Waraana Raashiyaa-Yukireen: Doonii waraanaa Raashiyaa dhidhimte duuba maaltu jira?

Dooniin waraanaa Raashiyaa dhidhimte kun Mooskovaa jedhamti. Bara Sooviyeet Yuuniyeen irraa kaastee doonii turte yoo ta'u, Raashiyaatiif akka qabeenya biyyaalessaafi kan ittiin boonan turte. Hanga dhiyeenya kana Galaana Gur'aacha keessatti dhidhimtuutti waraana hedduu irratti hirmaatteetti. Haata'u malee, akkaataa dooniin kun itti dhidhimte ammayyuu adda bahee waan hin beekamneef ijoo dubbii ta'aa jira. Suuraawwan ajaa'iboo, akkasumas viidiyoowwan maddeen amanamoo dooniin waraanaa Raashiyaa Mooskovaa jedhamtu kun torban darbe osoo hin dhidhimiin dura mullatteetti. Warri Yukireen ammoo misaa'elli salphaa ofiin tolchine jettu maqaan isaa Neptune jedhamuun doonii kana rukuttee akka dhidhimtu taasisuu dubbatti. Raashiyaan akka jettutti garuu meeshaan waraanaa doonittiirra ture dhohee, raafama galaanarraa yero ture waliin doonittiin akka dhidhimtu taasise. Suuraawwan bahan garuu yaada gama lamaaniin jiran kamiyyu kan deeggaru miti- garuu yeroo doonittiin dhidhimtutti raafamni galaanaa akka hin jirre agarsiisa. Suurri bahe sun Mooskovaan akka dhidhimtuuf sababa kan ta'e ifaan ifatti agarsiisuu baatullee, dho'insa tasaa akka mudateeru garuu ni agarsiisa. Mooskovaan doonii waggaa 40 ol Raashiyaa tajaajilte waan taateef, baayyee beekamtuufi akka mallattootti kan ilaalamtudha. Dooniin baayyee guddoo taate kun miseensota humna galaanaa 510 qabattee turte. Meeshaaleen farra misaa'elaa, farra xiyaaraa, farra doonii waraanaa galaana jala deemtuufi meeshaaleen waraanaa baayyee gurguddoo ta'an fe'attee kan turte yoo taatu, dooniin kun hanga bakka gabaa (moolii) geessi ture. Miseensonni humna galaanaa 500 ol ta'an doonii kanarra turan garuu miidhaan tokkollee osoo isaaniirra hin gahiin nagaan ba'aniiru. Viidiyoon waa'ee doonittii kanaa gadi dhiifame ijoo dubbii ta'e kun gaafa Ebla 14 akka waraabame amanama. Dheerinni viidiyoo kanaa ammoo sekondii sadii qofa ture. Tarii viidiyoon kun kan waraabame bidiruu xiqqaa lubbuu baraartotaa biroo isaaniif qaqqabuuf deeme irraa ta'uu danda'a. Bidiruun xiqqaan kun Mooskovaatiin karaa gama mirgaatiin akka ture tilmaamuun ni danda'ama. Viidiyicharratti battalumatti yeroo aarri doonittiirraa bahu agarsiisa. Fiixeen doonii guddoo kanaa karaa geefoo isaa bishaan waliin waltuqutti bishaan yeroo bahu agarsiisa. Yukireen ammallee Mooskovaa misaa'ela Naapichuuniitiin rukkutee akka dhidhimu taasisuu dubbatti. Gorsaan waraanaa Ameerikaa maqaan isaa hin dha'amne tokko, Yukireen Mooskovaa irratti haleellaa raawwachuushee mirkaneeffadheera jedhee miidiyaa Ameerikaatti himeera. Raashiyaan garuu Mooskovaan akka dhidhimtuuf sababa kan ta'e raafama galaanaa hamaa yeroo sana tureefi, isa hordofee ammoo ibiddi dhalachuufi meeshaan dhohuu isaati jetti. BBCn viidiyoo sekondii 3 kana ogeessota humna galaanaa sadiitti agarsiisuun maaltu akka dhalate gaafateera. Sadan isaaniiyyu doonii Mooskovaa kana irratti haleellaan misaa'elii akka raawwatame mirkaneessaniiru. Humna Galaanaa Biriitish gaggeessaa kan ture Adimiiraal Kiriis Paarii, Mooskovaan misaa'eliitiin rukutamuu ishee waan tokko hin shakkine jedha. "Viidyoo sana irratti akka mul'atutti fiixeen doonittii misaa'eliitiin rukkutameera. Osoo wanta achitti uumame ta'e wanti irraa cabe keessaa baha malee gara keessatti hin cillaafkatu ture," jedha. Koomaandarri duraanii NATO gama isaatiin, aarri doonii guddoo kana keessaa yeroo bahu argamu akkamiin jiraachuu danda'e jechuun BBCn gaafatee, haleellaa misaa'eliin booda boba'aan dhangala'e kan uume ta'a jedhe. Ogeessi waraanaa Rooyaal Yunaayitid Sarviis Inistiitiyuutirraa ta'e Siidaarz ammoo, viidiyicha ilaalanii yaada BBCf kennaniin, "dho'insichi uumamuu kan danda'e sababa haleellaa misaa'eliitiinidha. Misaa'elichi miidhaa guddaa kan qaqqabsiise kutaa meeshaan waraanaa farra xiyyaaraa keessa kuufaman keessatti. Kana waan ta'eefidha dhohinsi guddaan kan uumame," jedha. Raashiyaan dooniin ishee Mooskova jedhamtu akka dhidhimtuuf sababiin tokko oriitoo raafama galaanaa qaqqabsiisedha jetti. Viidiyoo argame kanaan ammoo wanti kana agarsiisu tokkoyyuu hin jiru. Mooskovaan osoo hin dhidhimiin dura ministeerri ittisaa Raashiyaa ibsa tokko baasee ture. Ibsichi Mooskovaa irra miidhaan akka gaheefi miseensonni galaanaa irra turan garuu guutummaan guutuutti bahuu isaanii kan himu ture. Waa'ee raafama galaanaa dubbachuu kan jalqabe boodarra ture. Raashiyaan garuu hanga ammaatti doonii qabeenya biyyaalessaa ittiin boontu kana misaa'elaan haleelamuu ishee hin amanne. Sanbata darbe humni ittisaa Raashiyaa miseensonni humna galaanaa Mooskovaarra turan qarqara Kireemiyaa, naannawaa ulaa galaanaa Sevaastaapoolitti osoo agarsiisa loltummaarra jiranii suura agarsiisu qoodeera. Miseensonni humna galaanaa 510 ta'an Mooskovaarra turan kunneen erga waraanni jalqabee kaasee, misaa'eloota doonittiirraa gara magaalota Yukireenitti dhukaafaman qindeessaa turan. Dhugaadha Mooskovaatiin Galaana Gur'aacha irratti humni isheen gitu hin turre. Kan Raashiyaan ittiin dhaadattu ta'aa turteetti. Dooniiwwan akka kanaa guddina, humnaafi dandeetti qaban addunyaarra hedduu miti. Mooskovaan dhidhimuu isheetiin dura loltoonni Yukireen ulaa galaanaa Taadiyaa Isneek irra turan akka harka kennataniif akeekkachiiftee turte. Loltoonni Yukireen kunneen garuu diduudhaan deebii isaa Mooskovaa irratti tarkaanfii fudhachuun akka isheen dhidhimtee achumaan haftu godhan.


Waraana Raashiyaa-Yukireen: Seenessa biyyootni Lixaa hin dhageenye

"Yuukireenii fi michoonni ishee Landan dabalatee waggoota 1,000f Nato gara daangaa keenyaatti butuu fi aadaa keenya balleessuuf jecha nu doorsisaa turan, waggoota hedduuf nu sodaachisaa, nu doorsisaa turan.'' Kun dubbii Yevgeny Poopov, miseensi paarlaamaa Raashiyaa fi Raashiyaatti Tv irratti sagantaa adda addaa keessumessuun beekamu, Eebla 19 tamsaasa BBC Yuukireen irratti dubbattedha. ''Dhugumaan karoorri NATO'n Yuukireeniif qabu kallattiin lammiilee Raashiyaaf yaaddoodha.'' Ilaalchi isaa kun waan nama raajeffachiisuufi seenessa Kireemiliin adda tahe isa biyyootni Lixaa jedhaniin adda tahe akka ilaallu nu taasisedha. Gurra Awurooppaafi biyyoota Lixaaf dubbiin kun kan hin dhagahamneefi hubachuuf rakkisaa tahedha. Inumaayyuu ragaa of eeggannoon qindaa'ee jiru fudhachuu dhiisuuttis ilaalama. Haa tahu malee dubbiin kun Kireemiliin irraa qofa kan dhagahamu osoo hin taane kutaalee adunyaa kanaa kaan keessattis haaluma wal fakkaatuun ilaalama. Erga Raashiyaan Guraandhala 24 Yuukireen weerartee wal gahii ariifachiisaa UN torbee isaatti waame irratti miseensota isaa 193 keessaa kan weeraricha balaaleffate biyyoota 141 tahanidha. Biyyootni hafan baay'een sagalee kennuu irraa of qusataniiru, isaaniis Chaayinaa, Indiyaa fi Afrikaa Kibbaa dabalateeti. Kanaafuu gaggeesitoota biyyoota Lixaaf adunyaan guutuun ilaalacha NATO deeggaru jedhanii ilaaluun dhugaa irraa kan fagaate taha. Raashiyaan guutummaatti weerara hamaa Yuukireeniif itti gaafatamti kan jedhus akkasuma adunyaa guutuun kan deeggaramu miti. Sababni isaas akkas waan hin taaneef. Kanaaf ammoo sababootni hedduun jiraatanis kaan kallattiin deeggarsa dinagdee fi waraanaa dhuunfaa argachuu fedhan waliin yoo wal qabatu kaan ammoo isa yeroo kolonii irraa eegaluun of tuulummaa biyyoota Lixaa himachuun ilaalcha isaanii hin deeggaran. Biyyootni hundinuu ifatti Raashiyaa balaaleffachuu ykn pirezidaanti cina akka jiran ifatti dubbachuu kan hin barbaanneef sababa dhuunfaa isaanii ni qabaatu. Mee Chaayinaa biyya uummata biliyoona 1.4 qabdu irraa haa eegallu. Heedduun isaanii odeeffannoo waa'ee Yuukireen miidiyaa mootummaan to'ate irraa argatu. Kun lammiilee Raashiyaafis dhugaadha. Chaayinaan dorgommii Olompikii yeroo Bonaa 'Winter Olympics' gaggeessuuf qophaa'aa turte dursuun nama jabaa daawwannaaf deeme tokko-Vilaadmir Puutin simatte. Ergasii qondaalonni Chaayinaa ibsa baasaniin ''biyyootni lameen wal tumsuuf daangaan homtuu hin jiru'' jedhan. Kanaafuu Puutin gita isaa Chaayinaa Shi Zhinpingitti akka guutummaatti Yuukireeniin weeraruuf jedhu gurra buuseera jechuudhaa? Guutummaatti akkas miti jette Chaayinaan. Garuu biyya ollaa keenyaa murteessituu taatetti waan akkasii dhufa jedhanii yaaduu dhiisuun ulfaataadha jette. Chaayinaa fi Raashiyaan guyyaa tokko morkattoota imaamataa walii isa turan ni dhaabu. Garuu har'a iyyuu michuu walii tahuun dhimma qajeelfama dimokiraasii biyyoota Lxaa fi NATO akkasumas daangaa irratti yaada wal fakkaataa qabu. Chaayinaan Ameerikaa waliin dhimma babal'ifannaa waraana ishee gara Kibba galaana Chaayinaatti taasifte irratti waldhabdee jirti. Akkasumas Beejiingi qabinsa mirga hawwaasa Musilimaa Uighur jedhaman irratti biyyoota Lixaa waliin wal dhabdee keessa galtee jirti. Akkasumas dimokiraasii Hongi Kongi keessaa cabsuufi yaalii Chaayinaan Taayiwaan ofitti deebisuuf gootu irrattis wal dhabdee keessa galaniiru. Kanaafuu Chaayinaa fi Raashiyaan NATO keessaa diina waloo akka qabanitti waliigalu. Isa biyyootni Lixaa waan Raashiyaan Yuukireen keessatti raawwatte yakka waraanaati jedhanis hin fudhatan. Indiyaa fi Paakistaan Raashiyaa waan faallesuu hin barbaanneef sababa mataa isaanii qabu. Indiyaan meeshaa waraanaa jajjabaa kan argattu Raashiyaa irraati. Erga dhiyeenya dhimma Himaaliyaa irratti Chaayinaa faana wal dhabdee ammoo guyyaa tokko michummaan raashiyaa na barbaachisa jettee waan amantuuf wal dhabdee keessa galuu hin barbaaddu. Dhiyeenya aangoo irraa kan kaafame Ministerri muummee Paakistaan Imraan Kaan biyyoota Lixaa keessumaa US akka malee qeequun beekama. Paakistaanis meeshaa waraanaa kan argattu Moskoo irraati. Kanaaf sarara daldalaa gara Kaaba gidduugala Eeshiyaatti taasistuuf Raashiyaa akka eebba isheetti lakkoofti. MM Paakistaan yeroo sanaa gaafa Guraandhala 24, guyyuma raashiyaan Yuukireen weerarte irra Putin daawwachuuf karoorsee ture. Waliigalatti Indiyaa fi Paakistaan wal gahii UN weerara Raashiyaa balaaleffachuuf waamame irratti sagalee kennuu irraa of qusatan. Biyyootni irra caalaa amantaa Islaamaa hordofan biyyoota Lixaa keessumattuu US'n of tuulummaa fi imaammata madaalawaa hin taane hordofuu isaaniif qeequ. Bara 2003, US fi UK'n wixinee UN weerara Iraaq irratti dhiyeesse raggaasisan. Biyyootni hedduun garuu walitti bu'insa waggaa dheeraa fida jechuun mormanii ture. Akkasumas waashingitanii fi Landan waraana walii waliinii Yaman keessaa akka dheeratuuf deeggaraa jiru jedhamuun himatamu. Kunis hoogganoota Saawdii kan haleellaa qilleensarraa gaggeessu hidhachiisuun himatamaa turan. Biyyootni Afrikaaf ammoo inumaayyu sababootni seenaa waliin wa qabatan jiru. Yeroo Sooviyeet sanatti Moskoon meeshaa humna waraanaa gara Afrikaatti fe'uun akka isaan Sahaaraatii hanga Keeppi, Afrikaa Kibbaatti biyyoota Lixaa fi US dura dhaabbatan gochaa turte. Bara 2013 keessa yeroo Faransaay biyya kolonii ishee turte Maalii keessatti Al-Qaayidaan akka biyyattii hin qabaneef loltoota ishee bobbaaftu biyyattii keessatti hin jaalatamne ture. Amma loltootni Faransaay bahuun loltootni garee Waagneer jedhaman Raashiyaan deeggartu bakka bu'an. Biyyootni Baha Giduugaleessaahoo ejjennoo akkamii qabu? Sooriyaa - biyyoota akka Kooriyaa Kaabaa, Beelaarus fi Eertiraa- weerara Raashiyaan Yuukireen irratti raawwatte ni deeggaru. Pirezidaantiin Sooriyaa Bashar Al-Assad bara 2015 yeroo biyyi isaa finciltoota ISIS'n weeraramte irra caalaa deeggarsa meeshaa waraanaa Raashiyaa irratti hirkachuun baraaaraman. Inumaayyu biyyootni akka Sawud Arbaiyaa fi UAE sagalee UN deeggaranis, weeraricha irratti garuu Mooskoo yeroo qeeqan hin dhagahamne. Bulchaan UAE Ilmi Mootii Mohammed bin Zayed, Puutin waliin hariiroo gaarii qabu. Ilmi mootii Sawud Arabiyaa Mohammed bin Salman pirezidaanti Baayiden waliin hariiroo gaarii hin qaban. Lameen isaanii bilbila walii iyyuu hin deebisan. Kunis bara 2018 ajjeechaa gaazexessaa Jamaal kaashogjii waliin wal qabatee mootummaan Sawudii ajjeechi qindeessera jechuun biyyootni lIxaa erga himataniin booda. Faallaa kanaa ammoo Putin waliin harka wal fuudhaniiru. Garuu biyyootni maqaa dhoofne kana keessaa tokkollee ifatti weerara Raashiyaan Yuukireen irratti raawwatte akka deggaran hin himne. Beelaarus irraa kan hafe. Kana jechuun biyyootni adunyaa hundi ilaalcha warri Lixaa weeraricha irrattis qabanis tahe dhiyeessi meeshaa waraanaa gochaa jiran irratti qaban ni deeggaru jedhu qabu jechuu miti. Akkasumas ifatti weerara Raashiyaa kana mormuus hin barbaadan.


Waraana Yukireen: Raashiyaan haleellaa ijibbaataa Maariyupuul irratti bannaan Zeleniskiin gargaarsaaf watwaataa jiru

Qondaalonni Yukireen Raashiyaan karaa hundaa warshaa oomisha sibiilaa Azovistal irratti haleellaa bante jechuun himan. Bakki kun Maariyupuul keessaa bakka dhumaa loltootni Yuukireen qabatanii jiranidha. Humnootni Yuukireen gidduugala warshichaa keessa jiran guyyoota lamaaf walitti aansuun, ''waraana jabaa,'' gaggeessaa jiru jedhan ajajaan waraana adda Azoov. Haleellaa walitti aansuun gaggeessanii humnootni Raashiyaa ''daangaa gidduugalichaa'' galaniiru jedhama. Ijoollee dabalatee namootni nagaa 200 tahan gidduugalicha keessa daheeffatanii jiru jedhamee amanama. Haleellaa Raashiyaan gidduugalicha irratti gaggeesite jedhame BBC'n hin mirkaneeffanne. Viidiyoo gabaabduu Telegiraamii irratti maxxansaniin ajajaan waraanaa Azoov Deenis Pirokopenkoo, ''loltootakoo haleellaa diinaa qolachuuf waan dhalli namaa hojjetuun ol dhama'aa jiranitti hedduun boona...haalichi akka malee hamaadha,'' jedhan. Pirezidaanti Zeeleniskiin lubbuu namoota gidduugalicha keessatti hafanii baasuuf deeggarsa UN gaafachaa jiru. ''Namni hundiyyuu nuuf gatii qaba. Lubbuu isaanii baraaruuf deeggarsa keessan barbaanna,'' jechuun bilbilaan Antooniyoo Guutireez, Barreessaa Ol Aanaa UNtti himan. Torban darbe UN fi Waldaan Qaxxaamura Diimaa wal tumsuun namoota nagaa waraana gidduutti danqamanii turan akka bahan gargaaruu isaaniif Zeleniskiin Antooniyoo Guutereez galateeffataniiru. Raashiyaan Kamisa har'aa irraa eegaluun dhukaasa dhaabuun lammiilee nagaan gidduugala Azovistal keessaa haa bahan jette. Humni waraanaa Raashiyaa hulaa namootni nagaan irra bahan sa'a 7:00 hanga 11:00tti gaafa Caamsa 5,6 fi 7 banaa taha jedhan. Yeroo kanatti humni waraanaa Raashiyaa dhukaasa dhaabuun humna isaas bakkicha irraa gara fageenya naga qabeessatti ni baasa jedhe humni waraanaa Raashiyaa. Xiinxalli akka agarsiisutti haleellaa boombii tokkicha Raashiyaan Maariyupuul irratti gaggeesiteen namootni 600 ol ajjeefamaniiru. Kun erga weerarichi jalqabee haleellaa hamaa lubbuu namoota hedduu galaafate jedhame. Maariyupuul bakka murteessituu Raashiyaan weerara Yuukireeniif itti fayyadamtu kana loltootni Raashiyaa marsuun haleeluu erga jalqabanii torbanootni darbaniiru. Raashiyaan Maariyupuul guutummaatti yoo qabatte carraa riqicha lafa irraan daangaa Raashiyaa waliin wal qunnamtu kennaaf. Akkasumas naannoo finciltootni qabatan Donbaasii fi Kiriimiyaa kan bara 2014 ofitti dabalte waliin walitti baastee to'achuuf ishee gargaara. Raashiyaan ammayyuu waraana osoo hin taane ''oppireeshinii waraanaa gaggeessa jira'' jechuun ibsiti.


Waraana Yuukireen: Putiin biyyi kamiyyu waraana Yukireen gidduu gallaan deebii hamaan akka isa eeggatu akeekkachiise

Biyyi kamiyyuu waraana Yukireen gidduugaluu yaallaan deebii ''akka bakakkaa cimaafi saafisaatu'' eeggata jedhan pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Putiin. ''Meeshaa namni tokkollee ittiin of hin tuulle hundaa qabna... barbaachisaa taanaan isas ni fayyadamna,'' jedhan. Dubbiin Putiin kun Balistik Misaa'eliifi hidhannoo niwukileeraa akka jedhanitti hubatame. Michoonni Yukireen meeshaa waraanaa dhiyeessuu dabaluun hirmaataa jiru. Ameerikaan akka Yukireen Raashiyaa injifattuu barbaaddi. Qondaalonni biyyoota Lixaa Raashiyaan baha Yukireenitti danqamuu himu. Torban darbe Raashiyaan naannoo Kiyeevii bahuun Baha Donbaas qabachuuf haleellaa jabaa bante. Garuu akka qondaalli tokko jedhanitti ''humnoonni Raashiyaa diddaa cimaa Yukireen cabsuun itti ulfaachuun mo'amaa jiru'' jedhe. Gama biraan Komishiniin Awurooppaa erga Moskoon dhiyeessii gaazii gara Poolaandii fi Bulgaariyaatti taasiftu adda kuttee maqa balleessiidha jechuun himate. Pirezidaantiin komishinichaa Ursulaa von der Leven kun Raashiyaan dhiyeessiisdhaan kan ''irratti hin hirkatan akka hin taane'' agarsiisa jedhan. Kireemiliin Raashiyaan gara tarkaanfii kanaatti kan galte ''adeemsa michummaa hin qabne'' biyyootni Lixaa fudhataniini jette. Gazprom dhiyeessii kan adda kute Poolaandii fi Bulgaariyaan kaffaltii gaazii maallaqa Raashiyaa Rabilsidhaan [rouble] kaffaluu waan didaniifi. Kun murtoo Putiin ji'a Bitootessaa keessa fudhatan yoo tahu, qoqqobbii biyyota Lixaan maallaqni biyyattii akka malee gadi bu'eera. Putiin dubbii akeekkachiisaa kana kan dubbatan Roobii kaleessaa St Piitersibargitti wal gahii qaama seera baastuu waliin godhan irrattidha. Yoo qaamni alaa tokko dhimma Yuukireen gidduugalee Raashiyaa irratti yaaddoo tokko kan uumu tahe, deebiin keenya akka saffisa balaqqeessaa taha,'' jedhan. ''Meeshaa hundaa [deebii kennuuf oolan] 7kan qaamni tokko ittiin of hin tuulle qabna. Kanaan of tuuluuf miti, barbaachisaa taanaan ni fayyadamna,'' jedhan. Hogganaan Raashiyaa kun deebiin sun maal akka tahuu qabu hunda irratti murteen darbee akka jirus himan, garuu ibsa bal'aa hin kennine. Raashiyaan Guraandhala 24 Yuukireen weerarte. Guyyoota muraasa booda Putiin humna hidhannoo niwukileeraa biyyattii akka qophaa'an ajaja dabarse. Xiinxaltootni ammoo doorsifni akkasii kun michoonni Yuukireen akka gidduu hin seeneef kan godhamudha jedhan. Putiin kana kan dubbatan guyyaa biyyootni Lixaa Jarmanitti wla gahuun deeggarsa waraanaa Yuukireen akka dabalan waadaa galan irradha. Hogganaan Humna Ittisaa Ameerikaa Liyod Oostiin Yuukireen waraanicha akka mo'attuuf ''samii fi lafa'' akka sochoosan himan. Tibbana deeggarsa Yuukireen tahu irratti ammayyuu waamichi kan dabale yoo tahu Jarman imaammata isheen ala taankii farra haleellaa qilleensa irraa 50 akka Yuukireeniif ergitu himte. Pool Admasi gabaasaan dhimma dippilomasii BBC Yuukireen keessa waktii roobaa tahuun isaa loltoota Raashiyaaf mijataa hin taane jedhe. ''Loltootni Raashiyaa rooba keessa waraanuu hin jaallatan,'' jedhe qondaalli tokko.  Kanaafuu bakka hedduutti rakkoon loojistikii kan isaan mudate yoo tahu hubannaa tooftaa waraana naannichaas hin qaban jedhe.


Waraana Yuukireen: Ameerikaan naamusa namummaa dhabuufi gara jabummaan Raashiyaa himatte

Ministeera Ittisaa Ameerikaa/Peentagoon/ pireezidantii Raashiyaa Vilaadimiir Putiin weerara Yuukireen keessatti "naamusa namummaa dhabuun" himatte. Dubbi himaan Peentagoon Joon Kiirbii miira keessa galuun yakkoonni suukanneessoon Raashiyaan Yuukireen keessatti raawwatte naamusa kamiin sirriidha jedhamuu danda'a jechuun gaafate. Pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin Jimaata kaleessaa, ammallee Aab Puutiin waliin dubbachuuf fedhii qabaachuu himeera. Haata'u malee waraana Raashiyaa kanaan balaan biyyi isaa diigamuu guddaadha jedhe. Puutiin waliin dubbachuutti kan ciche Raashiyaa keessatti "nama tokkoti waan hunda murteessa" waan ta'eefi jedhe Zeleniskiin miidiyaa Poolaanditti yoo dubbatu. Badiin loltoonni Raashiyaa iddoowwan qabatanii turan keessatti raawwatan mari'achuun ulfaataa akka ta'u godheeras jedhe. "Wanta Bukaa fi Maariyupool keessatti ta'een booda namuu isaan ajjeesuu barbaada. Ilaalchi akkanaa bakka jirutti mari'achuun ulfaataadha," jedhe. Kamisa darbe Yuukireen loltoota Raashiyaa 10 Bukaa keessatti yakka waraanaa raawwatan jette adamsaa akka jirtu beeksiftee turte. Bukaa - ollaa qarqara Kiiv jirtutti yoo xiqqaate namoonni nagaa 400 ajjeefamaniiru. Puutiin hokkoraa fi gara jabina akkanaa raawwachuu akkamiin akka danda'e guutummaatti waan hubanne natti hin fakkaatu jedhan Aab Kiirbiin Jimaata yoo dubbatan. Puutiin Yuukireen kan weeraraniif nageenya lammilee Raashiyaa eeguuf akkasumas sirna Naazii Yuukireen keessaa balleessuufi kan jedhan Kiirbiin kufaa godhe. "Wanta inni uummata nagaa Yuukireen irratti raawwachaa jiru, harka duubatti hidhee duubaan rasaasaan mataa dhahuu, dubartoota ulfaa ajjeesuu fi hospitaala boombiin haleeluufaa yoo ilaallu, sababa inni itti weerare jedhe amanuun ni ulfaata" jedhe. Kiiv kan jiru gabaasaan BBC Joowel Guntar akka jedhutti Raashiyaan humnaan lammilee nagaa qabdee gara biyyaa deebisaa akka jirtu ragaaleen agarsiisan heddummaataa jiru. Ministirri haajaa alaa Raashiyaa Sargee Laaviroov Sanbata darbe akka dubbatetti erga waraanni eegalee, namoonni miliyoona tokko Yuukireen keessaa baafamanii gara Raashiyaa geeffamaniiru. Lakkoofsi kun lammilee biyyoota biraa 120,000 ta'an akkasumas namoota kuma dhibbaan lakkaa'aman naannolee Baha Yuukireen Raashiyaan deeggaraman lamaan Doneeshk fi Lunaask irraa ta'an akka dabalatu Shiinuwaatti hime. Ministirri Muummee Itti-Aanaa Yuukireen Raashiyaan lammilee nagaa Yuukireen loltoota Raashiyaa booji'amaniin jijjiiruuf yaalte jechuun BBCtti himan. Kun wanta waliigaltee Jeneevaatiin gonkumaa dhorkamudha. Jimaataa osoo barreessaa olaanaan UN Antooniyoo Guterees magaalaa gudditti Yuukireen Kiiv jiranii Raashiyaan haleellaa qilleensaa magaalattii irratti raawwachuu himte. Haleellaa misaa'elaa gamoo mana jireenyaa irratti erga torban lamaatii yeroo duraaf raawwatame kanaan gaazexeessituun Viiraa Hiirch jedhamtu ajjeefamteetti. Ministeerri Ittisaa Raashiyaa warshaa misaa'elaa Kiiv keessa jiru irratti qiyyaafachuun haleellaa kana raawwachuu hime. Waraana baatii lama lakkoofsise kanarratti deeggarsa waraanaa, diinagdee fi namoomaa dabalataa Yuukireeniif gochuuf koongirasiin Ameerikaa doolaara biliyoona 33 akka hayyamu pireezidantiin US Joo Baayidan gaafataniiru. UKn ammoo loltoota 8,000 shaakalaaf gara Baha Awurooppaatti akka bobbaastu beeksifteetti.


Raashiyaa: Pirezidant Putiin isa Ministirri Alaa isaanii Hitlar 'dhiiga Jewiish' jaba jedhaniif dhiifama jedhan

Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin ministirri alaa Raashiyaa hogganaan Naazii Adoolf Hitlar, ''dhiiga Jewiish'' qaba jedhaniif dhiifama gaafataniiru jechuun Israa'el himte. Puutiin haasaa bilbilaa Ministira Mummee Israa’el Naaftaalii Beneet waliin taasisaniin dhiifama akka gaafatan waajirri MM Israa’el ibseera. Raashiyaan haasaa bilbilaan taasifame kanarratti dhiifama akka gaafatte hin ibsine. Sargeey Laavroov jalqaba kana kan dubbatan yaada isaanii Yukireen ‘’Naaziidha’’ jedhan itti jabeessuuf ture. Tahus pirezidantiin Yukireen dhalootaan Jewiishidha. Laavroov TV Xaaliyaanitti Dilbata darbe kana kan dubbatan yoo tahu Israa’el immoo guyyoota muraasa dura Holokoost-guyyaa ummanni Jewiish Jarmanitti jumlaadhaan ajjeefaman yaadachuuf kabajaa turte. Ministirichi, pirezidantiin Yukireen ofiisaayyuu dhalootaan warra ‘Jew’ dha akkamiin ‘Naazii’ lolaa jirra jettu jedhamuun yoo gaafataman: ‘’Dogoggoruu mala garuu Hitlar ofiisaayyuu dhiiga ‘Jewish’ qaba. Kanaaf Zelenskiin ‘Jewish’ tahuun homaa jechuu miti. Beektonni ‘Jewish’ iyyuu warreen farra sanyii Seem tahan baayyee ofiima isaanii warra ‘Jewish’ dha jedhu,’’ jedhan. Yaadni ministira kanaa Israa’el keessatti mufii kaase. Hogganaan Naazii Jarmanitti yeroo Waraana Addunyaa Lammataa namoota sanyii ‘Jew’ miiliyoona ja’a ajjeese. Israa’el dhimma kanarratti dhiifama gaafatamuun qaba jette. Ministirri mummee biyyattiis, ’’sobni akkasii uummata ‘Jew’ yakka hamaa seenaa keessatti irratti raawwateef deebisee isaanumaan kan yakku yoo tahu qaama cunqursaa raawwachaa ture immoo bilisa godha,’’ jedhan. Waajjirri MM Beneet ibsa Kamisa baaseen dhiifama gaafachuu Puutiin fudhachuu ibsuun, ‘’ilaalcha isaan warra ‘Jew’ fi ajjeechaa Holookost irratti raawwateef qabu ifa gochuusaaniitti,’’ galateeffate. Raashiyaan biyyoonni lameen waa’ee Holokoost mari’achuu himtus Puutiin dhiifama gaafachuu isaaniirratti garuu homaa hin jenne. Israa’el Raashiyaafi Yukireen mari’achiisuufi araarsuuf yaaltus Puutiin irratti tarkaanfii jabaa fudhachuu dhabuun garuu komatamti. Miidiyaan Israa’el biyyattiin gargaarsa waraanaafi waraanaan ala Yukreeniif taasiftu fooyyessuuf akka yaadde himeera.


Eyidan Asiliin: Maatii ilmi isaanii loltuu Yuukireen ta'e booji'amee TV Raashiyaa irratti argan

Maatiin nama lammii Biriitish loltuu Yuukireen ta'ee osoo lolarra jiruu booji'ame, suuraa isaa TV Raashiyaa irratti arganii "akka malee dhippachuu" himan. Biriteen Nootiingihaamshaayar irraa kan ta'e dargaggeessi ganna 28 Eyidan Asiliin, osoo magaalaa Maariyupool irraa loltoota Raashiyaa loluu booji'ame. Maatiin isaa ibsa baasaniin "olola Raashiyaa basaasaadha, maallaqaan kan nama ajjeesudha" jedhu kufaa godhaniiru. Namni lammii Biriitish ta'e kun dabalataan lammummaa Yuukireenis kan qabu yoo ta'u, bara 2018 gara Yuukireen, Mikoolaav imaluun jaalallee isaa waliin achi jiraachaa ture. Yeroosuma humna waraanaa Yuukireenitti makame. Ibsa maatiin baasaan miseensi paarlaamaa UK Roobart Jeeniriik tiwiitarii irratti baaseera. Akka maatiin jedhanitti: "Eeyidan waraana keessaa bahee maal akka godhu karoorfataa ture, garuu jireenyi isaa akkuma lammilee Yuukireen kaanii weerara Puutiin jeeqame." "Mirga ofii of bulchuu Yuukireen kabachiisuuf waan irraa eegamu bahateera." Gareen loltootaa inni keessa ture erga booji'amee booda Eyidan TV Raashiyaa irratti mul'ate. Qaamni isaa madaa'ee, dhidhita'ee arguutti "akka malee dhiphachuu" himan maatiin. "Suuraa fi viidiyoo booji'amaa waraanaa agarsiisuun yakka waliigaltee Jebeevaa cabsu waan ta'eef dhaabbachuu qaba" jedhan maatiin. "Eyidan dargaggeessa jaalatamaa hiriyoota hedduu fi jaalallee haadha warraa isaa ta'uuf jirtu qabudha" jedhan. Raashiyaan ololaaf itti fayyadamaa jirti kan jedhan maatiin ministeera haajaa alaa qunnamuu beeksisaniiru. Miseensa Paarlaamaa Roobart Jeeniriik waa'ee viidiyoo TV Raashiyaa irratti agarsiifamee MM UK Booriis Joonsaniif gaaffii dhiyeessee jira. Akkaataa Eyidan TV irratti dhiyeeffame seeraan ala ta'uu fi waliigaltee Jeneevaa kan cabsu ta'uu kan hime Aab Roobart, MM Booriis Joonsan kanatti akka waliigalan gaafate. Namni TV Raashiyaa irratti Eyidan gaaffi gaafataa ture yakka waraanaan himatamuu akka malus hime. MM Booriis Joonsan yaada waahila isaanii kana dabarsanii dhageessisuu himaniiru.


Dureeyyiin Raashiyaa qoqqobbii dheessan Dubaay keessatti qabeenya qaalessan

Raashiyaafi abbootiin qabeenyaa biyyattii waraana Yukireeniin walqabatee qoqqobbii warri Lixaa irratti jabeessan jalaa bahuuf Dubaayiin bakka baqaa godhataniiru. Biiliyeenarootni Raashiyaa fi namootni daldala qaban lakkoofsa guddaan UAE galuu erga eegalanii bubbuluu namootni daldalaa biyyattii BBC'tti himaniiru. Bittaan qabeenyawwan akka manaafi kaanii dureeyyiin Raashiyaa Dubaay keessatti raawwatan dhibbentaa 67'n dabale jedhe gabaasni. UAE'n Raashiyarraa qoqqobbii hin keenye, weerara Yukireen irratti banteefis hin qeeqne. Biyyootni Lixaa hedduun yeroo didan UAE'n garuu dureeyyii Raashiyaa qoqqobbiin irra hin kaahamneef Viizaa kennaa jirti. Lakkoofsi sirriin beekamuu baatus dureeyyiin Raashiyaa kumootaan lakkaawwaman ji'oota lamaan darban Moskoo gadhiisanii bahaniiru. Ogeessi diinagdee Raashiyaa tokko guyyoota jalqabaa 10 waraanni Yukireen eegaletti lammiileen Raashiyaa 200,000 ta'an biyyaa bahaniiru jedhu. Dubaay keessatti kaampaaniiwwan hojiitti galchuuf dhaabbatni gargaarsa adda addaa kennu 'Virtuzone' jedhamu maamiltootni Raashiyaa akkaan dabaluu ibseera. Hoji gaggeessaan dhaabbatichaa Joorji Hoojiyej lammiilee Raashiyaa irraa gaaffiin dhiyaatuuf dachaa shan ta'uu dubbatan. ''Miidhama diinagdee dhufaa jiruun sodaa keessa galaniiru. Kanaaf qabeenya isaanii eeggachuuf gara kana dhufaa kan jiran. '' Godaansi abbootii qabeenyaa Raashiyaa kun Dubaay keessatti fedhiin manneen jireenyaa gatii qaalii akka dabalu godheera. Warri Raashiyaa manneen bitachuutti qabamuu isaaniirraa kan ka'e kanneen manneen jireenyaa gurguran gatiin dabaluu himaa jiru. Ejensiin gurgurtaa manaa Dubaay jiru Betterhomes ji'oota jalqabaa bara 2022 lakkoofsi lammiilee Raashiyaa mana bitatanii harka lama sadaffaan dabaluu himeera. Ejensiin kan biraan 'Modern Living' ammoo sababa fedhiin dabaleef hojjettoota afaan Raashiyaa beekan qacaruu BBC'tti himeera. Hoji-gaggeessaan dhaabbatichaa Tiyaagoo Kaldaas lammiilee Raashiyaan atattamaan Dubaayitti jireenya haaraa eegaluu feena jedhan irraa bilbilli hedduu itti bilbilamaa akka jiru himan. Inveestimeentiif qofa osoo hin ta'iin Dubaayiin akka mana isaanii lammataatti ilaaluu fedhu jedhan hoogganaan kun. Lammiileen Raashiyaa dandeettii hojii uumuu irratti hojjetanii hojjettoota kaampanii isaanii gara UAE ergaa jiru jedhameera. Fuaad Fatullev namoota Kaampanii WeWay jedhamu hojiilee daldaa haaraa hundeessuurratti hojjetu hundeessan keessaa yeroo ta'an, Yukireeniifi Raashiyaa keessaa waajira qabu. Inniifi waahillan isaa erga waraanni Yukireen eegalee hojjettoota isaanii gara Dubaay dabarsuu dubbatu. ''Waraanichi hojii keenya irratti dhiibbaa guddaa qaba. Namoota dhibbaan lakkaawwaman Yukireeniifi Raashiyaa keessaa waan baafneef itti fufuu hin dandeenye,'' jedha. Dubaayiin kan filataniif ammoo diinagdeefi siyaasaan tasgabbiin waan jiruuf ta'uu dubbata. ''Qaroon biyyaa godaanaa jira (brain drain). Namni baayyeen gadhiisaa kan jiruuf hojii daldalaarra danqaaleen waan jiraniifi,'' jedha. Godaansi dureeyyii yeroo hammaate kanatti mootummaan Raashiyaa qajeelfama haaraa baaseen lammiileen isaa sharafa alaa $10,000 ol qabatanii biyyaa akka bahan hin hayyamu. Kanarraa kan ka'e abbootiin qabeenyaa Raashiyaa cryptocurrency fayyadamu. UAE'n Chaayinaafi Indiyaan alatti biyya sadaffaa Mana Maree Nageenyaa keessatti biyya weerara Raashiyaa mormuuf sagalee hin kennine keessaati. Mana Maree Mirga Namoomaa UN keessatti sagaleen yeroo kennamee ture UAE'n sagalee dhorkatteetti.


Weerara Yuukireen: Lammiileen Yuukireen miliyoona shan biyyaa baqachuu UN hime

UN lammiileen Yuukireen miliyoona shan tahan waraana Raashiyaan Yuukireen irratti bante baqachuun biyyaa bahaniiru jedhe. Kun ammoo erga Waraana Adunyaa Lammaffaan as rakkoo baqattummaa isa saffisaa Awurooppaa keessatti mudatedha. Garuu lammiileen Yuukireen kunneen eessa lixan? Dubartootnii fi ijoolleen kanneen baqatan keessaa %90 tahu. Dhiirri umuriin isaa 18-60 tahu waraanaaf waan barbaadamuuf akka biyyaa bahuuf hin eeyyamamu. Ijoolleen Yuukireen lama sadaffaa tahan jechuun harka sadii keessaa harka lama kan tahan qe'ee isaanii irraa buqqa'uuf dirqamaniiru. Lakoofsi kuun warra biyya keessatti qe'ee isaanii irraa buqqa'uun hafan dabalateeti jedhe UN. Baqattootni Yuukireen miliyoona 2.8 tahan Poolaandi keessa buufataniiru. Jaarmiyaan Dhimma Baqattootaa UN, (UNHCR) lammiileen Yuukireen 645,000 tahan ji'a Guraandhalaa keessa, gara miliyoona 3.4 kan tahan ammoo ji'a Bitootessaa keessa akkasumas ji'a Eblaa kana keessas lammiileen 945,000 tahan waraanicha baqachuun biyyaa bahu hime. Waraanni Raashiyaa fi Yuukireen gaggeessan Baha Yuukireen naannoo Donbaas jedhamuu fi Charchiiv keessatti hammaachuun itti fufeera. Yuukireen Kaaba baha biyyattii naannoo Donbaas keessaa loltootni Raashiyaa 70,000 tahan akka jiran himti. Raashiyaan booji'amtoota waraanaa Yuukireen 60 tahan deebistee Yuukireeniif kennuu ishee itti aantuun ministera muummee Yuukireen himanrru. Poolaandi ammoo loltoota Yuukireen 10,000 tahaniif yaalii kennuuf akka fedha qabdu ministirri muummee biyyattii himaniiru. Gama biraan Komishiniin Gamtaa Awurooppaa gabaa boba'aa Raashiyaa irra qoqqobbii dabalataa kaa'uu akka hojjechaa jiran himan.


Waraana Yukireen: Dooniin waraanaa Raashiyaa guddoon galaanatti dhidhimte - Ministeera Ittisaa

Dooniin waraanaa Raashiyaa haleellaadhaan guyyaa Roobii miidhamte turte galaana keessatti dhidhimuu Ministeerri Raayyaa Ittiisaa Raashiyaa beeksise. Dooniin Mooskivaa jedhamtee waamamtu waraanaa Raashiyaa galaana Gurraachaa osoo gara buufataatti imalaa jirtu ture kan ''balaan hamaa galaanaa'' akka dhidhimtu taasise, jedhan ergaan ministerichaa. Dooniin waraana misaa'eelii namoota 510 baattuufi mallattoo waraana Raashiyaa kan humna galaanaa jedhamtu kuni haleellaa Yukireen irratti gaggeeffamu dursaa turte. Yukireen garuu doonii waraanaa kana misaa'eeliin haleeluu himte. Mooskoon ammoo waa'ee haleellaa homaa hin jenne. Garuu doonittiin ibidda itti qabateen booda dhidhimte jette. Ibiddichis meeshaaleen waraanaa dooniittii akka dhoo'u taasisee jetti Raashiyaan. Itti dabaluunis namoonni doonicha irra turan hunduu gara bidiruuwwan Raashiyaa Galaana Gurraacha dhiyeenyatti argamaniitti baafamaniiru jette. Kana caalaa dhimmicharratti ibsa bal'aa hin kennine. Jalqaba dooniin waraanaa bishaanirra socho'aa jiraachu himaa turanii booda Kamisa miidiyaa Motummaa Raashiyaa Mooskivaan dhabamuu ifa taasise. ''Osoo gara buufataatti harkiifamaa jirtuu, sababii miidhaa ibidda dhohiinsa meeshaa waraanaatiin wal qabatee mudateetiin madaallii ishee eeggachu dadhabde. ''Sababii haala jijjiiramaa galaanaatiin wal qabatee doonittiin dhidhimte jirti,'' jedhe eejansiin oduu mootummaa Tass ministeera Ittisaa Raashiyaa eeruudhaan wayita gabaasetti. Qondaaltonni waraanaa Yukireen garuu haleellaa misaa'eelii Yukireen hojjattee Neeptan jedhamuun dhidhimte jedhan. Meeshaan waraanaa kunis erga bara 2014'ti Raashiyaan Kirimiyaan ofitti dabalteefi doorsisoon humna galaana Galaana Gurraacha keessaa Yukireeniitti cimeen booda kan omishameedha jedhu. Qondaaltonni Yukireen olaanoon akka jedhaniitti loltoota gara 510 ta'aniituu Mooskivaa irra ture. Guraandhala 24 guyyaa jalqaba Raashiyaan Yukireen weerarteetti, erga loltoota eegdota daangaa Yukireen Odola Bofaa kan Galaanaa Gurraacha keessaa muraasni akka harka kennaniif waamicha taasifteen booda maqaan guddaan duraan qabdu badee ture. Dooniin waraanaa Raashiyaa Mooskivaa jalqaba bara Sooviyeeti keessa kan tolfamte yoo ta'u, tajaajila kan eegalte ammoo jalqaba baroota 1980 keessa. Dionittiinis kibba magaalaa Yukireen Mykolaiv kan dhiheenya kana Raashiyaan baay'ee haleelamte bira dhaabbattee turte. Jalqaba haleellaa misaa'eelii Raashiyaan ergamu waraanaa Siriyaa keessatti humnootii Raashiyaatiif ittisa galaanaa kennaa ture. Doonii tunis misaa'eloota farra doonii Vulkan 16 fi meeshaalee farra waraana galaana keessaa akka qabdu himama. Yoo haleellaan Yukireen mirkanaa'e, erga waraanaa Addunyaa Lammaaffaatii dooniin waraanaa guddoon yoo dhidhimtu Mooskivaan kan toonii 12,490 ulfaattuu kan jalqabaa taati. Raashiyaan erga weerara eegaltee as doonii guddaa yoo dhabdu kun kan lammataati. Bitootessa keessa haleellaa humnootii Yukireen raawwataniin dooniin Saaraatoov dhaabbattee turte Beerdyaansk, buufata Yukireen kan Raashiyaan qabame keessatti barbadaa'uu gabaafamee ture.


Waraana Raashiyaa-Yukireen: Biliinkaniifi Zeleniskiin Kiiv’tti wal arganii mariyachuu Ameerikaan beeksifte

Ministeerri Dhimma Alaa Amerrikaa Antoonii Biliinkaniifi Zeleniskiin magaala guddoo Yukreen Kiivitti wal-arganii mariyachuu isaanii Waayit Haawus beeksiseera. Biliinkan gara Yuukreen kan imalan Minsiteera Ittisaa Looyid Astiin waliin akka ta’es ibsameera. Raashiyaan Yukreenin erga weerartee as Antoonii Bilinkan gara Kiiv deemun isaanii aangawaa Ameerikaa isa jalqabaati. Aangawoonni Ameerikaa lamaan pirezidaan Viloodmiir Zeleniskii waliin marii akka taasisan gorsitoonni pirezidaantichaa beeksisanii turan. Aangawoonni Yukireen waa’ee daawwannaa kanaa dursanii kan beeksisan yoo ta’us, Ameerikaan yaada kennuu irraa of qusattee turte. Garuu daqiiqawwna muraasa dura Bilinkaniifi Ministeerri Ittisaa Dilbata gara Kiiv imaluun prezidaant Volodmiir Zeleniskii wajjin akka mariyatan ifa gootee jirti. Waashingtan akka beeksistetti, aangawoonni lameen marii isaanii xumuruun Yukreen keessaa bahanii jiru. Marii kana hordofuun Ameerikaan deeggarsa meeshaalee waraanaa  doolaara miliyoona 713 tti tilmaamamu NATO fi Yukireenif akka taasistu ifa gootee jirti. Walakkaan deeggarsa kanaa Yukireenif kan kennamu yoo ta’e walakkaan hafe ammo biyyoota miseensa NATO Yukireenif deeggarsa gochaa jiraniif akka kennamu Asoosheetif Pirees gabaasera. Dabalataniis taankota gatiin isaanii doolara miiliyoona 165 tti tilmaamamu Yukireenitti gurguruuf qophii akka taate ibsitee jirti. Gama biraatin, Itti Aanan Chaansilarii Jaarman Roobart Haabek biyyi isaanii dursanii deeggarsa waraanaa kennuufii dhiisun dogoggora akka ta’e dubbanii jiru. Roobart Haabek Madda oduu Jarman tokko waliin turtii taasisaniin, Jarmaan deeggarsa Yukireenif taasistu waggaa tokko dursa eegaluu qabdi turte jedhan. Itti dabaluunis, “Dhugumatti dursinee Yukireen deeggarsuu qabna turre. Kana yoon jedhu, guyyoota, torbannota, yookin ji’oota dura jechuu koo miti. Waggoota dura harka deeggarsaa keenya diriirsufii qabna turre” jedhan. Bulchiinsi Mootummaan Jarman duraanii Angeelaa Maarkeliin durfamu, walitti dhufeenya cimaa Raashiyaa waliin qabu irraa kan ka’e walii galtee boba’aa Raashiyaa irraa bituu taasisuu isaatiin baay’ee qeeqamaa ture. Roobart Haabek akka jedhanitti biyyi isaanii humna NATO cimsuudhaaf waadaa galte bu’uura godhachuun yeroo ammaa deeggarsa meeshaalee waraanaa guddaa Yukireenif dhiyeessaa jirti.


Awwaalcha jumlaa Maaliitti argame irratti himannaan Raashiyaa maali ture?

Maalii keessatti awwaalcha jumlaa dhiheenya buufata waraanaa kan dhiheenya kana humnoota Faransaayiin itti fayyadamaa turan biratti argame irratti wal dhabdeen dhagahamaa jira. Faransaay mindeeffamtoota loltoota Raashiyaa kanneen Maalii keessa hojjataniin maqaa Faransaay balleessuuf reeffa bakkichatti gatuu keessatti hirmaatan jechuun himatti. Himannaan kun ammoo motummaa Raashiyaatiin hin fudhatamne. Aanga'oonni Maaliitis himannaa Faransaayi kanatti gammadoo akka hin taane himan. Erga bara 2013 kaasee loltoota kumaatama Maalii keessaa kan qabdu Faransaay, gahee gareewwan jahaadistoota waraanuu keessatti qabdu irratti gaaffiiwwan ka'aniin wal qabatee biyyattii keessaa akka baatu Guraandhala keessa ibsite turte. Faransaayifi biyyoonni Awuurooppaa kaan, hirmaannaa mindeeffamtoonni loltoota Raashiyaa dhaabbata waraanaa dhuunfaa kan ta'e Wagner irra biyyoota Afriikaa muraasa keessatti jiraachunsaanii yaaddoo itti umaa jiraachu beeksiisan. Mootummaan Raashiyaa ammoo dhaabbata Wagner waliin hidhata omaa akka hin qabne haaleera. Faransaayi maaltu ta'e jette? Humnootiin Faransaay buufata waraanaa Gossii aanga'oota Maaliitti kan kennan Ebla 19 ture. Guyyuma sana loltoonni Maalii buufaticha galan- kanarrattis hundu waliigalan. Ebla 20 waaree booda ammoo, waraanni Faransaay loltoota hedduu gara biraa buufaticha qaqabuun loltoota Maalii waliin ta'uun yoo meeshaa waraanaa buusan karaa basaasa qilleensaatiin argu hime. Kanas ''loltoota warra Awurooppaa kan garee Wanger ta'aniitti shakkaniidha'' jechuun ibse. Haata'u malee, sababii qulqullinni waraabbii viidiyichaa gadaanaa ta'eef uffnni dambii loltootaa adda baasuun rakkisaa waan ta'ef kan Faransaay jettu dhugaa ta'u adda baasuun rakkisaadha. Anga'oonni Faransaay BBCtti akka himaniitti, sababii nageenyaatiif jecha waraabbii viidiyoo isa  qulqulina olaanaa qabuu qooduu hin dendeenye. Galgala sanas karaa Tiwitara -@DiaDiarra6 - jedhuutiiin, himannaan reeffii namootaa loltoota Faransaay Goossi keessaa bahaniin ajjeefamanii argameera jedhu tokko maxxanfame. Akkas haa jedhu malee ammoo ragaan kana agrsiisuu omtu hin turre. Namni tiwitara kana barreessees akka ''loltuu sorama bahe, goota Maalii fi xinxalaa siyaasaatti'' of ibse. Waraanni Faransaay ammoo erga tiwiitaricha argeen booda, waan ta'e adda baasuuf diroonni ergu hime. Ganama itti aanu (Ebla 24) gara sa'aatii 3:45tti, qilleensa irraa buufata garichaa irraa tilmaamaan fageenya km 3 irratti reeffa namoota 10 argu hime. Reefa kanas yoo namoonni muraasni dhagaa itti darbatan kaan dhaabbatanii waraabaa akka turan adda baaseera jedhe. Gara sa'aatii lamaatiin booda ammoo, akkaawuntiin tiwiitaraa-@DiaDiarra6 - kan Faransaay ''tarii akkaawuntii sobaa Wagner uumeedha'' jedhuun wanta baayyee soodaachisu maxxanfame. Reeffawwan urkaaffii dhagaan haguugamuun lafarr ciisaniitti siquun maal akka mudatee kan agarsiisu maxxanse. ''Kunis wayita Gossi keessaa bahan kan Faransaayiin dhiifameedha. Kunis varaabbii viidiyoo erga isaan bahanii waraabame irraa kan fudhatameedha,'' jedha barreeffamni viidyicha ibsu. Guyyaadhuma sana booda keessa ammoo, akkaawunitichi viidiyoo sakandii 20 dheeratuuf reeffuma sana mul'isu maxxanse. Ergasiin booda ammoo akkaawuntichi ni balleeffame. Maaliin erga Ebla 19tti buufata qabataniin booda, humni seera kabachiisaa Ebla 20 gara sanatti ergame qaamoolee hin beekamne irraa alakan keessa haleellaan irratti baname jette. To'attoonni (paatirooliin) waraanaa ganama Ebla 21tti naannicha sakkata'uuf gara sanatti ergaman guyyuma sana gara sa'aatii 12:30 irratti tawwaalcha jumlaa sana argan jedhe. . Dubbii himaan Waraanaa Kooloneel Suliyimaan Dembal akka jedhaniitti, reeffii namoota kanneenii bosbosuunsaa ajjeechaan guyyoota muraasaan dura raawwatamu agarsiisa. ''Reeffiiwwan amma argaman kunneen turuunsaa jechuun awwalchi jumlaa kun osoo Faransaay buufaticha Maaliitti hin deebiisiin dura kan ture ta'u agarsiisa,'' jedhan. Tibba Ebla 25tti ibsa gaazexessitootaaf kennaniitti, Koloneel Dembeel akka jedhaniitti, ''Wayita aanga'oonni Maalii gara sana deemaniitti jiraattoonni naannichaa awwaalcha jumlaa sana arguu gabaasanii ture,'' jedhan. Haata'u malee aanga'oonni Maalii ajjeechaa kanaaf ittigaafatamaan eenyu jedhanii akka yaadan ifa miti. Garuu ammoo dhiheenya buufatichaatti diroonii basaasaa balaliisuuf Faransaayiin himatan. Faransaay ammoo naannicha keessaatti to'annoo aggeessuun waan hayyameeme baleessaa omaatu akka hin qabaannee dubbatti. Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaa waa'ee taatee kanaarratti ibsa baaseen, deeggarsa isaa Maaliif qabu ibsuun ajjeechaa kanaaf himannaa qaama biraatti qabaachuuf Faransaay himate. Awwaalcha jumlaa dhiheenya buufata Goosiitti argame kun bakka hanga dhiyeenyaatti loltoonni Faransaay turan ta'u ibsichaan eereera. Akkasumas midiyaaleen biyya keessaa namoonni ajjeeffamanis horiisee bultoota naannichaa loltoota Faransaayiin dhiheenya Goosiitti to'ataman akka ta'e gaabuu kaase. ''Hanga ammaatti carraan isaanii hin baramne'' jedheera. Miidiyaalee Faransaay ammoo humnootiin Faransaay naannoo kanatti namoota muraasa to'achuu gabaasaniiru. Namoonni kunneenis amma gadhiifamanii jette jirti Faransaay. Ibisi Raashiyaan baaftees himannaa Faransaay shakkamtoota loltoota Wagner ilaalchisuun dhiyyeessiteef deebii hin kennine. Kanarratti deebii akka kennuuf BBCn motummaa Raashiyaa gaafate ture. Wanti hunda caalaa qalbii namaa hawwatu akkaawuntii Tiwitaraa himannaa Faransaay irratti odeeffannoo sobaa tamsaasuun dhimmicharratti shakkiin akka cimu taasisseedha. Akkaawuntichis Amajjii keessaa kan umameefi barreeffamoota Maaliifii Raashiyaa leellisuu garuu kan biyya keessa jiraachu Faransaayi mormu maxxansaa ture. Abbaan suuraa nama akkaawunticha saaqees miidiyaa hawaasaa Raashiyaa Vkontakte yoo ta'u garuu nama Kolombiyaa irraa ta'eeti. Isaan booda suuraa (profile picture) kaasuun kan hogganaa waraanaa Maalii, Asiimi Gooyitaa fayyadamuun ture wayita dhimma himannaa ajjeechaa Goosii sana maxxanseetti. Maxxansi tiwiitarii ajjeechaa raawwatame jedhameef itti gaafatamoo ta'uu himee sun maaliif akka osoo reeffiiwwan dhiheenya buufatichaatti hin awwaalamiin dura akka maxxanfame ifa miti. Hanga ammaattis eenyummaa namoota ajjeeffamanii adda hin baafne. Waraanni Faransaay ammo kan Homborii (kibba Goosii) bakka loltoonni Maaliifi Raashiyaa keessatti gaafa Ebla 19 oppareeshinii gaggeessan irraa akka dhufan amana. Waraanni Maalii taateeen achitti mudachuu amanuun, loltuunsaa tokkoofi milishoonni 18 ajjeefamu himee ture. Akkasumas waraanichi shakkamtoota 600 ol to'achuufi booda ammoo ammoo baayyeen isaanii gadhiifamu, kan hafan poolisiitti dabarfamanii kennamu himee ture. Isaan keessaayis tokko hidhaa keessatti du'e jedhe. Motummaan Maalii ammoo awwalcha jumlaa sun akka qoratamuuf sochii eegaluufi eenyuu akka ajjeefamee adda baasuuf ganaa hojjataa jiraachu beeksiise. Waraanni Maalii keessaa deebii akka kennuuf gaafannee turre. Qorannoofi gabaasni dabalataa Kumaar Maalhootraan kan hojjatameedha.


Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargeeyi Laavrov 'Hiitlar gar-tokko dhiiga Jewiish qaba' jechuun Israa’el mufachiise

Dubbiin Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargeey Laavrov hoogganaan Naazii Jarman Adoolf Hitlar ‘’dhiiga Jewiish qaba’’ jechuun dubbatan Israa’el mufachiise. Qondaalli Raashiyaa kana kan jedhan yaada isaanii Yukireen ‘’Naaziidha’’ jedhan itti deegaruuf ture. Haa ta’u malee, pirezidantiin Yukireen dhalootaan Jewiishidha. Dubbii kana booda Ministirri dhimma alaa Israa’el ambaasaaddara Raashiyaa ofitti waamun ‘’ibsa dabalataa’’ gaafataniiru, akka dhiifama jedhanis dhaamaniiru. Yeroo Waraana Addunyaa Lammaffaa Naazii Jarman Jewishoota miiliyoona jaha ajjeeseera. Laavrov dubbii kana kan taasisan gaafa Dolbataa sagantaa Televijinii Xaaliyaanii Zona Bianca jedhamuurratti ture. Kunis erga Israa’el kanneen ajjeechaa barasiin namoota dhuman gaddaan yaadattee guyyaa tokko booda dhagahame. Osoo Pirezidantiin Yukireen Jewiish yookiin dhalataa Israa’el ta’anii jiranii akkamiin Raashiyaan Yukireen keessaa ‘’dhiibbaa Naazii balleessuuf’’ lola banne jettu jedhamanii gaafatamaniif Laavrov kana jedhan. ‘’Dogongoruu nan danda’a, garuu Hitlar mataan isaa dhiiga Jewiish qabu. [Zeleniskiin Jewiishidha] jechuun hiika hin qabu. Namoonni Jewiish bilchaaton farra ummata Seem kan ta’an darbee darbee Jewiishota.’’ Dubbiin Ministira Dhimmaa Alaa Israa’el kuni namoota siyaasaa Israa’el mufachiiseera. Ministirri Muummee Israa’el Naftaali Beneet: ‘’Sobni akkanaa yakka irratti raawwatameef Jewiishota yakkanii kanneen hacuuccaa raawwatan itti gaafatamarraa bilisa gochuudha,’’ jechuun qeeqan. ‘Waraanni kamuu yoona kana jiru hanga Holokostii[dhumaatii] hin gahu,’ jechuun ibsan. Ministirri Dhimma Alaa Israa’el Yaayir Laapid mufii ibsuun dubbiin Laavrov ‘’dhiifamni kan hin taasifamneef'' jedhan. Yaadannoo namoota Holokostiin yaadachuuf hundaa’e kan hoogganan Daani Daayaanillee dubbii Ministira Dhimma Alaa Raashiyaa balaaleeffataniiru. ‘’Dubbiin isaanii gara caalu hamaafi balaaleeffatamuu qaba,’’ jechuun tiwiitara gubbaa barreessan. Gaazexeessaan BBC Jerusaalem jiru Joon Doonisan yaadni dubbii Laavroovirratti kenname hangam Jeewishoota Israa’el akkasumas addunyaa guutuu jiran akka dheekkamsiise agarsiisa jedhe. Waraanni Yukireen erga eegale booda biyya ishiitti ummata Raashiyaa baay’ee kan qabdu Israa’el Raashiyaafi Yukireen akka waliigalan araarsuuf jaarsummaan socho’aa ture. Waggoota dheeraaf yaadi akaakayyuun Hitlar Jewiish ta'uu himu ogeessa seeraa Hitlar Haans Firaankiin dubbatame ammallee ijoo dubbii akka ta'etti jira. Yaadannoo isaa bara 1953 maxxanse irratti dudduubeen isaa Jewiish ta'u akka qoratu Hitlariin ajajamuu isaa Firaank ibseera. Firaank kitaaba isaa keessatti akaakayyuun Hitlar dhuguma Jewiish ta'u mirkaneessuu isaa hime. Haa ta'u malee, dubbiin isaa kana qorattoonni seenaa ija shakkiin ilaalu.


Lammiin Ingilizii jiddugala hawwaa Raashiyaatti argamee qorannoon irratti gaggeeffame

Lammiin Ingilizii YouTube'n beekamu fi osoo hayyamni hin kennaminiif jiddugala hawaatti argame qorannoon irratti gaggeeffame. Lammiin Inglizii Benjaamiin Riich jedhamu jiddugala Hawaa Raashiyaa Kaazaakisiitaniitti argamutti sa'aatiiwwaniif qorannoon poolisiin irratti gaggeefamuu ibse. Jiddugala hawaaa biyya miseensa Gamtaa Sooviiyeeti ture Kaazaakistaaniiti argamutti osoo hayyama hin qabatiin viidiyoo waraabeera kan jedhame Beenjaamiin poolisoota Raashiyaatiin to'atamee erga qorannoon irratti gaggeeffameen booda gadhiifameera. Qorannoon erga irratti gaggeeffameen booda paawundii 60 kan adabame Beenjaamiin, jidduugalicha doowwachuuf hayyama barbaachisu waan hin qabanneef adabbiif saaxilamu beekameera. Dhaabbanni qorannoo Hawaa Raashiyaa Roscosmos'tti bakka rookkeettiiwwan furguggifaman keessatti argamuun to'annoo jala oolfame. Dhaabbatichi itti dabaluunis, Beenjaamiin ''gocha yakkaa raawwachuusaa'' hordofees qorannoon irratti gaggeeffamaa jira jedhee ture. Viidiiyoowwan ilamaa hojjachuun kan beekamu namtichi kunis, torra Instaagiraama isaarratti, hayyama malee rookkeettiiwwan Buraan ilaaluu dhaquu kootti poolisoonni Raashiyaa sa'aatii muraasaaf gaaffii muraasa naaf dhiyeessaniiru. Akkuma doowwattoota ija jaboo dhiibaatama ana duraattis addabbii bulchiinsaa paawuundii 60 adabamuun gadhiifameera'' jedhe. Beenjaamiin dabaluunis, ''Akka lammata si hinbarree jecuhuun akka bakka dhorkameetti akka aarii aarsuutti akeekkachiisi naaf kennameera'' jedhe. Beenjaamiin Riichi nama miidiyaa hawaasaa toora YueTube isaarratt hordoftoota miiliyoona 3.5 qabudha. Jidduugalli rookkeettiiwwan ittii gara hawwaatti furgugfaman kunis, doowwattoota dhaabbata To'annoo Dhimmoota Hawwaa Raashiyaa kan ta'e Roscosmos irraa hayyama argataniif banaadha.


Waraana Yuukireen: Raashiyaan fuula loltoota doonii waraanaa dhidhimterraa baraaraman mul'iste

Ministeerri Ittisaa Raashiyaa viidiyoo fuula loltoota galaanarraa doonii waraanaa dhidhimte Mooskivaa jedhamturraa turan agarsiisu, erga doonittiin dhidhimtee booda yeroo duraaf mul'ise. Loltoonni galaanarraa hedduun magaalaa buufata doonii Kiriimiyaa Sevaastopool keessatti hiriiranii, ajajaa olaanaa humna galaanarraa biyyattii adimiiraal olaanaa Nikolaay Yevmeenoov waliin wal argan. Dooniin waraanaa Mooskivaa jedhamtu Galaana Gurraacha (Blach Sea) irraa misaa'ela dhukaasaa turte. Dhidhimuun doonii kanaa hamilee Raashiyaa akkaan akka miidhe dubbatama. Mooskivaa galaana Gurraachaarraa osoo gara buufataatti imalaa jirtu haala qilleensaa hamaa galaanarra tureen dhidhimte jedhe ministeerri Ittisaa Raashiyaa. Sana duura doonittiin ibidda ka'uumsi isaa hin beekamneen miidhaan irra gahee akka tures himee ture. Ministeerri Ittisaa Raashiyaa ibidda hin beekamne haa jedhu malee, Yuukireen misaa'eloota ‘Neptune’ jedhaman lamaan doonicha haleeluu himte. Erga miidhaan irra gahee boodallee bishaanirra socho'aa kan turte Mooskivaan, Kamisa darbe akka dhidhimteefi loltoonni galaanarraa doonii kanarra turan gara Sevaastopool magaalaa buufata doonii Kiriimiyaa kan Raashiyaan 2014 humnaan qabatte geeffamaa akka jiran himamee ture. Hanga viidiyoon Raashiyaan amma gadhiifte kun bahuutti ragaan loltoonni kunneen baraaramuu mul'isu hin turre. Viidiyoo gadi dhiifame kanarratti ajajaan olaanaa humna galaanarraa Raashiyaa loltoota lakkoofsaan 100 ta'an wayita dubbisan mul'ata. Yoom akka ta'e garuu wanti himame hin jiru. Loltoonni kunneen humna galaanaa Raashiyaa keessatti tajaajila isaanii kan itti fufan ta'uu adimiiraal Yevmenoov himaniiru. Balaa dhidhimuu doonii kanaan namni miidhame jiraachuu Raashiyaan hin himne. Haata'u malee aanga'aan Ameerikaa maqaan hin dhaahamne Ameerikaan namootni sadi du'uu akka hin oolle amanti jechuun Rooyitarsitti himaniiru. Yuukireen kaappiteeniin Mooskivaa Aantoon Kuuppiriin donittii irratti ajjeefameera jetti. BBCn kana mirkaneessuu hin dandeenye. Dooniin Moskivaa toonii 12,490 ulfaattuu bara Gamtaa Sooviyeet durii keessa Yukireen keessatti hojjatame ture. Akka miidiyaaleen Raashiyaa jedhanitti yoo ta’e bara 1980 keessa tajaajila kennuu eegale. Dooniin haleellaa misaa'elaa raawwachuuf oolu kun bara waraana Siiriyaatti Mooskoon garasitti bobbaaftee kan turte yoo ta’u, humnoota Raashiyaaf gama galaanaarratiin eegumsa cimaa ta’eefi ture. Dooniin kun misaa'eloota farra doonii ‘Vulkan’ jedhaman hedduu fi meeshaalee waraanaa ‘mine-torpedo’ jedhaman fa’aa qaba. Mooskivaan doonii waraanaa Raashiyaa isa guddinaan lammaffaa erga biyyattiin weerara jalqabdee garmalee miidhame ta’eera.


Waraana Yukireen: Raashiyaan yaada NATOtti makamuurratti Siwiidiniifi Fiinlaand akeekkachiifte

Raashiyaan yaada NATO'tti makamuu Fiinlaandiifi Siwiidin ilaalchisee akeekkachiisa dhaamteen, makamuun isaanii Awurooppaa nagaa dhorkaa jette. Dubbii himaan mootummaa Raashiyaa Dimiitirii Peskoov biyyootni Noordiik Nato'tti makamuuf yaada qaban ilaalchisee ''tokkummaan kun gara walitti bu'iinsaatti nama oofa'' jedhan. Yaadni Raashiyaa kun kan dhagaahame hoogganoonni humna ittisaa US, Raashiyaan Yuukireeniin ''tarsiimoo maal-nadhibdeen'' weeraruun ishee Nato'n akka babal'atu sababa ta'aa jechuu isaanii booda. Waxabajjii dura biyyootni Noordiik tokkummaa NATO kanatti makamuuf iyyata ni galfatu jedhanii akka eegan aanga'ootni kun himaniiru. Waashingitan iyyata lakkoofsa miseensota NATO 32'n gahu kana akka deeggartu amanama. Hoogganoonni Waajjira Haajaa Alaa US torban darbe keessa hoogganoonni Nato Ministiroota Haajaa Alaa Helsinkii fi Istookoohoolm waliin mariyachuu dubbataniiru. Raashiyaan Yuukireeniin weeraruu dura tokkummaan kun fuula duratti akka hin babal'anne mirkaneeffannaa barbaaddee ture. Haata'u malee erga waraanni Yuukireen eegalee loltootni Nato kumootaan lakkaawwaman gara biyyoota Baha Awurooppaa duulaniiru. Siwiidiniifi Fiinlaandiis Nato'tti akka makaman deeggarsi uummataa dabalaa jira. Miseensonni Paarlaamaa Fiinlaand hoogganoota Tikaarraa gabaasa eegaa kan jiran yeroo ta'u, Ministirri Muummee biyyattii Sannaa Mariinaa mootummaan dhimma kanarratti marii godhamu Waxabajjii dura xumuruun iyyata galfachuu fi dhiisuurratti akka murtee eegan himaniiru. Fiinlaand Raashiyaa waliin daangaa km 1,340 dheeratu kan qooddattu yeroo ta'u waraana Yuukireen kanaaniyyuu raafamteetti. Raashiyaan dhimma babal'achuu Nato irraa yaaddoo qabdu dursitee kan ibsite yeroo ta'u, Peskoov tokkummaan kun tokkummaa nagaafi tasgabbii mirkaneessu miti, babal'inni isaas aardii Awurooppaa keessatti nageenya dabalataa hin fidu'' jedhaniiru. Siwiidiniifi Fiinlaand Nato'tti ni makamu yoo ta'e Raashiyaan ''haalichaaf madaala ni tolchiti''  jedhan Peskoov. Dubbii himtuun Ministeera Haajaa Alaa Raashiyaa Mariyaa Zakaaroovaa Guraadhala darbe ibsa kennaniin biyyootni kun Nato'tti yoo makaman ''waraanaafi siyaasaan miidhaan irra gaha'' jechuun akeekkachiisanii turan. Raashiyaan dhaadachaa jiraatts biyyootni lameen yaada Nato'tti makamuu kana irratti mariiyachaa bajata ittisaa isaaniis dabalaa jiru. Helsiinkiin Wiixata har'aa karoora haaraa €14m ta'uun dirooniiwwan bituu hayyamu humna ittisaa biyyattiif raggaasteetti. Hoogganoonni Swiidiin ji'a darbe bajata ittisaa isaanii kan bara 2022 Krona biiliyoona 3 ($317m) dabaluu himaniiru.


Waraana Yuukireen: Ameerikaa fi Gamtaan Awurooppaa qoqqobbii dabalataa Raashiyaarra kaa'uufi

Hogganootni biyyoota Lixaa Roobii irraa eegalee qoqqobbiiwwan haaraa dabalataa Raashiyaarra kaa'uuf akka jiran Ameerikaan beeksifte. Qoqqobbiin miilanaa dhaabbilee daldaala mootummaa Raashiyaa, aanga'oota mootummaa fi abbootii qabeenyaa mootummaan hidhata qaban irratti xiyyeeffata jette dubbi himtuun Waayit Haawus Jeen Saakii. Tarkaanfiin kun "namoota siyaasaa karaa seeraan alaa qabeenya kuufatanifi waraana Puutiin deeggaran itti gaafatamoo taasisa" jette. Erga tibbana Raashiyaan Yuukireen Buchaatti ajjeechaa gara jabinaa raawwachuun himatamuu eegaltee qoqqobbiiwwan dabalataa akka irra kaa'aman gaaffiin dhiyaataa ture. Kantiibaan magaalaa Buchaa Kibxata galgaa BBCtti akka himetti humnooti Raashiyaa wayita magaalattii to'atanii turanitti namoota nagaa 320 ajjeesaniiru jedhan. Magaalaa kanatti awwaalawwan jumlaa argamuun magaalota gurguddoo biyyoota Lixaa keessatti dheekkamsa kaaseera. Jeen Saakii akka Kibxata gaazexeessitootatti himtetti qoqqobbiin ammaa kun inveestimatiin haraan kamuu gara Raashiyaa akka hin seenne dhorkuu kan dabalatu yoo ta'u, "humna mootummaa Raashiyaa laaffisa, miidhaa diinagdee hamaafi hatattamaa Raashiyaarraan gaha" jette. Baankiin Raashiyaa maallaqa guddaa liqeessu Sberbank kanneen irratti xiyyeefataman keessaa tokko ta'uu akka danda'u barruun The Wall Street Journal gabaaseera. Jeen Saakiin yaada irratti kennuu diddullee, miidiyaaleen Ameerikaa shamarran pireezidanti Puutiin lamaanis qoqqobamuu akka malan akeekaniiru. Qoqqobbiiwwan kunneen Gamtaa Awurooppaa fi biyyoota G7 waliin ta'uun kan qindaa'an ta'uus Jeen Saakii himteetti. "G7 fi Gamtaa Awurooppaa waliin qindaa'uun qoqqobbiiwwan jajjaboo Raashiyaa gatii baasisan, gama diinagdee, maallaqa fi teekinooloojiin caalaatti gadi buusan keenya," jedhan. Kibxata Komiishiniin Awurooppaa qoqqobbiiwwan haaraa kaa'uuf yaada dhiyeessee ture. Kunis dhagaa cilee Raashiyaa dabalatee daldala mootummaa Raashiyaa, aanga'ootaa fi abbootii qabeenyaa mootummaa deeggaran irratti kan xiyyeeffatu. Qoqqoobbiin dhagaa cilee Raashiyaa irratti xiyyeeffatu kan biyyoonni miseensa Gamtaa Awurooppaa 27 martinuu irratti waliigaluu qaban, yeroo duraaf dhagaan cilee Raashiyaa gara Awurooppaa akka hin seenne uggura. Biyyoonni Gamtaa Awurooppaa waggaatti dhagaa cilee yuuroo biliyoona 4 baasu Raashiyaa irraa bitu. Biyoonni miseensa Gamtichaa akka Jarmanii kan haalaan anniisaa Raashiyaa irratti hirkatan qoqqobbii damee kanarratti fuulleffatu kaa'uuf rincicaa turan. Haata'u malee ragaaleen humnoonni Raashiyaa yakka waraanaa raawwachuu agarsiisan bahuu booda miirri kun waan jijjiirame fakkaata. Walgahii mana maree nageenyaa UN irratti Kibxata kan dubbatan pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin hogganoota Raashiyaa yakka waraanaa biyya isaa keessatti raawwataniin himatee, seeratti akka dhiyaatanis gaafate.


Ijoolleen dubaraa Vilaadimiir Puutin eenyu? Waa’ee maatii Putiin maal beekna?

Pirezidaantiin Raashiyaa, Vilaadmir Puutin, gaaffii waa’ee maatii isaanii irratti ka’u yeroo baay'ee hin dubbatan. Bara 2015, ibsa miidiyaaleef kennan irratti, eenyummaa ijoollee isaanii ilaalchisee gaaffii ka’eef deebii sirriitti hin kenniin bira darban. “Ijoolleenkoo dubaraa Raashiyaa keessa jiraatu, barumsa isaaniis Raashiyaa keessatti qofa hordofani, baayyeen isaaniin boona,” jedhan. “Afaan biyya alaa sadii sirriitti dubbachuu danda’u. Waa’ee maatiikoo eenyu waliinuu hin haasa’u.” “Namni kamuu carraa isaaniif mirga qabu, jireenya ofii isaanii mataa ol qabatanii jiraatu,” jedhan. Puutiin maqaa isaanii dha’uu fedhuu baataniis, namootni kaan maqaa isaanii himaniiru. Qoqqobbiin haaraa US Mariyaa Vorontisoovaa, ganna 36 fi Kateriina Tikhonovaa, ganna 35 irratti xiyyeeffateera. “Qabeenyi Puutin hedduun miseensota maatii isaanii biratti dhokatee jira jenne amanna, kanaafidha xiyyeeffannoo isaanirra kan goone,” jechuun qondaalli US tokko himaniiru. Waa’ee jireenya maatii Pirezdaant Puutin wanti seeraan ifa taasifame jiraachuu baatus, gabaasaaleen miidiyaa, dokimantoonni fi beeksisni takka takka ba’u, waa’ee ijoollee isaanii lamaani waa ibsuuf ga’aadha. Shamarran kun lamaan ijoollee Pirezdaant Puutin fi haadha manaa isaa duraanii Liyudmilaadha. Putiin fi Liyudmilaa bara 1983 yeroo isheen kessummeessituu xiyyaraa, isaan ammoo qondaala KGB turetti gaa’eela dhaabbatanii, waggootii 30’f waliin turani. Bara 2013’tti gargar ba’an. “Kun murtee waliinidha. Lamaan keenyayyuu jireenya ofii keenya qabna, badaa wal hin agarru,” jechuun Puutin kana irratti dubbatan. Haati waraas “hojii isaa keessatti guutummaatti liqimfameera” jetteetti. Isheen hangafaa, Mariyaa Vorontisoova, bara 1985’tti dhalatte. Yunivarsitii St Pitarisbarg Baayoolojii, Yunivarsitii Moskootti ammo medisinii baratte. Aadde Vorontisoova amma hayyuu qorannoo xannachaa irratti hojjetudha. Dabalataanis wa’ee guddina daa’immanii irratti kitaaba nama bira waliin barreessitee, Wiirtuu Qorannoo Xanachaa Moskootti, akka qorattuutti galmeeffamtee jirti. BBC Raashiyaan haadha qabeenya dhaabbata wiirtuu medikaalaa guddaa ijaaruuf karoorfate akka taate ibseera. Vorontisoova daldalaa Dachii Joorit Joosti Faassen, kan yeroo tokkotti dhaabbata annisaa Gazpiroom jedhamu waliin gaa’ela dhaabbatte turte, ta’us amma gargar akka ba’an gabaasaaleen ni ibsu. Weerara Yukireen booda namootni ishee waliin haasa’an, akka isheen abbaa ishee deeggartuu fi gabaasa waraanaa miidiiyaaleen idil addunyaa dhiyeessan akka shakkitu himu. Obboleetti isheen waliin yoo madalamu Kateriinaan uummata biratti caalatti beekamti, keessumaa sababa shubbistuu rokk n’ roll waan taateefi. Bara 2013’tti dorgommi idil addunyaa irratti sadarkaa 5ffaan xumurte. Waggaama sana keessa, Kiriil Shamaloov, ilma hiriyyaa yeroo dheeraa Puutin waliin gaa’ela dhaabbatte. Ga’ee damee annisaa Raashiyaa keessatti qabuuf jecha Shamaloov bara 2018’tti mootummaa US’n qoqqobbiin irra kaa’ame. “Qabeenyi isaa gaa’ela booda baay'ee dabale,” jechuun ministeerri maallaqaa US ibseera. Amma lamaan isaanii gargar ba’aniiru. Weerara Yuukireen booda, rogeessotni Raashiyaa lama viillaa Biarritz – kan qabeenya Shamaaloov ta’e keessa waan turaniif to’annoo jala oolfamaniiru. Tikhonoovaan amma daldalaa fi damee barnoota keessa jirti. Bara 2018 irratti miidiyaa mootummaa Raashiyaa irratti argamuun waa’ee teknoolojii neoro (qorannoo sammuu) dubbateettti. Akkasumas bara 2021’tti marii daldalaa irratti argamteetti. Qophii lamaan irratti hariiroo isheen pirezidaanticha waliin qabdu hin kaafamne. Dubartoonni lamaan Pirezidaant Putin waliin yeroo dheera akka hin dabarsine himama. Puutin ijoollee ijoolles qabu. Bara 2017’tti waa’ee isaanii dubbatanis, meeqa akka ta’anii fi ijoollee intala isaanii ishee kami akka ta’an hin ibsine. “Waa’ee ijoolle ijoolleekoo irratti, tokko barumsa eegaleera. Akka ilma mootii wayii ta’anitti akka isaan guddatan akkan hin feene hubadhaa. Akka nama kaanitti akka isaan guddatanin fedha,” jedhan.


Waraana Raashiyaa: Loltootni Raashiyaa Kiiv guutummaatti gadhiisanii bahuu Peentaagoon mirkaneesse

Loltoonni Raashiyaa naannolee Kiiv fi Charniiv keessaa guutummaatti bahuu isaanii qondaalonni ministira ittisaa Ameerikaa (Peentaagoon) mirkaneessan. "Humnoonni Raashiyaa dhiyeenya Kiiv fi Charniiv turan guutummaatti naannicha gadi dhiisanii bahuun, Beelaaruus fi Raashiyaa keessatti gurmuu jabeeffachuufi," jechuun qondaalli Peentaagoon Roobii gaazexeessitootatti hime. Dubbi himaan Peentaagoon Joon Kirbii boodarra "naannawa Kiiv fi Charniivitti humnoota Raashiyaa argaa hin jirru" jedhe. Itti dabaluunis pireezidant Vilaadimiir Puutiin "galmoota tarsiimowaa isaa keessaa homaatuu hin milkeessine" jedhe. Ameerikaan marroo hedduuf meeshaa waraanaa fi maallaqaan Yuukireeniif deeggarsa kan goote yoo ta'u, amma meeshaa waraanaa farra taankii fi xiyyaara waraanaa ta'e salphaatti dugdatti baatamu 'kamikaze' jedhamu irratti lammilee Yuukireen US keessa jiran leenjisaa jirti. Oduun humnooti Raashiyaa naannawa Kiiv fi Charniiv keessaa baate jedhu kan dhagaahame wayita biyyattiin gara Baaha Yuukireen naannoo Donbaas irratti akka xiyyeeffattu beeksifteen booda. Loltoonni Raashiyaa naannawa Kiiv gadhiisanii bahan turanii deebi'u moo achumaan hafu kan jedhu wanti adda bahe hin jiru. Qondaalli Peentaagoon maqaa osoo hin himatiin gaazexeessitootaaf yaada kenne kun akka jedhutti Raashiyaan kutaa waraanaa 130 gara Yuukireen kan bobbaafte yoo ta'u, 80 kan ta'an ammallee Yuukireen keessa jiru. APn qondaala kana waabeffachuun akka gabaasetti loltoonni Raashiyaan naannawa Kiiv fi Charniiv keessaa baafte 24,000 ta'u. Raashiyaan loltoota ishee naannawa Kiiv fi Charniiv keessaa haa baaftu malee gama Bahaatiin haleellaa cimsitee jirti. Naannoleen Baaha Yuukireen lamaan jalqaba waraana kanaa irratti Raashiyaan beekamtii walabumma kenniteef Doneeshk fi Lunaask dhibbeentaa 90 ol harka humnoota Raashiyaa fi finciltoota Raashiyaan deeggaramanii galeera. Naannoon wiirtuu Industirii Yuukireen jedhamee kan beekamu yoo ta'u, Yuukireen naannolee kana keessatti waggoota saddeetoof finciltoota Raashiyaan deeggaraman waliin lolaa turte. Loltoonni Yuukireen achii qabdu gameeyyii fi meeshaas sirnaan kan hidhatan ta'anillee, Raashiyaan xiyyeeffannoo ishii guutummaatti gara kana deebisuun marfata keessa galfattee haleeluu dandeessi yaaddoon jedhu jira. Haleellaa Raashiyaa kana sodaachuun namoonni kumaatamaan lakkaa'aman Donbaas (Doneeshk fi Lunaask) keessaa baqachaa jiru. Aanga'oonni namoonni waraanni osoo hin hammaatiin akka bahan jajjabeessaa jiru. Humni waraanaa Yuukireen loltoonni Raashiyaa sarara ittisaa Yuukireen Doneeshk jiru cabsuuf wal gurmeessaa akka jiran ibse. Magaalaa Maariyupool guutummaatti to'achuuf yaalii gochaa jiraachuus hime. Gama kaaniin:


Loltuun Raashiyaa booji’ame yommuu ajjeefamu viidiyoon mul'ise

Viidiyoon yemmuu humnootni Yukireen loltu Raashiyaa booji'ame dhukaasanii ajjeesan mul'isu kan fakkaatu ba'eera. Viidiyoon kun kan waraabame, daandii Lixa magaalaa gudditti Yuukireen Kiiv, bakka humnootni Raashiyaa keessaa ba’aa turanittidha. BBC’n viidiyoo kana qorachaa tureera – wanti hanga ammaatti arganne kunooti. Akeekkachiisa: Suuraa fi gabaasa nama jeequu malan of keessaa qaba. Viidiyoon kun maal mul’isa? Loltooti afur gadi ciisanii, isaan keessaa tokko harkisaa duubatti hidhamee jiru viidiyoon kun ni agarsiisa. Socho’aa hin jirani, isaan keessa tokko garuu lubbuun kan jiruu fi harganaa kan jiru fakkaata. Loltuun biraa (kan fuulli isaa viidiyicha irratti hin argamne) irra daddeebiin hanga inni socho’uu dhabutti itti dhukaasa. Sana booda viidiyichi yemmuu loltoonni naannicha jiran gocha kanaaf deebii kennan mul’isa. Reeffi lafarra jiran hundi uffata loltootaa uffatanii jiru, dhiigni hedduunis ni mul’ata. Fuula namoota du’anii keessaa tokko ni mul’ata – warri kaan sadii fulli isaanii lafatti gadi jedhee waan jiruuf  hin mul’atu. Viidiyoon kun yoomii fi eessatti waraabame? Gochi kun kan uumame daandii ijoo magalaa Dimyitrivkaa kan magaalaa Irpin fi Buchaa walitti qabsiistu irratti akka ta’e ni mul’isa. Suuraaleen viidiyicha irratti mul’atan kan marsariitii Google Street View waliin tokko akka ta’an barameera. Suuraan saatilaayitii daandichaa Bitootessa 31 irratti fudhatame, dhiiga lafaratti lola’ee jiruu fi konkolaatota waraanaa viidiyicha irratti mul’atani agarsiisa. Viidiyoon kun guyyaa kamirra akka warabaame sirritti baruu hin dandeenyu, ta’us gaadidduu dandiirra ture irratti hundaa’uum waaree boodarra waraabame. Viidiyoon jalqabaa kan maxxanfame Bitootessa 30 ganamaan ture, kana jechuun viidiyoon kun Bitootessa 29 waaree booda ykn isa dura waraabame jechuudha. Namootni du’an kun looltoota Raashiyaa ta’uu isaanii akkamiin beekna? Hubannoon inni ijoo wanta viidiyicha irratti dubbatameedha. Loltoota reeffa kunneen bira dhaabbatan keessa tokko, “Kunooti egaa, eegdoonni waraana Raashiyaa,” jedha. Dabalataanis, konkolaataa qullaa mallattoo V irratti kaafamee jiru ni mul’isa – kun mallattoo loltoonni Raashiyaa konkolaattota isaani irratti kaasuun beekamudha. Namoota lafarra jiran keessa lama, ambaarri adii kaawwatanii jiru, kun ammo kutaalee Yukireen tokko tokko keessatti kan loltoonni Raashiyaa eeyyummaa adda baasuuf kaawwatanidha. Faaya diimaa fi bildimaas ni fayyadamamu. Namootni nagaanis bakka tokko tokkotti ambaarri adii kana akka kaawwataniif gorfamuu isaani gabaasaleen himan jiru. Looltoonni Yuukireen gocha kana irratti hirmaachuu isaani sirriitti beeknaa? Loltoota viidiyicha irratti gariin isaanii ambaarri cuqulisaa fi alaabaa Yukireen uffannaa isaanii irratti hodhame qabu, kun ammoo eenyummaa loltoota Yukireen ibsuuf akka oolu kan baramedha. Ta’us eenyummaa isaanii irratti ragaa mirkanaa’aa miti. Viidyicha irratti akka dhageenyutti loltooti kun Afaan Raahiyaan odeessu, afaan kun amma Yukireen keessatti bal’inaan fayyadamama. Walakkeessa viidiyichaa irratti fuula loltuu tokko ni sirritti agarra – namicha hareeda qabu. Fuulli loltoota biroo tokko tokko viidiyicha irratti sirritti ni argama. Eenyummaa isaa adda baasuuf softiweeri baaymeetrikii fayyadamneerra – kun teeknolojii fuula nama tokko fudhachuun suura namootaa kuufame jiru keessa kan sirritti wal simu argachuun eenyummaa adda baasudha. Sooftiweeriin kun fuula kana kan nama Joorjiyaa Yukireen waliin hidhata qabu waliin wal simsiiseera, ta’us eenyummaa isaa waan hin mirkaneeffanneef maqaa isaa hin ibsinu. Yeroo kaameraan gara namicha hareeda qabutti deebi’u, namni biraan boodarra “ Ulfinni Yuukireeniif haa ta’u,” jedha, yeroos namichi hareeda qabu kun “Ulfinni goototaaf haa ta’u,” jechuun deebi kenna. Sana booda namni jalqaba sun haala gammachuu fakkaatuun dhaadata – ta’us sagaleen isaa ifa miti – wanti jecha “Gruziny” fakkaatu dubbata, kun ammoo Afaan Raashiyaan warra Joorjiyaa jechuudha. Sagaleen kan dhumu yeroo namichi: “ Gara lafa keenyaatti hin dhufinaa,” jedhudha. Kana irratti deebii akka kennaniif Ministeera Ittisaa Yuukireeniin gaafanneerra. Wantoota viidiyoo kana irratti mul’atan biroo adda baasne mirkaneessuuf yaalaa jirra, yeroo odeeffannoo dabalataa argannu ni gabaafna.


Iccitii gareewwan Facebook deeggartoota Vilaadmiir Putiin

Raashiyaan erga weerara Yukireen irratti raawwatteen booda addunyaarratti balaaleeffannaan yoo irratti ka'u dhagahama. Haa ta'u malee gareewwan Facebook dhoksaan maqaa hogganaa biyyattii balaaleeffatamu kanaa geeddaruuf hojjatan jiru. Maxxansi maqaa Vilaadmiiri Putiin akka nama seeqaa, garraamiifi nagaa jaalataatti ibsan kanaas namoota miliyoonotaan ilaalamu. Leelliftoota Putiin kunneen maal akka hojjataniifi eessaa akka ta'an ilaalchisuun BBC gabaasa kana qindeesseera. BBC deeggarsa garee qorattoota Insititiyutii Tarsimoo Marii (Institute for Strategic Dialogue (ISD)) tiin gareewwan leellistoota Putiin guddaa kana qorataa ture. Ogeessoonni insititiyutichaa gareewwan hawaasaa leelliftoota Putiin 10 adda baasaniiru. Gareewwan kunneenis miseensoota gara 650,000 ol ta'an qabu. Qabiyyeen gareewwan kunneen maxxansanis suuraafi ergaawwan hogganaa leellisan kan hammatu yoo ta'u, afaanoota akka Ingiliffaa, Raashiyaa, Faarsii, Arabaa fi Khmeeriin barraa'u. Fuuloonni kun beekamoofi yeroo yeroon kan maxxansanidha. Baatiiwwan darban keessa qofaa qorattoonni maxxansawwan 16,500 lakkaa'aniiru. Maxxansiwwan kunneenis yaadni miliyoona 3.6 itti kennameera. Kaayyoon gareewwan kanaa inni guddaan Putiin akka gootaatti ibsuuf kan dhaabbatan fakkaatu. Fakkiiwwan hogganaa Raashiyaa wayita ''ofitti amanamummaan deemu, saree qabatee, loltoota nagaa gaafataa fi leencaa fi qeerransa dabalatee bineensoota daggalaa yaabbatee agarsiisu.'' Garewwan kunneenis erga Guraandhala 24 weerari Yukireen eegalee booda miseensoota haaraa 100,000 ol argataniiru. Yoo gadi fageenyaa waa'ee namoota qabiyyeewwan kanneen duba jiran yoo qoratamu, namoonni akka hoggantoota (administrator) gareewwan kanneeniitti tarreeffaman baayyeen maqaadhuma walfakkaataa irra deebiin ta'u adda baafame. Qorattoonni kunneenis yoo xinnaate akkaawuntiiwwan akkasii 100 ta'an argataniiru. Akkaawuntiiwwan kunneenis wal waliisaanii kan hordofan fi yeroo tokko tokkoos ergaawwaniifi emoojiiwwan nama gammachiisan qoodu. Isaanis kanneen sobaan Federeshinii Raashiyaa ykn tajaajila tika Raashiyaa of fakkeessan waliin ta'un akkaawwuntiiwwan Putiin lelliisan kanneen hogganu. Akkaawwuntiiwwan baayyisuun gaggeessuun seerawwan Facebook kan cabsuudha jedha insitituutiin qorannoo kun. Qorataa duree Muusxafaa Ayaad hojjimaata kanaan gochaa ''ergaa dhoksaa deeggaruu'' jechuun ibseera. Duulichis ''Putiinii fi Kiremliiniif gaaddidduu weerara Yukireen keessatti deeggarsa gaarii akka qabaataniif uumuufiidha... Akkaawuntiiwwan hin mirkanoofne kunneen galmasaa kana fiixaan baasuuf ture'' jedhan dhaabbati qorannoo kun. Hoggantoota garee muraasa itti dhiheenyaan yoo qoratamanis sochii hin baramne mul'ateera. Maqaan Marine jedhu tokkoos, teessoon ishee Siriyaadha kan jedhu yoo ta'u, pirezidaantichaaf deeggarsa argamsiisuuf akkaawwantiiwwan sadiitti fayyadamti. Akkaawwuntiiwwan ishee sadaniinuu guyyaa hunda sa'aatii wal fakkaataan afaan Arabaatiin maxxansiti. Maqaan abbaa akkaawuntii biraa ammoo Vikitooriyaa kan jedhu yoo ta'e teessoon isaa Kaambodiyaa ta'uu hima. Fuulli kunis afaan Khmer'n qabiyyeewwan maxxansa. Erga Guraandhala 4 as maxxansi ishee kanaas hirmaannaawwan 34,000 argachun yeroo 4,000 ol qoodameera. Maariine fi Viiktoriyaan waliin fuula Facebook afaan Khmeer gaggeessu. Isaaniis akkaawwuntiiwwan kaan waliin hidhata qabu. Maxxansi gareewwan adda addaatiin balinaan qoodamu. Fakkeenyaaf, akkaawuntiin biraa akka Bulgaariyaa irraa ta'un ka'ame tokko garaa garummaa daqiiqaawwan muraasaa jidduutti suuraa Putiin tokkicha yeroo 12 maxxanseera. Namoota akkaawuntiiwwan kanneen duuba jiran hundi yaadasaanii akka kennaniif BBC kan gaafate ta'ulleen, deebii argachuu hin dandeenye. Fakkeenyaaf namni Keeniyaa keessaa Raaji jedhamuun beekamuuf gareewwan kanneen keessaa baayyee keessatti argamuufi dhuma maqaa Facebook isaarratti ''Putiin'' dabalee, bilbilamuf illeen deebii kennuu hin dandeenye. Haasaa gabaabduu waliin taasifameen, pirezidaantichi ''hogganaa cimaa'' jedheeniira. Garuu ammoo waa'ee waraanaa dubbachu hin barbaadne. Fedhii inni waa'ee Raashiyaa irratti qabu ilaalchisee imeeliin ergamuuf illeen deebii osoo hin kenniin hafeera. Haasmik Armeeniyaa irraa gaazexessituufi ammatti gareewwan leelliiftoota Putiin jaha deeggaraa jiraachuu dubbatti. Eenyuu kana akka hojjatuuf akka affeere ilaalchiisuun gaaffii dhiyaateef, ummatatuu gaggeessaa jira waan ta'eef yaalii taasiftuu kanaaf kanfaltii akka hin arganne dubbatti. Kaayyoo namoota akkaawwuntiiwwan kanneen duuba jiranii walitti qabuun rakkisaadha. Mootummaa Raashiyaa waliin hidhati qabanis hin jiru. Akka warra duula odeeffannoo sobaa gaggeessuun Raashiyaa keessatti beekaman kaaniitti kan dhokatan ykn kaayyoosaanii kan dhoksan miti. Ta'us gareewwan kunneen aanga'oota Raashiyaa ykn gareewwan deeggartoota Putiin kan Raashiyaa keessaa waliin hidhata ta'e qabaachuun akka hin oolle shakkamu. Namoonni hedduun addunyaa irraa Putiinii fi ilaalcha jibbaa inni warra lixaatiif qabuun hawwatamaniiru. Dhaabbata Facebook wayita dhimma kanarratti dubbifameetti, akkaawuntii sobaa irratti seera qabaachuufi odeeffannoo gabaasaa fi qorannoo kanarratti hundaa'eef hedduusaanii cufuu himeera. ''Rakkoo Yukireen keessatti mudate ilaalchisuun odeeffannoowwan sobaa faca'aa jiru ittisuuf tarkaanfii cimaa fudhachuu itti fufneera'' jedhan dubbi himaan dhaabbata Meta. Adeemsa qorannoo kanaa keessattis, dhimmi biraa adda baafame, akkaawuntiiwwan sobaa maqaa Vilaadmiir Putiin saaqamaniidha. Putiin dureewwan addunyaa miidiyaa hawaasaa hin fayyadmne muraasa keessaa tokko. Kanaafuu miidiyaa hawaasaa mirkanaa'e kamuu hin qabu. Kan biraa hafee bilbila ismaartiillee hinqabu jedhama. Akka dubbi himaa isaatti, Putiin sababii ''waan inni hanga ammaatti hin qabne kamuu hin kennineef jecha, miidiyaa hawaasaa kamuu fayyadamuu hin barbaadu.'' Garuu ammoo hir'ina inni interneetii irraa dhabamu kunis namoota kaaniin guutameera. Fuuloonni Facebook gubbaatti agarsiifamanis hordoftoota miiliyoona sadii ol qabu ture hanga guyyaa itti cufamanitti. Irra caalli hordooftoota fuula kanneeniis, kan kuma 700 ol ta'an, tibba weerara Covid-19 yeroo Raashiyaan talaalliiwwan dhukkubichaa omishuu beeksiisuu dubbatameetti kan itti makamaniidha. Dhiheenya keessas ergaawwan ilaalcha Kiremliin waraana irratti qabdu ilaalchisee maxxansanii fi kanneen achirratti yaadasaanii kennanis akka jecha pirezidaantii Raashiyaa dhugaa ta'etti amanamu itti fufee ture. Weerarichaan booda battalumatti, maxxansiwwan kaayyoon ''oppireeshinichaa nagaa eegsiisuuf jecha biyya ollaa hikkachiisuu irratti kan kiyyeeffate qofaa'' ta'u labse. Ergaan kunis yeroo 200,000 ol qoodamuun jaalatameera. Akkasumas fuulichi aadaa ergaawwan waa'ee Putiin irratti fayyadamtoota akkaawuntii baayyee qabaachuu qorattootaan adda baafaman dabalatee, namoota tag gochuu hordofa. Jecha biraatinis fuulichi deeggartootuma (superfans) Putiin waliin waliif deddeebisaa jira. Akkaawuntii kana duuba eenyu akka jiru hin beeknu. Akka kutaa iftoomiina fuulichaa (page's transparency section)tti namoonni fuulicha hoggananis Raashiyaa fi Laatviyaa keessatti bu'uureeffatanii jiru. Toorri deeggartootaa kunneenis sadarkaa idil-addunyaatti Mooskoof deeggarsa argamsiisuuf eddoo bu'uuraati, jedhu Nikaa Aleeksejevaa, dhaabbata Digital Forensic Research Lab (DFRLab) jedhamuutti qorataa kan ta'an. ''Dhaabbata miidiyaa hawaasaa kanaan yoo cufaman malee, isaanis oppireshinii waraanaa Raashiyaa Yukireen keessatti gaggeessaa jirtuuf biyyoota biraa keessatti deeggarsa ummataa argamsiisuuf gargaaruu danda'u,'' jetti. Dhaabbanni DFRLab kun akkaawuntiin maqaa Putiiniin saaqamee tokko attamiin  maxxansawwan Afaan Arabaatiin biyyoota akka Aljeeriyaa, Liibiyaa, Masirii, Yeman, Morookoo, Libaanan fi Tuniziyaa fa'i keessatti fayyadamtoota bira gahuuf beeksisaa akka kanfalu galmeesseera. Fuulichis osoo hin haqamiin dura hordoftoota miiliyoona tokkoo ol qaba ture. Fuulli Putiin beekamaan kan biraa Afaan Arabaatiin maxxanfamu ammoo, nama hogganaa deeggaraa cimaa Siriyaa Baashaar al-Asaad ta'een kan hogganamu ture. Fuulli kunis hanga dhiheenya baduutti hordooftoota gara miliyoona ta'u qaba ture.


Waraana Yuukireen: Baayidan Puutiin Yuukireen keessatti 'duguuggaa sanyii' raawwate jechuun himatan

Pireezidantiin US Joo Baayidan, Puutiin Yuukireen keessatti 'duguuggaa sanyii' raawwate jechuun himatan. Puutiin eenyummaa Yuukireenummaa "yaada isaa dhabamsiisuuf" yaalaa jira jedhan Aab Baayidan. Amma dura Puutiin 'yakka waraanaa' raawwachuun himatanii kan turan Baayidan, jecha 'duguuggaa sanyii' jedhu hin fayyadamne ture. Pireezidantiin Firaans Imaanu'eel Makiroon haasawa Joo Baayidan booda TV Fireench irratti yoo dubbatan, jecha 'duguuggaa sanyii' jedhu akka hin fayyadamne himuun, dubbii hammeessuu akka hin taane akeekkachiisan. "Uummanni kun lamaan obbolaa waan ta'aniif, har'a jecha akkanaa fayyadamuuf of-eeggannoo ni barbaachisa" jedhan Aab Makiroon. "Hagan danda'u waraana kana dhaabuufi nagaa deebisuuf hojjechuu itti fufuun barbaada. Jechootaan dubbii hammeessuun sanaaf waan fayyadu hin se'u." Aab Baayidan garuu gochi 'duguuggaa sanyii' loltoota Raashiyaan raawwatamuu ragaaleen agarsiisan heddummaataa jiru jedhan. "Wantoota suukanneessaa loltoonni Raashiyaa Yuukireen keessatti raawwatan ragaan hedduun bahaa jira," jedhan Baayidan. "Sadarkaa idil-addunyaatti gocha duguuggaa sanyii jedhamu kan madaalu ta'uufi ta'uu dhabuu ogeeyyiin seeraa haa murteessan, anaaf garuu akkas natti fakkaata" jedhan. Amma dura Raashiyaan duguuggaa sanyii fi yakka namooma irratti raawwatamuun himataa kan ture pireezidantiin Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin, jechootni Baayidan "jechoota dhugaa hogganaa dhugaan dubbataman" jedhe. "Wantoota maqaa isaaniitiin waamuun badii dura dhaabbachuuf barbaachisaadha" jechuun Zeleniiskiin tiwiitarii irratti barreesse. Waayita Haawus haasawa Joo Baayidan intarneetii gubbaatti maxxansee jira. Ji'a darbe haasawa Poolaanditti taasisaniin "Rabbii jedhaatii, namni kun aangoorra turuu hin qabu" jechuun kan Bayidan dubbatan, Waayit Haawus hatattamaan ibsa irratti kennee ture. Ameerikaan Puutiin aangoorraa buusuu yaada hin qabdu jedhe Waayit Haawus ibsa kenneen. Duguuggaan sanyi yakka isa hamaa dhala namaa irratti raawwatamu yoo ta'u, seera idil-addunyaan garee uummataa tokko walitti qabuun balleessuu ykn dhabamsiisuu hiikkoon jedhu kennameefi jira. Raashiyaan Yuukireen keessatti yakka kana raawwachuu waliigalteen seeraa jiraachuu baatus Ministirri Muummee Poolaand ajjeechaa loltoonni Raashiyaa magaalaa Bukaa keessatti raawwatan 'gocha duguuggaa sanyiiti' jechuun ibsanii turan. Torbee darbe Ministirri Muummee UK Booriis Joonsan haleellaan Raashiyaa kun "duguuggaa sanyiirraa fagoo hin jiran" jedhanii ture.


Raashiyaan Mana Maree mirga namoomaa UN keessaa baafamuurratti Afrikaan miira walmakaa agarsiiste

UN Kora waliigalaa Kamisa kaleessaa gaggeesseen, yakka waraanaa Raashiyaan Yuukireen keessatti raawwatte akka sababaatti eeruun, biyyattii sagalee guutuun mana maree mirgoota namoomaa isaa keessaa baaseera, dippiloomaatonni Afrikaa hedduun garuu tarkaanfii kana hin deeggarre. Gochi Raashiyaa weerara ta'uu fi weerara kanas balaaleffachuuf sagalee Bitootessa darbe jalqabarratti yaa'ii UN irratti kenname irratti hirmaannaan biyyoota Afrikaa kan ammaa waliin yoo walbira qabamu walgata. Kan ammaarratti baayyeen ni morman, kaan ammoo callisa filatan. Biyyoota Afrikaa 54 keessaa 24 ni callisan, Angoolaa, Masrii, Gaanaa, Naayijeeriyaa, Senegaal fi Afrikaan Kibbaa as keessa jiru. Itoophiyaa fi Aljeeriyaa dabalatee sagal tarkaanfii UN kana mormaniiru. Biyyoonni lameen Raashiyaa waliin hariiroo gaarii fi seena qabeessa qabu. Biyyoonni 11 ammoo adeemsa sagalee kennuurratti hin hirmaatin hafan. Afrikaa keessaa biyyoota torba qofatu sagalee deeggarsaa kennan, isaanis Chaad, Komoroos, Rippaabilika Dimokiraatawaa Koongoo, Ivory Coast, Liibyaa, Maalaawwii fi Siishelsi. Garuu biyyoota Afrikaa gidduutti garaagarummaan haganaa maaliif uumame? Yeroo lamaanuu tarkaanfii Raashiyaa irratti fudhatame deeggaruurra kan callisa filatte biyyi Afrikaa keessaa diinagdee cimaa qabdu Afrikaan Kibbaa rakkoo kan uume dadhabina UN jette. Gabaasa AFP keessatti pireezidantiin biyyattii Siiril Raamaafoosaa, ''Waraanni kun dadhabina Mana Maree Nageenyaa UN saaxile. Dirqama nageenyaa fi tasgabbii addunyaa eegsisuuf qabu akka raawwataa hin jirre mul'ise,'' jedhan. Miseensonni Mana Maree Nageenyaa UN kan dhaabbiidhaan Chaayinaa, Firaans, Raashiyaa, UK fi US of keessaa qabu kan yeroon itti darbee fi hunda kan hin haammanne akkasumas bakka bu'ummaansaa kan gaaffii keessa jiruudha jedhan. Ministirri Dhimma Alaa Afrikaa Kibbaa Naledi Pandor gamasaaaniin biyyisaanii hundarraa wallaba ta'uun callisa filachuun sirrii ta'uu ibsan. Waraana kanarratti hawaasi idil-addunyaa fakkeessaa fi loogiidhaan kan guutame ta'uu hubanneerra jedhan.


Waraana Yuukireen: Dooniin waraanaa Raashiyaa Mooskivaa jedhamtu akkamiin miidhaan irra gahe?

Dooniin Raashiyaa Galaanaa Gurraacha (Black Sea) irraa misaa'eloota dhukaasa ture "haalaan mancaa’uu" isaatiin hojjattoonni doonichaa keessa baafamuuf dirqamuusaanii miidiyaaleen Raaashiyaa gabaasan. Ministirri Ittisa Raashiyaa akka beeksisetti, meeshaan waraanaa doonii ‘Mooskivaa’ jedhamurra ture sababa ibidda maalummaan isaa hin ibsamneen ka’een dho’een miidhaan dhaqqabuu hime. Taatullee dooniin m186 dheeratu kun ammas galaanaarra bololi’aa jira jedhe. Yuukireen garuu misaa'eloota ‘Neptune’ jedhaman lamaan doonicha haleeluu ibsite. Hojjattoonni doonii waraanaa kanaa 510 ta’an haleellaa galaanarraan Raashiyaan Yukireenirratti raawwattu hogganaa waan turaniif doonichi qiyyaafannoo waraana ijoo keessa akka seenu taasiseera. Mooskivaan akka hin malletti maqaan kan dhaahame waraanni Yuukireen wayita jalqabamu eegdota daangaa Yuukireen odola bofaa (Snake Island) Galaana Gurraacharratti argamtu eegaa turan akka harka kennatan dirqamsiisu hordofuun ture. Loltoonni Yuukireen garuu dhaamsa yeroo kamiyyuu hin dagatamne "jaannama seeni" jedhu karaa toora raadiyoo dabarsuufi isaanitu yaadatama. Halkan edaa Ministirri Ittisaa Raashiyaa ibsa baase keessatti "doonichi garmalee miidhameera, hojjattoonni doonichaa hundi isaanii keessaa baafamaniiru" jedhe. Kamisa waaree booda Ministirri Ittisaa Raashiyaa ibiddi doonicharratti ka’e to’atamuu isaatiin dooniin waraanaa kun gara buufata dooniitti akka deebi’u taasifameera jedhe. Itti dabaluudhaan akka ibsettii, doonichi galaanarra bololi’uu itti fufeera jedha. Mooskoon akka jettutti, balaan sun ibidda maalummaan isaa hin ibsamneen qaqqabe, haleellaan misaa'elaa irra qaqqabuu garuu homaa hin ibsine. Yuukireen garuu haleellaa doonii waraanaa kanarra qaqqabeef itti gaafatamummaa fudhatteetti. Yuukireen misaa'ela dhiyootti tolfatteen haleeluu ibsuun madditti, yeroo tokko sirumayyuu doonichi galaanatti dhidhimuu jalqabuu ibsite. Qondaaltonni Yuukireen toora Feesbuukirratti akka ibsanitti, tattaaffiin lubbu-baraarsaa Raashiyaan taasiftu dho’iinsa meeshaalee waraanaa doonicharra tureefi haala qilleensaa mijataa hin taaneen gufachuu himan. BBC’n himannaa gara lamaanirraa dhaga’amu addatti hin mirakneeffanne. Dooniin Moskivaa bara Gamtaa Sooviyeet durii keessa Yukireen keessatti hojjatame ture. Akka miidiyaaleen Raashiyaa jedhanitti yoo ta’e bara 1980 keessa tajaajila kennuu eegale. Dooniin haleellaa misaa'elaa raawwachuuf oolu kun bara waraana Siiriyaatti Mooskoon garasitti bobbaaftee kan turte yoo ta’u, humnoota Raashiyaaf gama galaanaarratiin eegumsa cimaa ta’eefi ture. Dooniin kun misaa'eloota farra doonii ‘Vulkan’ jedhaman hedduu fi meeshaalee waraanaa ‘mine-torpedo’ jedhaman fa’aa qaba. Mooskivaan doonii waraanaa Raashiyaa isa guddinaan lammaffaa erga biyyattiin weerara jalqabdee garmalee miidhame ta’eera.


Waraana Yuukireen: Booriis Joonsan gara Yuukireen imaluun Kiivitti Zeleniiskiin wal-argan

Ministirri Muummee UK Booriis Joonsan gara biyya waraanaan goolamaa jirtu Yuukireenitti maluun Kiivitti pireezidantii Yuukireen Voloodimiir Zeleniiskiin wal-argan. Waajjirri MM UK imala kana uummata Yuukireen "waliin dhaabbachuu agarsiisa" ittiin jedheera. Marii anga'oonni lamaan Kiivitti godhan booda UKn deeggarsa meeshaalee waraanaa, konkolaataawwan sibiilaa 120 akkasumas sirna misaa'elaa haleellaa doonii qolatu Yuukireeniif kennuuf waadaa galteetti. Zeleniiskii dabalatee aanga'oonni olaanoo mootummaa Yuukireen deeggarsa UK dinqisiifatanii jiru. Imalli Booriis Joonsan gara Kiiv godhan dursamee hin himamne ture, Kiiv jiraachuun isaatuu kan barame jalqaba wayita imbaasiin Yuukireen Landan jiru suuraa isaafi kan Zeleniiskii tiwiitarii gubbaatti baasedha. Booda dubbi himaan waajjira MM UK, Booriis Joonsan qaaman pireezidanti Yuukireeniin wal-arguufi, uummata Yuukireen waliin dhaabbachuu agarsiisuuf gara Kiiv akka imalan beeksise. Hogganoonni lamaan marii isaanii booda ibsa waliin kennan irratti, MM Booriis Joonsan pireezidant Zeleniiskii fi garee isaa akka malee jajuun dubbate. Yuukireen humnoota Raashiyaa karra Kiiv irraa of-duuba deebiste kan jedhan Booriis Joonsan, hoggansa cimaa Zeleniiskii fi jagnummaa uummata Yuukireen dinqisiifatan. "Har'a UKn lola kana keessatti cichoominaan isaan waliin akka dhaabbattu ifa godheera, yeroo dheeraaf isaan waliin jirra," jechuun dubbatan. UKn deeggarsa waraanaa fi diinagdee taasiftu akka itti fuftuufi tumsa biyyoota addunyaa waliin ta'uun waraanichi xumura akka godhatu akka hojjetan himan. Yuukireen biyya walabaa fi bilisa taatee itti fufti jechuunis dubbatan. "Lammileen Yuukireen jabina leencaa agarsiisan, ati ammoo Voloodimiir, barooda leenca sanaati" jechuunis Zeleniiskii jajatan. Aab Zeleniiskiin "deeggarsa barbaachisaa fi guddaa" UKn biyya isaatiif gootuuf galateeffatanii, biyyoonni Lixaa kaanis dhiibbaa Raashiyaa irratti godhan akka dabalan gaafatan. "Gama qoqqobbiin dhibbaa irratti gochuu qabna. Qabeenya anniisaa Raashiyaa guutummaatti qoqqobuuf yeroon amma," jedhan. Jimaata darbe pireezidantiin Gamtaa Awurooppaa Ursuulaa Von Der Leyeen akkasumas hogganaan imaammata alaa EU Jooseep Boorel gara Kiiv imaluun Zeleniiskii waliin marii godhanii turan. Haata'u malee Booriis Joonsan hogganaa biyyoota  miseensa G7 erga waraanni dhalatee booda gara Kiiv imale isa jalqabaati. Daawwannaan MM Booriis Joonsan kun UK deeggarsa meeshaa waraanaa paawondii miliyoona 100 Yuukireeniif akka gootu beeksiftee guyyaa tokko booda. Humnooti Raashiyaa kallattii Kiiv fi naannawa ishiitiin hiriiran guutummatti naanicha keessaa kan bahan yoo ta'u, Raashiyaan gama Bahaan haleellaa raawwattu cimsitee itti fuftee jirti.


Waraana Yukireen: Karaawwan sadi waraanichi hammaachuun Nato affeeru

Ministiroonni Nato torbee kana Yuukireeniif deeggarsa waraanaa akkamii taasisuu akka qaban akkasumas waraana kana keessatti hanga kamitti hirmaachuu akka danda'an irratti Biraasels keessatti mari'achaa ba'an. Waraana kana keessatti qormaati guddaan Nato mudate, osoo kallattiin Raashiyaa waliin waraana keessa hin seenin akkamiin tumsa waraanaa ga'aa Yukireeniif akka kennuudha. Mootummaan Yukireen garuu ifa baasee deeggarsa Nato gaafataa ture. Taankii, xiyyaarota waraanaa fi diroonii akkasumas misaa'eloota ammayyaa kanneen haleellaa Raashiyaa qolachuu danda'an irra deddeebiin gaafatti Yukireen. Nato irraa garuu akkaataa gaafateen deebiin hin argattu, sababni isaa Nato'n waraanichi ni hammaata jedhee sodaata. Raashiyaan meeshaalee waraanaa nukileraa fayyadamuun waraanni kun daangaa Yuukireen irra darbee gara biyyoota Awurooppaa guutuutti babal'achuu danda'a sodaan jedhu sammuu qondaaltota lixaa dhuunfateera. Wayita waraanni kun eegalu Pireezdantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin qabeenya nukileraa isaaniin dhaadataniiru, yeroo barbaachisetti fayyadamuuf akka of qopheessanis himanii turan. Aab Putiin akka warri lixaa meeshaa waraanaa nukileraa fayyadamuurraa of qusatan waan beekaniif sodaachisa akkasii fayyadamu. Biyyoonni lixaa waggoota 77f nukilera waraanaaf itti fayyadamanii hin beekan, Raashiyaan garuu fayyadamaa turuu fi ammas muraasa muraasa akka fayyadamtu himti. Warri Nato yoo meeshaa waraanaa nukileraa fayyadamuun eegalame, rakkoon inni uume bakka waraanni itti gaggeeffamaa jiru, Yukireen, irratti ta'ullee garuu dhiibbaansaa addunyaa mara walga'a jechuun yaadda'u. Waraannis waraana Raashiyaa fi warra lixaatti geeddarmuu danda'a jechuun qaamoleen Nato keessatti karoora baasuurratti hojjetan. Kanaafuu waraanni Raashiyaa fi Yukireen kun haala akkamiin gara biyyoota Awurooppaa guutuu walga'ee, Nato of qusataa jirus hirmaachisuu danda'a laata? Ministiroonni Ittisaa biyyoota lixaa haalota addunyaa kanarraan ga'uu danda'an (scenarios) hedduu sammuusaanii keessaa qabu, waliin dhiphatu. Kanneen keessaa sadan isaanii kunooti: 1. Inni jalqabaa yoo Naton misaa'ela doonii Raashiyaa barbadeessu Yukireeniif gumaache, loltoonni Yukireen misaa'ela kana doonii Raashiyaa karaa Odesa dhufutti dhukaasuun humnoonni waraanaa hedduunii fi namoonni dooniirra hojjetan 100 caalan dhumuu danda'u. Haleellaa takkittiidhaan lubbuu haga kana galaafachuun seenaa keessatti waan ta'ee hin beekneedha, Pireezidanti Putiinis kanatti deebii kennuuf ni rakkatu. 2. Haleellaan misaa'elaa qindaa'aan Raashiyaa gaggeessitu, meeshaalee karaa miseensota Nato kanneen akka Poolaand yookiin Silovaakiyaa Yukireen seenan irratti qiyyaafachuu hin hafu. Haala kanaan gama daangaa Naton lubbuun namoota hedduu kan galaafatamu yoo ta'e, Naton seera cabuu hin qabne keewwata 5 tumatee ture cabsuun waraanatti seena. Humna qabu miseensotasaa hundarraa walitti guuree biyya haleelamte keessa qubachiisee achirraa lola. Kun waraana hamaa fi sodaatamuudha. 3. Wayita waraanni Donbas keessatti gaggeeffamaa turetti warshaan tokko dhohuun keemikaalli summaa'aan naannootti dhangala'ee ture. Balaan uumame hammaataa fi rifaasisaa ta'us akka carraa garuu lubbuun namaa hin darbine. Garuu osoo akka kan Siiriyaa, Ghouta osoo lubbuun namaa hedduun darbeera ta'ee silaa Naton deebii kennuuf dirqama qaba. Raashiyaan beekaa gaaza summaa'aan uummata fixuu eegallaan Naton ammoo Raashiyaa irratti tarkaanfii fudhata, kun  ammoo waraanicha daran hammeessa. Haalonni eeraman kunneen qabatamaatti mudachuuf carraan qaban gadi aanaadha. Biyyoonni lixaa weerara Raashiyaa irratti irree tokkoon deebii kennuurratti hanqina qabaatanis, hedduunsaanii garuu osoo bu'aa isa dhumaa (waan dhumarratti mudachuu malu) hin herregin Raashiyaaf deebii kennaa jiru.


US keessatti gatiin boba'aa haala waggaa 40 keessatti ta'ee hin beekneen dabale

Raashiyaan Yukireen weerartee ji'a tokko keessatti, Bitootessa gatiin boba'aa akkaan dabale. US keessatti ammoo akkaataa waggoota 40 darban ta'ee hin beekneen dabaleera. Gatiin nyaataa fi meeshaalee kaanii kan duraarraa harka 8.5 dabale, kun erga bara 1981 isa guddaada. Waliigala gatiin damee anniisaa dachaa lamaan dabaleera. Weerara Raashiyaan Yukireen irratti labsite hordofee ji'a darbe Pireezidant Joo Baayidan boba'aa Raashiyaarraa galu hunda dhaaban. Xiqqoo osoo hin turin gatiin boba'aa US akkaan dabaluun rikoordii haaraa qabate. Biiroon Dhimma Hojjetaa fi Hawaasummaa biyyattii gatiin boba'aa Bitootessa darbe keessa dhibbeentaa 32n dabaluu eere. Gatiin nyaataa fi meeshaalee kaaniis battaluma sana dhibbeentaa 8.5n dabaluu himeera. Sababa Weerara Raashiyaan Yukireen irratti gaggeessiteen gatiin nyaataas akkuma kan boba'aa dabaleera. Biyyoonni lameenuu oomisha akka qamadii fi zayitii suufii addunyaaf raabsuun beekamu. Kaaba Kaaroliinaa irraa kan taate Kristen Havlik, daballiin gatii naannoo isheen jiraattutti bayyee rifaasisaadha jetti. "Sababa weerara koronaavaayirasii waggaa jalqabaatti manni kiraayii doolaara 400 natti gale. Hojii kiyya hedduu waanan dhabeef kana kaffaluun hedduu natti ulfaate. Anii fi abbaa manaan koo boodarra hojii mishaa arganne. Silaa haala amma uumame kana dandamachuuf magaalaa keessaa moggaatti ba'uutu nurra ture,'' jette. Yuuniversitii Oksifoorditti ogeessa diinagdee kan ta'e Kathy Bostjanic, ''Waraanni Raashiyaa- Yukireen gatii boba'aa qofa osoo hin taane, gatiin nyaataa fi meeshaalee kaanii akkaan akka dabalu taasiseera. Dhiyeessiin adda cita sodaa jedhuun gatiin meeshaalee garmalee olka'eera,'' jedhe. Haalli daballii gatii lammiilee US hudhee qabe kun Baankiin giddugaleessaa dhala akka hir'isuu qabu itti mul'iseera, biyyattiin waggaa sadi keessatti tarkaanfii akkasii fudhattee hin beektu. Kibxata kaleessaa Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin waan jedhan: daballiin gatii meeshaalee fi boba'aa namoota siyaasaa warra lixaarratti dhiibbaa guddaa uumeera. Daballiin gatii weerara Raashiyaan Yukireen irratti gaggeessite durayyuu sababa weerara koronaavaayirasiitiin tureera, garuu taateen kun ammoo daranuu hammeesse malee. Addunyaan wayita daafoo koronaavaayirasii jalaa dandamachuuf jettutti waraanni Yukireen ammoo dhufee humna buuse.


Waraana Yukireen: Waajjira mummee Zeleniskiin keessaa Raashiyaa qolataa jiruufi haallisaa yoo ibsamu

Magaalaa Yukireen - Kiiv irraa BBC'f kan gabaasu Kilaav Maayiree, iddoo dahannoo (Situation Room)- Teessoo guddicha (HQ) Pireezidanti Volodimiir Zeleniskii, bakkasaan buufatanii weerartoota Raashiyaa ofirraa qolatan, daawwachuun waan arge akkanaan ibseera. Hidhattoonni paaspoortii keenya erga sakatta'anii booda ol nu galchan. Darbinee iddoo giddugala guddicha, achirraa Raashiyaa haleelan geenye. Mooraan sun shiboo xaxamaa hedduu, boombii awwaalamee fi meeshaalee waraanaa gurguddoo nama rifaasisaniin marfameera. Loltoonni akkaan hidhatan bakka maratti argamu- Pireezidanti Zeleniskiin marfamee jira. Raashiyaan Zeleniskii ajjeeftee mootummaa ofiif ergattuun bakka buusuu feeti, Yukireen garuu waraana guyyoota 50 caale kana keessatti addunyaa malaalchiste. Meeshaalee nama sakatta'an hedduu keessa dabarree erga seennee booda bakka qubannu nutti agarsiisan jedha gaazexeessaan kun. Mooraa bal'aa qalqalloo hedduu cirrachaan guutame- kan waraanaaf qophii ta'uu mul'isuun guutame keessa dabarree fagoo deemne. Qalqalloowwan cirrachaan guutaman kunneen walitti dhiyaatanii akkasumas walirra tuulamanii heddummaatanii jiru, fiixeesaanirraa uraa (qaawwa) afaan qawwee fi meeshaalee waraanaa gurguddaa seensisu qabu. Hojjettoonni pireezidantichaa gamoo guddaa balballi isaa sibiila 'brass' ta'e irraa hojjetametti seensisuu kan himu gaazexeessan kun, balbala irratti barreeffama Situation Room jedhu afaan Yukireeniin barreeffamee jiraachuu arge. Keessi manicha ammaayyaawaa fakkaata, TV guddaan baaxii manaa tokko haguugeera, teessoowwan mijatoo ta'an kuticha guutanii jiru. Kutaan sun teessoo naanna'u, akkaan ammaayyaawaa ta'e, kan irra taa'anii bashannaniin waan guutameef gaaffii fi deebiif mijataa miti- wayita gaaffii fi deebii sochiin hin taane waan uumamuuf. Teessoon hin sochoone akka dhufuuf gargaaraa gaafatee argatus garuu eegduun pireezidantichaa hin gammadne. ''Wayita kun hundi ta'u fuula eegduu pireezidantichaarraa mufannaan arga.'' "Lakki, kun tasuma hin ta'u," jedhe. "Kutaa ammayyaawwaa TV fi kompiyuutaroota ammayyaan faayame kana keessatti teessumni dulloomaan akkasii hin barbaachisu. Asitti waan ammayyaawaa ta'e qofa mul'isuu barbaanna.'' Kanaaf ammoo teessoowwan ammayyaawaa ta'an hedduun hojjetamanii jiru. Waa'ee teessoorratti hanga kana mari'achuun Yukireen hagam akka ammayyooftuu taate natti akeeke jedhe gaazexeessichi. Biyyi kun erga xumura Waraanaa Hololaatii as gara Lixaatti (Awurooppaa) fuulleffaate. Balaliin Ryanair jedhamu gatii madaalawaan gara Lixa Awurooppaatti eegalamuun biyyattiif carraawwan baneef. Bulchiinsi Zeleniskii wantoota salphisee akka ilaalu, waliin dubbachuutti akka amanuufi qophii ta'uu akka addunyaan hubattu fedha. Takka tureen sagalee ejjennaa (faana namaa) hedduu gara galma sanaatti dhufaa jiru dhagahe. Loltoonni lama battaluma galma sana seenan, duuba isaanii pireezidantichatu jira. Akkuma inni harka na fuudheen, gargaaraan isaa bilbila itti hiixate. Ergaa Firaans irraa ergametu irra ture. ''Imaanu'eelii?'' jedhee gaafate. ''Eeyyee'' jedhee deebiseef. "Hariiroo cimaa qabna, yeroo mara naaf bilbila, Saffisaan yoon deebiseef rakkoo qabaa?'' naan jedhe Pireezidantichi jedhe gaazexeessaan kun. ''Rakkoo tokko hin qabu,'' jedheen deebiseef, Pireezidantii Firaansiif deebisee bilbiluuf eeyyama ana gaafachuunsaa baayyee na ajaayibe. Garuu kun amaluma Volodimiir Zeleniskiiti, hiriyummaa fi gaarummaa inni uumamaan qabuudha. Qondaalli siyaasaa amala akkasii qabu kun battaluma ammoo wayita aariin guutamu argita. Fakeenyaaf magaalaa Kiiv irraa gara Kaaba-Lixaatti kiilomeetira 25 irratti kan argamtu magaalaa Bucha keessatti waan raawwate yaadatee akkaan aare. Magaalaan kun torbanootaaf harka loltoota Raashiyaa turte, wayita loltoonni kunneen magaalaa gadhiisanii ba'an tuullaan reeffa namaa argame, kaan daandiirra ciciisa. Kun akkaan isa guba jedhe gaazexeessaan kun. Vilaadmiir Putiin yakka waraanaa Raawwachuu irratti yaadasaa gaafate gaazexeessaan kun, innis qaamni loltoota Raashiyaa fi basaastota siivilii isaanii waliin hidhata qabu kamuu yakka waraanaan himatamuu qabu jedhee deebise. Carraan mariidhaan rakkoo kana furuu dhiphateera jedha Zeleniskiin, yakka Bucha fi Borodyanka keessatti raawwate eeruun. Zeleniskiin nama qoosuun nama bashannansiisu (comedian) fi taatoo fiilmii (actor) ture. Amma garuu waanti uummatasaarra ga'aa jiru sammuu dhukkubseera.


Waraana Yukireen: Badhaafamaa Noobelii lammii Raashiyaa haalluu diimaa itti darbachuun morman

Gaazexeessaan Raashiyaa Badhaasa Noobelii Nagaa injifate Dimiitrii Muraatov, wayita baaburaan deemaa jirutti haalluu diimaa keemikaala 'acetone' wajjiin makameen haleelamuu hime. ''Ijakoo haalaan na gubaa jira,'' jedhe gulaalaan gaazexaa walabaa kan tahe Novaya Gazeta. Miidiyaan kun erga waraanni Raashiyaa-Yukireen eegaleen booda, haala gabaasa isaarratti akeekkachiisa mootummaan kenneef hordofee hojii dhaabeera. Namtichi isa haleele kun, ''Muraatov, kun ijoollee [loltoota] keenyaafi,'' jechuun itti darbate. Novaya Gazeta qondaalota mootummaa Raashiyaa akkaan qeequun beekama. Ji'a dabre, hanga ''Oppireeshiniin addaa Raashiyaa'' Yukireenitti taasiftu xumuramutti, hojiisaa maxxansaafi onlaayinii dhaabuu murteesse. ''Oppireeshiniin addaa Raashiyaa'' - jechi kun jecha qaamni miidiyaa biyyattii to'atu Roskomnadzor jedhamu, miidiyaaleen biyyattii hunduu akka itti fayyadaman ajajedha. Qaamni kamuu taatee Yukireenitti adeemaa jiru ''waraana'' jechuun ibse, adabbii cimaatu isa eeggata, yookaan ni cufama. Taateen kun kan mudate guyyaa Kamisaa baabura Moskoo-Saamaaraa irratti akka tahe Aabba Muraatov himeera. Obboo Muraatov badhaasa Noobelii nagaa bara 2021 nama biraa wajjiin kan qooddate wayita tahu, kunis Raashiyaa keessatti yaada ofii bilisaan ibsachuuf falmii taasiseen. Guraandhala 24 erga Raashiyaan Yukireen weerartee qabee, uggurri miidiyaa irratti kaa'amu daran hammaateera. Miidiyaaleen walabaa haala guutummaan jedhamutti ugguramaniiru, daangeeffamaniiru, yookaan ''ilaallachaa sirbu.'' Kana malees biyyattiitti Facebook, Instagram fi Twitter ugguramaniiru. Rogeeyyii fi gaazexeessiitoonni weerara biyyattiin Yukireen irratti gaggeessaa jirtu morman, mana  isaaniirratti namoota Kireemliin deeggaraniifi eenyummaan isaanii hin beekamneen miidhaan dhaqqabaa jira. Erga waraanni eegalee, Raashiyaatti kanneen waraanicha mormanitti jireenyi daran cimeera. Mootummaan biyyatii waraanicharratti odeeffannoo ''sobaa'' kanneen tamsaasan irratti, seera haga waggaa 15 adabsiisu baaseera. Pireezidant Vilaadmir Puutin fi namoonni siyaasaa kaan, qaamni waraanicha mormu kamuu biyya akka ganetti lakka'ama jechuun himaniiru.