Nimco Happy: Dubartii Somaalee TikTok irratti addunyaa waliin geesse

Maqaan Nimco Happy jedhu yeroo ammaa guutu addunyaarratti namoota miliyoonaan lakkaa'amaniin beekameera; jaalalas horateera. Haata'u malee maqaa kana ji'a tokko dura namoonni Afrikaa Bahaa ala jiran dhagahan muraasa qofatu turan. Dhugaan dubartii Somaalee kanaa calaqqisiiftuu jaarraa 21 isa sirriidha. Dubartiin kun sirba afaan Somaaleetiin 'Isii Naaftaa' jedhu bara 2017 keessa baafteen baayyee beekamte. 'Isii Naaftaa' jechuun 'Ani lubbuu kiyyaan olittin si jaalladha' jechuudhan. Afaan Ingliffaan ammoo 'I Love You More Than My Life' jechuun addunyaan hiikkatee ittiin shubbisuutti jira yeroo ammaa. Sirbi kun yeroo hedduu sagantaa cidhaarratti sirbama. Bara 2017 sirbi bahe kun barana Onkoloolessa keessa deebiyee lamaffaa dhalate. Namni Biriitish-Somaalee ta'eefi TikTok irratti dhiibbaa uumuun guddoo beekamu maqaan isaa Akaafii Alii jedhamu cidha tokkorratti osoo sirba 'Isii Naaftaa' waliin shubbisuu viidiyoo waraabee gadhiise. Sirba kana keessaa qalbii hordoftoota isaa kan qabatetu jiraachuu hin oolle, viidiyoo inni sirba kana sirbaa gadhiise guyyaa tokko keessatti namoota miliyoona tokkoon daawwatame. Isarraa kaasee yeroo ammaa ammoo namoonni gara garaa sirba Nimco kana waliin subbisaafi sirbaa gadhiisanii viidiyoo 100,000 ol ta'utu oonlaayin jira. Raapparii beekamaa US Cardi B, Komeediyaanii dhalataa Afrikaa Kibbaa Trevor Noah , Atileet Olompiik Biriitish-Somaalii Moo Faaraah dabalatee namoota bebbeekamoo addunyaan hedduu jaallatameera. Erga sirba Jerusalema jedhu artistii Afrikaa Kibbaa hedduu hin beekamneen kanaan dura gadhiifamee addunyaa waliin gahetii as kun dhiibbaa uumuun tokkoffaa ta'eera. Sirbi Jerusalema  jedhu artistii Master KG jehamuun hojjetame wagga tokko dura addunyaa dhuunfatee ture. Sirbichi namoota hundumaaf gammachuu uumeera, keessatti ammoo Somaalota ilaalcha gaarii qabaniifi namoota bebbeekamuu qabaniin boonaniif gammachuu adaa uumeera. Haadha sirba kanaa kan taate Nimco biratti ammoo sirbishee kun akkamiin ilaalama?  Carraa akka haaraatti addunyaarratti akka gurra horattu taasisa kana ilaalchisee ammoo maal jetti? Kanaan dura midiyaa waliin gaaffiifi deebii baayyee taasiftee kan hin beekne shmarreen kun, Moqaadishoo bakka jirturraa rippoortarri BBC  Mohamud Abdisamed ishee dubbiseera. Nimco namoonni sirbi ishee Youtue irratti hedduu daawwatamuun ajaa'ibsiifatanii isheef erguu akka jalqaban himti. Yeroon namoota gara garaa irraa kana dhaga'u abbaa manaa kiyyattin hime kan jettu artistiin kun, ""Kun anaaf naasuu guddaa natti uume; abjuu ajaa'ibaa tokko keessan gale. Ani kana amanuuyyu hin dandeenye. Akkamitti akkas akka itti ta'e hin beeku," jechuun ballinaan dubbatte. Hawwii guddaa qabaadhullee, sirba ani wagga afur dura baase akka kanaa jaalala gara-malee guddaa horatee ittiin beekama jedhee garuu yaadee hin beeku jetti. Nimco Happy Moqaadishootti kan dhalatte yoo ta'u kan guddatte garuu Hargeessaafi magaalaa guddittii Keeniyaa, Naayiroobiittidha. Maatii jaalala artii qabanirraa kan dhalatte Nimco, hedduun isaanii waloodha. Muuziqaa bara 2015 irraa kaastee hojiishee yeroo guutuu kan taasifatte dubartiin kun, miseensa baandii Fan-dhis jedhamu Naayiroobiitti argamu keessa eessumashee Bushaawii jedhamu waliin hojjetti. Sirbi 'Isii Nafta' kun jechawwan Ingliffaa, Siwaahiiliifi Arabaa of keessaa qabaachuun isaa akka jaallatamullee taasiseera.


Dishtaa Giinaa: 'Akon dhufee uummataafi aadaakoo otoo ilaalee natti tola' - Taarikuu Gaankaasii

Sirbi qeenxee weellisaa Taarikuu Gaankaasii, Dishtaa Giinaa ykn Addaam Wondimmee jedhu YouTube gubbaatti erga gadhiifame kaasee haga ammaa si'a miiliyoona 19 ilaalameera. Walleen kun ji'a Eblaa keessa kan gadhiifame oggaa tahu, ammammoo weellisaan beekamaa Ameerikaa Akon irra deebiin 'remix' tolcheera. Sirba namoota hedduu biratti fudhatamummaa argate kana remix sababa gochuuf barbaade wayita miidiyaatti himu, Akon: ''Dishtaa Giinaa hojiilee yeroo ammaa jaaladhe keessaa isa tokkodha,'' jedhee ture. Akon ergaa viidiyoo waa'ee sirba kanaa ergeen ''... wayitan qonnaan bulaa akka tahe dhagahutti guddoo natti dhagahame,'' jechuun, isa waliin qindaa'uun hojicha addunyaarra beeksisuu akka barbaadu dubbatee ture. Dhalataa biyya Senegaal lammii Ameerikaa ka tahe Aliaune Damala Badara Akon Thiam ykn salphumatti Akon, Yugaandaatti artistoota dargaggoota deeggaruuf hojiiwwan garagaraa hojjechaa jira. Weellisaa kun gara beekamtiitti kan as bahe, raapparii beekamaa Eminem wajjin tahuun wallee ''Smack that'' jedhamu erga hojjetee booda ture. Haati warraasaa dhalattuu Itoophiyaa taate Roozinaa Nigusee, artistoota Itoophiyaa wajjin qindoominaan akka hijjetuuf fedhii qabdu himtee turte. Wallee Dishtaa Giinaa jedhu haala akkamii keessa tahee akka barreesse kan gaafatame Taarikuun, ayyaanni Qillee dhiyaachaa akka ture yaadachuun ''loon tiksuuf gara bosonaa wayitan deeme gara galgalaa keessan barreesse,'' jedheera. Ayyaana waggaa saba Arii sababeeffachuun walleen qixeesse kun, akkasiin gurra horata jedhee akka hin yaadne kaasa. ''Ani waan natti dhagahameen hojjedhe. Tahus waanti taheefi tahaa kan jiru na ajaa'ibeera,'' jedha weellisaan kun. Artistiin qaalii Ameerikaa Akon wallee Taarikuu, Dishtaa Giinaa jedhu remix gochuun iTunes fi Spotify gubbaatti dhaggeeffattootaaf dhiyaateera. Taarikuun amma dura Akon beekuusaa wayita gaafatamu, tasumaa akka isa hin beekne BBCtti himeera. Akon wajjin bilbilaan akka haasawan kan himu Taarikuun, qaamaan walarguuf waadaa akka isaaf gale himeera. Hojii Akon irra deebi'uun qixeesse akka jaalate kan himu weellisaan kun ''biyyakee dhufeen ilaala, ana biras in dhufta sin daawwachiisa,'' jedhee waadaa akka galeef dubbata. Innis gamasaan Akon gara Jinkaa fiduun aadaasaa agarsiisuuf fedhii akka qabu hima. Akon as dhufee uummataafi aadaakoo otoo ilaaleefi beekee natti tola jedha Taarikuu Gaankaasii. Gara fuuladuraafis ''aadaa jaalatamaa bakka biraa jiran irrattis hojjechuun barbaada,'' jedha. Muuziqaan midhaaffame kun wayita remix godhamu, qabiyyeefi ergaa isa duraarraa akka hin maqne waliin dubbatanii akka turan kan yaadatu Taarikuun, hojii hojjetameen gammaduusaa hima. Erga sirbasaa rimiks tolcheefi booda, hojiisaa 'YouTube irraa buusee dhaggeeffachaan jira. Waan dansaati!'' jedheera. Weellisaa Taarikuu erga wallee qeenxee kan gadhiisee booda, godina Omoo Kibbaa akkasumas bakka dhalootasaa Ariitti, beekamtii guddaa akka isaaf argamsiise dubbata. Taarikuu Gaankaasii jireenyisaa magaalaa Jinkaa oggaa tahu, qonnaan bulaadha. Miseensa Raayyaa Ittisa Biyyaa tahuun tajaajilee kan ture Taarikuun, amma duras sirba ''Immiyyee Jinkaa'' jechuun weellise qaba. Hojii artistii kanaa kanneen jaalatan keessaa atileetiin gameessi Hayilee G/Sillaasee tokko yoo tahu, Birrii 100,000 isa badhaaseera. Kana malees MM Itoophiyaa Abiy Ahimad isa argatanii akka isa jajjabeessanis turtii BBC wajjin taasiseen himeera.


Muuziqaan gurra gaari kan qabdu Rihaanaan tarree biliyeenaroota galte

Dubartiin muuziqadhaan gurra gaarii horatte Rihaanaan addunyrratti dubartii weellistuu qabeenyaan tokkoffaa taate jedhamuun tarree biliyeenarootaa galuushee barruun Foorbis ifa godheera. Rihaanaan amma qabeenyi ishee waliigalaa dolaara biliyoona 1.7 qaqqabuun tujaara galmee biliyeenarootaa keessa galteetti. Muuziqaa labata ammaa keessatti kan jaallatamtu Rihaanaan, madda sooruma ishee keessaa dolaara biliyoona 1.4 kan ta'u kampanii meeshaa miidhaginaa Fenty Beauty jedhummaari. Qabeenyi ishee kun sharafa yeroo ammaa kanaan yeroo jijjiiramu gara birrii biliyoona 76 akka qaqqabu danda'a. Qabeenyi Rihaanaa kan hafe ammoo kampanii ishee Savage x Fenty jedhamu kan uffata keessoo gurguru irraa dhufe. Gurgurtaa uffata keessaa kanarraa galuu dolaara miliyoona 270 kan ta'utu hufa. Maddi galiishee kaan ammoo muuziqaafi gahee fiilmii keessatti taphatturraati. Dubartoota addunyaa bashanannaafi bohaartii keessatti maqaa guddaa hortan keessaa Rihaanaan Opiraah Wiinfireetti aantee sadarkaa lamaffaa qabattee jirti; Maqaa galmee Roobiin Fentii jedhamuun kan beekamtu Rihaanaan, maqaa Fenty Beauty jedhamuun meeshaa miidhaginaa daldaluu kan jalqabde ammoo bara 2017 irraa eegalteeti. Yeroo daldla jalqabde sanattis kaayyoon kampanii kiyya omisha dubartoota hundaaf ta'u dhiyeessuudha jettee turte. Waadaa galte kana osoo hin cabsiin meeshaalee gara garaa halluuwwan 40 qaban dhiyeessunis dinqisiifatamteetti. Omishni isheen dhiyeessitu kun beekamtuu guddaa horachaa kan dhufe yeroo warshaaleen isheetiin morkatan ishee akkeessuu jalqabanitti ture. Kampaaniin Rihaanaa garuu qulqullina omishaa gaarii ta'een itti fufee beekamuun bara hundeeffame keessatti qofa dolaara miliyoona 550 buufachuullee danda'eera. Rihaanaan suuqiiwwan biraa ishee baasuu didee jennaan deebistee cuftes ni qabdi. Dubartiin umuriin ishee waggaa 33 muuziqaatiin beekamtee, tujaarte kun 'biraanii faashinaallee' qabdi ture garuu osoo waggaa lama hin guutiin cufame. Barbaadositti kan dhalatte Rihaanaan hojiin muuziqaashee miliyoona 250 ta'u gurgurameeraaf. Rihaanaan erga albama baaftee amma waggaan ja'a fuutaa jira.  Albama isa dhumaa kan baste bara 2016 keessa yommuu ta'u, dinqisiifattoonni ishee ammatti heduu ishee eegaa jiru. Haata'u malee, viidiyoon muuziqaan dhiyeenya kana jaalallee ishee Raappar Esaap Rookii osoo waraabaa jirtuu dhoksaan argamtee turte.


Weellistuun beekamtuu US waggoota 13 booda to'annoo olaanaa abbaa jalaa baate

Weellistuun beekamtuu Ameerikaa Biritinii Ispiirs adeemsa seeraa jireenya ishee waggoota 13'f to'ate haqamuun ''guyyaa ishee filatamaa'' ta'u ibsite. ''Yeroon yaadu waanin bo'u natti fakkaata,'' jechuun hordoftoota ishee miiliyoona 35 Instaagiraama gubbaa jiraniif himte. Gaafa Jimaataa abbaan seeraa Los Anjalasitti argaman murtee dabarsuun to'annoo olaanaa abbaa jalaa baasaniiru. Abbaan ishee bara 2008 eegalee murtee mana murtiin olaantummaan ishee to'ataa turan. Deggartoonni ishee deeggaruuf mana murtii dura walitti qabamanii turan. Ispiirs, ganna 39, to'annoo abbaa jala ta'un rakkoo akka itti ta'e ibsiteetti. Abbaan ishee Jeemi amma jireenya ishii to'achuuf yeroon kan isheeti jedhanii dubbataniiru. ''Jireenyi ishee jeeqamaa ture. Jeeqama qaamaa, miiraa, sammuufi faayinaansii keessa turte,'' jechuun abukaatonii Jeemi Ispiirs bakka bu'an mana murtiitti ibsaniiru. Abbaan ishee akka ishee to'atu (conservatorship) kan muude mana murtiidha. Kunis faayinaansii, jiruufi jireenya ishee, akkasumas dhimma dhuunfaa kanneen akka daa'imman ishee daawwachuufi deebi'ani heerumu irratti to'annoo guutuu qabu jechuudha. Gaafa Jimaataa, Abbaan seeraa Mana Murtii Olaanaa Los Anjelees Birendaa Peeni gaaffii weellistuun kuni to'annoon kuni akka xumura argatu gaafatteef murteessaniiru. Qaamni murtii kana morme hin turre. Deeggartoota ishee mana murtii dura dhaabatanitti kan dubbatan abukaatoon Ispiirs, Maatiw Rosengaart cimina weellisitti jajaniiru. Qabsoon ishee Kaaliforniyaati hanga Niw Yoork ijoo dubbii ta'uufi sababa kanaan wanti akkanaa akka deebi'e hin dhalanne seerri bahuu himan. Hiriyyoonni Biritinii Ispiirs gammachuu isaanii ibsaniiru. Baatii Waxabajjii keessa mana murtiitti kan dhihaatte weellistuun kuni to'annoo abbaa ishee jala ta'un akkaan ishee miidhuufi fedhii ishee malee akka weellistu taasifamuu ibsite. Dabalataan, akka deebitee hin heerumneefi ijoollee dabalataa akka hin qabaanne dhorkamuullee ibsite. Ragaan ishee abbaan ishee to'annoo ishee akka dhiisan taasiseera. Namni tokko nama tokko to'atuuf kan muudamu yeroo murtee ofii murteessuu hin dandeenye akkasumas nami suni rakkoo fayyaa sammuu qabaatedha.


Muuziqaa: Raapparii dhalataa Tigraay Ameerikaa keessatti gurra horachuuf qabsa'aa jiru

Kibroom Barihuu akka raapparoota Ameerikaa fi Awurooppaa maqaa waltajjii qofa osoo hin taane, maqaa isaa guutummaatti gara 'Q. Rap' jijjiirrate. Indastirii muuziqaa raappii Ameerikaa keessatti beekamtii guddaarra gahuuf qabsootti jira. Erga dhiyoo kanaatii as walleewwan afaan Tigree fi Afaan Ingiliizii walitti makuun hojjeteen gurra horataa jira. Ganda xiqqoo carraa barnootaa hin arganne keessaa bahuu kan himu Kibroom, daa'imummaa irraa eegalee 'muuziqaan hojjedha, istuudiyoo mataa kootiin banadha' jechaa akka ture hiriyoonni isaa ni himu. Abjuu ijoollummaa milkeeffachuuf bu'aa bayii hedduu keessa kan darbe Kibroom, amma Ameerikaa Laas Veegaas keessatti hojii muuziqaa hojjechaa jira. Istuudiyoo xiqqoo hojii muuziqaa isaa keessatti qaqqajeelfatus qaba Nama ganna 13 ta'ee Itoophiyaa kan bahe Kibroom, waggoota 15'f mandara Kaalifoorniyaa keessatti mana osoo hin qabaatiin guddate. Mandarri Kaalifoorniyaa Kibroom keessatti guddate garuu, Kaalifoorniyaa ishee indastiriiwwan fiilmii gurguddoo akka Kolombiyaa Piikchars fi Diiznii of keessaa qabdu miti. Kaalifoorniyaan Kibroom kan argamtu magaalaa guddoo Keeniyaa Naayiroobii keessattidha. Jiraattonni ishee hiyyeeyyii, manneen ishees jiguuf fiixeerra kan jiranidha. Kibroom dandeettii muuziqaa fi jaalalaan akka guddatuuf garuu hin doqnoomne. Mandarri kun bara tokko pireezidantii Ruwaandaa ammaa Pool Kaagaamee haadha warraa isaanii waliin jiraachisuu isheetti, jiraattonni ishee itti boonu. Kaalifoorniyaan Ameerikaa Hooliwuudiin, isheen Keeniyaa ammoo wallee raappii beekamaa Keeniyaa 'Gengee' jedhamuun beekamu. Mandarri Keeniyaa kun raapparoota beekamoo hedduu horatteetti. Namoota kana jalatti muuziqaa kan bare Kibroom ykn Q. Rap walleen isaa haarofti keessaahuu Tik Tok irratti jaalatamummaa argateera. Kibroom wayita Keeniyaatti muuziqaa hojjechaa ture waahillan hojii isaa lammilee Keeniyaa ta'an maqaan kee nutti ulfaate waan jedhaniinif maqaa isaa gate. Naannoo Tigraay zoonii jiddugaleessaa bakka Nabalat jedhamtutti kan dhalate Kibroom, yaadannoo ijoollummaa gaarii akka qabu yaadata. Jiruun baqaa garuu ijoollummaa isaa harkatti qabe. Abbaan isaa sababa siyaasaan dhiibbaan irra gahaa waan tureef, abbaa fi obboloota isaa waliin bara 1997 gara Keeniyaa baqachuu hima. Gara Keeniyaa erga imalanii booda poolisii baqaa waggaa tokkoo oliif dhokatanii mana keessa akka oolan hima. Afaan Keeniyaa keessatti dubbatamu Siwaahiilii barachuuf yeroo dheeraa itti hin fudhanne. Weellistoonni Keeniyaa akka Juwaa Kaaliinaa Nooniinii 'geengee wayita weellisan dhagahee muuziqaan isa boojite. Sana booda haadha isaa yaadee bohuu dagachaa dhufe. "Muuziqaan waan hunda na dagachiise" jedha. Raapparii Ameerikaa beekamaa Tuppaak Shaakuur faana dhahuun muuziqaa isaatiin haqaa fi wal qixxummaaf weellisa 'Q. Rap'. Bara 2005 irraa eegalee waa'ee daa'imman Somaaliyaa waraana biyyattii keessa tureen miidhamanii weellisaa ture. "Ijoollee meeshaa waraanaa humna isaaniitiin ol ta'e baatan arguun onnee na madeesse" jedha. "Afaan isaanii ykn siyaasni isaanii naaf galee osoo hin taane, al-Shabaab daa'imman loltummaaf akka leenjisu yoon dhagahu, fudhachuu hin dandeenye" jedha. "Anis daa'imummaan daandiirra jiraachaa waanin tureef, daa'imman AK47 baatanii nama ajjeesan jechuu yoon dhagahu, nan aara ture" jedhan. Kanarraa ka'uun kophaa isaa fi weellistoota Somaaliyaa kaan waliin ta'uun waa'ee mirgaa fi nageenya daa'imman somaaliyaa walleewwan 17 ol afaanota Siwaahiilii, Somaaliyaa fi Ingiliziin hojjeteera. Ispoonsarummaa UN fi Imbaasii Ameerikaatiin walleewwan isaa garee isaa waliin ta'uun Moqadiishoo, Puuntilaandi fi bakkeewwan birootti dhiyeesseera. Kuni garuu qiyyaafannaa al-Shabaab keessa akka galan isaan godhe. Waahilli isaa tokko rasaasaan rukutamee madaa'uu fi dubartiin tokko ammoo asiidiin fuulatti naqamuu hima. Innis doorsifni akka isarra gahaa ture dubbata. Doorsifni itti hammaannaan bara 2008 dhokatee gara Itoophiyaa deebi'e. Addunyaa kam keessattuu dhalli namaa yoo miidhamuu usuu hin danda'u kan jedhu Q. Rap, ganna lama dura raappariin Ameerikaa dhalataa Eertiraa ta'e yoo ajjeefamu, bara darbe ammoo namni gurraachi Joorji Filooyid poolisoota adiin yoo ajjeefamu akkasumas weellisaa Haacaaluu Hundeessaa yoo ajjeefamu wallee hojjechuu fi marsaa hawaasaa irratti ajjeechaa isaanii mormuun qabsaa'uu hima. Wallewwan 21 amma dura Youtube irratti gadhiise keessa irra hedduun namoota karaarra jiraatan, haadholii fi dubartoota irratti xiyyeeffata. Waggaa tokko guutuuf torbeen kan hafe waraanni Tigraay wayita eegalu wallee nagaa fi jaalala labsu 'How did we get here' jedhu hojjetee ture. Ergasii ammoo wallee humnoota Tigraay 'TDF' jechuun of waaman leellisu hojjeteera. Waraanichi eegalee yeroo dheeraaf firootakoo argachuu hin dandeenyen ture kan jedhu Kibroom, "gaaf tokko naaf bilbilanii, intalli adaadaa keetii loltootaan gudeedamte, obboleessi ishii ammoo ni ajjeefame yoo naan jedhan guyyaatu natti dukkanaa'e" jedha. Haleellaawwan namoota nagaa irratti raawwataman hedduu isa gaddisiisuu hima. Hunda caalaa ammoo beelli waan hamaadha jedha. "Walleewwan koo irratti siyaasa hin kaasu. Ani nama aartii waaanan ta'eef waliin dhahuu hin fedhu. Garuu hiraara sababa waraana kanaatiin narra gahe muuziqaan nan ibsa" jedha. Kana hunda gidduutti ammoo haadha isaa Tigraay jirtu yaada. Yeroo dheeraa booda torbee lama dura karaa Fannoo Diimaa haadha qunnamuu dubbata. "yeroon dheerachuu irraa kan ka'e haati koo duuteetti jedheen yaadan ture. Gara Maqalee deemtee naaf bilbiltee sagalee ishii yoon dhagahu hedduun gammade. Garuu ammallee haalli jiru na yaaddessa." "Nama wanti darbe darbeera waraanicha haa dhaabsifnu naan jedhu osoon argadhee gammachuun koo daangaa hin qabu. Wanta hunda caalaa wanti hamaan beeladha. Beela nama beela'ee arge qofaatu beeka, ani sana keessa waanan darbeef salphisee hin ilaalu," jedha. Q. Rap yeroo ammaa afaanota Siwaahiilii, Tigrinyaa fi Ingiliiziin walleewwan dhama Afrikaa qaban hojjechaa akka jiru dubbata.


Kanaan dura obboleettiisheen kan himatamte weellistuu Maariyaa Keerii obboleessa isheenis himatamte

Obboleessi hangafaa weellistuu Maarayaa Keerii kitaabaa barreessite keessatti waan miraa nama tuquufi maqaa namaa baleessu barreessiteetti jechuun himata irratti bane. Moorgan Keelii, kitaabni kun sobaan akkan nama hamaa ta’etti na ibsa jedha. Sababa kanaaniis, “xiinsaammuun isaa hedduu dhippachuufi maqaan isaa hedduu baduu” himanni seeraan dhiyeesse kun ni ibsa. Himannaan kun  obboleettiin Maariyaa sababuma kitaaba kanaan himattee kaffaltii doolara miilyoona 1.25 erga gaafattee ji’a tokko booda dhufe. Alisan Keerii kiitabaa kana keessatti akka isheen yeroo Maariyaan ganna 12 turtetti qoricha sammuu hadoochuu vaaliyem jedhamu kennitetti, qunnamtii saalaaf ishee gurguruu akka yaalteefi bishaan danfaa akka itti dhangalaastetti barreeffame kan  jiru wanta “guddaa nama aarsuu" fi ishee “qaaneessuu fi salphisuuf” kan barreefamedha jetti. Kitaabni Maariyaa seenaashee himuun barreessite kun, Fulbaana darbe kan maxxanfame yoo ta’u, Onkololeessa keessa The New York Times kiitaba asoosama hin taanee keessaa isa tokkoffaa jedhamee ture. Kitaabni kun wa’ee jireenyaa ishee waan hedduu ibsa, kan akka rakkoo ishee qunnamee, guddina ishee rakkoo qabu ture, jibbaa sanyummaa ijoollummaatti irra ga'eefi ga’eelli ishee jalqabaa Toomii Mottolaa waliin ture keessatti akka gidirfamte kan himudha. Bara 1960tti kan dhalate Morgaan Keerii, weellistuu beekamtuun kun wa’ee “lola hamaa” abbaa isaa waliin yeroo isheen daa’ima turtetti raawwate jettu kanaa barressuun maqaa isaa balleessuu ishee hima. Kitaaba kana irratti Maariyaan, "obboleessakoofi abbaakoo poolisoota 12ti gargar qabe,” jechuun kan barreessite yoo ta’u, Moorgan garuu kun “asoosama” isheen uumteeedha, akkasumas haala barame keessatti waldhabdee maatii keessatti uumame furuuf kan ergaman poolisii tokko ykn lamadha jedheera. Dabalataanis erga Maariyaan beekkamtii argattee maallaqa irraa nyaachuuf akka yaaleefi kana dura “mana hidhaa” keessa akka turetti waan barreeffame irrattis himateera. Morgan himata kana yommuu dhiyeessu aariin ykn jibba obboleettii isaarraa qabuun akka hin taane beeksisseera. “Karaa kamiinuu milkaa’ina obboleetti isaa irraa hinaaffaa hin qabu, ofii isaa dhunfaa fi hojii isaan nama milkaa’inaa argateedha, yeroo hundas isheef waan gaarii qofa hawwaaf ture.” Namoonni biroon himatni kun irratti dhiyaate kan kitaabicha waliin barreessite Mikaa’ela Anjelaa Deevis, mana maxxaansaa kitabichaa Makmilaan fi gulaalaa kitaabichaa Andii Koheen Buuksidha. Qamoota himannaan irratti dhiyaate keessa hanga ammaatti himanicha irratti  yaada kan kenne hin jiru.


Raapparii fi taatoo beekamaan DMX ganna 50tti du'aan boqote

Raapparii fi taatoo beekamaan US, DMX ganna 50tti du'aan boqote. Guyyoota shan dura dhukkuba onnee tasaa dhukkubsatee ture. Raappariin maqaan isaa sirriin Eerl Siimans ta'e, hospitaalaatti yaaliin osoo godhamaafi jiruu bakka maatiin isaa jiranitti boqote. Maatiin isaa ibsa baasaniin "hanga dhumaatti kan falmatu loltuu ture" jedhan. "Muuziqaawwan Eerl guutuu addunyaatti dinqisiifattoota hedduuf kaka'umsa uumaniiru, hojiin isaa bara baraan jiraata," jedhan. Dark Man X kan jedhamu DMX weellisaa Hip-hop beekamaa, aartiistota jajjaboo akka JAY-Z, Jaa Ruul fi LL Kuul J waliin hojjetaa turedha. Walleen alatti fiilmiiwwan alla 'Cradle 2 the Grave, Romeo Must Die fi Exit Wounds jedhaman irratti taatoo ta'ee hirmaateera. Maawunt Vernon, Niwu Yoorkitti bara 1970 kan dhalate DMX, qoricha sammuu nama hadoochuun wal'aansoo qabaa jiraate. Yeroo heddus jidduugalawwan dandamannaa keessatti dabarse. Abbaa ijoollee 15 kan ta'e DMX, himannaa gara jabinaa, akka malee konkolaachisuu, qoricha sammuu nama hadoochuu fi meeshaa waraanaa qabatanii argamuun itti murtaa'ee hidhameera. Akka maatiin jedhutti Niwu Yoork, Waayit Pileensitti hospitaala keessatti du'e. "Maatii isaa onnee isaa guutuun jaalata ture, yeroo isa waliin dabarsine yoomuu ni yaadanna," jedhan.


Dubartii Itoophiyaa guddifachaan fudhatamtee badhaasaaf geesse-Maskaram Mees

Shamarreen Itoophiyaa kun wayita sagalee kiiloleesheetiin gulantaa irratti walaloo walleeshee dhangalaastu akkaan qalbii namaa boojiti. Wanti isheen gulantaa irratti mul'istu soora qalbii namaaf ta'a, qilleensa qulqulluu nama hargansisa. Kanneen dame muuziqaa keessatti ogeeyyii ta'an egereen shamarree kanaa indastirii muuziqaa waliin ifaadha jechuun yaada kennu. Shamarreen kun dame muuziqaa keessatti dandeettii addaa agarsiisteen Onkoloolessa darbe badhaasa 'Rock Rally' jedhamu injifattee turte. Ogeeyyiin dame muuziqaa shamarree Maskaram muuziqaaf uumamte jechuun saadan. Sirni badhaasa ishee kun sababa weerara koronaavaayirasiif jecha namoota baay'ee kan hin hirmaachisne ta'us, Maskaram garuu sababa badhaasa kanaan beekamtii guddaa argatteetti. Maskaram Mees Itoophiyaa keessatti dhalachuushee qofa beekti. "Itoophiyaa keessattin dhaladhe. Daa'ima ji'a kudhanii ta'ee maatiin warra Beeljiyem guddifachaadhaan na fudhatan. Ergasii kaasee biyya kana keessattin guddadhe.'' Jetti Maskaram. Maskaram daa'imummaasheetti waan fudhatamteef firootashee Itoophiyaa jiran waliin hidhata tokkollee qabaachuu hin dandeenye. ''Wayita na fudhatan an haadhaa fi abbaa hin qabun ture. Kanaafuu maqaa maatiiwwan kiyyaa hin beeku,'' jette. Itoophiyaa kutaa kam irraa akka dhufte kan gaafatamte Maskaram,''Warri na guddifatan magaalaa Finfinnee keessaa akka na argatan natti himan'' jette. Maskaram afaan Ingilizii, Daach fi Firaansi bareechitee dubbatti, afaanota Itoophiyaa keessaa garuu tokkollee hin dandeessu. Maskaram umriinshee waggaa kurna keessa wayita jiru Itoophiyaa daawwattee turte, Itoophiyaa arguusheetti haalaan akka gammadde himte. Durumaanuu dhalootaa dandeettii fi fedhii muuziqaa kan qabdu Maskaram, barnoota muuziqaa argatteen dandeettiishee gabbifattee gara ogummaa kanaatti seenuu himte. Ogeeyyii muuziqaa bebbeekamoo muuxannoo qaban kanneen akka Back, Mozart, Beethoven biratti leenji'uunshee daran akka qaramtee baatu ishee gargaareera. Maskaram meeshaa aadaa maasinqoo jedhamus akkaan taphatti. "Wayitan sirbu addunyaa biraa keessattin liqimfama. Miira keessoo koon ittiin kulkulfadha. Yaada sammuu koo waliinan walfalma., waliinan dubbadha,'' jechuun waa'ee walleeshee ibsiti. Ogeeyyiin muuziqaa dandeettii gitaaraa fi sagalee kiilolee Maskaram akkaan ajaa'ibsiifatu. Shamarreen umrii waggaa 21 Maskaram yeroo ammaa Beeljiyem, magaalaa Ghent jedhamtu keessa jiraatti, haala jireenyashee wayita ibsitu,''Walabummaa fi of-danda'ee jiraachuu kootti hedduun gammada. Duubatti waanan deebi'u miti. Addunyaa abuuree, beekamtii guddaa gonfachuuf tattaaffii koo ittuman fufa,'' jette. Beekamtiin amma argatte hojii manaa guddaa akka itti ta'e kan himtu Maskaram, uummata bal'aa, hordoftoota, miidiyaa...kana hunda dura dhaabbadhee hojii kiyya agarsiisuun salphaa miti, na sodaachisa jetti. Miidiyaa hawaasummaa daran kan hin fayyadamne ta'uu kan himte shamarreen kun, jireenya dhuunfaa kan waan hedduu addunyaa alaaf hin qoodne gabbifachuu fedheeni jette. Garuu haala addunyaa yeroo ammaa keessatti miidiyaa hawaasummaarraa fagaachuun rakkisaa ta'uu ni amanti, keessatti artistoota akkasheef miidiyaan hawaasummaa bu'uura jetti. Akkaataan Maskaram itti walleeshee taphattu kan warra kaaniirraan moodela addaati, sagalee kiilolee suuta jedhee qalbii nama seenu baasuu, sagalee gitaaraan deggertee taphachuudhaan beekamti. Tibba weerara koronaavaayirasii kana keessatti walleen Maskaram kan mata dureen isaa ''Joe'' jedhu guddoo jaal'atamee ture. Maskaram walleeshee kana artistoota addunyaa bebbeekamoo waliin walta'uun qopheessite. Fuuldurattis CD dhaan gadi dhiisuuf karoora qabdi. Sirboonnishee hedduun YouTube irratti fe'amanii jiru. Maskaram shamarree jabduu fi abdii egeree jabaa qabdu ta'uu yaada isheen nuuf kenniterraa ni hubatama. Fuulduraaf milkaa'ina gaarii hawwinaaf.


Artistiin beekamtuu Kiim Kaardaashiyaan abbaa warraaashee Kaaniyee Weestiin 'hiikuufi'

Kiim Kaardaashiyaan abbaa warraasheee raapparii Kaaniyee Weest hiikuuf galmee banuu miidiyaaleen US gabaasan. Jarri lameen erga bultii ijaarratanii waggaa torba yoo tahu ijoollees waliin horataniiru. Oduun kuni sabaa-himaa namoota beekamoo TMZ jedhamurraa yeroo jalqabaaf dhagahame. Gaa’ela isaanii keessa rakkoon akka jirus jette jetteen odeeffamaa tureera. Namooti kunneen beekamtii guddaa kan qabaniifi dhuunfaadhaan milkaa’ina horataniiru. Kiim yeroo jalqabaaf beekamtii kan argatte bara 2007  sagantaa TV waa’ee maatiishee hojjetame irratti dha. Ergasii isheefi maatiinshee beekamtii guddaan jiru. Sagantichis kutaan 21ffaa fi dhumaa bara dhuftu gadhiifama. Artistiin kuni gama daldala kuulaa (makeup) fi appii mobaayliitiinis milkaa’ina guddaa qabdi. Foorbis qabeenya ishee dhuunfaa dolaara miiliyoona 780 dha jedheera. Sirba Gold Digger jedhamuun kan beekame, Kaaniyee Weest illee muuziqaa raappiidhaan waggaa 15 asitti namoota maqaan dhahamu keessaati. Walleen badhaasa Giraamii mo’ate kuni dizaayinii faashiiniitiinis fiixaan bahumsa nama argate dha. Lamman isaanii otoo waliin bultii hin dhaabiin dura yeroo dheeraaf waliin turaniiru. Kaaniyee Weest bara 2010 ture sagantaa maatiishee irratti kan yeroo jalqabaaf mula’te. Mucaan isaanii jalqabaa Noorz bara 2013'tti dhalatte. Weest Kiimiidhaaf gaaffii natti heerumtaa isteediyeemii kubbaa kaachoo Saan Firaansiskoo kireeffatee sirba okeestiraadhaan dabaalameetu ture kan dhiyeesseef.


Namichi kaasseettii teeppii kalaqe Luu Ootens du'aan boqote

Hedduun keessan kaasseettii teeppii ijoollummaan ittiin muuziqaa dhaggeeffachaa turtan ni yaadattu. Eenyu akka kalaqe garuu yaaddanii hin beektan ta'a. Injinariin lammii Daach kaasseettii teeppii kalaquun muuziqaaf gumaacha guddaa godhe Luu Ootens ganna 94tti du'aan boqote. Baroota 1960 keessa erga kalaqame as kaasseettiinn biliyoona 100 ta'u guutuu addunyaatti gurguramuu akka hin oolle tilmaamama. Kalaqni injinarii lammii Daach kun akkaataa namootni hedduun muuziqaa itti dhaggeeffatan jijjiireera. Luu Ootens Sanbattan darbe magaalaa Duwizel keessatti du'aan boqochuu maatiin isaa Kibxata beeksisan. Luu Ootens dhaabbata meeshaalee elektirooniksii omishu Filiips keessa hojjetaa ture. Boodarra Luu Ootens CD ykn 'Compact Disk' tolchuu keessattillee qooda qaba. Hanga ammaa CD biliyoona 200 ol addunyaarratti gurgurameera jedhamee tilmaamama. Luu Ootens bara 1986 soorama bahe. Amma erga CDn kalaqamee as kaasseettii fayyadamuun waan hafe isinitti fakkaachuu mala. Haa ta'u malee waggoota muraasa darban gurgurtaan kaasseettii dabaleera. Artiistonni bebbeekamoon hedduun akka 'Lady Gaga'  fi 'The Killers' albama isaanii kaasseettiin maxxansiisan. Akka kaampaniin UK tokko jedhutti bara 2020 keessa gurgurtaan kaasseettii dhibbeentaa 103n dabaleera. US keessatti ammoo gurgurtaan kaasseettii bara 2018 dhibbeentaa 23n ture kan dabale.


Biyoonseen badhaasa Giraamii si'a 28 mo'achuun seenaa haaraa galmeessite

Biyoonseen Badhaasa Giraamii bara 2021 Dilbata darbe gaggeeffame dabalatee si'a 28 mo'achuudhaan seenaa haaraa galmeessiteetti. Weellistuun beekamtuu kun amma seenaa Giraamii kana keessatti dubartii hunda caalaa badhaafamte taateetti. Badhaasa galmee haaraa qabate kana wayita fudhattutti , "Kabaja guddaatu natti dhaga'ama, hedduu gammadeeras," jette Biyoonseen. Teeyilar Iswiift akkasuma badhaasa hojii artii guddaa kanarratti si'a sadii albamii waggaa mo'achuudhaan dubartii biroo seenaa dalagde taateetti. Badhaasni 28ffaan Biyoonsee kunis sirba kabaja Agarsiisaa Gurraachaa (Black Parade) kan humnaafi cimina warra gurraachootaa jajjachuuf isheen bara darbe baafteedhaaf. ''Akka aartistii tokkootti, waan yeroo calaqisiisuun hojii kooti jedheen amana. Yerichis yeroo ulfaataadha,'' jette Biyoonseen yeroo waancaa ishee fudhattu. ''Kanaaf giiftiiwwaniifi gooftoota gurraachootaa warra anaafi addunyaa ajjaa'ibsiisan hunda ol kaasuu, jajjabeesuufi jajjachuun barbaade.'' Oduu walfakkaatuun Barnaa Booy Albam Muuziqaa Filatamaa Addunyaa yoo mo’atu, Wiizkiid immoo viidiyoo muuziqaa filatamaa Biyoonsee waliin hojjeteen mo’ate. Intalli Biyoonsee Biluu jedhamtus badhaasa kana mo’atteetti. Badhaasni viidiyoo muuziqaa filatamaa weellisaa, daariktara viidiyoo fi piroodiyusaraaf kenname. Barnaa Booy maqaa isaa isa sirrriin Daamiinii Oguuluu jedhamu ammaan yeroo lammataaf badhaasa kana kan mo’ate. Inni duraa albama Twice As Tall kan jedhu ture. Badhaasni Giraamii 63ffaan Loos Engils’tti adeemsifamaa jira. Akka barametti ‘jila muuziqaa isa guddaa’ tahus kan baranaa garuu sababa koronaavaayirasiin adda ture. Daawwataan hin jiru ture, weellistoonni waltajjii shaniin hiramanii haala taa’umsaa geengoo taheen fageenya eeggataniitu taa’an. Giraamiin sirba Twice As Tall  jedhu ‘hojii addaa’ Barnaa Booy dhaan humna muuziqaa addunyaa isa taasise dha jechuun ibseera. Albamichi artistoota addunyaa kan akka Istoormiizii,Yoosuu Induur,Naawutii Baay Neechar jedhamanfaa hirmaachiseera. Viidiyoon Wiizkiid ittiin mo’ate immoo ‘’ayyaana faashinii fi kabaja bareeda dubartoota gurraachaa kan agarsiise dha’’ jedhameera.  Haa tahu malee Barnaa Booy albama African Giant jedhamuun ture bara 2019tti  yeroo jalqbaaf Giraamiif kan kaadhimame. Yeroo baayyee weellisaa beekamaa Naayijeeriyaa Feelaa Raansam-Kuutii waliin kan dorgomsiifamu yoo tahu Afrikaa keessatti dhimma hawaasummaarratti ni sagalee dhageessisuun beekama. 2019 Afrikaa Kibbaatti haleellaan jibba qubattootaa jabaatee yeroo ture mootummaan dhimmicharratti yoo tarkaanfii fudhate malee milli isaa biyyattii akka hin ejjenne dubbatee ture. Yeroo mormiin farra poolisii Naayijeeriyaatti adeemsifames, #EndSARS dhaan warreen miidhamaniif qarshii walitti qabaafi warreen du’an yaadachuuf immoo sirba baasee ture. Dhihoo kanas Senegaalitti hogganaan mormituu Osmaan Sonkoo hidhamnaan mormiif deeggartoota hiriira bahan akka deeggaru Tiwiitarii irratti barreessee ture. Badhaasa Giraamii warra mo'atan gurguddoo Albamii waggaa kanaa: Teeyilar Iswiift -folklore Riikordii waggaa kanaa: Biilii A'ilaash- Every thing I wanted Weelluu bara kanaa: Biyoonseefi kan biroo- I can't breath Aartiistii filatamtuu haaraa bara kanaa: Megaan Zastaaliyoon.


Kaardaashiyaaniifi West erga wal hiikanii booda ijoollee waliin guddisuuf waliigalan

Keeniyee West fi Kiim Kaardaashiyaan erga wal hiikanii booda ijoollee waliin hortan afran waliin guddisuuf walii galan. Dubartii agarsiisa TV irratti beekamtuu taateefi biizinasii gara garaa kan akka meeshaa miidhaginaafi beeksisaan duroomte Kiim Kaardaashiyaan torban darbe keessa tarree biliyeeneroota addunyaatti makamteetti. Keeniyee West ammoo raapperii beekamaa yommuu ta'u, innis qabeenya horateen tarree warra dureeyyii keessatti argama. Kiim Kaardaashiyaan abbaa warraa ishee Keeniyee West waggaa torba gaa'elaan waliin turte waliin wal hiikuudhaaf Guraandhala 19, himannaa banteetti. West amma ijoollee waliin guddisuuf walii galuun isaas deebii himannaa isheen dhiyeessite kanaati jedhameera. Himannaa gaa'ela waggaa torbaa kana dhiisuuf dhiyeeeffataniin lamaanuu garaa garummaa fayyuu hin dandeenye akka qaban walii galaniiti. Kana malees, ijoollee isaaniitiif malee walii walii isaaniitiif gargaarsa akka walirraa hin eegne waliif galaniiru. West fi Kaardaashiyaan ijoollee durba lama - Noorz fi Chikaagoo jedhaman umuriin isaanii waggaa torbaafi sadii ta'an, akkasumas ijoollee dhiiraa Sayint fi Saalm jedhaman umuriin isaanii waggaa shaniifi lama ta'an waliin qabu. Akka himannaa gaa'ela hiikuu Kaardaashiyaan dhiyeesitetti, turtii isaanii gaa'elaa keessatti qabeenya isaanii osoo walitti hin makiin tursiifataniiru. Kanas kan godhan bu'uura waliigaltee qabeenya adduma addaan hortan gargara tursiifachuu jedhuun ture. Jarri lamaanuu addunyaarratti namoota beekamoo kan ta'aniifi mirgoota isaanii kabachiifachuufis hedduu namoota milkaa'anidha. Gaa'elli isaan lamaan gidduu tures gaa'ela hunda caalaa addunyaarratti namni xiyyeeffannoo itti kennuun hordofudha. Kaardaashiyaan dubartii umuriin ishee waggaa 40 guute yommuu taatu, bara 2007 keessa agarsiisa TV waa'ee maatiishee irratti fuulleeffatuun gurra horatte. Agarsiisa TV kana irrattis ishee qofa osoo hin taane obbolaanshee dabalatee beekamtii ittiin horataniiru. Agarsiifni TV kun bara sanarraa eegalee hedduu beekamaa kan ta'e yommuu ta'u, kutaa dhumaa isaa TV E! jedhamurratti bara dhufu dhiyeessa. Umuriin isaa ganna 43 kan ta'e West ammoo industirii muuziqaa addunyaa keessatti hedduu kan beekamu ta'ee, sirboota akka Stronger, Jesus Walks fi Gold Digger jedhamaniin tarree duraa qabachaa tureera. Diyaazinii faashinii hedduu milkaa'aa ta'es hudeeffateera. Bara darbe keessa, West pirezedaantummaa US dorgomee hin milkaa'iin hafeera. Yeroo duula gaggeessaa turettis, amala hin baramiin walitti aansuun yeroo waltajjiitti ba'aa ture inni agarsiisuufi toora interneetaa irratti inni maxxansaa ture yaaddoo uumuun hanga Kaardaashiyaan baatee dubbatutti geessiee ture. Isheenis yeroo sanattti abbaan warraa ishee dhibee sammuu 'disorder' jedhamu akka qabu himte. Rakkoon sammuu akkasii kun nama akka malee cimaa garuu amala walxataa qabaatu jechuudha. Kanarraa ka'uun Kaardaashiyaan, ummanniifi miidiyaan rakkoo isaa kana akka cimsanii hubataniifillee dhaamteetti.


YouTube, Spotify, Apple Music fi Deezer gubbaa sirboonni jibba sanyummaa argaman

Haasaan Hitler, waamichi olaantummaa warra sanyii ''Aryan'' fi warra adii himan, sirboota aappiiwwan tajaajiloota muziqaa gurguddaa addunyaa keessatti argamaniiru. Spotify, Apple Music, YouTube Music fi Deezer erga BBCn gabaasa qorannoo dhiyeesse booda, qabiyyeewwan jibba sanyummaa fi jibba jaalattoota saala walfakkaataaf qaban agarsiisan balleessaniiru. Fakkeenyoti pilaatifoormiwwan kanniin irratti argine hedduun olaantummaa adiirratti kan xiyyeeffatanidha. Spotify akka jedhetti, wanti BBC irratti dhiyaate dhugumaan imaammaata keenya kan cabsudha. YouTube gamasaatiin jibbaaf tasumaa iddoo hin kenninu yogguu jedhu, Apple Music sirboota hedduu dhokseera. Hangi rakkoo kanaa hagam akka tahe baruun rakkisaa tahus, BBCn garuu salphumatti yoo xiqqaate sirboota 20, kan qabiyyeen isaanii nama naasisu argateera: Muuziqaawwam kanniin argachuuf, ogummaa teeknikaa olaanaas tahe, dhamaatii guddaa hin gaafatu. Mirga siivilii irratti kan hojjetu Erik Waard, namoonni tajaajiloota muuziqaa dhiyeessan kanniin irraa amantii qabu jedha. "Pilaatfoormiiwwan kunniin qabiyyee barbaadan to'achuun, itti gaafatamummaa isaanii bahachuu qabu. Salphumatti dhimma kanaaf, baasii hedduu baasuu qabu. Kuni amanamummaa namootni kaampaaniifi mallattoo oomishaa qaban bakka bu'a. Biraandiin daran barbaachisaadha, muuziqaan olaantummaa adii agarsiisan ammoo, maqaa xureessu.'' Pilaatfoormiiwwan muuziqaa kunniin, teeknoolojii fi namoota fayydamuun qabiyyee isaanii to'atu. Kana malees, fayyadamtoota qabiyyeewwan gabaasan irrattis ni hundaa'u. Yeroo ammaa Spotify gubbaa sirboota miiliyoona 65 fi podkaastiwwan (sagantaa raadiyoo intarneetarraa) miiliyoona 1.5 tahantu jira. Ibsa Spotify baaseen: ''qabiyyeewwan jibbaafi jeequmsa garee fi nama dhuunfaa tokkorratti xiyyeeffachuun hojjetaman (saba, amantii, saala, biyya,...) ni uggurra.'' YouTube Music ammoo gamasaatiin ibsa baaseen: "qajeelfamoota ifa tahaniifi qabiyyeen akkamii akka heeyyamamuufi dhorkamu ibsan, akkasumas hojiin aartii daangaa wayita darbu ittin to'annu baasuuf hojii guddaa hojjenneerra. Wayita qabiyyee tokkorratti gabaasni nu gahu, viidiyoo imaammata keenya daddarbe sana dafnee buusuuf ni hojjenna. YouTube iddoo namoota badii dhaqqabsiisanii akka tahu hin feenu, kanaafis cimsinee hojjechaa jirra. Pilaatifoormiiwwan sirbaa kaan, YouTube caalaa qabiyyee isaanii to'atu. Haatahu malee, viidiyoon tokko beeksisa akka qabaatuuf, seera itti fayyadamaa kabajuu qaba. Kun tahee osoo jiruu, sirboonni hedduun pilaatifoormii kanneen irra jiran, beeksisoota dhaabbilee beekaman irraa mul'atu - kanneen akka Cadbury's fi Uber. Kanneen hojii isaanii fe'anis, maallaqa irraa argachuuf (monetise) dursa galmaa'uu qabu. Hedduu akkuma ilaalamuun, galii caalaa irraa argatu. Akka seerota YouTube'tti, fayyadamtoonni kan galii irraa argachuu dandayan yoo qajeelfamoota kaa'aman hordofanidha. Isaan keessaas qabiyyee jibbaa kan ugguru isa tokko. Dhaabbatichatti gareen kana to'atan 'reviewers' ''chaanaalotni maallaqa argatan qajeelfama kanneen hordofuu yeroo yeroon to'atu,'' jedha YouTube.


Filannoo Ameerikaa: Weellistoonni Tiraamp sirba isaanii akka hin fayyadamneef akeekkachiisan

Weellsitoonni baandii ‘TheRrolling Stones’ Pirezdaant Tiraamp duula na filadhaa isaaf sirba isaanii fayyadamuu yoo itti fufe seeraan akka isa gaafatan akeekkachiisaniiru. Gareen dhimma seeraa baandichaa ibsa kenneen dhabbata mirga artistoota BMI waliin ta’uun hayyama malee sirba isaanii akka hin fayyadamamneef hojjaachaa jiru. Duulli na filaadhaa Tiraamp torbee darbe Tulsaa Oklahoomaatti gaggeeffame sirba baandii kanaa ‘You Can't Always Get What You Want’ jedhu fayyadameera. Yeroo filannoo bara 2016ttis dulli na filaadhaa Tiraamp sirbuma isaanii kana fayyadamee ture. Yeroo sanattis baandichi Tiwiitara gubbaatti “Baandiin keenya ‘The Rolling Stones’ Donaald Tiraamoiin hin deeggaru,” jechuun barreessanii ture. Ibsa Sanbata baasaniin , bakka buutonni baandichaa gara fulduraatti duula na filadhaa isaa irratti Tiraamp sirba baandichaa kamuu fayyadamuu akka dhaabuu gochuuf murteessuun isaa barbaachisaa ta’uu ibseera. Dhaabbatni BMI’s baandichaa bakka bu’uun sirba isaanii hayyama malee fayyadamuun himannaa seeraa akka fiduu danda’u duula na filadhaa Tiraamp akeekkachiiseera jedhameera. Jalqaba ji’a kanaatti maatiin weellisaa Toom Peeti duulli na filaadhaa Tiraamp Tulsa booda, sirba isaa ‘I won’t back down’  hayyama malee fayyadamuurraa akka hayyamsiisuuf xalayaa barreesaniiru. Ibsa Tiwiitara gubbaatti barreessaniin, maatiin weellisaa lubbuun hin jirre kanaa, weellisaan kun “sirbi isaa duula jibbaaf akka fayyadamamu hin barbaadu,” jedhaniiru. Petiin bara 2017 ture tasa qorichaa bayyinaan fudhachuun ganna 66tti lubbuun isaa darbe. Filannoo Pireezdaantummaa Sadaasaf Tiraamp morkataa isaa Joo Baayden waliin wal dorgomuuf yeroo qophaa’anitti duulli na filaadha ji’oota dhufaniif itti fufa.


Kim Kaardaashiyaan dhimma fayyaa sammuu abbaa warraashee ifatti dubbatte

Kim Kaardaashiyaan Weest dhimma haasaa addaa inni taasiseen booda wa’ee fayyina sammuu abbaa warraashee Kaaniyee Weest irratti ifatti ibsa kennite. Fuula Inistagiramii isheeratti: “Akka hedduun keessan beekta Kaaniyee dhibee xiinsammuu ‘bi-polar disoder’ jedhamu qaba,” jechuun barreessite. “Namni dhibee kana qabu ykn nama qabu beeku, dhibee kana hubbachuun akkam akka cimuufi rakkiisaa akka ta’e ni beeka.” Kaaniyeen “nama beekaa garuu walxaxaa ta’e,” kan “takka takka wanti inni dubbatu waan yaade waliin hin deemnedha,” jetteetti. Ameerikaatti weellisaa /raapparii bekkamtii qaban keessa tokko kan ta’e Kaaniyeen amma filannoo pirazdaantumma US’f dorgomuu yaalaa jira. Kanaanis walqabate Tiwiiitara gubbaatti gaaffiifi yaaddoon hedduu ka’eera. Kaaniyeefi Kim bara 2014tti bultuu ijaarratanii ijoollee afur waliin qabu. Ergaa Roobii barreessite kanarratti Kim kanaan dura dhibeen isaa kun maatii isaani akkamiin akka miidhe ifatti dubbattee akka hin beekne himuun “ ijoolleekoof waanan dhimmuufi dhimmaa fayyaa isaa irratti Kaaniyeen mirga iccitii gochuu qaba,” jetteetti. “Har’a garuu, sababa logiifi qooliffannaa dhibee sammuurraa jiruuf yaadakoo kennuu akkan qabu natty dhaga’ama,” jechuun barreessiteetti. “Namootni waayee kanaa hin beekne, namaratti faraduufi maatiinis ta’e hiriyyoonni hagam yaalanis namni dhibee kana qabu yaalii argachuuf ofiin fedhii qabachuu akka qabu hin hubatani.” Itti fufuun Kim abbaan warraa ishee ‘nama beekkamtii qabufi ija uummata dura waan jedhuuf gochii isaa yaadaafi miira ciccimaa kaasuu danda’a” garuu garaamummaafi hubannaan akka keennamuuf gaafatteetti. “Inni nama beekaa ta’e garuu walxaxaa ta’e, kanarratti immoo artistiifi nama gurrrachhaa ta’uu isaan dhibbaan kan irra jiru, du’a harmee isaan kan miidhameefi sababa dhibee isaan qofummaan nama itti dhaga’amuudha,” jetteetti. “Namootni Kaaniyee dhiyeenyatti beekan lapheesaa beeku, haasaan isaas takka takkaa yadaa isaa waliin kan hin deemne ta’uu ni hubatu. “Namni dhibee ‘bipolar disoder’ qabaachun dandeettii fi abjuu namaa, akkamuma waan adda ta’eefi hin taanee ta’us kana kan balleessu miti. “Miidaleefi uummatni kana keessa darbuu akka dandeenyuuf gara laafummaafi hubannaa akka keennaniin gaafachuun barbaada.”


Jay- Z'n hidhamtoota bakka bu'uun aangaa'ootarratti himata bane

Dureessi industirii muuziqaa keessatti beekamaa ta'e Jay Z'n hidhamtoota 29 jireenyi isaanii rakkoo keessa jira jedhu bakka bu'uun aanga'oota mana hidhaa Ameerikaarratti himannaa bane. Jay Z'n dhimma kana akka duukaa bu'aniif abokaatoowwan isaaa ramadeera. Himannaan kun sababa 'hojjettota hir'isuufi kunuunsa kennuu dhiisuutiin' lubbuun hidhamtoota manneen hidhaa Misisippii 'rakkoo keessa jira' jechuun eera. Jay z'n himannaa kana kan dhiyeesse karaa garee Team Roc jedhaman kan dhaabbata bashannanaasaa ROC Nation jedhamu keessatti hojii tola-ooltummaa hojjataniinidha. Kan gochuuf kan murteesses, Waggaa Haaraa kanatti mana hidhaa kutaa bulchiinsichaa keessatti haleella qaqqabeen torban tokko keessaatti namootni shan erga ajjeefamanii booda. Rakkoon baajatni xiqqaachuufi hojjetoota hir'ifamuu "hokkara mana hidhaa" fi ajjeechaa hamaa "osoo hin yaadamiin ta'e" kanaaf ka'umsa ta'eera jedha himannaan kun. "Baajataa hir'isuun namooti mana hidhaa Misisippii keessaa jiran haalaa kunuunsa hin qabneefi gatamuu keessa akka jiraataniif dirqiiseera, kun ammoo rakkoo fayyaa qamaa fi xiinsammuutti isaan saaxila," jedha himannaan dhiyaate. Akka himannaan  Kibxata mana murtiitti kan dhiyaatee kun jedhutti manni hidhaa Parchiman - bakka hidhamtoonni sadii keessatti du'an - loolaa, faangasii fi haantuutaan kan faalameedha. Hidhamtoota kanaaf beenyaan akka kaffalamuufi Waajjirri manneen hidhaa Misisippii rakkoo kana akka hiikuuf ajaji isaan dirqisiisu akka ba'u gochuun karoora himannaa kanaati. Himannaa kun ba'u torbee tokko duraa xalayaan hogganaa bulchiinsa Misisippii Fil Birayaant fi Komishiinar Hoolitti ergamee ture. Xalayaan kun "Roc Nation fi dameen tola ooltummaa isaa Team Roc, halaa rakkiisaa amma jiru kana furuuf bulchiinsi Misisippii ejjennoo hatattamaa akka fudhatu gaafata" jedha. Jay-Z 'n 'raapperii biliyeenara isa jalqabaa' ta'ee kan beekame waggaa darbe ture. Bara 1996tti gara beekamtiitti kan dhufefi bara 1969 tti kan dhaalate Jay Z'n  maqaan isaa inni sirriin Showun Karteer yoo ta'u, bara 2008tti ammoo weellistuu beekamtu Biyoonsee waliin ga'eela dhaabbateera.


Weellistuu 'Betty G.: 'Walleen Sin Jaaladha caalaatti Itoophiyaa beeksisuu danda'a jedheen filadhe'

Kibxata MM Itoophiyaa Abiy Ahimad badhaasa Nobeelii Nagaa biyya Noorwey magaalaa Oslooti argamun fudhataniiru.  Saganticha irratti Itoophiyaa irraa akka weellistu kan filamte immoo 'Betty G' dha. Ministirri Muummee Abiy guyyaa har'aa (Kamisa) yeroo biyya galan 'simannaan gootaa' kan taasifamef yoo ta'u, weellistuu walleewwan lama sagantaa Nobeelii irrati dhiheessite waliin turtii taasifneerra. Itti dhihaadhaa! BBC: Sagantaan kuni akkam ture? Beeti: Anaaf sagantaa miira sodaafi gammachuun walkeessa makame qabu ture. Sababni isaas Ministirri Muummee keenya, Mootiifi Giiftiin bakka argamanitti sirbuun yeroo hedduu hin qunnamu. Sodaan isaa akka nama biyya bakka bu'etti nan dogongora laata jedhee yaadda'en ture. Akkan sagantaa kana irratti weellisu filatamuu kootti immoo gammachuu guddaan qaba ture. Ministirri Muummee Abiyyiis waltajjii irratti na argan malee akkan dhaqee weellisu hin beekan turan. Kanaaf, jarri badhaasa Nobeelii qopheessan isaan sarpiraayizii gochuuf yaadaniiti. Sagantichi baay'ee bareeda. BBC: Akkaataa weelliste namoonni itti gammadanii yeroo barreessan argineerra. Ati akkamin of madaalte? Namoonni sagantaa sana irratti hirmaatanoo maal siin jedhan? Beeti: Namoonni saganticha irra turan akka itti gammadaniifi haala bareedaan akkan hojjedhe kan natti himan. Anis wallee mata duree 'Hagaree' jedhuufi achirra weellise yeroon viidiyoo isaa deebi'ee ilaalu imimmaanitu na qabate. Dhugaa dubbachuuf hojii ittan boonedha jedhee dubbachuun nan danda'a. BBC: Walleewwan 'Sin jaaladha' jedhuufi 'Hagaree' jedhu saganticha irratti sirbite eenyutu siif file? Akkamin filataman? Beeti: Anaafi kanneen badhaasa Nobeelii qopheessanitu filate. Nuti akkana osoo goone jechaa hiika wallee sanaa barreessinee ergaafi turre. Kan ani barbaade Itoophiyaa guutuu bakka bu'uudha. Uffati aadaa ani uffadhe kan Tigraay, Shurrubbaanis gara Tigraay kana bakka bu'a, Afaan Amaaraan waan weellisuf immoo ummata Amaaraa bakka bu'a. Sin jaaladha osoo ta'e immoo caalaatti Itoophiyaa beeksisuu danda'a jedheeti jedheeni. Saboonni hedduu Itoophiyaa keessa jirataanis duratti kan maqaa dhahe lakkoofsa hedduu waan qabanif filadhe. Hawaasa Musliimaa gara Harariifi Dirree Dhawaa jiru bakka bu'uf immoo hiinnaa hojjetameen ture. Yeroon waltajjiirra turu gabaabaa ta'us lammiin Itoophiyaa kamuu argee kan jaalatuufi keessatti of argu beeksisuufi kanin yaade. Kanaafi, walleen Sin Jaaladha kan filatame. Walleen Hagaree immoo, yeroo kamuu caalaa akka lammii Itoophiyaatti waa'ee tokkummaa keenya, waa'ee jaalalaafi bareedina keenya wallee ibsudha. Hiika isaa yeroon ergeef waan gammadanif sababoota kanaan filataman. BBC: Sirbi Sin Jaaladha jedhu haaraadhaa? Beeti: Albamii koo waggaa darbe 'Wagagtaa' jedhu keessa jira. BBC: Sin jaaladhaan sirba jaalalaati. Akkamin sagantaa sana irrati sirbuu yaadde kan jedhu namoonni gaafatan jiru. Beeti: Sirbichi jaalala namoota lamaa saba garaa garaa irraa dhufaniiti. Yeroo baay'ee sirba keessatti jaalala dhiiraafi dubaraa ibsinus jaalala aadaas ibsuun danda'ama. Sin jaaladha irratti namoonni waljaalanne ani Shaggari ati Booranaati kanin jedhu. Jaalalaafi aadaa garaagaraa ni ibsa jedheen yaada. BBC: Bakka namoonni masaraati dhufaniifi maqaa guddaa qaban fuulduratti weellisuufi konsartii irratti weellisuun garaagarummaa qabaa? Beeti: Baay'ee garaagarummaa qaba ...kolfa... Konsartii irratti namoonni waan shubbisani miirri isaan irraa qooddattu ni jira. Fooricuun, harka rukutuun isaanii humna sitti hora. Sagantaa kana irratti garuu callisaniituma si dhagahu. Baay'ee namatti tola jecha dubbattu hundatu dhagahama garuu nama dhiphisas. Sababni isaas osoon dogongorewoo kan jedhu sodaa namatti uuma. Garuu, lamaanuu bareedina ofii qaba. BBC: Weellisuu eegalu keessan duraafi erga xumurtan booda daawwattoota harka fuutu. Wanti kuni eessaa dhufe? Beeti: Achuma Noorweyitti leenjine. Sagantaa akkanaa irratti maatiin moototaa bakka argamanitti akkasumas kanneen badhaasa Nobeelii fudhatan yeroo jiraatan harka fuudhuun aadaadha. Unu dura kan sirbite weellistuun oppeeraas kanuma goote. BBC: Sin jaaladhaa kan jedhu sammuun qabatteetimoo Afaan Oromoo dubbachuu beekta? Beeti: Afaanicha hin danda'u garuu shaakaleeni. Gidduu sirba kana keessa 'Mana keeti mannikoo' jedha. Isas sammuutti qabadheen malee Afaan Oromoo dubbachuu hin beeku. Kana duras sirba Walaayittaa Asgee waliin hojjedheera. BBC: Sin jaaladhaa irratti ni shubbista turte. Sitti hin cimnee? Beeti: Baay'een itti qophaa'e. Subbisa salphaa miti. Torban lamaaf shaakalaan ture. Gaafa jalqabaa lafaan na mara ture. Muziqeessitootaaf rukuttaan ittin shubbisu akka dabalan erga itti himee booda yaadakoo jijjiiru akka hin dandeenye waan naaf galef guyyaa guyyaan shaakalaan ture. Kanneen akkanatti shubbisan garuu dinqisiifatamuu qabu. BBC: Fuula duratti Afaan Oromoon sirbuuf yaada qabdaa? Beeti: Afaan Oromoon qofa miti Afaan Tigreenis sirbuuf nan yaada. Sirba Walaayittaa gadhiifamu tokkos nan qaba. Kan Kafaa tokkos hojjedheera. Akka lammii Itoophiyaa Afaan Itoophiyaa garaa garaan sirbuf nan barbaada. Anaaf Itoophiyummaa jechuun qindoomina saba kana hundaati. BBC: Wallee kana weellisuf yeroo hangamif leenjitan? Beeti: Kanneen nu jalaa fuudhanii sirban lammiilee Noorwey waan ta'anif guyyaa sagantaa dura guyyaa tokko yeroo dheeraa fudhannee irra deddeebbiin qayyabanne. Isa dura garuu weellistoota kaan waliin biyyumatti dursinee shaakalaa turre. Waan hojjennes akka itti shaakalan waraabaa hin erginaaf turre warra Noorway jiranif. Walumaa gala torban lama fudhateera. Hundi keenya waliin qindoomne kan shaakalle garuu guyyuma tokkodhaafi. BBC: Kanaaf, gara Noorwey dursitee deemte jechuudhaa? Beeti: Noorwey kanin dhufe sagantaaf guyyaan tokko yeroo hafutti. BBC: Ministira Muummee Abiy sagantaa kaleessaa booda argatteettaa? Beeti: Erga sagantaa Nobeelii irratti walleekoo dhiheessee booda isaan argeera. Baay'ee gammadaniiru. Waan gaarii goote, jabaadhu naan jedhan. BBC: Kana dura gaafiifi deebii irratti muuziqaa akka hin caqasne dubbatanii turani. Sagantaa sana irratti garuu yeroo ati weellistu harka rukutaa turan. Kan kanaraa adda ta'e hin dubbanne? Beeti: Muziqaa hin caqasani sirriidha. Garuu, sirbi Hagaree jedhu waan biyyaa waan ta'ef isa naaf dhaggeeffatu laata jedheen yaada. Kanaaf sagantaa sana irratti akka muuziqaa osoo hin taane, akka biyya beeksisutti fudhatan jedheen yaada. Kanaaf taha kan harka rukutan. BBC: Kana dura badhaasa Nobeeli irratti hirmaattee beektaa? Beeti: Takkaa! Kun kan jalqabaati. BBC: Wanti guddaa sagantaa sana irratti si gammachiise maali? Beeti: Yeroon wallee 'Hagaree' weellisu weellistoonni Noorwey yeroo na jala qabaa weellisun koo waan addaati anaaf. BBC: Namoonni baay'ee akkamin filamte jedhu. Mee akkamin filamte weellistoota Itoophiyaa jiran keessaa? Beeti: Koree Nobeeliitu nu qunname. Filamuun koo anaafu ajaa'iba natti ta'e. Nama Koree Nobeelii ta'aniifi natu sifilate jedhan argadheen ture. Akkamin weellisaa hangafoota caalaa akkamin na filattani jedhee gaafannaan ''Siin filachu keenyaan gammachuu baay'ee qabna,'' naan jedhan. Sababa na filatanif homaa hin dubbanne. Ani hojii Waaqayyooti jedheen yaada. BBC: Filamuukee garuu yoom barte? Beeti: Torban sadii ta'a. Isa dura garu maanaajara kootu beeka ture.  Carraa kanaan manaajara Yissaaqal Intarteeyimant Iyyoob Alamaayyoo nan galateeffadha. BBC: Hangam siif kanfalani? Namonni baruu barbaadu. Beeti: Nutillee xiuyyeeffannoo kan itti goone kaffaltiirratti miti... kolfa..  Kanfaltiin isaa dadhabbii keenya xiqqoo kan utubu malee hamma kana nuuf kaffalan jedhamee kan odeeffamu miti. BBC: Mana Barumsaa Liise Gabramaariyaam magaalaa Finfinnee argamutti akka baratte beekna. Dajjaazimaach Gabramaariyaam Gaarii waliin firummaa akka qabdu yeroo dubbattu dhagahamta. Mee walii isaa nutti himi? Beeti: Gabramaariyaam Gaarii fi Urgaa Gaariin obbolaadha. Anaaf Dajjaazimaach Gabramaariyaam akaakileetti naaf oolu. Maqaan kiyya Biruktaayit Getaahun Taaddasa Urgaa Gaariidha. Kanaaf obboleressa akaakilee kooti isaan. Akaakayyuun kiyya Taaddasa Urgaallee loltuu turan. Yeroo abbaan koo umrii 5'tti lolarratti du'ani, BBC: Mana barumsaa keessatti waa'een Dajjaazmaach Gabramaariyaam hangam beekama? Beeti: Dallaa keessatti maqaarra kan darbe waa'een Dajjaazmaach Gabramaariyaam Gaarii wanti beekamu baay'ee hin jiru. Dhihoo seenaan isaanii barraa'e Mana Barumsaa Liise Gabramaariyaamitti eebbifame ture. Yeroos daarektaroonni mana barumsichaa yaadannoo isaaniif kan ta'u siidaa ijaarsisuf waadaa seenaniiru. Yero nuti baranne akka firaatti seenaa isaanii beekna malee mana barumsaa keessatti hammana waan beekamu hin turre. Yoo siidaan ijaarame dhaloonni haaraa baraa deema jedheen yaada. BBC: Weellistuu Beetii guddaa galatoomi. Beeti: Guddaa galatoomi.


Maarsiif 'Faaruun Biyyaalessaa' qophaa'e

Pilaaneetii diimtuu sirna Soolaarii Maarsiif 'Faaruun Biyyaalessaa qophaa'e. Lammiin Indiyaa gosa weelluu Opeeraan beekamuutti jiru Oskaar Kaastelinoo dhaabbata Waldaa Maarsa kan biyya UK ''UK Mars Sociaety'' jedhamuun Faaruu biyyaalessaa'' akka qopheessuu gaafatame. Kaayyoon isaa dhalli namaa ergama Maarsirra jiraachuuf qabate yoo milkeesse muuziqaa addaa tokko qabaachuu qabu kan jedhu ta'uu Oskaar himeera. Saayintiistoonni imalli dhalli nama gara Maarsiitti taasisu akka salphatuuf teeknoolojiiwwan gargaaran kalaquutti kan jiran yoo ta'u dhala namaa Pilaaneetii kanarra qubachiisuun haala danda'amurratti qorachaa jiru. ''Yeroo namoonni faaruu kana dhagahan waayee hegeree qabaachuu dandeenyu akka yaadaniin barbaada. Waayee ijoollee keenyaafi waayee ijoollee isaanii. Sirna soolaarii keessa deeddeebi'uun jiraachuuf dandeettiin akka jiruufi dhalootni kun tarkaanfii guddaa fudhachuuf carraa guddaa qaba'' jedha Oskaar. Faarichi akkas jedha: Raise to Mars, men and women Dare to dream, dare to strive Build a home, for our children Make this desert, come alive... Indiyaa naannoo gaarreen Himaaliyaatti akka guddate kan dubbatu Oskaar, urjiilee qulqulleessee argaa waan guddateef waayeen sirna soolaarii akka isa dinqaa ture hima. ''Bakka sana namni ni jiraa, qaroominni ni jiraa jechuunin yaadaa ture'' Pireezidantiin Waldaa Maarsii UK Dr. Roobert Zabriin ''sochii attam gaariidhaa jechuun yaadicha dinqisiifataniiru.  ''Muuziqaan lubbuu namaa sochoosaas'' jedhan. ''Faaruun kun namoonni akka abjuu qabaatan godha. Waayee Maarsiifi isaa oliis akka yaadan godha'' jedha Oskaar.


Ji'a Seenaa warra Gurraachaa: Manni Boob Maarlee faaya cuquliisaan faayame

Weellisaan gosa sirbaa Reegeen beekamu Boob Maarleen keennaa kabajaa dhaabbata 'English Heritage' irraa faaya cuquliisa mana isaa Landan jiru yeroo albamii isaa 'Exodus' jedhu hojjate keessa jiraataa ture keessatti saaquun kabajni kennameeraaf. Faayaan kunis bakka Boob Maarleen baandii isaa waliin bara 1977 Cheelsii keessa jiraate bakka bu'a. Kunis namoota gosti isaanii lakkoofsaan muraasa ta'an keessaa dhufan beekkamitii kennuuf ega yaadame booda kan dhufedha. Sirboota  Boob Maarleefi baandii isaa kan albamii 'Exodus' keessaa, 'Three Little Birds' fi 'One Love' isaasan dhaggeeffattoota biraatti hedduu jaalatamaniidha. Faayzaan kun karooraan qabatamee kan turedha. Sababni isaas teessoon Maarlee teelee yookiin filannoo irratti galmaa'ee hin jiru waan tureef. Maarleenis hidhaa bara 1977 kan qoricha sammuu nama adoochu yookiin kaanaabiis waliin walqabatee pooliisii jalaa miliquuf jecha teessoo garagaraa kennaa ture. English Heritage akka jedhetti manichi teessoo baandiifi jireenya Maarlee ture. Bara 2015 English Heritage kan gamoowwaniifi iddoowwan  seena qabeessaa ta'an 400 ol too'atu kun, namoota beekamoo yookiin hawaasa keessatti bakka guddaa qaban irra deebi'ee qoratu garee tokko hundeessee jira. Faaya cuquliisa Landan keessatti argaman 900 keessaa %4 qofa kan namoota gurrachaafi Eezhiyaadhaaf kenname. Faayaan cuquliisni kun iddoowwaniifi namoota ogummaa garagaraatiin "beekamoo" ta'an faana walitti hidhamiinsa qaba. Ciminnisaanii "dhiibbaa isaan hawaasarratti qabaachuu danda'an ture". Isaan waggoota 20 dura du'aniis hanga har'aa ni yaadatamu. Weellistoonni akka Joon Leegand, Fireediifi Moozaart fa'aa beekamitii kana warroota argataniidha. Barreessaafi woloon Raastafarii kan ta'e Beenjaamiin Zeefaanihaa gaafa Kibxataa faaya kana saaqeera. Zeefaanihaan akka jedhetti, "waa'ee faaya kanaa wanni Boob Maarleen jedhu jechuun ulfaataadha. Garuu yeroo ta'e akkas jedhee ture, "Ofii keetiif jiraadhu, kabajaan jiraachuu dandeetta, namoota biroof jiraadhu irra deebitee jiraachuu dandeetta," kanaafuu innis ummataafi weelluu isaatiif akkana jechuu danda'a. " Hayyuun seenaafi namni miidiyaa Deevid Ooluusogaa akkas jedhaniiru: "Inni weellisaa qofa miti, weellistoota gurraacha ta'an birootiif bakka bu'aa aadaa nama ta'eedha."


Warra Veeronikaa: Sirbitoonni xiyaara ittiin imaluuf turan keessaa ar'iamuusaaniif hamannaa banuuf

Sirbitoonni sirba 'Pop' nama lamaan sirbamu Veeronikaa jedhamuun beekaman akka jedhanitti balali'insa biyya keessaa Awustiraaliyaa daandii xiyyaaraa Qaantas fayyadamuun taasisuuf turan sababa walitti bu'unsa hojjetootaa waliin "akka malee ho'ifameen" jalaa haqameef himannaa banuuf akka jiran beeksisan. Sirbitoonni Veeroniikaa jedhamuun beekaman kunneen  hojjetoota waliin walitti bu'insa sababa shaanxaa "akka malee ho'ifameef" Xiyaara Qantaas jedhamu kana akka dhiisanii bahan gaafataman. Daandiin xiyyaarichaa ammoo akka ibsetti jara kana lamaanimala xiyyaaraa Dilbataa kana keessaa kan isaan baaseef, ajaja garee hojjetoota xiyyaaraa fudhachuu wan didaniif. Sirbitoonni lammii Awurstiraaliyaa kunneen obbolaa yommuu ta'an - Liizaafi Jeesikkaa Origiliyaasoo jedhamu. Shamarran obbolaa kun garuu taateen uumame sun akkasumaan garee keessummeessitoota xiyaaraatiin "akka hin malletti ho'ifame" malee nuti yakka takkallee hin qabnu jedhan. Obbolaan durbaa kunneen Buufata Xiyyaaraa Sidinii keessaa poolisiin ture kan baafaman. Akka sirbitoonni kunneen jedhanitti, tateen kun kan cime erga keesumsiitonni xiyyaaraa shaanxaa isaanii akka bakka jijjiiraniif gaafatanii ture. "Liizaan waan shaanxaa baaxiirra kaa'ame sana waan hin qaqqabneef keessummeessituun sun akka gargaartuuf gaafattee turte," jechuun fuula Instagram isaanii irratti barreessaniiru. "Keessummeessituun sun ammoo akka seera kampaanichaatti dhorkaadha jette.  Namni qajeelaan duuba keenya taa'aa ture garuu nu gargaare." Haata'u malee, miseensota garee hojjetootaa keessaa buleessa kan ta'e tokko isaanitti dhiyaachuun, "waa'ee imaammata kampaanichaa nu barsiisuu itti fufe." Isaan maqaa hojjetootaa gaafatan garuu gaffii kana deebisuu ni didan. Kun osoo hojjetoonni qaama nageenyaa hin waamiin dura, jedhu obbolaan kunneen. Daandiin Xiyyaaraa Qantaas akka jedhetti obolaan durbaa kun booda balalii Biriisbaanee deemuun akka imalan taasifamee ture. "Erga xiyaaa koranii yeroo gabaabaa keessatti garuu, obbolan kunneen lamaan ajaja hojjetootaa fudhachuu waan didaniif ammas akka keessaa bu'an taasifame," jedhe dubbi himaan kampaanichaa. Sirbitoonni beekamoon kun garuu guutummaatti kan hojjetootaanni gaafatan fudhatanii  "haala ifannaafi nama wallaalchisuu" keessa turan keessatti tumsaa akka turan himanii miidhaa isaanirr ga'eef seeraan gaafachuuf akka jiran dubbatu. Sirbitoonni Veeronikaa jedhaman kunneen sirboota isaanii  Untouched fi You Ruin Me jedhamaniin beekamu.


Keekiyyaa Badhaadhaa: 'Oromoon ayyaantummaa isaa yoo deebifate waan hin moone hin qabu'

Mata-dureen sirbichaa AYYAANTUMMAA jedha. Walaloofi yeedaloo isaarraa kaasee abbaan sirbichaa ammoo Keekiyyaa Badhaadhaati. Keekiyyaatiif kun sirba jalqabaa miti. Kanaan durallee sirboota seenaa ciccimoo himan, qalbii namaa seenan biroo ni qaba. Sirboota kanaan dura Keekiyyaan ittiin beekamu keessaa 'Warri kun…, Warra kam.., akkasumas Waata…' kanneen jedhaman gurraafi qalbii ummataa keessa jiru. Sirboonni Keekiyyaa bilchina walaloo seenaa himu qofaan miti kan beekaman, dhimma yeroo waliin deemuufi wayitaawaa ta'e kaasuun dhaggeeffattoota isaa biratti addatti jaallatama. Hamileefi sagaleen inni ittiin sirbus humna guddaa qalbii hawwatu qabu. Keekiyyaa Badhaadhaa tibbana sirba haaraa 'Ayyaantummaa' jedhu uummata biraan gaheeera. Sirbi isaa ammaa kunis waan yeroo waliin deemu—dhimma filannoodha. Akkas jechuun jalqaba walaloon sirbichaa: Michillee lolaatii…(2x) Yoo Gadaa jiitu nuuf naate, Korojoonis bilisaa yoo taate, Filmaata na haa ga'uu.... yeroo inni jedhu namoonni ammoo yeroo gareen miidhagsanii jalaa qaban akkas jedhu: ANUU BEEKAA WANTA NAAF TA'UU... Filmaataan si haa ga'uu.... ATUU BEEKTAA WANTA SIIF TA'UU..... Filmaataan si haa ga'uu.... NUTUU BEEKA ISA NUUF TA'UU........ jechuudhaan dubbii ijoo bara kanaa kan ta'e waa'ee filannoo irratti ummataaf  dhaamsa dabarsu qaba sirbi kun. Itti fufuun walaloo sirba isaa kanaan dur-deemtota hawaasaafis ergaa himaa waan Uumaattillee qalbii deebifachuu gorsa Keekiyyaan. Waldiddaan dhaabbilee erga uume shakkii... Yaadaafi gaaffii sabaa mee fudhadhaamee lakkii... Yoo neetiwoorkii dhabe bilbilli ani ergu dhaamsaa... Waaqni uumaa tola boroo dabde haraarsaa. Hin ta'u dhaabni koo walcabsee... Dubbii daandii dabsee… Biyyaaf naasuu labsee… jechuun sirba daqiiqaa ja'aa kanaan dhaggeeffatoota isaa miiraan waadaa galchisiisa. Keekiyyaan akka sirba isaa kanaan ergaa dabarsetti Oromoon Ayyaantummaasaa yoo deebifate waan hin moone hin qabaatu. Ofii Ayyaantummaan maali? Oromoon akkamitti Ayyaantummaadhaan moo'ata? Gaaffilee jedhaniifi kan biroo irratti turtiin Keekiyyaa Badhaadhaa BBC waliin taasise kunooti. BBC: Ayyaantummaan maali? Keekiyyaa: Ayyaantummaan ayyaana nama dhuunfaa kan gaafa dhalatan nama faana dhalatudha. Ayyaantummaan kuni humna, waardiyyaa tumsa siif ta'ee kan sigargaarudha. Fakkeenyaaf, nama tokkoon yoo wallolte nama sana qaamaan dhaqxee walreebuu keetiin dura ayyaana keessan lamaantu wallola. Nama ayyaannisaa injifatee sanatu gaafa qaaman jarri wallolanis injifata. Ayyaanni kee gaafa si gatee deemus abbuma argetu sitti taphata. Ayyaantummaa kee yoo kunuunfachuu baatte si gatee deema. Oduu biroo kana waliin walitti dhiyaatan kunoo filadhaa: BBC: Sirbikee kun 'Ayyaantummaan moona' jedha. Oromoon akkamitti ayyaantummaadhaan moo'uu kan danda'u? Keekiyyaa:  Ayyaanni tokkoon tokkoo keenyaa walitti dhufee ayyaana Oromoo ta'a. Yoo ayyaantummaan uummataa waan isaaf hin taane sana moo'ate uummanni sun mo'ataadha. Ani baadiyyaatti aadaa kana keessattin guddadhe waan ta'eef aadaa kana sirrittan beeka. Oromoon nama lubbbuun jiruuf fala dhabuu mitii, nama du'eyyu qaalluun hafuurasaa dubbistee badii gaafa lafarra jiru dalageen yoo ilmaan isaa ittiin rakkatte qaallichi ni fala. BBC: Ayyaantummaafi filannoo mo'uu akkamitti walitti fidde sirba kee kanaan? Keekiyyaa:  Akka duudhaa Oromootti namni tokko humnaanis ta'e dorgommiidhaan waan tokko moo'uudhaan dura yoo ayyaannisaa injifate abbaan sun  injifataa ta'a. Sirba kiyya keessatti, 'Hin ta'u malkaan yoo kakate...Abdaariin mufatee tulluun yoo saalfate' jedha. Jarri kun sadeen ayyaantummaa Oromoo keessatti bakka guddaa qabu. Iccitiin obboleewwan siyaasarratti walnyaatuu, uumaan uummata ati hojjettuufii yoo jal'atedha. Ana gaaffii kan natti ta'u Oromoon ayyaantummaasaa kanatti ni deebi'aa? kan jedhudha malee namni ayyaantummaa qabu yoomiyyuu mo'ataa akka ta'u shakkii tokkoyyuu hin qabu. BBC:Sirbikee kun Oromoon filannoos ta'e waan kamuu mo'uuf ayyaantummaatti deebi'uu qaba ergaa jedhu qaba. Akkamitti ayyaantummaatti deebi'uu kan danda'u? Keekiyyaa:  Ayyaantummaatti deebi'uudhaaf waaqni [giiphii] keetii miti kan ilaalu. Qalbiikee ilaala Waaqni. 'Lubbuun osoo hin baane, dhiigni osoo hin lolaane…, Akka filanni yaanee, ayyaantummaan moona… jedha walaloon kiyya. Kunis lolli akka hin jiraanne, nagaan ayyaantummumma ofiitiin walmoo'uun ni dandahama jedheen amana. Gabaabumatti filannoo boru darbu kana qofa miti, sirbi kiyyas filannoo ji'a muraasaa kanaafii miti kanin sirbe, ayyaantummaan yeroo kamuu akka Oromoo barbaachisun dhaame. Oromoon dudhaa isaatti deebi'ee ayyaantummaasaa kunuunfatee waa hunda ni moo'a. Kanaaf, yoo uumaa kaleessatti deebine Oromoon yoo dudhaa isaatti deebi'e hin tuffatamu, hin se'atamu, ayyaantummaasaa tikfatee waan hunda akka injifatun dhaama.


Artistiin Eertiraa magaalaa Finfinneetti haleellaan irratti raawwate

Artistiin Eertiraa maqaa masoo ''Waddi Maammaa'' jedhamuun beekamu, Takila Nagaasii, magaalaa Finfinnee keessatti namoota hin beekamneen haleellaan akka irratti raawwate dubbate. Weellisaan kuni Dilbata dheengaddaa waaree booda magaalaa Finfinnee Naannoo Ambassaa Gaaraaj jedhamutti osoo miilaan adeemaa jiru namoota hin beekne jedhe shaniin haleellaan natti raawwate jedheera. Namoota haleellaa narratti raawwatan jedhe shakke waliin homaa dubbii akka hin qabneefi kaayyoon isaanii miidhaa dhaqqabsiisudha jedhee ibseera. ''Homaa natti hin dubbanne, callisaniituma na reeban,'' jechuun dubbateera. Weellisaan kuni yeroo Sudaan turetti balaa konkolaataa isa mudaten miilli isaa akka cabee ture ibsun miila isa akeessa sibiilli akka jiru ibsuun namoonni balaa narratti dhaqqabsiisan jedhe lafa miidhama qabu irra deddebbiin isa rukutaa akka turan himeera. Sababa kanaanis, kanneen kana raawwatan miidhaa dhaqqabsiisuuf kaayyeffatanii ''kanneen na beekan ta'uu mala'' jechuun tilmaama isaa kaa'a. Weellisaan kuni balaa reebicha isa qunnamen harka mirgaa isaa, funyaan isaa, mataa isaafi kalee isaa bitaa irratti akka miidhame BBC'tti himeera. Weellisaan kuni Afaan Tigrinyaafi Afaan Tigra jedhamuun weellisuun beekama. Poolisii Garjii keessa kan hojjetan Saajiniin itti aanaa Yoosef Tasfaaye bala aisa dhaqqabe poolisiitti gabaasa gochuu isaa ibsuun ''odeessa kaleessa nu dhaqqaben kanneen kana raawwatan namoota shan akka ta'aniifi miidhaa irratti dhaqqabsiisani homaa osoo irra ahin fudhatin waan deemanif saamicha waliin wal hin qabatu,'' jedhan. Dabalataanis, ''miidhamaan wana uffatan yookin fuula isaanii kan yaadatu yoo ta'e qabuu dandeenya,'' jechuun poolisiin kuni BBC'tt himan.


Kurt Cobain: Shurraabni weellisaa tamboon gubate Birrii miiliyoona kudhan baase

Shurraabni weellisaa beekamaa Kurt Cobain tamboon gubate Doolaara Ameerikaa 334,000 yookaan Birrii miiliyoona kudhan baase. Erga Kart Kobeeyin lubbuu ofii balleesse amata 25 booda, shurraabni isaa tamboon gubate dolaara Ameerikaa 334,000'n gurgurame. Uffata uraa qabu kanas Kart 1993tti wayita muuziqaasaa ''Unplugged'' jedhu taphatu kan uffatedha. Uffati shame kun, haalluu magariisatti dhiyaatu kan qabu yoo tahu, ega Aabba Cobain uffatee qabee hin miiccamne. Kanaanis guggurraacha'eera, qaawwas qaba. Uffata kana ka gurgure Garret Kletjian, amata afuriin dura doolaara 137,500'n bite. ''Shurraabni kun uffata inni uffate mara keessaa isa olaanaa fi daran jaalatamaa tahedha,'' jechuun hogganaa Julien's Auctions kan tahan Daaren Juuliyen himan. ''Kart faashina xuraa'aa uffachuu beeysise; uffata aartistoonni biroo uffatan hin uffatu ture,'' jechuun Daariyeen AFP'tti himaniiru. Manni caalbaasii Julien's Auctions kun uffati kun $200,000-300,000 bita jechuun tilmaama baasee ture. Chaanaaliin muuziqaa beekamaan MTV agarsiisa kallattii walitti fufinsaan dhiyaatu "Unplugged" jedhamuun beekamu ALA 1989tti jalqabe. Agarsiisni ajaa'ibaa Cobain "Unplugged" jedhamu kallattiin taphate kun, sagantaa dhiyaatan keeysa isa olaanaadha jedhamuun beekama. Agarsiisni kunis Cobain of ajjeessuun ji'oota jahaan dura kan waraabame wayita tahu, erga du'ee boodadha kan uummatatti gadhiifame. Kana malees gitaarri harka bitaa Cobain, Fender Mustang- doolaara 340,000 gurgurameera.


Baandiin Gadaa erga hundaa'ee waggaa 26ffaa isaa kabajeera

Baandiin Gadaa erga tokko jedhee hundaa'ee kaleessa - Dilbata waggootni 26 darbaniiru. Hundeeffamni Baandichaa waggaa 26ffaa kaleessa Finfinneetti kabajameera. Obbo Tasfaayee Mokkonnin ammas Itti aanaa hogganaa baandichaa tahuun kan hojjetaa jiran yoo tahu, barreessaa fi gaazexessaa Dhaabaa Wayyeessaa ammoo hogganaa baandichaati. Lameen isaaniituu artistoota kaan waliin tahuun baandicha hundeesse. Bara 1992 yeroo ABO'n chaartera keessaa bahe Oromootni hedduun faffaca'anii ture jedhan Obbo Tasfaayee Mokonnin hundeessitoota Baandii Gadaa keessaa tokko kan tahan. Kanaafuu haala akkamiin uummata keenya walitti fiduu dandeenya jennee mari'achuun, baandii tokko hundeessuuf waliigalle jedhan. Yeroo sana gaazexessaa Dhaabaa Wayyeessaa tiyaatira barreessaa ture. Isaan keessaa tiyaatirri ''Dukkanaan Duuba'' jedhamu isa tokko. Daarekterrii fi qopheessaan Tiyaatira Dukkanaan duubaa ammoo obbo Tasfaayee Mokonnonidha akka isaan irraa iyyaafannetti. Egaa bara 1992 ji'a Waxabajjii keessa tiyaatiricha agarsiifnee namootni yommuu irrati hirmaatan, maaliif baandii tiyaatira irratti hojjetu hin hundeessinu jennee mari'anne jedhan. Baandiin Gadaa of danda'ee akka dhaabbatuuf erga carraqanii bakkatti shaakalan ammoo rakkoo  tahuu himu Obbo Tasfaayeen. Gara Yuunvarsiitii Finfinnee dhaqanii gidduugala aadaa bakka shaakalaa fi agarsiisaaf akka eeyyamniif gaafanne jedhan. Eeeyama barbaachisus erga naannoo Oromiyaa irraa xumurree baandicha hundeessuun bakka shaakalaa arganne jedhan. Tiyaatira Dhaabaa Wayyeessaa qopheesse isa lamaffaa galma kiiloo Shan jirutti yommuu agarsiifnu namoota 1000'f waamicha goone jedhan. Isaan keessaa namni hunduu manaa bahuu illee waan sodaataniif namootni 400 irratti agarsiifne jedhan. Agarsiisicha kaffaltii malee kan agarsiisan yoo tahu, namootni duraan faca'anii turan hundeessitootaafi hoggantoota waldaa Maccaa fi Tuulamaa dabalatee irratti argaman jedhan. Isaan keessaa koloneel Alamuu Qixxeessaa ka'anii dhabbatanii ''ijoolleen kun waan guddaa hojjetanii nu agarsiisan waan taheef waadaa isiniif galla'' jedhanii torban lama booda walgahii Waldaa Maccaa fi Tuulamaa mana barumsaa sadarkaa lammaffaa Minilikitti waaman. Baandiin Gadaas yeroo jalqabaaf haala guutuu taheen sirboota dabalatee achi irratti agarsiifne jedhan. Saganticha irratti uummatni Oromoo hedduun bahuun waldaan Maccaafi Tuulamaas akka gara duraa isaatti deebi'u tahe jedhan. Booda baandiin Gadaa hoteella Hawwii jedhamutti dhaabbiidhaan agarsiisaa fi sirboota garaagaraa akka gaggeessu taasifamee ture jedhan Obbo Tasfaayeen. Artistootni akka Abbabaa Abashuu, Tottobaa Margoo fi Mulugeetaa kanneen jedhaman isaan hundeessan keessatti argamu. Booda Eebbisaa Addunyaa, Daawitee Mokkonin, Jireenyaa Ayyaanaa, Yooseef Gammachuu fa'aa Baandii kana keessa turan. Haa tahu malee miseensotni hidhamuufi ajjeefamuu yommuu jalqaban, kanneen hafanis duraa boodaan biyyaa baqachuu fi addaan faca'uu eegalan jedhan Obbo Tasfaayeen. Kanneen akka Jireenyaa Ayyaanaa fa'aa immoo jiraaf du'uun isaaanii osoo hin baramiin kanneen hafan keessatti argamu. Yooseef Gammachuu fi Eebbisaa Addunyaa - addunyaa kana iraa boqotaniiru. ''Karaarratti qabamu. Ni hidhu, deebisanii gadhiisu. Kaan ammoo eessa akka geessan hin beeknu. Barbaadneti booda bakka jiran kan argannu.'' Eeyyama waan qabnuuf hoteela Hawwiitti agarsiisaa turre. Rakkoo waan qabuuf dhaaba kan nuun jedhes hin jiru, miseensota hidhuu malee jedhan. Miseensotni baandichaa erga faffaca'anii gara dhuunfaa keenyaatti deebinee hojii eggalle jedhan Obbo Tasfaayeen. Baandichi irratti uummanni walitti dhufee waliin haasa'ee, afuura baafatee, waliin taphatee gala ture. Bakkatti walitti dhufan biraan hin turre jedhan. Amma waggaa 26ffaa hundeeffama isaa yeroo kabajnu wal quba hin qabnu turre jedhanii bu'uuressitoota keessaa Mulugeetatu yaadicha eegale jedhan. Haa tahu malee anaafi [Tasfaayee] fi Mulugeetaan tasumaa eessa akka jiraannu iyyuu quba wal hin qabnu ture jedhan. Mulugeetaan biyya alaa jiran se'e. Innis akkan ani biyya keessa jiraachaa ture hin beeku. Namootatu walitti nu fidee wal nu qunnamsiise jedhan. Ammas bifa deebi'ee baandichi itti guddatu irratti haala mijeessinaaf malee anaafi Dhaabaa Wayyeessaa ogummaan keenya gara wallee osoo hin taane gara tiyaatiraa fi diraamaati jedhan.


Ibraahim Sa'id: Qaro-dhabeessa barsiisaa fi qindeessaa muuziqaa

Namoonni hedduun qaroo dhabuu akka waan hunda dhabuutti ilaalu,garuu qaroos dhabanii waan fedhan ta'uun akka danda'amu ofii kiyyarratti argeera jedhu Qindeessaan Muuziqaa Ibraahim Sa'id. BBC Afaan Oromoo muuxannoo fi mudannoo akkasumas hojii aartistiin kun itti jiruu fi karoorfatee jirurratti turtii waliin taasiseera. Ani Godina Harargee Lixaa Aanaa Mi'eessoottiin dhaladhe. Bakka dhalootaa kiyya waggaa saddeet caalaa hin jiraanne. Isa booda rakkoon ijaa waan na mudateef Abbaan kiyya wal'aansaaf gara Finfinnee na fide. Daa'imummaa kiyyatti wanti akka shifii wayii qaama kiyya na weeraree ijatti na seene. Sanarraa kan ka'e ammaa qaroon kiyya hin jiru. Iji baay'ee waan na dhukkubeef Abbaan kiyya magaalaa Finfinnee na fidee utuma hoteela kireeffannee jiraannuu hiriyaan abbaa kiyyaan walargine. Hiriyaan abbaa kiyya kun haalli nuti keessa jirru waan isa gaddisiiseef mana barumsaa qaro-dhabeeyyii Sabbata jiruutti akkan galee baradhuuf haala naaf mijeessuu eegale. Achittan barnoota koo eegalee jechuudha. Bu'aa bayii hedduu keessa darbee amma maatii horadheen jireenya tasgabbaa'aa jiraachaa jira. Wayitan mana barumsaa qaro-dhabeeyyii Sabbataa seenu umuriin kiyya xiqqaa ture. Hanga kutaa saddeetii mooraa mana barumsichaa keessa jiraachaan baradhe. Jireenyallee asumattin eegale jechuun ni danda'ama. Achittis mooraa keessatti namoota bakka garaagaraa dhufan waliin wal bareera. Kutaa sagal wayitan ga'u mootummaan maallaqa muraasa naaf kaffalee mana kireeffachuun barnoota koo itti fufe. Barnoota kutaa 11 fi 12 Finfinneettiin baradhe Wayitan mooraaa Sabbataa turetti barnoota kiyya cinaatti ogummaa biroos shaakalaa turre. Waan namni biraan hojjetu hedduu akkan hojjechuu danda'u mooraa kana keessattiin baradhe. Keessattuu an jaalalaa fi fedhiin muuziqaaf qabu guddaa waan tureef meeshaalee muuziqaa taphachuu nan heddummeessan ture. Meeshaalee muuziqaa kanneen akka ulullee, kiraara, masinqoo fi kanneen biroo taphachuun eegale. Achumarraan dandeettii muuziqaa horachaa deeme. Waanti guddaan hamilee fi dandeettii qabaachuun ofii amanuudha. Qaama keenya keessaa tokko waan hir'ateef hojiiidhaan ala taaneerra jedhanii taa'uun waan hin malle. Inumaa qaama keenya kan nagaa qabutti haalaan fayyadamuun kan dhabne bakka buufachuu dandeenya. Akka carraa ta'ee qaroon ija kiyyaa wayita baddu gurri baayyee naaf hojjechuu eegale' An amma gurra afurin qaba jechuu nan danda'a. Gurra kiyyatti baayyeen fayyadama. Hiriyoota kiyya warra qaroon isaanii nagaa qabu waliin wayita karaarra deemnullee waan boodaan dhufu anatu dursee dhagahee itti hima. Wayitan mooraa Sabbataa tures wantoota hedduu sagaleedhaan adda baafadheen dafee hubadha. Mooraa keessatti dorgommiiwwan akka kubbaa miilaa, fiigichaa fi kanneen biroo wayita geggeessinu irra caalaa gurra keenyatti fayyadamna. Kanaaf milkaa'ina barnoota kiyyaaf xiyyeeffannaan an gurra kiyya fayyadamuun kennaa ture hedduu na fayyadeera. Gama dandeettii meeshaa muuziqaatiin ammoo waan achitti baradhe qofa osoo hin taane kennaa uumamaas of keessaa qaba. Ergan kutaa 12ffaa Finfinneetti xumuree booda Leenjii Barsiisotaa Kotobee bakka warri qaro-dhabeeyyii itti baratanin seene. Ergan eebbifamees achuma mana barumsaa duraan keessatti baradhaa ture, Sabbataattiin ramadamee waggaa afur barsiise. Wayitan barsiisaa qaro-dhabeeyyii ta'ee Sabbataa turetti uummata naannoo waliin hedduu walitti dhufna, walii galla turre. Dargaggoonni gurmaa'inii baandii muuziqaa ijaarratanii akka aartii Oromoo guddisan jajjabeessaan ture. Utuman hojii dargaggoota qindeessuurra jiruu Weellisaa Xilaahun Gabree waliin walarga. Weellisaan kun baandii raayyaa ittisaa keessa kan ture yoo ta'u, sirba 'Oromiyaa jiituu' jedhamuun beekama. Wayita sana inni boqonnaadhaaf Sabbataa dhufee achitti wal argine. Ana nama dargaggoota qindeessee baandii muuziqaa hundeessuuf jedhu na argee na waliin hojjechuuf fedhii qabu natti hime. Anis tole jedheen waliin hojjechuu eegale, sirbasaas hojjedheef. Sirba an hojjedheef qabannee gara Finfinnee waliin deemne. Manni muuziqaa nuti itti kennines waan gaarii akkan hojjedhe natti hime. Anis hamileen na jabaatee, hojii akkanaa itti fufee hojjechuu eegale. Duuba hojii barsiisummaa sana dhiiseen gara muuziqaa qindeessuutti seene. Sirba Xilaahuun erga hojjedheefii booda wallee Aartist Muluu Baqqale kan ''Yaa shoolee bareeda koo'' jedhun hojjedhe. Isa booda nama akka kiyya qaro-dhabeessa ta'e Weellisaa Mahaammadzayiniif wallee "Olqabaa olqabnaa aadaa Oromoo'' jedhu hojjedheef. Sirboota sadan kan Xilaahuun, Muluu fi Mahaammadzayin erga arganii booda Aartistoonni Oromoo hedduun gara kiyya dhufuu eegalan. Maallaqas argachuu waanan eegaleef meeshaalee muuziqaa biteen guuttadhe. Isa booda haalli kun jiraachuu ergan hubadhee, maamillis heddummaataa waan dhufeef Mana Muuziqaa ykn Istuudiyoo mataa kiyyaa hundeeffadheen hojii kiyya itti fufe. Garbummaan Uummata Oromoorra gama Afaanii, aadaa , seenaa fi aartiitiin waggoota dheeraaf tureera. Keessahuu cunqursaan weellistoota Oromoorra ture muuziqaan Oromoo akkaataa barbaadamuun akka hin guddanne taasiseera. Itoophiyaa keessatti aartistoonni Afaan Amaaraatiin hojjetan hedduu fayyadamu. Kan Afaan Oromoo garuu faayidaa hin argatan, hamileen isaaniis kanaaf laafa. Haata'u malee  kaayyoo waan qabnuuf duubatti hin jenne. Konsartii irratti afeeramnee maallaqa guurrachuu baannus mirga uummata keenyaaf dhaabbanneerra. Ga'een kiyyas kanuma keessatti ilaalama. Maallaqa kanan argadhu aartitoota keenyaaf muuziqaa qindeessuudhaani. Aartistoonni keenyammoo akkuma beekamu harka qalleeyyiidha. Kanaaf waluma deggerree hojjenna, kaaniif kaffaltii malees nan hojjedha. Bu'aa guddaa hin qabu garuu gammachuu guddoon qaba. Jalqabas hojii mootummaa dhiiseen fedhii kiyyaan aartiitti seene. Aartiitti ergan seene waggaa 11 ta'eera. Ergasii jijjiirama gama aartii oromootiin dhufe wayitan ilaalu, anis ga'een koo waan keessa jiruuf hedduun gammada. Haala kanaan guddina aartii Oromoof bu'uura yoo keenye faayidaan maallaqaa boodayyuu ni dhufa. Ammaaf qalbiin kiyya gammachuu guddoo qabdi. Hanga ammaatti waleewwan aadaa, warraaqsaa fi kan jaalalaa hedduu qindeessee hawaasa biraan geenyeerra. Keessaahuu ergan Istuudiyoo mataa kootii banadhee weellistoota sirboota warraaqsaa baasan hedduudhaaf muuziqaa qindeesseera. Hojii muuziqaa qindeessuutiin alatti dandeettii hagas mara qabaachuu baadhullee, yeedaloodhaan weellistoota gargaaruuf fedhiin qaba. Yeedaloo baasuudhaan muuxannoo horadheera, fedhii guddoos qaba, kanaaf weellistootaaf yeedalloo babbareeda baasuurratti xiyyeeffadheen hojjechaa jira. Kana malees sirboota durii kan Doktara Kabajaa Aartist Alii Birraa, Kan Nuhoo Goobanaa, Wasanuu Diidoo fi sirboota dur hojjetaman biroo meeshaa qofaan hojjechaan jira. Haalli kun afaanota Itoophiyaa biroo keessatti baratamullee kan Afaan Oromoo gama kanaan booddee jira. Gama kanaanis ga'ee kiyya gumaachuun barbaada.


Sirboonni Afaan Oromoo 'YouTube' irratti hagam ilaalamaa jiru?

Yeroo dhiyoo as walleewwan Afaan Oromoo qabiyyee bareedaa qabaniifi kilippiidhaan akkaataa aadaa hawaasichaa calaqqisiisuu fi bifa ammayyaawaa ta'een hojjetaman heddummaachaa jiru. Walleewwan hojjetaman kunneen hedduun isaanii karaa YouTube gadi lakkifamu. Haa ta'u malee sirboota afaan biraan wallifaman waliin walbira qabamanii yoo ilaalaman kan afaan Oromootin hojjetamu nama ilaalu hedduu hin argatu. Lakkofsa namoota viidiyoo wallee sanaa daawwataniin maallaqni kan kafalamu artistonni Oromoos sababa namoota hedduun hin ilaalamneef hanga itti dhama'an argachaa hin jirani. Viidiyoowwan sirba Afaan Oromoo erga qulqullinaan hojjetamanii 'YouTube' irra kaa'amanii lakkoofsi namoota ilaalanii maaliif xiqqaa ta'a kan jedhu gaaffii namoota hedduuti. Walleewwan Afaan Oromoo viidiyoon hojjetamanii gadi dhiifaman akka hordoftu kan himtu Caaltuu (Hinarii) Mahaammad namoota yaada kana marsaalee hawaasaa irratti kaasan keessaa tokko. Atakaaroo albama haaraa Abush Zallaqaa irratti miidiyaa hawaasummaarra deemaa turerraa ka'uun yaada kennuuf akka dirqamte dubbatti. ''Abbush Zaallaqaa aadaa Oromoo mul'isuuf waa heddu hojjete. Ammammoo Afaan Amaaraan albama baase jennaan takkaadhumaan namoonni miidiyaa hawaasummaarratti itti duulan. Garuu silaa kan dursuu qabu komiitti fiiguu osoo hin taane nuti hoo maal hojjechaa jirra kan jedhuudha," jetti. "Aartistoonni keenya wallee hedduu baasaa jirani, nutimmoo caqasuudhaan jajjabeessuu qabna,'' jetti. ''Sirbi Afaan Oromoo ji'oota dura YouTube irratti gadi dhiifamanii fi sirbi Afaan Amaaraa  kan guyyaa tokko dura ba'e garaagarummaa guddaa qaba. Kan Afaan Amaaraa kan guyyaa tokkotti ilaalamu kan Afaan Oromoo ji'oota dura ba'e daran caala," jetti Caaltuun. ''Walleewwan saba biraas YouTube irra seenee kan ilaalu baay'inaan Oromoodha. Keenya garuu ni tuffanna. Keenya tuffachaa yoo inni gara biraa deemummoo komachuun sirrii miti. Dura dirqama keenya haa baanu kan jedhurraa ka'een yaada kiyya barreesse,'' jetti. Sirba mata duree 'Gadaatu keeti' jedhu erga baasee booda uummata Oromoo biratti fudhatama kan argate Weellisaa Anduu'alam Gosaa tibbanammoo mata duree 'Michuu dhugaa' jedhuun wallee baaseen daranuu jaal'atameera. Weellisaa Anduu'alam duub-deebiin isa jajjabeessu akka kennameef dubbata. Haa ta'u malee hamman eegee gadi jedha. ''Namoonni sirba kiyya 'Michuu dhugaa' jedhu ilaalalanii yaada gaarii kan na jajjabeessu naaf kennaniiru. Garuu sababa interneetiifis ta'uu danda'aa, hamma eegame hin ilaalamne," jedhe. ''Aartiin Oromoo reef mataa ol qabachaa jiru yeroo kamiyyuu caalaa gargaarsa barbaada. Afaan Oromoo afaan saba guddaa ta'ee osoo jiruu sirbi afaan kanaan sirbamu garuu nama isa ilaalu muraasa qaba,'' jedha Andu'aalam. Oromoon hagam yoo wal gaddisiisellee tokkoomuun dirqama yaada jedhuun walleesaa haaraa 'Michuu dhugaa' akka hojjete kan ibsu Anduu'alam sirbi kun barsiisaadha waan ta'eef dhaggeeffatamuu qaba jedha. Yeroo baay'ee Afaan Oromootiin lama ta'anii  qoosaa hojjechuudhaan kan beekaman Buzee fi Takkeen YouTube irratti akkaataa aartiin Oromoo itti ilaalamurratti yaada kennaniiru. ''Oromoon afaansaa hedduu jaalata, sadarkaa federaalaattillee akka afaan hojii ta'u barbaada. Garuu wantoota yaada kana utuban irrattimmoo hojjechaa hin jiru," jedha artiist Buzeen. Walleen Oromoo 'YouTube' irratti osoo nama baay'eedhaan ilaalamee silaa Afaan keenya kana guddisuuf ga'ee olaanaa qabaata jedha. Namni keenya hojii Afaan Oromootiin hojjetamee YouTube irra kaa'ame waliif hin qoodu, rakkoo guddan kanadha jedha. "Saboonni biroon waliif qoodu, waliif beeksisu, yaada waliif kennu. Namni tokko battala hojii aartii haaraa argetti biyya waliin ga'a. Keenya garuu utuu ilaaluu bira darba,'' jedhe Buzeen. ''Keessattuu qoosaa Afaan Oromoo tuffatanii kan Afaan biraa filachuutu jira. Kunimmoo sabboonummaan afaan qofaa waan nama jechisiisuudha. Badaas ta'e gaarii kanuma ofii ilaalanii utuu gorfatanii gaarii ta'a,'' dhaamsa jedhus dabarseera. Artiist Takkeen gama isaatiin aartiin Oromoo yeroo gabaabaa keessatti jijjiirama agarsiisaa jiraachuu himee, garuummoo dhiibbaan jaarraa tokkoo oliif sabicharra ture eelaansaa ammallee gadi nu harkisaa jira jedha. ''Akka baay'inaa fi dandeettii keenyaan silaa akka addunyaattidha dorgomuun kan nurra ture. Ammas dorgommii sana keessa galuuf aartistoonni keenya ifaajaa jiru. Uummanni keenyas amma kana gara ofiitti deebi'aa jira," jedha. "Kanaaf galee waansaa daawwachuu qaba. Qarshii interneetiif baasu faayida aartii isaaf oolchuu qaba," jedha. ''Uummanni Oromoo waansaa jaalachuurratti rakkoo hin qabu. Garuu hubannootu hin kennamneef, miidiyaanis kanarratti hin hojjenne. Kanaafuu wanti furmaata ta'u dhimma kanarratti hubannoo hawaasaa uumuudha,'' jedha. Kanaan dura sababa hanqina qulqullinaatiin aartistoota keenya komataa turre kan jettu Caaltuun amma erga walleewwan qulqullinaa fi bifa nama hawwataniin hojjetamuu eegalaniis afaanumaan jajuu malee seennee ilaalaa hin jirru jetti. Sirba YouTube irraa buusanii feesbuukii irratti maxxansuu osoo hin taane akkuma jirutti qooddachuutu aartistoota fayyada waan ta'eef 'Link' isaa haa qooddannu jetti. Gama artiistotaanis sirboota viidiyoo hawwatoodhaan hojjechuu qofa osoo hin taane dursanii beeksisuurrattillee hanqinni jiraachuu himti. Keessattuu miidiyaa hawaasummaa dhimma kanaaf akkaan fayyadamuu feesisa jetti Caaltuun. Aartiin Oromoo reef hacuuccaa jalaa kan ba'aa jiru waan ta'eef abbootiin qabeenyaa Oromoollee gargaaruu qabu jetti.


Artist Saalihaa Saamii: ''Black list' keessa jirta jedhanii na hidhani'

Artist Saalihaa Saamii magaalaa Finfinnee irraa gara biyya Masrii osoo imaltuu buufata xiyyaaraa Kaayirootti hidhamuun ishee waan maqaan ishee 'galmee gurraacha keessatti galmaa'ef akka ta'e itti himamuu BBC'tti himte. ''Maqaa keen kan walfakkaatu waan as keessaa qabnuuf si qabnee kana hanga qorannutti taa'i naan jedhani,'' kan jettu Saalihaan irra deddeebbiin gaaffiifi deebii taasisuu ishee himti. 'Haalli achi keessaa dhugaatti haala fokkataadha,'' jechuun waan ishee qunname ibsiti. ''Atis miidiyaa OMN keessa hojjetta,'' jedhanii na gaafatani kan jettu Saalihaan biyya Masrii keessa waa waraabuu waan dhufteef eeyyama qabdamoo jedhamtee gaafatamullee dubbatti. Wanta ishii mudatee kanarraa wanti hubadhe kan jettu Saalihaan rakkinicha mootummaan dura ture waliin hidhata akka qabu, akkasumas namoonni dhuunfaa waa'ee ishee gabaasaa akka turan himti. Sababa biyya Masrii magaalaa Kaayiroo deemteefi yoo ibsitu ''Ummata Oromoo bakka jiru kamuu nin deema,'' kan jettu Saalihaan biyyoota addunyaa keessa biyyi Masrii waan hedduu ilaalan waan qabduf akka achi imalte himti. Dabalataanis, baqattoonni Oromoo kuma hedduu biyya sana waan jiranif arguuf yaada akka qabdulle himti. ''Hiree argannaan bakka walitti qabamnetti waa'ee Oromummaa waliin haasofnee waliin gammannee akkaataa ogummaa qabun waliin qooddadhe deemuudha kaayyoon kiyya.'' ''Akkaataan itti wal garrullee seera qabeessa,'' jechuun BBC'tti dubbatteetti. Biyya Masriitti Ambaasaaddara Itoophiyaa kan ta'an Diinaa Muftii galmee gurraacha artistii kanatti qondaaltonni Masrii himan hin beeknu jedhan. ''Black list (galmee gurraacha) keessa jirti nuun jedhani. Nuti kana hin beeknu,'' kan jedhan Ambaasaaddar Diinaan dhimma kana qondaaltota biyyattii gaafannaan 'nutti himuu hinbarbaanne' jedhan. Artist Saalihaan Paas Portii biyya Kaanaadaa kan qabdu ta'us lammii Itoophiyaa ta'u ishee eerani Imbaasiin akka ishee hiiksise himan. ''Namoonni wanta adda addaa walirratti hojjechuu danda'u. Akka mootummaatti akka Imbaasiitti wanti beeku hin jiru,'' jechuun ishee hiiksisuuf dursa kennanii akka hojjetan himan. Wanti dhalates waan mootummoota biyyoota lamaan gidduu jiru miti jechuun 'lammiin bakka bakkatti socho'uu danda'u. Nama ballessees yoo ta'e as osoo hintaane biyyatti gaafatama,'' jedhan. Waanti kuni akka lammata hin dhalannes hojjennee qulqulleessuu qabna jedhan.


DJ Arafaat: Weeliisaan beekamaa Ivorii Kost balaa tiraafikaan due

Biyya Ayvorii Kost keessatti DJ Arafaat, baayyee beekamaafi biyyoota Afrikaa biroo Afaan Fireenchiin dubbatan keessatti haalaan bekamaa ta'e balaa tiraafikaa qaqqabeen lubbuun isaa akka darbe TV'n biyyattii  RTI jedhamu gabaaseera. Weellisaan beekamaa kun Wixata ganama yeroo lubbuun isaa darbe umuriin isaa ganna 33dha. Namni kun akka "mootii' dhiichisa coupé-décalé jedhamuutti ilaalama. Sirba inni hedduu ittiin beekamu, Dosabado jedhamu ammoo Yuutiyuub irratti miliyoona shanii ol daawwatameera. Weellisaan kun jaalala motoraa/doqdoqeedhaaf qabuunis ni beekama ture.  Kanaafis, sirba isaa kan dhiyoo baatii Caamsaa keessa gadhiise keessattis Moto Moto jechuun sirbee namoonni miliyoona afurii ol ta'an Yuutiyuub irratti daawwataniiru. Ministirri Aadaa Ayvoori Koost Maurice Kouakou Bandaman gadda isaanii ibsatanii nama muuziqaan beekamaa ta'e kanaaf kabaja agarsiisuudhaaf sirni gaggeessaan ni raawwatamaaf jedhan. Weellistoota bebbeekamoo ta'an akka Daavidoo warra Naajeeriyaafi raapperiin warra Ayvoori Koost dabalatee jaallawwan isaa kan ta'an artistoonni hedduunis gadda isaanii ibsachaa jiru. DJ Arafaat, maqaan isaa kan sirriin Ange Didier Huon yommuu ta'u, badhaasa Coupé-Decalé Awards jedhu irratti bara 2016 fir 2017 artistii hunda caalaa beekamaa ta'ee badhaafameera. Coupé-decalé (jechuun "murii/kutii fiigi jechuudha"). Wallee yeroo Ayvoorii Koost wal waraansa keessa jirtu jalqaba jaarraa 20ffaa keessa kan uumameefi hangam rakkoon walitti bu'insaa jiraatellee dargaggoonni bohaaruu barbaadu jechuun dubbateera gabaasaan BBC Hatouma Diarra Abijaan irraa.


Weellisaa Habtaamuu Lamuu: 'Sirni eebba albamii Oromoo alanaa abdii guddaa natti horeera'

Aartiin Oromoof daldala miti kan jedhu wallisaa Haabtamu Lamuu, rakkoo nageenyaa naannoo maatiisaatiin biyya galuu akka hin dandeenye BBC'tti himeera. Erga Ministirri Muummee Abiy Ahimad aangootti dhufanii as weellistoonni gameeyyii, namoonni siyaasaafi kanneen duraan mootummaa qeeqan biyyatti deebi'aniiru, deebi'aas jiru. Haa ta'u malee, weellisaa Habtaamuun hiree kana dhabuu hima. Wayita ammaa biyya Kaanaadaa magaalaa Edimantan kan jiraatu Haabtaamuun, erga biyyaa bahe waggaa 17 nutti himeera. Yeroo adda addaa biyya dhufee kan deebi'e yoo ta'u, amma garuu haala rakkina nageenyaa naannoo dhalootaasaa jiruun kan ka'ee biyya galuu akka hindandeenye dubbata. Gama hojii artiin albama lamaafi qeenxee sadii dhaggeeffattoota biraan gaheera. Hojii aartii kana caalaas dhimmi Haabtamun maqaansaa itti ka'u tokko jira. Dhimma kanaafi kan biroo ilaalchisuun turtii BBCn Haabtamuu waliin taasise kunooti: Biyya Kaanaadaatti mana nyaataa akka qabdu dhageenye. Yoom eegalte? Habtaamuu: Mana nyaataa Awaash jedhee moggaase ji'a muraasa dura magaalaa biraattin bane. Ergasii amma Edimantanittin bane. Erga banamee baatii shana ta'uuf deema. Hojiin isaa bareedaadha. Hojii daldalaa tokko yoo eegaltu waggaa tokkoof waa irraa hin eegdu. Hanga namni barutti yeroo fudhachuu danda'a. Hala ammaa jiruun garuu baay'ee bareedaadha. Kanas muxannoon artistoota Oromoo biraa irraa argadheenan gara daldala mana nyaataa kanati galee. Fakeenyaaf, yoo jalqaba Torontoo dhufe artist Eleomoon mana nyaataa qaba ture. Qamaris yeroo as turetti qaba ture. Ali Birraanis qabu turan. Saaliyaanis akkasumas qabdi turte. Artistoonno Kaanaadaa keessa kan waliin turre hundi isaanii restoraantii qabu turani. Anis isaan irraan muuxannoo kana fudhe malee waan haaraa miti. Dhihoo magaalaa Edimantan keessatti warreen karaarra jiraataniif affeerraa nyaataa taasistee turte. Mee waa'ee isaa nutti himi? Habtaamuu: Warra karaarra jiraatanif ji'atti guyyaa tokko nyaata kenninaaf. Tola jechuudha. Miidiyaatti reefu beekama malee gocha akkasii raawwachuun kiyyaaf kun kan jalqabaa miti. Gargaaras warra biyya kanarraa fuunee biyyatti erguuf, dursa nutis waan dandeenyu tokko hojjechuuf dirqama qabna. Ati waan gaarii tokko yoo hojjette, waan walfakkaataa iddoo biraatti hojjechuuf jettuuf jarri kun deebisanii si waliin akka dhaabataniif karaa siif bana. Biyya jirtutti namoota hangamiitu daandirra jiraataa? Habtaamuu: Biyyuma kamiyyuu keessa karaan jireenyaa biyya kanaa gaarittis yaraattis si geessu bal'aadha. Kanaafuu biyya Kaanaadaa qofa osoo Ameerikaattis namoonni daandiirra jiraatan jiru. Akkasumas waggaa muraasa dura wayita biyya galatee turteetti waan gaarii tokko hawaasa naannoo itti dhalatteef akka raawwatte dubbatama. Inni sun maal ture? Habtaamuu: Waggaa jahaan dura yeroon biyya gale ijoollee harka qalleeyyii ykn kanneen maatii hin qabneef dabtaraafi qalama biteen gale. Mana barumsaa magaalaa Kobor wayitan dhaqeetti rakkoo isaan qaban natti himanii turan. Kitaaba akka hin qabne waan natti himanii turanif biyya kanatti deebi'ee dhufee kitaaboota gara 50,000 walitti qabne. Faranjoonnis na gargaaranii bara 2015 fuudhee biyyatti galeen ture jechuudha. Akkasumas wiilcharii (kan qaama miidhamtoonni itti dhimma bahan) gara 20 ta'u asirraa bitee ergeera. Jalqaba akkamiin biyyaa baate? Habtaamuu: Ani dura erga dhaabni biyyaa bahe eegale, qeerransoo Adda Bilisummaa Oromoo jajjabee keessan ture. Maatidhuma koo waliin magaalaa Kobor ture. Yeroo hedduu mana hidhaa galee waanan bahuuf achirraa (magaalaa Kobor irraa) baqadhee Asoosaan ture. Asoosaattis haalli walfakkaatu waan na mudateef Finfinnee dhaquun mana obboleessa abbaa koo jiraachaan ture. Achittis yeroo lama sadi mana hidhaa galeen ture. Manni hidhaa yeroo dhumaa keesa ture, kan artistoota Oromoo wajjiin namoota 105 qabuun nu geessan mana hidhaa Adaamaatti. Kana booda  sababa ABO'tiin yoo qabamne mootummaan tarkaanfii akka nurratti fudhatu waan nu mallatteessisaniif kana booda yoon qabame du'uu kooti jedhee bara 1999tti qofaakoo karaa Mooyyaleen biyyaa baqadhe. Yoon Keeniyaa seenu qabsoottan makama jedheen malee biyya alaan baha jedhee hin turre. Garuu Keeniyaa gaafan seenu haalli ni jijjiirame. Akkasittiin gara Kaanaadaa dhufe. Habtaamuu: Yeroon biyya ture artistoota Oromoo waliin walitti dhiheenya nan qaba ture. Garuu, guyyaa tokko sirbituu nan ta'a jedhee yaadee hin beeku. Kunis sababii sodaa hidhamuu keessan jiraachaa ture ta'eefu. Haa ta'u malee Guyyaan Baqattoota Addunyaa Keeniyaatti kabajamerraatti gaafa tokkoon sirbeen ture. Kaanaadaattis artistoota Oromoo kanneen akka Qamar, Elemoo, Ali Birraa fa'itti siqa ture. Irra caalaa akkan gara sirbaatti dhufu kan na godhe Elemoodha. Kanaafu sirba Kaanaadaattiin jalqabe. Isaan boodas, bara 2009 gara Itoophiyaa dhaquun albama jalqabaa koo hojjedhe jechuudha. Artistoonni tokko tokko sirbasaanii Yuutubiirraa gadhiisanii galii irraa argataa jiru jedhama. Ati kana yaaltee beektaaa? Habtaamuu: Ani Yuutubiirraa wanti argadhu hin jiru. Ergasiis ani sirbas hin baafne. Ani sirba kiyya toluma namatti erginee maxxansaa jedhe. Namoonni yeroo sana maxxansan maallaqa argachaa jiru. Amma yoonaatti garuu kan nuuf kenname hin jiru. Sirbi qeenxee yeroo fincilaa sana Hirphaa Gaanfuree waliin sirbne. Innis kan 'Anis sanyii leencaati' jedhu yoo ta'u, waliin baafne. Sirbi kuni kana dura hawwisoo ABO keessa, boodas Daawwiteen sirbameera. Ani guyyaa tokko artiin maallaqa argadhee hin beeku. Ergaadhuma isa ummata biraan gahuuf malee maallaqaaf jedhee hojjedhee hin beeku. Sirbnoonni kilippiin biyya alaatti hojjennu ammoo qarshii hedduu fudhata. Kanaafuu, sirbi Afaan Oromoo daldala ykn kan galiin itti argatan miti jechuudhaa? Habtaamuu: Amma kana booddee yoo ta'e malee duraan eeyyeen miti. Duraan daldala hinturre. Quuqama lammii keessa jiru, ykn waan sitti dhagahame, waan ittiin hacuucamte ummata keetti himuudhaaf qofa ture kanan sirbe. Fakkeenyaaf sirba koo keessaa falma bilisummaa kan jedhu yoo fudhatte seenaakoo wajjiin walfakkaata. Rakkinan keessa darbee ummatatti hima. Kana hojii kiliippii ilaaluun, yoo biyyatti hojjennu salphaadha. Baay'ee nama hin baasiisu. Biyya alaatti garuu gara dolaarii 8,000 - 10,000 (qarshii kuma 230 - kuma 290) si gaafata kilippiitti. Haalli amma biyya keessatti mullataa jiru, keessattuu sirni eebba albama Galaanaa Gaaromsaaf abdii guddaa na keessatti horeera. Wantoonni akkasii kun mul'achuun, walleen artistoota Oromoo hedduu daawwatamuun, miidiyaa irratti walleen isaanii taphatamuun, Oromoon immoo deebi'e biyyattii keessa aangoo argachun mataan isaa abdii fida. Kunimmoo aartii keenya ni guddisa, artistoota kanaan dura beela'aa turan beela keessaa baasa jedheen abdadha. Sirboonni Afaan Oromoo ummattoota Itoophiyaa kaan biratti fudhatama argatan muraasa yaadni jedhu jira. Kuni maalirraa madda? Habtaamuu: Artistoonni dararama ummata keessa jiru baafachuuf sirbu. Hundi keenya waa'ee tokkummaa Oromoo, akkasumas waa'ee hacuuccaa Oromoorra gahu sirbaa turre. Sirba jaalalaa artistiin Oromoo sirban mataansaa keessi isaa siyaasa. Kanammoo namni mana shubbisaatti taphachiisu hinjiru. Lammaffaa artistoonni kaan deeggarsaafi ispoonsara waan argatanif sirba isaanii bakka istuudiyoo bareedaatti hojjetatu. Karoorri kee yeroo dhihoo maal? Habtaamuu: Ani ijoolummaa kaase ummata Oromoof waa gochuun yaada. Kanaafuu, asumatti 'took show', agarsiisa aadaa, sirbaan, shubbisaan fa'irra ummata Oromoo gargaaruun hojjedha. Ani ofiin albaman hojjedha osoo hin taane, artistoota dandeettii addaa qabaniifi ol bahaa jiran gargaaruun barbaada. Sirbuun al tokko tokko araaraadhaa waan ta'ef tarii yoon biyya dhaqe sirbuun danda'a ta'a. Kanarratti ammoo umuriin gaafa deemtu xiqqooshee sirbi kuni (kolfa) namatti ulfaata. Biyyattis akka duraanii kana deddeebi'aa hinjiru. Ergan biyya dhaqee waggaa afuri guuteera. Gama siyaasaas jijjiiramni hamma tokko jira. Jijiirama kana karaa kamin cinaa dhaabbanna kan jedhuuf, kanaan dura roorroodhuma sirbaa ture. Amma kana keessaa bahee gara biraa sirbuun immoo xiqqoo yeroo waan na jalaa fudhatu natti fakkaata. Walliftoota sirba qabsoo sirbaniif amma sirba haaraa baasuun ni ulfaataa? Haabtamuu: Eeyyeen ni ulfaata. Jaalannuus jibbinus mummichi ministeeraa amnma dhufe kuni Oromoodha. Jarri kunimoo garamitti deemaa jiru jennee dhaabannee waan cinaa dhaabbachuu qabnuun cinaa dhaabbannee, waan mormuu qabnuun mormina malee akka kana duraa ani sanyii leencaati qabi, qabi mataa isaanii irraa muri jechuun xiqqooshee ni ulfaata. Hamma Oromoo taanetti immoo mootummaan amma jiru kuni mootummaa Oromooti. Gaarummaa isaan hojjetanin ittiin faarfamna, ykn arrabsamna. Akkuma kanaan dura warra kaanitti dhagaa darbachaa turre boru ummata kanatti darbachuun xiqqoo namatti ulfaata. Dhaloonnikee Wallagga Lixaa Koborii jette. Maatiifi foroonni kees achitti waan argamaniif, mee haala nageenyaa naannoo sana jiruurratti waan jettu qabdaa? Habtaamuu: Mootummaan amma jiru kun Oromoodha. Kan rakkachaa jirus Oromoodhuma. Osoo waldhageenyee warri qawwee baatee bosona aragamanis waliigaltee godhani gaariidhan jedha. Wanti miidiyaa hawaasummaa irra jiru hundu dhugaadhas, sobadhas jedhanii fudhachuun nama rakkisa. Garuu ummanni keenya baay'ee rakkoo keessa jira. Baay'ee na gaddisiisa. Rakkoon Lixa Wallagga jiru baay'ee baay'ee nama gaddisiisa. Hayyoonni Oromoo maaliif akka dhimma kana callisaniif hinbeeku. Ana warra qawwee baatu osoo hintaane ummata kootu na gaddisiisa. Ummanni kun qabsoo kanaaf hindaaqqoo tokkitti qabu kennaa ture. Har'as yeroo Oromoon iddoo biraa aara galfataa jirutti ummanni keenya manaa gadi bahe manatti ol deebi'uu, akkasumas hirriba gaarii rafuu yoo dadhabu baayyee nama gaddisiisa. Mootummaan wanta kana osoo qabbaneessee, warri qawwee baatanii bosona jirran waliin walitti dhiheenyaan walitti dhufanii osoo mari'atani natti tola. Lamman isaanu Oromoo waan ta'aniif osoo ummata kanaaf boqonnaa kennaniif gaarii ta'a. Bara dargii kaasees ummanni Kobor fi Begii mana dhiha Wallaggaa keessatti ajjeefamaa ture. Maatiis hiriyyoota kiyyas waa'ee biyyaa keessaarrratti nan dudubbisa. Waan baay'ee nama gaddisiisutu jira. Dubbachuufis afaan nu qabe. Ani karaadhuma lammaanitiinu aariin qaba. Mootummaa ykn warra kaan jedhee wantan adda baasu hinqabu. Habtaamuu: Akkamittan biyyatti gala! Biyya galanii Finfinnee keessa qofa shubbisanii galuun naaf boqonnaa miti. Beggii baadiyyaa ummata keessatti dhaladhee guddadhe bira dhaqu malee biyya galuun anaaf hiikkaa hinqabu. Guyyaa tokkollee yoo ta'e, achi  dhaqee hin deebi'in galuun anaaf maal nagargaara jedheen biyyarraa hafe. Haala jijjiramaa amma biyya keessatti dhufe namoota jalqaba simate keessaa ani tokko. Garuu Finfinnee qofa gahee deebii'uun na hingammachisu. Kanaafu sababii rakkoo nageenyaa naannoo dhalootaa keetiif biyyatti galuu diddee jechuudhaa? Habtaamuu: Eeyyee. Rakkoodhuma nageenyaa naannichaatu akkan turu na taasise. Tole Ulfaadhu! Habtaamuu: Galatoomi hayyee!