Haleellaa Raashaan Yukreen Irratti Gaggeesitu Gad Bu’aa Jira: Briiteen

Ministeerri Ittisaa Biriteen wiixata har’a akka jedhetti lakkoofsi imala xiyyaaronni waraanaa Raashiyaa Yukireen irratti gaggeessan “baay’ee hir’ateera” gara tarii guyyaatti imala kudhan ta’uu danda’a jedhee jira.kunis isa ol’aanaa ture guyyaatti hanga 300 ta’uu isaatiin wal bira qabamee yoo ilaalamu. Ministeerri kun odeeffannoo basaasaa isaa kan tiwiitara irratti maxxansee irratti Raashiyaan xiyyaarota baallee dhaabbataa qaban 60 ol akka dhabde ibseera. Ergamni hir’achuun kun, “bu’aa ittisa qilleensaa Yukireen irraa dhufu itti fufee jiru, fi sa’aatii balalii xiyyaaronni Raashiyaa irratti daangeffamuu akksumas haala qilleensaa hammaataa dhufuu irraa kan madde ta’uu hin oolu” jedheera. Prezidaantiin Yukireen Volodimyr Zelenskii Dilbata kaleessaa haasawa guyyaa guyyaa taasisaniin Yukireen waan Raashiyaan hin qabne qabdi jedhan. Of irraa Raashaa faccisaa jiraachuun keenya kaka'umsa jabaa nuuf kenna. Bilisummaaf waan qabsoofnuuf sun yeroo hunda humna qabnu dachaa dabala. Dhugaaf falmina kunis addunyaa guutuu dhimmi Yukireen ilaalchisee tokko taasisee jedhan Zalanskiin. Ministirri Dhimma Alaa Yunaaytid Osteetis Antonii Bliinkan Dilbata kaleessaa akka jedhanitti, baasii qoqqobbii biyyoota dhihaa Raashiyaa irratti kaa’an guyyaa guyyaan dabalaa waan jiruuf, Moskoo waraana Yukireen waliin taasisaa jirtu tarkaanfachiisuuf meeshaa waraanaa ishee guutuuf caalaatti rakkisaa itti ta’eera. To’annoo daldalaa Ameerikaa fi michoota isheetiin kaa’ameen, Raashiyaan kutaalee waraanaa Yukireen keessatti barbadaa’an ykn yeroo tokko tokko humnoonni Moskoo fuula duratti duubatti deebi’uu isaaniitiin kan gataman bakka buusuuf meeshaalee waraanaa dabalataa barbaachisu biyya alaatii galchuu hin dandeessu jedhan Blinkan.


Puutiin weerara Yukireen Dhaabuuf Qophii Taanaan Waliin Dubbanna: Pez Baaydin

Pirezidaantiin Amerikaa Joo Baayiden Kamisa kaleessaa pirezidaantii Faransaay Imaanu’eel Maakroon waliin erga wal arganii booda akka jedhanitti, prezidaant Puutiin weerara Yukireen irratti raawwattu yoo dhaabee qofa waliin haasa’uuf fedhii kan qaban ta’uu ibsaniiru. Kana amalees Baayiden walgahiin Puutiin waliin taasisan kamiyyuu michoota NATO waliin erga mari’atanii booda akka raawwatamu dubbataniiru. Gama kaaniin Ministeerri Ittisaa Biriteen Jimaata har’a odeeffannoo basaasaa Yukireen ilaalchisee baase Raashiyaan ji’a darbe west bank kan qarqara dhiha laga Dnipro irraa bahuun ishee Humnoota Waraanaa Yukireen sarara loojistikii fi qunnamtii Raashaa dabalataan rukutuuf carraa kennee jira. Balaan kun ogeeyyiin loojistikii Raashiyaa bakka qaxxaa mura baaburaa dabalatee naannoowwan dhiyeessii gara kibbaa fi bahaatti akka jijjiiran kakaasuu hin oolu jedha gabaasni Tiwiitara irratti maxxanfame. Ministeerichi akka jedhetti, Hanqinni meeshaa waraanaa Raashiyaa qormaata loojistikaa kanaan hammaate yeroo ammaa dandeettii Raashiyaan haleellaa bu’a qabeessa fi bal’aa ta’e deebiftee jalqabuuf qabdu daangessan keessaa tokko ta’uu hin oolu.


Yukreeniin Gargaaruu Qabna: Hogganaa Neetoo

Walgahii ministeerota dhimma alaa Neetoo kan Rumaaniyaa keessatti geggeeffame irraa dhaamsii dhufu, Yukireen bu’uuraalee misoomaa ishee miidhaman akka suphuuf gargaaruu akkasumas Yukireen haleellaa qilleensaa Raashiyaa qolachuuf ittisa dabalataa akka argattu gargaaruu irratti michoonni hundi caalaatti hojjechuu akka qaban ni eega jechuun Barreessaan dureen Neetoo(NATO )Jeens Stolanbarg Kibxata kaleessaa dubbatan. Mariin guyyoota lamaaf Bukaareest keessatti jalqabamu dura stolen barg oduu gabaastotaaf akka ibsanti, Yukireen waan haleellaan misaa’ela Raashiyaa barbadeesse deebiftee ijaaruuf “hojii guddaa” akka ishee mudate ibsan. Jenereetarootaa fi qaama meeshaalee gargaarsaan dhaqqabsiifnee jirra, michoonni ishee, bu'uuraalee misoomaa barbadaa'an deebisanii ijaaruuf gargaaraa jiru,'' jedhan Stolanbarg. Hogganaan Neetoo kun akka jedhanitti, Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Puutiin weerara biyyi isaanii Yukireen irratti gaggeesiteen, kufaatii isaan mudateef deebii kennuudhaan lammiilee Yukireen bishaan, human eleektrikaa fi ho’a dhabsiisuuf yaaluun ibsan jedhan. Waan nutii Yukreeniin gargaaruu feenuuf jedhan stolan barg, kan argaa jirru, Pirezidaanti Puutiin yeroo qorraa fi cabbie kana akka meeshaa waraanaatti fayyadamuuf yaalaa jiraachuu isaaniiti, kunis ummata Yukireen irratti gidiraa guddaa fidaa waan jiruuf jedhan.


Polisoonni Chaayinaa Mormii Uummataa Qabaneesuuf Yaalaa Jiru

Poolisiin Chaayinaa Kibxata har’a magaalaa galma mootummaa kan taatee Beejiingii fi wiirtuu maallaqa Chaayinaa gudditti Shaangaayitti sakatta’uun uggura koovid labsamee irratti mormii ka’e akkasumas kan yeroo baayyee hin dhaga’amne kan Pirezidaanti Shii Jiinping akka aangoo gadhiisuuf gaafatu akka deebi’ee hin kaanee ittisuuf hojjechaa ture. Magaalonni lamaan halkan edaa callisanii kan turan yoo ta'u, poolisiin humnaan ba'eera. keessumaa naannoowwan fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa walga'ii haaraa gaggeessuuf yaada dhiyeessaa jiranti. Mootummaan Chaayinaa Wiixata kaleessaa seera weerara dhibee KOOVID keessaa tokko tokko salphise, garuu tarsiimoo KOOVIID dhabamsisuuf waadaa galuu isaa mirkaneessee jira. Mootummaan hiriira ilaalchisee waan kaase hin qabu. Garu waggoota kurnan darban keessatti mormii Paartii Koominiistii biyya bulchaa jiru isa guddaa agarsiisa. Gama kaaniin seera labsaman xiqqoo laaffisuun immo, hiriira kana qabaneesuuf irratti kan qiyyaafatee fakkaata.


Hedduuminni Lakkoobsa Uummataa Yaaddeessaa Ta’a Dhufeera

Lakkoofsi ummata addunyaa biiliyoona 8 kan gahe yoo ta’u, hanga bara 2050tti dabaluun baay’ina lakkoobsa ummataa walakkaa ol biyyoota saddeet irraa kan dhufu ta’u,Tokkummaan Mootummootaa baatii kana keessa beeksisee jira. Saddeettan kana keessaa shan Afrikaa keessaa kan argaman yoo ta’u, waggaa 28 booda jechuun bara 2050tti, Naayijeeriyaan hedduminni ummataa ishee dachaa lamaa dabalee gara miliyoona 400tti guddachuuf jira. Kun immo addunyaa irratti hedduumiina lakkoobsa uummataan sadarkaa sadaffaa irratti akka argamtu taasiisa jedhamee eegama. Osoo karoora lakkoobsa maatii sirrii hin ta’e hon jiru taanaan guddinni lakkoobsa uummataa kan akkasii itti fufiinsa akka qabaatu hayyonni akeekkachiisanii jiru. Dhaabatii Tokkummaa Mootummootaa kan Populeeshiin Fand jedhamu akka jedhutti, bittaa meeshaalee karoora maatii fayyadamaniif maallaqni kennamuu xiqqaachuun, loogii aadaa fi “ol’aantummaa dhiiraa tarkaanfiiwwan karoora maatii fudhatamuu qaban irratti dhimmoota dhiibbaa geessisan keessaa gurguddoodha jedha. Baayyinni uummataa keessumaa Afrikaa keessatti dabalaa deemuun waan itti fufuuf jecha Tokkummaan Mootummootaa yaaddoo isaa ibsaa jira.


Baaydan Yakka Hokkara Saalaa Walitti Bu’iinsaan walqabatee Dhufu Ittisuuf Galmee wal Hubannaa Mallateesuuf Jiru

Pirezidaanti Yunaaytis Istees Joo Baayiden, yakka yeroo baay’ee bira darbamee fi baay’ee hin gabaafamne, kan waa’ee hokkara saalaa walitti bu’iinsaan walqabatee dhufu ittisuuf akkasumas itti gaafatamuummaan akka jiraatu gochuuf tattaaffii mootummaan Yunaaytid Istees cimsuuf jecha, galmee wal hubannaa mallatteesuuf jiru. Tokkoon tokkoon humnaan gudeeddii walitti bu’iinsa waliin walqabatee gabaafameef, Dhaabbanni Tokkummaa Mootummoota dhimmoonni 10 hanga 20 ta'an ituu hin galmaa’iin akka hafan tilmaama. Yunaaytid Isteetis galmee wal hubannaa kana akka gatii walittibu’iinsa hidhannoo hin fudhattu. Tarkaanfiiwwan jiran hundaan —meeshaalee seeraa, imaammataa, dippilomaasii fi maallaqaa dabalatee-namoota miidhamanii lubbuun hafan deeggaruuf akkasumas gara fuula duraatti ittisuuf waadaa qabdi jedha. Prezidaant Baayiden Yaada wal hubannoo kana kan baasan, konfiraansii ministeerota addunyaa Yunaayitid Kingidam keessatti walitti bu’iinsa keessatti jeequmsa saalaa ittisuuf dubbatu sababeeffachuun, akkasumas Yukireen fi Itoophiyaa dabalatee addunyaa guutuutti kanneen gocha gudeeddii kana raawwatan adabbii malee itti fufee jirutti.


Raashaan Hanga Misaa’eela Qabdutti Haleellaa Hin Dhaabdu: Prezidaant Zalaniskiin

Torban dhufu akkuma torban darbee haleellaan misaa’ela Raashiyaa madda humna elektirikii biyyattii irratti miidhaa bal’aa geessise sanaan rakkisaa ta’uu akka danda’u Prezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy Dilbata kaleessaa galgala dubbataniiru. Zelenskyy haasawa gama viidiyoo halkan kaleessaa dubbatan irratti, waraanni Yukireen fi qaamoleen mootummaa biroo qophaa’aa akka jiran kan ibsanii,hojjettoota madda tajaajila humnaa deebisuu danda’anis galateeffatanii jiru. Shororkeessitoonni haleellaa haaraa karoorfachuu isaanii ni hubanna. Inni Kun dhugugaa akka ta'ee beekna, jedhan Zelenskyy. Hanga misaa’ela qabanitti isaan, hin tasgabbaa’an jedhan. Haleellaan xiyyaaraa Raashiyaa irra deddeebiin Yukireen keessatti gaggeessitu, bu’uuraalee misoomaa ijoo ta’an rukutee, yeroon qorraa yeroo dhihaataa jiru kanatti, tajaajiloota barbaachisoo ta’an kuffisee jira. Qondaaltonni Raashiyaa haleellaa akkasiitiin namoota nagaa ykn siviiloota irratti qiyyafaachuu isaanii haalanii jiru.


Godaanttonii Yunaayitid Iteetis Kessa JIraatan Guyyaa Gaalataa Biyyattii Ayyaaneffatan

Godaantonni haaraan bakkaawan adda addaatii barana Yunaayitid isteetsiin seenanif naannoo Waashingiton Diisii, Meeriilaandi fi Vejiniyaa qubatan yeroo jalqabaatiif sirnaa kabajjii guyyaa galateeffannaa ykn Thanksgiving irraatti hirmaatanii jiru. Ji’a Hagayyaa bara 2021 kaasee Ergaa gareen Taalibaan mootummaa biyyatti dhuunfatee as nagenyaa isaaniitiif jechaa garaa yunaayitid Isteets kan dhufan lammiiwaan Afgaanistaan kumaan lakkaawaman, wareen guyyaa kana kabajaa jiran keessaa isaan tokko. Godaantonni Afgaanistaan kun rakkinaa biyya isaanii keessa jiru keessaa bahanii asitti argamuu danda’uu isaaniitif galateeffatanii jiru. Sirna kana irratti nyaannii adda dhihaatu foon akaakuu Gogorrii “Tarkii” jedhamu yemmuu ta’u godaantota haraan yeroo jalqabaatiif foonichaa nyaatan keessaa nammii Afgaanistaan irraa dhufan Naaziifaa Kaariimzai nyaatichaa akka jaallatan, “ dhugaadhumanan itti gammadee jira. Nyaatichii hedduu gaariidhaa. Yemmuum Tarkii Nyaadhuu anaaf yeroo jalqabbati” jechuudhaan hibsanii jiru. Sirnaa guyichaa waliin kabajuu kana kan qopheessan keessaa tokkoo dhaabataa godaantotaa keessumeesu “Ethiopian Community Development Council” jedhamee beekamuu irraa oboo Tsahaay Tafaraa akka kabajii giyyichaa irratii yaadaa kennanin, “Akka bu’uuratti, Ayyaanaa Amerikaa isaanii wajjin qooddachaa jirra. Akka nyaataa isaanii waljijjiranif hawaasaalee godaantotaa keessumeesan kanneen naannoo kenyaa jiran walti fidhuudhaaf yaalaa jirra. Yaadaa isaaniis wal jijjiruu danada’u. Hiryummaa waljijiruu danda’u” jedhaniru. Guyyaan galateeffannaa erga jalqaba bara 1600 kaasee ji’a sadaasaa keessaa guyyaa kamiisaa isaa turban afuraffaa keeasa jiru irratti guutummaa Yunaayitid keessati kabajamee kan ooluudhaa.


Baninsa Tapha Waancaa Addunyaa Irratti Haasaan Prezidaantiin FIFA Dhageessisan Mufii Uuumee Jira

Qophiin Ispoortii har’aa waa’ee haasaan Prezidaantiin FIFA biyyootan Awuroopaa mufachiisuu, waa’ee taphaa jalqabaa Qaataarii fi Ekuwaadoor gidduu, akkasumas waa’ee taphatootaa cicimoo tapha waancaa kanatti hirmaachuu hanqataniitti fuuleffata. No media source currently available


Qorannaan Dhukkuba Busaa Irratti Gaggeeffame Maal Agarsiisa?

Dhaabbatii Yunaaytid Isteetis kan addunyaa irratti dhukkuboota biyyootii gammojjii keessatti beekaman ittisuu fi to'achuu irratti hojjatu dhiyeenya kana walgahii isaa kan waggaa si'atiil waashingtan keessatti gaggeesse ture. walgahii kana irratti dhukkuuba Busaa ilaalchisee qorannaa gaggeessan kan dhiyeessan Dr. Lamuu Golaasaa, yunivarsitii Finfinnee keessatti instituuutii Akliluu Lammaa jedhamuuf hogganaa kutaa qorannoo ti.Jaallaneetu haasppfsisee.


Motummaan Maayaanmaar Hidhamtoota Kuma 6 Hidhaatii Baase

Mootummaan loltootaa yeroo amma biyyaa Maayaanmaar burchaa jiru kamisaa har’aa hidhamtootaa kuma 6 mana hidhaatii gad lakkisuu isaa beekisisee jira. Akka dhaabanii midiyaa biyyatti beeksisetti namoottan gadi lakkisaman keessaa lammiilen biyyoottan alaas jiru . Akkuma Kanaan lammiin Austiraaliyaa Shaan Tarneel, lammiin Jaapaan Tooru Kuboota, lammiin Briteen Viikii Boowmaan fi lammiin Amerikaa Kyaaw Hataay Oo mana hidhaatii bahanii akka biyyatti gad lakkisanii bahan gaafatamuun isaanii gabaasameeraa. Lammiin Awustaraliyaa hayyuun diinagdee profeeser Shaan Tarneel mana hidhaa keessa kan turan ji’oottan 21f yoo ta’u, nammii kun kan mana hidhaati bahan waligaaltee mootummaa Awustiraaliiyaa fi mootummaa mayaanmaar giduutti taasifameen dhiifataama kennameen akka ta’e mootummaa Maayaanmaar ibseera. Lammiin Briteen Viikii Boowmaan ambaasaadara Briteen duraan nama turaan yoo ta’u, abba warraa isaanii wajjin akka hidhamani turan beekameera. Lammiin jaappan Tooruu Kubootaa Ogeesaa fiilimmi akka ta’e ibsameera. Namoottan mana hidhaatii bahan keesaa namii tokko nama hoggantuu biyyatii duraanii Aung Saan Suu kiif gargaaraa turan akka ta’e ibsamee, kabajjii guyyaa biyyaalessaa Maayanmaar ilaachisuudhaan hidhaamtoonni kuma 5 fi 774 akka mana hidhaatii gad lakisamanii turan gabaasameera. Ardii Eeshiyaatti daarekteera dhaabataa mirgaa namoomaatiif falmu, Hiwumaan Raayit wooch kan ta’an Elaa’in Piirson tarkaanfii hidhamtoota gad lakkisuu kana simatanii adduunyaan hidhaamtootaa hafanis akka hin iraanfanne VOAti himanii jiru.


Iraan Keessatti Namoonni Qawwee Hidhatan Nammoota Torba Ajjeesan

Iraan keessatii bakka addaa addaatii dhukaasa qawwee banameen milishoota mootummaa lama dabalatee nomoonni Torba ajjeefamuun isaanii Assosheetid Prees gabaasee jira. Asoosheetid press dhaabataa televijiinii mootummaa Iraan waabefachuudhaan akka gabaasetti Roobii kaleessaa kibbaa-lixa Iraan magaalaa Izeeh keessatti bakka baazaariin geggeesamaa jiruutti dhukaasaa qawee banameeni mucaa durbaa tokko dabalatee namoonni Shan du’anii miseensonii naga eegdootaa fi siviilonni 10 madaa’aniiru. Karaa biraatin, magaalaa walakkeessaa Isfahan jedahmu keessatti dhukaasaa banameen miseensonni milishaa mootummaa “Baasiij” jedhamee beekamu lama ajjeefamuu isaani kan ibse dhaabbanni oduu mootummaa IRNAn, Namoonii haleellaa lammannuu raawwataan biskileetaa mootaraa akka fayyadaman gabaaseera. Roobii kaleessaa magaalaa Izeeh bakkaawaan adda addaatii mormiitoonni mootummaa hedduun walti qabamanii dhaadannoo mootummaa balaaleffaatu dhageesisaa, poolisootaa gaazi nama imimaanesu dhukaasan irratti dhakaa darbachaa akka turan kan ibsee dhaabanii Televijiinii mootummaa, nammi tokkoo bakka amantaa garee She’aat irratti adidda qabsiisuu isaa gabaasee jiraa. Iraan keessatti Ji’oottan lamman darbani fi mormiin itti fufee kan jiruu yemmuu ta’u tarkaanfiin ajjechaa kaleessaa raawatame sun mormii taasifamaa jiruun kan walqabatee ta’uuf dhiisuun isaa addaan hin baanee. Asosheetid prees rogeeyyota mirgaa namoomaa waabefachuudhaa akka gabaasetti mormii dhiheenyaa kana taasifamaa jiruun walqabatee tarkaanfii umnoottan mootummaa Iraan fudhattaniin namoonni 362 ta’an du’anii namoonni kuma 16 fi 33 ta’an immoo hidhamaniiru.


Waligalteen Galaana Gurraachaa Ji’oottan Afuriif Haaromsame

Waligalteen midhaan Nyaataa fi Xaa’oo yuukreeni fi Raashaa irraa garaa biyyotan aduunyaa birootti fe’uuf Adoolessa darbee taasifamee ture, ji’ootan Afuran dhufaniif akka itti fufu haaromsamuu isaa haanga’onni Yuukreeni fi Tarkii kamisa har’aa beeksisaniru. Barreesaan muummee dhaabbata mootummoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees, waligaltiichi dheerachuu isaatii akka gammadan ibsanii, dhaabbanni mootummoota gamtoomanii sararrii raabsa midhaanii akka rakkina malee itti fufu taasisuudhaa fi midhaan nyaataa fi Xaa’oon Raashaa irraa gara biyyoottan birootti ergamuu duraa gufuu jiruu akka buqqisu beeksisani jiru. Prezidaantiin Yuukreen Volodimiir Zeleniskii, Antooniyoo Gutereesi fi prezidaantini Tarkii Resiip Xayyib Erduwaan rakkinaa midhaan nyaataa aduunyaa muudatee furuudhaaf murtoo barbaachisaa murteessuu isaanii ibsaa fuulaa tiwwutarii isaani irratti kennaniin himaniiru. Waligaltee Garba Gurachaa Kanaan midhaan nyaataa meetiriik tooniin Miiliyoonii 11 yuukreen irraa gara biyyootan adduunyaa birootti akka fe’amuu kan ta’e yoo ta’u fe’isa sana keessaa harkaa Sadii keessaa harkii lama gara biyyoottan guddachaa jiraanuutti akka geessame beekameera. Waligalteen Adoolessa keessaa Staanbulitti Mallateeffame kun ittuu kamisaa har’aa haaromisamuu baatee sambataa dhufuu jalqabee akka hin hojjanee gabaasameeraa.


Aangawoonni Yunaayitid Isteetis Waa’ee Misaa’eloota Raashiyaa Daangaa Pooland Keessatti Adda Baafachuuf Pooland Waliin Hojjetaa Jirra Jedhu

Aanga’oonii Pentaagoonii fi ka Ministeera dhimma alaa Yunaayitid Isteets, misaa’eloonni Raashaa lamaa daangaa biyyaa miseensa NATO taate Poolandiin keesaatti dhukaasamanii namoonni lama du’uu ilaalchisee waan gabaasamaa jiru akka quba qaban ibsanii, gabaasaalee sana mirkaneeffachuudhaaf mootummaa Poopland waliin hojjachaa akka jiran dubbatan.


Finxaaleyyiin Humnoota Naga Eegumsa paakistaan Irratti Haleellaa Raawwachuun Lubbuu Namaa Galaafatan

Roobii har’aa finxaaleyyiin haleellaa biyyattii Kaaba gama dhiyaa Paakistan abakka lamatti geggeessaniin yoo xiqqaate humnootii naga eegumsaa saddeet galaafachuu angawoonni Paakistaan keessaa beeksisaniiru. Duulli ganama barii konkolaataa humnootii naga eegumaa kan konyaa Lakki Maarwaat Kiiyber keessatti geggeessame miseensota poolisii ja’a galaafate. Angawoonni poolisii akka jedhanitti poolisoonni ajjeefaman kun, sakatta'iinsa idilee gaggeessaa osoo jiranii namoonni qawwee hidhatan lama mootar saayikiliin konkolaataa isaanii rasaasa itti roobsanii baqatan. Angawoonni naannoo haleellaa kana ''gocha sodaattuu' jechuun balaaleffachuun, namoota yakka kana raawwatan to'achuuf hojiin sakatta'iinsaa gaggeeffamaa akka jiru himaniiru.\nMuummichi ministeeraa Shehbaaz Shariif ibsa Roobii har’a tiwiitara irratti maxxansaniin akka jedhanitti “shororkeessummaan rakkoolee Paakistaan keessaa isa tokko ta’ee itti fufeera” jechuun haleellaa kana balaaleffataniiru.


Dooniin Boba’aa Andhaara Galaana Omaan Irratti Haleellaan Irra Ga’us Miidhaan Dhaqqabe Xiqqoo Dha Jedhame

Kampaniin doonii qabeenyaa Israa’el ta’e tokko taankeriin isaa boba’aa baatu tokko andaara galaana Omaaniti haleellaan irra ga’uu roobii har’aa beeksise. Waaltaan geejjiba Paasifik gama bahaa ibsa baaseen akka jedhetti qaama doonittii irra miidhaa xiqqootu irra ga’e, garuu hojjettoonni irra turan martinuu miidhaan tokko iyyuu akka irra hin geenye gabaasamee jira. Ibsi sun akka jedhutti ragaan jalqabaa akka mul’isutti dooniin boba’aa fe’atte haleellaan kan irra ga’e waaree booda Oomaan irraa fageenya km 240 irratti ture. Maddeen galaanaa Rooyitars wabeeffatee fi angawaan Assoshiyeetid Piresiin tuqaman tokko akka jedhanitti doonittiin diroonii dhaan haleellaan irra ga’e jedhamee shakkama. Singaapoor keessa kan maadheffate tajaajilli geejjibaa Pasfik gama bahaa kun qabeenyaa dureessa lammii Israa’el kan Idaan Ofer ta’uun ibsameera.


Prezidaant Zalaniskiin Magaala Walaba Taatee Daawwatan

Prezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskii har’a magaalaa Yukireen haaraa bilisa baate Kherson keessatti loltootaaf haasawa taasisaniin, Yukireen nagaaf qophii dha, nagaa guutuummaa biyyattiif jedhan. Pirezidaantichi Kherson keessatti kan mul’atan loltoonni Raashiyaa magaalaa kibba bahaa kana irraa erga duubatti deebi’anii guyyoota muraasa booda. Qilleensi qorraa deemuun humnoota Raashiyaa fi Yukireen lamaan isaaniif jijjiirama haala walitti bu’iinsaa fida,” jechuun Ministeerri Ittisaa Yunaaytid Kiingdama wiixata har’a odeeffannoo Tiwiitara irratti maxxansee beeksisee jira. Zelenskyy haasaa guyyaa guyyaa dhageesisaniin, Dilbata kaleessaa lammiileen Yukireen haalli naannoo Kherson ammallee baay’ee balaa akka qabu hin dagatiinaa jechuun yaadachiisan. Hundaa caalaa albuudni jira jedhanii, jiraattonni magaalaa Kherson hundi of eeggannoo guddaa akka taasisan nan dhaama jedhan Zeleniskiin.


Dimookiraatonni Filannoo Walakkeessan Senetii Dhuunfatan

Kan Ripaablikaanonni mana maree bakka bu’oota uummataa fi Senetii dhuunfatu jedhame filannoo walakkeessa marsaatti hin milkaa’in hafe. No media source currently available Lakkoofsi sagalee laka’ame kan boodanaa akka agarsiisutti bara 2023tti Dimookiraatonni yoo xiqqaate teessoo 50 Seenetii dhaaf qabaachuuf jiru. Rippabilikaanonni mana maree bakka bu’oota uummataa injifachuutti dhihaachaa jiru, garuu dorgommiiwwan tokko tokko beeksisuuf yeroon hin geenye jechuun odu gabaasaan VOA’n Arash Arabasadii gabaaseera.


Gamtaan Awuroopraa Maallaqa Gargaarsaa Kennee Jira

Gamtaan Awurooppaa michooma dhaaba daa’immanii kan Tokkummaa Mootummootaa (UNICEF) waliin qabuun tajaajila fayyaa fi caasaa jireenya dubartootaa fi daa’imman naannolee walitti bu’iinsi jiru kan Itiyoophiyaa keessa jiraatan fooyyessuuf akkasumas cimsuuf kan ooluu, Yuuroo miiliyoona 31.5 ykn qarshii Itiyoophiyaa biiliyoona 1.7 ta’u kennee jira. Itiyoophiyaatti Ambaasaaddarri Gamtaa Awurooppaa Roolaand Koobiyaa akka jedhanitti: wal waraansii lubbuu namaa gaddisiisaa qofa osoo hin taane, walumaa gala caasaa fayyaa irrattis dhiibbaa hamaa qaba jedhan. Amma nagaan argamaa jiruun, lammiilee Itoophiyaa hunda, keessattuu dubartootaa fi daa’imman, tajaajila addaan citee fi miidhaa fi barbadaa’uu dhaabbilee fayyaatiin tajaajila fayyaa barbaachisaa ta’e irraa hanqatan hunda gargaaruuf haala gaariin hojjechuu dandeenya jedhan. Gamtaan Awurooppaa mirga bu’uuraa fayyaa dubartootaa fi daa’immanii deeggaruuf waadaa galeera.”Itoophiyaa gama kaabaa keessatti sababa walitti bu'iinsa kanaan dhaabbileen fayyaa 3,000 ol hojii kan dhaaban yoo ta'u, daa'imman gara 700,000 ta'an talaallii idilee hin argatiin hafan.


Waraannii Raashaa Kibba Yuukreen keessaa bahaa Jira

Waraanni Raashaa maagaala kibbaa Yuukreen Kiheerseniin akka gad dhiisee ministeerri ittisaa Raashaa ibsee jira. Hogganaan waraanaa Raashaa Sergee Shoo’igu hoggantootaa waraanaa biroo wajjin ta’uudhaan ibsa kennaniin tarkaanfii mootumaan isaanii fudhaatee kan himan yemuu ta’uu, waraanaa Raashaa isaa Yuukreen keessatti argamuuf ajaja walii galaa kan ta’an Jeeneraal Sergee Surooviikin ,bakka qabatanii turan gad lakkisanii booddatti debi’uun waan ulfaataa ta’us lubuu loltootaa qusachuudhaa fi dirqama egeriitif loltootaa qopheesuudhaaf akka barbaachisaa ta’e ibsaniiru. Haalumaa walqabateen, qondaalli waraanaa olaanaan yunaayitid Isteets Jeneraal Mark Miileey, tibbana ibsa keennaniin ergaa lolli yuukreen jalqabamee as Raashaan loltootaa kuma 100 ol dhabuu ishee akka himan Rooyiters gabaasee jira. Jeeneraal Miiley garee “Economic Club of Newyork” jedahmu irratti akka dubbatanitti gamaa Yuukreeniinis loltoonni lakkoofsaa wal fakkaataa ta’e qaban du’uun isaanii hin oolle. Akka jeeneraal Miiley dabalanii himanitti walwaraansichaan kan ka’ee lammiileen yuukreen miiliyoonii 15 amma miiliyoonii 30 ta’an biyyaa isanii gadi lakkisaanii kan baqataan yemuu ta’u Siviilonni kuma 40 ta’an immoo du’aniiru. Waraanni Raashaa kuma 20 amma kuma 30 ta’au kibbaa Yuukreen naannoo laga Diiniproo gadi lakkisee bahuudhaaf murteesuun isaa tarii marii karaa nagaa yuukreenii wajjin mijeesuudhaaf akka ta’u xinxaltoonni tokko tokko yoo dubbatan, kanneen biroo immoo tarii Raashaan kan boodaatti deebi’uuf murteesite umnaa ishee jabeeffatee deebi’uudhaaf jechuudhaan akka shakkii isaanii ibsaa jiran Rooyiters gabaaseera.


Ba’iin Filannoo Yunaayitid Isteets Addaan Bahee Hin Beekamne

Filannoo walakeesaa Yunaayitid Isteets dheengadda taasifamen ammas paartii kongireesiidhaa fi seenetiidhaa caalmaa sagalee argatee akka addaan hin baafenee gabaasamaa jira. Filannoo kana irratti dorgomtoonii paartii reppabilikaanotaa kongireesii moo’u akka danda’an balidhinaan tilmaamamus lakoofsaa sagalee amma ammat ifa taasifameen demokiraatonni caalamanii hin argamenee. Bakka tokko tokkootti dorgomtoonni wan sagalee walqixaa argataniif filannoon irra deebii taasifamuu akka malu ibsamaa jira. Wagga lamaa keessatti yeroo lammaffaadhaaf dorgomiin kutaa joorjiyaa keessatti taasime waan walqixa ta’eef Senetii irratti paartii olaantumaa argatee murteesuun hin danada’amne jedhameeraa. Kaadhimamman paartii Demokiraatotaa Seneter Rafaa’eel Waarnookii fi bakka bu’an reppaabilikaanotaa Heersicheel Waalker sagalee walqixa ta’ee waan argataniif filannoon irraa deebii taasifamuun isaa hin oolu. Yoo filannoo irra deebii ni taasifamaa ta’ee amma Sadaasaa 6 bara 2022 ti madaaliin teesoo Senetii beekamuu hin dandau. Filanno kana irratti waan adda ta’anii mulatan keessa tookko bulchaan kutaa Meeriilaand seenaa keessatti yeroo jalqabaatiif nammi gurrachaa ta’ee filatamuu issa akka ta’e gabaasamaa jiera. Kaadhimama paartii dimokiraatotaa kan ta’an Wees Muur sagalee jiraattota kutaa Meeriilaand argachuudhaan filatamanii jiru. Caraan siyaasa Yunaayitid Isteets ittu gar tokkotti hin bahiin yemuu jiru kannatti prezidaant Joo baayiden walga’ii biyyootaa 20 ykn G- 20 jeedhamee beekamu biyya Indooneejiyaa keessatti taasifamuuf deemuu irratti erga hirmaatanii boodaa egeree siyaasaa biyyatti irrati maryachuudhaaf hoggantootaa paartilee lammanii wajjin akaa wal arguuf karoorfatan gabaasameera.


Balaan Kirkira Lafaa Neeppaaliin Mudate Namoota Hedduu Fixe

Balaa qirqira Lafaa reekter Skeelii 6.6 gahuu Roobii har’aa Neeppaaliin rukuteen yoo yarate namoonii jaha du’anii, anaa lixa Dootii jedhamuu keessatti manoottan heduun mancaa’aniiru. Balaan kun magalaa guddichaa Indiyaa New Delih roqomsiisuun isaas beekameera. Namoonii balaa Kanaan mannoottan irratti jiganii madaa’an Shan garaa hospitaalaatii kan geessaman yoo ta’au, akka dubbii himaan waraanaa Neeppaal jedhanitti gareewwan lubbu baraartootaa bakka balichii qaqqabetti bobba’anii jiru. Neeppaal balaa Qiriqra lafaa bara 2015 umame namoottan kum Sagal galaafatee irraa amma iyyuu ittu hin dandamatin jirti. Balaan sunu magaalootaa, siidaawwan fi bakkeewwaan amantaa seenaa qabeesaa ta’an barbadeesee diinagdee biyyatti irratti hirdhinaa doolaaraa Biiliyoonii 6 geessisuun isaa gabaasameera.


Lammiiwwan Afgaanistan Sagalee Kennan Haala Qabiinsa Mirga Namaa Biyya Isaaniitti Nama Furmaata Fiduuf Hojjetu Akka Filatan Dubbatu

Lammiiwwan Afgaanistaan naannoo Kaaba Virjiiniyaa jiraatan filannoo ammaa kana irratti sagaleesaanii dhageessisuuf kutatoo ta’uu isaanii ibsan. Sabaabaan isaa immoo imaammata alaa Yunaayitid Isteetis Afgaanistaan ilaalchisee qabdu dhimmi immigireeshinii isaaniif murteessaa ta’uu isaatiin akka ta’e dubbatu. Lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afgaanistaan ta’an kun odu gabaastotaaf akka himanitti sagalee isaanii kennuu kan fedhan kaadhimamaa haala qabiinsa mirga namummaa Afgaan, jeequmsa namummaa Afgaan, rakkooo namoomaa sababaa Talibaaniin mudatee jiru hiikuuf kanneen tattaafatan jedhan. Warra Afgaanistaaniif ilaalcha gaarii qabaniif kannen rakkoo keenya hiikaniif sagalee laanna jedhan Alahaa Aharaar kan jedhaman lammiin ameerikaa hidda dhalata Afgaan ta’an ibsa odu gabaastotaaf kennaniin.


Yunaayitid Isteetis Keessatti Filannoon Walakkeessa Marsaa Geggeessame

Kibxata har’aa Yunaayitid Isteetis keessatti guyyaa gilannoo yoo ta’u lammiiwwan Ameerikaa miliyoonaan laka’aman akkaataa deemsa ykn raawwii hojii Kongresii ammaaf yeroo aangoo prezidaant Joo Baayiden walakkeessa marsaa lammataa irratti, falmii siyaasaa Waashington kan murteessan kongresiif sagalee kennaa jiran. Barcuma paarlaamaa 435 hundi sagaleen kan irratti kennamu yoo ta’u, barcuma senetii 100 keessaa 35iif sagalee kennu. Namoonni miiliyoona 42 ol ta’an dursanii qaamaan ykn poostaadhaan sagalee kennaniiru. Xiinxaltoonni tokko tokko sagalee walii galaa dorgommii guutuu biyyattii keessatti argame filannoo walakkeessa marsaa kan bara 2018miliyoona 115 caaluu danda’a jedhu. Dimookiraatonni yeroo ammaa paarlaamaa fi senetii barcuma baay’ee xiqqoo dhaan to’atanii kan jiran yoo ta’u, , garuu filannoon jalqaba geggeessame akka agarsiisutti Rippabilikaanonni mana maree fi tarii Seenetii to’achuu hin oolan.


Maaraatoonii Niwu Yoork Irratti Atileetonni Keeniyaa Tokkoffaa Itiyoophiyaan Dhiiraan Lammaffaa Dubartiin Sadaffaa Baate

Maaraatoonii Niwu Yoork Irratti Atileetonni Keeniyaa, Ivaansi Chabeet ka dhiirtoota,Shaaroon Lookeedii ka dubartootaa tokkoffaa bahuun injifatan. No media source currently available Itiyoophiyaa irraa ka dhiiraa Shuuraa Qixxaataa lammaffaa, ka dubartootaa Gotyiitom Gabre Sillaasee sadaffaa bahanii jiran. Gama biraatiin taphattootaa kubbaa miilaa kilaboota biyyoottan adda addaa gara ka Qaataaritti geggeessaffamu tapha Waancaa Kubbaa Miilaa Adduunyaatti deebi’uuf jiran.


Godaantota Gara Kutaa Dimokiraatonni Hooggananitti Geessuun Dubbii Ijoo Filannoo Ta’ee Jira

Bulchitoonni Rippabilikaanotaa Filooriidaa fi Teksaas namoota kumaatamaan lakkaa’aman kanneen koolugaltummaa siyaasaa barbaadan gara Waashingiten Diicii, Niiw Yoork fi bakkeewwan biroo Dimookiraatotaan geggeeffamanitti erguu dhaan lakkoofsi godaantota daangaa kibba Yunaayitid Isteetis dhaqqabanii akkaan ol ka’aa ta’uu isaa ibsuuf yaalaa turaniiru. No media source currently available Godaantonni 18,000 ta’an kutaa Teexaas Irraa gara Niw Yoorkitti ergamaniiru. Aaron Ranen magaalaa Niw Yoork irraa waa’ee namoota Atobusii dhaan dhufanii fi dhiibbaa siyaasaa filannoo gaggeeffamuuf jiru irratti qabu ilaalchisuun gabaasee jira.


Kooriyaa Kaabaa Misaa’eloota Hedduu Dhukaaste

Kooriyaan Kaabaa Roobii har’aa misaa’elootaa hedduu dhukaastee keesaa Sadana isaanii karaa daangaa Kooriyaa kibbaatii kan furgugaa’an ta’uun isaa kooriyaa kibbaa keessatti akka ergaan of eeggannoo televijiiniidhaan akka darbuu fi bakkeewwan daangaa biyyoottan lammanni irraa jiranitti immoo sagaleen ykn saayireniin yemmuu haleellaan qileensaa irraa umamu iyee nama damaqisu akka dhagesisamuu taasisee jira. Akka haanga’onni kooriyaa kibbaa jedhanitii ganama har’aa misaa’lootaa baalaastikii garaa daangaa biyyaa isaanitti dhukaasaman keessaa tokkoo xumulaa sarara kaaba galaana lexaa keessatti kan kufe. Kooriyaan kaabaa wagga kana misaa’eloota 50 kan dhukaastee yemmuu ta’u, akka ammaa daangaa koriyaa kibbaatti dhihaatee yemmuu lafaa bu’uu kan jalqabaa ta’uu isaa kan ibsan haanga’an waraan koriyaa kibbaa , gochaa sanaaf waraanii isaanii akka deebii kennu ibsuun isaanii gabaasameera. Muummeen minstiraa Jaappaan Fuumiyoo Kishiidaa dhukaasa misaa’elichaa ilaalchisee deebii kennanni “tasumaa waan eeyyamamuu hin qabneedhaa” jechuun isaanii gabaasameera. Qibxata kaleessaa yaaddoo kooriyaan kibbaa qabdu ilaalchisuudhaan ibsa kan kennaan dubbi himaan minsteeraa dhimma alaa YunaayitidIsteets Niid Piraayis, shaakaliin waraanaa naannoo sanatti taasifamu kaayyoon isaa ittisa qofaa akka ta’ee himanii soda kooriyaa kaabaa fudhatamaa dhabisiisaniru. Jaappan , kooriyaan kibbaa fi Yunaayitid Isteets shaakalii waraanaa galanaa irratti taasisuudhaaf akka karoorfatan gabaasamuun isaa ni yaadatama.


Prezidaantiin Biraaziil Filannoo Mo’aman Mormii Deggertotaa Isaanii Jajjabeesan

Dilbataa dheengaaddaa filannoo Biraaziil keessati taasifameen kan moo’aman prezidaantiin biyyatii Jaa’ir Boolsonaaroo moo’amuu isaanii ittu iffatii hin mirkaaneesiin hiriirri mormii degertoonni isaanii kan taasisana jiran miraa halaa filannoo haqa dhabeesaa irraa kan kae’edha jedhanii jedhanii jiru. Jiraattotaa biyyatii keessaa oduu gabaastonii kan haasifsisanii fi nammi Anaa paawulaa jedhaman akka dubbatanitti , “prezidaatichii sochii morimii adeemaa jirutii waan gammadan fakkaatu. Tarii biyyatiin xinnoo akka abidaan gubattu barbaadaniit ta’a” jechuun isaanii gabassameera. Deggeraa prezidaantichaa kan ta’an nammii umuriin isaa wagga 27 tookko gamaa isaatiin akka jedhetti, “qajeelfama poolisii ni kabajina, kan as jiran namootaa gaggaaridhaa. Mormii keenyaa itti fufnaa. Asii hin deemnuu” jechuun isaanii beekameera. Erga haanga’oonii filannoo bu’ii filanichaa mirkaneessanii Saa’tii 44 boodaa kan haasaa taasisan boolsonaaroon,hogganaa biyyaa isaanii ta’uu isaaniitif akka boonan fi heeraa biyyaa isaaniitiif akka aboomaman haasaa isaanii keessatii ibsanii jiru. Filannichaan qabxii dhiphoodhaan kan mo’aman Boolsonaaroon akka sirna taayitaa dabarsuu qopheessan itti gaafatamaa wajjiraa isaanii ajajuu isaanii ibsanii jiru. Prezidaantii haaraa ta’anii kan filataman Luwiis Inaasiyoo Luula daa Silvaa Kanaan duraa biyyatti bulchaa kan turan yemuu ta’u, erga aangoo gad lakkisaanii boodaa malanmaltumaadhaan himatamanii ji’oottan 19 too’annoo jala akka turan kan ibsee gabaasnii Rooyiters , mirgaa qawee qabachuu dabalatee seeraa prezidaantiin duraanii baasaan hedduu akka gara galachaan ibsuu isaanii beeksiseeraa. Luulaa Daa silvaa yeroo amma namaa wagga 77 ti.


Hookkarri Siyaasaa Filannoo Yunaayitid Isteetis Torban Dhufuutti Yaaddoo Uumee Jira

Hookkarri siyaasaa filannoo walakkeessaa waliigalaa torban dhufu geggeessamuuf deemutti duumessa aguugee jira. Hojjetoonni buufataalee filanoo yeroo filannootti miirri how’aan uumamuu mala jedhanii shakkan. Ka shakkii kana uume ka biraan mana afaan yaa’ii mana-maree biyyattii Naansii Peloosiitti namni seenee hookkara raaw’achuu isaa ti. Prezidaant Baayideenii fi aangawoonni siyaasaa ol’aanoon gochaalee kana balaaleffataa jiran.


Dooniin Godaantota Fe'ee Deemaa Turte Erga Liqimfamee Booda Namoonni Kurnaan Laka’aman Dhabaman

Angawoonni Giriikii godaantota kurnaan lakkaa’aman kanneen achi buuteen isaanii dhabaman, bidiruun isaan Turkii irraa ka’uun ittiin deemaa turan halkan tokkotti odola Eviyaa fi Andiroos gidduutti haala qilleensaa hamaa ta’een erga garagaltee liqimfamtee booda hojii barbaachaaf baraarsaa guddaa jalqabaniiru. Waardiyyaan andaara galaanaa Kibxata darbe akka jedhetti namoonni sagal, hundi isaanii dhiirota, odola dhagaan guutuame namni keessa hin jiraanne kan Kafiriyaa Straits kan magaalaa guddoo Giriikii irraa gara bahaa jirutti argman. Namoonni lubbuun hafan kun, bidiruu waardiyyaalee andaara galaanaatiin achii kan fuudhaman yoo ta’u, yeroo bidiruun kun liqimfamtu walumaa galatti namoonni gara 68 ta’an keessa akka turan, akkasumas jalqaba irratti qarqara galaanaa Turkii Izmiir irraa akka ka’an angawootaaf ibsaniiru. Namoonni kumaatamaan lakkaa’aman walitti bu’iinsaa fi hiyyummaa Afrikaa, Eeshiyaa fi Baha Giddu Galeessaa keessaa dheessan waggaa waggaan karaa Giriikii Gamtaa Awurooppaa seenuuf yaalii godhu. Irra caalaan isaanii qarqara galaanaa Turkii irraa gara odola Giriikiitti dhiyoo jirutti qaxxaamuruuf yabala namoota humnaan ol fe’atte koru dhaan gara Xaaliyaaniitti imalu. Jalqaba baatii kanaa balaa yeroo lama mudateen yoo xiqqaate namoonni 27 bishaaniin liqimfamaniiru.


Aljeeriyaan Yaa’ii Waggaa Kan Liigii Arabaa 31ffaa Qopheessaa Jirti

Aljeeriyaan yeroo naannichi dhimmoota qoqqoodinsa uumuu danda’an walitti aanan irratti bakka waloo argachuuf wal’aansoo qabaa jirutti, yaa’ii 31ffaa konfiraansii Arabaa waggaa guddicha Kibxata fi Roobii qopheessaa jirti. Liigiin Arabaa miseensota 22 qabu yeroo dhumaaf yaa’ii isaa kan gaggeesse bara 2019, osoo weerarri vaayirasii koroonaa hin mul’atin dura. Waggoota sana booda jiran keessatti qormaanni haaraan ajandaa naannichaa haalaan irra deebi’ee kan qophaa’e yoo ta’u, Israa’elii fi biyyoota Liigii Arabaa afur dabalataa gidduutti hariiroo dippilomaasii uumuun, akkasumas kufaatiin waraana Yukireen keessatti mul’ateera. Dhimmoonni sun hundi yeroo Aljeeriyaan yeroo jalqabaaf walgahii kana qopheessitutti waltajjii giddugaleessaa ta’u jedhamee eegama. Sagantaan kun biyyi guddittii Afrikaa naannoo dhaan addunyaa Arabaa keessatti hoggansa ishee agarsiisuuf carraa kan kennu dha. Aljeeriyaan boba’aa fi gaazii oomishuun kan beekamtu yoo taatu, ennaa rakkoon enerjii addunyaa mudatee jiru kanatti biyyoota Awurooppaa biratti akka dhiyeessituu ijootti ilaalamti. Qabxiilee marii walgahii kanaa keessaa inni guddaan rakkoo nyaataa fi enerjii, wal dhibdee baha Awurooppaa keessaan hammaatee jiru ta’uu hin oolu. Rakkoon kun daafoo hamaa dhaqabsiisuu dhaan biyyoota Arabaa biroo dabalatee Masrii, Libaanon fi Tuunisiyaan uummata isaaniif qamadii fi boba’aa gahaa biyya alaatii galchuuf rakkachaa jiranif haala hamtuu uumee jira. Akkasumas, ji’a darbe keessa hongee hamaan waggoota kurna hedduu keessatti mudate miseensota haaraa Liigii Arabaa keessaa tokko kan taate naannoo Somaaliyaa mancaasee, naannolee biyyattii tokko tokko qarqara beelaatti fideera.


Fiilmiin 'The Woman King' Jedhamu Irra Jireessa Dubartootaan Hojjetame Dhiyeenya Agarsiisamuu Jalqabe

Fiilmiin “The Woman King jedhamu irra hedduu gurraachota dubartootaan kan hojjetame namoota hedduu dhaan faarfamaa kaan birattis qeeqamee jira. Fiilmii haaraan kun qalbii namoota hedduu hawateera. Holiiwood ilaalcha namoota alaa irraan kan hafe Afriikaa ykn lammiiwwan Afriikaa hagas hin hirmaachisu. Fiilmiin “The Woman King” ykn dubartii mootittii jedhamu garuu akkas miti. Fiilmichi jeneraal Naansiikaan kan hoogganamanii fi dubartoota dandeettii ajaa’ibaa qaban kan walitti fidan loltoonni Agojii jedhamanii diinota isaanii warreen Awrooppaa fi kanneen garboota gurguran ennaa ajjeesan mul’isa. Penelope Pa’uuluuttu gabaase Tujubetu dhiyeessa.


Raashaan Haleell Samii Irraa Itti Fuuftee Jirti:Yukreen

Haleellaa Raashiyaan halkan edaa bu’uuraalee eleektrikaa irratti xiyyeeffate erga raawwatte booda naannolee biyyattii hedduu keessatti itti fayyadama humna ibsaa daangessuu isaa kaampaaniinenerjii mootummaa Yukireen har’a beeksisee jira. Kaampaaniin human eleektrikaa kan Yukreen akka jedhutti, haleellaan gaggeeffame meeshaalee biyyatti waaltaa keessatti argaman dabalata . Neetworkiin garmalee hojiin akka itti hin heddummaanne gochuuf akkasumas dhaabbilee miidhaman salphaatti sirreessuun akka danda’amuutti, tajaajiilli fayyadama ibsaa daangeffamuun barbaachisaa ta’uu ibseera. Haleellaan haaraan kun Yukireen irratti kan raawwatame Pirezidaant Volodymyr Zelenskyy hojjettoota damee sanaa tattaaffii humna ibsaa tasgabbeessuuf taasisan eega galateeffatanii booda.


Prezidaant Baaydin Gita Isaanii Kan Israa’eel Waliin Dubbatan

Pirezidaantiin Yunaaytid Isteetis Joo Baayiden fi Pirezidaantiin Israa’el Isaak Heerzog Robii kaleessaa Waayit Haawus keessatti marii gaggeessaniin, waa’ee sodaa Iraan uumte dabalatee dhimmoota nageenyaa adda addaa irratti dubbatan. Mariin kunis weerara Raashiyaan Yukireen irratti rawwatte Iraan deeggaruu ishee dabalata. Xayyaara nam maleeyyii ykn Dronii Iraan kanneen lammiwwan Yukreen irratti haleellaa geesisan faccisuuf caasaa ittisa qabdu Yukreen Israa’eliin kan gaafattee ta’uus Israa’eel garu diddee jirti. Ani hojii koo keessatti yeroo 5,000 kana nan jedha kan jedhan Baaydiin, waadaa akka sibiilaa jabaa Ameerikaan Israa’eliif qabdu qajeelfama, yaada fi safuu keenya bu’uura kan godhatee dha jedhan prezidaant Baaydiin. Haerzog gama isaaniin sodaa Iraan uumtee Israa’ee darbee fagoo deema jedhanii gara meeshaa Niwukilaraa fi meeshaa jamaa Yukireen keessatti lammiilee nagaa ajjeesaa jiran dhiyeessuutti ce’uu jedhan. Raashiyaan diroonii Iraan gargaaramuun guutummaa Yukireen keessatti haleellaa raawwachuu ishee angawoonnii Yukireenii fi biyyoota gama dhihaa mirkaneessanii jiru.


Raashiyaan Boombii Nukilera Irraa Hojjetame Fayyadamuuf Karoorsite Jechuun Yukireeniin Himatte

Mormiin warren gama dhiyaa jiraatus Raashiyaan Ykireen boombii meeshaan nukleraa irraa hojjetamuu fi radiyeeshinii of keessa qabu fayyadamuu itti fufte jechuun himattee dhimmi isaa gola naga eegumsaa har’aa irratti akka dhiyaatu beeksistee jirti. Diplomaatonni akka jedhanitti Raashiyaan miseensota 15 qabu kan cufataatti kan geggeessamu gitoota ishee gola naga eegumsaaf dhimma isaa akka dhiyeessitu dubbatte jedhan. Tokkummaa mootummootaatti ambaasaaddera Raashiyaa kan ta’an Vaaslii Nebeenziyaa, muummicha barreessaa tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Gutereeshii fi gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaaf xalayaa erganiif VOA dhaqqabeen akka jedhanitti, Raashiyaan, mootummaan Kiiyiv boombii akkasii fayyadamuu akka shorokeessummaa nuklera gargaaramuutti fudhatti jedhan. Yukireen qabiyyee ofii irratti Mooskoon boombii nukilera irraa hojjetame dhoosuuf karoorsite himannaa jedhu kan haalte yoo ta’u, deebii kanaa Raashiyaan sababa hamaa dhaaf boombii akkasii gargaaramuuf akka doorsisaatti itti fayyadamuu feeti jettee jirti. Dubbi himaan ministrii dhimma alaa Ned Piraayis, Raashiyaan boombi akkasii fayyadamti taanaan daafoon isaa hamaa dha jechuun wixata kaleessaa akeekkachiisaniiru.


Gaazixeessaa Paakistan Gameessa Keeniyaa Keessatti Ajjeefame Ilaalchisuun Qorannaan Akka geggeessamu Gaafatame

Gaazexeessitoonni Gaazixeessonni kudhanii ol ta’an magaalaa guddoo Paakistaan Islaamaabaad keessatti poolisiin Keeniyaa gaazexeessaa gameessa Paakistaan Naayiroobii keessatti ajjeesuu ilaalcisee hiriira bahan. Poolisiin Keeniyaa haala kana ilaalchisuun kanarratti gadda itti dhaga’ame ibsee, yeroo konkolaataa walfakkaataa kan daa’imman butamuu keessatti hirmaate barbaadaa turetti enyummaa dogoggoraa dhimma ilaaleen ajjeechaan kun raawwachuu ibseera. Dubbi himaan hiriirtota mormii sanaa akka jedhetti ajjeechaa Dilbata darbe kan Arshaad Shariifii kana ilaalchisuun qorannaa gad fagoon akka geggeessamu gaafataniiru. Hawaasi gaazixeessota Paakistaan Keeniyaa keessatti ajjeechaa Arshaad Shariif irratti raawwatame ilaalchisee hatattamaan qorannaa akka geggeessu gaafataa jira. Paartileen polotiikaa hedduunis gaaffii kana deggeraa jiran. Mootummaan Paakistaan dhimma ajjeechaa kana qulqulleessuuf komiishina haqaa hundeessuu qaba jedhan. Shariif Paakisaaniin dhiisee kan ba’e baatii Adoolessaa keessa biyyattii Ashiyaa kibbaa waraana cimaan hoogganamtuun hidhamuu jalaa dheessuuf jecha. Mootummaa muummicha ministeeraa Shahaabaaz Shariif illee qeequu yoo ta’u, irra deddeebi’uu dhaan wlabummaa miidiyaatti kan amanu ta’uu dubbataa ture.


Federeeshiniin Kaadhimamtoota ‘Atileetii Bara 2022’ Tahuuf Dorgoman Beeksisee jira

Federeshiniin Atileetiksii Addunyaa maqaa Atileetotaa “Atileetii Adduunyaa bara 2022” ta’anii moo’udhaaf kaadhimamanii baasee jira. Atileetonni Itiyoophiyaa barana kaadhimamuudhaaf carraa hin arganne. Dhimma kana ilaalchisee ulaagaa filatamuu fi wa’ee atileetotaa Itiyoophiyaa Xiinxalaa Ispoortii dubbisnee jirra.


Muummittiin Ministaraa Briteen Muudamanii Guyyota 45 Booda Taayitaa Gad-lakkisan

Muumee ministeeraa mootummaa Birtieen ta’uudhaan guyyaa 45 dura kan filatamaan Lizz Tiruus aangoo isaanii akka gadi lakkisan ibsanii jiruu. Lizaa Tiruus sababaa haangoo gadi lakkisuu isaanii ilaalchisee hasaa taasisaniin hoggaansaa isaan irraa eegamuu kennuu akka hin dandeenyye dubbatanii jiru. Akka gabaasaaleen jedhanitti imaamman diinagidee isaan qopheefatan gabaa tasgabeesuu hin dandeenyee. Paatriin isaan bakka buu’anii muummee ministeeraa ta’an amma jimaataa dhufuutti nama isaan bakka bu’u ni dhiheesaa jedhameeraa. Liizaa Tiruus seenaa Muumeee ministeerummaa biyyaa Biriteen keessatti namaa yeroo gabaabaadhaaf mootummaa biyyatti hoggananiidha jedhameeraa. Erga baraa 2019 as Biritaaniyaan muumee ministeeraa Afuraffaa qabaachuudhaaf deemaa jirti.


Atileetin Lammii Iraan Hijaaba Male Dorgomte Biyya Ofiitti Deebi’uun Sodaa To’annaa Jala Oolti Jedhu Uumee Jira

Shaampiyoonaa dorgommii dhakaa tabba irraa yaabuu Eesiyaa kan Kooriyaa Kibbaatti geggeeffame irratti hijaaba atileetota dubartoota Iraan irraa barbaadamu utuu hin haguuggatin dorgomtee kan turte Elinaaz Rekaabii, to’annoo jala ooluu malti yaaddoo jedhun kibxata ganama deggertoota hedduu dhaan simatamtee Teeraaniin seentee jirti. Reekabiin akkuma Iraan geesseen kameeraa dhaabbilee oduu mootummaa lama fuul duratti dhiyaachuun, akkuman fuula inistaagiraami irratti maxxanse taateen kun guutummaatti akka tasaa ta’e jechuun itti himteetti. Kophee fi meeshaa ka biroo kaayyachuuf waanan hin dhaqqabneef, hijaaba uffachuu akkan dagadhu na taasisee booda dorgomuuf deeme jette. Hijaaba utuu hin haguuggatin dorgommii sana irratti dhiyaachuu ilaalchisee gaaffii dhiyaate ka biroof Reekaabiin ennaa deebistu, muddma keessa jiraadhus, nagaa guutuu dhaan Iraanitti deebi’een jira jette. Hanga yoonaa rabbiif haa galatu homtuu hin uumamne jette. Dorgommii Dilbataa booda garuu hiriyoonni ishee arguu waan hin dandeenyeef nageenya iseef yaadda’aa jiran.


Raashiyaan Diroonii Iraan Keessatti Hojjatameen Haleellaa Yukireen Irratti Raawwachuun Mormii Kaasise

Yunaayitid Isteetis, Biriteen fi Faransaay dhimma Raashiyaan waraana Yukireen keessatti diroonii Iraan fayyadamte irratti gola naga eegumsaa kan tokkummaa akka mari’atu gaafataniiru. Dippilomaatonni Kibxata kaleessaa akka jedhanitti gaaffiin kun walgahii cufataa Kibxata gaggeeffame irratti angawaan Tokkummaa mootummootaa mana marichaaf akka ibsan gaafachuu dabalata. Angawoonni Yukireen akka jedhanitti, dirooniin magaalaa guddoo Yukireen Kiiv dabalatee torban darbe keessa dirooniin haleellaalee sana irratti fayyadaman, diroonii Shaahid-136 jedhamuu fi kan Iraan hojjetame. Iraan diroonii kana Raashiyaaf dhiyeessuu ishee kan haalte yoo ta'u, angawoonni Raashiyaas diroonii kana akka hin fayyadamne haalanii jiru. Ministirri Ittisaa Istooniyaa Haano Peevkur Kibxata kaleessaa gaazexeessitootaaf akka himanitti, haleellaan diroonii dabalataa “magaalota Yukireen hedduu” irratti ni raawwatama jedhanii eegu. Yukireen diroonii haleellaa raawwatan keessaa gara walakkaa kuffisuu dandeesseetti, garuu ammallee gargaarsa dabalataa akka barbaaddu Pevkuur himaniiru. Angawoonni Yukireen guyyoota darban keessa michoonni isaanii gargaarsa ittisa qilleensaa dabalataa akka kennan irra deebi’anii waamicha dhiyeessaniiru. Ministeerri haajaa alaa Yukireen akka jedhetti torbee darbe keessa qofa diroonii Iraan keessatti hojjetame 100 ol ta’an warshaalee humna elektiriikaa, warshaalee bishaan xuraa’aa qulqulleessan, gamoo mana jireenyaa, riqicha fi ka biroo irratti fuuleffachuun magaalaalee keessatti haleellaa raawwataniiru.


Iraan Mormitoota Irratti Haleellaa Gara Jabinaa Raawwattu Akka Qoratamu Gareeleen Mirga Namaa Gaafatan

Dhaabbileen mirga namoomaa 40 ol ta’an, Manni Maree gumii mirga namaa kan tokkummaa mootummootaa walgahii ariifachiisaa waamee tarkaanfii mootummaan Iraan mormitoota irratti raawwate irratti akka mari’atu gaafataa jiru. Ibsi Wixata kaleessaa ba’e kun, du’a dargaggeettii waggaa 22 Masha Aminii ilaalchisee mormii guutuu biyyattii keessatti ka’eef deebii kennuuf jecha, Rippabilikni Islaamaa gara jabinaan ukkaamsuu ishee ilaalchisee yaaddoo qabaachuu ibseera. Aminiin ji'a darbe Tehraan keessatti rifeensa ishee sirnaan hijaabaan haguuggachuu dhabuu isheetiin poolisii naamusaatiin hidhamtee osoo jirtuu du'aan boqotte. Dhaabbileen mirga namoomaa kun akka jedhanitti, humnoonni nageenyaa daa’imman dabalatee mormitootaa fi namoota achitti argaman irratti itti yaadanii rasaasa dhukaasuu dhaan haala nama jeequ agarsiisa. Hiriira kana irratti yoo xiqqaate daa’imman 23 dabalatee mormitoonni 200 ol kan ajjeefaman yoo ta’u, mormitoonni, aktiivistoonni, gaazexeessitootaa fi barattoonni 1,000 ol ta’an ammoo walitti qabamuun to’annoo jala oolaniiru jedha ibsichi. Amnestii Internaashinaalii fi Humaan Raayits Waach dabalatee gareewwan kun jarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa UNHRC qaama walaba ta’ee fi qorannoo geggeessee, gabaasuu fi itti gaafatamummaa qabu akka hundeessu gaaftaa jiru. Hawaasi addunyaa tarkaanfii hin fudhatu taanaan, dhiironni hedduun, dubartoonnii fi daa’imman du’a , miidhaa qaabaa, reebicha akkasumas haleellaa qaama isaanii irratti raawwatamuu fi hidhaaf kan saaxilaman ta’uu gareeleen kNamoonni mallatteessanis hawaasni addunyaa tarkaanfii fudhachuu yoo dadhabe dhiironni, dubartoonniifi daa’imman hedduun du’a, hir’ina qaamaa, dararaa, miidhaa qaamaa fi hidhaa akka irra ga’u ta’uu qaamoleen walii galtee kana mallatteessan dubbataniiru.


Raashiyaan Keellaalee Enerjii Yukireen Qilleensa Irraan Haleelte

Humnoonni Raashiyaa Kibxata darbe keellaalee enerjii dabalatee magaalota Yukireen hedduu irratti haleellaa qilleensaa kan raawwatan ta’uun beekamee jira. Itti aanaa itti gaafatamaa waajjira pirezidaant Volodymyr Zelenskyy kan ta’an Kyrylo Tymoshenkoo akka jedhanitti, haleellaaleen sadii bakka dhiyeessii humna elektiriikaa Kiiv keessatti argamu rukuteera. Kantiibaan magaalaa Kiiv Vitali Klits-chiikoo akka jedhanitti, kutaa kaabaa magaalaa guddoo biyyattii bakka dhaabbanni bu’uuraalee misoomaa murteessoo ta’an rukutaman keessatti dhohinsi mudateera. Haleellaan qilleensaa lama dhaabbata enerjii magaalaa Dnipro keessatti argamu irratti “miidhaa guddaa” geessiseera jedhan Tymoo-shenkoon. Kantiibaan magaalaa Zhytomyr akka jedhanitti, haleellaan qilleensaa achitti raawwatameen magaalattiin tajaajila bishaanii fi elektirikii akka hin qabne taasiseera. Zelenskyy akka jedhanitti Raashiyaan caasaalee enerjii irratti haleellaan raawwatte gocha shororkeessummaa ti ittiin jedhan. Barreessaan olaanaa Tokkummaa mootummootaa Antoniyoo Guterres ''haleellaa misaa'elaa fi diroonii magaalota Yukireen irratti itti fufee jiruun hedduu rifataniiru jechuu dhaan dubbi himaan tokkummaa mootummootaa Isteefen Jujaarik ibsanii haleellaan kun hatattamaan akka dhaabbatuu gaafataniiru.


Wal-dhibdee Dhiheenya Uumameen Yunaayitid Isteetis Saawudii Arabiyaarraa Gurgurtaa Meeshaa Waraanaa Ugguruuf Hojjetaa Jirti

Torban darbe Saawudii Arabiyaa fi miseensonii gamtaa biyyoottan boba’aa Omishanii, kan OPEC oomisha boba’aa hir’isuudhaaf murtoo Raasaa fayyaduu danda’uu eega dabarsanii booda, miseensonii Mana-maree Yunaayitid Isteetis seeraa waliigaltee gurgurtaa meeshaa waraanaa Sa’ud Arabiyaa wajjin jiru ugguru baasuudhaaf hojjachaa jiru. Prezidaant baayiden dhimmaa kana irratii kongireesii wajjin hojjachuudhaaf akka fedhii qaban masaraan Waayitii Haawus ibsee jiraa.


Kooriyaan Kaabaa Misaayila Baalistikaa Fageenya Gabaabaa Dhukaaste

Kooriyaan kaabaa misaayila baalistikaa fageenya gabaabaa furguggiste Angawoonni Kooriyaa kibbaa fi Jaappaan akka jedhanitti Misaayilli sun jimaata gara andaara galaana baha kooriyaa kaabaatti furguggifame. Hoogganaan gamtaa ajaja waraanaa gameessi kan Kooriyaa kibbaa Kaang Hoo Piil akka jedhanitti waraanni biyya isaanii kooriyaan kaabaa yaalii tuttuqqaa akkasii akka dhaabu akeekkachiisa cimaa kennaa jirti. Kooriyaan kaabaa dhukaasa gara 170 dhukaasuu isee angawoonni Kooriyaa kibbaa ibsanii, naannoo dhukaasi irraa dhorkame kan bara 2018 walii galteeen muddama odola kooriyaa gad xiqqeessuuf irra ga’ame dhaqqabee jira. Ministra kaabinee Jaappaan kan ta’an Kirookaazuu Maatsuunoo baalistiki jimaata har’aa furguggifamee fi xayyaarri waraanaa naannoo daangaa Kooriyaa kibbaa balali’uu dhaan yaalii meeshaa waraanaa kooriyaan kaabaa geggeessite muddama jiru daran kan hammeessu ta’uu dubbataniiru.


Prezidaantiin Yukireen Raashiyaan Lammiiwwan Ishee Akka Huuruu Qawweetti Itti Fayyadamti Jedhan

Guyyoottan sadan darban keessa humnonni deggertoota Raashiyaa kutaa Dooneetsk keessatti kan argamtu gara magaalaa Baakmuuti-tti tooftaa dhaan socho’aa jiru jechuu dhaan ministriin ittisaa Biriteen weerara Raashaa ilaalchisee jimaata har’aa fuula twitter isaa irratti ragaa basaasaa barreessen beeksisee jira. Qaamotiin murna waraanaa 2ffaa milishoonni deggertoota Raashaa kanneen naannoo Luhaansk, magaalattii gara kibbaatti kan argaman gandeen Optiinii fi Vaangiraad-tti illee tarkaanfachuu hin oolu jedha ragaan barreeffame sun. Jalqaba baatii Adoolessaa irraa qabee waraana idilee ykan adda baatota Raashiyaan gandeen qabaman yoo jiraatan xiqqoo turan. Haa ta’u male jedha gabaasichi kampanii waraanaa dhuunfaa garee Waaginer jedhamuun humni hoogganamu naannoo Doonbaas keessatti milkaa’ina hanga tokko argatanii jiran. Gareen Waaginer lola Baakimuut keessatti hirmaannaa ol aanaa qabaachuun hin hafu. Gama biraan prezidaantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskii ibsa guyyuu kennan kan kamisa kaleessaa irratti akka dubbatanitti, Raashiyaan ijoollee ishee dhiiraa kumaataman laka’aman gara adda waraanaatti ergaa jirti. Leenjii waraanaa guddaa hin qaban jedhan. Lammiiwwan Raashiyaa dadammaqiinsi kennameefii ga’an kun lola kana keessa yoo xiqqaate torbanneen xiqqoof lubbuun turuu danda’u, sana booda ni du’u, achii immoo warri haaraan gara adda waraanaatti ergamu jeneraalonni Raashiyaa uummata isaanii akka huuruu qawweetti itti fayyadamu jedhan.


Wal Ga’iin Biraasels Keessatti Geggeessamu Yukireeniif Humna Ittisaa Cimsuu Irratti Fuuleffata

Ministiriin ittisaa Yukireen wal gahii isa dhiyeenyaa garee quunnamtii ittisaa Yukireen Yunaayitid Isteetisiin durfamu Roobii har’aa Biraaselsitti gaggeeffame gabaabsuuf kan jiran yoo ta’u, ministiroonni ittisaa NATOs achitti wal ga’uu dhaan Yukireen weerara Raashiyaa of irraa ittisuuf lola geggeessitu akkamitti akka deeggaran irratti mari’achuuf jiru. Muummichi barreessaan NATO Jens Stoltenberg Roobii har’aa gaazexeessitootaaf ibsa kennaniin, deggersa Yukireeniif taasisamu attamiin cimsuun akka danda’amuu fi kan dursi kennamuuf ijoon Yukireeniif humna ittisa qilleensaa dabalataa dhiyeessuu akka ta’e ibsaniiru. Stoltenberg akka jedhanitti walgahiin kun “nageenya keenyaaf yeroo murteessaa ta’etti” kan dhufe yoo ta’u, torbanneen muraasni darban erga weerara Guraandhala keessa raawwatamee booda kan waraanni keessatti hammaate jedhan. Michoonni NATO Yeroo hagamii iyyuu yoo fudhae Yukireen deeggaruuf qophii ta’uu isaanii ergaa dabaranii jiran. Hoggantoonni garee biyyoota industirii ijoon torbaa, Kibxata kaleessaa pirezidaantii Yukireen Volodymyr Zelenskyy waliin yeroo muddamaatti gama viidiyoon wal arganii, Raashiyaan magaalota Yukireen irratti haleellaa misaa’elaa itti fuftee booda, hagamuu haa fudhatu maatiiwwan Yukireen waliin ciminaan akka dhaabatan waadaa seenaniiru. Hoggantoonni G-7 wal ga’ii gama viidiyoon geggeessaniin booda ibsa kennaniin, Zelenskii“deeggarsa Yukireen abbaa biyyummaa ishee kabachiisuuf qabsuu gootu keessatti deggersa kennuu dhaaf waadaa galle irratti cicha qabaachuu isaani Zeleneskiif mirkaneessaniiru. Moskoo “haleellaan utuu adda hin baasin ummata nagaa irratti raawwattu yakka waraanaa ti jedhan. Hoggantoonni G-7 , Pireezidaantii Vlaadmir Puutiin fi namoota itti gaafatamummaa qaban akka itti gaafatman goona jedhan. Biyyoonni G-7 , Yunaayitid Isteetis Jarman, Biriteen, Faransaay, Xaaliyaanii, Kaanaadaa fi Jaappaan of keessaa qaba.


Chaayinaa Waliin Wal Wraanuun Gonkumaa Filannoo Keessa hin Galu: Taaywaan

Wiixata kaleessaa kana kan dubbatan Pirezidaantiin Taayiwaan, Saay Ing-Weng, Beejiing waliin haasa'uuf fedhii qabaachuu isaanii irra deebi'anii ibsanii jiru. Kana malees, eegumsa ittisaa Taaywaaniif ta’u guddisuuf waadaa galanii,kunis misaa'ela sirrii ta'an fayyadamuu dabalata jedhan. Chaayinaan qabeenya kootii kan ittiin jettu fi Dimookraatawaa kan taatee Taayiwaan, dhiibbaa waraanaa fi syaasaa Chaayinaa jala jirti.Keessumaa jalqaba baatii Hagayyaa af-yaa’iin mana maree Yuaanytid Isteet Naansii Peeloosii daawwannaa Taayipeetti taasisaniin sana booda. Waldhabdeen Taayiwaan irratti ka’u kamiyyuu Ameerikaa, Jaappaanii fi tarii addunyaa harka caalu ofitti harkisuu akkasumas dinagdee addunyaa Taayiwaan olaantummaa keessatti qabdu cabsuu danda’a. keessumaa bilbila ismaartii fi taableetii irraa kaasee hanga jeettii waraanaatti waan hunda keessatti fayyadamu waan ta’eef jedhamee jira.


Iraan Namoota Mormiif Ba’an Irratti Tarkaanfii Fudhachuu Itti Fuuftee Jirti

Iraan Kibxata har’a naannolee Kurdoota kan biyyattii dhihaa keessatti mormii ka’e irratti tarkaanfii fudhatte cimsitee jirti.Mormiin kunis, sababaa dubartii ganna 22 poolisiin naamusaa dheekkamsitee to’annoo jala oolte du’uu isheetiin ka’e jedhu roogeeyyiin Poolisiin jeequmsaa dhaabsiisan, yoo xiqqaate naannoo tokko kan magaalaa guddoo bulchiinsa Kurdistaan -Sanandaj keessatti dhukaasa banan. Gareen mirga namoomaa Amnesty International fi gorsaan nageenya biyyoolessaa kan Waayit Haawus hokkarri kun namoota du’a shamarree sanaan mufatan irratti qiyyaafachuu isaa qeeqaan. Gama biraatiin hojjettoonni boba’aa tokko tokko wiixata kaleessaa mormii isaanii warshaalee boba’aa itti calalan fi ijoo lamatti keessatti gaggeeffametti dabalaman. Mootummaan Iraan Aminiin haala hamaan akka hin ilaalamne cimsee kan dubbatu yoo ta’u, maatiin ishee garuu qaamni ishee madaa’uu fi mallattoolee reebichaa biroo agarsiiseera jedhu. Viidiyoowwan sana booda mul’atan humnoonni nageenyaa kanneen aguuggii mataa isaanii cicciran ituu hin hafiin dubartoota hiriiran marreebaa fi daddrbataa akka turan agarsiisa.


Raashaan Haleellaa Samii Irraa Yukreen Irratti Gaggeessaa Jirti

Haleellaa misaa’elaa Raashiyaan magaalaa galama mootummaaYukireen fi magaalota biroo guutuu biyyattii keessaaa irratti raawwatte hordofuun Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy walgahii gama marsariitiin Kibxata har’a hogganoonni biyyootii duroomanii Torba gagggeessan irratti dubbachuuf jiru. Walgahii kana sa’aatii muraasa dura, Tajaajilli Balaa Tasaa Mootummaa Yukireen Zaapoorizhiyaa keessatti haleellaa misaa’elaa haaraa danuun gaggeeffamuu fi yoo xiqqaate nama tokko ajjeesuu gabaaseera. Kiiv fi naannolee birootti sakeekkachiisi haleellaa qilleensa irraa dhaga'amee jira. Bulchaan magaalaa Lviv haleellaan misaa'elaa achitti gaggeeffame tajaajila humna eleektrikaa fi bishaanii addaan kutee jedhan. Zelenskiin wiixata kaleessaa akka jedhanitti Yukireeniin sodaachisuun hin danda’amu, akkasumas haleellaan Raashiyaa sodaa uumuu caalaa addunyaan guutuun akka dhimmicha akka hubatu taasisee jira jedhan. Humna keenya hidhate cimsuuf waan hunda ni hojjenna kan jedhan Zelenskiin,dirree waraanaa caalaatti diinaaf akka dhukkubbii akka ta;u ni taasifna jedhan. Ameerikaatti Ambaasaaddarri Raashiyaa Anaatoolii Antoonoov oduu gabaastotaaf akka ibsanti, gargaarsi waraanaa biyyoonni gama dhihaan Yukireeniif dabalataan kennamu haala jiru daran kan hammeessuu fi Raashiyaa fi Neetoo gidduutti walitti bu’iinsi akka uumuu malu hubachiisan.


Reeffii Godaantoota saddeeti Handaara Galaana Tunisiyaa Irraa Argame

Reeffi godaantota saddeetii kanneen lammiilee Tuuniziyaa torban lamaaf dhabaman jedhamee yaadamu wiixata kaleessaa handaara galaanaa biyyatti rraa argamuu jaarmayaan Baatii Diimaa ibsee jira. Namoonni Dooniin galaana irra deemuun to’atan Wiixta kaleessaa ganama reeffa godaantota saddeeti qarqara Zarzis kan bidiruun isaanii torban lama dura itti liqimfamte jedhamee yaadamu argatan jechuun itti gaafatamaan Baatii Diimaa kan Medenine, Mongi Slim dhaabata oduu Ajaans Fraans Preesiif himan. Eenyummaa namoota kanaa adda baasuuf saamuda DNA fudhatamuus himaniiru. Tuuniziyaan odola Xaaliyaanii Lampedusa irraa gara kiiloo meetira 130 qofa fagaattee kan argamtu yoo ta'u, yeroo dheeraaf namoota hokkaraa fi hiyyummaa dheessun, ardii Afrikaa keessaa gara Awurooppaatti baqataniif bakka itti ce’an taatee turte. Midiyaan naannoo akka gabaasetti bidiruun yeroof ittiin ce’uuf gargaaruu fi naannootti hojjatamuu kun daa'ima tokko dabalatee godaantota 18 fe'attee turte kun guyyoota 15 dura akka bade gabaaseera.


Kaataar, Tapha Kubbaa Miillaa Addunyaa Keessummeessuuf Doonii Tajaajila Hoteelaa Kennu 3ffaa Kireeffatte

Taphni Kubbaa Miillaa Addunyaa, Sadaasa 20, bara 2022 irraa kaasee hanga Mudde 18, bara 2022’tti biyya Qaataar keessatti taasisama. Qindeesitoonni tapha kanaa doonii akka hoteelaatti gargaaru sadaffaa dhimmuma kaanaaf kireeffatanii jiru. Sadaasa 20 Bara 2022 jalqabee kan tapaha kubbaa miilaa adduunyaa keessumeesitu Kaataar, hoteelaa keessumoota isheetiif gahaa ta’ee waan hin qabneef doonowwan galaana irraa dhaabatanii tajaajila mana ciisaa fi bakka nyaataa kennan kereeffataa jirti. Wixata dheengaddaa dhaabataa Jeenevaa keessa maandhefatee irraa dooniin kireeffatte kutaalee 1,075 kan qabu akka ta’e maddi oduu Assoosheetid Prees gabaasee jira. Gatiin mana ciisaa kan halkan tokko ciree dabalatee doolaaraa 470 yemmuu ta’u, tajaajilaa nyaataa biroo warren barbaadan doolaara 87 dabalataan kaffaluu qabu. Taphi kubbaa miilaa addnyaa baranaa Sadaasaa 20/2022 kaasee amma Muddee 18/ 2022 qopheessuudhaaf kaataar baasii doolaaraa biiliyoonii 220 kan taasiftee yemmuu ta’u, taphichaan walqabatee daawwatootaa Miiyoonii 1.2 eeggachaa jirti.


Qophii Ispoortii

Qophii Ispoortii Fiigicha Maaraatoonii Chikaagoo Keessatti Geggeessamee fi Dorgommii Kubbaa Miillaa CECAFA Kan Itiyoophiyaan Keessummeessaa Jirtutti Fuuleffate


Raashaan Magaalaa Kiyeev Misaa’eelaan Rukutte

Haleellaan misaa’elaa Raashiyaa lubbuu namaa galaafate Wiixta har’a magaalaa galama mootummaa Yukireen Kiyeev kan rukutee yoo ta’u, kunis waraanni Yukireen haleellaa misaa’ela 75 biyyattii irratti furguggifame jedhe keessaa tokko. Poolisiin akka jedhetti haleellaan kun irra caalaan magaalaa Kiyeev walakkaa kan rukute yoo ta’u yoo xiqqaate namoonni shan du’anii 12 ammoo madaa’aniiru. Misaa'eloonni kun paarkiiwwanii fi iddoowwan turistonni itti heddummaatan dabalatee bakka namoonni itti baay'atan rukute. Magaalaa gam adhiyaa taate Laviv, magaalaa giddu galeessaa Diniproo fi magaalaa gama bahaa taatee Kharkiv dabalatee naannolee biroo hedduuttis dhohinsi mudatee jira. Waraanni Yukireen akka jedhutti, misaa’ela Raashiyaa kana keessaa 41 faccisee kuffisuu ibsee jira. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy akka jedhanitti, Raashiyaan naannoolee siiviilii akkasumas caasaa humna elektiriikaa guutuu biyyattii irratti xiyyeeffachuun, rifaatuu fi jeequmsa umuun caasaa eneerjii ykn humna Yukireen barbadeessuu barbaaddi. Preezidaantiin Raashaa Puutiin walgahii mana maree nageenyaa kan ofii irratti akka ibsanti, haleellaan kun bu’uuraalee humna eleekriikaa, waraanaa fi caasaa qunnamtii Yukireen irratti kan qiyyeeffate yoo ta’u, kunis, haleellaa sambata dabree riqicha Raashiyaa fi Kiriimiyaa walqunnamsiisu irratti Yukreen raawwatameef deebii ta’uu ibsaniiru.


Ajjeechaa Godaantoota Libiyaa Keessaa Jran Irratti Gaggeeffame Tokkummaan Mootuummootaa Balaaleffatee Jira

Ajjeechaa gara jabinaa godaantota 15 naannoo magaala handaara galaanaa Meditiraaniyaanii Sabratha jedhamtu irratti raawwatame waajirri tokkummaa mootummootaa Libiyaa keessa jiru balaaleffachuun, namoota seeraan ala namoota deddeebisan irratti murtiin haqaa akka kennamu gaafatee jira. Reeffi godaantoota kanaa Jimaata dabree ganama qarqara galaanaa irratti kan argame yoo ta’u, irra caalaan isaanii bidiruu gubatee keessatti kan gubaman ta’u tokkummaan mootummootaa fi waldaan baatii dimaa kan Libiyaa hubachisee jira. Attamitti akka ajjeefaman dhugaan isaa adda baafamuu kan qabu yoo ta'u, ajjeechaa kun walitti bu'iinsa namoota seeraan ala nama deddebiisan giddutti uumameen, akka ta'e qaamnii tokkummaa mootummootaa gamas jiru ibsa baaseen hubachisee jira. Angawoonni Libiyaa keessa jiran yakkamtoota hunda seera duratti dhiyeessuuf qorannoo saffisaa, walabaa fi ifa ta’e akka gaggeessan qaamnii tokkummaa mootummootaa gaafatee jira. Gama kaaniin, Godaantonni 360 ol ta’an Dilbata kaleessaa haandaara galaanaa Faransaayii kaabaa fi hanadaara galaana Inglaandii kibbaa gidduutti ituu qaxxaamuruu yaalaa jiranii balaa uumameen, bidiruu xixiqqoodhaan baraaramuu isaanii qondaaltonni Faransaay ibsanii jiru. Imaltuun gama sanaan gaggeeffamuu balaaf saaxilamaa ta’uunis ibsamee jira.


Yunaayitid Isteetyis Daawwattoota Ugaandaa Qorannaa Vaayiresii Eboolaaf Buufataalee Xayyaaraa Shanitti Erguuf Jirti

Bulchiinsi Baayiden imaltoota guyyoota 21 darban keessa gara Ugaandaa deeman erga angawoonni eegumsa fayyaa hawaasaa hojjettoota eegumsa fayyaaf akeekkachiisa erganii booda dhibee Ebolaaf qorannaan akka geggeessamu gara buufata xayyaara gurguddoo Ameerikaa shanitti qajeelchuu ka jalqabu ta’uun beekamee jira. Waltaan to’annoo fi ittisa dhukkubootaa Yunaayitid Isteetis CDCn kamisa kaleessaa hojjettoonni eegumsa fayyaa waa’ee weerara kanaa hubannoo akka kennan yaadachiiseera. Garuu yeroo ammaa gosi Iboolaa Ameerikaa keessatti argame kan Sudaan keessatti argame waliin wal fakkaatu hin argamne. Gosi vaayiresii kanaa kan dhiyeenya Ugaandaa keessatti argame. Ministriin eegumsa fayyaa Ugaandaa akka ibsetti Onkoloolessa 3 yoo xiqqaate namoonni 9 dhibee kanaan qabaman du’aniiru. Angawoonni biyyattii Afriikaa bahaa Fulbaana 20 dhibeen dhiigaa lubbuu galaafatuu mul’achuu isaa beeksisaniiru. Namoota du’an dabalatee namoonni 43 dhibee kanaan qabamuun illee ibsamee jira. Sakatta’iinsi Yunaayitid Isteetis kamisa buufataalee xayyaaraatti jalqabee jira. Haa ta’u malee ulaagaaleen raawwatiinsa isaa torban dhuftu ykn yeroo itti aanu keessa hojii irra oola jedhamee kan eegamu ta’uu Rooyiters gabaaseera.


OPEC Omisha Boba’aa Hir’isuuf Murteesse

Dhaabbanni biyyottan boba’aa homishanii fi gurguranuu inni OPEC jedhamee beekamuu ji’a dhufuu jalqabee omishaa boba’aa baarmeelii guyyaatti miiliyoonii lamaan akka gadi butuu ibsee jiraa. Tarkaanfiin kunis gatii boba’aa dabaluudhaan ji’oottan dhufan keessa diinagdee adduunyaa kufaatii keessaa galchuu danda’a jedhameera. Tarkaanfiin gareen kun fudhatee gatii boba’aa dabaluudhaan Raashaadhaaf kan fayyaduu yemmuu ta’uu gatii boba’aa hirdhisuudhaaf karoo prezidaantiin Yunaayitid Isteets Joo Baayiden qabani immoo miidhuu akka danda’u ibsamee jira. Itti gaafatamtuun dhimmaa preesii masaraa Waayit Haawus Kariin Jeen Piyeerii murtoo biyyoottan miseensaa OPEC 23 Veenaa keessatti dabarsan irratii ibsaa kennanii, “ yemmuu diinagdeen adduunyaa weerara Raashaan Yuukreen irratti raawwatteen walqabatee haalla gaarii hintaane keessaa jiru kanatti OPEK kootaa omishaa boba’aa hirdhisuudhaaf murteessuun isaa fageenyyatti ilaaluu dadhabuudha. Murtoo OPEK kanan kan ka’ee haalii gatii boba’aa irratii umamu kan miidhu biyyoottan galii gadi aanaa fi walakkeessaa qabanuudhaa. Yaaliin prezidaantiin Yunaayitid Isteets taasisan gatii boba’aa gadi buusuudhaan fooyya’insaa agarsiisee jira. ganna darbe irraa Gatiin boba’aa naannoo doolaaraa tokkoo fi saantima 20 gadii bu’ee jira. Yeroo ammaa gatiin waliigalaa boba’aa gaaloonii tookoo doolaara Sadii fi Saantima 29” jedhanii jiru. Murtoo OPEC kana ilaachisee Xiinxaltoonii akka jedhaniitti gatiin jikita boba’aa waan dabalaa deemuuf ji’oottan dhufan keessaa diinagdeen adduunyaa kufaatii keessaa seenuu danda’a. dabaliin gatii boba’aa irratti taasifamuu kun biyyaa omisha boba’aa qabduu Raashaadhaaf galii dabalataa kennuudhaan akka gargaaruu danda’uu


Lammiilee Indooneejiyaa Balaa Dirree Kubbaa Miillaa Keessatti Uumameen Du'an 131 Ta’uun Ibsame

Sanbata dheengaddaa biyya Indooneejiyaa keessatii balaa dawwatootaa kubbaa miilaa irra ga'een nammooni du’an 131 ta’uu isaanii fi caalaan isaanii ijooleewwan akka ta’an waldaan kubbaa miilaa biyyatii beekisisee jira. Itti gaafatamaan dhimmaa naamuusaa waldichaa Iriwiin Toobiig akka oduu gabaastotatti himaniitti balbali dirree kubbaa miilaa ykn stadiyoomii ittu taphichi hin raawatin daqiiqaa 10 dursee ituu banamuu qabuu hin banamin hafeera jedhaniiru. Poliisiin biyyattii gama isaatiin raga suur-sagalee dhiheesuu dhaan ifa taasiseen balballi hunduu banaa akka turan agarsiisee garuu dhiphoo turan jedheeraa. Dhimmuma kanaan walqabatee ajjajaan poolisii kutaa Malaangaa hojii iraa ari'atamanii qondaaltoni Poolisii Sagal immoo yeroo dhaaf hoojii akka dhaaban taasifamanii jiru. Miseensonni poolisii 18 immoo qorannoon irratii taasifamaa akka jiru ibsameera. Roobii har’aa kutaa balaan sun itti qaqqabe kan daawwatan prezidaantiin Indoonejiyaa Jooko Widodo taphi kubbaa miillaa biyaattii hunduu yeroo dhaaf akka uguramee turu ibsanii dhimmichaa irratii Prezidaantii Feederashiinii kubbaa miillaa adduunyaa FIFA Jiyaanii Infaantiinoo wajjin maryatanii walii galuu isaanii akka ibsan gabaasamee jira.


Ogeettii Suuraa Seenaa Namoota Taateewwan Addunyaa Irratti Mul’atan Keessatti Danqamanii Hojjettuu

Adriana Zehbraa-uskas gaazexeessituu suuraa ti. Naannoo addunyaa kanneen mul’atan taateewwan ijoo keessatti namoota danqamanii fi waa’ee hojii namoomaa suuraalee agarsiisan kaasti. Aaron Fedoor New York keessatti akkaataa isheen miira ofii ishee karaa dhugaa ta'een suuraa kaasuuf itti geggeeffamtuu fi barbaachisummaa naamusaa yeroo hojii hojjettu filattuu ilaalchisuun Adriyaanaa waliin dubbatee jira. “Mana barnootaa gaazixeessummaan seene. Yeroo mara nama seenaa hjojetu ta’uun barbaadan ture. Dhuma irratti gaazixeessituu suraa kaastu ta’uu hin filanne. Gaazxixeessummaa dhuma suraatu ofii na filate fakkaata,” jette.


Portoo Riikoo Deebisnee Ijaarra: Prezidaant Baaydin

Pirezidaantiin Amerikaa. Joo Baayidan miidhaa obomboleettii Fiyoonaa kan Porto Riikoo keessatti qaqqabe qorachuun, obomboleettii ji’a darbe mudateen booda lafa Amerikaa irratti midhaa dhaqqabeef,gargaarsa doolaara miiliyoona 60 ol akka kennamuu waadaa galaniiru. Baaydiin daawwannaa Wiixata kaleessaa magaalaa obomboleettiin akka hamaa tti miidhamte Paans keessatti gaggeessaniin, bulchiinsi isaanii Poortoo Riikoo deebisee ijaaruuf murannoo akka qabu waadaa galanii, balaa obomboleettii booda “doolarri waadaa galame hunda” akka argatan nan mirkaneessan jedhan. Isin waliin akka jirru Amerikaan guutuun akka isin waliin jirtu agarsiisuuf qaamaan as dhufne. Kunis waan kennamuu fudhattanii, bayyanachuun, deebitanii biyya ijaartan gochuuf isin waliin jirti. Waan isin barbaaddan hundumaa hojjachuu akka dandeenyu ofitti amantaa qaba. Bulchaa Porto Riikoos, Ani ofiikoo immoo odola kanaaf waadaa galeera jedhan Baaydiin. Masaraan mootummaa Waayit Haawus akka jedhetti, gargaarsii haaraan Doolaara miiliyoona 60 kun seera bu’uuraalee misoomaa paartilee Amerikaa lamaan bara darbe baase irraa kan argamu yoo ta’u, edeedaa fi dallaa lolaan akka hin yaanee ittisuu cimsuuf akkasumas raaga akeekkachiisa balaa lolaa bishaanii naannoo sanatti hundeessuuf kan oolu ta’uu ibsameera.


Yukreen Humnootii Raashaa Lafa Qabatan Gadhiisiisaan Jira Jetti

Humnootiin Yukireen Wiixata kaleessaa naannoo Kiirson kan kibba biyyattiitti argamtuu keessatti injifannoo dabalataa gonfataa jiru. kunis guyyoota darban keessa bu’aa Yukreen bahaa keessatti argatan irratti dabalata ta’e jira. Sababiin isaas lafa humnoonni Raashaa ji’oota dabran torbaaf weeraranii qabatan Yukreen deebiftee qabachuuf haleellaa Raashiyaa irratti gaggeessuuf dhiibaa jiru. Qondaaltonni Raashiyaan Kiirson keessatti muuddee akka jedhanti, waraanni Yukireen qubsuma tokko tokko deebisee qabachuu isaa kan ibsan yoo ta’u, Ministeerri Ittisaa Raashiyaa ammoo ''kutaalee taankii olaanaa fayyadamaniin, Yukireen ''gadi fageenya sarara ittisa keenyaa keessa seenuu dandeesse jechuun beeksisee jira. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskii haasaa halkanWiixata kaleessaa taasisaniin, waraanni Yukireen tarkaanfii fudhateen fuulduratti tarkaanfachaa jira jedhan. Kanas gad fageenyaan kan hin ibsiinee zeleenskin, raayyaan ittisa isaanii magaalota naannoo hedduutti argaman deebisee qabateera jedhan Dubbi himaan raayyaa ittisaa kan Raashiyaa amma iyyu akka jechaa jiranti, loltoonni Moskoo sarara ittisaa dursanii qopheessan qabatanii, miidhaa ibiddaa guddaa humnoota Yukreen irratti geessisuu itti fufaniiru jedhan. Kheerson naannolee afur torban darbe preezdaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin seeraan ala Raashaatti daballe jedhan keessaa tokko.


Raashaan kutaalee Yukreen Afur Kan Ofii Ishee Gochuuf Deemti

Raashaan kutaalee yukreen keessaa 4 ofitti dabaluu ishee guyyaa labsitee kabajuuf saganteeffatteetti, kokolaataan gargaarsa dhala namaa fe’anii turan magaaloota Zaprojiyaa fi Mikolaayv cinatti Raashaan haleelaman. Angawoonni akka jedhanti yoo xiqqaatenamnii 23 ajjeefamanii kanneen biroon 28 zaprojiyaa cinattikan mada;an yoo ta’u, Mikolaayiv keeessatti immo yoo xiqqaate 3 ajjeefamanii 12 mada’anii jiran. Konkolaattonni maatiwwan firrottana isaanii naannoo to’annaa jala jiru keessaa baraarsuuf adeema turan akka keessa jiran ibsamee jira. Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin labsii naannoolee Doneesk, Luhansk, Kiirsan fi Zaprojiyaa of keessatti hammate Jimaata har’a mallatteessuuf jiran namoonni hedduun akka seeraan alaatti ilaalan. Ayyaanni kun Moskoo keessatti konsartii fi hiriira gaggeeffamuun kan kabajamu ta’uu ibsameera. Pirezidaantiin Yukireen Volodymyr Zelenskyy deebii kanaaf kennaniin, Kamisa kaleessaa walgahii ariifachiisaa qondaaltota isaanii olaanoo hundaa akka gaggeeffamu gaafataniiru. Manni maree nageenyaa fi ittisa biyyoolessaa kan Yukireen Jimaata har’a walga’ii taa’a.Gama kaaniin biyyi Finlaand daangaa Raashaa waliin qabdu cuftee jirti. Barreessaan Muummichii tokkummaa Mootummootaa Antooniyoo Guteerees kutaaleen kun arfan akka kan Raashaa ta’anti labsuuf karoorfamuu isaa cimsinee balaaleffanna, kan seeraan alaa waan ta;eefis fudhatamas hin qabu jedhan.


Doniwwan Handaara Galaana Libiyaa To’atamuun Itti Fufuu Qaba: UN

Dooniiwwan handaara galaanaa Liibiyaa jiran kanneen biyya Afrikaa Kaabaa irraa godaantota seeraan alaa daddabarsan ykn daldala namaa irratti bobba’an jedhamanii shakkaman waggaa biraaf akka sakatta’aman golli naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa sagalee guutuun sagalee murteessee jira. Murteen Kamisa kaleessaa ragga’e kun hojiiwwan kontirobaandii Galaana Meditiraaniyaanii keessatti babal’achaa jiran dhaabuun barbaachisaa ta’uu irra deebi’ee mirkaneessa. Barreessaan dureen tokkummaa mootummootaa. Antonio Guterres gabaasa isaanii isa dhiyeenyaa irratti akka jedhanitti, galaanni Meditiraaniyaanii ammallee “karaa baqattootaa fi godaantota itti Awurooppaa ga’uuf yaalan balaa guddaa geessisan akka ta’eetti jira jedha. Godaantota Liibiyaaf caalaatti akka qubachiisanis gaafataniiru.


Raashaan Kutaalee Qaama Yukireen Afuriif Boor Beekamtii Kenniti

Raashaan Bakkewan Afur haalaa Hirree ofii ofiin Murteeffachuu ykn riferendamiidhaan Yuukreen irraa akka addaa baaha taasifteef sirna beekumsa kennuu jimaataa borii akka taasiftuu beeksiftee jiti. Dubbi himaan masaraa Kremiliin Dimitirii Peeskoov kamisa har’aa oduu gabastotaaf ibsa kennaniin sirnichaa irratti Prezidaanti biyyatii Vilaadimiir Puutin dabalatee hoggantoonni kutaalee afuranii warren vilaadimiir Putiiniin filataman akka argaman beeksisaniiru. Tarkaanfii Raashaan fudhatte kanna Yunaayitid Isteets fi biyyoottan Awurooppaa mormanii jiru. Chaansileeriin biyya Jermen Olaaf Shuulz kamisaa har’aa ibsaa kennaniin biyyi isaanii referedamii taasifamee kanaaf akka beekumsaa hin keninee prezidaantii Yuukreean Volodemiir Zelensikiifi ibsuu isaanii himaniiru. Itti gaafatamtuun dhimmaa presii masaraa Waayit Haawus Kaariin Jeen Piyeerii kaleessaa ibsaa oduu gabaastotaaf keenaniin tarkaanfichii akkaataa seeraa adduunyaatii fi chaartara mootummoota gamtoomaniitiin alaa waan ta’eef Yunaayitid Isteets bakeewwan sun akka qama Yukreen ta’anitti beektii jedhaniiru. Gamtaan Awurooppaa qoqqobbii diinagdee haar’aa Raashaa irraa kaa’udhaan mormii isaa akka agarsiisu prezidaantiin Komishiinii Awurooppaa Ursulaa Voon deer Liiyeen ibsanii jiru. Qoqqobiin diinagdee gamtaan Awurooppaa Raashaa irraatti dabarsuuf karoorfatee kun galii Raashaan gabaa awuurooppaa irra arggattuu Yuuroo Biiliyooni Torba kan ishee dhabsiisuudhaa jedhameeraa. Qoqqobichii biyyoottan miseensa gamtaa Awurooppaa ta’an hundaa keessatti kan hojii irra oolu ta’a jedhameeraa. kutaaleen Yuukreen irra addaan cituuf deeman Doonesk, Keerson, Lahaanisk, fi Zaporizizihaan lakkofsaa lammiilee yuukreen keessaa dhibeentaa 15 akka ta’an gabaasameeraa.


Filannoon Fakkeessaa Kutaalee Yukireen Afur Gara Raashiyaatti Kutuuf Geggeessame Fudhatama Hin Qabu Jetti Yunaayitid Isteetis

Mootummaan Yukireen fi michoonni isaa warra dhihaa filannoon geggeessame fakkeessaa dha jechuun fudhatama kan dhabsiisan sagalee kennuun aangoo Raashiyaan kutaalee Yukireen afur keessatti geggeessame kibxata har’aa cufamuuf jira. Dubbi himtuun White House Kaarin jaan-Piyeer gaazixeessotaaf kaleessa ibsa kennaniin ba’ii filannoo fakkeessaa uumamee beeksisame kamiinuu fudhatama dhabsiisuuf michoota keenya naannoo addunyaa cina ni dhaabanna jedhan. Bu’aa filannoo sobaa Raashiyaan beeksiftu kamiyyuu diduudhaaf michoota keenya addunyaa waliin dhaabbanna, jechuun itti gaafatamtuun pireesii Waayit Haawus Kaariin Jiin-Piyeer Wixata kaleessaa gaazexeessitootatti himaniiru Kan nuti gochaa jirru gama ilaaleen, michoota keenya waliin ta’uu dhaan yoo kutaalee kana Raashiyaatti makuun itti fufa ta’e, uggura dinagdee ariifataa fi itti dabalaa Raashiyaa rra kaa’uuf qophoofnee jirra jedhan Piyeer. Filannoon Jimaata darbe, naannoo Raashiyaan to’atte Luhansk fi Kherson akkasumas Doonetskii fi Zapriziyaa keessaa naannolee to’ataman keessatti jalqabame. Loltoonni Raashiyaa manaa mana irra deemanii lammiiwwan Yukireen sagalee akka kennan huuruu qawween ennaa dirqisiisan argamaniiru. Raashiyaa keessaa waamicha Putin loltoota waaman ilaalchisee mormiin guddaan ka’ee jira. Poolisiin Mooskoo fi daandilee ka biroo irratti kanneen mormiif hiriiran namoota dhibba hedduutti laka’aman to’annaa jala oolchaa jira.


Mormiin Iraan Keessatti Ka’e Addunyaa Walii Ga’aa Jira

Shamarreen Iraan Masha Amini to’annaa polisii Tehraan jala ituu jirtuu du’u ishee mormuun, lammiwwan biyyatti guyyoota walitti aanan 9ffaaf Dilbata kaleessaa galgalas daandilee irratti hiriiruun mormii dhageesisaa jiru. Mormitoonni kanneen biroon deggersa dubartoota Iraaniif qaban ibsuun, magaalaoota akka Ateens, Berliin, Braasas, Istaanbul, Madrid, Niiw York fi paaris akkasumas iddoo biraatti hiriiranii jiru. Mormiin kun jalqaba Fulbaana 17 kan umriin ishee 22 ta’e dubartiin Kurdootaa Aminiin sirni awwaalcha ishee yeroo gaggeeffameetti yoo ta’u, kunis polisiin eega qabamtee guyyaa tokko dursee hidhaa keessatti eega duutee booda.Hijaaba aguuggachuu diddee seera jabaa jiru cabsitee jedhamuun Fulbaana 13 to’annaa jala oolte. Maatiin ishee konkolaataa polisii keessatti reebicha irra ga’een sammuun ishee miidhame himannaa jedhu dhiyeessu.Polisiin garu himannaa kana soba jedhe. Kan isheen duuteef rakkoo onnee ishee mudateen hospitaala eega geeffamtee booda jedha. Mormii gaggeeffamaa jiru Kanaan namnii 41 ajjeefamuu Televiziyoonni mootummaa Iraan gabaasee jira.


Nukleera Gargaaramuu Yaadii Jedhu Dhaabachuu Qaba: Bliinkan

Prezidaantiin Raashaa Vlaadmiir Putiin abba biyyummaa biyya isaanii kabajsisuuf waan jiru mara nan gargaarama jechuun ibsa eega baasanii booda, Ministeerri haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliikan immo, Raashaan meeeshaa Nukleeraa walitti bu’iinsa Yukreen keessaaf gargaaramuuf wanni jechaa jirtu kana dhaabuu qabdi jedhan.Kanas Yunaaytid Isteetis ifattis ta’e dhunfaan Raashaaf ifa taasiftee jirti jedhan. Waan daafoon kanaa hordoofsisuuf deemu Raashaan nu irraa dhaga’uu qabdi, nu irraas baruun akkaan barbaachisaa dha kan jedhan Bliinkan kanas haala daran ifa ta’een ibsinee jirra jechuun Televiziyoona sii bii es(CBS) wakiin Dilbata kaleessaa galgala gaaffii fi deebii gaggeessan Bliinkan dubbatan. Meeshaa Nukleeraa gargaaramuun biyya itti gargaaramteef daafoo hamaa qaba biyyoota kanneen biroo hedduufis jedhan Bliinkan. Torban dabree putiin waraana biyyatti eeggataa turan kuma 300f waamicha dhiyeessuun duula baatii 7 itti fufee jiru akka gargaaran gaafachuu fi meeshaa Nukleeraa gargaaramuu malla jechuu isaanii booda deebiin Amerikaa kun dhaga’ame. Wraanni Raashaa duubatti deebi’uun Humnootiin Yukreen biyyatto Kaaba bahaa keessatti lafa Raashaan qabattee turte, deebisanii eega to’atanii booda, Putiin waraana isaaniif waamicha dhiyeessan. Ministriin ittisaa kan Briteen wiixata har’a akka jedhutti, looltonni waamichii dhiyaateef maadheelee waraanaa dhaqqabii jalqabanii jiru. Garu Raashaan waraana kanaaf leenjii kennuuf, rakkoo bulchiinsaa fi loojastikaa qabdi jedha.


Naannoo Yukireen Raashiyaan To’atte Keessatti Referendemii Geggeessuuf Sagalee Kennuun Jalqabame

Kan Raashiyaan qopheessite refarandamiin namoonni qaama Raashiyaa ta’uu barbaadan gaafatu naannolee Yukireen to’atte jitu keessaa jalqabee jira. Sagaleen kennamu kun Jimaata har’aa naannolee Luhansk, Kherson fi kan gar-tokkoon Raashiyaan to’attu Zaporizhzhia fi Donetsk keessatti eegale jira. Sagalee kennuu kun, Raashiyaan naannolee kana ofitti makamuuf karaa ittiin sababa ta’uu danda’u bal’inaan kan ilaalamu yoo ta’u, biyyoota gama dhihaatiin bal’inaan balaaleffatamaa tureera. Dhaabbanni Nageenyaa fi Tumsa Awurooppaa rifarandamii gaggeeffamaa jiru seeraan ala ta’uu ibseera. Filannoo ykn rifarandawaan naannoo Yukireen irratti gaggeeffamu kamiyyuu seera biyyoolessaa fi ulaagaalee sadarkaa addunyaa eeguun qaamolee seera qabeessa ta’aniin qofa labsuu fi gaggeeffamuu danda’a,” jechuun Dhaabbanni Nageenyaa fi Tumsa Awurooppaa ibsa baaseen ibseera. Kanaaf referendamiin karoorfame seeraan ala ta’a. Sagaleen Jimaata har’aa kennamu pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin Yukireen keessatti “hojii waraanaa addaa” taasisaniif loltoota dabalataa kuma 300 bobbaasuuf akka yaadan beeksisuu isaanii hordofee ti.


Booying Xayyaara 737 MAX Jedhamu Ilaalchisee Ragaa Dogoggorsaa Kenne Jechuun Doolaara Miliyoona 200 Adabame

Kampaniin aviyeeshinii guddichi waa’ee nageenya xayyaara 737 MAX jedhamu ilaalchisee ragaa dogoggorsaa kenne iraan kan ka’e angawoonni naga eegumsaa yunaayitid Isteetis Booyingiin doolaara miliyoona $200 akka adabamu murteessee jira. Booyingiin seera nageenyaa Yunaayitid Isteetis kan farra seera faallessuu maal na dhibdee dhaan cabse jechuun himannaa irratti dhiyaate furuuf adaba itti murame simateera jechuu dhaan komiishinni nageenyaa ibsa baaseen beeksisee, kampanichii fi hoogganni isaa lubbuu namaa irra bu’aa argachuu filatan jedhee jira. Itti gaafatamaa gameessi duraanii kan Booying Deenis Muilenberg himannaa dhiyaatee furuuf doolaara miliyoona $1 baasuuf walii galaniiru. Onkoloolessa bara 2018 xayyaara Indooneeshiyaa fi Sadaasa bara 2019 xayyaara daandii balalii Itiyoopiyaa irra ga’etti aansee aansee ti dhimma xayyaara MAX jedhamuutiin adabi kun Booyingii irra kan kaa’ame. Balaan xayyaaraa dhaqqabe lamaan lubbuu 350 galaafate.


Prezidaantiin Yunaayitid Iteetsis Yaa’ii Tokummaa Mootummootaa Irratti Prezidaantii Raashiyaa Jabeessanii Balaalefatan

Yaa’ii dhaabbataa mootummoota gamtoomanii marsaa 77ffaa irraatti haasaa kan godhan Prezidaantiin Yunaayitid isteets Joo Baayiden irra caalaan xiyyeeffanaa isaanii mootummaa Raashaa balaaleffachuu irrati akka ta’ee beekamee jira. Baayiden haasaa waa’ee Raashaa irratti taasisaniin Prezidaantiin Raashaa Viladimiir Putiin walwaraansichaa babaldhisaa deemuu isaanii fi meeshaa nuukleeraa fayyadamanii haaloo bahu akka danda’an dubbachuu isaanii tuquudhaan qeeqanii jiru. Prezidaant Baayiden Itti dabaluudhaans, “Ifatti haa dubbannu. Mana mare nageenyaa mootummoota gamtoomaniitti miseensaa dhaabataa biyyi ta’ee olla isaa weeraree, kaartaa adduunyaa irraa baleesuudhaaf yaalaa jira.” Jedahnii jiru. Kutaalee yuukreeniin jala turaniif yeroo amma Raashaadhaan qabamanii jiran lamma Luhaaniski fi Dooneski keessatti sochii sagaleedhaan hiree ofii ofiin murteessuu ( rifireendemii) gochuun “waan leeyyaasisaadha”jechudhaan prezidaant Baayiden ibsanii jiru. Prezidaant Baayiden haasaa isaanii kana keessatti, waa’ee biyyoottan Afrikaa fi Laatiin Amerikaa akkasaumas Kaariibiyaa mana maree nageenyaa mootumootaa gamtomanii keessaatti teessoo argachuu danda’uu irratti, waa’ee wabii midhaan nyaataa, akkasumas wa’ee dhukuba EDSI, dhukuba sombaa fi Busaa ittisuu danda’amu irratti haasaa taasisuun isaanii fi gargaarsaa yunaayitid Isteets wabii midhaan Nyaataa mirkaneesuudhaaf gochaa jirtu irratti ibsaa kennuun isaanii beekameera.


Ministeeronni Gamtaa Awurooppaa “Gargaarsaa Dabalataa Yukreeniif Kennuu Qabna” Jedhan

Erga Prezidaantiin Raashaa Viladimiir Puutin umna waraanaa idilee hin taanee kuma 300 akka waaman beeksisanii booda ministeeroonni dhimmaa alaa boyyootan gamtaa Awurooppaa akkaataa waraanaa Yuukreeniif gargaarsa dabalataa kennuun danada’amuu irratti marii taasisanii jiru. Itti gaafatamaan dhimmaa imaammata alaa gamtaa Awurooppaa Joseef Booreel Roobii kaleessaa galgala bakkaa yaa’iin mootummoota gamtoomanii itti tasifamaa jiru Niwu Yoork Keessaatti oduu gabaastotaaf ibsa kennanii jiru. Joseef Booreel ibsaa isaanii kana keessatti, menisteeronni dhimmaa alaa biyoottan Awurooppaa akkaataa meeshaa waraanaatiin yuukreeniin gargaaruu danda’anuu fi qoqqobii diinagdee haaraa Raashaa irra kaa’uu danda’an irratti maryachuu isaanii ibsani jitu. Waamichaa mootummaan Raashaa umna waraanaa idilee hin taaneef taasise akka qophii weerara haaraa Yuukreen irratti taasifamuuf ta’eetti kan fudhatan Joseef Booreel “biyyii Yuukreen akka walabummaa ishee fi birmadummaa daagaa isheetiif falmachuu dandeesuutti waan dandeenyee hundaanuu biraa dhaabachuu qabna” jechuun isaanii gabaasameeraa.  Gareen biyyootaan lixaa Rashaa dadhabsiisuudhaa fi barbadeesuudhaaf sarara hundaa darbaa akka jiran kan dubbatan Prezidaantin Raashaa Vilaadimiir Putiin, biyya isaanii fi ummata isaanii badinsa irraa baraaruudhaaf tarkaanfii barbaachisaa ta’e kamiinuu fudhachuu akka danda’n dhaadhatani jiru.


Mootummaan Raashaa Waraanaa Idilee Hin Taaneef Waamichaa Dhiheesse

Waraanni Yuukreen kaaba biyyatti keessatii laffa waraana Raashaatiin jalaa qabamee ture deebiisee fudhachaa jiraachuun isaa yemmuu gabaasamaa jiruu kannatti, prezidaantiin Raashaa Vilaadimiir Putiin Roobii har’aa ibsaa kennaniin umnii waraanaa idilee hin taane gamtokkeen isaa akka garaa waraannaatii socho’u beekisisanii jiru. Ministirrii Ittisaa mootummaa Raashaa Sergee Shoo’iguu waranaa idilee hin tanee kumaa 300 waamuudhaaf akka barbaadan erga ibsanii boodaa kan haasaa taasisan Prezidaantiin Biyyatii “ birmadummaa biyya keenyaa fi daangawwan wallaba ta’an eeguudhaaf yaadaa ministeera Ittisaatiif Jeeneraalootaa nan degeraa” jedhanii jiru. Lola erga jalqabamee Ji’a torbaa lakkoofsise Kanaan waraanii Raashaa Kutaalee biyya Yuukreen Luhaaniskii fi Doonetsikiin guutumaatii qabachuun isaanii kan beekamuu yemuu ta’uu, hoggantoonii garee kutaalee biyyaa kana lamman Yuukreen irraa fotroqsuu barbaadanii akka jedhanitii kutaalee lamman keessatii sagaleen hiree ofii ofiin murteeffachuu ykn Riferendamiin akka kennamu ibsaanii jiru. Jiraattonni Kutaalee lamman Afaan Raashaa dubbatan kun Raashaa ti makamuu irratti sagalee kennuu danda’uu tilmaamni jedhu jiraachuun isaa gabaasameera.


Niiw Yoork Gumii Sadarkaa Addunyaa Keessummeessaa Jirti

Gumiin walii galaa kan Tokkummaa mootummootaa har’a magaala Niiw Yoork keessatti jalqabamee jira. Biyyoota 193 kan bakka bu’an hogganoonnii fi aangawoonni sadarkaa olaanaa irratti argamuun, rakkoo addunyaa mudatee fi haala yeroo kanneen biroo irratti torban tokkoof mari’achuuf jiru. Prezidaantiin Yunaaytid Isteetis Joo Baaydiin Robii borii gumii walii galaa kana irratti haasawaa dhageesisuuf kan jiran yoo ta’u, Amerikaan addunyaa irratti ar nyaataa argamsisuuf yaalii goote akkasumas, addunyaa irraa dhukkuuba Edsii fi dhukkuuboota ka biroo bifa weeraraan mudataniif maallaqa addunyaa biraa barbaadamu garu aankaaknaan Amerikaan guutuuf yaalii biyyi isaanii goote irratti dubbachuuf jiru. Tokkummaa mootummootaatti Ambaasaaddarri Yunaaytid Isteetis Lindaa Toomaas Griinfild jimaata dabree akka jedhanti, hogganoonni addunyaa waa’ee Yukreeen callinsaan hin ilaaluu, ta’uus walgahichii dhimma Kana qofa irratti dubbata jechuu miti jedhan.


Raashaan Naanoo Warshaa Nukleeraa Yukreen Ka Biraa Haleelte: Yukreen

Raashaan haleellaa misaa’eelaa warshaa nukuuleera kan sadarkaa lammaffaa isa yukreen gama dhiyaa jiru cina rukutuu isaa hojjataan warshaa Sanaa wiixata har’a ibsan. Kaampaaniin humna Nukleer maddisisuu kan Yukreen Ibsa baaseen, warshaa Nukleeraa sana irraa fageenya meetra 300 kan haleelee yoo ta’u garu, meshaa sochii warshaa Nukleera to’atu hin miine.Haleellaan Raashaan gaggeesite Gamoo naannoo sana turan barbadeessuu isaa Kaampaanichi ibsee jira. Prezidaantiin Yukreen Valodmiir Zileniskii, haleellaa warshaa nukleeraa biyya isaanii isa sadarkaa lammaffaa irratti gaggeeffame kana ilaalchisee deebii kennaniin, Raashaan addunyaa guutuu balaaf saaxilaa jirti, kanaaf yeroon ituu hin darbiin dura dhaabuu danda’uu qabna jedhan. Warshaan Nukleeraa Guddichi kan Yukreen Zaprojiyaa keessatti kanaa argamu yoo ta’u, erga jalqaba baatii Fulbaanaa kanaa kaasee cufameera. Kunis haleellaa gaggeeffamuuf Raashaa fi Yukreen walii isaanii himataa waan turaniif jecha ta’uun beekamee jira,\. Prezidaantiin Yunaaytid Istees Joo Baaydiin Televiziyoona CBS jedhamu waliin Dilbata kaleessaa galgala gaaffii fi deebii gaggeessaniin, Amerikaa fi michoota kanneen biroo biraa deggersa kennamuun, akkasumas gootummaa fi murannoo jabaa uummata Yukreen qabu ittidabalamee, waraana Kanaan Yukreen hin injiifatamtuu jedhan.


Sirnii Awwaalcha Mootittii Elizabeet Lammaffaa Har’a Gaggeeffame

Haala sirnaawaa ta’een bakka seena qabeessa ta’e Weest ministeer Abbey jedhamu keessatti kan gaggeeffamee yoo ta’u reeffii mootitti Robii dabree kaasee galma west minister keessa ka’amee uummanni kuma kurna hedduun hiriiruun kabajaa qabaniif ibsuun bira dabraa turan. Prezidaant Joo Baaydin fi haadha warraa isaanii dabalatee, namoonni kabajamoon addunyaa gara Londoon ti imaluun sirna awwaalcha har’a irratti argaman.Namoonnii kuma lama caalaan afeeramanii jitran. Prezidaantoonni mootummoota Itiyoophiyaa, Jorjiyaa fi Gaanaa Dilbata kaleessaa Londoon keessa kan jiru fi Laankaastar House jedhamutti argamuun gadda itti dhaga’amee galmee qohaa’ee irratti barreessuun mallatteessauun ibsanii jiru. Prezidaantiin Itiyoophiyaa Saahle warq Zawdee, mootittiin dubartii jabduu hoggana sadarkaa guddaa irra turan ittiin jedhan.


Yaa’iin Waliigalaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii (UNGA) Maali?

Baatii Fulbaanaa yeroo hunda hoggantoonni naannoo addunyaa irraa gumii waggaaf jecha gara waajjira haadhoo tokkummaa mootummootaa dhufu. Garuu UNGA ykn gumiin walii gala kan tokkummaa mootummootaa maali? fi mariin waggaa waggaan geggeessamumaaliif akkas barbaachisaa ta’e?


Maatiin Taphattuu Kubbaa Kichoo Raashyaa Keessatti Hidhamtee Baayiden Waliin Wal Arguuf Jiru

Pirezidaanti Joo Baayidan Jimaata har’aa maatii taphattuu kubbaa kichoo beekamtuu kan Britnii Graayner fi hoji gaggeessaa dhaabbilee nageenya Michigan Pool Whelan waliin Waayit Haawusitti wal arguuf karoorfataniiru, isaan lamaan ammallee Raashiyaa keessatti hidhamaniiru. Walgahiin kun Baayidinii fi maatii gidduutti qaamaan wal arguuf kan jalqabaa yoo ta’u, bulchiinsi kun lammiileen Ameerikaa lamaan akka gad hiifaman gochuuf carraaqqii itti fufiinsa qabu garuu hanga ammaatti hin milkoofne geggeessaa ennaa jirutti ta’uun ibsameera. Bulchiinsi kun baatii Adoolessaa keessa akka jedhetti gara biyyaatti akka galan ''yaada guddaa'' dhiheessee jira, garuu Raashiyaan hanga ammaatti Yunaayitid Isteetis waliin walii hin galin jirti.


Jilli Kongireesii Yunaayitid Isteetis Kan Dhiyeenyaa Deggersa Taayiwaan Taasisamu Irra DeebinMirkaneesse

Gareen seera tumtoota Yunaayitid Isteeits ka paartiilee lamaanii jalqaba baatii kanaa pirezidaantii Taayiwaan Tsai Ing-wen waliin kan wal argan yoo ta’u, kunis Chaayinaa waliin waldhabdeen cimaan ennaa uumamett Kongireesii Yunaayitid Isteetis biraa odolattii kanaaf deeggarsa taasise isa boodanaa agarsiisa. Odu gabaastuun VOA Katherine Gypson miseensota jila kanaa waliin waa’ee nageeny Yunaayitid Isteetisii fi deeggarsa dinagdee Taayiwaan ijaalchisee mariisistee jirti. Jilli Kongireesii paartiilee lamaanii doorsisa Chaayinaa irraa dhufuun walqabatee hariiroo gadi fagoo akka qabaatu gaafachaa jiraachuun deeggarsa Taayiwaan haaromfame ka biroo ti. Daawwannaan dhiyeenyaa kun imala seena qabeessa Naansii Peloosiitti aansee ti. Kunis waggoota 25 keessatti afaan yaa’ii mana mareen daawwannaa geggeessame isa jalqabaa ture. Miseensi jiloota sanaa tokko VOAf akka himanitti adeemsi Yunaatid Isteetis yeroon itti jijjiiramu amma jedhan. Bulchiinsi Baayiden gurgurtaa meeshaa waraanaaf kan oolu doolaara Biliyoona $1.1 torban darbe Taayiwaaniif kan raggaasise yoo ta’u, kunis Chaayinaa biraa battala mormii dhaqqabsiisee jira. Bulchiinsi Baayidan torban darbe Taayiwaanitti meeshaa waraanaa doolaara biiliyoona 1.1 akka gurguramu raggaasiseera – kunis Chaayinaa irraa balaaleffannaa saffisaa argamsiiseera.


Uummati Kumaatamatti Laka’amu Mootittii Briteeniif Kabajaa Qabu Ibsuuf Jecha London Keessatti Wal Ga’e

Namoonni kumaatamaan laka’aman galma Westminister keessatti argamuu dhaan mootitttii Briteen Elizaabeeth 2ffaaf kabajaa qaban isa xumuraa mul’isuuf jecha London keessa hiriiruu itti fufaniiru. Hiriirri jiru toorri isaa riqicha Tower darbee km ja’a dheerata. As dhufnee Mootittii dhaaf kabajaa qabnu mul’isuun nuyiif barbaachisaa dha. Jechuun koo mootittii bara jireenya keenyaa guutuu isaan beekna. Isaan waliin guddanne. Nuyiif akka akkawoo ti. Kanaaf as dhufuun barbaachisaa dha jedheen yaada. Kan nama ajaa’ibu namoota hedduu ganama kana asitti argamuu isaanii ti. Martinuu dhaabatanii obsaan calliinsaan toora isaanii eeggachuun nama ajaa’iba. Kanneen gadda isaanii ibsuuf argaman kun reeffa Mootittii Elizaabeet dura daawwatanii darbuuf kan dhaabatan hin fakkaatan. Birtteen keessaa uummanni hedduun kan isaan beeku kan du’aan boqotan reeffi mootittii Elizaabet Hanga Wixata sirni awwaalchaa isaanii raawwatamutti mana mootummaa keessa tura.


Prezidaant Baayiden Gumiin Tokkummaa White Housitti Qopheessan Irratti Hookkara Jibbiinsa Irratti Hundaa’e Balaaleffatan

Wal ga’ii kamisa kaleessaa White House-tti geggeessame hookkara jibbiinsa irratti hundaa’etti duuluu irratti kan fuuleffate yoo ta’u prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden ol aantummaa warreen adii balaaleffachuu dhaan biyyattiin qaama siyaasa ishee summaa’aa irra akka aantu yaadachiisaniiru. Qeeqxonni Baayiden wal dhibdee kan uumu isaanuma jedhan jechuu dha gabaasi Paatsii Widaaksuwaaraa White House irraa ergame. Hiriirri ol aantota warreen adee bara 2017 Charletsviil VA keessatti geggeessame ilaalchisee prezidaan Joo Baayiden mormii hiriirtota sanaa irratti ajjeechaa raawwatame ennaa gumii “wal taaanee haa dhaabannu” jedhu qopheessanitti yaadachiisaniiru. Warreen ol aantummaa adii leellisan dhuma irratti hin injifatani. Kanaaf summii fi jeequmsi akkasii seenaa bara keenyaa ta’uu hin danda’u. Waayit Haawus akka jedhetti sagantichi hawaasa haleellaa jibba irratti hundaa’e keessa darban ni kabaja, dhukaasa jumlaa mana sagadaa Siik Wiiskaansin keessatti bara 2012tti raawwatame dab alatee; mana bashannanaa halkanii saala walfakkaataa Filooriidaa irratti bara 2016; raawwatame, suuqii bareedinaa warra Eeshiyaa Joorjiyaa keessatti bara 2021tti; suuqii guddaa Teeksaas keessatti bara 2019tti, haleellaa warreen Ispaanishii irratti qiyyaaffate fi jalqaba bara kanaa suuqii guddaa Niiw Yoorkitti argamu keessatti namoota Gurraacha irratti haleellaan fuuleffate geggeessameera. Ragaan FBI akka agarsiisutti waggoota dhiyoo asitti yakki jibbiinsaa dabalaa dhufeera. Muddama weerara vaayirasichaa waliin walqabatee fi haasaa jibbiinsa siyaasaa dabalatee haleellaalee hedduun akka dabalan gumaachaniiru, . Sun waggoota jahan darbaniif waan guddaa ture, bakka namoonni siyaasaa gurguddoon waan warra olaantummaa warra adii fi warra gara jabeeyyii biroo jedhan waliin guutummaatti jecha walsimu yeroo dubbatan dhageenya jedhan. Qorannoon Economist—YouGov jedhamuun gaggeeffame akka agarsiisutti lammiiwwan Ameerikaa dhibba irraa 66% jalqaba bara 2021 irraa eegalee qoqqoodinsi siyaasaa biyya kanaa hammaateera jedhanii amanu, dhibba irraa harki 62 immoo waggoota dhufan keessatti qoqqoodinsi siyaasaa akka dabalu eegu.


Sagaantaa Yaa’ii Mootumootaa Gamtoomanii Jijjiramuu Akka Malu Ibsame

Sirna awwaalcha mootitti Elizaabeex Lammaffaa issa Fulbaanaa 19 bara 2022 raawwatmuun walqabatee yaa’ii mootummoota gamtoomanii marsaa 77ffaan irratti karoorrii hoggantoonii biyootaa haasaa itti taasisan jijjiramuu akka danda’uu ibsamaa jiraa. Walgahii Fulbaana 13 jalqabee amma fulbaana 27 bara 2022 dhimmootaa adda adda irraatti, sadarkaa adda addaatti marayatuu kana irratti Fulbaanni 20 bara 2022 hoggantoonii olaanoon biyyootaa guyaa irratti hirmaachuu jalqabanuudha. Karaa biraatiin hoogantoonni biyootaa hedduun sirna awwalacha mootiitti Ingilaand irratti waan argamanu fi Londonii ka’anii yemuu Niwu Yoorkitti Imalan qindeessa balalii xiyyaaraa dabalatee rakkinni loojestikaa muudaachuu akka dand’u ibsamee jiraa. Kanaafuu tartiibnii hoggantoonni biyoottanii haasaa itti taasisan fi walgahiin adda addaa jijjiramuu akka danda’an margaareet Beeshir Niwu yoork irraa gabaasete jirti. Yaa’iin baraa kan taasifamu yeroo balaa guddaa keessa jirrutti kan jedhan barreesaan muummee mootumoota gamtoomanii Antoniyoo Guterees , “adduunyaan wal waraansaan barbadaa’a jirti, rakkina haala qileensaa keessaa galtee jirti, soda jibbiinsaa, leeyyoo iyyummaa, beelaa fi dhabiinsaa walqixxummaa keesaa jirti” jechuun isaanii gabaasameera. Yaa’ii kana irratii wa’een wal waraansaa Raashaa fi Yuukreen, keessuumaa waa’een dhaabbata Nukleeraa Zaporiziziyaa, waa’een haala jijjirama qileensaa ijoo dubbii isa duraa akka ta’u beekamee jiraa. Tibbana biyyaa lolaa roobaatiin miidhamaa jirtuu kan daawatanii deebi’an Antoniiyoo Guterees hooggantoonii biyyootaa dhimmaa jijjirama qileensaa ajandaa isaanii issa jalqabaa akka taasisan dubachuun isaanii ibsameera. Yaa’iii ergaa bara 2020 ti as yeroo jalqabaatiif hoggantoonii biyyaa heeduun qaamaa irratii hirmaatuu jedhamee kan irratti prezidaantii yunaayitid isteets Joo Baayiideen walgahii waa’ee wabii nyaataa adduunyaa hogganu jedhamee eegama. Yaa’ii kana irratti Prezidaantiin Raashaa Vilaadimiir Puutiin akka hin argamnee kan mirkanaa’ee yemuu ta’u, Prezidaantiin Yuukreen Volodimir Zeleniskii argamuu fi dhiisuun isaanii addan hin bane.


Duutii Sababa Koovid 19’n Dhaqqabu Xiqqaachaa Jira Jedhame

Lakkoofsii namoottan dhibee Kooviidn du’ani yeroo kamiinuu caalaa torban kana keessaa gadi bu’ee arrgamuu isaa daarikteeraa dhaabataa Fayya aduunyaa waabeffachuudhaan maddi oduu Rooyiters gabaasee jiraa. Daarekteerii WHO doktoor Tewodiroos Adihaanoom Roobii kaleesaa ibssa kenna keessaatti adduunyaa Kooviidiin dhaabuudhaaf haala garii keessaa jirachuu baatus xumurii isaa garuu mulachaa jiraa jedhanii jiru. Akka gabaasaa torbanii kan WHO ti torbana kana adduunyaa irratti lakkoofsii namoottan Kooviidiin du’anii dhibeentaa 22 gadi bu’ee jiraa. Torban tokko keessatti sadarkaa adduunyaatti namoottan dhibee kanaa du’an kuma 11 jedhameeraa. Kun ittu kanaa jiruu biyyii Kooriyaa kaabaa duulaa talaallii jalqabuuf murteesuu ishee yeroo jalqabaatiif ifaa gochuun ishee gabaasamera. Prezidaantiin biyyatti Kim Joong Un ji’a sadaasaa dhufu keessaa duullii talaalii akka taasifamuu danda’u haasaa torban darbee taasisan keessatti akka ibsan himameeraa. Kooriyaan kaabaa talaallichaa eessaa akka arggatte, issa kamiin akka fudhatte, doozii meeqaa akka fayyadamtuu wantii beeksifte hin jiru. Adduunyaa irratti biyyoottan amma ammaatti talaalli Koviid ittu hin jalqabin jiran Kooriyaa kaabaa fi Eritiriyaa qofaa ta’uun isaanii gabaasameera.


Reeffi Mootitti Eelizaabeex Lammaffa  London Boqotee Jira

Sirnii geggeesaa dhumaa mootitti Biriiteen Eelizaabeex Lammafaa bakka reenfii isaanii kaa’ame jiru galma Weestminstir isa magaalaa London keessatti argamutti taasifamaa jira. Sirna guyoottan Afuriif galmichaa keessaa turu kana irratti namootaa kuma dhibbatti lakkawaman geeggesaadhaaf akka argaman ibsameera. Wagga torbaatamaaf mootitti Birteen ta’uudhaan kan bulchaa turaan Eelzaabeex Lammfaan umurii isaanii wagga 96 ti Fulbaana 8 bara 2022 boqochuun isaan ni beekama. Sirnii awwaalchaa isaan wixataa dhufu Fulbaanaa 19 bara 2022 kan raawwatu yemmuu ta’u Prezidaantii yunaayitid Isteets dabalatee hoggantoonni fi bakka bu’onni biyyoottan adda addaa irratti ni hirmaatuu jedhamee eegama.


Lolaan Roobaa Lammiiwan Paakistaan Gara Kuma Tokkoo fi Walakkaa Galaafate

Rooba cimaa paakistaaniin muudateen balaan lolaa bishanii qaqqabe amma wixata dheengaddaatti lubbuu namootaa kuma 1481 kan galafatee yemuu ta’uu namonii 54 biroo rakkin roobaan walqabateen du’uun isaanii beekameera. Balaan lolaa kun amma amaatii lammiilee biyyatti miiliyoonii 33 ta’an miidhee jira. Akka haanga’oonii fayya biyyatti ibsaa jiranti dhukuba dangii dabalatee dhukuboonii lolaa bishaaniitiin walqabaten namoottan kumaatam,an laakaawaman kan dhukubsatan yoo ta’u, roobnii itti fufee jiru namoottan qe’ee isaanii irraa buqqa’an akka garaa qe’ee isaaniitti dafanii hin deebine taasisuu danda’a jechuudhaan haanga’onni biyyatti akka sodaa qaban gabaasamee jira.