keessatti tajaajilli guyyuu osoo hin eegalin ture kan miidhaman. Lama manuma kadhannichaa keessatti du’ani: maanguddoon dubartii ganna 60 ‘‘mormi irraa yoo citu’’ namni ganna 55 tokko ammo qoonqoon qalameera. Namichi lubbuun darbe kun hojjataa mana kadhannichaa yoo ta’u, haadha warraafi ijoollee lama akka qabu barameera. Dubartiin ganna 44 kan biraanis erga seenxiidhaan yeroo hedduu waraanamteen booda bakkichaa miliqxus boodarra lubbuun darbeera. Haleellaawwan dhihootti Firaansitti raawwatan Onkololeessa 2020: Barsiisaan Saamu’eel Paatii jedhamu mana barumsaa Paariis tokko fuulduratti murmi irraa kutame Fulbaan 2020: Waajjira Chaarlii Heebdoo bakka loltoonni Islaamaa 2015’tti haleellaa hamaa itti raawwatan dhihootti namoonni lama waraanamanii miidhaan cimaa irra ga’e Onkololeessa 2019: Poolisiin finxaalessi Maayikil Haarpan jedhamu waajjira muummee poolisii Paariis keessatti poolisoota sadiifi hojjataa siiviilii tokko waraanee erga ajjeesee booda ajjeefame Adoolessa 2016: Namoonni lama mana kadhannaa Roon keessatti argamu lixuun luba tokko ajjeesuun nama kan biraa tokko miidhaa irraan ga’ani Adoolessa 2016: Namni hidhate tokko Niis keessatti bakka namoonni ayyaana  Guyyaa Baastiil kabajuuf walitti qabaman keessatti konkolaataa guddaa oofaa itti seenuun namoota 86 ajjeese, boodarras IS anatu haleellaa kana raawwate jedhe Sadaasa 2015: Hidhattoonniifi kan boombiin ajjeesanii of-ajjeesan naannoo istaadiyemii koonsartiin itti qophaa’u Baatklaanitti haleellaa qindaa’aa raawwataniin namoota 130 ajjeesuun hedduu madeessani Amajjii 2015: Hidhattoonni Islaamaa lama waajjiraalee Chaarlii Heebdoo cabsuun seenanii namoota 12 ajjeesan


Daa’ima ganna jahaa basaasummaa fi gootummaan Firaansitti yaadatamu

Daa’imni ganna jahaa Maarsil Pintii diddaa Firaans keessa gootummaan leellifamu fi lola Naazii Jarmanii qolachuuf gaggeeffame keessattis daa’ima maqaan isaa tarree loltootaa wajjin yaadatamu. Daa’imni xiqqaan dhaamsa dabarsu kun qawwee riphee loltuu akka tasaatti itti dhuka'een Hagayya 19, bara 1944 du’aan addunyaa kanarraa darbe. Daa’imni kun guyyaa waraana dhaabbate magaalaa giddugaleessa Firaans Limogis biratti argamtu, Aksi-sur-Viyinii jedhamtutti wayita kabajamu wajjin yaadatame. Abbaan daa’ima kanaa Ijiyin Pintii bara sanatti hogganaa diddaa farra Naazii gaggeessaa ture. Ijiyin Pintii mana ooyiru qonnaa maatiirra hiiqxee La Gaubertie, iddoo Aksi-sur-Viyiniitti jedhamutti argamtu keessa taa’eetu diddaa kana qajeelcha, hogganaa ture. Ga’een mucaa daa’ima kanaa odeeffannoo basaasa dabarsuudha. Daa’imni xiqqaan kun dhaamsa iccitii fi xalayaa gara ooyruu qonnaa naannoo sanatti argamutti geessa ture. ‘’Boorsaa xiqqoo dugdatti baatee mana barnootaa dhaquun, odeeffannoo iccitii kana otoo shakkiin tokko hin uumne geessaa ture,'' jedhe Maark Pintii, firri daa'ima kanaa amma lubbuun jiruu. Daa’imni kun dandeettii waa yaadachuun addatti qabu namoota ''aja’ibsiisuu'' fi dhaamsa gara hogganaatti dabarsuurratti amanamaa ture. Daa’imni kun ‘’shaamizii isaa jala dhoksee’’ xalayaa daddabarsaa ture. Maark Pintii AFP wayita himu, ’’Daa’imni kun waan hundumaa yeroo tokkotti hubata ture,'' jedhe. Maarsil bosona keessatti riphee loltoota wajjin turuutti gammada ture, achumaan tooftaa iccitii eeguus bare. Ijiyin, haati warraan isaa Paawuli fi ijoolleen shan mana ooyiruu qonnaa keessatti kan jiraatan wayita ta’u, loltoota diddaa tumsan wajjin walitti dhufeenya ni qabu ture. Firri daa’ima kanaa Aleksandiri Birimahud jedhamus, seenaa daa’ima Maarsil jedhamu kanaa waggootaaf qorachaa akka turetu himama. Sababa qoratuuf wayita ibsummoo, ragaan galmaa’e namoota diddaa keessatti deeggarsa kennuun Naaziin akka injifatamu gumaachan daa’immanii fi dubartootarratti hin xiyyeeffatamne. Ragaan galmaa’e loltoota fi waraana itti yaadame gaggeeffameerratti xiyyeefatu yaada jedhu ibse. Mr Birimahud BBCtti akka himetti, akkoon isaa ''Maarsil gammadaa fi obbolessa koo isa cimaadha,'' jettee ibsiti jedheera. Maarsil qabsoo farra Naazii Jarmaniirratti qooda basaasummaan qabuuf moggaasa maqaa "Quinquin" ykn ‘'daa’ima xiqqaa basaasaa'' jedhun beekama ture. Mr Birimahud, daa’imni kun akka oppireetara raadiyoo kutaa mana maatii isaa keessaa hojjatuu akkatti kolfu ibsee ture. Manni ooyiruu qonnaa keessa jirtu kunillee iddoo dhokataa fi hin mul’annetti akka argamtu, garuu riphee loltoonni kun iddoo manichi jiru bira qaqqabuu Mr Birimahud hime. Gaheen daa’imni kun qabaachaa ture adeemsa keessa mootummaa Firaansiin biratti beekamtii argatera. Abbaan Ijiyin umrii ganna 49tti bara 1952 erga du’e booda, Aksi-sur-Viyiniitti ilmasaa Maarsil biratti awwaalame.


Lammiin Firaans handaaqqoo kormaa ajjeesee sibila itti horde adabame

Lammiin Firaans handaaqqoo kormaa ajjeese ji’a shan keessatti yoo yakka biraa raawwate akka hidhamu itti murtaa’e. Namni kun sagaleen handaaqqoo ollaasaa na jeeqe jedheeti rasaasaan erga dhahee ajjeeseen booda sibiilaan waraanee keessa baase Handaaqqoon naannoo Ardiichii, Maarseel jedhamu nama ollaa iyyisaa isa aarseen ajjeefame. Abbaan qabeenyaa Maarseel, Seebaastiyaan Veernii gochaan kun erga uumameen booda ‘handaaqqoo koof haqa’ jechuun mallattoo iyyataa walitti qabuu jalqabe. Kanaanis namootni 100,000 tahan mallatteessuun hirmaatan. Namtichi ollaa,  Maarseeliin ajjeesees bineelda irratti gochaa gara jabinaa raawwachuufi yakka biraan balleessaadha jedhe manni murtii. Adabbii hidhaa haala irratti hundaa’e  dabalataan yuroo 300 fi waggaa sadiif meeshaa waraanaa kamiyyuu akka hin qabanne irratti murame.. ‘’Adabbiin kun waan mudate iddootti hin deebisu,’’ jedhan abbaan qabeenyaa Veernii AFPtti yoo himan. Yeroo mallattoo iyyataa funaanaa turanitti ‘’hammeenya jibbisiisaa’’ maatii rifaasise tahuu dubbatan. ‘’Kan itti aanu immoo eenyu? Sagalee simbirroo waccuutii? Sagalee yeroo qamadiin calleeffamuutii? Timaatima biqiludha? Harree alaaktu? Moo saawwan dheedan? Dhimmi kun Firaans dubbii ijoo namoonni tibbana irratti haasa’aa jiran taheera. Bara darbe manni murtii Firaans, dubartii shimibirroonni kee faalama sagalee qaqqabsiisan jedhamuun himatamteef murteessee ture. Kormaan handaaqqoo ollaa jeeqe jedhamee baatii Waxabajjii keessa lubbuun darbe, kan ganna jahaati.


Amantii: Seerri Firaansi Muslimaa irratti baasuuf jettu maalidhaa?

Pirezidaantiin Firaansi Imaanu'eel Maakroon 'warra Islaamaa Foxxoquuf' jedhan ittisuudhaafi duudhaalee amantii eegsisuu ni dandeessisa kan jedhame seera cimaa baasuuf akka karoorfame beeksisan. Haasaa isaanii hawwiin eegamaa tureen Pirezidaantichi, hawaasni Musliimaa muraasa ta'eefi miliyoona ja'atti tilmaamamu hawaasa biraarraa adda bahanii 'hawaasa mormituu' hundeessuun balaadha jedhan. Haaluma kanaan wixine seeraa kana ittisuudhaaf baheen, manneen barnootaafi masgiidotaaf gargaarsa biyya alaarraa taasifamu to'achuun keessatti argama. Haata'u malee, namoonni tokko tokko Pirezidaantichi Musliimota Firaansi keessa jiran hacuucuuf yaalaa jiru jechuun komataniiru. Akkaataa seera amantii Firaansiin mootummaan dhimma amantii keessa akka hin galle seeraan ni dhorka. Seerri kun amantii kamiyyu ta'e hordoftoonni amantii gara garaa seera duratti walqixa jedha. Firaansi biyyoota Awurooppaa Lixaatti argaman keessaa biyya hawaasa musliimni hedduun  keessa jiraatudha. Kana waan ta'eef, namoonni hedduun mootummaan Musliimota xiyyeeffannoo keessa galchuuf jecha amantii dahoo godhateera jechuun komii qaban dubbatu. Kanaaf ammoo akka fakkeenyaatti kan kaasuun eeran hijaaba fuula haguugu uffachuu dhorkaadha. Pirezidaantichi haasaa Jimaata darbe taasisaniin, "Foxxoqtoonni Islaamummaa Firaansiif balaadha, sababiin isaas seera mataa isaa waan qabuuf yeroo baayyee hawaasni mormituu ta'e akka uumamu taasisa," jedhan. Pirezidaantichi adda bahuun akkasii kun ammoo daa'imman mana barumsaa akka hin deemne gochuu, bakkawwan akka ispoortii, aadaafi sochiiwwan hawaasaa biroo ala isaan taasisa jedhan. Haaluma kanaan, yaadawwan wixinee seera baasuudhaaf pirezidaantichi dhiyeessan dhimma bara kanaa mana mareef akka dhiyaatus ibsameera. Yaadawwan wixinee dhiyaan ammoo dhimmoota itti aanan kan qabatedha. Dhimma kana irratti gaggeessitoota amantaafi hayyoota waliin ji'ootaaf mariin irratti taasifamaa turuun ibsameera. Firaansi hawaasa godaandaniif deeggarsa dinagdeefi hawaasummaa kernnuuf akka hojjetu ibsuudhaan, kun ammoo qaawwa jiru akka duuchu Pirezedaantichi dubbataniiru. Dubbii Imaanu'eel Maakroon kana namoonni baayyeen filannoo pirezedaantummaa bara 2022 keessa gaggeeffamuuf jiruuf dursee sagalee warra sabboontotaa argachuuf taasifamedha jedhu. Musliimonni tokko tokko ammoo yaada wixinee Pirezedaantichi dhiyeessan kana irratti haarii qaban ibsaniiru. Falmaan mirgoota namoomaa Firaansi Yaaser Loowutii fuula tiwiiteraa irratti: "Musliimota hacuucuun yaaddoo ture, amma garuu abdii ta'eera," jechuun barreesseera.


Namtichi haadha warraasaa ajjeesee reeffashii gube waggaa 25'n adabame

Lammiin Firaansi Jonaatan Davaal jedhamu kan haadha warraasaa ajjeesee reeffa ishii gube hidhaanwaggaa 25 itti murame. Gochi namni kun haadha warraa isaarratti raawwate lammiilee Firaansi hedduu rifaasise. Reeffi dubartii Aleksiyaa Davaal  jedhamtu gartokkeen gubatee bosona Kaaba Dhiha magaalaa Giraay jedhamu keessatti bara 2017 argame ture. Abbaan warraa ishii Jonataan Davaal, jalqaba yakka kana raawwachuu hin amanne ture. Sirumayyuu haadha warraa dhabe fiigicha shaakaluuf baatee; ergasii manatti hin deebine, dhabamteetti jechuun poolisittii gabaase. Booodarra garuu akka ishee reebe ajjeesee fi reeffa ishii gube amane. Jonaatan Davaal namtichi ganna 36 haadha warraasaa ajjeese, Sambata darbe dhaddacha mana murtiitti dhiyaatee wayita himannaan isaa dubbifamuuf miirri gaddaa irraa hin mul’atu ture. Maatii  ishee wayita arge yeroo tokko ‘gaddeera’ jedhee dubbatee ture. Abbaan alangaas ajjeechaan sun‘’miidhaa mana keessatti qaqqabe’’ jechuun umrii guutuu akka hidhamu gaafataa ture. Aleeksiyaa Davaal maaltu mudate? Aleksiyaa Davaal dubartiin ganna 29 hojjattu mana baankii yoo taatu, abbaan warraa ishii dhabamte naa iyyaafadhaa jedhee poolisitti kan gabaase bara 2017ture. Yeroo sanatti abbaan warraa ishii, fiigicha shaakaluuf baatee hin deebine jedheetu poolisitti gabaase. Guyyaa lama booda garuu reeffi ishii argame gartokkeen gubate fi bosona keessa iddoo fiigicha shaakaltutti dameen mukaa irra naqame argamte. Duuti ishe jiraattoonni magaalaa Gireey 10,000tti lakka’aaman dheekkamsise. Jiraattoonni magaalichaa dubartii magaalota Firaansi keessatti fiigichaan beekamtuu kanaaf kabaja qaban mul’isaniiru. Duutii ishee wayita dhaga’amutti, abbaan warraa ishii kun imimmaan buusaa ibsa kennamaa ture irratti mul’atee ture. Ji’a sadii booda garuu, abbaan alangaa Davaal haadha warraasaa ajjeesuu amanuu ibse. Reeffaa ishiis gubuu haalee ture, bara darbe keessa amane. Galmeen himannaa isaa wayita ilaalamu, haala yakkicha itti raawwate jijjiree dubbata ture.


Muslimoota Firaansi: Muslimoonni duudhaa biyyattii akka fudhatan dirqamsiifaman

Manni Maree Muslimootaa Firaansi torbee kana keessa Pirezidaantii biyyattii Imaanu'eel Maakroon arguuf jiru. Gabaasni asiin gadii kan luusi Wiliyaamsaniiti, Paarisirraa. Kaayyoon wal arguu isaaniis ''Sona yookiin duudhaa chaartaraa yookiin waliigaltee'' mootummaan Firaansi gaafachaa jiru mallatteessuu ilaalchisee yaada qaban irratti dubbachuuf. Mootummaan Firaansi muslimoonni biyyattii ''Sona ykn duudhaa Chaartaraa ykn waliigaltee'' akka hojiirra oolchan dhiibbaa uumaa jira. Keessattuu dureewwan amantichaa yookiin imaamonni waliigaltee kana akka mallatteessan dhiibbaa uumaa jira. Mala kanaan sammuu fi onnee muslimoota qabachuuf jedha. Manni maree kun wayita waliigaltee kana mallatteessu wantoota gaafatame keessaa tokko, amantii islaamaa siyaasaaf itti fayyadamuurraa of-qusachuufi qaamoleen alaa keessa seenuun akka dhiibbaa irraan hin geenye gochuudha. "Hundi keenyayyuu waan chaartarri kun jedhutti walii hin gallu. Qabiyyeesaatti walii hin gallu. Garuu nuti muslimoonni Firaansi yeroo murteessuu keessatti argamna. ''Nuti muslimoonni Firaansi dirqamni nuti qabnu yeroo ammaa nutti cimeera'' jechuun dubbatan, Pirezidaantii Itti Aanaan mana marichaafi dureen masjiida guddicha Paaris Chems-Eddine Hafiz. Waggaa saddeet dura haalli ture haala amma jiruun waladda jedhu dureen amantii kun. Yeros namni Mohaammad Merah jedhamu tokko Tuuluz keessatti haleellaa raawwatee ture. "Pirezidaantiin duraanii Firaansi Nikolaas Saarkooziin barii sa'atii 11 irratti hirribarraa na kaasanii, waa'ee haleellichaa dubbanne. Akkas jedheen itti hime: Maqaansaa Mohammad ta'uu danda'a, garuu yakkamaadha. ''Yakka sanaa fi amantii kiyya walitti hidhuu hin feene. Har'a garuu akkasin godha. Imaamonni Firaansi waan hedduutu nurraa eegama,'' jechuun waan badaan amantii islaamaa waliin walitti qabsiifamaa dhufuusaa ibsu dureen kun. Kaayyoon karoora haaraa kanaa Manni Maree Dhimmoota Islaamaa Firaansi imaamota galmeessee akka qabatuu fi imaamonni hunduu chaartara kanarratti mallatteessanii, achiin booda ammoo eyyama hojiisaanii seera qabeessa ta'e akka argatan gochuufi jedha mootummaan. Onkoloolessa darbe keessa pirezidaanti Imaanu'eel Maakroon dureewwan amantii muslimaa irraa ''dhiibbaa cimaa'' kaa'uuf akka jiran dubbatanii turan. Garuu dubbiin akkanaa biyya amantii fi mootummaan dhimma walii keessa akka hin galle kabajju keessatti baay'ee ulfaata. Pirezidaanti Maakroon namoonni amantii islaamaa siyaasaaf akka itti hin fayyadamne dhorkuu fedhu. Garuu kana gochuusaaniitiin akka amantii keessa galaa jiran ammoo hin hubanne. Amantii tokko qofarratti xiyyeeffatanii dubbachaa akka jiran hinagarre. Hawaasi musliimaa hundi aadaa fi duudhaa Firaansi ofitti fudhatee akka jiraatu gochuun siyaasa hamaa yeroo ammaa Firaansi keessa deemaa jiru ta'eera. Firaansi hawaasa muslimaa miiliyoona shanitti siqan qabaachuun Ardii Awuroopoppaa keessaa jalqabarra jirti. Dhimma muslimoota Firaansi irratti dubbachuun kan beekamu Oliiviyer Rooy, chaartarri kun rakkoo lama qaba jedha: Tokkoffaa dhimma muslimootaa qofa addatti baasee waan ilaaluuf amanticha qoollifataa jira, lammaffaa mirga amantii sarbaa jira jechuun ibse. "Seeraa fi heera biyyattii kabajuun dirqama. Garuu duudhaa biyyattii hunda fudhattee ittiin boonuu dhiisuu dandeessa. Fakkeenyaaf mirga warra saalaa wal-fakkaataa qabaatanii wal-fuudhanii dhiibuu dhiisuu dandeessa. ''Yookiin isaan qoollifachuu dhiisuu dandeessa. Garuu, fakkeenyaaf, manni amantaa kaatoolikii namoonni saala walfakkaataa akka wal-fuudhan hin deggeru,'' jedha namni kun. Dizaayinara faashinii kan taate Imaan Mestaoui, shaarbiin isheen hojjettu rifeensa dubartootaa sirnaan hin haguugu jechuun muslimootuma irraa qeeqi akka ishee mudatu dubbatti. Ta'us garuu imaamonni akka ''duudhaa chaartaraa'' mallatteessan hin deggertu. Bakka muslimoonni biyyattii keessa jiran akka lammii Firaansitti ilaalamuu hin dandeenyetti duudhaa biyyattii ofitti fudhachuun rakkoodha jetti. ''Kun bakka nuuf hin malle dhaabachuudha. Nuti duudhaa hawaasa Firaansitti gallee isaan ammoo ofitti si hin qaban taanaan bu'aa hin qabu'' "Homaa waan addaa gochuun nurraa hin eegamu jennee yaadna- gibira kaffalla (tajaajila biyyaalessaaf ni gumaachina)- kanuma, kun ga'aadha. ''Nama Firaansi ta'uu kee mirkaneessuuf foon booyyee nyaachuu, waayinii dhuguu, hijaabii dhiisuu, qamisii gabaabduu uffachuudha. Kun qoosaa guddaadha.'' Handaara magaalaa Paaristti kan argamu masjiida Drancy jedhamutti imaama kan ta'an Hasan Chalghoumi, mootummaan haleellaa shororkeessitootaa yeroo dheeraaf irra deddeebiin biyyattii mudateen booda karoora kana baasuuf dirqame jedhan. Yaada jijjiirama qabu kanaaf doorsisi ajjeechaa kan irra ga'e imaami kun yeroo ammaa dhokatanii jiru. ''Uummata Firaansitti makamnee jiraachuuf deemsa dheeraa deemuu qabna. Seera kabajuu qabna. Sababa finxaaleyyii gatii kaffalaa jirra'' jedhan. Dennai Charki, Masjiida Guddicha Paaris jirutti salaatuuf wayita dhufetti waan dubbate: ''Finxaaleyyii maqaa amantii islaamaa qabatanii haleellaa geessisan kunneeniif imaamonni waan mishaa yaadu. Seera Firaansi kabajuu dandeenya, kan amantii keenyaas ni kabajna. An gama kiyyaan kanan godha,'' jedhe. Karoorri chaartara kanaa lootee seentota alaa galan ittisuu, jeequmsa ittisuu, yaaddoo mankaraarsitootaa hir'isuu akkasumas dargaggoota akka waan mootummaadhaan dagatamaniitti of ilaalan ofitti qabuudha. Pirezidaanti Maakroon afaan Arabaa akka manneen barnootaa keessatti barsiifaman yaada dhiyeessaniiru. Garuu muslimoota seera kana didan ammoo dirqamsiisuu fi inumaa akka muslimaatti hin ilaalaman jechuun ejjennoosaanii ibsan. Sochii Msulimoota Firaansi keessatti yaada kennuun kan beekamu Hakiim El-Karou, pirojektiin kun akkaan bu'a qabeessa jedha. Uummata muslimaafillee dhimma Firaansi keessa galanii, aadaa fi duudhaa uummataatti makamanii jiraachuutu bu'aa qaba jedha. Dhimma muslimoota Firaansi irratti dubbachuun kan beekamu Oliiviyer Rooy ammoo fedhii fi dantaa hawaasa muslimaa irratti kan hundaa'u yoo hin taane seera kana hojiirra oolchuun ni ulfaata jedhe.


Firaansitti lubni Ortodooksii rasaasaan dhahaman

Firaans magaalaa Liyoon keessatti lubni Ortodooksii Giriikii tokko rasaasa itti dhukaafameen madaa'anii lubbuu isaaniif sadarkaa yaaddessaa ta'e keessatti akka argaman aanga'oonni biyyattii beeksisan. Namni miidhaa kana qaqqabsiise akkuma haleellaa raawwateen bakka sanaa miliqullee poolisiin ragaa namoota ijaan arganiirraa argaterratti hundaa'uun shakkamaa tokko to'annaa jala oolcheera. Namni haleellaa kana raawwate maaliif akka kana gochuuf kaka'e hanga ammaatti ifa ta'uu baatus, poolisiin garuu dhimmicha yaalii ajjeechaa jechuudhaan qorannoo jalqabeera. Gochi poolisiin yaalii ajjeechaadha jedhe kun kan uumame Firaansi magaalaa Niis keessatti namoonni sadii Waldaa Kiristaanaa keessatti miidhaa billaan waraanamuun irra gaheen lubbuun isaanii darbuu hordofeeti. Haleellaa kana Pirezedaantiin Firaans Immaanu'eel Maakiroon, "haleellaa shorokeessuu Isilaamummaati" jechuun isaanii ni yaadatama. Pirezedaantichi miseensota poolisii kumaan lakkaa'aman manneen barnootaafi dhaabbileen amantaa akka eeganiif bobbaasaniiru. Magaalaa Liyon keessattti lubichi irratti haleellaan kan raawwatames yeroo abbaan amantaa kun tajaajila isaanii xumuranii karra bataskaanaa cufaa jiraniitti ture jedheera poolisiin. Kantiibaan magaalattii Giriigoorii Daawusan gama isaaniitiin namni haleellaa kana raawwate maaliif akka lubicharraan miidhaa qaqqabsiisuuf akka barbaade ifa miti;  eenyummaa nama to'annoo jala oolfames  adda baasuudhaaf qorannoon taasifamaa jira jedhaniiru. Qeesiin rasaasa lamaan rukkutaman kun Nikoolaas Kaakaavelakiis jedhamu.  Sababa miidhaa irra gaheenis lubbuun Qeesichaa sadarkaa yaaddessa ta'erra jiraachuun isaas ibsameera.


Musliimoonni biyyoota addunyaa mormii farra Faransaay adeemsisan

Muslimoonni biyyoota addunyaa kumaatamaan lakkaa’aman Faransaay Islaamaaf jibba qabdi jechuun mormii adeemsisaa jiru. Mormiiwwan farra Faransaay tahan biyyoota Paakistaan, Baanglaadeeshfi Libaanon keessatti Jimaata kaleessaa gaggeefamaa oolaniiru. Mormitoonni namuu oomisha Faransaay bituu akka lagatuu fi Pirezidant Maakrooniin akka balaaleffatu gaafataa turan. Pirezidantichi haasaa tibbana taasisanin biyyootni ummata Musliimaa harka caalu qaban mufii ibsachaa jiru. Maakroon amantiin Isalaamaa ‘rakkoo keessa jira’ jechuun dabalataan barruun biyyattii Chaarli Hebdoo fakkii Nabiyyuu Muhaammad maxxansuun rakkoo hin qabu jedhaniiru. Nami finxaalessaa Islaamaa ta'un shakkame barsiisaa fakkii Nabiyyuu Mohaammad kutaa keessatti agarsiise erga ajjeeseen booda dha pireezidantichi kana kan dubbatan. Maakroon,’’barsiisaan kan ajjeefame warri Islaamaa egeree keenya waan barbaadaniifi, nuti immoo fakkiin barsiisuu hin dhiisnu,’’ jedhan. Musliimonni waan Maakroon jedhan arraba dha yoo jedhan, fakkii Nabiyyuu Mohaammad kaasuun hawaasa Musliimaa keessatti akka safuu cabsuutti ilaalama. Mormiin Firaansiin balaalefatu biyyoota Musliimonni baay’atan keessatti guyyootaaf adeemsifamaa jira. Jimaata erga haleellaan finxaaleyyii Islaamaa jedhamanii shakkamaniin raawwateen booda muddamni dabalus mormiin itti fufeera. Paakistaan keessatti hiriirtota kumaan lakkaa’aman kan Embaasii Faransaay Islaamaabaad jiruttii mormii dhageessisaa jiranitti poolisiin gaasii imimmaanessu biifaa ture. Mormitoonni danqaraa poolisiin kaa’e cabsanii darbuuf yaalaa turan jedhu namoonni ijaan argan. Mormitoonni Dahaakaa magaalaa guddoo Baangilaadesh immoo fakkii fi bobboca Maakroon guggubaa 'jibba Islaamummaa' qabu jechuun balaallefachaati turan. Warreen mormii kana gaggeessan keessaa tokko Musliimni amantiinsaa akka itti qoosamu hin barbaadu jedhe. ’’Ameerikaa haataatuu Firaans yookiin Raashiyaa aangoo qabeessi addunyaa kamiyyuu Nabii keenya jaalatamaatti  yoo qoosan hin obsinu,’’ jedheera. Yeruusaalemittis salaata Jumaan booda Masjiida al-Aqsaatti namoonni fakkiin Nabiyyuu Muhaammad agarsiifamuu  balaallefataniiru. ‘’Uummatni hogganaan isaa Muhaammad tahe hin mo’amu,’’ jechuun kan sagalee dhageessisaa turanis jiru.


Balaa lolaan Firaansifi Xaaliyaan keessatti namootni du’an

Rooba cimaa bubbee makatee bu’een kibba Firaans fi Kaaba-lixa Xaaliyaan keessatti yoo xiqqaate namootni lama du’anii namootni 25 achii buuteen isaanii dhabameera. Bubbeen Aleeksi jedhamu kun roobaa fi qilleensa cimaa qabaatee lolaa hamaa uumeera. Gandooti hedduun magaalaa Niis keessatti kan miidhaman yoo ta’un, Bulchaan naannichaa jireenya isaa keessatti kun balaa lolaa isa hamaa ta’uu ibseera. Kaaba Xaaliyaan keessatti, daandiiwwaniifi riqichooti lolaa kanaan kan diigaman yoo ta’u, lageenis guutaniiru. Xaliyaan keessatti namni lubbuun isaa darbe tokko hojjeetaa ittisa balaa Awostaa Vaalii yoo ta’u , inni biraan ammo bulchiinsa Piyeedmont keessatti nama konkolataan isaan lolaan fudhatamee lagatti dhidhimedha. Kaaba-lixa biyyatti halka tokkotti roobni cimaan erga roobee booda namootni 17 biroon achi isaanii kan dhabame yoo ta’u; isaan keessa yoo xiqqaate namootni afur lammilee Jarman daawwanaaf gara tulluttii ba’aanii hin deebine ta’uu anga’oonni himaniiru. Gandoota sababa lolaan addan citan gargaaruf lubbu baraartoonni hedduun ergamaniiru. Firaansi keessattis, namootni saddeet achi buuteen isaani dhabameera. Gandootii Kaaba Niis jiran, irraan gadeerra waan jiraaniif hedduun isaanii lolaan gandoota biroorra adda citaaniiru. Helikooptara fayyadamuun naannicha kan daawwatan bulchaan Niic Kiristiyan Estiroosii “Daandiwwaniifi manneen 100 ta’an lolaan fudhatamaniiru ykn gariin barbada’aniiru,” jechuun miidiyaa Fireench BFM’tti himaniiru. Dhabbatni metiroolojii Météo-France nannoo tokko tokkotti hammi rooba roobee kan roobaa gara ji’a afuriif roobuu qabu ture jedha. Magaaloota qarqara galaanaa jiran hedduu keessatti namootni akka manaa hin baaneef gorsamuu AFP gabaaseera.


Firaansi: Magaalaa Niisitti gocha 'haleella shororkeessumaati' jedhameen sadi ajjeefaman

Firaansi magaalaa Niis keessatti namootni sadii haaduun waraanamuun du'uu poolisiin hime. Kantiibaan Niis Kiristaan Estorii haalli jiru hundi gochi raawwatame 'haleellaa shororkeessummaa handhuura mana amantii Nootar Daam Basilikaatti raawwatame' ta'uu wanti akeekuu jiraachuu dubbatan. Poolisiin akka jedhetti haleellaa kanaan dubartiin tokko mormatu irraa kutame, kaan waraanamanii lubbuun isaanii bahe. Kantiibichi gochicha 'islamofascism' ykn 'gocha gara jabinaa amantaa Islaamaa daheeffate' jechuun ibsan. Namni haleellaa kana raawwachuun shakkame madaa'ee to'annaa jala kan oolfame yoo ta'u, bakka yaalamaa turetti irra deddeebiin 'Allahu Akbar [ Waaqayyo guddaadha] jechuun dubbataa ture' jedhan. Estoriin akka jedhanitti kanneen ajjeefaman keessaa tokko nama mana sagadaa Notar Daamitti keessa hojjetudha. Ministeerri dhimma biyya keessaa namootni naannicha akka hin deemne akeekkachiiseera. Pireezidant Emaanu'el Maakiroon ammoo Kamisa sa'a booda kana bakkicha ni daawwatu jedhamee eegamaa jira. Yaa'ii Biyyaalessaa ministitirri Muummee Jiin Kaasteksi waa'ee uggura sochii fi yeroo labsame irratti ibsa yoo kennan yaadannoon sammuu callisa daqiiqaa tokkoo kanneen du'aniif taasifameera. ''Gaaffii tokko malee kun qormaata guddaa biyya keenya miidhaa jirudha'' jedhanii tokkummaan akka dhaabbataniif waamicha dabarsan. Magaalaan Niis yeroo dhiyoon as qiyyeeffannaa halaallee adda addaa keessa kan galte yoo tahu bara 2016 keessa lammiin Tuniziyaa ganna 31 tahe konkolaataa namoota baay'atanii ayyaana irratti argamanitti oofuun lubbuu namoota 86 galaafatee ture. Guyyaa tokko booda lubni Jaakuus Hamel yeroo kadhannaa waldaa Ruheen taasisanitti morma kutamuun ajjeefaman. Haleellaan kun jalqaba ji'a kanaatti Kaaba Lixa Paarisitti ajjeechaa mana barumsaa tokko cinaatti barsiisaa tokko irratti raawwateen duuba kan dhaqqabedha. Barsiisaan Saamu'eel Paatii kaartuunii falmisiisaa tahe kan Nabiyyuu Mohaammad ijoolleetti agarsiisuun guyyaa tokko booda mormi irraa kutamuun ajjeefame. Pireezidant Maakiroon ajjeechaa kana wayita balaaleffatan gocha barsiisichaa deeggaruu isaaniitin hogganoota biyyoota Arabaa fi muslimoota kutaalee addunyaa adda addaarra jiraniin balaaleffatamaa turan.


Faransaayitti barsiisaa haala suukanneessaan ajjeefameef kumaatamni deeggarsaaf bahan

Firaansitti barsiisaan Saamu’eel Paatii kaartunii Nabiyyuu Mohammaad erga barattootatti mul’ise booda mormi qalamee ajjeeffamuu hordofee, hiriirri deeggarsa isaaf namoonni kumaatamatti lakka’aman irratti hirmaatan biyyattii keessatti bahame. Namoonni hiriira kanarratti argaman dhaadannoo "Je suis enseignant" ( anis barsiisaadha), akkasumallee dubbii MM biyyatti Jiin Kastex  dubbatan: ''Nuti Firaans!’’ jedhu qabatanii bahaniiru. Namtichi ajjeecha barsiisaa kanaatti shakkame Abdollaah, poolisiin Jimaata darbe mana barnootaa Paarisitti dhiyaatee argamtu tokko cinatti itti dhukaasee ajjeese. Sana booda namoonni 11 qorannoo dhimma kanaan walqabatuuf hidhamaniiru. Namoota hidhaman ilaalchisees odeeffannoon bal’aan hin kennamne. Firoottan dhiyoon shakkamaa kanaa afur ajjeecha raawwatame booda garuu to’atamaniiru. Namtichi daai’masaa mana barnootaa kanatti barsiifatufi barsiisaan amantii midiyaaleen Firaansiin finxaalesummaa qabaachuu ibsame dabalatee, namoonni ja’a kanneen duraan to’atamanitti dabalataan Sambata darbe qabamaniiru. Pirezidantiin Firaans Imaanu’eel Maakiroon barsiisichi ‘’bilisummaan yaada ofii ibsachuu barsiisuu isaatiif ajjeefame,’’ jedhan. Ajjeechaan barsiisaa kanarra kan qaqqabe dhaddachi namootni haleellaa Chaarlii Hebdoo bara 2015 qaqqabsiisan wayita gaggeeffamuu itti fufe kanattidha. Hiriirri deeggarsaa barsiisaa kanaaf Paaris iddoo de la République jedhamu guutuun kan bahame yoo ta’u, kantibaan magaalichaa hiriira kanatti dabalamaniiru. Haleellaa bara 2015 Chaarlii Hebdoorraa qaqqabe booda namoonni miliyoona tokkoo fi walakkaan hiriira bahanii turan. Hiriira Dilbata kaleessaa bahameerattis namni tokko mallattoo ’’diina farra Rippaabilikaaf obsa hin qabnu’’ jettu qabatee baheera. Namni biraan tokkos ‘’Ani pirofeesara, Saamu’eel waa’een kee na yaachisa’’ barreeffama jedhu qabatee bahe. Dubartiin lammii Firaans amantii Islaamaa hordoftu hiriira kanarratti hirmaatte, ajjeecha barsiisaa kanarratti raawwatametti mufachuu dubbatte. Ministirri barnootaa biyyattii Jiin Mishel Bilanquyer, Firaansii yoo tokkoomte, diina farra dimokiraasii injifachuutti milkooftii, kana immoo barsiisonni biyyattii keessa jiran hundi deeggaruu qabu jedhan. Barsiistuun hiriira Paaris irratti hirmaatte Natalii jedhamtu ‘’Barsiisuurra otoo jirtuus du’uun akka danda’amuun bare, kanaafan hiriira kanarratti hirmaadhe,’’ jettee Le Monde'tti himteetti. Liil iddoo jedhamuttis namoonni baanaroota fi waraqaarratti barreeffama ‘’Anis Saamu’eeli ‘’ jettu baatan argaman. Namoonni kumaatamatti lakka’aman Bilikoor, Liyoon keessatti bahuun kabaja barsiisaa kanaaf qaban mul’isan. Akka abbaan alangaa farra shororkeessummaa Jiin Firankos Richaard himetti, shakkamaan kun magaala Normaandii kan taate ‘Évreux’ jedhamtu jiraata ture. Iddoo barsiisichi ajjeefameerra 100km fagaata. Nami ajjeefame barsiisaa seenaafi hawaasaa, ganna 47, Saamu'el Paati jedhamudha. Dargaggeessi ganna 18 hidda dhaloota Chichiniyaa qabuu fi Mooskootti dhalate Abdulah jedhamu, gara mana barnootaa barsiisaa Paatiin itti barsiisu Jimaata darbe kana dhaquun, barattootni barsiisaa kana akka itti agarsiisan gaafataa ture. Sana booda Paatiin wayita hojiisaatii bahee gara manasaatti qajeelu hordofee, haaduun mataa waraanee morma irraa kute. Namoonni ta’ii sana argan akka jedhaniitti, namtichi haleellaa kana raawwate "Allahu Akbar" yookaan ‘’Rabbii guddaadha’’ jechaa ture. Poolisoonni wayita bira qaqqaban dhukaasa isaaniirratti bane, poolisiin dhukaasa deebise yeroo sagal rukutee ajjeeseera. Albeen sm30 dheeratuus dhiyeenya sanatti argameera. Qondaaltonni naannichaa akka himanitti, namtichi haleellaa sana dura balleessaa xiqqaa raawwachuun mana murtiitti dhiyaatee ture. Barsiisaan ajjeeefame kaartuunii suura nabi Mohaammad fakkeeffame barattoota daree barsiisutti erga agarsiisee booda irratti qiyyaafatameera. Barsiisaan ji’oogiraafii fi seenaa kun barattootni Muslimaa kaartunii inni agarsiisuu ilaaluu yoo hin barbaanne, ilaaluu dhiisuu akka danda’an itti dubbatee ture. Maatiin barataa gochaa barsiisa kanaatti dheekkamanii mana barnootaa dhaquun komii dhiyeeffatan. Namtichi fi akkasuma lallabaan amantii fi rogeessii Abdulhakiim jedhamu, barsiisaa Paatii akka hidhamu gaafachuu isaanii viidiyoo waraabame kan agarsiisu. Waggoota dheeraaf qaamolee tika biyyattiin kan hordofamaa ture Abdulhakiim ammaatti abbaa isaa wajjin hidhamaniiru.


Firaans: Namichi tumaa hedduu qabu daa’imman akka hin barsiisne dhorkame

Firaansi keessatti namichi tumaa hedduu qabachuun tokkoffaa ta’ee bifa isaa irratti  komii maatii tokko irraa dhiyaateen booda olmaa daa’immanii keessatti akka hin barsiifneef dhorkame. Silviyaan Helanee qaamasaa, fuulaa isaafi arrabaa isaa tumaateera, ija isaas ammoo gutummaatti gurraachaa akka ta’u godheera. Silviyaan ganna 35, ammayyu daa’imman wagga ja’aafi isaa ol barsiisaa jira. Daa’imni maatiin isaa koomiii kaasan barataa isaa akka hin turre himuun barattoonni isaa ammoo waan isa beekaniif bifa isaa irratti rakkoo akka hin qabne hima. “Namootni yeroo fagootii na argan qofadha kan isaan hamaa na se’an,” jechuun Reuters’tti dubbateera. Silviyaa maqaa masoo, “Freaky Hoody” beekamu wagga darbe mana barnoota magaalaa Palasee keessa barsiisaa yeroo turetti, daa’imni ganna sadii isa argee booda abjuun weeraruu isaa maatiisaatti hime jedha. Maatiin daa’ima kanaas anga’oota barnoota biraa deemuun komii dhiyeessan. Ji’a lama booda anga’oonni da’immaan umurii sanaa barsiisuu akka hin dandeenye yemmuu itti himan hedduu gadduu isaa dubbata. Tumaan isaa daa’imman namoota isaan hin fakkaanne akka simatan barsiisuu danda’a jedha Silviyaan. “Daa’imman na argan namoota simachuu  baru. Yeroo ga’eessonni jibba sanyiis ta’e saalaa qabaatan, isaan nama qama miidhame arganii akka addaatti hin ilaalan,” jechun BFM TVtti himeera. Silviyaan tumaa isaa kana tumaachuuf walumaa galatti gara saatii 460 akka itti fudhate tilmaama. Ija isaa gurraacheessuu ammoo Firaans keessatti waan hin eeyyamamneef gara Siwizerlaand deeme hojjachiifate.


Nato: Traamp yaada Maakroon waayee 'Nato' dubbataniin 'badaa' jedhan

Pireezidantiin Ameerikaa Doonaalad Tiraamp yaada Imaanu'eel Maakroon waayee 'Nato' yoo dubbatan ''dhaabbata sammuun isaa du'edha'(brain dead) jechuun kennan yaada badaa(nasty) jechuun qeeqan. Bara 1949 biyyoota lixaa yaaddoo Yuuniyeenii Sooviuyeet irraa ittisuuf miseensota 11 kan hundeeffame Nato'n hundeeffama isaa waggaa 70'ffa dhiyeenya magaalaa Landanitti kabajaa jira. Hoggantootni biyyootaa miseensa gamtaa kanaa ta'an kabaja kanaratti argamuuf gara Biriteen kan imalanii jiran yoo ta'u, Tiraampis achitti argamaniiru. Ameerikaa, Tarkiifi Firaans Nato qeeequun hireen dhaabbatichaa fuula duraa maal ta'uu mala gaaffii jedhu kaasiseera. Pireezidantiin Firaans Imaanu'el Maakroon dhaaba biyyi miseensa taate tokko yoo haleelamte akka hundi kenya haleelamnetti walirra aannaa jechuun waliigalaanii dhaaban kanaan dhaaba ''sammuun du'aa'' jechuun qeeqaniiru. Tiraampis yaada Maakroon kanaan ''yaada badaa'' ittiin jedhaniiru. Ibsa Miidiyaaleef achuma Biriteeenii kennan kanaan, Nato'n kaayyoo guddaa galmaan gahuuf hojjeta yaadni Maakroon ''arrabsoo guddaadha'' jedhan. Firaans 'Nato' keessaa bahuu akka maltu himanii, maaliif gaaffi jedhu garuu hin deebifne. Maakroon ji'a darbe miseensonni Nato dhimmoota murteessoorratti wal tumsuutti hin jiran jechuunis qeeqanii turan. Dhaabni kun waraanni addunyaa lammaffaa xumuramee wayita waaraanni ololaa ykn Cold War eegalu biyyootni Awrooppaa 10 Ameerikaa fi Kaanaadaa ofitti dabaluun yaaddoo nageenyaa Yuuniyeenii Sooveet irraa aggaamamuu malu qolachuuf hunda'e. Miseensonni jalqabaas Yunaatid Kiingidam, Firaans, Itaalii, Kaanaadaa, Norwaay, Beeljiiyeem, Neezerlaand, Iyiislaand Luukzeemberg fi Poortugaal turan. Bara 1999'ttti lakkoofsi miseensotaa 29 kan gahe yoo ta'u biyyi dhumarratti itti makamte Montenegroodha. Tiraamp Maakroon miseensota Nato'f kabaja malu irraa mulqaniiru jechuunis komataniiru. Tiraamp maataan isaanii dhimma 'Nato' irratti filatamuu isaaniin dura ejjennoon qaban 'Nato' kan qeequ kan ture yoo ta'u, osoo diigamee rakkoo hin qabu jedhanii akka yaadan bara 2016 dubbatanii ture. Waashingatn baasii dhaaba kanaa keessaa 70% kan baastu ta'uunis, Tiraamp waayee 'Nato' irra deddeebin akka yaadan isaan dirqisiiseera. Tarkiinis fedha Nato'n ala hariiroon Moskoo waliin cimsaa jirtu yaaddoo uumee kan jiru yoo ta'u, Gamtaan Awrooppaa miseensotni isaa 22 ta'an miseensota Nato's ta'an Tarkiif meeshaa waraanaa akka hin gurgurre dhorkeera. Waraana Siiriyaa keessatti ejjennoo 'Nato'n qabuun alatti hirmaachuunis biyya bara 1951'tti miseensa Nato taatee Tarkiirratti dhibbaa uumeera. Kanarraa kan ka'e waggaan 70 hundeeffama Nato gammachuufi injiifannoowaniin yaadatamuu caala waldhabdeewwan jiraniin haguugamee darba jira. Bakka qaamni sodaatamee dhaabbatni kun hundaa'eef, Yuuniyeeniin Sooviyeet, hin jirretti ammaan tana Nato'n hagama takka barbaachisaadha gaaffiin jedhu irra deeddibiin ka'a. ka'u yeroo ta'u ammallee Rashiyaan biyya meeshaa waraanaa gurguddoo hidhattee jirtu waan taateef duudhaa waloofi bilisummaa miseensotaa eegsisuun barbaachisaadha jedhu hoogantootni dhaabbatichaa. Hireen Nato ejjennoo Raashiyaa irratti akka murtaa'us himu. Hanga Raashiyaan weerartummaashee hin dhaabnetti Nato'n ittisa waloo biyyootaa ta'ee itti fufaa jedhu itti aanaa barreessaan Nato duraanii. Kanarraa ka'uun dhaabni kun yoo xiqqaate waggaa 10 tarii ammoo waggaa 70 kan biroo ni qabaataa jedhu. Yaada wal faallessaa Tiraamp kennaniin duubatti Koongirasiin Ameerikaa wixinee biyyattiin miseensummaa Nato'n turuu sagalee caalmaan raggaaseera.


Paaris dubartii sirna garbummaarratti fincilteef siidaa dhaabuufi

Magaalli guddoo Faransaay Paaris siidaa dubartii fincila farra garbummaa bara 1802 keessa odola Kaaribiyaan Guadeloupe'tti taasifame keessa qooda fudhatteef siidaa dhaabuufi. Dubartiin maqaan ishee Solituud jedhamtu yeroos qabamtee akka ajjeefamte amanama. Kantiibaan Paaris Aanne Hidaalgo dubartii kana ''fakkeenya cimaadha'' jechuun ''gootiitti'' jechuun waamaniiru. Seenaan garbummaa Faransaay hamma tokko erga duula lubbuun gurraachotaa darbuu hin qabu - Black Lives matter- booda qeeqamaa jira. Seenaan ishee hammana hin beekamu. Seenaa jaarraa 19ffaa Unesco kan Guadeloupe keessa maqaan ishee takka qofa dhahame. Akka ragaa kanaatti, isheen yeroo fincila garbummaa ''loote seentota'' kaan waliin to'atamte. Garbummaan Warraaqsa Faransaayin hambifamus Naappoliyaan deebisee ture. Akka seenaan jedhutti erga dahuun eeyyamameef booda ajjeefamte. Dubartiin kuni asoosama lammii Faransaay André Schwarz-Bar'n bara 1972 barreesse keessa ibsamteetti. Guadeloupe keessas yeroo ammaa siidaan dhaabateefi jira. Siidaan nama gurraachaa magaalaa Faransaay keessa arguun waan barame ta'u baatus kana dura siidaan Joseefin Baakerif dhaabameera.