Jecha Shanee jedhu eessaa maddeef, eenyutu bu’uureessee ka jedhu baruu feetuu? Barruu kana dubbisaa!

Wagoota 10’f Shaneen Jecha Tuffii Ture; Bara ODP kana Ammoo Shaneen Meeshaa Ittiin Oromoo Hal-Diinan Taheera! Guduunfaa: Kanaan dura, seenaa Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti gareen kijibdootaa fi gantootaa ABO akka ofii barbaadanitti deemsisuu sababa yaalanii dadhabaniif gootota QBOf cichoomanii fi jaallan isaanii akeekaa fig galma QBO ABO dhaan gaggeeffamu tiksanii waraabessoota keessaa fi alaarraa hanbisaniin “ABO Shanee” jechaa akka turan ni beekama. Keessumaa namnoonni fi murni naamusa, sansakkaa fi akeeka QBO ABOdhaan gaggeeffamuu cabsanii fedha dhuunfaa fi murnaatti deebi’an akkaataa tarkaanfii ksessoo dhaabaatiin Jaarmiyaa ABO keessaa erga baafamanii booda ABO maqaa balleessuu fi dhaaba adda addaa maq-ibsii ABO tti maxxanfatanii socho’uu filatan. Silaa, siyaasni safuu qaba ture. Namni rakkoo naamusaa ykn akeeka dhaabaasaa sharafsiisee dhaabicha keessaa arii’ame, silaa haamilee fi gahumsa dhaaba siyaasaa biraa hundeessuu hin qabaatu ture. Akkasumas jaarmiyaa siyaasa birootti hin dabalamuu ulaagaan isa/ishee ni kuffisa ture. Carraan nama kanaa diinatti harka kennachuudha! Egaa, safuun Oromoo gama hundumaan badaa jira waan ta’eef safuu siyaasaa cabaa jiru kana kaan akka gootummaatti ilaalaa waan jiruuf callisuuma wayya. Egaa, namoonni fi qaamonnii ABO diiguudhaaf kijibaa fi olola waggoota kudhanii booda haalli itti ulfaannaan waan dubbatanii fi hojjetan wallaalan. Maqaa ABO Shanee jedhu lagatanii “ABO Daawud Ibsaadhaan Hoogganamu” jechuu filatan. Adeemsa keessa ammoo qalbii diddiirratanii ABO jechuutti deebi’an. Mootummaan ADWUI’s dirqamee ABO jedhee waamuutti; waliin mariiyachuutti darbe. Haata’u malee , gareen ADWUI fi OPDO keessa dhokatee pirojektii ABO balleessuu hojjetaa ture ammas tooftaa jijjiirrachuun bifa quuqamaa fi aantummaa qabuun of dhiyeessee gara QBO tti of dabaluudhaan erga Oromoo fi humnoota Oromoo gowwoomsee booda akkuma ABUT sanaa maqaa adda addaa moggaaseee Oromoof haal duree diinummaa mijeessaa jira. Akkuma ABUT “Shorokeessaa, Dhiphaa, Of Tuulaa, Mankaraaressaa, Kiraa Sassaabaa fi kkf” jechuudhaan namootaa fi qaamota ciccimoo hidhaa, ukkaamsaa, ajjeesaa ture har’ammoo ADWUI’n ADPdhaan gaggeeffamu bifa jijjiirratee Oromoodhaan “Shanee, Abbaa Torbee, WBO” jechuudhaan sanduuqa diinummaa tolchaa jira.h Haaluma kanaanis nama baayyeetu hidhaamaa, ukkaamfamaa, ajjeefamaa, saamamaa, reebamaa jira. Mee egaa, waan Shanee kanaa akka hubattaniif irra deebi’een maxxansa koo yeroo darbee isiniif maxxansa. Oromoon tokko; Oromiyaanis takka. Oromoon diina tokko qaba; firoota danuu qaba. Barri kun bara itti Oromoon tokko qaama tokko diineffatee qaama biraammoo firoomfatu miti. Kutaan, amantaan, ilaalchi siyaasaa gargar nun baasu! 1. Seensa. Duraan dursa akka ani miseensaa fi deeggaraa Adda Bilisummaa Oromoo hin taane hin dagatiinaa. Garuu kabajaa fi jaalala guddaan keessa kootti ABO’f qaba. Bara 1997-2002 A.L.A tti loltooni ABO bakkan itti dhaladhee guddadhe keessa bal’inaan socho’aa turan. Keessumaa bara Hooggansa Abbaa Biyaa [Bayyanaa Obsii] ABO’n abdii bilisummaa fi fiingee qabsoo Oromoo Horroo Guduruu keessatti ta’ee ture. Manni keenya qarqara Bosona Qarsaa Allaattii waan ta’eef, loltoonni WBO bosona sana keessa buufatanii turan. Addatti immoo Gootni Balaay Gannatii Fufaa [Onaalaa] wasiila koo waan ta’eef maatii keenyaa wajjin hariiroo addaa qaba ture. Naannoon dhaladhee guddatti, ABO otoo hin taane ‘Warra Oromoo’ jedhamee waamama. Bara Warri Oromoo jedhaman kun turan, hanni bade ture; qotiyyoon diida bula. Qaamaota gurguddoo sadiitu bal’inaan socho’aa ture waan ta’eef gargar baasuuf ‘Warra Oromoo’, ‘Warra Wayyaanee’ fi ‘Warra Shiftaa’ jechuudhaan yeroo warri keenya haasa’an dhaga’aa guddanne. Gaaf tokko Gootni Geetaachoo Lammeessaa [Cirrii] jedhamu, ilma adaadaa koo wajjin mana keenya dhufuu isaanii nan yaadadha. Harmee kootu akka Warra Oromoo ta’an natti hime. Ilmi adaadaa koo sunis haala-mijeessaa isaanii ture. Beekumsi ani waa’ee ABO ijoollummaa koorraa kaasee qabu kanarra waan darbu miti. Bara 2002 A.L.A booda haalli ture gaarii waan hin turreef haasaanis ta’e qaamaan hangas waa’ee ABO dhaga’ee, argee hin beeku. Kanaafuu, Hiriyyootaa fi firoota koo hedduutu ABO dha. Akkasumas Saba bal’aa Oromootu ABO’f jedhee aarsaa kaffale. Qabsoon galma dhugaa qabu karaa ABO akka ta’eetti dhaga’aa, argaa guddanne. Egaa, ‘Lafee fi Dhiiga’ isaaniitu calaancala ifa dimokiraasii fi kabaja namoomaa har’aan na gahe. Walumaagala ABO’n Akaakayyuu fi Abbaa Qabsoo Bilisummaa Oromooti yoon jedhe kijiba yookaan ukukkubsee miti. Qabsoo waggaa 40 keessatti dantaa dhuunfaa fi murna irraa bilisa ta’uun; beekamtii rakasaa tuffachuun beekmsaa fi muuxannoo akkasumas carraa qaban dhiisanii gammoojjii fi bosona Oromiyaa keessatti aarsaa kaffaluu jaallatan, filatan. Ammas toora sana keessaa hin bane, hin ba’anis. Waa’ee ABO kana caalaa waanan jedhu hin qabu. Har’a ABO’n ilmaan baayyee qaba: kan ofii dhalches, kan ormi dhalcheefiis, hunduu itti waamamnii fi abbaan buddeenaa isaanii ABO dha. Bara darbe ONN irratti Beekan Gulummaa Irranaa yeroo sanaa, Beekan isa har’aa kana miti, na affeeree waan Oromoo kana dubbadheen ture. Yeroo tokko otoon biyya Xaaliyaanii jiruu, yeroo lammataa ammoo otoon biyya Switzerland jiruu ture kanan ONN irratti haasaa ogummaa wajjin wal-qabatuu kanan taasise. Gaafa sana waan namoonni tokko tokko naan jedhan argaan ture. Ji’oota muraasaa as, otooman Finfinnee Oromiyaa, jiruus namoonni tokko tokko Shanee naan jedhan. Calluma jedheen dhiise. Hunduu yeroo qaba waan ta’eef. Toora FB kanarraas arrabsoo Shanee, Ijoollee Shanee, fi kkf nan arga. Walumaagala haguuggiin Shanee jedhamu kun dhaaba Oromoo ganamaa kan ABO jedhamuu fi deeggartootaa fi miseensota ABO hundumaaf kenname. Namni gariin immoo Shanee ijoollee Lixa Oromiyaa kanaaf kennaniiru. Waa’ee Shanee kanaa qorachuu kanan jalqabe Enji, Girmaa Xurunaa wajjin wal-qabateeti. Hunda caalaa kan haala naaf mijeesse immoo bara 2016 keessa biyya Switzerland deemuu kooti. Switzerland tti miseensotaa fi hooggantoota ABO durii qaamaan argee wajjin dubbadheera. Keessumaa namoota Mootummaa Wayyaanee keessatti itti-gaafatama adda addaa qabaataa turan garuu booda keessa mootummaa ganuun Europe deeman wajjin bal’inaan dubbadheera. Silaa Oromoo Oromiyaarraa gara biyya Hambaa deemu mara kan simatan Oromootumadha. Garuu Oromoo fuula adda addaa qabu akka ta’e ani ofii koo argeera. Affeerraan adda addaas naaf taasifamee ture, ofii koos kajeeleen ture garuu mul’ataa fi kaayyoo koo ganamaa yaadadheen dhiise malee. Dhimma Shanee kana qaamnii fi namni adda addaa karaa adda addaa kaasanis garuu ibsii fi hiikkaan Shanee jechuun maal jechuudha? Shaneen Eenyu? Shaneen Kabaja ture maaliif har’a arrabsoo fakkaatee/ta’ee? Eenyutu Shanee jedhee moggaase? Shaneen qaama badiinsaatimoo qaama qabsooti? Shaneen dhuguma ijaarsa gandummaati moo ilaalcha dha? Shaneen bu’uura amantaa qabamoo ergama diiginsa Oromooti? Shaneen Lixa Oromiyaa bakka bu’amoo guutummaa Oromiyaa of keessatti qabata? Walumaagala eenyutu Shanee dha? Eenyutu eenyuun Shanee jedha? Maaliif? jedhee toora Fb kanarratti kan nuuf ibse hin jiru. Baayyeen namaa waa’ee Shanee hin beeku. Shaneen qaama jiruu fi akkasumaan qilleensarratti kan odeeffamu ta’uu fi dhiisuu wanti beekamu hin jiru. Namoonni waa’ee Shanee kanaa beeku jedhamanii yaadaman akkasumas miseensa turan illee Shanee abaaruudhaan muudama argatanillee akka waan Shaneen diina Oromoo ta’eetti nuuf ibsan malee Shaneen eenyu, akkamitti Shaneen arrabsoo akka fakkaatee fi eenyutu eenyuun Shanee jedhe kanneen jedhan irratti odeeffannoo namni nuuf hin kennine. Keessumaa dhimma Shanee kana icciitii taasifachuun daladala siyaasaa guddaa ittiin taasisaa jiru. Eenyuyyuu daldala siyaasaaf mirga qabaatus maaliif Shanee dhaan daldaluun barbaachise jedhee yeroo baayyeen of gaafadha ture. Egaa, waan namni itti bu’uu sodaatu ykn beekaa icciitii taasisuu barbaadu irratti ani jira. Jalqabni Bilisummaa Haqummaadha. Oromoon haqa; jireenyii fi ilaalchi isaas haqa. Oromoon shira hin beeku; dhalloonni ammaa shira siyaasaa shaakalaa jiraatus. Namni ykn qaamni haqa hin qabaanne Oromoo ni bilisoomsaan kijibadha. Dabalatas qalbiin burjaaja’e immoo haqa hubachuu hin danda’u. Kanaaf, kaayyoon murna fedha addaa qabanii ykn akeekni diina Oromoo, Oromoo burjaajessuudha, keessumaa dhaloota guddataa jiran burjaajessuudhaan dhaloota bo’oo jallinaa keessa oofuudha. Gama kootiin, akka qalbiin namaa odeeffannoo dhugaa fi haqa ta’e argatuuf nan hojjedha. Kanaaf dhimmoota Shanee wajjin wal-qabatan jajjaboo tokko lama sadii… jedheen kaasa waan ta’eef dhawataan hordofaa! Maddi odeeffannoo koo qaama sadii: keessa beektota gama lachuu fi qaama sadaffaa kanneen qalbii garee hin qabatiin qaban. 2. Caasaa ABO Keessatti Shanee jechuun Maal Jechuudha? Caasaan ABO dhaaba kamiyyuu caalaa ijaarsaa fi gulantaa yaa’insa aangoo fi murtoo dabarsuu akka qabu eenyu biratti beekamaadha. Caasaa fi ijaarsa ifa ta’e qaba. Akkaataan murtoo dabarsuu fi hojiirra oolchuu isaa daran cimaa fi iftoomina kan qabudha. Caasaa fi ijaarsa ABO keessa qaamota gurguddoo sadiitu jiru. Isaanis: Kora Sabaa (General Assembly); Gumii Sabaa (People’s Representatives) fi Gumii Shanee (Equal to Council of Ministers-Executive Committee) dha. Korri Sabaa miseensotaa fi deeggartoota Dhaabichaa hunda of keessatti qabata. Korri kun murteewwan waliigalaa dabarsuu fi Gumii Sabaa filachuudha. Gumiin Sabaa kallattiiwwaan Korri Sabaa kaa’e heeressuu, seeressuu, qajeelfamaa fi dambiiwwan barbaachisoo baasuudha. Haaluma kanaan Gumiin Sabaa Gumii Shanee filata. Gumiin Shanee qaama hoji-raawwachiiftuu ABO isa olaanaa dha. Shaneen miseensa nama toorbaa kan qabu yoo ta’u namni shan dhaabbataa, namni lama immoo jijjiiramaadha. Hayyu Duree fi I/A Hayyu Durees Gumii Shaneetu miseensota Shanee keessaa filata. Haaluma kanaan Shaneen qaama siyaasaa ABO isa olaanaadha (Polit bureau). Murtiiwwan jajjaboonii fi murteessoo ta’an kanneen akka Waraanaa, Tikaa, Siyaasaa, Dantaa Alaa fi Qaruxummaa Shanee dhaan darbu; hojiirras oolu. Shanee keessa dameewwan hoji-raawwachiiftuu murteessoo ta’antu jiru. Caasaan Gumii Shanee akka qaama biyya bulchuuf danda’uutti qophaa’ee waan jiru dha. Fakkeenyaaf, Damee Tikaa fi Qaruxummaa, Damee Aadaa fi Beeksisaa, Damee Dantaa Alaa, Damee Aadaa fi Hawaasummaa, Damee Waraanaa, Damee Siyaasaa fi kkf. Walumaagala, Shaneen caasaa ABO keessatti qaama olaanaa fi kabajamaa akka ta’e darbees ABO keessatti caasaa murteessaa akka ta’e ni beekama; hubachuunis ni danda’ama. 3. ABO Gargar Caccabsuuf Yaaluu fi Ergama Ture Har’a ABO gaafa jennuu fi yaadnu tarii ABO’n garee adda addaa qaba jennee amannas, fudhannas. Haqni jiru garuu ABO’n ammayyuu dhaaba tokko dha. Namni ykn qaamni tokko dhaaba duraan jiru keessaa ba’ee yoo maqaa adda addaatiin ani ABO dha jedhe, akka ABO’n garee adda addaa qabuutti fudhachuun sirrii miti. Yoo dhibe ABO’n garee adda addaa qaba kan jedhamu yoo dhaaba ABO jedhamu jalatti garee adda addaan wal-qoqqooddaan jiraatedha: kunis ana ABO sirriin, sunis ana ABO sirriin jedhee of dhiyeessa ta’edha. Fakkeenya salphaan isinii fudhadha. OPDO har’aa keessa garee adda addaatu jira. Garee OPDO Jijjiiramaa TeamLammaa jedhamuu fi garee OPDO dulloomtuu fi ergamtuu namoota biraan durfamu. Gareen sadaffaa kan haala ilaallatee deemudha. Hanga, Caffeen Oromiyaa fi Central Comittee’n OPDO garee tokko of keessaa baasuutti sadanuu ana OPDO sirriin jechuun itti fufa. Kan ABO garuu akkas miti. Caasaan ABO hundi murtoo dabarseen namoonni arii’aman jiru. Kana jechuun warri nuti ABO dha ofiin jedhan kijiba malee ABO miti jechuudha. Dubbii keenya irratti duubeen gargar caccabuu ABO maal ture? Bara kam jalqabe? Akeekni ABO gargar caccabsuu kan eegale bara 1993/2001 keessa ture. Akkuma beekamu, bara Waraana Etiyoo-Eertiraa keessa sodaa guddaan Mootummaa Wayyaanee ABO ture. Akkasumas ABUT sababoota hoji-manee ofii isaaniif gargar cabuu isaaniin hunduma keenyatu seenaarraa hubata. Akkaataa itti Hayyu-Dureen ABO yeroo sanaa, Kabajamoo Jaal Galaasaa Dilboo, Hayyu-Durummaa irraa kaafamanii fi booda keessas dhaaba keessaa arii’ataman mufannaa waan uumeef, gartuun Jaal Galasaa Dilboo wajjin turan ABO keessaa fottoquudhaan ABO Qaama Ceehumsaa-OLF Transitional Authority jedhamu hundeessan. Gama biraatiin ammo ABO haadhoo/hundee hafe sana Shanee jechuu jalqaban. Ka’umsi moggaasa Shanee “Namoota shan kanneen ejjennoo fi kutannoodhaan ABO ganamaa fi haadhoo sana itti fufsiisna; karaa fi sangataan siyaasaa ABO sirriidha” jechuudhan hafanidha. Bara 1996/2004 keessa immoo bifa qindaawaa fi tooftaalessa ta’een hojiin ABO caccabsuu kun deebi’ee mumul’achuu jalqabe. Namoonni Caasaa fi ijaarsa ABO olaanoo keessa jiran wal-qindeessuudhaan yaada lama qabatanii dhufan. Yaadonni sunis: Tokko ABO keessa sochiin gandaa akka jiruu fi kunimmoo sirrachuu akka qabu. Lammaffaa, ilaalcha Qabsoo Bilisummaa Oromoo keessatti “Karaan gara Oromiyaa Geessu Xoophiyaa keessani” jedhu cimsuu jalqaban. Seenaa qabsoo ABO keessatti ilaalcha kana kan qabaachaa ture, I/A/H/D duraanii kan ta’an Jaal Leencoo Lataati. Haaluma kanaan, ABO’n jiru kun hundeedhaan jijjiiramuu qaba jechuudhaan piropogaandaa bal’aa fi guddaa ta’e hafarsuutu jalqabame. Kanumarraa ka’uun, qaamni ABO Jijjiiramaa jedhu qilleensuma keessatti, jechuunis otoo beekamtii hin argatiin, sochii qindaawaa fi jabaa ta’e taasisuu jalqabe. Ergamni ABO Jijjiiramaa yeroo sanaa waan baayyee ta’us akeekni guddaan tokko ABO keessatti “Jijjiirama Hooggansaa Fiduu” kan jedhu isa ifaa fi mul’ataa ture. Egeree fi haala qabatamaa yeroo sanaa irrattillee namoonni miseensa ABO hin taanee fi jabina akkasumas dadhabina ABO quba hin qabaanne dhimma ABO irratti qorannoowwan haamilee fi fudhatama ABO gaaffii keessa galchuu danda’an jedhamanii yaadaman hojjechuudhaan marsariitii hawaasummaa keessa facaasaa turan. Akkaataa sochii yeroo sanaatti, hojiin hojjetame maal ture jedhee miseensotaa fi deeggartoota ABO gaafadheen ture. Folqolcha Gaggeessuu akka ta’eetti miseensotaa fi hooggantoota ABO biratti fudhatame, ittis amaname. Qaamni folqolcha kana gaggeessan jedhamanis olii hanga gadiitti wal qindeessuudhaan sagalee fi tooftaa wal-fakkaataa dhageessisaa, fudhachaa turan. Sochii Jijjiiramaa kana kan jalqaban miseensota Gumii Shanee yommuu ta’an miseensonni Gumii Sabaas akkuma sana wal-ijaaraniitu itti deeman. Miseensota Gumii Shanee ABO yeroo sanaa fi kanneen ABO Jijjiiramaa jedhamanii turan yommuun maqaa fi gahee hojii isaanii ibsu: 1) Obbo Leencoo Baatii-Itti Gaafatamaa Damee Aadaa fi Beeksisaa (2) Prof Hasan Huseen-Itti Gaafatamaa Damee Dantaa Alaa (3) Obbo Luchoo Bukuraa-Itti Gaafatamaa Damee Aadaa fi Hawaasummaa (4) Obbo Abbiyyuu Samuu dha. Akkasumas miseensota Gumii Sabaa keessaa namoonni 17 ta’anis Hooggantoota ABO Jijjiiramaa wajjin akka turan seenaan ni dubbata. Sosochii ture kanaaf haala mijataa kan uumee Kab. B/Generaala Kamaal Galchuu Mootummaa Wayyaanee Xoophiyaa ganee/miliqee gara ABO tti dabalamuusaatu akka carraa guddaatti ilaalame. Kanaa wajjin wanti gaaffii ta’ee ture garuu B/G/Kamaal Galchuu yaada miseensota Gumii Shanee jijjiirama hooggansaa barbaadu kanaa wajjin wal-unachuu fi wal-fudhachuu isaati. Yaada gartuu miseensonni Gumii Shanee ABO dhiyeessan sadarkaa Gumii Shanee ABO tti dudubbatamaa ture. Akkaataadhuma qajeelfama ABO tti, Hayyu Dureen ABO Kab. Jaal Daawud Ibsaa yaada jijjiiramaa kana akka adeemsa isaa eeggachuudhaan Kora Sabaa fi Gumii Sabaatti dhiyaatee irratti marii’atamuu fi murtoon darbu kaa’ee ture. Yaadota jijjiiramaa ka’anii fi turaniif qajeelummaa kan qabuu fi dimokiraatawaa akka turetu dubbatama. Jarri yaada jijjiiramaa kana qabatanii dhufan garuu obsa hin qabaanne, kanaaf adeemsa dhaabaan ala itti deemuudhaaf yaalani. Adeemsaa fi kallattii qabsoo ABO kabachiisuu kan qabu Hayyu-Duree waan ta’eef, Jaal Daawud Ibsaa, bifuma adeemsa isaa eeggateen wanti jijjiiramu yoo jiraate akka jijjiiramuuf ejjennoo fi murtoo guddaan akka itti deemametu ibsama. Ceephoon ture Hooggansi ABO gandummaadhaan ijaarameera kan jedhu yommuu ta’u furmaanii kaa’ames Jijjiirama Hooggansaati. Hooggansi immoo adeemsaa fi namuusa dhaabaa hordofeeti malee yeroo barbaadametti kan taasifamu akka hin taane beekamaa ture. Keessumaa dhaabni riphee lolaa ykn qabsoo hidhannoo gaggeessu qajeelfama ifaa fi hamaa ta’e qabaachuun dirqamadha. Kana jechuun miseensotaa fi hooggantoota duubatti deebi’an ykn qabsootti gufuu ta’uu yaalan irratti tarkaanfii hamaatu fudhatama. Egaa yeroo sana Hooggansi ABO, yeroo lammaffaaf Shanee jedhamee moggaafame, odeeffames. Maqaan ABO Shanee jedhamus jalqaba warra ABO Qaama Ceehumsaa fi ABO Jijjiiramaa jedhamuun kennameef. Warri Jijjiirama Hooggansaa barbaanna jedhan ofiin ABO Jijjiiramaa yommuu jedhan gareen adeemsaa fi namuusa dhaabaa eeggannee deemna jedhan immoo silas ABO waan ta’aniif maqaa ykn ibsa dabalataa malee ABO dhaan itti fufan. Kan na dhibe, jarri ABO Jijjiiramaa jedhaman warra hafeen ABO Shanee jedhu; Hooggansi ABO yeroo sanaa fi miseensonnis ta’e deeggartoonni garri caalu warra ABO Jijjiiramaa jedhamaniin Gantoota Sabaa kan amantaa fi gandaan wal ijaare jedhu. As keessatti Hooggansi ABO waan ture Saba Oromoof ifa taasisuu dhiisuu isaatu akka dhaloonni burjaaja’u taasise. Akka isaan jedhaniitti garuu kun waan xiqqoo waan ta’eef waan xiqqoo kanaaf jennee waan guddaa dhabuun hin barbaachisu jechuudhaan waan ture icciitiidhaan qabachuu filatan. Isaa booda garuu kan gadi ba’amee odeeffamaa turee fi gurra Oromoo hedduu keessa seene piropogaandaa ABO’n Jijjiiramaa taasisaa turedha. Innis (1) Shaneen qaama ABO miti (2) ABO Shaneen diina Qabsoo Oromoo kan gandummaadhaan ijaaramedha (3) ABO Shaneen kan qaama TPLF wajjin hojjetudha (4) ABO Shaneen Oromiyaa fi Oromoota iddoo adda addaatti qoqqooduudhaaf kan hojjetu akka ta’eetti fi kkf dha. Dhuguma wantoonni kun gurra namaatti hin tolan, eenyuyyuu akka jibbuu fi balaaleffatu taasisu. Amma garee kamtu gandummaadhaan ijaarame jedheen namoota adda addaa gaafachuuttu deebi’e. Isa kanaaf immoo ragaan irra keessaa eenyutu eessatti dhalate kan jedhu ilaaluun gahaa waan ta’eef isa kanaaf odeeffannoon argadhe. Haaluma kanaan garee ABO Shanee jedhaman gaafan ilaalu: Hayyu Dureen Kab. Daawud Ibsaa: Lixa Oromiyaa; I/A Hayyu Duree Kab. Bultum Guyyoo: Baha Oromiyaa; I/G Damee Tikaa fi Qaruxummaa ABO: Kab. Abdii Raggaasaa: Giddu-Gala Oromiyaa; I/G/Damee Dantaa Siyaasaa: Kab. Abbaa Caalaa Lataa: Lixa Oromiyaa fi Kab. Bayyan Soobaa: Baha Oromiyaa ta’uun arge. Gama biraan kan garee ABO Jijjiiramaa yommuun ilaalu: miseensota Gumii Shanee 4 keessaa 3 akksumas Kab. General Kamaal Galchuu dabalatee namoota naannoo tokkooti: Kibba Baha Oromiyaa yommuu ta’an namni tokko immoo Kibba Lixa Oromiyaadha. Akkasumas miseensota Gumii Sabaa 17 garee ABO Jijjiiramaa keessaa namni 14 namoota naannoo tokkooti: Kibba Baha Oromiyaati jechuudha. As keessatti bakki dhalootaa ejjennoo siyaasaa nama tokkoo agarsiisa jechuuf miti garuu olola ture sanarraa ka’uun wanti jiru dhugaamoo soba jechuun barbaachisaa waan ta’eefi. Egaa dhiibbaan sosochii kanaa kanumaan hin dhaabbanne. Direee Qabsoo keessatti qabsaa’otaa fi loltoota ABO dhaaf amanamoo ta’an irratti tarkaanfiin suukaneessaa bifa adda ta’een akka fudhatamuuf yaalameera: hanga arii’anii akkasumas dhoksaatti ajjeesaniitti. Akkasumas Hooggansi ABO yeroo sanaa namoota Dhaabaa fi Saba ganan irratti tarkaanfii fudhachaa ture: miseensummaa isaanii rarraasuu fi booda keessa arii’uu; akkasumas deemsa of ittisuus fudhachaa ture. Isaa booda namoonnis ta’e Murni ABO Jijjiiramaa jedhamee akeeka biraa fudhatee socho’aa ture miseensummaa fi hooggansa ABO keessaa arii’aman. Adeemsa keessa murni ABO Jijjiiramaa jedhaman kun wal-qabachuu fi jiraachuu hin dandeenye. Shirri tures ni saaxilame. Adeemsa gargar caccabuu ABO yeroo sanaa keessatti gaheen Kab. Obbo Leenchoo Lataa guddaa ture (he was a master mind jedhu warri keessa beekan). Bifaa fi akkaataa barbaadaniin ABO diiguu waan dadhabaniif akkasumas abdii gaafa kutatan, Kab. Obbo Leenchoo Lataa namoota harca’an kana walitti qabee ODF-Adda Dimokiraatawaa Oromoo hundeesse jedhama. Dabalataanis tooftaan ABO caccabsuu bifa biraan itti fufe. Innis wareegamuu Kab. Jaal Milkeessaa Gadaa booda akka Jaal Amaan Kadir bakka bu’u taasifamus Jaal Amaan Kadir hojii badii fi farrummaa dhaabaa irratti waan bobba’eef ABO keessaa arii’ame. Arii’atamuu isaa wajjin wal-qabatee Jaal Amaan Kadir akka dhuunfaatti qorannoo qabsoo fi dhimmoota Oromoo irratti taasisuudhaan tooftaa ittiin ABO caccabuu dandamatee of ijaaraa jiru balleessuutti darbe jedhama. Pirojektiin ABO caccabuu dandamatee daran cimaa jiru balleessuuf hojjetame keessatti shoora olaanaa kan qabaataa turan: Abbaa Duulaa Gammadaa; Obbo Juneddiin Saaddoo fi Ambaasaadar Diinaa Muftii dha. Pirojektiin kun gama lamaan hoogganamaa ture. Gama Keeniyaan, Amb. Diinaa Muftii Obbo Siyyum Masfiniin yommuu ta’u, hojii kana keessatti fiixaan bahumsa waan argateef muudama dubbii himaa Ministeera Dhimma Alaa Xoophiyaa ta’ee muudame. Gama biyya keessaan Obbo Abbaa Duulaa Gammadaa fi Obbo Juuneddii Saaddoo kallatiidhaan MM Obbo Mallas Zeenaawwii wajjin hojjechaa turan. Egaa, ABO’n Jijjiiramaa jedhee of waamu akka fottoqu taasifame, kunis fiixaan ba’umsa guddaa ta’ee galmaa’eef. Yeroo sana Obbo Abbaa Duulaan ji’oota torbaaf gara Booranaatti deddeebi’uudhaan miseensota ABO Jijjiiramaa qunnamaa ture. Keessumaa Jaal Luchoo Bukuraa wajjin deddeebi’anii wal-qunnamaa turan, adeemsa keessas waraana hanga ta’e qabatanii karaa Mooyyaalee kana galan. Argannoowwan Qorannoo Garee Jaal Amaan Kadiriin durfamuus baayyee ta’us isaan ijoo ta’an lamaan isinii kaasa: (1) Oromo is not the Father Nation rather the construction of Wollega and Shoa Elites. So the name Oromoo has to be replaced by Arsi-Bale. Yaadni isaa: Oromoon hundee Abbummaa Oromummaa miti, Hooggantoota Siyaasaa Wallaggaa fi Shawwaatu wanta kana ijaare malee jedhu. Kanas hundeeffama Maccaa-Tuulamaa wajjin wal-qabsiisu. Kanaaf maqaan hundee Oromoo Arsii-Baaleedha jechuudha. Oromoo kan jedhu “Orma” kan jedhu irraa dhufe jedhanii ibsa adda addaa itti kennan. (2) Qabsoo Hidhannoo biyya keessaa bifa qindaawaa ta’een jalqabuu kan jedhudha. Isa kanaaf Obbo Amaan Kadir “Adda Walabummaa Oromoo” kan jedhu hundeessan. Akka tooftaa qabsootti Sagantaa Raadiyoo “Sagalee Walabummaa Oromoo” kan Joorjiyaa, Atilaantaadhaa darbutti fayyadaman. Haaluma kanaan baroota 2000 booda dargaggoota gurmeessuudhaan qabsoo hidhannoo jalqabsiisan. Seenaa kana qabsaa’onni mana hidhaa turan beeku, isaantus naaf mirkaneesse. 4. Shaneen Eenyu? Har’a moggaasni Shanee jedhamu nama lamaaf kennama. Tokko, namoota akka koo Qabsoo Oromoo keessatti ilaalcha adda addaa qabanii fi ABO dhaaf kabaja qabaniif kennama. Lammata, miseensota, deeggartootaa fi hooggantoota ABO ejjennoo cimaa qaban hundaaf kennama. Namoonni Shanee jedhamanii sanduuqa keessa buufaman kun guutummaa Oromiyaa keessaati. Lagan, gandaan, amantaan miti; ilaalchaa fi ejjennoo siyaasaa jabaa qabaachuutu Shanee nama jechisiisa. Faayidaa fi fudhatama rakasaaf jecha cichuu dhiisuutu Shanee nama jechisiisa. 1. Shanee bara Caccabuu ABO: Shaneen kun namootaa fi hooggantoota Qabsoo Bilisummaa Oromoof amanamanii shira fedha murna tokkoo didan yeroo sanaati. Isaan ABO jedhamu malee Shanee hin jedhaman. Kan Shanee jedhee moggaase warra ABO keessaa fedha dhuunfaaf ykn fedha murnaaf foxxoqanii ba’anidha. 2. Shanee Wayyaaneen dhalfattedha. Shaneen kun biyya keessatti bifa gandummaadhaan kan gurmaa’anii fi Hayyu Duree ABO wajjin hidhata addaa qabu jedhamanii socho’anidha. Ani isa kana yeroon AAU turen bare. Namoonni Hayyu Dureen ABO Obbo Daawud Ibsaa naaf bilbilan; qarshiin ergame; meeshaan ergame jedhanii dhaloota qaroo ta’an of jalatti ijaaruudhaan mootummaa kanaaf gumaata galchanidha. As keessatti humni tikaa fi qaruxummaa Wayyaanee/OPDO hooggansa kallattii kennaa ture. Dhimmi Girmaa Xurunaa as keessa jira. 5. Caasaa ABO Ammaa Keessa Shaaneen Jiraa? Deebiin isaa Eeyyee kan jedhu yommuu ta’u sirreeffamni tooftaa fi lakkoofsaa akka jirudha. Haaluma kanaan Kora Sabaa ABO 4ffaa booda miseensa nama kudha-shanii [15] qabaachuudhaan daran qabsoo hadhaawaa gaggeessaa akka jirun odeeffadhe. ABO nis yeroo kamiyyuu caalaa tokkoomee, hooggansaa fi miseensota isaa qulqulleessee qabsoorra akka jirudha. ABO’n akkuma durii heera, seera, Sagantaa Siyaasaa fi madda galii ganama qabatee ka’e itti cichee gama hundaan dhiibbaa gochaa jira. Kanaafuu, jechi Shanee jedhu jecha nama qaanessuu (derogative term) akka hin taanee fi caasaa ABO duriis ta’e ABO ammaa keessatti qaama hojii olaanaa ta’ee hojjetudha. Gandummaanis ta’e amantaan achi keessa hin jiru. Miseensonni Gumii Shanee ABO ammaa [baay’inaan 15 ta’an kun] guutummaa Oromiyaa keessaa kan bakka bu’anii fi herrega gandummaas ta’e amantaa kan hin qabnedha. 6. Shaneen Har’a Maaliif Arrabsoo Fakkaatee/Ta’ee? Akkaataan ittiin ABO irrattii fi qabsoo Oromoo irratti hojjetame bifa qoqqoodanii fi burjaajessanii kolaasuu waan ta’eef namoota ilaalcha tarkaanfataa fi Oromummaa giddu galeessa taasifatan sanduuqa Shanee gandummaatiin ijaarametti fakkeessuudhaan arrabsuudha; haamilee buusuudha. Ana dabalatee namoonnii fi hayyoonni Qabsoo Bilisummaa Oromoof gumaacha taasisan “Shanee” jechuudhaan haamilee buusuu fi arrabsuudhaan Dhaloota Ammaa Jibbisiisuutu mootummaa kanaaf galtee guddaa ta’a. Ani akka nama dhuunfaatti Shanee miti ta’uus hin danda’u. Shanee Wayyaaneen hundeeffattee qabdus ta’e Shanee Caasaa fi Ijaarsa ABO keessatti iddoo olaanaa qabu ta’uu hin danda’u: gahumsa isaas, fedhasaas hin qabu. Ijoollee Shanee wanti jedhamus kijibaa fi jibbiinsa ergama Oromummaa guutuu ijaaruu keessatti diigumsaa fi wal-shakkii facaasuuti. Haqni jiru, Shaneen Wayyaaneen hundeeffatte gandummaa of keessaa kan qabu fakkaatee habashootaa fi namoota kuftuu ta’anitti fayyadamee ijaarameera. Isaan immoo dhaloota ciccimtuu fi quuqama qabdu waan of jalatti ijaaran fakkaachuudhaan dabarsanii mootummaa kanaaf gibira kaffalaa turan. Caasaan ABO ammaa immoo yaad-rimee Shanee jedhamutti fayyadamuu hir’isee akkasumas qabbaneessee jira. Ijoollee Oromiyaa hundaa keessa jiranii fi kabaja, jaalalaa fi amanamummaa ABO’f qabaniin Shanee jechuun dogoggora seenaa biraati. As keessatti waan lamatu jira: Ijoollee Lixa Oromiyaa Shanee yommuu jedhan; Ijoollee Oromiyaa kutaa biroo kan yaada tarkaanfataa fi Oromummaa sirriin oofaniin ammoo Bitamtoota Shanee jedhu. Horaa Bulaa! Abbaa Gadaa-Moonenus Hundarraa Amajjii 08, 2019, Finfinnee, Oromiyaa!


Oromoon Marsaa itti aanutti Tarkaanfachuu qaba. – DUBBISAA – #Share godhaa waliif dabarsaa ******************************************************** “Fardi Biraan nama gaha malee hin woraanu!” jedha Oromoon. Dr.Abittiifi Dr.Kab.Lammaa Magarsaa hanga dhufanii tokkoo tokkoo keenya mana keenyaa nu barbaadanitti eeguu hin qabnu Ilmaan Oromoo reef dhalanne, Lammaffaa dhalanne(Rebirth) dha Jireenyi amma eegalle kun. Imala jireenya koo keessatti Ilmaan Oromoo dandeettii gurguddaafi hojii kamiinuu hojjachuu danda’an heddu argeera, waajjira Federaalaa heddu keessatti hojiif dorgomeera, muraasa tajaajileera, heddu seeneera Garuu Ilma Oromoo kabajaadhaan dandeettii isaatiin ramadamee iddoo dandeettiin isaa madaalu taa’ee hojjate tokkollee hin beeku yoo warra Basaastuu ta’ee ergamee ykn Oromummaasaa dhokfatee maqaa Kiristaanaa qabaateefi Afaan Amaaraa qofa haasa’ee fakkaatee buleera ta’e malee, nama tokko akka fakkeenyaatti kaasu hin qabu. Kana kan godhe: sirnicha, Dhiibbaa sirni Habashaa waggoota 140 ol nurratti hojjatameen, Jibbiinsa Gareen sirnichaa ummata keenya irraa qabaniin nucabsanii qabeenya keenyatti abbaa tahuuf hojjatametu gabrummaa jalatti nuhidhe, kaan ajjeesise, kaan rukuchiise, kaan hiisise kaan baqachiise kaan ofwallaalchise. Hub: Oromoon ofwallaalee eenyummaansaa harkaa fudhatamee seenaa ofiidhabee jiru kan dhiyotti nutti dabalamuu hedu na amanaa hedduudha. Sababoota muraasa asiin olitti tuuquuf yaale kanneeniin miidhaan Oromoo irra gahuu qofa osoo hin taane, HAYYUUN, BEEKAAN, PROFEESARRI, DOKTORRI, INJIINARRI, PAAYILEETIIN, BARSIISAAN, walumatti Qaamni barateefi hin barataminillee Ogummaasaatiin kabajamee hin beeku, Dandeettiisaatiin tajaajilee hin beeku, Mindaa Ogummaafi dandeettiisaa madaaluu argatee hin beeku, Keessattuu: • Dhaabbilee Mindaa wayyaa kafalan, Waajjira Durgoo gaarii hojjataa kafalee jiruu hojjataa jijjiira jedhaman irraa ittifamneerra. Fkn: Ethiotelecom. Baankii Daldala Itoophiyaa, Daandii Xayyaara Itoophiyaa, Galiiwwaniifi kkf. Ila; Hojjataa dargaggeessa fuuldura balbalaa kaayan(Fkn-Baankiin daldalaa ijoollee Oromoo maamiloota akka keessumessan fooddaa irra kaayan sana hin ilaalinaa) sun achitti maamila waliin bowwaafataa oolee galuu malee humna biraa hin qabu. • Dhaabbilee Idil-Addunyaa kan Ofillee itti fayyadanii sabas itti tajaajiluu danda’an irraa ittifamneerra Fkn: Google, Microsoft, ZTE, Huaewei, fi warshaalee adda addaa • Imbaasota Biyyoota Addunyaa kan biyya keenya keessa jiran keessa namni keenya guutumatti hin jiru, Imbaasota Itoophiyaa Biyyooa Addunyaa adda addaa keessa jiran keessa ijoolleen oromoo hin jiran. Ofis Sabas fayyadauuf Oromoon carraa hin arganne. • Oromoon Daldala Idil-Addunyaatti akka hin hirmaanne ittifamneerra, Kanaafuu Ikonomiidhaan eessa akka jirru tilmaamaakaa…… Kana qofaaree, himamee wayii dhumaa wantisaa? hin dhumu kanuma akka fakkeenyatti fudhannee Ilmaan Oromoo Sadarkaa itti aanutti ce’uu qabu yommuu jennu, maal jechuu barbaadeeti seetu: Ilmaan Oromoo Cimuu qabna, Ikoonoomii keenya zeeroo irra jiru kanarratti xiyyeeffannoo guddaa gochutu dirqama ta’a, Sabni Ikoonoomii ofharkaa hin qabne fuulduratti tarkaanfachuu hin danda’u waan ta’eef. Kun akkamitti ta’a yoo jenne: “Fardi Biraan nama gaha malee hin woraanu!” jedha Oromoon. Dr.Abittiifi Dr.Kab.Lammaa Magarsaa hanga dhufanii tokkoo tokkoo keenya mana keenyaa nu barbaadanitti eeguu hin qabnu waan taheef. Tooftaaleen muraasni ani isin gorsu: 1) Atakaroo siyaasaa keessaa baanee Ogeessa haa taanu. Ogeessa ta’uuf muuxannoo addaa ykn dhaabbata barnoota olaanaa irraa eebbifamuu qofa miti, Ani ogummaa qabu koompitara irratti cimee hojjachuu, Akkasumas Qeerroon dargaggeessi tokko hojii Liistiroo(Kophee dhiquu) hojjata taanaan isuma cimsee qabee abbaa biyyaa tahuusaa hubatee lafa dur-sodaataa irratti hojjachaa ture sana amma baldhifatee akka eenyuttiyyuu hojjatee jiraachuuf maatiisaa jiraachisuu akka danda’u hubachuun cimuu. 2) Mootummaan atakaroo siyaasaa qofa waliin Fiiguu dhiisee, hanqinoota asii olitti eeramuuf yaalameefi kanneen biroo yeroo haaromsaa kanatti xiyyeeffannoo kennuudhaan hojii guddaa hojjachutu irraa eegama. Mootummaan wanti hubachuu qabu: Waajiroota Haarommsi hin gahin dhiisaa haarome kan jedhamaa jiruyyuu iddoma duraa jira. Fkn: Ethiotelecom Haaromsi godhamaa jira jedhamee bulchiinsi jijjiiramee ture, Haatahuu malee Bulchiinsi haaromfame jedhame sun Cimdaa(Network) duraan dure kanuma Habashaa olbaase waan taheef jijjiiramni wayiituu hin godhamne nama jechisiisa. Waan nama saalfachiisu hiriyyootni koo waggaa 5 hardhaa ani waliin qacarame hanga ammaa guddina tokko osoo hin argatin iddoma gaafa itti qacaramnee jiru, Sabni biraa(Amaraafi Tigree)n garuu yoo xiqqaate yeroo lama/sadi guddataniiru. 3) Ilmaan Oromoo kamuu atakaroo dhaabbilee siyaasaatiinis tahee Amantiin walqabatu kamuu keessa bahuufi Ulaagaa tokkittiifi ishee Furmaataa Oromummaa(Dhiigomaan)dhaan yaaduu eegaluu qabna. Wanti nuti beekuu qabnu – Paartii Siyaasaa ykn Amantii kan jaalannee harka dhoofnee kan hin jaalatin dhiisuu dandeenya ykn Paartii tokkicha ykn kamiiniyyuu haa ta’u diiganii haaraa dhaabuun ni danda’ama, OROMUMMAA garuu ofirraa haquunis, jijjiirachuunis, ta’ee ofirraa dhiquunis hin danda’amu. Paartii siyaasaammoo kan kaayoo fi muldhata Oromoofi Oromiyaa ceesisu, sanuu Dhaaba Siyaasatu hiruu Oromoofi Oromiyaa murteessa osoo hin taane Ummatatu kaardiidhaan Paartii ykn Jaarmayaa itti amane ofitti affeera, kaan immoo nurraa dhaabbadhu jedhaan. Paartileenis/Jaarmayaanis dhugaa kana baruu qabu. 4) Ilmaan Oromoo hojii barbaadan ammoo gahumsa ofiitti fayyadamuun waajjira federaalaa kan gitni hojii itti bahu hunda jala bu’uun dorgomuun dirqama amma silaa eenyummaa keenyaaf dorgommii keessaa hin baafamnu waan ta’eef. 5) Ilmaan Oromoo iddoo jiran hundaa waan hojjachuu danda’anitti bobbayuun dirqama, Sababnisaa yeroo ammaa kanatti qaamni hin hojjatin nuun jedhu hin jirukaa. #Walumaagalatti, Oromoon yeroo ammaa waan heddu ofharkaa qaba. Isaan keessaa: Aangoo, Hamilee, Gammachuu, Ilmaan isaa(Kan baqates deebi’eefii jira), Qabeenya guddaa Oromiyaa jiituu…fikkf. Carraa kana hundatti Fayyadamuun dirqama. Carraa kana seeraan itti fayyadamnaan Gaarri nuti diiguu hin dandeenye hin jiru, Rakkoon nuti furuu hin dandeenye abadan hin jiraatu, Hiyyummaa sabakeenyatti fe’amaa turte hiddaan buqqisuuf mamii tokkollee hin jiraatu. Kanaaf Ogeessa taanee saba keenya ceesisuuf dirqama Oromummaa fudhachuun ofirraa eegala. Obboleessa keessan Abdisa Bencha Jara Ammajii 2018


Dhimmamuu moo beekkamuu?

Najiib Zannuun irraa______Haala yeroo ammaan tanaa keessatti kan nuti argaa jirru dhimmamuun hafteeti beekkamuuf ori’uutu mul’ataa jira. Dhimmamuufi beekkamuu kana yoo wal bira qabnee laalle, dhimmamuun dantaa sabaa dantaa ifii dursanii dhimmamanii dhimma baasuudha. Waan hunda keessatti ifiif if kannanii dhimmamuun dhimma sabaa guutuun sabaaf dhimmamuutti laalamti. Beekkamuun garuu dhimma sabaa dhimma ifii dursanii ifiif beekkamuuf oliif gadi ori’uudha. Bakka hundatti mul’achuu fedhuufii anaatu beekaafi anaatu akkas godhaa ture ifiin jechuun beekkamuuf fiiguu agarsiifti. Waan hunda keessatti namni sabaaf quuqama qabu, kan saba isaa jaalatu, nama if dhooysee saba isaatiif waan isarraa eeggamu dalaguudha. Namni mul’achuuf ani akkanan godhee fi akkasii odeeysu, ammas waltajjii mara irraatti ifumaaf adda duree if godhee deemuu fedhu, nama dantaa sabaaf osoo hin taane ifumaaf beekkamuuf qabsaawaa jiruudha. Kunis hanga fedhe abbaan fedhe yoo dantaa ifiif jecha beekkamuuf ifaaje, gaafa dantaan isaa dhabamte ifiifuu karatti dhaabbata. Dhaabbachuu bira dabrees waanuma silaa ifiif duraan deeggaruufi irrattin dalaga ja’ee mumul’achaa ture san gufuu itti tahuuf tattaafatu agarra. Wanni guddoon ummanni keenya hubachuu qabu garuu; namni quuqama sabaa qabu, kan saba isaa jaalatu, kan dhimmi saba isaaf dursa kannu, beekkamuuf osoo hin taane saba isaatiif waan isarraa eeggamu godhuudha. Yoo san kan godhu tahe abbaan dhugaa dhugaan isaa yoomiyyuu hin dhokattu. Xumura irratti wannin ani jechuu fedhu, namuu beekkamuuf osoo hin taane dhimma sabaa dhimma ifii dursanii sabaaf dhimmamuutu nurraa eeggama. Tanuma!


ITOOPHIYAATU BILISOOME MALEE OROMO FI OROMIYAAN HIN BILISOOMNE

Berhanu Hundee Dhugaa haa dubbannu yoo jenne, biyyattii Itoophiyaa jedhamtu tana keessatti jijjiiramni godhamee jira ykn godhamaa jira. Jijjiiramni kun immoo wareegama eenyuutiin akka dhufe waan Addunyaan beektuu dha. Haa ta’u malee, jijjiirama kanarraa caalaatti eenyu bu’aa akka argate fi argachaas jiru garuu gaafii biraa ti. Oromoon bilisoome jedhamee yeroo baay’ee ni dubbatama. Bilisummaan akka itti laalamuu fi hiikni kennamuufii dha. Haala kaleessa olaantummaa Wayyaanotaa keessa ture wajjin walbira qabnee yoo laalle, har’a bilisoomne jechuun ni danda’ama ta’a. Kun akkuma jirutti ta’ee; Oromoon bilisoome yoo jedhamu garuu ulaagaa kamiin laalamee ti? Eeyyen, biyyattii tana keessatti namni har’a waan tokko dubbateef ykn barreesseef; miseensa ykn deeggaraa dhaaba/jaarmayaa siyaasaa tokko ta’eef; walgahii godhateef; hiriira baheef,… hin reebamu, hin hidhamu, hin ajjeefamu ta’a. Kun akka jijjiiramaatti ni laalama. Oromoo fi Oromiyaa yoo laalle garuu, har’allee hir’inoota baay’eetu jiru. Uummatni keenya nagaa argatee jiraachuu hin dandeenye. Gaafiileen deebii hin argatin hedduu dha. Gaafiilee kana keessaa innii cimaa fi hangafa ta’e tokko dhimma Finfinnee ti. Karaa seeraa fi heeraatiinis ta’ee, karaa seenaatiin jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiifamus Finfinneen qabeenya Oromoo fi Oromiyaa ti. Gaafiin Finfinnee gaafii faayidaa addaa osoo hin taane gaafii Abbaabiyyummaa ti. Kun ta’ee osoo jiruu, har’allee jijjiirama wareegama ilmaan Oromootiin argama kana keessatti Oromoon akka alagaatti laalamee handhuura biyya isaa Finfinnee keessaa akka dhiibamu yookaanis immoo gara magaalaa tanaa akka hin dhufne irratti hojjetamaa jira. Yeroo haalli akkanaa ifaa ifatti mul’achaa jirutti bilisoomne jennaa ree?? Jijjiirama dhiiga fi lafee ilmaan Oromootiin argame kanatti caalaatti fayyadamaa kan jiran warra sirnoota durii leellisanii dha. Warra Oromummaa, Sabboonummaa Oromoo fi dabrees Oromiyaa dhabamsiisuu barbaadanii dha. Humnootni kun MM Dr Abiyyi dabalatee Oromooto taayitaarra jiraniin kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan deeggarmaa fi jajjabeessamaa jiru. Wanti dhara hin taane Dr Abiyyi humoota kana wajjin Mootota durii faarsaa ture ammas jira. Kanaafuu, jara kanaaf bilisummaan argame jechuun ni danda’ama. Humnootni sirna Federaalisimi amma jiru kanaayyuu diiguuf halkanii fi guyyaa hojjechaa jiran heddoomaa jiru. Karaa danda’amu fi bakkee danda’amu hundatti sirriitti ciminaan of ijaaraas jiru. Humna horachuuf tattaaffii guddaa godhaa jiru. Kanaaf immoo ragaalee fi mallattoolee baay’ee kaasuu ni danda’ama. Walumaagalatti humnootni farra-Oromummaa fi farra-Sabboonummaa Oromoo ta’an kun bilisummaa argatanii jiru. Isa kanattis fayyadamanii waa baay’ee hojjechaa jiru. Filmaata dhufuuf jiruufillee sirriitt ofqopheessaa waan jiran fakkaata. Kan keenyaa yoo laalle, ammallee waraan walirratti godhaa wal balleessuuf hojjechaa jiru. Jaaramyootni Oromoo ammallee tokko ta’anii ykn waan waloo tokk lafa kaawwatanii wajjin hojjechaa hin jirani. Uummatni keenya nagaan bahee nagaan galuu hin dandeenye. Namootni keenya ajjeefamaa jiru. Lafti Oromoo ammallee karaa adda addaatiin saamamaa jira; uummatni keenya qayee fi qabeenyarraa dhiibamaa jira. Itoophiyaan Wayyaaneerraa bilisoomtee jirti. Itoophiyummaan araada ta’ee jira. Humnootni Itoophiyummaa faarsan cimaa jiru; lafa qabachaas jiru. Oromoo garuu, gaafiileen isaa ciccimoo ta’aniiyyuu deebii hin arganne. EGAA BILISOOMNE JECHUUN EESSA REE????


“ITOOPHIYUMMAAN ARAADA” – Adeemsa Balaa Guddaa Qabu

“ Berhanuu Hundee Dhimmi kun calqabarra Obboo Lammaa Magarsaatiin haa dubbatamu malee, ergasii asi garuu warra “Team Lammaa” jedhamaniin bali’naan irratti hojjetamaa waan jiru fakkaata. Maaliif dhimma kanatti akka xiyyeeffatan sababa isaa jaruumaaf dhiisuudhaan; garuu “Itoophiyummaa”n maali? kan jedhurraa kaanee; dhiibbaa inni Oromorratti addatti immoo Oromummaaratti qabu haa laallu. Itopohiyummaan karaa lamaan laalamuu ni danda’a ta’a. Inni tokko, Itoophiyummaa hanga har’aatti ture fi jiru yoo ta’u; kan biraa waan fuulduratti ta’uuf deemu dha. Waan inni fuulduratti ta’uuf deemu tilmaamuun danda’amullee garuu sirriitti beekuun rakkisaa waan ta’uuf, barreeffama kana keesatti Itoophiyummaa isa hanga har’aatti tureen bu’ura godhee laala. Itophiyummaan maali? Itoophiyummaan hanga har’aatti ture fi ammas jiru, kan dhiigaan uumame; kan eenyummaa fi fedhii uummattootaa, sabootaa fi sab-lammootaa hin kabajne; ana malee kan biraa jiraachuu hin qabu kan jedhu; kan biyya takka, adaa fi seenaa takka, alaabaa takka fi akkasumas olaantummaa Afaan tokkoo calaqqisu ykn calaqqisuu barbaadu dha. Kana malees, kan sirnoota durii keessumaayyuu sirnoota Moototaa faarsu, leellisu; kan olaantummaa amantii tokkoo mul’isuu barbaadu fi k.k.f. Dhimma Oromootiin walbira qabnee yoo laalle immoo, Itoophiyummaan hanga har’aatti jiru farra-Oromummaa, farra-Sabboonummaa Oromoo fi akkasumas farra sirna Federaalisimii amma jiru kanaa yoo ta’u addatti farra-Oromiyaa ti jechuun ni danda’ama. Hiikni Itoophiyummaaf asitti kenname kun olola ykn maqa-balleessuu osoo hin taane, waan dhugaarratti hundaa’e fi seenaan biyyatti tanaallee ragaa ta’uufii danda’uu dha. Egaa, namni Oromoo ta’e fi Sabboonummaa Oromoon qaba jedhu tokko dhugaa kana osoo beekuu; dhimmi kun araada jechuun tooftaaf jedhameeti moo hiikkaa isaan Itoophiyummaaf qabantu adda? Itoophiyummaan hanga har’aatti jiru kun kan dhiiga fi lafee ilmaan Oromorratti ijaaramee fi dagaagee dhaa bar! Itoophiyummaan enyummaa Oromoo balleessuuf carraaqaa ture fi ammas itti jiruu dha. Itoophiyummaan kan seenaa fi qabeenya Oromoo hin kabajnee dha. Itoophiyummaa kanatu Oromoota handhuura Oromiyaa Finfinnee keessaa dhiibaa jira yookaanis akka Oromoon magaalaa kana hin dhufneef sababa ta’aa ture; ta’aas jira. Shira Itoophiyummaa duuba jiru Humnootni siyaasaa mooraa Habashootaa hunduu waan isaan irratti waliigalanii fi akka dhimma walootti fudhatanii iarrtti hojjetan Itoophiyummaa kana jiraachisuufi. Maqaa kanaan waayee tokkummaa sobaa afarsu. Maqaa kanaan mootota faarsu; Maqaa kanaan alaabaa gabroonfataa deebisanii saboota fi sab-lammootatti uwwisuu barbaadu. Maqaaa kanaan sirna Federaalaa kan wareegama ulfaataadhaan ijaarame kana diiganii biyya takka deebisanii ijaaruu barbaadu. Maqaa kanaan Eertiraa deemte sanallee deebisuuf abjootu; Maqaa kanaan olaantummaa saba tokkoo deebisanii ijaaruuf hawwu. Kan nama gaddisiisu garuu, MM dabalatee warra nuti Sabboontota Oromoo ti ofiin jedhantu humnoota Habashootaa kanaaf kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan deeggarsa kennaa jiru; isaan jajjabeessaa fi hamilee ittihoraa jiru. Warra maqaa Itoophiyummaatiin Oromummaa fi Oromiyaa dhabamsiisuu barbaadan wajjin dhaabbachuu fi isaan kanaaf hamilee kennuun badii dhuma hin qabnetti akka nu geessu hubatanii jiruu laata Obboleeyyan keenya?? Dhaabbilee siyaasaa kaayyoo farra-Oromummaa qaban kana ofittiqabanii isaan waliin hiriiruun akka egeree Oromoo fi Oromiyaa gaaga’ama keesa galchu hubatani jiru moo osuma beekanuu adeemsa kana ittifufaa jiruu? Adeemsi akkanaa kun balaa guddaa akka nutti fiduuf jiru akkamitti hubachuu dadhaban? Tooftaa fi tarsiimoon karaa kanaan Oromoof bu’aa fidu maali? Dhimma dhuunfaatiif yookaanis dhuunfaadhaan karaalee adda addaatiin Habashoota wajjin walittihidhamaniif jecha fedhii ummata Oromoo faallessuun; eenyummaa uummata bal’aa fi saba guddaa kanaa awwaaluuf humnoota farra-Oromummaa wajjin tumsuun balaa cimaa nutti fiduuf deema. Oromoon kana dammaqinaan laaluu qaba. Itoophiyummaan gaf tokkollee Oromoof tolee hin beeku toluus hin danda’u. Itoophiyaan eenyummaa kanarratti hundooftes Oromoodhaaf haadha ta’uu hin dandeessu. Kanaafuu, Itoophiyummaan akkanaa araada ta’uun adeemsa balaa guddaa qabuu dha. Itoophiyummaan akkanaa farra-Oromummaa, farra-Sabboonummaa Oromoo fi farra-Oromiyaa ti. Itoophiyummaan akkanaa farra-sirna Federaalaa dhugaa ti. Sirna Federaalaa kan dhugaa ta’e fi saboota hundaafuu walqixa ta’e uumanii biyya hundaafuu haadha dhugaa taate ijaaruun yoo barbaadame (kunuu yoo fedhii uummattootaarratti hundaayee jechuu dha) dura Itoophiyummaan hanga har’aatti ture fi jiru kun jijjiiramee, eenyumman saboota hundaatuu kabajamuu qaba. MADDAMARIIN jedhamullee karaa kanaan yoo ta’e malee, Itoophiyummaa dhukkbsataa kanatti kan ida’amu (dammaramu) hin jiru. Itoophiyummaan araada jechaa uummata afaanfaajjessuun bu’aa isaa caalaa balaa inni qabutu caala. Balaa namatti deemaa jiru alaalatti arguun immoo badiirraa ofbaraaruu dha.


WBO MOORAATTI GALCHUU DURA MARII BAL’AA BARBAACHISA

Berhanuu Hundee Nagaa fi tasgabbii uummata Oromoo eegsisuuf akkasumas Oromiyaa jeequmsa keessaa baasuuf, WBOn bosona keessaa bahee; gara uummata isaatti deebi’ee; humna addaa Oromiyaa akka ta’u warra hawwan keessaa ani tokko dha. Kanaafaan yaalii Guumiin Abbootii Gadaa godhaa turani fi jiran deeggaraa ture. Kuni immoo uummatni keenya jeequmsa keessaa bahee; nagaan bahee galuu akka danda’uuf jecha malee, kaayyoon WBOn manaa baheef galii isaa gahe jechuufii miti. Akkuman kanaan duras barreessee ture, jijjiirama dhufe kana keessatti Itoophiyaatu bilisoome malee Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne. Maaliif yoo jedhame, gaafiileen uummata Oromoo ciccimoo ta’an ammallee deebii waan hin argatiniifi. Haa ta’u malee, yaaliin WBO mooraatti galchuu kun waan milkaa’e hin fakkaatu. Wanti hubatamuu qabu, dhimmi kun gonkumaa hin milkaa’u jedhee jala sararuu kiyyaa miti. Karaa sirrii fi haqa ta’een yoo hojjetame, wanti hin milkoofnef hin jiru waan ta’eefi. Akkan amma hubadhutti, yaaliin kun karaa sirrii ta’een waan calqabamenatti hin fakkaatu. Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti maal ta’uu qaba ture? Yookaaniis immoo ammas carraan waan jiruuf maala ta’uu qaba? Kanaaf qabxiilee tokko tokko kaasuun barbaada. Qabxiileen kun yaada dhuunfaa kiyyaa ti malee, ABOfis ta’ee, WBOf dubbachuuf akka hin taane hubatamuu qaba. Akka natti fakkaatutti, haalduree gara motummaatiin barbaadamutu hojiirra oolaa jira. RIB mooraatti kan deebi’u yoo WBOn gutumaa guutuutti mooraatti gale waan jedhu natti fakkaata. RIBn immoo bakkee tokko tokkotti rakkoo uumaa akka jiru himamaa ykn dubbatamaa jira. WBOn mooraatti galuuf murtiirra akka hin geenye kan godhu immoo rakkoolee uumamma jiran kana ta’uu mala jedheen yaada. Kanaafan qabxiilee armaan olii kana akka furmaataatti kaa’e. Dhimmi kun akka salphaatti laalamuu hin qabu. Nagaan bu’uu baatnan rakkoon dhufuuf deemu addatti kan Oromoo fi Oromiyaa akka ta’u hunduu hubachuu qabu. Oromiyaan jeequmsa keessaa bahuu qabdi. Gaafiin uummata Oromoos deebii argachuun dirqama ta’a. Kuni ta’uu baatnan rakkoolee dhuma hin qabne keessa seenna.


DHAAMSA OROMUMMAA ILMAAN OROMOO HUNDAAF

Berhanu Hundee Yoo dubbii tuffannee kan laallu ta’e malee, haalli yeroo ammaa sabni Oromoo keessa jiru kan nuti yaadnu caalaa walxaxaa fi hedduu yaaddessaa dhas yoon jedhe dhara waan ta’u natti hin fakkaatu. Balaa namatti deemaa jirus alaalatti arguu danda’uun barbaachisaa dha. Kun sodaa osoo hin taane, akka wal yaadachiisnuu fi wal hubachiisnuufi. Akkuma beekamu, rakkoolee nu keessa jirutti dabalamee diinotni keenya keessumaayyuu warri sirna duriitti nu deebisuuf halkanii guyyaa ciminaan hojjechaa jiran waraana nurratti labsaa jiru. Waraana yoon jedhu qawwee qabachuu qofaa miti. Kunis waan itti aanee dhufuuf deemu ta’a. Humnootni kun yoomiyyuu caalaa wal gurmeessaa fi wal ijaaraa olola cimaa nurratti bananii jiru. Ololli kun immoo jabaatee garamitti akka deemaa jiru hubataatu arga. Dubbii tuffachuun nurra hin jiru. Diina kee tuffannaan injifatamuuf ofqopheessite jechuu dha. Hunda caalaa dhimmi Finfinnee gara lamaaniinuu (gara keenyaa fi gara diinota keenyaatiin) dhimma du’aa fi jireenyaa akka ta’e waan hin haalamnee dha. Finfinneen qaama fi dabrees handuura Oromiyaa, qabeenya saba Oromoo waan taateef, dhimmi kun nuuf hunda caalaa murteessaa dha. Isaanis dhumanii lafa kanarraa dhabamu malee, Finfinneen qaama fi haadha ishii Oromiyaa jala akka galtu hin barbaadan. Kun garamitti akka nu oofu hubachuun waan nama rakkisu natti hin fakkaatu. Karaa biraatiin immoo, rakkooleen keessa keenya jiranis furmaata hin arganne. Waayeen WBO hedduu rakkisaa qofaa osoo hin taane yaaddessaas ta’ee jira. WBO mooraatti galachanii waan godhaa jiran hubatamaa jira. Jaarmaaya ODP(OPDO) keessa namootni Oromoo ta’anii garuu diinaaf hojjechaa jiran ifatti saaxilamaa jiru. Ammallee humni meeqa dhaaba kana keessa dhokatanii diina tajaajilaa akka jiran wanti sirriitti beekamu hin jiru. Jaarmayootni Oromoo tokko tokkos kan biyya alaatii galan ofdanda’anii hojjechuu fi uummata keenya ijaaruu fi sochoosuu (mobilize godhuu) dhiisanii bobaa ODP jala galanii waan taa’an fakkaatu. ODPn Qeerroos gara gara hiruuf, kaan ofittiqabuuf yaalaa akka jirtu dagatamuu hin qabu. Rakkooleen akkanaa walitti dabalamanii haala keenya rakkisaa fi walxaxaa taasisanii jiru. Rakkoon Oromoo hunda caalaa kan hammaatu waan diinotni keenya nu keessa seenanii; namootuma keenyatti fayyadamanii qabsoo cimaa nurratti godhaniifi. Humnaan nu caalanii osoo hin taane, tooftaa fi tarsiimoo adda addaatti fayyadamuudhaan Oromoo Oromoorratti kakakaasuu dha; Oromoo Oromoodhaan ajjeesuu dha; Oromoo walirratti duulchisanii qabsoo bilisummaa keenyaa kana sakaaluu dha. Kana godhuun isaaniif hedduu salphaa (simple) dha. Maaliif yoo jedhame, Oromootni kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan fedhii Habashootaa guutuuf hojjetan hedduu waan ta’aniifi. Warra akkanatti fedhii saba ykn uummata Oromoo bal’aa (Oromo National Interest) guuttuf hojjechuu dhiisanii Habashootaaf tumsa ta’an, gareelee adda addaatti hiruun ni danda’ama. Gareelee kana keessaa isaan gurguddoon akka armaan gadii ti: Egaa, kun rakkoolee keessa keenyaatiif bu’ura cimaa dha. Isaan kanatu meeshaa diinaa ta’anii qabsoo keenyas sakaalaa jiru jedheen amana. Dhugaan kun dagatamuu hin qabu. Rakkoolee jiran ergan tuttuqe booda, MAAL GODHUU QABAN? Gaafii kana fi deebii ani isaaf kennuu yaalutu gara mata-duree barreeffama kanaatti nu geessa (Dhaamsa Oromummaa). Rakkooleen mooraa QBO keessa jiran dhugumatti baay’ee ciccimoo waan ta’aniif, akka heerragaatti Foormulaan isaa kana jedhanii lafa kaa’uun nama rakkisa. Haa ta’u malee, yaada tokko tokko akka furmaataatti dhaamsa dabarsuun barbaada.


FILMAATA ITOOPHIYAA KAN BARA 2020: OROMOON ITTIQOPHAA’EE JIRAA?

Berhanu Hundee tiin Guutumaa guutuutti jijjiiramni argame jedhamuu baatus, biyya Itoophpiyaa jedhamtu tana keessatt, ji’oota muraasaaf qilleensi jijjiiramaa mul’achaa ture. Haa ta’u malee, qilleensi kun rakkoolee biyya tanaatiin amma waan xuraa’aa (polluted ta’aa) jiru fakkaata. Asirratti gaafiilee gurguddoo lama kaasuun barbaachisaa dha. Inni tokko, Maaliif guutumaa guututti jijjiiramni argame jedhamuu hin dandeenye? yoo ta’u, inni lammataa Qilleensi jijjiiramaa kun akkamitti xuraa’aa jira? kan jedhuu dha. Gaafiilee kanaaf deebii osoo hin kennin dura waan bu’ura ta’e tokko laaluu fi hubachuun dirqama ta’a. Jaalatamus jibbamus, fudhatamus dhiifamus, amanamus amanamuu baatus, jijjiiramni kun wareegama ulfaataa uummatni Oromoo ittikaffaleen aragme. Qabsoo hadhaawaan uummatni Oromoo hanga har’aatti godhaa ture fi jiru akkuma jirutti ta’ee; lubbulle Ilmaan Oromoo kuma shanii ol ittdhabametu jijjiirama kana fide. Kun dhugaa Addunyaan beektuu dha. Gabaabumatti, Oromootu Wayyaanee jilbiiffachiise injifannoo kana fide. Gara gaafiilee ka’aniitti deebi’uuf, abbaan qabsichaa fi injifannoo uummata Oromoo ta’ee osoo jiruu, Oromoodhaaf garuu guutumaa guutuutti jijjiiramni ykn bu’aan argame jechuu hin danda’amu. Gaafiileen uummatni keenya keessumaayyuu kan Qeerroon Oromoo gaafachaa turan tokkollee hanga ammaatti deebii hin arganne. Bu’aa argachuun hafee, uummatni keenya nagaan bahee galuu fi nagaan jiraachuu hin dandeenye. Uummatni Oromoo lakkoofsi miliyoona gahu qabeenya fi qayee isaaniirraa kan buqqa’an erga jijjiiramni kun mul’achuu calqabee as ture. Namootni uummata kana keessaa bahan taayitaa olaanaa argatanii biyya tana bulchaa haa jiran malee, dararamni uummata Oromoo har’as bulchinsa isaanii jalattis hin dhaabbanne. Uummatni keenya hidhamaa, ajjeefamaa; dubartootni keenya har’as haala sukkaneessaa ta’een gudeedamaa jiru. Eessaree jijjiiramni argame? Waanuma Wayyaanee jalatti ta’aa turetu hara’as ta’aa jiraa mitii? Dhimmoota muraasa ta’an tokko tokko akka fakkeenyaatti kaasuuf, gaafiin Afaan Oromoo Afaan Federaalaa akka ta’u fi dhimmi Finfinnee deebii argachuu hin dandeenye. Waayeen Finfinnee siriidhaa dhimma baay’ee rakkisaa fi sodaachisaallee ta’aa jira. Finfinneen qabeenya Oromoo fi qama Oromiyaa waan taateef, gaafiin Finfinnee gaafii du’aa fi jireenyaa ti. Diinoota keenyafis akkasuma. Du’anii lafa kanarraa dhabamu malee, Finfinneen Oromiyaa jala akka galtu fi abbaabiyyummaan Oromoo akka mirkanaa’u hin barbaadan. Haalli kun immoo garamitti deemaa akka jiru hubachuun rakkissa hin ta’u. Warri Finfinneen kan keenya jedhan, gaafii kana kaasuu qofaa osoo hin ta’in Qeerroo isaan bilisoomsellee akka diina tokkoffaatti laalaa jiru. Waraana nurratti labsaa jiru; albee nutti qarachaa jiru. Jijjiiramni argame jedhamu kun tarii isaaniif argamee ta’uu mala. Isaantu bilisoome malee, Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne. Diinotni QBO, keessumaayyuu warri sirna durii dulloomaa fi tortoraa sana deebisanii uummatarratti fe’uu barbaadan, gaafii Finfinnee qofa kaasaa hin jiran. Sirna Federaalisimii kan amma jiru kana diiguu barbaadu. Qeerroo jijjiirama kana fide fi warra karaa kanaan taayitaatti dhufan hundaa, balaaleffachaa; walumaagalatti uummata Oromoorratti duula labsaa jiru. Jijjiirama wareegama Ilmaan Oromootiin dhufe kana akka hin ceene godhaa jiru. Isa kanatu gaafii lammataa armaan olitti ka’etti nama geessa. Humnoota kanatu qilleensa jijjiiramaa xureessaa jiru jechuu dha. Humnootni kun Afaaniin wacuu qofaa osoo hin taane, lafa jalaan karaa danda’amu hundaan wal ijaaraa fi human isaanii cimsaa jiru. Filmaata dhufuuf deemu kana yoo xinnaatee xinnaate Finfinnee keessatti akka injifachuuf deeman dhaadachaa jiru. Oromoon garuu dubbii tana waan tuffate fakkaata. Diina ofii tuffachuun sirrii miti; injifatamuutti nama geessuu danda’a. Egaa, erga kun hunduu jedhame booda, gara gaafii mata dureetti deebi’uuf, filmaata qofaa osoo hin taane; waanuma nutti deemaa jiruuf Oromon qophaa’ee jiraa? Ana natti hin fakkaatu. Maaltu shakkii kanatti akka na geese ibsuun yaala. Sababni inni guddaan rakkoolee nu keessa jiran hiikkachuu dadhabuu keenya. Diinota alaa qofaa osoo hin taane, diinota keessaatiin sakaalamuu keenya. Diinotni keessaa immoo dhalootuma Oromoo ti. Warruma dhiiga Oromoo ofkeessaa qabanii fi fedhii biyyoolessaa Oromootiif dantaa hin qabnee dha. Warri quuqama uummta Oromoo qabanis waliigalanii wajjin hojjechuu fi tumsa waliif ta’uuf waan carraaqan hin fakkaatu. Taa’aniituma quba walittiqabuu filatu malee, akkamitti humna Oromoo cimsinee diina keenya fuuldura dhaabbanna waan jedhurratti hojjechaa hin jiran. Dhukkubni gandaan, naannoodhaan, amantii fi ilaacha siyaasaatiin walqoqqoodu sun har’allee hin jijjiiramne. Akkuma ittifufetti jira. ABO fi DhDUO (PDO) jidduu lolli calqabame dhaabbachuu hin dandeenye. WBO mooraatti galchaatii nagaa buusaa jechaa gara biraatiin shirri hojjetamaa jira. Jaarmayootni Oromoo bioyya alaatii galanis bobaa PDO (DhDUO) jala seenanii taa’aa jiru. ABO laaffisuuf shirri adda addaa hojjetamaa jira. ABOnuu mataan isaa soca’aa waan jiru hin fakkaatu. Akka dhiibbaan isaanirra jiru naaf galullee, gadi bahanii rakkoolee isaan qunname uummatatti himaa hin jiran. Silaa uummatnuu ni beeka jedhanii waan callisan fakkaata. DhDUO keessa namoota ykn gareelee muraasa ta’antu jijjiirama kana barbaadu malee warri hafan dhaaba kana keessa dhokatanii OPDO dur sanatti deebisuuf ciminaan hojjechaa waan jiran fakkaata. Rakkooleen keessa keenyaa baay’ee walxaxaa fi kana birallee dabree yaaddessaa ta’aa jira. Diinotni keenya immoo haala kana hubatanii carraa kanatti fayyadamaa jiru. Qaawwa argatan hundatti fayyadamuudhaan nu keessa seenanii addaan nu hiruu yaalu. Isa kana milkeessuuf waarra meeshaa isaaniif ta’u argachuun isaan hin rakkisu. Haalli uummatni keenya keessa jiru fi sadarkaa qabsoon Oromoo irra jirtru kan nuti yaadnu caalaa rakkisaa fi hedduu yaaddessaa dha yoon jedhe dubbii oo’isuu hin ta’u; kun dharas miti; waanuma lafarratti argamuu dha. Haala kana keesatti bakkee qophiiin hin godhamin keessatti filmaata akkamiitu godhamuuf deema? Filmaata kana eenyutu injifachuu danda’a? Osoo Oromoon rakkoolee keessa isaatiin xaxamee jiruu, diinni Oromiyaarrtti nu moo’achuuf qophaa’aa jira jechuu dhaa? Filmaatumti dhufuuf jiru kunuuyyuu akkamitti ta’uu danda’a? Bu’aa eenyuutiif jedhameeti godhama? Eenyutu carraa kanatti fayyadamuuf deema? Seenaa biyya tanaa keessatti yeroo hunda qaama hin beekamne fi humna hin eegamnetu aangootti dhufaa ture. Ammas carraa akkasiitu uumamuuf deema jechuu dhaa? Oromoon afaanumaan waayee filmaataa haasa’aa jira moo dhugumatti kanaaf ofqopheessee jira? Ittiqophaayee jira moo carraan kunis kan alagaa fi diinaa ta’uuf deemaa?? Waaqayyo/Rabbi haa beeku!! Hubannaa nuuf haa kennu!!


Gareen maqaa qabsootiin biyya alaatti wal kolaasaa baate, haarayatti duula walirratti banaa jiru

Dhakaa bu’uuraa haqaan kaa’ame haqanii balleessuun waan hin malleedha. Ebla 4/2019 Sabbataa Murna dulloomee shiraan haaromee qabsoo oromoo jallisuuf deemu kaayyoon jaallan wareegamanii isaan hin dhiisu. Ji’a bitootessaa gaafa 21 gamoo kaliisaa finfinneetti argamu keessatti Obbo Galaasaan HD Hayyu Duree ABO ofiin jechuun akka qopheesse ni yaadatama. ABOn ummatni beeku tokkicha isa Jaal #Daawud_Ibsaatiin durfanu kan waraana fi deeggartoota hedduu qabuudba. Kun immoo ayyaan laallattuu fi fakkaattuu sagaagaltoota siyaasa waan hinaafsiseef carraa argatan hundatti ABO diiguuf ijibbaataa jiru. ABOn bara dhaaba tahe as bahee kaasee dadhabsiisuu yoo dandahan immoo balleessuuf shirri xaxamaa ture hedduudha. Yeroo ammaa kanas haalli itti deemamaa jiru kanuma. OPDOn erga ABO araaraan dahattee diiguuf saganteeffattee bubbuleera. Innis maqaa koree araaraa jedhuun waraana hiikkachiisuu deeggartoota adamsuu fi waajjiraalee dhaabichaa cufuu erga hojii duraa godhattee bubbulteetti. Haa tahuu garuu kanaan milkaahuu waan hin dandeenyeef amma iimmoo jaarmiyaalee ABOrraa fofoxxuqan qabattee ummata oromoo burjaajeessuu akka filannootti qabttee deemaa jirtu walgahii Obbo galaasaan maqaa hayyi durummaa ABOtiin magaalaa sabbataatti taa’amuuf deemu kanarra baruun salphaadha. Gochaa farrummaa duula diinummaa ABOrratti geggeeffamaa jiruu fi geggeeffamuuf deemu qeerroo,qarree fi ummatni keenya magaalaa sabbataa fi naannoo ishee akka shira kana fashalauun dirqama keessan tahe hubattanii walgahii kana fashaleessuuf dhiibbaa gochuun dandeessan hunda akka gootan jabeessinee dhaammanna! Gadaan Gadaa Xumura Garbummaa! Injifannoon Ummata Oromoof!


ODPn GAAFIIN OROMOO AKKA DEEBII ARGATU GODHUUF FEDHII FI HUMNA QABAA?

Berhanu Hundee tiin Akkuma beekamu amma maqaa jijjiirratee ODP jedhamee as haa bahu malee OPDOn duraanii dantaa Wayyaanotaa eegsisuuf akkasumas kaayyoo isaanii milkeessuuf kan dhaabbate waan ta’eef, dhaaba Oromiyaa keessatti Wayyaanota bakka bu’u ta’ee hojjechaa ture malee dhaaba kaayyoo uummata Oromoo qabatee ijaaramee miti. Asirratti wanti hubatamuu qabu, sagantaan dhaaba kanaa, akka waraqaarratti barreeffametti, waan uummata Oromootiif tolu fakkaachuu mala. Hojiidhaan wanti lafarratti mul’achaa ture garuu dhabni kun meeshaa diinaa ta’ee uummata keenya miidhaa akka turee dha. Haa ta’u malee, dhiibbaa sochiin uummata Oromoo isaanirratti godheen, namootni Sabboonummaa Oromoo qaban dhaaba kana keessaa as bahu danda’anii jiru. Hoggantootni haaraan kun Sabboonummaa Oromoo haa leellisan malee dhugumatti fedhii biyyoolessaa Oromoo (Oromo National Interest) eegsisuuf hojjechaa jiruu? gaafiin jedhu mormisiisaa dha. Akka waliigalatti, kaleessi kaleessa, kan dabre seenaaf haa taa’u; dhaabni kun hanga ofjijiire jedhee as bahetti deeggaramuu qaba yaadni jedhu ka’uu mala. Haa ta’u malee, gafiilee yaada kana wajjin walqabatanii ka’an: 1) Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa? 2) Maqaa qofaatu jijjiirame moo kaayyoon isaas qulqullaa’ee jira? 3) Namoota Oromoof quuqaman muraasa ta’antu as bahaa jiru moo dhaabni kun dhugumatti keessi isaa haaromee jira? 4) Dhaabni kun dhimma Oromootiif dursa kennee, gaafiileen Oromoo akka deebii argatan godhuuf fedhii fi humna qabaa? fi kkf laaluun barbaachisaa dha. Dhaabni kun dhugumatti jijjiiramee jiraa? Dhaabni tokko hoggansa haaraa waan filateef akkasumas maqaa moofaarraa gara haaraatti waan jijjiirrateef, jijjiiramni bu’uraa godhame jechuun hin danda’amu. Jijjiiramni jaarmayaa tokkoo kan madaalamu yoo kaayyon, sagantaan, mul’atni fi caasaan isaa guutumaa guutuutti haarome qofaa dha. OPDO yoo laalle garuu maqaa fi hoggansatu jijjiirame malee, sagantaan, kaayyoon akkasumas caasaan isaa jijjiiramu wanti agarsiisu hin jiru. Namootni Oromoof quuqaman dhaaba kana keessa jiraatanillee, akkasuma karaa faallaa ta’een kan fedhii fi dantaa dhuunfaatiif jedhanii diina ykn alagaa tajaajilan ammallee dhaaba kana keessa dhokatanii akka jiran ragaaleen adda addaa ni mul’isu. Namootni akkanaa kun immoo kallattiidhaanis ta’ee, al-kallattiidhaan waan fedhii saba Oromoo faallessu hojjechaa; iccitii dhaabichaallee diinatti beeksisaa akka jiran odeeffannoon gara garaa ni agarsiisu. Warra dhaaba kana keessatti karaa dhugaatiin hojjechuu barbaadanitti gufuu fi danqaraa ta’aa jiru jechuu dha. Kana birallee darbanii tokkummaa uummata Oromoo gaaga’aa jiru. Gaafiileen Oromoo akka deebii argatan taasissuf dhaabni kun fedhii fi humnas qabaa? Yeroo dhiibbaan sochii uummata Oromoo itti cimu fi akka hirriibarraa dammaqan isaan taasise sana, hooggantootni dhaaba kanaa haaraan Sabboonummaa Oromoo faarsuu qofaa osoo hin taane, gooftaan keenya uummata Oromoo ti jechaa akka turan ni yaadatama. Yeroo akkanatti haasa’an sana waanuma yeroo gabaabaa keessatti gaafii Oromoo deebisuuf kutatanii ka’an fakkaata ture. Wanti nama gaddisiisu garuu, erga dhiibbaa sana jalaa dandamatanii, afuura galfatan booda, hoognatooni dhaaba kanaa afaanuma Sabboonummaa Oromoo leellisaa turan sanaan deebi’anii “Itoophiyummaan Araada” jechuu jalqaban. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan takkallee deebii hin arganne. Deebii argachuun hafee, siriidhaa uummatni Oromoo jumlaadhaan kan qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an erga jijjiiramni kun calqabee as waan ta’eef, jijjiirama dhaaba kanaa wajjin walqabatee, bu’aan uummatni Oromoo argate hin jiru. Akka miseensa AWDUI fi dhaaba biyya bulchuu tokkoti dura biyya tasgabbeessuuf hojjechuun waanuma hubatamu qabuu dha. Haa ta’u malee, yeroo isaan Itoophiyaa fi dabrees Aafrikkaa Bahaa tasgabbeessuuf halkanii guyyaa dhama’aa jiranitti, uummatni Oromoo kan isaan maqaa isaa qabatanii siif dhaabbanna jedhan nagaa fi tasgabbii argachuu dadhabee, har’allee akkuma yeroo Wayyaanotaa sana rakkoo cimaa keessa jira. Karaa nagaa fi tasgabbiitiin wanti Oromoof fooyya’e hijn jiru yoo jedhame, dhara hin ta’u. Gaafiilee uummatni Oromoo kaasaa turan keessaa muraasa tokko akka fakkeenyaatti kaasuuf: Afaan Oromoo Afaan hojii Federaalaa haa ta’u; Dhimmi Finfinnee furmaata haa argatu fi kkf. osoo dafanii deebii argachuu qabanuu hanga har’aatti rarra’anii jiru. OPDOn isaan kana deebisuuf carraa argattee turte. Garuu carraa sanatti hin fayyadamne. Kanaaf, dhaabni kun fedhii fi/ykn humna hin qabu nama jiechisiisa. Uummata Oromoo biratti deeggarsa akka argatu dhaabni kun maal godhuu qaba? Dhugaa haa dubbannu yoo jedhame, hanga Oromiyaa bulchaa jirutti dhaabni kun deeggarsa uummata Oromoo argachuuf carraa qaba. Haa ta’u malee, deeggarsa argachuu yoo barbaade, dura keessa ofii qulqulleessee; caasaa isaa baddaadhaa hanga jalaatti haaromsee; jaarmayaa fedhii uummata bal’aa Oromootiif onneedhaan hojjetu ta’ee argamuu qaba. Yoo ayidoolojiidhuma dur san qabatee fi akkaatuma dur bare sanaan kan hojjetu ta’e, deeggarsa argachuun hafee, badii isaatiif bu’ura cimsaa deema. Jaarmayaan Oromoo kan fedhii biyyoolessaa Oromoo hin guutne kamuu booddeen ykn fulldurri isa dukkana. Dhugaan kun hubatamuu qaba. Keessa ofii qulqulleessuu yoo jedhamu kun waan baay’ee ofkeessaa qaba. Qabxiilee muraasa ta’an tokko tokko kaasuuf: Egaa, kan asitti tarreeffaman kun qabxiilee muraasa fi ijoo ta’anii dha malee, dhaabni kun dhugumatti dhaaba Oromoo bakka bu’u fi haqaan hojjetee, deeggarsa uummata bal’aa Oromoo argachuu yoo barbaade wanti irraa eegaman baay’ee dha. Yaa soogidda ofiif jedhii mi’aawi yookan dhagaa dha jedhanii achi si darbu.


Qabsoon Bilisummaa Oromoo eessaa ka’ee garamitti deemaa jira?

– MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Tokkoffaa – Berhanu Hundee Yaadachiisa: Mata duree “Qabsoon Bilisummaa Oromoo Eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? – Qormaatota kaleessaa, kan har’aa fi kan boruu –“ jedhuun dhimmoota gara garaarratti barreeffamoota adda addaa kutaalee 24 dhiyeessee akkan ture ni yaadatama. Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) eessaa ka’ee har’a sadarkaa maaliirra akka jiru hubachuun waan nama rakkisuu miti. Qabsoon kun bu’aa ba’ii meeqa keessa dabree, injifannoolee adda addaa galmeessee har’a gahullee, ammas gaafiileen Oromoo ciccimoo ta’an deebii hin arganne. Oromoon bilisoome jedhanii warri haasa’an hedduu dha. Haa ta’u malee, dhugaan lafarra jiru, akkuman tanaan dura barreessaa ture, Itoophiyaatu bilisoome malee Oromoo fi Oromiyaan hin bilisoomne. Hiikni bilisummaadhaaf kennamu akka abbaan hubatetti waan ta’uuf, mormisiisaa ta’uu mala. Bilisummaa dhugaarraa garuu ammallee baay’ee fagoo jirra. Karaa dheeraatu nu eeggatas. Har’a humnootni farra-QBO ta’an keessas ta’ee ala heddoomaa fi cimaas jiru. Egereen Oromoo fi Oromiyaa waan ta’uuf deemu beekuun baay’ee rakkisaa dha. Injifannoolee QBOn hanga har’aatti galmeesseyyuu gaaga’ama keessa jiru yoo jedhame dhara hin ta’u. Gaafiin: Qabsoon Bilisummaa Oromoo Eessaa ka’ee garamitti deemaa jira? jedhu ammallee banaa waan ta’eef, dhimma kana laalchisee barreeffamoota adda addaa kutaalee adda addaa keessatti MARSAA LAMMAFFAAf dhiyeessuun barbaada. Na wajjin turaa, na hordofaa. Barreeffamoota hanga ammaatti dhiyaachaa turan argachuu warri barbaaddan bilisummaa.com fi Ayyaantuu.org seentanii argachuu ni dandeessu. Seensa Akkuma beekamu, sochiin uummata Oromoo addatti immoo kan Qeerroo Oromoo Wayyaanee harka micciiree olaantummaan ishii akka jijjiiramu taasise jira. Kuni immoo kan ilmaan Oromoo kumaatamaan ittiwareegaman waan ta’eef, injifannoo Oromoo ti yoo jedhame dhara hin ta’u. Haa ta’u malee, abbaa qabsoo fi injifannoo kan ta’e uummatni Oromoo jijjiirama kanarraa waan isaaf malu hin arganne. Hiidhamtootni siyaasaa hiikamuun, jaarmayootni biyya alaa turan gara biyyaatti deebi’uun akkasumas wantootni tokko tokko fooyya’uun waan sadarkaa biyyaatti (Itoophiyaatti) ta’an malee, addatti waan Oromoof godhamanii miti. Jijjiiramni kun Oromoo bilisoomse warri jedhan hedduu dha. Dhugaan lafarra jiru garuu kan biraa ti. Jijjiiramni dhufee jira garuu Qabsoon Bilisummaa Oromoo galii isaa gahee? Qabsoon bilisummaa Oromoo (QBOn) galii isaa gahuun hafee, yookaanis immoo akka namootni tokko tokko jedhan Oromoon bilisoomuun hafee, uummatni Oromoo biyya isaarratti nagaan bahee galuu hin dandeenyee bar! Mee haa yaadannu: Daangaarratti waraanni irratti banamee kan lubbuu isaanii dhaban dhiisneetuu, uummatni Oromoo kan lakkoofsi isaanii miliyoonatti shallagamu Naannoo Sumaaleerraa kan qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’an; kan Beniishaanguulirraa buqqa’an; kan lolli irratti godhamee akka baala mukaa harca’aa jiran,…. kun hunduu erga jijjiiramni kun dhufee fi Oromootu biyya bulchaa jira jedhamee odeeffamuu calqabee asii mitii? Meerre ree bu’aa fi jijjiiramni bu’uraa kan uummata keenyaaf dhufe? Namootni Oromoo ta’an taayitaa olaanaa argataniif yookaanis jaarmayaan maqaa Oromoo qabu tokko bulchinsa biyyattii keessatti gahee olaanaa qabaateef, uummatni Oromoo bilisoome jedhamuu hin danda’u. Haala Oromootu biyya bulchaa jira jedhamu keessatti Oromoon har’a kan dur caalaa miidhamaa akka jiru Waaqayyo/Rabbii fi kan argutu beeka. Jijjiiramni kun kan bu’aa buusaa jiru caalaatti warra farra QBO ta’aniif akka ta’e hubatamaa jira. Yeroo Muummichi Ministeerotaa (MM) Oromoo keessaa bahe, bakkee deemu hundatti Mootota durii faarsutti; Ilmi Oromoo Prezidaantii MNO ta’ee bulchaa jiru “Itoophiyummaan Araada” jedhee biyyattii tana dhaadhessaa jirutti, bu’aan argame yoo jiraate warroota farra-QBO ta’an keessumaayyuu immoo warri sirna Federaalisimii amma jira kanaayyuu dhabamsiisanii, sirna durii dulloomaa sana deebisuu barbaadan hedduu onnachiisee, hamilees ittihoree jira. Kanaaf mataarratti nu fincaa’uu barbaadu. Tuffii fi jibba Oromoof qaban ifaa ifatti daangaa tokko malee agarsiisaa jiru. Olola qofaa miti, of ijaaraa fi humna isaanii cimsaa jiru. Kuni immoo maaliif akka ta’e namni hubachuu hin dandeenye ni jira jedhee hin yaadu. Warri isaan onnachiisanillee aggaammii jaraa kana jalaa bahu hin dandeenyee bar! Osuma arrabsamanuu, abaaramanuu, tuffatamanuu, qeeqamanuu,… callisanii Itoophiyaaf morma isaanii kennaa jiru. Duuti Oromoo isaaniif homaa miti; tokkummaan biyyattii tanaa garuu boqonnaa isaaniif hin kennu. Halkanii guyyaa tokkummaa Itoophiyaatiif dhama’u. Uummata keessaa bahan garuu afaanumaan gowwoomsuu barbaadu malee wanti isaan uummata kanaaf hojjetan ifatti hin mul’atu. Kun hedduu nama gaddisiisa. Oromoorraa dhalanne jedhanii haasa’uun isaaniituu qaanii mitiiree? QBO wajjin walqabatee, dhimma WBO yoo laalle, WBOn akka bosonatti galu kan taasise QBO dha. Humna kana hiikkachiisanii mooraatti galchuun QBOn galii isaa gahe jechuuf moo yookaanis QBOn galii isaa gahuu hin qabu jechuuf ta’ina laata?? Haala keessa jirru gadi fageenyaan yoo xiinxallee laalle, walumaagalatti QBOn galii isaa gahuun hafee siriidhaa gaaga’ama keessa akka jiru hubachuun nama hin rakkisu. Jijjiirama kana keessatti gaafiin Oromoo deebii argatee jiraa? Akkuma armaan olitti ibsame, QBOn galii isaa gahuun hafee, gaafiileen ijoo ta’an tokko tokkollee jijjiirama kana keessatti hanga ammaatti deebii argachuu hin dandeenye. Deebiin kennamuufii dadhabeeti moo fedhiitu hin jirre? Erga Oromootu biyya bulchaa jira fi Oromoon aangoo argate jedhamee, maaliif gaafiin tokkoollee deebii dhabe? Aanga’uun uummata tokkoo waanuma akka salphaatti laalamuu dhaa? Aanga’uun uummata bal’aa tokkoo bu’aa maalii argamsiisa? Akka fakkeenya tokkootti kaasuuf, dhimmi Finfinnee gaafiilee uummata Oromoo ciccimoo ta’an keessaa isa tokko dha. Kunis gaafii abbaabiyyummaa ti. Kan nama gaddisiisu garuu, abbaabiyyummaan Finfinnee mirkanaa’uun hafee, siriidhaa Finfinneen gonkumaa kan Oromoo tii miti nuun jiechaa jiruu mitii? Akkan jechuu eenyutu isaan onnachiise? Eenyutu haala isaaniif mijeesse? Warra dhiigaan Oromoo ta’anii garuu sammuudhaan Itoophiyummaadhaan machaa’anii mitii? Sirni Federaalaa amma jiru kun maal ta’uuf deema? Sirni Federaalaa Naannoleerratti hunaa’ee, ijaaramee amma jiru kun bu’aalee QBOn fidan keessaa isa tokkoo dha. Kan lubbuun meeqa ittigalaafatame, kan dhiigni ittidhangala’e fi lafeen ilmaan cunqurfamootaa itti caccabee dha. Oromiyaan har’a kaartaarratti mul’attee Addunyaan beeku tun wareegama kana keessatti mirkanoofte. Sirna Federaalaa kana diiguun Oromiyaa balleessuuf jedhamee waan ta’eef, wareegamatu ittikaffalama malee wanuma milkaa’uu miti. Dhimma kana kutaa itti aanu keessatti bal’inaan itti deebi’a. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.


– MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Lammaffaa – Berhanu Hundee Barreeffama marsaa lammaffaa kutaa tokkoffaa keessatti jijjiiramni ni dhufe malee Qabsoon Bilisummaa Oromoo (QBOn) galii isaa akka hin gahin; jijjiirama dhufe kana keessatti gaafiileen Oromoo deebii akka hin argatin fi akkasumas sirni Federaalisimii amma ijaaramee jiru kun maal ta’uuf akka deemu gaafii kaasee, garuu dhimma kana bal’inaa akkan ittideebi’u tuqee dabruun kiyya ni yaadatama. Barreeffama kutaa lammaffaa kana keessatti dhimma Federaalisimii amma jiru fi dhimmoota biroorratti yaada tokko tokko dhiyeessa. Sirni Federaalisimii Itoophiyaa amma jiru kun diigamuuf deemaa laata? Sirni Federaalaa Naannolee sabaa fi sab-lammootaarratti hundaa’ee, ijaaramee amma jiru kun, akka humnootni farra-QBO jedhan kennaa Wayyaaneen nu badhaaste osoo hin taane, bu’aalee QBOn fide keessaa isa tokkoo dha; kan lubbuun meeqa ittigalaafatame, kan dhiigni ittidhangala’e fi lafeen ilmaan cunqurfamootaa itti caccabee dha. Oromiyaan har’a kaartaarratti mul’attee Addunyaan beeku tun wareegama kana keessatti mirkanoofte. Humnootni farra-QBO ta’an keessumaayyuu warri sirna durii sana deebisanii uummattootarratti fe’uu barbaadan sirni Federaalaa kun akka diigamu sababni isaan brabaadaniif Oromiyaa kaartaarratti arguun dhukkuba mataa waan isaanitti ta’eefi. Kanaaf karaa danda’amu hundaan injifannoolee QBO balleessuu barbaadan. Walitti bu’insi daangaaleerratti uumamee fi sababa kanaan uummattootni qayee fi qabeenya isaaniirraa buqqa’uun waan akka sirni Federaalaa kun sababa ta’eetti dhiyeessuuf yaaliin isaan hin goone hijn jiru. Sirni Federaalaa kun diimookraasiin waan keessa hin jirree fi hojiirra oolchuurratti rakkooleen waan jiraniif mudaa horate malee, osoo sirnaan hojiitti hiikamee, rakkoolee biyyattii tanaa hidda baasanii as gahaniif furmaata hundaafuu ta’u dha. Rakkooleen sirnoota Habashaa dhufaa dabran keessa turan rakkoolee cunqursa sabummaa waan turaniif, sirni Federaalaa naannolee sabootaa fi sab-lammattootaa bu’ura godhatee ijaarame kun fala rakkoo biyyattii tanaa ti jechuu dha. Humnotni sirna kana hin jaalanne lakkoofsi isaanii xiqqaa waan hin taaneef, gama tokkoon karaa danda’amu hundaan of ijaaraa fi humna isaanii cimsaa; gama biraatiin immoo tooftaale adda addaatti fayyadmuudhaan olola oofanii uummattoota amansiisuuf wanti isaan hin yaalle hin jiru. Saboota fi sab-lammoota keessaa namoota isaaniif tumsa ta’an salphaatti argachuu waan danda’aniif, kuni hedduu isaan onnachiisa. Duris taanan sirna cunqursaa uummatarratti fe’uu kan danda’an humna isaanii qofaan osoo hin taane, gantuu fi galtuu argatanii; isaanitti waan fayyadamaniif milkaa’uu danda’an. Sirna Federaalaa kana diiganii, bakkee isaa kan ofiif hawwan buusuuf erga qophii xumuranii turee jira. Itoophiyaan isaan hawwanis maal akka fakkaattu kaartaa qopheeffatanii jiru. Kunis dhoksaadhaan osoo hin taane, waan marsaalee hawwaasummaarratti maxxanfamee argamaa ture fi jiru dha. Adeemsa jara kanaa tuffatanii dhiisuun gaaga’ama waan fiduuf, humnootni sabaa fi sab-lammootaa akkasumas humnootni sirna Federaalisimii deeggaran humna isaanii cimsanii fi caalanii argamuun dirqama ta’a. Akka yaada fi laalcha kiyyaatitti, ejjannoo ODP sirriitti beekuun rakkisaa ta’ulle, jaarmayootni Oromoo sirna Federaalaa kana akka deeggaranin amana. Waan ta’eef, jaarmayootni Oromoo walittibaqanii tokko ta’uun yoo isaan rakkisellee, tumsa waliif ta’anii hojjechudhaan gaaga’ama dhufuuf maluuf ofqophessuun; humna mooraa keenyaa cimsanii argamuun barbaachisaa qofaa osoo hin taane murteessaa dhas. Humni Jaarmayoota Oromoo yeroo ammaa hangam abdachiisaa dha? Akkuma beekamu, Kongresii Federaalisti Oromoo (KFO)rraa kan hafan, jarmayootni Oromoo kan akka ABO SG, ABO-Tokkoome, ABO-QC, ADO, AWO fi kan biroo hundi isaaniituu warra duraan ABO tokko turanii dha. Dhugaan hadhooftus liqimsuun dirqama waan ta’eef, jaarmayootni kun kan biyya alaatti walsukkuumaa, walrigaa fi walitti gaarreffataa turan waan ta’aniif, biyyattis galanii gochaa akkanaarraa waan ofqusatan natti hin fakkaatu. Wanti hubatamaa jiru, ABO SGrraa kan hafan hundi isaaniituu erga biyyatti galanii, bobaa ODP jala seenanii waan taa’an fakkaatu. Kan nama dinqu garuu, erga bobaa ODP jala galanii, yookaan isaan wajjin walitti hin baqne, yookaanis immoo walaba ta’anii uummatas ijaaraa of hin cimsine. Waan isaan taa’anii eegaa jiran naaf hin galu. Filmaata dhufuuf ofqopheessaa jiru akka hin jedhamne, haalli yeroo ammaa Oromiyaa keessa jiruu mijataa hin fakkaatu. Asirratti wanti hubatamuu qabu, ABO SG jedhee kanan asitti dhiyeesse jaarmayoota hafanirraa adda baasuuf malee kun maqaa idilee jaarmayichaa tii miti. SGn Shanee Gumii jechuu waan ta’eef, kun Koree Hojii Raawwachiistuu (KHR) dha malee maqaa jaarmayichaa miti jechuu kooti. ABO SG jaarmayoota hafantu irraa fottoqan malee, ABO hundee ta’ee dha; kan caasaa fi waraana qabuu dha. Amma erga yaaliin WBO mooraatti galchuu calqabamee as haalli jijjiirame malee, WBOn qaama ABO SG ti. Haa ta’u malee, namootni hedduun jaarmayaa kana akka garee xiqqaa tokkootti laaluudhaan “Shanee” jedhanii yeroo yaaman hubatama. ABO SG erga biyyatti deebi’e booda waan moggaatti dhiibamaa jiru fi dhiibbaan wayiis irra jiru fakkaata; sirnaan socha’aa waan jiru hin fakkaatu. WBO mooraatti galchuu wajjin walqabatee adeemsi jirus ABO SGf mijataa hin fakkaatu. Sababaalee adda addaatiin dhiibbaan irratti godhamaa jira. Shirootni adda addaa irratti godhamaa jiru; waajjiraaleen bakka eegaman hundatti hin banamne jedhama; miiseensotni isaas bilisaan socha’uu waan danda’an hin fakkaatu. KFOs yoo laalle, jaarmayaan uummata Oromoo akkasitti sochoosaa ture sun haala qabbanaa’aa keessa waan jiru fakkaata. Isaanirras dhiibbaatu jira jedheen yaada; sababa malee callisuu hin filatne. Walumaagalatti waan isaan godhaa jirani fi haala akkamii keessa akka jiran beekuun hedduu rakkisaa dha. Akkuma armaan olitti tuqame, jaarmayootni hafanis ODP jala galanii, waa eegaa waan jiran fakkaata malee, sochiin isaaniis hin mul’atu. ODP keessas rakkooleen adda addaa uumamnii, Paartiin kunis keessi isaa gareelee adda addaatti akka qoqqoodame odeeffannoon tokko tokko ni mul’isu. ODP keessa warri jijjiirama amma dhufe kana ceesisuu barbaadani fi warra OPDO durii sanatti deebissuu barbaadan akka jiran ifatti mul’achaa jira jedhamee odeeffama. Walumaagalatti, haalli jaarmayootni Oromoo yeroo ammaa keessa jiran dhugumatti waan abdii namatti horuu miti. Yoo mooraan keenya hin cimne, gaaga’ama keessa galuun keenya waan hin oolle ta’a. Diinotni keenya garuu haala amma mijateef kanatti fayyadamanii, ofijaaraa fi humna isaanii cimsaa jiru. Uummattoota biyyattii tanaa amansiisuu fi deeggarsa argachuuf waan isaan hin yaalle hin jiru. Miidiyaaleen isaan qaban biyyattii tana keessatti hedduu waan ta’aniif, karaa kanaan dhiibbaa godhaas waan jiran fakkaata. Jaarmayoota keenya jidduutti walshakkii uumanii, karaa kanaan mooraa Oromoo laaffisuuf halkanii guyyaa hojjechaa jiru. Diinota QBO laalchisee, barreeffama itti aanu keessatti bal’inaan ittideebi’a. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.


Arsii Asallaa Jirtuu? Ilmaan Sikkoof Mandoo jirtuu?

Ilmaan Nadhii Gammadaa Jirtuu? Ilmaan Leenjisoo diigaa jirtuu? Ilmaam Waaqoo Guutuu Jirtuu? Jiraachuu keessan kiphxata boruu argina. Guyyaa boruu B/M/N Oromiyaa haaraan Shimallis Abdiisaa fi Addisu Aragga qixxeessaa gara Asallaa dhufaa jira. Dachee Minilik Abbootiif Haawwolii teenna itti fixe, Seenaan aanolee kijiba namtichi jedhe dachii san irra ijjachuuf hamilee hin qabu. Gowwaa arrabsanii mataa qaqqaban jedhan. Jechi Addisuun jedhe kan dhuunfaa isaati jechuun hin danda’amu, akka yaada paartii guutuu hin taane wabiin keenya maali?Addisuun hoggana paartiiti. Kanaaf yoo Jecha Addisuun jedhe dogongora jedhan OPDO ‘n gadi baatee ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qabdi. Addisuu Araggaa Seenaa waan xiqqeesseef Aangoo gadi dhiisee Seeraaf dhihaachuu qaba. Amma dhimmi ijoon Shimallisis ta’ee Addisuun Waltajjii waliin gaggeessan irratti Addisuun dubbii tana jedhe. Haga ammaa obbo Shimallis homaa hin dubbanne. Kanaaf yaada lamaan jaraa ta’uutu mala. Biyya Germany keessatti hogganaan Church tokko Seenaan Hitler Sobatu keessa jira jedhee waan dubbateef qofa , hojii irraa ari’amee Hidhamee, dhuma irratti jiraachuu dadhabee biyya kanaa baqatee jira, yeroo dhibbaa ol Dhiifama gaafatus namuu hin dhageenyeen dhimmichi dhimma seenaa xiqqeessuu waan ta’eef. 1) Amma dhaamsi jiru Addisu Arega Kitessa aangoo irraa ari’amee seeraaf dhihaachuu qaba. 2) Obbo Shimallis Abdiisaa Dhaaba OPDO bakka bu’ee Ummata Oromoo Dhiifama gaafatuu qaba. 3) Obbo Shimallis Yeroo gara Arsii Asallaa deemu Siidaa Aanolee daawwachuu qaba. Ummanni keenna maal gochuu qaba? 1) Addisuun yoo tuffii hagana gahu qabaatee achi kadhufu taate mormiin cimaan kan hawaasa guutuu hirmaachise haa qophaawuu. 2) Shimallis yoo kophaa isaa dhufe gaaffilee keessan hunda Seeraan dhiheessaafii, Yoo Ummata Oromoo kabaje Aanolee daawwatee achi duratti Ummata Oromoo irra deebi’ee Dhiifama haa gaafatu. 3) Hamilee Gadaa Gabra’ab eeguudhaaf Dhiifamaa fi badhaasni haa qophaahuufii. Kan hafe keessa hin deemnu isinummaan itti guutaa. Abdi Teyib Wako


Naannoolee Oromiyaa fi Saboota Kibbaa humna Minilikiin Weeraraman (1865-1900).

1) Shawaa 1865 2) Walloo 1867-1876 3) Tuulama 1879-1882 4) Macca 1882-1886 5) Wallagga 1879-1886 6) Biyya Gumaa 1879-1882 7) Biyya Gomaa 1879-1887 😎 Liimaa Inaariyaa 1879-1887 9) Biyya Geeraa 1979-1887 10) Jimmaa 1882 11) Arsii 1882-1886 12) Iluu (Harar 1885-1887 13) Baalee 2890-1891 14) Boorana 1897 15) Guraagee 1875-1889 16) Liibidoo (Maaraqoo 1891 17) Alaabaa 1890 18) Hadiyyaa 1875-1890 19) Kambaataa 1891 20) Jaanjaaroo 1894 21) Booshaa (Gaaroo 1890-1894 22) Kafaa 1879-1897 23) Beenchoo 1897 24) Gurra Fardaa 1897 25) Gimiiraa 1897 26) Biyya kooshaa 1897 27) Gooldiyaa 1897 28) Biyya Zaaraa 1890-1894 29) Kuulloo 1890-1894 30) Koontaa 1890-1894 31) Walaayitaa 1890-1894 32) Kuushaa 1894 33) Biyya Boroddaa 1894 34) Goofaaa 1894-1895 35) Baakoo (Galab 1898 36) Maajii 1898 37) Gaamoo 1894-1895 38) Koonsoo 1897 39) Sidaamaa, Geede’oo 1890-1891 40) Ogaadeen 1890-1897 41) Iissaa 1896 42) Affaar 1896 43) Gumuz 1898 44) Beeneshaangul 1897 45) Nuweer, Anyuwaak 1897 46) Majangar 1897 Ummanni Oromoo erga alagaan qabatame booda maaltu isa mudate? Haala bara dhibbaafi shantamaa (150) ol calaa oromiyaa keessa ture itti yaadaa?


Obboo Lammaa Magarsaa maalif Angoorraa kaafaman?

Dubbiin aangoo prezidaantummaa BMNO irraa kaafamuu #Obbo_Lammaa_Magarsaa wantootota dhokfamanii hambifaman hedduu akka qaban wantoota ta’aa oolan irraa arguun nama hindhibu. Sababni paartii fi mootummaan akkasumas miidiyaaleem mootummaa “hooggansa mootummaa federaalaa jabeessuuf” kun ta’e jedhan dhugaa miti. 1ffaa. MM Abiy Ahimedii fi miidiyaaleen mootummaa sababa Obbo Lammaan kaafamaniif bareechanii akka waan ‘positive’ ta’eetti agrsiisuuf hedduu dhama’aa oolani. Kanaaf ‘maaliif akkas dhiphachuun barbaachise’ gaaffii jedhu gaafachuun akkuma. Malli badhaasaan aangawaa geggeessuu MM Abiy mala nagaan nama ari’achuu akka ta’e Saamooraa irraa kaafnee argaa waan dhufneef kaafamuun Obbo Lammaa, kan #Aadde_Xayiibaa_Hasanis ariisaa akka ta’e hubachuun odeeffannoo dabalataa hinbarbaadu. Ariisaa gaafan jedhu akka aangawaan tokko isa tokko xalayaan ari’uuti jechuukoo miti, adeemsichi ifaadha. Lafa jalaan aangawootaa fi kaadiroota dhimmichi kallattiidhaan ilaallatu erga amansiisanii booda akkuma aadaa ADWUI ‘dirqama paartiin sitti kennedha’ jechuun kan raawwatamudha. 2ffaa. Dhimmi aangoo gadhiisuu #Obbo_Lammaa_Magarsaa fi #Aadde_Xayiibaa_Hasan ariisaa MM Abiyyiin hojiikoo jedhamee qindeeffame ta’uuf agarsiiftuu inni guddaan mala ittiin Obbo Lammaan bakka buufamee fi nama bakka isaa kaa’amedha. Obbo Shiimallis Abdiisaa miseensa Caffee Oromiyaa miti, kanaaf akkuma D/Tsiyooniif Tigraayitti taasifame, Takkeleef immoo BMFF irratti taasifame, dirqama inni ta’uun waan irra jiruuf kan raawatame ta’uu isaati. Gaaffiin gaafatamuu qabu namoonni muuxannoo jabaa, bilchinaa fi qophii ga’aa qaban kan akka #Obbo_Umar_Huseen osoo jiranii MM Abiy maaliif cichee Shiimallisiin barbaade isa jedhudha. Karoorri Abiy Ahimed kara Waajjira Prezidaantii BMNO hojjechuu fi agarsiisuu barbaadu waanbiraa ta’ee, Shiimmallisiin maaliif akka inni barbaade ifa galaadha; nama akka inni jedhutti gugguufee ergamuuf waan ta’eefi. Kanaan alatti kan Shiimallis ittiin namoota akka #Obbo_Umar_Huseen ittiin caalu tokkittiin hinjiru; 3ffaa. Miidiyaaleen hedduun adeemsa muudamaa har’a Caffeen kenne hordofuu barbaadanii akka dhowwaman himataa jiru; 4ffaa. Aangoo irraa kaafamuun #Obbo_Lammaa_Magarsaa akkuma MM Abiy Ahimed addabaabayiitti “prezidaantonni naannolee martinuu nikaafamu,” jedhee dubbate sanatti karooraan yeroon itti fudhatamee, qindeeffamee kan hojjetame malee akka MM fi miidiyaaleen biyyattii sobaa oolan “hooggansa mootummaa federaalaa jabeessuuf” miti. Silaa utuu akkas ta’e #Obbo_Gadduu_Aandaargaachoo erga aangoo irraa kaafamee hamma kana hoji malee hintaa’u ture. Utuu mootummaa federaalaa jabeessuuf ta’ee Obbo Lammaa gaafuma MM Abiy kaabinee dhaabbatu sana garas fudhachuutu dnada’ama ture. 5.ffaa #Obbo_Lammaa_Magarsaa matumti isaa wayita Caffee irratti dubbates ta’e bakka geggeessaatti homtuu gammachuun irraa hinmul’atu, fuulli isaa gadda malee gammachuu hin agarsiisu. Walumaagalatti MM Abiy #Obbo_Lammaa_Magarsaa malaan siyaasa biyyattii keessaa ari’atee jira; ariisaa ifa galaadha, kanaachi baajata RIBf gaafatee yunifoormii fi meeshaa bituu malee dhimmoota siyaasa biyyattii irratt anis yaadan qaba wanti jedhamu hinjiru. Maali jarri hiriyootawoo akkamitti ta’a jettanii akka of hingowwoomsine nanabdadha. Gaaffii inni hunda caalaa guddaan garuu MM Abiy maaliif yeroo rakkisaa kanatti #Obbo_Lammaa_Magarsaa fi #Aadde_Xayiibaa_Hasan ari’ate, ykn akka namoonni tokko tokko ibsanitti Abiy maaliif Lammaa dugda keessa waraane? Akkakootti deebiinsaa eenyummaa #Obbo_Lammaa_Magarsaa fi #Aadde_Xayiibaa_Hasan akkasumas Oromiyaa keessatti fakkii maalii akka isaan ta’anii fi karoora MM Abiy Oromiyaa irratti qabu keessa jira. ‘Muudamni’ #Obbo_Lammaa_Magarsaaf RIB irratti kenname waan guddaa waan ta’eefi akka isin naan hinjenne nan abdadha, hojiin inni itti ramadame hojii isa hingitnee fi hojii gadi aanaadha. Maali yoo jettan deemaa labsii aangoo Ministirri Ministeera RIB maal fa’i isa jedhu dubbisaa. Yaadakoo isa kana maxxansa itti aanu keessattan ibsadha. ~by Etana Habte.


Q – MARSAA LAMMAFFAA – Kutaa Shanaffaa Berhanu Hundee Barreeffama kutaa afraffaa keessatti adeemsi ODP fi hojii isaan dalagaa jiran QBO ni gargaara moo gufuu itti ta’aa jira? jedhee gaafii kaasee; asirratti yaada gabaabaa; akkasumas jaarmayaan kun (ODPn) maaliif dhimma Oromootiif dursa fi xiyyeeffannaa akka hin kennine sababaalee adda addaa dhiyeesseen ture. Barreeffama kutaa shanaffaa kana keessatti filmaata biyyoolessaa dhufuuf jiru fi waliigaltee ABO fi Mootummaa jidduutti godhame laalchisee ibsa Koreen Teekiniikaa dhiyoo kana kenne laalchisee yaada koo dhiyeessa. ABOn loltuu fi humna hidhate bosona keessaa hin qabu jechuun tooftaa siyaasaa ti moo dhugaa dha? Akka ibsamaa turee fi yaadatamutti, waliigalteen ABO fi Mootummaa Itoophiyaa jiddutti godhame ABOn karaa nagaatiin akka qabsaa’u fi loltootni isaa jechuun miseensotni WBO humna addaa Oromiyaatti dabalamanii nagaa Naannoo kanaa (Oromiyaa) akka eegan akka ta’en hubadha. Haa ta’u malee, waliigaltee kana hojiirra oolchuurratti rakkooleen adda addaa akka uumamanis waanuma himamaa turee dha. Waliigaltee kana hojiirra oolchuu fi akkasumas nagaa fi tasgabbiin akka uumamu jechaaf Koreen Teekiniikaa dhaabbate. Adeemsa kana keessatti miseensotni WBO hangi tokko mooraatti akka deebi’an ni yaadatama. Mooraa kana keessatti garuu rakkooleen adda addaa isaan qunnamaa akka ture miidiyaarraa dhagahamaa ture. Kuni ta’ee osoo jiruu garuu ammallee warri bosonatti hafan akka mooraatti deebi’an irratti hojjetamaa jira fakkaata. Adeemsi kun waan naaf hingaliniif, dhiyoo kana barreeffama gabaabaa tokko dhiyeesseen ture http://ayyaantuu.org/waliigaltee-abo-fi-mootummaa-ibsa-koree-teekniikaa-የኦነግና-የመንግስት-ስምምነ/ Barreeffama sana keessatti, ibsa Koree Teekiniikaa laalchisee gaafiilee dhiyeesseen ture. Akkuman mata-dureerratti gaafii dhiyeesse, ibsi ABOn Obboo Daawudiin hogganamu kenne akka yaada kiyyaatitti karaa lamaan laalamuu ni danda’a jedheen yaada. Tokkoffaa, akkuma hubatamaa jiru ABOn hoggantootni isaa erga biyyatti galan booda dhiibbaalee adda addaatu isaanirra waan jiru fakkaata. Gama mooraa Habashootaatiin akkuma barame ABOtu biyya tana keessatti lola labsee, nagaa booressa jedhanii jaarmayaa kana maqaa xureessaa jiru. OPDO (ODP)nis jaarmayaa kana (ABO) sababa godhattee, Oromiyaa keessatti rakkoolee adda addaa uumaa jirti. Waan ta’eef, ABOn amma komii kana keessaa bahuu fi filmaata dhufuuf jiruufis ofqopheessuuf jecha ani karaa nagaatiin qabsaa’uuf murteeffadhe; loltoota fi hidhattootas hin qabu jechuun tooftaaf ta’uu male jedheen tilmaama. Lammaffaa, ABOn dhugumatti miseensota WBO amma bosona jiran kana ajajuuf humna waan dhabeef, yookaanis miseensotni kun ABOf waan hin ajajamneef, ABOn immoo waan ta’aa jiruuf ittigaafatama akka hin fudhanneef jecha, dhugumatti murtii kanarra waan gahe fakkaata. Wanti asirratti namaa hin galle garuu ibsa WBOrraa kennamaa jiruu dha. Akka Jaal MARROON ibsaa jirutti WBOn amma bosona jirus qaama ABO akka ta’ee fi kaayyoo jaarmayaa kanaa galiin gahuuf lolaa akka jiru dha. Yoo akkas ta’e immoo, ABOn WBOrraa adda ofbaasuun adeemsa fi kaayyoo jaarmayaa kanaa gaafii keessa galchuu mala. ABOn karaa nagaatiin qabsaa’ee, filmaataan moo’atee kaayyoo ijaarameef galiidhaan gahuu danda’aa? Anaaf kun gaafii cimaa dha. Maaliif yoo jedhame, haala amma biyyattii tana keessatti addatti immoo Oromiyaa keesatti mul’achaa jiru yoo laalle, dhugumatti filmaatni dhugaa ta’e godhamee; isa kana keessatti ABOn injifatee; kaayyoo isaas galiidhaan ni gaha jedhanii yaaduun hedduu rakkisaa dha. Namni amala Mootummaa Itoophiyaa fi addatti immoo amala fi shira OPDO beeku, waan kana tilmaamuun waan isa rakkisu natti hin fakkaatu. Yoo lolli Oromiyaa keessatti deemaa jiru kun akkanumatti kan ittifufu ta’e fi nagaa fi tasgabbiin hin uumamne, akkamitti filmaatnuu gaggeeffamuu danda’a? Lolli kun akka dhaabbatu immoo, warra bosona jiru waliin marii dhugaa taasisuun waan filannoo (option) hin qabne ta’a. Gaafii miseensotni WBO kun dhiyeessaa jiran dhageeffachuu fi furmaata waloo barbaaduun barbaachisaa qofaa osoo hin taane hundaafuu murteessaa dha. Gaafiileen biroo asirratti ka’uu malan, ijoollee bosona jiran (Miseensota WBO) kana duuba qaama biraatu jiraa? Yoo qaamni biraa jiraate, qaamni kun kan fedhii uummata Oromootiif hojjetuu dhaa? Ijoolleen tun gaafiileen isaan dhiyeessaa jiran ykn/fi ibsi isaan baasaa jiran akka mul’isanitti: gaafiin Oromoo debii haa argatu; Abbaabiyyummaan Oromoo haa mirkanaa’u; mirgi hiree murteeffannaa uummata Oromoo haa kabajamu fkk kaasa kan jiran rakkoo maal qabu? Isaan kun gaafiilee uummata bal’aa Oromootii mitii? Ijoolleen tun fakkeessuuf jedhanii lubbuu isaanii wareeguuf lolaa jiruu? Gaafiilee isaan dhiyeessaa jirani fi ibsa isaan baasaa jiran keessa dogongora maaltu jira, dhugaa haa dubbannu yoo jenne? Asirratti wanti hubatamuu qabu, ani ijoollee kanaaf dubbachuuf osoo hin taane, osoo danda’amee; karaa nagaatiin rakkooleen kun furamuu danda’anii; uummatani keenyas nagaa fi tasgabbii argatee, ani gammachuun kiyya daangaa hin qabu. Ani asirratti yaada koo yoon barreessu, qaama kamiifuu dubbachuuf osoo hin taane, nagaa fi nageenya uummata keenyaatu na yaachise. Barreeffamni kiyya kaayyoos ta’ee dhaamsa biraa hin qabu. Hanga walitti deebinutti nagaan turaa.


Sabboonummaan Oromoo akkamitti hubatama?

Berhanu Hundee Mata duree kanaan barreeffama gabaabaa kana akkan dhiyeessu kan na taasise, gaafii fi deebii BBC Afaan Oromoo dhihoo kana Oromoota lama, Dr Ittaanaa Habtee fi Dr Birhanu Leenjisoo, waliin godhee tokko dha. https://www.youtube.com/watch?v=Qx0Aoyn4n4A Asirratti yaada kiyya osoo hin ibsin dura, gaafii dhiyaate fi deebii namootni lamaan kun kennan kunoo akkana ture. GAAFIIN: MM DR ABIYYI, SABBOONUMMAA OROMOO GARA SABBOONUMMAA BIYYA BULCHUUTTI CEESISAA JIRU JETTEE YAADDAA? Deebii Dr Birhanu Leenjisoo: “Eeyyen, Maaliifii? fakkeenyaaf Inni amma fakkeenyaaf carraa biyya bulchuu yeroo duraatiif namni Oromoo ta’ee, ani Oromoo dha jedhee sadarkaa sanatti oldhufee, Sabboonummaa Oromoo amma tokko naannoo sanatti calaqqisiise isuma. Seenaa kana dura hin turre sanaa fi seenaa har’aa kana walitti fiduudhaaf namoota kan akka nagatiiv naashinaalizimii ofirraa dhiibu sanatti ofirraa dhiibatee achi taa’uu hin danda’u. Accommodate godhuu danda’uu qaba; compromise godhuu danda’uu qaba. Karaa saniin yoo laalle, naationaalisimi Oromoo gara naationaalisimi bulchinsa biyyattiitti ceesisaa jira jedheen amana, dhugaa dha.” Deebii Dr Ittaanaa Habtee “Calqaba, Namni kun Sabboontummaa Oromoo beekaa’ii? Isa jedhurraan ka’a ani. Dr Abiyyi akka hubannaa kootittii, Sabboontummaa Oromoo yeroo namootni jedhan dhaga’e malee, maal akka ta’eeyyuu hin beeku. Wanta inni hojjetu, dubbii inni dubbaturraa yeroo hundumaa kanan dhaga’e maalii innii? Dr Abiyyi mana Oromoo keessatti, kaampii Oromoo keessatti, kaampii sabboonummaa Oromoo keessatti keessummaa dha, hin beeku, yaadota achi keessa jiran. Kanaafiitu utuu hin beekin fakkeenyaaf utuu Oromoo kana loluu utuu hin barbaadin takka takka dhaqee wanta itti bu’uun irra hin jirretti dhaqee ittibu’a.” Duraan dursee, akka yaada fi laalcha ykn hubannoo kiyyaatitti, deebii Dr Birhanun kenne fi kan Dr Ittaanaan kenne walbira qabee yoon laalu, kan Ittaanaa guutumaa guututti quubsaa fi waan dhugaarratti hundaa’e yommuu ta’u, kan Birihanu garuu tokkoffaa quubsaa miti; lammaffaa waan inni ibsuu yaale tokko tokko gaafii dhiyaate wajjin hin deemu. Birhanun gaafii dhiyaateef sanaayyuu waan hubate natti hin fakkaatu jechuu kooti. Gaafii dhiyaateef dhiisee isa kanaa ala haasa’a waan jiru fakkaata. Akkamitti? Mee deebii inni kenne keessaa tokko tokkoon haa laallu. 1) “… carraa biyya bulchuu yeroo duraatiif namni Oromoo ta’ee, ani Oromoo dha jedhee sadarkaa sanatti oldhufee, Sabboonummaa Oromoo amma tokko naannoo sanatti calaqqisiise isuma.” kan jedhu haa laallu: Eeyyen, dhugaa dha. Carraa biyya bulchuu keessatti namni Oromoo ta’e tokko taayitaa guddaa kana argachuun yeroo duraa ti. Haa ta’u malee, MM Dr Abiyyi akka dhuunfaatti taayitaa olaana kana haa argatu malee; yookaaniis cimina Sabboonummaa Oromootiin carraa kana haa argatu malee, Sabboonummaan Oromoo sadarkaa kanaan isa gahe kun guddatee fi dagaagee gara Sabboonummaa biyya bulchuutti akka ce’u taasisuun hafee kanuma jiru kanaayyuu qancarsuuf yaalii godhaa akka jiru dhugaa lafarratti mula’tuu dha. Kanaafuu, deebiin Birhanu kun akka hubannoo kiyyaatitti sirrii miti. 2) “Seenaa kana dura hin turre sanaa fi seenaa har’aa kana walitti fiduudhaaf namoota kan akka nagatiiv naashinaalizimiin ofirraa dhiibu sanatti ofirraa dhiibatee achi taa’uu hin danda’u. Accommodate godhuu danda’uu qaba; compromise godhuu danda’uu qaba…” kan jedhu yoo laalle immoo, Tokkoffaa, kun sirumaa deebii gaafii dhiyaate sanaa ta’uu hin danda’u. Waan godhuu qabu ykn irraa eegamu waan ibsu fakkaata malee, Dr Abiyyi Sabboonummaa Oromoo gara Sabboonummaa biyya bulchuutti ceesisuuf yaalii akka godhu hin agarsiisu. “…Accommodate godhuu danda’uu qaba; compromise godhuu danda’uu qaba” kan jedhu kana cuunfanii laaluun gahaa dha. Kuni gorsa fakkaata. Haa ta’u malee, amanamus amanamuu baatus, akka hubatamaa jirutti, Dr Abiyyi isa kana godhaa hin jiru; faallaa kanaatu mul’achaa jira. Lammaffaa, “akka nagatiiv naashinaalizimiin ofirraa dhiibu sanatti ofirraa dhiibatee achi taa’uu hin danda’u.” kan jedhu kun haala amma jiru wajjin hin deemu. Dr Abiyyi wanti inni kallattiidhaanis ta’ee al-kallattiidhaan hojjechaa jiru isuma kanaa bar!!! Maaltu kan dur sanarraa adda godha?? Kun hubannoo dhabuu ykn osuma beekuu dhugaa jiru jallisuu fakkaata. Walumaagalatti, deebiin Dr Birhanun kenne quubsaa ta’uu dhiisuu qofaa osoo hin taane waan dhugaarraa fagaate dha jedheen amana. Namni tokko dhimma tokko akka hubannoo fi laalcha isaatitti ibsuun mirga abbaa sanaa ti. Haa ta’u malee, dhugaa har’a biyyattii tana keessatti lafarratti mul’achaa jiru haaluun hin danda’amu. Jaalannus jibbinus, amannus amanuu baannus, fudhannus dhiisnus, dhugaan lafarra jiru fi ifaa ifatti mula’achaa jiru waanuma Dr Ittaanaan ibsee dha jedheen yaada, amanas. Akkuma Ittaanaan jedhe, Dr Abiyyi Sabboonummaa Oromoo dhugumatti hubatee jiraa??? Kanuma dubbiin!!!