Wal-waraansa Itiyoophiyaa Kaabaa Nagaan Xumuruuf Yeroo Carraaqamaa Jirutti Wal-waraansichis Ittuma Fufee Jira

Wal-waraansa waggoota lamman dabranii Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti taasifamaa jiru marii karaa nagaatiin xumuruudhaaf yaaliin taasisafamu itti fufee jira. Haleellaa xayyaaraa dabalatee wal waraansichi ammoo gama biraan akkuma itti fufetti jira. Kana ilaalchisuun, gabaasaa VOA - Freed Harter, Finfinnee irraa gabaasaa erge qabna.


Safaarikoom Keeniyaan Tajaajila Isaa Itiyoophiyaa Jalqabuu Beeksise

Safaarikoom keeniyaa Itiyoophiyaa keessatti telekominikeeshinii dhuunfaa eegaluuf kan jalqabaa yoo ta’u walii taltee tajaajila mobile money jedhuu ifa taasisee jira. Safaariikoom Itiyoophiyaa seenuun to’annaa cimaan kan keessa jiru biyya uummata miliyoona 110 qabdu keessa kan abbummaa telekom jala ture dhaabsisa. Safaariikoom magaalaalee ka biroo 10 keessatti yaalii milkaa’ina qabu taasiseen Finfinnee keessatti neetwoorkii fi tajaajila isaa jijjiiree jira. Mootummaan Itiyoophiyaa damee teleekoom qofaan geggeessamu dhaabsisuuf waggaa darbe karoorsuu isaa kan beeksise yoo ta’u kunis ajendaa jijjiirama dinagdee ijoo kan muummicha ministeeraa Abiy Ahimed ture. Safaariikoom neetwoorkii daataa 4G, tajaajila ergaa sagalee fi barreeffamaa maamiltoota Safaarikoom fi thio telekoomiif kan dhiyeessu ta’uu beeksiseera. Diriirsi neetworkii biyyoolessaa hanga Ebla 2023tti magaalota dabalataa 14 bira gahuu kan itti fufu ta’uun ibsameera.


Manneen Barnootaa Sababaa Walitti Bu’iinsaan Manca’an Deebisanii Ijaaramuuf Ka jiru Ta’uun Ibsame

Dhaabi Menshin for Menshin Itiyooohiyaa-n walitti bu’iinsa booda naannolee afur keessatti hojii deebisanii ijaaruu jalqabuuf ministrii barnootaa Itiyoophiyaa waliin walii galtee mallatteessee jira. Galmeen qarshii miliyoona 300tiin manneen barnootaa akka ijaaru illee ibsee jira. Dhaabichi, naannoo Tigraay keessaa manneen barnootaa manca’ani deebisee ijaaruuf haalli isaa ennaa mijatu kan hirmaatu ta’uu beeksisee jira. Miinisteerri barnootaa obbo Biraanuu Naggaa naannoolee Amaaraa fi Affaar keessaa walitti bu’iinsa biyyattii gama kaabaa keessatti mudatetti aansuu dhaan manneen barnootaa 1,300 irra miidhaan ga’ee jira. Ministerichi tattaaffii deebisanii ijaaruu fi deebisanii dhaabuu irratti qaamni martinuu akka hirmaatan waamicha dabarsaniiru.


Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay Sanbata dhufu, Afrikaa Kibbaatti Marii Geggeessamutti Hirmaachuuf Qophii Tahuu Beeksise

TPLF marii araaraa Afriikaa kibbaa irratti akka hirmaatu gaaffii gamtaan Afriikaa dhiyeesse simatee jira. Gamtaan Afriikaa Onkoloolessa 1, 2022 marii nageenyaaf waamicha isaa mul’inatti beeksise. Mootummaan Tigraay marii nageenyaa Afriikaa kibbaatti geggeeffamuuf karoorfame irratti hirmaachuuf qophii dha jechuu dhaan waajjirri dhimmootii Alaa Tigraay ibsa baaseen beeksisee jira. Haa ta’u malee eennyu akka hirmaattotaatti, taajjabdootaa fi eenyuu wambii ta’uuf akka afeerame akka ibsamuuf gaafatee jira. ABUT hawaasa addunyaa irraa gaheen akkamii akka eegamuu fi loojistika fakkeenyaaf garee keenya kan marii kanaaf qophiilee imalaa fi nageenyaa ilaalchisee ibsi akka kennamu gaafatteera. Gorsaan nageenya biyyoolessaa Itiyoophiyaa Reedwaan Huseen Roobii waaree irratti mootummaan federaalaa afeerraa sana simachuu isaa mirkaneessanii jiru. Murteen kun wal dhibdee jiru karaa nagaa furuu fi haal-duree tokko malee marii geggeessuun barbaachisaa ta’uu ilaalchisee ejjennoo keenya isa qajeelfama irratti hundaa’een kan wal simuu dha jedhan Reedwaan. Addatti immoo mootummaan federaalaa ibsa kenneen Finfinneen jaarsummaa gamtaa Afriikaan mari’achuu kan filatu ta’uu mirkaneessee jira. Xalayaan waamichaa sun akka agarsiisuutti mariin nageenyaa kun Sambata Onkoloolessa 8 bara 2022 Afriikaa Kibbaa keessatti adeemsisamuuf kan karoorfame yoo ta’u, mariin qaamotii lamaan gidduutti geggeessamu, qajeelfamoota ijoo, dhimmootii ajendaa, mala akkaataa hojii fi sagantaawwan ba’an irratti mari’ata jedhamee eegama. Mootummaa federaala Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti jaarsummaa qindoomina qabuu fi itti fufuiinsa qabu akka jiraatuu bu’uura kaa’uuf marii akeekke ta’uu xalayaan afeerraa sun ibsee jira. Akka xalayaa afeerraa sanaatti marii nagaa sana kan mijeessanii fi hoogganan bakka bu’aa gaanfa Afriikaa fi prezidaantii Naayijeeriyaa duraanii Oluuseeguun Obaasaanjoo ti. Akka affeerraa sanaatti Obaasaanjoo, prezidaantii Keeniyaa duraanii Uhuuruu Keeniyaattaa fi miseensota Paanaalii ogeessota Afriikaa kibbaa fi itti aanaa prezidaantii kan Afriikaa Kibbaa duraanii Dr. Fuumizilee Milaamboo-Niguukaan of keessaa qaba.


Prezidaantiin Keeniyaa, Wiliyaam Ruutoo Itiyoophiyaa Daawwtan

Prezidaantiin Keeniyaa Wiiliyaam Ruuttoo muummicha ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed waliin mari’achuuf jecha Finfinnee seenuu isaanii hoogganoonni lamaan fuula twitter isaaii irratti barreessaniiru. Prezidaant Ruuttoon twitter isaanii irratti akka bareessanitti hariiroo Itiyophiyaa waliin qabnu keessatti dantaa waliinii keessumaa gama teeknooloojiitiin akkasumas badhaadhina waliinii hordofuuf akka haaraatti ilaalaa jirra jedhan. Akkasumas muummicha ministeeraa Abiy Ahimed waliin marii biyyoota lamaanii fi Safaariikoom Itiyoophiyaan jalqabuu isaa ilaalchisee kan mari’atan ta’uu tuqaniiru. Muummichi ministeeraa Abiys gama isaaniin prezidaant Rutoo baga nagaan gara Itiyooophiyaa dhuftan jedhan. Hariiroon Keeniyaa fi Itiyoophiyaa gidduu jiru hundee jabaa irra kan dhaabatee fi dhimmoota tumsa gaarummaa dantaa waliinii irratti kan fuuleffate jechuun fuula twiteer isaanii irratti barreessanii jiran. Manni maree mootummaa Keeniyaa fuula twiiter isaa irratti barreessuu dhaan prezidaant Williyaam Ruuttoo muummicha ministeeraa Abiy Ahimed Alii buufati doonii Laamuu kibba Itiyoophiyaaf akka buufata doonii haadhootti akka fayyadu gaafachuu isaanii ibsee jira.


Bara 2014 Buqqaatonni Itiyoophiyaa Gargaarsa Gahaa Akka Hin Argatiin Himame

Akka lakkoofsaa Itiyoophiyaatti bara darbee 2014 keessa xiyyeeffannan gargaarsa namoomaa fi egumsii nomoottan qe’ee isaanii irraa buqqa’aniif taasifaamee gahaa akka hin turre Komishiiniin mirgaa namoomaa Itiyoophiyaa ibsee jiraa. Komishiinchii namoottan sababa walitii bu’iinsaa fi balaa umamaatiin qe’ee isaanii irraa buqqa’an ilaalchisee gabaasaa qoo’anoo dhiheesee keessatti gargaarsii attattamaa akka yeroodhaan qaqqabaa hin turre, ibsee sadarkaa biyyaleessatti seerrii waa’ee namoottan qe’ee isaanii irraa buqa’anii waan hin jirreef hanqinaa egumsa buqaatotaaf taasifamuu qabu irratti shooraa taphachuu isaa akka beeksisee Gebremikaa’el Gebremedihin gabaase jira. Itti gaafatamaa waajjira ittisa balaa fi wabii midhaan nyaataa bulchiinsaa naannoo Affaar kan ta’an obbo Mohaameed Huseen dhimmaa kana irratti ibsa kennaniin, bara 2014 keessa walwaraansaan walqabatee jiraattonni naanichaa qe’ee isaanii irraa buqa’an miiliyoonii 1.6 gargaarsaa fi egumsa isaan barbaachisuu hin arganne jedhaniiru. Haa ta’u malee erga dhaabanni sagantaa Midhaan nyaataa/ WFPn naannicha keessatti buqqaatota kuma 600 fi kuma 53 gargaarsaa kennuu jalqabee as fooyya’insii jiraachuu isaa obbo Mohaamed himuu isanii gaabasiin kub ibseeraa. Waajjirrii ittisa fi qophaa’insaa balaa kan mootummaa feederaalaa dhimma kana irratti akka yaada hin keninee gabaasnii Gebremikaa’e Gebregebremedihiin ibsee jia.


Dhalatttoonni Tigiraay Kaleessa Finfinneetti Embaasiilee Ameerikaa fi Briteen Fuul-duratti Hiriira Bahan

Kanneen magaalaa Finfinnee keessa jiraatan dhalattoonni Tigiraay hiriira mormii Adda Bilisummaa Uummata Tigiraayiin balaaleffatu kaleessa geggeessaniin, kanneen Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay ilaalchisee ejjennoo dogoggoraa qbu ittiin jedhan Imbaasiilee Ameerikaa fi Briteenitti xalayaa mormii galfatanii jiran. Hiroiira mormii paartii Badhaadhinaa Tigiraayiin qindeessame kanatti kanneen hirmaatan dhalattoonni Tigiraay, Gamtaa Afrikaattis akkasuma xalayaa galfatanii jiran. Gama biraatiin ka naannoo Tigiraay Paartiin Baayitoonaa garuu, hiriirri paartiin Badhaadhinaa Tigiraay qopheesse uummata Tigiraay bakka hin bu’u – jedha. Paarlaamaatti mariin nagaa boodatti harkifachuu fi waraansi deebi’ee jalqabamuufis sababaan akka mootummaa tahetti balaaleffate – paartiin kun.


Haleellaa Diroonii Dhaan kaleessa Adii Da’iroo Irratti Geggeessameen 65 Du’anii 70 Ol Madaa’an Jedha Ibsi Humnoota Tigraay

Haleellaa diroonii mootummoonni Ertiraa fi Itiyoophiyaa, kaleessa Adii Da’irootti geggeessaniin, namoonni 65 du’anii, kanneen 70 ol tahan immoo madaa’an, jechuun waajirri dhimma alaa humnoota Tigiraay ibsa har’a baaseen himee jira. Haleellaa Diroonii Addi Da’iroo irratti geggeessame – jechuun himate kanaaf mootummaa Itiyoophiyaa fi mootummaa Ertiraa irraa deebii argachuuf, carraaqqiin Sagaleen Ameerikaa taasise, haga ammaatti hin milkoofne. Lakkoobsa, humna Tigiraay irraa himame kanas, haga ammaatti qaama biraa hin mirkaneeffanne.


Hojjatooni Gargaarsa Namoomaa Tigraayiin Seenuu Jalqabnii Jiru

Dubbii himaan Tokkummaa mootummootaa Steeffan Duhaariik ibsaa guyyaa kaleesaa kennaniin Hagayya 24 bara 2022 jalqabee kan dhaabatee ture wal-jijjiirraan hojjatootaa gargaarsa namoomaa Tigraay keessatti hojjatanii karaa naannoo Affaariin itti fufuu isaa ibsanii jiru. Haali amma uumame kun tarkaanfii gaarii akka ta’e kan himan Steefan Duhaariik gargaarsa lubbuu baaraarsaa qaqqabsiisuu dhaaf balaaliin Xiyyaara gargaarsaa namoomaa kan tokkummaa mootummootaa inni ergaa hagayaa 25 jalqabee dhaabbatee jiru akka jalqabu gaafataniiru. Sababa wa-lwaraansi itti fufee jiruuf Tigraay keessati, akkasumas naannoo Amaaraa fi Affaar bakkeewwan bal’aa keessatti gargaarsa namoomaa akka raabsuun hin danda’ame hojjattooni gargaarsa namoomaa Tigiraay keessa jiran ibsuu isaanii Dubbi himichi beeksisanii jiru. Amma Fulbaana 26-tti Tigiraay keessatti buufataaleen wal’aansa fayyaa bakka tokko irraa bakkaa biraatti socho’an 32 bakkeewwan buufatalee fayyaa fi buufataalee namoottan jiraanya isaanii irraa buqa’an 58 keessatti tajaajila kennaa akka jiran dubbi himichi ibsuu isaanii Maargareet Beesheer Jenevaa irraa VOA dhaaf gabaasteetti.


Mariin Wal-waraansa Kaabaa Itiyoophiyaa karaa Nagaatiin Furu Afrikaa kibbaatti Taasifamuuf Deema

Wal waraansaa waggoottan lamman darbaniif mootummaa Itiyophiyaa fi ABUT gidduuttii taasifamaa jiru marii karaa nagaatiin hiikuudhaaf gamtaan Afrikaa gareewwan lamman Afrikaa kibbaa keessatti akka wal arganii maryyatan waamicha dhiheesuun isaa beekameera. Dura taa’aan Komiishinii gamtaa Afriikaa Musaa Faakii Mahaammat xalayaa Onkoloolessa 1 bara 2022 barreessaniin akka ibsanitti, mariachi kan qophaa’e prezidaantii Naayijeeriyaa duraanii fi gaanfa Afriikaatti bakka bu’aa addaa kan ta’an Oluuseeguun Obaasaanjootiini. Prezidaantiin keeniyaa duraanii Uhuuruu Keeniyaataa fi tti aantuu prezidaantii Afriikaa kibbaa kan turan Fumziil Milaambo-Ngichukaa akka gargaartota Obaasaanjoo ta’an kan ibse xalayaan Muusaa Faakii Mohaammat, Wal ga’ichi bu’uuraawwan nageenyaa waarinsa qabeessa ta’e mirkaneessuu dhaaf gargaraan karaa qabsiisuu dhaaf akka ta’e beeksisee jira. Mootummaan Itiyoophiyaa waamicha dhihaate kana fudhachuu isaa gorsaan dhimma nageenyaa Muummee ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimad kan ta’an Ambaasader Reeduwaan Huseen beekisisanii jiru. Ambaasaadeerichi waamichicha kana ilaalchisee roobii har’aa ergaa karaa fuulaa tiwuutariitin dabarsaniin booda, rakkinichaaf fala karaa nagaa barbaachuuf Mootummaan haal-duree kamiinuu malee akka mariidhaaf qophaawaa ta’e beeksisanii jiru. Xalayaan gamtaa Afrikaa hogganaa ABUT kan ta’a Debretsiyoon Geberemikaa’el fudhaachuu isaanii amma ammaatii dhaabni isaanii akka hin mirkaneesine gabaasameera. Freed Haarter maddeen dipilomaasii Finfinnee keessa jiran waabeffachuu dhaan akka gabaasetti, marii kana irratii taajjabdoonii Yunaayitid Isteets, gamtaa Awuroopaa fi Igaadiin bakka bu’an ni hirmaatu.


Qophii Isportii

Dorgomii fiigichaa magaala London keessattii fi magaalaa Tirentoo ka biyya Xaaliyaanii keessatti geggeessame irratti atileetonni Itiyoophiyaa durbaa fi dhiiraan injifannoo argatanii jiran. Istaadiyeemii kubbaa miillaa Indooneeshiyaa keessatti jeeqama ka’een ammoo nama 125 tu dhume.


Looltoota Keenya Godiina Walloo Kaabaa Keessaa Baafnee Jirra: ABUT

Haleellaa guddaa gama Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti adeemsifamuu qolachuuf jecha, loltoota keenya kanneen bulchiinsa naannoo Amaaraa gama kibbaa keessaa turan baafnee jirra jechuun angawoonni Tigraay ibsa baasaniin beeksisanii jiran.Hojiin gamasii baasuu kunis guyyaa sadiif gaggeeffamu ibsaniiru. Tarkaanfii kana kan fudhannees, ofii keenya murteessinee malee haala dirree waraanaa sana irratti hundaa’ee miti kan jedhu ibsi kun, humnii yeroo baayyeef barbadeeffamee kun ammas deebi’ee naannoo sanatti yaalii kan biraa ni taasiisa yoo ta’e nagaan jiraachuu keenya tikfachuuf jecha yoom iyyu kallattiin kamiin iyyu kan deebinee seenuu dandeenyu ta’a jedhan ibsii ba’e. Angawaan bulchiinsa naannoo Amaaraa dhaabata oduu Ajaans Fraans Preesiif akka ibsanti, akka jecha isaanti, riphxee looltonni ABUT magaalaalee hanga tokko keessaa kan ba’an yoo ta’u, wal waraansii hangi tokko naannootti akka jiru ibsan. Dirree waraanaa irra waan jiruu fi sochii looltootaa kan ilaaleen dhaabatii oduu kun madden walaba biraa mirkanii hin arganne. Itiyoohiyaa gama kaabaa seenuun akkaan ugguramaa ta’u fi Tigraay waggaa tokko caalaaf qunnamtiin irraa cite turuu isaas ibsee jira. Ertraan dhimmi kana keessa seenuun ishee biyyoota gama dhiyaa biraa balaaleeffannaa kan hordoofsisee yoo ta’u, walitti bu’iinsii kun karaa nagaan akka furamuufis gaafataa jiru jedha dhaabtii oduu Ajaans Fraans Preess.


Walitti-bu’insa Waxabajjii Keessa Gambeellaatti Ka’ee Booda Namoonni Nagaa 57 Ajjeefamuu Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa Gabaase

Akka lakkoobsa Itiyoophiyaatti Waxabajjii 7, bara 2014 Gambeellaa keessatti walittt-bu'insa ka'ee booda, namoonni nagaan yokaan siivilonni 57 ajjeesamuu, Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa qorannaa geggeesseen mirkaneessuu isaa beeksisee jira. Namoota nagaa shantamii toorban ajjeesaman keessaa shantamni humna addaa, poolisii fi milishaa mootummaa naannoo Gambeellaatiin, toorba immoo kan mootummaan “Shanee” ittiin jedhu, hidhattoota Waraana Bilisummaa Oromoo fi hidhattoota Adda Bilisummaa Gambeellaatiin ajjeesamuu ibse – Koomishinichi. Gabaasaa kana irratti aangawoota naannichaa fi ka federaalaa irraa deebii argachuuf carraaqqiin Sagaleen Ameerikaa taasise hin milkoofne. Tsahaay Daamxoo tu Finfinnee irraa gabaase.


Itiyoophiyaan Gatiin Boba’aa Akka Dabaluu Beeksiiftee Jirti

Itiyoophiyaa keessatti gatiin boba’aa harka 20 dabaluu isaa Kamiisa dabree kana ibsamee jira. kunis mootummaan deeggarsa boba’aa erga kaasee baatii 3 keessatti yeroo lammataaf ta’u fi rakkoo dinagdee biyya Afrikaa baay’ina ummataan sadarkaa lammaffaa irra jirtu kan keessatti mul’atu hammeesuun isaa ni yaadatama. Mootummaan deeggarsa oomishaalee boba’aa marsaa marsaan dhaabuu kan jalqabe ji’a Adooleessa keessa yoo ta’u, gatii Naafxaa fi Beenzinaa harka 30-40 dabaluu kan jalqabee yoo ta’u, shofeeronni hanqina hamaa akka jiruu fi buufataalee boba’aatti toora dheeraa kan turanii eegan ta’u ibsan. Uummata miliyoona 110 ol qabdu Itiyoophiyaan ji’oota muraasa darban keessa qaala’iinsi jireenyaa 100 keessaa harka 30-35tti kan ol ka’e yoo ta’u, weerarri Raashiyaan Ministeerri daldalaa Ibsa Robii dabree galgala baaseen "gatiin daldalaa keenyaa gabaa idil-addunyaa akka calaqqisu gochuuf, gatiin boba'aa haaraan Fulbaana 28 (halkan walakkaa) irraa eegalee hojiirra ooleera" jedheera. Haala dinagdee biyya keenyaa yeroo ammaa fi haala gabaa boba'aa waliin walsimuun gatii ji'a sadiitti al tokko akka fooyya'u ibseera. Akka gatii haaraa ba’eetti gatiin Naafxaa harka 22n dabalee litriin isaa qarshii 59 fi saantiima 90 Beenzinni harka 20 dabalee Qarshii 57 fi saantoona 05 ta’eera.dhibbeentaa 22n dabalee birrii 59.90 (Doolaara 1.13) yoo ta’u, gatiin boba’aa gara dhibbeentaa 20n dabalee birrii 57.05 ta’uu ministeerichi beeksiseera.


Hogganonni Itiyoophiyaa fi Somaaliyaa Ibsa Waloo Baasan

Hoggantoonni Somaaliyaa fi Itoophiyaa diina waloo isaanii kan ta’an , shororkeessummaa fi finxaaleessummaa irratti haala bu'a qabeessa ta'een qabsaa’uun wal tumsuuf kutannoo qaban irra deebi'anii ibsaniiru. Xumura daawwannaa pirezidaantii haaraa Somaaliyaa Hasan Sheek Mohaammad irratti Ibsa waloo hoggantoonni lamaan baasaniin, dhaabbileen nageenyaa gam lameenii tumsa jiru akka cimsan qajeelfama kennuun odeeffannoo wal jijjiiruuf waliigalaniiru.” Somaaliyaa waggoota 30 oliif uggura meeshaa waraanaa irra kaa'amee ture akka kaafamu gaaffii mootummaan federaalaa somaaliyaa dhiyeesse golli naga eegumsaa akka ilaalu hogganoonni lameen gaafatanii jiru. Dabalataan waliin hojjechuu, gidduu seensii alaa kan hin malle nagaa fi tasgabbii naannichaa eeguuf tattaaffii waliinii taasisan laamshessuu danda'u xiqqeessuu fi shororkeessummaa ittisuu akka barbaachisu cimsuuf walii galan.


Himannaa ABUT fi Deebii Kenname

Humnooiin Itiyoophiyaa fi Eertiraan ittuu adda hin baasiin namoota nagaa ykn siviiloota haleeluun ajjeesan jechuun humnootiin Tigraay himatanii jiru. Ibsa Fulbaana 29 karaa waajiira Dhimma Alaa Tigraay baasan kanaan, humni qilleensaa Eertiraa Adoolessa 27 Adi-Daero irratti boombii darbatee namoota nagaa ajjeesuu ibsee jira. Haaluma walfakkaatuun jedha ibsi kun humnootiin Ertraa meeshaa waraanaa gurguddaan Adii-Graat fi Sheraroo irratti dhukaasaa akka turan, humnootiin mootummaa fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa immo, xayyaara nam maleeyyii ykn Drooniin, siviloota Shiree keesstti ajjeesan jedha.Namoonni meewa akka miidhaman garu hin ibsinee. Gama kaaniin, Raayyaan ittisaa kan Itiyoophiyaa siviloota irratti midhaa ituu hin geesisiin of eegannoon guddaan fi ga’eessummaan humnootii waraanaa adda baasee tarkaanfii fudtaa akka jiru qaama caasaa mootummaa kan ta’e fi haala odeeffannoo yeroo irratti qulqulleessee kan dhiyeessuu ibsuu isaa korporeeshiniin broodcaastii Itiyoophiyaa gabaasee jira. Gareen shoroorkaa ittiin jedhe kan Tigraay yeroo 3ffaaf haleellaa jalqabee dhaabsisuuf, mootummaan tarkaanfii of irraa ittisaa fudhataa turu beeksiise.Haleellaa aggaamamuu kana faccisuuf humna waraanaa garee shoroorkaa ittiin jedhe keessaa filatee of eegannaa guddaan qiyyaafachuun ergama of irraa ittisuu gaggeeffamaa jira kedha. Gareen shoroorkaa jechuun waamee kan Tigraay kun ammaan duras gochaa akka ture, bakka amantii, dhabattoota fayyaa manneen barumsaa fi dhaabatoota tajaajiila hawaasaa kanneen biroo keessa humna waraanaa fi hogganoota isaa dhoksee ka’aa ture kan jedhu korporeeshiniin broodkaast kan Itiyoophiyaa qabeenya dhaabatoota tokkummaa mootummootaa fi kan dhaabatoota gargaarsa dhala namaas imalaa fi meeshaa waraanaa keessa kaa’uuf gargaarama jedhee jira. Torban kana humnii qilleensaa kan Itiyoophiyaa Addii Daa’iroo keessatti bakka meeshaaleen waraanaa fi dhkaatonni ka’aman adda baasee tarkaanfii fudhachuu ibsee jira. Ergama garee shoroorkaa kana tumsuuf jecha xayyaarri dinoota Itiyoophiyaa seenaan beekaman biraa ergamees erga rukutamee kufee as, samiin guutummaa biyyatti to’annaa humna qilleensa Itiyoophiyaa jala jira jedhee jira. Himata kana irratti deebiin gama mootummaa Ertraa biraa argamee hin jiru.


Mootumman Itiyoophiyaa fi ABUT Dhimma Marii Nageenyaa Irratti Walbalaaleffanaa Itti Fufanii Jiru

Wal waraansii kaabaa Itiyoophiyaa irraa deebi’amee erga jalqabamee ji’aa lammafaadhaaf yemuu deemaa jiru kannatti haanga’onni mootummaa Itiyophiyaa fi haanga’onni ABUT quba waltii qabuudhaa fi wal balaalleffachuu itti fufanii jirru. Wal dhaabiinsicha mariidhaan hiikuu irratti ejjannoo mootummaa Itiyoophiyaa ilaalchisee kamsa har’aa ibsa kan kennan dubbi- himaan ministeeraa dhimmaa alaa Itiyoophiyaa Ambaasadar Melles Alem mootummaan rakkinichaa karaa nagaadhaan hikuudhaaf fedhii qabuu erga beeksisee tureera jechuu isaanii Kenedii Abaatee gabaasee jira. ABUT dhimmaa kana irratti kallatiidhaan deebii kennuu baatus, Mootummaan Itiyoophiyaa fi Mootummaan Eertiraa waltii bu’iinsicha babaldhisaa akaa jiraan ibsaa jiraachuun isaanii gabaasamaa jira. Braaselsitti kan argamuu embaasiin Mootummaa Eertiraa ibsa baaseen ABUT Eertiraa irratti lola banuudhaaf karoorfatee jira jechuudhaan balaalefachuun isaa beekameera. Haaluma wal qabateen miseensii seenetii yunaayitid Isteets fi duraa taa’an koree waltidufeenyaa alaa Baab Maandeez mootummaan Yunaayitid isteets haangaootaa Itiyoophiyaa irratti akka tarkaanfii qoqqobbii fudhatu gaafachuun isaanii ibsameera. Baab Maandeez, sarbiinsi mirga namoomaa baldhina qabu Tigraay keessatti raawwachaa jiraatus mootummaan Yunaayitid Isteets tarkaanifii haanga’otaa Mootummaa Eertiraa irratti fudhatee haanga’otaa Itiyoophiyaa irratti hin fudhanne jechuu isaanii gabaasnii Kenedii Abaatee ibsee jira.


Sirni Awwaalchaa Maadingoo Afawarq Raaw’atameera

Sirnii Awwalachaa walisaa beekamaa Maadingoo Afewerq kamsa har’aa bakka mana amnntaa Ortodoksii Kaatedraalaa Qidist Sillaasee keessatti raawwatamee jiraa. Xibxataa dheengaddaa ganma akkatasaa kan du’aan boqotee wallisaa Maadingoo Afewerqi reenfii isaa bakka awwaalchaa dhaquu isaatiin duraatti bakka waltajii hiryumaa ykn Freend shiip Skuuwer jedhamuutti namoonii dhibootaan laakawamanin akka geggesamee beekamee jira. Sirnaa Awaalhaa isaa irratti maatiin, hiryoonni, dinqisiifattonni isaatiif haanga’onni mootumaa argamuu isaanii Eskindir Fireewu Finfinne irraa gabaasee jira. Maadingoo Afewerq abba mucaa durbaa tokkoo yemuu ta’u, kan du’aan boqotee Umuurii isaa wagga 45ti akka ta’e beekameera.


Baqattoonni Lammiiwwan Ertiraa Itiyoophiya Keessa Jiran Hanqina Gargaarsaan Rakkachaa Akka Jiran Iyyataa Jiru

Baqattonni lammii Eertiraa mooraa baqattotaa bulchiinsaa naanoo Amaaraa godina Gondor kibbaa, aanaa Daabaat, bakka Aleemwaac jedhamu keessaa qubatanii jiran kuma 15 ol ta’an hanqinaa nyaataa fi dhabiinsaa tajaajila jireenyaa issaniitif barbaachisaa ta’aniin rakkachaa jiraachuu isaanii ibsanii jiru. Haalli nageenyaa mooraa keessaa fi naannoo moorichaa jiru hedduu yaaddessaa akka ta’e fi yaaddoo isaanii kanas mootummaan akka furuu ykn akka biyya isaaniiti isaan deebisuu gaafacha jiraachuu isaanii baqattonni gabaasaan Sagalee Amerikaa Gebremikaa’el Gebremedihiin haasofsiisee ibsanii jiru. Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa mooraa baqattootaa kanatti argamuudhaan rakkoowwan jiran addaan baasee dhaabaataa mootummaa Tajaajila Baqattootta fi Wareen Baqaa irraa Deebi’aniif kennuu isaa ibsee jira. Tajaajilii Baqattootaa fi Warren Baqannaa irraa Deebi’anii gamaa isaatiin baqattoota Eertiraa gargaaruun dhimmaa dhaabbilee adduunyaati malee kan mootummaa Itiyoophiyaa qofa mitii jedhee jiraa. Dhaabbanii mootummootaa gamtomanii dhimma baqattootaa irratti hojjatu UNHCR dhaabileen gargaarsa namoomaa hanqinaa maallaaqaa qabaachuun isaanii rakkina kan umeera jechuudhaa dhimmaa kanaaf deebii Emeeliidhaan kenneen beeksisee jira. Dhaabanni Sagantaa Midhaan Nyaataa Adduunyaa /WFP, Komishiinin Olaanaan Dhimma Baqatootaa/ UNHCR fi Tajaajilii Baqattootaa fi Wareen Baqaa irraa Deebi’anii kan mootummaa Itiyoophiyaa dhiheenya kana ibsa waloodhaan baasaniin Itiyoophiyaa keessaa baqattonni kuma 700 fi kuma 50 jiraachuu isaanii ibsanii wareen kanaaf gargaarsaa gahaa taasisuudhaaf doolaaraa Miiliyoonii 73 akka isaan barbaachisuu himuu isaanii Gebremikaa’el Gebremedihiin gabaasee jiraa.


Mootummaan Naannoo Benishaangul Gumuz Barattoota Bara Kana Simatee Barsiisuuf Karoorfate Keessaa Walakkaa Ol Akka Galmaa’iin Beeksise

Mootummaan Naannoo Benishaangul Gumuz, naannichatti bara 2015 kana keessa barattoota kuma 300 ol simatee barsiisuuf karoorsatus, hanga ammaatti barattoonni galmeessaman kuma 122 tahuu beeksise. Hoogganaan Biiroo barnootaa Naannoo Benishaangul Gumuz, Obbo Biniyaam Mangashaa, rakkoo nageenyaa waggoota lamaan darban naannicha keessa tureen manneen barnootaa 287 manca’uu fi meeshaaleen barnootaa guutamuu dhabuu akkasumas, barattoonni qe’eesaaniirraa buqqaasaman qehee ofiitti deebi’uu dhabuu akka rakkoolee hangina barattootaa kanaaf gumaacheetti dubbatan


Prezidaantiin Somaaliyaa Itiyoophiyaa Daawwatan

Prezidaantiin Biyyaa Somaaliyaa Haasan Sheek Mohaamud erga prezidaantii biyyatti ta’anii filatamanii boodaa yeroo jalqabaatiif Itiyoophiyaa daawatanii jiru. Gabaasinii Keenedii Abaatee Finfinnee irra ergee akka ibsetti, Prezidaantiin Somaliyaa dhimmootaan waloo irratti Muumme ministiraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimadii wajjin marii taasisaniiru. bsii waajiraa dhimma preesii mummee ministiraa Itiyoophiya iraa VOA dhaaf ergame akka jedhetti dhimmoottan hoggantoonni lamman erratti maryattan keessa inni tokko dhimma tasgabbii naannooti. Biyyoottan lamman tasgabii gaanfaa Afrikaa mirkaneesuudhaaf akka waliin hojjatan walii galuu isaanii ibsii waajiraa muummee ministiraa Itiyoophiyaa irraa bahe kun Eereraa. Daawannaan prezidaantiin Somaliyaa Itiyoophiyaatti taasisan haleellaa gareen Al Shabaab daangaa ce’ee raawwate fashalaa’uu isaa erga mootummaan Itiyoophiyaa ibsee turban Torbaa booddeedha. Prezidaantiin Somaliyaa Torban filatamaan keessaa Eertiraa deemuudhaan daawwanaa guyootaa taasisuun isaanii ni yaadatama.


Weellisaa Beekamaan Lammii Itiyooophiyaa Maadiingoo Afewerq Du’aan Boqote

Kan sagaleen isaa qalbii uummataa hawate weellisaan lammii Itiyoophiyaa Maadiingoo Afewerq har’a Finfinnee keessatti du’aan boqote. Ijoollummaa isaatti dandeettiin isaa ajaa’ibaa kan adda baafame wellisaan kun sagalee isaa humna qabuun beekama. Maadingoon dhibee isa mudateen lubbuun isaa darbuu sabaa himaaleen biyya keessaa gabaasaniiru. Muummichi ministeeraa Itiyoophiyaa Abiy Ahimed du’a weellisaa jaal’atamaa kanaa ilaalchisuu dhaan gadda itti dhaga’ame ibsaniiru. “Yeroo gabaabaa keessatti milkaa’ina hedduu galmeessiseera “jedhan muummichi ministeeraa Abiy.


Walitti Bu’iinsi Itiyooophiyaa Keessaa Akka Dhaabatu Yunaayitid Isteetis Tattaaffi Ishee Kan Itti Fuftu Ta’uun Ibsame

Dubbi himaan ministrii dhimma alaa kan Yunaayitid Isteetis Ned Prayis, nuti gama keenyaan Gamtaan Afriikaas jeequmsa dhaabuuf tattaaffii diplomaasummaa isaatti akka milkaa’u waan dandeenye gochaa jirra, kunis kutaalee Itiyoopohiyaa gama kaabaaf gargaarsi namoomaa akka dhaqqabu akkasumas uummata Itiyoophiyaa maraaf carraa kenna jechuu dhaan kaleessa gaazixeessotaaf ibsa kennaniin beeksisaniiru. Dhiittaa mirga namaa walitti bu’iinsi kun dhaqqabsiise Yunaayitid Isteetis akkaan isee yaaddessa jedhan. Ergaan keenya salphaa ture kan jedhan Ned Price, Mootummaan Itiyooophiyaa fi angawoonni naannoo Tigraay haleellaa waraanaa hatattamaan dhaabanii hooggana gamtaa Afriikaa jalatte rakkoo jiru marii dhaan akka hiikan ture jedhan. Gaaffii gaazixeessaa biraa dhiyaate kan Yunaayitid Isteetis maaliif TPLFn deggerti isa jedhuuf dubbi himaan kun ennaa deebisan, “Kaayyoo nageenyaa fi Tasgabbii akkasumas nageenya ummata Itiyoophiyaa ni deeggarra." Jedhan jechuu dhaan Keeneedi Abaate gabaaseera.


Sagantaan Nyaata Addunyaa Konkolaataan Isaa Irra Midhaa Salphaan Dhaqqabuu fi Sofeerri Madaa’uu Ibse

Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti Haleellaa xayyaara nam-maleeyiin gaggeeffamee caccabaan darbatee kokoolaataa gargaarsa fe’e jalaa rukutuu isaa dubbii himaan dhaabata sagantaa nyaata addunyaa wiixata har’a beeksisanii jiru. Sagantaan nyaata addunyaa dhaabata Tokkummaa Mootummootaa yoo ta’u Tigraay keessatti walittibu’iinsa waggaa lama guutuuf jedhuuf gaggeeffamee lubbuu namoota kuma hedduu galaafatee miliyoona hedduu immo eeggattoota gargaarsaa taasisee sana keessatti gargaarsa dhala namaa qindeessaa jira. Haleellaa xayyaara Nam- Maleeyyii kun, Tigraay keessa aanaa Zanaa cinatti gaggeeffamuu isaa gabaasnii nu dhaqqabeera kan jedhu sagantaan nyaata addunyaa, kunis Fuulbaana 25 ganama akka ta’e dubbii himaan jaarmayichaa dhaamsa barreeffamaa Roytarsiif erganiin ibsanii jiru. Haleellaa gaggeeffamee wanni caccaban darbatamaa ture shofeera kokolaataa kan kontraataan dhaabtichaaf hojjataa ture madeessee, konkolaataa gargaarsa fe’e sana irra midhaa salphaa geesisee jira jedha dubbii himaan kun. Kokolaataan kun namoota achuuma Tigraay keessatti manaa fi qe’e ofii irraa godaanaiif nyaata raabsaa kan ture yoo ta’u, iddoo sanatti baatii dabree wal waraansii itti fufuun ni yaadatama. Hojjattonni gargaarsa dhala namaa lama kanneen Tigraay keessaa, haallii kun uumamuu isaa kan mirkaneessan yoo ta’u, kokoolaataa midhamee suuraa isaa qoodanii jiru. Kana irratti deebii akka kennan kan gaafataman dubbii himaan mootummaa Ityoophiyaa Laggasa Tulluu, dubbii himaan waraanaa Koloneel Geetnet Adaanee, akkasumas dubbii himtuun waajiira mummicha ministeeraa Bileenee Siyyuum gaaffii dhiyaateef deebii hin laanne jechuun Roytars gabaasee jira.


Hayyoonni Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa Sarbina MIrga Namoomaa Tigiraay Keessaaf Mootummaa Balaaleffatan

Mootummaan Itiyoophiyaa bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti sarbamiinsa cimaa yakka waraanaa fi yakka dhala namaa irratti raawwatamuu danda’u raawwateera jechuun qorattoonni Tokkummaa Mootummootaa himachaa jiru. Komishiniin Ogeessota Mirga Namoomaa kan TokkummaaMootummootaa waa’ee Itiyoophiyaa qoratan gabaasa isaanii kan jalqabaa Kamisa darbe kaawunsilii Mana Maree Mirgoota Namoomaa Tokkummaa Mootummootaaf dhiyeessee. Gabaasa Lisas Shilaayiin RSAf Jenevaa irraa ergiite caqasaa.


Naannoo Benishaangul Gumuz Keessatti Rakkoo Nageenyaan Kan Manca’an Deebisanii Ijaaruuf Qarshii Biliyoona 28 Caalaa Akka Barbaachisu Himame

Naannoo Benishaangul Gumuz keessatti sababaa dhabamuu nageenyaan mancaatii waggoottan lamaan darban dhaqqaban bayyaannachuufi hojii deebisanii dhaabuuf kan oolu Qarshii biliyoona 38 caalu ka barbaachisu tahuu mootummaan Naannichaa beeksisee jira. Hoogganaan waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannichaa obbo Taarraqany Taasisaa,Sagalee Ameerikaaf ibsa kennaniin hojiin deebisanii ijaarsaa waggoota lamaa hamma shanii fudhata, jedhan. Gama biraan, paartiin mormii siyaasaa naannoo Benishaangul Gumuz keessa socho’u ka Paartii Diimookiraatawaa Booroo jedhamu, “xiyyeeffannoon bakkawwan rakkoo nageenyaan miidhamniif kenname gadi aanaadha” jedhu.


Tuti Raawwii Hojii Ka Ministaroota Itiyoophiyaa Naannoolee Affaar fi Amaaraa Keessatti Bara Dabre Namoonni  2,831 Ajjeesaman Jedhe

Naannolee Affaariifi Amaaraa, bakka Addi Bilisummaa Uummata Tigraay yokaan TPLF bara darbe seene keessatti Namootni 2, 831 murtii malee ajjeesamaniiru jechuun Tuutni Raawwii Hojii Ministirootaa Itoophiyaa beeksise. Ajjeechaan kun garri caalu, humnoota TPLF’n geggeessamuu fi muraasni ammoo Gurmuu Riphxe loltootaa Mootummaan “Shanee” jedhee waamu, kan Waraana Bilisummaa Oromoo ofii jedhuun raawwatamuu mirkanaa'eera, jedha – ibsi Tuta Ministaroota Mootummaa kun. Dabalataanis, “dubartootni Kuma lamaafi 200 ol humnoota TPLF'n gudeedaman” jechuun tuuti kun ibsee, sababaa nageenyaa wajjin wal qabateen, sarbama mirgoota namummaa naannoo Tigraay keessatti raawwatame qorachuu hin dandeenye, jedhe. Waajjiraaleen Komishinii Mirgoota Namummaa Itoophiyaafi Komishinii Olaanaa Mirga Namummaa Jaarmayaa Mootummoota Gamtoomaniirraa yaada ka'een tuutni gurmaa'e kun, qabeenyarratti hubaatiin guddaa qaqqabuufi saamichillee raawwatamuu beeksiseera. Gama biraan, Aministii Intarnaashinaal Ibsa isaa baatii Gurraandhalaa baaseen, gochootni namummaa ala tahan hedduu Naannoo Amaaraa, Cigaafi Qobboo keessatti raawwatamuu ibsee turuun isaa ni yaadatama. Haa ta'u malee, TPLF gabaasa gama lamaaniiyyuu hin fudhanne. Gama kaaniin ammoo, gabaasa gareen ogeessotaa mirgoota namummaa Jaarmayaa Mootummoota Gamtoomanii torban kana keessa wiixata baase gara caalu akka fudhatu TPLF beeksiseera. Mootummaan Itoophiyaa garuu gabaasa kana akka hin fudhanne beeksisuun, Tuuti Raawwii Hojii Ministeerotaa Itoophiyaas, ibsa kaleessa kenneen, gabaasichi Ajandaa Siyaasaa kan of keessaa qabu jechuun beeksiseera.


Aanaa Addaa Ammaarroo Keessatii Namooni Shan Ajjeefaman;  WBOn “Harka Keessaa Hin Qabu” Jedha

Naannoo bulchiinsa saba fi sab - lammii kibba Itiyoophiyaa aanaa addaa Ammaaroo ganda Doorbaadee jedhamu keessatti guyyaa kaleessa Fulbaanaa 21 baraa 2022 haleellaa gareen hidhattootaa raawwataniin namoonni Shan ajjeefamuu isaanii Yoonaataan Zebdiyoos Jiraattota fi haanga’otaa aanichaa haasofsiisuudhaan gabaasee jiraa. Haleellaa kana kan raawwatee garee hidhatootaa “Waraana Bilisummaa Oromoo” ofiin jedhuuf Mootummaan Shanee jedhee waamuun akka ta’e haagga’onni mootummaa fi jiraatonni ibsuu isaanii kan himee gabaasnii kun, namoottan ajjeefamanii allatti namoottan Sadii madaa’anii hospitaalaa Keelle keessatti waldhanamaa jiraachuu isaanii hojii raawwachisaan hospitaalichaa Obbo Belexee Daffaar ibsuu isaanii beeksiseera. Ajeechaan kun kan raawwatamee garee hidhattootaa WBO jedhee of waamuun akka ta’ee VOAn kan bilbilaan haasofsiisee bulchaan aanaa addaa Ammaarroo Oboo Wegen Bezuneh mirkaneessuu isaanii gabaasinni Yoonaataan Zebdiiyoos ibsee jiraa. Dhimmaa kana irratii dubbi himaa WBO kan ta’an obboo Odaa Tarbii deebii VOAdhaaf kennaniin dhaabbanii isaanii gochiichaa akka hin raawwanee akkana ibsaanii jiru. waggoottan dhinyaa kana darban keessaa sababa waltii bu’insaatiin siviilonni 200 du’anii, namoonni kuma 10ti lakkaawaman qe’ee isaanii irraa akka buqqa’an Bulchaann Anaa addaa Ammaarroo sagalee Amerikaatti himanii jiru.


Dhalattoota Tigraay Jireenya Irraa Buqqa’an Mirga Sochii Qaban Mootummaan Kabajuu Qaba: Komiishina Mirga Namoomaa Kan Itiyoophiyaa

Dhalattoota Tigraay kanneen dhiyeenya kana mooraa “Jaree’ jedhamu kan godiina walloo kibbaa, bulchiinsa mootummaa naannoo Amaaraa keessa turan gara waaltaa leenjii polisii fedeeraalaa Awaash jedhamu kan bulchiinsa naannoo Afaar keessa jiru tti geeffamanii kan ilaaleen qabiinsii mirgaa namoomaa isaanii ilaalchisee komiishinni mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa ibsa baasee jira. Komishinni kun akka jedhtti, namoonni bulchiinsa naannoo Tigraay fi naannoo Amaaraa hanga tokko irra buqa’an kun, wal waraansii Itiyoophiyaa gama kaabaa eega ihaaraa tti fufee booda, gara mooraa Awaash kan Afaar keessaatti geeffaman. Namoota jireenya isaanii irraa buqa’anii waaltaa leenjii polisii keessa jiran Kun,sochiif mirga qaban mootummaan akka kabajuu komishinichi gaafatee , namoota jireenya ofii irraa buqa’an kanneen 2800 ta’an seenee ilaaluuf aangawoota nageenyaan dhorkamuu ibsee jira.Angawoonni polisii kan Fedeeraalaa kana irratti deebii akka kennan gochuuf yaaliin ta’e hin milkoofne. Gama kaaniin namoonni qe’e ofii irraa godaanan kuma soddomnii godiina walloo kaabaa Jaaraa keessatti walitti qabamanii turan keessaa irra hedduun isaanii gadhiisanii eega ba’anii booda, wal waraansii haaraan Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti jalqabamnaan deebi’anii jiru jechuun jaarmayaan gargaarsa dhala namaa kan Tokkummaa Mootummootaa (OCHA) n beeksisee jira. Mootummaa fi michoonni isaa kan gargaarsa dhala namaa nyaataa fi bishaan kokoolaataan fe’amee dhufu raabsuu itti fufee jira kan jedhe Ochaan, garu hanqiinni boba’aa fi carraas gamas seenuuf jiru daangeeffamuun hojii gargaarsa raabsuu daangeessuu ibse jira.


Itiyoophiyaa Keessatti Yakki Farra Namummaa Akka Gaggeeffamu Maluu Qorattonni Tokkummaa Mootummootaa Akeekkachisanii Jiru

Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti yakka farra namuummaa gaggeeffamaa jiru duuba mootummaa Itiyoophiyaatu jira jedhe kan amanan ta’u qorattonni Tokkummaa Mootummootaa kan ibsan yoo ta’u, iddoo sanatti walitti bu’iinsii itti fufuun immo daran yakki gara jabinaa ka biraan akka gaggeeffamuuf karaa bana jechuun akeekkachiisan. Hayyonni mirga namoomaa kan Tokkummaa mootummootaa waa’ee Itiyoophiyaa qoratan kun gabaasa isaanii isa duraa keessatti, erga bara 2020 wal waraansii Tigraay kaabaa keessatti jalqabame kaasee qaamoota hundaan dhiittaan mirga namoomaa bal’inaan biyyatti keessatti gaggeeffamu isaaf ragaan jira jedhanii turan. Komishinni bara dabree kaawunsilii mirga namoomaa kan Tokkummaa Mootummootaan hundeeffame fi hayyoota mirga namoomaa walaba 3 of keessaa qabu akka jedhutti, yeroo baayyee seera cabsuun wanni rawwataman kun yakka waraanaa fi yakka farra namummaa ta’u isaa amanuuf sababaa qabatamaa qabu . Hayyonni sadeen haala hamaa Tigraay keessaa ibsuun, mootummaanis ta’e wal taatonni isaa uummanni miliyoona 6 ta’u Tigraay keessatti Intarneettii fi tajaajiila baankii dabalatee tajaajilawwan bu’uraa waggaa tokko caalaaf akka hin arganne gochuun, gargaarsii dhala namaa akka hin seenneef ugguurri ka’an, uummanni Tigraay keessaa kan harka 90 ta’u gargaarsa akkaan barbaachisaa ta’e akka eeggatan taasisan jedhu. Mootummaan Federaalaa fi wal taatoonni isaa kan mootummooota bulchiinsa naannoo, gosa hundee godhachuun yakka farra namoomaa fi gocha gara jabinaa gaggeessuu isaaniif akkasumas gaggeessaa akka jiran amanuuf sababaalee ga’aatu jira jedha gabaasnii ba’e. Beekaa hiraarsa guddaa ykn miidhaa qaamaa fi yaada sammuu geesisaa kana hin goonee jechuun gargaarsii namoomaa Tigraay akka hin senne danquu jedha gabaasnii ba’e. Dura teessuun komishiina kanaa Kaari Betii Murungii ibsa baasaniin, rakkoon gargaarsa dhala namaa kan Tigraay keessaa sukanneessaa dha jedhan.Kunis hedduminna isaa fi yerooo hammamiif akka gaggeeffamee yeroo ilaalamu jedhan.Kun hin taanee jechuun haaluu fi tajaajiila bu’uraa kan akka nyaata, tajaajiila fayyaa fi gargaarsa namoomaa dhorkuu dabalatee uummata sivilii irratti dhiibbaa hamaa qaba.Kanaaf yakka farra namuummaa ta’u isaaf sababaa ga’aa qabna jedhan. Moottummaan Federaalaa Beela akka meeshaa waraanaa tti gargaarama jennee amanuuf sababaa qabna jedhanii, mootummaan Tigraay keessatti battalumatti tajaajiila bu’uraa iddotti deebisee, gargaarsii dhala namaa akka seenuuf gaafatan. Humnootiin Tigraayis, dhorkaa tokko malee dhaabbatonni gargaarsii dhaala namaa dhorkaa tokko malee akka gaggeeffamu akka taasiisan jedhan.


Wiirtuun Ajajaa Humna Naannoo Tigiraay Haleellaan Baldhina Qabu Nu Irratti Baname Jechuun Ibsa Baase

Humnoonni mootummaa Itiyoopiyaa fi mootummaa Ertiraa waraana mootummaa naannoo Tigraay irratti bakka hedduudhaan lola banuu Wiirtuun ajajaa ykn Komaandi poostiin mootummaa naannoo Tigraay Kbxata har’aa ibsaa baaseen beekisisee jiraa. Akka ibsichii jedhutti, waraanii mootummaa Itiyoophiyaa, humnii addaa mootummaa naannoo Amaaraa, gareen hidhatootaa Faannoo jedhamuu fi waraanni mootummaa Ertiraa ganamaa har’aa irraa kaasanii Takazee irraa amma Iroobitti haleellaa baldhinaa qabuu taasisaa jiru. Waraanii mootummaa Ertiraa karaa Zaala Anbasa, Tsoraanaa, Raamaa, Addi Awwaalaa, Hiret, Maayi-Kuhiil, Maay-Hutsaa fi Zibaan Gedena jedhamaniin haleellaa isaa kan jalqaee jira; waraanii mootummaa Itiyoophiyaa fi hidhattoonni Mootummaa naannoo Amaraa karaa Tsalamti fi Maay-Kuhiil jedhamanuun haleellaa raawachaa jiru, jedha Wiirtuun Ajajaa Humnoota Tigraay ibsa baaseen. Haleellaan qindoominaan raawwachaa jiru kun “Saba Tigraay jilbeenfachiisuudhaaf” kan jedhe ibsi Komaandi poosti humnoota Tigraay, humnoonni isaa chichoominaan akka humnoota kana of irraa ittisaa jiru ibsee jira. Ibsaa kana irratii mootummaa Itiyoophiyaas mootummaa Eritraas irraa deebiin battalatti kenname amma oduun kun qopphaa’eetti hin jiru. Sambata dabree kana mootummaan kaanaadaa, Ertraan humnootii waraanaa sossosaa akka jiru kunis Tigraay keessatti wal waraansii waan itti fufeef ta’u beeksisee ture. Ministeerrii odeeffannoo kan Ertraa Yemaane Gabra masqal dhuma torban dabree irra biyyi isaanii waraana eeggataa qabdu keessaa hanga tokko waamamuu ibsanii garu mootummaan Asmaraa guutummaan uummata hin sochoofne jedhanii turan.


Dhalattonni Tigraay Kanneen Mooraa Keessa Turan Lafa Dur Jiraataa Turanti Deebifaman

Hidhamtootaa fi godaantonni dhalattoota Tigraay kanneen mooraa magaalaa Samaraa keessa turan, bakka duraan jiraataa turan magaala Abaalaa kan bulchiinsa naannoo Afaaritti hojiin deebisuu xumuramuu isaaf komishinni mirga namoomaa kan Itiyoophiyaa galateeffatee jira. Komishinni kun baatii waxabajjii dabree, namoonni mooraa samaraa fi Agaatinaa keessatti hidhaman battalumatti akka gadhiifaman gaafatee ture.Kana malees seeraan ala akkasumas ajaja mana murtiin ala, eenyummaa isaaniif jecha qofa hidhaman jedhee ture. Mootummaan bulchiinsa naannoo Afaar garu namootii kun nageenya isaaniif jecha mooraa keessa ka’aman jechuun falme.Itti aanaa komishiinara Komishinichaa Raakeeb Meselee jara lafa duraan turanti deebisuu xumuramuu isaa simatanii, kanaafis mootummaa bulchiinsa naannoo Afaar yaada Komishinichii dhiyeesse irratti hundaa’uun deebii kennuu isaaf galateeffatan. Garu waajira ittisa balaa naannoo sanaaf itti gaafatamaa kan ta’an Mohammad Huseen RSAf akka ibsanti namoota kana Ab’alaa tti deebisuun kun yada Komishiinicha biraa dhiyaatee irratti hirkachuun hin gaggeeffamne jedhan. Mootummaa bulchiinsa naannootu murteesse malee jedhan. Kunis jaarmayoota addunyaa waliin bulchiinsii naannoo dubbachuun namoota hafan 600 gara bulchiinsa naannoo Tigraay ti deebise jechuun Obbo Mohammad Huseee dubbachuu isaanii Gabra mikaa’eel Gabra Madhin Finfinnee irraa gabaasee jira. Tigraay Keessa Kan Turan Dhaabattonni Dawaa Jumlaan Raabsan 80 ol Cufaman. Waldaan Faarmaaasii naannoo snaa beeksisee jira. Dawaan Tigraay seenuu waan hin jirreef jecha uummanni rakkoo keessa akka jiru kan ibsee waaldaan kun Dawaalee silaa Tigraay seenuu qaban 100 keessaa harka 5.2 qofatu seena jedha. Ogeessonni Faarmaasii fi abbootiin qabeenyaa Faarmaasii lama Magaala Maqalee keessatti dawaa dhabuun du’u isaanii ibsamee jira.Daa’imman dhalataniif talaaliin kennamu akka hin jirre fi dhukkuuba Kaansarii wal’anaa kan Turee hospitaalli Aydar tajaajiila addaan kutuun isaa ibasmee jira. Rakkoon hanqiina dawaalee kan Tigraay keessaa olaanaa ta’u hubachuun dhaabatonni addnyaa qargaaruu qabu jechuun itti gaafatamaan waldaa Faarmaasii Tigraay Gaafachuu isaanii Muluugeetaa Atsebahaa Maqalee irraa gabaasee jira.


Ertraan Wal Waraansa Itiyoophiyaa Keessaaf Looltoota Ishee Waamaa Jirti: Kaanaadaa fi Briteen

Angawoonni Ertraa humnootiin waraana biyyatti wal waraansa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti irra deebi’ee ka’eef waamicha gochuu isaanii mootummonni Briteen fi Kanaadaa ibsanii jiru. Baatii dabree wal waraansatti deebi’uun kun dhukaasa dhaabiinsa baatii Bitooteessa keessa tolfamee diiguun, wal waraansa mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduu karaa nagaan furuuf abdii jiru dukkaneesse. Wal waraansa Tigraay gama kibbaa keessaa ka’e gara addaa waraanaa kaabaa fi dhiyaatti ce’e kanaaf situ dura dhukaase jechuun gama lameen wal balaaleeffataa jiru.yeroo wal waraansii duraan jalqabamee, humnootiin Ertraa humnootii Itiyoophiyaa cina hiriiran. Gorsa imalaa Jimaata dabree mootummonni Kaanaadaa fi Briteen baasaniin, lammiwwan isaaanii kanneen Ertraa keessa jiran, sochii isaanii akka daangeessan akkasumas of-eeggannoo akka godhan gaafatan. Ertraan addunyaa irratti biyya Cufaa taatee yoo taatuu gabaasa Kaanaadaa fi Briteen kana irratti yaada hin laanne.


Mootummaan Itiyoophiyaa fi ABUT Wal Himannaa Itti Fufanii Jiru

Mootummaan Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) dhuma torban dabree irra situ walitti bu’iinsa hammeesse jechuun wal komachuu itti fufanii jiru.Angawaa gameessi ABUT kindeeyaa Gabra Hiwoot mootummaan Itiyoophiyaa naanoo sivioonni jiraataan kan Tigraay keessaa Bombiin haleelaa jechuun himatan. Xayyaara nam-maleeyiin naannaa Hospitaala Maqalee fi hospitaala fistullaa kaatriin Hamliin jedhamu haleelee jechuun Obbo Kindayaan Twitarii ofii irratti sambata dabree barreessan. Mootummaan Itiyoophiyaa humnii qilleensa biyyatti maadheelee waraanaa irratti qofa qiyyaafata jechuun himata wal fakkaataa ammaan dura dhiyaatan haaluun ni yaadatama. ABUT Hojii seeraan alaa hojjachaa ituu jiruu kana jechuun, iyya marsaa biraa kan gargaarsaaf dhiyeesuuf jiruuf qophii ta’u dha jedhan ibsii mootummaan baase. Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa Ertraan waraana ishee keessee turte deebistee waamaa jirti jechuun himatan. Ministriin odeeffannoo kan Ertraa himata Obbo Geetaachoo kana haaluun oduun kun suuraa bara 2018 yeroo daangaan Ertraa fi Itiyoophiyaa baname kaafameen deggeramee oduu sobaa dhiyaate jechuun Twitarii irratti deebii kennan. Gama kaaniin himata gamtaa Awuroopaa dhiyeesse kan Ertraan nagaa Itiyoophiyaa keessaaf danqaa taate jedhu, Ertraan mormitee jirti. Biraasals keessa kan jiru Embaasiin Ertraa kun himata hundee hin qabne ittiin jedhee jira. Gamtaan Awuroopaa akka waan ABUT midhameetti dhiyeessee jechuun qeeqe. Imaamata sirrii hin taanee akkasii, kan ABUT guddisanii agarsisuuf gaggeeffamu akkasiitu Itiyoophiyaa keessatti walitti bu’iinsii hammeessuuf dhimma ijoo ta’u isaa fudhachuun barbaachisaa dha jechuu Embaasiin Ertraa beeksisee jira jechuun Keneedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira.


Haleellaa Geggeessameen Caasaaleen Hawaasaa Naannoo Amaaraa Godina Waag-Himraa Manca’uu Angawoonni Naannoo Beeksisan

Naannoo Amaaraa godina bulchiinsa Waag-himraa keessaa walitti bu’iinsi kaaba Itioophiyaa deebi’ee ka’uutti aansee aanaa Ziqwaalaa keessaa waaltaaleen tajaajila kennan adda addaa manca’aniiru ykn miidhaa hamaan irra ga’uu bulchiinsi godina Wag-himraa beeksisee jira. Angawoonni naannoo VOAf akka ibsanitti manneen barnootaa sadarkaa duraa 10 fi kan sadarkaa lammaffaa 2 kan magaalaa Qedaamit keessaa guutummaatti barbadaa’aniiru jedhan. Badii kana kan dhaqqabsiises TPLF jechuun himatan. Akka angawoonni kun jedhanitti kellaalee eegumsa fayyaa irras miidhaan ga’ee jira. TPLF biraa deebiin kenname hin jiru. Garuu kana dura qabeenyaa dhuunfaa mootummaa irratti saamichaa fi badii ga’een wal qabatee himannaalee dhiyaatan fudhatama dhabsisee jira. Amnestii Internaashinaal jalqaba waggaa kanaa ibsa baaseen humnoonni ABUT waggaa darbe naannolee Amaaraa to’atanii turan keessaa qabeenyaa namoota dhuunfa saamuuf mancaasuu isaaniitiin himatee jira. Amnestiin gabaasa isaa suraalee saatelaayitiin mirkaneessee jira jechuun Mesfin Araagee gabaaseera.


Marii Araaraatti Hirmaachuuf Akka Chicha Qaban Ka Mootummaan Itiyoophiyaa fi ABUT Ibsan Hagam Hiree Milkaa’inaa Qaba?

Wal-waraansa Itiyoophiyaa gama Kaabaatti humnoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay fi Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa gidduutti taasifamaa jiru keessatti yeroo garaa garaatti gareeleen lamaanuu lola qawwee dhaabanii waliin-dubbii karaa nagaatti hirmaachuuf fedhii akka qaban mata mataatti ibsa baasaniin beeksisaa turan. Dhiheenya kanallee, Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan TPLF, haal duree tokko malee waraana dhaabuun marii araaraa Gamtaa Afrikaan hoogganamutti hirmaachuuf akka qophii tahe ibsee jira. Itiyoophiyaanis, har’a deemsa araaraa Gamtaa Afrikaan hooggamuu sanatti akkuman cichettan jira, jetti. Gama biraan immoo, wal-waraansi ammallee ggeggeessamu ittuma fufee jira. Kanaa fi dhimmoota kanatti hidhatan irratti gabaasaan keenya Mitikkuu Fiqaaduu Finfinneerraa ogeessaa fi xinxalaa siyaasaa tokko dubbisee jira.


Wal-dhibdee Itiyoophiyaa Keessaaf  Daandiin Furmaataa Marii Nagaa Qofa Tahuu Hubachiise, Gamtaan Awurooppaa

Mootummaa Federaalaa Itiyoophiyaa fi humnoota Tigiraay ka TPLFn hoogganamu gidduutti waraansa taasisamaa jirutti xumura gochuuf jecha, marii nagaa Gamtaa Afrikaatiin hoogganamutti hirmaachuuf qophii tahuu eega TPLF xumura torban dabree irra beeksisee booda, mootummaan Itiyoophiyaa yeroo duraatiif, har’a dhimmicha irratti deebii kennee jira. Itti-aanaan muummee-ministaraa fi ministarri dhimma alaa Itiyoophiyaa, Obbo Demeqee Mokonnon, Tajaajila Dhimmaa Alaa Gamtaa Awurooppaatti Daarektara dhimma Afrikaa kan ta’an Riitaa Laaranjiniha waliin marii taasisan irratti “Itiyoophiyaan marii nageenya Gamataa Afrikaan hoogganamutti hirmaahuuf cichitee jirti” jedhan. Gama biraatiin Gamtaan Awuroopaa ibsaa kaleessaa baaseen “karaan gara fuul-duraatti geessu marii nagaa qofa,” jedhee, haleellaan mootummaa itiyoophiyaatiin itti fufee jiru, keessumaa haleellaan xayyaraa humnoonni mootummaa magaalaa Maqalee irratti geggeessan “nagaa-buusuuf abdii jirutti balaa fida” jechuun qeeqe. Qoodni Ertiraan lola kana keessaa qabdus, “carraaqqii marii nagaaf taasisamaa jirutti danqaa ta’aa jira” jedhee jira – Ibsi Gamtaan Awurooppaa baase kun.


Mootummaan Itiyoophiyaa Marii Nageenyaatti Hirmaachuutti Akka Cichee Jiru Ibse

Rakkina Wal waraansa mootummaa feederaalaa Itiyoophiyaa wajjin taasifamaa jiru marii karaa nagaa gamtaa Afrikaatin geggeffamuun hiikuu akka barbaaduu ABUT ergaa ibsee booda haanga’onnii mootummaa Itiyoophiyaa yeroo jalqabaatiif dhimmicha irratti yaadaa isaanii ibsanii jiru. Itti aanaa muummee ministiraa fi ministirri dhimmaa alaa mootummaa Itiyoophiyaa Obbo Demeqee Mekonnin, tajaajila dhimmaa alaa gamtaa Awurooppaa jalatti daarekteeraa Afrikaa kan ta’an Riitaa Laaraanjiniha waliin marii taasisan keessatii Itiyoophiyaan marii nageenya gamtaa Afrikaa jalatti taasifamuuf qophii ta’uu ishee ibsuu isaanii ministeerrii dhimma alaa Itiyoophiyaa ibsuu isaa Kenedii Abaatee Finfinnee irraa gabaasee jira. Karaa biraatiin gamtaan Awurooppaa ibsaa kaleessaa baaseen “karaan fuulaa dura jiru marii karaa nagaa qofa” jedhee, haleellaan mootummaan itiyoophiyaa itti fufee jiru , keessumaa haleellaan xiyyaraa magaalaa Maqalee irratti raawwachaa jiruu yaalii marii karaa nagaa akka hin gufachiifnee yaadoo qabaachuu isaa ibsee jira. Ibsii gamtaa Awurooppaa kun wal loolinsicha keessaa harka galfannaan mootummaan Ertiraa marii naagaa gufachiisuu danda’a jechuudhaan qeeqee jira.


Hongeen Itiyoophiyaa Mudate  Uummata Miiliyoona  16 Eeggataa Gargaarsaa Taasisuu Gareen Mootummoota Gamtoomanii Dubbate

Dhaabbata mootummootaa gamtoomaniitti gareen qindeesa gargaarsa namoomaa OCHAN akka ibsetti, amma dhuma bara kanaatti lammileen Itiyoophiyaa Miiliyoonii 16 ta’an sababa hongeetiin kan ka’e gargaarisi namoomaa akka isaan barbaachisu ibsee jira. Qonnaan bultoonii omishinni midhaanii jalaa manca’uu isaa kan ibsee gabaasinii OCHA dhuma barra 2021 ti kaasee amma walakkeessa bara 2022 ti beelladoonii horsiisee bultootaa fi qonnaan bultootaa Miiliyoonii 3.5 ta’an du’uu isaanii beeksiseera. Beelladootaa du’anii allatiis warren lubbuudhaan jira miiliyonii 25 ta’an dadhabaa jiraachuu isaanii gabaasnii OCHA ibsuu isaa Yoonaatan Zebdiyoos gabaasee jira. Ogeessotaa ibsaa OCHA kana irratti hirmaatan keessaa kan VOAn Haasofsiise took akka jedhanitti, amma ammaatti balaa hongee Kanaan beelladoonni du’an birii Biiliyoonii 40 kan baasanuu dha.


Tokkummaan Mootummootaa Itiyoophiyaa Kaabaatti Sochii Gargaarsa Namoomaa Itti Fufuu Isaa Dubbata

Gargaarsa namoomaa qaqqabsiisuudhaaf jechaa waligalteen dhukaasaa dhaabuu Mootummaa Itiyoophiyaa fi ABUT gidduutti taasifamee erga addan citee wal waraansii jalqabamee as sochiin gargaarsa namoomaa lafaa fi qileensaa irraan garaa Tigraayti taasifamuu dhaabbatus hojjattoonni gargaarsa namoomaa namoottan jireenyaa isaanii irraa buqqa’an gargaaraa jiraachuu isaanii dubbi himaan dhaabbata mootummota gamtoomanii Steefan Duhaariik ibsanii jiru. Steefan Duhaariik kaleessa ibsa kennaniin hojjattoonni gargaarasaa qorchaa fi meeshaa waa qabaneessu ykn Firiijii buufatalee fayyaf akka kenna jiran dubbatani, namoonni akka haaraatti buqqa’anii magaalaa shire fi Maqalee keessaa qubatan kuma 23 gargaaramuu isanii ibsaaniiru. Naanoo bulchiinsaa Amaaraa godina walloo kaabaa magaalaa Marsaa mannootan baruumsaa Shan keessaa namoonii qubataan caalaan isaanii ijooleewwan fi haadholii kan ta’an kuma 12f dhaabbileen gargaarsa namoomaa qaqqabafii akka jiran kan himan dubbi himaan mootummoota gamtoomanii, Bahaa fi kibbaa Itiyoophiyaa kessatti namoonii miliyoonii 16 ta’an hongeedhaan kan ka’ee balaa beelaatiif saaxilamanii akka jiran ibsuu isaanii Maargaareet Besheer gabaastee jirti. itti gaafatamaan biroo bulchiinsaa ittisa balaa Godina wallo kaabaa obbo Alemu Yimer namoonni akka haaraatti qe’ee isaanii irraa buqqa’n kuma 92 ta’an jiraachuu isaan akka ibsan Asteer Misgaanaawu Baahir daar irraa gabaastee jirti.


Haleellaa Xiyyaaraa  Maqalee Irratti Raawwatameen Namoonni 10 Du’anii Hedduun Madaa’an

Yemmuu wal waraansii kaaba itiyoophiyaatti irra deebi’ee jalqabame itti fufee jiru kanatti Xiyyaarri waraanaa nam-malee Ykn Droniin Roobii har’aa ganama magaala Maqalee keessaatii haleellaa bakka Lamatti raawwateen yoo yarate namoottan 10 ajeesuu isaa hogganaa Hospitaalaa Haayider Maqaleetti argamuu waabeffachuu dhaan gabaasaaleen bahan ibsanii jiru. Gabaasaan VOA Freed Harteriin Finfinnee irraa gabaasnii qindeesse kan waabeffate, Daarekteerri Hospitaalaa Haayider Dr. Kibroom Geberesilaasee akka jedhanitti haleellaan jalqabaa kan raawwatame akka lakkoofsaa Itiyoophiyatti Roobii ganama Sa’atii 1:30 irratti. Haleellan lammaffaan booda taasifame kan xiyyeeffate bakka jireenyaa kan Siviilotaa irratti akka ta’ee kan ibsan Dr. Kibroom namoottan Kudhan du’anii alatti nomoonni Hedduun madaa’anii garaa hospitaalaa dhaqaa jirachuu isaanii ibsaniiru.   Haakimiin hospitaala Hayyider madda oduu Rooyitersitti dubbatan akka jedhanitii haleelan lammataa namootaa warra haleelaa jalqabaatiin miidhaman gaargaaraa jiran irratii miidhaa geesisee jira.  Gabaasaan VOA Mulugeetaa Atsibahaa bakka balaan kun qaqqabe deemuudhaan Maqalee irraa akka gabaaseetti haleellan sun kan raawwatamee bakka jireenya Siviilotaa kutaa magaalaa Adii Haqqii jedhamu ,ganda Daagim Ambaasel keessatti kan raawwaateedha. Balaa kanaanis namoonni 10 du’anii 13 madaa’uu isaanii haanga’ootaa hospitaalaa waabeffachuudhaan Mulugeetaa Atsibahaa ibsee jira. Haleellaa xiyyaaraa kan irratti mootummaan Itiyoophiyaa ifatti deebiin keenne amma ammatti hin jiru.  Gama biraatiin hoogganaan waraanaa TPLF, Taaddesee Werredee kaleessa ibsa kennaniin humnoonni Tigirayaa magaalaa Shiraaroo,” jechuu isaanii maddi oduu Ajaansi Firaansi Pirees gabaasee jira. Maddi oduu kun akka jedhutti, magaalaan Shiraaroo Tigiraay Kaaba Lixaa keesssatti naannoo daangaa Ertiraatti kan argamtu yoo tahu, bakka kanatti humnoonni Tigiraay loltoota mootummaa Itiyoophiyaa fi Ertiraa jalqaba baatii Fulbaanaa kana irra haleellaa nu irratti banan, jedhan of irraa deebisuuf kan lolaa jiran tahuu dubbatan.  Dilbata dheengaddaa hoggantoonni mootummaa naannoo Tigraay dhukaasaa dhaabuu fi waldhabiinsichaa karaa nagaadhaan xumuruudhaaf fedhii akka qaban ibsuun isaanii kan beekamuu yemmuu ta’u ergasii as Kaaba,kibbaa fi lixa Tigraay keessatti lolli cimaan itti fufee jiraachuun isaa beekameeraa.  Haaluma walfakkatuun dhaabanii miti mootummaa “OLLAA” jedhamee beekamuu marii nageenyaa waltibu’insa kaaba itiyoophiyaa keessaatti jiruu hiikuudhaaf taasisamaa jiru irratti ibsaa baaseen , mariin taasifamuu’adhhaf karoorfaamuu kamuu rakkinaa guutummaa biyyatti keessuumaa Oromiyaa keessa jiru irrati akka xeyyeefachuu qabu ibsee jira.


Itiyoophiyaa Naannoolee Waraansatti Dhihoo Jiran Keessatti Ayyaaneffannaan Bara Haaraa Daangessamaa Ture, Jedhu Jiraattonni

Ayyaanni waggaa haaraa Itiyoophiyaa Dilbata dabree, sababaa wal-waraansi Kaaba biyyattii deebi’ee jalqabamee fi naannoolee wal-waraansatti dhihoo tahan keessatti sochiin namaa sa’atiin daangessameef, haala murtaa’aa keessatti ka ayyaaneffame ture. Tahus garuu, mariin araaraa jalqabamuu mala oduun jedhu, jiraattootaaf abdii kennee jira – jedha, gabaasaan VOA – Henrii Wilkinsi Kombolchaa irraa


Wal-waraansi Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Itti Fufuun Isaa Himamaa Jira

Addi Bilisummaa Uummata Tigraay, Mariin Araaraa Gamtaa Afrikaan hoogganamu yoo itti fufe haal-duree tokko malee akka fudhatu eega beeksisee booda, wal-waraansi Itiyoophiyaa Kaabaa keessatti geggeessamu kan itti fufe tahuun himamaa jira. Waraansichi itti fufuu isaa fuula Twiiter isaanii irratti kan ibsan dubbi-himaan TPLF Obbo Getaachew Raddaa, magaalaa Maqalee irratti haleellaan diroonii geggeessamuu himanii jiran. Halellichi Yunivarsitii Maqalee, mooraa Addi Haqqiitti ka xiyyaafate tahuu kan ibsan yoo tahu, miidhaa dhaqqabe ilaachise garuu homaa hin dubbanne. Haleellaa kana ilaalchisee gama mootummaa Itiyoophiyaa tii deebii kenname hin jiru.


Maqaleen Samii Irraa Haaleelamuu Angawaan Hospitaalaa Ibsan

Kibxata har’a samii irraa haleellaa gaggeeffameen yoo xiqqaate namnii tokko madaa’uu angawaan Hospitaalaa ibsanii jiru.Kunis humnootiin Tigraay mootummaa federaalaa waliin dhukaasa dhabuuf qophii ta’u isaanii eega ibsanii guyyaa lama booda gaggeffame. Haleellaan kun Yunivarsitii Maqalee keesssa kan jiru mooraa barnoota Bizinasii fi buufata Televiziyoona Dimtsii Wayyaanee jedhamu kan bulchiinsa naannoo Tigraayiin gaggeeffame rukutuu isaa hojii gaggeessaan walii gaalaa kan Hospitaala Rifeeraalaa Ayder Kibroom Gabra Silaasee ibsanii jiru.Kanas nama namicha haleellaan madaa’ee sana waliin dhufeetu natti himee jedhan.Dubbii himaan Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT) Geetaachoo Raddaa mooraan barnoota Bizinasii suun xayyaara nam-maLeeyyii(Droon)n haleelamee jechuun Twitarii ofii irratti barreessan. Dubbii himaan waraana Itiyoophiyaa Koloneel Geetnat Adaanee fi dubbii himaan mootummaa Itiyoophiyaa Lggasaa Tullu dhimmi kana irratti yaada akka kennaniif gaaffii dhiyaateef deebii hin laanne. Wal waraansii dhiyyenya kana haaraa jalqabamee as haleellaan samii irraa gaggeeffamuun magaalaan Maqalee ennaa rukutamtuu yeroo sadaffaaf ta’u isaa ti.Wal waraansii haaraan kun ka’u isaaf gam lameen walii isaanii wal himataa jiru. Jilli addaa kan gamtaa Afrikaa Olusheeguun Obasaanjoo kutaa gaanfa Afrikaatti jila addaa kan Yunaaytid Isteet Maayik Haamar walii wiixata kaleessaa kan wal argan yoo ta’u, kan dur Itiyoophiyaatti Ambaasaaddara Jabuutii kan ta’an Mohammad Idriis Faarah irratti argamuun ibsamee jira.


Dhiittaan Mirga Namomaa fi Hookkarri Naannoolee Addunyaa Maratti Babal’ataa Deeme, Jedha Jaarmayaan Tokkummaa Mootummootaa

Kora 51ffaa Gumii Mirga Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa irratti gabaasaan dhihaate ardiilee adunyaa mara keessatti, dhiittaan mirga namoomaa fi hookkarri babal’ataa deeme rifaasisaa tahuu isaa fi rakkoolee kana karaa nagaa furuuf qeenqiin abii jirtu xiqqoo tahuu addeessee jira.


TPLF Marii Araaraatti Hirmaachuuf Qophii Tahuu Isaa Ibsi Baase, Jaarmayaalee Naannoo fi Addunyaatiin Simatame

Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan TPLF, "deemsa nagaa cimaa jaarsummaa gamtaa Afrikatiin geggeessamu hirmaachuuf qophii ta'uu dubbatee jira. Akkasumas yeroo jalqabaaf garee marii araaraa isaa illee utuu hin turin bobbaafachuuf qophii ta'uu ibseera. Gamtaan Afrikaa, Tokkummaa Mootummootaa, Gamtaan Awurooppaa, fi Ameerikaan labsii TPLF kana gammachuun simatan. Gama biraatiin jilli addaa Yunaayitid Isteetis, ka Gaanfa Afrikaa Maayik Hamer, bakka-bu’aa ol’aanaa dhimma Gaanfa Afrikaa, ka Gamtaa Afrikaa – Olisheeguun Obaasaanjoo waliin Finfinneetti walga’anii jiran. USAU, Ergamaan Yunaayitid Isteetis, ka Gamtaa Afrikaa akka ibsetti, bakka-bu’oonni lameen, haala itti Yunaayitid Isteetis carraaqqii gara marii araaraa Mootummaa Itiyophiyaa fi Adda Bilisumaa Uummata Tigiraay gidduutti geggeessamu fi Gamtaa Afrikaan hoogganamuutti geessu gargaaruu dandeessu irratti mar’atan. Kana malees, Ambaasaaddar Hamer dura taa’aa Koomishina Gamtaa Afrikaa Muusaa Faakii Mahaammat waliin wal arganii dubbachuu isaanii, Gamtaan Afrikaa mirkaneessee jira.


Naannoo Daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaanti Wal Waraansii Itti Fufee Jira:Jiraattoota

Humnootii mootummaa Fedeeraalaa fi kan Adda Bilisummaa uummata Tigraay giddutti,kallatti adda addaan wal waraansii itti fufuu isaa jiraattonni bulchiinsa nannoo Amaaraa kannen wal waraansatti dhiyoo jiran RSAf ibsanii jiru. Godiina Gondar Dhiyaa konyaa Matammaa keessa namnii jiraatan akka jedhanti, naannoo daangaa Itiyoophiyaa fi Sudaan ti, har’a ganama wal waraansa jabaatu gaggeeffamaa ture. Addi Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) Sudaan keessatti leenjii fudhachuun achii irraa dhukaasa gaggeessaa jechuun, mootummaan Itiyoophiyaa ennaa himatuu kun kan jalqabaa miti.Garu, biyyi ollaa taate sudaan himata kana soba jettee jirti. Hagayya 30 dabree kana sudaan Ambaasaaddara Itiyoophiyaa biyya ishee keessa jiran Yibelxaal Aimiroo Alenuu waamsisuun, xayyaara sudaan kan Adda Bilisummaa Uummata Tigraayiif meeshaa fe’e ture haleellaa kuffiifne jechuun ibsa ba’e irratti mormii qaban ibsiee turte sudaan. Ambaasaadarichis xayyaarri sun Sudaan irraa ka’e samii daangaa Itiyoophiyaa cabsee seene jedhan. Ministeerrii dantaa alaa sudaan kan Ambaasaaddarri Itiyoophiyaa kun jedhan waan hundee qabu miti jedhee ture.


ABUT Deemsa Nageenyaa Seenuuf Tole Jedhee Jira

Kan humnootii mootummaa Itiyoophiyaa waliin wal waraanaa jiran Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) battalumatti waraana dhaabuun deemsa marii nageenyaa maanguddummaa gamtaa Afrikaan gaggeeffamutti hirmaachuuf tole jedhee jira. Kunis jijjirraa yaadaa guddaa yoo ta’u mootummaan Fedeeraalaa kana irratti waan jedhe hin qabu. Wal waraansii Itiyoophiyaa kaabaa keessatti gara dhuma bara 2020 jalqabamee gaggeeffamaa ture kun, lubbuu uummata kuma kurna hedduu kan galaafate yoo ta’u, uummata miliyoona hedduu yeeroo waggaa tokko caaluuf tataajiila bu’uraan ala taasisee jira. Angawoonni Tigraay ibsa Dilbata kaleessaa galgala baasan kun, dhiibbaa haaraa Yunaaytid Isteetii fi kanneen biroo biraa irratti taasifameen yoo ta’u, kunis wal waraansa baatii dabree jalqabamee fi tasgabii hanga tokko baatileef argamee ture eega cabsee booda. Gamtaan Afrikaa maanguddummaa gama Jila addaa Olusheeguun Obasaanjoon gaggeessuu kan qeeqan angawoonni Tigraay, ibsa haaraa baasan irratti ifatti akka ka’anti, araarteessoota gam lameeniin fudhatama qaban ta’u akka qaban akkasumas, taajjabdoota addunyaa argamuu fi hayyoonni deemsa kana akka hogganamu eegna jedhan. Mootummaan Itiyoophiyaa marii iddoo fedheetti, yeroo kamiin iyyu haal duree tokko malee gaggeessuuf qohii ta’u isaa beeksisee jira. Angawoonni Tigraay tajaajiilli bu’uraa cite akka itti fufuu akkasumas, looltonni biyya ollaa taate Ertraa akka ba’anii fi dhimmootii biros gaafatanii jiran. Yunaaytid Isteet, gamtaa Afrikaa fi Tokkummaan mootummootaa ibsa haaraa aangawoonni Tigraay baasan kana simatan yoo ta’u , Amerikaan gama isheen, Ertraa fi kanneen maqaa hin dhahamiin ka biroon warra walitti bu’iinsa kanatti boba’aa naqan ykn hammeessan ittiin jette gocha kana akka dhaaban gaafattee jirti. Barreessaa dureen Tokkummaa Mootummootaa Antoniyoo Gutarrees wal waraansa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessaa battalumatti dhaabuun karaa nagaan furuuf qophii ta’u mootummaan bulchiinsa naannoo Tigraay ibsa baase siamatanii jiru jechuun dubbii himaan jaarmayichaa Steefan Juriikibsanii jiru.. Gamtaa Afrikaa jalatti deemsa nageenyaa gaggeeffamutti hirmaachuuf fedhii qabaachuun isaanii kan nama jajjabeessu jedhan Gutarrees. Gamnii hundumtuu carraa Kana nagaa buusuuf akkasumas, hokkara guutuummaan dhaabuudhaan mariif gad taa’uu akka qaban gaafatan. Deemsa marii gamtaa Afrikaan gaggeeffamu kana amananii duubatti ituu hin harkiifatiin marii nageenyaa jalqabuuf, huduu haala akka mijeessan Gutarrees gaafatanii jiran. Tokkummaan Mootummootaas deemsa nagaa Gamtaa Afrikaan gaggeeffamu deggeruuf qophii ta’us ibsan.Fuulbaana 11 kabajamee kan oolee waggaa haaraa Itiyoophiyaa sababaa gochuunis lammiwwan Itiyoophiyaa maraan, waggaa haaraa kan gammachuu fi nagaa siniif haa ta’u jechuun Gutarrees hawwii qaban ibsanii jiru jechuun steefan Juriik ibsanii jiru.


ABUT Namoota Mooraa Namoonni Keessa Buuftan Haleelee:Angawaa

Hidhattonni Tigraay godiina Waag Himraa buufata Walah jedhamu keessa namoota buufatan irratti haleella geesiseen namoota 26 ajjeesuu isaa, bulchiinsii godinaa beeksisee jira. Bulchiinsa kanaaf itti gaafatamaa dhimmi koomunikeeshinii kan ta’an Obbo Keefyaaleew Debesha VOAf akka ibsanti haleellaa Kanaan kan mada’an namoonni ka biroon 7 hospitaala Saqooxaa keessaatti wal’anamaa jiru. Haleellaa kana ilaalchisee TPLF biraa deebiin kallattiin kenname jiraachuu baatus, himannaa wal fakkaataa duraan dhiyaataa turanis soba jechaa akka ture ni yaadatama.Dubbii himaan ABUT Geetaachoo Raddaa torban kana oduu gabaastotaaf ibsa kennaniin, hidhattonni keenya uummata irratti hin qiyaafatan akkasumas, hidhattoota boji’aman illee ituu hin hafiin karaa seera ta’een qabu jechuu isaanii Asteer Misgaanaaw Baahi Daar irraa gabaastee jirti.


Gargaarsii Dhala Namaa Yukreen Irraa Fe’amee Itiyophiyaa Seenee Jira: UN

Jaarmayaan sagantaa nyaata addunyaa gargaarsa dhala namaa yeroo duraaf Yukreen irraa fe’e Itiyoophiyaa seenuu jalqabuu isaaTokkummaan mootummootaa beeksisee jira.Dubbii himaan tokkummaa mootummootaa Steefan Juriik oduu gabaastotaaf akka ibsanti gargaarsii kun uummata Miliyoonaa 1.5 kanneen sababaa caamaa fi walitti bu’iinsaan godaanaiif baatii tokkoof deggeruuf oola. Gargaarsii kunis man- kuusaa jaarmayaa sagantaa nyaata addunyaa isa Adaamaa jiru kan dhaqqabee yoo ta’u, torbanneen dhufan keessa raabasamuuf jiru jedhu Juriik.Ta’uus garu mootummaa Fedderaalaa fi ABUT giddutti gama adda addaan wal waraansii itti fufee jira. Faransaayitti Ambaasaddarri Itiyoophiyaa Televiziyoona biyyattiif akka ibsanti, Yeroo dubbataa jirru kanatti waraanni itiyoophiyaa humnootii ABUT kanneen gara uummata bulchiinsa naannoo Amaaraa keessa jiruutti ce’u yaalUU dura dhaabataa. Gaaffii fi deebiin Televiziyoona Fransaayii waliin gaggeeffame fi ministeera haajaa alaa Itiyoophiyaa qoddatee kana irratti, hawaasnii addunyaa TPLF akka jecha isaanti weerara gaggeesse ittiin jedhan hin balaaleeffanne jechuun Ambaasaadarichi qeeqanii jiru.


Gambeellaa Keessatti Balaa Lolaatiin Jiraattonni Kuma 100 fi Kuma 87 Buqqaasame, Jedha Mootummaan Naannichaa

Naannoo Gaambellaa keessatti rooba cimaa baatii Hagayyaafi Qaammee keessa roobeen balaa lolaa hamaa uumameen lakkoofsi namoota qe’ee isaaniirraa buqqaasamanii kuma 100 fi kuma 87 ol tahuu mootummaan naannichaa beeksisee jira. Itti gaafatamaan Waajjira Komunikeeshinii Naannoo Gaambellaa, Ugatuu Adiing ibsa Sagalee Ameerikaaf kennaniin uummata Gaambellaa keessa jiraatan keessaa dhibbantaa 50 kanneen tahan, sababaa balaa lolaa kanaan qehee ofii irraa buqqa’uu beeksisanii, “Aanaa Laaree keessatti ammoo namootni sadii tu balaa kanaan du’e,” jedhan. Mootummaafi dhaabbatoonni miti-mootummaa buqqaatotaaf gargaarsi kennaan jiran gahaa akka hin ta’iinii fi tumsi daran kennamuu akka qabu hubachiisan.


Wal-waraansi  Kaabaa Itiyoophiyaa Gargaarsaa Namoomaa Irratti Dhiibbaa Uumuu OCHAn Beeksise

Dhaabbata mootummoota gamtoomanitti waajjirri qindeesa dhimma namoomaa ykn OCHAn wal waraansii kaabaa itiyoophiyaa keessatti irra deebi’ee jalqabamee namoottan rakkinaaf saaxilamoo ta’an fi sochii gargaarsaa namoomaa irratii dhiibbaa umuu isaa beeksisee jira. Wal waraansa Kanaan kan ka’ee naannoo Tigraay fi Affaar irraa namoonni kuma kudhaniin lakkawaman jireenyaa isaanii irraa akka buqqa’an kan ibse gabaasini OCHA kun Hagayya 23 bara 2022 kaasee karaa lafaatiins ta’e xiyyaaraan imallii garaa Tigraaytti taasifamuu dhaabachuu isaa beeksisee jira. Karaa biraatiin, akka wal waraansii atattamaan dhaabbatee mariin nageenyaa jalqabamu dhiibbaa gochuudhaaf gaanfaa Afrikaatti bakka bu’aan adda Yunaayitid isteest Miik Hamar Itiyoophiyaa kan jiraan yemmuu ta’u, itti anaa muummee ministiraa fi ministira dhimma alaa kan ta’an Dammaqee Mokonnon fi gorsaa nageenya biyyaalesaa wajjin marii taasisuu isaani ministeerri dhimma alla Yunaayitid Isteets ibsa baseen beeksisee jira. Wal waraansii dhaabatee akka marii nagreenyaa gamtaa Afrikaa jalatti taasifamuudhaaf karoorfametti deebi’amuu gaafachuu isaanii fi ergaa wal fakkaa taa haanga’oota ABUTf dabarsuu isaanii kan hime ibsii kun, ABUT Tigraayiin alatti haleellaa raawwachuu isaa, mootummaan Itiyoophiyaa Haleellaa xiyyaraa taasisuu isa fi waraanni Eertiraa deebii’ee wal waraansa keessa seenuu isaa Miik Hamar balaleffachuu isaanii beeksisee jira.


Itiyoophiyaan Humna Ibsaa Keniiyaatti Akka Gurguruuf Jirtu Beeksise

Ji’a sadaasaa bara kanaa irraa jalqabee Itiyoophiyaan umnaa ibsaa keniiyaatti gurguruu akka jalqabdu fi sarara elektiriikii garaa kenuyaatti dirrifamee irratti yaaliin taasifamaa jiraachuu isaa dubbii himaa dhaabbataa umna elektiriikii Itiyoophiyaa Mogos Mekonen waabeffachuudhaan gabaasaan VOA Gabremikaa’el Gebremedihin Finfinnee irraa ibseera. Akka dubbii himaan dhaabatichaa jedhanitti bara baajataa 2021 hangaa 2022 isa Adoolessa Torba raawwateetti enarjii biyya ollaatti gurguramee irraa Itiyoophiyaan galii Birri Biiliyoonii Shanii Ykn doolaaraa Miiliyoonii 95 argattee jirti. Umnaa ibsaa keniyaatti gurguruu jalqabuun galii biyyattin waggaatti gurgurtaa enarjii irraa arggatu garaa doolaara miiliyoonii 140 ti akka guddisuu dubii himaan dhaabatichaa ibsaniiru. Wali galtee keniiyaa waliin taasifamee irraa akka beekametti itiyoophiyaan waggaatti umna elektiriikaa meegaa waatii 200 amma 400 gara keniyaatti ergiti. Sararrii garaa keniyaatti diriirfamu kun kan ojjatame liqii Baankii misooma Afrikaa irraa argamee doolaraa biiliyoonii tokkoon akka ta’e beekameera. Itiyoophiyaan ittu rakkina ibsaa biyya keessa jiruu hin hiikamin biyya alaatti gurguruun isheen barbaachisaa akka hin taanee namoonni qeeqan kan jiran yemuu ta’uu dhimaa kana irratti gabaasaan VOA kan haasfsiisee ogeesii diinagdee obboo Adam Feetoo, umnii Elkektiriikaa kan biyyaa alaatti danbali’u yemmuu itti fayyadamnii biyya keessaa gadii bu’u halkan faa keessaa waan ta’eef itti fayyadama biyya keessaa hin miidhuu jedhanii jiru. Mootummaan Itiyoophiyaa ji’a Caamsaa darbe keessaa akka ibsetti waggootan Kurnan dhufan keessatti galii sharafaa alaa biyyattin Umnaa Elektiriikaa irraa argattu gara doolaaraa Miiliyoonii 400ti ol kaasuudhaaf karoorfatee jira. Itiyoophiyaa umna elektiriikaa Jibutiidhaa fi Sudaanitti gurguraa akka jirtu ni beekama.


Kanneen Walloo Kaabaa Irraa Buqqa’an Gargaarsa Argataa Hin Jirru Jedhu

Kaaba Itiyoophiyaa keessatti dubbiif wal barbaachuun deebi’ee eegaluutti aansee, buqqaatotni kumaatamaan lakkaawaman magaala Qoboo keessaa baqatan gargaarsa namoomaa baay’ee barbaachisu argachaa akka hin jirre jiraattonni VOAtti himaniiru. Namoonni buqqa’an irra caalaan isaanii amma yeroof manneen barnootaa Aanaa Mersaa godinaWollo Kaabaa afur keessa dahatanii akka argatan VOAtti himaniiru. Bulchiinsi godina Walloo Kaabaa VOAtti akka himanitti, lolli sun erga jalqabame qabee namoonni kuma 150 ol ta’an Qoboo fi naannoo Raayyaa irraa buqqa’aniiru.


Hanni Gargaarsa Namoomaa Bifa Kamii Iyyuu Fudhatama Hin Qabu: USAID

USAID ''hanna gargaarsa namoomaa kamiyyuu haalaan kan ilaaluuf himannaawwan dhiyaatan kan qoratu ta'uu ibseera. Mootummaan Itiyoophiyaa dhiyeenya ABUT gargaarsa namoomaa loltootaaf malu gara loltoota isaatti dabarsa jechuun himateera. Gorsaa Nageenya Biyyaalessaa kan muummicha ministiraa Dooktar Abiy Ahmad ta’an Ambaasaaddar Reedwaan Huseen suuraalee borsaawwan gargaarsa nyaataa USAID humnoota Itiyoophiyaa waliin erga wal waraananii booda dahata TPLF dhiisee baqate keessatti argaman jedhaman teweeter isaanii irratti deebisuun barreessaniiru. USAID suuraawwan jedhaman kana maqaa hin dhoofne. Haa ta'u malee gargaarsa namoomaa "gareeleen hidhatan itti fayyadaman kamiyyuu balaaleffateera. Lola Kaaba Itiyoophiyaa ilaalchisee, dubbi himaan ABUT, Geetaachoo Redaa har’a tiwiitara isaanii irratti barreessuu dhaan “humnoonni Eertiraa Rama, Tseronaa, Zalambessaa fi Daallol irratti haleellaa geggeessan jedhan. Guyyaa guutuu qarqara magaalaa Adigraat irratti dhukaasaa turaniiru jedhan. Barreeffama Twiteraa obbo Getaachoo kana irratti gama Ertiraa irraa deebiin hin kennamne, garuu Ministeera Odeeffannoo Eertiraa kan ta’an Yemane G/Mesqel har’a tiwiitara irratti barreessuun waraana adeemsifamaa jiruuf TPLF himataniiru. TPLF kaayyoon isaa inni ijoon karaa waraanaatiin Mootummaa Federaalaa kuffisuu dha jedhan. Ajandaa tasgabbii dhabsiisuu fi "jijjiirama sirnaa Eertiraa of keessatti qabata.


Koomishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa fi Dhaabonni Mormitootaa Ajjeechaa Agamsatti Raaw’atame Ilaalchisee Mata Mataatti Ibsa Baasan

Koomishinni Mirga namoomaa Itiyoophiyaa har’a gabaasaa baaseen, bulchiinsa naannoo Oromiyaa, godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa, aangaa Amuruu keessatti akka bar-lakkoobsa Itiyoophiyaatti Hagayya 23 hanga 25, bara 2014tti humnoota hidhataniin haleellaalee geggeessamaniin jiraattonni hedduun ajjeesamuu fi madeessamuu, akkasumas kanneen kuma 20 ol tahan buqqa’anii magaalaa guddoo aanaa Amuruu, Oborraatti baqachuu beeksisee jira. Gama biraatiin paartiileen mormitootaa lama – Addi Bilisummaa Oromoo fi Koongiresiin Federaalawa Oromoo, ibsa baasaniin, ajjeechaa jumlaa godinaa Horroo Guduruu Wallaggaa keessatti lammiilee irratti raaw’atame kana balaaleffatanii jiran. Kan mootummaan “Shanee” jechuun waamu, Waraanni Bilisummaa Oromoos ajjeechaa kana balaaleffachuun akka gochaa kanatti hidhata tokkollee hin qabbne ibsee jira. Ajjeechaa aanaalee godinaa sana keessa jiran keessatti raaw’atame jedhaman kan ilaalchisee mootummaa Federaalaa eegalee, kanneen sadarkaa adda addaa irra jiran aangawoota mootummaa irraa deebii argachuun carraaqqiin Sagaleen Ameerikaa taasise ammaaf hin milkoofne. Tsahaay Daamxoo, Finfinnee irraa gabaasaa qabdi.


Jaalala Waraana Keessatti Dhalatee Guddate

Bara mootummaa Dargii waraansa Ertiraa keessatti riphxee-loltootaa Ertiraa fi loltoota mootummaa gidduutti taasisamaa ture keessatti kan Wallagga Bahaa, Giddaa Ayyaanaa irraa deeman Obbo Maammoo Hafataa gama waraana Itiyoophiyaatii, aadde Hiwoot Tasfaay immoo gama riphxeeloltoota Ertiraa tii lolichatti hirmaataa turan. Lolicha irratti Obbo Maammoon ni booji’aman. Booda immoo gama riphxee-loltoota goranii loluu jalqaban. Aadde Hiwoot Tasfaay wajjiinis wal jaallatan. Seenaa bu’aa ba’ii jaalala isaanii, ofii Sagalee Ameerikaatti himan daawwadhaa. GabreMikaa’el GabreMedihin tu lameenuu dubbise.


Jilli Addaa Yunaayitid Isteetis Maayik Hamer Itiyoophiyaa Jiru

Ergamaan addaa Yunaayitid Isteetis kan Gaanfa Afrikaa Maayik Hamer gara Ityoophiyaatti deebi’anii jiru. Lolli humnoota federaalaa fi finciltoota Tigraay gidduutti deebi’ee eegalamee guyyoota dhukaasa dhaabiinsa baatilee dhaaf ture cabse. Humnoonni Eertiraa waraansicha haaromfametti deebi’anii seenuu isaanii fi naannoo daangaa Sudaanitti lolli gaggeeffamaa akka jiru gabaasamuun, abdii marii nagaaf jiru dhaamsee, lolichi daran babal’ata, sodaa jedhu uumee jira.


Haleellaan WBO’n Baatii Amajjii Keessa Gambeellaatti Geggeesse Waraansa Dabalataa Uumuu Mala, Sodaa Jedhu Uume

Ityoophiyaa naannoo Gaambeellaatti, haleellaan baatii Waxabajjii keesa finciltootaa, Waraana Bilisummaa Oromoon geggeessame, wal waraansa dabalataa biyyattii keessatti babal’isuu mala sodaa jedhu uumeera. Odu gabaasaan VOA Heenrii Wiilkins jeequmsa kana duuba maaltu akka jiruu fi nageenya Itoophiyaaf maal jechuu akka ta’e angawoota naannoo fi xiinxaltoota dubbisuun kan gabaase Jalanetu dhiyeessa.


Manni Murtii Feederaalaa Hoogganaan Saalsaawii Wayyaanee Guyyoota 14’f Mana Hidhaa Akka Turan Murteesse

Manii murti feederaalaa dhadachii Lidataa itti gaafatamaa dhimmaa alaa Paartii Mormitootaa Saalsawii Weyyaanee kan ta’an Obbo Hayiluu Kebbedee guyaa dabalataa 14 fi mana hidhaa akka turan murteesee jira. Gabaasaan VOA Gebemikaa’el Geberemedihiin akka gabaaseetti manii murtichaa murtoo kana kan keennee Poolisiin ragaa naamootaa fi galmee gahaa ta’ee qabate dhihaachuudhaaf yeroon qorannaa dabalataa akka eeyyamauuf gaaffii dhiheesse irratti hunda’udhaan. Abukaatoon Himatamaa gaaffii Poolisootaa mormanus , manii murti mormii Abukaatoo Himatamaa fudhachuu didee gaaffii Poolisiitiif eyyama keennee jira. Obbo Hayiluun dhaaba mootummaan Shorokeessumaatti Farraje ABUT wajjin Hidhata qabu jedhamanii hagayyaa 28 ti kaasee too’anoo jala jiru. Beelamnii isaanii itti aanu Fulbaanaa 5 barra 2015 akka ta’ee gabaasinii Geberemikaa’el Gebremeedihin ibseera.


Godina Waag Himiraa Keessatti Miseensonni Maatii Tokkoo 10 Ajjeefamuun Himame

Naannoo bulchiisaa Amaaraa Godinaa waag himiraa anaa Soqoxa ganda Weleh keessatti haleelaa meeshaa waraanaa ABUTn raawatameen namoonni miseensaa maatii tokkoo ta’an 10 ajjeefamuu isaanii Asteer Misgaanawu Baahir Daar irraa gabastee jirti. Dubbi himaan bulchiinsaa Godina Waag himiraa Kefyaalewu Debesh akka VOA ti himanitti namootan ajeefaman keessaa dubartiin reefuu eerumtee tokko keessati argamuun ishee waan nama naasisuudha jedhanii jiru. Dimma kana irratt ABUT irraa deebiin battalaatti argamee jiraachuu baatus dubbii himaan ABUT Geetachewu Radda kaleessaa oduu gabbastotaa naannootti akka himanitti dhaabannii isaanii siviilotaa kan ajjeesuu ittuu hin ta’in booji’amtootaa waraanaa irra iyuu akka miidhaan hin geenyee taasisaa jiraachu isaa ibsanii jiru. Dhaabbileen hawaasa Adduunyaa fi dhaabileen gargaarsaa gareewwan wal lolaa jiran siviilotaaf akka eegumsaa godhan gaafachuun isaanii gabaasamee jira. Komishiiniin mirga namoomaa Itiyoophiyaa gama isaatiin gareewan walwaraansaa keessaa jiran lubbuudhaaf nageenya siviilotaatiif akka eegumsaa taasisan gaafachuu isaa gabaasinii Asteer Misgaanaawu ibsee jira.


Waraansi Itiyoophiyaa Gama Kaabaa Otuma Itti Fufee Jiruu Jilli Prezidaantii Yunaayitid Isteetis Gara Gaanfa Afrikaatti Imalan

Eega deebi’ee jalqabee guyyaa 13ffaa kan qabatee jiru waraansi Itiyoophiyaa gama Kaabaa akkuma itti fufee jira. Kanneen Sagaleen Ameerikaa dubbise jiraattonni naannoolee Saqoxaa, Umaraa fi Wal-qaayit, bakkawwan isaan jiran irraa fagoo dhaa sagaleen meeshaalee guguddaa akka dhaga’amu dubbatan. Babal’achuu lola sanaaf yeroo gareeleen lamaan wal-yakkaa jiranitti, akka waraansichi dhaabatee, nagaan bu’u waamichi hedduun dhihaataa jira. Jilli Prezidaantii Yunaayitid Isteetis – Joo Baayiden, ka Gaanfa Afrikaa – Ambaasaaddar Maayik Hamar, sanbattan dabran akka gara Gaanfa Afrikaatti qajeelan kan ibsame taheyyuu, Ambaasaddarichi Itiyoophiyaa dhaqqabuu isaanii fi dhaqqabuu-dhaba isaanii ilaalchisee hanga gabaasaan kun qindaa’etti waan beekame hin jiru.


Jilli Addaa Kan Amerikaa Gara Biyyoota Gaanfa Afrikaatti Imalanii Jiran

Humnotii mootummaa Fedeeraalaa kan Itiyoophiyaa fi Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) giddutti wal waraansii itti fufuun isaa, rakkoo gargaarsa dhala namaa ka biroo fiduuf kan deemu ta’uun ibsamee jira. Prezidaantii Amerikaa Joo Baaydaniif jila addaa kan ta’an Maayik Haamar dhuma torban dabree kana gara Afrikaa Bahaatti kan imalan yoo ta’u kunis walitti bu’iinsa Itiyophiyaa gama kaabaa keessatti gaggeeffamaa jiru kan ilaaleen dubbachuuf ta’uun beekamee jra. Gareeleen wal waraansa kana keessaa harka qaban martii duula waraanaa dhaabanii gara marii karaa nagaan gaggeeffamutti akka deebi’an yaada dhiyeessuuf jiru jechuun waayit Hawusitti itti gaafatamtuun preesii Karine Jaan pieer Jimaata dabree ibsanii turan.


Komishinni Marii Biyyooleessaa Iyyata Dhiyeessee Jira

Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti dinummaan wal ilaaluun itti fufuun isaa, sochii deemsisaa jiruu irratti rakkoo guddaa ta’u isaa Komishinni marii biyooleessaa kan Itiyoophiyaa beeksisee jira. Komishiinara komishinii kanaa kan ta’an Dr. Yonaas Adaye RSAf akka ibsanti dinummaan wal ilaaluun kun fakkeenyaaf jedhan imala gara Maqaleetti saganteeffatanii turan akka yeroo biraatti dabarsan taasisee jira. Ta’uus garu deemsa kana itti fufuun kaayyoo keenya fixaan baafna abdii jedhu qaban.Yunaaytid Isteetes gama ishee, Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti wal waraansii deebi’ee ka’uun marii guutuu biyyaa karoorfame irratti dhiibaa qabaata yaaddoo jedhu akka qabdu ibsitee jirti. Kana malees, deemsa siyaasaa hunda hirmaachise fi nageenyaa fi badhaadhiina lammiwwan Itiyoophiyaa humdaa argamsisuuf deemsa jiru kan boodatti harkisuu ta’u ibsii ministriin dantaa alaa Amerikaa baase hubachisee jira.


Ibsa Oduuwwan Har’aa Haala Itiyoophiyaa Kaabaa keessaatti Fuuleffatan

Bulchiinsa naannoo Tigraay keessatti gargaarsi kennauu maqsamee kanneen duula waraanaa gaggeessaniif akka hin olfamne gochuuf haalli mijachuu qaba, jedha mootummaan Itiyoophiyaa ibsa baaseen. Mootummaan Fedderaalaa kan Itiyoophiyaa fi ABUT gargaarsi akka Tigraay hin seenne situ danqee jechuun walii isaanii himataa turan. Gama biraan Itiyoophiyaa gama kaabaa keessatti walitti bu’insi itti fufuu irraa kan ka’e, uummata magaala Qobboo irraa godaanee kuma hedduuf dahannaa yeroo qopheessaa kan jiran ta’u bulchaan goodina Walloo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiru.


Bulchaan Magaala Shawaa Roobiit Ni Ajjeefaman

Godiina shawaa kaabaa keessatti bulchaan magaalaa shawaa Robiita Obbo Wubsheet Ayyaaleew kaleessa galgala lafa hojii turanii ennaa manatti galan hidhattoota eenyummaan isaanii hin beekamneen rasaasaan ajjeefamuu isaanii, waajirri dhimmi komuunikeeshinii bulchiinsa magaalaa beeksisee jira. Yeroo kun ta’etti isaan bira kan turan haatii warraa isaanii midhaa irra ga’een wal’ansa fayyaa argachuun isaanii ibsamee jira. Magaala shawaa Robiit keessatti dhalatanii kan guddatan Obbo Wuubsheet Ayyaaleew umriin isaanii 37 yoo ta’u ijoollee dhiiraa fi durba qabu turan. Sirnii awwalcha isaanii har’a kan raawwatamee ta’un ibsamee jira. Nagaa fi nageenya magaalatti mirkaneesuuf jecha, sochiin Bajaajjii galgala keessaa sa’a lama irraa qabee hanga sa’atii shanti dhorkamuu, akkasumas qaamolee mootumman ala eenyu iyyu meeshaa waraanaa qabatee socho’uu akka hin dandeenye labsamuu Masfin Arraagee gabaasee jira.


Angawaan Paartii Baaytonaa Mana Murtii Duratti Dhiyeeffaman

Paartii Baaytonaa Tigraay keessatti hogganaa waajiira hariiroo alaa kan ta’an Kibroom Barhee irratti himannaa dhiyeeteef polisiin ragaa dhiyeessuu gakka danda’uutti manni murtii Finfinnee keessaa guyyaa dabalataa 14 kenneefii jira. Obbo Kibroom irratti Polisiin himannaan dhiyeesse kan mootumaan shoroorkeessaa dha ittiin jedhe Adda Bilisummaa Uummata Tigraay (ABUT)f maallaqa walitti qabaa akkasumas, hokkara kakaasuuf jecha gama sabaa himaa hawaasaan dhaamsa mufannaa ykn hokkara kakaasuu maxxansaa kan jedhu ta’u Gabra Mikaa’eel Gabra Madiin gabaasee jira.


Lolli Itiyoophiyaa Keessatti Geggeessamu Akka Dhaabatuu fi Mariin Nagaa Akka Geggeessamu Waamichi Itti Fufee Jira

Lola Kaaba Itiyoophiyaa keessatti geggeessamaa jiru ilaalchisuun kanneen ibsa kennan Yunaayitid Isteetisii fi Yunaayitid Kiingdem yokaan Briteen, gareen lameenuu sochii waraansaa dhaabanii akka marii araaraatti deebi’an waamicha dhiheessanii jiran. Mootummaan Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay ammoo jalqabamuu fi babal’achuu waraansichaaf inni tokko isa kaan balaaleffachuu ittuma fufanii jiru. Dubbi himaa Waraana Bilisummaa Uummata Tigiraay yokaan TPLF Geetachewu Raddaa waabefachuudhaan Maddii Oduu Rooyiters akka gabaasetti waraanii mootummaa Itiyoophiyaa waraanaa Eritiriyaa wajjin ta’uudhaan Kamisaa har’aa ganamaa barii iraa kaasee humnoota TPLF ka Kaabaa Tigraayitti argamu irratii haleellaa bal’aa raaw'achuu jalqabe, jechuu isaanii himee jira. Komaandii poositiin waraanaa Tigraay gama isaatiin, dhimaa kana irratii ibsaa Kamisaa har’aa baaseen, “diinni har’aa ganamaa barii akka lakoofsaa biyyatii saa’tii 10 fi walakkaa irraa jalqabee naannoo Adyaabootti kallatii afuriin haleellaa aaw’achuu jalqabe" jedhe. Wal-waraansaa Kaaba-lixa Tigraayitti taasifamaa jira, jedhame kana ilaalchisee mootumaa Itiyoophiyaa irraa deebiin hanga ammati keennamee hin jiru. Tahsus gama biraatiin, Ministeerii dhimma alaa Itiyoophiyaa haalaa yeroo irratii ibsa har’a hawaasaa dipiloomaatotaa Finfinnee jiraaniif kenneen, haalii diinummaa babal’achaa ka jiru tahus mootumman Itiyoophiyaa rakinichaa karaa nagaatiin xumuruudhaaf ammas fedhii qaba, jedhee kan adeemsaa nageenyaa Gamtaa Afrikaatiin hoogganamaa ture haalduree kaa’uudhaan danqee TPLF akkka tahetti dubbate.


Jiraattonni Godina Walloo Kaabaa Qe’ee Isaaniitti Deebi’uu Jalqaban Jedhame

Walwaraansa godina walloo kaabaa keessaatii torbaan darbee taasifameen kan ka’ee namoonni qe’ee isaanii irraa buqqa’anii maannoo magaala Dassee qubataanii turan garra mana isaanitti deebi’aa jiraachuu isaanii gabasaan VOA Masfin Arraagee Magaala Dassee irraa ibsee jiraa. Akka gabaasinni kun jedhetti magaalli Dassee namoottan godina walloo kaabaa keessaa qe’ee isaanii irraa buqa’aniin muddamtee erga turtee boodaa yeroo amma haalaa tasgabaa’aa ta’e keessaa jirti. Dhaabanni mootummoota gamtoomanii namoottan walitti bu’insichaan buqa’aa jiran ilaalchisee ibsaa baaseen, gareewwan walwaraanaa jiran civiilota fi jaarmiyaalee tajaajila civiilotaatiif ollanif akka eegumsa taasisan, civiilonni bakka waraansii taasifamaa jiru keessaa jiran akka buhuu danda’aniif haalaa mijeesuu akka qaban waamichaa dhiheesuu isaa gabaasinni Masfin Arragee kun ibsee jira.


Ibsa Oduu Har’aa Waraansa Kaaba Itiyoophiyaa fi Haala Gargaarsa Namoomaa

Mootummaan Itiyoophiyaa har’a Addi Bilisummaa Uummata Tigiraay adda waraanaa gama kaabaa bakkawwan qabatee jiru irratti haleellaa biraa bane jechuun himate. "Wag, Walqaayit (Lixa Tigraay) fi daangaa Itoophiyaa fi Sudaan irratti TPLF haleellaa eegalee jira" jedhe ibsi mootummaan baase. Mootummichi akka humnoonni isaa bakka isaanii qabatanii eegaa jiran ibsee jira. Kan fuula Tiwiiterii isaanii irratti har’a ibsa gama isaanii barreessan, Obbo Getaachoo Raddaa ammoo, “mootummaan Abiyyi humnoonni Tigraay Seqotaa, Hamdaayitii fi deddebit dabalee addawwan hedduun haleellaa bananii jiru, jechuun ibsi baase ija hawaasa addunyaa duratti yakka irraa walaba of taasisuuf jecha oduu dharaa uumee odeessu,” jedhuun mootummichi jarreen Ertiraa waliin qindeeffachuun naannoo sanatti ibsidda qabsiisuuf akka carraaqaa jiranitti eeran. Oduu kana dursee immooTPLF kaleessa mootummaan federaalaa Itiyoophiyaa magaalaa Maqalee keessatti haleellaa diroonii namoota nagaa irratti raawwate jechuun himattee turte. Dubbi himaan TPLF obbo Getaachoo Redaa kaleessa fuula Tiwiitarii isaanii irratti haleellaa maalitti akka geggeessame hin hubatamne jedhan. Mootummaan federaalaa Itiyoophiyaa irraa haleellaa kana ilaalchisee deebiin kenname hin jiru. Oduudhuma wal-qabateen OCHAn kaleessa akka beeksisetti guyyoota darban keessa naannoo Affaar aanaalee Yaaloo fi Guliinaa keessaa sababaa walitti bu’insaan namoonni kumaan laka’man qe’ee isaanii irraa buqqa’uu beeksisee jira. Komiishinerri sodaa balaa fi wabii nyaataa naannoo Affaar Mehaammed Huseen VOAf akka himanitti naannoo daangaa Tigraay irratti walitti bu’iinsa deebi’ee ka’eetti aansuu dhaan guyyoota darban keessa namoota 200,000 ol qe’ee isaanii irraa buqqa’uu ibsaniiru


Haleellaan Qilleensa Irraan Maqalee Irratti Raawwatamuu Angawoonni Eegumsa Fayyaa Maqalee Keessaa Beeksisan

Maqalee keessatti kan argamu Hospitaala tokko cinatti haleellaan qilleensa irraan raawwatamuu hoogganaan hospitaala ka biroo namoota halellaa kanaan du’an simatee beekssaniiru. Lolli kun yeroo torban hin guunne keessatti walii galtee lola dhaabinsaa ji’a afuriif ture diigee jira. kan dhuma bara 2020 irraa eegalee lola irra jiran, Addi Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF) kan naannicha to'atu, fi mootummaan giddu galeessaa muummicha ministeeraa Abiy Ahimad, walitti bu'insa haaromfameen gargaarsa midhaan nyaataa baay'ee barbaachisu danqamuu isaaf wal komachaa jiru. Hoji gaggeessaa olaanaa Hospitaala Waliigalaa Ayder Kibrom Gebreselaasee Kibxata darbe gara galgala naannoo hospitaala waliigalaa Mekelleetti dhihoo jiru rukutamuu isaa tiwiitara isaanii irratti barreessaniiru. Miidhaan hagamee akka dhaqqabee fi namni hagamii akka du’e ifaa hin turre. Dubbi himaan mootummaa Itoophiyaa Lagesse Tulluu, dubbi himaan waraanaa Koloneel Geetinnet Adaanee fi dubbi himaan muummicha ministeeraa Billene Siyyum gaaffii yaada akka kennaniif dhiyaateef deebii hin kennine. Dubbi himaan ABUT Obbo Getaachoo Redaa tiwiitara isaanii irratti akka jedhanitti yoo xiqqaate boombiin sadii darbamuu isaa fi hospitaalli Mekellee kan irratti fuuleffatame keessaa tokko ta’uu ibsaniiru. Doktarri biraa hospitaala Aayder irraa, halkan gara galgalaa dhohinsa sadii dhaga'uu Rooyitarsiif mirkaneessaniiru. Rooyitars erga waraanni Ityoophiyaa waggaa tokkoo oliin dura gamas dhiisee bahee as naannichi bilbilaan quunnamtii waan hin qabneef mirkaneeffachuuf namoota magaalaa Mekel jiran qunnamuu hin dandeenye.


Qamadiin Gargaarsaa Yukireen Irraa Gara Itiyoophiyaatti Ergame Jabuutii Dhaqqabee Jira

Doonii tokkummaa mootummootaatti kan fe’ame qamadiin Yukireen irraa ka’ee fi lammiiwwan Itiyoophiyaa yaaddoo beelaa keessa jiraniif yaadame har’a Jabuutii seenee jira. Dooniin midhaan toonii 23.000 fe’ate kun andaara galaana gaanfa Afriikaa kan dhaqqabe galaana gurraacha kan andaara galaana Yukireen irraa ka’ee torban lama booda ta’uu daayirkiterri ol aanaan WFP David Beasley fuula Twitter isaanii irratti barreessuun ibsanii jiru. Kanaaf qamadii kana irraa buusnee gara Itiyoophiyaatti haa geessinu jedhan. Jarmayaan tokkummaa mootummaa mootummootaa kun akka jedhetti rakkoon wabii nyaataa fi hanqinni nyaata madaalamaa guutummaa Itiyoophiyaa keessaa yaaddessaa ta’uu isaa ibsee, uummanni miliyoona 20.4 deggersi midhaan nyaataa kan isa barbaachisu ta’uu ibsee jira. Addunyaa irraa midhaan gara alaatti erguun adda durummaan kan beekamtu Yukireen baatii Guraanddhalaa keessa Raashiyaa dhaan erga weeraramtee booda oomisha mara alatte erguu dhaabuuf dirqamte.


Baka Buutuun Embasii Ameerikaa ka Finfinnee fi Itiyoophiyaatti Daayirikterri USAID Dirree Dhawaa fi Harariin Daawwatan

Bakka buutuun Embasii Ameerikaa Finfinneetti argamuu Ambaasaadder Treesii Jakobsen fi Itiyoophiyaatti Daayirikterri USAID Shaan Joonis torban darbe gara Dirree Dhawaa fi Hararitti imaluudhaan angawoota mootummaa waliin wal arganii projektoota mootummaa Yunaayitid Isteetisiin deggeraman kan gamasii daawwatanii jiran. Ambaasaadder Jaakobsen ennaa Dirree Dhawaa turanitti, kantiibaa magaalattii Kadir Juhaar waliin wal arganii hariiroo uummataa cimsuuf walitti dhufeenya isaanii aadaa fi dinagdee jabeessuu irratti mari’ataniiru. Magaalaa Hararittis ambaasaadderittii fi Mr. Joons pdrezidaant Ordiin Bedrii, prezidaantii mootummaa naannoo biyyoolessaa uummata Hararii waliin wal arguu dhaan Yunaayitid Isteetsii fi hawaasi naannoo kanaa nagaan akka bu’uuf hariiroo cimaan mala itti uumuun danda’amu irratti mari’ataniiru. Keessummeessuu bakka bu’oota waajjira prezidaantii naannootiin illee magaalaa seena qabeettii taate Harariin daawwataniiru.


Gambeellaa Keessatti Uuammanni Kuma 106 Ol Balaa Lolaatiin Qe’ee Ofiirraa Buqqa’e

Naannoo Gaaambellaa keessatti balaa lolaa torban kana keessa mudateen lakkoofsi namoota qe'ee isaaniirraa buqqaasamanii Kuma 106 ol gahuu Mootummaan Naannichaa beeksiseera. Itti gaafatamaan Waajjira Hooggansa Sodaa Balaa Naannoo Gaambellaa, Gaatbeel Muun, roobni cimaa dheengadda roobe, kallattii lamaan lolaa cimaa uumuun, kanneen godinaalee lama keessa jirna - aanalee 8 keessatti qabeenyaafi beeyiladootarra miidhaa geessisee jira.


Uummanni Qobboo Keessaa Lola Sodaatee Godaanaa Jira

Humnootii Fedeeraalaa fi ABUT giddutti wal waraansii yeroo itti fufee jiru kanatti uummanni kuma hedduun, godiina walloo kaabaa konyaa Raayyaa qobboo keessaa dheessaa jira. Dhukaasa dhaabiinsa baatii shanii booda, torban dabree gaafa Robii wal waraansii kan jalqabamee yoo ta’u magaala qobboo keessaa namoonni kuma hedduun godaanuu fi barattonni yunivarsitii waldiyaa sodaaf jecha mooraa gadhisanii ba’aa akka jiran ibsamee jira.


ABUT Nuti Waldiyaa Hin Senne Jedhe

Humnootiin Tigraay magaala bulchiinsa naanoo Amaaraa keessa jirtu qabatan oduu jedhu soba ta’u dubbii himaan bulchiinsa naannoo Tigraay ibsanii jiru.Dilbata kaleessaa galgala sabaa himaan addunyaa hangii tokko Adda Bilisummaa Uummata Tigraay(ABUT) magaala Waldiyaa seenuu kan gabaasan yoo ta’u, wiixata har’a bakka bu’aan ABUT RSAf akka ibsanti soba amma ammaatti hin seennee jedhan. Haga ammaatti wal waraansii haaraa ka’e kun, magaala Qobo irraa gara kaabaa fagaatee seenaa jira.Waldiyaan immoo Finfinnee irraa fageenya kiloomeetr 300 caalaa irra kan jirtu yoo ta’u daandii Maqalee irraa gara kibbaatti akkasumas gara Finfinnee tti geessuuf iddoo tarsimoo qabeetti dha. Yeroo fedheetti iyyu ABUT gara kibbaatti fagaatee deemuun mootummaa Federaalaa dammaqinaan akka ilaaluu taasiisa. Waggaa dabree ABUT daandii sana irraa magaala Dasee eega to’atee booda, Finfinnee irraa fageenya kiloo meetra 200 irra ga’uun ni yaadatama. Walitti bu’iinsii kun torban dabree ka’u isaaf mootummaan Itiyoophiyaa fi ABUT inni tokko isa kaan himataa kan jiran yoo ta’u, Jimaata dabree mootummaan Itiyoophiyaa samii irraa haleellaa gaggeesseen magaalaa maqalee keessatti olmaa daa’immanii haleeluun yoo xiqqaate nama torba ajjeesuun ni yaadatama.


Haleellaa Xayyaaraa Har’a Magaala Maqalee Irratti Gaggeeffameen Namni 4 Ajjeefaman: Hospitaala

Haleellaan Jimaata har’a walakeessa guyyaa irra xiqqoo dabree gaggeeffame kun magaala maqalee keessa kan jiru masaraa mootii Atsee yohannis gama kaabaa keessatti kan argamu waaltaa itti ijoolleen xabatanii fi manneen jireenyaa irratti kan rawwatame ta’uun ibsamee jira. Haga gabaasnii kun qindaa’eetti namoonni nagaan 4 ajjeefamu ragaan Hospiita rifeeraalaa Aydeer biraa argamee kan hubachisee yoo ta’u, meedikaal Daayreekteera hospitaala kanaa kan ta’an Dr. Kibroon Gabra Sillaase RSAf akka ibsanti, namoota ajjeefaman 4 keessaa 2 daa’immanii. Namoonni ka biroon 9 mada’anii wal’anamaa kan jiran ta’u ibsanii meeshaalee wal’ansa fayyaa fi dawaalee ilaalchisee hanqiinni guddaan yeroo jiru kanatti, namaoota kana wal’anaa jirra jedhan. Kan haleellaan kun samii irraatti gaggeeffamee Reeyz kiids paaraadaayiz, jedhamuuf hojii gaggeessaa kan ta’an Obbo Tawaldee Kabbada naannoon suun manneen jireenyaa fi waaltaa da’imman keessa taphatan fi manni barumsaa keessa jiru malee, sochiin waraanaa kan keessa hin jirre ta’u ibsan jechuun Mulugeeta Atsibahaa Maqalee irraa gabaasee jira. Maddeen gareeleen gargaarsa dhala namaa lama haleellaa samii irraa magaala Maqalee irratti gaggeeffame kan kan mirkaneessan yoo ta’u gad fageenyaan waan jedhan hin qaban. Gama kaaniin Angawoonni ABUT mootummaan Itiyoophiyaa naannoo siviilonni jiraatan haleelee jechuun himatanii jiru. Mootummaan Itiyoophiyaa duraan maadheelee waraanaa Tigraay keessaa filataman kan haleeluu ta’u beeksisee ture. Ibsii mootummaa Itiyoophiyaa baase akka jedhutti, mootummaan federaalaa haal duree tokko malee marii gaggeesuuf qohiin jiraatuus, humnootii waraanaa kanneen ABUT fi madda farra nagaa ta’an irratti qiyyaafachuun tarkaanfii fudhata jedha. Uummanni keenya kan Tigraay keessaa naannoo lee ABUT meeshaa waraanaa fi leenjiif itti gargaaramau ittiin jedhe irraa akka gagaatan ibsii kun gaafatee jira.


Mootummaa fi ABUT Karaa Nagaa Rakkoo Furuu Qabu : Paatrilee Mormituu

Walitti bu’iinsa Itiyoophiyaa gama kaabaa keessaa mootummaan Itiyoophiyaas ta’e TPLF karaa nagaan akka furaniif paartiileena mormiituu sadii gaaftanii jiru. Tuuta oduuf har’a ibsa kan kennan, Paartiin Tokkummaa Guutuummaa Itiyoophiyaa, Paartiin Waraaqsaa kan Uummata Itiyoophiyaa fi Paartiin Innaat mariin nageenyaa gaggeeffamu keessatti qaamoota ka biroo kan akka paartilee mormituu dabalachuu qaba. Paartileen siyaasaa sadeen Finfinnee fi Oromiyaa giddutti daangaa bulchiinsaa tolfamee kan ilaaleen mormii jabaa kan qaban ta’u ibsuun kun hirmaannaa uummataan ala tolfamee jedhu. Mummichi ministeeraa Abiyyi Ahmad akka jedhanti deemsii daangaa tolchuu kun xumuramuun, falmii daangaa bulchiinsaa kan magaalaa Fifinnee fi naannoo Oromiyaa gidduuf amaafis ta’e gara fuula duraaf furmaata.


Kaawunsiliin Sidaamaa Yaada Dhiyaate Fudhatee Jira

Kaawunsiliin bulchiinsa naannoo Sidaamaa har’a caasaa Godinaa ilaalchisee yaada dhiyaate fudhatee jira.waggaa lama dura bulchiinsa naannoobiyyatti isa 10ffaa ta’uun kan hundeeffamee Sidaamaan caasaa bulchiinsa godinaa hin qabu ture. Heerrii bulchiinsa naannoo sidaamaa qabu yeroo barbaadamaa ta’eetti caasaa godinaalee fi aanaalee hundeessuu danda’aa jedha. Dubbii himaan kaawunsilii Faantaayee Kabbadaa RSAf akka ibsanti, bulchiinsii naannoo sidaamaa caasaa aanaa jedhu hin qabu. Jiraattonni immo bulchiinsii godinaa hin hundeeffamiin hafuun carraa hojii dhabuu dargaggootaa uumee jira jechuun RSAf ibanii jiru. Itiyoophiyaa keessatti namoota hedduu hojii qabsisuun kan mindeessu mootummaa ta’uun ni beekama jechuun Yonaataan Zabdiwoos Haawaasaa irraa gabaasee jira. .


Miseensi mana maree Brad Sheerman Waraansi Akka Haaraaatti Itiyoophiyaa Keessatti Eegale Akka Hatattamaan Dhaabatu Gaafatan

Wal-waraansi waraana mootummaa Itiyoophiyaa fi humnoota Adda Bilisummaa Uummata Tigiraay gidduutti jalqabamuu ilaalchisuu ilaalchisuun kan fuula Twitterii isaanii irratti barreessan miseensi Mana-maree Bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteetis, bakka-bu’aan kutaa Kaalifoorniyaa – Biraad Sheerman, “mootummaan Itiyoophiyaa Tigiraay irratti haleellaa haaraa banuun isaa na rifaasiisee jira. Lammiwwan Tigiraay, addunyaa irratti rakkoo namoomaa isa hamaa tu isaan mudatee jira. Haleellaan kun uummata miliyoonaan lakkaawamu beelaan gidiramaa jiruuf sodaachisaa dha. Akka hatattamaan waraansi kun dhaabatu, Yunaayitid Isteetis tarkaanfii fudhachuu qabdi, “ jedhanii jiran.


Gareewwan Walwaraansa Itiyoophiyaa Keessa Jiran Akka Marii Nagaatti Deebi’an Yunaayitid Isteetis Gaafatte

Mootummaan Itiyoophiyaa fi Addi Bilisummaa Ummataa Tigraay/TPLF haalduree kamiinuu malee dhukaasaa dhaabanii wal dhabiinissa isaan gidduu jiruu xumuruudhaaf yaalii dacha akka taasisan mootummaan Yunaayitid Isteets gaafatee jira. Ji’oottan Shaman darbaniif gargaarsa namoomaa mijeessudhaaf jecha wali galteen dhukaasa dhaabuu cabee gara wal waraansa haaraatti deebi’uun akka mootummaa Yunaayitid Isteets yaaddeesse ministirrii dhimma alaa Antonii Bliinken gaafachuu isaanii ibsii Ministeera dhimmaa alaa irraa bahe beekisiseera. Wali galteen dhukaasa dhaabuu kabajuun lubbuu lakkoofsaa hin qabnee baraaruudhaaf akka gargaaree kan hime ibsii kun, walti bu’insaa haaraa keessaa deebi’anii galuun dararamaa bal’aa, sarbiinsaa mirga namoomaa fi rakkinaa diinagidee keessaa akka galchuu ibsee haalichii tuffii nagaa fi nageenyaa ummata Itiyoophiyaa akka ta’ee beeksiseera. Mootummaan Itiyoophiyaa garee marii nageenyaa dhaabuu isaa akka hubatuu kan eeree Ibsii mootummaa Yunaayitid Isteets, gareen hunduu sochii midhaan nyaataa fi boba’aa gareewwan gargaarsa namoomaatiin taasifamaa jiruu akka kabajan hubachiisee gargaarsa namoomaa dhimmaa waraanaaf oolchuun akka dhaabbatu, dhaabanii tajaajilawaan gargaarsa namoomaa akka deebi’anii hojii irra oolchaman gaafatee jira. Yunaayitid Isteets tokkummaa, brimadummaa fi kabajji daangaa Itiyoophiyaaf qabduu akka itti fuftuu kan beeksisee ibsii kun, balaa hongee irraa aanuudhaa fi nageenyaa naanichaa mirkaneesuu dabalatee dararamaa biyyatiin keessaa jirtuu keessaa bahuudhaaf tattaffii taasisamaa jiruuf Yunaayitid Isteets lamiilee Itiyoophiyaa wajjin hojjatti jedheera. Ibsii kun, Yunaayitid isteets karaa gargaarsa namoomaatin gumaacha guddaa taasisaa akka jirtuu akeekkachiisee, wagga darbee deggersaa rakkinaa hongee,wabii midhaan nyaataa, ijaarsaa nageenyaa, fayyaa, baruumsa , dabarsa tekinoolojii fi leenjii dabalatee gargaarsaa misoomaaf namoomaa doolaaraa Biiliyoonii 1.2 ta’uu taasisuu ishee hubachiiseera.


Gamtaan Afrikaa fi IGAD Gareelee Itiyoophiyaa Wal-waraansatti Deebi’aniif Waamichaa Nageenyaa Dhiheessan

Mootummaan Itiyoophiyaa fi mootummaan naannoo Tigraayi akka harratti jalqaban atattamaan dhaabanii akka garaa marii nagaatti deebi’an komishiiniin gamtaa Afrikaa, IGAd fi haanga’oonii Sagantaa midhaan nyaataa Aduunyaa waamichaa dhiheesaan jiru. Gabbasiin kenedii Abaatee Finfinne irraa ergee akka ibsetti dura ta’aan Komishiinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Fakii Mohaamat , gareewan lamman attatamaan dhukaasaa dhaabanii akka marii nageenyaa addaa cite bakka bu’aa gamtaa Afrikaa kan ta’n prezidaantii Naajeriyaa duraanii Oluseeguun Obasaanjoo wajjin akka itti fufan gaafataniiru. Haanga’oonii mootuamaa naanoo Tigraay Jila addaa gamtaa Afrikaa Oluseeguun Obasaanjoo Irratti amaantaa akka hin qabnee irra deddebi’anii himaa jiraachuun isaanii ni yaadatama. Karaa biraatiin hogganaan dhaabataa misoomaa biyyoottan gaanfaa Afrikaa/IGAD kan ta’am Dr. Warqineeh Gebeyyehu dhukaasnii ariitidhaan dhaabbatee gareen lammanuu akka gara marii nageenyyatti deebi’an gaafachuun isaanii gabaasameejira. Daarekteerrii Dhaabaata sagaantaa Midhaan Nyaataa Adduunyaa ykn FAO Deeviid Biisley mana kuusa garagaarsaa namoomaa dhaabatichaa isaa magaalaa Maqaleetti argamuu keessaa umnoota ABUT kan fudhatamee boba’an liitrii Kuma 500 fi kuma 70 akka bakka isaatii deebifamuu gaafachuun isaanii fi yoo boba’a gargaarsii namoomaa ittin raabsamuu hin jiraanne namoonni miiliyoonaatii lakkawaman beelaaf akka saaxilamman himuun isaanii beekameeraa. Ministeeraa Dhimmaa alla mootummaa yunaayited isteets ti biiroon dhimmaa Afrikaa gamaa isaatiin ijjannoo dhaabbataa mootummootaa gamtoomanii degeruudhaan ABUT boba’aa mana kuusaa FAO keessaa fudhatan akka deebisan gaafachuu isaa gabaasnii Kenedii Abaatee ibseera. Addii Bilisummaa Ummta Tigraay ibsaa har’aa baaseen wa’ee boba’aa gargaarsa namoomaa samuu guutummaatti dharaa jedhee haaluun isaa beekameera.