Qondaalli gameessi Raashiyaan muudde balaa konkolaataan du'e

Bulchaa Ittaanaan Raashiyaan mulchiinsa Kherson keessatti muudde, Kiril Stremousov balaa konkolaataan ajjeefamuu miidiyaan biyya keessaa gabaase. Gaheessi umurii waggaa 45 kun kan muudama argate Raashiyaan weerara raawwattee baatiiwwan lamaan booda ture. Qondaalli kun to'annoo Raashiyaan bulchiinsota Yukireen keessatti raawwattu kanneen deeggaran keessaa tokko yoo ta'u, miidiyaalee hawaasaa gubbaatti dubbiiwwan hamaa barreessuun beekama ture. Aab  Stremousov lammii Yukireen yoo ta'u, biyya haaluudhaan poolisoota Yukireeniin barbaadamaa ture. Bulchaan bulchiinsa Kherson kan Raashiyaan muudde Vilaadmiir Saaldoon ittaanaan isaanii akka ajjeefame dubbatu. Itti dabaluunis qondaalli ajjeeffame kun abbaa ijoollee shaniifi jahaffaan daandiirra jiraachu himan. Booda irra ammoo Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin ibsa baasaniin kabaja meedaaliyaa bulchiinsaa olaalaa badhaasuu ibsan. Ejjansiin oduu Interfax qondaaltoota eeruun akka gabaaseetti, balaan konkolaataa qondaaltich galaafatee kunis daandii magaalaa Kherson fi Armyansk jidduutti argamu irratti mudate. Qondaalli biraa kan Mooskoon bulchiinsa ollaa Zaporizhzhia irratti muudde, Vilaadmiir Roogooy, Aab Stremousov kan du'e osoo konkolaataa fe'umsaa kan ''haala balaafamaa'' ta'een deemaa ture dabarsuuf yaaluu balaa mudateen ta'uu ibsan. ''Balaa hamaa akkasii sanarraa carraan ittiin lubbuun hafamu hin jiru'' jedhan Roogoy barreeffama suuraa konkolaataa balaadhaan barbadaa'ee waliin maxxansaniin. "Duutii Kiril hunda keenyaaf gadda olaanaadha,'' jedhan. Duutii Aab Stremousov himamee sa'aatiiwwan booda ammoo Ministirri Ittisaa Raashiyaa Sargeey Shoygu loltoonni Raashiyaa akka qarqara laga Dniproo gara lixaa jiruu keessaa bahaniif ajaja dabarsan. Kana jechuunis Magaalaa Kherson gadhiisanii bahu jechuudha. Wayita loltoonni Yukireen haleellaa qollachuu taasisaa jiran kanatti waraanni Raashiyaa qarqara lixaa ittisuuf abdataa jiru. Magaalaan Kheson bulchiinsi jidduugala Yukireen erga Guraandhala looltoota Raashiyaatiin qabamee yoo ta'u, qarqara galaanaa lixaa irratti argamti. Aab Stremousov  ibsa guyyaa guyyaan ummata Khersoniif karaa midiyaa hawaasaatiin taasisuun beekama. Innis yero baayyee wantoota haaraa adda waraanaa irraa argatee himaa ture. Gabaasaan BBC Tiim Wheweel akka jedhuutti, Aab Stremousov nama yeroo hunda uffannaa toluufi  uummatatti mullachuu jaalatuu waan ta'eef kaameeraarratti mul'achuu jaalatu ture jechuun ibsa. Torbanoota dhiyoo keessatti ammoo, osoo looltoonni Yukireen gara sanatti cimaa jiranuu namoonni nagaa isaan fuldura akka laga ce'aniif ajajee ture. Yukireenis jiraattoota naannichaa humanaan buuqisaa jirti jechuun himataa turan.


Kamakazii: Diroonii balleessitee-baddu Raashiyaafi Yukireen ittin wal adamsan

Yukireen Raashiyaan dirooniiwwan badanii balleessan ykn Kamakaazii jedhamaniin namoota nagaa magaalaa Kiyiiv jiraataan haleeluurratti qiyyaafatte jettee himataa jirti. Dirooniiwwan Kamikaazii kunneenis dhootuuwwan baattu bakka itti bu'aniitti dho’uudhaan balleesitee ofiinis barbadaa'u. Raashiyaan walakkeessaa ji'a Fulbaana darberrraa kaaste dirooniwwaan Iraan  tolchitu Shaheed-136 jedhaman waraana Yuukireen keessattii gaggeessaa jirturratti gargaaramaa jirti. Dirooniiwwan Raashiyaan Jireeniyaam-2 jechuun waamtu, baaruda dhootuu mataarraa qabuu fi amma iddoon haleelamu adda baafamuutti irra marsuun, bakka ajajamteetti buuti. Dirooniin Shahed-136, koochoo ykn baallee metira  2.5 bal’atuu kan qabdu fi balali’aa jiraachuu ishee raadariidhaan adda baasuuf rakkisaa taate. Dirooniiwwan akkasii Raashiyaan meeqa akka qabdu ifatti hin beekamu, garuu Ameerikaan akka jettutti dirooniiwwan baddee balleessituu dhibbaan lakkaa’aman Raashiyaaf erguuf karoorsiteetti. Taaatullee Iraan dirooniwwaan  kana Raashiyaaf ergaa hin jiru jettee haalti. Raashiyaan diroonii Shaheed-136 jedhaman yeroo jalqabaaf kan itti gargaaamte Fulbaana 13, bara 2022 yoo ta’u, magaalaa Baha Yuukireenitti argamtu,  naannoo Karkiivitti haleellaa raawwatte. Fulbaana gara xumuraattii haleellaa Kibba Yuukireen keessatti ittiin raawwachuuf ittii gargaaramte. Caccabaan diroonii kanaa iddoowwan Odesaa fi Maayikoliyivi jedhamitti argameera. Onkolooleessa kana keessa dirooniin Shaheed-136  jedhamtu,  iddoo namoonni nagaan Bilaa Tserikivaa jedhamu jiraatan irra qubatte. Raashiyaan miisaayiloota kiruus jedhamaniin halleellaa raawwachuurra dirooniwwan kana gargaaramuu dandeessi, sababni isaammoo gatiin dirooniitu rakasa- tokkoon ishee $20,000 baasti. Humnoonni Yuukireen misaayiloota farra - misaayilaafi meeshalee elektironiksii diroonicha ugguranii kuffisan gargaaramu. Seensa ji’a Bitootessaa keessa Humnoonni Yuukireen dirooniiwwan shaheed-136 jedhaman %60 fashaleessuu beeksise ture. Taatullee dirooniiwwan kana rukutanii kuffisuun laaftuu miti. ''Dirooniwwan kun lafatti gadi siqanii balali’u, bifa dabalii fakkatuun heddummessitee erguu dandeessa. Dirooniwwan hedduu karraa ittisa humna qilleensaatiin qolachuun baayyee ulfaata,’’ jedhan xiinxalaan dhimma waraanaa Jastiin Kiraamp BBCtti wayita himan. Dirooniiwwan kana Yuukireen gargaaramuu fi dhiisuun ifa miti, garuu dhiyeenyatti haleellaa buufata waraanaa Raashiyaa Kireemiyattii argamurratti raawwatame irratti dirooniiwwan kana bobbaasu hin oolle jedhame. Kolleejjii Kiing Landanitti qo’ataa kan ta’an Dr Marinaa Miroon akka jedhanitti,  dho’iinsi dirooniiwwan kun qaqqabsiisan garmalee xiqqaadha. Dirooniiwwan kun Yuukireen keessatti kan hojjataman natti fakkaata,’’ jedhan. Diroonii irra caalatti Yuukireen qabdu kan Tarkiin tolchitu Bayiraktar-TB2  jedhamu. Dirooniin kun amma xiyyaara xiqqoo geessi. Kaameraa ofirra kan qabduu fi boombii hidhachiifamti. Waraanni wayita eegalu Yuukireen diroonniwwan’’50 hin caallee’’ qabdi jedhan Dr Jaak Waatling, jaarmiyaa ‘Royal United Services’ jedhamutti qorataadha. Ameerikaan dirooniwwan kamakaazii 700 gara Yuukireenitti ergaa jirti. Raashiyaa fi Yuukireen iddoo diinni jiru  adamsuu fi meeshaalee waraanaa gurguddoo gara diinasaanitti dhukaafaman qajeelchuurratti milkaa’oodha. ‘’Dirooniwwan Raashiyaa Orlan-10 jedhaman iddoo haleelamu erga adda baasanii daqiiqaawwan  sadii ykn afur keessatti humnoonni Raashiyaa qawweesaanii diinasaanirratti akeeku,’’ jedhan ,Dr Waatling. Haleellaa raawwachuun garuu daqiiqaawwan 20-30 fudhata. Dr Marina Miroon akka jedhanitti, dirooniin Yuukireen humna muraasa qabduun tarkaanfii akka fudhattu gargaare jira jedhan. ‘’Dur iddoo diinni jiru adda baasuuf  gartuu loltoota humnoota addaa erguu qabda, isaan keessa kan du’an jiraachuu malu, amma diroonii ergita’’ jedhan. Torban gara jalqabaa waraannii eegaleetti dirooniiwwan Yuukireen Bayiraktaar hedduu leelliffaman. ‘’Dirooniiwwan iddoo  haleelamu akeeku, akkasuma doonii waraanaa Raashiyaa Moskovaa dhidhimsurratti qooda qabu ,’’ jedhan Dr Miroon. Dirooniin Bayiraktaar TB2 guddaa fi suutumee yoo ta’an, Raashiyaan raadariiwwan  qabduun sirnaan oliirra qolataa jirti. Diroonniwwan waraaanaa gatiin isaanii garmaalee qaaliidha. Dirooniin Bayiraktaar TB2 tokkoon ishee Doolara Amerikaa miliyoona lama. Raashiyaas ta’ee Yuukireen dirooniiwwan xixiqqoo gabaarratti gurguraman kan akka’ DJI Mavic 3’, gatiin isaanii Paawundii 1,700 ta’u ni gargaaramu. Dirooniiwwan daldalaa kanatti boombiin xiqqaa baachu kan danda’an yoo ta’u, yeroo heddu garuu iddoo diinni jiru  adda baasuu fi haleellaa meehaalee waraanaa qajeelchuuf oolu.


Tooftaa Raashiyaan adda waraanaa bahaan hordoftu ‘maraatummaadha' - Zeleniskii

Pirezidantiin Yukireen Voloodmiir Zeleniskiin gochaa ajajoonni waraanaa Raashiyaa magaalaa biyya isa agama bahaan jirtu Bakhmut jedhamtu qabachuuf taasisan ‘maraatummaadha’ jedhe. Magaalaan naannoo Doontesk keessatti argamtu waraanni osoo hin jalqabiin dura uummata 70,000 qabdu kun ji’oota hedduuf bakka Raashiyaan xiyyeeffannaan haleelaa turtedha. Humnoonni Yukireen gara magaalaa baayyee murteessituu taate Kherson qabachuutti saffisaan siqaa jiraatanis, haleellaan humnaan itti fufeera jedha Zeleniskiin. Magaalattii qabachuun Raashiyaatiif mallattoo mo’ichaa ta’a. “Bakki kun bakka maratummaan ajajaa Raashiyaa qabatamatti mul’atudha,” jedhe Zeleniskiin ibsa isaa halkan magaalaa Kiyeev irraa kenneen. “Bakka sanatti guyyaa guyyaan, ji’ootaaf  haleellaa irratti roobsaa namoota  du’atti oofaa jiru.” Gorsaan pirezidant Zeleniskii, Oleksiy Arestovych, akka jedhetti humnoonni Raashiyaa guyyaa tokko hanga laaqana duraatti hale qofa llaawwan addaa adda saddet magaalaa Bakhmut irratti raawwataniiru. Yeroo saddetanuu garuu dhiibamanii of duuba deebiyaniiru. Magaalattiin kun daandii guddaa gara maagaalota Yukireen to’annaa humnoota Yukireen jala jiran Sloviansk fi Kramatorsk jedhaman irratti kan argamtudha. Raashiyaan Yukireen keessatti bakka kamittiyyu itti ulfaatullee, humnoonni ishee torbanoota  dhiyoo keessa karaa gama  magaalaa Bakhmut irraan garuu dhiibaa jiru. Xiinxaltoonni akka jedhanitti,  magaalattiin bu’aan waraanaaf qabdu xiqqoodha. Yoo harka Raashiyaa galte garuu magaalonni biroo xiffeeffannaa Raashiyaa keessa akka galan gochuun humnoota Mooskoo duubatti deebiyaa jiran honnachiisa jedhamee yaadama. Loltoonni idilee Raashiyaa naannoo sana keessa jiran milishoota Waagner jedhamaniin deeggeramu. Hundeessaan garee milishaa kanaa Yevgeniy Prigozhin akka jedhetti magaalattii qabachuun akka badhaasa siyaasaatti ilaalamti waan ta’eef qabachuu feena. Dilbata darbe dursaan garee milishaa kanaa saffisni imala Raashiyaan gara magaalaa Bakhmut’tti taasiftu harkifachuu isaa maneera. “Gartuuwwan keenya dhaabbataadhaan qolannaa humna diinaa hamaatu isa mudachaa jira.  Kanaaf, diinni kun sirriitti akka qophaa’e, onneteeruufi ofitti amanamummaafi tokkummaan hojjechaa akka jiran nan hubadha,” jedhe hogganaan kun ibsa kenneen. “Kun loltoota keenya duratti deemuurraa nu hin dhorku, garuu yeroo hangamii akka fudhatu ilaalchisee yaada kennuu hin danda’u.” Haleellaan walirraa hin citne gaggeeffamullee humnoonni Yukireen bakka isaanii gadi hin dhiifne kan jedhe Zeleniskiin, “gootota” jechuun loltoota isaa jajateera. Humnoonni Yukireenis karaa Kibbaatiin gara Kherson kan Raashiyaan lammileen sivilii akka gadhiisani bahan ajajjetti dhiibuu itti fufaniiru.


Putiin waliigaltee midhaan Yukireen galaanarraan fe'uu adda kutuun addunyaa beelessuuf- Zeleniskii

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin midhaan nyaataa Yukireen irraa karaa Galaana Gurraachaa (Black Sea) gara biyyoota addunyaa garaagaraatti geejjibsiisuuf yaada waliigalteerra ga'ee ture keessaa ba'uu beeksise. Putiin waliigaltee kana yeroof dhaabe malee guutummaatti akka keessaa hin baane ibseera. Moskoon waliigaltee jaarsummaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniin irra gahame keessaa ba'uuf akka sababaatti kan eerte, Yukireen ulaa banametti fayyadamuun dooniiwwan Raashiyaa haleellaa jiraachuudha. UN guyyaa Raashiyaan dooniinshee haleelamuu himattu sana ulaan baname kun inumaa duwwaa ture jedhe, Yukireenis haleellaa ittiin himatamte akka hin raawwanne ibsite. Pireezidantiin Raashiyaa Voloodmiir Zeleniskii waliigalteen kun kabajamuu akka qabu ibseera, Raashiyaan ''Addunyaa beelessuuf kutattee kaate,'' jechuunis Raashiyaa himatte. Raashiyaan garuu himata kana ni haalti. Waliigaltee kanarratti rakkoon gama Raashiyaan osoo mudatee jiruu, Wiixata kaleessaa (31,10,2022) dooniiwwan Yukireen 12 midhaan fe'anii karaa Galaana Gurraachaa ba'uu Ministirri Misoomaawwan Bu'uuraa Yukireen Oleksandr Kubrakov ibse. Akkuma Raashiyaan Yukireen weerarteen ulaan galaanarraa Yukireen irra imaluun midhaan gara biyyoota addunyaa garaagaraa feetu cufame. Kun kanaan osoo jiruu Adoolessa  darbe karaa jaarsummaa tarkii fi UN biyyoonni lameenuu ulaa cufame banuun midhaan fe'uuf waligalan. Waliigalteen kun irra ga'amee ji'a shan osoo hin guutin ammas rakkoon biraa mudateera. Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin, Yukireen ulaa baname akka carraatti fayyadamuun haleellaa narratti bante jechuun haaloo ba'uuf jecha yeroof waliigaltecha keessaa ba'uu ibse. Jalqaba nageenyi imala galanaarraa mirkanaa'uu qaba kan jedhe Putiin, haala amma jiruun midhaan galaana kanarra fe'uun balaa qaba jedhe. ''Yukireen wayita midhaan nyaataa feetu, dooniiwwan geejjiba uummataaf oolaniif ammoo eegumsa barbaachisaa gochuu qabdi,'' jedhe Putiin. Raashiyaan waliigaltee kana keessaa ba'uu US mormiteetti. US akka jettutti Raashiyaan ''dhiheessii midhaan nyaataatti ulaa cufuun akka meeshaa waraanaatti fayyadamaa jirti.'' Qondaalli imaammata dhimma alaa Gamtaa Awurooppaa Jooseef Booreel, Raashiyaan tarkaanfii kana irra deebitee ilaaluu qabdi jechuun akeekkachiise. Dhiheessii midhaan nyaataa fi xaa'ootti ulaa cufuun addunyaa beelaaf saaxila jechunis yaaddoo qabu ibse.


Jeettiin waraanaa Raashiiyaa mana jireenyaarratti kufee paayilatoota galaafate

Xiyyaarrii waraanaa Raashiyaa kibba Saayibeeriyaatti naannawa manneen jireenyaa irratti kufee caccabuu aanga'oonni naannichaa himan. Xiyyaarri waraanaa Sukhoi Su-30 jedhamu magaalaa Irkutsk keessatti gamoo jireenyaa abbaa darbii lamaa irratti kufuu bulchaan naannichaa kan ta'an Igor Kobzey barreeffama Telegraam isaanii irratti barreessaniin himan. Bulchaan kun akka jedhaniitti, balaa xiyyaaraa qaqqabe kanaa dowwachuf bakka taateen kun itti mudateetti argamaniiru. Akka isaan jedhaniitti, balaliiftoonni xiyyaarichaa lamaanu kan du'an yoo ta'u, jiraattoonni miidhaman kamu akka hin jire dubbatan. Akka Ministeera Haalawwan Balaa Tasaa Raashiyaatti, jeettiichi kan kufee caccabe osoo balaliinsa yaalii taasisaa jiru ture. Waraabbiiwwan viidiyoo miidiyaalee hawaasaa irratti qoodaman akka agarsiisanitti, xiyyaarichi osoo caccabee ibiddi itti hin qabatiin dura kallattiin gara dacheetti balalii'aa akka tureefi samii keessatti aara gurraacha gadhiisaa akka ture agarsiisan. Waraabbiin viidiyoo inni gara biraa ammoo hojjattoonni balaa ibiddaa osoo ibidda dhaamsanii agarsiisa. Koreen qorannoo mootummaa Raashiyaa gama isaatiin seerawwan nageenyaa qilleensaa cabuu ilaalchisuun qorannoo yakkaa gaggeessuu eegalu himeera. Taateen akkanaa kun wayita biyyattii keessatti mudatu guyyoota jahan darban keessatti kun kan lammataati. Wiixata torba darbees, jeettiin waraanaa Sukhoi Su-34 tokko dhiheenya daanagaa Yukireeniitti kaaba magaalaa Yeysk keessatti gamoo appaartaamaatti bu'uudhaan yoo xinnaatee 15 du'anii ture.


Ogeessoonni diroonii Iraan Kirimiyaatti bobbaafaman- US

Iraan waraana Yukireen irratti haala itti dirooniin dhukaafamu gargaaruuf bakka Raashiyaan to'attee Kirimiyaatti oggeessoota diroonii bobbaasuu Waayit Hawuus beeksiise. Lammiileen Iraan leenjiiftootaafi hojjattoota deeggarsa kennaniidha jedha dubbii himaan US. Magaalaan guddoo Yukireen Kiyiv Wiixata diroonii 'Kamikaaz' jedhamuun kan haleellamte yoo ta'u dirooniwwan kunneenis Iraaniin kan hojjataman ta'uutu amanama. UKn dhaabbileefi namoota dhuunfaa diroonnii kana dhiyeessuun itti gaafatamoo ta'an irratti dhorkaa keessee jirti. ''Ogeessoonni looltota Iraan oppireeshiniiwwan kanneeniin Kirimiiyaa keessaa Raashiyaa deeggaraa jiraachuu xinxalleerra,'' jedhan dubbii himaan nageenya biyyaaleessa Waayiiti Hawuus, Joon Kirbii gaazexessitootatti yoo himan. Ogeessonni Iraan lakkoofsaan ''gad-aanaa ta'anitu'' deeggarsa teekiniikaa kennaa jira, Raashiyaan ammoo diroonootaan Yukireenin adamsaa jirti jedhan. ''Amma Tehraan karaa meeshaa waraanaa kanneen namoota nagaa fi bu'uraalee misoomaa namoota nagaa Yukireen keessaa irratti dhiibbaa taasisan dhiyeessuun  kallattiin hirmaataa jirti,'' jedhan Kirby. US'n meeshaalee waraanaa uummata Yukireen irratti dhiheessitu kana ifa baasuuf, dhaabuu fi fuuldura dhaabbachuuf ''kan danda'ameef hunda ni raawwatti'' jedhan. Yukireenis diroonnii nama maleessaa guyyaa Wiixataa ittiin haleellaan raawwatme diroonnii Iraan Shahed-136 ta'u adda baafte. Isaanis diroonii 'kamikaze' jedhamuun beekamu sababii erga haleellaa raawwataniin booda ofumaan barbadaa'aniif. Moggaafni kunis paayilatoota waraanaa Jaappaan kanneen Waraana Addunyaa lammaffaa irratti ergama badii balleessuu raawwataniin booda kan kennameefiidha. Raashiyaan dhiheenya keessa bu'uuraalee misoomaa Yukireen haleeluuf dirooniiwwaniitti fayyadamti. Kanaanis Wiixata torban darbee kaasee buufataalee ibsaa biyyattii harka sadii ta'u barbadeessite jirti. Kanaanis yeroo jalqabaatiif Yukireen keessatti haala fayyadama ibsaa irratti dhorkaan kaa'ameera. Sababii Raashiyaan Yukireen haleeluuf dirooniiwwan Iraan fayyadamteen wal qabatees UKn janaraaloota Iraan sadiifi dhaabbata waraanaa irratti addabii labsiite. Ministirri Dhimma Alaa UK, Jeemsi Kilvariliin kanneen haleellaa Mooskoon raawwattuun bu'aa argataniidha jechuun himatan. Namoota UK irratti xiyyeeffate keessaa tokko hogganaa humna waraana Iraan, Meejar Janaraal Mohaammad Hossein Bagheri akkasumas gorsaa Indastirii aviyeeshiinii Shahed, kan diroonii oomishu kan ta'aniidha. Pirezidantiin Yukireen Volodmiir Zelensikiin Raashiyaan hidhawwan kibba Yukireen irratti dhootuwwan awwalaniiru jechuun himatan.


US dhimma waraana Yuukireen irratti Raashiyaa waliin wal qunnamtii gochaa jiraachuu amante

Gorsaan dhimma nageenyaa US, Jeek Suuliivaan, waraanni Yuukireen akkuma jirutti tahee toorri qunnamtii Waashingitanii fi Moskoo addaan hin cinne jedhan. Niiw Yoorkitti ibsa kennaniin, Obbo Suulivaan Kireemiliin waliin qunnamtii kan taasifnu ‘’fedha Ameerikaa’’ eeguuf jedhan. Garuu qondaalonni ‘’eenyu waliin akka qunnamtii godhan sirriitti adda baafachuuni’’ jedhan. Barruun ‘Wall Street Journal’ ammoo Suulivaan gita isaanii Raashiyaa Nikolaayi Paatiruusheev, gorsaa dhimma imaammata biyya alaa Kireemiliin Yuurii Ushaakoov fa’aa waliin ji’oota darban keessa icciitiin mari’achuu gabaase. Qondaalonni olaanoon kunneen akka barruu kanatti himanitti, waraana Yuukireen keessatti akkamiin balaa nuukileraan dhufu ittisuun akka danda’amu irratti mari’ataniiru. Garuu waraanichi akkamiin dhaabbachuu akka qabu irratti homaa hin mari’anne. Ji’a darbe Suulivaan nukileera kamiyyuu fayyadamuun ‘’miidhaa guddaa Raashiyaa irraan gaha’’ jedhanii ture. Miidiyaa US, NBCtti akka himanitti deebiin Ameerikaa hammam guddaa tahuu akka danda’u qondaalota olaanoo waliin dhuunfaan mari’ataniiru. Dubbii himtuun Mana Maree nageenyaa US, Adiriyaanee Waatsan, namootni waan baay’ee jedhu’’ jechuun dubbii kana barruu Wall Street Journal’f’ osoo hin mirkaneesiin hafan. Dubbii himaan Kireemiliin akkasuma gaazexaaleen biyyoota lixaa ‘’dubbii sobaa hedduu tamsaasu’’ jechuun balaaleffatu. Baayiden Raashiyaa waliin mari’achuuf ammayyuu dhiibbaa gochaa jiru. ‘’biyyi waraana Kanaan miidhamte kamuu Moskoo waliin hariiroo jiru eeguun barbaaddi’’ jedhan. Jimaata darbe Kiyeeviin ture. Carraa pirezidaanti Zeleniskii fi gita koo Andirii Yermaak fi hoggansa waraanaa waliin wal arguun du’aatii fi miidhaa dhaqabe irratti waliin dubbanneerra6’’ jedhan Suulivaan. Dhiyeenya kana ammo raashiyaan naannoolee afur seeraan ala ofitti dabalte eeguuf jecha nuukileera fayyadamuu dandeessi yaaddoon jedhu dabaleera. Yuukireen ammoo seera maarshaalii kan yeroo waraanaa fayyadamuun kaampaanota afur murteessoo tahan to’achuufi. Gariin isaanii lama kaampaanii guddaa annisaa kan injiinii, konkolaatotaa fi tiraanisfoormeroota oomishudha. Dhaabbanni kun kan Viyaacheslaav Bohuuslaav yoo tahu, Raashiyaa deeggara jedhamee shakkamuun to’annoo jala ooleera.


Vilaadmiir Puutin maal yaadaa? Karoorri isaa hoo maali?

Vilaadmir Puutiin maal yaada, maal karoorsaa jira gaaffiileen jedhan ji’oota darbanii fi Raashiyaan osoo Yuukireeniin hin weerariin durayyuu gaafatamaa ture. Pireezdaantiin duraanii US Joorji W Buush yeroo tokko, Vilaadmiir Puutin ija keessa ilaalee “lubbuun isaa maal akka fakkatu arge” jedhee ture. Ta’us amma hariiroon Raashiyaa fi biyyoota lixaa jiru gaarii miti. Kanaaf sammuu hoogganaa Kireemlin kana keessa waan jiru baruun hojii galata hin qabnedha. Ta’us garuu yaaluun barbaachisaadha. Keessumaa yeroo kaan caala amma, erga dhiyeenya Moskoon doorsisa nuukileera taasistee barbaachisaadha. Pirezidaantiin Raashiyaa kun dhibbaa jala jiraachuu isaa irratti shaakkii xiqqaa xiqqaatu jira. Yuukireen keessatti “sochiin waraanaa addaa waraanaa” jedhee inni waamaa ture isaaf gaarii hin taane. Hojiin kun guyyaa muraasa qofa akka turuuf karoorfamee ture. Ta’us garuu amma waraanni kun gara ji’a saddeetii ta’eera, xumurri isaas hin mul’atu. Biyyattiin looltoota isheerra “miidhaan guddaa” akka ga’e amanteetti, torbanoota darban keessatti humni waraanaa Raashiyaa naannoolee Yuukireen keessatti kana dura to’atee ture dhabaa dhufeera. Lakkoofsa loltootaa guddisuuf jecha, ji’a darbe Pirezdaant Puutin, waan kanaan dura hin godhu jedhee ture, gariin bobbaasuu labe. Yeroo kanatti, qoqqobbiiwwaan diinagdee Raashiyaa guddaa midhaa jira. Kanaaf, Puutiin murteen Yukireen weeraruuf taasise dogoggora jedhanii yaaduu laata? Kun waan ta’u miti. “Ilaalchi Puutin  haala waraanicha hunda sochoosa,” jechuun amana abbaan qabeenyaa fi gulaalaan gaazexaa Raashiyaa Nezavisimiya, Konistaantin Remchukoov. “Hoogganaa irree humna nuukileeraadha. Biyyattii keessatti hoogganaa hin morkatamnedha. Amantaa fi ilaalcha cimaa isa maraachu qaba. Kun amma barbaachisummaan dhimma jiraachuudha jedhee amanuu eegaleera. Ofii isaaf qofa miti, eegeree Raashiyaafis.” Yoo waraanni kun dhimma jiraachuu ta’e, injifachuuf Pirezdaant Puutin  hagam deemuuf qophiidha? Ji’oota darban keessa Puutin dabalatee angaa’onni Raashiyaa olaanoon, al-kallattiin hogganaan kun waraana kana keessatti meeshaa nuukileera qophaa’aa isaa ta’uu wantoota mul’isan dubbataniiru. “Hin godha jedhee hin yaadu,” jechuun Pirezdaantiin US Joo Baayden CNN’tti himaniiru. “Ta’us garuu waa’ee isaa haasa’uun isaa itti gaafatamummaa dhabuudha.” Torban kana keessa Raashiyaan haleellaa Yukireen keessatti baay'isuun ishee, yoo xiqqaate Raashiyaan lola Yukireen walinii hammeessuuf kutachuu ishee kan mul’isuu maludha. “Biyyota Lixaa waliin waldhabdee kallattii irraa of qusachaa jira, ta’us garuu yerooma sanatti waldhabdeefis qophaa’aadha,” jedhee amana namni siyaasaa Giriigorii Yavliniskii. “Wanti ani guddaatti sodaadhu waldhabdee nuukileeraadha. Lammaffaan ammoo waraana dhuma hin qabnen sodaadha.” “Waraanni dhuma hin qabne” ammoo galii dhuma hin qabne barbaada. Kana ammoo wanta Raashiyaan qabdu hin fakkaatu. Haleellaan misaa’elaa magaalota Yukireen irratti baayyate, sochii aangoo ofii agarsiisuudha, ta’us garuu kana Raashiyaan yeroo hagamiif tursuu dandeessi? “Haleellaa misayeelaa kunneen guyyootaaf, torbaniif, ji'otaaf itti fufuu dandeessaa? Ogeessooti hedduu misayeloota ga’aa qabna kan jedhu ni shakku,” jedhu Aab Remchukoov. “Dabalataanis, gama humna waraanaanis, mallattoon injifannoo Raashiyaa maal faakkata kan jedhu namni beeku hin jiru. Mallattoon injifannoo maali? Bara 1945 keessa alabaa Barliin keessa fannisuun ture. Amma mallattoon milkaa’inaa maali? Alaabaa Kiyeev ykn Kersoon ykn Karkiiv irra labsuudhaa? Hin beeku. Eenyuyyu hin beeku.” Vilaadmiir Puutin ofiiyyuu yoo beeka ta’e ifa miti. Guraandhala keessa, karoorri Raashiyaa yeroo gabaabaa keessatti waraana yeroo dheera hin turre malee, injifannoon Yukireeniin gara biyyasheetti dabaluu ture. Ta’us garuu Puutiin kutannoo humna waraanaa Yuukireen fi uummatni ishee biyya isaanii ittisuuf qabanii hin hubanne, dabalataan dandeetti humna waraanaa isaa garmalee ol kaasee ilaale. Amma maal yaadaa jira? Karoorri Vilaadmiir Puutin amma bakka qabateeru cimsee itti fufuun waraana dhaabuumoo hanga Yukireeniin guutummaatti to’atutti waraana itti fufuudha? Pirezdaantiin duraanii Raashiyaa Dimiitrii Medveedeev torban kana akka barreessanitti: “Yuukireen akkaata amma keessa jirtutti… itti fufiinsaa fi kallattiin Raashiyaaf yaaddoo taati. Karoorri keenya gara fulduraa guutummatti bulchiina siyaasaa Yuukireen diigudha jedheen amana,” jedhaniiru. Yoo jechi Medveediiv yaada Pirezdaant Puutin kan ibsu ta’e, waraanaa hammaataa fi dhiigni hedduun itti dhangala’u eeguu qabna. Murteen Puutiin Yukireeniiniin weeraruuf murteesse hedduu rifachiiseera. Aab Yaavlinskii garuu kun hin ajaa’ibse. “Puutin gara kallaattii kanaatti adeemaa ture jedheen amana  waggaa waggaatti haala amma keessa jiru ijaaraa tureera,” jedhu. “Rakkoon Raashiyaa sirna keenyadha. Sirna uumame kun nama akka Puutiin uumeera. Sirna kana uumuu keessatti ga’een biyyootii Lixaa gaaffii guddaa keessa seena. “Rakkoon isaa sirni kun hawaasa hin uumne. Namootni gaarii hedduun Raashiyaa keessa jiru. Ta’us garuu hawaasni siviilii hin jiru. Kanaafi Raashiyaan of qabuu kan hin dandeenye.”


Yaa’ii UN Raashiyaan naannolee Yukireen ofitti makachuu balaaleffate irratti Itoophiyaafi Ertiraan Sagalee kennuurraa of qusatan

Yaa’ii Waliigalaa Dhaabbanni Mootummoota Gamtoomanii (UN General Assembly) Raashiyaan kutaawwan bulchiinsa Yukireen afur ofitti makachuu ishee sagalee guddaatiin ittiin balaaleffaterratti Itoophiyaafi Ertiraan sagalee kennuurraa of qusatan. Yaa’ii UN kana irratti biyyoonni Afrikaa sagalee garaa gara hirame dhageessisaniiru. Biyyoonni Afrikaa 26 ta’an murtee ummataa falmsiisaa Raashiyaan naannolee Yukireen afur keessatti gaggeessuun booda ofitti dabalatte mormuun sagalee dhageesisaniiru. Ertiraa dabalatee biyyoonni 19 ammoo sagalee kennuurraa of qusataniiru. Ertiraan kanaan dura yeroo Raashiyaan Yukreeniin weerartu murtee balaaleffannaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii kufaa taasistee turte. Kanneen sagalee kennuurraa of qusatan keessatti biyyoota michoota Raashiyaa ta’an Itoophiyaa, Maalii, Rippabilika Giddu-galeessa Afrikaa, Koongoo, Dimokiraatik Rippabilik, Afrikaa Kibbaa, Sudaan, Yugaandaafi Zimbaabuwee dabalatee biyyoonni biro ni argamu. Biyyoota Afrikaa sagalee kennuurraa of qusatan keessaa sadii Adoolessa darbe dippilomaatiin olaanaa Raashiyaa Sarge Laaviroov hariiroo biyyi isaanii Afrikaa waliin qabdu cimsachuuf jecha warra daawwatanii turanidha. Sargee Laaviroov Itoophiyaa dabalatee, Ijjipt, Dimokiraatik Koongoofi Yugaandaa daawwatanii ture. Ministirri Dhimma Alaa Raashiyaa Sargee Laaviroov yeroo daawwannaa Finfinneetti taasisanii turanitti gatiin nyaataa sadarkaa addunyaatti qaala’uu isaafi rakkoo boba’aa mudateef kan itti gaafataman biyyoota Lixaadha jechuun komataniiru. Laaviroov yeroo Finfinnee daawwatanitti Pirezidant Saahilawarq,akkasumas ministira muummee itti-aanaafi ministira dhimma alaa Obbo Dammaqaa Mokonnon waliin marii taasisanii turan. Ji’a kana keessa ministirri dhimma alaa Yukireen Dimeetiroo Kuleebaa ardittiin deeggars Raashiyaarraa argattu laaffisuuf, akkasumas gaggeessitoonni Yukireeniin akka deeggeraniif amansiisuudhaaf biyyoota Afrikaa gara garaa daawwataniiru. Haleellaan boombii Raashiyaan Yukireen irratti taasiftu jabaataa dhufuu isaa hordofee daawwanaa isaaniis gabaabsuu dirqamaniiru. Burkinaafaasoo, Kaameruuniifi Ikuwaatooriyaal Giinii ammo Yaa’ii Waliigalaa UN kanarratti hin argamne. Murteen Yaa’ii UN kun sagalee deegarsaa biyyoota addunyaa 143 yoo argatu, Chaayinaafi Indiyaan sagalee kennuurraa of qusataniiru. Raashiyaa dabalatee biyyoonni afur ammo murtee kana hin fudhannu jechuun sagalee mormii kennaniiru. Biyyoonni Raashiyaa tumsuun waliin dhaabbatan kunneen Beelaaruus, Kooriyaa Kaabaa, Siiriyaafi Nikaraaguwaadha. Erga Raashiyaan Yukireen weerartee as hanga kana sagaleen mormii guddaa ishee mudachuun kun isa jalqabaati. Torban darbe sirna baayyee ho’aa ta’een Pirezidant Vilaadmiir Puutin kutaawwan bulchiinsaa Yukireen Luhaanisk, Doonesk, Zaapparaazyiyaafi Keerson akka qama Raashiyaa ta’anitti mallatteessuun isa ani yaadatama. Puutin kutaaleen bulchiinsaa kana akka qama Raashiyaa ta’etti kan labse murtee ummataa Yukireeniifi biyyoonni Lixaa fudhatama dhabsiisan gaggeeffameen boodadha. Erga kutaaleen bulchiinsaa kun Raashiyaatiin ofitti fudhatamanii booda haleellaan yoo isaan irratti raawwatame akka bulchiinsa Raashiyaa irratti raawwatameetti waan lakkaa’amuuf hiika siyaasaafi waraanaa bal’aa qaba jedhu xiinxaltoonni. Murteen Yaa’ii UN kanaan dhiyaate ammoo kutaaleen bulchiinsaa kunneen hawaasa idil-addunyaa biratti akka qama Raashiyaa ta’aniitti beekamtii akka hin kennineef kan taasisudha.


Magaalonni Yukireen haleellaa miisaa’eelaa Raashiyaatiin raafamaa jiru

Raashiyaan har’a guutuu magaaloota Yukireen irratti haleellaa miisaa’elaa gurguddaa roobsiteetti. Kunis haaloo haleellaa riqicha Kirmiiyaa kan Sambata darbe raawwatamee akka ta’e himama. Humnootiin qilleensaa Yukireen akka jedhaniitti hanga yoonaatti misaa’eloonni Raashiyaa 83 Yukiren irratti dhukaafamuun, kanneen 43 ta’a immoo fashalaa'aniiru. Guutuu biyyattiitti haleellaa raawwatame kanaan namoonni 10 yoo ajjeeffaman, kanneen 60 ta’an madaa’aniiru jedhe poolisiin. Keessattuu haleellaan magaalaa guddiittii biyyattii Kiyivi irratti qiyyaafate ammoo paarkiiwwaniif daandiiwwan namoonni hojii barbaacha itti fayyadaman ta’u jiraataan tokko dubbateera. Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin haleellaa Sambata riqicha Kirimiiyaa irratti raawwatameef deebii cimaa akka kennan dhaadatanii ture. Gamtaan Awurooppaa haleellaan Raashiyaan namoota nagaa Yukireen irratti raawwatte kun ‘‘gochaa yakka waraanaati’’ kan jedhe yoo ta’u, biyyoonni akka Poolaandi fa’i ammo qoqqobbiin dabalataa Raashiyaa irra akka kaa’amuuf gaafataa jiru. Dureewwan Awurooppaa ammoo deeggarsa Yukireeniif taasisan irra deebiin mirkanneessaniifii jiru. Pirezidaantiin Yukireen Volodmiir Zelensikiin biyyoonni G7 halleellaa Raashiyaan raawwattee kana ilaalchisee walgahii atattamaa akka taasisananiif gaafate. Vilaadmiir Puutiin haleellaa dhohinsaa riqicha Kirimiyaa irratti gaggeeffameef haaloo bahaa akka jiru haasaa Mana Maree Nageenyaa biyyatii irratti Wiixata har’a ganama taasiseen ifa godheera. Pirezidant Puutiin haleellaa miisaa’eelootaafi rookkeetti wal duraa dubaan akka Yukireen irratti raawwatamuuf ajajan. Humnootiin Raashiyaas meeshaalee waraanaa fageenya dheeraatti dhuka’aniin lafarraa, galaanaa fi qilleensarraa gara bu’uuraalee anniisaa, ajaja waraanaa fi dhaabbiilee quunnamtii Yukireen irratti roobsan. Kunis kan raawwatame erga hogganaan Raashiyaa, Yukireen ‘’daangaa Raashiyaa keessatti haleellawwan shororrkeessummaa’’ raawwachu kan itti fuftu yoo ta’e tarkaanfii cimaatu fudhatama jedheen booda ture. Haleellaan riqicha Kirimiyaa kan Raashiyaan of jalatti galchiteen wal quunnamsiisu irratti guyyaa Sambataa raawwatames Puutiiniif salphiina ture. Haaluma walfakkaatunis walitti bu’iinsii caalaa cimuu danda’a yaaddoon jedhu naannichatti babalateera. Hogganaan Beelaaruus, Aleeksaandar Luukaashenkoo looltoonni isaa kan Raashiyaa waliin gara daangaa Yukireeniitti akka bobba’aniif ajajuu dubbate. Waraanni Raashiyaafi Beelaaruus waliitti makamuunis doorsisa Yukireeniif deebii ta’u dubbate. Wayita ammaa yeroo haleellaan qilleensaa jajabaan Yukireen irratti raawwatamaa jiru kanatti Pirezidantiin Raashiyaa duraanii Dimitirii Medvedev ‘‘kan biraas dhufaa jira’’ jechuun akeekkachiisan. Michuu pireezidantii Puutiin kan ta‘an kunis barreeffama miidiyaa hawaasaa irratti maxxansaniin haleellaa ta’aa jiru caalaa raawwatamu akka maluu eeraniiru. ‘‘Kaayyoon tarkaanfiiwwan keenya gara fuulduraa buulchinsa mootummaa Yukireen keessaa gutummaatti barbadeessuu ta’u qabaatas’’ jedhan.


Ameerikaa waliin kallattiin wal waraanuutti ce’uu akka maltu Raashiyaan akeekkachiifte

Ameerikaan Yuukireen deeggaruuf murteessuun ''carraa biyyoonni lixaa kallattiin Raashiyaa wajjin wal waraanuu'' akka dabalu Raashiyaan akeekkachiifte. Ameerikaatti Ambaasaaddarri Raashiyaa Antoolii Antonoov, deeggarsi meeshaalee waraanaa kun’’ yaaddoo atattamaa’’ Moskootti uumeera jedhan. Ameerikaammoo biyya ‘’waraana kanatti hirmaachaa jirtu’’ jedhanii ibsan. Ameerikaan deeggarsa waraanaa Doolara Ameerikaa miliyoona 600 fi miliyoona 25 Yuukireeniif akka kennitu tibbana beeksisteetti. Meeshaaleen waraanaa ammayyaa Ameerikaan Yuukireen gargaaartu weerartoota Raashiyaarratti injifannoo akka argatan gargaare jira. Humnoonni Yuukireen torban muraasa asitti Kaaba Bahaa fi Kibba biyyattii deebisanii to’atan. Ameerikaan meeshaa ammayyawaa rokkettii hedduun haleellaa raawwachuuf gargaaru ‘Himars multiple rocket systems’ afur dabalatee, meeshaalee biroo Yuukiren gargaartetti. Pirezedantiin Raashiyaa Guraandhala keessa erga Yuukireen weeraranii asitti  Ameerikaan Doolara biliyoona 17tti dhiyaatu Kiyeev gargaarte. Ameerikaatti Ambaasaaddarri Raashiyaa Antoolii Antonoov Kamisa akka beeksisanitti, Ameerikaan meeshaalee waraanaa gurguddoo dhiyeessuu isheef jecha ‘’waraanatti hirmaachaa jirti,’’ jedhan. Antonoov akka jedhanitti ‘’dhiiga dhangalaasuun akka dheeratu fi miidhamni haaraan akka qaqqabu taasisa jirti’’ jedhanii himata. ‘’Waashinteen gocha dubbii barbaachaa balaa caalu fidurra of qusachuu qabdi,’’ jedhanii gaafatan Ameerikaatti Ambaasaaddarri Raashiyaa. Raashiyaan dirreewwan waraanaa Yuukireenitti torbanoota as aanaa erga injifatamtee booda waan qabnu hundumaan ofirraa ittisna jette- hanga boombii niwukiralaraa gargaaramna jechuutti dorsiisan. Mooskoon garuu kutaalee Yuukireen afur dhuunfachuuf tattaaffii taasiftu iti fufteetti. Raashiyaan Dooneski, Luhaaniski ,Kersoon fi Zaporiizhiyaa dhuunfachuutti tattaaffiirra jirti. Taatullee, naannoole kanaa keessaa tokkooyyuu guutummaatti to’achuu hin dandeenye. Lolotoonni Yuukireen immoo guyyoota muraasan asitti Kersoon qabaachaa jiru. Ameerikaatti Ambaasaaddarri Raashiyaa akeekkachiisa kan kennan Pirezedantiin Ameerikaa Joo Baayidenii fi Pirezedantii Ittaantuu Kaamalaa Haariis wajjiin tumsa waraanaa Yukireeniif kennamurratti Pirezedantii biyyattii Voloodimiir Zeleniskii waliin mariyachuu hordofeeti. Masaraan Waayit Haawus kutaalee Raashiyaan humnaan Yuukireenirra fudhadheera jettuuf ‘’tasumaa beekamtii hin kenninu,’’ jedheera.


‘Raashiyaan boombii niwukilaraatiin Yuukireen haleeluuf ka’uu waanti akeeku hin jiru’

Raashiyaan waraana Yuukireenitti, banterratti boombii niwukilaraa gargaaramuuf ka’uu waanti akeeku hin jiru jedhan Hogganaan Ejensii Basaasaa, Nageenyaa fi saayibarii Ingilizii (GCHQ). Jeramii Fileemingi  qondaaltoonni Ameerikaa fi biyyoota Lixaa tibbana akkuma ibsanitti, Raashiyaan boombii niwukilaraa gargaaramuuf ka’uu ammatti waanti akeeku hin jiru. Fileemingi, waa’ee boombii niwukilaaraa gargaamuu haasa’uun ‘’waan hamtuudha,’’ jedhan. ‘’Raashiyaan boombii niwukilaaraa gargaaramuuf yoo karoorsite '’akeektuuwwan jiran’’ Ejensiin basaasaa, nageenyaa fi saayibarii Ingilizii ni arga jedhan Fileemingi. ‘’Waa’een boombii niwukilaaraa garmalee hamaadha, waa’ee isaa yeroo haasofnu of eeggachuu qabna,’’ jedhan. ‘’Puutin balaa waraanichi hammaachu qabutti yaadda’uusaa shakkii hin qabu’’ jedhan. Itti dabaluun Aab Puutin waraanicha  boombii niwukilaaraatiin hammeessuurra hin geenye jedhan. Hogganaan Ejensii basaasaa, nageenyaa fi saayibarii Ingilizii kan kan himan Kibxata Yuukireen humnoota Raashiyaa ‘’dadhaban deebistee haleelaa jiraachuu wayita dubbachuu jiranittidha. Fileemingi murteen Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin murteessan sirrii akka hin taane mirkaneessa jechuuf jiru. Fileemingi haasaa waggaa dhimma nageenyaa ‘Royal United Services Institute’ jedhamurratti dhageessiisuuf jiraniirratti ‘’ajajoonni Raashiyaa  fi nutis beekna,  dhiyeessiin meeshaalee waraanaa isaanii dhumaa jiraachuu quba qabna,’’ jedhan. Siir Fileeming sagantaa raadiyoorratti akka himanitti, waraana Raashiyaa  hanqinni meeshaalee waraanaa mudachaa jira. Taatullee haleellaan misaayilaa Wixata darbe kana kutaalee Yuukireen irratti qiyyaafate  Raashiyaan ammayyuu ''balaa qaqqabsiisuu akka dandeessuu agarsiisa'' jedhan Fileeming. Itti dabaluun Fileeming meeshaaleen waraanaa Raashiyaa ammayyuu  boombii tufuu ittuma fufu,'' jedhan. Daarektarrii Ejensii basaasaa, nageenyaa fi saayibarii Ingilizii  gatii Raashiyaa waraana Yuukireenirratti baaste himuuf jiru- Lubbuu namaa darbee fi meeshaalee mancha'ee kaasuuf jiru. Siir Fileeming akka himanitti uummannii Raashiyaa balaaPuutin waraana filachuu isaa hordofee dhalate amma hubachuu jalqabaniiru  jedhan. Fileeming akkas jedhan:''uummanni Raashiyaa akka Puutin haalota akkaata sirrii hin taaneen hubatan amma argaa jiru,'' jedhan.


Hoogganaan Chichiniyaa ijoolleesaa daa'imman Raashiyaa tumsuuf adda waraanaatti erguuf dhaadate

Hoogganaan Chiichiiniyaa Raamzaan Kaadyrooy, ijoollee isaa dhiiraa kan waggaa 14, 15 fi 16 adda waraanaaatti erguun Raashiyaadhaaf tumsuuf qophii ta'uu dhaadate. Michuu Putiin cimaa kan ta'e Raamzaan Kaadyrooy karaa miidiyaa hawaasaa isaarratti abbaan tokkoo ijoolleensaa maatiisaanii, ummata isaanii fi biyya abbaa saanii attamiin eeguu akka qaban barsiisuu qabaata jedhan. Raashiyaan daa'immanii umuriinsaanii waggaa 18 gadii akka waraanaaf hin hiriirsinee waliigalte Mootummoota Gamtoomanii mallatteessite jirti. Kana malee Manni Murtii Yakka Idil-addunyaa daa'imman umuriin saanii waggaa 15 gadi ta'an kallattiin adda waraanaarratti hirmaachisuun akka yakka waraanaatti lakkaa'a. Garuu Raashiyaan kana hin fudhattu. Hoogganaan Chichiniyaa kun garuu barreeffama dheeraa Teeleegiraamii irratti barreessaniin, ijoolleensaa ganaa umuriin daa'imummaatiin shaakala waraanaa taasisaa guddachuu himuun, yeroo dirree waraanaarratti qoraman qaqqabeera jedhan. Barreeffamni hoogganaa Chichiniyaa kunis waraabbii viidiyoo wayita ijoolleen isaa osoo dirree leenjiitti rasaasa dhukaasan agarsiisuun kan dabaalameedha. Humnootiin Chichiniyaa Yukireen keessatti yeroo baayyee viidiyoowwan miidiyaalee hawaasaa irratti maxxansuun alatti waraana kallattii adda waraanaa keessatti akka hin hirmaannee itti qoofamaa jira. Raamzaan  bara 2007tti erga pirezidaanti Putiiniin mudameen as kibba Raashiyaa bulchaa tureera. Humnootiin Chichiniyaa erga waraanni Raashiyaa-Yukireen eegalee kaasee Mooskoof tumsuun waraana keessatti himaachaa kan turan yoo ta'u, Raamzaan meeshaalee nikulaaraa dabalatee Raashiyaan Yukireen irratti tarkaanfii cimaa akka fudhatuuf watiwaataa ture. Hoogganaan Chichiniyaa kunis yaada kana kan keennan erga magaaloota murteessoo Yukireen looltoonni Raashiyaa qabatanii turan gadhiisuun booddeetti deebii'uun erga dhagahameen booda ture. Loltoonni Yukireen magaalaa Laayimaan kan bulchiinsa Donesikiitti argamtu to'achuunsaanii naannoolee waraana Raashiyaatiin to'atamanii jiran kaan gadhiisiisuuf murteessaa akka ta'e ibsama. Magaalaa tunis jidduugala loojestikii waraana Raashiyaa ta'un tajaajilaa akka turte himama. Torban darbe Raashiyaan rifarandamiin gageessaa jechuun bulchiinsoota Dooneski, Luhaansik, Zaapoorishiyaa fi Keeresoon of jala galchuun beeksiisuun ishee ni yaadatama. Yukireeniifi biyyoonni lixaa kaan murtee ummataa jedhame kanaan kan sobaati jechuun kufisaniiru.


Vilaadmiir Putiin gitasaanii Tarkii Erdoowaan waliin mari’atan

Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiinii fi gitni isaanii Tarkii Resiib Taayiip Erdoowaan, walgahii Kaazaakistaaniitti gaggeeffamaa jiruu maddiitti wal arguun marii taasisan. Dhimmoota hoggantoonni lameen marii isaanii keessatti kaasan keessaa tokko dhimma dhiyeessiin boba’aa Raashiyaa haala Awurooppaa ittiin gahuu fi karaa oomisha midhaanii ittiin gabaa addunyaa gahuun danda’amu kanneen eeraman keessaayi. Kana dura dureewwan kunneen lamaan wayita wal arganiitti Tarkiin biyyoota wal waraanaa jira Raashiyaa fi Yukireen gara araaraatti fiduuf gaaffii dhiyeessuu akka dandeessu aanga’aan Mooskoo eeree ture. Kana duras erga Raashiyaan Yukireen irratti weerara raawwatteen booda biyyoota lamaan mariitti fiduuf Tarkiin yaaliin taasifte osoo bu’aa hin argamsiisiin hafuun ni yaadatama. Haata’u malee, Kiiyeevis ta’e Mooskoo waliin waliitti dhufeenya gaarii jedhamu kan qabdu Ankaaraan, dooniiwwan sababii waraanaatiin socho’u dadhabuun buufatarra dhaabbatan akka socho’aniif biyyoota lamaan waliigachite jirti. Adooleessa darbe keessaa erga Tarkiin biyyoota lamaan mariisfteen booda dooniiwwan miidhaan fe’an karaa Galaana Gurraachaatiin qaxxaamuruun buufataalee Yukireen irraa socha’u danda’aniiru. Miseensa Nato kan Taate Tarkiin, qoqqophaa waraanicha hordofuun biyyoonni lixaa Raashiyaa irra kaa’an mormuun, biyya biyyoota wal waraanan mariisiisuuf fudhatama qabdu taasifamuun ilaalamti. Pirezidanti Putiin Erdoowaan waliin Kaazaakistaaniitti yeroo wal argan, biyyisaanii boba’aa biyyoota Awurooppaatiif ergitu Tarkii jidduugala dhiyeesichaa mummee godhachuuf yaadaa akka qabdu ibsan. Puutiin Raashiyaan gaazii gara Awurooppaatti dabarsuuf Tarkiin hulaa dabarsaa sirriidha jechuun dubbachusaatu gabaafame. Raashiyaan erga Yukireen irratti weerara raawwatteen booda, sararri Nord Stream jedhamuun beekamuuf hanga Jarmaniitti diriirfame, dhohiinsa itti yaadamee galaana Baaltiik jalatti raawwatame jedhameen gutummaatti tajaajila kennaa hin jiru. Pirezidantiin Tarkii Reesib Taayiip Erdoowaan gama isaaanitiin, waliigalteen jaarsummaa isaaniitiin Raashiyaafi Yukireen miidhaan akka darbuuf taasifame akka dheereefamun barbaada jedhan. Biyyoonni lamaan doonniiwwan midhaan fe’an buufataalee Yukireen irraa gara gabaa addunyaatti akka socha’aniif waliigalteen irra gahame kan torbanoota afuriin booda dhaabbatudha. Haata’u malee, biyyoonni lamaan kan hayyaman yoo ta’e waliigaltichi dheerreeffamu danda’a. Ediwaard biyyi isaaniifi Raashiyaan, oomisha qonnaa mooskoo fi midhaan dheedhii biyyoota guddinarratti argaman kamiittuu haa ergamu jechuun murteessuu ni danda’u jedhan. Puutiin gama isaanitiin biyyoonni miidhaan Yukireen fudhatan waliigalte irra akka gahaniif kan dandeessisan pirezidantii Tarkiif galata galchuu qabu jechuun dhagahameera.


Zelenskiin 'dambalii shororkeessuu haaraan' booda Raashiyaarratti qoqqobbii dabalataa gaafatan

Pirezidantiin Yukireen Volodmiir Zelenskiin 'dambalii shororkeessuu haaraa' Wiixata biyyattii irratti banameen booda biyyoonni Raashiyaa irra qoqqobbii dabalataa akka kaa'aniif gaafatan. Haleellaa miisaa'elaa Raashiyaan guutummaa Yukireenitti raawwatteen yoo xinnaate namoonni 19 ajjeeffamanii, hedduun madaa'aniiru. Haleellaawwan kunneenis haala bayyanannaa keenya ''xiqqoo harkiifachisa'' ta'a jedheeras. Haleellaa dabalataa Kibxata gaggeeffame hordofunis, Zelenskiin biyyoonni Lixaa dhiibbaa siyaasaa Raashiyaarratti gochuun akka biyyasaa deeggaraniif gaafatan. Waammichi kun marii atattamaa biyyoota garee G7 karaa viidiyootiin Kibxata gaggeeffatan hordofuun kan dhiyaatedha. Gareen biyyoota akka Kaanaadaa, Firaans, Xaaliyaan Jaappaan, UK fi Ameerikaa kan hammate yoo ta'u, isaanis deeggarsa maallaqaa, namoomaa, waraanaa, dippilomaasiifi deeggarsa seeraa gochuufi akka itti fufan waadaa galaniifiiru. Kunis hanga ''yeroo fudhatuutti kan taasifamudha.'' Zelenskiin gama isaatiin, ''dambalii haleellaa shororkeessuu akkasiitiif tarkaanfii deebii dambalii haaraatu Raashiyaarra kaa'amu qabbaata, qoqqobbaa haaraa, dhiibaa siyaasaa bifa haaraa fi deeggarsa haaraatu Yukireeniif ta'uu qabataata,'' jedhan. ''Biyyi shororkeessituun gocha dambalii shororkeessuutiin waan argadha jettee yaaduu irraa dhorkamuu qabdi.'' Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin haleellichis haaloo bahuu dhohiinsa riqicha murteessaa Raashiyaafi Kirimiyaa walitti hidhu irratti guyyaa Sambataa raawwateef jedheerra. Biyyoonni Lixaa fi michoonni daldaloota Raashiyaa fi Puutin irra yeroo Yukireen weeraree jalqabee duraanuu qoqqobbii hedduu kaa'aniiru. Kunis baankiiwwan Raashiyaa gurguddoo sirna ergaa faayinaansii idil-addunyaa Swift irraa haquufi namoota daldalaa fi dhunfaa Raashiyaa 1,000 irra dhorkaa ka'uu dabalata. Ameerikaan ammoo zayitaa fi gaazii Raashiyaarraa galchuu dhaabde. Garuu ammoo Gamtaan Awurooppaa waan fedhii boba'aa isaanii parsantaan 40 Raashiyaarraa ta'eef kana gochuuf ni maman. Haleellaan miisaa'elaa Wiixata Yukireen irratti Raashiyaan raawwatames erga waraanichi eegalamee as kun isa cimaadha jedhameera. Baatiiwwan muraasaa asi magaalaa guddoo biyyattii Kiyiv irratti haala kanan xiyyeeffatamee hin beekamu ture.


'Lubbuun nan baha jedhee gonkumaa yaadee hin beeku' - Loltuu Yukireen

Loltoonni Yukireen magaalaa buufata doonii Maaripool buufata oomisha sibiilaa Azoovistaal keessatti erga torbaniif marfamanii  booda harka kennatan, haala qabinsaa hamaa keessa turuusaanii loltuun gadhifame tokko BBC'tti himate. Loltuun Yukireen Lt. Iliyaa Samoyilenkoo guyyoota 120 ta'aniif qofaatti hidhamuu BBCtti himuun, gara Yuukireenitti nan deebi’a jedhee yaadee hin beeku ture jedhe. Erga loltoota Raashiyaatiin qabameen boodas, harka nam-tolchee isaaf kaa’ameef jalaa fudhachuu hime. Loltuun Reejimentii Azoov ji’a darbe biyyoonni lameen yeroo loltoota booji’aman wal jijjiiraman innis keessa gadhiifame. Lt. Saamooyileenkoon umuriin isaa ganna 28 yoo tahu, bara 2018 ergama waraanaa Yukireen garee foxxoquu barbaadan Raashiyaan deegaraman Donbaas keessaa waraanuu dhaqee meeshaan waraanaa harkatti dhohuun ija isaa mirgaa fi irree isaa bitaa dhabe. Akkuma Yukireenitti deebi’een waanti jalqaba bitate paakkeettii sigaaraa yoo tahu,’’lubbuun jiraachuu isaa akka itti dhagahamuuf’’ akka kana godhe hime. ''Fuula namoota na arguuf na eegaa turan irraa imaimmaan gammachuu fi kolfa isaanii arguun hedduu na gammachiise.’’ Gaaffifi deebii loltuun adda waraanaa Azoov kun miidiyaa idila-adunyaa jalqabaa waliin taasise irratti waayillan isaa Raashiyaan boojite qofaatti hidhamanii akka jiran himuun qorichaafi nayaata gahaa argataa akka hin jirres eere. ''Waanuma baratame tahaa jira,’’ jechuun Saamoyileenkoon Kiyeev bakka bayaannachaa jirutti natti hime. ‘’Waanti baratame loltootni Raashiyaan boojite humna waraanaa Raashiyaatiin dararamaa jiru.’’ Raashiyaan loltoota bojite dararaa jiraachuu haaltus Yukireen ammoo loltootni bakka qabamanii jiranitti dararaa hamaaf saaxilamaniiru jetti. Lt Samoyileenkoo fi loltootni biro dhibbaan lakkaa’aman buufa oomisha sibiilaa Azoovistaal keessa osoo jiranii loltoota Raashiyaan marfamanii boolla lafa jala ture keessa turan. Yeroo sana Raashiyaan buufaticha irratti haleellaa boombii hamaa gaggeessaa turte. Hamma ajajni komaanderoota ykn ajajoota waraanaa olaanoo Yuukireen irraa dhufutti harka hin laatnu jechuun turan. Waraana bara kana biyyoota lamaan gidduutti gaggeeffame keessaa mancaatii guddaa kan geesisee fi baay’ee hamaa ture kan magaala buufata doonii Maaripuulitti gaggeeffame kanadha. Garuu yeroo loltootni Yuukireen marfaman harka kennatan waraanichi xumurame. Loltootni kunneen yeroo magaalicha gadhiisanii bahan waan qaban muraasa baatanii ture, baay’ee waan dadhaban fakkaatu, madaan isaanii fagootti mul’ata ture. Kaan kiraanchiidhaan deemaa turan. Kaan ammoo baasiidhaan gara bakkeewan Raashiyaan to‘atteetti geeffaman. Jalqaba baasiidhaan Oleenivkaa bakka jedhamu, mana hidhaa naannoo Dooneeski jirutti geeffaman. Mana hidhicha hidhattoota Dooneskiin Yuukireen irraa foxxoqsuu barbaadanii fi Raashiyaa irraa deeggarsa qabantu to’ateera jedhe Samooyileenkoon. Guyyoota booda Saamyileenkoo fi loltootni kaan irra caalaan isaa hoggantoota Azoov turan bakka hin beekamne Raashiyaa keessatti geeffamuu dubbate. Achitti qofaatti hidhamee ture. Achi keessatti ispoortii kan akka Puush aappii fi kaan hojjechuun xiinsammuu isaa cimsaa akka ture hima. Guyyootas sammuudhuma isaan lakkaa’aa ture malee baruu rakkisaa ture. ''Anarra miidhaan qama hin geenye. Is anamootni kaan itti dararaman irraas fagoo ture,’’ jedhe. Namootni kaan bakka biraatti geeffaman ‘’dararaa hamtuu’’ keessa turan. Inumaa ‘’torbanirraa torbanitti ittuu hammaataa ture’’ edhe. Loltootni ji’a darbe gadhiifaman bishaan baay’ee xiqqaa argataa akka turan isatti himaniiru. Kaan hir’ina nyaataaf saaxilamniiru jedhe. Ji’a Waxabajjii keessa buufatni Olenvkaa boombiidhaan haleelame. Loltootni Yuukireen boji’amanii turan hedduun dhuman. Raashiyaan garuu haleellicha kan raawwate Yuukireeni jette. Yuukireen ammo dubbii sobaati, Raashiyaan raga loltootni dararamuu balleessuuf jecha haleellicha isaan irratti raawwatte jedhe. Samooyileenkoon Raashiyaan seera waraanaaf dhimma hin qaban jedhe. '‘Waa’ee waliigaltee Jeneev dhimmatti hin qaban. Lubbuu namaaf dhimma hin qaban,’’ jedhe. '‘Gaffiif deebii kana warri Raashiyaas ni ilaalu. Fuulli keenya gammadee yoo argan ittuu ni maraatu,’ jedhe. Yuukireen keessatti loltootni mallattoo diddaa Raashiyaa irratti gaggeeffamuu tahuun ilaalamu. Ji’a darbe ture Yuukireen loltoota Raashiyaa 55 gadhisuun Raashiyaan ammo loltoota Yuukireen 215 kan gadhiisteef. Pirezidaanti Zeleniskiin akka injifannoo guddaatti yoo ibsan haala akkamiin akka wlaiigaltee irra gahan ammayyuu icciitiidha. Raashiyaan dirree waraanaatti mo’amaa jirti. Haa tahu malee, Lt .Samooyileenkoof ammayyuu gammachuun isaa guutuu miti. Jaallan qabsoo isaa harka Raashiyaatti hafan ‘’ammayyuu loltoota Raashiyaan dararamaa jiru,’ jedhe. Samooyileenkoon amma maatii isaa waliin magaala Kiyeev jiraata. Gorsi xiinsammuu kennamaaf jira. Harkin am-tolchee haaraan bitaameefii haga dhufutti eegaa jira. ‘’Gara dirree waraanaatti deebi’uu qabna,’’ jedhe.


Yaa’iin UN Raashiyaan naannolee Yukireen humnaan ofitti makachuu yaaluu balaaleffate

Yaa’iin Waliigalaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii (UN General Assembly) Raashiyaan naannolee Yukireen afur ofitti makkachuuf yaaluu ishee sagalee guddaadhaan balaaleffate. Yaa’iin UN kun sagalee biyyoota 143 kan deeggarame yoo ta’u, Chaayinaafi Idiyaa dabalatee biyyoonni 35 ammoo mormuunis deeggaruunis sagalee kennuurra of qusatan. Raashiyaa dabalatee biyyoonni afur ammoo murtii kana mormuun sagalee kennaniiru. Murtee kana mormuun Raashiyaa waliin kan dhaabbatan Beelaaruus, Kooriyaa Kaabaa, Siiriyaa fi Nikaraaguwaadha. Erga Raashiyaan Yukireen weerartee as hanga kana sagalee mormii guddaa ishee mudachuun kun isa jalqabaati. Torban darbe sirna baayyee ho’aa ta’een Pirezidant Vilaadmiir Puutin kutaawwan bulchiinsaa Yukireen Luhaanisk, Doonesk, Zaapparaazyiyaafi Keerson akka qama Raashiyaa ta’anitti mallatteessuun isa ani yaadatama. Puutin kutaaleen bulchiinsaa kana akka qama Raashiyaa ta’etti kan labse murtee ummataa Yukireeniifi biyyoonni Lixaa fudhatama dhabsiisan gaggeeffameen boodadha. Erga kutaaleen bulchiinsaa kun Raashiyaatiin ofitti fudhatamanii booda haleellaan yoo isaan irratti raawwatame akka bulchiinsa Raashiyaa irratti raawwatameetti waan lakkaa’amuuf hiika siyaasaafi waraanaa bal’aa qaba jedhu xiinxaltoonni. Murteen Yaa’ii UN kanaan dhiyaate ammoo kutaaleen bulchiinsaa kunneen hawaasa idil-addunyaa biratti akka qama Raashiyaa ta’aniitti beekamtii akka hin kennineef kan taasisudha. Pirezidantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskiin murtee Yaa’ii UN kana dinqisiifatanii biyyoota deeggaruun sagalee kennaniif galata dhiyeessaniiru. “Yukireen lafa ishee taakkuun tokko osoo hin hafiin ni deebifatti,” jechuunis fuula Tiwiitara isaaniirratti barreessaniiru Pirezidant Zeleniskiin. Pirezidantiin US Joo Baayidan gama isaaniitiin, murtee Yaa’iin UN kun dabarse Mooskootiif ergaa ifa ta’e dabarsa jedhan. “Murtee Raashiyaan akkasumaan lafaa kaatee bulchiinsawwan wallaba ta’an maappii addunyaa irraa haquu akka hin dandeenye agarsiisedha,” jedhan Joo Baayida. UNtti Ambaasaaddarri UK Barbaaraa Wudwaard, “Raashiyaan dirree waraanaa irrattis, Yaa’ii UN irrattis mo’amteetti,” jedhan. “Raashiyaan yeroo kamirrayyu caalaa hawaasa idil-addunyaa irraa adda bahaa jirti. Haata’u malee, Raashiyaan waraanicha dhaabuu kan barbaaddu yoo ta’e yeroon isaa ammadha jedhan Ambaasaaddar Barbaraan. Yaa’iin Waliigalaa UN kun Raashiyaan naannolee Yukireen afran ofitti makachuu hordofee murtee Manni Maree Nageenyaa UN dabarsuuf ture mirga ishee sagalee sagaleetiin kuffiisuu qabdu fayyadamuun erga kufaa taasisteen booda kan waamamedha. Raashiyaan Mana Maree Nageenyaa UN keessatti mirga sagaleetiin sagalee kuffiisuu qabdu akka irraa fudhatamuuf gaaffiiwwan ka’aa jiru. Raashiyaatti dabalataan Firaans, Chaayinaa, Ameerikaafi UK biyyoota mirga addaa kana Mana Maree Nageenyaa UN keessatti qabanidha.


Puutin seera kutaalee Yuukireen dhuunfachuuf isaan gargaaru mallatteessan

Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin sanadoota naannoolee Yuukireen afur dhuunfachuuf isaan gargaaru  isa xumuraa mallattessan. Taatullee waraannii Raashiyaa Yuukireenitti inijifatamaa jira. Sanadni sun kutaaleen Yuukireen Luhaniskii, Dooneski, Zaporiziyaa fi Kersoon Federeeshinii Raashiyaatti simatamaniiru jedha. Haata’u malee, naannoolee Luhaaniski fi Keerson jedhamanitti Yuukireen mandaroota dabalataan Raashiyaa harkaa fudhataa jirti. Aab Puutin labsii  Raashiyaan buufata niwukilaraa Zaporiziyaa qabachuuf baaste seera deeggaru mallatteessaniru. Jimaata darbe Puutin Kiremlinitti sagantaa qopheessuun hoggantoota naannolee afranii kan Raashiyaan muudde waliin mallatteessan. Tarkaanfiin kun kan fudhatame hireen ofiin murteeffannaa gaggeessuun yoo ta’u, biyyoonni lixaa fudhatama dhabsiisan. Humnoonni Yuukireen Kibbaa fi Baha biyyattii keessatti lafasaanii Raashiyaarraa deeebisanii fudhachuutti milka’aa jiru. Bulchaan Yukireen kutaa Luhaaniski Serhiyi Hayidaayi  Roobii kaleessaa BBCtti akka himetti, mandarri naannichatti argaman jaha humnooota Yuukireenitu irra deebiin qabate. Pirezedantiin Yuukireen Voloodmiir Zeleniskiin gara boodaarra mandarri sadii biroo Kersoonitti humnoota Yuukireeniin bililisoomaniiru jedhan. Kun otoo haala kanaa jiru, magaalaa Kibba Yuukireenitti argamtu Zaporiziyaa keessatti Kamisa barii jala dhukaasa hedduun dhaga’amaa turuu Yuukireen beeksisfteetti. Bulchaan naannichaa akka himanitti, rokkeettiiwwan gamoowwan mana jireenyaarratti qiyyaafatan badii guddaa qaqqabsiisaniiru. Lubbu-baraartonni reeffa namoota miidhamanii gamoowwan diigaman jalaa baasaa jiru jedhan. BBC’n dhimma kana qaama walabaarra hin mirkaneeffanne. Dubbi himaan Kiremliin Dimitirii Peeskoov, Raashiyaan lafa humnoonni Yuukireen deebisanii to’atan kamiyyuu deebisnee fudhanna jedhan. ‘’Kanarratti waan walfalmisiisa ta’e hin jiru, naannoleen kun bara baraaf kutaalee Raashiyaa ta’u, deebisne qabanna,’’ jedhan. Guyyaa barsiisota irratti Puutin haasaa wayita taasisan’’ tasgabbiin karaa tasgabba’een akka Raashiyaatti dabalamaan nan taasisa jedhan. Raashiyaan humnoota eeggataa gurmeessuu kan itti fute yoo ta’u, ji’a darbe namoonni tajaajila dirqaman kennan qaban xumuran 300,000 ta’an deebistee waamte.


Addunyaan doorsisa nikulara Raashiyaa dhaabsisuuf amma ka'uu qaba- Zeleniskii

Pirezidantiin Yukireen Volodimiir Zeleniskii qondaaltonni Raashiyaa ''hawaasa isaanii waraanni yoo jiraateef meeshaa waraanaa qopheessuu'' eegalanii jiru jedhan. Haata'u malee ammoo Raashiyaan itti fayyadamuu ishee hin amanu jedhe. Pirezidanti Zelensikiin gaaffii fi deebii BBC waliin taasiseen, Raashiyaan ammaan tana waraana nikularaa haaraaf qophaa'aa waan jirtuuf addunyaan kana dhaabsisuuf amma tarkaanfii fudhachuu qaba jedhan. Innis haleellaa osoo hintaanee qoqqobbaa eeruun ''mala ittisaa fudhachuutu barbaachisa,'' jedhe. Torbanoota dhihoon asitti waraanni Yukireen haleellaa ofirraa qolachuu gaggeesseen eddoowwan loltoota Raashiyaatiin yeroo dheeraaf to'atamanii turan hunda deebisanii qabachaa jiru. Eddoowwan kanneen Raashiyaanis dhiistee bahuuf dirqamtee jirti. Yukireen kanas deebii gochaa pirezidantii Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin bulchiinsoota Yukireen afur of jalatti deebisuuf taasiseeti jedhu. Gochaan bulchiinsota kanneen of jala galachu Raashiyaa akka seeraan alatti ilaalamees akka waraana baatii torbaaf gaggeeffame keessatti wal dhabde hin cimsineef sodaatameera. Pirezidanti Puutiinii fi qondaaltoonni Raashiyaa angafoonni kaan niikulaara xixiqqaa, meeshaalee waraanaa taakitikaalii (tarsimoowaa)n  eddoowwan kanneen ittisuuf faayidaarra oolfamu akka danda'amu yaada kennan. Haata'u malee qondaaltoonni biyyoota Lixaa Mooskoon meeshaa waraanaa nikulaaraatti fayyadamuuf qophii taasisuuf ragaan hin jiru jedhan. Pirezidaanti Zelensikiin gaaffiifi deebii Afaan Inglizitiin waajjira isaa Kiyiiv keessatti BBC waliin taasiseen, ''hawaasa isaanii qopheessuu eegalaniiru. Kun ammoo baayyee balaafamaadha. ''Itti fayyadamuuf qophaa'o miti. Garuu waa'ee isaa haasa'u eegalaniiru. Itti haa fayyadamanii ykn haa dhiisanii hin beekan. Anaaf waa'ee isaa haasa'un mataansaa balaa qaba'' jedheera. Karaa turjumaanaatiin, Yukireen keessatti: ''Namoonni Raashiyaa aangoorra jiran jireenya jaalatu. Kanaaf yoon yaadu balaan meeshaa waraanaa nikulaaraatti fayyadamu waan salphaa akka oggeessoonni jedhan qofaa miti. ''Isaanis sababii tokkicha itti fayyadamnaan duubatti deebiisuun akka hin danda'amne hubataniifu, seenaa biyya saanii qofaa osoo hin taane, isaanumti akka dhuunfaatti miidhamu malu'' jedhe. Haata'u malee, qophii karaa intarneetiin Kamisa ture irratti Raashiyaa irratti haleellaan akka raawwatamu waamicha taasisuuf haaluun, dubbii Yukireenootaa dogongoraan hubatame jedheera. Gaaffiifi deebiin kunis kan gaggeeffamee erga pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan Raashiyaan dorsiisoon meeshaa waaraanaa nikulaaraan fayyadamaa addunyaa yeroo kamu caalaa erga bara haleellaa Misaa'eelii Kubaa bara Waraana Holoolaa sana caalaa ''Badiitti'' (Armageddon)tti dhiyeessaa jirti jedhaniin sa'aatiiwwaniin booda ture. Pirezidanti Zelensikiin amma tarkaanfii fudhachuun barbaachisaadha. Sababiinsaas doorsisoon Raashiyaa kunis ''pilaanetii guutuuf balaadha'' jedhan. Mooskoon dhaabbata anniisaa niikulaara Awurooppaa guddicha Zaaporizhizhiyaa keessaa to'achuun beeksiifte jirti. Kanas Puutiin gara qabeenyaa Raashiyaatti geedaruuf yaalii taasisaa jira. Loltoonni Raashiyaa gara 500 ta'an dhaabbaticha keessa jiru, hojjattoonni Yukireen ammalleen kan hojjataa jiran ta'ulleen. ''Addunyaan gochaa weerara Raashiyaa kana atattamaan dhaabsiisuf tarkaanfiiwwan fudhachu qaba'' jedha pirezidanti Zelensikiin. ''Addunyaa qoqopphii danda'amu hunda taasisuun akka dhaabbata annisaa nikulaaraa sana dhiisanii baha gochu qaba'' jedhan.


Yukireen manni hidhaa Raashiyaa jalatti argamu Fannoo Diimaan akka doowwatamu gaafattee

Qondaaltoonni Yukireen kaampiin mana hiidhaa Raashiyaa baha biyyattii to'annoo Raashiyaa jalatti argamu atattamaan Fannoo Diimaan akka dowwatamuuf gaafatan. Dursaa Waajjira Pirezidantii Yukireen, Andirii Yermaak guyyoota sadii keessatti Fannoo Diimaan mana hiidhaa Doneysk keessaa akka doowwatuuf gaafatan. ''Kana caalaa yeroo gubuu hin dandeenyu. Lubbuu namootatuu rakkoorra jira,'' jedhan ergaa tiwiitaraasaaniin. Baatii darbe, Fannoo Diimaan kaampicha seenuuf hayyama argachuuf yaalee garuu aanga'oota Raashiyaatiin dhorkamuu hime. Manni hidhaa Olenivkaa erga bara 2014 kaasee to'annoo aanga'oota Raashiyaan deeggaraman jala jira. Haallii achi keessaa baayyee rakkiisaa ta'uutu himama. Adooleessa keessa kaampicha keessatti hidhamtoonni Yukireen hedduun haleellaa rookkeettiin ajjeefaman. Kanaafis qaamooleen lamaanu wal himatan. Yukireen ammoo ragaa ajjeechaa fi dararaa balleessuuf ta'e jedhameetu Raashiyaadhaan irratti kiyyeeffatame jeti. Mooskoon gama isheetiin rookkeettii Yukireen himatti. \nNamoota kaampicha keessatti hidhamanii keessaa garee baataaliyoonii Azoov kan osoo Maaruuppooliif lolanu dhumarratti to'ataman keessatti argamu. Yermaak akka jedhaniitti, dhimma ergama dowwannaa kanas yeroo marii karaa viidiyootiin qoondaaltoota ICRC fi dhaabbilee idil-addunyaa biraa waliin taasisaniitti ta'uu himan. Doowwannichi guyyaa Wixataa akka gageeffamu barbaadan. \n''Ergama kanaaf Yukireen waan danda'amuuf hundaan deeggarsa ni taasifti,'' jedhan Telegraamii gubbaatti. Itti dabaluunis qorannoon Olenivka hanga yoonaattii maaliif akka hin qophoofne hin beekus jedhan. Pirezidanti Zelensiinis waamicha kana deeggaraniiru. Fannoo Diimaan tarkaanfii fudhachuu dhabuutti qeequun akkas jedhan: ''Kun humamuumaan itti gaafatamummaa dudhaa jalqabaatti.'' Haasaa Kamisa galgalaa isaatiinis: Zelenskiin Fannoo Diimaan ''kilabii bakka namni tokkoo itti miindaa argatuufi jireenya bashannanaa jiraatu miti'' jedhan. Ergamni kaampii dhidhaa kunis haalum kan Eejjansii Annisaa Atomiikii Idil-addunyaatiin (IAEA) wal fakkaatuun qophaa'u danda'a jedhan. Dhaabbanni anniisaa nikulaaraa Zaaporizhzihia kan to'annoo Raashiyaa jalatti argamu Hagayya keessa dowwatame. ''Garuu hooggansa barbaada'' jedhan Zelenskiin. ''Fannoo Diimanis kuna raawwachu ni danda'a. Garuu akka raawwatamuuf yaalii taasisuu qabdu.'' Dhaabbanni Fannoo Diimaa garuu dhimma kanarratti hanga yoonaatti kan jedhe omtu hin jiru.


Humnoonni Yukireen dhiyaachaa deemnaan Raashiyaan naannolee Yukireen ofitti makatte keessaa namoonni akka bahaniif akeekkachiifte

Kutaa bulchiinsa Yukireen Keerson jedhamu kan dhiyeenya Raashiyaan of jala galfattetti bulchaa kan ta’e Vilaadmiir Saaldoo namoonni nagaa naannicha gadi dhiisanii akka ba’aniif akeekkachiise. Humnoonni Yukireen guyyaa guyyaan gara Keersonitti dhiyaachaa jiran haleellaa rookeetii raawwachaa waan jiraniifidha namoonni nagaa akka bahaniif kan itti himamaa jiru. “Gara Raashiyaatti baqachuun of oolchaa,” jechuun gaggeessaan naannichaa jiraattota magaalaatiif ergaa akeekkachiisaa dabarse. Ministirri muummee itti-aanaa Raashiyaa Maaraat Kusinliinim akkeekkachiisuma gaggeessaan Keerson kennan jabeessee dhaameera. Yukireen gama isheetiin namoota nagaa lammileen ishee ta’an irratti haleellaa xiyyeeffate akka hin raawwanne ibsiteetti. Humnoonni Yukireen kutaa gara Kaaba-lixaa naannoo Keerson deebisanii to’annoo isaanii jala galfataniiru. Kara magaalaa guddoo Keersonittis dhiyaachaa dhufaniiru. Bulchiinsi naannichaas lammileen nagaa gara naannolee birootti dabarsuudhaaf akka murteesse ibseera. Aanga’oonni Raashiyaa Kibbaafi Kireemiyaa akka jedhanitti, lammileen nagaatiif bakki qubataniifi tajaajilawwan barbaachisoo ta’an ni dhiyaatuuf. Namoonni marsaa jalqabaatiin Keerson keessaa bahan har’a kutaa bulchiinsa Raashiyaa Rostoov qaqqabu jedhameera. Bulchaan Roostoov Vaazilii Goliiviiv namoota gara kutaa bulchiinsa isaanii dhufan simachuudhaaf qophii akka ta’an ibseera. Yukireen rookeetii Ameerikaan kenniteef Himaars jedhamu dabalatee meeshaaleen biro gargaaramuun humna ishee jabeeffatteetti. Humni Yukireen kutaawwan bulchiinsaa ishee Raashiyaan seeraan ala ofitti makatteetti jettu irratti xiyyeeffateera. Kutaawwan bulchiinsaa Yukireen Kireemiyaatiin ala ta’an irratti haleellaan qilleensarraa gaggeeffamuu waan danda’uuf of eeggannoon akka turanis itti himameera. Buufataaleen waraanaa Kiyiiv dabalatee bakkawwan biroo irratti kan xiyyeeffate haleellaan misaa’elaa gaggeeffameera. Kutaa bulchiinsaa Mihiloov jedhamu keessatti namoonni lama du’anii, daa’imni tokko ammo mana haleellaatiin diigame jalaa lubbuun ooluun ibsameera. Kiyiiv fi Mooskoo irraa odeeffannoowwan bahan akka mirkaneessutti, Rashiyaan loltoota Yukireen 20 yoo deebistuuf, Yukireenis loltoota 20 deebisteettiif. Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin gita isaanii Turk Resiip Xayyiib Erdowaan waliin kan wal argan yoo ta’u, Awurooppaatiif ujummoo gaaziin ittiin dabarfamu filannoon Turk keessatti akka ijaaramuuf waliin dubbataniiru. NATOn Yukireen xiyyaarota nam-tolchee Raashiyaafi Iraan irraa akka of eegduuf meeshaa waraanaa barbaachisaa akka kennaan ibseera. Gaggeessaan Keerson Kibbaa Raashiyaatiin muudame Vilaadmiir Saaldoo akka jedhanitti, humnoonni Yukireen Keersoniifi Kakehovaak keessatti guyyaa guyyaan haleellaa rookeettii gaggeessaa jiru. Haleellaa kanaanis, “miidhaan guddaan qaqqabaa” akka jiru ibsuun, “Raashiyaan lammilee ishee eeguurraa duubatti hin deebitu,” jedhe. Kutaa bulchiinsa Yukireen kan ta‘an Keerson, Zafooriizahiiyaa, Dooneesk fi Luhaanisk qama Raashiyaa ta’uu isaanii ji’a darbe keessa Pirezidan Puutin labsuun isaa ni yaadtama. Yukireen Dhaabbanni Mootummota Gamtoomanii, akkasumas biyyoonni Lixaa michoota Yukireen ta’anis Raashiyaan naannolee qama bulchiinsa Yukireen ta’an ofitti makachuu ishee balaaleffataniiru.


Haleellaa Raashiyaa hordofuun NATOn ittisa miisaa'elii Yukireen cimsuuf

Haleellaa Raashiyaan tibbana magaalaa guddoo Yukireen Kiyiv dabalatee magaaloota biyyattii hedduu keessatti raawwatte hordofuun, biyyoonni miseensa NATO meeshaalee waraanaa ittisa haleellaa qilleensaarraa hammayyaa'aa Yukireeniif dhiyeessuuf akka jiran beeksiisan. Meeshaalee waraanaa biyyoonni miseensoota NATO kunneen Yukireeniif kennaniis  kan hammayyaa ta’uutu himame. Meeshaalee waraanaa miseensoonni NATO kan akka UK, Kaanaadaa, Firaans fi Neezarlaand Yukireeniif kennan, kan miisaa’eeliifi raadaarii dabalatu jedhameera. Ameerikaanis meeshaa kennuuf waadaa seentee jirti. Meeshaan waraanaa teeknolojii Jarmaniin gargaarame tokkos Yukireen seeneera. Yukireenis meeshaa hammayyaa biyyattii ‘‘haleellaa shororkaa’’ irraa ittisuu dandeessisuudha jettee jirti. Biyyoonni deeggartoota Yukireen ta’an 50 Biraasilisitti kan wal gahan yoo ta’u, Yukireenis wal gahicha ‘seena qabeessaa’’ jettee jirti. Haleellaa tibbanaatiin Raashiyaan misaa’eeloota 100 ol dhukaasuuf dirooniiwwan fayyadamuu Yukireen ni himatti. Guyyaa jalqabaa haleellaa Raashiyaan raawwatameen yoo xinnaate namoonni 19 ajjeeffamaniiru. Magaaloota Yukireen hedduu keessatti tajaajilli ibsaafi bishaanii adda citeera. Kanaan kan walqabates magaalaa guddoo biyyattii keessatti ibsaan dabareedhaan akka ta’uuf murteen dabarfamuutu ibsame. Pirezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin akka jedhaniitti, haleellaan raawwatame ammoo dhohinsa riqicha Kirmiyaa Raashiyaan wal quunnamsiisu irratti raawwatameef deebiidha. Onkolooleessa 8, 2022 riqicha Raashiyaafi Kirimiyaa wal qunnamsiisu irratti dhohinsi qaqqabee namoonni sadii lubbuu dhabuun gabaafamee ture. Raashiyaan dhohinsichi Yukireeniin kan qindaa’e jettus, Yukireen garuu himannicha kufisteetti. UK dirooniiwwan dhibbaan lakkaa’aman Yukireeniif kennuun dandeettii ragaa funaanuushee akka cimsituufi dabalataanis meeshaa haleellaa misaa’eelii ittisu howitzer jedhaman 18 akka arjomtu ibsite. Barreessaan Raayyaa Ittisaa U Been Waals, ‘‘haleellaan tibban Raashiyaan namoota nagaa irratti raawwattee Yukireen akka ofishee ittiftuuf meeshaa waraanaatiin akka deeggaruuf kan kakaasuudha,’’ jedhan. Barreessaan Ittisa Ameerikaa Looyiid Ostan marii Biraasalsiin booda, ‘‘Yukireenoonni akka milkaa’aniif kan dandeenyu hunda gochuurraa duubatti hin jennu,’’ jedhan. Akkasumas Pirezidantiin Firaans Emmaanu’el Maakiroon biyyisaanii Yukireeniin meeshaa waraanaan akka deeggartu beeksiisan. Haaluma walfakkaatuun Neezarlaand miisaa’eelii doolaara miiliyoona 13 baasu akka kennitu Ministirri Ittisaa biyyattii Kaajisaa Olngrn dubbatana. Kaanaadaan gama isheetiin dirooniiwwan saatalaayitootaafi meeshaalee biraa  doolaara miiliyoona 34tti tilmaamamu kennuuf waadaa galte. Pirezidantiin Yukireen Volodmiir Zelenskiin deeggartoonni isaa meeshaa waraanaa akka kennaniif baatiiwwaniif kadhataa turan. ‘‘Haaluma haleellaan Raashiyaa itti cimaa adeemeen Yukireen deeggaruun, Awurooppaatti deeggarsa namoommaa guddicha bara keenyaa ta’a’’ jechuun haasaa taasisan. Deeggartoonni Yukireen meeshaa waaraanaatiin akka hin gargaarreef Raashiyaan akeekkachisaa turuun ni yadatama.


Yukireen akkamitti duula miidiyaa hawaasaan injifataa jirti?

Waraanni ji’oota saddeettitti dhiyaatuuf Yukireenitti  gaggeeffamaa ture ammas hin furamne ykn hin qabbanoofne. Yukireen humnoota Raashiyaa deebistee haleelu ittifufteetti. Humnoonni Raashiyaas  iddoowwan kaanitti haleellaa raawwachuu hin dhifne. Taatullee toora intarneetiirratti  sagalee gama tokkootu sirnaan dhaga’ama. Magaalaa guddoo Yukireenitti hojii bizinasii kan hojjattufi gartuu tola- ooltota miidiyaa hawaasa irratti duula gaggessanii  kan gama Yukireen kan qindeessitu dubartii Olenaa jedhamti. Olenaan yoo suuraalee, viidiyoon ykn barreeffamni bifa qoosaatiin dhaamsa dabarsan ykn ‘memes’  kan duulli ittiin gaggeeffamu ta’e, ‘’nuti injifachaa jirra’’ jette. ’’Yukireen sirumayyuu biyya meme'tti,’’ jette dubartiin kun. Olenaan, maqaa sirrii  dubartiin kun ittin waamamtu miti. Hojiin isheen garee ishee Ministeera Ittisaa Yukireen waliin ta’uun raawwattu balaarra kan ishee buusu waan ta’eef maqaan ishee inni sirriin akka hin dha’amne gaafatte. Gartuun Olenaa dhiitee- bariitu yeroo hundumaa hojjatu. Oduu haala qabatamaa Yukireen keessatti adeemaa jiru hordofuun viidiyoo hojjatu. Yeroo hedduu yeedaloo i waloo sirbaallee hojjachuun hordoftoota Ministeera Ittisaa Yukireen biyya keessaafi ala jiran biraan gahuu. Akkuma Pirezedantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskiin haala biyyattiin keessa jirtu paarlaamaa biyyoota biroof himanitti, gartuun Olenaa waliin hojjatan ciccimoon shan ta'an dhaamsa qaban addunyaaf  dabarsuurratti xiyyaafataniiru. Dhaamsa Waxabajjii darbe dabarsan keessaa tokko deggarsa waraanaa Biriteen Yukireeniif kenniteerratti kan xiyyafaatu ture. Dhiyeenyatti ammoo Pirezentiin Firaans Imaanu’eel Maakiroon madfiiwwwan guddoo Caesar self-propelled guns’’ jedhaman Yukireeniif dhiyeessuuf murteessuu isaanii hordofuun viidiyoo galateeffannaa qopheessaniiru. Olenaan, viidiyoon isheen baayyee jaallatu keessaa tokko Siwiidin tumsa Yukireenif goote kan galateeffatu ykn leellisu ture. Siwiidin tumsaa maallaqaa Doolara Ameerika 20,000 baasu laawoncharii rookeetii dhukaasuun taankii Raashiyaa T-90 jedhaman Doolara Ameerikaa miliyoona 4.5 baasan burkuteessu Yukireen gargaarte. Gartuuwwan kun Olenaa wajjin hojjatan hojii hojjataniirra kan ka’e Ministeerri Ittisaa Yukireen addunyaarratti hordoftoota miliyoona 1.5 horateef yeroo yerootti odeeffannoo kenna. Viidiyoon Tiwitira gubbatti maxxanfaman kaan isaanii si’a miliyoona tokkoo ol ilaalamaniiru. Viidiyoowwan halleellaawwan iccitii lafa Raashiyaan humnaan dhuunfatte-Kireemiyaatti raawwatame irratti xiyyeefatu hunda caala kan daawwatame yoo ta’u, gartuun kun viidiiyoon Hagayyaa darbe keessa gadhiise daawwattoota hanga miliyoona 2.2 horateera. Viidiyoon sun lammilee Raashiyaa ayyaanaaf gara Kireemiyaa dhaqan qeeqa ture. Olenaan akkas jette: "Kaayyoon keenya ijoon hordoftoota sadarkaa addunyaatti horanneetti Yukireen akka injfachuu dandeessu agarsiisuudha," jette. "Sababni isaammoo qaama injifatamaa jiru qaamni deeggaru hin jiru waan ta’eef," jette. Viidiyoowwan hedduun gargaaramuun waraannii Raashiyaan injifatamanii gara duubatti deebi’aa jiraachuu mul’isan miidiyaalee hawaasarratti maxxanfamaniiru. Gartuun kun yaalii gaggeessuun miidiyaa hawaasarratti waantota fudhatama qabaniifi fudhatama hin qabne bareera. "Loltoota Raashiyaa ajjeefaman viidiyoon agarsiisuu jalqabnee turre," jette Olenaan. Sana booda viidiyoon agarsiisuun akka hin fayyadne hubanne, "warra Raashiyaa akka nurratti tokkommeessu hubanne," jette. Sana booda gartuun miidiyaa hawaasaarratti duula gaggeesu kun lammilee nagaa Yukireen ajjeefaman agarsiisuun qalbii loltoota Raashiyaa harkisuuf yaalle. Haata'u malee,  dhageetti osoo hin horatiin hafe. Sirumayyu akka itti boonan hubanne. Ajjeechaa sana hin balaaleffatan. Sana booda karaa kana caalaa fooyyee qabuun hojjachuu akka qabnu hubanne jette. Amma tola-ooltonni miidiyaalee hawaasa itti dhiyeenyaan hordofu, iddoo tokkorratti xiyyeeffachuun hanqinoota jiran hordofu jette. Fakkeenyaaf, yoo waa’ee Saratoov hojjatta ta’e, waa’ee Saratoovitti waan ta’aa jiru sirriitti beeku qabda jette Olenaan. Dhiibbaan duulli miidyaa kun ammatti qabu shallagamee beekamu dhabullee Pirezedantiin Raashiyaa gartuu loltummaaf tibbana gurmeessuun hojii manee tola-oltoonni kunneen irratti hojjachuu danda’an hedduu isaaniif kenneefiif jira. "Gurmaa’uu isaanii eegaa turre, duulli kun akka haamileesaanii cabsu ni beekan,"jette. Kan isaanii[Raashiyaa] dhaamsi hedduun kan argamu Telegiraamii qofaarratti jette Olenaan. OlenaanTelegiraamii"the Wild Wild West"jettee waamti.


Riqicha Kirmiyaa: Puutin Yukireeniin ''shororkessumaan'' himate

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin riqicha bulchiinsa Raashiyaa jala galte, Kirimiyaa, irratti haleellaa raawwachuu hime. ''Kun gochaa shororkessuumaati'' jechuun himate. Pirezidant Puutin humnootiin tikaa Yukireen bu'uuraalee siviil Raashiyaa baayyee murteessoo ta'an barbadeessuu irratti xiyyeeffatan jedhan. Puutin kana kan dubbate, walgahii hogganaa Koree Qorannoo Raashiyaa kan ta'an Aleeksaandar Baastiriikin waliin taasisan irratti. Qondaaltoonni haleellaa riqicha irratti raawwatenn namoonni sadii du'uu dubbatan. Namoonni du'anis kanneen konkolaataa dhohetti kan dhiheenyarra turan jedhan qondaaltoonni Raashiyaa. ''Shakkii omtuu hin jiru, kun gochaa shororkeessummaa buu'uraalee misoomaa murteessoo Raashiyaa irratti xiyyeeffatedha'' jedhan Puutin. "Kanneen duuba jiraniifi fayyadamtootatu Yukireen keessatti tajaajilawaan nageenyaati.'' Baastrykin ammoo lammiilee Raashiyaa fi bulchiinsoota biyya alaa muraasatu qophii haleellaa kanaatiif deeggarsa taasisan jedha. Akka Baastrykiin jedhaniitti, konkolaataan isaan dhohee jedhan karaa Bulgaariyaa, Joorjiiyaa, Armeeniyaa, Kaaba Oseetiyaa fi daangaa Kiraasnoodaar kan imale ta'uu qorattoonni adda baasaniiru. Taateen daandii walakkeessaa barbadeessee kun akka qoratamuuf ajaja dabarsaniiru. Qondaaltoonni Yukireen ammoo haleellaa kana duuba humnootiin isaanii jiraachuu ilaalchisee omaa hin jinne. Garuu ammoo gorsaan Pirezidaantii Yukireen Volodmiir Zelenskii, Mykhailo Podolyak himannaa Puutin kana waakkaataniiru. Asi kan jiru ''biyya shororkeessaa tokkicha'' innis eenyu akka ''ta'e addunyaa guutuun beeka,'' jedhan. ''Puutin Yukireeniin shororkeessaa jedhee himate? Kunis Raashiyaadhaaf baayyee qoosaa fakkaata,'' jedhan. Guyyaa Sambataa Pirezidant Volodmiir Zelenskiin haasaa galgala taasisee keessatti, ''har'i guyyaa badaa miti. Daangaa bulchiinsa keenyaa irratti aaduu baayyeetu jira'' jechuun taateef beekamtii kennee ture. ''Haata'u malee, Kirimiyaa keessatti duummeessadha. Baayyee kan ho'u ta'ulleen,'' jedheera. Aanga'oonni Raashiyaa erga haleellaan raawwatamee sa'aatiin booda daandiicha hanga tokko deebiisanii bananillee konkolaatoota xixiqqaa qofaadhaaf baname. Qaamni baabuuraa riqichaa bakki konkolaataan boba'aa fe'e ibiddi itti qabates deebii'ee banameera. Riqichi dheerina km 19, kan dheerinaan Awurooppaatti isa guddaa ta'e kunis, humnootii Raashiyaa Yukireen keessatti waranaa gaggeessaniif daandii dhiyeessitii baayyee murteessaadha. Raashiyaan riqichatti fayyadamuun meeshaalee waraanaa, wantoota dhokaafaman fi loltoota Raashiyaa irraa gara adda waraana kibba Yukireeniitti ittiin geessiti. Daandiin kunis erga erga Raashiyaan Kirimiyaa of jala galchiteen waggoota afuriin booda bara 2018tti Puutiin baname.


Putiin waggoota 70tti: Taateewwan gurguddaa jireenya Vilaadmiir Putiin sororsan torba

Pirezidaantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin waggaa isaa 70 Jimaata har'a kabajate. Ofii Putiin attamiin nama dhunfaa abbaa hirree weerara Yukireen balaafamaa raawwachu irra qaqabee? Taateewwan ijoo torba ilaalcha jireenyasaa soroorsanii fi walitti dhufeenya biyyoota Lixaa waliin qabu keessaa of baasuun dabalaa akka dhufu taasisan waliin ilaalla. Leningraard keessatti kan dhalate putiin ijoollummaatti mana barnootaa keessatti loolaafi dubbii barbaachaan beekama ture jechuun kan yaadatan hiriyaansaanii durii ''sababii sodaa omaatuu hin qabneef eenyma waliinuu wal loluu danda'a'' jedhen. Putiin wayita waggaa 12 tureetti kan magaalaa gareewwan wanbadeen guutamte keessaa ispoortii saambaa, Raashiyaatti aartii maarshaaliitiif galmaa'ee. isaan booda ammoo ispoortii juudoo eegale. Innis kutannoofi naamusaan hojjataa waan tureef umurii isaa waggaa 18ffaa irratti saqqii Judoo gurraacha (black belt) argachuun dorgommii sadarkaa biyyaattii taasifameen sadaffaa bahe. Egaan kunis yeroo sanaa kaasee akka qaama jireenyaasaa of eeggannootti fudhachuun, amantaa isaa jalqabaa addunyaa balaafamaa keessatti, jalqaba ofitti amanummaa qabaachuu qabda garuu ammoo yoo wal loluun kan hin oolle ta'u hubattee ammoo, ''jalqaba rukutuu qabda, diinni kee akka deebii'ee miilaan hin dhaabanneetti cimsite dhahu qabda'' jedhee ture jechuma isaatiin. Walumaa galattis, namoonni gara gamoo 4 Liteyny Prospekt Waajjira Mummee poolisii KGB dhaquu dhaaban. Kanaafu, namoonni baayyeen karaa gamoo guddicha mana hidhaa bara jaarraa Istaaliin gulag labour camps darbanis qoosuudhaa Bolshoi Dom (Mana Guddicha) jechuun waamu turan. Sababii namni gamoo dheeraa sanarra dhaabbate tokkoo Sibriyaa hanga gamoo jalaatti ilaaluu danda'ufiidha jedhu. Haata'u malee, Putiin wayita nama waggaa 16 turedha kan waajjiira KGB dhaquun qondaalaan attamiin isaan bira galuun akka danda'amu kan gaafatee ture. Innis tajaajila loltummaa xumuruu ykn diigrii  qabaachu akka qabu itti himame. Innis digrii maalii qabaachun akak isa barbaachisu gaafate. Isaani digrii seeraa qabaachu akka qabu itti himame. Putinis yeroo sanaa kaaseeti seeraan eebbiifamuuf kutannoon kan qabaate. Boodas kan ittiin mindeeffamees isuma ture. Putiiniif KBG jechuun wanbadee guuddicha magaala keessaa irraa namoota Paartii waliin hidhata hin qabneef illeen eegumsa nageenyaa fi badhaadhiina kan argamsiisuudha. Haata'u malee akkuma inni mataansaa fiilmii basaasaa ijoollummaatti ilaalee ''nama tokkichattu carraa namoota kumaatamaa murteessuu danda'a' jedheetti innis carraa nama addunyaa raasuu bakka bu'e. Abdiiwwan isaa milkeessuuf, muuxannoo Putiin KGB waliin qabaatee dhugaatti hin gargaarre. Innis hojjataa cimaa ture. Garuu ammoo baayyee hin guddanne ture. Haata'u malee, afaan Jarmanii barate. Kunis waajjiran KGB kan Dresden keessatti bara 1985tti akka mudatamuf carraa isaaf argamsiise. Achitti jireenya ergamaa mijataa jiraachu eegale. Garuu ammoo Sadaasa bara 1989tti bulchiinsi Jarman Bahaa haala saffiisa naasisuutiin jiguu eegale. Mudde 5 irratti ammoo, ummannii gamoo KGB Dresden keessaa marsan. Putiniis abdii kutachuun waajirri waraanaa dhiheenyatti argamu akka qaqabuuf bilbilate. Haata’u garuu waraanni ''Ajajni Mooskoo irraa nuuf darbu malee omaa gochuu hin dandenyu jechuun deebiisaniif. Mooskoon ammoo calsite turte.'' Putiinis aangoon jidduugalaa battalatii kufuu akka hin oollee bare. Achinis gonkumaa dogongora hogganaan Sooviyeeti Mikhaa'el Gorbaachoov'tti jedhee yaade akka irraa hin deebiineef murteesse. Inni wayita mormiin mudatuutti saffiisaa fi kutannoodhaan deebii kennuu hin barbaachisu kan jedhudha. Putiin booda akkuma Gamtaan Sooviyeeti diigameen KGB  keessaa bahuun, garuu ammoo battalumatti bulchiinsa magaalaa St. Petersburg keessatti hojii argate. Haalli diinagdee biyyattii rakkoo keessa waan galeef, Putiin karoora ummanni magaalatii ittiin dandamachuu danda’an akka hogganuuf itti gaafatamummaan itti kenname. Kunis kan raawwatamu zayitii fi sibiila doolaara miliyoona 100 ta’u nyaataan wal jijjiruun ture. Qabatamaatti namni kamiyyuu nyaata hin arganne. Qorannoon akka agarsiisetti garuu Putiin, hiriyyootni isaa fi wanbadootni magaalittii maallaqicha harkasaanii galafataniiru. ‘’Binensummaa 90 keessaa’’ yeroo jedhamu kana ture Putin siyaasni akkuma meeshaa maallaqaan bitamuun akka dana’u kan hubate. As keessatti ammo wanbadootni michuu gaarii tahuu akka danda’an hubate. Namootni isa cina jiran hunduu aangoo isaanii irraa bu’aa yeroo argatan inni immoo maaliif taa’aree? Bara 2000 Putin yeroo pirezidaantii Raashiyaa tahe biyyoota Lixaa waliin hariiroo gaarii diriirsuuf abdatamee ture. Afaanuma isaan Tokkummaa Sooviyeetii duraanii irratti dhiibbaa akka godhu dubbate. Boodarra Putin biyyootni Lixaa Raashiyaa adda baasuun ishee xiqqeesuuf yaada jiru jechuun baay’ee gadduun, itti aaree. Yeroo pirezidaantiin Joorjiyaa Miikeel Saakshvili NATOtti makamuuf jedhan Putin amma sarara diimaa arge. Joorjiyaan naannoo Kibba Osetiyaa akka cabduuf deeggartu ofitti dabaluuf jetti jechuun waraanaaf qophaa’e. Guyyoota shan keessatti humni waraanaa Raashiyaa human waraanaa Joorjiyaa cabsuun nageenya Saakashvilii rakkoo keessa buusan. Warri Lixaa hedduu dheekkaman. Akkasuma tahee wagga keessatti, Pirezidaantiin US, Baaraak Obaamaan hariiroo biyyoota lameenii ‘’irra deebiin haaromsuuf’’ waliigalan. Bara 2018 Waancaa Adunyaas qopheesite. Biyyootni Lixaa mufatanii dheekkamanis dhumarrati kutannoodhaan tarkaanfii fudhatame fudhachuuf akka dirqaman Putin beeka. Kanaaf waan godhe kun sirrii tahuu amana. Filannoon paarlaamaa bara 2011 hatameera jedhamuun jeequmsi guddaan ka’e. Hatamuu isaaf raga gahaan jira jedhame. Yeroo sana Putin filannoo pirezidaantummaa bara 2012f irra deebiin akka dorgomu ibsuun haalicha tasgabbeesse. ''Fincila Bolotnayaa’’ jedhamuun kan beekamu fincilichi adabaabaayii Mooskootti bahuun gaggeeffame. Kun Putin jalatti mormii cimaa mudatedha. Putiin mormiin sun kan kakaafamee fi jajjabeefame akkasumas qajeelfamu Waashingitaniin jechuun amanu. Kanaaf ministera Dhimma Alaa US, yeroo Sanaa Hiilaarii Kiliintan balaaleffachaa turan. Akka Putinitti warri Lixaa isaaf adeemaa jiru, amma qabatamaatti waraanatti jira. Yeroo weerarri koroonaavaayirasii adunyaa raasetti Putiin bakka kana dura hin baramnetti adda of baase. Nmani isa dubbisuu barbaadu guyyoota 14 tahaniif adda of baasuun bakka eegdonni isaa to’atan keessa tura. Sana booda gara Putin jiranitti darbuuf ibsaa jarmoota ajjeesuu keessa galuun sana irrattiyyuu keemikaalaan erga of qulqulleesse darbuun dubbisa ture. Yeroo kana Putin michootaa fi gorsitoota isaa kaan waliin carraan wal arguuf qabu xiqqaa ture. Kana irraa kan ka’e yaadota filanno biraa tahuu malan waan hin arganneef waan inni yaadu hunduu haqa qabeessaa fi sirrii taha jedhee ‘’yaadaa’’ ture. Biyya isaayyuu daawwachuu hin dandeenye ture. Yaadni Yuukireen weeraruus yeroo sana jalqabame jedhama.


Puutin guyyaa dhalootasaa waggaa 70ffaatti tiraaktarri kennameef

Pirezedantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutin Yuukireen weeraruu hordofuu biyyoota Lixaatiin moggaatti kan baafame  yoo ta'u, guyyaa dhalootaa waggaa 70ffaa isaatti tiraaktarri akka kennaatti gumaaachameef. Tiraaktara kan kenneef hoogganaa biyya michuu Raashiyaa kan taate Beelaruus Aleeksaandar Luukshenkoo jedhamu.  Beelaruus tiraaktara oomishuun of dhaadhessiti. Luukshenkoon kennaa kana Puutiniif kennuun kan mirkaneessan magaala Raashiyaa Seent Piitersberg wayita daawwatanittidha. Pirezedant Puutin wayita waraanni Yuukireen keessatti hammaate kanatti  hooggantoota biyyoota Gamtaa Sooviyeet duraanii kanneen biroo keessummeessuun waliin haasa'u. Yuukireen ammoo haala milkaa’an deebistee humnoota Raashiyaa haleeluu wayita dandeesse kanatti, Puutin haalli naannoolee tibbana Raashiyaan dhunfattee keessa jiru ‘’tasgabbii kan hin qabne’’ ta’uu himan. Taatullee Jimaaata darbe kana michoonni Puutin hogganaa Raashiyaa akka Pirezedantiitti ykn akka Ministira Muummeetti ganna 20 oliif bulchuutti jiru galateeffataa fi kennaa gumaachaafi turan. Luukshenkoon, ‘’abbaa irree’’ tokkicha  ardii Awurooppaa keessatti hafe yoo ta’u, bara 1994 irraa kaasee aangoorra jira. Puutin guyyaa dhaloota waggaa 70ffaa isaatti tiraaktarri kennameef. Tiraaktarri Miniskitti hojjatamu  kan warshaa Beelaruusidha. Taatulle akkaata Aab Puutin kennaa konkolaataa kanaaf deebii kennan ifatti hin beekamu. Taatullee Aab Puutin waggoota dheeraaf tiraaktara keessa yeroo ta’aan mul’atu.  Hooggaanaan Bataskaana Ortodotodoksii Raashiyaa Paatiriyaark Kiriil akkas jedhanii Puutin leellisan;’’ Nama akkaata Raashiyaan itti ilaalamtu geeddare, walabummaa fi humna ittisa ishee jabeesse jabeesse, fi bu’aa Raashiyaa eegsise,’ jedhanii maqaa bataskanichaatiin galateeffatan. Hogganaan Chichiniyaa Raashiyaan deeggaram Ramzaan Kaadriyoov’’ addunyaarratti sabboonaa sadarkaa jalqabaarratti argamu,’’  jechuun Puutin leellise. Hogganaan Kooriyaa Kaabaa Kiim Joong-un Puutin’’rakkoolee injifachuun Ameerikaatti yaaddoo ta’uu  isaaf’’ galateeffatan.


Puutiin Yukireeniin injifachuuf abjuun qaban jalaa miliqe

“Dhugaan nu waliin jira, dhugaan jabina keenyas!” Vilaadmiir Putiin kutaalee Yukireen afur gara Raashiyaatti dabalamuu isaanii ilaalchisuun sagantaa torbee darbe qophaa’e irratti haasaa Addabaabayii Diimaa irratti taasisanidha. “Injifannoon kan keenya ta’a!” Haala qabatamaa jiruun garuu dhimmichi waan addaati. Inumayyuu wayita foxxoquu kutaalee seer-maleessa kana mallatteessaa turanitti, humnoonni Yukireen bakkeen Raashiyaan qabatte seenaa turani. Dhiironni kumaatama dhibbaan lakkaa’aman waraana babal’achaa dhufe kanarratti hirmaachuu jalaa miliquuf Raashiyaa keessaa baqachaa jiru. Adda waraanaa irrattis haalli jiru babbadaa waan dhufeef, jalqaba lola kanaa irratti maqaa “Yukireeniin Naazii irraa baraaruu” jedhu kan itti kennan ta’us, ammarra “Birmadummaa keenya eegsisuuf lola guutuu biyyoota Lixaa waliin taasifnudha” jechuutti ka’aniiru. “Waan dhugumatti ta’aa jiru argaa hin jiru,” kan eediitarri ‘Riddle Russia’ Antoon Baarbaashin haala Puutiin keessa jiran irratti barreesseedha. Namni guyyaa har’aa ganna 70 guutaniifi angoorra ganna 20’f turan, sirnuma mataasaaniitiin nyaatamaa waan jiran fakkaatu. Haalli bulchiinsa abbaa irree qaban, odeeffannoo basaasaa gaarii akka hin arganne isaan taasisaa jira. “yoo waan isaan yaadaniin ala itti himame fudhatama waan hin qabneef, basaastonni dhugaa jiru dubbachuuf nisodaatu,” jedhu xinxaaltonni dhimmicha dhiyootti hordofan. Haasofti Kireemliin keessatti taasisanis seera haaraa addunyaa kan labsan turani. Raashiyaan kan tuqamtu akka hin taane, biyyoonni Lixaa kabajuu akka baratan kan taasiseefi, Yukireen irra deebiin Mooskoof jilbeenfachuu ishee kan lallabedha. Jalqaba waraana kanaarraa hanga yoonaatti maqaa “Oppereeshinii addaa” jedhuun kan waaman Puutiin, ammarra humna namaa hedduu fayyadamuutti fuula naanneffataniiru. Lammiileen Raashiyaa duraan kallattiidhaan miidhaan irra hin geenyeefi waraana kana deggaraa turan, ammarra balbala isaanii yoo rukutu lakii jechaa waan jiran fakkaata. Bulchitoonni naannolee biyyattiis kootaa isaaniif kenname guutuuf, haala “Bulchiinsa Sooviyat” fakkaatuun loltoota barbaacha asiif achi fiiguutti jiru. Akka Antoon Baarbaashin jedhutti “Lammiilee Raaashiyaa hedduuf lolichi torbanoota muraasa dura eegale, jalqabarra namoonni du’aa turan warreen qarqara biyyattiifi magaalota xixiqqoo keessa turan keessaayyu. Amma garuu saanduqni reeffaa gara Mooskoofi Seenti Piitarsibargitti dhufuu eegala.” Akka viidiyoowwan fi suuraaleen warreen gara adda waraanaatti geeffamanirraa miidiyaalee hawaasaa irratti ba’aa jiran mul’isanitti, loltoonni haala badaa keessa jiraachuu mul’isu. Meeshaalee waraanaa moofaa, wal’aansa yaalaa sadarkaa hin eegganne agarsiisu. Haadholiin warraa loltoota adda waraanaarra jiran, meeshaalee qulqullina laguuf itti fayyadaman loltoonni madaa akka itti yaalaniif ergaafii jiraachuutu mul’ate. Akka bulchaan naannoo Kuuriski jedhanitti ammoo, sadarkaa uffata dambii dhabuurraa kaasee, haalli jiru gaarii miti. Odeeffannoowwan akkasii ba’uun ammoo, yaada Vilaadmiir Puutiin “Humna waraanaa biyyattii haalaan gurmeessuun lammiileen fedhiifi jaalala Raashiyaa qaban kan keessatti hirmaatan taasiseera,” jedhu harkaa fashalsa. Haasawa taasisan keessatti rakkooleen akka jiran kan eeran Puutiin, dadhabina Raashiyaaf biyyoonni Lixaa gargaarsa Yukireeniif taasisan sababa ta’uu himani. Miidiyaaleen mootummaa lolli kun kaayyoo guddaa kan kaayyeffateefi “walumaagalatti Seexana waliin kan geggeeffamaa jiru” ta’uu lallabaa jiru. Kuni Raashiyaaf akka biyyaatti turuuf carraa dhumaati jedhanii waan amananiif hanga meeshaa waraanaa nuukileraa fayyadamuutti ga’uu akka malaniifi, biyyoota Lixaas Yukireeniin gargaaruu irraa kanumatu isaan dhaaba jedhanii akka amanan dubbatu, xiinxaaltoonni.


Ameerikaan haleellaa 'hamaa' Raashiyaan Yukireen irratti fudhachaa jirtu balaaleffatte

Raashiyaan misaa’eliin dabalatee haleellaa guutummaa magaalota Yukireen irratti raawwachaa jirtuuf balaaleffatamaa jirti. Raashiyaan yeroo jalqabaatiif wiirtuu magaalaa guddoo Yukireen, Kiyeeviinis haleelteetti. Ameerikaan haleellaan “hamaa” kun yunivarsiitiiwwaniifi oolmaa daa’immanii dabalatee bakkawwan xiyyeeffannaa loltummaa hin taane rukkute jechuun gargaarsa waraanaa taasisaafiif jirtu akka itti fuftu waadaa galte. Barreessaan Olaanaa Dhaabbata Mootummaa Gamtoomanii Antooniyoo Gutareez ''baayyee rifachuu'' dubbatan. Vilaadmmiir Puutin haaloo haleellaa riqicha Raashiyaafi Kirmiyaa walqunnamsiisu Sambata raawwatmee ta'uu dubbate. Yukireen miisaa'elooti 83 itti dhukaafamuufi isaan keeessaa 43 fashaleessuu himte. Pirezidaantiin Yukireen Volodmiir Zeleniskii karaa waraabbii vidiiyootiin, ''Yukireen dorsiifamuu hin dandessuu. Caalaa tokkoomuu dandeessi malee.'' Haleellawwan ciccimooniiss magaaloota akka Lviv, Kharkiv, Dnipro fi Zaaporizhzhia bakkawwan Yukireen baatiiwwaniif waan cimaa keessa turteettidha. Yoo xinnaate namoonni 14 ajjeeffamuufi hedduurra ammoo miidhaan qaqqabuu qondaaltoonni himaniiru. Erga haleellaan miisaa'elaa bu'uuraalee misoomaa anniisaa rukuteen booda bulchiinsawwan hedduun anniisaafi bishaan malee afaniiru. Jiraattoonni magaalaa Kiyiiv akka jedhanitti Raashiyaan bakka ijoolleen xabatan, yunivarsitiifi paartii beekamaa Taaraas dabalatee, bakkeewwan namoonni nagaa itti baayyatan irraatti xiyyeeffachuu himan. Antooniyoo Gutireez haleellichaan ''taatee waraanicha cimsuu kan biraa kan hin fudhatamne'' jechuun ibsan. Haleellichaanis namoota nagaatuu gatii olaanaa baasaa jiras jedhan. Gamtaan Awurooppaa ammoo yakki waraanaa raawwatameera  yoo jedhu, pirezidantiin Komishinii Awurooppaa, Ursula von der Leyen ammoo Raashiyaan shororkaafi gara jabiinaan dhaabbattee jedhaniiru. Pirezidaantiin Ameerikaa Joo Baayidan hoggantoota addunyaa hedduu Zelenskii waliin haasa'an keessaa tokko yoo ta'an, isaanis ''sirnoota ittisa qilleensaa ammayyaa'oo dabalatee akka ittiin of ittistuuf deeggarsa barbaachisu Yukireeniif gochuu itti fufuuf waadaa seenuu'' Waayit Hawuus hime. Baayidan haleellichi ''gara jabina dubbii waraanaa seeraan alaa'' Puutiin kan agarsiiseedha jedhan. Chaayinaafi Indiyaan kan duraan waraanicha hin mormiin amma waraanichi akka qabannaa'uuf gaafatan.


Raashiyaan bulchiinsota Yukireen afur ofitti makuufi

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Puutiin guyyaa Jimaataa bulchiinsotni afur Yukireen irraa citanii Raashiyaatti makamuu isaanii mirkaneessu jedhamee eegama. Bulchiisnotni kunnin weerara Raashiyaan Yukireen irratti banteen walqabatee kanneen dursanii harka humnoota Raashiyaa turaniifi Raashiyaan uummata kootu keessa jiraataa jechuun eeggannoo isaanii gochuufin  qabadha jettu dha. Buulchiinsota kana keessa guyyoota darban rifarandamiin uummataa qaama Yukireen ta'anii itti fufuu ykn ammoo qaama Raashiyaa ta'uurratti murteessu gaggeefamaa ture. Yukireeniifi michootni ishee warri Lixaa riifarandamichi uumata sodaachisuufi humnaan gaggeefame jechuun balaaleffatan. Bulchiinsota kana keessatti hooggansi Raashiyaan keesse adeemsa sagalee kennuu guyyoota shaniif gaggeefameen Raashiyaatti makamuun guutummaan gutuutti sadarkaa jedhuun deeggarsa argate jedhaniiru. Naannoleen amma gara Raashiyaatti makamu jedhaman Baha Yukireenitti kan argaman bulchiinsota Luhaaneskiifi Dooneesk akkasumas Kibbatti bulchiinsota Zapporizhiyaa fi Kehersoon jedhamaniidha. Vilaadmiir Putiin Jimaata boruu bulchiinsotni kunniin kan Raashiyaa ta'uu mirkaneessuuf sagantaa kan qopheessan yeroo ta'u haasaas ni taasisu jedhamee eegama. Magaalaa guddittii Mooskoo adda babayii isa diimaa jedhamutti walattiin qophaayeera. Galagala boruu bulchiinsota haaraa kanaaf jecha jilli qophaayeera. Haalli amma gara Raashiyaa jiru miira bara 2014 Raashiyaan Kireemiyaa ofitti dabalatteen walfakkaata. Guyyaa boruu (12:00GMT) masaraa guddicha Kireemliin galma qulqulluu Joorjitti bulchiinsota gara Raashiyaa makaman ilaalchisee sagantaan ni qophaa'a'' jedhan dubbii himaan mootummaa Raashiyaa Dimiitrii Peeskoov. Bulchiinsota gara Raashiyaatti makaman irraa aanga'ootni Raashiyaan deeggartu lamas saganticha irratti ni hirmaatu. Putiin guyyaa dhalootaa isaanii waggaa 70 guutuuf guyyaan sadii yeroo isaan hafu Onkololessa afur paarlaamaa biyyattiif haasa ni taasisu. Yaa'iin paarlaamaa sunis bulchiinsota haaraa afran Raashiyaatti makaman ni mirkaneessa jedhamee eegama. Qaamni walabaa adeemsa sagalee kennuu kana hordofe hin jiru. Haata'u malee aanga'oonni filannoo hidhattootaan mana manaa fuudhamaa turan jedhameera. Ameerikaan sababa rifarandamii seera qabeessa hin taane ittiin jetteen Raashiyaarra qoqqobbii haaraa kaahuuf akka jettu beeksifteetti. Gamtaan Awurooppaas tarkaanfii marsaa saddeettaffaa qoqqobbii dabalatu kaahuuf dhaadataa jiru. Bulchiinsotni amma Raashiyaatti makamaa jiran guutummaatti harka loltoota Raashiyaa hin jiran gariin isaanii keessatti ammallee lolli gaggeeffamaa jira.


Lammileen Raashiyaa hedduu waamicha waraanaa diduun baqachuu eegalan

Vilaadmir Puutin humni eeggataa 300,000 ta’u waraana Yukireen irratti akka hirmaataniif waamicha dhiyeessanii turan. Namoonni hedduun, keessumaa dhiironni, waraana jalaa baqatanii gara Joorjiyaa seenuf konkolaataa hiriiree jiru heddutu mul’ata jedhame. Namni maqaan isaa akka hin dhahamne gaafate tokko BBC'tti akka himetti, Pirezidant Puutin waamicha waraana irratti hirmaachuu akkuma taasisaniin paaspoortii isaa qofa qabatee baqate. Namoonni ijaan argan akka jedhanitti Joorjiyaa seenuf daangaa irratti hiriirri konkolaataa hanga 5km dheerata jedhame. Namoonni biroo ammoo gara daangaa Joorjiyaatti cehuuf dabaree eeggachuun sa’aatii 7 akka itti fudhate himan. Joorjiyaan biyyoota ollaa lammiilee Raashiyaa osoo viizaa [eeyyama biyya seenuu] hin gaafatin simattu keessaa tokkoodha. Fiinlaand Raashiyaa wajjiin daangaa 1,300 km dheeratu kan qabdu yoo ta’u, lammiileen Raashiyaa garas osoo hin deemin dura viizaa isaan barbaachisa. Ta’us gara daangaa biyyattiitti sochiin namootaa akka jiru beeksifteetti. Bakkeewwan biroo xiyyaaran deemaman kanneen akka Istaanbul, Beelgireed yookiin Dubaayi fa’aa Raashiyaan humni eeggataa waraanaf akka galmaa’u beeksisuu hordofee tikeetin xayyaaraa baay’ee olka’ee jira jedhame. Bakkeewwan tikkeetin xayyaaraa gurguramee dhumes akka jirutu gabaafame. Raashiyaan humni eeggataa waraana irratti akka hirmaatu waamicha gochuu hordofee magaalota Mooskoo fi Seent Pitarisbarg dabalatee magaalota gurguddoo biyyattii keessatti mormiin ka’ee jira. Kanaanis namoonni hanga 1,300 ta’an hidhamaniiru. Namoota hiriira mormii irratti hirmaachun hidhaman keessaa kaan isaanii waraana irratti akka hirmaataniif waraqaan ajajaa itti kennameera jedhama. Waa’ee namoonni erga to’atamanii booda waraana irratti akka hirmaataniif waraqaan waamichaa itti kennamuu kan gaafataman dubbii himaa mootummaa kan ta’an Dimitrii Peeskov gochichi waan seera biyyattii faallessu homaa akka hin qabne dubbatan. Waamichi duula waraanaa Raashiyaan taasifte kun bifa biyyattii keessatti kana dura hin baramneen mormiin mudataa jira. Ministeerri Ittisaa UK waamicha Raashiyaan taasifte kana irratti yaada kenneen, “… sochiin kun kan agarsiisu, Raashiyaan loltoota Yukireen keessatti fedhaan loluu dhabuu isheeti” jedha. Odeeffannoon tika Ministeera Ittisaa UK akka ibsutti Raashiyaan waamicha taasifte kanatti yoo milkoofte illee namoonni waraanaaf galmaa’an ji’oota keessatti leenjii fudhatanii waraanaaf gahoo ta’uudhaaf rakkoodha. Raashiyaan garuu waamicha kanan taasise namoota kanaan dura leenjii waraanaa xumuraniifi jetti. Haa ta’u garuu, lakkoofsi namoota waraanaaf waamamanii kan ifatti ibsameen oli ta’uu mala jedhame. Gaazexaan Vovaya jedhamuu akka gabaasetti Raashiyaan dhoksaadhaan hanga waraana miliyoona tokkoo leenjisuu dandeessi.


Ujummoon boba'aa Raashiyaa cabee dhimmisuun dooniiwwanitti balaadha- Deenmaark

Ujumoon bob'aa Raashiyaa walfalmisiisaan Nord Stream 2 - galaana Baaltik keessatti yaasuu eegaluunsaa geejjiba galaanaatiif balaa ta'uu Deenmaark akeekkachiifte. Biyyattiinis kara ujummoon boba'aa kun darbuun irraa gara odola Bornholm'tti dhiyaatuun raadiyeesii km 9 irratti zoonii dhorkaa keessee jirti. Ministeerri Annisaa Daanish akka jedhetti, waa'ee dhiibbaa ujummoo bob'aa yaasuu kanaa guyyaa Wiixataa erga itti himameen booda tarkaanficha fudhate. \nKubaaniyaa Nord Stream 2 gaggeessu AG cibni alkan keessa mudachu hime. ''To'ataan Nord Stream 2 coba dhiibbaa boba'aa saffisaa karaa sarara A ujumoo boba'aa umamaa Nord Stream 2 irratti galmeesseera,'' jedhe ibsa isaatiin. Itti dabalun ammoo dhimmicha qorataa jiraachu himeera. Qoodni irra jiraan dhaabbata kanaas dhaabbata guddicha mootummaa Raashiyaa Gazpromiidhaan kan qabameedha. Ministeerri Annisaa Daanish ibsa isaa kana keessatti, ''cuba bakkee dhorkameen alatti waa'een wal qabatee balaawwan nageenyaa omtu hin jiraatu. Taateen kunis nageenya dhiyeessitii boba'aa Daanish irratti balaa ni qabaata jedhamee hin eegamu'' jedhe. Ujummoon boba'aa Nord Stream 2 akka boba'aa Raashiyaa irraa gara Jarmaniifi gara biyyoota Awuroppaa biraa geessuuf kan ijaarame ture, haata'u malee ammoo pirojektiin yuuroo biiliyoonaan eegalame kunis erga Guraandhala darbe Raashiyaan Yukireen weerarteen booda dhaabateera. Haata'u malee boba'aan ujummicha keessatti kan akka galu taasifamuun eegalame yoo ta'u, boba'aan kunnis naannicha keessatti yaa'u male jedhameen yaaddoo kaasaa jira. Ujummoon boba'aa kan biraa -Nord Steam 1 -torbanoota hedduuf cufamee kan ture yoo ta'u, dhaabbanni boba'aa mootummaa Raashiyaa Gasprom cuba jalqaba mul'ate sirreessuuf hojii suphaa raawwataa jiraachu hime ture. Gamtaan Awurooppaa dhiyeessitii boba'aa isaatti fayyadamuun sababii waraana Yukireen keessatti gaggeessuuf Awurooppaa himachuu barbaada jedhan illeen Mooskoon kana hin fudhattu. Erga Raashiyaan Yukireen weerartee kaasee gatiin boba'aa haalaan kan dabale yoo ta'u, dhiheessitiin hir'achuun ammoo caalaa gatiin akka ol ka'u taasisa. Maatiiwwan gamataa Awurooppaa keessaa tarii ganna dhufaa kanatti gatii boba'aa kanfaluu dadhabuu laata jedhamuun yaaddoon dabalaa jira. Awurooppaan amma Raashiyaan waraana Yukireen keessatti gageessitun maallaqaan akka dhaabduuf boba'aa irraa bituu dhaabuuf yaalan, haata'u malee haalli ce'umsaa yaadamee saffisaan dhufuu hin dandeenye.


Dhimmi naannolee Yukireen afran fottoqfachuu, kan mariif dhiyaatu miti- Putiin

Pireezidantiin Raashiyaa Vilaadmiir Putiin naannolee daangaa Yukireen keessa jiran afran- Luhaanisk, Doonesk, Zaapporeezhiyaa fi Keersan Raashiyaa jala galchuun dhimma marii yookiin jaarsummaaf dhiyaatu miti jedhan. Pireezidant Putiin naanolee kunneen Yukireen irraa fottoqsuu ilaalchisuun wayita haasaa taasisan, warra lixaa cimsanii balaaleffatan. Putiin erga haasaa isaanii xumuranii booda, qondaaltonni Raashiyaan naannolee fottoqfaman akka hooggananiif muudde sanada waliigaltee mallatteessaniiru. Sirna waliigaltee mallatteessuu kanarratti Pireezidant Putiinis argamuun, warra kaanirraa fagaatanii taa'anii, wayita isaanis sanada kana mallatteessan mul'ataniiru. Sirni sanada mallatteessuu kun wayita goolabamu hirmaattonni sirnichaa, qondaaltota naannolee Raashiyaan of jala galchuuf murteessite akka hooggananiif filataman harka walitti rukutuun simatan. Haalli kun kan waggaa saddeet dura, wayita Raashiyaan naannoo Kibba Yukireenitti argamtu Kireemiyaa fottoqfatte tureen walfakkaata. Raashiyaan naannolee afran kunneen of jala galchuuf kan murteessite Yukireen weeraratee ji'oota torba boodadha. Rakkoo sababa hanqina boba'aan Awurooppaa mudateef Raashiyaan hin komatamtu kan jedhan Putiin, dubbiin akka walxaxu kan taasise warra lixaa- US fi Biriteen jedhan. Warri Biriteen sararri ujummoo boba'aa guddichi gara biyyoota Awurooppaa geessu- Nord Stream akka haleelamee cabuun gara galaana Balkaan dhangala'u taasisan jedhan Putiin. Putiin hammeenya loltoota US fi Nato kaasuun guddoo dubbatan. Warri lixaa ofittoodha kan jedhan Putiin, kaayyoonsaanii Raashiyaa balleessuu yookiin koloneeffachuudha jedhan. ''Hawaasa walaba taanee akka jiraannu hin fedhan. Garboota isaanii taanee akka turru barbaadu.'' ''Biyyi dureettiin akka Raashiyaa kun akka jiraattu hin barbaadan,'' jedhan. Naannolee afran fottoqfachuun waan hin oolleedha kan jedhan Putiin, kanaaf warri Yukireen dhukaasa dhaabanii haasaa jaarsummaa jalqabuu qabu jedhan. Lammiileen Luhaanisk, Doonesk, Zapporeezhiyaa fi Keersan hireesaanii murteeffataniiru kan jedhan Putiin, ''dhimma kanarratti eenyullee dubbatee of duuba deebisuu hin danda'u,'' jedhan.