Dhaddachi Federaalaa Dhimma Lamroot Kamaalirratti Murtee Kennuuf Ture Beellama Biroo Qabate

Ajjeechaa Hacaaluu hundeessaan kan himatamte Laamroot kamaaliin dhaddachi mana Murtii Olaanaa Federaalaa ka Lidetaa jiru bilisa jedheenii ture. Yaa tahu malee Abbaan Alangaa Federaalaa murtee kana rratti Mana Murtii Olaaanaa federaalaa Siddisti Kiilootti Ol iyyannoo ka galafatee ture yoo tahu Dhaddachi oliyyannoo yakkaa lammaffaa dhimma Laamroot Kamaal irratti murtee kennuuf adoolessa 5, bara 2013tti beellama kennee ture. Dhaddacha gaafa Adoolessa 5 bara 2013 rrattis abbaan seeraa, wal falmii garee lamaanii daddhacha darbeerratti murtee harra kennuun akka hin danda’amne eeranii ammas beellama biroo harraaf, jechaan, Adoolessa 22, bara 2013’f qabaniiru. Harra dhaddacha dhimmi kanarratti taa’amerrattis, Abbootiin seeraa, murtee haqa tahe laachuuf dhadhachi galmeen yakkaa poolisiin ittiin jecha shakkamtuu kana fudhate haa dhiyaatu jechuun ajajanii beellama biro kennan. Abbootiin seeraa kun, waayee himata kana waan qulleeffannuuf galmeen kun nu barbaachise jechuun beellama biroo Adoolessa 30, bara 2013f qabanii jirani. Himatamuunis ma foddaan dhaddacha kana hordoftee, beellama kanarrattis komii akka hin qabne himte. Ajjeechaa Hacaaaluun namoota to’annoo poolisii jela oolfamanii himanni itti baname afran keessaa takka ka taate Laamroot Kamaal, Gurraandhala 18 bara 2013 Mana Murtii Olaanaa Federaalaa lidetaatti dhiyaattee himata kanarraa bilisa jedhamtee turte. Alas ka ishee guula himataman, Xilaahun Yaamii, Kebbedee Gammachuu fi Abdii Alamaayyoo Manni Murtii Olaanaa Federaalaa lidetaa badii irratti muruun ni yaadatama. Ammas Manni Murtii Olaanaa Federaalaa Lidetaa yaada himatamtoota sadeenii kanaa dhaggeeffachuuf Roobii dhufu; jechuun Adoolessa 8, bara 2013tti beellama qabatee akka ture ni yaadatama. Beellama darberrattis himatamaan duraa, abbaa maatii tahuu waan himeef, kun angawoota mootummaan mirkanaayee ragaan naaf yaa dhiyaatuu jechaan manni murtii lidetaa Adoolessa 27, bara 2013tti beellama biroo qabatee jira. No media source currently available


Manni Murtii Dhimmi Jawaarfaa Bakka’saan Hin Jirretti Akka’laalamu Murteesse

Manni Murtii Federaalaa dhaddachi Lidetaa, galmee Jawaar Mohaammed jelatti warra himataman namoota 24 keessaa waayee namoota 4 taayee murtee dabarseera. Namootni afur, Jawaar Mohammed, Beqqelee Garbaa, Hamzaa Adaane fi Dejenee Xaafaa kanaan dura dhaddhacha guyyoota lamarraa jechuun beellama gaafa waxabajjii 21 fi 29 bara 2013 rraa sababa mootummaan murtee manni murtii biyyattii kennaa jiru kabajaa hin jiru jedhuun hafanii akka turan niyaadatama. Kaleessas beellama manni murtii federaalaa lidetaa waayeesaanii taayerratti ka hin argamne yoo tahan dhaddachi himata isaanii ilaale kun garuu si iachi isaan argamuu baatanus galmecha ilaaluun akka itti fufu murteesseera jedhan Obbo Kadiir Bulloo Abukaatoon himatamtoota. Obbo Kadir galmee himataa kana jelatti namootni 24 akka himatamanii jiran eeranii, isaan keessaa kan bakka isaan hin jirretti himatni isaanii dhaggeeffatamuun itti fufu namoota afran malee ka warra kaaniirratti murteen addaa dabre hin jiruu jechaanis dubbataniiru. No media source currently available


Ba’ii Filannoo Itiyoophiyaa fi Deemsa Gara Fuul-duraarratti Hayyoonni Maal Jedhu?

Ba’ii filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa fi dhimmoota sanaan wal-qabatan ilaalchisee hayyoota lama, hayyuu seeraa fi Yunivarsitii Finfinneetti barsiisaa seeraa, Obbo Cheerinnet Hordofaa fi xiinxalaa siyaasaa fi hayyuu dinagee, Dr. Guutuu Teessoo waliin marii kutaa lamaa Dirree Dimookiraasii irratti geggeessinee jirra. Deemsa filannoo fi ba’ii isaa, paartiin filannoo gaggeeffameen sagalee caalmaa argate rakkoo biyyattiin amma keessa jirtu furuuf maal akka gochuun akka irraa eegamu, qormaatni fuul-dura isaa jiran maal maal akka tahanii fi dhimmoota biroo irratti fuuleffachuun yaada gam agama isaanii dubbatan, hayyoonni lameen. Rakkoon gama siyaasaatiin jiru yoo furame rakkoolee biroon furmataa argachuu danda’aullee, jedhan. Qophii kutaa lameenii duraa-duuba dhaggeeffadhaa. No media source currently available


Dargaggoota 3000 ol Finfinnee Keessaa Raayyaa Ittisaatti Dabalamuuf Jiran Jedhameef Sirni Geggeessaa Qophaahe

Dargaggoota magaalaa Finfinnee kuma sadi’ii ol tahan, jechaa dursaa ”Itiyoophiyaa baraaruuf nan duula,” jedhuun, raayyaa ittisa Itiyoophiyaatti dabalamuuf qophaa’aniif sagantaan geggeessaa taasisameefii jira. Kan dargaggoota kana geggeessan gootota abbootii, aangawoota ol’aanoo bulchiinsa magaalattii fi jiraattota yoo tahu, ka sirnicha geggeessaa irratti argamuun dubbatan ministarri Ittisaa Itiyoophiyaa, Dooktor Qana’aa Yaadataa, “duultonni diina injifatanii deebi’u,” jedhanii jiran. Qarshii miliyoona tokkoo olitti ka tilmaamamu maallaqni jiraattotaa fi abboota qabeenyaa irraa walitti guurame immoo deggersa raayyaa ittisaaf akka oolfamu ka dubbatan, kantiibaan magaalaa Finfinnee, Aadde Adaanech Abeebee, gargaarsicha ministaricha ittisaa, Dr. Qana’aa Yaadataatti kennanii jiran. Tsahaay Daamxoo, Finfinnee irraa gabaasaa qabdi. No media source currently available


Waa’ee Araadaa fi Dargaggummaarratti Dargaggoota Amboo Sadii Waliin Marii Geggeessame

Dargaggootni Magaalaa Amboo keessa jiraatan sadii waa’ee araadaa fi dargaggummaa irratti marii Raadiyoo Sagalee Ameerikaa wajjin taasisaniin, haala itti gara araada jimaa fi tambootti dhufan ennaa dubbatan, “dhiibbaa hiriyaa, hojii dhabuu fi bakka oolan dhabuu tu kanatti nu galche,” jedhan. Dargaggootni sadeen araada Jimaa fi tamboo dhaabuudhaaf tattaaffii gochaa jiran dubbatanii, miidhaa araadni fidu ilaalchisee, muuxannoo qaban irraa ka’uun dargaggootaa fi qaamota hawaasaa kaaniif illee dhaamsa qaban. Naakoor Malkaa tu mariisisee, caqasaa. No media source currently available


‘Mo’aa’: Fiilmii Afaan Oromoo Haaraa

Fiilmiin " Mo'aa" jedhamu kan afaan Oromootiin hojjetame ifaajee waggaa 10tii boodaa gidduu kana dawatootaaf dhihaatee jira. Daarektaari fi barreessan fiilmichaa Bekii Uumaa tatoota hedduu kanneen ammaan dura fiilmiitti hirmaatanii hin beekne hirmaachisuun akka fiilmicha hojjete ibsa. Daawwattoonni fiilmii Mo'aa yadaa isaanii Raadiyoo Sagaalee Ameerikaattif kennan fiilmichi roga hundaan qulqulinaan kan hojjetame tahuu dubbatan. No media source currently available


Feestivaalli Ispoortii Ameerikaa Kaabaa Magaalaa Handaara Miniyaapoolis Jirutti  Jalqabame

Ka torban tokkoof geggeessamu feestivaalli Federeshinii Ispoortii Oromoo Ameerikaa Kaabaa Sanbata darbe bakka jaallattoonni isportii Minnesootaa fi kutaalee biyyattii garagaraa irra dhufan argamanitti jalqabe. Dorgommiin kun Kilabii biyya Kanaadaatii hirmaate dablatee walumaa galatti gareelee kubbaa miillaa 24n Istaadiyeemota garagaraa sadii keessatti gaggeeffamaa jira. Gama biraatiin, Waldaa Oggeessota Fayyaa Oromoo Sadarkaa Addunyaatti dameen Minnisootaa fi Akses Faamillii Kilinik feestivaala kana irratti argamuun, talaalii KOOVID 19 kennuudabalee tajaajila fayyaa kennaa jiru. No media source currently available


Tumsa Raayya Ittisa Biyyaaf Hiriironni Magaalota Oromiyaa Keessatti Gaggeeffaman

Hiriirri Mootummaan naannoo Oromiyaa tumsa raayyaa ittisa biyyaaf jechan qopheesse jedhe dhuma torbee kana sanbataa fi dilbata magaalotii Oromiyaa gara garaa keessatti gaggeeffaemee jira. Akka waajjirii prezdentii naannoo ifoomseen, dursa sanbata hiriirri kuni Magaalaa Adaamaa rratti ka gaggeeffame yoo tahu, hirmaattonni asirratti argamanis deeggarsa raayyaa biyyaaf qaban erga dhageessisaniin booda, ‘biyyoottan alaa dhimma keessoo biyyaa keessa seenuun sirrii miti. yaada jedhus dubbataniiru. No media source currently available Itti fufees dilbata kaleessaa magaalaawwan Oromiyaa afur keessatti hiriirri kun gaggeeffamee jira. Hiriira Arsii Asallatti gaggeeffamerratti jiraattonni godina arsii hedduun ka argaman yoo tahan, gumaacha raayya ittisa biyyaafis kennuu Kantiibaan Magaalaa Asallaa Gebree Urgeessoo VOA’tti dubbatanii jiru. Abdulkariim Ahmed Arsii Aanaa Xiichoorraa dhufee hiriira kanirratti argame. Rakkoo nageenyaa biyya keessatti mudataa jiruuf humna TPLF akka koamtu himee, mootummaan garee kanarratti tarkaanfii fudhachuun sirriidha jedha. Kanaafis hiriira deeggarsaa miseensota raayya ittisa biyyaaf hiriira kanarratti hirmaadhe jedha. Alamituu Iminee Gadaa jiraattuu magaalaa Asallaati. Isheenis dargaggoonni gama nageenya biyyaa kabachiisuun mootummaa cina akka dhaabatuu qaban, mootummaanis kana qindeessuu qabaa jette. Kantiibaan magaalaa Asallaa Obbo Gebree Urgeessoo deeggarsa gosa adda addaan walitti qabameen dabalata dargaggoonni godinichaas raayya ittisa biyyaatti dabalamaniiru jedhan. Akka Obbo Gebreetti kanaan dura marsaa duraan Godinni Arsii sangoota 620 ol akka gumaache, amma ammoo sangoota 120 ol erguu himan Obbo Gebreen Irra deebiin oduun ‘mootummaan dargaggoota dirqiin lolatti ergaa jira jedhu’ dhugaa miti jechuun dubbatu. Hiriirri kun ammas Magaala Guddo Godina Baalee Roobetti llee gaggeeffamee jira. Hoogganaan biiroo Koomunikeeshinii Magaalaa Roobee Obbo Girmaa Mengeshaa jiraaattonni Godinichaa aanolee garagaraarraa dhufan hiriira kanarratti argamuu himan. Dabalaniis, jiraattonni godinichaa gumaacha raayya humna ittisaaf kennuu eeranii magaalaa Roobee keessaa qofa dargaggoonni dhibba sadii ol raayya ittisa biyyaatti dabalamuu eeran. Godinni Baalees akka beeksisetti godinicha keessaa dargaggoonni 1300 ol raayyaa ittisa biyyaaf galmaayanii akka jiranis waajjirri Koomunikeeshinii Godinichaa VOA”f himeera. Arsii lixaa magaala Shaashamanneettis hiriirumti wal fakkaatu gaggeeffamee jira. Obbo Baldaa Galatoo angawi mootummaa ka magaalaa shaashamannee walii galaan godina Arsii Lixaa keessaa dargaggoota kuma lamaa ol filamuu eeran. Hiriirri biroon ka ture magaalaa Jimmaatti. Hiriira kaleessaa kanarratti jiraattonni godinichaa gumaacha adda addaa ka taasisanii tahuu, akkasumas dargaggoonni Jimmaa kuma afurii ol ta’an raayyaa ittisaatti makamuu Obbo Samaruddin Mahaammed Zeeyin; Itti gaafatamaan waajjira koomunikeeshinii Godina Jimmaa Sagalee Ameerikaatti himanii jiran. Obbo Samaruddin dargaggoota kanaaf jaarroleen biyyaa sirna gaggeessaa taasisuufii himanii, walii galaan buusiin qarshii miiliyoona 4.5tti tilmamamu raayya ittisa biyyaaf walitti qabamuu eeran.


Olompikiin Tookiyoo Atileetota Mormii Dhageechisuu Yaadaniif “Jandoo Mijaahaa” Dha Jedhame

Olompikiin Tookiyoo Jimaata haraa tabatamuu jalqbeera. Odoo akka durii, namoota kumaan lakkawwamantu isteediyemitti argamee atileetota deegaaraatii bashannana. Sababa vaayrasii koronaatin baranatti an dabarfamee, Olompikiin 2020, qajeelfamoota tamsa’ina dhukkubichaa ittisan lafa godhaman jalatti torban lamaan dhuftuuf geggeeffama. Karaa kaaniin, atileetonni barana dirree Olompikii irratti rakkina haawaasa kessa jira jedhan, bifa mormiitiin addunyaaf himuu barbaadan jiru. Hoggantoonni Koree Olompikii garuu mormii “siyaasaa walihiruu” jedhaniin Taba Olompikii Tookiyoo baranaa irratti akka in geggeeffamne akkeekkachisan. Gabaasaan VOA Bill Galloo, sagantaan kun atileetotaa rogeeyyii hookanis, aktiviistii ta’aniif carraa shagaa ta’uu mala, jedha, gabaasa isaa “Olompiikiin Tookiyoo Atileetotaa activiistii ta’aniif ‘Jandoo Mijaahaa,” jedhu keessatti. Atileet Fayyisaa Leellisaa bara 2016 Olompikii Riyoo irratti mormii dhiheessudhan mormii Oromiyaa keessa ture ija namoota miliyoonaan lakkaawwamanii biraan gahuun in yaadatama. Atileet Fayyisaan, haala mormii atileetonni godhan akkamitti laala? Muuxannoo isaa gaafanneera. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Hiriirri Deggersa Raayyaa Ittisaa fi Guutamuu Hidha Laga Abbayaa Finfinneetti Geggeessame

Har'a jirattoonni magaalaa Finfinnee hidhi guddichi haaromsa Itoophiyaa marsaa 2ffaa guutamuu deeggaruun, akkasumas “garee Shororkeessaa” kan ittiin jedhan Adda Bilisummaa Uummata Tigirayiin balaaleffachuuf addabaabayii Masqalaatti hiriira bahanii jiran. Dhaadannoolee HIWEHAT yokaan ABUTn balaaleffatan dhageessisaa turan, jiraattonni magaalaa Finfinnee hiriira har’aa irratti argaman. \n\nBakka hiriirichaatti kan haasawa taasisan itti-aantuu Kantiibaan magaalaa Fifinnee, Aadde Adaanecha Abeebee, “ummatni birmadummaa fi asxaa biyyoolessaa kabachiisuuf warra hojjetan raayyaa ittisa biyyaa cinaa ni dhaabbata,” jedhan. No media source currently available


Feestivaalli Federeshinii Ispoortii Oromoo Ameerikaa Kaabaa Torban Dhufu Eegala

Kan waggoota 25 dura hundeessame Federeeshiniin Ispoortii Oromoo Ameerikaa Kaabaa, ‘OSFNA’ jedhamuun beekamu, feestivaala Ispoortii fi aadaa waggaa waggaatti geggeessu kan bara kanaa, kutaa Minisootaa - magaalaa lakkuu Miniyaapoolis-Seent-pool keessatti Adoolessa 24 hanga 31tti geggeessama. Qophiilee bara kanaa ilaachisee, Befeqaaduun, Prezidaantii OSFNA, Maqfiraa Haji Ahimad Nuuree dubbisuun, gabaasaa qindeesse qana. No media source currently available


Sirni Awwaalcha Barreessaa Gaaddisaa Birruu Har'a Finfinneetti Raaw'atame

Sirni Awwaalcha Barreessaa Oromoo beekaamaa Gaaddisaa Birruu har'a Finfinneetti geggeessame kanarratti barreessitoonni, ogeeyyiin aartii gara garaa kan argaman yoo tahu angawootni mootummaallee irratti argamuun seenaa barreessaa kanaa saba argameef dhiyeessanii jiran. Yoomiyyuu Mul’ataa prezdentiin Waldaa Barreessitoota Oromoo barreessaa Gaaddisaaf sagantaan nuti Galma Aadaa Oromootti qopheessuuf turre, sababaa galmichaaf eyyamca dhabneef nuuf hin milkaa’iin hafe hafe jechuun Sagalee Ameerikaatti hime. Biiroon Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa himata kanaaf deebii kennee jira. No media source currently available


Ayyaanni Id Al Adahaa (Arafaa) Fininneetti Sirna How'aan Kabajame

Ayyaanni Id Al Adahaa yookaan Arafaa waggaa kuma tokkoo fi dhibba afurii fi afurtamii lammaffaan har’a Itiyoophiyaa keessatti sirnawwan adda addaatiin kabajamee oole. Keessummaa Istaadiyeemii magaalaa Finfinnee keessatti bakka hordoftoonni amantii Islaamaa, abbootiin amantii fi keessummoonni bioroon argamanitti sirna miidhagaadhaan ayyaneffamee jira. Ka sirnicha irratti dhaamsa dabarsan prezidaantiin Mana-maree Dhimmoota Islaamummaa Itiyoophiyaa Muftii Dursaan Hajii Umar Idiris, “ayyaanni Arafaa ayyaana waliif how’uu, kan Tokkummaa fi waloo ti,” jedhan. Tsahaay Daamxoo Finfinnee irraa gabaasaa qabdi. No media source currently available


Hundeessaa Fi Prezdentiin Jalqabaa Waldaa Barreessitoota Oromoo Gaaddisaa Birruu Boqotan

Kitaabolee Afaan Oromoo hedduu barreessuun ka beekaman barreessaa Gaaddisaa Birruu Waaqaa ganna 63tti addunyaa kanarraa boqotaniiru. Maatiin isaanii akka VOA’tti himanitti, waggaa lamaaa as dhukkuba onnee ka dhibamaa turan Gaaddisaa Birruu kaleessa galgala hospitaalatti lubbunsaanii darbeera. Kitaaboleee Qubee Afaan Oromootiin warra jalqaba maxxansan keessaa takka tahuu kan himamu Barreessaa Gaaddisaan hundeessaa fi pirezdentii jalqabaa waldaa barreessitoota Oromooti. Jaalli isaanii gaazexeessaa Isaayyas hordofaa, barreessaa Gaaddisaa Birruu hog barruun Oromoo amma sadarkaarra jiruuf nama dhamayeedhaa jedhan. No media source currently available Barreessaa Gaaddisaa Birruu bara 1950, Arsii boqqojjitti dhalatan barumsa isaanii sadarkaa tokkoffaa Asallatti yoo abratan, isa itti aanu ammoo Finfinnee dhufuun Yuuniversitii Finfinneetti haga sadarkaa digrii lammataatti hordofaniiru. Barreessaa Gaaddisaan ganna lama dura ka dhibee onneen ka dhibaman. Achiis yeroo yeroon dhibee dhukkubsatan kanaaf yaala argataa turanii dhiyeenya guyyoota kudhan dura dhibeen biraa itti dabalamee hospitaala geeffamanIlmi isaanii Behaayluu Gaaddisaa Birruu Sagalee Ameerikaaf Dhibee dabalataa [Infection] somba isaaniirratti mullateen lubbuun isaanii akka dabarte himee duuti abbaa isaa akka isa gaddisiises hime. Barreessaa Gaaddisaa Birruu kitaabota hedduu barreessaniiru, isaan keessaa ‘Namummaa’, Dhaamsa Abbaa, Fedhii Gam tokkee fi Kuusa Gadoo warra bebbeekamoo saba biratti fudhatama qabaniidha. Dargaggoo Yoomiyyuu Mul’ataa pirezdentii Waldaa Barreessitoota Oromiyaati. Dursa yoo himu, Barreessaa Gaaddisaa Birruu hundeessaa fi hoogganaa jalqabaa Waldaa barreessitoota Oromooti jedhe. Kitaabni isaanii ‘Kuusaa Gadoo’ jedhus, kitaabolee bara 1991, keessa barraayana keessaa ka jalqaba Qubee Afaan Oromoon barreeffame ta’uus dubbate. Dabalees yoo barreeffamoota Barreessaa Gaaddisaan barreessan kuusaalee jechootaa abra dargii keessa qopheessuu, kana malees kitaaba afaan ingiliffaa takka agra afaan Oromoo fi Amaariffaatti jijjiiraniiru jedhe. Yoomiyyuun Obbo Gaaddisaan gahee isaan Waldaa Barreessitoota Oromoo bu’ureessuu keessatti qabanis akkasitti ibsa. Barreessaa Gaaddisaan warra waldaa kana hundeesse keessaa tokko tahuu eeree, waldaa kana lafaan gahuuf hedduu akka dhama’an hima. Keessumaa barreessitoonni dargaggootaa akka ol dhufaniif waldaa kana keessaa hedduu dhamawuu dubbata Yoomiyyuun. Isaayyaas Hordofaa Barreessaa fi Gaazexeessaan Oromoo, warra Waldaa Barreessitoota Oromoo Barreessaa Gaaddisaa waliin hundeesse keessa tokko dha. Waayee Barreessaa Gaaddisaa yoo dubbatu, jalqaba yeroo Raadiyoonii Itiyoophiyaa keessa hojjetu akka wal bare hima. Yeroo sanas Gaaddisaan barreeffamoota fi seenessa barreessee akka gara Raadiyoo Itiyoophiyaa akka dhufu himee, achumaan michoomni keenya itti fufee waldaa Barreessitoota Oromoo bara 2004 dhaabne jedha. Gaazexeessaa Isaayyaas Barreessaa Gaaddisaan warra jalqaba kitaaba isaanii qubee Afaan Oromoon dhiyeessan keessaa takkaa jechuunis dabalanii himu. Keessumaa bara 1979 barreeffama kuusaa gadoo jechaan duuba maxxanfame, hog barruu Oromoo warra jalqaba qubee Afaan Oromoon barraaya keessaa tokko jedhan. Keessumaa Barreessaa Gaaddisaa Birruu kan ittiin beekaman Waldaa Barreessitoota Oromoo hundeessuu fi gaggeessuudhaani. Gaazexeessaa Isaayyaas hordofaa haalli kun salphaa hin turree jedha. Hojii waldaa kana hundeessuus nama afur taanee . (Isaayyaas hordofaa, Gaaddisaa Birruu, Tafarii Nugusee fi Toleeraa Fiqiruu) jalqabnee jedhu yoo yaadatan. Gaazexeessaa Isaayyaas Hordofaa, waldaan kun bara 2004 Finfinnetti akka hundaayes hime. Amma Waldaa barreessaaa Gaaddisaa Birruu hundeessan ka gaggeessu Yoomiyyuu Mul’ataas Waldaan Barreessitoota Oromoo miseensota 200 ol akka qabu Sagalee Ameerikaaf himeera. Dhibee Onneen ka lubbuun darban Barreessaa Gaaddisaa Birruu abbaa ijoollee jahaa yoo ta’an sirni awwaala isaaniis boruu Finfinnee mana amantaa Yooseef tti akka gaggeeffamu maatiin isanii beeksisaniiru.


Addis Staandaard Hojii Itti Fufuuf Akka Jiru Beeksisee Jira

Torban kana hojii isaa itti fufuu akka danda’uu mootummaa biraa mirkanii argachuu isaa Addis Staandaard beeksisee jira. Kunis ajandaa looltoota Tigraay keessaa waraanaa jiranii tarkaanfachiisa jechuun waajirri abbaa taayitaa midiyaa Itiyoophiyaa ehama hojii Addis Staandaard erga harkaa fudhee booda. Gabaasa Guutuu Caqasaa. No media source currently available


Tigraay Kan Ilaaleen Kanneen Biyya Alaa Oduu Sobaa Maxxansan Seeraan Gaafatamu

Dhaabbattonni oduu kan biyya alaa kanneen wal waransii keessatti gaggeeffamee Tigraay kan ilaaleen oduu sobaa maxxansan seeraan kan gaafataman ta’u qaamnii Midiyaa to’atuu kan Itiyoophiyaa akeekkachiisee jira. Abbaan taayitaa midiyaa Itiyoophiyaa gabaasaalee oduu ilaalee akka xiinxaleetti midiyaan biyya alaa hangii tokko, Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) akka waan waraana biyyooleessaa ta’eetti humnootii Ittisaa kan Tigraay (TDF) jechuun waamuu jechuun Jimaata dabree ibsa baarreefamaan qophaa’ee kan chaappaa waajiirichaa qabu RSAf erge. Akeekkachiis dursaa kun midiyaa biyya alaa yoo xiqaate lamaaf ergamee jira. Barreefamnii RSAf ergame kun hogganaa dhaabbatichaa Yonaataan Tasfaayee Raggaasaan kan mallatteeffamee yoo ta’u, kunis ehamnii hojii Addis Staandaard eega ugguramee guyyaa tokko booda dhaqqabe.


Hojiin Hidha Laga Abbayyaa Bishaan Guutuu Kan Marsaa Lammataa Xumuramuun Ibsame

Hidha laga Abbayyaa bishaaniin guutuuf hojiin marsaa lammataa gaggeeffamee har’a waaree booda xuxmuramuu isaa kan achitti argaman Ministeerri bishaan jallisii fi enerjii kan Itiyoophiyaa Dr. Silashii Baqqalaa ibsanii jiru. Bishaan marsaa lammataa guutamuu isaan tarbaayinii lamaan humna maddisisuuf kan gargaaru ta’uu fi baatii 2 fi 3 keessatti hojii akka jalqabu gochuun hojii itti aanuu kan jedhan Dr Silashiin, roobnii Gannaa guddaa ta’uun dafee akka guutuu gochuu isaa fi kunis baatii caamsaa roobuu eegaluu isaan ta’u ibsanii jira. Itiyoophiyaa sudaa fi Masrii giddutti walii galteen dhabamuu isaaf madda kan ta’e ijaarsii hidha kanaa, hanqiina bishaanii dabalatee midhaa adda addaa akka irraan ga’u biyyonni lameen irra deddebi’uun ibsaa turan. Ta’uus garu bishaan kun yeroo guutameetti inni yaa’uu qabu akka hin danqamnee, kuufamnii kun balaa loolaa bishaanii dhaqqabuu malu hambisuu isaa Dr Silashiin ibsanii jiru. Bishaan laga Abbayyaa madaalii isaa eegee gara fuula duraatti kanneen itti fayyadamaniif balaa inni geesisuu caalaa bu’aa guddaa waan qabaatuuf Sudaanii fi Masriin Itiyoophiyaa waliin dubbiin wal barbaachuu manna ollummaa gaariin jiraachuu akka qaban Dr Silashii Baqqalaa dhaamsa dabarsanii jiru. Waa’ee hidha laga Abbayyaa gamtaa Afrikaan alattis tokkummaan mootummootaa, gamytaa Awuroopaa fi Amerikaan maanguddummaan itti haa hirmaatan jechuun Sudaanii fi Masriin gaaffii eega dhiyeessanii booda Itiyoophiyaan fudhatama waan dhabsiisfteef jecha, mariin biyyota sadeen gidduutti gaggeeffamuu eega addaan cite baatileen lakka’amanii jiru jechuun Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


Mootummaan Naannoo Tigiraay Booji'amtoota Waraanaa 1000 Caalan Gad-lakkise Jedha

Mootummaan naannoo Tigraay, booji’amtoota waraanaa kuma tokko gad-lakkisuu isaa beeksisee jira. Booji’amtoonni kun miseensota Raayyaa Ittisaa Itiyoophiyaa kanneen turan tahuu isaanii fi Jimaata dabre kana jechuun, akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Adoolessa 9 bara 2013 irraa jalqabee akka gad-lakkisaman taasisamuu tu dubbatame. No media source currently available


Yunaayitid Isteetis Talaalii Koovid Doozii 450,000 Caalaa Itiyoophiyaaf Kennite

Yunaayitid Isteetis taalallii Kovid-19 'Jonson and Jonson' jedhamu doozii 453,600 Itoophiyaadhaaf kennittee jirti. Deggersa talaalii Koovid-19 Yunaayitid Isteets Itoophiyaaf arjoomte Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Ameerikaa, Giitaa Paasii guyyaa haraa Ministara Ministirii Fayyaa Itoophiyaatti kennan. No media source currently available


Gaafiwwan Dargaggoonni Yeroo Mormii Oromiyaa Kaasaa Turan Deebii Argachaa Jiranii?

Mormii Oromiyaa bara 2014 qabee ture keessatti gaafileen dargaggoota Oromoo biraa ka’aa turan deebii argachaa jiruu? Rakkinoota yeroo ammaa karaa nageenyaa, hojii dhabiinsaa, fi dhimmoota kaan -dargaggoota irratti dhiibbaa uumaan - mullatanii falli maali? Paartilee siyaasa Oromoo sadi keessaa hoogantoota dubbisne; Paartii Badhaadhinaa irraa Obboo Bizaayyoo Dagafaa, Partii Kongiiresii Federaalawaa Oromoo irraa Obboo Gurmeessaa Ayyaanoo, akkasumas Adda Bilisummaa Oromoo irraa Obboo Yaasoo Kababaaw. Qophii kutaa lamaan qindaahe dhaggeeffadhaa. No media source currently available No media source currently available


Ehamnii Hojii Addis Staandaard Iddotti Deebi’uu Qaba: CPJ

Waajirri abbaa aangoo Midiyaa kan Itiyoophiyaa kan Internetti irratti tajaajiila midiyaa kennuuf galmaa’ee Addis Staandard yeroof hojii irraa ugguree jira.Waajirri kun kaleessa hubachiisa baaseen Addis Staandardiin yeroof kan ugguree komee isa ga’anii fi ofii isaas hordoffii godheen deemsii yaaddeessaan akka jiru eega hubatee booda ta’u ibsee jira.Midiyaan Addis Staandard murtii mana maree bakka bu’oota Itiyoophiyaan darbee kabajuu dhiisuun, garee shoroorkaa tokkoon human ittisaa jechuun beekkannoo hanga kennuutti haala ga’een ajandaa garee shoroorkaa waltajjii itti tarkaanfachiisan ta’u isaa beeknee jijra jedhe.Itti fufees isaan kanaafi haanqiina naamusaa kanneen biro waliin wal qabatee qorannaa gad fagoon akka gaggeeffamuu fi tarkaanfiin ka biroonis ni fudhatama jedhee jira. Gama kaaniin Addis standard yeroof hojii irraa ugguramuu kan ilaaleen gareen mirga Gaazexxeesootaaf falmuu sii pii jeen ibsa baaseen, Addis Standard waggootaaf haala Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen akkaan gabaasuu fi yaada adda addaa dhiyeessuun madda barbaachisaa ture jechuun amma immo akka hin hojjanneef ehama dhorkuun mootummaan Gaazexxessummaa walabaaaf ilaalcha gaarii akka hin qabne agarsiisa jedhee jira. Biyyoota Afrikaa kanneen uffee sahaaraa gadii keessatti bakka buutuu CPJ kan ta’an Mutookii Mumoo akka jedhanti aangawoonni battalumatti ehama hojii kan Addis Staandard iddotti deebisuun, akka walaba ta’e sosso’uu akka godhan Gaazexxessootaa fi Midiyaa dorsiisuuf akkasumas saansuurii gochuuf yaalii ta;u mara akka dhaaban gaafatan. Addis Staandaard ibsa Twiitarii irratti baaseen waajirri abbaaangoo Midiyaa Itiyoophiyaa ehama eega fudhatee booda hojii kan dhaaban yoo ta’u murtii kana irra ga’uu isaaniif sababaan kennan tokko hin jiru jedhe.


Caffeen Oromiyaa Yaa’ii Isaa Idilee Har’a Jalqabe

Caffeen Oromiyaa yaa’ii idilee isaa kan bara hojii shanaffaa isa xumuraa har’a jalqabee jira. Loomii Badhoo Afa-yaa’iin caffee mootummaa naannoo Oromiyaa caffichi bajata mootummaa naannoo bara dhufuu dabalatee mata dureewwan hedduurratti mariyatee akka raggaasisuuf jiru jalqaba marichaa kanaarratti dubbataniiru. Gorsaa Olaanaan Aafyaa’ii Caffee Oromiyaa obbo Habtaamuu Damissees caffeen maree isaa guyyoota lamaaf turu kanaan wixinee labsiiwwanii dhiyaatan irratti mariyatee akka ragaasisuuf jiru VOA’tti himan. No media source currently available


Oromiyaa fi Weerara Vaayrasii Koroonaa

Yeroo Tokkummaan Mootummootaa weerarri Koranaa Afrikaa keessatti dabalaa deemuu gabaasaa jiru kanatti weerarrii vaayraayrasichaa Oromiyaa keessaa sadarkaa maalii irra jira? Qorannaaleen gaggeffamanii fi talaaliin raabsamuu woo? Gaaffiilee kanaaf ka biroo irratti itti aanaa hogganaa Biroo Eegumsa Fayyaa oromiyaa Obbo Darajjee Abdannaa haasoofsiifnee jirra. Gaaffii fi deebii gaggeeffamee caqasaa. No media source currently available


Tarkaanfiin Karaa Nagaa Amma Jiruu Isaa Dhumaa Akka Ta’e Abiyyi Ahimad Himan

Muumeen Ministeeraa Mootummaa Itiyoophiyaa Abiyyi Ahimad mootummaan isaanii yaada umataa Tigraayif qabuufi fi bakka hawaasaa adduunyaaf qabu yeroo dhumaatiif agarsiisuu isaa ibsanii, qotee bultootaa nannoo tigraay gargaaruu fi haalaa gargaarsaa mijeesuudhaaf murti dhukaasaa dhaabuu gam-tokkee godhanus tarkaanfiin mootummaan fudhate gareewan birootiin waan fudhatama hin arganneef haalii amma jiru tarkaanfii karaa nagaa isaa dhumaa akka ta’e beekisisaniiru. Muumichii ministeera karaa midiyaa haawaasummaatiin yaada barreesaniin tarkaanfiin mootumaan sabaaf jechuudhaaf fudhate bu’aa hin buufne. Addii Bilisabaasaa Saba Tigraay ijoollee umurii xixiqqoo waraanaatii galchaa akka jiru kan ibsan Abiyyi Ahimad, raayyaan ittisa biyyaa Itiyoophiyaa ijollewwan kana baraarudhaaf derqamaa Haamilee akka qabu himaniiru. Itti dabaluudhaanis hawaasin adduunyaa waa’ee gargaarsaa fi beelaaa dubbachaa turee Addi bilisabaasaa saba Tigraay yemuu ijoollewan XiXiqqoo waraana irrati hirmaachisu ,yemuu karaa gargaarsii itii dhihaatu bakeewan walti bu’iinsaa godhuu callisee ilaalaa jirachuu isaa ibsaniiru. Diinonnii biyya keessa fi alaa qindaa’uudhaan lolaa biyya irratii banuu isaanii kan himan muumeen ministeeraa, lola nurratii banamee of irraa hin itisna jedhaniiru. Akkasumas dubii himaan waraana Itiyoophiyaa Koloneel Geetnat Adaanee gaazeexaa Addis zaman irratii ibsa kennaniin rayyaan ittisa biyyaa ajajinii barbaachisaan yemuu isa qaqqabu tarkaanifii barbaachisaa ta’e fudhachuudhaaf qophaawaa ta’uu isaa ibsaniiru. Karaa biraatiin amma ammaati haalaa diina of irraa ittisuu irra akka turee kan ibsee mootummaan naannoo Amaaraa amma garaa haala haleellaatii tarkaanfachuu jalqabuu isaa daarekterrii dhimmoota sab quunamitii naannoo Bulchiinsa Amaaraa Gizaacheewu Mulunee dubachuu isaanii Gabaasaan Raadyoo Sagalee Amerikaa Kenedii Abatee gabaasaa qopheesse keessatii caqaseera.


Labsamuu Ba'ii Filannootii Booda Yaada Jiraattonni Amboo fi Naqamtee Hagi Tokko Kennan

Jiraattotni Magaalota Amboofi Naqamtee tokko tokko “Bu’aan Filannoo Biyyaalessaa ibsamuudhaa booda akka mootummaan filatame negeenya tasgabbeessuufi carraa hojii mijeessuurratti hojjatu feena” jedhu, kaan ammoo “Mootummaan rakkoo siyaasaa biyyattii furuuf ammallee paartilee mormitootaa waliin mari’achuu qaba” jedhan. Nageenya mirkaneessuuf tokkummaan uummataa barbaachisaa akka tahes dubbatan jiraattonni yaada kennan hagi tokko. No media source currently available


Oromiyaatti Manni Murtii Aadaa Dhiyeenyatti Hojii Jalqabuuf Jedha

Manni Murtii Walii galaa Oromiyaa Wixinee labsii Mana Murtii Aadaa’f fudhatama kennu qopheessuu beeksise. Obbo Gonfaa Atoomaa Diirekterri Koomunikeeshinii Mana Murtii Walii gala Oromiyaa, wixineen labsii mana murtii aadaa naannoo Oromiyaatti ijaaruu kun kan barbaachiseef sirna jaarsummaafi araara buusuu naannoo Oromiyaa keessatti ture gara qaama seerummaatti seensisuufii jedhu yaada isaanii VOA’f yoo kennan. No media source currently available Dabalanii yoo haala wixineen kun itti qophaaye yoo dubbatan wixinee kana jalqaba qopheessuuf barbaachisummaansaa akka gaggeeffame ifoomsan. Kanas Inistiitiwutiin leenjii ogeessota qaamolee haqaa fi qo’annoo seeraa Oromiyaa Adaamaa jirutu gaggeesse jedhu. Kanaanis waggaa darbe kana qofaa mana murtee idileetti himatoonni kuma dhibba jahaa ol akka ilaalaman himanii kun ammoo abbootii seeraatti hojii akka baayyisee akkasumas warra himannaaf deddeebiwus baasii baayyeef saaxile jedhan. Kanaaf duudaa sabni Oromo qabu kana hojiirra oolchuun barbaachise jedhu. Kanaanis wixineen kun qophaayuu ibsan. Kana keessattis Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii, Manni Murtii Olaanaa Oromiyaa fi Waajjirri Pirezdentii Oromiyaa waliin tahuun adeemsa wixinee kanaa keessatti hirmaataniiru jedhu. Obbo Gonfaan, wixineen kun erga qophaayee, fi adoo hin qophaayin durallee, dhimmuma kanarratti, abbootii Gadaa naannoo Oromiyaa jiranii fi qaamolee seeraa dhimmi ilaallatu guula mareen ballaan gaggeeffameerallee jedhu. Wixineen kun mana murtii Aadaa sadarkaa lamatti akka qoodus himu. Inni duraa sadarkaa gandaatti yoo tahu, inni sadarkaa aanaatti hundaawu ammoo mana murtii aadaa oldabarfataa jedhamee waamama. Himatawwan oliyyannoo mana murtii aadaa gandaarraa dhufe kan ilaaludha jedhu. Wixineen kun akkaataa hojii, ijaarsa jaarrolee gandaa kaasuun dhimmoota dhufan ilaalaniis of keessatti kan hammateedha. Akka Obbo Gonfaan jedhanitti manni murtii aadaa kun itti gaafatamni isaa mana murtii aanaatiifi dha. Ijaarsa mana murtee kana keessatti manni murtii walii gala Oromiyaa qaamolee hedduu hirmaachisuu himaa. Isaan Keessaa takka abbootii Gadaati. Abbaan Gadaa Goobana Hoolaa Hirreessoo warra wixinee kana qopheessuu keessatti hirmaate keessaa takka. Abbaan Gadaa Goobana Hoolaa Hirreessoo, manni murtee kuni hundaawuun tokko murtee manni murtee idilee kennu kan ‘aadaa Oromoon ala’ jedhan hambisuuf gaariidha jedhu. Itti aansees, nama adabbiin yakka rraa hin deebisu kanaaf yoo jaarrolee mana murtii kana keessa jiran namoota wal dhaban araarsanii akka aadaatti gorsani, yakkillee ni hirrata yaada jedhu kaasani. Obbo Gonfaa Atoomaa wixineen kun qophaayee, manni ogeeyyiin seeraa, beektonni sirna gadaa fi haawwan siiqqeee llee, caffee Oromiyaatti irratti mariin gaggeeffameera jedhan. Dabalaniis manneen murtii kun akkuma mana murtii idilee mirgi walabummaan waa murteessuu isaanii eegaamaafiifi jechuunis dabalataan dubbataniiru. Wixineen Mana Murtii aadaa kunis dhuma torbee kanaa Caffee Oromiyaaf dhiyaatee ragga’a jedha ragaan Mana Mutii Olaanaa Oromiyaarraa argame.


‘Safuun Du’eera,” Jedhu Barreessaan Kitaaba Beekumtaa Oromoo

Dooktor Filee Jaallataa Yunivarsitii Finfinnee, Muummee Afaan oromootti barsiisaa Beekumtaa ykn Fookloorii Oromoo fi Barreessaadha. Akkassumas kitaabota Afaan Oromoo gulaalu fi qeeqa kennuun beekamu. Doktor Fileen Qorannoolee akka geggeessanillee dubbatu. “Beekumtaa Oromoo ykn Oromo Folklore” mata-duree jedhuun kitaabni isaan barreessan, maxxansamee tibba kana harka dubbistootaa ga’ee jira. “Kitaaba kana keessatti, falaasamni, gaddaa fi gammachuun, siyaasni, diinagdeen, duudhaan, amantiin, sirni hiikkaa wal-dhabdee, aadaa fi kanneen biroon hammatamaniiru,” jedhu Doktor Fileen. Naakoor Malkaatu Amborraa bilbilaan dubbise. No media source currently available


Mohammed Deeksisoo Hiikame

Hidhaa ji’ootaniin booda kan hiikame, Mahammad Deksiisoo sagantaa eebba barattoota Yuunivarsiitii Jimmaa irratti “Haqni Haacaaluu Hundeessaatif. Jawaar Mahhamad hidhaadhaa haa hiikamu,“ jechuun eega sagalee dhagessisee booda hdhamee dhimma isaa kan mana murtii hordofuun gabaasaan turuun keenya ni yaadatama.\n\nMahhamad Deksiisoo yeroo lamaaf mana murtii aanaa magaalaa Jimmaatin mirgi wabii eegameefii akka gad-lakkisamu eega ajajamee booda ajajichi mana murtii otuu hin raawwatamiin hafee humna addaa Oromiyaatin fudhatamee gara Finfinnee geessamuun Finfinnee, Galaan fi Awaash Malkaasaatti hidhamaa akka turee fi Adoolessa 3 bara 2013 hidhaadhaa akka hiikame dubbatan – Abukaatoon isaa. No media source currently available


Himannaan Laamroot Kamaal irratti Dhihaate Har’as Murtii Xumuraa Hin Arganne

Manni Murtii Olaanaa Federaalaa, dhaddachi oliyyannoo yakkaa lammataa harra himata Laamroot Kamaal ka ajjeechaa Hacaaluun shakkamtee jirturratti murtee laachuuf beellama biro qabate. Ajjeechaa Hacaaluu hundeessaan kan himatamte Laamroot kamaaliin dhaddachi mana Murtii Olaanaa Federaalaa ka Lidetaa jiru bilisa jedheenii ture. Yaa tahu malee Abbaan Alangaa Federaalaa murtee kana rratti Mana Murtii Olaaanaa federaalaa Siddisti Kiilootti Ol iyyannoo ka galafatee ture yoo tahu Dhaddachi oliyyannoo yakkaa lammaffaa dhimma Laamroot Kamaal irratti murtee kennuuf har'atti jechuun adoolessa 5, bara 2013tti beellamee ture. No media source currently available Haa tahu male daddacha ka gaggeessan abbaan seeraa, wal falmii garee lamaanii daddhacha darbeerratti murtee harra kennuun akka hin danda’amne eeranii ammas beellama biroo adoolessa 22, bara 2013’f qabaniiru. Bakka jirtuu ka dhaddacha kana hordofte himatamtuun Laamroot Kamaal manni murtee beellama kiyya na duraa dheeresseera jechaan himatte. Abbaan Seeraa dhaddachaa garuu, adoolessa 22 asitti beellama biroo qabuu hi ndandeenyuu jechaan murtee duraan dabarsan raggaasisaniiru. Ajjeechaa Hacaaaluun namoota to’annoo poolisii jela oolfamanii himanni itti baname afran keessaa takka ka taate Laamroot Kamaal, Gurraandhala 18 bara 2013 Mana Murtii Olaanaa Federaalaa lidetaatti dhiyaattee himata kanarraa bilisa jedhamtee turte. Alas ka ishee guula himataman, Xilaahun Yaamii, Kebbedee Gammachuu fi Abdii Alamaayyoo Manni Murtii Olaanaa Federaalaa lidetaa badii irratti muruun ni yaadatama. Ammas Manni Murtii Olaanaa Federaalaa Lidetaa yaada himatamtoota sadeenii kanaa dhaggeeffachuuf Roobii dhufu; jechuun Adoolessa 8, bara 2013tt beellama qabatee jira.


Paartiin Badhaahinaa Filannoo Dhiheenya Geggeessamerratti Injifannoo Guddaa Argachuu Boordiin Filannoo Beeksise

Ka taayitaa mootummaa harkaa qabu, Paartiin Badhaadhinaa, lakkoobsa barcuma paarlaamaa mootummaa hundessuu isa dadeessisuun filannoo dhiheenya geggeessame injifachuu isaa, Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa Sanbata dabre, Adoolessa 10, bara 2021 ibsa baaseen beeksisee jira. Akka ibsa kanaatti, barcumoota mana-maree bakka-bu’ootaa 436 keessaa, Paartiin Badhaadhinaa 410 injifate. Manneen-maree bakka-bu’oota naannoolee keessatti, barcumoota haga xiqqoo irraa kana hafe, paartichi mootummaa irra-hedduu injifachuu isaa Boordiin Filannoo Biyyoolessaa kun beeksisee jira. No media source currently available


Masrii fi Sudaan Dhimma Hidha Abbayyaa Gola Naga Eegumsaatti Dhiyeessan

Ministeeronni dhimmi alaa Masrii fi Sudaan falmii ijaarsa laga Abbayyaa guddicha ilaalchisee golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa gidduu akka seenu gaafatanii jiran. Muddamni jiru erga Itiyoopiyaan hidha sana marsaa lammataaf bishaan itti guutuu beeksistee booda hammaate. Ministriin dhimmi alaa Masrii Sameeh Shukurii akka jedhanitti kun mul’inatti kan argamu gochi qaama tokkoo, itti gafatamni an itti hanqate hojii Itiyoopiyaan hojjette qofaa utuu hin taane, hidha kana bishaaniin guutuun Masrii fi Sudaan irraan miidhaa inni geessisuu danda’u, maal na dhibdee qofaa utuu hin taane, dhiibbaa kaa’uuf yaaliin taasisame, amantaa gaarii hin ta’in kan Itiyoopiyaa ka mul’isuu fi fedhii gamtaan hawaasi addunyaa qabu cabsuuf walii galuu dha jedhan. Lagi Abbayyaa gama kaabaan dhangala’a, Abbayya adii waliin ta’uu dhaan Sudaan keessaa eegalee gara laga Abbayyaa kan Itiyoopiyaatti nam’a. Ministriin dhimmootii alaa Sudaan Dr. Mariam Alsadig A. Al Mahdi gama isaaniin, haa ta’u malee, calliinsi gola naga eegumsichaa ergaa dogoggoraa dabarsa. Kunis qaamni tokko qofaa hidha sana guutuun dantaa Sudaaniif miidhaa guddaa kan qabaatuuf qaama maraan kan simatame fakkaata jedhan. Itiyoopiyaan hidha projektii human ibsaa xumuramuu jala ga’e ijaaruu kan jalqabde bara 2011. Ministrii dhimmootii bishaanii, jal’isiif human ibsaa Dr. Sileshii Bekele immoo, nuti hidha bishaan baatu tarbaayinii ho’isuun kan human ibsaa maddisiisu ijaaraa jirra. Isin hubachiisuuf hidhi laga Abbayyaa dacha lamaa fi walakkaa hidha Aswaan kan Masrii caalaa xiqqaata. Tarii immoo hidha Abbayyaa isa kaanittii kan adda godhu abdii iinni dhiyeessii humna ibsaa kan hin qabaanne lammiiwwan Itiyoopopiyaa miliyoona 65f kennu dha jedhan. Marii waggoota 10 booda biyyoonni sadan amma iyyuu haala kanaaf furmaata hin artgin jiru. Miseensonni gola naga eegumsaas Adda addummaa guddaa jiru furuuf fedhii siyaasaa itti barbaaduuf hatattamaan marii murteessaa ta’e akka itti fufan waamicha dabarsaniiru. Gama biraan dhimmi hidha Abbayyaa gara gamtaa Afriikaatti akka deebi’u miseensota bakka bu’ootaa gola naga eegusmaan mutaa’uun, Itiyoopiyaa dhaaf milkaa’ina diplomaasummaa guddaa ta’u ministriin dhimma alaa beeksisee jira. Dubbi himaan ministeerichaa ambaasaadder Diinaa Muftii har’a ibsa kennaniin hidhi sun guutamuun ka marsaa lammataa yoo xumurame Sudaanii fi Masriin gara walii galteetti fuula ni deeffatu jedhan.


Buufataalee Filannoo 30’tti Adda Citee Kature Filannnoon Nageellee fi Naannooshee Gaggeeffame

Himata kaadhimamaaa filannoon tokko dhiyeesseen adda cite ka ture filannoon Nageellee fi Naannoo Gujii harra gaggeeffameera. No media source currently available Dargaggoo Amaanu’eel Birhaanuu qindeessaan buufatawwan filannoo naannoo Nageellee, filannoon kun harra ganama saatii 12 kaasee akka gaggeeffame VOA’tti himeera. Dargaggoo Amaanu’eel, filannoon harra gaggeeffame, filannoo gaafa waxabajjii 14 gaggeeffamerratti waraqaa filannoorraa maqaan dorgomaa dhuunfaa takka dhabamuun harratti darbe ta’uu himee, boodarras boordiin filannoo Itiyoophiyaa maree paartilee siyaasaa waliin taasisee guyyaan filannoo harra akka tawu murtaayee jedhe. Akka Amaanu’eel jedhetti filannoo Gujii harraarratti paartileen siyaasaa lamaa fi dorgomaan dhuunfaa takka ka yoo dorgoma ta’uu, tajjabdoonni 150 olis buufataalee filannoo soddommanirratti ramadamanii qooda fudhataniiru.


Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Yunaayitid Isteetis Maatii Aaddee Abbabachi Goobanaa Daawwatan

Itiyoophiyaatti Ambaasaddarri Yunaayitid Isteetis, maatii aadde Abbabachi Goobanaa, ka torban kana keessa boqotanii daawwachuun jajjabeessanii jiran. Aadde Abbabachu Goobanaa, bara jireenya isaaniitti daa’imman haadha-aabbbaa hin qabne kumootatti lakkaawaman guddisuutti ka beekaman yoo tahu, kan isaan hundeessanii fi geggeessaa turan Dhaabbatni Guddisa Daa'immanii Abbabach Goobanaa waggoottan 41 darbanitti dargaggoota kuma 100 oliif leenjii ga’umsa ka kenne tahuun himamee jira. Dargaggoota dhaabbata kana keessatti leenjii fudhatan keessaa dhibba irraa harki 65 dhaabbatoota mootummaa fi ka mootummaa hin ta’iin adda addaa keessatti miindeffamanii kan hojjechaa jiran yoo ta'u, harki 15 ammoo hojii ofisaanii uummatanii hojjechaa jiru jedhan itti gaafatamaan qunamtii Ummata dhaabbatichaa obbo Yitbaarak Takkaallinyi. No media source currently available


Garaagarummaa, Wal Danda'uu, fi Wal Hubachuurratti Yaada Barattoota Yunivarsitii

Barattootni Yunivarsiitii Amboo naannoolee adda addaa irraa dhufan, kanneen VOAn dubbise, “Garaagarummaa jiru irratti wal danda’uu fi wal-hubachuudhaan rakkoolee uumaman furuun ni danda’ama” jechuun yaada isaanii kennan. Rakkoolee mooraa Yunivarsiitichaa keessatti ammaan dura mudatan marii fi wal hubachuudhaa furaa turuu isaaniillee dubbatu, barattoonni kun. Yeroo gara maatiilee fi hawaasaalee keessaa dhufaniitti deebi’anillee muuxannoo jireenyaa mooraa Yunivarsitii kana irraa aadaa waliin mari’achuu fudhatanii akka dhaqanii fi qooda gaarii gumaqachan marii kanarratti dubbatanii jiru. No media source currently available


“Mootummaan Soodduu Jaatanii Alii Maarsabiit Jiru Oromiyaatti ni Deebisaa laata?”

Jaatanii Alii kufaatii mootummaan dargiin duuba Keeniyaatti ajjeefamanii Maarsabiititti ka awwaalaman yoo tahan, jiraattonni Godina Booranaa soodduun isaanii gara Oromiyaatti utuu deebifamee jechuun gaafatu. Bara 1944, Boorana, Meelbanatti dhalatan jedha seenaan isaanii. Jaatanii Alii Tandhuu, maqaa nami cufti ittiin isaan beekudha, maatii fi firoottan isaanii ammooo Kiitee jechaan isaan yaamaa jedhu Abba Falmata Jaataanii Diidaa Boruu; Qorataan Aadaa fi Seenaa. Yoo dubbatanis Jaatani Ali Tandhu gaafa jalqaba Areerotti isa arge jedhan, Jaataniin Muudamee akka dhufe, dheeraa ija gurguddaa nama simboo qabu, ka dubbatees name dhaggeeffatu ture jedhu. No media source currently available Akka Abba Falmata Jaatan jedhanitti, Kiite (Jaatani ALii Tandhuu) xinnummatti farda gulufuu akka jaalatu himu, warri maatii isaatuu farda akka qaban eeranii, Jaataniin maatiirraa kana dhaalee jedhu. Sana booda bara san biyya ka bulchaa turan Tafarii Mekonnen; Aatsee Hayle Sillaasee, carra barnootaa ijoollee hedduuf kennaniin muca diqqaan alas farda gugsuu jaalatu Jaataniinillee Finfinne dhufee mana Barumsaa gullale jiru Medaaniyaleemitti baratee jedhu. Akka Abba Falmata jedhanitti, Jaatani Ali Barnoota isaanii kutaa 1 – 6 mana barumsaa Medihaaniyaalemeitti, sadarkaa lammaffaa Jeneraal Wiingetitti xumuranii achiin mooraa leenjii poolisii seenan. Yeroo kanas Iluu Abbaa Booraa dabalatee bakkeewwan gara garaatti saba tajaajilaniiru jedhu dabalataan. Duubarra, bulchiinsi Aatsee Hayle Sillaasee Jaatanii Alii nama dubbatee amansiisu fi qaroo tahuu argee, ofirraa fageessee jechuunis dubbatu. Sana boodas bara 1975 gara Kutaa Bulchiinsa Sidaamaa alasii Hawaasaatti ergamani. Bara kanaa aansuun Jaataniin hosrsiise bultoonni jireenyi isaanii akka fooyawu waan hedduu dalaganii jedhu. Yeroo kana Hamer, fi Booranatti keessumaa hawaasi horsiisee bulaa jireenya isaa akka fooyyefatu hedduu barsiisan jedhu. Erga kana hojjetaa turaniin booda bara 1991, mootummaan dargii kufe. Sana boodas Humni Hizbaawwii Weyyaanee haarinnet Tigraay yoo biyya qabatu, Jaataniin warra kana duuka hojjechuu waan hin feeneef biyyaa baqatanii jedhu. Yeroo baqatan kana dhaqanii embaasii biyya alaa naayroobii jirutti kooluu galuuf turee yaadni isaaniis akka Abba Falmataa jedhanutti. Garuu kun hin taane, tilmaamaaan gara ji’a Afuriif yoo hoteela turan yeroo adda addaa yaaliin reebichaa fi saamichaa irra gahaa utuu jiruu ofirratti ilaalan name isaan guula tures ahgas eeggannoo hin taasifneef jedhan. Achiis yaalii ajjeechaa hedduun booda Adoolessa 2, bara 1992 Keenyatti ajjeefamee booda maarsabiititti awwaalamuullee eeran. Jaatani Boonayya, dhalata Booranaati, barsiisaadhas. Wanni Jaatani Ali Tandhuu biyyaaf oole sirriitti hin leellifamne, mootummaan ammas waan inni hawaasa naannoof yaade sirriitti lafaan gahuu malee jedhe. Kana malees awwaalli Jaatanii Keenyaa keessa jirullee ol dhufuu qabaa jechuun VOA’tti hime. Obbo Boonayya Diidoo, Biiroo Aadaa fi Tuurizimii Mootummaa naannoo Oromiyaatti; Ogeessa qorannoo seenaa fii Aadaati. Mootummaan seenaan kumaalaa jaatanii Alii akka yaadatamuuf projektoota hedduu maqaa isaan moggaasee jedhan. Yoo kallattiin eeranis, manneen barnootaa hedduun, akka maqaa isaaniin moggaafaman, darbees dhiyeenya siidaan isaanii magaalaa Guddittii Godina Boorana Yaa’a Ballo’tti ijaaramee eebbifameera jedhan. Komii jiraataan Godinichaa kaasan waa’ee soodduu Jaatanii Alii Maarsabiit Keeniyaa jiru ilaalchisees ofii isaanii kanaan dura soodduu Jaatanii Maarsabiit jiru akka dhaqanii ilaalan raga bahan. Yoo dubbatanis, kanaan dura mootummaan duraan ture akka soodduun kun biyyatti deebiwu hin fedhu ture kanaaf rakkoo tahe; amma garuu mootummaan hin mormu jedhan. Jaatanii ALii Tandhuu ganna 29 jimaata dabree Adoolessa 2, bara 1992, Naayroobii naannoo Ngara jedhamutti ajjeefamani.


Itoophiyaa Keessatti Qaala’iinsii Mini’aan Nyaataa Dabalaa Deemuun Himame

Gatiin mini’aan nyaataa yeroo amma Itiyoophiyaa keessa jiru daballa deemuudhaan Qaali’iinsii jireenyaa biyyatii yeroo kamiinuu caalaa dhibba keesaa haraka 23.7% akka gahuu taasisuun isaa gabasameera.. Rakkinaa kana xiqqeesuudhaaf Mootummaan warren mini’aan biyya alaati galchan akka sharafa alaa karaa baankiitin argamuuf hin rakkaneef seeraa Frankoo Vaalutaa ji’a 6 turu baasus, tarkaanfichii rakkina qaalinsa jireenyaa akka hiikuu hin dandeenyee ogeesii dinagedee himaniiru. Gabaastuun VOA Simenyish Yeqoyyee kan haasofsitee ogeesii diinagdee Waasiihun Balay waan jedhan irraa akka hubachuun danda’ameti, rakkinichii kan umamee omishinni biyaa keessaa gudachuu dhabuu, lakkoofsii namaa garmalee dabalaa deemuu, nyaata biyya allatii bitanii galchuudhaaf rakinii sharafa alaa jiraachuu ,akkasumaas biyyatii keesaa bakka adda addaati waliti bu’iinsii jiru namii akka tasgabaa’ee omishuu hin dandeenyee garagaarsaa barbaadaa waan ta’eef akka ta’e himaniiru. Rakkin Covid 19 fi haalii jijirama qileensaa Adduunyaa muudhachaa jirus gumaata mataa isaa akka qabu himameera. Rakkina kana hiikuudhaafs omishinii qotiinsaa akka dabalu gochuun , waan qotiinsaaf gargaaran kan akka sanyii filatammaf xaa’oo gaha ta’e dhiheesuu fi namootan qe’ee isaanii irraa buqa’n deebisanii dhaabuu irrati akka ojjatamuu qabu ogeesi diinagdee himuu isanii gabaasin kun ibseera.


Hidhii Laga Abbayaa Guutamaa Jira Jedhame

Itiyoophiyaan hidha laga Abayyaati marsaa lammafaadhaaf bishaan kuusuu jalqabuu ishee biyyi Masirii ibsiteetti. Dhimichii Gaanfa Afrikaa irratii muddama uumuu akka danda’u fi Manii Maree Nageenya Adduunyaa dhimuma kana irratii marii gochudhaaf akka deemaa jiru Asoosheetid prees gabaseera. Walgahii mana maree kana irratii sudaanis kan himaatu Yemmuu ta’u tarkanifii bishaan kuusuu itiyoophiyaan fudhatte ilaalchisee biyyi masr walgalteedhaan ala bishaan kuusuu jalqabuun nageenyaa fi tasgabbii naanichaatiif sodaachisaadha jeteetti. Waldhabiinsii dhimma bishaanichaa ilaalchisee amma jiru Itiyoophiyaan bishaan ishee barbaachisu ammamitii guuttee fixxi isa jedhuu fi yoo hongeen bara dheeraa biyyotaan gajjallaa jiranii irrati dhalatee Itiyoophiyaa bishaan ammam gad lakisuu dandeetii kan jedhuudha. Sudaaniif masr akkaataa guutinsa bishaani fi itti fayyadamaa ilaalichisee seeraan wantii hidhamee tokkoo jiraachuu akka qabu, Dhaabatin mootumoota gamtoomanii, mootumaan yunaayitid isteets fi gamtaan Aworoopaa akka isaan gargaaru gaafachaa akka jiran hin beekama.


Namoota Ajjeechaa Hacaaluutti Shakkamanii Hidhaman 3 Irratti Balleessaan Murame

Manni-murtii Ol’aanaa Namoota Ajjeechaa artist Haacaaluu Hundeessaatiin shakkamanii hidhaman afur keessaa sadii irratti balleessaa muree jira. Har'a mana murtii ol’aanaa Lidetaa dhaddacha farra shororkeessummaa fi dhimmoota heera mootummaa ramaddii 2ffaatti dhihaatanii kanneen murtiin balleessummaa kun itti murame himatamaa 1ffaa Xilayee Yaamii, 2ffaa Kabbadaa Gammachuu fi 3ffaa Abdii Alamayyoo tahuun beekamee jira. No media source currently available


‘Seenaa fi Aadaa “Fakkiidhaan”; Dargaggoonni Gama Kanirratti Bobba’an Maal jedhu?’

Dargaggoonni Oromoo hojii ogummaa fakkii kaasuu fi bobboca tolchuu qaban; gama kanaan hojii hojjetaa jiraannus deeggarsi fi hubannaan dhabuun nu danqaa jira jedhu. Seenaa fi Aadaa Oromoo irratti xiyyeeffachuun ka hojjetan ta’uus dargaggoonni kunneen ni dubbatu. Dargaggoo Anduwaalem Geetachoo fi dargaggoo Berhaanuu Guutaa; ogeeyyii fakkii harkaan kaasaniidha. Anduwaalem fi Berhaanuun kanattis dabalata bobboca faayaa adda addaa akka qopheessanis ni dubbatu. No media source currently available Finfinnee ka jiraatu Anduwaalem hojii barsiisummaatiini kan eebbifame. Amma sektera faayinaansiirra ka hojjetu Anduwaalem guyyaa guyyaa hojii idleesaa halkan halkan ammoo hojii jaallatu hojii fakkii kaasuu fi bobboca qopheessuu hojjeta. Hojii isaan, seeenaa, aadaa fi duudha Oromoo irratti akka xiyyeeffatu himee, fakkiiwwan isaas karaa saba himaalee hawaasaan maammiltoota isaaf dhiyeessuus ifoomse. Anduwaalem Hojiin bobbocaa fi fakkii kaasuu, seenaa biyyaa galmeessuu, labata dhufuuf dabarsuuf mala gaariidha, jedhee, dargaggoonni keessumaa amma hojii kanarratti bobba’anii jiran gumii ijaarratanii akka jiran dubbate. Dargaggoo Berhaanuu Guutaas akkuma Anduwaalem hojiin isaa waa’ee seenaa fi aadaarratti akka xiyyeffatu hima. Hojii konkolaataa suphuun ka jiraatu Berhaanuun akkuma Anduwaalem guyyaa guyyaa gaarajii warshaa keessa hojjetaa yeroo irraa hafaa qabu keessatti ammoo bobboca qopheessaa, fakkiis ni kaasa. Kanaan duras finfinnetti kan argamu galma aadaa Oromootti hojiiwwan isaa dhiyeessuu dubbata. Yeroo dhiyeesse kaanttis namootni hedduun yaada agarii akka kennaniifii hamileesaa jabeessaniifi kan dubbate. Dargagootni Aartii kana keessa jiran lameen sabni gosa aartii kana sirriitti hubachuu dhabuun rakkoodha jedhu. Anduwaalem yoo yaada kennu, ‘nama hedduuf aartiin sirba; kun hubannoo qajeelaa miti fooyya’uu qaba’ jedhe. Berhaanuu Guutaas yaaduma wal fakkaatu kaase. Dabalatammoo qaama dhunfaa fi mootummaarraa deeggarsi waan hin jirreef artiistonni fakkii fi bobboca tolchuurratti bobba’an milkaayinaan of gahuun isaanitti rakkoodha jedhu. Dargaggoo Berhaanuu Guutaa, namootni fakkii fi bobboca adda addaa qopheessan biyya keessatti qofaa odoo hin taane alattis hojii isaanii akka dhiyeeffataniif haalli barbaachisaan mijaawuufii akka qabus gaafateera. Artiisti Girmaa Bultii; Dura taa’aa waldaa Faayin Aartii Oromiyaati. Waldaan Faayin Aartii Oromiyaa erga hundaayee ganna afur akka guutee fi miseensota 56 akka qabu hime. Girmaan komii waa’ee artiistonni kaasan yoo dubbatu; waldaan kun akka waldaa dhuunfaatti waan hundaayeef deeggarsa mootummaa gaafachuuf mirga hin qabu sun rakkisaa dha jedhe. Yaa tahuutii mootummaan Galma Aadaa Oromoo keessaa waajjraa fi bakka hojiisaanii itti dhiyeessan akka kenneef eere. Obbo Kebbedee Deessisaa hoogganaa Biiroo Aadaa fi tuurizimii Oromiyati. Mootummaan dargaggoota aartii fakkii fi bobboca qopheessuurratti bobba’anii jiran kanaaf haga danadaye tumsa taasisaa jiraa jedhu. VOA’f yoo dubbatan, artiistota kana bajata qabanii dhuunfaan gargaaruun rakkisaa tahuu eeranii mootummaan haga dandaye isaan gurmeessee gargaarsa akka isaan of danda’an gargaaru dhiyeessaa jiraachuu dabalanii dubbatan. Obbo Kebbedeen dargaggoonni kun hojii isaanii biyya keessaa fi alatti beeksifachuun gaheesaanii tahuus dubbataniiru.


Yunivarsiitin Amboo Barattoota Bara 3500 Ol Simachuu beeksise

Barattoota haaraan Yunivarsitii Ambootti simataman hagi tokko “gannaa, yeroo barattootni eebbifamanitti mooraa Yunivarsiitii seenuun keenya ajaa’iba nutti tahe,” jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Vaayirasii Koroonaa ittisuuf eeggannoon taasisamu laaffataa jira jechuunis dubbatan, barattootni naannolee garaa garaa irraa yunivarsiticha seenan. No media source currently available


Muummichi Ministeeraa Itiyoopiyaa Abiy Haala Yeroo Ilaalchisee Mana Maree Bakka Bu’ootaaf Ibsa Kennan

Raayyaan Ittisa biyyaa naannoo Tigraay keessa an ba’e murna afuritti hiramuu dhaan adeemsa baatii tokkoo oliif tureen ta’uu muummichi ministeeraa Abiy Ahimed Ibsaniiru. No media source currently available Walitti bu’iinsi naannoo Tigraa keessaa jiddu seeniinsi guddaan kan keessa jiru ta’uu isaa fi hedduunis walitti bu’iinsichi akka dhaabatu kan hin barbaanne ta’uu har’a miseensota mana mareef kan ibsan muummichi ministeerichaa, akeeki isaas Tigraayiin dabalatee Itiyoopiyaa dadhabsiisuu dha jedhan. Angawoonni Adda Bilisummaa Uummata Tigraay irra deddeebi’uun ibsawwan kennaniin, raayyaan waraana Itiyoopiyaa Maqalee dabalatee naannoo sanaa kan ba’eef injifatamee ta’uu isaa ibsanis muummichi ministeeraa Abiy garuu mootummaan isaanii qorannaa geggeessuun murtii irra ga’uu isaa ibsaniiru. Murtii uummataa jechuun filannon Ibsan, nagaa uummata Itiyoopyaa fi mootummaa cimaa ta’e kan barbaadu ta’uu ibseera jedhanii, kanas jijjiiruuf yaadi dhiyaatu kam iyyuu fudhatama akka hin qabaatin akeekkachiisaniiru jechuun Kendii Abaatee Finfinnee irraa gabaaseera.


Godina Arsii Aanaa Ziwaay Dugdaatti kirkira Lafaa Mudateen Nami 300 Qe’ee Baqate

Godina Arsii Aanaa Ziwaay Dugdaatti balaa kirkira lafaa gidduu kana mudataa jiruun name 300 ol qe’ee akka baqate bulchiinsi aanichaa beeksise. Boonsoo Olii Itti Gaafatamaan waajjira siyaasaa VOA’f balaan ta’een kun irra deddeebiin torbee kana guutuuf mullataa akka jiru himan. No media source currently available Obbo Boonsoo Olii; Aanaa Ziwaay Dugdaatti Itti gaafatamaa siyaasa aanaati. Kirkira lafaa Aanaa Ziwaay ganda Biitee jedhamu keessatti gidduu kana mullataa jiruun waan sodaanneef, jiraattonni ganda kanaa akka bakka ka’an taasisaa jirraa jedhu. Angawi mootummaa Ziwaay Dugdaa Obbo Boonsoon sababuma kanaan namootni 300 ol qe’ee buqqa’anii akka jiran himanii bulchiinsi aanaas jara kana manneen barnootaa keessa qubsiisee jira jedhan. Dabalaniis kirkirri kun naannoo sanitti ka beekamu tahus, inni dhiyeenyaa kun garuu torbee kaasee walitti aansuun mullataa akka jiru ifoomsan. Proofeeser Attaalaay Ayyelee; Yuuniversitii Finfinnee Damee Qorannoo Ji’oo Fiiziksii fi Hawaatti Itti gaafatamaa fi akkasumas ogeessa waa’ee kirkira lafaati. Waan gidduu kana Ziwaay Dugdaatti mudataa jira jedhame meeshaan kirkira lafaa biyyattii keessatti mudatu safaru hin agarree jedhu. Yoo ibsanis, “Nubiratti, meeshaadhaan mullataa hin jiru, kun jechuun achitti homtuu ta’aa hin jiruu miti, mudatus nami akka qe’ee buqqahuuf waan geessisuu miti akka yaada kootti. Garuu nama achii kaasuun gaarii tahee, rakkoo biraaf nama saaxiluun gaarii mitiidha waan adda hin baaneef. Kanaaf odeeffannoowwan baayyeen ilaalamuu qabuu jechaa kiyya. Meeshaan nuti qabnu kirkira biyyattii keessatt itahu mara ni galmeessa, Finfinnee kaasee haga biyya alagaa ka jiru maraa galmeessuu dandaha” jedhu Piroofeeser Attaalaay, Aanaan Ziwaay Itiyoophiyaa keessaa bakka kirkirri lafaa itti mudata jedhamee yaadamu keessa ka jirtu tahuus dubbataniiru.


Hospitaalii Riferaalaa Yunivarsitii Wallaggaa Duula Yaala Ijaa Geggeesse

Hospitaalli Rifaraala Yunivarsiitii Wallaggaa torban kana keessatti namoota dhibee moora ijaa qaban 266 duulaan yaaluu isaa beeksise. Ispeeshaalistiin dhibee Ijaa Hospitaalichaa Doktor Siinboonaa Galataa akka jedhanitti, barattoota mana barumsaa 20tti baratan 1600 caalaniifis yaalii ijaa adda addaa taasisanii jiran. No media source currently available


Riqichi Laga Takazerraa Manca'e Jedhame

Riqichi Takazee kan naannoo Tigraay keessaa barbadaa’uu isaa Koreen baraarsaa kan sadarkaa addunyaa kamisa har’aa beeksisee, sababaa kanaanis naannoo waraanaan bututee sanaaf gargaarsa dhaqqabsiisuun isa kana duraa caalaa daran rakkisaa dha jedhe.


Haala Barattoota Yuniversitii Tigraay Keessaa Ilaalchisee Odeeffannon Kenname

Ministriin saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaa Itiyoopiyaa Yuniversitiiwwan naannoo Tigraay keessa barattoota jira ilaalchisee maatiin barattootaa fi midiyaaleen odeeffannoo akka kenninuuf irra deddeebi’uun gaafataa turan jedhee jira. Waajjirri ministeera keenyaas qaamotii adda addaa, hooggana Yuniversitiiwwanii fi waaltaalee gargaarsaa kan sadarkaa addunyaa waliin ta’uu dhaan dhimma isaa irratti hojjetaa jira. Yaalii godhameenis, hoogganoota Yuniversitiiwwanii arguun dandaamuu isaaf barattoonni haala gaarii irra ka jiranii fi qoramaata isaanii xumura waggaa ka lammataa fudhachuuf qopheerra jiraachuun beekameera. Kanaaf maatiin barattootaa ijoolleen isaanii haala gaarii keessa jiraachuu hubatanii, yaalii mootummaan eegale akka deggeran waamicha dabarsina jedha ibsi ministricha biraa kenname. Yeroo itti aanu, barattoonni qormaata isaanii ennaa xumuran dhimmootii jiran kan beeksisnu ta’uun akkuma jirutti ta’ee, maatiin barattootaa sabaa himaa mootummaan odeeffannoolee tamsaasaman qofaa akka gargaaramanii fi tasgabbaaanii akka eegan yaadachiisna jedha ibsi ministrii saayinsii fi barnoota sadarkaa ol aanaa biraa kenname kun. Gama biraan raayyaan ittisa biyyaa naannoo Tigraay keessaa ba’uuisaatti aansuu dhaan barattoonni Yuniversitii Raayyaa keessatti barnoota isaanii hordofaa turan kanneen 200 ol ta’an lukaan deemanii godina Walloo kaabaa magaalaa Waldiyaa seenuu isaanii VOAf ibsaniiru. Barattoonni kun daandii irra utuu jiranii hiriyoonni isaanii afur iggitamanii amma eessa akka isaan jiran kan hin beekne ta’uu dubbatan. Barattoonni kun Waldiyaa erga geenyee deggersa ga’aa hin arganne jechuun komee dhiyeessaniiru. Itti gaafatamaan waajjira bulchiisa godina walloo kaabaa Yifruu Zerihuun garuu godicnichi waan danda’e gochaa jiraachuu isaaf gaaffiin barattootaa hangi tokko sadarkaa federaalaatti malee kan godinaatti furmaata argachuu akka hin dandeenye ibsaniiru jechuun Mesfin Argage gabaaseera.


Maatiin Artist Haacaaluu Hundeessaa Daa'imman, Maanguddootaa fi Dhabeeyyiif Gargaarsa Gumaachan

Maatiin Artist Haacaaluu Hundeessaa, Dhaabbata tola Ooltummaa Daa’immanifi Maanguddoota gargaaru Ambo jiruu fi namoota gargaarsa barbaadan 200 oliif gargaarsa gumaachanii jiran. Nama gargaaruuf kaayyoo Haacaaluun qabaachaa ture galmaan ga’uuf akka hojjettu ka dubbatte, haati warraa artitichaa Aaddee Faantuu Damissoo, “Kana booda hin boo’u. Kan ani boo’u yoo kaayyoon isaa galma hin geenye qofa’” jette. No media source currently available


Artiist Haacaaluu Hundeessa Murtii Haqaa Hin Arganne: Hiyumaan Raaytis Waachiif  Daayreekteera Biyyoota Gaanfa Afrikaa

Jaarmayaa mirga dhala namaaf falmuu Hiyumaan Raaytis waachiif daayreekteera biyyoota gaanfa Afrikaa kan ta’an Latishaa Beeder Twiitarii ofii irratti akka barreessanti, eega ajjeefamee waxabajjii 29 bara 2021 jechuun Kibxata kaleessa waggaa kan guutee wellisaa fi qabsa’an ka ta’e Haacaaluu Hundeessaa, duutii isaa haala jijjiree cunqursaa namootaa fi hokkarri Itiyoophiyaa keessatti akka ka’u gochuun waggaa tokko guutee yeroo jiru kanatti ajjeefamuu isaaf eenyuu akka itti gaafatamaa ta’e illee hin beekamiin jira jedhan. Walleeleen Haacaaluu sochii mormii oromootaa kan Dr. Abiyyi aangootti fidee hundee ture kan jedhan aangawattiin garee HiYumaan Raaytis waatch kun,daragaggonni sirboota mormii dhageesisan akkasumas kanneen bilbila ofii irratti qaban irratti qiyyaafatamee hidhamaa turan jedhan. Ajjeefamuu Haacaaluu sana booda Oromiyaa keessatti hokkara uummata sab-xiqqaalee ta’an irratti gaggeeffameen akkasumas humnootiin nageenyaa tarkaanfii gara jabeenyaa fudhataniin namoonni 100 caalan ajjeefamaniiru jedhanii iddoo hedduutti humnootiin mootummaa tarkaanfii jabaa fudhatchuun kumaantama oromiyaa keessaa hidhuun namoota paartilee mormiitus to’annaa jala oolchan jedhan Baatileef kan callisan maatiin Haacaaluu isaaf murtiin haqaa haa kennamuu jechuun gaafataa jiru jechuun aangawittiin Hiyumaan Raaytis waach Latishaa Beeder Twitarii ofii irratti barreessanii jira.


Dimokiraasii Akkamiitu Rakkoo Siyaasaa Biyyoota Akka Itiyoophiyaa Furuu Danda’a?

Sirni dimokiraasii rakkinaa siyaayaa biyyoota akka Itiyoophiyaa furuu danada’u kan akkamii tu ti? Rakkinaa siyaasaa Itiyoophiya keesaa jiru hikuudhaaf dimokirasiin falaa ta’u eessaa dhufuu danda’a? Gaaffiilee kana irratti, Befeqaaduun beektuu siyaasaa Shamaree Faaxumaa Nuuroo Badhaasoo wajjin mariin taasisee jira. No media source currently available


Mummchi Ministeeraa Abiyyi Ahmad Gaazexxesoota Biyya Keessaaf Ibsa Kennan

Waraana Itiyoophiyaa Maqalee fi iddoo kanneen biroo Tigraay keeessaa baasuun ajjeechaa siviilootaa fi waraana biyyatti hanqiisuuf akka ta’e mummichi ministeeraa Abiyyi Ahamd ibsanii jiru. No media source currently available Oduu gabaastoota biyya keessaaf Kibxata Kaleessaa ibsa kan kennan Dr. Abiyyi laftii looltonni Itiyoophiyaa sivilootaan marsamanii gara jabinaan itti ajjeefaman iakka jiruu fi tti fufiinsaan kan gaggeeffamu ta’u ibsan. Iddoo tokko tokkotti, miseensoonni waraana keenyaa siviiloota isaan haleelan ajjeesuu manna yeroo itti of-ajjeesantu jira jedhanii yeroo ammaa waraanni Itiyoophiyaa iddoo haalli akkasii hin jirre fi deggersa argatu keessa buufatee jira jedhan.Injifannoo Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (TPLF) maqalee fi iddoo biraatti gonfadhe jedhee dubbatuus fudhatama dhabsiisuun isaanii gabaafamee jira.


‘Mana Murtiin “Walaba” Ka Jedhaman Angawi ABO Abdii Raggaasaa Ammas Eessa’kka Jiran Hin Beekamu’ Abukaatoo Isaanii"

Angawi Adda Bilisummaa Oromoo Obbo Abdii Raggaasaa kamisa darbe lakkifamanus ammas deebiin to’annoo jela oolfamanii jiraachuu Abukaatoon isaanii himaniiru.Angawootni nageenyaa mootummaa dhimmi kanarratti yaada ha kennaniif gaafannus yeroof argachuu hin dandeenyee. Obbo Tuulii Baay’isaa abukatoo Obbo Abdii Raggaasaati, Obbo Abdii erga poolisiin to’annoo jela oolcheen duuba dursa, himati gara jahaa irratti dhiyaatee akka turee fi, duuba ammoo himata sadiitti gadi bu’ee jechuun ibsu. No media source currently available Dura himati jaha eerame, achiis sadiitti gadi buhes jechuun dabalanii dubbatan. Himannawwan abbaa alangaa kunis, tokkoffaan ‘bilbila hin eyyaammamne harkatti qabachuu yoo tahu, inni lammeen ammoo yeroo waraana bilisummaa Oromoo fi mootummaa walitti araarsuuf taasifamaaa ture san akka waraanni kun hin galle danquu fi inni sadaffaan immoo bara 2008 ajjeechaa angawa godina booranaa akka raawwatuuf hidhattoota naannoo sana socho’aa turan ajajdeetta ka jedhudha jedhu Abukaatoon Obb oAbdii Obbo Tuulii Baaysaa. Kanaan duras dhaddacha taa’amaa tureen Obb oAbdiin yakka tokkoffaa fi lammaaffaa ittiin himatamanirraa bilisa tahuu manni murtii raggaasisee, kamisa darbe ammoo himata sadaffaa waa’ee ajjeechaa angawa mootummaa godina booranaan wal qabaterraa bilisa tahuunsaaniis mirkanaayeeraa jedhan mana murtiitiin. Sanaan boodas kamisa darbe kana manni murtii olaanaa Oromiyaa; himata Obbo Abdiirratti dhiyaate kuffisee bilisaan akka lakkifaman murteessuus Obbo Tuulii’n dabalanii himu. Dhaddachi ajajee erga mana hidhaa turanii bahanii booda Hollota bakka daalatti jedhamutti ammas humnoota uffata poolisii Oromiyaa uffataniin to’annaa jela oolfamanii amma eessa akka jiran hin beekamuu jedhu. Obbo Lammii Gammachuu’ yeroo’f bakka bu’aa Qunnamtii Ummataa Adda Bilisummaa Oromooti, amma eessa buuteen isaanii ka wallaalame Obbo Abdiin, bitootessa 28, bara 2020 kaasanii to’annaa poolisii jela jiruu jedhu. ‘Maatiin isaanii waajjira poolisii alamganaa isaan keessatt ihidhamaa turan yoo gaafatu qaamni isaan achi kaayee ture utuu eessa akka isaan geessu hin ibsin fuudhee deemeera’ jedhan Sagalee Ameeriakaaf. Obbo Tuulii’n; Abukaatoon Obbo Abdii yeroo ammaa hidhamtoota siyaasaa eessa akka jiran gaafachuun rakkisaadha jedhu. “Kanaafis irra deddeebiin gaafannus Obbo Abdii eessa buutee isaanii nama nuu himu hin arganne” jechuunis eeru. Koomishiniin Poolisii Oromiyaa waa’ee lafaa to’annaa jela oolfamuu Obbo Abdii yaada haa kennuuf gaafannee deebii argachuuf hin milkoofne. Itti Aanaa koomishiner Geetaachew Ittaanaa; Itti gaafatamaan sabqunnamtii Koomishinichaa waan Obbo Abdii Odeeffannoo akka hin qabne himan. Itti aanuun garuu, Koomishinerii Poolisii Oromiyaa fi Itti gaafatamaa waajjira dhimma nageenyaa fi bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaarraa deebii arachuuf gaafannus itti milkaayuu hin dandeenye. Dhimma kanarratti deebii anagawootarraa akkuma arganneen sin biraan ka geenyu ta’a.


Waloowwan Oromoo Walaloolee Isaaniin Waa’ee Haacaaluu Dubbatan

Wallisaan Oromoo Hachaaluu Hundeessaa ergaawareegamee wagga tokko ta’eera. Wagga tokkoffaa wareegama isaa ilaalichisuudhaan sirnii yaadannoon adda addaa biyya keesaa fi alaatti tasifamaa jira. Sirna kana ilaalichisuudhaan, waloowwan Oromoo bebbeekamuu lama kanneen ammaan dura waa’ee Artist Haacaaluu walaloo barreessan, waloo Zalaalem Abarraa fi Lataa Qana’ii dubbisnee jirra. Waa’ee ajjeefamuu artisichaa irratti yaadannoo qabanii fi waloolee isaanii haasofsiisuun, Befeqaaduun qophii qaba. Caqasaa. No media source currently available


“Tookiyootti Medaaliyaa Warqii Moohufan Qophaahaa Jira,” Atileet Taamiruu

Atileet Taamiruu Kaffaaloo Damissee Paralymipikisii Tookiyoo, biyya Jaapanitti Hagayya 24 amma Fulbaana shanittti geggeeffamuf deemu irratti fiigicha meetirii 1500, atileetota qaroo dhabeeyyii fi baayyee arguu in dandeenyee hirmaachisuu irratti dorgomuuf qophiirraa jira. Tanaan dura, Atileet Taamiruun Paralymipikisii Riyoo, Braaziil bara 2016 irratti meedaaliyaa Meetii moohe. Yeroo san sadarka argatee malees waan ittiin beekkamtii guddaa argate moo, mallattoo mormii Oromiyaa - harka wal-jala dabarsanii ol kaasuu - waltajjii guddaa Paralymipikisii irrattii agarsiisuu isaatiin ture. San booda, sodaa nageenyaa irraa achuma Braazilitti hafee oggoota sadii booda biyyatti deebi’e. Waan yeroos ture, akkatti biyyatti deebi’uu murteessee, fi qophii Paralymipikisii Tookiyoo itti jiruu irratti haasahuuf keessummaa Labataa godhannee, caqasaa. No media source currently available


Itiyoophiyaan Gola Naga Eegumsaatti Xalayaa Ergite

Itiyoophiyaan Robii darbe xalayaa ergitee kanaan yaalii dhiyeenya kana Sudaan fi Masriin gochaa jiran kan golli naga eegumsaa dhimma hidha laga Abbayyaa keessa akka seenuu gaafatu fudhatama kan hin qabne ta’u ministriin dantaa alaa Itiyoophiyaa beeksisee jira. Itiyoophiyaan xalayaa ergiite Kanaan yaalii Masrii fi Sudaan gochaa jiran kun deemsa hoggantummaa gamtaa Afrikaa gaggeeffamaa jiru tuffachuun booda irra immoo hojii qubsaa hin hojjanne jechuun labsuuf yoo ta’u kunis wal amantaa biyyoota sadeen gidduu kan nyaataa deemuu ta’a jette. Mariin maanguddummaa Gamtaa Afrikaan hogganamuu eega jalqabamee as Masrii fi Sudaan yeroo 9 deemsa ture addaan kutuun yaaliin gamtaa Afrikaa dhugumaan gaggeessu tuffachuun marii gaarii ture danqan jedha xalayaan Itiyoophiyaa kun. Dhuma irrattis golli naga eegumsaa biyyonni lameen amantii gaariin marii hoggantummaa gamtaa Afrikaan gaggeefamuutti akk deebi’an jajjabeessaa jechuun gola naga eegumsaa gaafatee jira.


Embaasileen Biyyoota 13 fi Jilli Gamtaa Awuroopaa Haala Filannoo Itiyoophiyaa Irratti Ibsa Baasan

Waxabajjii 21 bara 2021 biyyatti harka caalaa keessatti filannoon gaggeeffamuu fi baatill Fuulbaana dhufuus lafa filannoon hin gaggeeffamiin jiruutti gaggeeffamuuf akka jiru ibsuun michoota addunyaa kan bara dheeraa akkuuma taanee Itiyoophiyaan gara bulchiinsa daran Demookraataawaa ta’e fi uuammata adda addaa ka biyyatti kan hirmaachiisetti akka ceetuuf ni deggerra jedha. Bordiin filannoo seera filannoo foyyessuun tarkaanfii barbaachisoo ta’an fudhachuun deemsa dhugaa paartilee siyaasaa, hawaasa sivilii fi midiyaa hirmaachisee gaggeessee jira kan jedhu ibsi embaasilee kun, hawaasnii siviiliis filannoo kana keessatti qooda olaanaa fudhachu ibsee jira. Filannoon ammaa kun qormaataa haala rakkisaa ta’e fi haala siyaasaa daangeeffame keessatti kan gaggeeffamee yoo ta’u kunis miseensonni paartii mormiituu hidhamanii, bakka buutoonni midiyaa dorsiifamaa fi paartileen walaba ta’anii duula na filadhaa gaggeessuu haala hin dandeenye keessatti ture jedha. Naannoo hedduutti rakkoon nageenyaa kan jiru yoo ta’u namoonni manaa fi qe’e isaanii irraa godaanan galmaa’uu ykn itti hirmaachuu hin dandeenye.Filannoo walii galaa kana keessatti dubartoonni aangoo qabachuuf dorgoman lakkobsaan gad bu’ee sadii keessaa harka tokko ta’eera. Filannoo gaggeessuu qofti ce’uumsa demookraatawaa argamsiisuu ykn rakkoo siyaasaa mudatan furuu waan hin dandeenyeef jecha mootummaa fi hawaasa Itiyoophiyaa keessaa kanneen qooda keessaa qaban, marii hunda hirmaachisee fi hiikoo ta’u gaggeessuun furmaata karaa nagaaf cicha qaban akka agarsiisan gaafanna jedhan. Kunis Itiyoophiyaa keessatti Deemokraasii dagaagsuuf akkasumas walitti bu’iinsa biyyatti keessaa hanqiisuun , haala Tigraay keessaaf furmaata siyaasaa barbaachu dabalata jedhan. Embaasileen ibsa kana baasan kan Ostriyaa, Awustraaliyaa, kaanaadaa, Deemark, Jarmanii, Ayerland, Jaapaan, Lugzamberg, Niwzilaand, Norweey, Neezerlands, yunaaytid Kingdam fi jila gamtaa Awuroopaa Itiyoophiyaa keessaa ta’uun beekamee jira.


Naannooleen Filannoo Keessatti Geggeessame Guyyaa Lama Keessatti Injifattoota Beeksisuuf Jira: Boordii Filannoo

Naannooleen filannoon keessatti geggeessame marti guyyoota lama keessatti kanneen injifatan kan beeksisuuf jiran tahuu Boordiin Filannoo Biyyyaalessaa Itiyoophiyaa ibsa kaleessa maddeen oduuf kenneen beeksisee jira. Bulchiinsa naannoo Oromiyaa, godinaa Gujii keessatti kan argamu wiirtuu filannoo Nagalleetti uummatni akka sagalee hin laanne boordiin kan ugguree ture tahus sagaleen kennamuu isaa dura-teessuun boordichaa aadde Birtukaan Miidhagsaa ibsanii jiran. Naannoolee filannoon itti geggeeffaman irra hedduu keessatti sagalee lakkaa’uun xmuramaa akka jirus dubbatan. Wiirtulee filannoo naannoo Amaaraa, Affaarii fi Sidaamaa keessa kan jiran wiirtulee filannoo murtaa’an irraa ba’iin dhaqqabuu baatus, wiirtuleen kaan sagalee lakka’an gara naannoleetti erganii jiru, jedhan. Akka seera filannoo irra taa’ee jirutti filannoon xumuramee guyyoota shan keessatti naannoleen filannoo sagalee lakkaa’uu xumuranii ba’ii isaa beeksisuun waan irra jiraatuuf guyyoota kana lamaan keessatti wiirtuu filannoo irraa ba’ee argatan kan injifate eenyuun akka ta’e, kaadhimamtoonni sagalee hagam akka argatan kan mul’isu galmee isa dhumaa uummataaf akka ifa godhutu irraa eegama, jechuun ibsan. . Naannoo Oromiyaa Gujiitti kan argamu naannoo filannoo Negellee 1 boordichi kan dhorke cabsuu dhaan sagaleen kennamuu isaa aadde Birtukaan guyyaa sagaleen kenname rakkoo guddaa uumame gochuun dhiyeessan. No media source currently available Naannoo Oromiyaa Negellee filannoof guyyaan tokko ennaa hafu Waxabajjii 13 jechuu dha waraqaan filannoo naannoo sanatti maxxansame seeraan galmaa’ee kan ture dorgomaa dhuunfaa kan of keessaa hin qabaanne ta’uu waan hubanneef naannoo filannoo Negellee keessatti marsaa isa kanaan filannoo geggeessuu hin qabu jennee gubbaa hanga godaatti ajajas, ragaa jirus dabarsinee turre. Egaan itti gaafatamaan tokko kan mootummaa ykn kan keenya ta’uu danda’a, itti fufuu qaba waan jedheef wiirtulee filannoo 100 ol ta’an keessatti filachiisaa oolaniiru. Kun seeraan ala.kana poolisii federaalaatti beeksisnee balleessaan kan eenyuu akka ta’e adda baafanna. Seeraanis akka gaafataman gooana. Adeemsi filannoo sunis ba’ee seeraa kan qabaatu hin ta’u, jedhan. Deemsa filannoo sana taajjabdoonni filannoo biyya keessaa 40,000 ta’an akkasumas gamtaa Afriikaa, human eeggataa gaanfa Afriikaa fi waaltaalee Ameerikaa lama irraa kan walitti dhufan taajjabdoonni sadarkaa addunyaa taajjabuu isaanii dura teessuun boordichaa Adde Birtukaan Miidhagsaa ibsaniiru


Albamiin Sirbootaa Haaraa Haacaaluun Ajjeesamuu Isaa Dura Qopheessee Torban Dhufu Gadhiifama

Albamiin 3ffaan Artist Haacaaluu Hundeessaa qopheessamaa ture akka barlakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajjii 21 bara 2013tti gabaatti akka bahu maatiin isaa beeksisanii jiru. Mata-dureen albamicha sirboota Hacaaluu “Maal Mallisaa?”kan jedhu akka tahe ka dubbatan maatiin isaa, sirboota haaraa inni otuu bara dabre hin ajjeesamiin qopheessaa ture akka of keessaa qabu himanii jiran. Guyyaa yaadanno waggaa tokkoffaa ajjeefamuu artitistichaa irratti akka gad-lakkifamus beekameera. No media source currently available


Qondaalli ABO Yaasoo Kabbadaa fi Hidhamtoonni Biroon Hiikaman

Galmee qondaala siyaasaa ABO Obbo Yaasoo Kabbabaw jalatti himannaan itti dhihaatee mana hidhaa turan hoggannonni fi miseensonni ABO ajaja Mana-murtii ol’aanaa feederaalaa, kutaa Lidataa dhadacha farra shorokeesaa fi dhimmaa heeraatiin akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajii 15,2013 mana hidhaatii bilisaan gad lakisamaniiru. Namoottan gadi lakisaman keessaa tokko Obbo Yaasoo Kabbabaw otuu yaakamaa ta’uun isanii hin mirkanaa’iin wagga tokkoo fi ji’oota kudhan hidhamanii gad lakkisamuu isaanii himanii, “bilisaan mitii kan gadi lakkisamne,” jedhan. Abbaan alangaa feederaalaa gama isaatiin, mana hidhaa keessa ta’anii mana murtiitti deddebi’anii falamachuun yeroo haqa argachiisuuf darbbe malee yeroo akkanumatti bade mitii jedha. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


KFOn "Mootummaan Waloo Dhaabbatee Waggaa Tokko Keessatti Filannoon Dhugaa Haa Geggeeffamu," Waamicha Jedhu Dhiheesse

Paartiin Kongirasii Federalistii Oromoo, KFOn Ibsa kaleessa baaseen, Itiyoophiyaa keessatti mootummaan waloo yokaan walitti-dhufeenyaa akka hundeeffamu gaafatee, itti aansee "filannoon dhugaan waggaa tokko keessatti haa geggeeffamu” jedhe. Dura-taa’aan Paartii KFO, Piroofesar Mararaa Guddinaa, “Mariin biyyaalessaa qaamolee hundam hirmaachise jalqabamuu qaba” jechuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaatti himan. Itti gaafatamaan sab-Quunnamtii Waajjira Paartii Badhaadhinaa Oromiyaa Obbo Taayyee Danda’aa immoo, “Ibsi KFO’n baase uummata bal’aa arrabsuu fakkaata” erga jedhan booda, “Mariin geggeeffamaa ture, ammas ni geggeeffama, filannoon irra deebiin geggeeffamu hin jiru,” jechuun deebisan. KFO’n "Filannoo Boordiin Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa geggeesse ka fudhatama qabu miti" ka jedhe ilaalchisee, Boordicharraa deebii argachuuf yaalii gochaa jirra. No media source currently available


Buufati Doonii Barbaraa Banamuun Hojii Jalqabe

Prezidaantiin Somaaliilaand Musaa Biihii, jilli ol aanaan kan mootummaa Itiyoopiyaa fi daayirikterri DP World Sulxaan Biinii Suleeyiman bakka argamanitti buufati doonii Barbara projektiin marsaa duraa banamee hojii jalqabee jira. Dhibba irraa harki 51 DP World, harki 30 Somaalii laandii fi harka 19 immoo qooda Itiyoopiyaa kan ta’e buufati Barbaraa projektiin marsaa duraa buufata konteneroota kuma shan baachuu danda’u kan qabuu fi waggaatti konteneroota miliyoona tokko keessummeessuu danda’a jedhamee jira. Buufati sun kireenii jabanaa kan meeshaa ittiin doonii irraa buusan kan of iraa qabuu fi har’aa qabee doonilee gurguddaa keessummeessuu dhaan godinaa sanaaf keessumaa Itiyoopiyaa dhaaf bu’aa addaa akka qabu ibsameera. Ministrittiin geejjibaa Itiyoopiyaa aadde Daagimaawit Moges sirna sana irratti akka dubbatanitti Itiyoopiyaan karoora dinagdee waggoota 10 kan qopheessite ta’uu isee fi baasii fi galii biyyattii guddisuuf buufati doonii babal’isuun barbaachisaa waan ta’eef boofati Barbaraa banamuun qooda ol aanaa qaba jedhan. Ministriin maallaqaa obbo Ahimed Shidees gama isaniin buufati kun marsaan duraa hojii jalqabuun walitti dhufeenya dinagdee godinaa sanaa kan guddisuu fi keessumaa yeroo yerootti guddataa kan adeeme dinagdee Itiyoopiyaaf sochii buufata kana irratti taasisamu keessatti Itiyoopiyaan ni hirmaatti jedhan. Prezidaantiin naannoo Somaalee Musxefee Mhammud gama isaaniin Itiyoopoiyaa dhaaf keessumaa naannoo Somaleef tajaajila sadarkaa isaa eeggatan kan kennanii fi meeshaaleen buufata doonii irraa bu’an illee nagana bakka yaadame akka ga’an ni taasisama jedhan. Hojiin kun mul’inatti jalqabuu isaas sabaa himaan Somaalee gabaasee jira.


‘Waan Garaa Nu Baate Garaa’tti Dee’ffanne’ Adam Saaddo Sheekaa

Baale, Goobbatti, bara 1877 ka dhalatan Haj Adam Saaddoo; Goota Baddaa Baalee maqaa jedhamuun beekamu. Abbaan Isaanii Saaddo Sheekaa, daa’ima dhiiraa lama horatan jedhu, Musaa Adam Saaddoo ilmi isaanii. Gabaasa sagaleedhan dhihaatef as cuqaasaa. No media source currently available Obbo Musaan; Saaddo Sheekaa Gobbatti nama hayyuu kan seera qajeelchu fi tumu, jaarsa biyyaa ‘arjaas’ turanii jedhu. Obbo Musaan, Abbaan Isaanii Haj Adam, dhalatanii umrii ijoollummaan barnoota amantaa fi Afaan Arabaa dafanii akka baran, kitaabota fi barreeffamoota adda addaa dubbisuu jaallatus jedhu. Baayyee adoo hin turinis Haj Adam ijoollummumaan gara falmii mirgaatti seenanii jedhu kitaaba seenaa Haj Adam ka barreessan Obbo Musaan. Obbo Musaan, Haj Adam dhalatanii umrii Gadaa lammataasaanii keessa warri sirna abbaa lafaa’n biyya bulchuu fedhu Baale qabatan, sirna Malkanyaa jedhamu biyyarratti fidanii jedhu. Sirni kun saba naannoo warra abbaa lafaatiif ergamaa fi bitamaa waan taasisuuf, Adam Saaddoo kana arganii achumaan sirna kana mormanii jedhu akka lakkoofsa Itiyoophiyaa bara 1910 kaasuun. Dabalaniis yoo ibsan, ‘Seenaan Adam Saaddoo (Haji) adoo sirnaan galmaayee nama jalqaba mirga saba isaaf falmate isa taasisa’ jechuunis himu. Obbo Musaan Haj Adam, bara jireenya isaanii keessatti yeroo 19 ka hidhaman Finfinnee fi Baaletti ta’uullee dabalanii dubbatan. Dookter Birraatuu Qananii Yuuniversitii Madda Walaabutti Barsiisaa Seenaati. Haj Adam falmii warra baalee bara 1960 keessa gaggeeffame keessatti gahee cimaa nama qabu ture jedhu. Kana malees Haj Adam falmattoota mirga Oromoo kan giddu galeessa Oromiyaa turan, warreen akka Taaddesee Birruu, Alamuu Qixxeessaa fi kaan duuka hariiroo cimaa qabu turan jedhu Obbo Musaan. Akka lakkoofsa Itiyoophiyaa bara 1959 ture, Haj Adam Saaddoo falmii Baale fi gara Bahaa jiru akkasumas haala waldaa maccaaf Tuulamaa Baalee jiru qabsaawota warra jiddu galeessa jiraniif dhaamsa ka fidaa turan. Tikni mootummaa yerosii waa’ee waldaa macaa fi tuulamaa waan irra gaheef namoota sana keessaa qooda qaban kaan hidhaa kan miliqan ammoo adamsaa ture. Alas ka waan kana quba hin qabne Haj Adam Harka eegdota mootummaa bu’anii hidhaman. Dookter Birraatuu QananiiAkka Dookter Birraatuun jedhanitti, alas Adam Saaddoo dhaamsa Waaqoo Guutuu, haala falmattoota Oromoo Baalee turan fi Sochii Waldaa Macca fi Tuulamaa Baalee ibsuuf yoo dhufan harka tika mootummaa bu’ani. Tikni mootummaa gaggeessitoota Waldaa Maccaa rratti tarkaanfii fudhataa akka tures himu. Alasis Adam Saaddoo Waajjira Jeneraal Taaddesee Birruutti yoo bilbilan Jeneraal Taaddeseen harka mootummaa miliqee ture. Namni Waajjira san tures akka Taaddeseetti haasawuun isaan qabsiise jedhu’ seenaa ture yoo ibsan. Achiis jedhu Dookter Birraatuun, achiis yoo qabamuu isaanii baran, waajjira poolisii gahanii mana fincaanii eyyamsiifatanii seenuun dhaamsa waraqaa san alanfatanii balleessa jedhu. Yeroo tikni mootummaa isa gaafates ‘waan garaa nu baate garaatti deebifanne’ jechaan deebisaniifii hidhaan ganna 25, fi reebichi, qabeenyisaaniillee akka dhaalamu itti murtaaye jedhi Barsiisaan Yuuniversitii Madda Walaabuu Dookter Birraatuun. Sana boodas ol iyyannaa iyyatanii Haj Adam ganna sadii akka hidhaman Dr. Birraatuun ni dubbatu. Haj Adam erga du’anii ganna 40 booda bakka dhaloota isaanii Magaala Goobba’tti siidaan yaadannoo mootummaa naannoo Oromiyaan ijaarameefiira. Obbo Ashenafi Tolosaa Itti gaafatamaa Waajjira Koomukeeshinii Magaalaa Goobbati. Siidan Haj Adam bara 2012 Birrii Miiliyoona 5’n ka ijaarame tahuu dubbatan. Obbo Ashennaafiin Baale gootota sabaaf quuqama qaban akka Waaqoo Guutuu, Aliyyii Cirrii, Huseen Bunee fi kaan akka qabu eeranii warra kana eger seenaa isaanii fuulduratti baasuuf hojiitti jirraa jedhan. Dabalaniis amma Magaalaa Roobee keessatti Siidaan Waaqoo Guutuu qarshii miiliyoona 12’n ijaaramaa akka jirus dubbataniiru. Baaletti kan argamu Yuuniversitiin Madda Walaabuus seenaa Gootota kanaa qorachuuf, giddu gala akka dhaabuuf jiru, yuuniversitii Madda Walaabuutti barsiisaan Seenaa Dr. Birraatuu Qananii VOA’tti himaniiru. Adam Saaddo Sheekaa, bara 1981 dhalatanii ganna 104tti addunyaa kanarraa boqotan.


Gaafii fi Deebii, Meejer Jeneraal Baacaa Dabalee Wajjin

Miseensonni raayyaa waraanaa mootumma itiyoophiyaa fi Eertiraa Tigiraay keessatti hookkara saalaa dubattootaa fi durboota irrati raawachuu isaanii gabaasaaleen adda addaa bahanii jiru. Gabaasaalee kana irratti gama waraana Itiyoophiyaatiin deebiin kenname hin turre. Ministirii Ittisaa Itiyoophiyaatti, hoogganaa kutaa ijaarsa humna waraanaa kan tahan Meejer Jeneraal Baacaa Dabalee dubbisnee jirra. Dhimma hookkara saalaa Tigiraay keessatti raaw’atamee irratti gababaasaalee qaamota adda addaan dhihaatanii fi gabaastuun VOA, Heezer Mardook qaamaan Tigiraayitti argamtee, miidhamtoota waliin haasawa taasisuun ka dhiheenya dubbatte, deebii Jeneraal Baacaan kennan waliin qindeessee Befeqaaduu tu dhiheessa. No media source currently available


Lammiin Ameerikaa Filannoo Taajjabuuf Itiyoophiyaa Deeman Kutaa Hoteelaa Keessatti Du’anii Argaman

Poolisiin Finfinnee kutaa hoteela qabatee keessatti du’ee kan argame dhimma tajjabaa filannoo lammii Ameerikaa ka qulqulleeffataa jiru tahuu beeksisee jira. Filannoo kaleessa Itiyoophiyaa keessatti geggeessame hordofuudhaaf, Waaltaa Kaarter ka biyya Ameerikaa irraa kan dhufan lammiin Ameerikaa Joorj Maarsh jedhaman, magaalaa Finfinnetti kutaa hoteelaa qabatan keessatti du’anii argamuu isaanii kan himan Koomishinii Poolisii Finfinneetti, Daarektarri Quunnamtii Uummataa Komaandar Faasikaa Faantaa VOAf akka ibsanitti, namni kun Hoteela Raadisan Bluu qabatan keessatti du’anii argamuu isaanii ka poolisii quba qabaachise, hojjettuu qulqulleessa hoteelichaa ti. “Hojjettuun qulqullaa’inaa akkkuma baratametti hojiif kutaa sana ennaa seentu lubbuun isaa darbee waan agarteef akka poolisiitti himamu itti-gaafatamtoota dhimmi ilaallatu achuma biiroo jiranitti himtee, isaan immoo poolisiitti himanii, haaluma kanaan, poolisiin gurmuu qorattootaa gara sanatti erguudhaan reeffi isaa achii ka’ee gara dhaabbata eegumsa fayyaatti ergamu taasisame,”jedhan – Komaander Faasikaan. Sababaan du’a isaa ka qoratamaa jiru tahuullee dubbatan. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Kanneen Sagalee Kennan Walaba Ta'anii Geggeessan: Taajjabdoota

Filannoo marsaa 6ffaa Itiyoophiyaan gaggeessite kanneen sagalee kennan walba ta’anii kan gaggeessan ta’u, gareen taajjabdoota filannoo kan humna eeggataa Afrikaa Bahaa beeksisee jira. Gareen taajjabdootaa kun filannoo kan ilaaleen gabaasa dursaa baaseen wiirtulee filannoo harka caalaa keessatti deemsii filannoo haala tasgaba’an gaggeeffame jedhe. Tsahaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase. No media source currently available


Konkolaachisaan Ambulaansii Tokko Hidhattootan Ajjeefame, Sodaan Aanaalee Muraasa Kessa Tureera: Boordii Filannootti Bakka Bu'aa Oromiyaa

Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaatti, itti Gaafatamaan naannoo Oromiyaa, “Filannoon marsaa 6ffaa Oromiyaa keessatti nagaan deemsisamee xumurame,” jedhan. Gama biraan, godina Shawaa Lixaatti kaleessa konkolaachisaan ambulaansii tokko hidhattootaan ajjeefamuu hamanii, sodaa aanaalee muraasa keessatti mudaterraan kan hafe filannoon rakkoo nageenyaa malee xumurame, jedhanii jiru. Naakoor Malkaa tu Ambo irraa gabaase. No media source currently available


Wiirtuleen Filannoo Namoonni Waan Heddummaataniif Utuu Hin Cufamin Ture

Filannoo miseensota paarlaamaaf sagalee kennuuf kaleessa namoonni eegaa turan yeroo itti wiirtuleen filannoo cufaman sa’aatii yaadameen booda sa’a afur turee jira. Odu gabaastuun VOA Hezer Mardook Finfinnee irraa akka gabaastetti naannolee Itiyoopiyaa hanga tokko keessatti sagalee kennuun boodatti harkifate, ykn qaruma sagalee hin kennine. Sa’aatilee 12f sagaleen erga kennamee booda, ennaa wiirtuuleen filannoo cufamanitti namoonni hedduun toora galanii turan, filannoonis nagaa dhaan geggeessame jechuun hojjettoonni filannoo beeksisaniiru. Uummati hedduun eegaa waan turniif sagalee kennuun illee sa’aatilee dhaaf dheeratee jira. Qindeessitoonni filannoo akka jedhanitti rakkooleen loojistikaa kan akka hojjettoota wiirtuu filannoo argamuu dhabuu fi kaardiin sagalee ittiin kennan dhabamuu fi haalli qilleensaa rakkoo uumee jira. Waajjir EZEMA irraa hoogganoonni paartichaa akka jedhanitti sagalee waliin dha’uu 200, kaardiin filannoo dhabamu qabee hanga taajjabdoonni wiirtuulee filannoo turan doorsiamanitti dhageenyeerra jedhan. Haa ta’u malee walumaa gala filannoon sun seena qabeessaa fi gara mootummaa dimokraatawaa hundeessuutti kan geessu ta’uu obbo Yeshiwaas Asaffaa dubbataniiru. Haa ta’u malee naannoo Tigraay bakka humnoonni mootummaa federaalaa baatilee torba oliif lola keessatti geggeessan keessatti filannoon hin geggeessamu. Naannolee ka biro hedduunis sababaa yaaddoo nageenyaa hanga tokkos sababaa kaardiin filannoo dhabamaniif filannoon hanga baatii Fulbaana dhuftuutti hin geggeessamu. Taajjabdoonni gamtaa Awrooppaa kanneen meeshaaleen isaan gargaaraman biyyattii akka hin seenne dhorkamee booda taajjabdummaa irra.


‘Mootummaan Baqattoota Eertiraa Kibba Tigraay fi Naannolee Kaanitti Walitti Qabaa Jira’ Eejensii Dhimma Baqattootaa

Rakkoo Nageenyaa Tigraayitti mudateen booda lammilee Eertiraa baqattummaan Tigraay Kaabaa jiraataa turan kibba Tigraayi fi naannolee biyyattii kaanitti walitti qabaa akka jiru mootummaan Itiyoophiyaa beeksise. Lola tigraayiin booda ji’a Onkoloolessaa keessa ture Jaarmayaan Mootummootaa dhimma baqattoota Eertiraa Kaaba Tigraay jiraatan ilaaluuf garasitti kan imale. No media source currently available Alasis ibsa baasee tureen, Kaaba Tigraayitti ka baqattoota Eertiraa qubachiisaa turan buufatawwan baqattootaa Shimeelbaa fi Hitsaatis jedhaman guutummaa guutuutti mancawuu, achi keessa qubatanii ka turan baqattoota kuma 20 ol keessaa kuma sagal ala eessa buutee isaan kaanii akka quba hin qabne beeksisee ture. Eelzabeet Haasland; Itiyoophiyaatti dubbi himtuun dhaabbata baqataa UNHCR, ammas jaaramayaan isaanii waa’ee baqattoota Eertiraa Itiyoophiyaa keessa jiranii yaaddoo akka qabu VOA’f himteetti. Haasland, UNHCR baqattoota kana eessa akka jiran adda baafachuuf mootummaa Itiyoophiyaa guul hojjetaa akka jiru himtee haga yoonaa baqattoota Shimeelbaa fi Hitsaats jiraataa turan kuma 11 adda baafneerra jette. Mootummaan Itiyoophiyaas baqattoota Eertiraa buufataalee lamaan lolaan manca’an keessa jiraataa turan adda baasee galmeessaa akka jirudha ka dubbate. Obbo Tesfaahun Goobezaay Diirektera Dhaabbata Baqataa Mootummaa Itiyoophiyaati. Ji’oottan afran, shana darban kana baqattoota gara bakka tasgabbaawaatti dabrsaa turre jedhu yoo dubbaatan. Yoo kaampiwwan barbaadaayanirratti yaada kennanis, Kaampileen lameenuu gatii bakka sirriirratti hin ijaaraamneef buufataalee baqataa lamaan barbadaayan kana mootummaan duraanis cufuuf sochii adda addaa gochaa ture jedhu. Hitsaat, bakka gammoojjiirratti kan argamu ture, sababa hanqina bisaanii, rakkoo dhibee fi kaaniif baqattoota gargaaruuf baayyee rakkisaa ture. ‘Shimeelbaan ammo daangaa Eertiraarraa kiilomeetira 20 rratti argama; akka seera addunyaatti buufati baqataa daangaarraa xinnaatu km 50 fagaachuu qaba ture. kanaaf cufamuuf turan duraanuu, waa’ee lakkoofsa balaa kanaan wal qabatee jiruummoo dhiyootti ibsa ni laanna’ jedhu. Obbo Tesfaahun baqattoota Maay’ Ayinnii fi Addii Haruush keessa jiraataniif gargaarsi dhiyaataa akka jiru kan ifoomsan. UNHCR Itiyoophiyaa keessa baqattoota Eertiraa kuma dhibba 1 fi kuma 70 oltu jiru jedha. Baqattoonni kunis, Tigraay, Affaar, fi Finfinnee akka jiraatan odeeffannoon dhaaabbata baqataa mootummaa Itiyoophiyaa ni ibsa. Mootummaan Itiyoophiyaa baqattootni Eertiraa fi kaan gargaarsa malu akka argatan yaalaan jiraa jedhus, lammileen Eertiraa baqaan Itiyoophiyaa jiraatan garuu keessumaa erga lola Tigraayii as nageenya isaaniif akka sodaatan dubbatu. Ganna 6 oliif itiyoophiyaa ka jiraate baqataan Eertiraa maqaan isaa akka hin eeramne gaafate takka, erga lolli kun mudatee as UNHCR fi mootummaa Itiyoophiyaarraa gargaarsa argachuun nutti ulfaateera jedha. Komii baqataa Eertiraa kanaaf ka deebii kennan obbo Tasfaahun ammoo; “Walii galaan yeroo rakkoo sana waanti gargar cite ni jira. Sanaan ala garuu baqattootarraa tajaajilli adda cite hin jiru. Buufatawwan baqataarratti tajaajila kennaa jirraa, barumsis itti fufee jira’ jechuuni ka deebii kennan. Itiyoophiyaa keessa baqattoota biyyoota 26 irraa dhufan gara miiliyoona takkaatu jiraata jedha mootummaan; isaan kunis Tigraay, Affaar, Beenishaangul Gumuuz fi Finfinnee jiraatu. Itiyoophiyaan biyya baqattoota simattu qofaa miti; biyya baqattoota omishtullee. Fakkeenyaaf biyyoota ollaa Sudaan fi Keeniyaa keessa lammilee Itiyoophiyaa kuma 80 oltu koolu galtummaa gaafatee jiraata jedha ragaan UNHCR. Baqattoonni dhalooteen Itiyoophiyaa kuni, akka biyya jiraataniitti rakkoo gara garaa akka qaban himu. Geetahun Isheetuu baqataa Oromoo ganna 9 oliif Naayroobii jiraatedha. Imaammanni keeniyaa baqataarratti gaggeessitu waan jijjiirameef baqattoonni rakkoo keessa jiru jedhe. Bitootessa dabre kana ture, mootummaan Keeniyaa UNHCR sagantaa buufata baqataa biyyattii keessa jiran lamaan Dadaab fi Kaakumaa cufuu torbee lama keessatti akka dhiyeessu kan ajajee ture. Yeros manni murtii biyyattii gidduu seenuun murtee kana ji’aaf ka turse yoo tahu, booda garuu mootummaan Keeniyaa maree UNHCR waliin gaggeesse jedheen Dadaab fi Kaakumaan Waxabajjii 2022tti akka cufaman walii galleerraa jedhe. Walumaa galatti bufata Dadaab fi Kaakumaa jedhaman keessa baqattoota kuma dhibba 4 fi kuma 10 oltu jiraatu jedha UNHCR. Baqattoonni buufata kana keessa jiraatan waa’ee murtee darbe kanaa sodaa qabnaa jedhu. Obbo Malkaa Huseen Alii dhalataa Oromoo Dadaab jiraatani; abbaan ilma takkaa Kaampiin Dadaab cufamnaan bakka dhaqaa akka hin qabne kan dubbatan. Murtee Keeniyaan duuba, Koomishinerri Dhaabata baqataa UNHCR Filiippoo Giraandii Prezdenti Keeniyaattaa waliin dhimmuma kanarratti mariyatanii turan. Maree masaraa Keeniyaatti gaggeeffametti Fireed Maatyaang’ii ministirri dhimmi keessoo Keeniyaa, ‘buufataaleen baqataa bakka quubsumaa dhaabbataa tahuu hin qaban’ jechuun dubbatan. Dabalaniis biyyi isaanii Keeniyaan baqattoota biyyoottan gamtaa afriikaa bahaarraa baqatanii Keeniyaa jiraniif eyyama jireenyaa fi hojii akka laattu ifoomsaniiru. Maree kanarratis Koomishiner Giraandiin haga fuuldureen baqattoota kanaa adda bahutti mootummaa fi sabni keeniyaa tumsa isaanii akka adda hin murre gaafatanii turan. Kun haa tahu male amma haala waxabajjii 2022 booda jiru ilaalchisee baqattoota Dadaab fi Kaakumaa keessa jiraataniif waanti himame hin jiru jedhu baqattoonni fi bakka bu’aan baqattootaa. Waxabajjii’ 20, yoo mara Jaarmayaan addunyaa guyyaa itti baqattoota addunyaarra jiran itti yaadatudha. UNHCR waajjira muummeesaa Jeeneev jirrraa kaleessa ibsa baaseen, lakkoofsi baqattootaa addaunyaarra miiliyoona 82.4 akka gahe ifoomse. Lakkoofsi namoota namoota qe’ee buqqa’anii ka bara darbeerra dhibbeentaa dhibbeentaa afur dabaluu eeree, namoota miiliyoona 82.4 qe’ee baqatan keessaa miiliyoonni 26.4 baqattoota biyyasaaniitti deebiwuu hin dandeenye jedhe. UNHCR keessumaa rakkoo nageenyaa Itiyoophiyaa, naannoo Saheel, Mozaambiik, Yemen, Afgaanistaan fi Kolombiyaatti mudate qofaan namootni miiliyoona 2.3 ol qe’eerraa akka buqqa’an ibsa isaan eere. Baranas lammileen Saooriyaa, Veenezuweelaa fi Afgaanistaan biyyaa baqachuun sadarkaa 1 haga 3 ka qabatan yoo tahu, Afriikaa keessaa bara 2011 ka hundoofte Sudaan kibbaa lammileenshee kan keesaa baqatan biyya sadarkaa jalqabaarra jirtudha jedha UNHCR.


Shawaa Lixaatti Namoonni Sadi Ajjeefamuu Bakka Bu'aan Boordii Filannoo Beeksise

Pireezidaantiin Naannoo Oromiyaa Obbo Shimallis Abdiisaa “Filannoon taasisame siyaasa hidhannoofi hiriiraa Itoophiyaa gara mariitti deebisa, mootummaa uummataa dhaabuufis carraa kenna” jedhan har’a yeroo Godina Shawaa Lixaa, magaalaa Ginciitti argamuun sagalee kennanitti. Gama biraatiin, godinuma Shawaa Lixaa, naannoo filannoo Noonnootti, namootni sadii hidhattootaan ajjeefaman jechuun, Boordiin Filannoo Itiyoophiyaa eeksise jira. Naakoor Malkaa Dabalata qaba No media source currently available No media source currently available


Filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa Marsaa 6ffaa, Finfinnee

Filannoo biyyaalessaa Itiyoophiyaa marsaa 6ffaa har’a deemsisame irratti magaalaalee paartiilee wal-dorgoman hedduu hirmaachisan keessaa tokko Finfinnee dha. No media source currently available Kutaalee magaalattii adda addaa keessatti jiraattonni yaa’anii sagalee kennanii jiran. Tsahaay Daamxoo buufataalee filannoo adda addaa daawwachuun gabaasaa ergite caqasaa. No media source currently available


Filannoon Kun Kan Nuti Walii Gallee Itiyoopiyaa Maraaf Mijattu Itti Uumuu Dha: Prezidaant Saahilewerq Zewudee

Kan wiirtuu filannoo Finfinnee keessaa tokkotti argamuun sagalee ofii kennan President Sahlework Zewde, filannoon kun isa kana duraa caalaa dimokraatawaa ta’a abdii jedhu qabaachuu dubbatan. No media source currently available Har’a dhufee dirqama lammummaa koo waanan ba’eef baay’ee gammadeen jira. Gama koon ennaan sagalee kennu kun kan jalqabaa koo ti. Yereoo hedduu biyya alaa waan jiraadheef gama koon carraa kana argachuu kootti gammadeera. Yeroo darbe ennaan paarlaamaa haasaa dhaan bane haasaan dhageessiseen, itiyoopiyaa keessatti filannoo geggeessinu, isa kana duraa irra kan wayyaawee fi fooyyessaa deemuu qabna jedheen ture. Filannoon kun akkas akka ta’u nan abdadha. Uummanni akkasitti heddumminaan ba’ee sagalee kennuun na ajaa’ibeera. Uummati mirga ofii kabachiisuuf sagalee ofii dhageessisuuf hagam akka murannoon ka’e dha kan inni mul’isu. Filannoon adeemsa dimokraasii keessatti waan guddaa dha. Garuu adeemsa dimokraasii keessaa qaama tokko. Filannoon galma miti. Filannoo walakkeessa waa maraa goonee kan itti jiraannu miti. Filannoon kun ennaa xumuramu guyyaa ka birootu dhufa. Kanaaf lammiiwwan Itiyoopiyaa martinuu walii galuu qabu. Kan nuti gochuu qabnu filannoo dhaan oli. Kanaaf rakkoo keenya waliin taanee furuu dhaan, Itiyoopiyaan mara keenyaaf akka mijattu kan ittiin goonuu dha. Uummata har’a yaa’e TV dhaan ilaalaan ture. Jireenyi koo naa wayyaawaa laata jedheen ba’e jedhan. Kanaaf qaama filatamuuf itti gaafatama guddaa kennaa jira. Filannoo irratti filatamuunis kufuunis jira. Kufuu jechuun yeroo ka biroof qophaa’uu jechuu dha. Biyyoota hedduu argeeraa, akka prezidaant Obaasaanjoo filannoo irratti taajjabdummaan hojjedheera. Filannoo haala biyyattii ala goonee hin fudhannu. Waanuma dandeenye goona. Itiyoopiyaa kana ol baasuuf martinuun keenya walii galuu qabna. Inni injifatames haala jiru simachuu qaba. Hin ta’u yoo ta’e immoo adeemsi seeraa jira. Kanaaf barumsa. Kana irraa haa barannu, yoo rabbi jedhe isa itti aanuutti waa gaarii agarsiisuuf haa yaallu. Dura taa’aan paartii mormituu ijoo kan EZEMA Professor Biraahuu Neggaa biyyattii keessatti filannoon dhugaa ennaa geggeessamu kun isa jalqabaa ti jedhan. Argeera jechuu hin danda’u, garuu haalli rakkisaan as jiru namoota sagalee kennaniif xiqqoo rakkisaa natti fakkaata. Kana irraan kan hafe gama nageenyaan rakkoo kana jedhamu hin dhageenye. Wiirtuulee filannoo hanga tokko keessatti loojistikaa fi hojii waliin wal qabatee rakkkoo xiqqoon jiraachuu dhageenyeerra. Guyyaa guutuu kanuma hordofuuf waajjira keessa turre. Yaada dhumaa kennuf erga xumuramee booda gara galgalaa wayya. Dura taa’aan garee taajjabduu gamtaa Afriikaa fi prezidaantiin Naayijeeriyaa duraanii Oluugeegun Obaajsaanjoo filannoon Itiyoopiytaa kan bara 2021 akka eegametti gaarii ta’ee jira jedhan


Haala Adeemsa Filannoo, Magaalaa Adaamatti

Har’a haala adeemsa filannoo magaalaa Adaamaa oduu-gaabaasaan VOA Galmoo Daawit keessa deemee ilaaleera. Ganamaa kaasuun namootni filannoof galmaayan buufataalee filannootti akka sagalee kennaa turan himee, buufataalee filannoo takka takka keessatti garuu taajjabdoonni paartilee siyaasaa akka hin argamiin hafan qindeessitootni itti himuu isaanii dubbata. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Filannoo Walabaa fi Madaalawaa Ta’e Gaggeessuu Biyyattiin Kan Itti Yaaltee Dha: Dr.Abiyyi Ahmad

Itiyoophiyaa keessatti har’a uummanni sagalee kenna kan oolee yoo ta’u Sabaaa nageenyaa fi dhimmoota loojastikaa waliin wal qabatee guutuummaa biyyatti keessatti hin gaggeefamiin hafuun mummiicha ministeeraa Abiyyi Ahmadiif qormaata filannoo guddicha jedhamee jira. Filannoon bara darbee akka yeroo biraatti darbuu ta’e kun jijjiirama Dr. Abiyyi gaggeessaa jiraniif dhimma ijoo dha. Dr. Abkiyyi bara 2018 bittaa abootii irree kan yeroo dheeraaf ture hambisee gara badhaasa Noobel argachuutti waggaa tokko booda ceesisee jira. Sagaleen amma kennamuu kun biyyattiin filannoo walabaa fi madaalawaa ta’e gaggeessuuf kan itti yaaltee jedhan Dr.Abiyyi. Finfinnee hanga tokko keessatti namoonni sagalee kennuuf jecha toora dheeraa qabatanii akka jiran garu guutummaa biyyatti keessatti eegumsii nageenyaa jabaachuun ibsamee jira.Konkolaataan waraanaa Finfinnee iddoo ijoo ta’an irra dhaabatanii akka jiran fi uummanni Miliyoona 37 caalaan sagalee kenna jedhamee kan eegamuu ta’uun ibsamee jira. Gareeleen mormiituu garu mootummaan Itiyoophiyaa bulchaa jiru dararaa, loogii sodaa hokkaraa isuma mootummaa inni duraanii gaggeessaa ture rawwata jechuun himatu.Paartileen mormiituu beekamoon filannoo kana keessaa of baasanii jiran. Kanneen biroon immoo biyyatti iddoo hedduutti duula na filadhaa akka hin gaggeessineef dhorkamne jedhu.


Itiyoophiyaa Keessatti Filannoon Marsaa 6ffaa Gaggeeffamee

Lammiwwan Itiyoophiyaa biyyatti harka caalaa keessatti har’a paarlaamaa fi bulchiinsa naannoof sagalee kennaa kan oolan yoo ta’u filannoon kun sababaa weerara vaayrasii Koronaan ammaan dura yeroo biraatti kan darbee ture.Bakka saagaleen itti kennan 547 keessaa 478tti wiirtuuleen banamanii jiru. Sababaa wal waraansaa fi godaansa uummataan kan ka’e Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti filannoon kan hin gaggeeffamne yoo ta’u bulchiinsa naannoo Somaalee fi Afaar hanga tokko keessattis falmii daangaa jiruun filannoon hin gaggeeffamne. Oromiyaa dhiyaa hanga tokkoo fi Bulchiinsa naannoo Beeneeshaanguul Gumuuz keessatti walitti bu’iinsa gosaan kan ka’e filannoon hin gaggeeffamne. Bakkowwan kanattis filannoon baatii Fuulbaana dhufutti gaggeessuuf saganteeffamee jira. Prezident Saahlewark Zawdee Finfinnee keessatti sagalee kan kennan yoo ta’u filannoon kun kanneen darban irra Demookraatawaa akka ta’u nana mana jedhan. Dura ta’an paartii Izemaa Dr. Biraanuu Naggaa filannoo dhugaa yeroo jalqabaaf biyyatti keessatti gaggefefame jedhan.Deemsa isa hafee ilaaluuf jirra jechuun oduu gabaastootaaf ibsan.. Dura ta’an taajjabdoota gamtaa Afrikaa fi prezidaantiin Naayjeriyaa duraanii Olusheeguun Obosaanjoo filannoon Itiyoophiyaa kun akkuma eegameetti gaggeeffame jechuun oduu gabaastootaaf ibsan Kana malees Carraa itti hirmaachuu banuun Filannoo darban irraa inni kun baayyee gaarii dha Jedhan.


Godinaa Shawaa Lixaa Keessatti Hojjetoonni Hojii Daandii 9 Hidhattootaan Ajjeesaman: Bulchiinsa Godinaa

Godina Shawaa Lixaa, aanaa Meettaa Wal-Qixxee keessatti hojjattootni daandii 9 ajjeefaman, jedhan bulchaan godina Shawaa lixaa. Bulchaan godinichaa Obbo Diriirsaa Waaqumaa ”Haleellaa kana humnoota “ABO Shanee” tu raawwate jedhan. Dubbi-himaan zoonii lixaa, ka riphxee loltoota “Waraana Bilisummaa Oromoo” ofiin jedhanii fi mootummaa immoo “Shanee” jechuun waamuu, Bilisummaa Guutaa, gama isaaniin, “gocha kana nuti hin raawwanne. Namoota bu’uuraalee misoomaa hojjatan ajjeesuunuu yakka.” jedhan. Gabaasaa guutuu caqasaa No media source currently available


Vaayrasii Bifa Jijjirrate Maqaa Biyya Jalqaba Keessatti Argameen Waamamuu Hin Qabu: Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa

Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa gostii vaayrasii Koronaa kan bifa jijjirrate maqaa biyya jalqaba vaayrasiichii keessatti argameetiin akka hin waamamnee murteessuun moggaafa haaraa kennen jira.Maaliif? Sababiin isaas biyya jalqaba keessatti argame sana irratti loogii addaa geesiisa kan jedhu akka ta'e ibsamee jira. Vaayrasiin bifa jijjirrate kan "Deltaa" jedhamu ykn kan jalqaba biyya Hindii keessatti argamee suun Yunaatid Isteetes keessatti akka hin babal'anne sodaan jira jedhu qorataan waa'ee dhukkubootaa ykn Epideemoloojisti kan ta'an Dr. Jamaal Hassan Yunivarsitii Nebraaskaa irraa. Namoonni duraanuu dhukkuboota adda addaa qaban talaalii dhukkuba KOOVIID - 19 ittisuu waraannachuun of-eeggannoo gochuun qabanjechuun gorsan Dr. Jamaal. Gaaffii fi Deebii gaggeeffamee caqasaa. No media source currently available