Prezidaantiin Sudan Gumii Riyaad Kan Traamp Hirmaatan Irratti Hin Argaman

Prezidaantiin Sudan Omar al-Bashir gumii Riyaadtti geggeessamu kan prezidaantiin US Donald Tramp irratti hirmaatan irrattti kan hin argamne ta’uu ibsuu dhaan hariiroo Ameerikaa fi Sudaan gidduu jiru miidhuu hin fedhu jedhan. Ministeerri odeeffannoo Ahmed Bilal akka jedhanitti Kaartuum Bashir mana murtii yakka qoratu kan addunyaan himatamuu waan quba qabuuf jecha sun immoo prezidaantii US waliin wal arguuf rakkisaa itti ta’a jedhan. Haall jprezidaantichi waltajjii hawaasa addunyaa irratti argamuu himannaa ICC waliin hidhata waan qabaatuuf sun waa qaanesssaa waan ta’eef haala jiru wal xaxaa taasisuu hin feenu jechuu dhaan VOA sagantaa South Sudan in Focus jedhuuf ibsaniiru. Bilal akka jedhanitti uggura yoo Bashir waliin wal argan uggura US bara 1997 keessa Sudan irra keesse kaasu jedhamee kan abdatamu Trumpf rakkisaa ta’uu mala. Mormitoota gamasi jiraniif carraa kennee uggura sana kaasoof danqaa uumuu danda’a jedhan Bilal. Sudan har’a ganama ture Bashir kan prezidaant Trump mul’ata naga qabeessa waa’ee Islaamaa qabaachuu isaanii abdatan ilaalchisee haasaa dhageessisan gumii Amerikaa fi Araboota irratti akka hin argamne kan labsite.


Humnootiin Sudaan KIbbaa Siivilota 114 Galaafatan: Tokkummaa Mootummootaa

Adoolessa bara 2016 fi amajjii bara 2017 gidduu yeroo jiru keessa humnoonni mootummaa Sudaan kibbaa deggeran yoo xiqqaate Siivilota 114 kanneen magaalaa Yei keessaa galaafachuu isaanii gabaasi tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Gabaasi kutaa mirga namaa kan gurmuu tokkummaa mootummootaa Sudaan Kibbaa fi waajjira mirga namaa kan tokkummaa mootmmootaa kun ifa kan ta’e jimaata har’aa ti. Akka gabaasa sanaatti siivilota utuu adda hin basin itti dhukaasuun ajjeesuu, saamicha fi qabeenyaa siivilotaa saamuu akkasumas dubartootaa fi durboota irratti yakka humnaan gudeeddiitu raawwatama. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti yakkawwan kun yakka waraanaa ykn yakka farra namoomaatti waan laka’amuuf qorannaa itti dabalaa barbaachisa. Gabaasi sun akka jedhutti lolli sun kan ka’e humnootiin deggertoota mootummaa salva kiir ennaa isaan Riek Machar adamsanitti ture. Yein warra kaan irra magaalaa naga qabeettii yo taatu uummata kuma 200 fi hanga kuma 300 gosoota adda addaa irraa ta’antu keessa jiraatu. Hookkarri ka’e garuu gosoota kana gidduutti adda addummaa uumee jira jedha gabaasi Tokkummaa mootummootaa.


Biyya hedduutti walabummaa amantii ummata isaanii dhiibuutti jira

Koomishiinii walabummaa Amantii Amerikaa sadarkaa addunyaa International Religious Freedom baruma baraan akka walabummaan amantii itti deemtu irratti gabaasa baasa. Koomishiinii kun waan ganna 20 keesatti takkuma hin jedhin jedhee gabaasa baase. Bulchinsaa fi seerii Raashiyaan biyyaan bulchitu jalaa haga gubbaatti mirga namaa dhiibaa,seera mana murtii malee nama hiisisaa, akkii biyyitii tun namaan bulchuutti jirtu nama yaaddessitu jedha Koomishiinii kun. Maark Daanihlee Koomishiina dhaaba eegumsa amantii Amerikaa sadarkaa addunayati. “Wannii qaraa ka pirezidaantiin USA diidessee mootummaa Raashiyaatiin jechuu male garii walabummaan amantii itti deemuutti jirtu waan nama yaaddessaati. Yaaddoon tun seera qofaa mitii akkii ariifatanii ittiin hojjachuutti jiraniiyyuu murtii teenna dhibuutti jirti” Manii murtii walii galaa Raashiyaa amantiin Jihoovaa ta dhaaba biyya nagaa dhowwuuti jarii kun waan harkaa qabu cufaa mootummaatti haa kennuu jedhee ganna dabre keessaa dubbii mure. “Isan warra biyya nagaa dhowwu namaan jechuun dhugumaanuu waan maqaa namaa yakkaati. Jovohaava witnessiin iin akkana jechuu hin malle.Lafa 240 keessa jirra.” Akka jecha Roobert Waarenitti Raashiyaa keessaa amantoota Johoovaa 175,000 jira. Eegii Raashiyaan Johoovan amanti biyya nagaa dhoortu jette marsaa interneetii isaaniillee cufanii kitaaba Johaavaallee Raashiyaa dhfuu dhowwan. Motummaan Eeritaalleen dhaabbilee amantii guddoo rakkisuutti jira.Eeritaatti amantiif jedhanii nama dhaananii nama gaargalchanii, seera malee haga fedhan nama hidhan,maqaa amantiitiin walti bahuu nama dhowwan. Amantii nama keessaa seenanii waan fedhan nama tolchan.Keessattu amantooti wangalaa, ka Johoovaa fi Pentekostaal faatii warra tanaan rakkisan. Mootummaan amatii Orotodoksifi ta musliimaallee akkanuma rakkisuutti jira. Koomishiinii walabummaa amatnii damee minsitera haajaa alaa Amerikaa jala jiru kun bara 2004 jalqabee Eeritraan biyya namii amantii fedhe qabaachuuf guddoo itti rakkatu jehdee gabbaase. Biyya C-A-R-keessalleetti inamii gama amantiitiin rakko guddoo keessa jira. Achitti ammoo namatti maqaa amantiitiin wal hadha.Lola amantii kiristaanaa fi musliimaa nama hedduu fixe. Lola amantii walii jibbee wal hadhu kanaan nama kuma hedduutti Masjida C-A-R magaalaa Banguusawutti baqate.Jarii kun milishoota Kiristaanaa ta Musliimaa fi hojjattoota Tokkummaa Mootummootaallee fixu kana baqate. Maynaamaaritti ammoo hujii mootummaan fi amalii gosa tokko nama jibbisiisu fidaniin amantoota Musliima Rohingya biyyaa baachiise. Kiristaanii biyya sunii diidessee waan amantii ufii dubbachuu dhowwan haga tokko giddeessanii amantii Budaahisim fudhachiisan.Mootummaan ammoo tana cufaa hin mormata. Paakistaanitti ammoo koomishiinii kun akka seerii nama maqaa waaqaa xureesse adabsiifu hafu fedha.Maan jennaan kun keeyyata 18essoo Tokkummaan Mootummootaa mirga ilmaan namaa addunyaa abbaa waan fedhe jechuu dandahaa jedhuun ala. Koomishiinii walabummaa amantii kun biyya tamitti namii maqaa amantiitin dhibamuutti jiraa jedhee biyya 35 qoratee gabaasa kana baase. Mootummaan Amerikaa kun waan amantiitti fedhan qabaachuu nama dhowwaatti callisuu hin malle jedha Koomishiinii kun.


Intalli Durbaa Ka Biroon Bokoo Haraam Harkaa Miliqxe

Ijoollee durbaa waggaa sadii dura garee shororkeessaa Boko Haraamiin qabaman keessaa tokko miliqxee jirti. Dubbi himaan prezidaant Muhammadu Buhari kana ilaalchisee ibsa itti dabalaa hin kennine, garuu loltoonni Nigeria arganii gara magaalaa galma mootummaatti fiduu isaanii ibsan. Gareen Islaamummaa kun bara 2014 keessa ture ijoolleen durbaa 276 doormii mana barnootaa Chibok keessaa kan qabaman. Oduun kunis naannoo addunyaatii hedduu rifaasise. Ijoollee kana keessaa 21 baatii Onkoloolessaa keessa yoo gad dhiisaman kaan immoo tokko tokkoon kaan immoo miliqanii harkaa ba’an. Ijoolleen 100 amma iyyuu qabamanii jiru. Boko Haram Nigeria keessa seera shariyaa gad dhaabuuf duula shorokeessummaa waggoota 8f geggeesseen uummata kumaan laka’amu galaafate.


Koleeraan Somaaliyaa Keessaa Hammaataa Jira

Gandeen koleeraa fi beelaan akka hamaatti midhaman kanneen to’annaa Al-Shabaab jala jiran waan ta’aniif dhaqqabuun rakkisaa akka ta’e ibsamee jira.Kanaaf jecha uummanni gara gandeen to’annaa mootummaa jala jiran kan akka Baaydo’aatti dheessuun wal’ansa gaafataa jira. Somaaliyaa keessatti erga baatii Amajjii darbee kaasee uummata kuma 40 caaluu koleeraan qabamuun kan gabaafamee yoo ta’u baatii kana keessa roobnii argamuun immoo daran dhukkuba Koleeraa hammeessuun ibsamee jira. Manaa fi Qe’ee ofii irraa kan godaanan namoonni 150,000 mooraa tokko keessa dahatanii jiru. Kanneen biroonis seenuu itti fufee jira. Guutuummaa Somaaliyaa keessatti guyyaa guyyaan namoonni 200 hanga 300 gidduu ta’an Koleeraan qabamaa ka jiran ta’u gabaafamee jira. No media source currently available


Somaaliyaa Keessatti Adabbiin Ajjeechaa Hawaasa Funduratti Raawwatamu Dabalaa Dhufe

Biyya hookkaraan rakkattu - Somaaliayaa keessatti, gochaan haaraan, kan namoota murtii-seeraa malee ajjeesuu gochaa sammuu namaa jeequ ta’ee jira. Manni-murtii waraanaa Mootummaa Somaaliyaa fi gareen finxaalessaa Al-shabaab bara 2017 keessa mata-mataatti gara namoota kudha-lamaa ajjeesan. Namoonni ajjeesaman martinuu fuula uummataa dura – bakka namoonni soddomaa haga dhibba sadii ga’an ilaalanitti ajjeesaman. Ajjeechaan Somaaliyaa keessaa waan haaraa ta’uu dhaa baate iyyuu, lakkoobsi namoota haala kanaan ajjeesamanii dabalaa deemuu tu – dhaabota mirga dhala-namaa akka Amnestii Internaashinaalii fi jila Gamtaa Awurooppaa yaaddoo keessa galche. Jilli Gamtaa Awurooppaa akka Motummaan Somaaliyaa adabbii ajjeechaa kana dhaabu gaafatee jira. Qabsaa’onni mirga dhala-namaa, keessumaa – manni-murtii waraanaa Somaaliyaa, mirga seerri kennu irra cehee, otuu himatamtoonni of irraa ittisuuf illee carraa hin argatiin murtii ajjeechaa irratti jigsuu isaa jabeessanii balaaleffatan.


Tokkummaa Mootummootaa: Tajaajila Baqattoota Suudaan Kibbaatii Doolaarii Miliyoona Tokkoo Olitu Babaachisa

Tokkummaan Mootummootaa, baqattoota Sudaan Kibbaaf gargaarsa gaafatu dabaluudhaan --- tajaajila nyaataa, bishaanii fi fayyaa kennuudhaaf yoo xiqqaate maallaqa doolaara miliyoona tokkoo fi kuma dhibba afur barbaachisa – jedha. Walitti-bu’insi hamammaatee, haalli jireenya dhala-namaa Sudaan Kibbaa keessatti hammaachuun isaa akka lakkoobsi namoota qehee fi mana ofii irraa buqqa’anii hatattamaan dabalu taasise – jedha – Tokkummaan Mootummootaa. Jarmayichi Addunyaa har’a akka ibsa baasetti, ijoollee miliyoona tokko ta’an dabalatee – laookkobsi baqattoota Sudaan Kibbaa daddafee dabaluun Addunyaa irratti isa ol’aanaa ta’ee milyoona tokko fi kuma dhibba saddeetii ol tahee jira. Wal-wwaraansi biyyattii keessatti waggoota afuriif geggeessame, yoo xiqqaate lammiwwan ishee miliyoona tokkoo fi kuma dhibba saddeet manaa fi qehee irraa buqqise. Lakkoobsi gargaarantootaa duraan Tokkummaan Mootummotoaa gabaase kuma tokkoo fi dhibba lama qofa ture.


Loltoonni Waraanaa Ivorii Koost Mindaan Waadaa Galameef Hojiitti Jijjirramuu Diduu Mormuudhan Qilleensa Irraa Dhukaasaa Oolan

Kanneen aariin qaban - loltoonni waraanaa Ivorii Koost, akka mootummaan maallaqa dabalataa kennuuf gaafachuuf qilleensa irraa dhukaasuu waan itti fufaniif jecha, har’a, magaalaaleen biyyattii cufaatti oolan. Gabaasaan VOA, ka kutaa Afaan Faransaay akka ibsetti, dhukaasaaleen magaalaalee Abijaanii fi Bo’aak keessatti geggeessamaa turan, gara walakkeessaa waree-boodaatti dhaabaatan. Garuu, muddamni sadarkaa ol’aanaa irra jira. Suuqiileen cufamanii jiru. Karaawwan duwwaa dha. Magaalaa Boaak irraa Raadiyoo sagalee Ameerikaatti ka dubbatan – dubbi-himaan loltoota Ivoorii-Koost, Prezidaantiin biyyattii – Alaasaan Otaaraa, ka duraan – mata-mataa loltootaatti, maallaqa dabalataa doolaara kuma digdama kennuuf waadaa seenanii turan akka guutummaatti baasaniif ka gaafataa jiran tahuu ibsan. Loltoota sanaaf haga ammaatti horiin baasameef ka waadaa seename sana irraa walakkaa qofa tahuu ka dubbatan – dubbi-himaan loltootaa, “walakkaan hafe baatii-baatiitti qoodamee loltootaaf kennamuu qaba” – jedhu.


Eboolaan Koongoo Keessatti Argamuun Mirkanaa’e

Republikii demokraatawaa Koongoo keessatti namni tokko viresiin EBOLA dhiiga isaa keessatti argamuutu gabaasame. Dubbi himaan jarmayaa fayyaa addunyaa akka jedhanitti erga qorannaan laaboraatorii mirkaneessee booda Ebola-n konyaa Bas-Uele keessatti argamuu beeksisan. Dubbi himaa kan ta’an Christian Lindmeier VOAf akka ibsanitti naannoo sana keessaa namoonni sagal kan dhukkubsatan ena ta’u namoonni sadii du’uu isaanii beeksianiiru. WHOn ergaa Twitter maxxanseen akka beeksisetti dhibeen kun akka hin facaane ittisuuf ministrii eegumsa fayyaa Congo waliin hojjetaa jira.


Korii rakkoo Somaalee falu Londonitti taa'e,itti gaafatamaanTokkummaa byya tana gargaaruuf doolara biliyona 900 walti barbaaduutt jira

Guters akka gabaasa APn baasetti kora rakko Somaalee irratti mari’achuuf Londonitti taahuutti jiru irratti tana jedhe. Korii kun rakkoo Somaaleen keessa jirtu heddu irrati mari’ate. Karaa biyya tana gargaaranii Al-Shababaab lolanii achii baaanuu nagaa Somaaleellee eeguuf waraana waldaa Afrikaa irraa hujii fuudhaniinillee hin dhaha korii kun. Somaalee ammaan tana waranaa biyya Afirkaa gama Bahaati dhufe (AMISOM) kuma 20 eeguutti jira.Jarii kun ganna dhufu keessa achii baha. Mootummaan Somaaleelleen dhiyuma tana keessa biyya waraana ergitee nagaa isaanii eegduun akka waraanii isaanii achii bahu walii galan. Kora kana irratti bulchootii Somaaleelleen akka Tokkummaan Mootummootaa akka Somaaleen mi’a waraanaallee bitachuu dandeettu waan isiin adabe irraa dhiiftu gaafatan. “Somaaleelleen warra biyya nagaa caalaa mi’a waraanaa qabaachuuf deemti,” jedha pirezidaantiin isii Mohaammad Abdullaahi Mohaammad. Itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa Antonio Guterres akka gabaasa AP baasetti Somaalee,biyya oolaan itti hammaate tanaaf gargaarsa doolara biliyona 900 gaafachuutti jira. “Somaaleen amma badii fi jireennaa jidduu jirti kora kanaan biyya tana badii irraa jireennatti dabarsuu dandeenna,”jedha Guteres. Kora kana itti gaafatamuu Biritish Teresaa Meeyii fi pirezidaantii Somaaliitti mari'achiise.


Ripaablikii Afrikaa Waaltaa Keessatti Humnootiin Imala Nagaa Egsiisuu Irratti Bobbaafaman Ajjefaman

Ripaablikii Afrikaa Waaltaa keessatti kan imala naga eegsisuu irratti gama Tokkummaa mootummotaan kanneen bobbafaman keessaa 4 ajjefamuu barreessaa dureen Tokkummaa Mootummotaa Antoniyoo Gutarres balaaleeffatanii jiru. Haleellaan Kun kokolaataan adeemaa ituu jiranii shakkamtoota hidhattoota farreen Balaakaan kan gaggeeffame ta’u mala shakkii jiruutu jira . Gareen Tokkummaa Mootummotaa inni Ripaablikii Afrikaa waaltaa keessa jiru kibxata kaleessaa ibsa baaseen looltuun imala nagaa eegsisuu irratti bobba’e kan Kaambodiyaa tokko ajjefamuu kan mirkaneesse yoo ta’u booda irra moo kanneen biroon sadii eessa buteen isaanii dhabamee ture reeffi isaanii argamuu ibsee jira. Paartileen biyyatti keessa jiran marti hokkara akka dhaaban akkasumas biyyatti keessatti tasgabii busuuf walii wajjiin akka hojjataniif Antoniyoo Gutarrees Waamicha dhiyeessanii jiru.


Angawoota Amerikaa Wajjiin Dubbachuu Qabna: Keniyaa

Malaa maltummaan fi akkaataa qabiinsa herrega maallaqaa kan ilaaleen shakkii qabdu irraa ka’uun Yunaaytid Isteetes Doolaara Miliyoona 21 kan gargaasaan ministrii eegumsa fayyaa Keniyaaf kennaa ture Amerikaan dhaabdee jirti. Naayroobii kan jiru Embaasiin Amerikaa Kibxata Kaleessaa kana beeksisee booda mootummaan Keniyaa yaaddoo qabu aangawoota Amerikaa ibsuuf yaala kan jiru ta’u beeksiise.Dubbi himaan mootummaa Keniyaa akka jedhanti sababaa Kanaan tajaajiilli eegumsii fayyaa addaan citu hin jiru. Gargaarsii Amerikaa dhaabachuu irraa kan ka’e Bajata keenya fi iddoo qaawwaan jiru ilaallee guutuu ni dandenya jedhan.Gama kaaniin uggura ka’ame kana kaasisuuf waan guutamuu qaba jedhan sirreesina jedhan. Embasiin Amerikaa kibxata kaleessaa maallaqnii kun dhaabchuu ilaalchisee akka labseetti tajaajiila lubbuu nama oolchan fi barbaachisoo ta’an akkasumas dawaaleen ergaman kallattiin lammiwwan Keniyaa dhaqqabuu qabu jedhee jira.


Koolu Galtoonni Afriikaa Garba Mediteraaniyaan Akka Hin Seenne Ittisaman

Koolu galtoonni kun Ertraa, Giinii, Senegaal, Maalii, Nigeria fi biyyootii uffee Sahaaraa gad jiran irraa ka’uu dhaan gara andaara galaana Mediteraaniyaan ka dugdee Liibiyaa jirutti imalu. Achis haalawwan suukanessaatu isaan mudata. Doonii namoonni irratti heddummaatan irratti fe’amanii namoota isaan baraaran eeggatu. Kanneen lubbuun ooluuf carraa argatan immoo Awrooppaa keessaa jireenya haaraa jalqabuuf hawwu. Jaarmayaan baqattootaa kan tokkummaa mootummootaa akka jedhetti bara 2016 keessa namoota kum 180 ol hedduun isaanii Liibiyaa irraa ta’antu galaanaan liqimfamuu irraa oolanii gara Xaaliyaaniitti geessamaniiru. Galaana irraa kan isaan baraaranis maqaa Soofiyaa jedhamuun kan waamamu gamtaa Awrooppaa irraa hojii koolu galtoota baraaruu irratti kanneen bobba’aniif dhaabolii kan mootummaa hin ta’ini. walakkeessa baatii Ebla bara 2017tti namoota itti dabalaa kuma 27 ta’antu gamas seenan. Haa ta’u balee baatii Guraandhalaa keessa gamtaan Awrooppaa mootummaan Liibiyaan hojii naga eegumsa andaara galaanaa akka cimsu gochuuf doolaara miliyoona 200 kenneefii jira. Akeeki isaas namoonni garba Mediteraaniyaan akka hin qaxxaamurre ittisuuf jecha. Kana irratti hundaa’uu dhaanis Liibiyaan koolu galtoota Afriikaa qabdee waaltaa hidhaa kan isaan keessa turuun biyya ofiitti deebisaman ykn carraan isa caalaa hamaa ta’e hanga isaan mudatutti achitti naquu qabde. Gaazexaan Washington Post sochii xaaliyaaniin goote akka inni ibsetti danqaa koolu galtoonni biyyattii akka hin seenne gochuu ti ittiin jedhe. No media source currently available


Ijoolleen Sudaan Kibbaa Balaaf Saaxilaman: Angawoota Tokkummaa Mootummootaa

Ijoolleen Sudaan kibbaa miliyoona tokkoo ol ta’an, hookkara Sudaan Kibbaa hammaataa dhufe jalaa dheessanii biyyaa ennaa baqatan lakkoobsumti hagas ga’u immoo walitti bu’iinsa irraan kan ka’e biyya ofii keessatti qe’ee ofii irraa godaananiiru. Lakkoobsi kun walitti bu’iinsi jiru ijoollee biyyattii keessaa hagam balaaf akka saaxile mul’isa jechuu dhaan biyyootii Afriikaa gama bahaa fi gama kibbaaf directora naannoo kan UNICEF kan ta’an Leila Pakkala beeksisaniiru. Ijoolleen baqattootaa immoo keessumaa balaa kanaaf saaxilamuun hedduu kan nama jeequu jedhu direcotrri waajjira UNHCR kan Africa Valentin Tapsoba. Rakkoo baqattummaa kan Sudaan Kibbaa caalaa kan nama yaaddusuu hin jiru jedhu. Jaarmoliin tokkummaa mootummootaa kanneen rakoo gargaarsa Sudan kibbaa keessaa adda durummaan irratti hojjetan ofii isaanif hanqinni maallaqaa isaan mudatee jira.


Dho’iinsi Hamaan Moqaadishoo Keessaa Namoota Ja’a Galaafate

Haleellaa boombii konkolaataa irraa mana nyaataa Moqaadishoo jiru fuulleetti dho’e Jeneraala waraanaa Somaaliyaa tokko dabalatee namoota ja’a galaafatee jira. Har’a gara galgalaa boombii dho’e kanaan kanneen biroon kudhan madaa’aniiru. Dho’iinsi sun kan dhaqqabe mana nyaataa fi mana bunaa xaaliyaanii Moqadishoo keessaa cinatti ture. Kanneen ijaan argan akka amananitti dho’iinsi sun ennaa namoonni hedduun bashannanaaf sa’a booda mana bunaa sana dhaqanitti geggeessamuuf karoorfame. Manni bunaa sun waajjira directora immigration somaaliyaa fuulleetti argama. Haleellaa sanaaf battala itti gaafatama kan fudhate hin jiru. gareen al-Shabab yeroo hedduu Moqadishoo keessaa bakka uummatii fi namoonni siyaasaa akkasumas namoonni daldalaa itti wal ga’antti haleellaa raawwatu. Gama biraatiin, loltoonni mootummaa afur har’a dho’iinsa daandii irraa ganda Kabtanlas kan magaalaa Qoryoley jirutti dho’een du’anii jiran. Loltoonni kun ennaa dho’iinsi sun raawwatametti konkolaataa waraanaan deemaa kan turan ta’uu angawoonni beeksisanii jiran.


Diyaagoo Maradoonaa manajera kilabii Al Fujaariya tolchanii filan gurbaa sanyii Afrikaa Chelsii taphatu, N'Golo-n ammoo badhaasa FWA argate

Arjentiinaa biyya taphattoota kubbaa miila ahedduu horte.Diyaagoo Armaando Maradoonaa, Di Maariyaa,Aguheeroo,Liyonel Meesii fi nama hedduutti achii bahe. Diyaagoo Maradoonaa ka amma ganna 56 kun bara 1976 haga 1994 ganna 18 keessatti goolii 259 kilabii keessa taphatee galche. Dorgommii waancaa kubbaa miilaa bara 1986 biyyitii isaa Arjentiinaan maqaa isaatiin waancaa addunyaa moote. Namii kun ammallee kilaabii biyya UAE AL-Fajaariyaa leenjisuuf qaxaran.Ganna shanin duratti ammoo kilabuma biyya UAE- Al- Masal keessaa gussan Al Fajariyaan kilabii UAE jajjaboo keessaa lammeessoo. “kunoo ani leenjisaa kubbaa miilaa Al-Fajariyaatii qubaa naa qabaadhaa,” jedhee FB ufi irratti barreefamte Maradoonaan. Maradoonaan bara 2008-2010 ammoo manaajera kubbaa miilaa biyya isaa tahee hojjate. Maradoonaan abbaa ijoollee shaniitii. N’Golo Kante beettuu? Gurbaan ganna 26 kun gama bitaatiin lakkoofsa 7 keeyyatee taphatu kun Faransaayitti haa hadhalatu malee warrii isaa Maalii, Afrikaa dhufe.Kilabii Chelsii fi kialbii biyyoolessaa Faransaayii jidudu taphata. Barana badhaasa FWA,Football Writers Association jedhan badhaafame. FWA,Waldaa gaazexeessitota gabaastota ispoortii afaan Ingiliiziin hojjatanitti taphataa jajjabaa jedhan itti dhugeeffatan badhaasa. Namii Kaanteetti aanee badhaafame taphta Beljiyeem Eden Hazardi. Hazaardi dhalootaan Beljiyeemii kialbii Chelsiitii fi biyya isaatiif taphata.Namii sadeessoo ammoo gurba UK,Dele Ali ka amma kilabi Tottenhaaamii taphatu. Kilabii Leser City bara 2016 maqaa Kaanteen shaampiyoonaa EPL taate. Kilabiin innii lakkoofsa 7 keeyyatee jidduu taphatuuf,Chelsii barana tapha gugurdaa 4tti hafeef ammallee qabxiin sadarkaa EPL tokkeessoo jirti. Pirezidaantiin Waldaa Kubbaa Miilaa Afrikaa[CAF) Ahmad waldaa isaa ya mindaa fudhachuu dide. Ahmad Bitootessa dabre keessa Iisaa Ayaatuu moohee pirezidaantii CAF (Confederation of Africa Cup) tahe.Baruma hujii jalqabe sunitti waldaa kana waan hedduun jijjiiraa jedhee waadaa gale. “Mindaan CAF irraa argatan ulfinna namaa hin qabu,” jedha.Akka innii jedhutti mindaan namii waldaa kana keessa hojjatu bulchoota haga pirezidaantii jiranii diidessanii beekuu malan. Federeshiiniin waldaa Kubbaa Miilaa Addunyaa ka Waldaan kubbaa miilaa Afrikaalleen keessa jiru guyyaa shaniin duubatti kora guddaa taa’a. Waldaan kubbaa miilaa addunyaa waldaa horiin ummataa miliyoonii hedduu boollatti dhahe jedhanii yoma hedduu himatan.Ka Ahmed ammatti diidessanii beekuu baatanillee mindaan pirezidaantiin FIFA Sepp Bilaater bara 2015 argate Euro miliyoona 2 fi kuma 600ti.Euroon doolarii Amerikaatuu hin caalti. Ahmed nama biyya Maadagaskaariiti durii bulchaa waldaa kubbaa miilaa biyya isaa tahee hojjachaa bahe.


Prezidaantiin Naayjeeriyaa Ijoollee Durbaa 82 Bokoo Haraamiin Iggitamanii Gad Dhiisaman Waliin Wal Argan

Prezidaantiin Nigeria Muhammadu Buhari gorsa wal’aansa fayyaaf imaltuu isaanii London hambisanii ijoollee durbaa Chibok 82 kanneen waggoota 3 dura Boko Harmiin iggitamanii gad dhiisaman waliin erga wal arganii booda kaleessa galrgala gara Londonitti qajeelanii jiran. Ibsi dubbi himaa presidaantii Femi Adesina biraa ba’e akka jedhutti przidaantichi dilbata galgala deemuuf kan karoorfatan yoo ta’u ijoollee durbaa sana waliin wal arguuf imala isaanii yeroo hanga tokkoof tursan. Hagamiif Londoniin akka turan kan murtaa’u doktora isaaniin ta’uu ibsi sun tuqee itti aanaan isaanii Yemi Osinbajo bakka isaanii bu’anii hoogganuu itti fufuu jedha. Burhaariin bitootessa keessa torbanneen torbaaf wal’aansaaf Londoniin erga turanii booda hojhiitti deebi’an. Dhukkubi isaanii maal akka ta’e garuu hin ibsine. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Ehama Mootummaa Federaalaa Somaaliyaatii Ala Aangawoota Mootummoota Naannoo Biyyattii Hariiroo Dippiloomaasii Tolfachuu Hin Danddenyu, Jedhu Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa

Prezidaantii Somaaliyaa – Mohammed Abdullaahii Farmaajoo waliin, gidduu kana, masaraa mootummaa Itiyoophiyaa keessatti ibsa gaazzexeessotaaf kennan keessatti waa’ee mootummoota bulchiisota naannoo, ka biyya ollaa – ka Somaaliyaa dubbatan – muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-maariyaam Dessaalenyi. Kana ilaalchisuudhaan, waa’ee aangawoota mootummoota naannoo Somaaliyaa gara Finfinneetti afeeramanii dhufanii gaaffii Televiiziyoona biyyoolessaa Somaaliyaa irraa dhihaateef deebii kennanii jiran. Aagawoonni sun, gara Itiyoophiyaatti kan afeeramanis tahe ka dhufan, ehama mootummaa federaalaa Somaaliyaatiin tahuu hubachiisan. Tasgabii-dhabinsaa fi waraansaan ka jeeqama keessaa ba’uu ka dadhabdee fi gochaa shororkeessummaa Al-shabaabiin geggeessamuun kan hammacamaa turte – biyyi ollaa Itiyoophiyaa – Somaaliyaan amma illee miilla lamaan hin dhaabbanne. Nageenya irra-wayyaawaa kanneen qaban – kutaaleen ishee akka Somaalii-laandii fi Puuntiland faa garuu, naannoolee kaan biratti ennaa ilaalaman, mootummoota tasagabbaawan qaban. Inumaa, Somaalii-laand, Somaaliyaa guddoo irraa cituu ishee beeksifattee, beekkannaa sadarkaa Addunyaa argachuuf carraaqaa turte. Gaaffiin muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Hayile-maariyaam Dessaalenyiif dhihaates, hoogganoonni kutaalee kanaa yeroo adda addaatti gara Finfinneetti afeeramanii dhufuu isaanii fi mootummaa Itiyoophiyaa waliin hariiroo qabaachuu isaanii irratti hundaawee ka dhihaate. Somaaliyaa keessatti, hariiroo dippiloomaasiif mootummaan beekkannaa qabu – mootummaa tokkicha – mootummaa federaalaa Ripublikii Somaaliyaa akka tahe ka dubbatan – Obbo Hayile-maariyaam, “Ehama mootummaa Federaalaa Somaaliyaa tii ala wanni tokko iyyuu ta’uu hin qabu. Kana irratti ejjennoo ifa tahe qabna” – jedhu. Televiiziyoona Biyyoolessaa Somaaliyaa irraa dhihaatee, muumicha-ministaraa Hayile-maariyaam Dessaalenyiin deebiin itti kenname – dhimmi waa’ee hoogganoota mootummoota naannoo Somaaliyaa, yeroo hoogganoonni biyyoota lameenii gidduu kana mari’ataniitti ka’uu fi ka’uu-dhabuun mirkaneessamuu hin dandeenye – jedha – gabaasaan keenya – Eskindir Firew. Kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Prezidaantii Afrikaa Kibbaa Irratti Mormiin Ka’e Daran Hammaataa Dhufe

Prezidaantiin Afriikaa Kibbaa Jacob Zuma waldaa hojjettoota guddichaa biyyattiif ibsa kennuuf ennaa waltajjitti ol ba’an mormiin itti ka’e. Thuso Khumalo Johannesburg irraa akka gabaasetti, paartii biyya bulchu, African National Congres fi Zuumaa gidduu adda addummaan jiru hammaataa deemuu isaaf kun ragaa dha, jedha - xiinxaltoonni. Prezidaantichi Afrikaa Kibbaa – Jaakoob Zuumaa, ayyaaneffannaa guyyaa hojjetootaa yokaan MAY DAY ka kaleessaa irratti haasawa dhageessisuuf ennaa magaalaa Bloominfoonteen, kan kutaa Free Statetti hojjetoota kuma hedduu walga’an duratti dhihaatan, murni tokko harka dhawanii simatan. Garuu, irra-jireessi uummata achitti walga’ee, faaruu fi dhaadannolee Zuumaa balaaleffatan dhageessisuutti ka’an. Prezidaant Zuumaan otuu jecha tokko hin dubbataniin walga’icha hojjetootaa dhiisanii deeman. Qindeessitoonnis walga’icha bittimsan. Ammaan dura, mormiileen akkanaa jaarmayaalee mormitootaa fi gurmuulee farra Zuumaa irraa dhaga’amaa turan. Kaleessa garuu, miseensota Waldaa Hojjetootaa Afrikaa Kibbaa, kanneen irra-jireessi isaanii miseensota ANC ta’an irraa itti ka’e. Xiinxalaan siyaasaa Somaadoodaa Fikeenii, akka ANC-n dhimma Zuumaatti ilaalcha kennee furmaata barbaadu dhiibbaan itti jabaachuu isaa hubachiisan. ANC-n waa’ee jiraachuu dhaaba isaa Zumaa dhaa alaa hin yaadu taanaan, Afrikaa Kibbaa waa’ee ANC dhaa alaatti baruuf deemti. Dadhabbiilee siyaasaa yeroo dhaa yerootti Prezidaanticha irratti mul’atu irratti dubbanii furmaata barbaaduu hanqachuun daafoo siyaasaa akkanaa fida. Waajjirri Prezidaant Zuumaa, waa’ee mormii kaleessaa kana ilaalchisee haga ammaa waan dubbate hin qabu. Garuu, dura-taa’aa paartii mootummaa, kan ANC, hanga yeroon Prezidaantummaa Zuumaa bara 2019 xumuramutti eenyu illee taayitaa irraa isaan buusuu hin danda’u – yaada jedhutti cichanii deebii kennan. Mormiin kaleessaa immoo, dhaabbatoota michoota ANC ta’an lama illee of keessaa qaba. Paartiileen mormitootaas, mormii uummataa kaleessa irratti ka’e sana gammachuun simatanii jiran. Akka Prezidaant Zuumaa irratti, sagaleen “non-confidence vote” jedhamu, kan amantaa irratti dhabinsaa kennamu gaaffii jiru daran cimsuuf deema – jedhan. No media source currently available


Baasiin Waraanaa Afriikaaf Ba’u Gad xiqqaate

Baasiin waraanaa Afriikaa kurna tokkoo oliif akkaan ol guddataa turee booda amma gad bu’aa adeemuu gabaasi haaraan kan dhimma ittisa biyya addunyaa beeksisee jira. Sababaa ijoon gabaasi kun tuqe gatiin boba’aa gad cabuu isaa ti. Biyyootii Afriikaa hanga tokko kan akka Sudaan Kibbaa fi Angoolaa biyyoota gatiin boba’aa gad cabuun isaan miidhe keessaa ti. Waaltaan qorannaa Stockholm International Peace Research jedhamu kan baasii waraanaa ilaalchisee qoratu-tu gabaasa kana baase. Akka qorannaa kanaatii baasiin waraana Afriikaa bara 2016 keessa dhibba irraa harka 1.3n waggaa isa duraa jiruun gad yoo ta’u walumaa gala doolaara biliyoona 37.9 ture. Akkasis ta’e baasiin waraana Afriikaa dhibba irraa harka 48 ol yoo ta’u kunis kan kurna tokko dura ture caala. Baasii kanaaf kan oolu waluma gala dinagdee boba’aa yoo ta’u gatiin boba’aa gad cabuun immoo mootummaan waraanaaf baasii baasu gad cabsa jechuu dha. Biyyoonni Afriikaa kudhan galiin isaanii biyya keessaa walii galaa keessaa waraanaaf dhibba irraa harka sadii ol baasu. Kana keessaa inni guddaan Republikii demokraatawaa Koongoo bakka bara 2016 baasiin waraanaaf ba’u dhibba irraa harka 7 ga’e. Aljeeriyaan immoo galii walii galaa keessaa baasiin ishee waraanaa dhibba irraa harka 6.7.


Ijoolleen Somaaliyaa Miliyoonatti hedaman Hanqina Nyaataan Dararamaa jiru: UNICEF

Jarmayaan gargaarsa daa’immanii kan tokkummaa mootummootaa Somaaliyaa keessaa lakkoobsi ijoollee hanqina nyaataan dararamaa jiranii ol ka’uu isaa beeksisuu dhaan biyyattiin sababaa hongeen kan ka’e qarqara afaan beelaa jiraachuu ibsee jira. Xumura waggaa kanaa ijoollee miliyoona 1.4tti tilmaamantu hanqina nyaataa hamaan isaan mudata jedhee kan eegamu ennaa ta’u kunis ijoolleen kuma 275 ta’an akka salphaatti du’uu malu jedhamee jira. Dubbi himtuun UNICEF Marixie Mercado akka jedhanitti hanqinni nyaataa ijoollee dhibbeef saaxiluu malaa, ijoolleen bishaan qaama isaanii keessaa hir’ate immoo sa’aatilee xiqqoo keessatti garaa kaasaa ykn cholera dhaan du’uu danda’u. Hanqinni nyaataa fi dhukkubi walitti dabalamee akkasumas qe’ee ofii irraa godaanuun du’uu ijoolleef sababaa ta’a. Somaaliyaan balaa beelaa hamaaf saaxilamtee kan jirtu ennaa ta’u kunis waggoota 25 keessatti yeroo sadaffaaf ta’uu isaa ti. Bara 2011 beela somaaliyaa mudateen yoo xiqqaate namoonni kummi 260 du’aniiru. Kana keessaa irra jireessi dubartootaa fi ijoollee dha.


Hojii Dhabiinsa Keeniyaa Gad Xiqqaachuu Qaba: Prezidaant Uhuuruu Keeniyaattaa

Prezidaantiin Keeniyaa Uhuru Kenyatta ayyaaneffannaa guyyaa hojjettootaa kan har’aa irratti haasaa dhageesisaniin hoji dhablummaa biyya isaanii keessaa dhabamsiisuuf waadaa seenan. Bakka isaan jiran irraa meterea 100 fagaatee kan umuriin waggaa 31 Christine Ndunge hojii dhugaatii lallaafaa gurguruu irratti bobbaatee jirti. Daandii irratti bakka ahannanaa uummataa walakeessa Nairobi jiru waggaa dheeraaf hojjettee jirti. Yeroo ammaa hojii argachuun ulfaataa dha. Ofii koof hojii uummee jiraachuufan murteesse. Kun akka ammaa kan yeroo roobaa ennaa ta’u maamiltoota dhugaatii kana nu irraa bitan hin argannu. Haa ta’u malee hojii kana itti fufee hojjechuufan of jajjabeesse. Sababiin isaas eessa iyyuu dhaqee hojjechuu waanan hin dandeenyeef jette. Prezidaanti Kenyattan haasaa isaanii har’aa kanaan mindaan ittiin dalagaa eegalan dhibba irraa harka 18n akka ol guddatu labsan. Jamaan wal ga’e ni gammade, garuu xiinxaltoonni akka jedhanitti imaammati kan akka mindaa ol kaasuu kun hojjettoota irra jireessa hin fayyadu. Akka qorannaa mootummaa Keenyaa dhimma dinagdee kan bara 2017tti waggaa darbe dalagaa kuma 833tu uumame. Haa ta’u malee dalagaaleen sun dhibba irraa harka 20 ol kan ta’u waaltaalee mootummaan hin to’atin irraa ti. Gabbasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Gazeexeessaan Eertiraa Mana Hidhaa Jiru Badhaasa Guyyaa Walabummaa Piresiitti Kadhimame

Guyyaa Walabummaa Preesii Addunyaa ayyaaneffachuuf, yeroo uummatni Addunyaa kana irraa, magaalaa Indooneeziyaa – Jakaartaa keessatti gaafa Caamsaa 2 walga’uuf jiranitti, kanneen badhaasicha walabummaa preesiif filatan keessaa tokko – gaazzexeessaan dhalata Eritriyaa – Daawwit Isaaq, amma illee mana-hidhaa dhoksaa keessatti qabamee jiraachuun kan isaan gaddisiise ta’uu dubbatu – maatiin isaa. Dhalataan Ertiraa irraa ka tahe – lammiiwwiin Swiidiin – Daawwiit Yisaaq, dur gaazzexaa dhuunfaa Ertiraa “SETIT” jedhamuuf kan hojjetu – gaazzexeessaa fi barreessaa ture. Fulbaana, bara 2001, ennaa mootummaan Ertiraa gaazzexaalee biyyattii keessaa cufee fi gaazzexeessotas hidhe sanatti hidhame. Eega hidhamee waggaa kudha-ja’affaa isaa ti. Yoo xiqqaate gara waggaoota kudhaniif achi buuteen isaa iyyuu hin beekamiin ture. “Badhaasa kana akka argatu kaadhimamuun isaa na gammachiisa. Garuu, gabaasicha ofii isaa dhihaatee fudhachuu hanqachuu isaatti nan gadda” – jetti- mucayyoon isaa dubree – Beeteliheem Daawit Yisaaq.


Mootummaan Suudaan Qabeenya Uumamaa Saama : Gabaasa Haaraa

Akka gabaasii dhaabii mirga namaatii falmu Amerikaa jiruu “ Enough Project” jedhutti mootumman Suudan qabeenna umamtaa balleessee warqii,zayitii fi lafaa ummataallee duraa hate. Bulchootii mootummaa gugurdoon akka gabaasa kanaatti qabenna kana cufa ufiin duroomsuuf guurrata. Mootummaan Suudan ammoo siyaasaa isaa wayyeessee akka biyyaalleetti wal mari’atee karaa araaraa Waldaan Afrikaa baasellee hojjachuutti jriaa jedhee dubbachuutti jira. Gabaasa guutuu dhaggeffadhaa No media source currently available


Angawoonni Somaaliyaa Buufati Xayyaara keenyaa Amansiisa Dha Jedhu

United Statesii fi Briteen baatii darbe daandiiwwan balalii giddu galeessa bahaa irraa laaptaappiin fi komputeroota xayyaara sensisuu dhorkanii turan. Angawoonnis nageenya daandii balaliif yaadda’uu akka fakkeenyaattis keessumaa haleellaa Fulbaana bara 2016 namni haleellaa raawwatu balalii daandii balalii Somaaliyaa Daallo irratti boombii Laaptooppii keessatti kiyyeesseen ofii isaa ajjeese tuqan. Mootummaan Somaaliyaas tarkaanfii addaa nageenya buufata xayyaara Moqadishoo ilaalchisee kan fudhate yoo ta’u karoora kan akka US fi Briteen fakkeenya godhachuu dhaan meeshaalee elektrooniksii xayyaara akka hin seenne dhorkuu hin qabu. Brgaadeer Jeneraal abdi Ashkir Jimaa hoji geggeessaa walii galaa kan buufata Xayyaara Moqadishoo Aden Adde hojjettoonni isaanii caasaa naga eegumsaa cimaa keellaa sana keessatti tolchuu isaanii VOA sagantaa Afaan Somaaleef ibanii jiran. Namni kam iyyuu kan buufata xayyaara Sanaa seenuu fi ba’u sakatta’a jala kan darbuuf meeshaa ittiin sakatta’an sadii jala kan darbu, saree boombii suuftee adda baastutti kan gargaaramanii fi namni laap Taappii baatu banaa akka taasisu godhanii jiran jedhan. Balalii sadarkaa addunyaa kan akka Turkii immoo karaa ittiin ol seenan kan sakatta’I addaa itti geggeessamu tolfamee jira jedhan. Balaliin biyyattii irraa ba’u amansiisaa ta’uu isaa ibsanii yoo teknooloojii ammayyaa daran wal xaxaa ta’ee kan waa’ee dhuka’aa nuti hin beekne qofaa yoo ta’e irraan kan hafe nuti dhuka’aa karaa balalii keenyaa hin deddeebisnu jedhan. Daandii balalii Daalloo irratti haleellaa boombii dhaqqabeef al-Shabaabtu itti gaafatama fudhate.


Keeniyaan Filannoo Hagayya Geggeessamuuf Qophaahaa Jirti

Keeniyaan, filannoo baatii Hagayyaa geggeessamuuf jiru dursitee, dhaabbata walabaatiin maqaa lammiwwan filachuuf galmeessamanii qorachiisaa jirti. Jalqaba waggaa kanaa irra, yeroo qaamni filannoo biyyattii lammiwwan Keeniyaa sagalee kennan galmeessuu irratti hojjetaa ture, baatii tokko keessatti lammiwwan biyyattii miliyoona ja’a tu galmeessame. Paartiileen polotikaa, lammiwwan biyyattii miliyoona kudhan galmeessuuf kaayyoo lafa kaayyatatan. Tahus, galii kana dhaqqabuu hin dandeenye. Kan haga ammaatti galmeessame miliyoona sadii fi kuma dhibba toorba ta’uu agarsiisa – galmeen jiru. Waajira Lakkoobsa Uummataa Biyyoolessaa, ka Keeniyaaf itti-gaafatamaa ka ta’an – Samwel Ogola, “namoonni yeroo baay’ee lakkoobsa namoota naannawa ta’e jiraatanii ol kaasanii dubbatu” – jechuun ibsan. Galiin yaadame dhaqqabuu hanqachuun waanuma dhala namaa irraa mul’atu. Ati jettee, lakkii saddeetii jedhamee yoo sitti himame, ‘kun sirrii miti’ waan jedhu sitti dhga’amuu mala. Kunis dhala-namaa irraa mul’atu. Garuu, soba irratti otuu hin taane, ragaalee fi lakkoobsa qabatamaa irratti akka hundaa’uu qabnu irra-deebi’een dubbadha, jedhu. Bara 2013 fi bara 2017 giddutti lakkoobsi lammiwwan Keeniyaa filannoof galmeessamanii miyoona shanii fi kuma dhibba sadi’iin ol guddate. Lakkoobsi kun amma miliyoona 19 fi kuma dhibba ja’a irra gahee dhaabate. Kun, uummata biyyattii walumaa-galatti miliyoona 45 ta’u irraa gara walakkaa jechuu dha. Jaarmaayaaleen mormituu fi taajjabdoonni siyaasaa hagi tokko waa’ee lakkoobsa kanaa shakkii qaban. Uummatni Keniyaa irra-jireessi kan umuriin isaa kudha-sadeetii gadii ti – jechuun – ka filannoof hin ga’iin jechuu dha. Kanaaf jecha, Koomishinni Walabaa, ka Filannoo fi Dhimma daangaalee, akka dhaabbatni walabaa sadarkaa Addunyaa “KPMG” jedhamu, galmee sana irra deebi’ee qoratu ramadee jira. Dhaabbatni qorannaa kun, kaardiilee eenyummaa fi paaspoortiilee dhiheenya lammiwwaniif kennaman dabalee - maddeen adda addaatti gargaaramuudhaan, maqawwan filannoof galmeessaman kan irra-deebi’ee ilaalaa jiru ta’uu beeksisanii jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Miseensoonni Al-Shabaab Ajjefaman

Hidhattoota al-shabaab keessaa 4 kanneen balaa dhohinsaa geesisuun namoota 80 ta’an ajjesan jedhamuun himataman rasaasaan haleelamuun ajjefamuu isaanii angawoonni Somaaliyaa kibba dhiyaa ibsanii jiran. Jarreen arfan kun baatii Guraandhala darbe mana murtii waraanaa isa Baaydo’aa jiru duratti adabii du’aa irratti murame. Baaydo’an moqadishoo irraa fageenya kiloo meetra 240 irratti argamti. Jarreen kun balaa dhohinsaa bara darbe jechuun 2016 mana nyaataa Baaydo’aa lama keessatti wal duraa duubaan dhaqqabe sana gaggeessuu isaanii manni murtii himata dhiyaate dubbisuun dhageesisee jira. Kunis ragaa qabatamaa fi qulqulluu ta’een waan mirkaneeffameef murtiin darbe hojii irra ooluu labsamee jira.Angawoonni kutaa fi jiraattonni gammachuu isaanii ibsan lafa argamanti arfanuu rasaasaan ajjefamuun ibsamee jira.


Shiftummaan Galaana Irraa Hammaate Jechuuf Rakkisaa Dha

Handaara galaana Somaaliyaatti shiiftummaan dhiyeenya kana mudate gochii kun deebi’ee hammaatu isaa agarsiisa jedhanii dubbachuuf rakkisaa ta’u aangawoonni Yunaaytid Isteets ibsanii jiru. Ministriin ittisaa kan yunaaytid Isteets Jeems maatas gaafa Dilbata Jabuutii yeroo daw’atan Jeneraalli humna galaanaa yunaaytid Isteets Tomaas Waldahaawuser Kana jechuuf qophii miti garu hordofuu itti fuufna jechuun tuuta oduuf ibsa kennaniin turan. Jeneeraalli kun akka jedhanti caamaa fi beela kutaa sana mudateetu shiiftoonni galaana irraa dhiyeenya kana Donilee daldalaa kanneen nyaataa fi zayiita fe’an 6 irratti haleellaa akka gaggeessan taasise jedhan. Uummanni miliyoona 20 caalaan somaaliyaa, sudaan kibbaa, Naayjeriyaa fi Yaman keessaa baatilee dhufan 6 keessatti beelaan dhumuuf jiru jedha sagantaan nyaata addunyaa. Shiiftoonni galaana irraa haleellaan handaara galaana Somaaliyaatti dhaqqabsiisan waggootii darban shaniif gad bu ee turuun ni yaadatama.


Atileetotii addunyaa maratoonii London fixanii ammallee dorgommii itti aantuuf kurfoo jiran

Maratoonii London ta kalee dhiiraa fi dubralleen Keenyaatti qabaadhate, Itoophiyaan ammoo dubraa fi dhiiralleen lammeessoo taate. Maratooniin London maratoonii IAAF kopheessu keessaa tokko. Warra miiluma diriirfachuuf horihuu dabalee kaleellee nama kuma kurnya heduutti karaa gugurdaa Londonitti baafatee wal qolche. Dhiiraan Daaniheel Waanjiiruuti mootummaan galate.Qananiisaa Beqqeleeti itti aane.Daaniheel daqiiquma sagaliin Qananiisaa caalee moo’e. Daanihel dorgommii tana 2:05:56. Duruu dorgommii akkanaa irratti beekamaa nama ganna 24ti. Namii lammeessoo bahe ammoo Qananiisaa Beqqeleeti.Qananiisaan nama 34 fiigicha metirii 5,000m fi 10,000 irratti rekordii addunyaa qaba.Maratoonii Berliin bara 2016 irralleetti diqqumaaf rekordii haaraa dhabee moohe Atileeti Fayyisaa Leellisaa ammoo maratoonii London irratti 12essoo bahe.Yo innii fiigaa dabru “Fayyisaa… Leellisaa...Fayyisaa…Leellisaa...” jechaa faarsan maqaa yaamaa faarsaan. Gama dubraalleen Maratoonii atileetii Keenyaa Maarii Keyitaaniitti moo’e.Maarii moohuu qofaa mitii rekoordii caaccabsite. Rekordii isiin caaccabsite tana duraan atileetii UK Paula Radcliffe bara 2005 jalqabee harkaa qaba. Maariin nama ganna 35 km 43 tana 2:17:01 moote.Namii itti aanee lammeessoo tahe atileetii Itoophiyaa Xurunesh Dibaabaati 2:17:56 moote. Xurunesh maatii obboo Dibaabaa Qananii fiigichaatiin Itoophiyaa addunyaa irratti beessisan keessaa tokko. Itoophiyaa keessaa sadeessoon Asellefech Margaati.Tigisti Tufaa ammoo 8essoo taate.Atileetotii addunyaa ammallee dorgommii itti aantu guyyaa 4n duubatti Xaliyaanaa fi guyyaa 6n duubatti Tarkii Istanbulitti dorgoman irratti dorgmuuf qophii jiran.  Keeyitaa Baaldee daqiiqaa shan keessatti goolii 5 galfate Keeyitaa jechuun nyeenca kilabii Tarangaati.Tarangaan maqaa kilabii Senegaaltii.Namii kun amma Serei A kialbii Laaziyoo keessa taphata. Namii bara hedduu asitti daqiiqaa shan keessatti goolii sadii galche hin jiru. Taphaa kalee Laziyoon Palermoo waliin taphatte irratti 6-2 mootee keessatti goolii sadii isatti dadqiiaa shan keesatti galfate. Ciroo Immobilee ammoo itti dabalee namii dhibiilleen tokko irra buusee Lziyoon 6-2 moote.Goolii tana keessaa shan daqiiqaa 28 keesastti galte. Keeyitaan nama ganna 22ti lakkoofsa 14 keeyyatee dura taphata. 500 jedhaa!Liyonel Meessii ta kalee Riyaal Maadrid 3-2 moohan waliin Barseloonaaf goolii 500 galche. Taphataan kubbaa miilaa kiabii Barseloonaa Liyoneel Meesii eegii kilabii tanaa taphachuu jalqabee ta kalee waliin gooli 500 galcheef. Meesiin barana Barseloonaaf goolii 31 gaclhe. Meesiin nama ganna 29ti dhalotaan Arjentiinaa lakkoofsa 10 keeyyatee kilabii Baarselonaatii taphata.Abbaa ijoollee sadiitti akka bara 2016 mindaa isaa Euro miliyoona 40ti.Euroon doolariiyyuu hin caalti.


Beellii fi Walitti Bu’iinsi Sudaan Kibbaa Rakkoo Hamaaf Saaxile

Walitti bu’iinsaa dhaabuu fi beela sudaan Kibbaa itti dabalaa ittisuun kan wal qabate. Garuu haalli mul’atu daran wal xaxaa ta’ee jira. Haala jeeqaamaa hedduu kan waggoota lama duraa ennaa mootummaa tokkoo fi garee mormituu hidhate tokko qabnu caalu argaa jirra. Casie Copeland xiinxaltuu gameetti kan garee walitti bu’iinsa biyyootaa qoratu kan International Crisis Group jedhamuu yoo ta’an yeroo ammaa gaerelee hidhatan hedduutu jira jedhu. Heduun isaanii mootummaa waliin lola shiftummaa eggalanii jiru. Kaan immoo mala ittiin mootummaatti ittiin duulan hin qaban. Kan isaan gochuu danda’an kan akka daandii irratti konkolaattota mootummaa dahatanii haleeluu fi kan akkasii ti. Ennaa kana egaa daandii irratti haleellaa dhaqqabsiisuun immoo booda irra ripxe loltummaa akka hammatu gochuu dhaan seera dhabulummaa fida. Sun immoo dhabamuu nageenyaaf sababaa ta’a. Wal dha’uun jiru gama mormitootaa qofaan miti. Gama milishoota michoota mootummaa ta’anis akkasuma. Kanneen ijaan argan akka jedhanitti haleellaan dhiyeenya Wau fi Equatoria keessatti siivilota irratti raawwatame kanneen unifom waraana mootummaa uffataniini. Yeroo tokko tokko kanneen haleellaa raawwatan loltoota, milishoota ykn ripxe loltoota ta’uu isaa adda baasuun hin danda’amu. Ken Issacs itti aanaa presidentii fi sagantaalee hariiroo mootummaa dhaaba gargaarsaa tokkummaa mootummootaa ti. Hojjettoonni waajjira isaanii Mayendit kan kutaa Unity bakka tokkummaan mootummootaa beelli keessa jiraachuu labse keessatti yeroo gabaabaaf iggitamanii turan. Baatilee hedduu dura namoonni hangi tokko Mayendit walakkeessa naannoo beelaan dha’ame keessatti ukkaamsamanii butamanii turan. Namoonni iggitanis gareelee hidhatan keessaa tokko. Qofaa isaanii socho’u. seerri hin jiru. waanuma gaarii itti fakkaate raawwatu jedhan. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Yunaaytid Isteets Looltoota Leenjii Kennan Somaaliyaatti Ergite

Humnootiin Somaaliyaa fi humnootii gamtaa Afrikaa kanneen Somaaliyaa keessatti leellistoota waliin wal waraanaa jiran lenjisuuf akkasumas hidhachisuuf jecha looltoonni Amerikaa Moqaadishoo keessa qubachuu isaanii aangawoonni waraanaa kan Yunaaytid Isteetes raadiyoo sagalee Amerikaaf ibsanii jiru. Erga bara 1994 as humnootiin waraana Amerikaa kanneen lakkofsaan xiqqoo ta’an duula shoroorkeessoota irratti gaggeeffamu kan ilaaleen gorsa waraanaa kennuuf Moqadishoo keessa kan jiran ta’uus waraanni Amerikaa sirnaan Somaaliyaa yeroo seenu kun kan jalqabaa ti. Waaltaan ajaja waraanaa Yunaaytid Isteetes inni Afrikaa keessaa biyyoota wal taatootaa fi michuu Amerikaa ta’aniif nageenyaa eegsisuu kan ilaaleen wal ta’uun kan hojjatu yoo ta’u gargaarsa gama nageeyaan barbaachisu in kenna jechuun waaltaa sanaaf ajajaa kan ta’an Paat Baarnas ibsanii jiru. Tarkaanfiin kunis Amerikaan leellistoota hokkara oofan addunyaa irraa dhabamsisuuf yaalii ta’u keessatti deggersa qabdu agarsiisa jedhamee jira.


Bokoo Haraam Shamarran Chibook Erga Butee Fudhatee Waggaa Sadii Guute

Naajeriyaa Kaaba bahaa keessaa shamarran 276 ganda Chibook jedhamtu keessaa erga butamanii booda hangi tokko jalaa miliqanii warratti deebi’an. Kaan immoo walii galtee tolfameen gadhiifaman.Irra jireessi garu amma iyyu harka Bokoo Haraam Ajiru.Prezidaantiin Naayjeritaa Mahmuud Buhaarii akka jedhanti shamarran hafan gadhisisuuf mariin itti fufee jira. Garu maatiin shamarran eessa buteen isaanii dhabamee mootummaan mariitti jirra jechuun kun waan haaraa miti jedhu.Gaaf tokko hinuma galuu jechuun abdiin guyyaa sana eegaa jiru.


Dhibeen Koleeraa Mudannoo El Niinoon Wal Qabata: Hayyoota Saayinsii

El Ninoon mudannoo haala qilleensa addunyaa yeroo adda addaatti mudatuu fi tilmaamaan waggaa lama lamaa hanga torbaan kan dhaaqqabu. Ennaa El Ninoon mudatu kanatti ho’ii garba pasifiik kan andaara galaana Ameerikaa kaabaa kan kana duraa caalaa ho’a. yeroon ho’aa kun immoo naannoo dhaloota Gooftaa Yesuus ykn Christmas jalqaba. Waggaa itti aanu Birraa keessa hoo’i galaanaa ammas ni dabala. Sanaanis ho’i qilleensaa hamaa kan akka balaa lolaa fi hongee dhaqqabsiisuu dhaan dhibeen koleeraa ka’uuf sababaa ta’a. Tilmaamaan uummata miliyoona 177tu naannoo ennaa El Ninoon mudatu koleeraan keessatti hammaatu keessa jiraatu. Haa ta’u malee El Ninoon Afriikaa keessaatti fayyaa irratti dhiibbaa inni fidu murtaa’aa ta’uuf ragaan jiru xiqqoo ture. Qorannaan maxxansaa “Proceedings of the National Academuy of Science” irratti akka maxxansametti ogeessi fayyaa kan waa’ee dhukkuboota daddarbanii Sean Moore garee Afriikaa kibbaa keessatti dhibeen Koleeraa dabaluu bira ga’e hoogganan. Waggaa wagaatti biyyootii huffee Sahaaraa gadi keessaa namoonni kuma 150 ta’an dhibee koleeraan akka qabantu tilmaamama jedhu Moore. Qorannaan waa’ee El Nino garuu gaanfa Afriikaa keessaa dhibeen koleraa kuma 50n dabalee jira. Haalli koleeraa kun kan ittiin madaalame ennaa El Ninon mudate bara 2000-20004 gidduu yeroo jirutti. Afriikaa kibbaa keessaa lakkoobsi kun gara kuma 30 ta’u ennaa El Ninon mudatu jiraachuun kan gabaasamee jira. Dhibeen Koleeraa wal’aansa hin argatu taanaan lakkoobsi namoota du’anii dhibba irraa gara harka 50tti ol guddachuu danda’a. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Masriin Labsii Yeroo Hatattamaa Labsite

Waldaan Orthodox masrii keessaa haleelamee yoo xiqqaate namoonni 44 erga du’anii booda biyyattiin labsii yeroo hatattamaa baatilee sadii labsitee jirti. Prezidaantiin biyyattii El sisin ibsa TV biyyattii irratti darbeen akka jedhanitti labsiin yeroo hatattamaa baatilee sadiif turu kun kan labsame tarkaanfissan seeraa fi heeraa erga ilaalamee booda jedhan. Dho’iinsi inni jalqabaa magaalaa gama Kaaba Masrii Tanta bakka dho’iinsi guddaan sagada dilbata waldaa kirstiyaanaa St. George raasee namoota 27 galaafachuun 78 madeesse ta’uu TV biyyattii gabaasee jira. Dhuka’aan sun teessuma galma mana sagadaa guddicha jala awwaalamuu illee beeksisee jira. Utuu xiqqoo hin turin haleellaa of wareegaa man asagadaa Orthodox Alexandria jiru St. Mark cinatti raawwateen immoo yoo xiqqaate namoonni 17 yoo du’an kanneen 41 ta’an ka biroon madaa’anii jiru. Haleellaan sun kan raawwate abunichi kaatolika Roomaa Masrii daawwachuuf toranneen hangi tokko erga hafanii booda. Haleellaa sana balaaleffachuu dhaan gadda itti dhaga’ame ibsaniiru. Haleellaa sanaaf garee IStu itti gaafatama fudhate. Prezidaantiin US Donaald Traamp dilbata kaleessaa prezidaanti El Sisi dhaaf bilbiluu dhaan maatiiwwan firoottan isaanii duraa du’aniif gadda itti dhaga’ame ibsaniiru.


Caamnii Hamaan Somaaliyaa Keessatti Ummata Walakkaa Miliyoonaa Ta’u Godaansiise

Keessumaa kutaa Puuntlaand keessa horsisee bulaan jiraatan kanneen loon isaanii jalaa dhuman gara magaalaatti dheessuun lafa daahaannaa barbaadaa jiru.Hangi tokko qabeenyaa isaanii keessaa walakkaa dhisuun geejibii konkolaataa dhabuun Gaalaan guyyaa hedduuf imaluuf dirqaman. Caama mudatee Kanaan lammiwwan Somaaliyaa Miliyoona 2 beelaan rakkataa akka jiran kan ibse Tokkummaan Mootummotaa kanneen keessaa kuma 400 fi kuma 30 kan ta’an manaa fi qe’e ofii gadhisuun godaanuu ibsee jira. Rakkoon isaanii guddaan hanqiina bishaanii yoo ta’u haallii jiru nu dirqisiifnaan dheebuu fi beelaan du’u sodaannee godaanne jedhu jiraatonni. Angawoonni magalaa naannoo itti dheessanii jiran immoo keessummeesuuf humna hin qabnu jedhu. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Lammiiwwan Afrikaa Kibbaa Kumaan Lakkaawwaman 'Jaakoob Zuumaa Taayitaa Gadhiisuu Qabaan' Jechuudhan Hiriira Bahan

Kanneen sabootaa fi sanyiiwwan adda addaa irraa walitti-dhufan - hiriitoonni kumaan lakkaawan har’a Afrikaa Kibbaa keessatti akka Prezidaantiin biyyattii – Jaakoob Zuumaa taayitaa gad-lakkisan gaafataa oolan. Hiriirawwan har’a waaree booda geggeessaman irra-jireessi isaanii sirna-qabeessaa fi nagaadhaan geggeessamuu isaanii dubbatu – aangawoonni. Gama biraan garuu, walakkeessa magaalaa Johaanesberg keessatti -- hiriirtota prezidaanticha deggeranii ba’an irratti Poolisoonni rasaasa pilaastikii dukaasuu isaanii, maddeen oduu biyyattii gabaasanii jiran. Walakkeessa magaalattii keessatti kanneen hiriiran – deggertoonni paartii mormituu, “Dimookiraatik Alayaans” jedhamuu, “Zuumaan bu’uu qaba” jedhuun dhaadataa turan. Paartiin isaanii akka Paarlaamaa keessatti sagaleen itti amantaa-dhabinsaa Prezidaant Zuumaa iratti kennamu gaafatee jira. Magaalaa Keep-taawon keessatti immoo, Ark-biishoop Dezmoond Tuuttuu, hiriirtota farra-Zuumaa irratti qeeqa isaanii jabaa fi fudhatamaa ta’an dhageessisan. Prezidaantichi, yeroo dheeraadhaaf gochaa malaammaltummaan ka balaaleffatamaa turan yoo tahu, torban dabre keessaa ministara maallaqaa uummata biratti kabajamaa fi jaallatamaa hari’uu isaanii fi ministaroota kaabinee hedduu jijjiiruu isaaniitti, mormiin itti cimee hiriirri har’aa kun guutummaa biyyattii keessatti waamame.


Balaan Dhuka’aa Lafa Jalaa Somaaliyaa Keessaa Lbbuu Galaafate

Somaliyaa gama kibbaa keessatti konkolaataan dhuka’aa lafa jala awwaalame irra darbe haleelamuu dhaan namoonni 20 du’uu fi kan irraa hafe tokko immoo madaa’uu jiraattonni fi angawoonni naannoo beeksisaniiru. Balaan kun kan dhaqqabe har’a waaree booda ganda Golweyn kan al-Shabab to’atee jiruu fi magaalaa Marka kan naannoo Shebellee gadii irraa bakka fageenya km 22 irratti argamutti ture. Konkolaataan sun Golweyn irraa ka’ee deemaa kan ture imaltoota 21 fe’atee yoo ta’u shofeerri konkolaataa irraa hafuu isaa itti aanaan bulchaan Shebele gara gadii Ali Nuur Mohamed VOAf ibsaniiru.


Tapha Kubbaa Miillaa Afriikaa Walakkeessa Waggaattan Buta: Hoogganaa CAF

Dorgommii waancaa Afriikaa walakkeessa waggaa irratti geggeessuu akksumas jijjiirama kanneen biroo irratti illee hojjechuuf qophee ta’uu isaanii prezidaantiin waldaa kubbaa miillaa Afriikaa beeksisaniiru. Ahmad Ahmad VOA afaan Ferensaayiif ibsa kennaniin kubbaan miillaa ardittii fedhee biyyootaa irratti hundaa’uun guddachuu qaba jedhan. Fediin biyyoota hedduu yeroon dorgommii akka jijjiiramu kan jedhu yoo ta’e yeroo isaa jijjiiruu ykn lakkoobsa biyyoota dorgomanii ol guddisuuf gama koon qophee dha jedhan. Ardittii keessa ka jiran biyyoota hanga tokko keessumaa Afriikaa kibbaa fi Maadagaaskaar baatiilee Amajjii fi Guraandhala keessa roobi hamaan waan roobuuf taphachuun hin danda’amu. naannolee ka biroo keessa garuu rakkoon akkasii hin jiru jechuu dhaan prezidaantichi Ahmad Ahmad hubachiisaniiru. Yeroo hojii prezidaantota Konfedereeshinii kubbaa miillaa Afriikaa ykn CAF akka murteessan kan dubbatan Ahmad akka prezidaantii darbee Issa Hayatou waggoota 29f aangoo irra turuuf fedhii hin qabu jedhan.


Prezidaantiin Somaaliyaa Al-shabaab Irratti Waraansa Haarawa Labsan

Maqaa masoo Farmaajoo jedhamuun ka waamaman – Prezidaantiin Somaaliayaa haaraan, Mohammed Abdullahii Mohammed, Somaaliyaa Kibbaa fi giddu-galaa, bakkawwan garee fiinxaaleyyii Al-shabaabiin qabatamanii jiran keessatti waraana haarawa labsanii jiran. Naannoolee uummatni miliyoonaan lakkaawamu rakkoo fayyaa fi beelaan dhumuu mala, jedhame sodaatamu kana keessa kanneen jiran miseensonni Al-shabaab haga guyyoota jaatamaatti yoo harka kennantan ka dhiifaman godhaniif ta’uu illee beeksisanii jiran. Har’a masaraa Mootummaa, ka magaalaa Moqdishoo jiru keessatti hoogganoota dhaabbatoota naga-eegumsaa biyyattii fi bulchaa magaalaa Moqdishoof ibsa kennan keessatti kana labsan – Prezidaantichi Somaaliyaa. Biyyattiin garee shororkeessotaa Al-shabaab wajjiin waraansa haaraawa keessa jiraachuu ishee uummata Somaaliyaa maratti labsuun fedha. Kanaaf, akka uummatni Somaaliyaa waraana isaa deggerun gaafadha – jedhan – prezidaantichi. Waraansicha haaraawaaf qophaa’uuf jecha, hoogganoota waraana biyyoolessaa fi ka Poolisii, hoogganaa dhaabbata tika nagaa biyyoolessaa fi bulchaa magaalaa Moqdishoo jijjiiranii jiran. Haala kanaan, Abdullaahii Mohammed Alii – hoogganaa dhaabbata tika-nagaa Somaaliyaa haarawa, Jeneraal Ahmed Mohammed Jumaalee - hoogganaa waraana biyyoolessaa haaraa, Abdi-karim Daahir Sa’iid – hoogganaa poolisii haaraa ta’uun muudaman. Akkasumas, hooggnaa itti-aanaa hoogganaa Erginsa Somaaliyaa, kan Embaasii biyyattii Waashinton Diisii keessaa ka turan – dippiloomaaticha Taabit Abdii, bulchaa magaalaa Moqdishoo haarawa gochuun muudanii jiran – prezidaantichi. Yeroo waraansa haarawa kana labsanitti, akkuma Prezidaantiin isaan duraa – Hasan Sheek Mohammud godhanii turan, lammiwwan Somaaliyaa garee Al-Shabaab keessaa deebi’aniif ka dhiifama godhan ta’uu beeksisanii jiran. Ka’imman Somaalee, kanneen dogoggorsamanii Al-shabaab keessa jiran yoo deebi’an akkan dhiifama godhuuf beeksisuun fedha. Hidhannoo isaanii hiikkatanii waraana biyyaatti harka kennachuuf yeroo guyyoota jaatamaa qaban – jedhan – Prezidaantichi – Somaaliyaa – Mohammed Abdullaahii Mohammed. Miseensota Al-shabaaba, kanneen haabicha gananii mootummaatti harka kennatanii fi deemsa nagaa fi araaraa Somaaliyaa simataniif eegumsi nageenyaa ga’aan kan godhamuuf ta’uu illee beeksianii jiran. Xiinxaltoonni akka jedhanitti, yeroo ammaa biyya Somaalee keessatti, mootummaas tahe garee Al-shabaab, kan humna guutmmaatti biyyattii dhuunfate qabu hin jiru. Gabaasa sagalee kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Galaana Somaaliyaa Irratti Butinsi Dooniilee Deebi’ee, Sa'atiilee 48 Keessatti Dooniilee Lamatu Butame

Galaana Somaaliyaa irratti butinsi dooniilee deebi’ee dhufaa jira – jechuun akeekkachiisan – to’attoonni saaminsa galaana irraa. Shiftoonni yokaan Saamtonni galaana irraa, sa’atiilee 48 keessatti dooniilee lama butuudhaan gara naannoo “Lafa Dahannaa Saamtotaa” jedhamutti eega geessanii booda akeekkachiisni kun dhaga’ame. Saamtonni galaana Somaaliyaa irraa kun, doonii Hindii tokko eega butanii sa’atiilee xiqqoo dhaa booda, kaleessa doonii Paakistaan tokko ka butanii fudhatan – jedhama. Bulchaan magaalaa Hobooyoo, ka giddu-gala Somaaliyaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, dooniin Hindii sun hojjetoota isaa 11 waliin ganda EL HUR jedhamutti dhihootti hidhamtee jirti. Dooniin Paakistaan, ka “Salaamaa tokko” jedhamtus garuma sanatti qajeelfamte. Hojjetoonni keessa jiran meeqa akka ta’an hin beekamne.


Aangawoonni Somaaliyaa Keessaa Hojjetoota Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa 5 Al-shabaab Butuun Shakkame Barbaaduu Itti Fufanii

Aangawoonni Somaaliyaa keessaa, hojjetoota Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa shan garee Al-shabaabiin akka butamanitti shakkamu barbaaduu itti fufanii jiran. Magaalaa Luuq keessatti ajajjaa waraana Somaaliyaa ka tahan – Koloneel Deeq Abdii-kaliif akka jedhanitti, hojjetoonni sun kaleessa otuu mana isaanii jiranii, namoonni meeshaa hidhatan dhufanii dirqsiisuun konkolaataatti naqanii gara gammoojjiitti geessan. Kan magaalaa Loogitti dhihoo jirtu – gandi Magaanii, kaleessa waaree booda sa’aa afuritti hidhattootaan haleelamte. Hojjetoota WHO shan isaan butanii deeman deebisuuf barbaadaa jirra – jehhan – Koloneel Kaliif. Hojjetoonni shananuu lammiwwan Somaaliyaa yoo tahan, talaalii Pooliyoo, ka Sagantaa Jaarmayaa Fayyaa Addunyaan geggeessamaa jiru keessaa hojjetan. Jaarmayichi Addunyaa haga ammaatti waa’ee kanaa hin baasne.


Prezidaantiin Masrii Waashiingiton Seenan

Prezidaantiin Amerikaa Donaald Traamp gita isaanii kan Masrii Abdel Fattah El-Sisii waliin kaleessa white House keessatti wal arganii jiru. Hoggannni Masrii kun sirnaan Waayit Haawuus yeroo daw’atan kun ka jalqabaa ti. Mootummaan waraanaan hogganamuu bara 2013 mootummaa uummataan filatamee ture eega aangoo irraa busee ofii aangoo qabatee booda Prezidaantiin Amerikaa duraanii Baraak Obaamaa gargaarsa Masriif kennaa turan hundumaa dhaabanii turan. Obaamaan prezidaant Sisii gara Waayit Hawusiitti hin afeerre. Walgahii Waayit Haawuus keessatti gaggeeffame uummanni Masrii gurra qeensee dhaggeefachaa jira.Kunis imaammata Traamp Masrii irratti qabu yoo ni jijjirama tae dhaggeefachuuf ta’uun beekamee jira.


Somaliilaand Keessatti Beelli Sodaa Uumee Jira

Ripaablikii Somaaliilaand keessatti beelli sodaachisaa kan jiru ta’u aangawoonni biyyatti beeksisanii jiru. Kunis sababaa caamaan kan ka’e sagantaa Misoomaa gaggeeffamaa ture aangawoonni erga dhaabsisanii booda.Caamnii mudatee namoonni kurnaa ol du’uuf akkasumas beeleedaalee kutaa biyyatti gama bahaa keessa akka dhuman sababaa ta’e jira. Itti aanaa prezidaantiin Somaaliilaand kan ta’an Abdiiraahmaan Seylici Hargeessaa irraa Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsanti caamnii hammaataa deemee kun beelli dhaqqabuuf carraa jiru guddisee jira. Angawaan kun itti fufanii akka ibsanti somaalii Laand caama kana dura dhaabachuuf qabeenyaan qabdu xiqqoo dha, caamnii mudatees dinagdee biyyattii akkaan miidheera jedhan. Angawoonni sagantaa misoomaa gaggeeffamu kan dhaabsiisan bajata qaban to’achuuf akkasumas caamnii yoo hammaatee jechuun qophaa’uuf ta’u ibsanii jiru.


Prezidaantiin Somaaliyaa Akka Beelli Deebi’ee Biyyattii Hin Mancaasne Dhorkuuf Biyyoota Naannoo Gargaarasa Gaafatan

Prezidaantiin Somaaliyaa – Mohammed Abdullaahii Mohammed, akka beelli deebi’ee biyyattii hin mancaasne dhorkuuf – Hoogganoonni biyyoota naannoo mala danda’ame maraan akka gargaaran gaafatan. Maqaa masoo “Farmaajoo” jedhamuun kan beekaman – Prezidaantichi Somaaliyaa haaraan, waa’ee baqattoota Somaalee ilaalchisee, walga’ii addaa, gamtaa hoogganoota biyyoota naannoo – IGADiin, magaalaa Naayiroobii keessatti geggeessame irratti kana dubbatan. Yeroo ammaa kanatti, baqattoota fi kanneen qehee ofii irraa buqqa’an – lammiwwan Somaaliyaa gara miliyoona lamaa fi walakkaa tu, mooraalee gargaarsaa biyya keessaa fi alaa keessa jiraata. Kan nama gaddisiisu, dhaloota marsaa sadiif kanneen achi keessa jiraatan tu jira. Sababaan isaa, haala Somaaliyaa keessaa tu miija’uu dhabee, deebi’uu isaan dhorke – jedhan – Prezidaant Mohammed. Lammiwwan Somaaliyaa, waggoota as dhihoo dabran keessa, gara biyya ofiitti deebi’aa jiran. Haalli Somaaliyaa keessa suuta-suutaan wayyaawaa jira. Garuu, amma illee dangaalee hedduu furamuu qaban tu jira. Kanneen keessaa tokko, rakkoo caamaa fi beelaa ta’uu dubbatan – Prezidaantichi Somaaliyaa.


Prezidaantiin Somaaliyaa Gargaarsaaf Iyyatan

Beela Somaaliyaa sodaachisaa jiruuf hawaasnii addunyaa gargaarsa akka arjoomuuf prezidaantiin Somaaliyaa Formaajoon gaafatanii jiru. Miseensoota gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummotaa waliin Naayroobii irraa vidiyoon yeroo mari’atan kana dubbatan.Lammiwwan Somaaliyaa Miliyoona 6 gargaarsa dhala namaa kan barbaadan yoo ta’u dhukkubii koleeraa hammaataa akka jiru ibsamee jira. Kan baatii darbe aangoo qabatan prezidaantiin Somaaliyaa uummanni biyya isaanii nyaataa fi bishaan barbaacha lafa dheeraa lafoo akka adeemu gaafatan.Rakkoon kun ituu hin hammaatyiin ittisuuf yaalii hawaasnii addunyaa amma gochaa jiru hanqiina maallaqaa hamaan isa mudatee jira. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Suudaan Filatamuun Sirri Miti : Xiinxaltoota

Dhaabbata meeshaa kemikaalaan gargaaramuu dhaabsiuuf hojjatuu keessatti Suudaan itti aantuu dura teessuu kaawunsilii walii galaa ta’uun filatamuun ishee yaaddoo uumee jira.Kun ta’uun amanamuummaa fi kaayyoo ittiin hundeeffama dhaabatichaa tuffii keessa galcha jedhu xiinxaltoonni hangi tokko. Sudaan uummata Daarfuur kan kutaa Jebeel Marraa irratti bara 2016 keessa meeshaa kemikaalaa gargaaramuu isheen ijoolee dabalatee namnii 250 du’uu fi hedduu mada’uu gareen mirage dhala namaaf falmu Amnestii Internaashinaal baatii Fuulbaana darbe gabaasee ture. Sudaaniin aangoo kanaaf filachuun himannaa duraan irratti dhiyaate akka hin qoratamne ugguruu ta’a jedhu hayyonni Gabaasnii Amnestii dhugaa irraa kan fagaate kan jedhan ministriin dantaa alaa Suudaan gabaasa sanaaf deebii barbaachisuus yeroon kenninee turre jedhu.Sudaan meeshaa kemikaalaa hin barbaachiisu ejjennaa jedhu qabdi, addunyaan kam iyyu ittiin gargaaramuus ni balaaleeffatti jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Somaaliilaand Keessaa Beelli Namoota 25 Ajjeese: Angawoota

Gaanfi Afriikaa ennaa hongee hamaan dha’amee jiru kanatti yoo xiqqaate biyya ofiin of bulchuu labsatte Somaliiland keessaa namoonni 25 beelaan dhumaniiru. Haalli hongee mudatees sadarkaa hamaa irra jira. Beeladaaleen dhibba irraa harki 80 dhumaniiru. Amma lubbuu namaa oolchuuf tattaafataa jirra. Isaanuu du’aa jiran. Kanneen du’an irra jireessi ijoollee beelaan dha’amani jedhu bulcchaan Somaliland Kaaba gama dhiyaa naannoo Sanag ahmed Abdi Salay. Tokkummaan mootummootaa akka jedhetti Somaliland fi Somalia keessaa ijoollee kuma 50 ol ta’antu hongee yeroo ammaa naannoo sana rukuteen kan ka’e du’a eeggataa jiran. Muummichi ministeeraa Somaaliyaa Hassan Ali Khaire fi ministeerri qindeessa yeroo balaa kan kaabinee isaanii Wixata darbe akka jedhanitti hongee lammiiwwan miliyoona ja’a ta’an kanneen gargaarsa nyaataa eeggatan miidhetu biyyattii mudate


Kan Uggurri Irra Jiru Kooriyaa Kaabaa Afriikaatti Meeshaa Waraanaa Gurguruuf Mala Dhoofte

Uggurri sadarkaa addunyaa kaa’amus Kooriyaan kaabaa Afriikaa keessaa kan meeshaa waraanaa irraa bitachuu fedhu argattee jirti jechuu dhaan hoogganaan gurmuun hayyootaa kan tokummaa mootummootaa dhimma kana qoratu beeksisee jira. Akka gabaasa baatii darbe ba’etti Kooriyaan kaabaa akka irratti hin dammaqamneef mala hedduu fayyadamuu dhaan yoo xiqqaate biyyoota Afriikaa torba waliin loltoota leenjisuu, hojii ijaarsaa fi meeshaa waraanaa hedduu fi konkolaataa itt guruguruuf walii galte. Walii galteen kun uggura gurgurtaa meeshaa wanaanaa Tokkummaan mootummootaa Kooriyaa Kaabaa irraa akka hin bitne ykn gorsitootas haa ta’u leenjistoota biyyattii akka hin simanne kaa’e cabsa. Hugh Griffith qindeessaan gurmuu qorannaa uggura TM kan dhimma kooriyaa kaabaa VOAf akka ibsanitti uggurri sun biyyootii Afriikaa hanga tokko keessatti irra darbamee jira. Qorannaa gabaasa kanaa keessaa tokko kooriyaan kaabaa meeshaa waraanaa gurguddaa misaa’ila lafoo fi kan qilleensaa kan caasaa qajeelfama saatelaayitii fayyadamu Sudaaniif dhiyeessite. Walii galtee isaanii keessaa lama doolaara miliyoona $6.4 bara 2013 keessa irra ga’ame. Biyyoonni akka Eertraas meeshaa waraanaa ofii isaaniif bitachuu akka hin dandeenye ugguratu irra jira. Biyyoonni ka biroon immoo qajeelfama waa’ee kanaa jiru hin beekan.


Meeshaa Eleektrooniksii Bibila Harkaa Caalu Xayyaara Imaltootaa Fudhanii Seenuu Dhorkamee Jira

Kompuutara Harkatti baatamuykn (Laptop) Kaameeraa fi meeshaalee elektrooniksii kanneen guddinni isaanii bilbiila harkaa caaluu hundumaa imaltoonni mi’a isaanii waliin feesisuu akka qaban yunaaytid Isteetes labsistee jiri. Bilbillii harkaa garu fe’amuu akka hin qabnee fi xayyaara seenuu akka danda’uu ibsamee jira.Biyyi Briteen kaleessa tarkaanfii wal fakkaataa fudhattee jirti.Kunis Balalii xayyaaraa Biyya Tarkii fi biyyoota gidduu galeessa bahaa akkasumas Afrikaa gama kaabaa irra ka’aniif ta’uun ibsamee jira. Gareeleen shoroorkeessootaa xayyaaroota imaltootaa irratti fulleefachuun badii geesisuun waan itti fufeef jecha uggurri kun barbaachise jedhamee jira.Gama kaaniin shoroorkeessonni xayyaaroota uggurri kun isaan hin ilaalanne gargaaramuu akka malan yaadachisuun biyyonni hundinuu uggura wal fakkaataa akka gargaaramuu qaban aangawoonni nageenyaa dubbataa jiru.Namoonni xayyaara irratti meeshaalee eleektroniksiin fayyadamuu baran imala lafa dheeraa gara yunaaytid Isteetes fi Briteen gaggeessaniin mukaa’uu fi nuffuu akka danda’ani beekamee dha. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mootummaan Saalvaa Kiir Jiguu Qaba: Garee Ripxe Loltoota Haaraa Kan Sudaan Kibbaa

Kan biyya waraanaan bututte Sudaan kibbaa keessa jiru gareen ripxe loltoota haaraa biyyattii fi lammiiwwan Sudaan kibbaa biyyootii alaa keessa jiraatan biratti deggersa sadarkaa ol aanaa argatee jira. General Faiz Ismail Futu, taayitaa isaanii kan garee ripxe loltoota beekamaa SPLM keessaa gad dhiisanii National Salvation Front jedhamutti kan makaman ta’uu torban kana beeksisan. Kan US keessa maadheffatan dura taa’aan SPLM duraanii Ladu Jada Gubek kaleessa VOA waliin gaaffii fi deebii geggeessaniin isaaniif miseensonni angawaa ol aanaa garee haaraa NSFtti makaman. Jaadaan dandeettii prezidaant Salva Kiir hookkara Sudaan Kibbaa keessaa dhaabsisuuf qaban irraa amantaa hin qabu jedhan. Mootummaa SPLM kan prezidaant Salvaa Kiir Mayaardiitiin hoogganamu dimokraasii irraa gara abbaa irrummaatti, walabummaa irraa gara hacuuccaatti, qixxummaa fi hirmaannaa uummataa irraa gara—tti sabboontummaa irraa gara gosummaatti nageenya irraa gara waraanaatti jijjiirame jedhan. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Antooniyoo Guteres: Uummata Somaaliyaa Balaa Beelaa irraa Oolchuuf Gargaarsa Guddaatu Barbaachisa

Muummichi-barreessaan ka Tokkummaa Mootummootaa – Antooniyoo Guteres, Somaaliyaa, balaa beelaa akka bara 2011, uummata kuma dhibba lamaa fi kuma jaatama irraa fixee irraa oolchuuf, gargaarsa guddaa barbaachisa – jedhan. Kan har’a otuu hin eegamiinitti Somaaliyaa daawwatan – hoogganaan Tokkummaa Mootummootaa kun, Prezidaantii biyyattii haarawa filataman – Mohammed Abdullaahii Farmaajoo, akkasumas aangawoota Tokkummaa Mootummootaa fi Gamtaa Afrikaa biyyattii keessa jiran wajjiin walga’anii jiran. “Somaaliyaa keessa, uummata gargaarsa nyaataa barbaadu Miliyoona ja’aa fi kuma dhibba lama tu jira. Lakkoobsi kun gara walakkaa uummata biyyattii ti” – jedhan – Guteres, magaalaa Moqdishoo keessatti, Prezidaant Farmaajoo waliin ta’uudhaan ibsa gaazzexeessotaaf kennan irratti. Tokkummaan Mootummootaa -- gargaarsa Somaaliyaatiif, doolaara miliyoona dhibba saddeetii fi miliyoona digdamii shan kan gaafataa jiru ta’uu illee – hoogganaan Jaarmayichaa – Antooniyoo Guteres beeksisanii jiran.


Prezidaantiin Yunaayitid Isteets, Doonaald Traamp ka lammiwwan Sudaan, Somaaliyaa fi ka biroo baatiilee sadi’iif akka Viizaa Yunaayitid Isteets hin argannee fi biyyattii hin seenne ugguru – ajaja hooggana ol’aanaa kaleessa mallatteessanii jiran. Baqattoonni illee Viizaa Yunaayitid Isteets galchu gaafachuuf, baatiilee afur eeguu qaban. Baqattoonni Somaaliyaa mooraa Baqataa keessa jiranii fi lammiwwan Somaaliyaa magaalaa Naayiroobii keessa jiraatan maal jedhu? Gabaasa guutuu dhaggeefadhaa No media source currently available


Somaaliyaa Keessatti Guyyaa Lama Keessatti Sababaa Caamaan Namoota Dhibba Tokkoo Ol Tu Dhume

Somaaliyaa keessatti sa’atilee darban 48 yokssn guyyooys lama keessatti namoonni 110 du’an jechuun mootummaan eega labsee as beelli mudachuu mala akeekkachisii jedhu caalaatti dhaga’amaa jira. Kun Somaaliyaa keessatti caama isa duraa miti. Isa dhumaa illee waan tahu hin fakkaatu. Guyyaa lama keessatti biyyattii keessatti namoonni dhibba tokkoo fi kudhan tahan sababaa kanaan dhumuun ka Sanbata dare kana labsame kan nu hubachiisu, biyyatii keessatti garaarsi yeroo hatattamaa barbaachisuu qofa otuu hin taane, biyyattii keessatti akka rakkoon nyaataa hin jiraane taasisuuf, furmaata hojii furmaata yeroo dheeraa ka barbaachisu tahuu isaa ti. Keeniyaa fi Itiyoophiyaan illee rakkoo caamaa kanaan akka rakkataa jiran ka dubbatan - Koree Fannoo Diimaa sadarkaa Addunyaatti, Itti-aanaa hoogganaan jila Somaaliyaa – Daani’eel Omaalii, garuu “biyyoota lamaan keessa, caasaan wal-quunnamtii uummataa ni jira” jedhu. Hasan Nuur Saadii ammoo, Dhaabbata gargaarsa daa’immanii “Save the Children” jedhamutti, daarektara Waajira dhimma Somaaliyaa ti. Caamni Itiyoophiyaa keessaa bara dabre, lammiwwan Itiyoophiyaa gara miliyoona digdamaa miidhe. Garuu, Itiyoophiyaa keessatti tasabbii haga tokko jiru jalatti cichaan waan hojiin hojjetameef dandamachuun danda’amee ture – jedhabii, haallli Somaaliyaa keessaa akka kana irraa adda tahe dubbatu. Ta’us garuu, Somaaliyaan marti wal-waraansa keessa jirti jechuu miti – kan jedhan immoo – Dhaabbata Mercy Corp-tti, Daaretara Afrikaa Bahaa fi Kibbaa ka tahan – Daariyees Raadklifi. Naannooleen marti kanneen Al-Shabaabiin to’ataman jechuu miti. Kaanneen tasgabbii qaban keessatti, hojii gargaarsaa hojjechuun ni danda’ama – jedhu. Dhaabbatoonni gargaarsaa sadeenuu, Somaaliyaa keessatti hojii gargaarsaatti bobba’anii jiran. Gabaasa guutuu kana cuqaasuun dhaggeeffadhaa No media source currently available


Mootummaan Keniyaa Bilbila Harkaa To’achuu Fedha

Mootummaan Keniyaa caasaa bilbiila harkaa toachuuf jecha karoora diriirsee manni mirtii biyyatti hanga baatii caamsaa dhufuutti akka hojii irra hin oolleef rarraasee jira. Kanas kan murteessee to’annaan akkasii gaggeessuun seera cabsuu dha jechuun falmii qabsaa’onni baatii darbe gaggeessan eega dhaggeeffatee booda. Kun uummata akka jiruutti to’achuuf kan ta’e dha jedhu.Sabaa himaan keniyaa baatii darbe akka gabasanti mootummaan kaampaanile bilbiila harkaa sadiitti xalayaa erguun kompuutara isaanii seenanii ilaaluu akkasumas caasaa to’annaa itti galchuuf akka danda’an gaafatan. Sana booda qabsaa’onni gama isaaniin kun iccitii dhunfaa cabsuu fi hojii seeraan alaati jechuun falmii dhiyeeffatan.


'Kan Tokkoo Iyyuu Hin Tollee Budaan Lakkuu Deesse' Jedhan

Zimbaabwee gama kibbaa fi Kibba dhiyaa keessatti baatiin Muddee erga seenee as lolaan bishaanii guutee lubbuu nama 246 galaafatee kanneen kuma lama ta’an manaan ala gochuu isaa ibsame jira. Haanqiina maallaqaan rakkataa kan jiru mootummaan Zimbaabwee badii lolaan bishaanii geesise kanaaf hawaaasa addunyaatti gargaarsaaf iyyataa jira. Angawoonni akka jedhanti daandilee fi riqichii jiran lolaan kan fudhataman yoo ta’u naannoo tokko tokkotti hawaasnii olloota isaa wajjiin wal qunnamuu hin dandeenye. Zimbaabween caama marsaa lamaan dhaqqabeen erga dhahamtee booda reefu bayyanataa kan jirtu yoo ta’u amma immoo lolaan bishaanii midhaan facaafame barbadeessee jira. YUNISEEF (UNICEF) waggaa darbee akka jedheetti zimbaabween waggootii darban 15 keessatti haala mul’atee hin beekneen amma da’imman ishee hanqiina nyaataa hamaan gidiramaa jiru.


Hongeen Somaaliyaa Keessaa Yaaddessaa Ta’e

Prezidaantiin Somaaliyaa Mohamed Abdullahi Farmaajoo biyyi isaanii hongee hamaa fi rakkoo midhaan nyaataan rakkataa ennaa jirtu kanatti labsii balaa uumamaa labsanii jiran. Tokkkummaan mootummootaa akka jedhetti rakkoon somaaliyaa keessaa uummata miliyoona 6.2 rakkoof kan saaxile yoo ta’u kunis baayy’ina lakkoobsa uummatichaa walakkaa oli. Haalli kun biyyattii gama kaabaa keessatti daran hammaatee jira. Yeroon roobaa walitti aansaan dhabamuu isaan kan ka’e oomishi midhaanii fi lakkoobsi beeladaalee akkaan gad cabe. Jarmayaan fayyaa addunyaa akka jedhetti hongeen kun dhukkubi akka faca’uuf sababaa ta’e. erga jalqaa baatii Amajjii qabee namoota kuma ja’atu dhibee koleraan qabamuu isaaniitu gabaasame. Kanneen kuma 2,500 ta’an immoo gifiraan qabamuu isaaniitu shakkama jechuun jarmayichi gabaasee jira. Tokkummaan mootummootaa hanga walakkeessa bara 2017tti gargaarsa uummata biyyattiif kan oolu gargaarsa doolaara miliyoona $825 gaafatee jira. Bara 2011 keessa beelli Somaaliyaa mudate uummata kuma 260tti heddamu galaafate.


Hojjettoonni Gargaarsaa Sudaan Kibbaa Naannoo Hongeen Miidhame Keessaa Ba’uuf Dirqaman

Naga eegumsi dhabamuun hammaachuu isaatiin hojjettoonni gargaarsaa 28 Mayendit Sudaan kibbaa kutaa Unity bakka jarmoliin gargaarsaa kan tokkummaa mootummootaa sadii fi mootummaan hongeen dha’amuu isaa labsan keessaa ba’uuf dirqaman. Tokkummaa mootummootaatti itti aanaa hoogganaan waajjira qindeessa gargaarsa namoomaa Sudaan Kibbaa Gemma Connel akka jedhanitti hojjettoonni kun gamasii ba’uun naannoo kun hagam miidhamaa adeemuu isaaf mallattoo dha jedhan. Siiviloonni kutaa Unity keessaa VOAf akka ibsanitti ija mukaa bosona keessaa cirataniin jiraata turan. Haleellaan waraanaa waan jiruuf jechas qonnaa qotachuu kan hin dandeenye ta’uu isaaniif bosona keessa jiraachuuf dirqamuu isaanii illee dubbatan jiraattoni kun . Tokkummaan mootummootaa beelli kun harka namaan kan dhufe jechuu dhaan bu’aa kufaatii dinagdee fi wal waraansaa ti jedhee jira.


Dho’iinsi Moqaadishoo keessatti Dhaqqabe Lubbuu Galaafate

Dhuka’aan konkolaataa keessatti kiyyeeffamee har’a ganama Moqaadishoo keesatti dho’e lubbuu nama tokkoo galaafachuu angawoonni Somaaliyaa keessaa beeksisaniiru. Madden naga eegumsaa akka jedhanitti namni eenuymmaan isaa adda hin bafamne konkolaataa sanaan gara hojiitti deemaa ture. Kanneen biroo hedduun illee dho’iinsa sanaan miidhaan irra ga’uun gabaasameera. Dhuka’aan konkolaataa irraa sun buufata xayyaara Moqaadishoo irraa gama kaabaatti kan argamu konyaa Waberi keessatti dho’e. Haleellaa sanaaf itti gaafatama kan fudhate hin jiru garuu dho’iinsaa fi ajjeechaa Somaaliyaa keessaaf yeroo hedduu al-Shababtu itti gaafatama fudhata.


Qorannaa Waa’ee Fayyaa Afrikaa Kibbaa Keessatti Gaggeeffame

Namoonni vaayrasii HIV waliin jiraatan dhukkuba Onneen fi dhiigii sammuu keessatti dhangala’uun akka hin mudanne ittisuuf qorannaa gargaaru Afrikaan Kibbaa gaggeessite jirti. Namoonni vaayrasii HIV waliin jiraatan dhibee lamaan kun kan isaan mudatu yoo ta’u yaaliin qorannaa kun biyyoota 5 jechuun yunaaytid Isteets, Kaanaadaa, Taahilaand, Braazil fi Afrikaa kibbaa keessatti gaggeffamaa jira. Yaalii qorannaa Amerikaan gaggeessitu kan waggaatti Doolaara Miliyoona 20 gaafatu xumurxmuuf waggaa 6 kan fudhatu yoo ta’u namoota 6500 irratti gaggeffamaa jira.


Dawaa Nafa Namaa Dadamaqsu Hin Fudhanne:Moo Faaraah

Figiicha lafa dheeraatiin badhaasa meedaala Warqee kan argate Moo Faraah dawaa qaama namaa dadamaqsuu hin gargaaramne jechhuun beeksisee jira. Kana ka dubbates Leenjisaan isaa lammii Amerikaa Faraah fi Atleetoota ka biroof waan nafa dadamaqsuu kennuun seera addunyaa cabsuu mala jedhamee erga dubbatamee booda. Somaaliyaatti kan dhalatee Faraah dorgommii Olompikaa darba lama irratti fiigicha meetra kuma shanii fi Kuma kudhaniin biyya Briteeniif Meedaala warqee argamsiisee akka ture ni yaadatama. Gaazexxaan Briteen Saandeey Taayims jedhamu imes gabaaseetti leenjisaan Faraah Albertoo Salazaar atleetootaaf waan qaama dadamaqasu kennan kan jedhu oduu iccitiin ba’ee jedhe gabaasee ture.


Prezidaantii Haaraan Kan Somaaliyaa Har’a Kakachuun Angoo Qabatan

Maqaa Farmaajoo jedhamuun kan beekaman Mahammad Abdullaahii Mahammad dirree xayyaaraa Moqaadishoo keessatti sirna gaggeeffame Kanaan lammiwwan biyya isaaniin na gargaaraa jechuun gaafatan.Walitti bu’iinsa gosaa, malaa-maltummaa, hidhattoota Islaamaa akkasumas beela irra deddebi’ee mudatu dhabamsisuu irratti yeroo gabaabaatti milkaa’uun hin danda’amu jedhan.Rakkoo Somaaliyaan keessa darbaa jirtu waggaa digdama caalaa akkuma fudhate guutummaatti furmaata argachuuf sichii waggootii kanneen biroo diigda gaafata jedhan. Sirna kana irratti hogganoota biyyoota Afrikaa sadii fi Amerikaa dabalatee Diploomaatoota biyyoota hedduutu argame.Briteen uummata Somaaliyaaf gargaarasa nyaataa dhiyeessuuf kan oolu Dolaaraa kuma dhibba tokkoo fi Miliyoona digdamii shan kennuuf har’a waadaa seente.Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Haayle Maariyaam Dassaaleeny fi prezidaantiin Keniyaa Uhuruu Kenyaattaa Farmaajoo waliin hojjachuuf fedha qaban agarsiisanii jiru. Gabaasaa guutuu kana tuquun caqasaa No media source currently available


Manni Murtii Afriikaa Kibbaa Biyyattiin ICC Keessaa Hin Baatu jedhe

Manni murtii Afriikaa kibbaa karoora mootummaan mana murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaa ICC keessaa ba’uuf qabu fudhatama dhabsiise. Karoorri mana murtii the Hague keessa maadheffate keessaa ba’uu faallaa heera biyyaa ta’uu har’a beeksisee jira. Sababiin isaas paarlaamaan mana murtichaa keessaa ba’uuf iyyata utuu hin dhiyeessin nu mariisisne jedheera. Afriikaan kibbaa ICC keessaa ba’uuf waggaa darbe kan karoofate kan falmisiisaa ta’e kan Yakka waranaan ICCn barbaadaman prezidaantiin Sudan Sudan Omar al-Bashir biyyattii erga daawwatanii booda. Akka walii galtee ICCtti biyyoonni miseensa ta’an bakka mana murtichaa ta’uu dhaan ajaja hidhaa darbe hojii irra oolchuuf dirqamatu irra jira. Afriikaan kibbaa garuu al Bashiriin hidhuu diduu dhaan walii galteen sun seera walabummaa diplomaasummaa faallessa jette.


Pirezi., Naayjeeriyaa Mohaammaduu Buhaarii fayyaa dhabee ji’aan duratti akimiif Londonittiin dabran ammallee hin galle

Jaarsii ganna 74 Muhaammaduu Buhaarii tana waliin marroo wallaansaaf achitti dedeebi’e. Akka gorsituun pirezidantii kanaa,Femi Adesina jettutti pirezidaantii Buhaariin ufi laaluuf dhaqee akka dansaa boqoachuu maltee jedhaniin. Wannii ammatti ummata Naayjeeryaa yaaddessee muddamsiisaalleen hin jirtuu akka jecha gorsitu tanaatti. Buhaarii Ammajii 19,2017 Londonitti dabree egii sunii footoo isaa malee innillee namatti gadi bahee hin mullanne. Pirezidaantiin kun gaafa akimii dhaqee hujii tana itti aanaa pirezidaantiitti kennee deeme.Silaa torbaa lamaan duratti biyyatti deebihuu male.Taatullee waan pirezidaantii kana dhibee akimii geessaniif hin beenne. Muhaammad Buhaarii bara 2015 hujii pirezidaantumaa tana jalqabe.Durii jeneraala waranaati.Suniin duratti ammoo mootummaa Naayjeeriyaa gara galchee bara 1983-haga 1983 biya bulchaa bahe. Bara 2003,2007 fi 2011 keessa pirezidaanti tahuuf dorgomee dhabe.Bara 2014 itti deebihee dorgoee pirezidaanti Joonataan Gudlaak moohatee pirezidaanti tahe. Seenaa Naayjeeriyaa keessatti pirezidaantii huji irra jiru dorgomee mohame Joonataan qofa.


Dhiyoo Kiristiyaan Bassogog bitatte Samu'el Etootti faana jira.Chaayinan kubbbaa miilaa guddifachuf ijoollee Afrikaa itti bitachuutti jirti

Chaayinaan akka henna bara 213 baheetti umamta biliyoona 1.357 qabdu kubbaa miilaa guddifachuuf waan hedduun falachuutti jirti. Akka sadarkaa FIFA-n bara 2017 baasetti Chaayinaan dandeettii kubbaa miilaatiin sadarakaa 86esso irra jirti.Eegii FIFA-n yayyabamee asitti Chaayinaa akka walii galatti sadarkaa 72 irra jirti. Biyyitii tun amma falachuutt jirti.Dhiyoo tana keessa gurbaa Kaameruun Kiristiyaan Bassogog bitattee kilabii isii olaantuu Henan Jianye keessatti dabalatte.Gurbaa kana kilabi Daanish  Aab Fodbold irraa bitatte. Gurbaan ganna 21 kun, gaafa biyyitii isaa Waancaan Afrikaa moote taphataa beekamaa dorgommii AFCON 2017 jedhanii badhaasan. Gurbaan kun biyya abbaa isaa Kaameruun keessaa kilabii Rainbow FC keessaa oli guddachaa dhufe.Bara 2015 kilabii kubbaa miilaa Amerikaa Wilmington Hammerheads keessa taphatee eegee akkanuma dedeemaa fulaa amma gahe kanaan bahe. Kiristiyaan ijoollee Naayjeeriyaa Chaayinaan bitatte Maaykil Obii fi Odiyoon Igahaaloo faatti dabalame. Obiin amma kilabii Chaayinaa Tianjin Teda keessa jiraa Igahaaloon ammoo kilabii Changuchun Yatai keessa jira. Kilabiin Chaayinaa akka oduu nuun baateetti gurbaa Kaameruun kana $miliyoona 8.7 bitatte jedha Allan Gaardee, daarekterii kilabii isa irraa bitanii. Gaafa Denmaarkii taphatu tapha Shaampiyoonaa Superligaa irratti goolii 32 galche. Gama kaaniin gurbaa biyya Kaameruun kubbaa miilaa taphachun addunyaa irratti beekan Saamu’eel Etoo Chaayinaatti galu fedha fakkaata. Saamule nama ganna 35ti.Durii Real Madrid,Barseloonaa,Inter Millan,Chelsea,Everton fa keessa taphate.Amma ammoo kilabii biyya Turkii Antalyaspor keessa taphata.Ji’atti bara 2013 jalqabee mindaan isaa Euro miliyoona 8. Liyoone Meessii Euro miliyoona 100 bitachuuf sossobachuutti jiran Akka oduu dhaaba oduu Mirror irraa arganneetti manaajerii kilabii Manchester Sitii Pep Guardiola Meesii horiin guddaan bitachuu fedha. Mesiin nama ganna 29 kontoraatii innii Barseloonaa waliin qabu gannii tokko qofti hafe.Messiin dhalootaan Arjentiinaa nama kubbaa miilaa taphachuun beekamu.Maroo shan Ballon d'Or moo’e. Mesiin ykn horii kana fudhatee Sitiitti galaa ykn ammoo Barseloonumatti horii dabaleefii hambifata.Meesiin amma Barseloonaa irraa ji’atti mindaa $miliyona 40 argata. Manchester City-n tana maleellee Benjamin Mendy bitachuuf jaluma jirti. Manchester United ammoo gurbaa Arsenal Alex Oxlade Euro miliyoona 30 itti baasuuf humna ufi laaluutti jirti. EPL keessaa Leicester City, Josh Gordon kilabiitti guddifachuuf jalaa hin deebine. Gurbaan kun nama ganna 22 ti kilabii Stafford Rangers keessatti goolii hedduu galfachuun beekama. La Liigaa keessaa kilabiin Atletico Madrid gurbaa Faransaay Kevin Gameiro jedhan bitachuuf jala maruutti jirti.Gamaroon nama ganna 29 baranuma Atileetikootti dabalame. Dorgommii FA CUP ta baranaa kilaboota 736 jalqabee amma 8 walti hafe. FA CUP,maqaa dorgommii waldaa kilaboota Ingilishiitii.Eegii jalqabanii ganna 146 keessa jiran. Amma kilaboota 8ti walti hafe.


Somaaliyaatti Roobuu Baannan Balaa Beelaatu Mudachuuf Deema

Somaaliyaa keessatti yoo roobni deebi’ee hin dhufne, balaan beelaa hamaan biyyattii mudachuu mala, jedhu – beektonni. Akka qaamonni ijaan argan jedhanitti, yeroo uummatni miliyoonaan lakkaawamu balaa beelaa afaan bu’ee jirutti, beeyladoonni hedduun dhumaa jiru. Baatiilee silaa roobuu maletti roobni marsaa lama dhufuu hanqachuu irraa kan ka’e, kutaa Somaaliiland kan gama Kaaba Lixaa keessatti, re’ootaa fi hoolota yoo xiqqaate dhibba irraa harka afurtama tu dhume. Walumaa-galatti, beeyladoota gara kuma kudhanii tu haga ammaatti du’e – jedhama.


Haleellaa Moqaadishootti Kaleessa Dhaqabeen Namoonnii 39 Du'uun Bekkame

Aangawoonni Somaaliyaa, kaleessa, gabaa guddaa magaalaa Moqdishoo tokko keessatti konkolaataan dhuka’aan keessatti hidhame tokko dho’uu isaatiin yoo xiqqaate namoonni soddomni dhumuu isaanii fi kanneen kuma kuran hedduutti lakkaawaman madaa’uu beeksisanii jiran. Kaleessa galgala, gabaa how’aa aanaa waajir keessa jiru tokko keessatti ture – konkolaataan dhuka’aan guutume sun ka dho’e. Aangawoonni naga-eegumsaa fi namoonni ijaan argan akka jedhanitti, namoonni balaa sanaan dhuman irra-jiriin uummata siivilii, daldaltoota Suuqii fi loltoota mootummaa ti. Haga ammaatti, qaamni haleellaa sanaaf itti-gaafatama fudhate jiraatuu baate iyyuu, aangawoonni garee Al-shabaab balaaleffatan. Prezidaantiin Somaaliyaa haaraan – Mohaammed Abdullaahii Farmaajoo, “haleellaan kun bineensummaa Al-shabaab agarsiiisa” jechuudhaan dubbii cimaadhaan balaaleffatan.


Sudaan Kibbaatti Bellii Rakkoo Dabalataa Ta'uufi

Jaarmayaaleen Tokkummaa Mootummootaa sadi’ii fi Mootummaan Sudaan Kibbaa, godinaaleen kutaa Yuniitii keessa jiran lama caamaan dha’amuu isaaniin, namoonni kuma dhibba tokkoo ol miidhamuu isaanii har’a labsanii jiran. Rakkoon caamaa kun akka naannolee kaanitti babal’achuu malan illee dubbatu – qaamonni ibsa baasan kun. Eega wal-waraansi Mudde bara 20013 biyyattii keessatti ka’ee as, Sudaan Kibbaa lolaa fi rakkoo dinagdeen mancaatee jirti. Dhaabbatni Maallaqa Gargaarsa Daa’immanii Sadarkaa Addunyaa, Jaarmayaan Nyaataa fi Qonnaa Tokkummaa Mootummootaa, Sagantaan Nyaata Addunyaa fi Mootummaan Sudaan Kibbaa, “Rakkoolee Sudaan Kibbaa duraanuu turan irratti beelli dabalamuu mala” jedhan – ibsa har’a baasan sana keessatti. Uummatni miliyoona tokko ta’u akka balaa beelaa keessa jiru ka dubbatan – Mootummaan Sudaanii fi Jaarmayaaleen Tokkummaa Mootummotoaa kun, walumaa-galatti uummatni biyyattii miliyoona shan ta’u hanqina nyaataa hamaa keessa jiruu fi lakkoobsi kun, baatii Adoolessaatti, gara miliyoona shanii fi qabxii shaniitti – jechuun gara walakkeessa uummata biyyattiitti akka guddachuu malu akeekkachiisan. Haga waraansi bara 2013 biyyattii keessatti ka’ee as, namoota kuma kurna hedduu ta’an tu dhume. Biyyi ollaa sanaa – Yugaandaan baqattoota Sudaan Kibbaa gara kuma dhibba toorbaa simattee jirti. Amma illee baqattoonni ittuma yaa’uutti jiran.


Sudaan Kibbaa Keessaa Godaanuun Itti Fufee Jira

Lammiwwan Sudaan Kibbaa kuma hedduun humnootii hidhatan giddutti haleellaa gaggeeffamu dheessuun gara Ugaandaatti godaanuu itti fufanii jiru. Kanneen kuma dhibba torba ta’an gara Ugaandaatti kan baqatan yoo ta’u kanneen biroon gara Suudaan, Itiyoophiyaa, Ripaablikii Kongoo,Ripaablikii Afrikaa waaltaatti dheessan.  Waluumaa gala Kan hanga ammaatti Suudaan Kibbaa keessaa ba’an Miliyoona 1.5 ta’u.Dhaabnii baqattotaa kan Tokkummaa Mootummotaa akka jedhutti Godaansii lammiwwan sudaan kibbaa kun addunyaa irratti kan Siriyaa fi Afgaanistaanti aansee sadaffaa dha. Biyyonni itti baqatan kun ofii isaanii iyyu waan ga’u of-harkaa hin qaban.Kanaaf marii nageenyaaf deebi’anii wal ga’uun barbaachisaa akka ta’e ibsamee jira.Gareeleen wal waraanaa jiranis dhukaasa dhaabins akka tolfataniif gaafatamee jira.


Gurrandhalaa 14, Guyyaa Jaalalleeti,Valentines’ Day.Guyyaan Guyyaa Jaalalaa isanii haa tahuu jenne!

No media source currently available Biyyitii alaa tun amala dadansaa hedduu qabdi.Guyyaa Haawwanii,Guyyaa Abbootii,Guyyaa Pirezidaantii fi kkf jedhanii guyyaa waan hedduun qaabatan. Guyyaan hardhaa,Gurrandhalaa 14 Guyyaa warra wal jaalatuu kennan (Valentine’s Day).Guyyaa Jaalalaati. Guyyaa kanatti jaalalleewwan kaardii,chokkolaataa,daraaraa diimaa ka akka abraasaa fi kennaa hedduu walii kenna. Kennaan guyyaa akkanaa kana walii kennan hagii guddaa waan milikkeeta onnee qabaati. Maqaan Valentine jedhu kun maqaa paasteri Kiristaana jaarraa 14essoo keessa ijjeesaniiti. Namii kun kiristaana lama dhiirsaa fi niitii silaa wal fuudhuu hin malle wal fuusisee jedhanii ijjeesan. Eegii sunii asitti Ingillaandi keessatti guyyaa kana ulfeessuu jalqaban.Achumaan aadaa fi amalii kun addunyaa keessati baballate.Warrii Ingilaandii gara Amerikaa dhufetti aadaa fi amala suniin dhufe. Waraana Addunyaa II duubatti ammoo waraanii Amerikaa Awurooppaa jirulleen aadaa sun Awurooppaa geesse. Amerikaa,Biriteyin,Jermenii,Kooriyaa Kibbaa,Xaliyaana,Jappaanii fi Jermenii faatti Guyyaa Jaalallee kana akkuma amalaa fi aadaa biyya isaaniitti hardha ulfeessuutti jiran. Isanii Ameirkaa fi Awurooppaa fi biyya akka akkaa keesatti Guyyaa Jaalalaa kanatti jirtaniin guyyaan guyyaa gammachuu isanii haa tahuu jenne. Happy Valentines' Day! Jechaa sirba Adele Laurie ka Hello..jedhu isan afeerra.


Doktoroonnii Keeniyaa Mormii Hogganaa Turan Hidhaan Ji'a Tokkootin Adabaman

Miseensoonni waldaa doktoroota Keeniyaa mormii hojii dhaabuu hogganaa turan hidhaan ji'a tokkoo itti murtaahe. Mormiin godhamaa ture buufatooota fayyaa 2,500 oltti gufuu ta'aa turuu fi lammiiwwaan Keeniyaa miliyoonaan lakkaawwaman tajaajila fayyaa dhabsiisuun isaas ibsameera. Gabaasa Mohaammad Yusuuf Naayroobii irraa erge dhaggeeffadhaa No media source currently available


Somaaliyaa kaabaa magaalaa Bosaasoo keessa kan jiru manni murtii waraanaa shakkamtoota Al shabaab 7 irratti du’a murteesse jira

Dura ta’an mana murtii waraanaa kan Puntland Abdiifattah Aden akka jedhanti kanneen adabii kun irratti murame ajjechaa aangawoota Puntlaand keessaa qooda waan qabaniif adabii kun murame. Yakka ilaalchii irratti gaggeeffamee ragaan eega dhiyaatanii booda manni murtii adaba kana murteesse jedhan.Guyyaa 30 keessatti ol-iyyannoo hin dhiyeeffatan taanaan adabii kenname hojii irra kan oolu ta’un ibsame ejira. Mana murtii keessatti adabii kun ituu hin kennamiin dura himatamtoota keessaa hangii tokko nuti baleessaa hin qabnu jechuun iyyaa turan. Abukaatoon dhaabateefis murtiin kenname sirrii miti ragaa qabatamaan mana murtii duratti dhiyaate hin jiru jedhu. Baatilee darban 3 keessatti hidhattonni shakkaman aangawoota Puntlaand gameeyyii 3 Bosaasoo keessatti ajjesuun ni yaadatama.


Tokkummaan Imireetii Arabaa Maadhee Human Qilleensaa fi Galaanaa Somaalilaand Keessaa Qabaachuufi

Pirezdaantiin Somaalilaand, Ahmed Mohammed Silanyoo yaada Sambata kaleessaa paarlaamaa biyyattiitii dhiheessan irratti, “investimantii harkisaa, biyyaa keenyas ta’ee naannoo kanatti rakkinni inni fidu in jiru" jechuudhan Tokkummaan Imireetii Arabaa maadhee humanna qilleensaa fi galaanaa biyya isaanitti akka dhaabbatu gafate. Yaadichi seera tumtoota biraa mormiin isa muudatus sagalee 151 keessaa 144 argachuun raggaasifameera. Gabaasa guutuuf kana cuqaasaa No media source currently available


Lammiiwwan Somaaliyaa Prezidaantii Haarawaa Irraa Abdii Qabaachuu Ibsan

Prezidaantota Soomaaliyaa seenaa jeeqamaa qabdu kana duraa kamiinuu caalaa Mohamed Abdullahi Mohamed deggersa guddaa, fedhii gaarii fi abdii dhaan aangootti dhufan. Roobii kaleessaa galgala uummanni kumaan laka’amu erga kan maqaa masoo Farmaajoo jedhamuun beekaman Mohamed prezidaantii Somaaliyaa itti aanu ta’uun paarlaamaan filatee booda daandii Moqaadishoo irratti ba’uu dhaan gammachuu qaban ibsaa oolan. Ayyaaneffannaan wal fakkaatu magaalaalee Somaaliyaa fi magaalaalee Keeniyaa Gariissaa fi Eastleigh kan irra hedduun lammiiwwan Somaaliyaa keessa jiratan keessatti geggeessamee jira. Ayyaaneffannaan kun martinuu deggersa Farmaajoon uummata biratti qaban calaqqisa. Kan umuriin waggaa 55 Farmaajoon lammummaa US fi Somaliyaa kan qaban ennaa ta’u kana dura bara 2010-2011 baatilee saddeetiif muummicha ministeeraa biyyattii ta’uun hojjetaniiru.


Mooraan Dadaab Banaatti Tura: Ajaja Mana Murtii Ol Aanaa Keeniyaa

Mooraan baqattootaa guddichi addunyaa banaatti kan turu ta’uu kan mootummaa Keeniyaaf mooraan sun cufuun loogii dha jechuu dhaan lammiin biyyattii abbaan murtii mana murtii ol aanaa Keeniyaa John Mativo beeksisaniiru. Mativon akka jedhanitti mootummaan addaan baasee baqattoota Somaaliyaa irratti fuuleffachuun dararaa jamaa irratti raawwatu, kan seeraan alaa fi loogii ti, kanaaf faallaa heera biyyaa ti jedhan. kanaaf jecha kan cufame ministeerri dhimmootii baqattootqaa bakkatti deebi’uu akka qabu illee labsanii jiran. Gurbaan ganna 24, Mohaammad Abdullaahi Jumaalee warra cufiitii kaambii tanaa rakkisftu keessaa tokko. “Dhugumaanuu oduun haga oduu tana na gammachiifte hin jirtu.Maan jennaan namii akka kiyyaa ka kaambi tana keessatti dhalatee guddate ...ka Somaalee fi waan isiituu tokkollee keessaa hin beenne oduu tana guddoo jaalanne.” Caamsaa bara 2016 keessa ture mootummaan mooraa Dadaab kan baqattoota Somaaliyaa kuma 258 baatii Sadaasaa keessa akka cufu kan labse. Ajaji sunis hanga baatilee itti dabalaa ja’aaf akka turu taasisame. Sababaa ijoon naga eegumsa ta’uu isaaf mooraan sun bakka gargaarsaa ta’uun hafee bakka shorokeessonni akka al Shabab keessa dadhatan achi irraas Keeniyaa haleeluuf karoorfatan ta’e jedha himannaan dhiyaate. Dubbi himaan UNHCR Yvonne Ndega akka jedhanitti Keeniyaan yeroo mara bakka dahataa uummati keessa dahatauuf gargaarsa keessatti argatu jedhan. No media source currently available


Somaaleen pirezidaantii haaraa filattee, filannoolleen nagumaan dhumatte

Biyyitii Afrikaa gama Bahaa garba Indii jala qubattu tun bara hedduu keessatti pirezidaanti akka bara kanaa filattee qabaatte hin arganne. Nami hardha filan kun Mohamed Abdullahi Mohamed, maqaan moggaasuu "Farmajo.”\n\nHujii tana Pirezidaanti Hassan Sheikh Mohamud moohee argate.Paarlaamaa biyya suniitti hardha marroo lama irra deebihee pirezidaantii kana Moqaadishootti file. Nami amma filan kun Mohamed Abdullahi Mohamed bara 2010 haga bara 2011 muummee minsitera Somaalee tahee hojjachaa bahe. Akkauma moohachaa labsaniifiin nagaa Somaalee wayyeessee,horii umamtaa baduu dhowwuuf hiyyeessa gargaaruun waadaa gale.\n\nPirezidaantin ganna 54 kun nama bara isaa ka kahimoomaa haga guddaa Amerikaa godina Bufalo keesatti dabarse.Filannoon tun nagumaan dhumatte.


Somaaliyaan Filannoo Demokiraatawaa Dha Jedhame Geggeessite

Biyyoota hollaa dabalatee biyyoonni giddu galeessa bahaa jiran kan akka Immirate fi Iranfaa filannoon sun kaadhimamaa isaan fedhan akka filatamuuf dhiibbaa gochaa turan gabaasa jedhu hayyuu dinagdee fi xiinxalaa siyaasaa kan ta’an lammiin Somaaliyaa Huseen Abdulkariim Gindish ni haalan. Haala jiru ennaa ibsan awaasi addunyaa, biyyoonni hollaa keessumaa somaliya keessaa dantaa hanga tokko qabaachuu malu. Biyyoota hollaa kan akka kenya, Ethiopia fi Jabuutii qofa utuu hin taane biyyoonni giddu galeessaa illee biyattii keessaa dantaa qabu. Kun waanuma nuti eegaa turre. Biyyi kam iyyuu dantaa ofii isaa hordofa. Lammiiwwan Somaaliyaa garuu yaada sana fudhatama dhabsiisan jedhan. Sagalee miseensonni paarlaamaa Somaaliyaa kennaniin muummichi ministeeraa duraanii Mohammed Abdulahi Farmajoo saglee 184 argachu dhaan presidaantii ta’uun filatamaniiru. Hassan Shiek Mohaamud sagalee 97 ennaa argatan, prezidaantiin duraanii Shiek sherif sheek Ahmed immoo saglee 46 argatantii jiran. Gabaasa sagalee dhaggeeffadhaa No media source currently available


Korommiin Kaameruun Dirree Gaabonti Masrii mootee waancaa Afrikaa irraa fudhattee qa'ee Roojer Miilaa fi Saamu’eel Etoo hortettiin galatte

Kaameruuniin shaampiyoonaa AFCON baranaa taate tun Gaabon,Gaanaa fi Senegaal lafaan dhooftee Masriin walit marte.Masrii waggaa torba waancaa Afirkaa fudhattellee 2-1 dhooftee buuftee waancaa irraa fudhatte. Masriin nugus kubbaa miilaa Afrikaa taatee marroo torba waancaa Afrikaa moote tun dorgommii baranaa irratti moohamtee hin beettu.Kaameruunillee akkasuma. Kaameruun dorgommii baranaa moohuu dhiisii asi geetti jedhee ka herregekkeeb diqqaa.Taphattootii isaa bajata diqqoo qababan.Nama saddeetti kialboota biyya alaa keessa taphatutti dhufuu dide. Warrii dhufelleen leenjii guddoollee leenjfifamu dide. Woma taateefuu qalbii jabduu fi onneen taphatan. Goolii qaraa Masriitti(Elneny 22’) keesas buufte.Sunumaan taphii qaraa dhumate. Akka taphaatti Kaameruntti akka dansaa taphate. Tanuma Keessa Kaameruun (NKoulou 59’) galafattee taphii 1-1 tahe. Adoo daqiiqaa 30’ dabalaa jedhanii eeganuu Kaameruun (Aboubakar 88’) tokko dabalatte taphii 2-1 tahe.Adoo hin turinii taphii dhumatee Nyeencii Kaameruun Masrii moohee mootummaan galate. Yoo Kaameruun akkana mootu kana ummata 40,000 caalutti istaadiyoomii biyya sunii Stade de l’Amitie Gaabon magaalaa Libreville jirutti bahee daawwata. Taphattootii Kaameruun kubbaallee akka dansaa walti kekkennaa goolii irrallee dhowwatan.Kaameruun bara kana waancaa Afrikaa moote: 1984\n1988\n2000\n2002\n2017 Biyyitii tun biyya taphattoota kubbaa miilaa Afrikaa hardhaa maqaa isaanii addunyaatti yaaman ta akka Saamu’eel Etoo fi Roojer Miilaa horte.Rooger tapahtaa kubbaa miilaa Kaameruun amma tapha dhaabe.Dura taphata. Goolii innii galchee ka haga ammaa lakkahameef 700 caalti.Amma nama ganna 64ti. Kaameruun sun maleellee Saamuel Etoo uumte. Saamue Etoo nama kubbaa miilaa taphachuun addunyaa irratti beekamu. Kilaboota akka Chelsii,Inter Miilaan, Barseloonaa, Real Madriidii fi i hedduu keessa taphate.Amma ammoo kilabii Turkii Antalyaspo keessa tapahta. Korommiin Kaameruun(indomitable lions)Masrii bara torba waancaa Afrikaa mootee mataan baafatte irraa mootummaa fudhattee olee..olee..olee sirbaa waancaa badhaafamte sun qahee Roojeri Miilaa fi Saamu’eel Etoo hortettiin galatte. Moototii Masrii barana hin taaneefii mataa buusaan galan malee biyya Afrikaa keessaa marroo torba waancaa Afrikaa AFCON moo'uun tokkeessoo jirtu.Kaameruunitti itti aana. Dorgommii AFCON bara 2019 Kaameruunitti kopheessa.


Pirezidaantiin Angoolaa Jose Eduardo dos Santos duruu ganna 38 biyya bulche filanno itti aantutti irratit hin dorgomu jedha

Dos Santos, pirezidaantota Afrikaa ganna hedduu biyya bulchan keessaa ka Ikuwatooriyaal Giinii,Tedor Obianigitti aanee lammeessoo. Pirezidaantiin kun waraana Angoolaa dhaabsisee jedhanii faarsanillee biyya sun bara hedduu ufumatti qabaadhatee bulfachaa bahe. Angoolaan Afrikaa gama Kibbaa jirtii,umamtii isii akka henna bara 2013 miliyoona 21.47. Bara 1979 asitti isumatti biyya sun bulchuutti jiraa akka filannootti hin deebine ammoo kora paartii isaa ta biyya bulchituu irratti dubbate. Dos Santoos jaarsa ganna 74.filannoon pirezidaantummaa Angoolaa ji’a torbaan duuba. Angoolaan ammoo zayitii qabaachuun addunyaa irratti beekamti qabeenna kana isaa fi intala isaa,Izaabel Doz Antositti qabaadhate. Akka gabaasa barullee Forbes baasetti Izaabellaan doolara biliyoona 3 miliyoona 200 qabdi. Dubartiin Afrikaa dureettiin beekamte isi akka gabaas barulle Forbisitti.


Bulchiinsa Gaambiyaa Duraanii Jalatti Dararaan Dhaqqabe Attamiin Ilaalamuu Qaba?

Tijaan Baaroo hojii isaa maxxansaa kan kana duraatti deebi’ee jira. Iji isaa gara bitaa amma iyyuu akkuma dhiita’etti jira. Ni okkolas. Torbanneen lama dura ture loltoonni Yaayaa Jameeh bakka hojii isaa weeraranii sadafii qawweetiin erga tumanii booda mana hidhaa naga eegumsa biyyoolessaatti darban. Yakki isaas T-shirt mormitootaa irratti barreessuun maxxansite ka jedhu ta’uu loltoonni ibsaniifii jiru. Kana duras na sodaachisanii waan turaniif waan na ajjeesan natti fakkaatee ture. Si ajjeesna naan jedhanii turan. Har’a Gaambiyaan gochuun kan ishee irra jiraatu prezidaantichi duraanii Yaahyaa Jaamee waan deemaniif dubbii jiru boodatti dhiisanii fuula duratti tarkaanfachuu dha jedhe. Prezidaantichi haaraan hirbuu ennaa seenan tarkaanfiin fudhadha jedhanii waadaa seenan keessaa tokko kanneen himannaan kanneen utuu irratti hin dhiyaatin ykn murtii malee kanneen hidhaman mara hidhaa dhaan gad dhiisa kan jedhu ture. Namoonni dhibbaan laka’aman mana hidhaa mootummaa fi waajjiraalee naga eegumsaa keessaa utuu heddumminaan utuu ba’anii argamaniiru. Jaameehn dararaa dabalatee namoonni humnaan butamanii achi buuteen akka dhabamu godhaniiru, ka biroo dhiittaa mirga namaa raawwataniiru jedhu gareeleen mirga namaaf falman. Prezidaantichi duraanii Yaahyaa Jaammeeh Equatorial Giinii keessatti jireenya baqattummaa jalqabaniiru. Biyyi isaan keessa dahatan walii galtee Room biyya mallatteessite waan hin ta’iniif Jaameehn Gaambiyaas ta’e mana murtii yakka qoratu kan sadarkaa addunyaa irraa daran kan fagaatan fakkaatu jechuu dhaan hayyoonni seeraa ibsaniiru. Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa No media source currently available


Dorgommii AFCON bara 2017 biyya afuritti walti hafe ammaan tana Burkiinaa Faasoo fi Masriitti tapachuutti jira

No media source currently available Caphaa hidhatanii buqqa'aa dhidhiibatanii itti deebihuutti jiran.Biyya 16n keessaa amma afuritti walti hafe. Dorgommii waanca kubbaa miilaa Afrikaa 31essoo Gaabonitti itti jiran taan fixuuf fagoo hin jiran.Marroo 28 tapahtanii goolii 58ti gale. Maqaa kilabootii biyyooleessa isaanii baafatan yoo hiikaa isaanii afaan keennaan isanti himne Koromtoo Aljeeriyaa, A’arba Ayvori Kosti,Nyeenca Morookoo fi DRC faatii qaata keessa galan. Hurjii gugurraaleen Gaanaa barana warra waltu hafe afran keessa tokko. Akkanuma jechaa biyya 16 amma afur walti hafan. Warrii walti hafe,hurjii gugurraalee Gaanaa,Fardoo Cocollee Bukiinaa Faasoo, Moototii Masrii fi Nyenca Korma Kaameruun fa.Jari hardha waliin taphatu kun dorgommi tana irratti moohamee hin beeku. Bukiinaa Faasoon sadarakaa FIFAn barana baasetti addunyaa keessaa 53essoo Afrikaa keessaa ammoo 8essoo.Masriin sadrakaa FIFAtti addunyaa keessaa 35essoo Afrikaa keessaa ammoo sadeessoo jirti. Masriin bara 1986 Morokoo bara 1998 ammoo Burkina Faso bara 2006 ammoo Senegaal bara 2008 ammoo Ayvori Kosti moote,2010 ammoo Aljeeriyaa mootee shaampiyoonaa taate. Ijoolleen Burkiinaa Faasoo abdattu ka jarii kubbaa akka bineensa dirree keessa adamsaa ta akka Jonathan Pitroipa,ganna 4n duratti best player of the year jedhanii badhaasan fi gurbaa isii Spanish taphatu, Jonathan Zongo warra tapha hardhaa hin dhufanii jedhanii sodaatan. Ilmaan Masrii, Mohamed Elneny kilabii Arsenal keessa horii miliyona hedduutiin bitatan kaanillee miilaatti dhukkubaa taphachuu hin dandahu. Woma taateefuu jarii lachuu Masrii fi Burkiina Faasoon amma tapachuutti jiran.Masrii shaampiyoona AFCON ta ganna torbaa tana eennuutti lafaan gaha? Burkiinaa Faasoon ammoo takkuma AFCON mootee hin beettu.Bara 1998 keessaa sadarakaa afreesso baate.Bara 2013 ammoo biyyoota afran walti hafan taate malee dheebuu bara hedduu qabdi. Warrii bara afur shaampiyoonaa AFCON tahe lamaan Kameroon fi Gaanaan ammoo bori walti bu’a.