Hawaasti Oromoo Gooticha Oromoo, Inj. Tasfahuun Camadaa fi Ilmaan Oromoo Ajjeefaman Yaadatan

Konyaan ABO Victoria gooticha Oromoo mana hidhaa Wayyaanee keessatti ajjeefame, Injinar Tasfaahuun Camadaa, ilaalchisuun sagantaa yaadannoo mata duree “Oromiyaaf Haa Dubbannu” jedhu jalatti qopheesse; hawaasa Oromoo magaalaa Melbourne waliin marii gaggeeffate. Sagantaa yaadannoo fi marii hawaasaa Fulbaana 1, 2013 waaree booda Galma Scientology magaalaa Melbourne keessatti gaggeeffame irratti gooticha Oromoo mana hidhaa wayyaanee keessatti ajjeefame, Inj.Tasfahuun Camadaa dabalatee, ilmaan Oromoo haala, yeroo fi bakkoota adda addaatti wareegaman yaadachiisuun ture. Yaadannoo gaggeeffametti aansuun Ob. Bantii Oliiqaa Dura Taa’aan konyaa ABO kan VIC hirmaattota marichaa waamicha yeroo gabaabaa kana keessatti taasifame kabajanii miidhaan ummata keessanii isin quuqee asitti argamuu keessaniif hedduu galatoomaa erga jedhanii booda akeekni marichaa ibsaniiru. Ob Bantiin akka ibsanitti akeekne sagantichaa ajjeefamuu goota Oromoo Injinar Tasfaahuun Camadaa, akkasumas Ummata Oromoo dhiyeenya kana Kofalee, Aniyyaa, Boorana, Karrayyuu, Walloo, Wallaga bahaa fi dhiyaatti, walumaagalatti guutuu Oromiyaa keessatti gahaa jiru balaaleffachuu dha. “Kanuma waliin miidhaa, dararaa fi roorroo ummata keenya biyya keessaa fi kanneen baqatanii biyyoota ollaatti bahan irra gahaa jiru attamiin akka falmachuu qabnu, nuti warri biyya nagaa fi bilisa keessa jirru maal gochuu dandeenya? Attamii fi yoom?? kan jedhu irratti marii gaggeeffannee sagnataa hojii fuula duraa waliin akeekkachuuf,” jedhaniiru. Miidhaa fi roorroo ummata Oromoo irra gahaa jiru ilaalchisuun kanneen raga bahan keessaa mana hidhaa Wayyaanee keessa Injinar Tasfaahun Camadaa waliin turtee dhiyeenya kana kan baate, Addee Lalisoo Wadaajoo akka ibsitetti roorro fi dararaa Ummata Oromoo irra gahaa jiru hedduu ulfaataa fi hamaa dha. “Miidhaa gahaa jiru jechootan ittiin ibsu hin qabu, hedduu hamaa fi sukkaneessaa dha,” kan jette Ad Laliseen, “haata’uutii hidhamtooti Oromoo hundi isaanii jajjaboo, abjuu boru wareegama ilmaan Oromoon ni bilisoomna jedhu abjootu malee hidhamtoota laafanii haamlee wal laaffisan argee hin beeku,” jechuun jabina hidhaa fi dararaa keessatti illee qaban addeessitee jirti. “Addatti ammoo Tasfaahuun Camaadaa nama hunda keenya jajjabeessu, haamlee keenya haaromsu,“ Jabaadhaa! Kanas Irraa aanna, ni moonaa!” jedhee carraa nu arge hundatti nu jajjabeessuu, haamlee keenya eeguuf jedhee miidhaa fi dararaa isarra gahaa ture takkaa nama hin dubbanne, garuu ammoo amma mana murtii waliin nu geessaa turanitti dararaa irraa gahaa tureen miidhamni guddaan qaama isaa irraa akka mul’achaa ture, qobaatti baasanii kutaa dukkanaatti waan galchaniif galmee himannaa keenyaa Tasfaahun Camadaa waamamu illee nu waliin mana murtii akka hin dhaqne waan godhaniif haaromsa qalbiin keenya isa irraa argataa turre otoo dheebonnuu ani hiikamee ijoollee fi maatii koo dheebodhetti yommuun dabalamu gootichi Oromoo Iinjinar Tasfaahuun du’uu isaa yommuun dhagahu gadda guddaatu natti dhagahame jechuun raga baatee jirti. “Gumaa gootota keenyaa kan baafnu, abdii fi hawwii wareegamtootaa fi hidhamtoota keenyaa kudhaammannee harka wal qabannee tokko ta’uun sirna wayyaanee cabsinee bilisummaa keenya yoo dhugoomse qofa,” kan jette Ad Laliseen, “sabni keenya maal gochuu akka qabuu fi danda’u waliin maryatee umurii sirna garboomsaa waan gabaabsu irratti bobba’uu qaba,” jechuun dhaamtee jirti. Biyya Sudaan baqattummaan otuu jiraatuu ukkaamsamee mootummaa Wayyaaneetti dabarfamee kannamuun mana hidhaa maa’ikalaawwi keessatti dararamaa kan ture Ob. Fayisal Mahaammad gama isaatiin raga bahummaa kenne keessatti hidhaa fi hiraarsaan ulfaataan biyya keessaa fi biyya ollaa keessatti gahaa akka jiru mirkaneesse. “Biyyuma Sudaan keessatti ji’a afuriif erga nu hidhanii booda harka, miilla fi ija keenya nu hidhanii karaa Matammaa Mootummaa Itoophiyaatti nu darbatame ; sana boodan Tasfaahun Camadaa fa’aa Maa’ikalaawiitti arge,” kan jedhe Ob Fayisal, “dararaan mana hidhaatti ilmaan Oromoo irra gahu yaadachuunuu mata isaatiinuu waan nama dhukkubsuuf jechaan ibsuun natti ulfaata,,” jedhee jira. “Haa ta’u malee hidhamtoonni Oromoo akkuma Obboleettiin koo Laliseen jettee takkaa hamlee kutatanii hin beekan,” kan jedhe Ob Fayisal, yeroo mana hidhaa san keessaa bilisaan isa gadhiisan dhaamsa Tasfaahuun isatti hime deebisee ummataaf ibsee jira. “Warri har’a shororkeessitoota jedhanii hidhanii nu dararaa jiran kaleessa “Wanbadee” jedhamanii waamamaa akka turan haa yaadannu, Barri ni dabartii, Haqaa fi mirga keenya falmachuu irratti haa Jabaannu!” akka jedhe kan hime Ob Fayisal, gumaa gootowwan keenyaa baasuuf dhaamsa nuuf dhaamanii darban qalbeeffannee Wayyaanee qawween malee aangoo gadhiisuuf hin jirreef garaa laafuu dhiifnee tokkummaan dhaaba qabnu ABO fi WBO haa jabeeffannu jechuun dhaamaniiru. Qindeessaa Gurmuu Tumsa Oromoo kan Australia Ob. Maaramaa Quufii: marii kana irratti dhiittaa mirga dhala namaa Ummata Oromoo irra gahaa turee fi jiru addunyaan akka beekee ummata Oromoof gurra kennu hojiilee jajjabduu hojjachaa akka jiru ibsan. Ibsootaa fi odeeffannooleen OSGAn mootummoota Addunyaa fi “NGO” mootummaa Itophiyaa irratti dhiibbaa gochuu danda’an maraaf dabarsaa turee jiru hedduu ta’an illee har’a hunda kan caalu ragaa ijaa Addee Lalisee fi ob. Fayisal nuuf ibsan arganneerra. Miidhaa fi dararaa, roorroo fi Cunqursaa Ummata Oromoo irra gahaa turee fi jiru ibsuuf ragaan kana caala barbaadamu hin jiru. Cunqursaa, gabrummaa, dararaa fi rorroo ummata Oromoo irra gahaa jiru, hunduu miidhaadha. Akka sabaatti yoo ilaallu kan hunda caala nu dhukkubsu alagaan qee keenya irratti nutty roorrisuudha. Roorro kana hambisuuf Sabummaa keenya haa jabeeffannu, Oromummaa keenya ijaaruu irratti haa jabaannu! jechuun dhaamaniiru. ABO bakka bu’uun marii kana irratti argamuun miidhaa fi dararaa, ajjeechaa fi roorroo Ummata Oromoo irra gahaa jiru kana qolachuuf hojiilee jajjaboo ABO hojjataa turee fi jiru kan ibsan MGS ABO fi gaafatamaan BBOA Ob. Gaashuu Lammeessaa turan. Ibsa isaanii kana keessatti diddaa Ummatni Oromoo Habashoota irratti bara Minilikii kaasee agarsiisaa ture; Diddaa gaggeeffamaa turee fi jiru kana keessatti wareegamni gootowwanii fi hayyoota Oromoo hedduu akka ta’e yaadachiisan. Ficiloota Ummanno Oromoo bifa fi haala adda addaatiin gaggeessaa ture qindeessee Jaarmayaa Siyaasaa ititaatti kan jijjiire ABO, guyyaa hundeeffame irraa kaasee qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi kan dipilomaasii qindeessee wareegama gurgurdaan injifannoolee cuccululuqoof duubatti deebi’uu hin dandeenye galmeesseera. Qabsoon keenya jabaataa deemuu irraa diinni keenya Wayyaaneen yaaddoo guddaa waan qabduuf Ummata Oromoo Abdii kutachiisuuf miidhaan geessisaa jirtuus hedduu jabaachaa akka jirus ABO raga qabu irraa sirriitti hubata. Akkuma fakkeenyaatti Wagguma tokkicha kana keessatti ABOtti hidhata qabdu sababa jedhu itti moggaafamee barattoonni Oromoo hidhaman kan galmeen dhaabaa beeku 497, Barsiiftonni 362, Qonnaan Bultoonni, hojjsttoonni, kanneen jiruu dhuunfaan jiraatan 1,757 akka ta’an ibsuun, lakkoofsi kun kan caasaan dhaabaa quba qabaatee gabaasee fi dhaabni ibsa itti baase qofa akka ta’e, baadiyyaalee Oromiyaa keessatti ajjeechaa, reebichaa fi hidhaa Ummata oromoo irra gahu ammoo lakkoofne akka bira gahuu hin dandeenye, kanneen hojii irraa har’aman, baruumsa irraa ari’amanis baayyina isaanii irraa as irratti akka hi ibsamne addeessan. Kanuma waliin jedhan Ob. Gaashuun hordoftoonni Amantii Musiliimaa guyyaa guyyaan FF keessatti mirgi amantii isaanii akka kabajamuuf hiriira bahanii gaafachaa jiru, hoggantoota isaanii malee kan hidhame hin jiru, Habashoonni guutuu biyyaatti hiriira Mormii gaggeessaa jiru, kan isaan hidhu hin jiru. Isilaamoonni Oromoo Asaasaa irratti, Kofalee irratti Wallo irratti, Anfilloo irratti hiriira bahu jedhamee waan yaadame qofaaf maaliif rasaasaan simataman? Yakki Ummata Oromoo Aniyyaa irra gahe, kan Karrayyuu irra gahe, kan Boorana irra gahe lakkofnee kan keessaa baanu hin ta’u. ABO miidhaa fi dararaa kana hunda hambisuun kan danda’amu hojii fi qabsoodhaan jedhee qabsoo hidhannoo, siyaasaa fi kan dipilomaasii qindeessuun yeroo kamuu caala jabaatee hojjataa jira. Miidhaa Ummata keenya irra gahaa jiru raga guutuu waliin ibsoota adda akka dhaabaatti bahutti qabsiisee addunyaa fi Ummata Oromoo beeksisaa jira. Kun qofti gahaa miti. Mirtiin isaa Ummata Oromoo harka jira. Gabrummaa baadhee bara baraan hidhii xuuxuu ykn Sirna Wayyaanee hundeen buqqisuuf hojii ABO hojjataa jiru tumsee himneessuun galii QBO dhiyeessuu keessaa qooda fudhachuu fi dhiisuu kan jedhu murteeffachuun, kan Ummata Oromooti. Ummatni Oromoo of gaafachuu qaba jedhaniiru. Marii kana irratti walaloon Qaallitti dubbadhu jedhu miidhaa fi dararaa akkasumas ajjeechaa mana hidhaa Qaallittii keessatti gaggeeffamaa turee fi jiru qalbeeffachiisu dargaggoo Aluulaa Moosisaan dhiyaate qalbii hawaasaa kan harkise ture. Hirmaattota irraas yaadonni bilchaataa fi ijaaraan dhiyaatan ABO dhugumatti qabsootti akka jiru nu caala diinni raga bahaa jira. Qabsicha keessaa ala of baafnee ususuu dhiifnee ABO jabeessuu qabna. Hojiileen akka hawaasaatti hojjannu amma Jaarmayaa siyaasaa jabaa hin qabaannetti bilisummaan hawwinuun nu hin gahu. Kanaaf dhaaba qabnu ABO, Waraana guddaa qabnu WBO jabeessuuf haa murteeffannu. Hidhannoon keenya guddaan tokkummaa keenya. Hidhannoo keenya kana jabeeffachuun qaawwa diinni ittiin nu seenu hunda cufachuu qabna. Ijaaramuu, Oromummaan wal jaalachuu, wal guddisuu, wal jala deemuu, wal amantaa keenya haa gabbifannu, Sagalee Ummata keenyaa haa dhageessifnu, sagalee Ummataa fi qabsoo keenyaa ol kaasuuf hawaasa Oromoo addunyaa guutuu keessa faffacaanee jiraannu qindoomina akka qabaannuuf akka irratti hojjatamu. “Media” jabaa kan Oromoo fi Oromummaa irratti hojjatu haa horannu, hogeeyyonni hojii kana qindeessuu irratti, hawaasni Oromoo bal’aan ammoo waan danda’u gumaachuuf akka of qopheessinu Kana booda laafina keenya irratti dhiifnee jabina keenya irratti akka xiyyeeffannu! Fi kkf dhimmoota jajjaboo QBO humneessan dhiyeessuun qaamota dhimmi ilaalutti akeekuun haamlee fi fuula xiiqii gumaa gootowwan keenyaa baasuuf gah


“Sammuun bilisoomnee, qaaman of bilisoomsuutu nu afee jira”

Qabsoon mirgaa fi bilisummaa keenya goonfachuuf itti jirru yeroo ammaa sadarkaa duubatti deebi’uu hin dandeenye irra gahee jira. keessumaa qabsoon Oromoo bara dheeraaf taasifamaa ture dhaloota haarawaa itti guddifatee jira. kana booda dhimma qabsoo bilisummaa Oromoo itti gaafatama kan qabu, nama dhuunfaa, garee murta’e ykn dhaaba siyaasaa tokko duwwaa otoo hin taane dhimma sabaa ta’ee jira. kun mataa isaatiin injifannoo guddaa dha. Qabsoon waggoota dheeraaf taasifamaa turee fi haarsaa guddaa gaafate, injifannoo dhaloota ammaa jiru dhaalchisee jira. garbummaa bara dheeraa Oromoo irra ture of irraa buusuuf bu’aa bahii heddu gaafata. Sabni bilisummaa isaaf falmu yeroo hunda daandiin qabsoo isaa irratti gufuleen heddu ni baayyatu. Gufulee qabsoo keessatti baayyatan keessaa kan diinni namatti tolchu irra kan qabsa’onni bilisummaaf falman wal irratti tolchantu bakka guddaa qaba. qabsaa’ota gidduutti tasgabbii yaadaa, tokkummaa, tumsaa fi wal hubannoo dhabuun yeroo hunda mooraa diinaa jabeessa. Kan qabsoo keenyas mudate kanuma. Kun ammoo qaamuma qabsoo ti. Adeemsa keessa wal hubachaa fi kan darbe irraa barachaa deemuun dirqama qabsa’otaa ti. Keessumaa hoogganootiin siyaasaa haala qabsoon keessa darbee fi egeree sabaaf qabu garaa qulqulluun irraa barachaa fi wal hubachiisaa deemuun dirqama ta’a. dhalooti kaleessaa kan isa irraa eegamu dalagee jira. ardha akka kaleessatti yaaduuf siyaasa keessatti bakka olanaana hin qabu. dhalooti haarawaan akka isaaf aanja’uu fi sirna bittaa garbummaa jalaa bahutti yaaduun dirqama ta’a. kanaaf dhalooti haarawaan akka kaleessatti yaaduu qaba jennee komachuu ykn garasitti akka luuca’u dhama’uun yeroo fixuu fi garbummaa of irra bubbulchuun ala fayidaa hin qabu. kanaaf dhalooti kaleessaa galateeffatamee dhalooti haarawaan amma jiru eebbifamuu qaba. kana gochuuf dhaabbileen siyaasaa mirgaa fi bilisummaa Oromoof falman hunduu of amansiisuu qabu. Waltajjiin amma irra jirru kun yeroo kamuu caala dhimma Oromoo irratti fala yeroo waloodhaan itti barbaannuu dha. kaayyoon ykn galiin dhaabbilee siyaasa Oromoo garaa garummaa qabaatus garuu waliin mari’atanii daran mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo gabbisuu fi tasgabbeessuun ni danda’ama. Namni yeroo hunda waliin mari’achuuf qophii ta’e wal irraa baraa fi dadhabbina jiru waloon irra aanaa deema. Aadaan kun gabbachuu qaba. kan koo malee kan jedhu yeroof bulcfachuun gaaffii waltajjii yeroo ti. Qabsoon bilisummaa haarsaa lubbuu duwwaa otoo hin taane haarsaa waliin mari’achuu, Waliif dhiisuu, ilaa fi ilaamee, kabajaa dhuunfaa dura dhimma qabsoo dursuu fi maree roga hundaa gochuu gaafata. Kun haarsaa akka salphaatti dhufu miti. Keessumaa hoogganootiin of irratti murteessuun dirqama ta’a. dhaloota haarawaatti qabsoo eebbaan dabarsuuf haarsaa nama gaafata. Haarsaa bifa kanaa kaffaluuf yeroo dheeraa nama gaafata. Haarsaa lubbuu kennuuf garuu sakondii laka’amuu hin dandeenye nama gaafata. Kanaaf garbummaa nurra jiru jalaa bahuuf haarsaa yeroo dheeraa nama gaafatu kaffaluuf qophii ta’uun murteessa dha. Keessumaa qabsoon ABO bara dheeraaf taasisaa ture injifannoo guddaa galmeessisee jira. injifannoo argaman keessaa inni guddaan Oromoon akka sammuun bilisoomu taasisee jira. sammuun bilisoomuun yeroo dheeraa nutti fudhatee jira. ummati Oromoo akka Oromootti sammuun bilisoomuuf haarsaa ilamaan Oromoo qaqalii gaafatee jira. jagnoota keenya kan akka General Taaddasaa Birruu, general Waaqoo Guutuu, Elemoo Qilxuu Jaraa Abbagadaa fi jaallan xurree qabsoo saaqan eddu itti wareegamanii jiru. Wareegamni isaanii oromummaa nugoonfachiisee jira. yeroo ammaa Oromoo ta’ee oromummaa isaatti kan hin boonnee fi ani Oromoo dha ofiin hin jenne yoo jiraate lakkoofsa keessa kan galu miti. Oromoo ta’ee mooraa qabsoo keessatti haa irmaatuu, haa dhiisuu dhimma Oromoof kan hin quuqamnee fi gochaa diinaa kan hin hubanne hin jiru. Namoota dhuunfaa garaaf bulaniin ala dhimma Oromoo irratti Oromoon harka sagaltaamaa ol ta’u sammuun bilisoomee jira. kun injifannoo ABOn galmeesse keessaa isa olaanaa dha. injifannoo kana argamsiisuuf yeroo dheeraa fi haarsaa qaqalii fudhatee jira. tarii injifannoo sammuu bilisoomsuu amma goonfanne kana, bifa shaffisaa ta’een argachuuf adeemsa keessatti gufuulee edduu dursinee irra darbuu qabnu yeroon irra darbuu dhabuun keenya yeroo dheeressee jira. Amma garbummaa sammuu jalaa bilisoomnee jirra. Kan nu afee jiruu fi ammas qabsoo dheertuu nugaafachaa kan jiru qaama keenya bilisoomsuu dadhabuu keenya. Qaamni keenya ammas garbummaa keessa jira. kun fuula qabsoo haarawaa dha. dhaloonni amma jiru qabsoo sammuu bilisoomsuu otoo hin taane qabsoo qaamaan bilisoomuu ti. Qaama keenya sammuu keenyatti dabaluu qabna. Kun amna guddaa nugaafachuuf deema. Kana gochuuf bilchinaa fi beekumsa guddaa ilmaan Oromoo mara gaafata. Abbootii siyaasaa Oromoo hunda gaafata. Kanaaf sammuun bilisoomnee qaaman garbummaa keesaatti hafuun keenya hunda keenyaaf gaaffii yeroo ti. Qaama keenya garbummaa jalaa baasuuf hunda dura maree tokko kan biraa mo’achuuf otoo hin taane waloon mo’achuuf nudandeessisan gochuu qabna. Dhaabbileen siyaasaa Oromoo, jaarmiyaan hawaasa Oromoo, beektotiin. Dargaggoo fi jaalattootiin qabsoo Oromoo hundi al duree tokko maree ilaa fi ilaameedhaan mari’achuun murteessaa dha. baayyina keenya gara humnaatti jijjiruuf kun hunda dursuu qaba. maree mala gara garaa of keessaa qabu bilchinaan gaggeessuun ni danda’ama. Maree walitti baquu, wal tumsuu, adda waliin uummachuu kabajaa fi wal ubannoo waliif kennuu, dhiifama waliif gochuu fi kkf gochuun ni danda’ama. Kana gochuuf garuu olala diiggaa fi kan koo malee kan biraa bakka hin qabu jechuu keessaa bahuu qabna. Mooraa qabsoo bilisummaa Oromoo tasgabbeessuu fi injifannoo nu aftee jirtu goonfachuuf haarsaa akka nama dhuunfattis ta’ee akka dhaaba siyaasaatti nu gaafatu kaffaluuf qaphii ta’uu qabna. Diinni keenya yeroo kamuu caala yeroo tumsa waloo uummatee , bilisummaa nu afte akka hin goonfanne nu tolchaa jirutti nuti diina keenya caallee argamuu qabna. Diina keenya injifachuuf hunda dura keessa keenya mo’achuun murteessaa dha. diinni keenya rakkoo keessa keenyaatti dhimma bahee garbummaa jala nu bubbulchaa jira. kanaaf diina keenya caallee argumuun hunda dursuu qaba. ABOn akkuma muldhata isaa keessatti ifatti kaayyatee jiru, gabrummaa jalaa bahuuf baayyina keenya gara humnaatti jijjiruu qabna kan jedhuu dha. baayyina keenya gara humnaatti jijjiruuf ammoo dhimma dhuunfaa fi garee dura dhimma sabaa dursuun dirqama. Tokkummaa fi wal tumsi dhufuu qabu dhimma sabaa fi egeree qabsoo Oromoo irratti ta’uu qaba. muldhataa fi ilaalcha galii siyaasaa tokko qabu jalatti ta’uu qaba. wal hubannoon ilaalcha siyaasaa irratti hin hundoofne hundee hin qabu. kanaaf jecha ABOn akkuma muldhata isaa keessatti ifa godhe, tokkummaa Oromoo ilaalcha siyaasaa irratti hunda’ee fi mooraa qabsoo Oromoo irraa diina haphisuuf mala qabsoo hundaatti gargaaramuu qabna. Daandii jijjiramaa ABOn qabatee jirus kallattii Oromoo humneessuu ti. Oromoo humneessuu keessatti dhaabbilee siyaasaas ta’ee qaamota hawaasaa Oromoo wajjin akkuma kana duraa ABOn mamii tokko malee ni hojata. Injifannoon Ummata Oromoof. Camadaa Hundee camadaa@gmail.com


Maqaa Koree yerootiin daldaaluuf yaaluun yakka

Labsa Ebla 13, 2013 KY-ABO mataduree “ Ibsaa fi Labsa KY-ABO irraa kennamte” jedhu jalatti murtii qabxii afur of keessaa qabdu Ebla 13, 2013 ti dabarsuun keenya ni yaadatama. Akkuma labsa sanittiti tuqame KY-ABO namoota fedhii fi murtii dhaabni keenya mooraa qabsoo gabbisuu fi jaaruu irratti fudhate, dura dhaabbatan dhaaba keessaa Ebla 13, 2013 irraa jalqabe akka arihaman ifatti miseensota, deegartootaa fi ummata oromoo kanneen hegaree Qabsoo Bilisummaa Oromoof dhimmaniif sararaa adda addaa irratti labsinee jirra. Koreen Yeroo ABO hujjii isii tan jaarmayoota Bilisummaaf dhaabbatan waliin hojjatte dhaaba hegaree Walabummaa Oromiyaatiif hojjatu tokko (kan dhaaba kanaa ykn murna kana hin ja’amne) mirkaneessuuf bobbaa itti fufee jira. Kana malees, hujjii jarreen/namootiin garii amma KY-ABO “Adda Bilisummaa Oromiyaa” maqaa ja’uti if jijjiirte ja’ani maqaa keenyaan daldaaluuf yaalaa jiran dura dhaabbanna, namootiin yaada kanan deeman kun warra dhaaba keessa arihaman, warra tokkumma jaarmayoota oromoo dura dhaabachuu murteefatan akka tanahan hubatamuudha qaba jenna.Ky-ABO yaada jaarmayoota oromoo kaayyoo walabumaatti amanan waliin dhaabachuun tokkummaan jaarmayoota kana fi qabsaawoota oromoo akka bakkan gahuuf milkeessuuf dhaaboota galii tokko qabnu waliin hojjachaa jira. Labsi amma KY-ABO maqaa of jijjiiree as bahuu isaa tuqame faca’e kun, Qabsoo Oromoo afanfaajjii keessa galchuuf kan tilmaamame, qabsoo bilisummaa oromiyaa kan ilmaan Oromoo kumaatamaan itti kitimaa tahan qoosa godhate ykn tapha joollee qodhuu fi tokkummaa mooraa qabsoo ykn hundee kaayyoo Oromoo tiif kanneen marxifatan akkuma amala isaanitti summii deymaan dibuun dura dhaabbachuuf kan tilmaamame jenna. Yeroon ammaa tun yaroo humana, dandeeti fi qabeenya keenya bakka takkaa finneee diina keenyaan lollu malee, yeroo dhaaba omishannuu miti. Sagantaa dhaaboota adda addaa irraa walitti guuruun gamanaa gamanaan kutani maxxansuun dhaaba dhaabna jachuun raajjii tahuu bira dabree maqaa, ABO jacha jadhu irratti afanfaajii uumuuf waan tilmaamame akka tahetti hubanna. Kanaaf, namootiin dhaaba keessa badii saaniitiif arihaman , KY-ABO bakka bu’uu hin dendee’an. Wanni namootiin maqaa KY-ABOtiin labsa KY- ABO maqaa sii Adda bilisummaa oromiyaatti jijjiirte jechuun baasan kun hujiin isaan hojatan tun fedhii hogganaa fi miseensoota Ky-ABO akka hin tahin irra deebinee oromoota mara hubachiisuu barbaana.Hujiin namootiin rakkoon akka moora qabsoo bilisumma keessatti babalatu, rakkoon jirtu akka furmaata hin arkannee fidhii namoota irratti irkachuun ija guduunfatan tun ta hoogganni, miseensotiin KY-ABO hojatan akka hin tahin hubachuun barbaachisaa dha. KY- ABO namootiin hujii fokistuu tana hojatan akka guutumatti dhaaba keenya irratti yakka hojjatanitti fudhanna. Qabsoon Bilisummaa ummata Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa yoomiyyuu shira karaa adda addaan itti aggamatame cabsee keessaa akka baatu mamii hin qabnu. Gochaa farreen tokkummaa jarmayoota Oromoo fi jabeenya Qabsoo Bilisummaa Oromiyyaa tahan dura dhaabbachuun dirqama lmmii Oromoo maraati. Yaroon ammaa kan nu gaafatu, tokkummaa teenya jabeefannee, diina biyya teenya Oromiyaa hacuucha jalatti galfatee, ummata keenya biyya dhablee, mirga dhablee gochaa jiru irratti qabsoo gamtaan jabaannee gegeesuudha. Garee moora qabsoo bilisummaa facaasuuf jecha waan hin fakkaanne hojatan,ummanni keenyaa fi deegartoonni keenya akka bakka hin kannineef dhaamanna. Akkasuma waan amma dura bara dheeraaf hojatamaa ture hunda irraa barannee, faca’insa amma dura dhalchaa turan hunda irra barannee, qabsoo teenya tokkummaan, bifa hara’an,gegeesuun gaafii yarooti. Warra arrallee, dhaadannoo kaleessa ittiin wal facaasaa fi wal diigaa turreeniin deeman dura dhaabbattan murteessaa dha janna. Injifannoo Ummata Oromoof! Oromiyaan ni Bilisoomti!! Koree Hujjii Gageesituu KY-ABO


Gulufi Mee Daaman

Boorri waa jab na taphsiisee Seenaan isaa garaa ana raase Garmaamaf isatu nu kaase. Boora naa jabaadhu Nyaapha injifadhu Tokkicha akka kumaa Inni oromiyaa tokkuma Gulufi mee daamaan Maxaana yaabbattii jaaman. Yaa rabbi naa dhagayi Kaayyoo booraa galmaan gayi. Hamaan durii ka kufee Ka biraa dalgaan nu lufe Hin dubbannaa yoo nuu lufe Nyaapha biyya dhaga’aa Maaltu irraa dhaga’aa?


Hiwaati fi Tiwulidda-Itoophiyaawwiin nu Fixan!

Hundee Dhugaa fi Hiriyoota isaa Wayyaaneen jecha Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhu irra jireessa ykn ifatti itti fayyaadamu kan eegaltee, Filannoo 2005 boodadha. Garuu, “Tiwulidda Itoophiyaawwii” jedhamee akka shirri gaggeeffamu kan karoorfatan, baruma bosona jiranidha jedhama.Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhamanii seeraan hayyamameefii akka garaa isaanii akka ta’an kan hayyamameef eenyufaati ? Lammiilee addunyaa keenyaa meeqatu Itoophiyaa keessatti dhalateetu, xiyyeeffannaan akkasii laatamuufii danda’ee?? wayyaaneen Ilmaan sabootaa miliyoonaan beelessee, kumaantamaan hiraarsee, kumaatamaan lubbuu galaafatee, kaan dhaabbitti namummaa baasee , kaan mana hidhaatti tortorsaa yoo barbaade ammo summiin ajjeesaa, maaliif warra Tiwulidda Itoopiyaawwii jedhamaniif warqee hafeefii jiraachisaa ? warri Tiwulidda Itoopiyaawwii jedhamanii Itoophiyaa keessatti seeraan baakaman meeqaa ? bara wayyaanee kana jechi kun akkamiin dhufuu danda’ee ? sirni wayyaanee Ummatoota miidhaa jiru, balaa dhala namaaf hin mallee raawwachaa jiru, akkamiin warra Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhamaniif gaarii ta’ee , biyya alaa itti godaananii, waraqaa eenyummaa tokkon alatti qabeenyaa akka saaman taasifama ? ? ilmaan saboota yoo dhaaba siyaasaa dhaabbatan guyyuu adamfamanii diigaman. Hiraarrii fi shirri adda addaas irratti gaggeeffama. Miseensa dhaaba kanaa ta’ee kan argame gooleessaadha jedhamee Biyya abbaa isaa irratti itti roorrifama. Warri Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhaman garuu, waan isaan hin galchine keessa seenanii harka mirgaa wayyaanee ta’anii ummata yennaa miidhan argaa jirra . kun akkamiin ta’uu danda’e.? Abbootiin Biyyaa qabeenyaa horachuuf wayyaanee waliin shariikomuu gaafataman. Kanaan achi waa tokko illee hin hojjatan. Warrii maqaa kaafnu kun garuu , saamicha kana hin jedhamne ummatoota irraan ga’aa jiran. Lammiileen hojii dhambanii yennaa rakkatan, jara kanaaf waan hundaatu mijaa’aaf. Siyaasa biyyattii keessa seenanii Bulchiinsa Naannoolee illee fudhachaa jiru. Kun akkamiin ta’e ? akkamiin kooleejoonni Ilmaan cunqurfamoo akka barbaadan ari’u, isaaniif meeshaalee barnootaa fi qananiin akkamiin akka baratan hayyamamaaf ? maqaa maayikiroo xixiqqaa jedhuun liqiin laatameefii miliniyeera yennaa ta’a, Ilmaan abbaa Biyyaa garuu hojii dhablummaan akkamiin mankraaru ? akkamitti hojjatanii abbaa Birrii miliyoona 100 faa’a ta’uu danda’an .? Akkamiin miseensa Polisii fedaraalaa fi humna Tikaa keessa seenanii Ummatoota irratti kolanii haaraa ijaaruuf tattaafachuu irra ga’an ? akkamiin qooqa Biyyatti tokkotti deebisanii dhabamsiisuuf ifatti yennaa hojjatan maaf hin gaafatamne ? isaan sirna fedaraalaa wayyaaneen dhaadhessitu ifatti mormanii , Ummatoota gara sirna ahaadaawwiitti akka deebi’uuf lalliftoota sirnoota duraanii ilmaan cunqurfamoo fixan warra faarfaratan akkamiin ta’an ? akkamiin humna waraanaa keessa seenanii Ilmaan sabootaa hogganu danda’an. ?akkamiin waajjiraaleen Fedaraalaa harki 80 ta’u isaaniin tu’atamuu danda’an? Akkamiin Industirii muuziqaa fi artii tu’atanii saboonni eenyummaa fi aadaa isaanitti akka hin jabaanneef shiroota hedduu irratti gaggeessanii, sirba sabootaa afaan amaaraan akka sirbamu maaliif tattaafataa jiran ? Akkamiin kubbaaniyaa ykn walii gala humna Dingdee Biyyattii akkamiin tu’achu danda’an ? manneen kondiminiyeemii rakko tokko malee akkamiin carraan ba’eefii keessa burraaqu dadna’an ? Miidiyaalee Biyyattii keessaa guutummaatti qabatanii akkamiin ilmaan sabootaa ariisisanii wayyaaneef harka mirgaa ta’anii holola Ummatoota irratti akkamiin hojjachuu danda’an ? Gaaffiilee kanneen ka’umsaafan kaasee malee , gaaffiilee kumaantama tarrisuun ni danda’ama. Walii gala garuu Tiwulidda Itoophiyaawwiin akkamiin harka mirgaa wayyaanee ta’uu danda’an ? yeroo Mallas du’e, gaddi hamaan kan itti dhaga’ame warruma maqaa kaasaa jirruudha . maaliif ? Finfinnee guutuu uffata gurraachaan akkamiin haguuguuf yaalan ? Hiwaat maaliif isaaniif xiyyeeffannaa laatee Lammiilee Biyyattii caalaa isaan kunuunsuu danda’e ? Qabsoo Bilisummaa Ummatooti Biyyattii gaggeessan Goolessummaan wal qabsiisee sadarkaa Addunyaatti Qabsoo Ummatootaa dhabamsiisuu kan yaalaa jiru wayyaaneen akkamiin jara kanaaf garaa laafee harka mirgaa isaa akka ta’aniif barbaade ? ykn taasise ? Mee seenaa dubbee tapha kanaa haa ilaallu . wanni hubachu qabdan maqaa Tiwulidda itoophiyaawwiin har’a Biiyyattii keessa akka malee kan qubatanii jiranii fi saamicha ol aanaa gaggeessaa kan jiran, lammiilee Biyyattin olitti jiraacha kan jiran eenyufaa akka ta’e kan wallaalu hin jiru. Garuu , adeemsa kun akkamiin umamu danda’e ? akka tasaati ? moo itti yaadameeti ? seenaa dheeraa deeggartoota isaanii keessaa tokko natti hime amma tokko isiniif qooda . seenaa dheeraadha. Amma hiriyoota kiyyatti himee irratti mari’anne isinitti hin himu. Yeroo haa eeggatu jenneerra .Garuu gabaabaatti mee ilaalaatii of abaaraa yk itti raajamaa ………. Lama na hin suufan jettee jaartiin……… Seenaan hadhaawaa kana Ummati keenya hubachuu qaba jennee murteeffanne. Qrannoo gadi fageenyaa yoo barbaachise yeroo itti eegaa jirra. Kan ammaa kun nuuti waan kana akka bira geenyee jirru hubachiisuufi. Katabbiin kun akeekkachiisa. Nuuti warra gawwaa miti. Fira fakkaatanii nutti taphachuun akka dhaabbatu barbaanna. Gochii isaanii guyyuu argaa jirru, sammuu nu jeeqee namummaa keessaa nu baasuuf deema. Amma obsa keenya fixanne. Irraa deebi’us jennee eegnaan inni caalu dhaloota kana irrattii raawwatamaa jira. Dhalooti fi namni katabbii kana argu ummata keenya akka hubachiisu barbaanna. Kaleessa ummati keenya harka qullaa ta’ee kan kabajaan gaggeesse, qabeenyaa isaa tikiseef, har’a namootuma inni booyichaan gaggeesseetu hidhaatti isa guuraa fi guursiisaa jira. Kana obsuu dadhabne. Haa galuuf jennee karaa hedduu yaalle . garuu hin taane. Amma gaaffiin keenyaa fi sochiin qabsoo Oromoo caalaatti waan hudhaa keessa seenee , akka rakkatuuf shirri gaggeeffamu daran jabeessaa jiran. Aadaa fi eenyummaa keenya, Industirii Aartii Biyyattii dhunfataniin balleessanii Biyya qooqa tokko bakkatti deebisuuf shirri gaggeessan daran hammaaataa dhufu irraa yaada kana ummatatti baasu barbaanne. Shira isaanii kana irratti, ummati keenya keessa keessa irratti dudubbachuu ega eegalee bubbuleera . caalaatti hawaasi Biyya keessaa fi alaa akka hubatuuf amma took kaafnee obsaan dubbisaa .dubbisaatii kan hin dubbifneef dabarsaa. Kun holola miti haqa . iccitti kana caalu ummataaf ibsuu ni dandeenya. Nama waan kana Biyya alaan nuuf ga’e galata guddaa qabna. Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhamanii kan Biyya keessa jiran keessaa , Lammiileen ERTIRAA….. sadarkaa tokkoffaa qabachuu odoo hin taane, lakkoofsii isaanii miliyoonatti ol guddachuu, keessa beektootatu ragaa waliin dubbata. Lammiileen Biyya ollaa kun bara wayyaanee kana keessa akkamiin akkas heddummaatan ? kun gaaffii namoota heedduu ta’uu ni mala. Gaaffiin nu ajaa’ibu garuu , Lammiileen kun, Biyya yeroo lola Biyyoota lameenii obbolaa isaanii kuma 65 ol fixxeetti akkamiin godaanuu danda’an ?kan jedhuudha ? kun yeroo hedduu sammuu nu dhukkubsa. Har’a garuu gaaffiin kun shakkii biro nu keessatti uumaa jira. Lammiileen ……. Itoophiyaa keessa wayita jiraatan kanatti akkaataan itti jiraatan hedduudha. Kana jechuun sababaa adda addaa qabu . mee hubadhaa waan kanas ilaalaa , ,,,,,,,, akki itti jiraatan sababaa hedduudha. Isaan keessaa :- Namni keessa isaanii fi adeemsa isaanii hin hubatiin, akka waan gargar faca’anitti ilaaluu danda’a. garuu miti. Hundumtu waan ta’i jedhame keessatti seena malee akka barbaade hin ta’u . kun akkamiin ? jechuu dandeessu. Seenaan isaa itti fufa. garuu wanni hubachuu qabdan jabiin Ummata sanaati. Ejjannoon Biyya isaaniif qaban tokko. Biyya isaaniif waan argatan irraa dhibbeentaa 2 kutuun dirqama isaanii ta’uu hubachuu isaaniiti. Dadhabinni isaanii ammo , dantaaf jedhanii kan kaleessa miila qullaa isaan ari’etti michoomanii, kaleessa kan qabeenyaa eegeefi fi booyichaan gaggeesse irratti duuluu isaaniti. Warri odeffannoo kana nu keenne akka jedhanitti, Bara wayyaanee ijaaramee qabee , garaagarummaan jiraachuu nutti himan. Kunis kan umame akka isa har’a irra keessa dubbatan odoo hin taane, Hiwahaati bara 1976 kaasee, rakkoo ulfaataa keessa dabruu ibsan. Hiwahaat, keessa isaatti garaagarummaan qabaachaa turan, warra Foxxaqu …ER… deeggaruu fi warra hin deeggarreedha. Hiwahaati ijaarsi isaa Lammiilee Tigiraayi kan akka Issiyyee faa’an haa eegalu malee, duuba keessa lammiilee …ER… Tigiraayi keessatti dhalatanii guddatan ykn …ER… irraa achi godaananiin dhaalamuu isaa warri faallaa Mallasaa faa’aa ta’an hin liqimsamuuf ture. Gabaabumatti , bara 2000 yeroo gargar ba’an, Garee mallasaa Lammiilee …ER.. fi dhiiga …ER…qabantu warra Tigiraayi qulqullu of irraa ari’ee jedhama. Areenaa Issiyyeefaa har’a ijaaran, Lammiilee Tigiraayi kan ta’an qofaadha jechuudha. Isaan seenaa kana akka gaaritti beeku , garuu hin dubbatan.Lammiileen Tigiraayi Mallasaa waliin hin jiran jechuu miti. Kumaantamaan jiru. Garuu yaada mallasaa faa’a ni fudhatu. Qabeenyaan harka seenu irraas kan callise hedduudha. Bara qabsoo ajajoonni waraana wayyaanee irra jireessa shamarran Ertiraa akka fudhan waan irratti hojjatameef, irra jireessi isaanii har’a waraana keessaa ba’anii kubbaaniyaa fi dhaabbilee daldalaa gara garaa banatanii jireenya dhuunfaa gaggeessaa jiraachuu keessa beektoonni ni dubbatu. Bara 2000 booda shakkiin gareelee kana lameen giddu jiru hamaadha. hin mul’atu malee wal irratti haalaan hojjachaa jiru. Keessattuu gareen mallasaa garee Issiyyee faa’aa shakkuu irraa, Tiwulidda Itoophiyaawwii biyya dhunfachiisuu filatanii irratti hojjachaa jiraachuu fi addatti qabsoo ummatootaatti gufu akka ta’aniif hojjatamaa jira. lammiileen Tigiraayi sababaa malaammaltummaan qabamaa jiran irra jireessi isaanii deeggartummaa Isiyyeefaan ta’uutu dubbatama. Waan kun caalaatti akka isiniif galutti mee ijaarsa har’aa hiwaati fi Ihaadeeg isiniif haa tarrifnu . kana booda waan hundumtu isiniif gala . gareen mallasaa maaliif Tiwulidda Itoophiyaawwiin akka Biyya tu’atu maaliif akka taasisan ni hubattu. Isa booda murtiin keessanii . Ihaadeeg har’a argaa jirru bifa kana kan qabatee carraa Ummatootaa ukkaamsee akka jiraatuuf kan tolfame Biyyatti tu’achuuf waggaa 2 qofaa wayita isaan hafuudha. Hiwaatoonni Ihaadegummaatti kan jijjiiraman shiroota Biyyattii irratti har’a raawwachaa jiran hojiitti hiikuuf ture. Hiwaatoonni keessa isaanitti wal nyaachaa jiraatanii dhuma irratti gareen Mallasaa faa’aa ol-aantummaan Biyyatti akkamiin akka bituu danda’an seenaaf dhiifna. Garuu Qaddaamaay wayyaaneen /ILMAAN RAAYYAA FI TANBEENIIN IJAARAME/ , akka itti dhabamsiifamee gareen Sibahaatifaa akka itti irra aanan seenaaf dhiifan. Garuu waan raga waliin namni isaanii tokko nutti hime, wayyaaneen waggaa 17 dargii wayita lolu, hiriira jalqabaa irratti ramadamanii gootummaa kan raawwachaa turanii fi jarreen shiraan ol ba’an kanaaf isaanii kanneen gammoojjii Tigiraayii keessatti nyaatamanii hafan keessaa %80n ilmaan RAAYYAATI jedhan. Biyyatti akka barbaadani fi gara barbaadanitti oofaa kan jiran, shiroota hedduu uumanii dhiiga ilamaan cunqurfamoo dhangalaasaa fi dhangalaasisaa kan jiran, Ilmaan Tigiraayitti hidhatanii, Qabsoo Ilmaan cunqurfamoo dhageetti akka hin argannee fi bara baraaf dhabamee mana cunqurfamoo keessa isaan jiraatanii , Ilmaan cunqurfamoo goodaansaa fi hiraarriif kan saaxilaa jiran eenyufaati ? kana Namoota kana ilaalaa . Egaa warri Bulchan warra kana yoo jenne dhugaa irraa fagaachuu miti. Angoon Biyyattii haala akkasiin tu’atamee jiru maal akka raawwachuu danda’u hubachuun isin hin dhibu. Kana waliin hubachuun kan isin barbaachisu, jarri kun caasaa isaanii ijaarrachuuf jecha hangam BIYYATTII akka tu’atanii jiranii fi hidda gadi jabeeffatanii jiran kana waliin turuuf Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhu umanii obbolaa isaanii daboo bafachaa jiranidha. Komeen Issiyyee faa’aa fi gargar ba’iinsaa kanadha. Tigiraayoonni dhimmi kun hin galleef jiraachuun ni dubbatama. Saamicha qofaa irratti xiyyeeffatani Ilmaan cunqurfamoo ajjeessa fi hiisisaa jiran akka gaaritti jiru. Walii gala Ijaaramuun Hiwaatootaa Adiwaa fi Aksumitti heddummaachuun, Lammiileen Ertiraa achitti godaanan jiraachuu dhugaa kan ba’anii fi Hiwaat keessatti baayyachuuf carraa argatanis jedhu.kana irratti falmiin TV ESAT irratti ka’ee turee fi dhugaa kana baqachuuf birriin miliyoona dhibbaan chaayinaaf kennamee TVN SUN AKKA CUFAMU TAASIFAME. Warri har’a Biyya keenya keessatti TIWULIDDA ITOOPHIYAAWWII goobsee jiru warra kana . Lammiileen Tigiraay Biyyatti tu’achuuf malli jiru jara kanaan wal ta’anii itti fufu fi qabsoo Ilmaan cunqurfamoo dura dhaabbachuutti waliif ta’anii waliin kan tarkaanfatan ni jiru. Wayyaaneen Qabsoo Ilmaan cunqurfamii dhabamsiisuuf shira hojjattu hundaa keessatti jara kanatu ga’ee ol aanaa qaba. Ilmaan cunqurfamoo dachee isaanii irraa buqqisanii gabrummaa bara baraa baachisuuf sochii cimaa kan taasisaa jiranii fi hojjachiisaa jiran jaruma kanadha.egaa har’a warri TIWULIDDA ITOOPHIYAAWWII JEDHAMNII wayyaaneef daboo ba’an maaliif akka ta’e hubattanittu jennee abdanna. Warri Tiwuliddummaan jiran ammo maalfaa hojjachaa jiru ? kan jedhus haa ilaallu. Waan nama raajuun haa eegallu. Isa guddaa isinitti himne hanga gaditti maal hojjachaa akka jiran tilmaamaa . Hidha Laga abbaayyaaf maallaqi barbaachisu Birrii biliyoona 80 ga’u tilmaameera . eenyun akka tilmaame egaa warra gubbaa tarrifne waliin ilaalaa. Kan nama raaju kubbaaniyaan saalin konstiraakishin jedhamee filame, Abbaan qabeenyaa kaampaanii kanaa , walkkaan isaa ER yennaa ta’u walkkaan isaa lammii xaaliyaaniti. Maallaqi ummata kanaa essa akka dhaqu hubadhaa .Hojii ijaarsaa kana keessatti hojjattoonni bakka mindaa gaarii qabuu fi murteessoo ta’an hundi jara kanaan qabamee hojjatamaa jiraachuu kanneen haala kana raga waliin dhiheessan hedduudha. Hojii kana qofa keessatti odoo hin taane, kanneen biro keessatti kanneen Biyya isaanii baqatani dhufan hatattamaan hojii akka argatan taasifama. Kaampaanii saalin waliin warri mikiroo xixiqqaa jedhamnii biyya keenyaa ari’amanii deebi’anii yennaa dhufan , maallaqi gumaa kennameef sadarkaa milenaraatti ca’eanii achi asi ilmaan cunqurfamootti karaa TV biyya keessa hojjannaan hojiin jira jedhanii lallaban. Warri Tiwulidda Itoophiyaawwii jedhaman kubbaaniyaan, warshaan , dhaabbileen biliyoonaan sochoosnii hanga dhaabbilee daldalaa gandaa keessatti qaban lakkoofsa hin qabu. Lammiileen Ertiraa waggaa 30 faa’a dura biyyaa ba’anii Biyya alaatti milkaa’ufii dide hundi isaanii Itoophiyaa seenanii mileneera ta’anii jiru. Manneen barnootaa keessatti kutaa isaanitti TVn galeefii barachaa kan jiran isaanii .kaleessa biyyaa harka qullaa wayyaaneen kan ariite hundumtu asi deebi’ee mana jireenyaa fi qabeenyaa baachuu hin dandeenye, hogganummaa fi bulchiinsa tasa hin beekne irratti ramadamanii hojjachaa jiran. Fakkeenya biro waan addatti nu irratti hojjatamaa jiru. Miidiyaa mootummaa wayyaanee kan gaggeessaa jiran , hojjachiisaa fi hojjataa jiran hundi isaanii haala tarrifneen warra filatameedha. Keessattu qophiilee bashannanaa jedhamee chaanaaloota dabalametti ida’amee tv ebs jedhamu hunduntu Tiwulidda Itophyaawwiitu keessaa laaqaa jira. Kaasaa showu, jordaan show, nuro ba ameerikaa, josii showu, habshaa showu , itphis, kkf hundi isaaniin gaggeeffama . Gaazexessittoonni miidiyaa kana keessa hojjatan hundutu wayyaanee baraaru jedhanii waadaa seenaniin, namoota akka ragaatti haasofsiisan, ogeessitoonni , artistoonni hundi isaanii warra dhiigaati. Giddu giddutti ilmaan sabootaa fakkeessaaf dhiheessu danda’u. Kan caalaatti nama raaju , AFAAN AMAARAA qooqa biyyatti addaa ta’ee dhalooti akka fudhatuuf kan hojjachaa jiran hundi isaanii isaanuma. Diraamaa tv fi DV faca’an hundumaa , industirii muuziqaa fi artii Biyyatti qabatanii saamaa kan jiran, aadaa Ummatootaa faalleessanii qullaa kan sirbaa jiran isaanidha. Addatti Diraamaalee TV ITOOPHIYAA irratti dhedheratanii dhihaachaa jiran keessa taatoonni harka 80 ta’an isaanii . Kana qofaa miti TV FI RADIYOON itoophiyaa yennaa yaamanu illee ERTA.COm jedhaa nu quunnamaa jedhu. Qaanii hin qaban. Miidiyaa isaanii irratti waan ittin wal fo’anii fi wal filan huccuu cuquliisa. Galaana Dimaa ta’u isaati .TV itoophiyaa keessatti gama kanaan Tekinishiyaanoonni isaanii waan shiran daawwadhaa. qophiileen caanaalii 3ffaa , caawaataa , Ismaammaallawu alsmaammaam,(Salamoon asmallaashi faa’aa) daankiiraa, kkfn isaanumatu dursa . hundi isaanii garuu kaayyoo qaban. Ummata burjaajessanii sirna jala jiru jala tursuu fi sirnicha dhaadheessuudha. Keessattu TVn itoophiyaa kanneen ODUU dubbisan , ispoortii qopheessan, ARHIIBUU dhiheessanii fi namota dhihaatan, qophiilee bashannanaa hundaa duubaan , hogganoonni kutaalee adda addaa isaanumaan qabamee jira. Caasaan kun bara Barakat ministeera beeksisaa ture ijaaramu dubbatu.wanni nama raaju ammo , miidiyaa irra kan hojjatan irra jireessi obbolaan isaanii TV FI RAADIYOO ERTIRAA IRRAA HOJJACHUU isaaniti. Kana hundaa akka gootummaatti asitti odeeffachaa jiru. Industirii muuziqaa fi artii dhunfatanii sirba aadaa sabootaa Afaan Amaaraan akka sirbamu kan taasisan, saboota keessa ji’oota muraasaaf taa’ani , saboota bakka bu’anii kan sirban, keessattu muuziqaa warra kibbaa Amaariffatti deebisuun kan hojjatanii fi Afaan oromoo irra dhageetti akka argatu taasiisu , Diraamaalee safuu sabootaa cabsan ta’e jedhanii DVDn raabsanii aadaa Ummatootaa laaquu kan yaalaa jiran, dhalooti har’aa aadaa isaa dhiisee, kan warra alaatti akka rarra’uu fi eenyummaa isaa dagatee kolanii isaanii keessa akka jiraatuuf ta’e jedhanii hammeenyi irratti hojjatan akka salphaatti kan ilaalamu miti. Walumaa galatti warri tiwulidda Itoophiyaawwii jedhaman sirna Ahaadaawwii dursaan isaanii irratti hojjachaa jiru milkeessuuf marxifatanii hojjachaa jiran. Ijoollee Oromoo adamsiisuu , hiisiisuu , qooqa Ummatootaa baratanii waajjiraalee fi godinaalee bulchuu irra ga’anii jiru. Kan akka warqinaa gabayyoo, dammallashi w/mikaa’eel, taayyee T/hayimanoot, minaasee w/goorgis, Daanyaachoo, eenyu jamaayinah kkf hedduun nu OPDO keessatti maal hojjachaa akka turani fi jiran itti deebina. TV FI RADIYOO OROMIYAA keessatti Tiwuliddoonni kun maal hojjachaa fi dhalli oromoo hojii dhabee , isaan taa’aanii oolanii meeqa akka kafalamuuf yeroo biraa itti deebina. Oromiyaa keessatti ol-aantummaa Afaan amaaraa fudhachiisuuf kan akka tiwulidda itoophiyaawwii ifaajjaa jiru hin jiru. MAQAA Magaaloota Oromiyaa umamaa waamu jibbuun daba kan hojjatan isaanuma.Ummata keenya irraan miidhamni geesisaa jirn lakkoofsa hin qabu. Kana irra nu irratti hojjchuuf shirri hojjachaa jiran salphaa miti. Biyyoota alaatti sababaa gara garaan ergamanii achitti kan hafanii fi Biyya isaaniif barachaa jiranis inuma beekna. Ummati keenya isa hafe itti haa guuttatu. Garuu waan nu irratti hojjachaa jiran dhalli Oromoo hundi bakka jirutti haa hubatu. Mileenaroonni Tiwuliddaawwii hundi isaanii lafa Oromoo irratti qabeenyaa qaban keessatti irra jireessa Biyya isaanii kanneen godaanan qacaru. Kana malees Warshaaleen ykn dhaabbilee daldalaa dhaabaa jiran hunda , maqaa Oromoon hin feene irratti moggaasu. Biyyatti keessatti Baankiileen, warshaaleen kkf isaan sheerii hin seeniin hin jiru. Fkn, Habashaa konistiraakishin, Habashaa simintoo , Habashaa Tireeding, Hashaa makiina Faabriikaa kkf Oromiyaa keessatti ijaaran. Kubbaaniyyoonni Jibuutii mi’a galchanii fi ergan harki 70n isaanii . ijoollee isaanii hedduun konkolaataa Jibuutii daddeebisan kan qabatanii fi sirba biyya isaanii dhaggeeffatan lakkaa’uun ni danda’ama. Finfinnee keessaa guutummaatti ilmaan sabootaa baasanii ofii qabachuu irratti adda durummaan jara kanatu jira. Jarri kun teessuuma isaanii naannoolee gara garaatti caasefatanii , waan hundaa tu’achaa jiran. Finfinnee , Adaamaa , Hawaasaa , Baahirdaar, Dirreedhawaa , naqamtee, jimmaa fi maqalee tti heddumminaan qabeenyaakuufatanii jiran. Sochiin geejibaa magaalaa finfinnee gututti jechuu dandeenyaa jarumatu dhaale. Biyya isaanii sirna jiru morminee fi jibbine maqaa jedhuun kan dhufu hundumtu turban tokkotti hojii argata. Jireenys milkeeffata. Kan qophaa’etti dhufa. MAGAALAALEEN KAAFNE KUN warri beekan ASMARAA irraa adda hin baasan. Finifnnee keessatti shirri gaggeessan . saamichi gaggeessan irriiba nama dhawwa . gibira tokko illee kanneen hin kaffalle hedduutu jira. kanatu akka ummata akka hubachiifnuuf nu kakaase . Hiwahaati fi Tiwulidda Itoophiyaawwiitu waggaa 22 lamaaf nu bitaa ture moo , KOLANII ER jala jiraachaa jirra ? waan obbolaan keenya achi hojjachaa jiranis sakanditti kan asi ga’u kanumaafii laata ?????????????????? Jarri kun Biyya keessas ta’ee alatti, dhaabbilee mormitootaa dhaabuu fi diigu keessatti qooda ol aanaa qaban. Dhaabbilee mormitootaa Itoophiyaa keessaa irra jireessa saboota amaaraa ykn tigiree yk kanneen biro ta’anii ega itti seenanii booda dhaaba sana diiguuf kan haala mijeessan, murni isaan keessa jiran akka foxxaqu taasisuun hammeenyi hojjatan salphaa miti. Sababiin isaa obbolee isaanii Biyya shiraan bulchaa jiran jiraachisuufidha. Gama kanaan dhaabbilee mormitootaa Biyya alaa diigu keessatti qooda ol aanaa kan qaban , yeroo asi dhufanii deebi’anii ba’an illee ni qabu. Dhaaba Qinjiti kan keessa seenanii diigan isaani. Har’a amaara fakkaatanii Biyya gabrummaa biraan bulchuuf qooda hammeenyaa isaanii raawwachaa jiru. Jarri kun maatii diiguu , namoota jaboo Biyyaa akka ba’u taasisuu keessatti qooda ol aanaa qaban. Keessattu har’a ijoolleen oromoo warri qabeenyaa qabanii fi Angoo qaban, Investaroota jedhaman hundi isaanii shamarran ER of jalaa qabu . kana gochuu irraa duubatti hin jedhan. Shamarran isaanii maatii namaa diiguu fi jireenya namaa busheesssanii jiraachuun muuxannoo dheeraa qaban. Saboota birootti haa heeruman malee mucaa kan irraa godhatan dhiiga isaanii irraa ta’uu hubachuun barbaachisaadha. Keessattu namoota keenya shira kana keessa galchanii , qabsoo keessaa baasuun, jabaa nama keenyaa hordofanii gabaasuun hedduu beekamoodha. Kun kaayyoo garee isanii tajaajiluuf dirqama biyyummaa itti kennameedha.keessattu shiroota atileetoota keenya irratti hojjatan yeroo birooitti deebina. Ammaaf nu ga’a. Ilmaan Oromoo komee garaa keessaa qabu fuullee itti himuun barbaachisaadha. Warra hanga ganda isaatti dhufanii malaan isa miidhaa jiran itti ihaa dubbatu. Kannen Biyyaa ari’amanii deebi’anii mana duraanii gurguranii , deebi’anii mana miliyoonaan bitanitti haa dubbatu. Garaatti qabannee kulkulfachuun haa dhaabbatu. Yoo xiqqaate shira kanatti dammaqu Oromoo haa lallabnu. Warri ala jiran kana irrattihundaa’anii Lammiilee isaanii Biyya faranjii deddebi’anii daldalaa jiranii fi isin waliin haasa’a sochii jiru biyya keessatti lallabanii ummata hamilee cabsaa jiranitti dubbadhaa. Biyya lolaan jirtanitti maa fiigduu jedhaanii . Oromoo hamilee cabsuu irratti bobba’uu dhaabaa jedhaanii . keessattu warri karaa Dubaayi daldala irratti bobba’an maqaa lammummaa lamaan jraataa jiranittu nu himaa .adaraa . Dargaggoota firaan, garaa gubate. Kun sirraa’uu baannaan , qabeenyaa isaanii tarrisuu fi gurmuu isaanii saaxiluun itti fufa.


Dhaamsa Jajjabinaa fii ittifufinsa Qabsoo Maatii barataa Gaarumaa Jiraataa fi Qabsaawaa Qeerroo Walabummaa Oromiyaa Maraaf Akkuma beekkamu gaafa falmaan abbaa biyyummaa oromiyaa jalqabee kaasee lubbuun dargaggootaa fii barattoota oromoo danuun wareegamanii jiru. Keessumattuu baroota 13n darban kana keessatti sochiin barattoota oromiyaa garmalee cimaa dhufuun isaa beekamaadha. Mootummaan Abba iree wayyaaneetiis ijaa fii gurra saba oromoo kan ta’an barattoota oromoo irrtti tarkaanfii farrummaa kan barattoota hidhuu, ajjeesuu fii biyyaa hari’uu itti fufuus, kanaan otoo hin laafin qabsoon barattootaas cimee itti fufaa jira. Akka kanaan gaafa 24-12-2005 A.L.H tti sabboonaa fii qabsaa’aa qerroo cimaa kan tahe barataa Gaarumaa Jiraataa, maxxantoota wayyaaneetiin magaalaa najjootti ajjeefamuun isaahooggannidhaabaa ULFO hubateera. barataan kun Kan ajjeefame sirna gabroonfataa wayyaanee oromiyaa irratti jabeeysuuf kan hiriire nama maqaan isaa yiggazuu tasammaa jedhamuun akka tahe gabaasni madda oduu ULFO najjoorraa nu gaheen ibsamee jira. Akka gabaasa kanaatti barataa ajjeefame kana malees barattoonni hedduun akka hidhaman beekkamee jira. Akkuma mirgaa fii abbaa bimmaa Oromiyaa falmachuun dirqama ta’uun beekamutti wareegamni qabsooirratti baafamuus beekamaadha. Hidhaa fii ajjeechaan hanga ammatti dargaggootaa fii barattoota oromoo irratti raawwatamu hundi falmaa haqaaf godhamu kana caalaa cimsa malee, dhaabuus ,ta’ee laaffisuu hin dandeenye. Ijoon dubbii kanaa falmaan qabsoo roga hundaan jalqabame cimee ittifufuun dhiigni barattoota oromiyaa haqa keenya irratti bineeyyiin dhangala’e kun walabummaa oromiyaatiin bakka buufamuu qaba. Eegaa wareegamni barataa Gaarumaa Jiraataa, Akkuma wareegamtoota isa duraa wareegamanii fii isa booda wareegamuuf jiran hunda, wareegamtoota biyyaati. Kanaaf seenaan isaanii galmee seenaa irrattii fii qalbii sabboontotaa keessatti calaqqisee mul’achuun barabaraan jiraata. Maxxantoonni garaa ofiif jedhanii dhiiga kichuulee barattoota ilmaan oromoo kumaatama dhangalaasan kun murtii isaaniif malu argatanii guyyaan isaan gaabban hinfagaatu. Dhaamsi jabaan asirratti dgatamuu hin qabne lammiilee oromiyaa hundi biyyoota warraaqsi keessaa deemaa jiru irraa waan guddaa barachuu qabu. Kuniis soda lubbuutiif jedhanii dhiiga ilmaan isaanii roorroon dhangala’u osoo arganii awwaallatanii cal’isuun hafuu qaba. Hadooddii cimaa qabaannee waliif tumsuun aadaa keenya tahuu qaba. Akka kanaan sirnas hiraan dhiiga obboleewwan keenaa dhangalaasu kanatti xumura gochuun salphaa ta’a. Eegaa hoogganni dhaaba ULFO tiis gama isaatiin wareegama qabsoo yeroo dheeraa fudhate kana gabaabsuuf jedhee tooftaa cimaa fii imaammata qabsoo haarawa kan filateefiis kanumaafi. kana galmaan ga’uufiis hirmaannaan qeerroo walabummaa oromiyaa murteessaa ta’uu isaa hoogganni dhaaba ULFO ni amana. Dhumarratti maatiilee qeerroo biyyaaf jedhanii ilmaan ofii dhabanii fii, qabsaa’ota qeerroo jaallawwan keenna biraa wareegaman maraan qabsoo waliif tumsuu irratti hundaa’e gaggeessuun guyyaa gabrummaa kana seenaa gochuuf yeroon amma jechuun hoogganni dhaba ULFO dhaamsa isaa dabarsa. TokkummaanHumna !! Oromiyaan Ni Walaboomti !! KHR ULFO/THBO Caamsaa 3, 2013


Yeroo hundaa abbaan maasaa ganama ganama midhaan ilaaluu maasaa dhaqa….

Gamteessaa Sabaatin Amjaajjota Yeroo hundaa abbaan maasaa ganama ganama midhaan ilaaluu maasaa dhaqa. Hennaa ilaaluu midhaan kama nyaatame arga. “Maalumatu nyaata midhaan kiyya?” jedha kophaa ofiititti. Guyyaa lammataallee yoo deebi’ee ilaalu waan isa nyaatu hin argu garuu midhaanuma nyaatame arga. “Amjaajjii kamtu midhaan kiyya nyaata?” jedhee karaa itti baasuu jalqabe. Erga karaa itti baasee geessee booda akkana jedhee yaade “Hiddatti muree kuffisee kan nyaatu jeedala” jedhee biraa gale. Bariisaa yoo deebi’ee ilaalu:- “Amma kan duraatuu yaa caalu; Fixeensa keessa deemuu hin xaaru.” Jetteet abbaa maasaa galatoomfataa karama inni irra deemaa hamjaajjota too’achuuf fayyadamu irratti kuffiftee nyaatte ammas hin saalfattuu! Guyyaa biraa ammo “Maasaa kiyya waan isa nyaatu argee mirkaneessu malee hirriba hin argadhu!” jedheet arguudhaaf murate. “Amjaajjiin midhaan yoo nyaattu muka wajjiin kuffiftu tami tan muka osoo hin kuffisin dhaabatatti cabsattu hoo tami?” jedhee namoota firaa gaafate. Namoonnillee “Dhaddeenis inuma cabsiti garuu kan muka waliin kuffisu jeedala” jedhaniin. Abbaan maasaa midhaan kiyya jedha malee jeedalli nyaachuu irra dabartee akka waan maasaan abbaa hin qabneetti ilaaltee dhaddeen “Maaf nyaatta midhaan kiyya?” jetteen. Dhaddelleen maashillaa corqataa “Atuu asheeta kiyya maalif nyaatta? Bara kana ana qotatee mitii?” jetteen. Abbaan maasaa guyyaa midhaan isaa nyaata qabu irraa eegalee galgala galgala midhaan isaa eeguu jalqabe. Osomaa eeguu hamjaajjotni gaafa tokko yeroo duraan baratanitti dhufanii nyaachuu yoo isaan jalqaban argee itti iyye. Dhaddee fi jeedallis heddu rifatan. Dhaddeefi jeedallis gaafas rifatanii maasii keessaa ba’an. Jeedalli dhaddeen akkana jette “Ati kunoo qoree uffattee abbaan maasaa yoo woraana jabaan sitti ba’e malee ofirraa waraanta anumti maaluma ta’a? Sima jalaan yoo nyaadhe malee.” Jettee dhaddee kadhatte. Guyyaa kana abbaan maasaa akkana jedhee yaade mataa ofii keessatti “Erga rifatanii halkan qixxee dhokatanii yoo dhufan malee galgalaa fi obboroo hin dhufan.” Jedhe. Haa ta’u malee hamjaajjotni caalatti nyaachuuf guyyaa beellamatan. Guyyaa Beellamaa Gaafa kanallee yoo abban maasaa waareffatu dhadee fi jeedalli midhaan nyaatanii quufanii ibidda bobeessanii gamaa fi qamanatti gareedhan wal fooyanii; gareen jeedalallee gara tokko dhaabbatanii gareen dhaddlelee cinaa tokko dhaabbatanii seekkaran; seekkaraanis wal arrabsuu jalqaban. Seekkarri isaanillee akkana jedha:- Jeedala “Dhaddiyowoo jaalaloo abba shubbee; Darasaan keessan midhaan nu lubbe” jetteen Dhaddee “Keessan biyyoon yoo nyaataa laafu namuu; Nurraa dhoorgaa akka hin nyaanne lamuu” jetteen Jeedala “Keessaa biyyon nyaata wal saamaniwoo Corqataan maasaa nu saabaniwoo” jetten Dhaddee “Kee dhiiftee ka nama hin sadinii; Keetimitii afaanii hin badin” jetteen Jeedala “Dhaddiyyowoo nyaattanii quuftaniwoo; Kuffifattanii irra ciiffaniwoo.” jetteen Erga sakkarri hamnaatee oo’ifatanii dhaddeen aartee jeedala qoree itti kaafte “Maasaa koo keessa bayi” jetten. Achamaan jeedaalli “Dhaddiyyoo waan ati jettu haalaf siin jedhe male miidhaa keetif hin jenne” jette araarfachuuf waan qalbii qabduf. Dhaddeellen “ Ati yero duraa na gowwoomisitee ufii keetif kophaan boqqoolloo nyaachoo barbaaddee turte garuu hin dandunne” jetteen. Isaanis akkanatti maasii abbaa qabu nyaatanii irraatti seekkaran; seekkaraas bulanii itti bariinaan adda bayan.


Two prominent leaders desert OLF faction

Taha Tuko and Amin Jundi storm out of OLF’s General Galchu faction citing differences with the group’s leader. The faction’s most senior and considered by many to be the backbone of the group, the duo not only resigned from their leadership posts but also rescinded their membership in the organization. “We hoped to resolve differences within the organizational framework,”Tuko told OPride by phone from Washington. “In the absence of respect for organizational structures, what is left is personalized leadership.” Tuko who has been an activist with the OLF for nearly 25 years was the faction’sinformation officer until last week. Jundi was the Secretary General for the front since the organization announced alliance with the Ethiopian opposition, Ginbot 7. A former Ethiopian General, Kamal Galchu broke with rival OLF faction in 2008. Two years ago, he purged his former comrades and announced changing the organization’s political program. The move to align with Ginbot 7 was harshly criticized by Oromo activists. The news of Jundi and Tuko’s withdrawal comes at a point when there is a flux in the Oromo camp. How and when the situation will coalesce into a clear shape is unknown. However, observers note that after two decades of dormancy, the Oromo camp is showing signs of revival. This is due in part of two recent developments. Many attribute the increased activism to the birth of the Oromo Dialogue Forum, a movement due to be launched by Lencho Lata, the former de facto leader of the OLF from its inception in the early 1970s to his dismissal from the organization in 1993. The other notable development is a recently announced merger between two other factions of the OLF, the Asmara based group led by Dawud Ibsa and Galasa Dilbo’s Transitional Authority. The group’s spokesman in North America could not immediately be reached by phone. Below is copy of the statement sent to OPride by Mr. Tuko. ABO Jeneraal Kamaal Galchuun Hoogganamu irraa Dhaabbachuu Keenna Beeksisuu Qabsoo sabni keenya gabrummaa jalaa bayee mirga isaa akka gonfatu ilmaan Oromootaatin geeggeffamaa turee fi jiru keessatti akkuma akaakilee fi abbootii keennatti yeroo itti umriin keenya gayetti dhaaba ABO jalatti gurmooynee bara dheeraaf itti fufiinsaan keessaa hirmaachaa ar’a geenye. Dhaabni keenya ABOn jaalalaa fi fudhatama ol’aanaa ummata Oromoo biratti qabaattulle, injiffannoolee hawwame galmaan gayuu dhabuu, walqixxummaan miseensummaa dhabamuu fi dhiibbaa godhamurraa jaallan hoogganoota ABO, qondaaltota dhaabaa fi akkasumma miseensota hedduu wajjiin Sochii ABO haaromsuu jedhu keessatti hirmaachuun bara 2008 akka hawwamettillee ta’uu dhabu jijjiramnni ABO keessatti akka argamu carraaqnee jira. Kana boodas akeekni ummata Oromoo aangoo siyaasaan ga’uu akka milkaayuf hawwiin ABO haaromsinee mooraa qabsaawota tokkoomsinee jaarmaya warraaqaa fi dimokraatawaa taasisuun qabsicha finiinsina jedhu mataa dhaaba kanaatiin wal hubannaa fii waldhageettii dhabuun abjuu ta’aa dhufee. Haala abjuun jaarmaya ABO haaroomsuu jedhu hindhugoomin keessatti murna kana wajjiin qabsoo itti fufuuf haalli jiru mijjataa ta’uu dhabuu akkasumas murna kana wajjiin turuun akka nama tokkootti qabsoofnee qabsoo Oromootiif bu’aa buufna jennee waan hin amanneef guyyaa arraa Bitootessa/March 15, 2013 tti murna ABO Jeneraal Kamaal Galchuun hoogganamu keessaa dirqama hoogganummaa ta’ee miseensummaa qabaachaa turre hundarraa fedhii keenyaan ufirraa buusuu keenya qabsaawotaa fi ummata Oromootiifis ifa godhuu barbaanna. Murna kanaa ala uf godhuun keennaa ammoo qabsoo Oromootii ala uf taasisuu akka hinta’in akeekkachiisaa, hanga gabrummaan jirtu qabsoon waan itti fuftuuf waadaa keenya haaromfannee xurree kaayoon qabsoo ummata Oromoo galma gaya jennee amannuun filannee qabsoo keenya akka itti fufnu addeessina. Amin Jundi Xaahaa Abdoo Tuko Disassociating from the OLF Faction Led by General Kamal Galchu Ever since we reached the ripe age, we have continually been taking part in the struggle, as did our forefathers, to end the systematic marginalization of the Oromo people under an oppressive rule and to enable the Oromo to regain its legitimate rights as members of the Oromo Liberation Front (OLF). Noting that the OLF, despite earning the adoration and support of the Oromo people, have become paralyzed from within and without unable to wage an effective struggle to achieve its cherished objectives, we participated, along with other OLF leaders, officers, and ordinary members, in the renewal movement of 2008 with the intention of remedying the manifold maladies that retarded the struggle, removing the dysfunctions that stood in the way of organizational rejuvenation and effectiveness, and overcoming inequities. Afterwards, however, our dream of seeing the unity of Oromo compatriots, the renewal of our beloved organization, its transformation into a progressive and democratic organization, and the intensification of the struggle so as to empower the Oromo people realized gradually turned into one long nightmare after another. Under a circumstance in which our yearning to renew OLF is not materialized and in the absence of an enabling internal environment, finding that not only will our continuing with this faction not meet our own standards but also does not serve the interests of the Oromo struggle and unconvinced that our involvement with the faction would in anyway benefit the cause of the great Oromo people, we want to make public our decision to willingly withdraw from the leadership as well as membership of the faction of OLF led by General Kamal Galchu effective March 15, 2013. As we issue this statement, we want to underscore that, since it is obligatory to persevere in the struggle while our people is still under subjugation, our disassociation from this faction does not constitute distancing from the just struggle of the Oromo people and accordingly we reiterate our determination to renew our commitment to continue our efforts by choosing in due time to be part of a platform that we believe would advance the Oromo people’s legitimate struggle for freedom and justice. Amin Jundi Taha Abdo Tuko


Jaal Jaarraa Duuti Nusaamtuus Yaadni Isaa Abadiif Nu Waliin Jiraata Obboleeyyan Keenya; Abbootii teenya; Ilmaan keenya; Hundi keeysanuu baga nagayaan dhuftan. Assalaamu Aleykum Guyyaa ar’aa wanni asitti walitti nu fide, du’a jaala keenya, wahila keenya, obboleeysakeenya Jaarraa Abbaa Gadaati. Aniis wanniniin godhu, bu’aa bahii jaal Jaarraan keeysa dabre gabaabsee isinii wajjin qooddachuudha. Jaal Jaarraan seenaa boonsituu dheertuu qaba. Namni tokko yeroo gabaabduu tanakeeysatti irraa dubbatee fixuu hindendayu. Kanaafuu, bakka garii kan tuqamuu qabdu qofaan isiniif keeysa baha. Bakki gaggabaaduun tuni gariin yaadannoo inni harka isaatiin barreeyse yoo taatu, gariin ammoo taniin ifiif qaamaan keeysa turetahuudhaan isiniif mirkaneeysa. Barruu yaadanno tani jaal Jaarraan harka isaatiin barreeyse keeysatti akkana ja’a: “Ani abbaa Kiyya, Haaji Ibraam Haamid fii haadha tiyya aaddee MoominaEybootirraa, Konnyaa Gaara Mullataa, baddaa Kufaa Callee, naannooWatar, araddaa waldaya Raammis, ganda Mudiir Gooroo-ttin bara 1939 tti dhaladhe. Eega Amaarri Calanqotti Oromoo cabsee, Nafxanyoota bakka bakka qubachiisee, sirna Malkanyaa hujirra oolchuuf taffaaffi jalqabe, akaakoon kiyya Hamid Ibroo Shaxaa warra lola Calanqoorraa lolchisiisummaan qooda fudhatee fi Oromo Harar biratti akkaandhagayama qabu turee, sirna Amaaraa irratti finciluudhaani beekkama.Akaakoon kiyya nama capha calanqoo booda diddaa sirnaMalknayaarratti soossooha kaase ture. Sossooha san milkeeysuuf Jabuutidhaqee Afar qunnamee, biyya keeysattiis matoota Afarii fi matoolii Oromoo Carcar, Alii Gurraa faa qunnamee mariihatee ture. Bifa kanaan Shaggar dhaqee Oromoo achiitiis qunnamuuf osoo gootota Oromoo kanneen biraatiin marihachaa jiruu diinni irratti dhaqqabe. Kana duuba; Raas Makonnun Qullubbitti haala biyya marihachuuf yaada ja’uun ifitti yaamee achitti nyaata keeysatti summii nyaachise. Akkasitti gaa, matootiin Oromoo kanneen isaa waliin turan fuudhanii osoo yaa’anuu lubbuun karatti keeysaa baatee Maayaa Guddotti awwaalame.“ Jaal Jaarraan seenaa akkanaa tan dhumii hinqabne dhagayaati guddate. LolaCalanqotti tahe, gaafa san shira dalagame, illima diini Oromoof lafa kaaye tan lakkooysa hinqabne arkee, baree daran beekkoomsaan if cimsaa dhufe. Loala san milkeeyfachuuf diinni Oromoo addaan qoodee kaan kaanirratti duulchisee Oromooakka cabse hubatee ture. Capha Calanqoo booda maalummaa sirna malkanyaa,zulmifii eeqqoo fokkoftuu bineensummaa sirna sanii warra isa dura turerraabaratchaa dhufee, itti ababee guddate. Sirni malkanyaa sirna ilmi nama akka beeyladaatti gadaantummaan keeysa jiraatuu ture. Sirna malkanyaa keeysatti, namni Oromoo, jaarsaafii jaartiin ilmoo ifii manatti dhiisanii, jaarsi geeshee ciree, hidhee, baadhatee,farshoon mana nafxanyaatirraa akka hin hanqanne mirkaneeysa. Niitiin Oromooammoo midhaan tumtee, kurkitee, qooshaa daaktee duuydarratti baadhattee amna dheeraa biyyaa-biyya deemtee maatii malkanyaa tajaajiluun hiree jireenya Oromoo tahee ture. Geejjiba malkanyichaa tiysanii, okaya nyaachisanii gabbisuuniifii faltii jalaaqulqulleeysuun dirqama Oromooti. Dibootaafii tumaaleyyii gabbisanii malkanyootaangabbaruun dirqama gaafasiiti. Badii xixiqqoof jecha Oromoon mooraa geengeefirinciltuu keeysatti hidhamee dhiitamaa bulee namni du’e lakkaawamee hin dhumu. Sirna akkanaa keeysetti Oromoon gabrummaaf ramadamee nafxanyoonni sadoo fii badhaadhinaan jiraachuun, Oromoon akkuma beeyladaa biraatti qabeenya Malkanyaaturuu gaafa hubaterraa jalqabee, Jaarraan sirna gadigalummaa kana fonqolchuun hojii dhalootahaaraya gaafa sanii tahuu warra if amansiisan keeysaa tokkofii kan hangafaa ture. Gaafa Xaaliyaan Nafxanyoonni naannoo Hararii fi Gaara Mullataa keeysa turan, irrahedduun bakka itti shaffatan nannoo inni itti dhalate, naannoo tarsimoo qabdu, naannoo Raammisi ture. Nafxanyoonni Xaaliyaanirratti shaffatan kuni qawweehidhatanii waani tureef, Oromoo meeshaa lolaa hinqabne tan naannoo Raamis qubaturratti miidhaa gurguddaa fidanii turan. Nafxanyoonni kuni Oromoo akka qabeenya ifiitti waani laalaniif kani Xaaliyaan mootummaarraa fonqolchee ifiifuu dheefarra jirani qawweefii uleedhaan Oromoo aloolaa turan. Qabeenya Oromoo saamuun, beeyladaa Oromoo akka ifiif fedhanitti yeroo jaalatanitti qalataniinyaachuun, dubartii Oromoo reebuun, dargaggeeyyii Oromoo akka geejjibattife’achuun Oromotti jireenya hadheeysee ture. Jaal Jaarraan zulmii Shiftoonni Nafxanyaa naannoo sanitti hojjatan takka-takkaani dhagayaa guddate. Beekkomsaakkanaa kan xalayaarraa dubbise osoo hin tahin, kan Oromoo imimmaan dhangalaasaahimaturraa barate waliini barnootaaf magaalaa Harar dhaqe. Hararitti naannoo manaheera, manneen hidhaatiifii lafa bulchiinsaa hunda keeysaas wanni jiraa sirna guntummaa Habashaa tahuu akaakkate. Gabrummaan iddoonfamtee bakki irraa taligamtu magaalaa akka Harar faa tahuun ifatti galeef. Cunqursaan, saaminsi, ajjeechaan, hidhaan, sadafa qawweetiin halkanii guyyaatumamuun, beekaa fii aalimni Oromo slphifamuun, arrabaafii araraafamni hundi bakki jiddugalummaadhaan irraa burqu inumaa magaaloota akka Hararfaa tahuudha barate. Magaalaa tanaan olittillee sirni malkanya Shaggarirraa waltajjii kan qabu tahuudhaafii sirni gabrummaa akkanaa kuniis guntummaa sirna Habashaa kan biyyaOromoorra bargaafate tahuu addeeyfachuun achirraahi. Hararitti gochagabroomfaatootaa kani duraan manguddorraa dhagayuu ture takka-takkaanfakkattuulee isanii wajjiin ijaan arkuf hiree arkate. Siyaasaa sirna (systematically) saaminsaa, cunqursaa fi hacuuccaa tani mootummaan Habashaa jiddugalabiyyattiirraa gaggeysituus achirraa barate. Miidhaafii ararafamni hundi kan Raamis qofaaf hiree tahe osoo hin tahin, inumaa kan magaalaa harar qofallee osii hin tahin kan lafa Oromoo hundaa akka tahe achirraa gadi hiikkate. Duraanillee waandarashaan ja’u dhaggeeyfachaatuma ture. Achiin booda waani darashaan ja’u, wanni manguddoon ittiin gumgumtu hundi qaamaa qalbiidhaan galeef. Tanneen jiruu isaaguutuu isa keeysaa hinhaqamin tan akka asiin gadiiti:


Hadhaa Qabsoon qabdu dhamdhamuu dadhabuudhaan, qabsoo keessaa of moggeessuun amaluma qabsoo ti.

Qabsoo nama eddu taatee wajjin jalqabuu fi waadaa ykn hirbuu tokko wajjin yeroo seentu, hunduu wal bira dhaabata. Garuu qabsoo hirbuu seenteef xumuruuf hunduu akka gaafa wajjin hirbuu seeneetti xumurachuu hin danda’u. sababni isaa edduu dha. Kun ammoo amaluma qabsoo iti. Qabsoo keessatti jaallan dura wajjin hirbuu seente sababa agara garaan karaarratti afu. Isaan keessaa amma tokko kaasuuf 1. hirbuu seenan sana galmaan gauuf jecha jaallan wajjin hirbuu seenan biraa haarsaan kufanii afu. Jaallan akkanaa kun hirbuu cabsuun ykn dantaa dhuunfaan otoo hin taane gatii qabsoon gaafatu baasanii, imaanaa dhaammatanii, warra darbanii dha. Jaallan akkanaa kun yeroo hunda seenaa keessatti yaadatamaa fi kabajamaa deemu. Galiin isaan lubbuu isaanii dhabaniif jaallan biraan galma gaha. Maqaan isaanii hunda caala bakka hundatti dhageettii qaba. Lammiin isaaniin boona. 2. jaallan wajjin hirbuu saanan kan karaa irratti wal irraa afaniif dandeettii fi humna itti dhabuun, qaaman keessaa bahu. Jaallan akkanaa kun qaaman dadhaban malee sammuun isaanii waadaa fi hirbuu seenaniif yeroo hunda akka dhaabatanitti jiraatu. Qabsoo qaaman itti hirmaachuu dadhaban, amilee fi gorsaan qabsoo jajjabeessu. Jaallan akkanaa kun akka ambaa qabsootti ilaalamu. Yeroo hunda kabajaa qabu. Qaaman humni isaanii dadhabus yaadaan qabsoo deeggaru. Kan wal lole haraarsu. Aadaa keessa darban dhaloota barsiisu. Dhimma qabsoo dubbachuuf amilee fi honnee qabu. Qaaman hirmaachuu dadhabinis, qalbii fi honneen isaanii hirbuu qabsoo bira jira. Jireenya isaanii waanta itti dhabniif dhaabni isaanii isaan marara. Qabsoof jecha jiruu fi jireenya waanta itti hin horanneef yeroo hunda qabeenyi isaanii qabsoo fi qabsa’ota. Qabeenye honnee isaanii, qabsoo irraa laaffisu hin jiru. 3. jaallan hirbuu fi waadaa wajjin seenanii galma gahuu dadhaban inni biraa ammoo, hirbuu seenan dagatanii jiruu fi jeenya dhuunfaa, qabeenyaa fi mooksaa maalaqaan atamuu dha. Jaallan akkanaa kun yeroo hunda ni dubbatu malee waanta dubbatan sana warra hojiitti hiikuuf amilee qabu miti. Yeroo hunda qabsa’aa of fakkeessu malee, hadhaa qabsoon qabdu hin beekan. Yeroo hunda duubaa dubbatu malee fuundura bahanii gaaffii qabsoon gaafattu deebisuu hin danda’an. Jaallan akkanaa kana bubbeen dhufu hundi isaan fudhatee deema. Qabsoo maqaa itti argachuuf malee qabsa’uuf namoota fedha qaban miti. Amma isaaniif danda’ametti qabsoo irraa fayidaa argachuuf dhama’u malee, qabsoo fayidaa kennuuf qophii miti. Yeroo hunda isaanitti kan muldhatu aangoo dhuunfaa fi qabsoo irraa fayidaa argachuu dha. Namoota akkanaa namni maalaqa qabu ykn fayidaa addaa kennuuf waadaa seeneef isaan hawwata. Qabsa’ota gurgurachuuf duubattti hin deebui’an. Kaleessa waltajjii irra dhaabbatanii qabsoo fi ummata isaaniif waanta hunda kaffaluuf qophii ta’uu isaanii kan ibsan of irraa mulqanii bakka faayidaan dhuunfaan argamtetti godaanu. Namootin akkasii namummaa fi eenyummaa akkasuma qaanii fi safuu oromoon qabu isaan bira hin jiru. Ni kolfu, ni gammadu, ni odeessu, ni wacu, ni fiigu, ni nyaatu, ni dhugu…. Waanti hundi isaan biratti fayidaa guyyaa wajjin deemti. Kanaaf namooti akkanaa kun duri hirbuu kan seenan fayidaa qabsoo irraa argachuuf malee qabsoof bu’aa buusuuf hin turre. Gaafa gaaffii qabsoo hadhooftuu isaanitti dhuftu, qabsoo keessaa ni godaanu. Kana gochuuf kaleessa waanta jedhan hunda dagatanii saalfii fi safuu tokko malee waanta biraa dubbachuu irratti kan isaan dursu hin jiru. Kanaaf namoti akkasii kun warra qabsoo irraa fayidaa barbaadu malee qabsoof fayidaa kennu miti. Yeroo hunda namootiin akkanaa kun olola dharaa oofuu fi facaasuu keessatti kan isaan qaqabu hin jiru. Isaan malee kan qabsoo keessa jiru bakka hin qabu. Waanta hunda gochaa kan turanii fi qajeelchuuf yaalii godhanii kan itti rakkatan ta’uu fi fallii fi malli hunduu harka isaanii akka jirutti namatti ololu. Garuu keessi isaanii duwwaa dha. Qabsoo keessatti maal gumaachitan jedhee namni isaan gaafatu, isaaniif diina. Nama isin malee qabsoon hin jirtu, kana booda qabsoon dhumateef nama jedhu wajjin hariiroo uummatu. Madaala hin qabne irra of kaa’u. seenaan isaanii garuu faallaa isaani ololaanii ti. 4. jaallan yeroo jalaqabaa qabsoo waadaa galan dandeettii dhabuu fi dhibee gara garaan qabsoo irraa of moggeessu. Isaan kun hirbuu cabsuun otoo hin taane, humna itti dhabuu irraa kan maddee dha. Isaan kana dhaabnis akka qaama isaatti fudhatee kabajaan gaggeessa. 5. hadhaa qabsoon baattu dhamdhamuu dadhabuun qabsoo jalqaban karaatti kutu. Isaan kun amilee fi abdii kutannaa irraa kan dhufe, warra karaatti afanii dha. Isaan kun qabsoo irraa fayidaa isaan barbaadanis hin jiru. Garuu ifachuu irraa kan ka’e qabsoo irraa of moggeessu. Eega qabsoo irraa bahanii booda dhimma keessa turan irratti yakkaa fi daba hin dalagan. Duras dadhabanii waanta qabsoo keessaa bahaniif dhimma dhuunfaa isaanii malee dharaa fi soba uumuudhaan olola rakasha hin oofan. Kaanaf mooraa qabsoo oromoo keessatti namni dhuunfanis ta’ee gareedhaan yeroo dhaaba keessa ture irraa of moggeessu, sababa jiru sirnaan beekuun gaarii dha. Namni qabsoo keessatti qooda muldhataa fi qabsa’ota hunda biratti kabajaa fi jaalaa qabu qabsoo irratti lafaa ka’ee labsa baasuuf hin yaalu. Qabsoo sana keessatti qooda guddaa fi muldhataa waanta qabaachaa tureef, sirreessuuf dhama’a malee diiggaaf qabaa gadi nadhiisaa hin jedhu. Tarii haalli ta’uufii didee ykn yaadaa fi yaaddoo inni qabu, yeroof fudhatama dhabee yoo rakkate, qabsoo keessaa bahee yeroo fudhatee ilaala malee, duula diiggaa irratti hin banu. Seenaa qabsoo keessatti namootiin qabsoof gumaacha muldhataa baasan, of imuu fi olola rakashaan dhaaba yakkuuf yaalii hin godhan. Jaallan qabsoo keessatti hadhaa qabsoon qabdu dhamdhamanii beekan yeroo hunda dhaaba isaaniif qusannoo qabu. Jiruuf jireenya waanta itti dhabaniif, haalli jiru isaan gammachiisuu baatus, battalumatti diina ta’anii irratti hin ololan. Yeroo, qabeenyaa fi dandeettii isaanii qabsoof xuruuran waan ta’eef qabsoon isaan marara. Faallaa kanaa warri qabsoo irraa fayidaa argachuu malee, qabsoof fadaa kennuuf dhaaba keessatti amatamanii turan, dhaaba diiguuf xurunbaa qaban hunda itti afuufu. Isaan malee dhaabicha keessa akka qabsa’onni jiran, gurra qabatanii ija dunuunfatanii waakkatu. Madaallii qabsoo keessatti hin qabne ofiif kennu. Waan hin qabneen yeroo of waaman dhugaa itti fakkaata. Namni biraas kan isaan jedhan dhugaadhuma jedhee waan isaaniif ragaa bahu itti fakkaata. Kana irraa ka’anii waca torbaan tokkoof gabaa dhaabbatu. Qabsoon bifa kanaan deemu hin jiru. Dhuma irratti namuu waanta isaan beekuuf waca torbaan tokkoo booda daldaala biraa keessa seenu. Kanaaf namuu qabsoo wajjin jalqaba malee wajjin fixuuf adeemsa qabsootu dhugaa bahaa deema. Hirbuu fi waanan qabsoo jaallan wajjin jalaqaban, amaluma qabsoo ta’ee, adeemsa keessa wajjin xumurachuun hin danda’amu. Kanaaf mooraa qabsoo keessatti yeroo namni lamas namni sadiis ol ka’ee ibsa baasu, qaaniin kanuma abbaa sanaati malee qabsoo keessatti jijjiramni isaan fidan hin jiru. “Dubbii Amma Takfkii Geessu Dhidhiibanii Amma Sangaan Gahuun” soba irratti soba dabalachuun ala gatii hin qabu. Camadaa Hundee camadaa@gmail.com


Maaliif kan dabre irraa hin baranne?

Kutaa duraa Gaafiin asitti dhiyaate kun gaafii walii galaa ti. Gadifageenyaan yoo ilaalle gaafilee gara garaa of keessaa qabaachuu danda’a. Fakkeenyaaf Ilmaan namootaa jiruu isaanii keessatti otuu beekanis ta’ee otuu hin beekin balleessa gara garaa hojjetu. Namni balleessa malee qulqullaa’ee jiraatu addunyaa kana irra hin jiru. Gara kanaan ilmaan namootaa hunduu wal qixxee dha jechuu ni danda’ama. Haa ta’u malee garaa garummaan namaa kan beekamu ykn madaalamu balleessa sana akkamitt akka ilaalani fi maal irraa barachuu akka danda’an irratti. Namni beekaan otuu beekus ta’ee otuu hin beekin balleessa hojjete sana gara galee laaluu dhaan, xinxaalee, hubatee, itti amanee fudhatee gara fuulduraa maal akka irraa baratu yaada. Beekaatu balleessa dabre irraa baratee balleessi akkasii akka deebi’ee hin hojjetamne godha. Muuxannoo irraa argata jechuu dha. Kan dabre irraa barachuun ammo beekumsa guddaa dha. Namni balleessa dabre irraa hinbaranne gara lamaan ilaalamuu danda’a. Tokko kan balleessa sana hinbeekne fi itti amanee hinfudhanne yoo ta’u, eega hinbeekin, itti amanee hin fudhatin balleessa sana irraa barachuus hin danda’u. Kun wallaalaa ykn gowwaa dha. Inni lammataa balleessa dabre sana otuma beekuu garuu itti amanee kan hin fudhanne fi irraa barachuu illee kan hin feene ykn hin barbaadne dha. Namnni akkanaa kun balleessa biraas itti fufuu waan danda’uuf ofis ta’ee nama biraa miidhuu danda’a. Balleessa guddaa caalaa fida. Balleessa tu balleessa biraa dhalcha jechuu dha. Mata duree barruu kanaa irratti “Maaliif kan dabre irraa hin baranne?” jedhee gaafii kana kaasuun koo waa’ee Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti wanni hubatamu tokko tokko waan naa hin galle fi na dhibuufi. Barruu isa kutaa duraa kana keessatti gaafii kana qabsaa’ota fi jaarmayoota siyaasaa Oromoo tiif dhiyeessuun barbaada. Qabsaa’onni fi jaarmayoonni siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii socha’an hunduu kaayyoon isaanii tokkuma natti fakkaata. Kan hundi isaanii dhaabbataniif wanni guddaan tokko kan waliin qaban mirga ummata Oromootiif qabsaa’uu dha. Waayee Bilisummaa uummata Oromoo fi Walabummaa Oromiyaa irrattis ilaalcha fi karaa ittiin deemantu adda adda ta’uu danda’a malee galiin booddee kan hundumaatuu tokkuma jedheen amana. Mee fakkeenya tokkon kaasuu barbaada. Namoota tu bakka tokko ga’uuf ganama ka’anii karaa deemsa jalqaban. Otuma deemaa jiranuu dhaabbatanii akkamitti dafanii bakka sana ga’uu akka danda’an waliin dubbachuu jalqaban. Namoonni tokko tokko karaa kana deemnna jedhu; kan biraa ammo karaa biro yaadu. Garuu galiin isaanii bakkuma tokko waan ta’eef addaan ba’uu hin barbaadne. Karaa irratti walii galuus hin dandeenye. Kana wayya sana wayya irratti waliin mormuu jalqaban. Walii galtees dhaban. Otuma ol baasanii gadi buusanuu yeroonis deemte. Booddee irra walii galteen dhabamnaan gara gara hiramanii karaa adda addaa deemuuf murteeffatan. Karaan gara garaa kunis hundaafuu haaraa waan ta’e fi duraan sirriitti waan hin qorataminiif rakkisaa ta’ee hundi isaanuu otuu bakka barbaadan sana hinga’in aduunis lixxe guyyaanis dukkanaa’e. Dukkanaan deemuun waan hin danda’amneef amma bari’utti guyyaa biraa eeguun dirqama ta’e. Halkan bari’uun isaa hinoolu, guyyaanis dabree guyyaan biraa dhufuun hinhafu. Guyyaa itti aanaas deemsa isaanii itti fufan; garuu murni tokko illee bakka galii sana ga’uu hin dandeenye. Otuu durumaan jalqabuma irratti akkuma galii tokkoof ka’an sanatti karaa irra deemuu barbaadan tokko irratti walii galanii turani rakkoon kun hin uumamu ture; wal jajjabeessanii, human walitti horanii waliin achi ga’uu danda’u turani. Haalli Qabsaa’onni fi jaarmayoonni siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii mirga saba keenyaaf qabsoo keessa jiranis kan fakkeenya kana irraa adda ta’uu miti jedheen amana. Akkuman kanaa olitti kaase, galiin booddee kan hundaa tu tokkuma. Karaa fi ilaalcha tu gara gara ta’uu danda’a. Tooftaa ittiin deemantu adda adda ta’uu danda’a. Garuu akkuma mul’atu tokkumti illee galii hawwame sana ga’uu hin dandeenye. Kanaaf karaa fi tooftaa dafee galii sanaan ga’uu danda’u tokko irratti wal mari’atanii, walii galtee uumanii, tokkummaa dhaabanii waliin yoo deeman malee kophaa kophaa deemuun eessanuu nama hin ga’u jechuu koo ti. Yeroo fi umrii fixuu duwwaa ta’a. Walii galtee fi tokkummaa tu furmaata guddaa dha. Walii galtee fi tokkummaan yoo hin jiraanne akka mana qaawwa baay’ee qabuu ti. Mana qaawwa baay’ee qabu bubbeetu gara garaan itti seena. Yoo bubbeen kun jabaate mana kana jigsuu illee danda’a. Qbsoo Bilisummaa Oromoo keessas walii galtee fi tokkummaan yoo hin jiraanne akkuma mana qaawwa baay’ee bubbeen gara garaan itti seenu sana diinni keenyas gara garaan qabsoo keenya keessa seenee laaffisuu danda’a; dhabamsiisuu illee mala. Gochaan diinaa kan akkanaa kun kanuma mul’achaa jiru dha. Diinni halkkan tokko rafee hinbulu. Halkanii fi guyyaa nurratti duulaa jiru. Duula kana injifannee galii keenya ga’uu kan dandeenyu kan darbe irraa barannee, muuxannoo irraa argannee, dhibdelee nu jidduu jiraniif dafnee furmaata argannee, walii galtee uumnee, tokkummaa ijaarree, humnna keenya cimsinee karaa tokko karaa dafee gara bilisummaa itti nu geessu waliin yoo deemne qofaa dha. Kanaafuu, qabsaa’onni Bilisummaa Oromoo waayee kanaa gadii kana irra deebi’anii akka hubatan carraa kanaan kabajaan gaafachuun barbaada. Waayee kana hin beektan, ana tu isin caalaa beeka jedhee isinitti himuu koo otuu hintaane dhibdeelee isin jidduutti uumaman dhiisaati waayee kanaaf dursa kennaa jechuu koo ti. Rrakkooleen keenya kana duwwaa miti; lakkaawamee hin dhumu. Kana isintu caalaa beeka. Egaa gaafiin ani isniif dhiyeessuu barbaadu: Otuu rakkoolee fi dhugaan jiru kana ta’ee jiruu; dhimma kanaaf dursa kennuu dhaa dhibdee isin jidduutti uumamef daftanii furmaata kennuu dhiiftanii; gara gara faffacaatanii, humna, dandeettii fi qabeenya keessan addaan qooddanii, olola wal irratti gootanii, wal irratti duultanii, alagaa dhaaf ammo balbala bantanii; qabsoon akka laaftu fi qancaru gootanii, saba Oromoof bu’aa tokko otuu hin agarsiisin umrii keessani illee maaliif fixxan? Maaliif kan dabre irraa hin baranne? Maaliif tokko hin taane? Karaan har’a deemamaa jiru eessumaanuu nu ga’uu hin dandeenye. Karaa fi tooftaan bilisummaa keenya dhiyeessuu danda’u tokkummaa duwwaa dha. Wal jaalalli, wal obsuun, wal dhageeffachuun, wal kabajuun, amananii wal amansiisuun, balleessa godhameef illee itti gaafatama fudhachuun aadaa ta’uu barbaachisa. Yoo kun hin jiraanne ykn hin taane, yoomiyyuu tokkumman hin argamu. Yoo tokkumman hinjiraanne ammoo humni keenyas waan laafuuf diinnis nutti cima; bilisummaan achi nurraa fagaachuu dandeessi. Gabroonfataanis umrii bittaa isaa dheerenffata. Beekumsa, dandeettii fi saba bal’aa qabnna. Kan nuyi amma dhabne waliigaltee fi tokkummaa dha. Waan kun dhabameef diinni gara gara qoqqoodee nu balleessuu barbaada. Namooni kara irratti walii hin galle mana yoo ga’anis walii galuu hin danda’an. Bakkee teessumaa barcuma irratti wal loluu danda’u. Gaaf sana ammo sirumaa rakkoo guddaa tu uumamuu mala. Man sana illee diiguu tu dhufa. Kanaaf rakkoo guddaan otuu nutti hin dhufin kan dabre irraa barannee nu ga’e haa jennu. Abdii Boruu Abdii Boruu Email: aboruu@gmail.com


Maaliif kan dabre irraa hin baranne? (Kutaa lammaffaa) Mata duree kana jalatti isa kutaa duraa keessatti qabsaa’ota fi jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan walaba ta’anii socha’aniif gaafii kana dhiyeesseen ture. Gaafiin kiyya walumaa galatti gaafii waliigalummaa fi tokkummaa ti. Dhibdeelee isaan jidduutti uumamaniin kann ka’e gara gara hiramanii, humna ofii dadhabsiisuun, olola wal irratti oofuun, diina dhiisanii wal irratti duuluun, wal arrabsuun, wal abaaruun, sababa kanaan qabsoon Bilisummaa akka qancartu godhuun, umrii isaanii illee kana irratti fixuun isaaniifis ta’ee uummata Orommof bu’aa waan hin qabneef dhibdeelee isaan jidduu jiraniif furmaata argachuuf, waliin haasa’anii, waliigaltee akka uumani fi tokkummaa akka ijaaran kan darbe irraa akka baratan carraa sanaan dhaamsa kiyyaa illee dabarseefiin ture. Barruu kiyya kan har’aa kutaa lammaffaa kana keessatti ammoo gaafuma kanan lammiilee Oromoo hundaafuu dhiyeessuu barbaada. Kun barbaachisaa kan ta’e lammiileen tokko tokko gochaa diigumsa Oromummaa dalagaa waan jiranii fi meediaalee tokko tokko irratti wanni nama gaddisiisu mul’achaa waan jiruuf. Duraan dursee garuu wanni tokko akka hubatamun barbaada. Qabsaa’onni Bilisummaa Oromoo kan qabsoo irratti wareegamanis ta’e kan har’a qabsoo kana irra jiran bu’aan isaan qabsoo kana keessatti uummata Oromoof buusan(agarsiisan) yeroo tokko tokko akka xinnaa itti ilaalama. Kun garuu dhugaa miti. Akka ilaalcha fi amantii kiyyaatti bu’aan isaan nuu buusan baay’ee guddaa dha. Bu’oolee kana keessaa isaan gurguddaan walumaa galatti tokko har’a Afaan keenyaan barreessuu danda’uu yoo ta’u inni biraa ammoo biyyi keenya Oromiyaan addunyaa irratti beekamuu ishii ti. Dhugaa dubbachuu dhaa kun bu’aa guddaa amma kana hin jedhamne dha. Isaan kun lamaan galii gurguddoota haa ta’an malee galiin biroos baay’ee tu jiru. Wanni tokko kan dagatamuu hin qabaanne har’a hundi keenyaa mataa olqabannee Afaan keenya dubbannee, ittiin barreessinee, ittiin hojjennee, aadaa keenya kan kufe olkaafnnee, sadarkaa kana irra ga’uu danda’uun bu’oolee qabsaa’onni Oromoo nuu buusani yoon jedhe waanan dogoggore natti hin fakkaatu. Galii guddaa hawwame (Bilisummaa fi Walabummaa) tu ture malee hoomtuu hin hojjetamnne jechuu hin dandeenyu. Waa baay’ee tu hojjetame, hojjetamaa illee jira. Kana ammoo hundi keenyaa ittiin boonuu tu nurra jira. Namnni waan xiqqaa hin galateeffanne waan guddaa yoo argate illee galata hin jedhu. Kanaaf rakkoolee har’a dhalatan qofaa hordofnnee kaan dagachuun sirrii miti. Karaa qabsaa’onni keenya deemanii as ga’an of duuba garagallee ilaaluu tu nurra jira. Eessaa ka’anii eessa akka jiran illee hubachuu tu nu irraa eegama. Kabaja guddaa isaaniif qabaachuun barbaachisaa dha. Nama waan tokko namaa godhe dhiisii akkanumattuu nama kabajuun aaduma Oromoo ti jedheen amana. Akka ilaalcha kiyyaa itti qabsaa’ota fi jaarmayoota siyaasaa Oromoo kan wal dhabsiise fi dhibdeeleen isaan jidduutti akka uumaman kan godhe ilaalcha, karaa fi tooftaa isaan itti amanani malee kaayyoon isaanii gara gara ta’ee natti hin fakkaatu. Kaayyoon isaanii tokko kan walii mirguma keenyaaf qabsaa’uu dha. Erga kan wareegamanis mirga keenyaaf jedhanii lubbuu isaanii dhabanii, kan qabsaa’aa jiranis umrii isaanii qabsoo kanarratti fixanii kun hunduu dhimmuma (mirguma) keenyaaf waan ta’eef nuyi ammoo kabaja guddaa isaanii qabaachuun dirqama keenya yoon jedhe illee dharaa miti. Balleessa isaan hojjetan qeequun mirga keenya, kana godhuun barbaachisaa dhas.Yoo waan gaarii hojjetan isaan jala kaannee yoo balleessa ykn dogoggora hojjetan ammoo irraa garagallee isaan arrabsuu fi abaaruun, akka diinna itti ilaaluun, tuffachuun (kabaja dhabuun) kan nama irraa eegamuu miti. Namnni tokko yoo waa hojjetu ykn godhu hojjaa ykn gochaa sana keessatti balleesa argamsiisa. Gabaabinumatti kann hojjetu tu waa balleessuu danda’a jechuu dha. Kan hin hojjenne kan homaa waa tokko hin goone taa’eetuma balleessa hojjechuu hin danda’u, calliseetuma taa’uun isaa yoo akka balleessaa itti ilaalame malee. Kanaaf namni tokko ofiisaatiif otuu homaa hin godhin nama tokko irratti baleessa argeef nama sana arrabsuu fi abaaruun irra hin jiru. Kan baay’ee nama gaddisiisu lammiileen tokko tokko namoota irratti duuluu, olola irratti oofuu, nagaa booressuu fi kan kana fakkaatan akkuma hojii godhatanii argamuu isaanii ti. Waan gaarii waan dubbatan ykn dalagan itti fakkaata malee balleessa amma kana hin jedhamnne akka gochaa jiran hin galleef natti fakkaata. Yookanis otuma beekanuu godhan ta’uus danda’a. Kan ta’es ta’u yoo badiin tokko dhalate garuu isaanis akka kana irraa hin hafne beekuu qabu.”Amma naa ife (natti mul‘ate) jedhe ballaan mana gubee”jedhee makmaakaa miti Oromoon. Hunda caalaa gaddisiisaa fi balleessa hamaan olola lammiileen tokko tokko godhani fi summii jibbaa uummata keenya keessatti facaasuu isaanii ti. Ilmaan Oromoo ilmaan abbaa fi haadha tokkoo ganda, naannoo fi kutaa dhaan addaan faffacaasuu barbaadu. Otuu rakkoo baay’ee qabnnuu rakkoo biraa uumanii akka qabsoon Bilisummaa illee naaftu godhuu barbaadu. Kun dhugaa meeshaa diigaa Oromummaa ti. Warrii daba daangaa hinqabne hojjetan kun dhuga Oromoo miti, yookaan alagoota, yookanis ammoo ergamtoota alagaa ti malee Oromoo ta’e namnni sammuun isaa sirriitti yaaduu danda’u uummata Oromoo irratti dalaga akkanaa hin dalagu. Yeroon ammaa yeroo Oromummaa cimsanii, wallin haasa’anii, waliigaltee godhanii, tokkummaa ijaarani, harkka wal qabatanii, humnna jabeessanii qabsoo cimsanii gara galii booddee itti waliin deeman malee yeroo duula diigaa akkanaa kanaaf boqonnaa haaraa bananii miti. Yeroon ammaa Oromummaa fi Obbolummaa dhaan humna walii ta’anii diina injifatanii Bilisummaa uummata keenyaa fi Walabummaa biyya keenyaaf yoomiyyuu caalaa kan qabsoo finiinsani malee yeroo, gandaan, naannoo dhaan, kutaa dhaan, amantii dhaan, beekumsa fi qabeenyaan wal qoqqoodanii miti. Kun tooftaa fi olola diinaa kan ittiin gargar nu hiranii nu balleessuuf itti qophaa’annii dha. Tooftaan diinaa kan akkanaa kun tooftaa dulloomaa kan waggaa dhibbaa ol itti fayyadamani fi amma illee itti fayyadamaa jiranii dha. Kun nuuf haaraa miti. Kanuma kanaan duras argine fi beeknu dha; kan seenaan illee agarsiisuu dha. Kan balleessi meeqa nurratti ittiin hojjetamaa ture fi har’a illee itti jiru dha. Naannoo kamittuu haa dhalatu, kutaa kamiyyuu haa dhufu, amantii fe’e haa qabaatu Oromoon tokko. Oromummaa ofirraa dhiquu hin dandeenyu. Kun dhaloota fi uumaa waaqayyoo ti. Akkuman barruu kiyya isa duraa keessatti jedhe ammas kanan irra deebi’uu barbaadu: Wal jaalalli, walii nawuun, wal gorsuun, wal dhaggeeffachuun, wal kabajuun, wal amanuun, wal amansiisuun akkasumas balleessa godhameef illee itti gaafatama fudhachuu danda’uun aadaa keenya ta’uu barbaachisa. Yoo kana hojii irra oolchine rakkoon takk illee nu jidduu itti argamuu hin dandeessu. Waaqayyo waliigaltee nuu haa kennu; akka tokkoomnnu nu haa godhu; humna fi jabeenya nuu haa kennu. Kan waaqayyo dhalootaan nuu kenne beekumsa, qabeena fi biyya hawwamtuu qabnna waliigaltee fi tokkummaa qofaa dhabnne. Waaqayyo bilisummaa dur qabnu kan diinni qawwee dhaan nurraa fudhate deebifnee akka argannu nu haa godhu. Amma walitti deebinutti nagaan turaa. Abdii Boruu Disclaimer: The author of the article whose opinions are published here carries the full responsibility of any kind related to his/her contribution. “bilisummaa.com” IS NOT accountable for any thought and content of the author’s articles/documents. Also, bilisummaa.com is an independent publication that does not endorse any single idea or represent any entity or group


Oromoo fi Waanti Itti aanee dhufu Maali?

Bitootessa 20, 2013, WASHINGTON DC (VOA Afaan Oromoo) — As United States kutaa Minnesootaa keessa kan maadheffate gumiin lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Oromoo sanbata darbe jechuunis Bitootessa 16, bara 2013 magaalaa Miniyaapolis keessatti geggeessamee jira. Kaayyoon wal ga’ii sanaa haala dinagdee, siyaasa, hawaasummaa aadaa fi egeree uummata oromoo maal akka ta’e irratti mari’achuu ture. Wal ga’ii sana irratti hoogganoota gareelee siyaasaa Oromoo, hayyoo taa fi uummati naannoo irratti argamuu dhaan mala ittiin gara fuula duraatti tarkaanfachuun danda’amu irratti mari’atanii jiran. Adda addummaan yaadaa gareelee siyaasaas haa ta’u namoota dhuunfaa hawaasa tokko keessa jiran gidduu jiru addaan nama qooduu hin qabu, bakka sanaa walitti dhufuu dhaan haaala ittiin garaa garummaa ofii walitti fidanii uummata ofiif hojjetan mala dha’uun barbaachisaa ta’uu kanneen wal ga’ii kana qindeessan nuuf ibsanii jiru. Gaaffiin uummata Oromoo guddaa fi hanga yoonaa deebii kan hin argatin jiru waan ta’eef deebiin hamma argamutti dhiibbaa gochuu kan itti fufan ta’uunis ibsamee jira. Dhiittaa mirga namaa yeroo yerootti raawwatama jedhamee gabaasamuus addunyaatti beeksisuuf angawoota gameeyyiitti beeksisuu kan itti fufan ta’uu isaaniif furmaati ni argama jedhanii kan abdatan ta’uu kanneen konferensii sana qindeessan mata duree marii isaanii “Oromoof waan itti aanee dhufu maali?” kan jedhu tuquun ibsanii jiran. Sagalee: http://realaudio.rferl.org/voa/AFAN/manual/2013/03/19/91d36094-b1cd-48bb-9301-70366b09decb.mp3 –VOA Afaan Oromoo


Bitootessa 20, 2013, WASHINGTON DC (VOA Afaan Oromoo) — As United States kutaa Minnesootaa keessa kan maadheffate gumiin lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Oromoo sanbata darbe jechuunis Bitootessa 16, bara 2013 magaalaa Miniyaapolis keessatti geggeessamee jira. Kaayyoon wal ga’ii sanaa haala dinagdee, siyaasa, hawaasummaa aadaa fi egeree uummata oromoo maal akka ta’e irratti mari’achuu ture. Wal ga’ii sana irratti hoogganoota gareelee siyaasaa Oromoo, hayyoo taa fi uummati naannoo irratti argamuu dhaan mala ittiin gara fuula duraatti tarkaanfachuun danda’amu irratti mari’atanii jiran. Adda addummaan yaadaa gareelee siyaasaas haa ta’u namoota dhuunfaa hawaasa tokko keessa jiran gidduu jiru addaan nama qooduu hin qabu, bakka sanaa walitti dhufuu dhaan haaala ittiin garaa garummaa ofii walitti fidanii uummata ofiif hojjetan mala dha’uun barbaachisaa ta’uu kanneen wal ga’ii kana qindeessan nuuf ibsanii jiru. Gaaffiin uummata Oromoo guddaa fi hanga yoonaa deebii kan hin argatin jiru waan ta’eef deebiin hamma argamutti dhiibbaa gochuu kan itti fufan ta’uunis ibsamee jira. Dhiittaa mirga namaa yeroo yerootti raawwatama jedhamee gabaasamuus addunyaatti beeksisuuf angawoota gameeyyiitti beeksisuu kan itti fufan ta’uu isaaniif furmaati ni argama jedhanii kan abdatan ta’uu kanneen konferensii sana qindeessan mata duree marii isaanii “Oromoof waan itti aanee dhufu maali?” kan jedhu tuquun ibsanii jiran. Sagalee; http://realaudio.rferl.org/voa/AFAN/manual/2013/03/19/91d36094-b1cd-48bb-9301-70366b09decb.mp3 –VOA Afaan Oromoo


Odeeffannoowwan Bu’uuraa

Moggaasa Maqaa: Oromiyaa Magaalaa Guddoo: Finfinnee Teessuma Lafaa Teessuma: Kutaa Baha, giddugaleessaa fi Lixaa Itiyoophiyaa 3024’20’ ka. hanga 10’23’26’ ka. fi 3407’37’ ba. irraa hanga 42058.51. bahaatii. Argamsa: Itiyoophiyaa Bal’inaa: Iskuweer kiilomeetira 363, 136 km2(Bal’inaa lafaa waliigalaa Itiyoophiyaa keessaa %34.3 qabata) Olka’iinsa lafaa: Qixa dirra galaanarraa meetira 500m – 4377m Daangaalee lafaa: KM 5700; daangaa Addunyaa Km 600, daangaa biyyoolessaafi KM 5100 Haala Qilleensaa: Baddaa Badda-daree Gammoojjii Qabeenya Uumamaa: Qabeenya bishaanii hedduu Lafa qonnaa bal’aa Albuuda sibiilaa fi sibiilalaa Warqii TaantaalamiiOromiyaa Maxxansa 4 Lak. 4 2004 5 Fuula Bosonaa hedduu Bineeladotaafi bineensota bosonaa akaakulee adda addaa hedduu qabdi. UUMMATA Baay’ina Uummataa: 30,307,699 Dhiira: 15,264,086 Dubartii: 15,043,613 Afaan hojii: Afaan Oromoo CAASAA Ergamtootaa MOOTUMMAA wayyaneetiin qaxaraman Qaama seera Tumu: Caffee/ Paarlaamaa Mootummaa Naannoo Qaama Raawwachiistuu: Sadarkaa afuritti kan hundeeffame dha Bulchiinsa Mootummaa Naannoo Oromiyaa fi Mana Marii Bulchiinsa Naannoo Bulchiinsa Godinaa – Godinaalee 18 Mana Marii Aanaafi Bulchiinsa Aanaa – Aanaalee 304 Mana Marii Gandootafi Bulchiinsa Gandaa -Gandoota qonnaan bulaa 6343 -Gandoota magaalaa 369 Qaama Seera Hiiku: • Mana Murtii Waliigalaa • Mana Murtii olaanaa • Mana Murtii Aanaa • Manneen Murtii Hawaasummaa Paartiilee siyaasaa: Sirna paartilee hedduu • Dhaabbata Dimookiraatawaa Uummata Oromoo (Naannicha hogganaa kan jiru) • Koongiraasii Biyyooleessa Uummata Oromoo • Paartii Qindoominaa Tokkummaafi Dimokiraasiif • Warraaqsa Federaalistii Dimokiraassummaa Oromoo • Paartii Sirna Gadaa Dinagdee • Harki Caalaan Qonnarratti kan hundaa’e Qonni humna namaa hedduu kan qabateefi GDP/Guddina dinagdee naannichaaf qooda guddaa kangumaachu dha. Oomishawwan dame Qonnaa Gurguddaa: dheedhii, midhaan agadaa, buna, shaayii, midhaan zayitaa, kuduraa, muduraa, jirbii, shonkoora, mi’eessitu, gogaafi kal’ee, beeyladaa, abaaboo…… Industiriiwwan Gurguddaa: Waarshaalee nyaataa, dhugaatii, huccuu, gogaa, keemikaala, waarshaalee sibiilaa, simintoofi kkf Oomishaalee gabaa alaatti ergaman gurguddoo: – Buna, abaaboo, jimaa, warqii, oomisha gogaa, horii dhaabbataa, foon, midhaan zayiytaa… Maallaqa Naannichatti ittiin daldalamu: Birrii Hojiilee Invastimentii: Bara 2002/2003 • Kaappitaala galmaa’ee: Birrii billiyona 249 • Pirojeektiiwwan eeyyamaman: 14,380 • Bay’ina dureeyyota Biyya keessaa: 866 • Kaappitaala: Birrii miliyoona: 101,125 • Bay’ina dureeyyota Biyya alaa: 1,604 • Kaappitaala: Birrii miliyoona 94,983 Carraa hojii Uumamuu (wayita guutummaatti hojiin jalqabamu) namoota 1,953,563Oromiyaa Kan dhaabbata qacaraman: 684,643 Kan yeroof qacaraman: 1,268,920 Carraalee Investimantii Gurguddaa: Qonnaafi hojiilee qonnaa waliin walqabatan Agiroo-Industirii, Industirii, Hoteelaafi Turizimii Riilisteetii, Barnoota, Fayyaa, Daldala, Geejjiba…… Oromiyaa keessatti hojii investimentiif haalawwan mijaawaa jiran:- Bu’uuraalee misoomaa haala gaariin diriirfaman Humna oomishaa naamusa hojiifi fedhii hojii qabu Qabeenya uumamaa bal’aa kan akka lafaa, bisaan … Uummata haala gaariin nama simatu Tooftaa nageenya invastimantii eeguu amansiisaafi abdachiisaa Bu’uuraalee Misoomaafi Tajaajiltoota Geejjiba Daandii qilleensaa: Daandiin qilleensaa Itiyoophiyaa magaalawwan naannichaa gurguddootti tajaajila ni kenna. Baabura: Daandiin Baabura Itiyoo-Jibuutii Oromiyaa qaxxaamura Daandii Konkolaataa: Daandii yeroo maraa 13,033.53km Daandii Aaspaaltii 2653.88km Daandii Cirrachaa 8503.7km Daandii Hawaasaa 25,300km Daandii baadiyaa 8702.65km Telekoominikeeshinii: (Ergaa wayyanee tamsaasan) Tajaajila bilbila idilee, bilbila shiboo malee, tajaajila bilbila mobaay¬ilii, tajaajila bilbilakafaltiin, gandoota baadiyyaatiif tajaajila kominikeeshiinii WILL, tajaajila maltiimiidiyaa, tajaajila toora intarneetti birood- baandii, tajaajila toora intarneetii diyaal-aappii, waradaa neettii, iskuul neettiifi tajaajila agiriineettii. Dhaabbilee Sab- quunnamtii Afaan Naannichaatiin/AFAAN OROMOO/ hojjetan • Televizhiinii Oromiyaa • Raadiyoonii Oromiyaa, • Raadiyoonii Itiyoophiyaa (Sagantaa Afaan Oromoo), • Raadiyoonii Faanaa (sagantaa Afaan Oromoo), • Oromiyaa FM (yeroo dhiyoo keessa kan hojii eegalu) Maxxansaalee:- “Kallacha Oromiyaa”, “Bariisaa”, fi “Oromiyaa” gaazexaa torbaniin maxxanfamu Hawwattoota Turizimii Oromiyaa Kan Uumamaa Haroowwan: bishooftuu , Hora Arsadii, Horaa, kiiloolee, Cuqqaalaa, Kurruuftuu, Babbogayaa, Wancii, Dandii, Dambal, Abiyaataa, Shaallaa, Laangaanoo. Bosona uumamaa gurguddoo: Mannaagashaa Suubbaa, Cillimoo Gajjii , Dodola Adaabbaa Tulluuwwan: Asaboot, Diimtuu, Cilaaloo Paarkiiwwan: Paarkii Awaash, Paarkii Gaarrewwan Baalee, Paarkii Abiyaata- Shaallaa. Risoortii: Risoortii Langaanoo, Risoortii Soodaree, Risoortii Hora wal¬isoo, Risoortii Hora Amboo, Hurka Bokkuu, Hora gara gadii . Iddoowwan Seenaa Iddoowwan waaqeffannaa: Dabralibaanos, Asaboot, cuqqaalaa (zuquala), Tulluu Guddoo, Maaraamii Adaadii Iddoowwan hambaa: Awaash Malkaa Qunxure, Boca Dhakaa, Magaalaa Haaraar, Dhakaa Laga odaa. Masaraawwan: Abbaajifaar, Kumsaa Morodaa Goda-hambaawwan: Muuziyeemii Jimmaa, Muuziyeemii Wallaga, Muuziyeemii, Muuziyeemii Ejeree (Addis Alem) Holqawwan: Soof Umar, Achaaraa, Ayinagee. Haala Waliigalaa Mootummaan Naannoo Oromiyaa Bulchiinsa Naannolee bara 1984, labsii lak. 7/1992tiin hundeeffaman keessaa isa tokko dha. Bal’inni dachee Oromiyaa km2 363,314.9 dha. Naannoon Oromiyaa bal’ina dachee Itoophiyaa waliigalaa keessaa %34.3 dha. Naannoon Oromiyaa Tiigiraay malee Naannolee Itoophiyaa hunda waliin wal daangeessa. Oromiyaan haala teessuma lafaatiin akaaku¬lee sadiitti qoodamti. Isaaniis, baddaa fi gammoojjii lixaa, baddaa fi gammoojjii bahaa fi sulula. Waluumaagalatti olka’iinsi dachee Oromiyaa qixa dirra galaanarraa meetira 500 –meetira 4,377 gidduutti argama. Teessuma lafaa Naannoon Oromiyaa teessuma dachee gosoota adda addaa baay’ee qabdi. Naannichi tulluuwwaniin kan marfamte, lafa diriiraa, boqoqqee¬wwan, sululawwan, dirreewwan babal’aa fi akkasumas Tulluu Diimtuu sadarkaa qixa galaanarraa meetira 4377kan dheeratu naannichatti argamuu. Lafa naannichaa keessaa %49 kan ta’uu qixa galaanarraa meetira 1,500 oliitti kan argamuu baddaa yoo ta’uu. Gammoojjii fi sulullii immoo lafa naannichaa keessaa % 51 qabataniiru. Haala qilleensaa Haalli qilleensa Oromiyaa sababa garaagarummaa ol ka’insa lafaatiin, kallattii laatiitiyudii, marsaa fi dhiibbaa qillensaa akkasumas dhiyeenya galaanarraa kan ka’ee haalawwan qillensaa gara ga¬raa qaba. Walumaagalatti gammoojjiin bahaa %30 ta’uu qillensaa gogaa qaba. Baddaawwan xixiqqaan giddu-galeessaa fi lixa Oromiyaa %35 ol taa’an qillensaa roobaafi hoo’aa tirooppikaalii yommu qabaatan baddaawwan gurguddoon immoo haala qillensaa bulluqaa fi rooba Oromiyaa Maxxansa 4 Lak. 4 2004 11 Fuula tirooppikaalaafi qillensaa gogaa qabu. Giddu-galeessi hoo’insa wag¬gaa naannoo Oromiyaa 19.30c yoo ta’uu gammoojjiitti immoo giddu¬galeessaan 300c ol ta’a. Oromiyaan waggaattii rooba gannaa cimaa fi rooba arfaasaa xiqqaa argatti. Facaattiin giddu-galeessaa rooba waggaa iddoodhaa iddootti garaagarummaa kan qabuu yoo ta’uu baddaawwan kallattii hundaan hir’achaa deema(mm 400 gadi). Uummata Naannoolee Itoophiyaa keessaa bay’ina uummataa fi bal’inaa dacheettiin Oromiyaan 1ffaa dha. Ragaan Biiroo Maallaqaafi Misoo¬ma Diinagdee Naannoo Oromiyaa irraa argamee akka mul’isutti baay’inni uummata Naannoo Oromiyaa 30,307,699 dha. Kana kees¬saa 3,951,678 kan magaala jiraatuu yoo ta’uu dhiirri 2,000,386fi dhalaa 1,951,292 dha. Uummata baadiyaa jiraatuu 26,356,021 keessaa dhiirri 13,263,699 yoo ta’uu 13,092,322 dhala dha. Uum¬mata Oromiyaa keessaa harkii caaluu baadiyyaa jiraata.Diinagdeen Naannoo Oromiyaa harkii caaluu qonnaa irraattii kan hunda’ee dha. Uummata Naannoo Oomiyaa Oromiyaa saboota, sab-lammootaa fi uummatoota garaagaraatu waliigalteedhaan keessa jiraata. Amantiiwwan Oromiyaan Naannoo Amantaawwan hedduun keessatti argamtuu fi amantootni garaagaraa wal jaalaa fi walkabajuun tokkummaan keessa jiraatani dha. Hordoftootni Muslimaa, Ortodoksii, proteestaantii, kaatoolikii, amantiin karaa aadaatiin Waaqa ittiin galateeffatan kan akka Waaqeeffannaa ni argamuu. Amantawwan Musliimaa fi Kiristaana duraa kan turee yoo ta’uu Waaqeeffannaan sirna amantii Uumaa/Waaqa/tokkicha qofatti amanuudha.Oromiyaa Maxxansa Afaan Afaan Oromoo Afaan warra Kushatik keessatti ramadama. Naan¬noo Oromiyaa keessaattii afaan hojii Afaan Oromoo ti. Kana malees, afaan oromoo Afaanota Itoophiyyaa keessatti baay’inaan dubbata-man shan keessaa isa tokko dha. Afaan Oromoo Afaanbarnootaa ta’uun mana barnoota sdarkaa tok¬koffaa hanga yuunivarsiitiiwwaniitti Diploomaa, Digirii jalqaba fi Di¬girii lamafaatiin kennamaa jira. Maxxansootni, tiyaatiriiwwan, fiilmiiwwanii fi TVfi Raadiyoon Afaan Oromootiin dagaaganii jiru.