Baqattummaan Afriikaa keessaa amma iyyuu hammateera. Mootummannis fala barbaaduuf walii galtee agarsiisuu qabu

Haalli Ardii Afriikaa keessaa walumaa gala ennaa ilaalamu haalli baqattoota Afriikaa keessaa gama lakkoobsaan ennaa ilaalamu haala gaarii irra hin jiru jedhan ministrii dantaa alaa Ameerikaatti itti aantuu ministriin dhimmootii baay’ina lakkoobsqa uummataa, baqattootaa fi koolu galtummaa Catherine Wiesner. Lakkoobsi baqattoota ardittii keessaa gara miliyoona 4.8tti ol guddate kan jedhan itti aantuu ministrittiin kanneen miliyoona 12 ol ta’an immoo biyya ofii keessaa qe’ee irraa godaananiiru. Kanneen kunis waggoota dhiyoo dhaa as biyyoota akka Malii, Republikii Afriikaa waaltaa, Sudaan kibbaa, Nijeeriyaa fi Burundii keessaa ti jedhan. Kanatti dabaluu dhaanis uummati hedduun Somalia, Republikii demokraatawaa koongoo fi Ertraa biyya irraa godaanuun baqattummaan jiraatu. Baqattoonni kun hagi tokko waggoota hedduuf baqattummaan waan jiraataniif akkasumas rakkooleen hedduun naannoo addunyaatti keessumaa kan akka Sryia dabalatee waan jiruuf fedhii isaanii guutuun hin danda’amne, gargaarsi namoomaas hanqatee jiraachuu Tokkummaan mootummootaa ibseera jedhan Chathirine. Tokkummaa mootummootaatti komiishinerri ol aanaaan dhimma baqattootaa naannolee haga tokko keessaa gargaarsa dhibba irraa harka 50 qofaatu argame. Naannolee Afriikaa haga tokkoof immoo dhibba irraa harka 25 qofaatu argame. Fedhiin bu’uuraa hedduun hin guutamne, Kunis baqattootaaf qubsumaaf nyaata argachuun rakkisaa dha jechuu dha jedhan. Akka mootummaatti jedhan Chathrine gargaarsa namoomaa Afriikaaf dhiyeessuuf cichaan hojjetaa jirra. Waajjirri isaan bakka bu’anis gargaarsuma kanaaf kan oolu waggaa darbe doolaara miliyoona 800 gumaachuu isaa illee beeksisaniiru. Baqattummaaf sababaa kan ta’e walitti bu’iinsa furuuf tattaaffii gama diplomaasummaan godhamuuf illee maallaqi ba’aa jira jedhan. Mootummoonni Afriikaa hedduun baqattoonni gara biyya isaanii akka seenaniif daangaa isaanii banaa taasisuun arjoomaniiru. Haa ta’u malee jedhan Chatrine daangaa isaanii banuu qofa utuu hin taane hidhattoonni fi mormitoonni jiraachuu waan malaniif mooraaleen baqattootaa kanneen akkasiif akka hin saaxilamne, jireenyi sivilootaas balaa irra akka hin buune imaammata baqqattoonni kun ittiin keessummeessaman lafa kaa’uun barbaachisaa dha jedhan. Baqattoonni kun hojii irratti akka bobba’an, lafa qonnaa akka argataniif ofis gargaaraa dinagdeefis akka gumaachan carra kennuufii dhaan biyya isaan simatetti ba’aa akka hin taane gochuun gaarii dha jedhan. US lakkoobsa baqattoota gara biyya ishee dhufanii dabaluuf karoorfattee jirti. Irra hedduu kan irratti fuuleffate garuu baqattoota Srya keessaa ti. Haa ta’u malee akkuma lakkoobsa baqattoota naannoo addunyaa simannu ol ka’uun kan Afriikaas akkasuma gochuuf jirra jechuu dhaan ministrii dhimma alaa UStti itti aantuu minsteerri dhimmootii baay’ina lakkoobsa uummataa, baqattootaa fi koolu galtummaa Catherine Wiesner ibsaniiru.


Sagantaan Imaammata itti gaafatamummaa Hawaasaa Bu'aa argamsiise jedha mootummaan

Xumurri Imaammata itti gaafatamummaa hawaasa Itiyoopiyaa ka boqonnaa lammataa kaleessa qophii adda addaa qopeesse irratti akka ibsametti hojiiwwan hojjetamaniif bu’aa argamsiisan jedhamaniif bekkannaan kennamee jira. Imaammati kun waggoota sadan darbaniif aanaalee biyyattii 223 keessatti hojii irra ennaa ooletti eegumsa fayyaa, barnoota, dhiyeessii bishaanii fi daandii baadiyyaa diriirsuu akkasumas damee tajaajila qonnaatiin tajaajilli uummataaf kennan gama qulqullinaa, dafee dhaqqabuu fi haqaan hojjechuu gama ilaaleen fooya’inni guddaan argamuu isaa ibsamee jira. Imaammati sun mootummaan Itiyoopiyaa biyyoota arjoomtota ta’an waliin wal ta’uu dhaan hojii hojjetu ta’uu kan ibsan imaammata sanatti itti aanaa itti gaafatamaan dhaaba hoji raawwachiisuu obbo Xeenaaw Mengist keessumaa imaammati itti gaafatamummaa hawaasaa uummata hirmaachisuun kaayyoo isaa isa duraa ti jedhan. Waggoota sadan darban keessas uummatichi argachuun qaba kan jedhe sadarkaa tajaajilaa guutuuf baasii itti dabalaa attamiin akka gaafate illee obbo Xeenaaw Mengist akka ragaatti agarsiisaniiru. Waggoota sadan dabaniif hedduu erga irratti hojjetamee booda qarshiin miliyoona 120 ol hawaasicha, uummaticha akkasumas dhaabolii arjoomtotaa bu’aaf hin hojjenne biraa gargaarsi kennamee, mootummaan qarshii miliyoona 54 kan ta’u, hawaasichi immoo humna isaaf meeshaalee dhiyeessuu dhaan gara qarshii miliyoona 38, isa hafe immoo jaarmolii kan mootummaa hin taane ka biroon gargaarsa kennaniin damee shananiin tajaajilli kennamu fooyya’uu danda’eera jedhan. Obbo Xeenaaw itti dabaluu dhaan imaammata kana aanaalee 223nu keessatti hojii irra oolchuuf mootummaan qarshii miliyoona 500 ramadee ture. Haa ta’u mlaee uummatichi gama qulqullinaa, dafee dhaqqabuu fi haqaan fooya’inni akka argamu gaafachuun hojii itti dabalaa uume, Sun immoo baasii itti dabalaa dhaqqabsiisa jedhan obbo Xeenaaw Mengist. Walumaa gala hojicha raawwachiisuuf kan ramadame doolaara miliyoona 25tti hedama. Haa ta’u malee tajaajila sana fooyyessuuf qarshii miliyoona 120 ol qaamotii adda addaa biraa walitti qabamee hojii irra ooleera. Keessumaa mootummaan adeemsa uummata bu’uura godhate geggeesseera. Manneen maree aanaalee fi koreen dhaabbataan bakka jirutti bakka bu’oonni hawaasaalee fedhii isaanii wal duraa duubaan gaafii dhiyeessanii dhaggeeffachuu dhaan deebii akka argatu waan taasisameef mootummaa biraa bajati itti dabalaa argame. Fakkeenyaaf manneen barnootaaf bakka hir’inni barcumaa fi barsiistotaa jirutti bulchiinsi aanaa mallaqa ga’aa ramaduu dhaan rakkoon kun furameera. Gama eegumsa fayyaanis waanti barbaachisu guutamee jira jedhan. Minister deetaan ministeera misooma dinagdee fi dura taa’aan imaammata itti gaafatamummaa hawaasaa biyyoolessaa Dr. Abraham Tekeste hojiiwwan bu’aa argamsiisaniif bekkannaa kennuuf qophee qophaa’e irratti argamanii imaammati sun boqonnaa duraa fi lammataa irratti bu’aa inni argamsiise tuqanii jiran. Keessumaa imaammata sana irratti kan hirmaatan qaamotiin mootummaa adda addaa qaamotiin kanmootummaa hin ta’inii fi imaammata sanaan uummati fayyadame martinuu fayyadamtoota ta’uu isaaniif barnoonni guddaan irraa argamuu isaa illee ibsaniiru. Keessumaa imaammati sun ennaa jalqabame gama mootummaan attamiin akka simatameef amma immoo maal akka fakkaatu ennaa ibsan sagantaan imaammata itti gaafatamummaa projektii ta’uu irra darbee qaama bulchiinsa gaarii kan mootummaa ta’ee jira. Karoora bulchiinsa gaarii galmaan ga’uufis meeshaa tokko ta’ee jira jedhan. Imaammata kana mootummaa waliin ta’uu dhaan hojii irra kan oolchan gamtaa Awrooppaa, mootummaa Germany, mootummaa Irland, mootummaa Britain fi baankii addunyaa ti.


Maqaa Maaster Plaaniin eenyummaa uummata Oromoo dhabamsiisuun haa dhaabatu jedhu momitoonni

Paartiin mormituu, Kongiresiin Federaalawa Oromoo, xalayaa gaaffilee ijoo afur of keessaa qabu, Muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa – Obbo Hayile-mariyaam Dessaaleyitti barreessee, waraabbii yokaan kophii isaa Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaa, Mana-maree Federeeshinii Itiyoophiyaa fi Mana-maree Bakka-bu’ootaa yokaan Caffee Oromiyaatti erguu isaa dubbata.\nDura-taa’aan Paartichaa – Dr. Mararaaa Guddinaa, qabiyyee xalayichaa ennaa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsan tokkoffaa, maqaa Maaster Pilaanii magaalaa Finfinneetiin magaalaalee Oromiyaa liqimsuun, lafa, qabeenyaa, aadaa fi eenymmaa uummata Oromoo naannoo sanaa dhabamsiisuun haa dhaabatu, lammaffaa: maqaa misoomaatiin maallaqa xinnoo qonnaan-bulaatti kennanii lafa isaa irraa buqqisuunii fi dandaa inni argachuu male dhabamsiisuun haa dhaabatu, yoo lafti irraa bitames iddoon jireenya isaaf ta’u akka hafuuf, akkasumas, misoomicha keessaa dantaan akka qoodamuu fi yokaan maallaqni sanaaf gitu akka kennamuuf fi sadaffaa: kan Heera Itiyoophiyaa keessatti tumamee jiru Oromiyaan Finfnnee keessatti dantaa addaa qabdi, kan jedhu akka hojii irra oolfamuu, ka jedhuu fi ka biroo qbaachuu isaa dubbatan. No media source currently available


Oguma qabaniin hojjechuun guddina aartiif ni gumaacha

Aartiin Oromoo yeroo ammaa gama adda addaan guddataa jira. Kitaabonni barreeffaman, fiilmiiwwanis akkasuma waltajjii adda addaa irratti mul'achuu dhaan gama diraamaa fi baacootiin daandii guddinaa waan qabate fakkaata. Oguma kana irratti kanneen bobba'an yeroo hedduu rakkooleen isaan quunnamuu yeroo garaa garaatti dubbataa jiran. kitaabota barreessanii waan ittiin maxxansiisan dhabuu, gurguruuf haalli mijataan dhabamuu, uummatichi bitee dubbisuuf aadaan isaa babal'achuu dhabuu fi kkf ennaa ibsan dhaga'amu. Toora fiilmiitiinis akkasuma fiilmiiwwan Afaan Oromoon qophaa'an hedduu ta'anis uummati fiilmii Afaanichaan ba'an daawwachuu waan hin amaleeffataniif kasaaraaf saaxilamuu fi hamileen isaanii illee tuqamuu nu waliin kanneen dubbatan aartii irratti kanneen bobba'an kana dura nuuf ibsaniiru. Toora aartii kan afaan ingliffaan "comedy" ykn qoosaa jedhamuun erga dhiyoo as beekamaa kan jiran dargaggoo Buzualem Asaffaa fi Takkaaliny Tasfaa keessummaa keenya godhannee jirra. No media source currently available


Gareeleen Sudaan Kibbaa walii galtee nageenyaa Mallatteessan

Sirna adeemsa walii galtee nageenyaa Sudaan Kibbaa hanga yoonatti jiran keessaa kan akka isa ammaa gara hojiitti hiikuutti kan siqe waan jiru hin fakkaatu. Kan Finfninneetti argamu hoteela Sheraaton keessatti kan geggeessame sirna walii galtee mallatteessuu irratti kanneen argaman martinuu isuma kana calaqqisan. Araar taa’aa gameessi garee mormitootaa Tabaan Dangaay walii galtee sana hojiitti hiikuuf fuula duratti tarkaanfachuuf qophee dha jedhan. Sadaasi bultiin sadii uummata Republikii Sudaan kibbaaf guyyaa seena qabeessa ta’uu ni amanna. Kun walii galtee nageenyaa nuti mallatteessine hojiitti hiikuuf tarkaanfii baay’ee barbaachisaa dha. Guyyoota lama dura Kanaan booda hojii nuti kana booda hojjennu galmee of keessaa qabu mallatteessuu keenya ni yaadattu. Walakkeessa baatii kanaa jiloonni SPLMA gara Juubaatti kan imalu ta’uu beeksisuun fedha. Jaallee Maaykil/ministeera odeeffannoo/ jechuu isaanii ti simannaa sanaaf haa qophaa’an. Yeroo bakka sana turrutti tajaajila kennamu maraafis akkasuma jedhan. Ministrtii odeeffannoof araar taa’aa gama mootummaa ijoo kan ta’an Maaykil Maakuwi-luweez adeemsi sun Juubaatti akka itti fufu abdii qaban ibsaniiru. Kun Finfinneetti kan geggeessinu wal ga’ii isa dhumaa ta’a jedheen abdadha. Sababiin isaas kana booda adeemsa walii galtee nageenyaa hojiitti hiikuu gara Sudaan Kibbaatti geessaa jirra waan ta’eef. Yeroo kanattis IGAD hojii gaarii inni hojjeteef galateeffachuu feena jedhan. Akka walii galtee har’a mallatteeffametti waardiyyaalee prezidaantii fi itti aanaa prezidaantii gamtaa murna waraana fi tajaajila naga eegumsa biyyoolessaa dabalatee loltoonni kuma shan ta’an Juba keessa buufachuuf jiru. Mootummaa fi mormitoota keessaa kan walitti dhufe humni poolisii kummi sadiis jiraachuuf jira. Akka walii galtee sanaatti yeroo mootummaa ce’umsaa dura inni jedhu baatii Muddee 28 dhufu xumurama. Muddee 15 fi Amajjii 15 yeroo jiru gidduutti immoo mootummaa ce’umsaa tokkummaa biyyoolessaatu hundeessama.


Ejensiin traansformeeshinii qonnaa Itiyoophiyaa gabaasa dhiyeesse

Waggootii darban Afur keessatti hojiin gaggeeffame bu’a qabeessa ture jechuun gabaasa fuula 110 qabu dhiyeessee jira.Hojii rawwachinsaa olaanan kan dhaabata kanaa obbo Kaaliid Boombaa akka jedhanti jijjiramnii fi bu’aan argamee kallattidhaan qonnaan bulaaf ta’u ibsanii kunis oomisha omishtummaa fi gabaa walitti hidhuun kan gaggeeffame ta’u dubbatan. Hojiin kunis sanyii midhanii foyyeeffame gargaaramuun yoo ta’u leenjii kanaa kan argatan qonnaan bulaa Miliyoona 6 keessaa yeroo ammaa miliyoonni 2.2 hojii irra oolchaa kan jiran ta’uun milka’inaa fi ajaa’ibsisaa dha jedhu. Warri hafan bu’aa isaa eega rganii booda hojii irra oolchu jedhu.


Dinagdeen biyyoota Miseensota IGAD hanga barbaachisu hin guddanne

waaltaan The horn economic and social policy institute jedhamu har’a galma wal ga’ii TM keessatti gumii qorannaa ka guyyootii lamaa har’a jalqabe irratti directorri waaltaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi qabiyyee wal ga’ii Sanaa tarreessaniiru. Keessumaa gumiin kun kan irratti fuuleffate ardii kana hanga tokko keessatti kan argame guddinni dinagdee kan mara of keessatti haammatu moo miti kan jedhu kan qoratu ta’uu dursaanii yaadachiisaniiru. Itti aansuu dhaanis biyyoota Miseensota IGAD ta’aniin waggoota 15n darban kan galmeessame guddinni dinagdee hawaasa mara kan hin hirmaachisne ta’uu tuqanii gama hiyyummaa gad xiqqeessuunis Itiyoopiyaa fi Ugaandaa irraan kan hafe hagas gammachiisaa hin turre jedhan. Directorichi waaltaa qorannaa kanaa Dr. Ali Isa Abdi akka jedhanitti biyyoonni naannoo hiyyummaa xiqqeessuuf badhaadhina babal’isuuf qabxiin galmeessan quubsaa hin turre. Innumaa iyyuu biyyoota hagi tokko hiyyummaa hamaa keessa bu’an jedhan. Keeniyaa, somaliyaa fi biyyoota ka biroo keessatti gara boodatti hafuun mul’atee jira. Kaan isaanis waggoota 20 dura bakka turan irra gad bu’anii hiyyummaa hammaa ba’aa keessa bu’aniiru. Kanaaf biyyootiin naannoo jiran hagi tokko qabxii gaarii galmeessisanis hiyyummi hammaa fi baay’inni lakkoobsa uummataa dargaggotoaaf carraan hojii akka hin jiraanne rakkoo godhaniif amma iyyuu jiran keessaa ti. Kanaaf guddina mara hirmaachise ka jedhu qorachuun barbaachisaa dha jedhan. Gumiin qorannaa kun kan inni irratti fuuleffate guddinni naannoo kan mara haammachiise ennaa jedhamu daragaggoonni hedduun biyyaa baqachuu fi carraa hojii dhabuun dhugaa dhimma dinagdee kana waliin ilaalamuu qabu waan ta’eef qorannaa kanaaf sababaa ka biroo dha jedhan directorichi. Qorannaa guyyoota lamaaf turuuf dinagdee biyyoota miseensota IGAD irratti fuuleffatu kana irratti waraqaan qorannaa 25 ol kan dhiyaatu ta’uun beekameera. Dhaaba biyyoota gaanfa Afriikaa IGAD jedhamu kanneen hundeessan Keeniyaa, Uganda, Sudaan, Jibuutii Itiyoopiyaa fi Somalia ennaa ta’an kan hundeeffames bara 1986 yoo ta’u booda irras Ertraa fi Sudaan kibbaa miseena ta’aniiru.


Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa “Dhaabonni Qabsoo Karaa Nagaatti Yoo Deebi’an Wayya” Jechuu Isaanii Ni Simanna, Jedhu Dubbi-himaan Adda Dimookiraatawa Oromoo

Muummichi-ministaraa Itiiyoophiyaa Obbo Hayile-maariyaam Dessaalenyi, Wixata, Onkoloolessa 27 Mana-maree Bakka-bu’ootaa Itiyoophiyaatti gaaffiilee miseensota irraa dhihaataniif dhaabota mormitootaa “humnaan mootummaa gargalchuuf hojjetaa jiru” jedhan ilaalchisee ennaa dubbatan, “qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuu yaaluun, waan faayidaa qabu miti” jechuun, gara karaa nagaatti deebi’an gaafachuun isaanii ni yaadatama. Dhaabota siyaasaa karaa nagaa, biyya keessatti qabsoo geggeessuuf carraaqan keessaa tokko kan Obbo Leencoo Lataan hoogganamu – Adda Dimookiraatawaa Oromoo ti. Dubbi-himaa dhaabichaa, Obbo Leencoo Baatii, Minesootaa irraa akka jedhanitti, dhaabni isaanii yaada muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa kennan sana ni simata. Addi Dimookiraataw Oromoo qabsoo karaa nagaa geggeessamun gaaffii uummata Oromoo furuuf, akkasumas, deemsa yeeroo dheeraa keessa mirgi uummatoota Itiyoophiyaa maraa kabajamee biyyattiin gara dimookiraasummaatti akka jijjiiramtu qabsaa’uu kaayyeffatee waggoota lamaan dabraniif, aangawoota mootummaa Itiyoophiyaa sadarkaa adda addaa irra jiran waliin ka marii geggeessaa turee fi amma illee itti jiru ta’uu isaa dubbatan, Obbo Leencoon. “Haasawa sana xumura irraan ga’anii qabsoo karaa nagaa gara biyya keessaatti deebisuuf jecha baruma kana gara jalqabaa irra hoogganni keenya gara Itiyoophiyaatti imaluun dhugaa dha. Garuu, yeroo sanatti, aangawoonni Mootummaa Itiyoophiyaa dhimma filannootti waan jiraniif akka yaadni deemnetti milkaa’uu hin dandeenye.” Ka jedhan, Obbo Leencoo Baatii, sana illee akkuma yaada qajeelaatti ilaaluu isaanii fi amma illee aangawoota Itiyoophiyaa waliin dubbachuu itti fufuu isaanii dubbatu. “Kanaaf, gama keenyaan waan nu irraa eegamu goonee jirra. Amma deebiin kan eegamu gama mootummaa Itiyoophiyaa irraa ti” jedhu. Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa, Obbo Hayilemaariyaam Dessaalenyi, “dhaabonni qabsoo hidhannootiin mootummaa garagalchuuf hojjetan. Biyyattii deebi’anii, yaada addaa yoo qabaatan karaa nagaa dhiheeffachuu wayya” jechuun isaanii kaayyoo isaanii wajjiin kan wal-simatuu fi abdii isaaniif kennu ta’uu eeran. No media source currently available


Walabummaa Marsariitii Kan bara 2015 Gabaasatu Ba’e

WaggootIi darban shaniif walitti fufee guutummaa addunyaa irratti uummanni miliyoonaan laka'amu carraa marsariittii fayyadamuuf qaban xiqqaataa deemuu isaa gabaasaan haaraa ba’e ibsee jira. Kunis mootummonni addunyaa irra jiran namoota marsariitii irratti yaada ofii walaba ta’anii dubbatan ukkamsuun, saansurii gochuun akkasumas iccitii nama marsariitii irratti barreessuu eeguuf waan kaa’ame cabsanii seenuun eenyummaa nama baruu jedha gareen Freedom House. Jaarmayaan kun addunyaa irratti Dimokraasii fi walabummaan yaada ofii ibsachuun akka kabajamuuf qabsaa’a. Marsariitii wajjiin wal qabatee cunqursaa hamaa gesisuun Chaayinaan iddoo duraa kan qabatte yoo ta’u Seera hamaa qabaachuun Tahilaand iddoo duraa kan qabdu yoo ta’u giddu galeessi bahaa, Eshiyaa fi biyyoota Afrikaa uffee sahaara gadii itti fufanii argamu. Itiyoophiyaa kan ilaaleen Freedom House keessatti itti gaafatamtuu qorannaa gameetti fi xiinxaltuu kan ta’an Maay Trang akka jedhanti Itiyoophiyaan addunyaa irratti biyyoota walabummaa marsariitii akka hamaatti cuqursu jedhaman keessaa hamtuu ishee dhumaati jedhu. Kanneen Itiyoophiyaa keessatti marsariitiin gargaaraman 100 keessaa harka 2 qofa yoo ta’u lakkoofsa xiqqoo kana keessaa mootummaan kanneen tarkaanfii irratti fudhatu garuu lakkofsaan guddaa waan ta’eef wal hin gitu. Marsariitii hedduun cufamuu isaa ibsanii karaa biraas jedhan kanneen karaa marsariitii mootummaa qeeqan hidhamanii himata shoroorkeessummaatu irratti dhiyaata.Kanaaf haalli marsariitii Itiyoophiyaa keessaa yaaddeessaa fi gaddisisaa dha . Sababiin isaas lammiwwan Itiyoophiyaa marsariitii irratti yaada qaban ibsuuf carraa waan hin qabaneef gama kanaan lakkofsi jiru dabaluu hin dandeenye jedhan. No media source currently available


Jaarroleen Raayyaa ammallee Afaanuma Oromo dubbatan, “Arsii Baalee dhufne jedhan abbaa isaanii 13 gaafadhee seenaa isaanii katabe”

No media source currently available Oromoon Rayyaa damee Oromoo Oromiyaa irraa fagaattee naannoo Tigraay keessa qubattu. Akkamitti garas dhufan, yoom dhufanii fi bara hagamiin duratti achi gahaiin woma egerii wal gaafachaa wal iraa barachaa yaanu. Jireenna Raayyaa Oromoo namuma hedduutti barreesse. Weellistuun Oromoo Saliyaa Saamii jireennaa Oromoo Raayyaa irratti fiilmii tokko qopheessuuf hujiitti jirti jedhan. Qorattuun Jappaan Dr.Lookoo Duubaa, aadaa fi seenaa Oromoo eegii barreessuu jalqabdee ya turte.Aadaa Booranaa haga tokko barreessitee kitaaba fuula 800 caalu irratti baafte.Amma ammoo jireenna Arsii-Baalee fi Raayyaa barreessuutti jirti. Jarii lachuu Dr.Lookoo fi weellisuu Salihaan jaarroleen Raayyaa hardhallee afaanuma Oromoo dubbatanii gara dhufaniillee akka dansaa akka beekan qoratani argan. “Isan eessaa dhuftani jedhee abbaa isaanii haga 12 gaafadhee walti fide. jetti Dr.Lookoon Tana qofaa miti,“Arsii fi Raayyaan obboleeyyan. Jaarroleen baaddiyaa jiraatan Afaan Oromoo dubbatan.” Dr.Lookoon “warra Baaleetiin Raayyaa beettuu jedhee gaafadhee jennaan “Raayyaan naannoo Ginniir, Raayituu keessatti addaan baanee jarii Tigraayitti godaanee jedhan,”jetti. Saalihaa Samii Raayyaa dhaxxee fiilmi hojjachuuf hujiitti jirti jedhan. Jaarroleen Raayyaa afaan sadii: Afaan Oromoo,Afaan Amaaraa fi afaa Tigree dubbatan jetti. Afaan hin wallaallee jettee gaafanan ammoo “ka ijoollee bade malee kenna nu jalaa hin banne ihn wallaalle jedhan jetti.” Quftuma Oromoo Raayyaatiin Abbaayaa jedhan “Raayyaa,ijoollee Ormichaatti keessa jiraata.” Jaarroleen Raayyaa ammoo eessaa dhuftani asi geettan jettee Salihaan gaafannaan “Awaas irraa kahee cuftuu qabatee daayinettiin dhufee asitti hore.” Akka isaan jedhanitti“angafa tokkotti ijoollee 12 gamasii fidee asi facaase naannoon gamaa sun abbayaa jedhama haga ammaatit laftii maqaa oromoo qabdi.” Maanguddoon Raayyaa ammallee, “hiddii keenya Ormichii eesha innii gadiiyyii (Awaashi gama)asi godaane,”jedhan.


Prezidaantittiin Federaalizimii Swiizerlaand Itiyoopiyaa daawwatan

Daawwannaa isaanii guyyoota sadii irratti mana maree bakka bu’oota uummataatti kan argaman presidentiin konfedereeshinii Swizerlaand Simooniitaa Simooriigaa haasaa isaan dhageessisan sirna Federaalizimii irratti kan fuuleffate ture. Waggoota 150 kan lakkoofsise Federaalizimii biyya isaanii kan bu’uura godhatan simooniitaa Simaarugaa barbaachsummaa fi bu’aa inni qabu bal’inaan ibsaniiru. Sirni Federaalisimii akka milkaa’uufis qabxiiwwan sadii jiraachuu tuqaniiru. Qabxiin inni duraa hirmaachisummaa sirna kanaa fi qixxummaa irratti hundaa’uu isaanii tuqanii jiran. Inni lammataa immoo akka isaan jedhanitti ejjennoo namoota hedduu keessummeessuu danda’uu dha. Humnootii polotiikaa adda addaa mul’ataa fi ilaalcha isaanii sagantaa siyaasa isaanii akka dhiyeessan eeyama argachuun akka irra jiraatu illee yaadachiisaniiru. Kana keessatti immoo hirmaannaan waldoolii sivikii fi sabaa himaa walabaa murteessaa ta’uu haasaa isaanii afaan Amaariffaatti hiikameef TV irratti darbeen beeksisaniiru. Akkuma Kanaan waldooliin sivikii fi sabaa himaan walabaa qooda quddaa qabaatu. Sababiin isaas karaa isaaniitiin humnootiin siyaasaa amanamummaa qaban humna ijaaramuu qabaachuu kan danda’an. Karaa waldoolii fi gaazexeessummaa walabaa Kanaan hawaasi jijjiiramuu kan danda’u. Waldooliin jijjiirama qilleensa naannoo ilaalchisee hojjetan, waldooliin daldalaa, waldooliin hojjechiistotaa, gareelee mirga namaa, fi dhaaboliin bu’aaf hin hojjenne kanneen biroonis adeemsa murtii kennuu kana keessatti hirmaannaa qabaachuu qabu. Dhaga’amuu qabu. Yeroo tokko tokko kanneen mootummaa giddu galeessaa morman ta’an illee salphaa dhumatti hawaasa siivilii fi sabaa himaan walabaa bu’uura dimokraasii fi lafee dugdaa ti. Jedhan. Prezidentittiin sirna Federaalizimiif bu’aa qaba jechuun kan tuqan qabxiin sadaffaan aboo murtii kennuu haala hin waaltessineen hanga gadiitti gad buusuu dha. Itti dabaluu dhaanis carraa qabeenyaa fi hirmaannaa gara naannoleetti gad buusuun barbaachisaa ta’uu ibsaniiru. presidentiin konfedereeshinii Swiss turtii isaanii Itiyoopiyaatti prezidaant Dr. Mulaatuu Teshoomee fi muummicha ministeeraa H/Maariyaam Dessaaleny waliin mair’ataniiru. Hoogganoota Itiyoopiyaa waliinis marii itti fufiinsa qabu geggeessuuf kan abdatan ta’uu illee dubbataniiru. Simooniitaa Simaaruugaa namoota Torba Switzerlaandiin gamtaa dhaan hoogganan keessaa tokko. Biyyattiin mana maree ministeerotaa miseensota torba of keessaa qabu kan qabdu ennaa ta’u martinuu aangoo qixxee ta’e qabu. Taayitaan Prezidaantummaa garuu waggaa waggaa dhaan dabaree isaan ga’a.


Manni murtii Federaala Himannaa hoogganoota Gumurukii irratti dhiyaate akka seera duraan jirutti haa ilaalamu jedhe

Manni murtii Federaalaa dhaddachi 15ffaan obbo Melakuu Faantaa seera gumurkii fooyyeffameen murtiin akka kennamuuf gaaffii dhiyeessan fudhatama dhabsiisuu dhaan kana dura akka himannaa abbaan alangaa komiishina naamusaa fi farra malaammaltummaa federaalaa dhiyeesseen akka itti fufu murteessee jira. Manni murtichaa murtii kanaaf bu’uura kan godhate gumiin heera waa’ee heeraa qoratu labsiin gumurkii fooyyeffameef kana duraa wal hin fallessan jechuu isaa ibsee himatamtoota kan fayyadu akkasumaan yoo falmatan ta’uu beeksiseera. Akka seera gumurukii isa duraatti konkolaattotaa fi meeshaalee kanneen biroo dilaalaan ala seenan qaama sadaffaatti dabarsuun ykn dhimma fayyadamuun ta’uun alatti yoo itti gargaaraman yakkaan nama gaafachiisa kan jedhu si’a ta’u himannaan sunis akkuma Kanaan dhiyaate. Seerri gumurkii inni haaraan garuu seera kana yakka irraa gara seera sivilii-tti jijjiiree jira. Iyyannaa obbo Melaakuu Faantaa, obbo G/Wahid G/Giyoorgis, obbo Belachew Beyene, obbo Neggaa G/Igzaber, obbo Ketema Kebede, obbo Simaachoo Kebedee fi Dr. Fiqruu Maaruu dhiyeeffatan seera gumurukii isa haaraan akka ilaalamuuf yoo ta’u kunis heera keeyata 22 her keeyata 2 irratti akka taa’ee jirutti ta’uun beekamaa dha. Manni murtichaa murtii kenneenis Kanaan booda ragaaleen abaa alangaa akka yeroo kaa’ameetti torbanitti guyyaa sadii jechuunis roobii fi jimaata dhiyaatu. Abbootiin dhimmaas guutummaa yeroo lafa kaa’amee waajjira mana murtichaatii argachuu kan danda’an ta’uun ibsameera. Kibxtataa fi Kamisa manni murtichaa iyyata adda addaa kan dhaggeeffatuu fi murtii kennu ta’uu beeksiseera.


ABO dabalatee paartileen mormituu shan gamtaa uummatan

Paartiileen mormitootaa shan: Sochiin Bilisumaa Uummata Benishaangul, Sochiin Bilisummaa Uummata Gaambella, Addi Bilisummaa Biyyoolessaa Ogaaden, Addi Bilisummaa Oromoo fi Addi Bilisummaa Biyyoolessaa Sidaamaa, xumura torban dabree irra tumsa haarawa polotikaa hundeeffachuu isaanii beeksisan. Biyya Norway, magaalaa Osloo keessatti – Onkoloolessaa 22 fi 23 walga’uudhaan, “Tumsa Uummatootaa Bilisummaa fi Dimookiraasiif” ka jedhamu tumsa polotikaa haaraa hundeeffachuu isaanii, ibsa ejjennoo facaasaniin kan ibsan hoogganoonni dhaabbatoota kanaa “PAFD yokaan, akka afaan Oromootti TUBD – jedhamuun kan waamamu tumsi polotikaa haaraan kun – akka ummatoonni Itiyoophiyaa keessaa marti gamtaadhaan sirna cehumsa siyaasaa fedhii uummatoota maraa irra madde hundeeffatan hiree kennaaf” jedhu. PAFD yokaan Tumsi Uummatootaa, ka Bilisummaa fi Dimookiraasiifii – sirna abbaa irree, ka gareen tokko warra kaan dhuunfatee bulchu diiguudhaan, sirna haqa siyaasaa haaraa, ka mirgi hiree-murteeffannoo uummatoota maraa dhugumatti itti kabajamu ijaaruuf ka qabsaa’uu ta’uu illee ibsa ejjennoo bahe kana keessatti ibsanii jiran. Bakka-bu’oota tumsa kanatti hirmaatan keessaa miseensa koree hoji raawwachiiftuu ABO obbo Toleeraa Adabaa ibsa nuuf kennanii jiran. No media source currently available


Ripxe Loltoonni Sudaan Kibbaa walii galtee naga eegumsaa mallatteessan

Jiloonni humootii ripxe loltootaa Sudan kibbaa walii galtee ijaarsa nageenyaa har’a ganama mallatteessanii jiran. JIloonni mootummaa fi gareen hoogganoota siyaasaa duraanii akkasumas hidhamtoonni baatii Fulbaanaa keessa walii galtee kana kan mallatteessan ennaa ta’u ripxe loltoonni tole hin jedhin hafan. General Taban Deng Gai ripxe loltoonni boodatti hafaniiru, sababiin isaas baay’inni loltoota Juba keessaa waan isaan yaaddesseefi jedhan. Barru gabaa sana keessatti Mootummaan loltoonni kuma shan kan baru gabaa sana keessatti kan isaa qofaa akka ta’e hubatee jira. Amma garuu akka nuti qooda keessaa qaaachuuf jirru hubataniiru. Paartilee lamaan gidduutti addaan qoodamuuf jiru. Murna waraanaa tokkooman isa duraa ta’uuf jiru jedhan. Humnootii qooddachuu isa jedhu murteessuuf mariin itti fufa. Jaarsummaan kan hooganu IGAD erga walii galteen har’aa mallatteeffamee booda fooya’inni itti dabalaa ni argama jedhee kan abdatu ta’uu beeksise. Itti aanaan ministrii haajaa alaa Sudan Kibbaa Peter Bashir mariin baatilee 22f geggeessamaa waan turef jecha walii galtee mallatteessuun kun Akka walii galtee sanaatti barru gabaan kun hojii irra ooluu lola dhaabinsa dhaabbataa fi ijaarsa nageenyaa yeroo ce’umsaaf bu’uura jehdan. Adda addummaan siyaasaa president Salva Kirr fi itti aanaa isaanii duraanii gidduu baatii Muddee bara 2013 gara hookkaraatti jijjiirame. Wlaitti bu’iinsa uumameenis uummati miliyoonaan laka’amu qe’ee ofii irraa godaanuu dhaan yergaarsa namoomaa eeggachuuf diraqame. Uummati Sudaan kibbaa miliyoona afur ta’u hanqina nyaataa hamaaf saasilamee kan jiru ennaa ta’u kutaa Unitiy keessaa kanneen kurna kumaan laka’aman immoo qarqara afaan beelaa jiraachuu Tokkummaan mootummootaa akeekkachiisee jra. Walii galteen lola dhaabinsaa hedduun erga baatii Amajjii bara 2014 qabee ennaa mallatteeffamu tokkoon isaanii iyyuu nagaa buusuu hin dandeenye.


Koolu galtoonni lammiiwwan Itiyoopiyaa Maalawii keessatti danqaman

Afrikaa kibbaa seenuuf karaa seeraan alaa Maalaawwii seenan kan jedhaman lammiwwan Itiyoophiyaa yeroo hidhaa keessa itti turuu qaban kan xumuuraan ta’us hin hiikamin jiru. Isaan kana gara Biyya isaantti deebisuuf gargaarsii gaafatamaa kan jiru ta’uu as yunaaytid Isteetes keessa kan maadheeffate waldaan godaantootaa sadarkaa addunyaa USAOM ibsee jira. Kunis geejiiba nama tokkoof Doolaara 500 ykn qarshii biyya keenyaa gara kuma 10 ta’uun ibsamee jira. Waajirri IOM Maalaawwii irraa amman dura jaarmayaan isaanii baasii godaantoota kanaa akka baasu beeksisee ture. Maalaawwii keessa kan jiru waajiira godaantootaa IOM akka jedhutti maallaqa hedduu hin qabnu, hamma dandeenyeetti warra jalqabaa erguu yaalla ,Gargaarsa dabalataa barbaannee warra hafan immoo ergina jedhan. Naayroobii keessa kan jiru Embaasii ITIYOOPHIYAA irraa obbo Andarguu Berhee akka jedhantti IOM ammaan dura ofii keenyaa ergina jedhee amma kana jechuun sirri miti. Maraafuu mootummaan lammiwwan isaa alatti hin gatu jedhan.


Xayyaarri Itiyoopiyaa Finfinnee dhaa Har'a ka'e rakkootu isa mudate

Gama Ayeer Laandiin as gara Amerikaatti balali’aa kan ture xayyaarri Itiyoophiyaa Dream Liner jedhamu har’a deebi’ee achuuma Dablin keessa qubachuu isaa daandiin balalii xayyaaraa kan Itiyoophiyaa marsariiti isaa irrratti beeksisee jira. Xayyaarichii har’a ganama dirree Xayyaaraa Dablin irraa ka’ee gara as washingtonti imalaa ituu jiru/galaana Atlaantiik irraatti rakkoon waan isa mudateef deebi’e jedhama. Lakkofsii balalii isaa ET-ARF kan ta’e 787 dream liner Motorri isaa tokko hojii waan dhaabeef imaltoota 300 fe’ee akka ture IRISH Mirror gabaasee jira. Xayyaarichi nagana qubachuun isaas ibsamee jira.Itiyoophiyaan imaltoota 242 hanga 335 fe’uu kan danda’an xayyaaroota Driim Laayneer jedhaman 13 qabdi.


Oriijin Afrikaa 2015

Kan oomishni jirbiilee fi huccuulee irratti beeksisaman, agartsiisne sadarkaa Addunyaa “Oriijin Afrikaa 2015” jedhamu Har’a Finfinnee keessatti banamee jira. Aaangawoota biyyootaa, hoogganoota daldalaa, dizaaynerootaa fi ogeeyyii Industrii tu agarsiisa kanatti hirmaate. Meleskaachew Amahaa Finfinnee irraa akka gabaasetti, Magaalaa Finfinnee keessatti agarsiisni jirbii fi uffataa “ORIGIN AFRIKAA 2015” jedhamu, Har’a gara waaree jala ennaa banamu, aangawoota sadarkaa ol’aanaa haasawa godhan keessaa tokko – Minisara Industirii Itiyoophiyaa, Obbo Ahmed Abitew yoo tahan, haasawa isaanii keessatti “agarsiisni yokaan Ekspoon kun yeroo ammaa banamuun, ka biyyattiin jalqabdee jirtu, karoota Guddinaa fi Jijjiiramaa yokaan Taansfoormeeshiniif carraa gaarii ta’ee jira” jedhan. Keessumaa, carraa hojii guddaa Industriin kun banu hubachiisanii, agarsiisni “ORIGIN AFRICA 2015” jedhamee har’a baname carraa guddaa inni banus dubbatan. Biyyoota Afrikaa adda addaa irraa aangawoota murtii kennanii fi hoogganota daldalaa wal-agarsiisee, dizaayinarootaa fi Indistiriilee Afrikaa adda addaa waliin walii-galteelee mallatteesisuuf gargaara – jedhu – Ministarichi Industirii Itiyoophiyaa. Prezidaantiin Itiyoophiyaa –Dr. Mulaatuu Teshoomees, ennaa haasawa baninsaa godhan keessatti – karoora guddinaa fi jijjiramaa biyyattii jalqabdee jirtu kanatti, toorri Indurstiii kana aka qooda guddaa gumaachu ta’uu mirkaneessanii dubbatan.


DV bara 2017f galmaa’uun kan xumuramu Sadaasa 3 bara 2015

Carraan DV kuma 50 ta’u kan bara 2017 qophaa’uu isaa Finfinneetti kan argamu Embasiin Ameerikaa beeksisee jira. Waggoota 12n darban lammiiwwan Itiyoopiyaa kuma 36,797 DV dhuma Kanaan Ameerikaa seenuu isaanii beekameera. Itti aanaa qoonsilaan embaasii Ameerikaa Joshuwaa Emarks akka jedhanitti galmeessuun DV bara 2017 Onkoloolessa 1 bara 2015 ykn akka lakkoobsa Itiyoopiyaatti Fulbaana 20 bara 2008 kan jalqabame ta’uu isaaf kibxata Sadaasa 3 bara 2015 ykn akka lakkoobsa Itiyoopiyaatti Onkoloolessa 23 galgala sa’a tokko irratti kan cufamu ta’uu beeksisaniiru. Carraan DV waggaa waggaatti ba’u kan baranaa kun lakkoobsi isaa kuma 50 ta’uus Mr. Maarks ibsanii jiran. Carraan kunis abbaa dhaqqabe kan ga’u si’a ta’u ulaagaan guutamuun irra jirus jira jedhan. Ulaagaan kunis nama kutaa 12 xumure, waggoota shanan darban keessa muuxannoo hojii waggaa lamaa nama qabuu fi kana dura leenjisaa waggootii lamaa kan qabu ta’uu beeksisaniiru. DV dhaaf foormiin guutamu maallaqa kan baassisu utuu hin aane marsariitii DV kan sirnaa www.dvlottery.state.gov irraa argachuun ni danda’ama. Maallaqi kan baafamus yoo carraan kun nama ga’ee gaaffii fi deebiif dhiyaatan qofa jedhan Mr. Maark. Biyyoota addunyaa 184 DV keessatti hirmaatan keessaa Itiyoopiyaan tokko.


Sabaa himaa biyya keessaa fi alaa waliin ni hojjenna jedhan Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa

Sabaa himaalee biyya keessaas ta’e biyyootii alaa waliin hojjechuuf gumii paartii isaanii irratti utuu hin hafin murteessuu isaanii dura taa’aan IHADEG fi muummichi ministeeraa Itioopiyaa Haayilemaariyaam Dessaaleny beeksisaniiru. Haala itti gaafatama qabuun hojjenna taanaan martinuu keenya fayyadamoo dha jedhan muummichi ministeerichaa. No media source currently available


Polisoonni Israa’eel Lammii Ertraa Ajjeesan

Dargageessa lammii Ertraa kan gara Israa’eeltti godaanee jiru polisoonni biyyatti dogoggoraan ajjesne jedhan. Kunis buufa Awutoobusitti Barsheebaa jedhamutti namni tokko looltuu Israa’eel tokko ajjesee kanneen biroo 10 eega madeessee booda nama badii kana geesisee se’anii lammii Ertraa kana polisoonni ajjesan. Polisiin akka jedhutti dargageessi Habtom Walda Mikaa’eel Zerom jedhamu kun Dilbata darbe shakkamaa isa lammataa se’uun ajjesan. Vidiyoon namoota naannoo sana turaniin waraabame akka agarsiisuutti Buufata Awutoobusii Barsheebaa kan Israa’eel gama kibbaa keessatti nama madaa’ee lafa irra kufee dhiigaan laaqame kana namoonni achii turan tumaa turan. Mummichi ministeera Israa’eel Benjamin Natanyaahuu sodaa fi bir’uu jiru irratti akeekkachiisa kan kennan yoo ta’u eenyu iyyuu seeraan gaafatamuu jalaa hin miliquu jedhan. Doktoorri Israa’eel kan Dargageessa Ertraa wal’anuuf yaalan akka jedhantti madaa hamaan qoma isaa fi mar’imaan isaa mudateetu jira. Akkan yaaduutti madaa hamaan lubbuu isaa galaafate isa rasaasaan haleelamee dha jedhanii haleellaa Kanaan kan ka’e hedduu dhiiguu isaatu lubbuu isaa oolchuuf yaalii ta’u danqe jedhan. No media source currently available


Gaazexeessonni himannaan Shororkeessummaa irratti dhiyaate akka gad dhiisaman manni murtii Federaala Itiyoopiyaa ajaje

Manni murtii Federaalaa dhaddachi 19ffaan har’a waaree irratti himannaa fi ragaalee abbaan alangaa dhiyeesse mara xiinxaluu dhaan shakkamtoonni yakka hojjetaniiru jedhee ragaan dhiyeesse quubsaa miti jedhee shakkamtoonni walaba akka gad dhiisaman murteessee jira. Himatamaa lammataa dhimma Befekadu Hailu gama ilaaleen garuu shororkeesumaa utuu hin taane jeeqama uummataa kan akka Masrii kakaasuuf waraqaa tamsaasuu isaa amane jechuu dhaan ofi irraa akka ittisu gaafate manni murtichaa. Kana irraa kan hafe garuu bakka hin jiraannetti himatamtee kan jirtu Soliyaanaa shimalleisin dabalatee Naatinaa’el Feleke, Axinaafuu Birhaanee fi Abeel Waabellaa manni murtichaa walaba gad dhiisee jira. KaNneen walaba gad dhiisamanii fi kanneen hidhaa keessa jiran har’uma akka gad dhiisaman manni murtichaa ajajee jira. Kanneen walaba gad dhiisaman keessaa abbaan Natina’el obbo Feleqe Abera akkas jedhan. Dhuguma guyyaa har’aa akka waanan lammaffaa dhaladhettan laka’a. baa’yiseen gammade. Sababiin isaas dhugaan isaa ba’eera. Abbootiin murtiis dubbataniiru. Ilma koo hamma guyyaa har’aatti yakka tokko iyyuu irratti hin agarre. Ilma koo ani jaal’adhu, kabajuu fi ittiin boonu. Waggaa tokkoo fi walakkaa inni mana hidhaa ture keessatti dararaa fi rakkina ani arge dhalachuu koo na jibbisiise.Waanan jedhu hin qabu. Gammachuun koo dacha dha. Abbaan Abeel Wabeellaas ilmi isaanii walaba gad dhiisamuu isaaf gammachuu guddaan akka itti dhaga’ame dubbataniiru. Ilmi koo yakka shororkeessummaa irratti bobba’uun hafee anaan illee ol jedhee hin ilaalu Haadha maleen rakkadhee qofaa koo guddifadhe jedhan. Hanga galgala sa’aa 11tti ajaji mana murtii akka hiikamaniif darbu iyyuu abukaatoon isaanii obbo Ameha mekonin akka isaan hin hiikamin VOAf bilbilaan ibsaniiru. Abbaan alangaa gocha shorokeessummaatiin himannaa irratti dhyeessee kan ture kanneeni interneetii irratti barreessanii fi gaazexeessonni 10 jiraachuun ni yaadatama. Baatilee haga tokko dura kanneen keessaa shan ajaja ministrii haqaatiin hidhaa dhaa gad dhiisamaniiru.


Agarsiisii Daldalaa Addunyaa, OriginAfrica Onkol., 21-23, 2015 Finfinneetti Jalaqaba

Origin Africa,maqaa dhaaba daldlaati.Yoo hedduu egzibishiinii akka akkaa qopheessuun beekama. Baranallee agarsiisa guyyaa sadii Onkol.,21-23,2015 Galama Walgahii Milliniyeem Finfinnee jirutti qopheessuutti jira. Agarsiisa kana irratti hujii wayaa warshaan hojjatamte,wayaa jirbiin hojjatamte, faaya manaa,wayaa faashinaa fi waan akka akkaa agarsiisuuf qophi jira. Tana irratti dhaabbilee warshaa 180 caalan,dhaabbilee biyya alaatti wa ergatan hedduutti hujii warshaa isaanitii fi waan hojjatan ummata agarsiifata. Awustiraaliyaa malee dhaabbileen daldaa ardii cufa keessaa dhufa.Dhaabilee agarsiisa kana qopheessan keessaa tokko warshaa wayaa Itiyoophiyaati. Obboo Faasi Taaddesee perezdaantii wayaa fi industiri Itoophiyaati. Dhugumaan igzibiishiiniin tun ta qaraati, dhaabbilee 180 caalanitti itti dhufa. Awustiraaliyaa malee Afrikaa, Azhiyaa, Awurooppaa fi USA keessallee dhufan. Nama 1500 itti dhufa.Akka obboo Sileshii Lemmaa Minsitera industiriitti fulaa bu’ee dubbatetti hujii akkanaa tana karoora guddinnaa fi jijjiiramaatti fide.Karoora haaraa jalqabameen warshallee wayaa diqqaa guddaallee dabalee ahga 130 tahanitit hojjatame. Akka obboo Sileshiin jedhutti Itoophiyaan bara 2007 fi 2008 keessa jirbi foohamte toonii kuma 60 argachuuf eegatti. Egzibishiinii guyyaa sadii tana irratti dhaabbilee daldalaa hedduu fi bakka buutota mootummaa gara garaatti itti dhufa. waan hujii daldalaa wal barsiisuu qofaa mitii warri biyya alaatti wa ergatu,dhufe bitatuu fi hujii daldalaa gara garaa hojjatu dhufee gama kanaan hujii wal irraa barata.


“Labsiin Haaraan Magaalota Oromiyaaf Bahe, Buufatawwan Yaaddessoo Of-keessaa Qaba”, Xiixalaa Labsichaa

Labsii Lakkoobsa 65/1995 ka magaalota Mootummaa Naannoo Oromiyaa Hundeessuuf bara 2003 bahee ture irra-deebiin Fooyyessuuf Labsii dhiheenya Mootummaan Oromiyaa baase ilaachisun, ka Dirree Dimookiraasii irratti marii geggeessan, Prezidaantiin Mana-murtii Walii-galaa duraanii, Obbo Tashaalee Abarraa fi xiinxalaan siyaasaa, Obbo Jawaar Mohammed, labsiin haaraan kun fedhii siyaasaa kan eenyummaa , aadaa fi lafa uummata Oromoo irratti dhiibbaa qabu irraa madde, jedhu. Dhimmi master plaanii magaalaa Finfinnee otuu irratti mari’atamiinii fi furmaata tokko hin argatiin dhimma magaalaalee Oromiyaa fiduun, magaalaalee naannoo Oromiyaatti cehanii labsii kana baasuun, isa karaa master pilaanichaa gochuun isaan danqee ture, harka biraatiin magaalaalee naannoo Finfinnee jiran, Finfinneetti dabaluuf yokaan magaalaalee Oromiyaa magaalaalee ka biroo Oromiyaa keessa hin jirre waliin waitti-makuuf ka dursee haala miijessu, shakkii jedhu uumuu isaa, ka dubbatan, xiinxalaan siyaasaa Jawaar Mohammed, keessumaa “jiraattonni magaalaa tokko haga maqaa magaalaa keessa jiraatanii jijjiruutti illee mirga qaban” ka jedhuu fi jechawwan shakkisiisoon labsicha haarawa keessatti barreessaman mirgaa fi dantaa Oromiyaa fi Oromoon magaalaalee isaa irratti qabu gaaffii keessa galchu. Seerichi, dhuguma kana gochuutti fuuleffatee ka ba’e taanaan, daangaa heeraan Oromiyaadhaaf kenname ka faallessu waan ta’eef Mana-maree Federeeshiniin xiinxalamee haqamuu qaba, ka jedhan immoo, Obbo Tashaalee Abarraa ti. No media source currently available


Itiyoophiyaatti Nama Miliyoona 8.2 Gargaarsa Barbaada

Akka gabaasa Koreen Balaatii fi Qophaahinaa Sagatnaaa Nyaata Addunyaa Damee waliin baasanitti Itiyoophiyaatti rakkoon jijjiiramii qilleensaa EL NINO faana dhuftetti akka namii ariitiin gargaarsa eegatu tolche. Rakkoo tanaa fala barbaaduuf mootummaan qarshii biliyona afurii baasee gargaarsa akka akkaa kennuuniitit jira. Rakkoo tanaaf fala barbaaduuf gargaarsa doolara miliyoona 595 caalaa eegachuutti jiran.Rakkoo jirtu dhaabbilee biyya gara garaatti himee fala itti barbaaduutt jira. Akka itti gaafatamaan Koree Ittisa Balaatii fi Qophaahina obboo Mitikkuu Kaasaa jedhetti rakkoon EL NINOn gula dhufte tun rakkoo guddoo taatullee mootummaan hujii jabaatee hojjachuutti jira. Akka itti gaafatamaan Sagantaa Nyaata Addunyaatti Damee Itoophiyaa Joon Ayiliif jedhetti akka rakkoon tun hin hammaanne addunyaan itti wal gargaaruu malte. Naannoleen laftii bona itti taatee gargaarsa barbadan Tigraay gama Kibbaa, naannoo Amhaaraa gama Bahaa,Affaarii Zoonii Sirtii, Somaalee,Ummataa Kibbaa keessaa gama Bahaati fi gama kibbaa, Oromiyaa ammoo Haragree Gama Bahaatii fi gama Dhihaa,Arsii gama Dhihaa fi Baalee gama Jalaa fa, Naannolee horisiisee bulaatii ammoo laftii marraa fi bisaan dhabdee haga tokkoon horiilleen irraa dhumate.


Manni Murtii Itiyoopiyaa beellama himatamtoota mormitootaa ammas yeroo biraatti dabarse

Manni murtii Federaalaa dhaddachi 19ffaan Hagaya 14 bara 2007 murtii kennetti mufahcuu dhaan abbaan alangaa murtii sana mana murtii walii galaan erga uggursiisee Hagaya 15 as himatamaa fi qaamni himate yeroo jalqabaaf wal argan. Galmeen kan obbo Habtamu Ayalew faa jedhamu ennaa waamamutti hoogana paartii Tokkummaa duraanii kan tuaran obbo Habtamuu Ayalew, obbo Daaniel Shibeshii, Arena irraa obbo Abredhaa Destaa fi Semawawi paartii irraa obbo Yeshiwas akkasumas obbo Abraham Solomon dhiyaachuu isaanii dhaddachichatti beeksisaniiru. Abukaatoon obbo Habtamu Ayaaleew fi obbo Abrhaahamis Solomon obbo Amehaa Mekononis dhadachichatti dhiyaachuu beeksisan. Haa ta’u malee manni murtichaa himatamtoonni kun dhaddacha kanaaf akka dhiyaataniif waraqaa waamichaa kan ittiin hin geenye ta’uu beeksisee dhimmi isaa dhiyaachuu fi dhiisuun waan hin murtoofneef abukaatoo kan ta’an obbo Ameha Desta akka deeman itti hime. Manni murtichaa itti aansuu dhaan mana murtii gad aanaa irratti iyyannoo abbaan alangaa dhiyeeffate dhaggeeffateera. Manni murtii gad aanaan jedhe abbaan alangaa ragaa teekinikaa himaamtoota irratti dhiyaate sirriitti utuu hin madaalin fudhatama waan dhabsiiseef himatamtoonni shanan walaba jedhamuu hin danda’an jedha. Manni murtichaas iyyannaa sana erga dhaga’ee booda murtii itti aanu dhageesisuuf Onkoloolessa 18tti beellama ka biroo kennee jira. Obbo Hambaamuu Ayyaaleew, obbo Daani’el Shibeshii, obbo Abrahaa Destaa obbo Yeshiiwaas Asaffaa fi obbo Abrhaam Solomon himannaa abbaan alangaa irratti dhiyeesse ofi irraa ittisuun utuu hin barbaachisin walaba akka gad dhiisaman manni murtii Federaalaa dhaddachi 19ffaan hagaya 14 bara 2007 murteessuun ni yaadatama. Obbo Habtaamuu Ayyaalew fi obbo Abrhaam Solomon guyyaa sana akka akka hiikaman ajajamus hanga har’aatti uggura mana murtii ol aanaatiin kan hin hiikamne ta’uun beekameera.


Marii muummicha ministeeraa Itiyoopiyaa fi Mormitoota

Muummichi-ministaraa Itiyoophiyaa Obbo Haile-mariam Dessaalenyi, paartiilee mormitootaa waliin walga’iin geggeessan keessumaa, karoora guddinaa fi transfoormeeshinii lammataa ilaalchisuun ka qopheessame ture. Sababaan isaa kanas tahe sana, waltajjiin kun waltajjii hooggnaan biyyaa, kan Itiyoophiyaa kallattiidhaan paartiilee mormitootaa waliin kallattiin dubbatan ka jalqabaa ta’ee jira jedha gabaasaan keenya. Gaaffiilee paartiilee mormitootaa irraa dhihaatan, xalayaadhaan malee akkanatti kallattiidhaan dhaggeeffatanii hin beekan. Ka magaalaa Finfinnee jiru Galma Koomishina Dinagdee Afrikaa, ka Tokkummaa Mootummootaa keessatti walga’ii geggeessame irratti kanneen argaman baay’een isaani, miseensota mana-maree paartiilee polotikaa biyyoolessaa ti. Kanneen keessaa tokko Prezidaantin “Raa’iyi Party” yokaan Paartii Abbaa-mul’ataa jedhamuu Obbo Tashaalee Sabroo “Waltajjiin akkanaa kun, ka paartiileen mormitootaa martinuu gaafataa turan. Eega gaaffiin isaa dhihaatee waggoota kduanii booda, ajandaan dhufe kun akka salphaatti kan argame miti. Paartii mootummaa fi mootummaa waliin yoo hin dubbanne, eenyu waliin dubbanna. Bakka toletti dirnqsiifachuu, bakka hammaatetti immoo kallattiin balaaleffannaa keenya dubbachuu dha. Kana malee guutuu hin ta’u.” jedhu. Deemsa Filannoo Itiyoophiyaa kanneen jabeessanii balaaleffatn keessaa hoogganaan Paartii EDEEPPAA Obbo Caannee Kebbedee, mormitoonni carraalee uumaman maratti gargaaramuu qaban jedhu. Walga’ii Muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa waliin geggeessametti kan hirmaatan Dr. Caanneen, carraaleen akkasii gaaffiilee uummataa dhageessisuuf akka gargaaran dubbatu. Walgaf’ii Muummichi-ministaraa Paartiilee mormitootaa waliin geggeessan kana irratti karoora guddinaa fi traansfoormeeshinii marsaa lammataa ilaalchisee, ogeeyyi dhimmi isaa ilaachisuun ibsi kennamee jira. Mormitoonnis yaada isaanii irratti kennanii jiran. “Karoorichi, kabajamuu mirga namoomaa fi dimookiraasii of keessaa qabaachuu qaba” jechuu isaanii, Obbo Tashaalee Sabroo fakkeenyaan dubbatanii jiran. Walga’iin, paartiileen mormitootaa Muummicha-ministaraa Itiyoophiyaa waliin xumura torban dabre irra geggeessan kun, sabaa-himaaleen akka gguddoo hin gabaasamiin ka dubbatan hoogganoonni mormitootaa kun, “waltajjiileen akkanaa itti-fufinsaan qopheessamuun barbaachisaa akka tahe dubbatu. Paartiileen mormitootaa gara digdamaa walga’ii kanatti akka hirmaatan tu ibsame. Paartiileen mormitootaa akka Medrek, Semaayaawii fi MIAD garuu, walga’ichatti hin hirmaanne.


Godaantoota Itiyoopiyaa fi Balaa Konkolaataa Isaan Mudate

Kutaa Puuntlaand ka Somaaliyaa keessa ka jiartu magaalaa Qaardhoo-tti dhiyootti konkolaataan fe'iisaa godaantota lammiiwwan Itiyoopiyaa fe'ee deemu tokko Dilbata darbe garagalee yoo xiqqaate namoota saaddeet ajjeesuunii fi ka biroo afurtama madeessuun gabaasamee jira. kan umuriin waggaa 25 dargaggoon balaa sana irraa hafe Jamaal Ahmed Usmaan Raadiyoo sagalee Ameerikaaf ibsa kenneen konkolaataan fe'isaa sun haga baachuu danda'uu ol namoota 120 martinuu lammiiwwan Itiyoopiyaa kan ta'an fe'atee deemaa ture jedhe. konkolaatichi dura gama tokkotti dayya'ee booda mataan gad garagale kan jedhe Jamaal kan konkolaatichi garagale magaalaa BOSAASOO irraa kiiloo meetira 170 irratti kan argamtu ganda WAA'IYYEE jedhamtu cinatti ta'uu dubbata. karaa BOSAASOO gara YEMEN-tti imaluuf jecha waggaa waggaatti lammiiwwan Itiyoopiyaa kuma hedduu tu gara bosaasootti yaa'a. No media source currently available


Teknooloojiin Mobaayilaa ragaa galmee walitti dabarsuuf murteessaa dha

Teknooloojii kan akka mobaayilaan ragaalee walitti qabuu dhaan biyyoota Afriikaaf imaammata bu’aa qabu qopheessuu akkasumas dandeettii isaanii waa murteessuu ol guddisuuf kan qophaa’e projektiin tokko jalqabamee jira. Gama teeknooloojiiwwan haarawaa kana ragaalee walitti qabuun bu’aa gaarii hedduu qabaachuun isaas ibsamee jira. Text: har’a galma tokkummaa mootummootaa kan waaltaa dinagdee Afriikaa keessatti woorkishooppiin bu’aa teeknooloojiiwwan moobaayilaa irratti akka ibsametti adeemsi ragaalee walitti qabuu biyyoota Afriikaa hedduu bodoatti hafaaf waraqaa irratti kan fuuleffate. Work shooppii kana haasaa dhaan kan banan itti gaafatamaan waaltaa staatstiksii fi kutaa ragaa teeknooloojii Mr. Doozee Ezik Baalaayiik ragaan staatstiksii murtii kennuuf murteessaa ta’uun hundumaa biratti fudhatama qabaachuun kan wal falmisiisu miti jedhan. Komiishina dinagdee Afriikaa fi gamtaa Afriikaa dabalatee waaltaaleen addunyaa hedduun ardittiin dandeettii isee kan Istaatstiksii akka jabeeffattuuf deggersa adda addaa kennaa turuu isaanii illee ibsanii jiran. Kaayyoon ijoo kan Projektii Teknooloojii mobaayilaan ragaalee walitti qabuu dhaan biyyoota Afriikaaf imaammata bu’aa qabu qopheessuu akkasumas dandeettii isaanii waa murteessuu ol guddisuuf qophaa’e-s isuma kana jedhan. Boqonnaa duraa projektii kanaa keessatti biyyoota haammataman keessaa Itiyoopiyaan tokko. Kanneen work shoopoii kana irratti waraqaa qorannaa dhiyeessan keessaa tokko Waajjira waldaa Istaatstikii Itiyoopiyaa irraa Obbo Zelaalem Destaw tokko ennaa ta’an ba’iin qorannaa isaaniis adeems Istaatstiksii biyyattii dhiibbaa inni qabaachuu danda’u ibsaniiru. ///Act #1/// Projektii hojjennu Kanaan qorannaa geggeessaa jirra. Qorannaalee kanneen biroof mala kana bal’isnee yoo ittiin hojjenne bu’aa qabaa kanjedhu qorannaa yaalii ti. Qorannaan kun waggaa tokko fudhate. Ba’iin isaas kan mul’isu bu’a qabeessa ta’uu isaa ti. Kanas qorannaalee ka biroof ragaa walitti qabuuf itti gargaaramuu dandeenya. ///end/// Ragaan karaa teeknoloojii mobaayilaa walitti qabamu ragaalee waraqaan walitti qabamu irra sababaa inni itti wayyu kan ibsan obbo Zelaalem yeroo, baasii fi dandeettii qusachuu isaa irra iyyuu qulqullina ragaa sanaas gama hedduun ol guddisa jedhan.


Caama Gaanfa Afrikaa Mudachuuf Jiru

Waggootii dhufan keessa haalli qilleensa biyyoota Gaanfa Afrikaa toluu dhiisuu mala jechuun qorannaan haaraa gaggeeffame hubachisee jira . Haallii qilleensaa Somaaliyaa, Jabuutii fi Itiyoophiyaa gogaa fi ho’aa ta’aa adeema . Qorannaan haaraa gaggeeffame kun isa duraan Kompuutarri akka moodeeliitti dhiyeesse kan Jiidha ta’aa jedhee raage faalleesse jira. Caamnii biyyoota Afrikaa keessatti beekamaa ta’uus wabii nyaataa irratti sodaa uumee hanqiina gargaarsa dhala namaa dhaqqabsisaa jira. No media source currently available


Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa mormitoota mariisisna jedhan paartileen hagi tokko garuu waamicha isaanii simachuu didan

Mootummaan Itiyoopiyaa karoora kana irratti paatilee mormituu waliin mar’achuuf jecha galma galma tokkummaa mootummootaa kan Finfinnee jiru keessatti waltajjii bane jira. Muummchi ministeerichaa Waltajjii guyyootii lamaaf turu kana kan haasaa dhaan ennaa banan hoogganoonni paartilee mormituuf deggertoonni isaanii argamuu isaaniif galateeffataniiru. Sababaa waltajjiin kun qoophaa’eefis ibsanii jiran. Waltajjiin kun kan qoophaa’e sababaan inni ijoon paartileen mormituu biyya keenya keessaa uummanni isaan bakka bu’an waan jiraniif mootummaa waliin karoora walii galaa kan waggoota shanan dhufanii mari’achuun barbaachisaa dha jennee waan amanneefi jedhan. Karoora mootummaan lafa kaa’e kun hojii irra ooluu kan danda’u lammiiwwan biyyattii hojii irra oolchuuf yoo ka’an qofa jechuu dhaan waltajjii kana qopheesse. Haasaa dhageessisaniin mormitoota waliin adda addummaa imaammataa qagaachuun qaruma walii galtee hin qabnu jechuu miti waan ta’eef kan irratti wal falminuu yoo jiraate wal falminee biyya tokko waan qabnuuf jecha immoo qabxii isin biraa ka’uuf walitti nu fidu walitti qabuuf waan ta’eef wal ga’iin kun mik’aaina ni argata jedheen amana jedhan. Mormitoonni wal ga’ii sana irratti hirmaachuu hin feene gamtaa medrek, dhaabi gutummaa tokkummaa itiyoopiyaa fi paartii Semayawi ti. Dura taa’aan paartii semayawi obbo Yiliqal Getinet akka jedhanitti sadarkaa biyyaatti walii galteen biyyoolessaa yoo jiraate qofa waliin dubbachuu dandeenya, kun immoo hojii irra hin oolle jechuun deebii kenna. Waltajjiin har’a baname kun kan xumurame karoora guddinaa fi transformation isa duraa ennaa ta’u guyyaa borii immoo karoora isa lammataa irratti mari’ata jedhamee eegama.


Mootummaan Hundeeffame mootummaa Abbaa Irree isuma duraa ti jedhu mormitoonni

komeen paartilee mormituu kan filannoo bara 2007 irratti mul’ate har’as borumtaa hundeeffama mootummaa itti fufee jira. Waggoota shanan itti aananiif muummee ministeeraa ta’uun akka itti fufaniif paarlaamaa Itiyoopiyaan kan filataman obbo Haayle Maariyaam Dessaaleny kaabinee isaanii haaraa kan beeksisan torban kana ture. Mormitoonni garuu paarlaamaa dhumti sun iyyuu akkaataan itti hundeeffame seeraan ala jedhu. Har’a ibsa kan kenne gamtaan Medrek kan calaqqises isuma kana. IHADEG guutummaan injifadhe jechuun filannoo inni labse uummata sagalee kenne kan mufachiise ta’uu Medrek ibsee jira. Dura taa’aan paartichaa Profesor Beyene Peexroos Filannoo dhaa qabee hanga hundeeffama mootummaatti adeemsa jiru qeeqaniiru. Waan seeraan alaa gangalataa dhufee hundeeffama mootummaa bira ga’eera. Mootummaan haaraa hundeeffame kun hojii isaa sirriitti hojjechuu hin danda’u kan jedhu qabxii keenya kan falmii as irra keenyee jirra. Tokkoffaa hojii fi ogeessa wal agarsiisuu isa jedhu argaa hin jirru. Taayitaa siyaasaaf muuduu qofa. Muudamni sunis waluma jala daddabarsuu dha. Isa tokko irraa kaasanii isa kaan irra kaa’uu. Kan dandeettii qabaatee dhufe hin jiru. Bakka wal buusuu isa jedhu qoosaa godhaniiru jedhan. Paartiin biyya bulchu IHADEGf bordiin filannoo adeemsa filannoo bara 2007 ilaalchisee qeeqawwan mormitootaan dhiyaatan haalaa turan. Filannoon sun gama dimokraasiin kan geggeessamee fi hirmaannaan uummataa guddaan kan keessatti mul’ate jedha Boordiin filannoo. Yaada boordii filannoon kan walii galu IHADEGs mormitoonni barcuma paarlaamaa argachuu dhabanis dhimma biyya ilaallate irratti hirmaachuu danda’u jedhe. Prezidaant Mulaatuu Teshoomees ibsa baniinsa manneen maree bakka bu’otaa fi federeeshinii irratti kennaniin akkuma kana dura obbo Haayile Maariyaam jedhan, paartileen karaa nagaa sosso’an dhimma biyyaa irratti yaada isaanii akka dhiyeessaniif waltajjiin ni qophaa’a jedhan. Itti aanaan paartii medrek Dr. Mararaa Guddinaas gama isaaniin wal ga’ii IHADEG waame irratti kan hin hirmaanne ta’uu isaaniif afeerraan isaanii kun kan dhaga’ames gaaffilee nuti gaafanne yeroo itti deebii hin argatinitti jedhan. Paartiin mormituu ka biroon MEADIs gaaffiin biyya ilaallatu ka biroon haala deebii hin arganne keessatti wal ga’ii sana irratti kan hin argamne ta’uu beeksiseera.


Kaabinee jijjiiruun Faayidaa hin qabu jedha gamtaan Medrek

Mummichi ministeera Itiyoophiyaa Hayila Mariyaam Dassaaleeny Miseensoota Kaabinee haaraa kaleessa beeksisanii jiru. Manni marrii bakka bu’oota uummataa fi manni maree Federeshinii immoo wiixata darbe walgahii gaggeessan irratti prezidaantiin Itiyoophiyaa Dr. Mulatuun Haasawaa dhageesisanii jiru. Kana ilaalchisee gamtaa MEDREK irraa Dr. Mereraa Guddinaa fi Obbo Baqqalaa ibsa nuu kennanii jiru. Mummichi ministeeraa Haayla Maariyaam muudamuun waan eegamuu ture? gaaffii jedhuuf hoogganoonni paartii mormituu kun deebii kennaniiru. No media source currently available


Mummichi Ministeera Itiyoophiyaa Kabinee Isaanii Haraa Ifa Godhan

Waggootii dhufan shaniif aangoo mummicha Ministeerummaan akka Itiyoophiyaa hogganan kan muudaman Haayle Maariyaam kaabinee isaanii har’a muudanii jiru. Miseensoota Kaabinee 26 keessaa irra hedduun aangoo ministeeraa duraan irra turaniin itti fufu. Gama kaaniin ministeeroonni duraanii kan aangoon jijjirameef kan keessa jiran yoo ta’u kanneen maqaan isaanii keessa hin jirre kan akka ministeera Bishanii Jallisii fi Eneerjii kan turan Obba Alamaayyoo Taganuu , ministeera maallaqaa fi misooma dinagdee obbo Sufiyaan Ahmed gonkumaa keessa hin jiran. Iddoo Obbo Alamaayyoo Taganuu Obbo Mootummaa Maqasaa muudamanii jiru. Kan haaraa aangoo ministeerummaaf muudaman kan akka Obbo Abdul Azizi Muhammad bulchiinsa naannoo Oromiyaa irraa Ministeera maallaqaa fi walta’iinsa dinagdee ta’uun muudamanii jiru. Kan waajirri haaraan banamee ministeerummaa duraan irra turan irraa kaafamuun ministeera Dargaggootaa fi Ispoortii ta’an Obbo Reedwaan Huseen ta’anii jiran. No media source currently available


Paarlaamaan Itiyoopiyaa Haaraan Hojii Jalqabe

Har’a manneen maree bakka bu’otaa wal ga’ii isaanii geggeessan filannoo bara 2017 booda kanneen hundeeffamani. Paartileen mormituu irra hedduun kan hin simanne filannoo biyyoolessaa kan bara 2007 IHADEG fi dhaaboliin michoota isaa ta’an barcuma paarlaamaa 547nu injifachuun isaanii ni yaadatama. Kanaaf jecha manni maree bakka bu’oota uummataa hojii isaa kan jalqabe haarala paartileen mormituu keessa hin jiraannetti. Manni maree bakka bu’otaa kun wal ga’ii isaa har’aatiin obbo Haaylamaariyaam Dessaalenyiin waggoota shan itti dabalaaf muummicha ministeeraa ta’anii akka hojjetan filatee jira. Waggoota sadan hafan kan muummicha ministeericha duraanii kan Obbo Mallas Zeenaaweeii xumuran obbo Haaylamaariyaam kan ofii isaanii kan ta'e waggoota hojii waggoota shanii jalqabaniiru. Kana malees manni maree kun obbo Abbaa Duulaa Gammadaa afaan yaa’ii, aadde Shittaayee Minaalee immoo itti aantuu afaan yaa’ii gochuu dhaan irra deebi’uun filatee jira. Dursee kan geggeessame wal ga’iin mana maree Federeeshinii immoo afaan yaa’ii kan turan bakka obbo Kaasaa Tekle Birhaan obbo Yaalew Abaatee filateera. Itti aanaa afaan yaa’ii ta’uun kan filataman immoo obbo Mohamed Rashiidi. Wal ga’ii gamtaan manni maree bakka bu’ootaa fi manni maree Federeeshinii geggeessan irratti kanneen argaman prezidaant Doktor Mulaatuu Teshoomees haasaa dhageessisuu dhaan kallattii biyyoolessaa kan mootummaan irra adeemu agarsiisaniiru. Manneen maree kun baroota hojii isaanii kan jalqaban karoorri guddinaa fi jijjiiramaa marsaa lammataa hojii irra ooluu ennaa jalqabetti ta’uu kan yaadachiisan obbo Mulaatuun, barri karoorri kun hojii irrai tti oolus keessumaa gama guddina dinagdeetiin bu’aan addaa bara itti eegamu ta’uu isaas ibsanii jiran. Gama dimokraasii dagaagsuutiinis mootummaan paartilee mormituu biyya keessa jiraniif waltajjii kan mijeessu ta’uu ibsaniiru. Manni maree bakka bu’oota wal ga’ii walitti fufee geggeessuun muummichi ministeerichaa kaabinee isaanii haaraa beeksisu jedhamee eegama.


BBCn Akka Afaan Oromootiin Sagantaa Jalqabu Namoonni Kuma 35 Caalan Mallattoon Gaafatan

No media source currently available No media source currently available Korporeeshiniin Tamsaasaa Briteen, BBCn, Afaan Oromootiin sagantaa tamsaasaa akka jalqabu gaafachuudhaan, dulli mallattoo deggersaa walitti-qabuu kuma soddomii shanii ol ga’uuu isaa, qindeessitoota duulichaa keessaa tokko ka ta’an, Dr. Birhaane-Masqal Abbebee Sanyii Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf ibsanii jiran. BBC-n, afaan biyyoota dimookiraasummaan itti hanqatuu, akka kan Itiyoophiyaa, Ertiraa, Raashiyaa fi Kooriyaa Kaabaatiin sagantaa isaa tamsaasuuf akka qorataa ture ka dubbatan, Dr. Birhaane-Mesqel, “deemsa kana keessatti, afaan mootummaa federaalaa Itiyoophiyaa, Afaan Amaaraa, afaan mootummaa Ertiraa, Afaan Tigiree waan ta’een akka afaanneen kanaan jalqabuu malu yaaduudhaan, uummata Itiyoophiyaa keessaa gara walakkaatiin k dubbatamuu fi biyyattii keessatti ka guddaa tokkicha ka ta’e - Afaan Oromoo akka hin dagatamne hubachiisuuf, uummatni Oromoo Itiyoophiyaa keessaa baay’inaan 40% tahu, afaan isaatiin oduu Addunyaa irraa akka dhaga’uuf carraa bal’aa argatu gochuuf gaaffii kana jalqabne,” jedhu. Sababaa Afaan Oromoo mootummaa Federaalaa keessatti ittiin hin hojjetamneef jecha, ka’imman Oromoo bifa hedduun miidhamaa jiru, manneen hojii federaalaa biyyattii keessaa alatti afanii jiran, carraa sadarkaa federaalaatti kennamu keessaa qoodamaa jiru – jedhanii, rakkoon dhaloota Oromoo mudate kun haala amma jirutti itti fufnaan mirga uummatichi biyyattii keessatti qabaachuu malee fi tokkummaa biyyattiif illee miidhuuf akka qooda guddaa qabu dubbatan. Sababaa kanaa fi ka biroo barbaachisoo ta’an hedduuf jecha, akka Afaan Oromoo, Itiyoophiyaa keessatti afaan Amaaraa biratti afaan hojii federaalaa tahu, gaafachuuf marii fi qophii jalqabnee jirra, jedhu. Kanneen yaada kanatti walii-galanii gaaffii kanatti hirmaatan Oromoo qofa otuu hin taane, saboota Itiyoophiyaa keessa jiran mara irraa ta’uu illee dubbatu.


Hanqinni Nyaataa Itiyoopiyaa keessaa yaaddessaa dha jedha OCHAn

Tokkummaa mootummootaatti waajjirri gargaarsa qindeessa namoomaa dameen Finfinnee gabaasi inni baase waggaa kana bokkaan arfaasaa roobuu dhabuu isaatti aansuu dhaan bokkaan yeroo gannaa kutaalee biyyattii hedduu keessatti hamma barbaadameen gad waan tureef dhiibbaa inni qabaate tarreessee jira. Wabiin nyaataa gad adeemaa deemuu isaaf lakkoobsi gargaaramtootaas akkaan ol ka’uu isaa yaadachiisee jira. Walumaa gala yeroo yerootti dabalaa kan adeeme gargaarsa yeroo hatattamaa fi halli jiru hammaataa adeemuu akeekkachiiseera. Wagoota adda addaa keessa haalli qilleensa Elniinyoo mudachuun ba’ii isaan Itiyoopiyaa keessatti argamsiisanii fi yeroo ammaa biyyattii keessatti kan argamu fedhii gargaarsa midhaan nyaataa qorachuu dhaan bara 2015 keessa kan barbaadamu gargaars midhaan nyaataa fi hanqinni nyaata madaalawaa dacha kan dabalu ta’uu isaaf tilmaamni jiru dhugaatti dhiyoo ta’uu ochaan akeekkachiiseera. Itti aansuu dhaanis dhiibbaa Elniinyoon dhaqqabsiise mul’achuu jalqabeera. Dararaan uummata irra ga’us sadarkaa sodaachisaa irra ga’eera jedha. Gareen gargaarsa biyyaa kan Itiyoopiyaa OCHAn gama isaan “ The Ethiopian Humanitarian country” jechuun qaamni inni moggaase badii ilmoo namaa irra ga’uu fi hamaa kana ittisuuf waggoota darban keessa kan argaman bu’aan misoomaa akka hin danqamne arjoomtootaaf waamicha dabaruu illee gabaasumti torbanii kan OCHA kun beeksiseera. Ibsi kun itti dabaluu dhaan wabiin nyaataa gad bu’aa adeemuu isaan dursaan kan miidhaan irra ga’u ijoollee umuriin isaanii waggaa shan gad ta’an, dubartoota ulfaa fi haadholii harma hoosisan gara waaltaa itti nyaachisan dhufaa jiraachuu isaanii ibsee jira. Lakkoobsi isaanii baatii Hagaya darbe ture waggaa darbe baatii dhuma wal fakkaatu keessa kan ture irra dacha dabaleera jedha ibsi OCHA kun. Akkuma Kanaan erga Hagaya bara 2015 qabee lakkoobsi namoota gargaars midhaan nyaataa argatanii miliyoona sanitti siqa. Jaarmayaan gargaarsa nyaata addunyaa WFPn immoo nuusa bara 2015 keessa ijoollee hanqina nyaata madaalawaan miidhaman kanneen kuma 374 ta’an gargaaree jira. Waaltaleen itti nyaachisan kun kutaalee biyyattii hedduu keessa jiraachuu kan ibse immoo dhaaba gargaarsaa “Child Fund” jedhamu tokko ta’uu Reuters gabaaseera. Dhaabi gargaarsa kun hanqina nyaata madaalawaan daa’imman miidhamaniif kutaaleen biyyattii waaltaa itti nyaachisan keessatti hundeesse Affaar, Amaaraa, Oromiyaa, naannoo uummattoota kibbaa, Somaalee fi Tigraay ta’uu gabaasi kun tarreesseera jechuu dhaan Meleskachew Amahaa Finfinnee irraa gabaaseera.


Paarlaamaan Itiyoopiyaa haaraan hojii jalqabuuf jira

Filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu manni maree bakka bu’oota uummataa Itiyoopiyaa wiixata dhuftu wal ga’ii isaa duraa geggeessuuf jira. Erga mootummaan Dargii kufee qabee yeroo jalqabaaf barcumni paarlaamaa 547nu paartii tokkicha qofaan dhuunfatamu. Boqonnaa yeroo gannaa booda manni maree bakka bu’ootaa Itiyoopiyaa hojiitti deebi’uuf qophee irra jira. Wiixata dhuftu hojii jalqaba jedhamee kan eegamus filannoo bara 2007 booda kan hundeeffamu paarlaamaa isa haaraa dha. Gareeleen mormituu irra jireessi filannoo hin simanneen kan injifate kaadhimamtoonni IHADEGs sabaa himaan utuu hin hafin waamichi godhameeraaf. Barcumni paarlaamaa 547nu IHADEG qofaan ennaa dhuunfataman erga mootummaa ce’umsaa as isa jalqabaa ta’a. wiixata dhuftu kan geggeessamu wal ga’iin mana maree bakka bu’oota uummataa fi kan mana maree Federeeshinii ta’uun beekameera. Afaan yaa’ii fi itti aanaan isaas wal ga’ii kana irratti filatamuuf jiru. : Muummichi ministeeraa H/Maariyaam Dassaaleny waggoota shanan itti aananiif aangoo irra kan turan ta’uun ni beeksisama jedhamee kan eegamus mana maree kanaaan ta’a. Muummichi ministeerichaas Kanaan booda Kaabinee isaanii haarawaa kan ifa taasisan.


Irreecha Naannawa Waashingten DCtti

Irreechi Ayyaana Galfannaa Oromoo waggaa waggaatti, xumura gannaa fi itti gala Birraatti ayyaaneffafu. Ayyaanni kun, yeroo ammaa, Oromoo biyyoota alaa jiraatan dabalatee Uummata Oromoo keessatti bakka adda addaatti kan ayyaaneffamu yoo tahu ayyaaneffannaan inni guddaan Dilbata dhufu kana, magaalaa Bishooftuu ka jiru Hara Arsadii irratti ayyaaneffamu. Biyyoota alaa tii garuu, torban dabre kana jalqabe. Dilbata dabre, gaafa Fuulbaana 27 Oromoonni Waashington DC fi naannawa ishee jiraatan kan handaara Waashington, kutaa Maryland keessa jiru Hara Artimesia jedhamutti ayyaaneffatan. Irreechaa, Hara Artemesia irratti ayyaaneffame irratti, ijoollee xixiqqoo dhaa jalqabee haga maanguddootaatti Oromoota hedduu tu argame. Marti isaanii jechuun ni danda’ama, uffataa fi faayaa aadaa Oromootiin of kuulanii, abaaboo fakkaatanii turan. Yeroo gara malkaatti yaa’an, wallee ani dura isin dhageessise sana faa wallisaa turan. Eega malkaa irra ga’anii booda, maanguddoonni akka aadaatti “as keessaa namni walitti gadde yokaan mufate yoo jiraate, otuu hin irreeffatiin dura waliif dhiisaa” jedhanii gaafatan. Achii booda, dhiiraa fi dubartiin wal-harkaa fuudhaan, galataa fi kadhannaan, abaaboo bishaanitti cuubanii irreefftaa turan. No media source currently available


IHADEG karoorii isaa waca torban tokkoo hin caalu jedhu momritoonni

Ibsi borumtaa gumii IHADEG jalqabee kennamanii fi gabaasaaleen sabaa himaalees kanatti fuuleffatanii jiru. Sabaa himaan mootummaa itiyoopiyaas bulchiinsa gaarii ilaalchisuun gabaasaalee ennaa dhiyeessan dhaga’amaa jiru. Hoogganoonni paartilee hagi tokko garuu bulchiinsi gaariin qofaa isaa dhufuu hin danda’u jedhu. itti aanaan paartii Mederek Dr. Marara Guddinaa dimokraasii dhugaa fi mirgi namaa eegamuutu bulchiinsa gaariif bu’uura jedhu. Tokko isa kaan malee jiraachuu hin danda’u. hanga ammaatti fakkeenyi jiru, biyyoonni dimokraasii wayyaawaa fi bulchiinsa gaari qaban mirga namaa kanneen kabajani ka jedhaman sirna dimokraasii hojii irra kanneen oolchani. Kanneen kana hin qabne garuu biyyoota bulchiinsa gaarii qabaachuu hin dandeenye jedhan. IHADEG bulchiinsa gaarii cimsuuf murannoo qabaachuu isaa dubbata. Kanas rakkoon kun sirriitti jiraachuu amanuu isaa kan beeksise gumii isaa kurnaffaa irratti ibsee jira. Bu’uursitoota IWEHAT keessaa tokko obbo Abbaay Tsehaayyee gumii kana irratti ibsa kennaniin dhabamuun bulchiinsa gaarii uummaticha biratti komee hamaa dhaqqabsiisuu isaa ibsan.  Hundumaa dura nageenyi akka buufatu gochuun keenya, hojiin misooma keenyaa immoo irra hedduun fooyya’ina waan argamsiisaniiru. Rakkoo Bulchiinsa gaari ilaalchisee hiri’inni gidduu keenya jiru hiikuuf garuu boodatti harkifachuutu jira. Mormitoonni garuu adeemsi bulchiinsa partii biyya bulchuu ka waarinsa qabu ta’uu shakkii qabu. Rakkoo jiru furuuf yaaluun IHADEGmtu iyyuu ni rakkata jedhu. Mootummaan kam iyyuu jedhan Dr. maranaan gaarii hin taane ta’uu hin barbaad. Rakkoon jiru mootummaa gaarii ta’uu isa jedhu jedhan. Bulchiinsa gaarii akka waan hin taanetti kan ilaalu mootummaan kam iyyuu hin jiru garuu bulchiinsa gaarii sana fiduudadhabuu dha kan jedhan Dr. mararaan rkkoon IHADG fakkeessuuf malee hojii irra hin oolu. Kanas akka fakkeenyaatti filannoo geggeessame irratti miseensonni isaa sagalee uummataa ennaa hatan callisuu isaa ti jedhan. Kanaaf fedhiin isaaf yaadi uummataa wal rukuta jedhan. Kanaaf waca torban tokkoo bira hin darbu jedhan. Kanaaf IHADEG waggoota itti aanan tokkoo fi lama keessatti karoorii isaa bulchiisa gaarii diriirsuuf karoorfachuu mormitoota hin amansiisne. Mata dureen kun kan wal falmisiisuu fi yaada kanneen biroos kan barbaachisu. Paartii mormituu biroo yaadi itti dabalaa yoo jiraate fuula duratti bal’inaan ka dhiyeessu ta’uu Esinder Frew Finfinnee irraa gabaaseera.


Master Plaaniin Finfinnee Hojii irra ooluuf jedha jedhu mormitoonni

Paartiin mormituu - Kongiresi Federaalawa Oromoo, jiraattonni magaalaalee Oromomiyaa keessaa kuma hedduun manneen isaanii irraa buqqisamanii, kaan immoo akka manneen isaanii doiigamu akeekkachiisne itti kennamee dhiphuu fi yaaddoo guddaa keessa jiru jedha. Ka baay’ee wal-mormisiisaa ta’ee fi hidhamuu fi du’uu namoota hedduuf sababaa ta’ee ture Maaster Plaaniin magaalaa Finfinnees akka hojii irra oolfamuuf deemu aangawoonni dhimmi isaa nu ilaala jedhan dubbatan jechuudhaan, yaaddoo isaanii ibsaa jiran hoogganoonni Paaticha Kongiresa Federaalawa Oromoo. Akka Dr. Mararaan jedhanitti, magaalaalee akka Bifhooftuu, Amboo, Bulee Horaa fi Buraayyuu faatti ka jiraattoonni manneen isaanii irraa buqqissamaa jira. Ambo keessatti qofa manneen kuma kudhan ta’an tu akka diigaman akeekkachiisni itti kenname, ka jedhan Dr. Mararaa Guddinaa, irra hedduun isaanii akka karoora yokaan pilaanii magaalaatti hin ijaarranne, jedhamuun akka manneen isaanii diigamu kan itti himame ta’uu dubbatan. “Ambo keessatti qofa manneen haga kuma kudhanii ta’an akka mootummaan jedhutti yeroo karoora malee ijaaraman sana maaliif callisanii dhiisanii Har’a buqqisuuf itti bobba’an?” jechuunis gaaffii dhiheessan. Akka ilaalcha isaaniitti, namoonni kun irra-jireeiin filannoo dabre irratti wanna mormitoota deggeraniif mootummaan waan haaloo itti ba’aa jiru fakkaata, jedhu. Himannaa paartii mootummaa kanaaf, mootummaa naannoo Oromiyaa fi Bulchiisa magaalaa Finfinnee irraa deebii argachuuf carraaqne ammaaf itti hin milkoofne. Ennaa deebii argannu ni dhiheessina. No media source currently available


Wal ta'iinsaa fi Wal ganiinsa Torban tokko Keessatti

Oduu kanaaf ittiin ka’umsa kan ta’an obbo Mollaa Asgedom ibsa isaanii kan Ytube irraa argameen Mootummaa waliin hojjetaa turre jedhu. Nuti jedhan obbo Mollaan qabsoo hidhannoo geggeessaa turre. Maqaa sochii keenya sochii dimokraasummaa uummata Tigraagyn ijaaramnee yeroo yerootti haalawwan jiran gamaaggamaa ennaa adeemnu, hiika kan hin qabaannee ta’uu isaaf haala mootummaa shabiyaas gad fageenyaan gamaaggamnee duraan qabsoo biyyaaf ta’a jedhu jalqabnee turre. Adeemsa keessa garuu mootummaa waliin wal arguu dhaan marii bal’aa geggeessaa yeroo dheeraaf waliin hojjetaa turre. Loltuu shaabiyaa nu mudatu of duraa haxaa’aa akkuma argamu namoonni dadhabanii as ga’aniiru jedhan. dura taa’ummaa Profesor Birhaanuu Neggaan sochiiwwan hidhannoo afur wal ta’uu dhaan qabsoo haara jalqabamuu isaa ibsamee guyyoota xiqqoo itti aanu tti -anaan isaanii obbo MOllaa Asgedom Ertraa gad dhiisanii Itiyoopiaa seenan. Mudannoo lama ka torbanii ta’ee jira. Waahilli keenya Solomon Kifle professor Birhaanuun jiranitti bilbilee ture. Dhimma Mollaa Asgedom ilaalchisee ibsa baasuuf qophaa’aa jiraachuu isaanii fi ibsa sana booda yoo inni dubbise filachuu isaanii ibsaniifii jiru. Naannoo ka biroo bakka dura taa’aan sochii waliinii kan uummata Tigray jiran obbo Mekonnen Tesfaye jiranitti bilbiluu dhaan garuu ibsa kennaniifii jiru. Hoogganaan keessan gara Itiyoopopyaatti deebi’uuf sababaan maali isa jedhuuf deebiin isaaii isaan jechuunis obbo Mollaa Asgedom fi namoonni xiqqoon isaan waliin deeman, fedha ofii isaanii guuttachuuf kanneen bulan malee sochii keenya sochii dimokraasummaa uummata Tigragy kan bakka bu’an miti jedhanii itti aansuu dhaan: Obbo Mollaan dura taa’aa sochii keenya sochii dimokraasummaa uummata Tigraay ture. Dhaaba keenya gamaaggamni dadhabinni fi gaaffileen akkasumas jijjiiramni bulchiinsaa waan tureef aangoo irraa bu’uu isaa waan hubateef humnootii xiqqoo qabatee gara sudaanitti baqate jedhan. Marsariitiin mootummaa Itiyoopiyaa deggeru kan Aiga Forum jedhu kaleessa kan ba’e ibsa gamtaa humnootii farra shororkaa poolisii Federaalaa fi Tajaajila nageenyaa fi ragaa biyyoolessaa irratti obbo Mollaa Asgedom mootummaa Itiyoopiyaa waliin iciictii dhaan hojjetaa akka turee fi ergaa isaa raawwatee akka deebi’e ibsee jira. Obbo Mollaan Ertraa keessa kanneen jiran mormitoota mootummaa Itiyoopiyaa basaasaa turan jechuu dhaa gaaffii jedhuuf obbo Mekonnen Tesfayee deebii kennaniin: Kun nu gurguruuf waan inni godhe malee dhaabichi wal ta’iinsaan kan hojjetu gubbaa dhaa hamma gajjallaatti bulchiinsi jiru kan wal beeku fi fedhii qabsoo kan qabu dha. Dhaabi keenya fuula duratti tarkaanfachuu fedha. Kanaaf jijjiiama bulchiinsatu barbaachisa waan jedhameef deeme. Amma garuu mootummaa Woyane waliin taanee hojjetaa turre kan jedhu kijibaa fi dadhabina isaa dhoksuuf kan dubbatame ta’uu mirkaneessuun fedha. Namoonni inni fudhatee adeemes akka hafarfamaa utuu hin taane hedduu xiqqoo dha jedhan. Sochiin keenya sochii dimokraasummaa uummata Tigraagy ibsa baaseen immoo dhaabi keenya namoonni akkasii qabsoo keessaa gananii ba’uun nu jabeessa, rakkoo keessa jiru qulqulleessa malee nu hin gufachiisu jedhan. Qabsoon keenya sirna farra uummataa dhabamsiisee bilisummaa dhaan ga’uu dha jedhaniiru. Tajaajila nageenyaa fi ragaa biyyoolessaa fi gamtaa farra shororkaa kan poolisii federaalaa biraa ibsi ba’e jedhamu kun waa’ee obbo Mollaa Asgedoomi fi ergama isaanii Ertraa bal’inaan ibsee jira. Akkas jedha. Waggoota dheeraa dhaaf gargaarsa mootummaa Ertraatiin ijaarmaa kan ture humnootiin badhii dhaqqabsiisn tajaajilli nageenyaaf ragaa humnootii kana keessa kanneen turan lammiiwwan biyya ofii jaal’atan waliin hariiroo dhoksaa uummachuu dhaan hojii qindoominaan hojjetameen humnoonni waraanaa hidhannoo guutuu waliin Fulbaana 1 bara 2008 gara biyya ofiitti deebi’uu isaa gamtaan farra shorokaa Itiyoopiyaa beeksiseera jedha. Humnootii badii mootummaan Ertraa ijare keessa kanneen turan lammiiwwan itiyoopiyaa biyya ofii jal’atan waliin hariiroon eegale waggaa tokkoo ol ennaa ta’u gara tokkoon misooma saffisaa biyyattiin keenya irra jirtu dhiibbaa inni irra kaa’e, gama biraan immoo ajendaa mootummaan Ertraa misooma biyya keenyaa gufachiisuuf qabu waan hubataniif karaa kamiinuu meeshaa ergaa badiisaa kanaa hin taanu amantii jedhu kan qaban hoogganooti garee Sanaa tajaajila nageenyaa fi ragaa biyyoolessaa waliin hariiroo dhoksaa uummachuu dhaan gama adda addaan ergama badiisaa kan mootummaa ergraa fi humnootii shorokessota ka biroo fahsaleessuuf hojjetaa turan jedha ibsi kun. Akkuma kanaan yeroo dhiyoo mootummaan Ertraa fi dhaabi shororkeessaa farra Itiyoopiyaa Ginbot 7 jedhamu walii galtee qopheeffatan irratti dura taa’aa sochii keenya sochii dimokraasummaa uummata Tigragy fi itti aanaa dura taa’aa Ginbot 7 kan ture Mollaa Asgedom ergaa mootummaa biyaa kennameefiin michoota isaa biyya jaal’atan kanneen biroo amansiisee ijaaruu dhaan ergaa badiisa Shaabiyaa fashaleessaa adeemsa jiru mara akka mootummaan barbaadutti geggeessaa erga turanii booda dirqama isaanii haala boonsaa ta’een xumurani hidhannoon isaanii akkuma jirutti gara biyya isaaniitti deebi’aniiru jedha ibsi ba’e kun. Guyyaa borii immoo ibsa sochii baraarsa biyyaa kan professor Birhaanuu Neggaan hoogganamu kennu hordofuu yaaalla jechuu dhaan Solomoon Kifle gabaaseera.


"Araarri Jireenya Itiyoopiyaa fuulduraaf barbaachisaa dha"

Kora Waldaa Qorannoo Oromoo, ka waggaa kanaa as Waashington Diisii, Hawaard Yuniversitii keessatti geggeessame irratti waraqaalee qorannoo dhihaatan keessaa tokko waa’ee barbaachisummaa araaraa Itiyoophiyaa keessaa fi akkamitti deemsi araaraa hojiitti jijjiiramuu danda’a? ka jedhutti ka fuuleffate ture. Naannawa Waashington ka jiru Yunivarsitii Waashington fi Lii keessatti, Ogeessa seeraa fi qorataa Fooyaana sirna Haqaa ka ta’an Obbo Henook Gabbisaa tu qorannaa kana dhiheesse. Waahiloota isaanii ka biroo waliin akka dhimmuma araaraa kana irratti kitaaba barreessaa jiran ka dubbatan, Obbo Henook Gabbisaa, “Itiyoohiyaa keessatti nageenyii fi tokkummaan waaraa akkaumamu yoo barbaadame, deemsa araaraa jalqabuun barbaachisaa dha. Kana gochuuf immoo qaama biyyattii keessatti aangoo qabu mootummaa haala itti hojii irra oolfamu miijessuu qaba” jedhu. Seenaa Itiyoophiyaa keessatti, miidhamtoonni Ummata Oromoo fi Uummatoota, sabaa fi sablammoota Kibbaa akka ta’e dubbatanii, “kanaaf ragaaleen seenaa qabatamoo ta’an qoratamanii, qaama mootummaatiin sirna barnootaa biyyattii keessa galfamuu qaban. Kun haal-duree isa tokkoffaa dha” jedhu. Kanneen dhugaa jiru kana haaluun dubbatanii fi barreessanis, seerri sirreessuu fi adabu tumamuu akka qabu ille dubbatu. No media source currently available


"Dararaan Dhuma Hin qabne Kan Uummmata Oromoo Raaw’atamu Itti Fufe”

Paartiin aangoo Mootummaa harkaa qabu - IHADEG filannoo Itiyoopyaa Caamsaa keessa geggeeffame guutummaatti injifadhe eega jedhee boodaillee dararaan dhuma hin qabne kan uummata Oromoo irratti raawwatamu itti fufee jira - jechuudhaan Liigiin Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afriikaa ibsa baasee jira. Liigiin kun ibsa wixata, Hagayya 31 baaseen, dararaan, doorsisi, hidhaan seeraan alaa fi ukkaamsanii butuun uummaticha irratti raawwatamu naannoo Oromiyaa keessatti ittuma fufee jira jedha. Maqaa namoota hidhaman jedhe afurtamaa fi fi bakka jireenya isaanii illee ibsa kana keessatti tarreessee, kanneen dhimmi kun isaan yaaddesse akka mootummaa biyyattiif iyyata dhiyeessan gaafatee jira. Gabaasaa Liigiin Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaa guyyaa lama dura baase irratti mootummaa Naannoo Oromiyaa irraa deebii argachuudhaaf carraaqqiileen haga ammaatti gone hin milkoofne. Waa’ee gabaasaa kanaa Obbo Gaaromaa Waaqasaa, hoogganaa Liigii Mirga Dhala-namaa Gaanfa Afrikaa waliin gaaffii fi deebii geggeessine guutummaa isaa dhaggeeffadhaa.


Dr.Lookoo Duubaa Ta Booranaa Fixxee Amma Baddaa-Gammoojjii Arsii, Raayyaa Keessa Deemtee Seenaa Qorachuutti Jirti

No media source currently available Maqaan warrii isii ka Jappaan baaseef Chicagee Oba-Smitd. Ganna saddeetti Booranatti dedeebihaa aadaa fi seenaa barattee barreessite achumaan Lookoo Duubaa jedhanii baasaniif. Dr.Lookoon akka warrii baaseefitti Chicage Obstds dhalootaan Jappaan barumsa Anthropology barattee PhD argatte. Eegii aadaa fi seenaa Oromoo barachu jaloqabde ya turte.Baddaa-Gammoojii Oromiyaa hedduu keessa martee wa qoratti. Gaafa kora OSA,Waldaa Qorannoo Oromootiif WDC dhuftellee aadaa baratte sun kora sun irratti dubbatte. Baaddiyaa Arsii,Baalee,Raayya,Booranaa irra martee aadaa fi seenaa barreessiti. Oromoo Arsii adoo akkanuma faana dhooftuu Raayyaa geette.Warrii Raayyaa Arsii dhufnee ufiin jedhaa jetti.Abbaa isaanii haga 12 gaafattee seenaa isaanii qoratti. Seenaa Oromoo maaf akkana barattaa jennaan; “Warri kun warra seenaa guddaa qabu,bara qubeen hin jirretti warra seenaa afaaniin dubbatee mataa keesatti qabatee dubbatu.” Gaafa Boorana jirtu akkuma warra baaddiyaa bisaanii fi qoraan dhaxxee jrieenna baaddiyaa baratte.Haroo bisaan dhaxxellee hin qaabatti. ”Haroo Kinniisoo,Eela Gaayoo fa waraabbanna.” Tapha ykn sirba yoo qoraanii-bisaan dhaqan sirban qaabattaa jennaan “sorooroon aayyaa sorooroo.” Kitaabii Dr.Lookoon seenaa irratti barreessite fuula 800 bara 2016 Jeremenii keessatti baha.Kitaaba 500 bahu kana keessaa “40 qofa fudhadhee warra huji tana na gargaare Boorana jiruu kenna 450 hafe mootummaa Jappaanitti gurgura.” Nama aadaa barachuu fedhuun maan jetta jennaan “ijoollee dargageessaatiin aaadaa jabeessii aadaan yo badde lammeesos hin dhufutu nama irraa aadaa baradhu,jaarrolee irraa baradhu.” Kitaaba Dr.Lookoo dhaaba Jeremitti kitaaba maxxansee LIT Verlag jedhaniti ara 2016 keessa baasa.Dhaabii kun bara 1980 keessa hujii jalqabe. Berlin, Vieanna, Hamburg, London,Zurichfi New York damee qaba. Waan Dr.Lookoon seenaa fi aadaa Arsiiti fi Raayyaa irratti barreessuutit jirtu qophii itti aantutti itti deebina.


Gaaffii hanqina nyaataa kutaalee Itiyoopiyaa mudateef deebii nan kenna jedha mootummaan

Itiyooopiyaa keessatti kan uumame gaaffii gargaarsa namoomaaf deebii barbaachisaa kennaa jiraachuun beekame. Haa ta’u malee maallaqi itti dabalaa hatattamaan kan barbaachisu ta’uun ibsameera. Hanqina rooba baranaaf sababaa dha kan jedhame dhiibbaan Elniinyoo hanga baatii Ebla dhufuutti itti fufa yaaddoo jedhu dhaqqabsiisee jira. MeleSkachew Ameha Finfinnee irraa akka gabaasetti Tokkommaa mootummootaatti waajjirri qindeessa gargaarsa namoomaa dameen Ethiopia OCHA-N ibsi Wixata darbe baase akka jedhutti mootummaan Itiyoopiyaaf dhimmootii namoomaa irratti qaamonni michoota isaa ta’an gaaffii gargaarsa namoomaaf deebii kennaa jiran. Xumura torban darbee qabee maallaqa gargaarsa namoomaa bituuf oola jedhame keessaa walakkaan isaa argamuu gabaasi OCHA kun beeksiseera. Kun immoo mootummaan Itiyoopiyaa naannolee akkaan yaaddessoo ta’aniin gargaarsa ga’uuf kan remade qarshii milyoona 700 ykn doolaara miliyoona 33 kan dabalatu miti jedha ibsi kun. Itti dabaluu dhaanis ibsi kun akka tuqetti akka gamaaggama fedhii gargaarsa namoomaa isa haarawaatti gargaarsi barbaachisu qarshii dhaan ennaa herregamu dhibba irraa harka 10.6n ol ka’ee jira. Itiyoopiaa keessaa barana bokkaan arfaasaa dhabamuuf akkasumas naannolee adda addaatti immoo roobi hanga eegameen roobuu dhabuuf sababaan Elniinyoon mudachuu isaa hanga Ebla waggaa dhuftuutti itti fufa jedhamee kan sodaatamu ta’uu gabaasi torbanii kan OCHA kun beeksisee jira.  Miidhaa roobi arfaasaa dhabamuu ykn hanga barbaadameen gad ta’uu dhaqqabsiise ragaa dhumti waajjira OCHA kana irraa argame ibseera. Keessumaa kutaaleen Itiyoopiyaa midhaan yeroo arfaasaa biqilchan fi naannoo laga Tekezetti kan argaman naannoleen Amaaraa, Tigray, naannoo Afar zoonii tokkoo fi sadii bakka gad jedhaa naannoo Gamuu Gofaa, Haadiyaa, Kambaataa Xambaaroo, Sidaamaa, Silxii, zooniiwwan Walaayitaa fi aanaa addaa Alaabaa, naannolee Arsii gad jedhoo, Boorana, naannolee Oromiyaa Bahaa fi zooniiwwan Harargee, kutaalee kibba Shabalee kan ta’an Afder, Libarii fi sittii, duraan shinillee jedhamuun kan beekamu naannoon Somaalee naannolee akkaan miidhaman ta’uu ragaan kun tarreessee jira. Gama biraatiin immoo deggersa dhaaba misooma sadarkaa addunyaa USn hojii isaa kan geggeessu caasaan dursee akeekkachiisa beelaa ragaan dhiyeesse, yeroo arfaasaas ta’e yeroo gannaa roobii roobeef ammas roobaa jiru hanga barbaachiseen gad ta’uu mirkaneessee jira. Kunis kan hongeen naannoo Affaarii fi Somale keessaatti uume beeladaalee irraan miidhaa guddaa ga’uu tarreessee jira. Horsiisee bulaan naannoos galii fi nyaati isaan beeladaalee irraa argatan hin jiru jedhee jira. Mootummaan michoota isaa waliin ta’uun torban darbe ibsa baaseen akka gamaaggama haala gargaarsa yeroo hatattamaa xumura baatii Adoolessaatti lakkoobsi gargaaramtootaa miliyoona 2.9 gara miliyoona 4.5tti kan ol ka’e ta’uu beeksisee jira. Waajjira tokkummaa mootummootaatti eeggataa itti gaafatamaan waajjirri qindeessa dhimmootii gargaarsa namoomaa David Dale Conte gara fuula duraatti mootummaaf qaamotiin michoota isaa ta’an wal ta’anii tuuta oduuf ibsa kan kennan ta’uu tuqanii gaaffii fi deebii akka kennaniif yaada ani dhiyeesseef yeroof haa turu jedhan jechuu dhaan Meleskachew Ameha Finfinee irraa gabaaseera.


Addi Bilisummaa Uummata Tigraay Angawootaa isaa kaan aangoo irraa buusee kaan immoo bakka buuse

Namoonni 1500 kan irratti hirmaatan gumiiin 12ffaan adda bilisummaa uummata Tigray har’a waaree booda miseensota koree giddu galeessaa 45 filachuu dhaan xumurameera. Gumiin guyyoota ja’an darbaniif geggeessamaa ture misooma, bulchiinsa gaarii fi dhimmootii siyaasaa hedduu irratti mari’achuu isaa dubbi himaa gumii Sanaa ta’uun isanii kan ibsame obbo Abbaay Tsehaayee dubbataniiru.Abbaay Tsehaayyee akka dubbatanitti keessumaa gumiin sun dadhabina dhaabichaa irratti fuuleffachuun mari’ate. Gumiin kun qabsaa’ota dhaabichaa duraanii torba aangoo irraa buusee bakka isaanii ka biroo filatee jira. Kanneen keessaa afur obbo Abbaay Tsehaye, obbo Abbaadii Zemmuu, obbo Tsegaye Berhe fi obbo Teedroos Hagoos ennaa ta’an fedha isaaniin miseensa koree giddu galeessaa irraa kan bu’an sadii immoo, aadde Roomaan G/Sillaasee, obbo Teklewoyinii Asaffaa fi obbo Tewolde Berehe ti. Kanneen aangoo gad dhiisan kunis waraqaa raagaa kabajaan aangoo dhiisuu kennameefii jira. Kanneen keessaa aadde Romaan misooni eegalame galma akka ga’uuf dhaloonni haaraan aangoo qabachuu qaba jedhan. Gumiin hiwehat 12ffaan har’a ennaa xumuramu obbo Abay Woldu dura taa’aa, Dr. Debretsiyoon G/Mikaa’el itti aanaa dura taa’aa gochuun filatee jira. Akkasumas gumiin kun hoji raawwachiistuu hiwehat fi IHADEG sagal filatee jira. Kanneen kunis obbo Abbaay Welduu, Dr. Debre Tsiyoon /G/Mikaa’el, Dr. Tewdroos Adhaanoom, obbo Beyene Mekruu, aadde Azeb Mesfin, obbo Alem Gebre waahid, obbo Getachew Asaffaa, Dr. Adis alem Baallemaa fi aadde Fetle work G/Igzaber turan. Gumiin IHADEGIS dhiyootti magaalaa mekeletti kan geggeessamu ta’uun ibsameera.


Ganzabee Dibaabaa Shaampiyoonaa Addunyaa 15essoo Beejingitti Metirii 1500 Mootee Itoophiyaa Warqii Badhaasifte

Intalti maatii obboo Dibaabaa Qananii ta ganna 24,Ganzabee Dibaabaa barana kana marroo hedduu fiigichaan addunyaa moote. Itoophiyaan gama dubraatiin dorgommii Shaampiyoonaa Addunyaa mooteetuu hin beettu. Shaampiyoonaan Addunyaa dorgommi biyya fulaa bu’anii dorgomani rekoordii haaraa argachuu dorgomanii miti.Dorgommi atileetotii addunyaa bebeekamoon irratti wal dorgoman. Obboleetiin Ganzabee Xurunesh Dibaabaa dorgommii Olompikiitit marroo sadii moote.Firii isii ka akka Daraartuu Tulluu faatilleen warra addunyaa fiigichaan afaan qabachiise. Ganzabeen duruu dorgommi addunyaa gugurdoo mootee ammallee fiigicha Herculis,Monaakoo ka Adoolessa bara 2015 mootee rekordi haaraa harkaa qabdi badhaasa manaa qabdu irratti ammallee ta Beejingi, Chaayinaallee dabalatte. Ganzabeen dorgommii guyyaa afreessoo tun dhumachuuf marsaan lama haftee jennaan dhiitte keessaa kaatee moote. Namii isiitti aane Sifan Hassan,dhalootaan Itoophiyaa biyya Nezerlandisii fiifgdi, sadeessoon ammoo Keenyaa. Ganzabeen ammallee iftaan,Hagayya 27,2015 irratti Metiri0 5000 irratti dorgomti. Dorgmmii tun Sanbata,Hagayya 30,2015 dhumatti Keenyaatti warqii 4n dura jiraa Biritenitti sadiin lammeessoo,Jameyikaatti lamaan sadeessoo. Itoophiyaa, Eerita fi USA warqii tokko tokko qaban. Itoophiyaan dorgommii guyyaa afressoo irratti waan guddoo argachuullee baatti akka obboo Duubee jilo jedhetti guyyaa hafetti waan hedduu abdatti.


Itoophiyaan Genzebee Dibaabaa Waliin Atileetota 12 Shaampiyoonaa Beejingi,Chaaynaatti Dorgomsiifachuuf Ergatte

No media source currently available Shaampiyoonaan Beejingi 15essoo dorgommii atileetii addunyaa irratti wal dorgoman.Dorgommii tana IAAF (International of Athletics Federation)Waldaan Federeshiinii Atileetota Addunyaa qopheessu ka atileetotii addunyaa bebeekamoon irratti wal dorgoman. Dorgommiin istaadiyoomii Chaayinaa maqaa Mana Simphirree(Bird’s Nest) Hagayya 22-30,2015 wal dorgoman. Dorgommii fiigicvhaa gabaabaa haga maratoonii irratti wal dorgoman tun dorgommii atileetotii addunyaa bebeekamoon itti wal dorgoman. Itoophiyaan dorgommi tana irratti Genzebee Dibaabaa,Imaanaa Margaa,Yoomiif Qajeelchaa,Hagos G/Hiwot,Muktaar Idriis, Musinnet Geetahun,Galatee Burqaa, Alemitu Harrooyyee, Belaaynesh Olijirraa,Almaaz Ayyaanaa, Sanbaree Teferii waliin nama 12 dorgommii tanatti ergate. Akka leenjisaan atileetota Itoophiyaa obboo Melkaamuu Derresee jedhetti atileetotii Itoophiyaa fayyaa guutuu qabanii qalbiin akka dansaa jiranii abdii guutuun dorgommii tana dhaqan. Guyyaa dorgommiin nama jalatti dhiyaattu shaakala akkam leenjsian jennaan leenjii didiqqoo jedha. Atileetota tana akka jecha obboo Melkamuutti leenjisitoota akka Dr.Yilmaa Bertaa,Toleeraa Dinqaa,Sennaayit Hayilee fa waliin nama hedduutti achiin dhaqa.


“Gadaa Booranaa Barachuuf Jappaanii dhufee Jaruma Waliin Jiraachaa Aadaa Baradhee Kitaaba Katabe"

No media source currently available Dr.,Chikaagee Oba-Smitdt(Dr.Lookoo Duubaa)dhalootaan nama Jappaaniiti. Barmusa qorannoo jireenna ilmee namaa(Anthropology)barattee barumsa PhD qabdi. Bara 2005 keessa aadaa Gadaa Booranaa barachuuf Jappaanii dhufte. Booranuma waliin jiraachaa aadaa isaalleen barattee kitaaba fuula 800 qabu barreessite, Dr.,Lookoon. Yoo kora OSA(Oromo studies association)Waldaaa Qorannoo Oromoo 29essoo bara 2015 Yuniversitii Howarditti taahe irratti waan barreessite dubbachuuf yaamanillee mataa- duree The Raaga, its social and historical roles among the Boorana in Southern Ethiop Jedha. Kitaabii isiin barreessitee Muddee bara 2015 keessaa bahuuf deemu ammoo“The oral chronicle of Borana in the southern Ethiopia,” jedha. Dr.Chikaageen maqaa Jappaanitti baasaniif.Chikaagee jechuun afaan Jappaaniitin gaaddisa jechuu jetti. Boorannii ammoo Lookoo Duubaa jedhee moggaase. Yoom dhuftee afaanii fi aadaa barattee kitaaba barreessite jennaan,“qaraa Dubuluq,booda Gaayo achi baaddiyaa taahee jiraadhee jireenna Booranaa baradhe.Akka namii bisaan dhaqu,qoraan dhaqu,okhaa dhaqu, gabayaa deemuu fi afaanillee baradhee aadaallee baradhe.Qaraa akka Booranii dubbatu barachuu fedhaa jedhee baradhe.” Achii lafa hedduu deemtee ganna tokko achi teettee waan achii baratteen digrii lammeessoo Master degree aragatte. Achii ammoo Dirree,Dubuluq, Dilloo, Meegga , Dhaas,Waacille, Borbor, Areeroo, Yaaballoo fi Liiban dhaqee aadaa baradhe jetti. Lafa tana cufa keessaa deemee jaarolee argaa dhageettii, jaarrolee himnaa 46 wa gaafatte barreessite.Waan gaafatte ammoo akkuma jarii afaaniin itti himeen adoo womaallee hin jijjiirre kitaaba irratti deebifte. Waan barreessite kana fuulii 500 irratti fuula 300 irratti waan haga Boorana keessa jiraattee argitee fi waan dhageette irratti yaada ufi itti dabaltee barreessite Dr.Lookoon.Fkn akkana fa jettee ufi gaafatte,”Booranii bara qubeen hin barreessinetti akkamitti afaanumaan seenaa dabarsuu dandahe?” Kitaabii fuula 800 kun haga guddaan waan Gadaa,Himna Raaga Booranaa, maqa-baasa ijoollee Booranaa, Raaga Booranaa,jabaa fi janna Booranaa, Geerarsa Booranaa, Jeemuu fi Goba faa keessatti barreessan. Yoo waan seenaa abootii Gadaa barreesstie ammoo abbootii gadaa cufaa 70nuu,Gadayoo Galgaloo(abbaa Gadaa Booranaa ka qaraa)tii haga Guyyoo Gobbaa(abbaa Gadaa Booranaa ka ammaa)tti maqaa barreessitee waan bara sun keessa tahe hamtuu-toltuullee walumaan barreessite. Jbaa-Janna Booranaa isiin barreessite keessaa ka durii Diidoo Gaawwalee, Saalaa Annaa,Waaqolee Booraa, Mardaayyee Dooyyoo Boosoo, Diidoo Saddeetii. Raaga Booranaa ka durii ka isiin barreessite ammoo Morowwaa Uchumaa, Alii Boddee,Waariyoo Udatee, Boruu Jiloo-Walee, Areeroo Boosaroo,Kibboo Abbaa-Hareetii fi Waariyoo Baabboo fa. Kitaabii Dr.Lookoon kun 2015 keessa Jermen keessatti bahuuf deema.Dr. Lookoon hujii Booranatti hojjate fixannaan aadaa Oromoo Arsii fi Raayyaa barachuuf deemti. Maaf akkana aadaa Oromoo jaalatta jennaan“Fedhii..fedhiin tun eessa adhufte yo jette waaqatti naa kenne.Ka warra Oormo kun guddo aadaa dansaa qaba. Maanguddon Oromoo mataa keessaa haasaa dansaa qabdi.Akka malee kana jaaldha.” Waan aadaa Oromoo akkana jaalattu tana maan jettee fkn warra Jappaan faatti himta jennaan ammoo… Kutaa lammataa torbaan itti deebina.


Prezidaant Obaamaan Itiyoophiyaa Seenan

No media source currently available Perezidaant Baaraak Obaamaa Dilbata Adooleessa 26,2015 Finfinnee seenanii jiru. Obaamaan eprezidaantii Amerikaa aangoo irra ituu jiranii Itiyoophiyaa daw'atan isaan jalqabaa ta'anii jiru. Keniyaa keessa eega turanii booda Finfinnee kan seenan Obaamaan hanga Kibxata Adooleessa 28 bara 2015, jechuun guyyaa lamaaf Itiyoophiyaa keessa turu. Gabaasaa guutuu armaa gadiitti caqasaa.


Jala bultii daawwannaa prezidaant Obamaa gaazexeessonni fi barattoonni mana hidhaa Itiyoophiyaa keessa turan gad dhiisaman

Gaazexeessotaa fi kanneen marsaa interneetii irratti barreessanii fi himannaan shorokeessummaa irratti dhiyaatee hidhaa keessa turan keessaa Riyoot Alamuu VOAf ibsa kennitee jirti. Riyoota yoomiif attamiin akka gad dhiisamte waahila keenya Solomon Abatef akkas jechuun ibsite. Ganama gara sa’a afurii natti fakkaata. Sa’aatii isaa sirriitti hin ilaalle. Dhufanii ba’I ennaa naan jedhan qoosaa natti fakkaate. Maaliif sababii maaliif jedheen gaafadhe. Ba’I naan jedhan. Kana dura shaakalli akkasii namoota ka biroo irrattis waan raawwateef booda irra waan hin taane yoo jettan dhugaa isaa dubbachuun koo hin hafun jedheen Itti na deebistu yoo ta’e asuma turuu naa wayya. Yeroo AMEKIRO koo darbeera garuu isaafis hin iyyanne. Dhiifamas hin gaafanne. Yeroon ati itti hiikamtu darbeeraa kanaaf si hiikne deemi kan jedhu deebii gabaabaatu naa kenname. Akkasittan gad dhiisame jette. Riyoota harmi ishee dhukkubsattee waggaa lama dura wal’aansa baqaqsanii hodhuu fudhattee turte. Harmi koo inni tokkos micireen waan keessatti argameef wal’aansa baqasanii hodhuu naan jedhan, as taa’ee kana gochuu hin barbaanne jette Riyoot. Amma garuu nan wal’aanama jetteetti. Haalli mana hidhaa isheen keessa turte maal akka fakkaatu Riyoot ennaa ibsitu Akkuma hidhamtootaatti adda adda. Walumaa gala hidhamtoonni haalli itti qabamanii jiran gaarii dha jechuu utu hin ta’in addumaan hidhamtoonni polotiikaa isa kaan irraa haala amaa ta’een ilaalama. Anaan yoo fudhatte waggaa fi ji’a 8f haadhaa fi abbaa koo qofan argaa ture. Seerri akka jedhutti abboota amantii, abukaatoo waliin wal agarsiisna jedha. Garuu abukaatoos ta’e ka biroo waliin wal hin argine. Nyaati mana hidhaa keessaas kan namatti tolu miti. Nuti warra utuu badii hin qabaatin hidhame hafee warrumti balleessaa qaban iyyuu gama nyaataan haa adabaman kan jedhu hin jiru. Kanaaf gaarii hin turre jette. Angawoonni Ityiyoopiyaa yeroo hedduu hidhamtoonni siyaasaa kan jedhaman hin jiran jedhu gaaffii jedhuuf Riyoot ennaa deebistu kun kijiba ifa gala dha jette. Kanuti koo qofti ga’aa dha. Hidhamtoota siyaasaa hedduus beeka jette. Gaazexeessota sadii fi kanneen interneetii irratti barreessanitti dabaluu dhaan kanneen mana hidhaatii gadhiisaman keessa barattooni universitii lammiiwwan Oromoo jiraachuu isaanii gaazexaan Addis Standard jedhu babaasee jira. Kanneen keessaa Addunyaa keessoo, Bilisummaa daammanaa, Leenjisaa alamayoo, Abdii Kamaal, Magarsaa Warquu fi Tofiq Rashiid Nimoonaa ykn Abbebee urgeessaa, Mo’iboon Beqqelee ennaa ta’an hedduun isaanii mana hidhaa Qilinxoo irraa hiikaman. Martinuu barattoota ennaa ta’an universitiiwwan oromiyaa keessa jiran adda addaa keessaa qabaman. Waggaa tokkoo fi ji’a sadii hidhaman keessatti himannaan irratti dhiyaate hin turre. Lakkoobsi isaanii kan hin beekamne barattoonni university lammiiwwan Oromoo ta’an kun humnoota poolisiin kan hidhaman Caamsaa bara 2014 master palaanii Finfinnee mormuu dhaan ennaa isaan hiriira mormii geggeessanitti ture. Barattoonni kun karoora kanaan mormuu dhaan mootummaan federaalaa dhimma Oromiyaa jidduu seena jechuun mormii dhiyeessan. Xiinxaltoonni seeraas akka jedhanitti tarkaanfiin kun heera biyyattii keeyata 49(5)n kan Oromiyaan magaalaa Finfinnee irraa dantaa addaa argatti kan jedhuun morma. Barataa Univiersitii kan ta’e Nimona Caalii irratti himannaan dhiyaate baatilee lamaan tokko dura ibsi utuu itti hin kennamin akka hafu ta’e. Barata Aslan Hassen mana hidhaa keessatti ennaa du’u, mootummaan immoo of ajjeese jedhee jira. Haa ta’u malee hedduun akka amananitti saabaan du’a isaatii dararaa irratti raawwtameeni. Haala du’a isaa qorachuufis qorannaan dhuunfaan geggeessame hin jiru jechuun gaazexaan Addis Standard gabaaseera. Gaazexeessonni fi kanneen mirga namaaf falman kanneen waggaa tokko oliif hidhaa keessa turan keessaa sadii hiikamuu isaaniis VOAn kaleessa madden isaa biraa adda baafateera. Radio Fana immoo kanneen hiikaman shan jedhee jira. Himannana shorokeessummaa irratti dhiyaatee waggaa tokkoo fi ji’a laman kanneen hidhaman keessaa Tesfalem W/Yes, Asmaamaawo H/Giorgis akkasumas kanneen marsariitii irratti barreessan keessaa barsiisaa seeraa kan ta’e Zelalem Kibret kaleessa gad dhiisamaniiru. Abukaatoon isaanii obbo Amehaa Mekonnen hanga guyyaa kaleessaa gabaasi sun qindaa’etti kanneen hidhaa keessa jiran Edom Kasaayee fi Mahlet Faantaahun hidhaa dhaa hin gad dhiisamne. Mana hidhaa Qilinxoo keessa kanneen turan namoonni kun kaleessa waaree booda gad dhiisamuu isaanii obbo Amheaaf ibsaniiru. maqaan isaanii meeshaa sagalee guddisuun waamamee murtiin kun itti himamuu isaa illee kanneen hidhaa dhaa gad dhiisaman kun naaf ibsaniiru jedhan obbo Amahaan. Gareeleen mirga sabaa himaa fi falmsaniif hayyoonni seeraa mootummaan Itiyoophiyaa himannaalee gaazexeessotaaf kanneen marsariitii irratti barreessan haga tokko irratti dhiyeesse kaasuu isaa simatanii jiran. Abukaatoon kanneen marsariitii irratti barreessan kanaa Ameha Mekonnen akka jedhanitti ajaji kun gaaffilee hedduu kan kaasise ennaa ta’u angawoonis seeri kun qixxummaa dhaan maraaf hojii irra akka oolu gaafataniiru. Murtii kana simannee jirra. Gaaffii hedduun ka’uu qabantu jiru. Fakkeenyaaf maaliif kanneen marsariitii irratti barreessan ka biroon hin hiikamne. Gaazexeessonni sadii fi kanneen marsariitii irratti barreessan lama erga hiikaman ta’e seerri kun kanneen biroof hin hojjetuu? Kanaaf kanneen biroon sababiin hin hiikamneef natti hin mul’atu jedhan. CPJtti bakka bu’aan gaanfa Afriikaa Tom Rhodes akka jedhanitti Jarmayaan isaanii sochii angawoonni Itiyoopiyaa godhan simateera, garuu haalli gaazexeessotaa fi kanneen marsaa interneetii irratti barreessan hidhaa jiranii nu yaaddessa jedhan. Gaazexeessota mana hidhaa keessajiraniif nan yaadda’a. akka gabaasa jiruutti Befeqaaduu, Atnaaf, Abel fi Natna’el jechuu keenya. Yeroo ammaa kan isaan jedhaa jiran namoonni kun namoota shira jiru qopheessan fi kanneen boron immoo gargaartota isaanii ti. Yeroon isaa lafa irra harkifamee kanneen hafan arfan murtii haqaa argatanii hikamninnaa soda jedhun qaba. Mirga gaazexeessotaaf falmuu CPJn yoo xiqqaate gaazexeessota 12 ta’an kanneen biroon amma iyyuu hidhaa keessa jiru, irra hedduu isaanii irratti himannaa shorokeessummaatu irratti dhiyaate jedhee jira. Ertraatti aansuu dhaan Afriikaa keessaa Itiyoopiyaan biyya gaazexeessonni keessa jiraachuuf akkaan jamaa ta’e jedha CPJn. gaazexxeessota fi kanneen interneetii irratti barreessan sagal keessaa sadii, hiikamuu isaanii simanneerra jechuu dhaan dhaaba mirga gaazexeessotaaf falmu “Freedom House”tti directorri sagantaa Afriikaa Vukasin Petrovic dubbataniiru. Gaazexeessonni kun kan hidhamaniif mirga heerri isaaniif eeyamu kan yaada ofii walabummaan ibsuu danda’uu waan shaakalaniif jecha jedhan. Mootummaan Itiyoopiyaa himannaalee gaazexeessotaa fi kanneen interneetii irratti barreessan hafan ja’a irratti dhiyeesse kaasee hidhaa dhaa akka gad dhiisu gaafanna jedhan. President Barack obaman xumura baatii kanaa Itiyoopiyaa daawwatuuf jiru. Wayita kanas angawoota biyyattii ol aanoo akkasumas addaan immoo hoogganoota gamtaa Afriikaa waliin wal argu jedhamuu eegama.