Sooriyaa: Waraanni Sooriyaa biyyoonni hedduun harka keessa galfatan hanga har'aatti maaliif furmaata dhabee?

Mormiin karaa nagaa waggaa 10 dura pirezedaantii Sooriyaa irratti ka'e ture kan gara wal waraansa guutuutti jijjiirame. Sababa waraana kanaa ammoo lubbuun namoota 380,000 ol kan darbe yoo ta'u isaan keessaa 116,911 kan ta'an namoota nagaadha. Sooriyaa keesstti osoo walitti bu'insi hin jalqabiin durayyu lammileen biyyattii hedduun hojii-dhabdummaa, malaammaltummaafi hanqina bilisummaa siyaasaa guddaa, bulchiinsa pirezedaant Bashir al-Asaad jalatti isaanitti hammaateef gungumaa turan. Pirezedaant Bashir al-Asaad bara 2000 erga abbaan isaa Hafeez du'ee booda ture kan aangoo dhaalee itti fufe. Bitooteessa 2011 keessa, mormiin namoota dimokiraasiin akka jiraatu fedhaniin magaalaa gama kibba biyyattii keessatti argamtu Deeraa jedhamtutti dhohe. Mormiin ka'e kun ammoo biyyoota ollaa sirna bulchiinsa hacuuccaa mormaniin hamilee dabalataa argate. Yeroo mootummaan Sooriyaa warra yaada addaa qaban callisiisuuf jecha tarkaanfii humnaa fudhachuun namoota ajjeesuu jalqabu, guutummaa biyyattii keessatti akka pirezedaantichi aangoo gadhiisuu mormiin cime. Tasgabbii dhabuun wayituma baballataa adeemu tarkaanfiin callisiisuuf fudhatamus akkasuma cimaa deeme. Deeggartoonni mormitootaas dura ofirraa ittisuufi itti aansuun ammoo humnoota nageenyaa naannoosaanii jiran qulqulleessuuf hidhannootti deebiyan. Pirezedaant Alaasaad ammoo warra "shorokkeessitoota humna alaatiin deeggaraman" jedhan dhabamsiisuuf dhaadatan. Hokkarri saffisaan cimaa dhufuudhaan biyyattiin gara waliin wal waraansatti seente. Finciltoonni dhibbaan lakkaa'aman uumamuun booda lolichi deeggartootaafi mormitoota Bashir al-Asaad gidduutti qofa ta'uun hafe. Humnoonni gurguddoo biyya alaas baabsii deemuu jalqabuun garee deeggaraniif maallaqa, meeshaalee waraanaafi loltoota erguu jalqaban. Adaduma dubbiin hammaachaa dhufeenis dhaabbileen mankaraaressitoota jihaaddistootaa akka Islaamiik Isteet (IS) akkasumas al-Qaa'edaa keessatti hirmaachuu jalqaban. Kun ammoo hawaasa addunyaatiif yaaddoo guddaa ta'aa dhufe. Kurdoonni warra Sooriyaa mirga ofiin of bulchuu barbaadu garuu humnoota Alasaadiin hin lolle ammoo walitti bu'insa kana akka inni kallattii biraa qabaatus taasieera. Gareen mirgoota namoomaaf falmuufi UKtti argamu 'Sooriyaan Obervaatorii foor Huumaan Raayits (SOHR)' jedhamu, gabaasa maddeen Sooriyaadhaa qaburraa walitti sassaabee dhiyeesseen, hanga Mudde 2020'tti namoonni 387,118 kan ajjeefaman yoo ta'u, isaan keessaa 116,911 namoota nagaadha jedhe. Lakkoofsi namoota du'anii dhaabbanni kun gabaase, namoota achi buuteen isaanii dhabame 205,300 tarii du'uu malu jedhan hin dabalatu. Namoota achi buuteen isaanii dhabame jedhaman kunneen keessaa kanneen 88,000 kan ta'an namoota nagaadha. Waggoota 10 darban keessa Raashiyaafi Iraan deeggartoota mootummaa warra ijoo jedhamanidha; biyyoonni Lixaafi biyyoonni Galoo-galaanaa Arabaa ammoo sadarkaa gara garaan deeggarsa taasisaa turaniiru. Raashiyaa - biyyi kun osoo waraanni Sooriyaa hin jalqabiin durallee buufata waaraanaa achii qabdi ture.  Achumarraan Alasaadiin deeggaruun duula bara 2015 jalqabuun Raashiyaa lola kana keessatti sadarkaa biraatti ceesiseera. Loltoonni Raashiyaa "shorokkeessitootarratti" xiyyeeffannee rukkunna yaa jedhaniyyu malee rogeeyyonni garuu finciltoota idileefi namoota nagaa haleelaa turan jechuun dubbatu. Iraan -  Iraan ammoo Alaasaadiin deeggaruudhaan loltoota dhibootaan akka bobbaafteefi maallaqa dolaara Ameerikaa biliyoona hedduu baasuutu dhaga'ama. Milishoonni warra Shi'aa kumaatamaan lakkaa'aman Iraaniin hidhachiifamanii, leenji'anii maallaqaan deeggaramu. Irra caalaan ammoo sosochii Hezboollaa warra Libaanosidha. Kana malees, Iraaq, Afgaanistaanii fi Yamanilleen gama loltoota Sooriyaa goruun keessatti hirmaatu. Biyyoonni akka US, UK fi Firaans ammoo gara jalqabaa gareewwan finciltoora "ilaalcha giddu-galeessa ta'e" qabu jedhanii yaadan deeggaraa turan. Tumsi addunyaa USn durfamu ammoo haleellaa xiyyaaraa kan ture yommuu ta'u bara 2014 ammoo humnoota addaa kan Humnoota Dimokiraasii Sooriyaa (SDF) jedhamu tumsa milishoota Kurdootaafi Arabaatiin ijaarame deeggaru erganiiru. SDF daangaa yeroo tokko milishoota ISn kaaba-bahaatti qabatamee ture deebisaniiru. Tarkii - Tarkiin ammoo deeggartuu mormitootaa ishee guddoodha garuu xiyyeeffannoon ishee gareewwan finciltootaa fayyadamuun milishaa Kurdooaa YPG kan SDF dhuunfatanii jiran qabachuudha. Tarkiin garee kana warra kanaan dura finciltoota Tarkii keessaa badan itti fufsiisan jechuun himatti. Loltoonni Tarkiifi gareewwan finciltootaa waliin ta'uudhaan daangaa Sooriyaa gama kaabaan jiru bal'aa qabachuun sochii humnoonni mootummaa kutaa Idilbii jedhamu mormitootaan qabatamee jiru irratti taasisan dhorkanii turan. Sa'ud Arabiyaa - fedhii dhiibbaa Iraan dura dhaabbachuudhaaf qabduun, jalqaba waraana sanarraa kaastee finciltoota hidhachiisuufi maallaqaan deeggaraa turteetti. Morkattuu ishee Galoo-galaanaa kan taate Qaataaris gareema finciltootaadhuma kana deggarti. Israa'el- Israa'el ammoo gamasheetiin eanwhile, "da'oo loltummaa" Iraan Sooriyaa keessatti tolfaaa jirtuufi meeshaa waraanaa isheen Hezboollaattiifi milishoota Shi'aatti galaanaan fe'aa jirtudha dha jechuun yaadda'uun haleellaa xiyyaaraa irra deddeebiin gaggeessaa turteetti.  . Akka SOHR jedhutti du'aatii kuma dhibba hedduu qaqqabsiisuun alatti sababa waraana Sooriyaa kanaan namoonni nagaa miliyoona 2.1 ta'an madaa'aniiru ykn qaamaa hir'ataniiru. Osoo waraanni hin jalqabamiin baayyina ummataa Sooriyaa miliyoona 22 ta'an keessaa walakkaa kan ta'an qe'ee isaaniirraa baqataniiru. Kanneen miliyoona 6.7 ta'an achumaa achi keessatti buqqa'anii hedduun isaanii kaampii keessa kan jiraatan yoo ta'u kanneen miliyoona 5.6 ta'an biroon ammoo biyya alaatti akka godaantotaatti galmaa'aniiru. Biyyoonni ollaa akka Libaanos, Jordaaniifi Tarkiin baqattoota Sooriyaa kana %93 kan simatan yommuu ta'u, seenaa yeroo dhiyoo keessatti gadaansa baqattootaa guddicha ta'ee galmaa'eera. Daa'imman miliyoona tokko ta'an godaantota Sooriyaarraa biyya itti baqatanitti dhalataniiru. Akka UN jedhutti hanga Amajji 2021tti namoonni Sooriyaa keessa jiran miliyoona 13.4 ta'an gargaarsa namoomaatu isaan barbaachisa. Isaan keessaa ammoo milyoona 6 kan ta'an darkaa daran hama keessa waan jiraniif gargaarsa addaatu isaan barbaachisa. Bu'uuraaleen misoomaa biyyattii keessa jiraniifi ollaa jiran waraana waggaa kudhan ture kanaan manca'aniiru. Bakkawwan seena qabeeyyii Sooriyaa keessatti argaman garri caalan barbaada'aaniiru. Qorannoon yakkawwan waraanaa UN qaamoleen hundumtinuu "seera akka malee cabsuun" yakka raawwataniiru jedha. Mootummaan magaalaa guddicha Sooriyaa deebisee qabateera garuu garri guddaan biyyattii ammallee finciltoota, jihaaddistootaafi SDF kan Kurdootaan durfamuun qabamee jira. Bakka mormitoonni ciminaan qabatanii jiran kutaa kaaba-lixaa Idilbii jedhamuufi garii Haamaa kaabaafi lixa Aleeppoodha. Waraanni Sooriyaa keessatti qaamoleen hedduu hirmaachisee waggoota kudhan ture kun yeroo dhiyoo keessatti kan dhaabbatu hin fakkaatu. Garuu furmaanni siyaasaa akka barbaachisu hundumtuu irratti waliigaleera. Waliigaltee Jenevaa bara 2012 kan qaamni ce'umsaa "kan waliigaltee hundaan ijaarame" akka gaggeessu yaadame akka hojiirra ooluuf Manni Maree Nageenyaa Dhaabbata Mootummota Gamtoomanii (UNSC) waamicha taasisee jira. Mariin nagaa karaa UN gaggeeffame marsaa sagaliif gaggeeffame jijjiirama osoo hin fiduun karaatti hafeera. Kanaaf ammoo sababiin gareen mormitootaa mariin nagaa gaggeeffamuudhaaf dursa Pirezedaant Alasaad aangoorraa ka'uu qaba waan jedhaniif inni ammoo diduunidha. Raashiyaa, Iraan fi Tarkiin marii siyaasaa wal-maddee adeemsa Astaanaa jedhamu bara 2017 keessa hundeessanii turan. Waggaa itti aanu keessa koreen miseensota 150 qabu hundeeffamuun gaggeessumma UNtiin heera mootummaa haarawaa gara filannoo haqaafi bilisaatti geessu akka barreessaniif waliigalteerra gahameera.  Haata'u malee, amajji 2021, ergamaa addaa UN kan ta'e Ge'iir Pedersan  heera kana wixineessuullee hin jalqabne jechuun gaddaa dubbata. Obbo Pedersan  dabalataan akka himanitti,  loltoonni humnoota alaa shan yeroo ammaa Sooriyaa keessa dammaqinsaan socho'aa jiran kanatti, ammallee furmaanni harka Sooriyaanotaa jira jechuun fakkeessuu hin danda'an.


Pireezidantiin haarayaa US Joo Baayidan fi Putiin bilbilaan maal waliin dubbatan?

Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan erga pirezidaantii ta'anii bilbila jalqabaa gita isaanii kan Raashiyaa Vilaadimiir Putiiniif bilbilaniin dhimma giddu seentummaa filannoo kaasuun ergaa akeekkachiisaa dabarsaniif. Dubbiinsaanii waa'ee hiriira mormii Raashiyaa keessatti gaggeeffamaa jiruu fi walii galtee meeshaalee waraanaa niwukilaraa itti fufsiisuus of keessaa qaba jedha gabaasi Waayit Haawus. Pirezidaanti Putiin, Joo Baayidaniif ergaa baga gammaddanii dabarsaniiru jedha ibsi mootummaa Raashiyaa, qondaaltonni lameenuu waliin hojjechuuf fedhii agarsiisaniirus jedha. Pirezidaantiin duraanii US Doonaald Tiraamp ejjennoo dhimma Raashiyaa irratti qaban irratti bulchiinsa isaanii tuffachiisaa akka turanii fi Putiiniif nama addaa ta'uu barbaadaa akka turantu himama. ''Pirezidaant Joo Baayidan gocha Raashiyaas ta'e kamiyyuu kan fedhii fi dantaa US miidhu hunda dura dhaabbachuun akka qolatan kutannoo agarsiisaniiru,'' jedha ibsi mootummaa US. Qondaaltonni Raashiyaa gamasaaniin pirezidaantiin isaanii US waliin hariiroo isaanii fooyyessuun waan faayidaa biyyoota lameenii giddu galeessa godhaterratti hojjechuu akka fedhan ibsan. Keessaahuu nageenyaa fi tasgabbii addunyaa mirkaneessuurratti walta'aniiru kan jedhu ibsi Kremliin, ''haasaan qondaaltota lameenii dimshaashatti waan biizineesii fakkaatuufi iftoomina kan qabu ture,'' jedheera. Qondaaltonni lameen dhimma waliigaltee meeshaalee waraanaa niwukilaraas kaasanii dubbataniiru, walii galteen bara Pirezidaant Baraak Obaamaa ture meeshaalee waraanaa, misaa'elootaa fi laawuncharoota hir'isuu ture. Walii galteen Obaamaan mallatteessan kun ji'a dhufu keessa kan dhumatuudha, Tiraamp bara bulchiinsa isaanii keessa waliigaltee kana mallatteessuun itti fufisiisuu didan.


Tiraampi namoota qorannoo Raashiyaan walqabatee hidhamaniif dhiifama godhan

Donaald Tiraampi namoota lama qorannoo duula filannoo pirezidaantummaa bara 2016 irratti odeeffannoo sobaa FBI'f kennuun hidhaman lama dabalatee namoota 15 dhiifamaan akka gadhiifaman ajajan. Gargaaraan duraanii duula filannoo Joorji Paapadopolos fi abbaan alangaa Aleeksi Van der Ziwaan kanneen dhiifama pirezidaantichaa argatan keessaatti argamu. Tiraampi eegdota nageenyaa afur ajjeechaa Iraaq bara 2007 keessatti hirmaatan fi miseensa kongireensii duraanii lamaaf akkasuma dhiifama taasisaniiru. Osoo masaraa mootummaa hin gadhiisiin dura hidhamtoota hedduuf dhiifama godhu jedhamee eegama. Ameerikaa keessatti pirezidaantiin tokko yeroo aangoo gadhiisuuf jedhumirga isaatti fayyadamee namoota baay'eef dhiifama gochuun waanuma baramedha. Joorji Paapadopolos fi abbaan alangaa Aleeksi Van der Ziwaan yeroo gabaabaaf hidhaa irra turan. Joorji Paapadopolos bara 2017 keessa qorannoo FBI Raashiyaan filannoo bara 2016 keessa harka galfachuu qorataa turetti yeroo akkamii akka wal argee ture sobuu isaan hidhame. Qorannoo addaa Roobert Muuler gaggeessaniin gargaartota duula filannoo Tiraamoi keessaa nama tokkicha hidhamedha. Qorannicha irratti waan jedhes Raashiyaa irraa namoota lama waliin wal argeera. Garuu duula Tiraampi irratti hojjechuu osoo hin jalqabiin duradha jedhe. Haa tahu malee kan jara waliin wal argee mari'ate erga duula filannoo Tiraampitti makameeti. Tiwiitera isaa irratti Tiraampiin galateeffachuun dhiifamni kuni ''adunyaa kana anaafi maatiikoof'' jechuudha jechuun gammachuusaanii ibsatan. Van der Ziwaan yeroo qorannaa sanatti ragaa sobaa kennuu isaa amaneera. Tiraampi qorannaa Muuler irra deddeebiin ''dubbii sobaati'' jechuun qeeqaa turan. Waayit Haawus ibsa baaseen ''dhiifamni har'aa kun dogogora gareen Muuler hojjete sirreessuuf kan gargaaru'' jedhe. Dabalataan seera baastotni paartii Rippaabilikaanotaa Kiriis Kooliinsi fi Daankaan Hanter keessatti argamu. Miseensi Kongirensii Niw Yoorki Kooliinsi bara deeggaraa Tiraampi yoo tahu bara 2019 keessa daldala keessoon yakka hojjeteera jedhamuun hidhaa ji'oota 26 adabamanii ture. Miseensi Kongireensii Kaalifoorniyaa Hanter ammoo maallaqa duulaaf bahe akka malee fayyadamte jedhamuun hidhaa ji'a 11'n adabamee ture. Eegdotni nageenyaa afur bara Iraaq magaalaa Baagidaaditti namoota 14 ajjeesuun himataman ammoo waggaa jaha dura ture kan himatamanii hidhaan irratti murame. Haleellaa eegdotni arfan geessisan akka adunyaatti balaaleffatamuun mormii guddaas kaasee ture. Pirezidaanti Tiraampi ji'a darbes gorsaa dhimma nageenyaa isaanii suraanii kan tahan Mikaa'el Filaayiniif dhiifama godhanii akka gadhiifama taasisaniiru. Mikaa'el Filaayin FBItti ragaa sobaa himuun ture kan balleessaadha jedhaman. Obaamaan yeroo aangoo gadhiise bara 2017tti namoota 212 tahaniif dhiifama godhaniiru. 1,715 kan tahaniif ammoo adabbii salphisaniiru. Erga bara 1940 fi 1950 as Obaamaan pirezidaantii jalqabaa namoota hedduuf dhiifama taasisuun hidhaatii baasan tahaniiru. Tiraampi ammuma namoota 40 tahaniif dhiifama taasisaniiru. Qorannoon akka jedhutti ammoo dhifama Tiraampi taasisaa jiran namoota dhuunfaan ykn siyaasaan hidhata qabaniif.


Qondaalli Xaaliyaanii 'osoo iccitiiwwan mootummaa Raashiyaatti gurguraa jiruu qabame'

Qondaalli humna galaanaa Xaaliyaan tokko dokumentiiwwan icciitii osoo qondaala Waraanaa Raashiyaatiif dabarsee kennaa jiruu harkaafi harkatti qabamuu isaa poolisiin ibseera. Qondaalonni lamaan domukmentii icciitii walitti dabarsan kunneen yakka cimaa basaasuufi nageenya biyyaa miidhuun waan shakkamaniif poolisiin loltuu isaan dhaabsise. Lammiin Raashiyaa, imbaasii Raashiyaa Xaaliyaan jiru keessa akka hojjete gabaafame, akka ari'amu eegama. Ambaasaaddarri Raashiyaa Sargeey Raazoov dhimma kana irratti gaafatamuuf gara ministeera dhimma alaa Roomitti waamameera. Ministirri Dhimma Alaa Xaaliyaan Luigi Di Maio akka jedhanitti qondaalonni Raashiyaa lama "dhimma camaa kana keessatti hirmaatan" battalumatti ari'amaniiru. Mootummaan Raashiyaa Kiremiliinirraa, "Hariiroon Raashiyaa-Xaaliyaan baayyee fayyaalessaafi amala wal ijaaruu qabu itti fufa," jedheen abdadha jedhe. Garee oppereeshinii addaa Karbinerii del Roos jedhamuun, "Namoonni lamaan kun icciitiin walga'iirra osoo jiranii" Room keessatti Kibxata marfamuu ibsi poolisii ni mullisa. Jarri kun, "Akkuma qondaalli Xaaliyaanii kun maallaqa fudhatee bakka isaa dokumantii tokko dabarsee kenneen harkaaf harkatti qabaman," jedha ibsichi. Miidiyaan Xaaliyaan akka gabaasanitti maallaqaafi dokumantii icciitii wal jijjiiruun kun bakka konkolaataa dhaabbatan keessatti kan raawwatame yommuu ta'u, qondaalli Xaaliyaanii kun maallaqa kaashiin $5,900 fudhateera. Qondaalli Xaaliyaanii iccitii gurgurataa osoo jiruu qabame kun Kaappiteenii doonii waraanaa akka ta'e kan ibsame yommuu ta'u, qondaalli Raashiyaa garuu dippilomaatii sadarkaa maaliirra akka hojjetu qoratamaa jira. Imbaasiin Raashiyaa qondaalli damee dhimma loltumaa isaa tokko dhimma jedhame kana keessatti hirmaachu mirkaneessuun, kana irratti waan baayyee dubbachuun sirrii miti jedheera. Dubbi Himaan mootummaa Raashiyaa Dimiitirii Peskoov, "Sababiiwwan ykn haala hidhamuu kanaa [qondaala Raashiyaa] odeeffannoo hin qabnu," jedhan. Marsaritiin Xaaliyaan Corriere jedhamu akka gabaasetti waraqaawwan mana qondaala humna galaanaa keessaa argaman icciitii waa'ee NATO dabarsee kennuun nageenya biyyoota biroo balaa irra buusuun isaa hin oolu jedheera. Oppereeshinii dheeraa ejensii tikaa biyya keessaa Italy'Aisi  jedhamuun gaggeeffamu booda poolisiin seeneera. Miidiyaaleen Xaaliyaan taatee kana akka erga bara Waraana Ololaa (Cold War) as waan baayyisee hamaa ta'edha jechuun gabaasaa jiru. Hariiroon Raashiyaafi NATO erga Raashiyaan Kirimiyaa, Yukireen bara 2014 ofutti qabachuun ofitti dabalattee as gadi bu'aa dhufeera. Namni siyaasa mormituu Raashiyaa beekamaa Aleksii Naavaaliin summiin faalamuun adda baafamee adabbiirra jirus hariiroon kun akka gadi bu'u kan taasisedha. Ji'a darbe yeroo Pirezedaantiin US Joo Baayidan Vilaadmiir Putiiniin, akka nama, "ajjeesaa tokkootti" ilaalama jedhee dubate, Ministeerri Dhimma Alaa Raashiyaa Mooskoorraa jecha pirezedaantichaa irratti ibsa kan gaafate yommuu ta'u Putiin garuu, "haati hattuun intala hin amantu" jechuun deebiseeraaf. Torban darbe miseensa NATO kan taate Bulgaariyaan dippilomaatota Raashiyaa "hojii intelejensii sirna dippilomaasii waliin hin deemne hojjetaniiru" jechuun ariitee turte. Xiyyaaronni waraanaa Xaaliyaan ammoo oppireeshinii NATOn xiyyaarota Raashiyaa Wixata Galanaa Baaltik irratti dhaabsisuuf gaggeessee ture irratti hirmaatanii ture.


Haasaa Baayidan booda Raashiyaan Ambaasaaddara ishee Ameerikaa biyyatti waamte

Hariiroo US waliin ''hammaachuun isaa hin oolle'' irratti mariyachuuf Raashiyaan Ambaasaaddara ishee Waashingitan jiru biyyattii waamte. Mootummaan Raashiyaa akka jedhetti Amb. Anatooliiy Anatonoov Mooskootti kan waamaman hariiroon US waliin biyyattiin qabaachaa jirtu sadarkaa ''fala hin qabnerra'' gaheera yaada jedhurraayi. Pireezidantiin Ameerikaa Joo Baayidan gitni isaanii kan Raashiyaa filannoo Ameerikaa keessatti ''giddu-seentummaa qabataaniif gatii ni baasu'' jechuun dubbachuu isaanii hordofeeti Mootummaan Raashiyaa Ambaasaaddara isaa US jiru biyyatti kan waame. Gaaffiifi deebii ABC News waliin godhaniin pireezidant Baayidan ilaalcha pireezidantiin Raashiyaa ''ajjeesaadha'' jedhu akka qaban mirkaneessaniiru. Baayidan gabaasa tika Ameerikaa Kibxata bahee fi Putiin filannoo US Sadaasa darbeerratti gidduu seentumma akka jiraatu ajaja dabarsaniiru jedhe ilaalchisee dubbatan. Gabaasichi Raashiyaan kaadhimamaa warra Rippaablikaanotaa kan ta'an Pireezidantii duraanii Doonaald Tiraampiif looguun duulaa turtee jedha. Dubbii himaan Puutiin Dimiitirii Peeskoov garuu himannaan kun rgaan kan deeggarame miti , hariiroo biyyoota lamaanis ni ittuu miidha jedhan. Ameerikaan gabaasichi torbee dhuftu keessa akkuma xumurameen Ameerikaan Raashiyaarra qoqqobbii keessi jedhamee eegama. ''US'tti ambaasaaddarri Raashiyaa Anatooliiy Antonoov hariiroo US waliin jiru ilaalchisee maal godhamuu akka qabu xiinxaluuf mariif Mooskootti deebifamaniiru'' jedha ibsi Ministeera Haajaa Alaa Raashiyaa. Itti daaluunis hariiroo ''laffaachaa deemuun isaa hin oolle'' eeguuf fedha qabna jedha. Hariiroo Raashiyaa fi US danqaalee hedduu keessa darbaa jiruufi Raashiyaan Ameerikaatu sadarkaa fala hin qabnerra akka gahu godhe jettu rakkoo keessaa baasuun barbaachisa jedha ibsi mootummaa Raashiyaa. Pireezidan Baayidan ABC waliin waayee filannoorratti gidduu seentummaa Raashiyaa yoo haasa'an Puutiin ''gocha isaa kanaaf gatii ni baasa'' jedhan. Gatii isaan baasuu malan maalii jedhamanii gaafatamanaan Baayidan ''dhiyootti argituu'' jedhan. Putiin ''ajjeesaa'' turee jettanii yaadduu jedhamanii gaafatamnaaniis ''eyyen'' jedhan. Sanaan boodas dubbii Himtuun Waayit Haawus Jeen Saakii Hariiroon Raashiyaafi US jidduu jiru kan bara pireezidant Tiraamp tureen adda ta'a jedhan. ''Mirkanatti Raashiyaan godha gooteef ni gaafatamatti ni dhiyaatti'' jedhan Saakiin. Gabaasni Tika Ameerikaa fuula 15 qabu kan Tika biyyaalessaan qophaaye Raashiyaa fi Iraan dhiibbaa uumuuf duulaniiru jedha. Namootni Raashiyaa waliin hidhata qaban filannoo Sadaasaan dura waayee Baayidan ragaalee hin mirkaneeffamiin raabsaa turan jedha gabaasichi. Deemsa filannoorratti amantaan akka hin jiraanne duulli amantaa dhabsiisuu gaggeefameera jedha.


Raashiyaa፡ Putiinii fi maatiinsaanii umrii guutuu mirga himatamuu dhabuu argachuuf

Manni Maree Raashiyaa Duumaa jedhamu Pirezidaantiin biyyattii Vilaadmiir Putiinii fi maatiisaanii hanga umriin lafarra jiranitti mirga himatamuu dhabuu akka qabaatan gochuuf hojjechaa jira. Wiixineen seeraa mirga himatamuu dhabuu kennu kan yeroo ammaa irra mari'atamaa jiru kun, Putiinis ta'e maatiinsaanii erga pirezidaantichi aangoo gadi dhiisan boodallee himatamuu akka hin dandeenye mirkaneessa. Akka wiixinee seeraa kanaatti pirezidaantichii fi maatiinsaanii seeraanis hin gaafataman, hanga lubbuudhaan lafarra jiranitti kan isaanitti bu'u hin jiraatu. Wiixineen seeraa kun keewwatoota heera biyyattii akka fooyya'aniif Adoolessa darbe keessa murtaa'e keessaa kan fudhatameedha. Raashiyaa keessatti manneen maree olaanaa fi gadi aanaa keessatti deggartoota Putiintu baay'atu. Marsaa 4ffaan yeroo turtii pirezidaantummaa Vilaadmiir Putiin waggaa sadi booda bara 2024 ni goolabama. Haata'u malee isa boodas marsaa lamaaf (waggaa saddeetiif) akka aangoorra turuu danda'an seerri eeyyamuuf fooyya'ee ba'eera. Kana jechuun Vilaadmiir Putiin hanga bara 2032tti aangoorra turu jechuudha. Yeroo ammaa umriinsaanii waggaa 68 kan ta'e Vilaadmiir Putiin nama isaan bakka bu'u garuu hin qopheessine. Yeroo dhiyoo as waa'ee fayyummaasaanii ilaalchisee wantoonni hin eegamne baay'inaan dhagahamaa jiru. Putiin Raashiyaa bulchuu kan jalqaban bara 2000 irraa eegalaniiti. Putiin umrii guutuu himatamuu dhabuunsaanii amma murtaa'uunsaa hirmaannaa egeree siyaasa pirezidaantichaarratti gamanumaa shakkii uumuu eegaleera. Si'achi waggaa 8 guutuu bulchuuf osoo seerri iyyameefii jiruu, waa'ee himatamuu dhabuusaaniirratti amma murtee dabarsuun maaliif barbaachise kan jedhanii xiinxalan qaamoleen siyaasaa hedduudha. Putiin qeequun kan beekamuu fi tibba darbe summeeffamee kan ture Aleksi Naavalnyii ''murteen kun amma maaliif barbaachise? Mootummaan abbaa irree fedhiisaatiin aangoo gadi dhiisuu danda'aa?'' jechuun tiwiitarii isaarratti barreesse. Dhimma himatamuu dhabuu kanarratti manni maree olaanaan erga irratti mari'atee yaada kennee booda, Pirezidaanti Putiin irratti mallatteessuun seera ta'ee ba'a. Wixineen kun seera ta'ee wayita ba'u, Puutiinis ta'e maatiinsaanii yakkoota kanaan dura raawwatanii fi fuulduraafis raawwataniif poolisiidhaan hin gaafataman. Akka wiixinee seeraa kanaatti Manni pirezidaantichaas hin sakatta'amu, qabeenyi isaaniis irraa hin dhaalamu. Wiixineen seeraa kun kan gaafachiisuu danda'u yoo isaan yakka biyya ganuu raawwatan qofadha. Pirezidaantii Raashiyaa turanii hanga yoonaa kan lubbuun jiran Dimitrii Meedveedeev qofadha.


Raashiyaatti namoonni torba saanitaayizara harkaa dhuganii du'an

Raashiyaa naannoo Saayibeeriyaa bahaatti namoonni torba erga saanitaayizara harka qulqulleessuuf oolu dhuganii booda lubbuu dhaban. Saanitaayizarri kun metaanoolii %69 of keessaa qaba jedhameera. Garee kanniin keessaa, dubartiin tokko ganda Tomtor jedhamtu mana keessa oggaa duutu, kaan ammoo hospitaala keessa du'uu miidiyaaleen Raashiyaa gabaasaniiru. Ammallee namoonni lama kutaa hordoffii addaa keessa, deeggarsa ventileetaraan jiru. Bakka jarri kun walitti qabamanii turanitti, jeerikaanni abbaa liitra shanii kan saanitaayizara of keessaa qabu argameera. Miidiyaan REN TV akka gabaasetti, gareen hiriyootaa kun saanitaayizara kana kan dhugan, irbaataaf walitti qabamanii bakka turanitti. Erga taateen kun dhagahamee oomishni kun kutaa biyyaa Yakutia jedhamtu keessatti akka hin gurgurmane, gabaa keessaa baheera. Yaakutiyaan naannoo bal'ina lafaa guddaa qabu wayita tahu, wayita qorraatti qilleensi hanga digirii seentigireedii -20 gadi bu'a. Akka gabaasaaleen jedhanitti, oomisha kanarratti metaanolii hangam akka qabu sirriitti itti maxxanfamee hin ibsamne. Waggaa waggaan Raashiyaatti gabaasaalee kanneen alkoolii garmalee dhugan du'uu dhagahuun kan baratamedha. Jarri kun sababa fedhii dhugaatii isaanii vodka dhuguu waan hin dandeenyeef, dhangalaa'oo miidhaa geessisan dhuguun balaaf saaxilamu. Taateewwan akkasii keessaa inni hamaan dhiyeenyatti mudate bara 2016'tti oggaa tahu, Saayibeeriyaa bakka Irkutsk jedhamutti, namoonni 62 looshinii qaama dhiqannaa metaanol of keessaa qabu dhuganii du'ani.


Jarman mormituun Pirezedaantii Raashiyaa summeeffamuu mirkaneeffadheera jette

Namni siyaasaa paartii mormituu Raashiyaa Aleeksi Naavaaliinii keemikaala Novichook jedhamuun summeeffamuu isaaf ‘’ragaa qulqulluu’’ mirkaneessu argannerra jette Jarman. Namni summii kanaan miidhame kun garee warra pirezedaantii Raashiyaa Putiiniin mormanii keessaati. Chaansilerri Jarman Angeelaa Merkel yaalii ajjeechaa irratti yaalameen miidhamera jedhanii adunyaan deebiif gara Raashiyaa ilaalaa jirti jedhan. Mr Naavaaliniin ji’a darbe yeroo naannoo Saayibeeriyaa irra xiyyaaraan imalaa ture dhukkubsachuun gara Jarman magaalaa Berliniitti geeffame. Yeroo sana of wallaaluun akka malee dhukkubsateera. Gareen isaa ammoo ajaja pirezidaanti Viladmir Putiniin summeeffame jechuun komatu. Kiremilin dubbii kana haalteetti. Dubbii himaan Kiremiliin, Jarman odeeffannoo guutuu akka isaaniif qoodduuf gaafate. Dubbii himaan ministera dhimma alaa Raashiyaa Maariyaa Zaakaarovaan ammoo namni siyaasaa beekaman Raashiyaa kun summii Novichok jedhamuun summeeffamuu ragaaleen deeggaran hin dhiyaanne jedhan. Ragaaleen eessa jiru, foormulaan isaa meerre, yoo xiqqaate odeeffannoon muraasalle eessa jira? Jedhan. Keemikalli Nivochok jedhamu kanaan dura bara 2018 UK keessatti kan basaasaan Raashiyaa Serge Iskiripalii fi intalli isaa ittiin summeeffamanidha. Isaan lubbuun oolanis dubartiin UK tokko kanumaan lubbuunshee darbee ture. UK’n basaasa humna waraanaa Raashiyaatu gochicha raawwate jechuun himatteetti. Ministeerri Muummee UK, Booris Joonsan waan nama siyaasaa Raashiyaa irratti amma raawwate jedhame ‘’waan nama qaanessu’’ jechuun balaaleffataniiru. Mootummaan Raashiyaa Mr Naavalini irratti maaltu akka raawwate ibsa kennuu qaba. Haqni akka argamuuf qaamolee idil-adunyaa dhimmicha tumsan waliin hojjennas jechuun Tiwiitera isaanii irratti barreessan. Jarman maal jette? Erga mootummaan Jarman qorannoo summeeffamuu Mr Naavaalinii agarsiisu kutaa qorannoo humna waraanaa biyyattii keessatti taasisuun bu’aa isaa ibsitee Angeelaa Merkel ‘’ amma gaaffilee Raashiyaan qofti deebisu qabutu jira’’ jedhan. ‘’ Gariin Mr Naavaalinii callisiisuuf yaalaniiru. Maqaa mootummaa Jarmaniin waan kana cimseen balaaleffadhas’’ jedhan. Merkel bu’aan qorannichaa Nato fi michuuwwan Gamtaa Awurooppaa kaaniifis qoodameera jedhanii, deebiin madaalawaa tahe ibsa Raashiyaan kennitu irratti hundaa’uun ni murteessina jedhan. Mootummaan Jarman akka jedhetti bu’aan qorannichaa haadha warra Mr Navaliinii Yuuliyaa Navaliniyaa fi ambaasadara Raashiyaa Jarman jiraniif ibsamera. Gamtaan Awurooppaa qorannoon iftoomina qabu mootummaa Raashiyaan akka gaggeeffamu barbaada. ‘’ Warri itti gaafatamummaa isaa fudhachuu qaban gara seeraatti dhiyaachuu qabu’’ jedha ibsi kenname. Manni mare Nageenyaa US summiin shakkame waan baayyee hamaadha’’ jedhe. Hawaasa adunyaa waliin tahuun warren itti gaafatamuu qaban, akka ragaan akeekutti,deeggarsa maallaqaa waan akkasiif oolu irraa kutuun ni hojjenna jedhan dubbii himaan mana marichaa. Xiinxala: Saaraa Reenisfordi Gabaastuu BBC Mooskoo Aleeksi Navaliinii maqaa Putin waamuuf sodaatudha. Hojii siyaasaa isaa balleessuu, himataa fi tarkaanfii dhuma hin qabne, hidhaa fi adabbii cicimaan irratti darbaa turuun dhiibbaa akkamii akka uumuu danda’u agarsiisa. Kana malees qorannoo farra malaammaltummaa pirezidaanti Puutin dabalatee namoota kaan irrattis gaggeessaa tureen namoota baayyee aarseera. Kanaaf namni rakkoo Mr Navaaliinii kana furuu barbaade jira jechuudha. Hakiimonni Raashiyaa ammoo tasa dhukkubsatee kufuu isaa hin ibsine. Kanaaf gareen isaa gara Jarmanitti fudhachuun waan agarsiisu qaba. Deebiin Kiremlin ammo waanuma barame gochicha haaluu, burjajessuu taha. Dubbii himaan Putin, Mr Naavaaliniin summeeffamaniiru. Akkas taanaan asitti hakiimonni waan akkasii qoratanii waan irratti hin argineef achuma Jarmanitti tahe jechuudha jedhan. Mr Naavaalinii maaltu mudate? Mr Naavaliiniin Toomiski irraa gara Moskoo osoo imaluu dhukkubsate. Deeggartootni isaa buufata xiyyaaraa Tomiskitti burcuqqoo shayee isaa keessa summiin buufamera jedhu. Balaliin gara Moskootti taasifamaa ture gara Omiskitti deebi’uun achitti guyyoota sadiif erga yaalamaa turanii gara Jarmanitti geeffaman. Namni kun pirezidaanti Putin qeequun baayyee beekamu. Akka biyyatti malaammaltummaa irratti nama duula gaggeessu tahanii garee pirezidaanti Putin ‘’walitti qabama hattootaa fi kanneen dhiiga lammiilee Raashiyaa xuuxan’’ jechuun ibsaa turan. Filannoo irratti akka Putinin waliin hin dorgomneef mallaqa qisasera jedhamuun himatamee dhorkame. Gochichi ijaa bahumsadha malee harka keessaa hin qabu jechuun waakkataa turan. Keemikaalli Novichook maali? Keemikaalli kun Sooviyeet Raashiyaadhaan bara 1970 fi 1980 keessa kan hojjetame yoo tahu Narvii miidhuun beekama. Ergaa narvii irraa bahu akka gara maashaa namaatti hin galle dhorkuun qaamni hedduun akka hojii dhaabe namni sun battala of wallaalee kufu godha. Keemikaalli gariin battaluma kan kuffiisan yoo tahu kaan ammoo sekandii 30 hanga daqiiqaa lamaa fudhachuu danda’u.


Dureen amantaa hordoftoota isaarra miidhaa qaamaaf xiin-sammu geessise jedhame to'atame

Hogganaa beekamaan garee amantaa Raashiyaa naannoo Saayibeeriyaa jedhamu keessatti to’annoo jala oolan. Hordoftoota isaanii irraa maallaqa akka malee fuudhuun miidhaa qaamaa fi xiin-sammuu irraan gahaniiru jedhamuu shakkamaniiti kan to’ataman. Hogganaan amantaa to'atame miseensonni isaa buna, shayee, sukkaara, foon fi alkoolii akka hin fayyadamne dhorka. Sergee Toroop, hordoftoota isaan maqaa Viisaariyoon jedhamuun kan beekamu yoo ta'u Saayibeeriyaa bakka Kiraasnoyaariski keessatti bara 1991 waldaa 'Last Testament' jedhamu hundeessan. Dureen amantaa kun hoggantoota garee amantichaa nama biraa lama waliin to’annoo jala oolan. Mr Toroop, Vaadiim Reedkiin fi Vilaadmir Vederniikoov, ‘’ karaa waldaa amantaa hundeessaniin namoota dhuunfaa lamaa fi isaan ol irra miidhaa qaamaa geessisuun,'' shakkamuun to’atamuu isaanii dubbii himtuun koree qorannoo Raashiyaa himaniiru. ‘’Maallaqa hordoftoota isaanii fayyadamuuun miidhaa xiinsammuus irraan gahaniiru,’’ jechuun dubbachuu ishee Miidiyaan mootummaa gabaaseera. Kanaan dura hojiin isaanii poolisii tiraafikaa kan turan Mr Toroop akkuma Sooviyeet Raashiyaan gargar cabdeen waldicha hundeessan. Deebi’ee dhufuu Kiristoos akka lallabus himama. Namoota kumaataman duukaa bu’anis horachuu danda’aniiru. Viidiyoon miidiyaa mootummaa irratti mul’ates yeroo namni uffata loltuu uffate tokko namoota lama gara helikoopteraatti galchu agarsiisa. Dureen kuni waldaan ‘Church of the Last Testament’ jedhamu bara 1995 bakka qubannaa ‘City of the Sun’ jedhamu hundeessaniiru. Bara 2,000 waldichi hordoftoota 10,000 ol qabaachuu ministerri Haqaa Raashiyaa ibsee ture. Hordoftootni duree amantaa kanaa sigaaraa xuuxuu, alkoolii dhuguu ykn ammoo maallaqa sharafu hin eeyyamamuf. Hordoftootni Toroop barsiisu foonis hin nyaatan, buna, shayee, sukkaara, daabboo raacitiin hojjetame akkasumas kanneen qamadii irraa tolfaman hin nyaatan ykn hin fayyadaman, akka BBC Raashiyaa gabaasetti. Barnoota Ortodoksii Raashiyaa keessaa deebi’ee dhufuu Kiristoosiifi bara badinsaa dhufa jedhamuuf of qopheessu jedhu akka fudhatu barruun The Niw Yoorkar gabaaseera.


Walitti bu'iinsa Libiyaa: Balaan Raashiyaafi Tarkii Siriyaa biraa Afirikaa keessatti uumaa laata?

Liibiyaan yeroo hamaa goolabaa kan jirtu fakkaattuyyuu biyya wal-waraansa waliiniin raafamaa baate gatii taateef haalli foyya'aa akka dhufu waanti mirkanaa  jiru. Bara darberraa kaasee nama jabaa baha Liibiyaa kan jedhamu Jeneraal Kaaliifaa Haaftaar magaala guddoo biyyattii Tiriippooliidhaan to'achuuf yaalaa ture. Tarkiin mootummaa Tiriippoolii Mootummoota Gamtoomaniin beekamti argate waliin lolatti makamteetti. Loltoonni Jeneraal Haftaar meehsaalee Raashiyaan gargaartu waliin gara duubaatti deebi'aa jiru. Ammallee kun lammiileen Liibiyaa nagaa argachuu hin agarsiisu. Biyyi isaanii boba'aan badhaate mirga isaanii akka kabachistu dha abjuun isaanii. Mirgas,nagaas hin qaban. Warreen mana isaanii hin dhabne weerara Covid19n booda mana isaanii cufataniitu jiru. Haleellaan akka irra hin geenyes sodaatu, waraanichi kiliinikaa fi hospitaala baayyee barbadeesseera. Lixa Libiiyaattii qofa namooti 200,000 qe'ee isaaniirraa buqqa'aniiru jedha dhaabbati Hiyuumaan Raayits Wooch. Egereen Liibiyaa maal fakkaata? Hojjettuun Hiyumaan Raayits Waach Haanaan Saalaah Liibiyaan 2011 irraa qabee biyya abbaa hin qabne taatee jirti jetti. Qaamoti waraanaa gama kamiinuu jiran namoota nagaa akka malee miidhaa turan,keesumaa gama Jeneraal Haaftaariin haleellaawwan yakka waraanaa tahuu danda'an galmaa'aniiru jetteetti. Amma amanuuf rakkisus jalqaba yeroo Koloneel Gaadaafiin angoorraa bu'an Liibiyaan egeree gaarii waan qabaattu fakkaatti ture. Liibiyaan galaana Meditaraaniyaanii waliin daangaa km2000 qooddatti,iddoowwan hambaa seenaa Xaaliyaanii waliin qixxee tahanis qabdi. Garuu Liibiyaan waggaa kudhan dura kan diigamuu jalqabde ammallee barbadaa'aa jirti. Erga Koloneel Gaadaafiin aangoorraa bu'anii biyyattiin sirnaan bultee hin beektu. Namoonni itti gaafatamummaa mootummaa gurguddaa irra jiran waan mootumma hunda qabataniitu turan. Lammiileen Liibiyaa qabsaa'ota ofiin jedhan immoo biyyoota jajjabaa irraa gargaarsa gaafachuuf qophii hin turre. Biyyooti alaa gama isaaniin immoo erga Gaadaafii buusaniin booda hojii xumurree jedhan.Biyyi akka ijaaramtu gargaaruun seenaa biraa dha. Biyyattiin bulchiinsota xixxiqqootti hirmuuf yeroo hin fudhanne. Milishoonni ajandaa ofii gatii qabaniif  qawwee isaanii lafa kaa'uu hin fedhan. Marii fi araarri gama dippiloomaatotaa fi biyyootaan taasifames hin milkoofne ture. Jeneeraal Haaftaar bara 2014tti garee warra Islaamummaa dhaadhessu Beengaazii irraa balleessuun  of jabeessee mula'te. Jeneraalichi Liibiyaa keessatti beekamaa dha. Gaaadaafiin akka aangoorraa bu'uuf Ameerikaa,Vajiniiyaa taa'ee shira xaxaaa ture. Dhumarratti Jeneraala kanaafii mootummaan Tiriippoolii bulchu gidduu lolli eegale.  Biyyattiin immoo silumaa diiigamaa jirti kan caalu tahaa dhufte. Liibiyaa eenyutu to'achaa jira? Warreen Ministira Mummee Faayez al-Siraaj deeggaran• Tarkii• Kaataar• Xaaliyaanii Warreen  Jeneraal Haaftaar Kaaliif deeggaran•  Yuunaayitid Arab Imireets• Joordaan• Masrii•  Raashiyaa• Firaans Yeroo waraanni walii waliinii jiraatu humnooti alaa gidduu galuun waan hin hafne dha. Liibiya irraa baayyeetu fedhii qaba. Kuufamni boba'aan Afrikaa inni guddaan achitti argama. Uummata immoo miiliyoona torba qofa qabdi. Qubsumaan immoo faallaa ardii awurooppaa waan jirtuuf boba'aa karaa Meeditaraaniyaanii daldaluuf mijataa dha. Biyyoota oomisha boba'aan naannichaa wal dorgomaa karaa balaa qaburra deemaniiti oomisha isaanii daldalu. Ameerikaan humnoota lameen kana yeroo garaagaraa jajjbeessaa turte.Ejennoon ishees ifaa miti. Amma sodaan inni guddaan pireezidaantiin Raashiyaa akkuma Siiriyaa keessatti hundee jabeefate Liibiyaattis akka irra hin deebine dha. Waraannii Liibiyaa kan Siiriyaa fakkaachaa jira. Egeree fi carraan biyyoota lamaan kanaa harka humnoota alaati jira. Tarkii fi Raashiyaan waliigaltee karaa hoggantoota isaanii Siriiyaa irratti raawwatani dha kan isaan Liibiyaa keessatti raawwachaa jiran taha. Dirreen waraana isa olaanaa Barreessaan Jarman Woolfaarm Laachar addaan diigamuu Liibiyaa irratti kitaaba barreesse, pireezidaantonni Tarkii fi Raashiyaa isa Jeneeraalichi Tiriippoolii haleelu dhaabsisanii miidhama qaqqabuuf itti gaafatamummaa fudhachuu danda'u ture jedha. ''Waa'ee biyyoota alaa lamaan dhiibbaa Liibiyaa irratti uumuuf wal dorgomaa jiraniitii haasa'aa jirra fedhiin isaanii kunis itti fufuu mala,'' jedheera.Kuni garuu humnoota kaaniifi ummata biyyattiin fudhatma qabaachuu nan shakka jedheera. Waraanni itti aanu guddaan iddoo Taarhunaa jedhamtutti gaggeefama. Kunis Magaala guddoo biyyattiirraa kibba-bahatti km 90 fagaattee kan argamtu dha. Nannoon kun humnoota Jeneraal Haaftariin kan qabame yoo tahu, loltoonni baayyeen loltoota duraanii Gaadaafii al-Qaaniyaat jedhamani dha. Mormitoota Gaadaafii kan turaniifii amma immoo mootummaa Tiriippoolii kan deeggaranis gara Taarhunaatti adeemaa jiru. Bulchiinsa duraanii waraanuun ammallee dhimma Liibiyaa hin dhumne dha.


Gaazexxessituun Raashiyaa wajjira mootummaa duratti ibidda ofitti qabsiiftee duute

Gazeexxeessituun Raashiyaa ,gulaaltuu oduu taate, Irina Silavina, magaalaa Niznii Novgorod keessatti waajjira ministira biyya keessaa fuulduratti abidda ofitti erga qabsiiftee booda lubbuun ishee darbeera. Irina Silavina dursitee Feesbuukii gubbaatti “du’akoof Federeeshinii Raashiyaa itti gaafatamuummaa akka qaban isin gaafadha,” jechuun barreessiteetti. Reeffii ishee hedduu gubatee argamuu isaa qondaaltonni mirkaneessaniiru. Irinaan Kamisa irraa poolisiin wantoota gartuu dimokraasii deeggaran ‘Open Russia’ jedhaman waliin wal qabatu barbaacha mana ishee shakkata’uu isaanii ibsiteetti. Kompiitaraafi daataan fudhatamaniiru. Viidyoon yeroo isheen daandii Gorkii bakka wajjirri ministira biyyaa keessaa fulduratti ibidda ofitti qabsiiftu mul’isu qoodameera. Viidiyoo kanarratti namnichi tokko ibidda isheerraa dhaamsuuf gara isheetti yeroo fiiguu ni mul’ata. Yeroo inni kootii isaan ibidda irraa dhaamsuuf yaaluutti isheen garuu namicha irra daddeebiin ofirraa achi darbachaa, boodarra lafatti kufteetti. Komiteen Qorannoo Raashiyaa Irinaan, kan abbaa warraafi intala qabdu turte, du’uu ishee mirkaneessuus waa’ee sakkata’amuu mana ishee waliin hidhata qabaachuu haaleera. Irinaan eenyu turte? Irinaan marsaritii oduu xiqqaa Koza press jedhamuuf gulaaltuu turte. Dhaaddannoon marsariitii kanaa “oduufi xiinxaala” fi “kan hin to’atamne” kan jedhudha. Du’i ishee erga mirkaneeffamee booda, marsariitiin kun Jimaata cufameera. Qorannoo 'Open Russia' waliin wal qabatee namoota manni isaanii Kamisa sakkata’ame torba keessa isheen tokkodha. Waggaa darbe gaabasa ishee tokko keessatti “anga’oota arrabsite” kan jedhuun adabamtee turte. Kamisa Fesbuukii gubbaatti, namootni 12 humnaan mana ishee seenuun filaashii, laaptooppii kan isheefi kan intalashee akkasumas bilbila ishee fi kan abba warraa ishee fudhachuu isaanii barreessiteetti. Manni ishee maaliif sakatta’ame? Komiteen qorannoo Irinaan qorannoo adeemsifama jiran  keessatti dhugaa baatuu malee “himatamtuus ta’e shakkamtuu” akka hin taane dubbi himaan beeksisaniru,. Qorannoon adeemsifamaa jiru wa’ee daldalaa naannichaa tokko kan mana amantaa sobaa qopheessuun gartuulee mormituun adda addaa keessatti akka dhimma ba’aniifi leenjii filannoo gaggeessan taasise irratti kan xiyyeeffate fakkaata. Raashiyaa keessatti seerri miidiyaafi intarneetaa cimaan dhiyeenya hojiirra oolaaa jira. Kun gaaruu yaaddoo mootummaan qeeqtota isaa callisiisuuf fayyadamaa jira jedhu kaaseera. Mootumman garuu seerri kun nageenyaa interneetaa eeguuf fayyada jedha.


Puutiin gidduu-seentummaan gama Intarneetaa akka dhaabatu US'f waamicha dhiyeessan

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin biyyi isaanii US waliin dhimma filannoo keessatti gidduu seentummaan gama intarneetaan godhamu akka hin jiranne waliigalteerra akka gahan gaafatan. Ibsa barreefamaan baasaniin Putiin biyyi isaanii US waliin waliigalteerra akka geessu akka barbaadan ibsuu Rooyitarsitu gabaase. ''Dhimmoota dhuunfaa kan filannoo dabalatu keessa teeknoolojiiwwan odeeffannoofi kominikeeshinii akkasumas maloota teknoolojiin deeggaraman biroon gidduu seenuun akka dhaabatu akka waliigallun yaada dhiyeessa'' jedhan Putiin. US fi Raashiyaan waraana ololaan duubas wayita filannoon biyyoota lameenii dhiyaatu wal mudduun baratamaadha. Filannoo bar 2016 US irratti Raashiyaan Doonaald Tiraampiin deeggaruun duula filannoo morkattuu isaanii Hilaarii Kiliintan hatuun ''hack'' burjaajii akka uumte amanama. Mooskoon garuu himannaa kana hin fudhattu. Filannoo pireezidantummaa Sadaasa 3 gaggeefamuuf jiru dursees hakaroonni Chaayinaa, Iraaniifi Raashiyaa namoota filannoo kana raawwachiisaniifi duula filannoo qindeessan gama intarneetaan odeeffannoo jalaa hatuun burjaajii uumuuf yaalaa jiraachuun dhagaahameera. Puutiin ibsa isaanii kanaan ''yeroo amma keessa jirru kanatti qormaatni tarsiimawaan  sadarkaa guddaan nu mudachaa jiru walitti bu'iinsa gama digitaalaan jirudha'' jedhaniiru. Fayyadama keenya gama teeknolojii Odeeffannoo fi Kominikeeshiniin jiru fooyyessuuf ''tarkaanfiiwwan qabatamaa akka fudhannu mootummaa Ameerikaan gaafadhas'' jedhaniiru. Maayikiroosoft ibsa torbanoota dura baaseen akka jedhutti buttootni saayibaraa Chaayinaa akkaawuntii imeelii namoota duula Baayidani keessa jiranirratti akkasumas nama beekamaa duraan bulchiinsa Tiraamp keessa ture tokkorratti xiyyeeffataniiru. Gareen buttoota saayibaraa Chaayinaa 'Zirconium' jedhamuun beekamanii hawaasa dhimmoota idila addunyaa keessatti namoota beebbeekamo ta'an, dhaabbilee barnootaa, dhaabbilee imaammataafa'arratti xiyyeeffateera. Gareen Iraan moggaasa 'Phosphorus' jedhamu ammoo akkaawuntii hoogganoota Waayit Haawus barbaadaa tura. Itti dabaluunis Guraandhalaafi Bitootessa gidduu nama hojjetaa duula filannoo Tiraamp adamsaa turan.


Aleeksii Naavaalnii: Mormituun 'ajaja Putiiniin suummeeffame' Raashiyaatti akka deebiyu himame

Namni bulchiinsa Vilaadmiir Puutiin mormuun beekamu Aleeksii Naavaalnii suummeffamee Jarmanitti yaala argachaa jiru, Raashiyaatti akka deebi'u dubbii himtuun isaa beeksifte. Dubbii himtuun isaa Kiraa Yarmiyaash ergaa Twitara gubbaatti maxxansiteen ''namni maaliif Aleksiin Raashiyaatti hin deebi'u jedhee akka yaadu hiphoo natti ta'a'' jechuun hoogganaan ishee Raashiyaatti akka deebi'u ibsiteetti. Erga summiin kennameefi dhukkubsatee booda yeroo duraaf Instaagraam irratti suura isaa kan maxxanse Naavaalyiin, deeggarsa veentileetaraa malee harganuu danda'uu isaa ibseera. Namni siyaasaa Raashiyaa kun Hagayya 20 ture naannoo Saayibeeriyaa irraa osoo deebi'uu xiyyaara keessatti kan gaggabee kufe. Erga dhukkubsatee booda waldhaansaaf gara Jarmanitti geeffameera. Naavalyiin ajaja Vilaadmiir Puutiiniin suummeffamee jedhu deeggartoonni isaa, mootummaan Puutiin gama isaan dhimma kana keessaa harka hin qabu jechuun waakkata. Dubbii himtuun isaa gaazexessitootni ganamaa hunduu dhuguma Aleksiin Raashiyaatti deebi'uuf karoora qabaa jechuun naa barreessaniiru jetti. ''Hundaaf kaniin mirkaneessu filannoon biraa ilaalamu hin jiru,'' jechuun maxxansite. Naavaalyiin Instaagraam irratti suura maxxanse duukaa ergaa ''akkam jirtu kuni Navaalyiidha. Isin yaadeera. waan hedduu hin danda'u, garuu kaleessa guyyaa guutuu ofiin harganaan oole,'' jedhu maxxanseera. Gargaarsa vaalvii qoonqoo keessa kaa'amuun alatti ofiin harganuutti gammaduu himeera. Adeemsi ofiin harganuu akka salphaatti kan ilaalamu mitis jechuun ibseera. Ogeyyiin fayyaa Jarman qeeqaan Pireezidant Vilaadmiir Puutiin kun keemikaala 'Novichok nerve agent' jedhamuun suummeffamuu ibsaniiru. Naavaalyiin ergasii osoo of hin beekiin dhukkuba cimaa keessa ture. ''Novichok'' jechuun afaan Raashiyaatiin kan haaraa dhufe jechuu yoo ta'u, summiiwwan narvii miidhan kanneen bara 1970'ootaaf fi 1980'oota keessa Tokkummaa Sooviyeetiin omishamaniin walfakkaata jedhameera. Keemikaala waraanaa dhaloota afraffaa jedhamuun qorichoonni kun sagantaa Sooviyeet maqaa koodii ykn icciitawaa Foliant jedhamuun hojjetamaa turanii jedhama. Ogeessa Keemistirii Rashiyaa Dr. Viil Mirzaayanoov jedhamaniin qorichi gartuu 'Novichok' jedhamu jiraachuun miidiyaaleetti kan himan, bara 1990'oota keessa yommuu ta'u boodas US'tti baqataniiru. Foormulaa qoricha kanaas kitaaba isaanii 'State Secrets' jedhurratti ibsaniiru.


Osoo qondaaltonni dhorkanii siidaan Leeniin magaalaa Jarmanitti dhaabame

Paartiin Maarksisiit Leeninist Jarman (MLPD) jedhamu siidaa hogganaa koministii Raashiyaa Vilaadimiir Leeniin magaalaa 'Gelsenkirchen' keessa waajjira olaanaa isaa fuuldura dhaabe. Qondaaltonni magaalichaa garuu siidaan kuni akka hin dhaabamne yaalaa turan. Inumaa 'Leeniniif bakka hin qabnu' jechuun intarneeta gubbaa duula gaggeessuu eegalanii turanis hin milkoofne. Manni murtiis ol iyyannoo isaanii duraa kuffisuun gaafa Sambataa siidaan paartii xiqqoo Jarman kanaan dhaabame eebbifameera. Leenin hogganaa warraaqsa Raashiyaa kan bara 1917 yoo ta'u hanga du'a isaa bara 1924'tti biyyattii hogganeera. Namni isa bakka bu'uun Raashiyaa bulche Joseef Istaaliinidha. Haa ta'u malee, kanneen isa deeggaranifi bara bulchiinsa isaa sarbama mirga namoomaa raawwateef isa morman lamaan biratti mallattoo sirna kominizimii ta'ee addunyaa irratti beekama. Biyyi Jarman mataan ishii Jarman Lixaafi Koministii Bahaa jedhamuun hanga dallaan Barliin bara 1989 jigutti adda qoodamtee turte. 'Yeroon amma jiraachaa jirru kuni yeroo biyyoonni hedduu miira isaanii yaadannoo irratti ibsaa jiranidha,' jedhaniiru kantiibaan magaalaa 'Gelsenkirchen' Firaank Baranowskii. Kantiibaan magaalichaa siidaan kuni akka hin ijaaramne walitti aansuun viidiyoon ergaa dabarsaa turan. Nama abbaa irree jaarraa 21ffaa yaadannoon yeroo dhaabatu arguun rakkisaadha jedhaniiru kantiibaan kuni. ''Haa ta'u malee, manni murtii isaaniif murteesse. Murtee kana ni fudhanna garuu yaada laachu ni dandeenya,'' jedhaniiru. Walitti qabduu paartii Maarkisiist Leeninist Jarman kan ta'an Gaabi Fechinar garuu hogganaa koministii kana leellisu. Inni nama yeroo isaa dursee hubateedha jechuun bilisummaafi dimookiraasiif kan qabsaa'e akka ta'e himuu isaanii AFP'tu gabaase. Faallaatiin garuu, ajjeechaa lammiin Ameerikaa guraachi, Joorj Filooyid, poolisiin adii irratti raawwate booda kanneen mormiif daandiitti bahan siidaa koloneeffattoota waggaa dheeraaf ture jijjigsaa turan.


Feesbuukii fi Tiwiitariin 'neetworkii Raashiyaa diigan'

Feesbuukiin garee Raashiyaa keessatti dhiibbaa guddaa uumuu danda’an jedhaman jalaa neetworkii akkaawuntii isaanii diige. Akkaawuntiiwwan kunneen hidhata cimaa ykn neetworkii jabaa kan waliin qaban yoo ta’u, humna waliif ta’uudhaan addunyaa keessatti dhiibbaa ajaayibaa uumu. Feesbuukiin tarkaanfii kana wayita fudhatu dhaabbata qorannoo interneetii Raashiyaa, Russia’s Internet Research Agency(IRA) waliin walitti hidhata qaba jechuuni. Dhaabbanni kunimmoo mootummaatti hidhata qaba jedhama. Dhaabbati kun bara 2016 filannoo US keessa seeneera jedhamee himatama. Tiwiitariinis neetworkiiwwan kunneen keessaa akkaawuntii namoota shanii yeroof haqeera. Dhaabbileen kunneen lameenuu tarkaanfii fudhataa jiran kanaan milkaa’inni argatan hagas mara miti. Feesbuukii fi tiwiitariin kanaan dura keessa seentummaa filannoo US’f ulaa ta’uun kan qeeqamaa turan yoo ta’u, amma garuu filannoo baranaa ji’oota lama dursuun xaxaawwan jiran adda baasuu eegalaniiru. Feesbuukiin duula kanaan hanga ammaatti akkaawuntiiwwan 13 fi peejii lama haqeera jedha. Isaan kunneen falmii paartilee US fi biyyoota akka UK fi Masrii keessatti gaggeeffamuuf jiru keessa seenuuf kan qophaa’an ta’uus hime. Akkaawuntiiwwan haqaman hedduun maqaa sobaatiin kan jiraniidha akka dhaabbanni Feesbuukii jedhutti. Tiwiitariinis namoota shan kanneen dhimma namoota biroo keessa seenuun jeeqan jalaa akkawuntii isaanii cufuu himeera. Namoonni kunneen caasaa mootummaa ykn kan hidhata waliin qabaniidha akka Tiwiitariin jedhutti.


Koronaavaayiras: Humni tikaa Raashiyaa dhaabbilee 'talaallii Covid-19 soqaa jiranirratti xiyyeeffate'

Basaastonni Raashiyaa interneetii cabsuun hatan (haakaroonni) dhaabbileen talaallii koronaavayirasii hojjechuudhaaf carraaqaa jiran biyyoota UK, US fi Kanaadaa keessa jiran irratti xiyyeeffachuu tajaajilawwan nageenyaa akeekkachiisan. UK, US fi Kanaadaan haakaroonni mootummaadhaan deeggaraman qorannoo talaallii koronaavaayirasii hatuudhaaf yaalaniiru jedhan. Wiirtuun Nageenya Saayibarii Biyyaalessaa UK (NCSC) akka jedhetti, hakaroonni kunneen, "ifaan ifatti akka qaama tajaajilawwan tikaa Raashiyaatiif" hojjechaa jiru. Addatti dhaabbata isa kamirratti akka xiyyeeffatameefi odeefannoo hatame jiraachuu garuu hin dubbanne. Haata'u malee qorannoon talaallii haakaroota kanaan hin gufanne jedheera NCSC. Haakaroonni kunneen qaama garee APT29 jedhamuuti. Gareen kun ammoo maqaa "the Dukes" ykn "Cozy Bear" jedhamuunis ni beekamu. NCSC akka jedhetti, APT29n qaama tajaajilwaan intelijansii Raashiyaa ta'uun isaa %95 ol ifadha. Ministirri Dhimma Alaa Doominiik Raab akkas jedhan: "Tajaajilawwan tikaa Raashiyaa dhaabbileen weerara koronaavaayirasii mo'achuudhaaf hojjetan irratti xiyyeeffachuun isaanii gonkumaa fudhatama hin qabu. "Yeroo warri kaan amala maal na dhibdeetiin fedhii dhuunfaa isaaniitiif qofa kufanii ka'anitti, UK fi michoonni ishee talaallii argachuudhaan fayyaa addunyaa eeguudhaaf dhama'aa jiru." Akeekkachiifni kun garee tajaajilawwan nageenyaa idil-addunyaa kanneen gadii kanaan maxxanfameera: Akka jedhametti, haakaroonni kunneen sirna kompiitaraa cabsanii seenuudhaan ragaa barbaadan buufachuuf, akkasumas fe'uudhaaf sooftiweerii soba fayyadamu. Sooftiweeriin sobaa kunneen WellMess fi WellMail kan jedhaman yoo ta'u, kompitara faalan/cabsanirraa faayiloota/ragaawwan buufatu ykn fe'u. Maqaa nama amanamaan ykn nama beekamuun ergaa iimeelii erguudhaanis namoota dhuunfaa goyyoomsuun icciitii ittiin seenan (login) nama harkaa baafatus. "Bara 2020 keessa, APT29n dhaabbileen qorannoo talaallii Covid-19 irratti hojjetan Kanaadaa, US fi UK keessa jiran irratti xiyyeeffachuun odeeffannoo hatuuf soqaa jiru. Hakaroonni kunneen kan kana godhaniif odeeffannoofi bu'aa qorannoo talaallii Covid-19 ilaalchisee jiran hatuudhaaf," jedha gabaasichi.


Raashiyaa: Gaazexeessituu ministeera duratti ibidda ofitti qabsiisuun of ajjeefte maaltu kakaasee?

Guyyaa gaazexessituun Raashiyaa, Iriinaa Silaaviinaa, ofitti ibidda qabsiisuun of ajjeeftetti abbaan warraashee  Alekseeiin waan addaa omaa akka hin argiin dubbata. Guyyichi guyyaa dhalatoota haadhashee waggaa 70ffaa waan tureef keekii qopheessuun kabajuuf qophaa'aa turte. Naannoo sa'aatii saddeet ta'uuf jirutti abbaan warraashee bilbileef haasaadhuma barame, ''sa'aatii meeqarrati dhuftaa?'' jedhee akka ture hima. Sa'aatii lamaan booda garuu waan abjuusaattiyyu yaadee hin beekne dhagahe. Bilbilli bilbilameef, haatii warraa kee Iriinaan Ministeera Dhimma Biyya keessaa fulduratti ibiddaan of gubdee jirti jedhamee itti himame. Ergaan dhumaa Feesbuukii isheeratti barreessite, ''du'a kiyyaaf Federeshinii Rusiyaa itti-gaafatamaa akka taasiftanan gaafadha,'' kan jedhu ture. Mormii baayee cimaa Iriinaan bakka bulchiinsa magaalaa Mooskoo irraa fageenya km400 irratti argamtu keessa jiraatti turte. Maatiifi hiriyyoonni gaazexessituu kanaa maal akka karoorsite waan hin beekneef ishee dhaabuu hin dandeenye ture. Haata'u malee, hundumtuu abdii kutattee waan ta'eef itti yaaduun siyaasa biyyattii mormuuf rawwatte jechuun waliigalu. ''Iriinaan waan mukaa'u jedhamu hin beektu,'' jetti hiriyaan ishee waggoota dheeraa. ''Baayyee nama ilaalcha qajeelaa qabdu, kan namoota jajabeessituufi iftuu turte,'' jetti hiriyyaan ishee Iriinaa Inkeevaan. Du'asheetiin boodas namoonni hedduu vidiiyoo haala du'ashee mul'isu ilaalaniiru. Isheenis gamoo Waajjira Ministeeraa  guddaa jedhamu fuulduratti kan ibidda ofitti qabsiiftee of ajjeefte. Siidawwan sadii miseensoota poolisii biyyattii yaadachuuf dhaabbatan bakka jiru dhaquun jidduu sana teessee. Ibidichi qaama isheetti kan qabatee karaa harka bitaatiin yoo ta'u, achiinis qaamni ishee gutuun yoo gubatu mullata. Namni daandii sanarra darbaa ture tokko jaakkeettii isaa baafachuun ibidda dhaamsee qaamashee haguuguuf yaalii taasisullee gaazexessituun kunis yeroo lama ofiirraa dhorkiteen. Isaan boodas ni kufte. Jireenyishee dhumaas haala kanaan xumurame. "Haarsaan ishee kun bu'aa malee hafaa laata?" "Kana raawwachuuf kutannoo qabdi turte. Mormii akkasii kanas kan raawwatte akkasumaan lafaa kaatee osoo hin taanee, karoorsuun itti yaadde karaa ittiin mormiishee ibsiteedha,'' kan jedhu hirriyaan isheefi mormaan mirgoota namoomaa akkasumas deegaraan dimokraasii Miikihaayiil Iyosooleviich ture. Iriinaan yada kana waggaan dura fuula Feesbuukiisheerraatti kaaftee turte. ''Osoon ofii kiyya ibiddaan gubee Raashiyaaf maal buusuun danda'aa laata? Egeree foyyaa'aa uumuu danda'aa? ykn aarsaan kiyya hiikaa hin qabaatu ta'aa? jechuun gaafattee, hedduunis akka qoosaatti ilaalanii ture. Haadha ijoollee lamaa kan taatee Iriinaan abbaa warraashee waliin kan wal baran umurii ijoolluummaasheetti ture. Oggummaashee kan eegalte barsiisummaan yoo ta'u,  seeraafi dambiiwwan jiran waliin gonkumaa akka walii hin taanee abbaa warraasheetti himaa turte. "Addunyaa haala foyyaa'een geedaruu" Achiin boodas bara 2003tti gara waajjira gaazeexaa naannoo tokkoo deemuun hojii barbaadde. Abbaan warraashee akka jedhuutti, hojiishee haaraadhaaan bilisummaan itti dhagahamaa ture. Haata'u malee, erga bilisummaan pireessi biyyattii keessatti gaaffii keessa galeen booda, keessatti bulchiinsi pirezidaantii Viilaadmiir Puutiin pireesi hin sochoosu jechuusaatiin ilaalchi Iriinaa rakkina keessa bu'e. Hojiirras hari'atamte. ''Barreeffamoonni aanga'oota akka deeggaran jedhamee dhiibbaan irra gahu mataarra ishee bahuu eegale,'' jedha hiriyaanishee. Ajjeechaa haaloo bahumsaa Bara 2015tti deeggarsa Miikyaayil Iyosilevichiin midiyaa dhuunfaa Koza.Press jedhamu hundeessite. Gaazexesummaa walabaa hordofuunis maqaa gaarii horatte. Gama aanga'otaatiin garuu waan gaarii hin buufneef. ''Aanga'oonniifi humnootiin nageenyaa daangaa malee aangootti wayita fayyadaman barreeffamoota hedduu barreessaa turte. Kana gochuunshee hin jaalatamneef ture. Achumaan isaanis raadaarii [qiyyaafannaa] keessa galfatan,'' jechuun abbookaatoon ishee Evaaganii Gubiin kan dubbatan. Himannaawwan hedduunis irratti banamaa ture. Abbokaatoonni ishee yeroo adda addaa mana murtiitti dhiyaachuun mormaa turan. Dhimmoota himannaan ittiin dhiyaate keessaa mormii seeraan alaa qindeessuufi deeggartoota garee Dimokiraasii dhorkaman waliin hojjachuun kan jedhu ni argama. Kana malees, Covid-19 ilaalchisee oduu sobaa tamsaastee jirti jedhamuun himatamte jirti. Yeroo tokko himannaa irratti dhiyaateef wayita mormiitu, ''abbaa hirree Istaaliin nu yaadachise'' jechuusheetiif Koministoota naannichaa tuqxee jirta jedhamtee adabbiin Paawundii 700 irratti murtaa'eera. ''Himannaawwan irra jiran keessaa 10 ykn 12 dhimmoota bulchiinsaa kan ilaalattan turan. Isaan kana hundaa maallaqaan adabamte jirti. Waggaa darbe keessattis himannaan irratti dhiyaatan baayyatanii ture,'' jedha abbookaatoon ishee. Galiin Koozii Pireesi irraa argataa turtees hangas guddaa waan hin taaneef, adabbii garaa garaa manni murtii itti murteesseef deeggarsa walitti qabuuf yaadaa turte. ''Ogummaa kiyaan walqabatee kan narra gahaa jiru salphaa miti,'' jechuun guyyaa tokko Yutube irratti viidiyoon dubbattee turte. Hojjataa humna qilleensaa duraanii kan ta'e abbaa warraashee waliin halaa jireenya gaazexessummaa gad-fageenyaa dubbachuu baatanilleen, adabiiwwan irra dedeebiin itti murtaa'an ''biyya keenya keessatti mo'achuu akka hin dandeenye kan agrsiisudha,'' jedha. Itti-dabaluunis, ''Dhugaa dubbachuunshee gatii ishee kaffalchiiseera. Dhiibbaa olaanaan akka irra gahuuf sababii ta'eera. Haalli kunis baayyee na jeeqe,'' jedha. Iriinaan osoo of hin ajjeessiin dura dhiibbaan irra gahaa ture sadarkaa olaanaarra gahee ture. Guyyaa tokkoon duras sa'aatii 12 irratti poolisoonni hidhatan 12 fi qorattoonni mana ishee seenuun sa'aatii afuriif sakkatta'iinsa raawwataniiru. Kunis yakka hiriyyaashee Miikiyahaayil Iyoosooleviich waliin kan wal qabatu jedhameera. Innis himannaa humna nageenya biyyattii balaa keessa buuseera  jedhuun himatameera. Keessatti himannaawwan akkasii irratti dhiyaachuu kan eegalan erga inni leenjii filannoo attaniin hordofuufi to'achuun dana'ama jedhu kenneen booda ture. Qophiileen inni qopheessus pirezidaant Putiin kan qeeqaniidha. Biyya kessaatti dhorkamuun kan hidhaarratti argamu gareen 'Open-Rusia' duuba jira jedhu qorattoonni. Miikhaayiliis ta'e Open-Rusia kaan hin fudhatan. Iriinaafi mormitoonni mirga namoomaa kan biraa jahas dhimmicha irratti ragaa bahummaan kan galmaa'an yoo ta'u, himatamuu akka danda'an himama. Kaan ammoo beekaa malaammaltummaa raawwatamee ukkaamsuuf itti yaadamee himannaa dhiyaate jechuun qeequu. Qopheessitoota Gaazexaa Kooziif sakkatta'inisi mana Iriinaatti gaggeeffame sadarkaa dhumaarra gahu kan mullisu ture. ''Iriinaan dhiibbaa olaanaatu irra gahee. Kanaanis baayyee gadditee turte,'' jedha abbaan warraashee. Erga Iriinaan of ajjeefteen booda, sakkatta'insi man sheetti gaggeeffame kana waliin hidhata omaa hin qabuu jedhaniiru koreen qorattoota naannichaa akka beeksiiseetti. Abaaboowwan bakka isheen itti duute kaa'aman waliitti fufinsaan galgala galgala qulqulleessitoota magaalaatiin ni kaafamu ture. Ammaaf garuu abaaboowwan kaan achmatti kan dhiisan yoo ta'u, namoonni hedduunis abaaboo kaa'anniifii jiru. Kaan waa'ee oduu kanaa dhagahu baatanileen kanneen dhagahan garuu nahaniiru, raafamaniirus. Iriinaan haala sukkaneessaa akasiitiin kan of ajjeefteef namoonni haala callisaa keessaa akka nahanii bahaniif raawwattee jechuun kan yaada kennaniis hin dahbamne. Abbaan warraashee garuu gaaffii maaliif ibiddaan of gubdee of ajjeefte jedhuuf deebii hin qabu. ''Deebiise ishee waan hin fidannee amma fudhachuu qofaadha. Ta'us garuu du'aatiinsihee akka calli hin jedhamneen barbaada,'' jedheera.


Dubartii waajira qulqulleessumaan hojjettutti filannoo mo'achuun bulchituu taate

Waggootii afran darbaniif Marinaa Udgodskaya gamoo bulchiinsa magaalaa Pavolikhino Raashiyaa keessatti  wajjiroota qulqulleessuun hojjachaa turte. Amma qulqulleessituun ganna 35 kun barcuma hoggansaa isheerra ba’uuf  haraataa ishee lafa keesseetti. Filannoo kana irratti kan hirmaatte ammoo hogganaan ishee bulchaa ta’ee deebi’ee akka filatamuuf gargaaruuf ture. Gandicha keessatti namni bulchaa Nikolaay Lokteviin morkaatee filannorratti dorgomuu yeroo dhibetti, filannichaaf kadhimamtoonni lama jiraachuu waan qabaniif Marinaan ‘morkaattuu' isaa taatee akka galmooftuuf amansiise. Ta’us karoorri isaa yeroo isheen garaa garummaa guddaan filannicha mo’attu jalaa fashalaa’e. “Bayyee ajaa’ibsifatte” “Nikolaayii eenyuyyu ishee akka hin filanneefi hojii isaa akka itti fufutti yaade ture. Garuu ummati isa nuffanii waan tureef Marinaa filatan,” jechuun miseensi boodii filannoo naannicha BBCtti himteetti. “ Inni n na’e isheen ammoo bayyee ajaa’ibsifatte,” jetti dubartiin maqaan ishee akka ibsamu hin feene. ‘Ani homaa hin hojjenne’ Marinaan erga filannoo mo’achuun ishee oduu biyyaalessaa ta’ee as bilbilli hedduu itti bilbilamaa ture. Amma hanga muudama ishee torban dhufuutti bilbila kaasuu dhaabdeetti. Garuu gaffiifi deebii dursitee taasifte irratti mo’achuun ishee ajaa’ibeera. Akkas ofiin jettes: "kadhimamtootu sobaa’ kan aangoo akkanaaf’ hin qophoofnedha." “Namootni na filatu jedhe tasa hin yaadne. Ani tasumaan homaa hin hojjene,” jechuun Telegramitti himteetti. Ta’us garuu, filannoo kana gara sagalee 62% argachuun mo’atte. Hogganaan ishee ammoo %34 qofa argate. Kadhimamtoonni lamaanuu duula filannoo hin gaggeessine. Jirattoonni nannicchaa akka jedhanitti namni hunduu waan wal beekuuf barbaachisaa miti. Gandi Povalikhinoo gaandoota 30 bulchiinsa Marinaa amma bulchitu keessa tokko yoo ta’u, jiraattota 242 qofa qaba. Mo’aatomuu isaa amanuu kan hin dandeenye Lokteev namni umurii ganna 58,  “Hojii koo irratti wanta barbaachisu hunda hojjadheera, gandicha keessa rakkoon hin jiru,” jechuun BBCtti himeera. “Ummaatni jijjirama barbaadani,” jedha poolisii kan ture Lokteev. “Ni dandeessi jedheen yaada” Namootni tokko tokko bu’aan filannichaa paartii Obbo Lookteev Yunaayitid Raashiyaa mormuun kan argamedha jedhu. Bulchiinsa Kostromaa, kan gandi Povalikhinoo kessatti argamutti paarlaamaa naannichaaf paartiichi sagalee %32 qofa argate. Povalikhinoo keessatti garuu bu’aan filannichaa kan dhuunfaadha, Lookteev itti-gaafatamummaa isaaf feedhii qabaachuu waan dhiiseefi jedha daldalaan tokko. “Utuu hunda mormuun filachuu dandeenya ta’e sana goona ture, garuu filannoo Marinaa filachuu waan qabnuuf sana goone,” jedha Irinaan. “Bulchuu dandeessi jedheen yaada. Gandichi guutuun ishee ni gargaara. Ta’us garuu, baruumsi ishee xiqqoo guddachuu qbaa.” Jaallattus jibbitus Mariinaan hojiin ishee haaraa kana ta’eera. Yoo aangoo kana hin fudhu jette, paartiin ishee deeggaraa jiru ‘Pensioners' Party’ akka jedhutti filannoo irra deebiif kaffaluu qabdi. Hanga aangoo ishee haaraa kana qabattuutti Marinaan hojii qulqulleessuu itti fufteetti. Namichi isheen mo’attee ammo0 qodaa isaa sassaabbatee gadhiisuuf qophaa’aa jira. “Hin aarre,” jedha Looktev. “Ummatni ishee filateera, kanaaf hojiishee haa hojjettu,” jedha. Dabalataanis, “bakka qulqulleessaa turtetti aangoo qabachuun ishee waan badaadha jedhee hin yaadu. Bahaafi gala bakkichaa sirritti beekti jechuudha.”


Ruusiyaan himannaa looltoota UStti Taalibaanota bittee ajjeesifte jedhu waakkatte

Ruusiyaan himannaa tibbana looltoota Ameerikaa kan NATO Afgaanistaan keessa jiran  hidhattoota Taaliibaaniif maallaqa kaffaluun ajjeesifte jedhamu maqa balleessii bu'uura hin qabneedha jechuun waakkatte. Niiw Yoork Taayimsiifi Waashingtan Poost qondaaltoota Ameerikaa waabeefachuun akka gabaasaniitti, ajjeechaa bara darbee Awurooppaa keessatti yaalamee tureen hidhata qaba kan jedhame kutaa basaasa loltummaa Raashiyaa taree maqaa namoota xiyyeeffannaa keessa turanii himee ture. Imbaasiin Raashiyaa kan Ameerikaatti argamu gama isaatiin, maqa balleessaan akkasii kun gonkumaa soba jechuun kan kufisee yoo ta'u, dippilomaatotattis yaaddoo uumeera. Taalibaan gama isaatiin gonkumaa Raashiyaa waliin waliigalteen akkasii hin taasifamne jechuun haaleera. Ameerikaan wayita ammaa kanattis waraan Afgaanistaan keessatti waggoota 19f gaggeessaa turte dhaabuun waliigaltee nagaa mallatteessuuf yaalii taasisuurratti argamti. Niiw Yoork Taayims dabaluunis, Pirezidaant Doonaald Tiraamp baatii Bitooteessaa keessa waa'een taatee kanaa itti himamee akka ture gabaasulleen Waayit Hawuus garuu haaleera. ''Pirezidaantichas ta'e pirezidaantiin itti-aanaa wa'ee namoota Raashiyaan irratti xiyyeeffattee ture jedhame kanaa omaa hin dhageenye'' jedheera Waayit Hawuus ibsa kaleessa kenneen. Kana malees, gabaasni Niiw Yoork Taayiimsiitti akka waan Pirezidaantichi dhimma kana dhaga'ee fakkeessuun gabaasees ragaa dogongoraati jedheera. Aanga'oonni maqaansaanii hin eeramne Niiw Yoork Taayimsiitti akka himaniitti, kutaan basaasaa Raashiyaa namoota humna gamtaa waraanaa hoogganan balleessuuf kaayyoo qabaachuu isaa gareen nageenya Ameerikaa hubachuu himeera. Gaazexaan kun dabaluunis, hidhattoonni Taalibaan waliin hidhata qaban kaayyoo kanaaf maallaqaan kan bitaman ta'uus gabaaseera. Imbaasiin Raashiyaa kan Ameerikaatti argamu garuu ergaa tiwiitaraa irra deddeebiin maxxanseen, odeessi kun oduu sobaa bu'uura hin qabnedha jedheera. Bara 2019 keessa loltoonni Ameerikaa 20 ta'an kan ajjeefaman yoo ta'u, gabaasni gaazexaa kanaa garuu kam akka shakkee wanti ifa ta'e hin jiru. Haata'u malee, aanga'oonni gaazeexaa kanaan eeraman akka jedhaniiti, gumiin nageenya biyyaaleessaa Waayit Hawuus dhimma kanaaf deebii kennurratti marii tasisaa kan ture yoo ta'u, Raashiyaa irra qoqqoobbii kaa'uuf akka yaadee ibseera. Dubbii himaan Taalibaan garuu dhimmichaan maqa balleessaa bu'uura hin qabnee jechuun haaleera. ''Kanneen itti yaaduun ajjeefnu ta'ee, ajjeechaan raawwataa jiru kan waggoota dheeraaf itti fufaniidha. Kanas deeggarsa eenyuu malee ofumaan raawwataa jirra,'' jedhu dubbi himaan Taalibaan Zaabiihulaah Mujaahiid. Kana malees, erga baatii Guraandhalaa keessa Ameeriikaafi NATOn waraansaanii Afgaanistaan keessaa baasuun, akkasumas qoqqoobbaa ture kaasuuf waliigalanii booda halleellaa raawwachuu dhaabuu dubbateera dubbi himaan kun. Kanaaf, deebii kennnuufis naannoolee to'annaa Taaliibaan jalatti argaman keessa shorokkeessitoonni akka hin sochooneef waliigalteerra gahanii ture. Kutaan basaasaa Raashiyaa bara 2018 keessa miseensa basaasa Raashiyaa kan duraa  ture Sargeey Iskiriippaaliifi intalasaa Yuliiyaanaaniim Ingliiz keessatti  ajjeesuun shakkama.


Mormituun Pirezedaant Putiin summiin faalame du'atti dhiyaatee deebiyuu dubbate

Hogganaan mormituu Raashiyaa dhiyeenya summiin faalamee Jarmanitti wallaansarra ture Aleksii Navalnii, summii narvii miidhu kanarraa dandamachuun adeemsa dheeraa, hirribaa nama dhowwatuufi hiraarsaa ture jedha. Ta’us garuu, “amma bayyee natti foyya’eera,” jechuun gara Raashiyaatti deebi’uun isaa akka hin oolle BBC Raashiyaatti himeera. BBC waliin kan wal arge Hoteela Barliin eegumsa cimaa qabu keessatti yoo ta’u, gara hoteelichaa kan deeme Hospitaala Cheritee keessa kutaa wal’aansaa cimaa keessa erga turee boodadha. Jalqabaratti qorrisiisuu malee dhukkubiin itti hin dhaga'amne, “garuu waan dhumate fakkaata ture.” “Dhukkubbii hin qabu. Jalqabarratti waa sirri akka hin taanee beekta, boodarra kan ati yaaduu dandeessu. Kanuma, du’uukooti’ kan jedhu qofa.” Hagayya 20 irratti Saaybeeriyaa irraa gara Mooskoo utuu imaluu xiyyaarra irratti kan of wallaalee kufe yoo ta’u, lubbuun isaas kan oolu danda’e xiyyaarrichi hatattamaan Omiskii qubachuun, gara hospitaallatti ariitiin geeffamuu waan danda’e qofaaf. Boodarra, marii olaanaa anga’oota Raashiyaa waliin taasifameen, koomaa meedikaalaa keessa galchamuun xiyyaaraan wal’aansaaf gara Barliinitti geeffame. Dhaabbati To’annoo Keemikaalaa  Waranaa (OPCW)  mootummaa waliin hojjatu, Navalniin summii narvii miidhu gosa Novichok jedhamuun summeeffamuu isaa mirkaneesseera. Ibsa baaseen, haafteen saamuda fincaaniifi dhiigaa isaa keessatti argame keemikaala waraanaa dhorkaman waliin akka wal fakkaatu ibseera. Laaboraatorii Fireenchiifi Iswiidishittis saayintistoonni ‘shaakkii malee’ Navalniin summii narvii miidhuun summeefamuu isaa irratti akka walii galan Jarmaniin beeksisan. Summiin Novichook kun, yeroo Waraana Qabbanaa’aa keessa saayintistoota Soviyeetiin kan uumame yoo ta’u, bayyee summii cimaa xiqqoon ishee nama ajjeessuu dandeessudha. Torban darbe, Fulbaanaa keessa erga hospitaalaa ba’ee booda gaffiifi deebii yeroo jalqabaaf viidiyoon taasise irratti, kan isa summeesse aanga’oota Raashiyaa ta’uu akka amanu kan dubbate Navalniin, kana kan godhaniis filannoo paarlamaa waggaa dhufuu irratti akka inni hin argamneef ta’uu dubbata. Mootummaan Raashiyaa summeefamuu kana keessaa harka hin qabu jechuun haaleera. Ogeessi fayyaa Raashiyaa Navalnii wal’aanaan summii hin arganne jedhu. “Pireezdaant Vilaadmiir Puutin gochaa kana duuba jira jedheen amana, ibsi kan biraan hin jiru,” jechuun barreessa Jarman, Der Spiegel jedhamutti torban darbe himeera. Raashiyaa keessatti Pireezdaant Putiiniin qeequun nama hedduu beekamaa yoo ta’u, miidiyaa hawaassummaa irrattis hordoftoota miiliyoona heddu qaba. Miidiyaalee hawaasuumma isaa irrattis malaammaaltummaa qondaaltotaa ifatti baasuufi paartii Putiiniin deeggru United Russia qeequun ‘hattoota’ jechuun isaan waama. “Biyyaa keessaa na dhiibanii baasuuf yeroo dheeraaf yaala turan,” jechuun biyyaa baqatee jiraachuu akka hin barbaadne BBCtti himeera. “Wantoonni akkamiin akka adeeman hin beeku, wanta balaarra na buusu hin godhu. Ergamakoo qaba, biyyakoo qaba.” Waa’ee wantoota irrattti aboo hin qabnee yaaduun bu’aa hin qabu jedha. Xiyyaara irratti yeroo summiin sun qaamasaa keessa deemuu eegale, akka nama alkoolii dhugee namniifi wanti fuuldura isaa jiru waan akka socho'uutti homaa irrattu xiyyeefachuu dadhabuu isaa BBCtti himeera. Boodarra hospitaala keessatti, “yeroon of wallaallee ka’uu hedduutu ture, sun ammoo yeroo bayyee rakkisaa ture. Yeroo dheeraaf waan hin jirreen argaa ture,” jedha. Haatii warraa isaa, ogeessooti fayyaafi waayilli isaa rogeessi Liyoonid Volkoov, balaan isarra ga’ee milli isaa citeeraa jechuun akka isatti himaa turanitti amanaa ture.  “Ogeessi fayyaa miillaafi lafee dufgdaa naaf jijjiiruuf,” jedheen amana ture. "Kun guutummaa guututti’ dhugaadha jedhee amanaan ture. Halkan halkan waan hin jirre arguun dhiphaachaan,” ture. “Rakkoon koo inni guddaa hirriba ture. Hirribni na jalaa bade; qoricha malee rafuu hin dandeenye. Rakkoo kana hin qabun ture.” “Harki koos utuu hin eegamiin hollaachuu eegala ture.” Irra daddeebiin qorannoo akka dandeettii sammuu taasifamaaf akka jiruu himuun “qaamniikoo garuu aritiin foyya’aa dhufeera,” jedha. “Takka takkaa yaadni na jalaa bada, guyyaatti si’a lama ba’een lukaan yeroo dheeraaf nan deema. Kan natti cimu konkolaataa keessa seenuufi ba’uudha.” Dhukkubbii qabachuu dhiisuu isaan gammadaa ta’uus, wanti xiqqaa akka kubbaa darbaachuu garuu hojii guddaa itti ta’uu isaan akka gaddu ibseera.


Vilaadmiir Putiin TV irratti agarru kan dhugaatiimoo kan sobaatii?

Kooppii ykn garagalchii waraqaa qofaaf miti. Namnis garagalcha qaba jedhamaa jira jaarraa kana keessaa. Keessattuu warri Raashiyaa garagalcha namaa hojjachuufi dandeettii basaasaa cimaa akka qaban himama. Pirezidaantin Raashiyaa Vilaadmiir Putiinis baroota 2000 keessa nageenyaaf jecha carraan ofi koppii gochuun nama biraa fakkaachu akka fayyadamu dhiyeeteef kan ture ta'ulleen garuu inni fudhachuuf diduu himeera. Kunis tibba Raashiyaan garee foxaqsitootaa Chechinyaa keessaa waliin wal waraanaa tute kan dhiyaateef ta'u himan. Gaheessi umuriin 67 fi basaasaa KGB duraa kan turan Putiin wayita sanattis imalawwan hedduu gara naannichaatti taasisanii ture. Haa ta'u malee qaamooleen siyaasaa Mr Putiin koopii eenyummaatti fayyadama jechuun himatu, inni garuu himannaa kana ni haala. Dhiheenya akan ammoo gaaffiin kun gaazexessituu Andrei Vaandenkoo kan Mr Putiin Ejjansii oduu Tass Raashiyaatiif dubbiftee tureen kaafame. Isheenis Puutiin TV irratti mulatu isha dhugaadha immoo kan koppii isaatii jechuun gaaffii dhiyeessiteef. Mr Putiin garuu ''lakkii anai Puutiin isa dhugaatii'' jechuun deebiisaniiru, osoo nageenyaf jecha eenyummaa lammaffaan mul'achuu ykn dhiisuu hin himiin. Haa ta'u malees gaaffii akka fayyadamniif dhiyyachuufi inni garuu yaadicha kuffisuus hindhoksiine. Mr Puutiin akka jedhaniitti yaadni kunis bara waraanaa 1999-2009 keessa tureetti dhiyaateefi ture. Mr Puutiin baraa 2000 irraa kaasee hanga ammaatti aangoo biyya oganuurra kan jiran yoo ta'u, bara 2024'tti wayita barri aangoosaa arfaffaan xumuramu aangoorraa bu'u jedhamee eegama. Haa ta'u malee ammas oduun akka aangoorra turuuf harka lafa jalaatiin waa mijjeeffata jira jedhu himamaa jira. Baatii Amajjii keessas heera biyyattii geedaruuf yaada dhiyeessee ture. Bu'aan jijjiramaa kanaas gutummaatti maal ta'u akka danda'u baramu baatulleen, xinxaltoonni garuu hanga ta'een aangoorra turuuf haala mijeessuuf akka danda'au amanu. Waggoota dheeraa siyaasa keessa kan turan Puutiin egaan eenyummaa kooppii lamaafi isaan olii qaba jechuun kanneen yaadan marsariitiiwwan irratti akka falman dubbatama. Kaaf ture gaaffiin gaazeexxeessan dhiyeessee ture akkasiin kan eegale ture: ''Barbaacha marsariitiif irra dedeebiin kan barreeffamu, Putiin fi garagalchawwan Puutiin kan jedhuudha. Ati kamiidha? jechuun ture. Puunit ani kan dhugaatii jechuun dubbiin kunis erga bara 1999 kaasee irra debiin akka ka'aa jiru gaazexeessichatti himaniiru.


Haleellaa Tarkii fi Siiriyaa: Erdoogaan fi Puutiin Kurdiiirratti waliigalan

Tarkiifi Raahiyaan waliigaltee 'seena qabeessa' jedhame fi humnoota Kurish Tarkii keessatti daangaa Siriyaa irraa baasuuf jedhamee walii galan. Tarkii baatii kana keessa humnoota Kurdi naannawwa kaaba Siriyaatti argaman 'nannoo nageenyaan' uumuu jedhaan halleellaa banuunshee ni yaadatama. Raashiyaan michuu Baashaar al Assaad kan Siriiyaa kan turte yoo ta'u, Siriyaa keessa qaamoonni alaa jidduu galuu saanii yaaddoo qaba. Tarkii fi Raashiyaan amma waliin daangaa eegsiisu. Waliigaltee kunis erga US waraanashee akka baaftu akka tasaa beeksifteen booda ture yoo ta'u, kunis naannichatti olaantummaan tarkiifi Raashiyaa akka dagaagu taasiseera. Tarkiidhaaf kunis Kurdoota balleessuun naannichatti olaantumaa kan ennuufi yoo ta'u, raashiyaan ammoo daangaa Siriyaatti akka to'atuuf ni gargaara. Erga waliigaltichi ibsmeen sa'aatiiwwan booda Tarkiin, hanga humnootiin Kurdii 'naannoo nageenyaatii' bahaniitti dhukaasa daabamee ture ilaalchisee halleellaa eegaluuf waliigaltee biraa hinbarbaachisu jettee jirti. Maaltu waliigalame? Tarkiin daangaa dheerina km 120 magaalaa Ras al-Ain hanga Tal Abyaad jiruun 'naannoo nageenyaan' uumuun baqattoota Siriyaa miliyoonotaan lakkaa'amniin qubbachisa jechuun jechaa jirti. Raashiyaan halleellaa Tarkiin balaa walitti bu'iinsa gama lamaaniinu jiru hambisuuf gaggeessitu deeggaruuf. Ibsi Taarkiifi Raashiyaan kenname akka jedhuutti ''humnootiin Kurdii magaaloota Manbii fi Tal Rifaat'' kanneen naannoo haleellaan itti gaggeefamuun alatti argaman keessaayyu ni qulleeffamu. Milishoonni Kurdish waan gaafatame kanaaf walii galusaanii hinhimne. Karooricha keesatti, raashiyaa Tarkii waliin ta'uun kaaba Siriyaa keessaatti to'annoo gaggeessuun humnootiin Kurdii akka gara daangaa Siriyaa fi Tarikiitti hindeebiin mirkanneessuuf hojjatu. Sochii kanas Roobii harraa eegalu. raashiyaafi Tarkiin  naannicha humnootiin Kurdii keessa hinsochooneetti mataasaa gamtaadhaan sochii taasisuu Roobii kana eegalu. Ibsi kunis erga Pirezidaantiin raashiyaa Vladimiir Putiiniifi Erdoogaan waliin mari'ataniin booda kan dhufeedha. T Mr Assaad Pirezidaant Putiin galateeffachuun ''sochiichi fiixaan akka bahuuf deegarsa barbaachisu hunda akka taasisuuf himee ture. Sochii nagaa eegsiisuu daangaawwan Siriyaa loltoota poolisii Raashiyaa waliin taasifamu hanga daangaa Tarikiifi Siriyaa gahuutti akka gaaggeefamu akka deegaran dubbachu'' Kremiliin jedheera. Waggoota afur darbaniif gamtaan humnoota Kurdi kan waraana USn ogganamee kaaba Siriyaa keessatti garee loltoota Islaamaa (IS) irratti waraana gaggeessaa turan.  Garuu isaanis kan gartii milishoota Ittisa Ummata Kurdii (YPG)n keessatti heddumatu yoo ta'u, tarkiinis akka dhaaba shororkessaatti ilaaltiin. Torbaan lamaan duras Pirezidaanntiin Ameerikaa Donaald Tiraamp waraanasaa daangaa Siriyaa irraa akka baasu labse. battaluma sanatti ture tarkiin Kurdoota irratti haleelaa kan labsite. Raashiyaan daangaa Siriyaarratti loltoota qubachiifte kan jirtu yoo ta'u, isaanis daangaa kuni qaamoolee biyya alaatiin qabamusaatti yaaddoo aka qaban himu ture. Tarkiin torban darbe keessa dhukaasa dhaabuuf kan waliigalte turte yoo ta'u, kunis humnootiin waraanaa Kurdii akka bahaniif carraa keenuuf jedhamee ture.


Lammiin Raashiyaa Maaksiim Daadaashev buunyaa irratti miidhame lubbuun dabarte

Dorgomaan buunyaa lammii Raashiyaa Maaksiim Daadaashev morkii buunyaa 'IBF' kan ulfaatina xiqqaa irratti morkataa isaa Subriyeel maatiyaasin erga miidhamee booda lubbuun dabarte. Akka gabaafametti taanaan dorgomaan umuriin isaa 28 tahe kuni morkii booda gara kutaa uffannaatti dhaabatee adeemuu hin dandeenye. Leenjisaan isaa Baadi Maakgirt marsaa 11ffaa irratti morkii akka dhaabu taasianiiru. Sammuu keessa dhiignaan gara hospitaalaa geeffamun atattamaan wal'aansi baqaqsanii hodhuu isaaf taasifamus lubbuutti deebi'u hin dandeenye. Federeeshiniin Buunyaa Raashiyaa qorannoo eegaluu isaa beeksiseera. Barreessaan olaanaa federeeshinichaa Umaar Kiremileev ibsa isaanii keessatti 'sarbamninsi wayii ture,'' jedhaniiru. ''Maaksiim Daadaashev dhabneerra. Ol adeemaa keenya ture. Maatii isaa qarshiin dabalatee ni gargaarra. Waan dhalate baruuf qorannoo ni taasifna. Kuni ispoortii kamuu keessa ni mudata. Garuu, rakkoon namni harka keessaa qabu waan dhalate natti fakkaata,'' jedhaniiru. Lammiin Raashiyaa jireenya isaa USA godhate kuni morkii isaa 13 darbanuu injifateera. Haa ta'u malee, lammiin Portoo Riikoo Maatiyaas morkii Meerilaand taasifame irratti isa hubeera. Leenjisaan isaa Maakgirt morkataa buunyaa baay'ee miidhame kana morkii akka dhaabu 'amansiisuu hin dandeenye' jedhaniiru. Federeeshiniin Raashiyaa akka jedhetti morkii booda wal'aansi baqaqsanii hodhu 'rakkisaadha' jedhame taasifamus onneen isaa gaafa Kibxataa hojii dhaabde. Namoonni buunyaa keessa turan gadda du'a isporteessaa kanaan itti dhagahame ibsaa jiru.


Raashiyaa fi Yuukreen hidhamtoota waliif deebisan

Raashiyaa fi Yuukreen erga waldhibdeen gidduusaaniitti uumamee namoota gara lameeniiyyuu hidhaman bilisa baasuun waliif deebisan. Sagantaan hidhamtoota waliif deebisuu kun yeroo dheeraaf eegamaa kan tureedha. Lammiileen Yuukreen Raashiyaa keessatti hidhamanii turan 35 kan gadi lakkifaman yoo ta'u kan Raashiyaa garuu hagam akka ta'an hin beekamne. Kanneen keessaa 24 yabaltoota galaanarraa kanneen Raashiyaan hiitee turteedha. Buufata xiyyaaraatti wayita namootasaanii simatan Pirezidaantiin Yuukreen Volodymyr  Zelensky ''waraana nu jibbisiisaa nu giduutti yeroo dheeraaf ture kana hambisuuf hojii guddaa hojjechuu qabna. Hojii ijoon tokko lammiilee keenya mana hidhaa jiran bilisa baasuudha'' jedhan. Raashiyaanis lammiileen ishee bilisa ba'uun manatti deebi'uu isaaniitti hedduu akka gammadde ibsite. Hariiroon Raashiyaa fi Yuukreen erga bara 2014 as baay'ee laaffateera. Bara sana Raashiyaan qaama Yuukreen kan taate Kiriimiyaa qabattee turte. Hidhattoonni Raashiyaas lo'anii seenuun abbaa qabeeyummaa Kiriimiyaa mirkaneeffachuuf jecha baha Yuukreen haleeluu eegalan. Erga waldhibdeen uumamee as namoonni 13 du'aniiru. Eebla darbe kan filataman pirezidaantiin Yuukreen  Obbo Zelensky hojiin isaanii jalqabaa waraanaa dhaabuu akka ta'e waadaa galanii turan. Qondaaltonni Raashiyaa akka jedhanitti biyyoonni lameen namoota hidhanii turan waliif deebisuun araara uumuu keessatti qooda guddaa qaba.


Hookkara Siiriyaa: Boba'aa Siiriyaa eenyutu harkaa qabaa?

Pirezidaantiin Ameerikaa Doonaaldi Tiraamp hamma loltoonni isaanii Siiriyaa keessa jiranitti galii boba'aa Siiriyaa irraa argamu miiliyoonotaan fayyadamuu akka qaban dubbatan. Pirezidaantiin Siiriyaa Bashaar al-Asaad ammoo Ameerikaan qabeenya boba'aa biyyasaanii fi kan Raashiyaa saamaa jirti jechuun komatan. Ameerikaan ''saamicha biyyoota addunyaa irratti gaggeessaa jirti'' jechuunis dubbatan. Kanaafuu yeroo ammaa qabeenya boba'aa Siiriyaa eenyutu harkaa qaba? eenyutu irraa fayyadamaa jira? Ameerikaan Onkoloolessa darbe loltoota ishee Siiriyaa keessaa baasuuf turte. Garuu loltoota 500 akka qabeenya boba'aa eeganiif hambiste. Iddoon qabeenya boba'aa loltoonni Ameerikaa akka eeganiif ramadaman daangaa Tarkiitti siqee naannawa warri Kurdii buufatanii jiraniidha. Bakka kanatti gareen Kurdi buufata boba'aarraa akkaan fayyadamu. Ministirri Dhimma Alaa Ameerikaa Maarki Espar loltoonni biyyattii kan Siiriyaa jiraniif garee IS waraanuu qofaaf osoo hin taane mootummaa Siiriyaa fi Raashiyaa dura dhaabbachuufillee akka ta'e dubbatan. Humni waraanaa Raashiyaa gamasaatiin mootummaan Siiriyaa qabeenya boba'aasaa deebisee akka harkasaa galfatuuf gargaaraa jira. Biyyoonni lameen damee annniisaa irratti waliin hojjechuuf bara 2018 magaalaa Moskoo keessatti walii galtee mallatteessanii turan. Walii galteen sun Moskoon akka feetetti misooma boba'aa Siiriyaa keessatti akka hirmaattuuf mirga kenneeraafi. Kanarraa ka'uunidha Pirezidaanti Tiraamp buufataalee boba'aa loltoonni isaanii eegaa jiran irraa gara caalu fayyadamuuf kan murteessan. Boba'aa fi gaaziin lafee dugdaa diinagdee mootummaa Siiriyaati. Galiin damee kanarraa biyyattiin argattu garuu kan biyyoota Baha Giddu Galeessaa boba'aa oomishanirra hedduu gadi bu'aadha. Bara 2018 keessa Siiriyaan boba'aa baarmeelii biiliyoona 2.5 kuusaa keessaa qabdi turte. Sa'uudiin biiliyoona 297, Iraan biiliyoona 155, Iraaq biiliyoona 147. Buufataaleen oomisha biyyattii irra caalaan kaabaa fi baha biyyattii keessatti argamu. Garuu erga bara 2011 biyyattiin hookkara keessa seentee asi, oomishi boba'aa ishee akkaan hir'ateera. Bara 2008 Siiriyaan guyyaatti boba'aa baarmeelii 406,000 oomishaa turte. Bara 2011 oomishi kun guyyaatti baarmeelii 353,00tti hir'ate. Bara 2018 ammoo 24,000tti hir'ateera, kana jechuun dhibbeentaa 90n gadi bu'eera jechuudha. Erga biyyattiin goolama siyaasaa keessa galtee as mormitoonni mootummaa biyyattii qabeenya boba'aa hedduu harkatti galfataniiru. Bara 2014tti gartuun IS qabeenya boba'aa baha biyyattiitti argamu dhuunfate. Gartuu IS ofiin jedhuuf galiin boba'aa akka lafee dugdaatti fayyadaa ture. Bara 2015 keessa IS waggaatti doolaara Ameerikaa miiliyoona 40 galii boba'aarraa argachaa ture. Mootummaan Ameerikaa garee Kurdii kanneen mootummaa Siiriyaatiin morkan wayita deggaruu eegalu IS harkaa qabeenyi boba'aa fudhatame. Ameerikaanis maqaa warra Kurdiitiin boba'aa dhuunfachuu eegalte. Haala kanaan Damsakaas harkaa qabeenyi boba'aa ba'eera. Gareen Kurdii kaaba baha biyyattii keessatti bara 2017 irraa kaasee garee IS harkaa qabeenya boba'aa fudhateera. Ergasii gareen kun iddoowwan oomisha boba'aa sababa waraanaatiin barbadaa'an deebisee haaromsuun itti fayyadamuu eegale. Gargaaraan Ministeera Ittisaa Ameerikaa Jonataan Hofmaan, galiin qabeenya boba'aa irraa argamu kallattiidhaan gara Ameerikaa seena osoo hin taane garee Kurdiitu itti fayyadamaa jiru jedhan. Pirezidaanti Bashaar al-Asaad qabeenya boba'aa isaaniitti fayyadamuuf humna dhabaniiru. Kanarratti dabalataan qoqqobbiin Ameerikaa fi Gamtaan Awurooppaa biyyattiirra kaa'an Siiriyaa yaaddoo keessa galchaniiru. Biyyi yeroo tokko oomisha boba'aan beekamaa turte amma biyyoota alaarraa boba'aa gara biyyashee galchuuf dirqamteetti


Naachi haleellaa boombii Waraana Addunyaa 2ffaa dandamate 'Saatarn' Moskootti du'e

Gosti naachaa (alligator) Barliinitti Waraana Addunyaa lammaffaa jalaa oole, bakka turtii bineensotaa Moskootti du'e. Naachi maqaansaa Saatarn jedhamu kun dursaa Naazii ka ture ka Adoolf Hitler ture jedhamees sobni hafarfamaa tureera. ''Kaleessa ganama, naachi gosa Misisiippii Saatarn jedhamu dulloome du'e. Umriinsaa 84 taha ture,'' jedhe iddoon turtii bineensotaa (zoo). ALA 1936tti akkuma Saatarn Ameerikaatti dhalateen, raasaa bineensootaa Barliinif kenname. Wayita iddoon turtii kun 1943tti boombiin haleelamu, keessaa baqate. Waggaa sadiin booda loltoonni Biriteen arganii, Gamtaa Sooviyeet yeroo sanaaf kennan. Waggoota sadan sana akkamiiniifi eessatti akka dabarse wanti haga ammaatti beekamu hinjiru. Erga raasaa Moskoo gale, Adooleessa 1946ti kaasee, namuu isa ilaaluuf yaa'u turan. ''Moskow Zoo waggoota 74f Saatarn tursiisuu isaatti carra qabeessadha,'' jedha ibsi bahe. ''Yoo isa dhugaa dubbanne, nuuf Saatarn jabana/yeroo tokko bakka bu'a... Hedduu keenya wayita ijoollee turreetti nu argeera. Jireenya keenyaan gammadeera jennee amanna.'' Akka raasaan bineensotaa kun jedhutti, Saatarn kununsitoota isaa beeka ture. Burushiin dhidhiibamuu ni jaalata ture. Gaafa aaruus akkasuma jedhu - gaafa aariisaa sibila nyaata ittiin kennaniifi simintoo dabalatee ilkaaniin daaraa godha. Gosoonni naachaa Mississippi jedhaman kunniin, yeroo baay'ee uumama keessa waggaa 30-50 jiraatu. Afaan guutanii dubbachuuf rakkisuus, Saatarn tarii naacha addunyaarra umuriin dheeraa ta'uu danda'a. Naachi kormaa biraa Mujaa jedhamu, biyya Sarbiyaa magaalaa Beelgireed keessa ammayyuu lubbuun jira. Gannisaa 80'oota keessa jira. Kun tahus seenaa beeksisuu fi galii argamsiisuun kan Saatarn qixxaatu hin jiru. Kanaafis sababni, naachi kun qabeenyaa Hitler ture oduun jettu haalaan odeeffamaa ture bara san - kun garuu waan dhugaarraa fagaatedha. ''Battaluma naachi kun achi gahetti, oduun naachi kun qabeenyaawwan Adolf Hitler keessaa isa tokko jedhu odeeffamuu jalqabe,'' jechuun ejensiin oduu Interfax gabaase. Oduun kun akkamiin akka eegale wanti beekamuu baatus, Moscow Zoo gabaasaalee akkasii balaaleeffateera. ''Bineensonni siyaasa kamuu keessaa qooda hinqaban, cubbuu namootaafis gaafatamuu hinqaban''. Saatarn haleellaa boombii bara sanaa (1943) keessaa akkamiin akka miliqe haga ammaatti hin baramne, gara fuulduraattis baramuuf carraan waan jiru miti. Giddugala Naazii Jarmanii ka turte magaalaan Barliin, humnoota gamtoomaniin haleellaan boombii daran hammaataa tahe irratti gaggeeffameera. Lolli Sadaasa 1943 eegalame Lola Barliin jedhamuun beekamu kanaan lubbuun namootaa kumaatamatti lakka'amu darbeera. Saatarn erga du'ee booda keemikaala garagaraan akka yeroo dheeraaf akka hin samne gochuun, godambaa Moskootti argamu Chaarlas Daarwiinitti agarsiisaaf dhiyaata jedhameera.


Faransaayi: Lammiin Raashiyaa iccitiin michuu pirezidaanti Maakiroon saaxile to'atame

Aartistiifi rogeessaa lammii Raashiyaa kan ta'e Petri Paavlenskiin poolisi Faransaayiin kaleessa kan to'atame viidiiyoo quunnamtii saalaa duula siyaasaa pirezidaantii Imaanu'el Maakroon dukkaneessee kana keessaa harka qaba jedhamuun. Petr Paavlenskii Paariis keessatti hidhamu isaas midiyaaleen biyya keessaa gabaasan. Viidichis kaadhidhamaa kantiibaa Paariis kan ta'e Beenjaamiin Griveaux akka hinmo'annee taasiseera jedhamuu qondaaltoota siyaasaatiin baayyee qeeqame. Marsariitiin balinaan hinbeekamne tokkorrattis, Mr Griveaux ergaa dhunfaa bilbilaan shamarree tokko waliin taasiseen akkasumas viidiiyoo erguufi maxxanseera. Mr Paavlensikiin bara 2017'tti kolugaltummaa gaafatee gara Faransaan kan dhufee yoo ta'u, viidiyicha kan maxxansee qondaalli siyaasaa kun himaannaa inni karaa intarneetiin gocha quunnamtii saalaa keessatti qabu mul'isuuf jedheera. Viidiyichi akkuma Kamisa darbe gadhiifamuun battalumati midiyaalee hawaasaa irratti balinaan qoodamee. Kantiibaan Paariis kan ammaa Annee Hidaalgoo jireenyi dhuunfaa namootaa kabajamu qabaata jedhan. Ogganaan garee warraa 'Far-left' kan ta'e Jeen Luus Melenchoon gama isaanitiin gadhiifamu viidiyoo kanaa 'gonkumaa ta'u kan hinqabaannee' jechuun yoo qeeqan, dureen garee 'far-leeft' kan ta'an Maariin Le Peen ammoo Mr Griveaux duula na filadhaa dhaabu qabu jedhan. Maddeen seeraa eeruun midiyaa Faransaayii tokko akka gabaaseetti ammoo, to'atamuun Mr Paavleenskii viidiyicha waliin hin qabatu. Inni qoratamaa kan waldhabdee Muddee 31 Paariis keessatti umamee tureefi kan ''itti yaaduun meeshaan waraan miidhaa qaqabsuun'' kan wal qabateedha jedheera. Mr Paavlenskii garuu attamiin namootiin siyaasaa akka sadarkaa isaanii sobaan ol kaafatan mul'isuuf maxxansuu dubbata. Mr Griveaux gaa'ila dhaabbachu ijoollee kan argatan yoo ta'u, dubbi himaa motummaa ta'un tajaajilaniiru. Gocha viidiiyoo gadhiifamee ilaalchisees baayyee kan aaran yoo ta'u, Jimaata irraa kaasee dorgommii Kantibummaa keessaa keessaa ofii baasaniiru. ''Maatiin kiyyaa kun irra gahuu hinqabaatu. Namni kamiyyuu maqa balleessoo akkasiif saaxilamu hinqabaatuu,'' jedhan. Guyyaa Sanbtaa Mr Griveaux miriga dhuunfaa isaanii sabamuu ilaalchisee poolisiitti iyyata galfataaniiru. Amma dhimmicha ilaalchisee waajira abbaa alangaa Paariisiin qorannon gaggeefamaa jirachunis himame. Petr Paavlenskiin eenyuu? Innis jalqaba amala akkasii kan horatee wayita bara 2013'tti Adabaabaayi Diimaa Moosikoo irratti gar malee eebame ture. Achinis gara Raashiyaatti baqachuun kolulugaltummaa gaafate. Aangootaan himannaan miidhaa quunnamtii saalaa irratti dhiyaatulleen garuu inni kana hinfudhanne. Mooskoo keessatti karra fuulduraa Ejansii Basaasa FSB'tti abida qabsiisuunis ji'oota torbaaf hidhamee ture. Osoo hin qabamiin dura midiyaa oduu Faransaayiitti akka himeetti, Mr griveaux nama siyaasaa inni irratti xiyyeefatu kan jalqabaa ta'u himuun, ''maqaa ofi guddisuu qondaaltoota siyaasaa irratti'' duula akka itti fufu himee ture.


Risaan Raashiyaati godaane saayintistoota kasaaraa galche

Saayinstoonni Raashiyaa risaa biyyaa achi buuteefi qubannaa risaa gaodaanu hordofuuf meeshaan irra kaa'anis risaan biyya biraa deemee kasaaraa isaan galchuun gabaafame. Risaawwan muraasa gara Iraaniifi Paakistaan kan balali'an yoo ta'u kanaanis bakka jirani meeshaan ergaa gabaabaa ergu biyya biraa waan seeneef baay'ee lakkaa'e. Erga kasaaraa seenuu isaanii baree booda operatarri bilbilaa Raashiyaa Megaafon jedhamu kasaaraa isaanii haqeera. Duratti garuu gareen saayinstootaa kuni galii argachuuf miidiyaa hawaasummaa irratti gargaarsa gaafatani turani. Risaawwan kunneen Kibba Raashiyaafi Kaazaakistaaniiti gara bakka biraatti kan imalan. Hunda keessaa garuu baasiin risaa maqaa 'Min' jedhamu qabu olaanaa ture. Kunis Iraanii ka'e gara Kaazaakistaan waan balali'eefi jedhameera. Allaattiin kuni ergaa gabaabaa baay'ee Kaazaakistaaniiti erguu qaba ture. Garuu, bakka inni jiru netwokriin hin turre. Tasa garuu gara Iraan waan balali'ef erga achi gahee booda ergaa gara Raashiyaatti ergus gatiin qaalii ture. Gatiin ergaa gabaabaa biyya Kaazaakistaanitti silaa saantima dolaara 30 dha. Gatiin kuni garuu Iraanitti dachaa sadiin dabala. Kanaanis, gatii risaa hunda risaan kuni qofaa isaa fixe. Qorattoonni Raashiyaa kuni dhaabbata Kunuunsa Bineeldota tokkotti kaffaltii malee dalagu. Duula miidiyaa hawaasummaa irratti taasisaniin dolaara 1,500 ol argataniiru. Ergaan gabaabaa yeroo allaattiiwwan kunneen godaanan qorattootaaf ergaa kan ergu. Qorattoonni immoo bakka allaattiiwwan kunneen qubatan bakka isaaniif nageenya qabu ta'u isaa suuraa saatalaayitiin mirkaneeffatu. Toorri shuboo elektirikii risaawwan kanneenif balaadha. Yeroo ammaa risaawwan 13 faana kan bu'an yoo ta'u Saayibeeriyaafi Kaazaakistaanitti kan horsiifaman ta'us yeroo bonni dhufe gara Eeshiyaa imalu. Deeggarsa telekoomii Raashiyaa irraa argatanin qorannoo itti fufuun isaanii gabaafameera.


Reeffi dubartii Raashiyaa beekamtuu taate shaanxaa keessatti argame

Dubartiin lammii Raashiyaa miidiyaa hawaasummaa Inistaagiraamii irratti beekamtu ajjeefamtee shaanxaa keessatti argamte jedhe poolisiin. Reeffi ishee kunis mana jireenyaa magaalaa Moskoo keessatti akka argame poolisiin beeksiseera. Ikaaterinaa Kaaraagilaanovaan umuriin ishee 24 yeroo ta'u maatiin ishee ishee dhabani jennaan ishee iyyaafachuu eegalani. Reeffii ishees gaafa Jimaataa argame. Insitaagiraamii irratti hordoftoota 85,000 kan qabdu yoo ta'u dhihoo doktora ta'un eebbifamteetti. Poolisiin tarii nama ishee goomatutu ajjeechaa irratti raaawwate ta'a jechuun qorachaa jira. Miidiyaan Raashiyaa tokko akka gabaasetti dubartiin kuni dhihoo nama tokko waliin hiriyummaa jaalalaa eegalteetti. Dabalataanis, guyyaa dhaloota ishee Adoolessa bultii 30 kabajuuf gara biyya Nezarlaand imaluuf yaada qabdi turte jechuun gabaaseera. Haa ta'u malee, guyyoota isheen imala bashannanaa kanaaf eegamtutti maatiin ishee ishee dhaban. Sababa kanaanis, nama mana kireesseefi gaafatanii yeroo mana bananii seenan reeffi ishee shaanxaa keessatti argan. Abbaan ishii gara hospitaalaatti geessuuf ambulaansii iyyaafatanis yeroosu duutetti.  Kokkee ishee irratti qaraan hubamuutu gabaafame. Poolisiin akka jedhetti kutaa isheen jiraattu keessa nama biraa waliin waldhabuu ishees ta'e meeshaan waraanaa hin argamne jechuun miidiyaan Raashiyaa MK jedhamu Afaan Raashiyaan gabaaseera. Itti dabaluunis, kaameraan waraabaa ture jaalalleen ishee duraanii guyyoota isheen baddetti mana ishee seenee yeroo bahu agarsiisu mul'atus inni qoratamaa jiraachuu isaa waan poolisiin dubbate hin qabu. Aadde Kaaraglaanov yeroo hedduu suuraa ishii gad-lakkisuun beekamti. Fuula inistaagiraamii asin gadii irratti mana ishee bareechuuf yaada akka qabdu, biyya alaas deemuu akka yaaddeefi wanta guddaa biraa dalaguuf jettu garuu kan amma waa'ee isaa dubbachuu akka hin feene himti. Fuula inistaagiraamaan alatti Aadde Kaaraaglaanov biloogii yeroo biyyoota garaa garaa imaltu waan hubatte barreeffamaan ittin qooddufi hordoftoota hedduu qabu qabdi. Mana barnootaa medikaalaa Moskoo argamu keessattis tajaajilaa kan jirtu yoo ta'u dhukkuba gogaa qorachuun ykn dermaatolojii dhaan ispeeshaalistii ta'uf hojjetaa turte.


Alaaskaatti xalayaan bara 1969tti barreeffame qaruuraa keessaa argame

Jiraataan Alaaskaa qoraan funaansa deeme waan haaraa waggaa 50 dura barraa'e argatee gale. Qaruuraa tokko akkuma argateen fudhatee galee yommuu waan keessa jiru baasu waraqaa ergaan irratti barreeffameerudha. Haa tahu malee ergichi afaan Raashiyaan waan barreeffameef dubbisuu hin dandeenye. Kanaaf ergaa sana Feesbuukii isaa irratti maxxansuun akka hiikaniif gaafate. Maqaan nama kanaa Teeyiler Ivaanoof jedhama. Ergicha kan barreesse nama doonii Raashiyaan bara 1969 gaafa Caamsaa 20 imalaa ture akka tahetti hiikameef. Xalayaan kun miidiyaalee Raashiyaan gabaafamuu jalqaban. Bara sana doonii sana eenyutu oofaa ture jechuun faana dhahuu jalqaban. Milkaa'aniis Kaapteenii doonittii yeroo sanaa Anaatoolii Bootsanenkoo argatan. Namni xalayicha argate Ivaanoof qoraan barbaacha qe'ee isaa irraa km35 gara lixaatti bakka Shishmaaref jedhamtutti akka imale hime. Sana booda akkuman argeen yommuun adda baasuuf yaalu akka malee jabaata jedhe. Ilkaan koon harkiseen kutee ilaale jedhe. Keessi isaa gogaa akka taheefi qaruuraan sun foolii wayinii ykn alkoolii kan ture qaba jechuun miidiyaa Noom Nuuget jedhamutti hime. ''Nagaan koo isin haa dhaqqabu! Doonii haadhoo Raashiyaa gara Bahaatti imaltu VRXK-sulaak irraa. Sii nama qaruuraa kana argatee nagaan si gaafadha. Xalayaa kana immoo gara teessoo Viladivostook-43 BRXF Sulak fi garee isaatti akka deebistuuf sin gaafadha. Fayyaa gaarii, umurii dheeraa fi imala gammachuu isinii hawwina. Caamsaa 20,1969.'' qabiyyee xalayichaa ture. Kaappiteen Bootsanenkoo waa'ee xalayaa kanaa yommuu gafataman gammachuudhaan imimmaan ofirra gad roobsan. Umuriin isaanii amma ganna 86 taheera. Televizhinii Raashiyaa Rosiyaa1 jedhamutti aka himanitti'' Barreeffama harkaa koo fakkaata. Dhugumaan akkasuma! Indaastirii Qonna Qurxummii Bahaa! E-I-F-F'' Bootsanenkoon akka jedhanitti bara 1966 ijaarsa Saluk daawwataa akka turaniifi hanga 1970ttis achiin galaana irra qaxxaamuraa akka turan himan. Ivaanof namni xalayicha argates akka akkamitti waan xiqqoon kun akas oduu guddaa tahuu dandeesse jedhe. Garuu anis akana booda ijoolleekoo waliin qaruuraadhaan ergaakoon erga jedhe. Barreesseen qaruuraa keessa godheen alatti fageessee dhiisa, eessa akka inni gahuu fi eenyu harka akka gahun ilaala jedhe.


Namni poolisiitti adurree darbachuun miidhe hidhaan waggaa 5 itti murame

Lammiin Raashiyaa qondaala poolisii irratti adurree darbatee poolisii miidhe hidhaan waggaa shanii irratti murtaa'uu miidiyaan Raashiyaa gabaase. Shakkamaan maqaan isaanii Genaadii Sherbaakov jedhamu poolisiin itti siqe jennaan itti darbachuutu dhagahame. Qondaalli poolisii komii ollaa irraa dhufef bakkicha dhaqee fuula isaa irratti ''haalaan moccorame'' jedhameera. Obbo Sherbaakov umriin isaanii 59 yoo ta'u poolisii irratti haleellaa raawwachuun himataman. Himannaan kuni gaafa Roobii erga rakkoon kuni dhalate waggaa tokko booda kan baname yoo ta'u, chaanaliin telegiraama irratti barreessu, Baza, jedhamu ibseera. Akka miidiyaan Ren TV jedhamu gabaasetti Onkoleessa 04, 2018 Obbo Sherbaakov magaalaa Moskoo keessatti sadarkaa darbii ol itti bahan jala taa'aa turan. Akka malee akka dhuganii machaa'anitu gabaafame. Ollaan jeeqamne jedhe poolisiitti himannaan poolisiin mana Obbo Sherbaakov seene. Ta'us, gaaffii deebisuus ta'e kaan poolisiin godhe gochuu hin feene. Achiiti Obbo Sherbaakov adurree isaanitti dhihoo jirtu fuudhanii poolisi irratti darbatan jedhamanii himataman. Adurreen yoona kana fuula qondaala poolisii haalaan miite. Namni adurree itti darbachuun himataman kuni yeroos gamoo mana isaanii keessa hin turre. Deebii isaaniinis adurree gara poolisiitti akka hin darbanneefi adurreen ofumaa akka itti utaalte himan. Ta'us, hojiin isaanii seera yakkaa biyyattii 318 irratti akkuma taa'en qondaala ummataa irratti haleellaa raawwachuun himatamaniiru. Haa ta'u malee, himannaa banuf maaliif waggaa tokko akka tureefi wanti adurree kana irratti qaqqabe hanga yoonaa ifaa miti.


Appiliin fedhii Raashiyaa guutuuf jecha danaa Kiraaymiyaa jijjiire

Appiliin fedhii Raashiyaa guutuuf jecha Kiraaymiyaa akka qaama Raashiyaatti agarsiise. Kiraaymiyaan bara 2014 Yuukreen irraa fottoqxee of dandeesse. Ergasii qaama Yuukreenis ta'e Raashiyaa miti. Amma garuu akka appilikeeshinii danaa ykn maappii mobaayiloota appilii irraa mul'atutti qaama Raashiyaa taateetti. Bara 2014 Kiraaymiyaan Yuukreen irraa akka cittuuf Raashiyaan dhiibbaa guddaa uumaa turte, kunimmoo biyyoota addunyaarraa komii guddaa kaasiseera. Appilikeeshinii Maappii ykn danaa fi haala qilleensaa mobaayiloota appilii irra jiru Raashiyaa taa'anii wayita ilaalan Kiraaymiyaa dabalatee naannaawaan sun hundi akka qaama Raashiyaatti kaa'amanii jiru. Garuu Raashiyaadhaan ala taa'anii wayita ilaalan Kiriaaymiyaan qaama biyya kamiiyyuu akka taate hin mul'isu. BBC'n bilbiloota iPhone hedduu Raashiyaa keessa jiran akka ilaaletti appilikeeshinii appilii gulaaluun gara fedhii Raashiyaatti deebisuuf yaaliin taasifamu bilbilicha rakkooof saaxilaa jira. Appiliin ji'oota darban akkaataa danaa Kiraaymiyaa irratti mootummaa Raashiyaa waliin mari'ataa tureera. Teekinooloojiin guddichi kun duraan Kiraamiyaa akka qaama biyya kamiiyyuu hin taaneetti kaa'ee ture. Akka appilikeeshinii maappii ykn danaa mobaayiloota iPhone irra jiruutti Kiraaymiyaan qaama Raashiyaas kan Yuukreenis hin turre. Erga mootummaa Raashiyaa waliin dubbatanii garuu Kiriimiyaan qaama Raashiyaa godhee baase Appiliin. Akkaataa heera mootummaatti Kiraaymiyaa qaama Yuukreen godhanii mul'isuun yakka. Danaa biyyootaa fi bakkoota garaagaraa mul'isuun kan beekamu Google Kiraaymiyaan qaama Raashiyaas ta'ee Yuukreen akka hin taanetti agarsiisa.