Korri Paartii Ripaablikaanoota Xumuramee Jira

Wiixata darbee kaasee guyyaa afuriif gaggeeffamaa kan ture korri kun kamiisa kaleessaa galgala xumuramee. Guyyaa dhumaa kanatti prezidaant Traamp paartii Ripaablikaan bakka bu'uun prezidaantummaaf akka dorgomaniif afeerraa dhiyaate simatanii jiru. Sirna kaleessa galgala mooraa Waayit Hawuus keessatti gaggeeffame kana irratti namoota 1500 ta'antu argame. Filannoon gaggeeffamuuf jiru kun, kan Abjuu Ameriikaa ittiin eegsisnuu ykn ajandaa warra soshalisii kan itti gala keenya dinqisiifamaa sana akka diigamuu gochuu keessaa kan ittiin murteessinu ta'a jedhan Traamp. Mormitii isaanii ta'uun kan prezidaantummaaf dorgomuuf jiran Demokraatichi Joo Baaydin nama dadhabaa dha jedhan Traamp. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Muummichi Minsiteeraa Jaappaan Sababaa Fayyummaaf Jecha Aangoo Gad Dhiisuuf Jiraachuu Beeksisan

Muummichi ministeeraa Jaappaan Shinzoo Abe sababaa fayyummaan isaanii gad adeemaa deemeef aangoo gad dhiisuuf karoorsuu isaanii beeksisan. Tookiyoo keessatti jimaata har’aa tuuta oduuf ibsa kennaniin Abeen akka jedhanitti aangoo gad dhiisuuf kan murteessaniif dhibee madaa’uu marum’aanii bara 2007 aangoo irraa akka bu’an isaan taasise waan itti deebi’eef jecha. Kan silaa yeroon hojii isaanii Fulbaana 2021 dhumatu Abeen, hanga hoogganaa haaraan muummicha ministeeraa ta’ee tajaajilu hanga filamee paarlaamaa dhaan raggaasisamutti aangoo irra turu jedhamee eegama.


Prezidaant Traamp Harraa Haasawa Dhageessisuf Jiru

Kanneen torbanneen lamaaf duraa-booda geggeessaman Korawwan Biyyaalessaa Paartiilee guguddoo Yunaayitid Isteetis lameenii, kaadhimamtoota dorgommii prezidaantummaa kan kan ofii raggaasifachuuf, har’a galgala haasawa prezidaant Traamp dhageessisaniin goolabama. Prezidaantichi mooraa Waayit Haawus ka gama Kibbaa irraa haasawa isaanii ka dhiheessan yoo tahu, itti-aansee immoo, Dirre Waayit Haawusii fi Waajira Mana-maree gidduu jiru, ka “National Mall” jedhamu irraa, xaaxeen ibiddaa ka dhukaafamu tahuun himamee jira. Kora biyyoolessaa Paartii Ripaabilikaanii har’a galgala xumuramu irratti kan haasawa taasusuuf deeman hoogganaan paartii sagalee Yayyabaa – Michi Mikaanel, Seneetar Toom Koton, Hoogganaa Paartii sagalee xiqqaa – Keevin Mikkaartii fi Mucayyoo Prezidaat Traamp – Ivaankaa faa tu jira jedhama Kora Paartichaa, kaleessa galgalaa irratti immoo oduu dhaa booda gabaasaa qabna.


Maayik Pompeyoo Imaltuu Itti Fufanii Jiru

Ministeerri haajaa alaa Yunaaytid Isteetes kun har'a aangawoota biyya Baahreen wajjiin kn dubbatan yoo ta'u Iraan kutaa sana keessatti dhiibbaa hamaan geesisaa jirtu dura dhaabachuuf tokkummaan biyyoota galoo galaanaa barbaachisaa ta'u ibsan. Waliigaltee biyyi tokkummaa Emereetoota Arabaa fi Israa'eel hariiroo diplomaasii cumsuuf gara jalqaba baatii kanaatti mallatteessan waggoota 25 caalaa keessattitarkaanfii guddaa dha jechuun Pompeyoon Twitarii irratti barreessan. Waliigalteen kan Abraaham jedhamee waamame kun eega mallatteeffamee booda biyya tokkummaa emereetoota Arabaa seenuu koof akkasumas uummata biyyatti arguu koof nana gammada jechuun barreessan. Kibxata kaleessaa immo Pompeeyoon Sudaan dhaqanii akka turan ni yaadatama.


Kutaa Wiskaansan Keessatti Mormii Gaggeeffameen Namnii Lama Ajjeefamuu Polisiin Ibsee Jira.

Dilbata dabree lammiin Amerikaa hidda dhalata Afrikaa Polisiin rasaasaan rukutamuu mormuun guyyoota darban sadiif hiriirri gaggeefamaa jira. Viidiyoon bilbila harkaan waraabamee marsariitii hawaasaa irratti gadhiifame akka agarsisuutti Kibxata kaleessa nama qawwee baatee daandii irra deemaa ture tokko namoonni duukaa bu'an. Namtichii lafatti eega kufee booda namoota isa marsanii jiran irratti dhukaasa banee. Polisiin magaalaa Kinoshaa ibsa baaseen namnii sadaffaan madaa'ee hospitaala kan seene ta'uus lubbuu isaaf kan sodaachisu miti jedheera.


Korri Ripaablikaanootaa Kan Guyyaa 3ffaa Har'a Itti Fuufa

Kora galgala har'a kana irratti itti aanaa prezidaantii Yunaaytid Isteetes Maayik Peens Boltimoore bakka Fort Mac Henrii jedhamu irraa haasawaa dhageesisuuf jiru. Namoota har'a dubbachuuf sagantaan qabameef keessaaa Seneteera Marshaa Blaakbarn, Joni Ernast fi waajiira tika nageenyaa keessatti eeggataadaayreekteera kan turan Richaard Greneel keessatti argamu.


Diplomaatiin Yunaayitid Isteetis Gameessi Maayik Pompeeyoo Sudaaniin Daawwataa Jiran

Ministeerri haajaa alaa Yunaayitid Isteetis Maayik Pompeyoo bulchiinsi Tramp ennaa inni hariiroo Israa’el biyyootii Arabaa waliin qabdu fooyyessuuf dhiibbaa gochaa jiru kanatti Kibxata har’aa Sudaaniin daawwataa jiran. Pompeyoon muummichi ministeeraa Sudan Abdallaa Hamdok fi dura taa’aa mana maree mootummaa ce’umsaa sudaan jeneraal Abdel Fattah el Burhaan waliin wal arguuf jiru. Dhimma hariiroo Sudaanii fi Israa’eltti dabaluu dhaan Poompeyoon deggersa Yunaayitid Isteetis mootummaa ce’umsaa Sudaan kan siviliin hoogganamu deggeruu itti fufuu ishee mari’achuuf jira jechuu dhaan ministriin haajaa alaa Ameerikaa beeksisee jira. Hamdook muummicha ministeeraa kan ta’an Hagayya darbe erga hiriira mormii baatilee hedduuf biyyatii raasee waraanni biyyattii prezidaant Omar al-Bashiriin aangoo irraa darbee booda. Tokkummaa imireetota Arabaa waliin hariiroo naga eegumsaa waggoota 20 olii qabna kan jedhan Pompeyoon deggersa teekinikaa fi waraanaa illee kennaafii turre jedhaniiru. Imalli isaanii kun kan dhaga’ame erga Washington jalqaba baatii kanaa kan Netanyaahuunis naannoo sanaaf ergaa bara haaraa dabarsa jedhan hariiroo Israa’elii fi tokkummaa Emireetota Arabaa jaarsummaan gidduu seenee gargaaree booda.. Prezidaantiin Faalisxiin Mahamoud Abbaas garuu walii galteen sun Faalisxiniin ganuu dha jedhan. Hariiroon Israa’elii fi Tokkummaa Emireetota Arabaa hamma Israa’el fi Faalisxiin nagaa buusanitti akka aadaa biyyoota Arabaa jidduu jiru cabsutti ilaalama jedhan. Pompeyoon Hagaya 23-28tti Baahireen, Tokkummaa Emireetota Arabaa fi Sudaan kan daawwatan yoo ta’u, dhimmi Iraan ilaalchisee dhimmootii nageenya naannoo fi hariiroo Israa’el naannoo sana keessatti qabdu mari’achuun mata duree ijoo kan ta’u ta’uun ibsamee jira.


Melaaniyaa Tramp Gumii Ripaablikaanotaa Har’aa Irratti Haasaa Dhageessisuuf Jiru

Giifti dureen Yunaayitid Isteetis Melaaniyaa Tramp gumiin biyyoolessaa kan garree ripaablikaanotaa halkan lammaffaa geggeessamuuf jiru irratti har’a White House Rose garden irraa haasa ijoodhageessisuuf jiru. Qindeesitoonni akka jedhanitti mata dureen har’aa Dachii waadaa kan jedhu yoo ta’u namoota beekamoon haasaa dhageessisuuf jiran keessaa ministeera haajaa alaa Maayik Poompeyoo, Seneter Rand Paul, bulchaa Iwa Kim Renolds fi ijoollee prezidaant Traamp lama Erik fi Tffanytu keessatti argamu. Gumiin kun kaleessa galgala kan jalqabame Tramp waltajjiitti ba’uu dhaan battala haala weerara vaayiresii koronaa itti qabanii fi rakkoo dinagdee furuuf itti milkaa’uun isaanii marsaa lammataaf akka injifataniif dhimmi ijoo ta’uu dubbatan. TV biyyoolessaa irratti sirna darbe irratti Tramp hojjettoota eegumsa fayyaa White Housetti argaman kanneen faallaa ilaalcha lammiiwwan ameerikaa hedduu dhaabatanii fi haala isaan weerara vaayiresii koronaa itti qaban galateeffatan harka fuuchaa turan. Trampis isin garee ajaa’ibaa ti jechuu dhaan ogeessota eegumsa fayyaaf kan lubbuu 177,000 ol glaafate jechuun galmeen Yuniversitii Joon Hopikins tuqe irraa namoota COVID 19 irraa dandammate simataniiru. Booda irras kutaa diplomaasummaa keessatti Tramp namoota erga tattaaffiin diplomaasummaa ennaa bulchiinsa isaanii geggeessameen booda hidhaa biyyootii alaa keessaa gad dhiisaman waliin wal arganii jiran.


Ripaablikaanonni Prez. Traamp Irra Deebi’anii Kaadhimuuf Wal Ga’an

Kora paartii ripaablikaanotaa irratti argamuuf jecha bakka buutonni paartichaa gara kutaa North Carolianatti imalaa jiru. Sababaa weerara vaayiresii koronaan kan ka’e kanneen kora sana irratti qaamaan argaman xiqqoo yoo ta’u, gama marsariitii ykn online korri kun ni geggeessama. Jiloota guutummaa Ameerikaa irraa bakka wal ga’ii sanaa ga’an kanneen prezidaant Tramp marsaa lammataaf dhiyaatanii akka injifatan fedhan dubbisuu dhaan Karoolaayiin Presuut gabaasteetti. No media source currently available


Traamp Duula Na Filadhaa Kutaa Penselveniyaa Keessatti Gaggeessan

Magaalli Traamp Kaleessa duula itti gaggeessan kan Ooldi Foorj jedhamtu magaala dhaloota morkataa isaanii kan Jooy Baaydin irraa kiloo meetra 9 gad fagaatti. Baaydinis kaleessa ture prezidaatummaaf dorgomuuf gaaffii dhiyaate kan simatan. Baaydiin wagootii darban 50f Amerikaa fixaan ba'iinsa dhabsisee jedhu Traamp Kutaan Traamp itti imalan kun filannoo prezidaantummaa injifachuuf murteessaa ta'uun beekamti.


COVID-19 Hanqina Wabii Nyaataa Addunyaa Dhaqqabsiisuufi Jira: Jarmayaa Gargaarsaa CARE

Jarmayaan gargaarsa namoomaa tokko akka jedhetti tamsa’inni vaayiresii koronaa hanqina wabii nyaata addunyaa hammeessuu dhaan rakkoo beelaa fiduu mala jedhee jira. Kan Yunaayitid Isteetis keessa maadheffate jaarmayaan CARE jedhamu addunyaa irraa lakkoobsi namoota hanqinni nyaataa hamaan isaan mudatu xumura waggaa kanaatti miliyoona 270 ga’uu mala jedhee jira. Jarmiyaan kun akka jedhetti uummati Laatiin Ameerikaa keessaa hanqinni nyaataa isaan mudate dachaa sadii kan dabale yoo ta’u, dhiya afriikaa keessaa immoo dachaa dabalee jira. Afiriikaan kibbaa immoo dhibba irraa harka 90tu ishee mudachuuf jira jedhee jira. CARE akka jedhetti biyyoonni dureeyyii ta’an iyyuu rakkoon wabii nyaataa kan isaan mudate yoo ta’u, Briteen keessaa nama 4 keessaa 1 nyaata madaalamaa argachuuf rakkata. Yunaayitid Isteetis keessaas erggga weerarri vaayiresii kanaa jalqabee qabee uummati miliyoona 6 ta’u gargaarsa midhaan nyaataa argachuuf galmaa’ee jira. Biyyoonni hedduu fi kampanileen dawaa oomishan talaalii COVID-19 milkaa’inaan hojjetu dhiyeessuuf wal dorgomaa ennaa jiran kanatti, abuunichi kaatolika Roomaa Pope Fraansis kaleessa akka jedhanitti biyyoonni dureeyyii ta’an yoo ennaa talaalliin kun dhiyaatu dursa argatan gaarii hin ta’u jedhan. Weerarri kun rakkoo addunyaa ti. Rakkoo akkasii keessaa wal qixa hin baatu. Mala wayyaawaa ta’een keessaa ba’uu qabna jedhan. Tamsa’inni vaayiresichaa hiyyeeyyii irratti hammaata jedhanii kuns sababaa wal caalmaan addunyaa dhuunfateef jedhaniiru. Vaayiresichi eenyuufuu hin loogu garuu adda addummaan jiru balaa hamaa qaba jedhan. Gabaasi gaazixaa New York Times har’a maxxanse akka jedhutti angawoonni magaalaa Chaayinaa Wuhaanii fi Hubeeyii bakka xumura waggaa darbee vaayiresiin koronaa keessatti argame Mootummaa giddu galeessa Beejiing jalaa odeeffannoo dhoksan jedha. Gaazixaan kun akka jedhetti gabaasi keessuu yaada walii gala kan paartiin koministii Chaayinaa odeeffannoo barbaachisaa addunyaa jalaa dhoksa jedhu ni deggera jechuu dhaan, kunis muddama dipilomaasymmaa bulchiinsa Trampii fi Beejiing gidduu jiru hammeesse. Gabaasi kun itti dabaluu dhaan garuu angawoonni Chmaayinaa kan naannolee maal na dhibdee dhaan vaayiresiin kun Wuhaan irra darbee akka tamsa’u taasisan kan mul’isu illee jira jedheera. Komiishinni gamtaa Afriikaa hanga ol aantummaa seeraa bakkatti deebi’ee hoogganoonni mootummaa hiikamanitti Maalii miseensummaa tokkummaa Afriikaa qabdu kan rarraasu ta’uu beeksisee jira.


Hoogganaan Mormituu Raashiyaa Summii Nyaachifaman Shakkii Jedhutu Jira

Hoogganaan garee mormituu Raashiyaa Alexy Navalny xayyaaran utuu balali’anii akkaan dhukkubsatanii mana yaalaa jiraachuun himamee jira. Akka dubbi himtuun isaanii jedhanitti beekaa waan summii nyaachisaman fakkaata. Kan umuriin waggaa 44 Navalniin hospitaala magaalaa Sibeeriyaan Omsk bakka doktoorri akka of wal’aalan gochuu dhaan meeshaa hafuura baafatu irra kaa’anitti geessaman. Navalniin ennaa dhukkubsatan gara mana ofii Mooskootti deebi’aa kan turan yoo ta’u, xayyaarattiin hatattamaan akka qubattu taasisame. Imaltoonni waliin turan viidiyoo irratti akka maxxansanitti boo’ichatu xayyaarattii keessaa dhaga’amaa ture. Dubbi himtuun Navalnii Kiiraa Yarmiish tweeterii irratti maxansuu dhaan hoogganaan garee mormituu kun utuu na dhukkuba jedhanii hin himatin dura shaayii qofaa dhugan jedhan. Ganama sana kan dhugan sana qofa. Doktoorri akka jedhetti summiin dhugaatii ho’aa dhaan battala qaama keessatti fudhatamuu danda’a jechuun illee Yarmiish tweeter irratti maxxansanii jiran. Doktorri hospitaala Sanaa Anatalii Kalinichenkoo haalli Navalnii wayyawaa dhufeera jedhaniiru. Wal’aansa fudhataa jiru jechuu dhaan, doktooronni waan danda’ame qofa godhan utuu hin taane dugumatti lubbuu isaanii oolchan jedhan Kiiraa Yarmiish. Navaanliin tarii summiin kan kennameef mormituu isaanii kan siyaasaa keessumaa Kremiliin dantaa siyaasaaf jecha haleellaa akkasii oofa jechuun kan shakkamu yoo ta’u hedduun prezidaanti Vladmir Putiniin himatu. Kremliin garuu kan akkasii keessaa harka hin qabu jechuun haalee jira.


Ameerikaa Isee Wayyooftuu Duraan Beeknutti Deeb’uuf Haa Qabsoofnu: Kamala Hariis

Kaadhimamtuun itti aantuu prezidaantii ka paartii dimokraatotaa Seneterri kutaa Kaalifoorniyaa Kamaalaa Hariis Ameerikaa isee gaarii nuti beeknu deebisuun ni danda’ama jennee qabsaa’uu qabna jechuu dhaan haasaa seena qabeessa kan kaadhimummaa paartii isaanii ennaa simatan dubbataniiru. Kan umuriin waggaa 55 Harris haadha alangaa duraanii fi dubartii paartii biyyoolessaa keessaa aangoo ol aanaaf dorgoman isaan arfaffaa yoo ta’an, akka dubartii gurraattii fi lammii Ameerikaa hidda dhalata Asiatti garuu isaan jalqabaa ti. Haati isaanii hayyuu saayinsii kan dhibee Kaanserii abbaan isaanii immoo hayyuu dinagdee yoo ta’an Jamaayikaa irraa gara Yunaayitid Isteetis dhufan. Gumii biyyoolessaa kan dimokraatotaa halkan sadaffaa roobii kaleessaaf ennaa haasaa dhageesisan Harris, prezidaant doonaald Tramp akkaataa isaan tamsa’ina vaayiresii koronaa fi dinagdee biyyattii itti qaban akkaan qeequu dhaan kufaatiin hooggansaa lubbuu namaa fi qabeenyaa galaafate jedhan. \nGalgalauma sana jalqaba prezidaantiin duraanii Baaraak Obaamaan kan isaaniin bakka bu’an Trampiin jecha cimaan dha’uu dhaan Tramp aangoo prezidaantummaa akka agarsiisa TV ka birootti fudhatan,dimokraasiis hooggansa isaanii muuxannoo hin qabaanneef abbaa irrummaa fakkaatuun balaa irra buusan ittiin jedhan. Kamala Haris kaadhimummaa itti aanaanaa prezidaantii paartii dimokraatotaa ennaa simatanitti haala wal xaxaa biyyattii ilaalchisanii sirriitti akka deebi’u hojjetamuu qaba jedhanii fakkeenyaaf loogii sanyiitti duuluu fi akka seera biyyattiitti waadaan qixxummaa haqaaf jiru dhugaaf jiru dhugoomuu qaba jedhan. Daandiin fuula keenya duraa salphaa hin ta’u kan jedhan Harris garuu kan ani waadaa isiniif seenu rakkoo jiru ciminaan akkasumas dhugumatti dura dhaabbanna jedhan.


Kaamalaa Haaris Dorgommii Prezidaantii Itti-aantuuf Kaadhimamuu Isaanii Simatan

Kaleessa jechuun, Roobii galgala yeroo Korri Biyyoolessaa Paartii Dimmookiraatotaa guyyaa sadaffaaf geggeessametti, Senaatarri Kaalifoorniyaa Kamaalaa Haaris, kaadhimama dorgommii itti-aantuu prezidaantummaa ka sirnaan simatan yoo tahu, haasawa galgala sanaa irratti dhimmoonni itti fuuleffataman waa’ee hookkara qawwee, jijjiirama qilleensa naannoo fi KOOVID 19 ture. Ka dorgommii prezidaantummaaf kaadhimaman, Joo Baayiden waliin dimookiraatota bakka-bu’anii dorgommuuf jiran – Harris. No media source currently available Maayik Sulivaan akka gabaasetti, korri sun guutummaatti “Virtual” yokaan tekinooloojii marsaa interneetiin ka geggeessame yoo tahu, namoonni dubbatan baay’een yeroo Republikaanticha prezidaantii biyyaa – Donnaald Traamp komatan dhaga’amee jira. Keessummoonni Kabajaa fi deggertoonni Koricha irratti afeeraman guutummaa Yunaayitid Isteetis keessa jiran martinuu, sabaa Vaayirasii Koronaaf jecha, bakkuma jiran irraa tekinooloojii interneetiitiin kan hirmaatan yoo tahu, keessumsiistuun korichaa – taatoon Holiiwuud, Keerii Waashington “Korri bara kanaa kora haala hin baratamneen geggeessamaa jiru,” jedhan. Dubartiin Ameerikaa makaa gurraachaa fi hidda Ashiyaa Kibbaa, sadarkaa itti-aantuu prezidaantummaatti kadhimamuun filannoo prezidaantummaa Ameerikaatti hirmaachuunis waan eegame hin turre. Gabaasaa guutu caqasaa.


Hagayitii ji’a jara lubbuu ufi jibbaatee waraanaa fi balaa uumamaa  jidduu yaa’ee lubbu namaa oolchuuf hojjatu itti ulfeessan

Dhukkuba,waraana,dhibamaan wallaanuu,balaa uumamaajalaa nama baasuu fi waan hedduu jidduu yaa’ee warrii nama gargaaru gosa hedduutti jira. Ogeeyyota,fayyaa tahee warrii hujii akkanaa hojjatu hedduu.Jarii kun namaaf jedhee lubbuu ufii dhabuutti jira tanuma keesa nama nagaa milyoona hedduu waraana jidduu duudee gargaara. Barana Hagayya 19 irra oola guyyaan kun.Tokkummaan Mootummootaa warra namii quba hin qamnee ka ammoo nama jedhee lubbuu dhabuutit jiru qaabachuu fi ulfeessuuf jedhee gannuma gannaan Hagayya keessa qophii akka akkaatiin jara kana ulfeessa. Tokkummaa Mootummootaa Hagayyaa bara 2013 keessa eegii waajjira isaa Iraaq Baagdaa keesatti bakka bu’aa isaa Iraaqi jiru waliin nama 22 fixaniin duubatti guyya kana ulfeessuutti jira. Eegii sunii asitti hojjatoota tolaan nama gargaaran 5000 caalaatti waraana jidduutti dhumee,asi cophxee dhabanii,madaahanii waan hedduu tahan ammoo madaahe,Afgaanistaanii fi hedduu jidduu yaa’ee nama gargaara. Jarii tolaan nama gargaaru kun yoo hedduu biyya akka Siiriyaa,Suudan Kibbaa,DRC,CAR fi fulaa hedduu yaa’ee nama gargaara. Bari kuma 2019 bara jari kun haga guddaan itti miidham.


Baayiden Kaadhimamaa Prezidaantummaa Dimokraatotaa Ta’uun Muudaman

Demokraatonni itti aanaa prezidaantii duraanii Joo Baayideniin kaadhimamaa prezidaantii gochuu dhaan gumii isaanii gama viidiyoon kaleessa geggeessame irratti raggaasisanii jiran. Prezidaant Doonaald Traamp illee qeeqa dhiyeessanii jiru. Seenaan dhuunfaa Baayiden kan isaan hojjetaa mootummaa, abbaa fi abbaa warraa ta’uu isaanii dabalatee himamee jira jechuun Pasty Widakuswara Deliweer irraa gabaastee jirti. Giifti duree Yunaayitid Isteetis ta’uu kan malan haati warraa Joo Baayiden Jiil Baayiden, gumii sana irratti haasaa dhageessisaniin dhiibbaa weerarri Koronaa ijoollee fi maatii irratti qabu dubbatanii waa’ee abbaa warraa isaanii fi mana barnootaa sadarkaa lammaffaa keessaa barsiisaa turanii fi bakka jireenyaa Baayiden Wilmington Deliweer ilaalchisees kaasuun dubbataniiru. Jiil Baayiden akka jedhanitti Maatii adda faca’e attamiin guutuu taasisuu dandeessa? Akkuma biyya guutuu taasistutti, jaalalaa fi hubannaa akkasumas tattaffii garraamummaa hanga tokko itti dabaluu dhaani jedhan. No media source currently available


Mummicha Ministeera Lebaanon Duraanii Ajjesuun Kanneen Himatamanii Turan Murtii Argatan

Bara 2005 keessa mummicha ministeera Lebaanoon duraanii Raafik Hariirii ajjeesuu keessaa harka qabu kan jedhaman namoota 4 keessaa tokko irratti har'a balleessaan muramee jira. Manni murtii Tokkummaan mootummotaa Lebaanoniif dhaabe har'a jarreen sadii himatii irratti dhiyaate akka addaan cituu murtii kennee jira. Shakkamaan Saaliim Jaamiil jedhamu himata irratti dhiyaate hundaaf balleessaan kan irratti muramee yoo ta'u kunis gocha shoroorkaa rawwachuuf shiree dhukaatoota gargaaramuun mummicha ministeera Lebaanon duraanii akkasumas namoota iddoo balaan dhaqqabe sana turan 21 galaafate kan jedhu keessatti argama. Shakkamtonni Arfanuu lafa hin jirreetti murtiin kun kenname.


Waggaa 100ffaa Mirgi Filachuu Dubartoota Yunaayitid Isteetis Itti Mirkanaa’e

Wagga dhibba tokko dura baatii Hagayaa keessa dubartoonni Yunaayitid Isteetis akka heera biyyattii keeyyata 19 irra taa’ee jirutti mirga filachuu argatan. No media source currently available Heerri fooyyeffame kun kongresa biyyattiif kan dhiyaate bara 1878 keessa yoo ta’u raggaasisamee kutaalee afur keessaa sadii hojii irra kan oolchan waggoota 40 ol dura ture. Gabaasi kun kan Deborah Block yoo ta’u seenaa sochii mirga filattootaa fi qixxummaa dubartootaa kana irratti gabaastee jirti. Xurmura jaarrraa 19ffaa fi jalqaba jaaraaa 20ffaa keessa kanneen mirga dubartootaaf falman qabsoo yeroo dheeraa booda mirga filachuu dubartootaa akka mirkanaa’u godhan. Dubartoota sana kabajaa dhorkuu fi itti qoosuutu ture jechuu dhaan hayyoonni ni dubbatu. Mirga filachuu dubartootaaf falmuun kan jalqabame bara 1848 keessa gumii mirga dubartootaa waldaa Senekeaa Fools, Niw Yoork keessa jiru keessatti. Jille gumii sana irratti argaman galmee mirga kabajuu dabalatee qixxummaa kan dhiiraan gitu gaafatu qopheessan. Dhiironnii fi dubartoonni qixxee uumaman. Jecha kana galmee labsii walabummaa irraa fudhatan, garuu waa’ee dhimmi dubartootaa itti dabaluu dhaan jijjiirraan guddaa akka argamu ta’e. Dubartoonni waggoota 70 oliif mirga filachuuf ennaa qabsaa’an dubartoonni gurraachaa sochii kanatti akka makamaniif dubartoota adiitiin hin simatamin hafan. Garuu jamyaa kan ofii isaanii, hawaasaalee farra gabrummaa, konfrensiiwwan waldaa Kirstiyaanaa fi jaarmolii mirga siivilii fi kan kana fakkaataniin dubartoonni lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa jaarraa lamaa ol booda sochii ofii isaanii uummatan. Jalqaba jaarraa 20ffaa irra qoodi dubartoonni qaban jijjiiramaa akkuma dhufeen dubarttoonni dhaloota haaraa qabsoo itti fufan. Mormii geggeessuu , qophiiwwan adda addaa qindeessuu, calliinsaan mormii geggeessuu fi nyaata lagachuun mormii isaanii dhageessisuu qaban.


Inter Milan Tapha UEFA Liigii Awurooppaa Irratti Shakhtar Donetsk 5-0 Qaariftee Waancaaf Seviilaan Walti Marte

Dorgommii UEFA Liigii Awurooppaa tana kilaboota Awurooppaa kurnya hedduutti bara 2019 jalqbee taphachaa bahe. Amma kilabii lamatti walti jafe. Seviilaa fi Inter Milan. Seviilaan kialbii akka Roma (3-0), Wolverhampton (1-0) fi Manchester United (2-1) fa mootee asi geette. Inter Milan Torino (3-1) SPAL (4-0) Genoa (3-0) Napoli (2-0) fi tapha hedduu mootee asi geette. Gama kaaniin Inter Milan ammoo Getafe (2-0), Bayer Leverkusen (2-1) fi Shakhtar Donetsk ammoo (5-0) waanaaf dabarte. Seviilaan kilabii Ispaanish,inter Miilan ammoo kilabii Xaliyaanaati. Tapha hardhaa irratti goolii Inter Milan ta qaraa Lautaro Martinez, Romelu Lukaku faatti galchanitti kilabii tana waancaaf dabarse. Inter Milan Jimaata dhufu Kolon,Jermenitti waancaaf Seviilaa waliin waancaaf taphatti. Goolii Inter Milan ta qaraa Kubbaa Nicolo Barella gama dhiite Lautaro Martinez mataan keessa buuseef. Inter Milan: Lautaro Martinez (19') \nInter Milan: Danilo D'Ambrosio (64') \nInter Milan: Lautaro Martinez (74') \nInter Milan: Romelu Lukaku (78') \nInter Milan: Romelu Lukaku (83') Lukaakuun baranallee goolii lama galfate.Namii kun Liigii Awurooppaa keessatti bara 2014 jalqabee tapha waltitti aanu 10 keessatti adoo gargar hin kutin nama goolii galchee seenaa hojjate. Dorgommiin Liigii Awurooppaa European League dhumachuutti jirti.Akka duri istaadiyomiiti yaa’anii daawwachuu baatanillee online laalumatti jiran. Kilabii kubbaa miilaa jajjaboo kurnya hedduutti walti yaa’ee istaadiyoomii awurooppaatti walii yaa’ee taphata. Seviilaan Jimaata kana Intermiilaaniin waliin taphachuuf jirtu tun marroo jaheessoo shaampiyoona UEFA eegachuutti jirti. Shakhatar Doneskii fi Inter Milan ganna 15n duratti waliin tapahtee gaafas Inter Milaanitti qabxii qabduun 3-1 moote.


Pirezdaantii Ameerikaa 45ffaa, Doonaald J Traamp

Doonaald J Traamp prezidaantii Ameerikaa 45ffaa dha. Mr.Traamp prezidaantota Ameerikaa kessaa isaan sadaffaa himannaan irratti dhiyaate. Garuu immoo bilisa jedhanii aangoo irraa osoo hin kaafamin hafaniiru. {Gabaasa sagalee} Prizidaantichi waggaa 4 dabalataf filatamuuf sadaasa dhufutti qophaa’aa jiru. Prezidaant Doonaald Tramp filannoo sadaasa keessaafis ifatti duula na filadhaa ka eegalan Waxabajjii bara 2019, Orlaandoo FILOORIDAA-tti ture. Dhaadannoon isaaniis “keep America Great ! Ameerikaa akka cimtuu taatetti tursuu ka jedhu ture. Duula filannoo bara 2016 darbetti Mr. Traamp dhaadannoo “Make Amerikaa great again” Deebisnee Ameerikaa ol aantuu haa goonu isa jedhu akka ture ni yaadatama.  Sirna duula na filadhaa waggaa darbe eegalan sana irratti egaa Mr. Traamp deggertoota isaaniitin al tokko fiixaan baasneerra, ammas ni daballa, isa kana garuu hojicha walumaa galatti xumuruuf jirra jedhan. Prezidaant Doonaald Traamp osoo biyya hamma Ameerikaa ga’uuf hoogganaa hin ta’in maal maalfaa hojechuun beekaman? Haga tokko odeeffannoo isiniin geenya. Prezidaantii osoo hin ta’in dura Traamp New Yorkitti nama hojjaa misooma ijaarsaa fi daldalaan baay’ee beekmaa garuu immoo falmisiisaa kan ta’anii fi hojii prodaakshinii TV irratti beekamtii kan qabanii dha. Gama barnootaatiinis University of pennsylvania wharton shool of Finance jedhamu irraa eebbifamaniiru Traamp. Ergasii qabeenyaa maatii isaanii kan ture dhaabbata misoomaa fi daldala manneenii “Real estate” itti gaafatama fudhachuun biilsaalee, hoteelota,kaasiinoo ykn iddoowwan bashannanaa bifa adda addaa qabu akkasumas dirreewwan gosa spoortii Golf ykn killee itti taphatan addunyaa irra naanna’anii ijaaruu jalqaban. Sana keessatti garuu akkuma nagada tokkoo bu’aa ba’ii hedduun isaan mudateera.Yeroo isaan kasaaranis tureera. Akkasuma milkaa’inni bu’aa irratti bu’aa lakaawaa turan. Forbes kan jedhamu barruun gulantaa sooressota addunyaa waggaa waggaan if godhu akka ibsetti, bara 2016 keessa dhaabbati Donald Tramp doolaara biliyoona $3.7 ta’uu tilmaameefi. Mr. Tramp hojiin biraan itti beekamaa ta’an akkuma gubbaatti tuqame oguma TV ti. Bara 2004 eegale dhaabbata TV NBC jedhamu irratti qophii darbaa turee fi baay’ee jaal’atame irratti taatota keessaa tokko ta’uurra darbee Mr. Traamp producer qophii ykn do’ii “ Apperentice” maqaa jedhamuun beekamuuf ijoo tuan. Prezidaantummaaf dorgomuuf ennaa jiran bara 2015 tue kan dhiisan. Bara 2016 keessa Traamp bulchaa biyya Ameerikaa ta’an. Eega masaraa White House seenanii as waggaa 3 fi walakkaa keessatti prezidaant Doonaald J Traamp maal maalfaa hojjetan? Kanneen xuqaman keessaa Traamp seenaa taaksii ykn dilaala biyyattii irratti jijjiirama guddicha jedhamu hojii irra oolchan. Raayyaa waraana Ameerikaa biyya Siiriyaa ture irraa garii isaa biyyatti deebisan ykn lakkoobsa waraana Ameerikaa achi jiru gad xiqqeessan. Mana murtii muummicha ol aanaa biyyattii “Supreme Court” jedhamuuf miseensota sagal qabuun beekamu keessatti abbootii seeraa lama kaadhimuu dhaan milkaa’aniiru. Sun immoo deggertoota Kana qofaa miti. Kooluugaltoota seeraan ala gara Ameeikaa seenan adamsanii qabuuf bakka dhufanitti deebisuu akkasumas daangaa Ameerikaa gama kibaa jirutti dallaa ijaaruu dhaaf jalqaba maallaqa guddaa doolaara biliyoona tokkoo fi miliyoona dhibba afur Kongresii biraa argamsiisuu danda’uun gama kaaniin immoo imaammata hordofaniin milkaa’uun ni dubbatama. Dallaa dhuma biyyattii gama kibbaan Meeksikoo daangessu kana cimsanii ijaaruuf prezidaantichi qarshii dabalataa doolaara biliyoona sadii fi miliyoona dhibba ja’a akka ramadamu gochisiisuunis injifannoo biraa ture. Gama kaaniiin immoo waadaa ennaa duula filannoo irratti seenan sana fiixaan baasuuf jecha seerotaa fi qajeelfamoota prezidaantii duraanii Baraak Obaamaan tuamamanii turan hedduu isaaii akka hojii irra hin oolle haqan. “Obama Care” maqaa jedhamuun kan beekamu seera wabii nageenyaa uummata miliyoona hedduuf fayyadu keessaa gariin akka haqamu godhaniiru. Dhiyeenya kana immoo “Obama Care” kun gutummaan guutuutti seeraan akka dhoarkamu mana murtii walii galaatti iyyataniiru jedhama. Milkaa’inni guddichi Traamp gama dinagdeetiin waggoota sadan darban aangoo irra turan kana keessatti hoji dhablummaan haala waggoota 50 keessatti Ameerikaa keessatti mul’atee hin beekne beekne 3.5% gad bu’e. Garuu golfa koronaatti haa hammaatuutii injifannoo isaan guddina dinagdee irratti gonfatan sun bara kana akka hin taane ta’eera. Weerara vaayiresii Chaayinaa ka’ee addunyaa waliin ga’e kanaan. Sanas ta’ee dhibeen koronaa dinagdee Ameerikaa ammaafis ta’e raasaa jiru Yunaayitid Isteetis irratti dhiibbaa kana jedhamu uumuu isaa kan shakkan Tramp biyyattiin deebitee dandamachuu isheetiif shakkii hin qaban. Koronaa kanaan wal qabatee baatii Guraandhalaa keessa ennaa dubbatan vaayiresiin kun ni bada. Guyyaa tokko raajii dhuma ta’ee akkuma tasaa ni bada jedhanii tilmaamuu isaanii TVn biyya kanaa bali’inaan irra deddeebi’anii mul’isan. Faallaa isaa garuu vaayiresiin kun kutaalee biyyattii shantamman waliin ga’ee biyyattiis jeequmsa dinagdee keessa seensisuun hojjettoonni miliyoona 48 hojii isaanii dhabuuf dirqamaniiru. Manneen barnootaa hundi manneen daldaaas akkasuma guutumaan guutuutti cufamuuf dirqaman. Koronaan wal qabatee haalli ta’e hundi filannoo Sadaasa 3 bara 2020 mo’achuu irraa akka hin gufachiisneen kan dubbatan Doonaald Tramp talaalliin vaayiresii kanaa baatilee keessatti argamuu dubbachuu irraa boodatti deebi’anii hin beekan. Ogeessonni fayyaa garuu jalqaba baatii bara 2021 keessatti tilmaamu. Gama biraatiin imaammati alaa prezidaant Doonaald J Tramp hordofan Ameerikaan haa dursitu isa jedhuun beekama. Sana jechuun waan hunda caalaa fedhii lammiiwwan Ameerikaa eegsisuu ykn kabachiisuu jechuu dha. Sababaa sanaafid fedhii Ameerikaa hin guutu kan ittiin jedhan fakkeenyaaf Trans-Pacific Partnership (TPP) kan jedhamu walii galtee daldalaa, walii galtee eegumsa jijjiirama qilleensa naannoo addunyaa isa guddicha “Paris Climate Change” fi walii galtee nukleraa Iraan ykn ”Iran nuclear deal” jedhamu keessaa Ameerikaan akka baatu godhaniiru. Naaftaa maqaa jedhuun kan beekamu tumsa daldala dilaala alaa Kanaadaa fi Meeksikoo dabalatee Ameerikaan kan keessatti hirmaattee turte keessaa biyyi isaanii akka baatu ykn immoo fooyya’ee akka malatteessamu dirqisiisuu dhaan walii galteen biyyoota sadan gidduu jiru Naaftaan akka haaraati akka mallatteeffamu godhaniiru. Chaayinaatti immoo waraana daldalaa labsaniiru jedhama. NATO ykn immoo gamtaa waraanaa Atlaantik Kaabaa ilaalchisuu dhaan Ameerikaan gamtaa kanaaf baasii guddaa baasaa jirti jechuu dhaan qeeqaniiru. Qeeqa qofaa utuu hin ta’in dhiibbaas uumaniiru. Gama hariiroo hooggantoota addunyaa wlaiin qabaniin immoo biyyoota michummaa gaarii Ameerikaa waliin qabaachuun beekaman waliinis walitti dhufeenyi isaanii ulfaataa ture jedhama. Akka fakkeenyaattis chaansilerittii Jarmanii Angelaa Merkeln kan Ferensaay Emaanu’el Maakroon kan tuqamuu dha. Faallaa isaatti immoo prezidaantii Raashiyaa Vlaadmir Putin fi hoogganaa Kooriyaa Kaabaa Kim Jon- Un waliin gaarii akka ture galmee irra taa’ee jira. Egaa kabajamtoota dhaggeeffattoota keenyaa filannoo Ameerikaa baatii Sadaasaa geggeessamu ilaalchisuu dhaan kaadhimamtoota biyyattii lamaan garee dimokraatotaa fi garee Ripaablikaanotaa irraa dhiyaatan seenaa isaanii isin dhageessisuuf akkuma qophoofne kaadhimamaa paartii Ripaablikaanotaa kan ta’an Doonaald J Tramp kana fakkaata ture.


Israahelii fi Imireetiin Arabaa,UAE hariyummaa wayyeeffachuuf wali galan waan irratit galan Amerikaatti mallatteeffachuuf kurfoo jiran

Akka irratti dhaqan kanaan Musliimii UAE masjida Al Aqsa Jerusaalem jiru keesatti dulachuu dandaha. Hariyummaa UAE fi Israahel waliin wayyeeffachuuf walii galanitti tanaan dhufe. Tun ammoo pirezidaanti Tiraampiif gammachuu guddoo. “Walti gagaarrifachuun taan amma yaayyuu qabbanoofte.Biyyoota Arabaatii fi musliima hedduu herrega UAE kana faana dhufan jedhee dhugeeffadhaa,”jedhe Tiraampi. Eegii Israahel bara 1948 bilisummaa labsattee asitti UAE fi Israale tana waliin marroo sadeessoo akka Israhelii fi Arabaatti walii galan. Muummee Ministera Israahel Benjamin Netanyahu fi ilmii nugusa UAE nugusummaa Abu Dhabi dhaaluuf eegachuutti jiru Mohammed Al Nahyan walii galteen tun Jidduu-Gala Bahaaf nagaa seenaa qabeessaan dhuftu jedhanii abdatan. Masriin walii galtee akkana bara 1979 mallattessitee Jordaan ammoo 1994. Muummee Minsiteraa Israahel, Benjamin Netanyaahuuf walii galtee tun waan seenaa keessatti himan. Gorsaan nagaa Amerikaa, Robert O’Brien tun pirezidaantiiyyuu badhaasaa Noobelii kessisuu dandahaait jedha William Todman jidduu galeessa qorannoo keessa hojjata walii galteen tun walii galten tun hariyummaa biyya lamaaniitiif karaa dansaatti deemti jedha Akka walii galtee tanaatti Israahel akka qaraa kaan West Baank keesatti Paalistiin irraa lafa fudhachuuf itti hin gamtu. Walii galiii jara kana ammoo biyya naannoo sunitti humna qabdu, Iraan kophaatti hambisa Tanuma irratti US akka dameen nagaa Tokkummaa Mootummootaa waan durii Iraaniin adaban kaan ji’a Onkololeessa dhufuun duuballeetti itti jabeessan feeti.Chaayinaa fi Raashiyaan ammoo Iraan gargaarnii irraa dhowwuuf wal dhaqan. Akka jecha Pirezidaanti Tiramapiitti UAE fi Israahel waan irratti walii galan kana torbaan itti yaanu keesatti Amerilaallee daratanii DCtti walii mallatteessuuf kurfoo jiran.


Lammiwwan Amerikaa Aguuggii Afaanii fi Funyaanii(Maask) Ka'achuu Qabu: Joo Baaydin

Joo Baaydin lammiwwan Amerikaa yoo xiqqaate baatilee dhufan sadiif aguuggii afaanii fi funyaanii(Maask) ka'achuu qaban jedhan. Addunyaa irratti lakkoobsii namoota dhukkuba Koviid-19n qabaman Miliyoona 20 caalaa yeroo jiru kanatti kanneen kuma 700 fi kuma 59 ta'an sababaa dhukkuba kanaan lubbuu ofii dhaba. Bulchitoonni kutaalee Yunaaytid Istees martii funyaanii fi afaan aguuguun dirqama akka ta'e beeksisuu qabu kan jedhan Baaydin yaadii hayyootaan dhiyaatan uummata kuma 40 caalaa du'a irraa oolchuu danda'aa jedhan. Ilaalcha Baaydi dhukkuuba Koviid-19 irratti qaban kun kan isa prezidaant jedhan irraa adda ta'uu agarsisee jira.


Ilhaan Omar Marsaa Lammataaf Injifatan

Miseensa mana maree Yunaayitid Isteetis kan ta’an ILHAAN Omar paartii dimokraatotaa bakka bu’uuf filannoo geggeessame kan kaleessaa mormituu isaanii qabeenyaa guddaa qaban injifatanii jiran. Kanneen Minesootaa keessaa sagalee kennan Omaariin deggeuu dhaan sgalee dhibba irraa harka 58 yoo argtan mormituun isaanii Antone Melton-Meaux immoo sagalee dhibba irraa harka 39 argatan. Illhan Omar filannoo baatii Sadaasa keessa geggeessamuuf marsaa ka biroo injifatu jedhamee eegama. Dorogommii Minisootaa keessatti geggeessame ka biroo dhaan paartii Ripaablikaanii irraa kan ta’an michelle Fishbaak filannoo miseensommaa mana maree kan paartii ofii kan injifatan yoo ta’u miseensa mana maree dimokraaticha Kollin Petersoniin dorgomuuf jiru. Konyaa isaan irraa dorgoman deggertoota prezidaant Doonaald Tramp yoo ta’an keessa dimokraaticha safuutti cichaniif yeroo jalqabaaf bara 1990 miseensummaa mana mareef filatamani. Kutaa Joorjaa gama kibbaa keessaa filannoo paartii Ripaablikaanotaa konyaa 14ffaa Marjorie Taylor Greene, kan mirga qawwee qabaachuu deggerantu filatame. Greene konyaa deggertoonni ripaablikaanota keessatti heddummaatan keessatti akka injifatan ofitti amantaan dubbataa turan. Wiskaansen keessaa konyaa 3ffaaf kan dorgoman miseensi mana maree dimokraatichi Ron King filannoo bakka bu’ummaa paartii isaanii akka salphaatti injifatan. Filannoon prezidaantummaa kan biyyoolessaa Sadaasa 3 geggeessamuuf jira. Demokraatonni barcuma mana maree irra jireessa kan qaban yoo ta’u, Ripaablikaanonni immoo barcuma senetii dhuunfatanii jiru.


Dorgomiiwwan Ispoortii Ameerikaa Yeroo Biraatti Dabarfaman

Koolejiiwwan Yunaayitid Isteetis lama tapha Ameerikaa kan baatii birraa keessa geggeessamu yeroo biraatti dabarsaanii ennaa jiran kanatti weerarri vaayiresii koronaa addunyaa spoortii irraan dhiibbaa kaa’u itti fufee jira. Komiishinerri konferensii atleetiksii koollejiiwwanii Kevin Waren erga garee bordii gorsitoota eegumusa fayyaa konferensichaa waliin mari’atanii booda akka jedhanitti barattoonni keenya baatii birraa kana dorgommii keessatti hirmaachuun balaa qaba jedhan. Konferensiin atleetiksii koollejiiwwan kan akka Ohio, Mishigaanii fi Penn state of keessaa qaba. .” Tapha kubbaa miillaa Ameerikaatti dabaluu dhaan dorogommiin spoortiiwwan kan biroo kan akka dorgommii fiigichaa martinuu yeroo biraatti darbuun ibsamee jira. Prezidaant Doonaald Traamp garuu taphi kubbaa miillaa Ameerikaa yeroo qabameefitti akka itti fufu adda durummaan kanneen dhiibbaa godhan keessaa ti. Tuuta oduuf White House keessatti kaleessa ibsa kennaniin taphattoonni kun dargaggootaa, cimoo kanneen vaayiresii koronaa of irraa ittisuu danda’an jedhan.


Muummee Ministera Lebanon Hassan Dihaabii fi Kaabineen isaalleen yaayyuu hujii irraa bu’an

Ummatii ji’a tpokkoo asitti mootummaa isaatti hiriira bahee rakkoo himachuutti jira.Tanuma keessa Beeruti keessatit fooqileen wal irratti jiddee namii 150 caalaan dhumate. Ummatii biyya sunii duruu mootummaan sun horii ummataa nyaate balleesse jedhee himachaa bahellee. Ammallee akkuma Onkololeessa onanaa kaan ammalle kuma hedduu tahee karaatti yaahee rakkoo himate.Warrii Beeruti obsillee haga qaba jechuuttit jira. Fooqii dhiyoo tana Beeruti keesastti wal irratti raphi jette asiidii ammoniuma nitrate achitti tursanitti gubee jedhan. Bulchootii sun asiidiin sun fiduu dandeettu dursanii beekuu dhabuu isaaniitiif himata. Warrii hiriiratti jiru kun akka abbootii siyaasaa huji iraa bu’han qofaa mitii akka jara kanaayyuu fafannisan gaafachuutti jira. Nama 150 balaa suniin dhumate malee manneen kuma 250 tanaan gubate. Niidaa Hakiim funnoo namaan fannisan haxaawwoo lafaan hartutti keeyyatte deemti “Hawxaawwoo tana durii mana namaatiin hara funnoon tun ta nu fixeeti.Warra dhumate qofa hin findhe nama hafellee yaayyuu fixan.” Hiriira mormii guddaa dheengadaatiin duubatti poolisiin warra paarlaamaa duuduu fedhe gaazii itti afuuftee dhowarte. Taatullee dhaabuu hin dandeennee namii dallaa cabsee waajjira minsiera haajaa alaa duudee dallansuu itti bahe Aduun gaara irraan buunaan warrii waryaa poolisii qabu uleen namatti rakkatte. Warrii hiriira bahe kun mootummaa hin dhugeeffatuu akka dhaabileen addunyaa waan mootummaan biyya tolchee fi dhumatii nama dhiyoo tanaa qoratan gaafatan. Izar Lahoud nama ganna 21 hariyoota isaa waliin dhufe.Akka abbootiin siyaasaa nama fixan ykn du’aan adaban ykn ammoo biyya baasan fedha. “Warrii kun abbaa garaati,horuma tuulachuu malee namaa dhiiddoo hin qaban.Namii dhumachuutti jiraa jarii horuutti jiraa, haajaayyuu irraa hin qabu jedha. Addunyaan Lebanon balaa guddaa kana keessa seentee horii miliyoona hedduu guuruutti jirti Lafa namii gumboo baratee waan diqqoolle hin sifeeffannee jedhan tanatti horiin kun dhadhuma ibidda bu’e taha jedhaniillee hinuma sodaatan


Hogganttuun Paartii Mormituu Belaaruus Biyya Gadhisanii Ba'an

Kaadhimamtuun garee mormiituu Sviatlana Tsikhanouskay Kibxata har'a gara biyya ollaa taate Luteeniyaatti baqachuu isaanii ibsan. Kunis filannoo gaggeeffame sanatti aansee halkan lamaaf hiriira magaalaa Belaaruus keessatti gaggeefame sana irratti polisootaa fi hiriirtonni eega walitti bu'anii booda. Kan yeroo dheeraaf prezidaantii turan Aleeksaandar Lukashenkoon injifachuu isaanii kan labsame ta'uus mormiituun isaanii garu ba'ii filannoo kana hin fudhanne. Belaaruus gadhisee ba'uun murtii rakkisaa ta'uus ijoollee koof jedheen ba'ee jedhan.


Raashaan Talaalii Farra Dhukkuba Koviid-19 Argadhe Jetti

Biyyattiin Talaaliin haaraa argachuu ishee ifatti kan mirkaneessan prezidaant Vladmir Putiin turan. Garu dhala namaaf yoo kenname rakkoo kan hin qabne ta'u ragaa agarsissuu hin dhiyeessine. Putiin har'a ministeeroota ofii walgahii gaggeessan kan Televiziyoona mootummaan darbaa ture irratti kana labsanii karaa dhaabata Moskoo keessa maadheeffateen talaaliin kun hojjatamuu ibsan.


Leellisaa Dimokraasii fi Kampanii Sabaa Himaa Kan Hoogganan Lammiin Hong Kong To’annaa Jala Oolan

Nama miidiyaa beekamaa Hong Kong fi leellisaa dimokraasii Jimmy lai seera nageenya biyyoolessaa Chaayinaan qophaa’e kabajuu dhaban jechuu dhaan namoota torba hidhaman keessaa tokko. Gaazexaan Apple Daily kan kampanii Laayii Next Digital jedhamuun maxxanfamu akka jedhetti maanguddoon umurii waggaa 72 Laayiin biyyootii alaa waliin shiran jechuun shakkamanii mana jireenyaa isaanii keessaa fudhataman. Gaazixaan sun akka jedhetti namoonni hidhaman kan umuriin 39-72tti jiran yoo ta’an eenyummaa isaanii garuu adda hin baasne. Laayiin erga hidhamanii sa’aatii tokko booda poolisoonni 100 ta’an waaaajjira haadhoo kampanii Next Digiiital jedhamuu weerarrran. Gaazexaan kun weerara kana ennaa poolisoonni kutaa oduu itti qopheessan guutanii galmee odu gabaastotaa sakatta’an marsariitii isaa irratti kallattiin tamsaasee jira. Gaazexaan sun akka gabaasetti Laayiin ennaa weerara kanaa harki isaanii hidhamee kutaa oduu itti qopheessanitti fidaman. Lala’iin nama beekamaa erga seerri kun hojii irra oole baatii Adoolessaa qabee nama irratti fuuleffatamaa ture. Akka seera sanaatti eenyu iyyuu kan Hong Kong keessaa shorokeessummaa, addaan fottoquu, humnoota alaa waliin ta’uu dhaan aangoo mootummaa irratti yoo fincile ykn shire yoo itti murtaa’I hidhaa umurii guutuun adabama. Laayiin duruu ilaalcha isaanii leellistummaa dimokraasiif jecha seeraan gaafatamuuf jiru. Laayiin sababaa itti aanaa prezidaantii Yunaayitid Isteetis Maayik Pence fi ministeera dhimma alaa Maayik Poompeeyoo waliin baatii Adoolessa keessa Washington keessatti wal arganii rakkoo siyaasaa Hong Kong Mari’ataniif jecha Beejiing akkaan irratti fuuleffattee jirti. Mnistriin dhimma alaa Chaayinaa marii sana akka jiddu seeniinsa humnootii alaatti fudhatee jira.


Lebaanan Keessatti Hiriirri Mormii Gaggeessame

Magaala galma mootummaa Lebaanan Beeyruut keessatti hiriirrii Kamiisa kaleessaa galgala gaggeeffame irratti uummanni polisoota waliin walitti bu'anii jiru. Kunis balaa dhohiinsa guddaa lubbuu nama 130 caalaa galaafate sana mormuun ture. Kamiisa kaleessaa prezidaantiin Faransaayii ennaa Lebaanan daw atan uummanni mufannaa mootummaa irratti qaban ibsaa turan. Mootummaan hojii malaamaltummaa gaggeessun bulchiisa dadhabsisuun dingdee biyyatti qarqara kufaatii dinagdeen ga'an jedhu.


Manneen fooqii Beeruutitti gubatanii wal irratti dhabbamaniin nama 100 caalaatti dhumatee caaccaba jala nama hafe barbaaduutti jiran

Taesoon mootummaa lebanon Beeritti tokkaatee manneen hedduun wal irratti dhabbaman.Yoo manneen kun Kibxata wali irratti jigan aarii gurraacii ka’ee waaqatti ejja.Caaccaba sun jala nama barbaaduutti jiran. Waan gubee barbadeesse ammatti tana jechuu baatanillee fooqiin Beeruti,Lebon Kibxata tokkaateen nama 100 olitit dhumatee akka gabaasa Fannoo Diimaatti nama 4, 000 caalaatti madaahe. Akka bulchooti jedhanitit ammoo nama hedduutti miidhamee caaccaba manneenii jala barbaaduutti jiran. Waan fooqilee gugurdoo Beeruti gubee tokkaasee wal irratti jisse beekuu baatainillee akka bulchootii jedhanitit kuusaa asiidii ammoniuma nitrate ganna jaha caalaa acjitti kuusan tahuu hin oolu. Balaan kun aara waaqatti dhaabee,manneen biraalleen caaccasee makiinaallee gara gaggalche.Hospitaalii guutamee nama haga tokko wal irraa galchan. Embaasiin U.S. Beeruti jiru gaazii ibidda sun keessaa baatuuf jedhanii akka namuu manuma taa’u gaafate. Bulchootii biyya sunii akka abbaa balleessaa qabu qorachuutti jiran.Muummeen minsitera isaanii Hassan Diab ammoo “warrii balleessaa qabu waan ufii hin argata,” jedhe. Pirezidaantiin Lebanon Michel Aoun ariitiin kaabinee isaa kora yaamee warra balleessaa qabu akka malee adabuuf waadaa gale. “Asiidii ammonium nitrate toonii 2750 taatu balaa isiin qabdu adoo beekanuu ganna 6 achitti kuusanii ilmee namaa balaa irra buusuun waan tahuu hin qamne,” jedhe. Lebon nama irraa dhumatef gadda tahuutti jirtii addunyaaleen jajjabeessuutit jirti.Faransaay akka pirezidaantiin isaanii Emmanuel Macron jedhetti qorsa toonii hedduutiif akimii erguufiitti jirti.


Namoota Yunaaytid Isteets Keessatti Sababa Vaayrasii Koronaatin Hojii Dhaban Gargaaruu Irratti Mariin Godhamu itti Fufeera

Angawoonni masaraa Waayit Haawus fi miseensoonni paartii Demokraatotaa Olaanoon Har'a Marii Itti Fufanii Jiru. Namoota sababaa weerara vaayrasii koronaan kan ka'e hojii dhaabaniif gargaarsa kennamuu qabu irratti dubbachuuf jecha marsaa sadaffaaf har'a wal argan. Ministeerri maallaqaa kan Yunaaytid Isteetes Stiveen Manuchiin marii sa'atii tokkoo fi walakkaa booda Kibxata kaleessaa akka ibsanti kaayyoon keenya guyyoota dhufan kana keessatti yaada dhiyaatan xumuruun torban dhufu kongreesnii sagalee akka irratti kennu gochuu dha. Waliigalteen hangii tokko jiraatuus dhimmootii akkaan barbaachisoo ta'an irratti waliigaltee irraa fagoo jirra jechuun bakka buutonni Demokraatootaa kanneen walgahii kana irratti dhiyaatan beeksisanii jiru.


Kanneen Umriin 15 fi  24 Giddu Ta'etuu Caalaatti Vaayrasii Kornaan Qabame: WHO

Baatilee darban shan keessatti weerarrii vaayrasii koronaa dargaggootaa fi shamarran irratti dachaa sadiin dabaluu jaarmayaan fayyaa addunyaa gabaasee jira. Kunis wal-irraa fageenya ta'u qabu eeguu dhaba irraa akka ta'e kan ibsamee yoo ta'u baatii Guraandhala darbee hanga baatii Adooleessa walakkaatti namoota dhukkuba Koviid-19 qabaman Miliyoona 6 keessaa harkii 15 umriin isaanii 15 hanga 24 gidduu akka ture ibsameera. Lakkoobsii kun baatii Guraandhala dura harka 4.5 qofa ture. Daayreekteerrii jaarmayaa fayyaa addunyaa Dr.Tedroos Adhaanoom dargaggonnii vaayrasii koronaan qabamuu, du'uu akkasumas nama kan biraatti dabarsuu akka danda'an irra deebinee hubachiifna jedhan.


Koronaan Awurooppaa keessatti dabalaa deemuutti jira ardiin tun lafa cuccufattee ufi irraa eeguuf falachuutti jirti

Gara nama miliyoona 20 dhiyaatu irratti argan kuma dhibba hedduu fixe Vaayireessiin kornaa addunyaa miila jalaa guuree eegii manatti raree ji’a shan yaayyuu caale. Awurooppaa keessaa Spain nama kuma 300tti dhiyaatu irratti arganii kuma 30 dhiyaatu irraa galaafate. Ispeen, Katoliinaa lafa afaan galaanaa qubattu namii bahee daawwatuu keessa oolu.Amma lafa keessaa baqatan tahuutti jirti. Katoliinaa qara cufanii nama itti seenuu dhowwan taan ammoo cuftii taan laaluna tokko waluma jalaan banuutit jiran.Biyyiti hedduun ammoo nama Katolina Spain dhaqee gale turanii ufi laallatan malee ufiti seenuu dhowwuutti jirti. Belgium fi Laksembooring faatillee lafa dhukkubii kun itti deebi’ee wareeruutti jirti.Teessoo mootummaa Beljiyeem, Aantiwerp keessatti koronaan humna jabeeffatee keessaa nama baasuutti jira. Adoo Caamsaa dabre keessa mootumma an waan ogeeyyotii fayyaa jedhanii caqasee Antiwerp cufee namii akkana hin miidhamu. Biritenitti guyyuma guyyaan nama 4,900 irratti vaayiresii kana argan. Awuroopaa haga tokko keesastti lafa akka Greece fi Xaliyaanaa faatii goomittaa qaban namii hujiiitti dadachahuutti jira. Jermenitti ammoo COVID-19 guddoo mumullachuutti jira. Achitti ammoo nama kuma 20 tahutti qahee ooluu dadhamne gadi nu lakkisaa jedhee hiriira bahe.Taatullee mootummaatti dide.


Kutaaleen Yunaayitid Isteetis Shan Kaadhimamtoota Mana Maree Keessatti Bakka Isaan Bu’u Filatan

Kutaaleen Yunaayitid Isteetis shan filannoo kaadhimamaa paartii isaanii filachuu har’a geggeessaa jiran. Kanneen keessaa ijoon kutaa Kaansaas irraa barcuma senetii qabachuuf dorgommiin geggeeffamu tokko. Kan gadamoojja’an ripaablikaanticha Seneter Paat Roobertsiin bakka bu’uuf walumaa gala kaadhimamtoota 11tu dorgomaa jiran. Rooberts ofii isaanii miseensa mana maree Rooger Maarshaal kan hoogganoonni ripaablikaanotaa hedduun isaan deggeran akka bakka isaan bu’aniif raggaasisan. Ministriin dhimma alaa kan Kaansaas duraanii Kris Kobaach fi abbaan qabeenyaa kampanii ujummoo bishaanii Boob Hamilten dorgomtoota ijoo keessaa ti. Kobaachiin bara 2018 bulchaa Kaansaas ta’uuf dorgomanii itti hin milkaa’in hafan. Filannoo barcuma senetii kan kutaa kaansaasiif kaadhimamaan Ripaablikaanii ta’e dorgomee kan inni itti hin milkaa’in hafe bara 1932 keessa. Namni har’a dorgommii kana injifate filannoo Sadaasa keessaaf dhiyaata, garuu garee dimokraatotaa iraa kaadhimamtuu kan ta’an Barbaraa Bolliyeer ripaablikaanota caalaa maallaqa kan walitti qaban yoo ta’u paartiin isaanii barcuma senetii irra jireessa deebisee argachuuf dhiibbaa gochaa jira. Filannoo sadaasa keessaaf ripaablikaanonni barcuma paarlaamaa 53 dimokraatonni immoo 47 kan qaban yoo ta’u dimokraatonni mana maree bakka bu’ootaa dhuunfatanii jiran. Filannoo prezidaantummaa Sadaasa 3 geggeessamutti kan injifate baatii Amajjii aangoo qabata.


Rakkoon Barnootaa COVID-19 Fide Dhaloota Balaaf Saaxiluu Mala Jedhame

Sababaa weerara vaayiressii koronaaf manneen barnoota cufamuuf dirqamuun balaa dhalootaa borii kan addunyaa dhaqqabsiisuu mala jechuu dhaan muummichi barreessaan tokkummaa mootummootaa Antooniyoo Guteres dubbataniiru. Guteres kana kan dubbatan Kibxata har’aa gama viidiyoon duula haaraa “dhaloota keenya haa oolchinu” jedhu kan erga weerarri kun darbee booda barnoota cimsuu irratti fuuleffate labsanitti ture. Hoogganaan jaarmiyicha addunyaa kun akka jedhanitti hanga walakkeessa baatii Adoolessatti ijoollee biliyoona tokkoo ol yoo xiqqaate biyyoota 160 irraa ta’antu barnoota sirnaa hin argatan. Ijoolleen yoo xiqqaae miliyoona 40 ta’an immoo barnoota ijoollummaatti kannemu dhabaniiru. Guteres akka jedhanitti ijoolleen qaamaa hir’uu ta’anii fi miseensonni hawaasa sabxiqqaalee akkasumas baqattoonnii kanneen balaa irraanfatamuu isaan mudate keessaa ti jedhan. Weerara vaayiresii koronaa dura iyyuu ijoolleen addunyaa kanaa miliyoonni 250 mana barnootaa waan hin dhaqiniif rakkoon barnootaa duruu dhaqqabeera jedhan. Amma immoo jedhan mummichi barreessan dandeettiin humna namaa badaa waan jiruuf kurna hedduuf fooyya’ina argame gad deebisee qixxummaan dhabamuu hammeessa jedhan. Guteres akka jedhanitti weerarri kun akkuma to’annaa jala ooleen ijoollee mana barnootaatti eebisuun dursi kennamuufii qaba jedhan. Biyyoota galiin isaanii gad aanaa fi giddu galeessa ta’an kanneen sababaa weerara kanaan miidhaman keessatti barnoota irratti investii godhamuu qaba jedhaniiru. Daayirikterri jarmayaa fayyaa addunyaa Dr. Teedroos Adaanoom kaleessa tuuta oduuf ibsa kennaniin talaalliin vaayiresii koronaa yaaliif sadarkaa dhumaa irra ennaa jiru kanatti biyyoonni martinuu faca’ina ittisuuf gargaaruuf tarsiimoo jiru mara fayyadamuu qabu jedhan. Prezidaant Doonaald Tramp tuuta oduuf kaleessa ibsa kennaniin imaammati dinagdee cufataa taasisuun weerara vaayiresii koronaa dhaabsisuuf mala qabaamaa fuula dura itti tarkaanfatan miti jedhan. Prezidaantichi itti dabaluu dhaan white housitti qindeessutyy gurmuu duula koronaa kan Yunaayitid Isteetis weerara sadarkaa haaraatti seent jechuun CNNf ibsan Dr. Debooraa Birx-n jechaan dha’an. Tramp akka jedhanitti yaadi Birx kan bulchiinsichi akkaataa inni rakkoo furuf itti deemu qeeqan afaan yaa’ii mana maree Naansii Peloosii garaa ciibsuufi jedhan. Tramp twiiterii irratti barreessuu dhaan Birx gowwoomfamte jedhan. Hayyuun dhimmootii dhukkuboot daarqiqaa Dr Antonii Faauchii ilaalcha Dr. Brix deggeranii jiran. Faauchiin akka jedhanitti Birx kan isaan jedhan faca’ina vaayiresii kan hawaasa keessaa ti, jechuun immoo vaayiresichi hawaasa keessa facaanaan bakka tokkotti qooda dhaabatu hatattamaan faca’a jechuu dha jedhan. Faca’inni hawaasa keessa ennaa jiraatu to’achuun hedduu rakkisaa dha jedhan Dr. Faauchiin.


Melaaniyaa Traamp Koolu GaltuuTa'uu Irraa Ka’anii Giifti Duree Ameerikaa Ta'an

Giifti dureen Yunaayitid Isteetis Melaaniyaa Traamp , waggoota 15 dura nama daldalaa kan ta’an Doonaald Trampitti utuu hin heerumin dura moodelii turan. Koolu galtuu lammii Sloveeniyaa kan ta’an giifti dureen kun yooo dhimmi irratti fuuleffatan kan dhimmi ijoollee deggeruu qabaatan malee yeroo hedduu uummatatti achii as hin ba’an. Hiriyoota isanii ijoollummaa keessaa tokko kan ta’an Mirjaanaa Jelaankik akka jedhanitti isaan yaada qajeelaa qabu. Kitaabota dubbisuu jaalatu, huccuu illee dizaanii gochuu, huccuuwwan moofaa akka haaraatti hodhanii baasuu jaal’atu jedhan. Tarii jaalala isaan huccuu dizaanii gochuu jaal’atan kanatu booda irra moodelii ta’anii gara Yunaayitid Isteetis akka dhaqan daandii saaqeef jedhan. Melaaniyaan haadha warraa gaariif ilma isheef jaalala addaa kan qaban ta’uu isaanii abbaan warraa isaanii prezidaant Doonaald Tramp dhugaa ba’aniiruuf. No media source currently available


Giifti Duree Itti Aantuun Duraanii Giifti Duree Ta’uuf Dorgomaa Jiran

Haati warraa kaadhimamaa prezidaantii kan paartii dimokraatotaa Jiil Baayiden duula filannoo abbaa warraa isaanii Joo Baayiden gargaaruuf jecha hojii irraa boqonnaa fudhatanii jiran. Jiil Baayiden abbaan warraa isaanii waggoota 36 fi senetii Yunaayitid Isteetis keessa ennaa bulchiinsa Baaraak Obaamaa waggoota saddeetiif immoo itti aanaa prezidaantii ta’ani Waashingten keessa waan hojjetaniif isaaniif haaraa miti. Abbaa warraa isaaniif gama viidiyoon duula filannoo geggeessuu jalqabanii jiru.


Vaayrasiin Koronaa Awustraaliyaa Magaalaa Melborin Keessatti Hammaate

Madaalaa Melbarn keessatti Robii Adooleessa 5 bara 2020 kaasee daldallii akkaan barbaachisaa hin taane akka cufamuuf Awustraaliyaan ajaja kennitee jirti. Kunis aangawoonni weerara vaayrasii Koronaa ittisuuf yaalii gochaa jiraniif yoo ta'u Wiixata har'a namoonni haaraa vaayrasii Koronaan qabaman 429 ta'u fi kanneen 13 ta'an kutaa Viktoriyaa keessatti du'u aangawoonni eegumsa fayyaa ibsanii jiru. Magaalaan Melbarn Kutaan Viktoriyaa keessatti kan argamtu yoo ta'u daldallii irra hedduun akkasumas industriwwan waan akka fonii oomishan Jimaataa qabee hojiin isaanii kan daangeeffamuuf jiru ta'uun ibsamee jira.


Yunaayiti Isteetis Loltoota Ishee Kuma Hedduu Jarmanii Keessaa Baaste

Jeettoota ishee waraanaa maadhee humna qilleensaa Spangdahlem jiran gara Xaaliyaaniitti godaansisuu fi maadhee Ajaja waraanaa ishee ka damee Awurooppaa gara Beeljiyeemitti geessuu dabalatee, Yunaayitid Isteetis loltoota ishee kuma kudha lama Jarmanii keessaa baasuu isheetti, hayyoonni hedduun baay’ee dinqaman. Waraansa Addunyaa Lammataa tii booda, jijjiirraa guddaa waraana Yunaayitid Isteetis keessatti tahe isa jalqabaa tahuu dubbatan – Ministarri Ittisaa Yunaayitid Isteetis – Mark Esper. “Jijjiirraan kun, qajeelfama ijoo Yunaayitid Isteetis fi NATOn Raashiyaa dursanii ittisuuf qaban fiixaan baasuuf gargaara. Humna NATO jabeessa, haala wajjiin jijjiirraa tarsiimoo Yunaayitid Isteetis gootuu fi jijjiirraa hojimaata waraanaa Ajaja Damee Awurooppaa ka waraana Yunaayitid Isteetis fooyyesa jedhan – Esper.” Garuu, prezidaant Doonaald Traamp immoo Waayit Haawus irraa, jijjiirraa guddaa kanaaf sababaalee ka biroo akka qaban ifa taasisan. “Garuu, Jarmaniin idaa NATO doolaara biliyoona hedduu tu irra jira. Maaliif loltoota keenya kana hunda biyyattii keessa keenya? Amma immoo deebitee, Jarmaniin dinagdee keenyaaf hamaa dha, jetti. Nuti immoo dinagdee keenyaaf gaarii dha. Jarmaniin Idaa baattee jirti.” Jedhan, Prezidaant Traap. Prezidaantichi yeroo dheeraadhaaf, Jarmanii akka michuutti otuu hin taane, akka dinagdee Yunaayitid Isteetisiif yaaddoo taateetti, jabeesanii qeeqaa turan. Hayyoonni dhimma hariiroo qaxxaamura Atilaantik garuu, tarkaanfiin Yunaayitid fudhatte kun, hariiroo biyyoota lameenii baay’ee hamaa akka tahe dubbatu. “NATO ni dadhabsiisaa, prezidaantii Raashiyaa – Vilaadmiir Puutiiniif immoo gammachuu dha,” jedhu. No media source currently available


Sababaa Vaayirasii Koronaatiin Qabatanii Baqattoota fi Kanneen Dahata Barbaadan Hidhuun Hammaate, Jedha UNHCR

Biyyoonni baay’een weerara vaayirasii Koronaa sababaa godhachuudhaan baqattootaa fi namoota dahata siyaasaa gaafatan yeroo dheeraadhaaf hidhanii kaa’u. Jaarmayaan dhimma baqattootaa, ka Tokkummaa Mootummootaa akka jedhutti, baqattoonni waraanaa fi hiraarsa dheessanii baqatu. Yakkamtoota miti. Kanaaf, deemsa seeraa tii ala hidhamanii kaa’amuu hin qaban. “Baqattoonnii fi namootni dahata siyaasaa gaafatan yeroo baay’ee bakka namni itti heddummaatee fi qulqullina hin qabne keessa akka jiraatan dirqsiisamu,” jedha, jaarmayichi Tokkummaa Mootummootaa – UNHCR. Giddu gala hidhaa akkasii keessatti addaan fagaachuun hin danda’amu. Tajaajila fayyaa fi bishaan qulqulluu argachuufis hireen jiru xiqqaa dha. Dubbi-himaan UNHCR – Chaarlii Yaaksilii, ibsa Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf kennaniin, dhukkubichi hamaan COVID 19 waaltaalee akkasii keessaa tokko keessatti yoo ka’e balaan isaa hamaa tahuu fi fayyaa uumata achi keessaa jiruu mancaasuu akka danda’u dubbatan. UNHCR akka jedhutti, seeraa ala baqattoota hidhuun biyyoota walitti-bu’insi keessa jiru kanneen akka Liibiyaa keessatti qofa ka murtaa’e miti. Biyyoota ardiilee Awurooppaa, Afrikaa, Eeshiyaa fi Ameerikaa keessattillee akka sirna hojii mootummaatti itti fayyadaman. Caqasaa No media source currently available


Sirni Yaadannoo Miseensa Mana Maree fi Qabsaa’aa Mirga Namaa Ameerikaa Kan Joon Lewis Geggeessamaa Jira

Miseensa mana maree kan ta’an qabsaa’aan mirga namaa beekkamtichi Joon Lewis, kabajaa ol aanaa lammii Yunaayitid Isteesiif kennamu kan argatan yoo ta’u reeffi isaanii Wixata har’aa fi bor biilsa mana maree dhufuuf kan jiru ta’uun ibsame. Lewiis umurii isaanii waggaa 80tti turban darbe kan boqotan yoo ta’u kaanserii rejiijiitiin qabamanii yeroo dheeraaf dhukkubsataa turan. Saanduqi reeffa isaanii biilsa mana maree bakka isaan waggoota 33f uummata Jooorjaa tajaajilanitti fidamee jira. Of eeggannoo COVID-19n wal qabatee reeffi isaanii biilsa mana maree gara ol aanaa irra kaa’amuu dhaan uummati nagaa itti dhaama. Kutaa Montgomery, Alabaamaa dilbata kaleessaa uummati kabajaa isaaniif qaban ibsanii sirna yaadannoo geggeessanii jiran. Faardi Saanduqa reeffa isaanii baatee fi alaabaa dhaan faayame bara 1965 riqicha Edmund Pettus kan Selmaa keessaa bakka isaan ennaa hiriira mirga namaa geggeessame irratti hirmaatan, poolisiiin itti isaan rukute irra darbuu dhaan mana maree bakka bu’oota Alabaamaatti geessame. Guyyaan isaanii fi michoonni isaanii qabsaa’ota mirga namaa itti reebaman sun “Bloody Sunday” Dilbata dhiigi itti dangala’e jedhamuun beekama.


Itti Aanaa Pirezdaantiin Duraanii, Baayden, Yeroo Sadaffaaf Dorgommii Pirezdaantummaatti Jiru

Joo Baaydin injifannaan baatii Amajjii dhufu kakatanii aangoo qabatu. Yeroo sanatti umriin isaanii 78 kan guutuu yoo ta’u kun immoo prezidaantii Amerikaa umrii guddaa qabaachuun hojii irra jiru isa duraa isaan gochuuf jira. Traamp amma umriin isaanii 74. Baaydin baatiileef duula filmaataa gaggeessaniin bulchiinsa Traamp isa seeraan ala deemu sanatti xumuura gochuu dha, jedhan. No media source currently available “Amerikaa fooyyofte argamsisuuf duula keessa jirra,” jedhan Baaydin duula Marsariitii irratti gaggeessaniin. Eenyu akka taane yaadachuuf yeroon amma. Nuti lammiwwan Amerikaa ti, cimoodhaa fi rakkoo keessaa ba’uu warra dandeenyu. Yeroo hundumaa abdii guutuu qabna jedhan. Walii keenya waliin kabajaan jiraachuuf yeroon amma, Jireenya giddu galeessaa kan guyyaa hundaa hojjatee jiraatuu ijaaruu qabna. Angoon gar-malee gargaaramuu yeroo ammaa argaa jirru faccisuu qabna. Gad fageenyaan irratti hojjannaan guyyootii gaariin nu fuul-duura akka jiran yaadachuu qabdu jedhan Baaydiin. Traamp addunyaa walaba taate keessatti hogganaa dandeettii hin qabne dha kan jedhan Baaydii hogganaan kabajaa qabu waltajjii addynyaa fi Amerikaa keessatti ol baasuuf yeroon amma jedhu. Garuu sababaa weerara vaayrasii koronaan kan ka’e baatii keessa jirru Adooleessajalqaba irra duula na filadhaa Baaydiin gaggeessuuf saganteeffatan akka isa ammaan dura baratamee sanaa hin milkoofne. Duula filmaataa kana irra jireessa bakka jireenya isaanii kan ta’e kutaa Dalaweer yeroo tokko tokko immoo magaala kutaa sana keessatti guddina isheen beekamtuu Wilmingtan deemuun gaggeessan. Kan itti dhiyeenya qabu Filaadeelfiyaa kan kutaa Peenseelveniyaa haasawaa dhageesisuun imaammata kan ilaaleen gareelee namoota lakkoofsaan xiqqoo ta’an qaban waliin mari’atanii jiru Baaydiin. Kan yeroo tokko senetara Amerikaa turan Baaydiin baatilee sadii keessatti yeroo tokko qofa tuuta oduuf ibsa kan kennan yoo ta’u uummta hedduu walitti-qabuun haasawaa siyaasaa dhageesiuuf faca’iina vaayrasii koronaa fi vaayirasichaan qabamuu sodaatan. Yunivarsitii Dalaweer irraa akkasumas yunivarsitii seera barsisuu Seeraakiyuus jedhamu irraa Baaydiin umrii isaanii 29tti eebbifaman. Bara 1972 seera tumtoota keessaa tokko ta’uun umrii dargaggummaatti filatamanii seeneeta Yunaaytid Isteetes seenan. Garu filatamanii eega seenanii torbanneen booda waan gaddisiisaan tokko Baaydiniin mudate. Haatii warraa isaani Neilis fi intala durbaa umriin waggaa tokkoo Naomiin ayyaana ganniif waa bituuf akka ba’anitti balaa konkoolaataa du’an. Baaydiin barcuuma seeneetaa itti filaman dhiisanii ba’uun ijoollee dhiiraa haadha malee hafan lama guddisuuf yaadan. Boodarra garuu, Washington fi Dalaweer gidduu baaburaan daqiiqaa 90 ykn sa’atii tokkoof walakkaa deddebi’uun dhaqaa gala sa’atii sadii guyyaa guyyaatti imaluun hojjachuu jalqaban. Kanas yeroo seeneeta keessa itti turan marsaa 6 jechuun waggootii 36f deddebi’aa turan. Haatii warraa eega duutee waggoota hedduu booda Baaydiin kan yeroo sana barsiiftuu turte Jill Jacobs Tracy wajjiin wal baranii boodas gaa’iila dhaabbatan. Intala durbaa tokko bara 1981 argatn. Baaydiin bara 1987 fi bara 2007 prezidaantummaa Yunaaytid Isteetesiif kan dorgoman yoo ta’u yeroo lamaanuu deggertoota ofii biraa deggersa ga’aa argachuu hin dandeenye. Bara 2007 filannoo prezidaantummaa keessaa kan ba’an Baaydiin booda irra kan prezidaantummaa Amerikaaf kaadhiimaman Baaraak Obaamaan itti aanaa koo ta’uun dorgomi jechuun gaafataniin. Lamaanuu bara 2008 akkasumas filannoo bara 2012 gaggeefameen marsaa lamaaf filtaman. Baaydiin itti aanaa prezidaantii Amerikaa ta’uun waggoota 8f hojjatan. Yeroo seenata keessa turan yeroo dheeraaf Baaydiin koree birkii alaa seneetaa kan humna guddaa qabaataa ture sana keessatti miseensa turan. Dura ta’aa koree kanaa ta’uun marsaa lama hojjatan. Duula waraanaa galoo galaana Pershiyaa kan bara 1991 sana mormuun garuu bara 2003 Iraaq akka weeraramtuuf sagalee kennan. Bara 1994 Yunaaytid Isteetes fi NATOn Bosniyaa akka seenaniif falman. Yeroo bulchiinsa Obaamaa keessatti itti aanaa prezidaantii turan imaammata Amerikaan Iraaq irratti qabaachuu qabdu kan qindeessan yoo ta’u kunis bara 2011 humnootii Amerikaa gamasii baasuu kan jedhu of-keessaa qaba. Kana malees bara 2011 waraannii NATOn hogganamuu rakkoo Libiyaa gidduu akka seenu deggeranii jiru. Qooda ijoo ta’an kan Baaydiin yeroo seenata keessa turan hojjatan keessaa addumatti seera farra yakkaa ta’e qopheessuu kunis seera Federaalaa kan meeshaa waraanaa ugguru kan hanga bara 2004 jechuun waggoota kudhaniif hojii irra olee of-keessaa qaba. Garuu, seerri kun irra deebi’amee hin haaromfamiin hafe. Yakkamtoota irratti adaba cimaa kennamu kan ilaaleen filannoo bara 2020 kanaaf ejjennaa qaban haareessanii jiru. Baaydiin amma akka jedhanti namoonni lakkoofsaan akkaan hedduu ta’an mana hidhaa Yunaaytid Isteetis keessa jiru. Irra hedduun namoota hidhamanii kun gurraachaa fi gosa biroo adii hin taanee dha jedhan. Baayidin yeroo seeneeta keessa turan seerri hunduu akka fudhatu gochuuf jabinaan irratti hojjatan fi akkaan barbaachisaa ta’e tokko hookkara dubartoota irratti oofamu hambisuuf seera ba’e sana, jedhan. Garu bara 1991 mana murtii mummicha kan Yunaaytid isteetiif nama prezidaantiin yeroo sanaa Jorjii Buush dhiyeessan Clarence Thomas gurraacha yaada irratti cichan yoo ta’an Baayidiniin partii isaanii kan ilaaleen jechaan dhahan. Kilaarensi Tomaas waliin hojjataa kan turte dubartiin abukaatoo taate Anitaa Hiil jedhamtu, Tomaas hookkara saalaa na irratti oofa jechuun himatte. Tomaas garuu soba jedhan. Baayidiin dura ta’aa koree seeraa waan turaniif waan Hiil himatan ragaalee jajjabeessan dhaggeefachuu dhaaban. Gareeleen dubartootaa dubartoonni qabsaa’onni yaada madaalawaa qaban waan Baaydiin godhan kana qeeqanii turan. Sana booda Tomaas caalmaa sagalee xinnoon haga guyyaa har’atti barcuma itti filataman akka qabataniitti jiru. Baatii Caamsaa bara darbee jechuun 2019 Baaydiin abukaatoo Anitaa Hiil jedhaman kanaaf bilbilaanii gaafa sana waanan godheef gaddeera ittiin jedhan. Hiil garuu akkuuman yeroo sana waan Baaydiin godhan hin fudhnne sanaattan ammayyuu jira jedhan. Imaammanni wal qixxummaa sanyii fi dubartootaa Amerikaa keessaa akkasumas walii galteen addunyaa waliin tolfaman dabalatee prezidaantii Obaamaan yeroo waggaa saddeetiif waayit Haawuus keessa turan sanaa Baaydiin yoo filataman sana calaqisuuf jiruu? Traamp Amerikaa walii galtee daldalaa nuukleeraa jijjirama qilleensaa keessaa baasanii fedhii biyyattiif iddoo duraa laachuu hin dandeenye. Baaydiin ejjennaa Amerikaan qabduu fi hariiroo addunyaa wajjiin ture iddotti deebisuuf akka jiran mirkaneessanii jiru. Biyya keessatti seera tumtoota paartilee lamaan waliin hojjachuun Baaydiin beekamoo dha. Garuu yeroo falmiin kaadhimamatoota paartii Demokraatootaa giddutti baatii Bitooteessa dabree gaggeeffame sana Baaydiin paartii dimookraatootaa har’a jiruuf nama yaada giddu galeessa qabu miti jechuun qeeqa dhiyaate Baaydiin of-irraa faccisanii turan. Bara bulchiinsa Obaamaa galmee gaarii qabna, tajaajila eegumsa fayyaa babal’isuun , namoonni saala wal fakkaataa qaban gaa’iila akka dhaabbatan ehamuun akkasumas kaampaaniileen konkolaataa adda addaa kufaatiin akka isaan hin mudanne gama gargaarsa gochuun falman. Traamp vaayrasii Koronaa to’achuuf yaalii gaggeeffame ganee kan jedhan Baaydin do’ii siyaasaa fi fedhii fi hawwii ofiin kan guutamee odeeffannoo sirrii hin taanee kan yaada namaa waliin dhahuu fi loogii hammeesse oofu dhaabuu qaba jedhan. Fayyaa uummataa kan ilaaleen murtiin kennamuu kan ogeessoota eegumsa fayyaa malee kan hogganoota siyaasaa akka hin taanee mirkaneessuu qaba jedhu. Masaraan Waayit Hawuus waan yaadu, jechoota mufannaa akkasumas tuttuqqaa Traamp Twitarii irratti ofaa jiruun mul’ataa jira jedhu Baaydiin. Baaydiin kana jedhanii dubbachuun immoo Traampiif carraa kennee, kaadhimamaan Demookraatootaa Baaydiin umriin akkuma dullomaa deemuutti sammuun isaas hojiin ala ta’aa deeme jedhan. Baaydiin torbanneen dhiyeenya kanaa keessa anii kaniin dorgomuu prezidaantummaaf otoo hin taanee seeneetaaf jedhan.b Yeroo ka biraa immoo lammiwwan Ameerikaa vaayrasii koronaan du’an kuma 100 fi kuma 20 jechuu manna Miliyoona 100 fi Miliyoona 20 jedhan. Waan qaaneessaa akkasii ituu anatu dubbatee ta’ee midiyaan soba oofan sun adaba guuranii na irratti bobba’u turan jechuun Twitarii irratti kan barreessan Traamp, Kun dogoggoora salphaa miti, waan sana caaluu malee jedhan. Baayidin garuu, sammuun isaa sirrii hin yaadu jedhamus,teessanii arguuf jirtu. Dandeettii sammuu namicha isa ana waliin dorgomuuf deemuu fi kan dandeettii sammuu kan koo gidduu adda addumaa jiru agarsisuuf, obsaan yeroo isaa eeguu hin danda’uu jedhan . Kaadhimamtoonni paartilee lameenii kun baatii Fuulbaana fi onkolooleessa dhufu keessa falmii marsaa sadii gaggeessuuf karoorfatanii jiru.


Ogeessonni Fayyaa Afrikaa Kumaan Lakkaawwaman Vaayrasii Koronaatiin Qabamuun Yaaddoo Uumee

Afrikaa keessatti hojjetoonni eegumsa fayyaa kuma hedduun Vaayirasii Koronaan qabamuun aangwoota fayyaa ka sadarkaa Addunyaa biratti yaaddoo uumee jira. Caasaa eegumsa fayyaa arditii keessaa dadhabaa tahetti rakkoon kun yoo dabalame baay’ee yaaddessaa dha jedhu aangawoonni kun. Afrikaa Kibbaa keessatti qofa hojjetoota eegumsa fayyaa kuma sadi’ii fi dhibba shanii ooltu vaayirasichaan qabame. Haga ammaatti 34 tu du’e. Jaarmayaa Fayyaa Addunyaatti, Daarektarri damee Afrikaa – Maashidiisoo M’eetii akka jedhanitti, guutummaa Afrikaa keessatti haga ammaatti namoota kuma dhibba toobaa fi kuma toorbaatama tu vaayiresii Koronaatiin qabame. Kanneen keessaa kuma kudhanii ol, hojjetoota eegumsa fayyaa ti.


Tiki Federaalaa Ka Yunaaytid Isteets Hiriirtota Poortlaand Bittinse

Magaalaan Poortlaand Maal Keessa Jirti? Kutaa Yunaaytid Istees Oriigan magaalaa Poortlaand mana murtii Federaalaa biratti namoota hiriiranii turan Tikii Federaalaa Gaaza himiimaansu itti darbateejira. Magaalatti keessatti ituu wal irraa hin citiin guyyaa 56f hiriirri itti fufee jira. Kunis hokkara polisiin gaggeessuu, loogii sanyii jiruu fi dhiyeenya kana immoo humnootiin Federaalaa magaalatti keessatti bobbaafamuu mormaa jiran. Gaaza himiimaansu ennaa hiriirtoota irratti darbatamu bulchaan magaalatti Teed Wheelar dhaabatanii ilaalaa turen. Bulchaan magaalaa bakka hiriira sanaa dursankan kan deeeman deggersa uummataaf qaban ibsuuf ta'uus hiriirtonni garu fudhatama dhabsisuun itti iyyan


Yunaayitid Isteetis Waajjira Qonsiilaa Chaayinaa Hiwusten Teeksaas Keessa Jiru Akka Cufamu Ajajje

Yunaayitid Isteetis qoonsiilaan Chaayinaa kan Houston, Texas keessaa akka cufamu ajaja dabarsigte. Ibsi har’a ganama dubbi himtuu ministrii dhimma alaa Mrgan Ortagus-n kenname akka jedhutti qoonsiilaan kun akka cufamu kan ajajame qabeenyaa hayyoota lammiiwwan Ameerikaa fi odeeffannoo duunfaa lammiiwwaniif eeguumsa gochuuf jecha. Maqaa sirnaa kan Chaayinaa tuquu dhaan Orgaagus akka jedhanitti Yunaayitid Isteetis seera irra daddarbuu Ripaablikiin uummata Chaayinaa raawwatuu fi doorsisa uummata keenya irra ga’uuf obsa hin qabnu jedhanii shaakala daldalaa haqa irratti hin hundoofne kan Chyinaa fi dalagaa lammiiwwan Ameerikaa hatamuu akkasumas amla gaarii hin ta’iniif obsa hin qabnu jedhan. Dubbi himaan dhimma alaa Chaayinaa Waang Wenbin Beejiing keessatti tuuta oduuf ibsa kennaniin qoonsiilaa Houston cufuun tarkaanfii hagas hin jedhamne kan yeroo dhiyoo as Chaayinaa irratti fudhatamaa jiru jedhan. Yunaayitid Isteetis hojjettotaa fi diplomaatota Chaayinaa qoonsilaa sana keessaa doorsisuu ishee qeeqanii, barattoota lammiiwwan Chaayinaa duraa meeshaalee elektrooniksii kan dhuunfaa duraa qabuuf hanga to’annaa jala oolchuutti ga’uun doorsisiti jechuun himataniiru. Waang, yoo bulchiinsi Traamp yaada hin jijjiirre Chaaniyaan ijaa baati jechuun akeekkachiisan. Sa’aatilee hanga tokko erga ajaji kun darbee booda, TV Houston kan KPRC jedhu viidiyoo keellaa qoonsilaa sana keessaa aarri ibiddaa ol ka’uu fi konkolaataan ibidda dhaamsu daandii sana irra dhaabatu mul’isee jira. Poolisiin Houston akka jedhetti hojjettoonni qoonsiilaa sanaa keellaa sana gad dhiisuuf ennaa qophaa’an galmeelee jiru guban. Hariiroon biyyoota dinagdeen guddatan lamaan gidduu jiru baatilee dhiyoo as dhimmootii adda addaa kan akka daldalaa, teeknooloojii fi ka chaayinaan seera naga eegumsa biyyoolessaa baastee Hong Kong irra keesse dabalatee hammaataa adeeme. Lammiiwwan Chaayinaa lama Kibxata kaleessaa marsariitii waaltaalee naannoo , addunyaa jiran kampanii dabalatee kampaniilee talaallii COVID-19 oomishan kan Yunaayitid Isteetis tajaajila tika nagaa Chaayinaa waliin hojjetaa cabsanii seenuuf yaalan jedhamuun himataman.


Uummanni Ameerikaa Keessaa Kan Gabaasame Caalaa COVID-19n Qabamuutu Gabaasame

Lakkoobsi namoota COVID-19n qabamanii kutaalee Yunaayitid hanga tokko keessaa kan duraan gabaasame dachaa 13 kan caalu ta’uu jarmayaan ittisaa fi to’annoo dhukkubootaa CDCn beeksisee jira. Gabaasi CDC kun kan hundaa’e namoota hanga tokko New yourk, Flooridaa kibbaa, Mizuurii, Utaa fi Washington keessaa dabalatee naannolee 10 keessaa qorannoo dhiigaa walitti qabame irratti hundaa’uu dhaani. Barreessitoonni qorannaa marsariitii ogeessota fayyaa JAMA jedhu irratti maxxanfamee akka jedhanitti namoonni vaayiresii koronaan qabaman hedduun sababaa mallattoon irratti argamu hamaa hin taane ykn qaruma mallattoo hin agarsiisene wal’aansa fayyaa hin fudhatan. Kanneen akkasii vaayiresii kana uummatatti daddabarsu jedhan. Yoo xiqqaate namoonni vaayiresii kanaan qabaman dhibba irraa harki 40mni mallattoon isaa irratti hin argamu. Qorattoonni CDC kan isaan bira ga’an ka biron namoonni xiqqoo kanneen kutaalee Yunaayitid Isteetis adda addaa keessa jiran antibody ykn qaama isaanii keessa kan vaayiresii kana ofi irraa lolu qabu. Kana jechuun namoonni hedduun vaayiresii kanaaf saaxilamoo dha jechuu dha jedhan. New York bakka jalqaba COVID-19 akkaan keessatti hammaate keessaa namoota dhibba irraa harka 24 ta’antu qaamni isaanii vaayiresii kana ofi irraa ittisuu danda’a jedhu hayyoonni saayinsii. Ibsa guyyaatti vaayiresii kana ilaalchisuun erga baatii Ebla darbee qabee kennamuun Traamp lakkoobsi namoota COVID -19n qabamanii gutummaa biyyattii keessaa ol ka’aa adeemuu amananii utuu hin wayyaawin dura hammaachuuf deema jedhan. Addunyaa irraa namoonni miliyoonni 4.8 vaayiresii kanaan qabamanii kanneen kuma 613,000 du’anii jiran kanatti qorattoonni talaallii vaayiresii kana dhabamsiisu argachuu irratti fooya’inni argamuu gabaasaa jiran.


TalaaliI Farra Koviid-19 Argachuuf Dorgommiin Ta'u Jijjirama Agarsisee Jira

Addunyaa irratti namnii Miliyoona 14.7 vaayrasii koronaan qabamee kanneen 610,000 lubbuu ofii dhaban kanatti qorattonni talaalii argachuuf dorgommiin ta'u keessatti jijjiramnii akka jiru gabaafamee jira. Talaaliin yaaliif hojii irra olaa jiran lama ta'u fi inni jalqabaa Yunivarsitii Oksford kan Briteen fi warshaalee dawaa omisha kan Briteenii fi Siwiidin biraa argaman. Inni lammataa immo warshaa dawaalee omishu kan Chaayinaan kan argamee fi sadarkaa gaarii irra jiraachuu isaa barruun ze Laanseet jedhamu gabaasee jira. Gama kaaniin warshaaleen dawaa oomishan kan Yunaaytid Isteets fi Jaramnii dawaa arguuf yaaliin gochaa jiran haala gaarii irra jiraachuu ibsanii jiru.


Qabsa’aa Mirga Namaa Miseensa Mana Maree Ameerikaa Du’aan Boqotan  Joon Lwisiin Bakka Buusuuf  Dorgommiin Geggeessamaa Jira

Hoogganoonni paartii dimokraatotaa Yunaayitid Isteetis kanneen kutaa Joorjaa keessaa kaadhimamaa kan du’aan boqotan miseensa mana maree Joon Lewisn bakka bu’uu dhaan filannoo baatii Sadaasaaf dorgomu filachuuf wal ga’anii jiran. Dubbi himtuun paartichaa akka jedhanitti dorgommii kanaaf namoota 131tu iyyate. Koreen filannoos namoota xumura irratti dorgoman sadii hamma shaniitti calalee kan dhiyeessu yoo ta’u miseensonni koree paartichaa beekamoon 44 kaadhimamaa filachuuf jiru. Namni injifate Ripaablikaan kan ta’an Angele Stanton-King waliin dorgoma. Lewis marsaa 17 miseensummaa mana mareen kan tajaajilan yoo ta’u, bara 2016 mormituu garee ripaablikaanotaan wal dorgomanii sagalee dhibba irraa harka 80 argachuun injifatan. Qabsaa’aa mirga namaa beekamaa kan lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa kan turan Lewis dhibee kaancerii rejiijiitiin yeroo dheeraaf dhukkubsataa erga turanii booda jimaata darbe umurii isaanii waggaa 80tti du’aan boqotan. Qabsoo mirga namaa jabanaa kan Ameerikaa bara 1950mootaa fi 60moota keessatti ennaa hirmaatan umuriin isanii waggaa 23 kan ture yoo ta’u hoogganaa qabsoo mirga namaa Dr. Martin Luther King waliin walitti siqeenyaan hojjetaa turan.


Hospitaalonni Kutaa Filooridaa Sababaa COVID 19n Muddama Jala Jiraachuu Beeksisan

Hospitaalonni shan kaneen kutaa Flooridaa keessaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii waan heddummaataniif siren kutaa namooti akkaan dhibaman irra ciisan kan hin jirre ta’uun ibsamee jira. Kutaa Flooridaa akka gabaasetti dilbata kaleessaa namoonni 12,000 haaraa vaayiresichaan yoo qabaman kunis guyyoota shan walitti aanuuf namoonni 10,000 ol COVID-19n qabamaniiru. Naannoon Maayaamiin kanakkaan dha’ame yoo ta’u, hospitaalota 45 keessaa kan akkaan muddama jala jiran konyaa Mayaamii Dade keessa jiru. Bulchaan magaalaa Mayaamii Firaansis Suwaareez Wixata har’aa qabee namoota utuu maaskii hin kaayyatin alatti argamani irra adaba cimaa kan kaa’an yoo ta’u balleessaa jalqabaaf $50.00 yoo irra deddeebi’an hanga $500n kan adabaman ta’uun beekamee jira. Gama biraan bulchaan magaalaa Los Angeles Eriik Garseetti, ajaja manaa akka hin bane ittisuu dabarsuuf qarqara irra kan jiran ta’uu kaleessa beeksisaniiru. Gaarseetiin, bulchiinsi Traamp dhukkuba kanatti duuluuf hanqina hooggana biyyoolessaa qaba jechuun balaaleffatan. “Dhimmi COVID-19 wal ta’iinsa utuu barbaaduu dantaa siyaasaaf oole. Utuu gargaarsa argachuu qabnuu qofaatti dhiifamne,” jechuu dhaan dilbata kaleessaa CNNf ibsanii jiran. “Kun ariifachiisaa akka ta’e beekna. Kun yeroo dhiyoo dhumata jechuun uummatatti himuu dhaabaa… yoo akka biyyaatti hooggana biyyoolessaa jalatti walitti hin dhufnu ta’e namoota itti dabalaa du’uu arguuf jirra jedhan. Yunaayitid Isteetis Dilbata qofa namoonni 500 ol yoo duraa du’an kanneen haaraa vaayiresii koronaan qabaman namoota 63,000 galmeessitee jirti. Awrooppaa keessaa namoonni miliyoona 3 ol ta’an COVID-19n yoo qabaman kanneen 200,000 ta’an immoo du’aniiru. Vaayiresiin koronaa gamtaan Awrooppaa daddaaqama dinagdee hamaa kessa akka buutu gochaa kan jiru yoo ta’u akka hayyoonni dinagdee tilmaamanitti waggaa kana dinagdeen Awrooppaa dhibba irraa harka 8.3n gad bu’e.


Lakkoobsi Addunyaa Irraa Namoota Vaayiresii Koronaan Qabamanii Ol Ka’aa Jira

Ennaa lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan qabamanii akkaan heddummaataa jiru kanatti mootummaan Awstiraaliyaa biyyattii keessatti hammaataa kan dhufe hoji dhabulumaaf furmaata akka ta’uuf dandammachiisaaf kan oolu doolaara biliyoona $1.4 deggersa kan godhu ta’uu labse. Muummichi ministeeraa Scott Morrison kamisa har’aa akka beeksisanitti mootmmaan maallaqa kana keessaa doolaara biliyoona tokko sagantaa deggersa hojjettoota daldalaawwan xixiqqoo mindaa isaanii walakkaa ol deggeruuf oola jedhan. Inni hafe miliyoonni 400 immoo hojjettoota hegeree kanneen kumaan laka’aman erga weerarri kun darbee booda dinagdee biyyattii bayyannachiisuuf jiran leejisuu dhaan muuxannoo akka horatan gochuuf oola. Awstraaliyaa keessaa namoonni kuma 11 COVID-19n qabamuu qorannaan Yuniversitii Joon Hopikins irraa argame beeksisee jira. Vaayiresiin kun haaraa kan inni keessatti ka’e kutaa viktooriyaa gama kibbaa keessatti yoo ta’u kamisa har’aa namoonni 317 haaraan vaayiresii koronaan qabamaniiru. Walumaa gala biyyattii keessaa namoota 113tu vaayiresii kanaan qabamuun du’an. Gama biraan Tookiyoo keessaa har’a namoonni 280 ol COVID-19n qabamuu isaanii bulchaan magaalattii Yuriikoo Koikee ibsaniiru. Lakkoobsi kun dabaluun muummichi ministeeraaShiinzoo Abe daawwannaa tuuristoota biyya keessaa akka murtaa’u jajjabeesaniiru. Hindii keessaa namoonni miliyoona tokkotti hedaman vaayiresii koronaan yoo qabaman ministriin eegumsa fayyaa biyyattii akka gabaasetti kanneen kuma 32,700 ta’an sa’aatilee 24n darban keessa vaayiresii kanaan qabamanii jiran.


Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa Waa'ee Vaayrasii Koronaa Akeekkachiisa Kenne

Biyyonni addunyaa of-eeggannoo barbaachisu hin godhan taanaan kan addunyaa irratti aritiin faca'aa jiru vaayrasiin koronaa daran hammaachuuf kan jiru ta'u jaarmayaan fayyaa addunyaa akeekkachisee jira. Hojiin ittisa vaayrasii koronaa Kun ka hojjatamu ugguura ka'amee yeroo tokko hojii irra olchaa yeroo ka biraa kaasaa akkasumas deebisani hojii irra olchaa miti jedhee jira. Gabaasa Mariyaamaa Diyaaloo ergite caqasaa No media source currently available


Lakkoobsi Namoota Addunyaa Irraa Vaayiresii Koronaan Qabamanii Miliyoona 13 Darbe

Addunyaa kana irraa lakkoobsi namoota vaayiresiin koronaan qabamanii miliyoona 13 caalee kanneen du’an immoo 570,000 ol ta’ee ennaa jiru kanatti Yunaayitid Isteetis xumura baatii bonaa irra talaallii oomishuun eegala jechuun kan abdattu ta’u beeksiste. Mootummoonni hedduun uggura sochii kaasanii turan deebiisani kaa’uu dhaan qajeelfama wali irraa hiiqiinsa hawaasummaa fi namoota vaayiresii kanaan qabaman qofaatti baasuuf jiru cimsaa jiran. Caasaa oduu CNBC jedhuuf kaleessa ibsa kan kennan angawaa gameessi bulchiinsa Traamp tokko oomishi talaallii kanaa inni kam sirriitti haa hojjetu hin mirkaneeffatinuu malee jalqabameera jedhan. Angawaan kun akka jedhanitti meeshaan ittiin oomishanii fi bakki oomishaa qophaa’eera jedhan. CNBCn akka jedhetti kampanileen lama kanneen talaallii kana oomishan Moderna fi Johanson &Johonson yaalii nama irratti ta’u sadarkaa xumuraa xumura baatii kanaatti jalqabu jedhamee eegama. Hong Kong ennaa geejjiba uummataan adeeman maaskii kaayyachuun dirqama ta’uu beeksisuu dhaan kanneen kana irra darban doolaara $645 adabdi. Austraaliyaa kutaa gama kibbaa Viktooriyaa keessaa namoonni 270 haaraa COVID 19n qabamuun yoo gabaasamu lama du’aniiru. Kunis lakkoobsa namoota biyyattii keessaa Koronaan qabaman 10,251n kan ga’e si’a ta’u 110 du’anii jiran. Briteen keessaa lafa gabaa fi suqiiwwan ennaa dhaqan maaskii kaayyachuun torban dhuftuu kaasee dirqii ta’uun beekamee jira. Geejjiba uummataa keessatti maaskii kaayyachuun durumaa dirqama ture. Yunaayitid Isteetis keessaa namoonni 60,000 kaleessa haaraa vaayiresii koronaan qabamanii jiran. Kutaalee hedduun dinagdee isaanii bananii turan weerarri kun deebisee waaan ka’eef deebisani cufuuf dirqamaa jiru.


Kutaaleen Ameerikaa Filannoo Marsaa Duraa Kan Bakka Bu'ootaf Sagalee Kennaa Oolan

Kutaalee Yunaayitid Isteetis sadii keessaa uummati sagalee kennu dimokratotaa fi ripaablikaanota kanneen filannoo Sadaasa dhufuun barcuma senetii irra jireessa argachuuf dorgomaniif kaadhimamaa filachuuf har’a sagalee kennanii jiran. Filanoo ripaablikaanotaa Alabaamaa keessatti geggeessameen abbaa alangaa muummicha Yunaayitid Isteetes duraanii eff Sessions fi geggeessaa tapha kubbaa miillaa Ameerikaa Yuniversitii Auburn duraanii fi kan prezidaant Doonaal Traamp raggaasisan Tommy Tubervilletu wal dorgomaa jiran. Lamaan keessaa kan injifate Sadaasa keessa demokraaticha Seneter Doug Joonsiin dorgomuuf jira. Sessions waggoota 20f barcuma qabatanii kan turan yoo ta’u bara 2017 ennaa prezidaant Traamp aangootti dhufanan Mana murtii haqaa hoogganuuf jecha fedha ofiin hojii gad dhiisan. Ennaa qorannaa Raashiyaan filannoo bara 2016 jidduu seente jedhamett qorannaa geggeessamaa ture keessaa of oolchuun isaanii aarii Traamp tuqatee ture. Tramp Sessions-n qeequu itti fufuu dhaan sambata darbe erga twiteer maxxansaniin nama deggersa nu dhoke jechan. Sessions gama isaaniin yaada Tramp arrabsoo ijoollee jechuun fudhatama dhabsiisanii Tommy Tuberville nama dandeettii qabu miti jechuu dhaan mormituu isaanii yaadi isaan dhiyeessan kan gorsitoonni barreessanii itti kennanii fi beeksisa TV malee falmii ykn gaaffii dhiyaatuuf nan injifatama sodaa jedhuun dura hin dhaabbannee dha jedhan. Texas keessaas filannoon duraanii kan dimokraatotaa gadamoojjii kan ta’an Mary Jennings Hegar fi senetera kutaa sanaa Royce West gidduutti geggeessamaa jira. Abbaan injifate ripaablikaanticha seneter John Cornyn waliin dorgoma.


Yunaayitid Isteetis Kessatti COVID -19 Hammaataa Ennaa Adeeme Kanatti Uummati Maaskii Akka Kaayyatu Jajjabeeffamaa Jira

Yunaayitid Isteetis keessaa uummanni miliyoona sadii ol vaayiresii koronaan qabamee kuma 137,00 ol kanneen ta’an ennaa du’anitti lakkoobsi namoota COVID-19n haaraa qabamanii ol ka’uu itti fufee jira.Weerara vaayiresii kanaa itisuuf uummati maaskii akka kaa’atu jajjabeessuun tattaaffii guutuu biyyaa ta’ee jira. Kutaa wisconson Elkhart Lake keessatti Dorgommii konkolaataa daawwachuuf kanneen wal ga’aniif kumaan laka’aman erga weerarri vaayiresii koronaa dorgommii akkasii danqee qabee yeroo jalqabaaf walitti qabaman. Maaksii akka keyyatan itti himameera garuu dirqii hin turre. Daawwattoonni kun dorgommichi Addunyaa irraa dorgommii beekamaa dha. Hundumtuu of eeggata. As dhufuu irratti yaaddoo hin qabu. Jedhan. Itti aanaa ministrii eegumsa fayyaa Bretti Girooyir akka jedhanitti keessumaa naannolee COVID-19 itti hammaate keessatti maaskii kaayyachuun vaayiresiin kun daran akka hin facaane ittisa jechuun cimsanii yaadachiisaniiru. Ala ennaa gad ba’an maaskii kaa’achuun dhugumatti barbaachisaa dha. Kun vaayiresiin namatti akka hin darbine faca’ina isaa akka gad buusu ni beekna. Kanaaf uummanni naannoo vaayiresiin kun hammaate keessa jiran dhibba irraa harki 90 maaskii kaa’achuu qaba. Yoo kan hin godhin vaayiresii kana to’achuu hin dandeenyu. Prezidaant Tramp miseensota waraanaa fi hojjettoota eegumsa fayyaa hospitaalaa waraanaaWalter reed jedhamu kan Washington DC keessaa ennaa daawwatan torbanneen hedduuf didaa erga turanii booda yeroo jalqabaaf maaskii kaayyatan. No media source currently available


Prezidaantiin Polaand Marsaa Biraaf Injifatan

Kan aangoo prezidaantummaa harkaa qaban Andrej Duuda filannoo Dilbata kaleessaa gaggeeffameen injifachuu isaanii kaleessa galgala labsan. Dilbata kaleessaa uummanni ba'e sagalee kennee walii galaan harka 99 ta'u fi prezidaantichii harka 51.2 injifatan jedhame. Duraan prezidaantichis ta'e mormituun isaanii wal qixxee harka 50 argachuu isaanii Televiziyonni mootummaa beeksisaa turan. Booda irra garu injifachuu isaanii kan labsan Andrej Duuda uummanni ba'e sagalee kennuu isaa fi isaaniin filachuu isaaf galateeffatanii jiru. Kanneen hiriira ba'aniinis garaa koo irraa isin galateeffadha jedhanii jiran


Addunyaa fi Vaayrasii Koroonaa

Hindiin sa'atii 24 keessatti namootavaayrasii koronaan qabaman 28,701 galmeesitee jirti.Kunis Yunaaytid Isteetes fi Braaziliin kan guyyaa tokkotti galmeessan caalee jira. Meksiskoon namoota dhukkuba Koviid-19 qabamanii du'an hedduu qabaachuun Xaaliyaanii caaltee sadarkaa duraa qabattee jirti. Yunaaytis Isteetes keessatti lakkoobsii namoota vaayrasii koronaan qabamanii akkaan dabalaa yeroo jiru kanatti manni barnootaa banamuu qaba jechuun ministrittiin ministeera Barnootaa Beetsii Devoos dubbatanii jiru. Gama kaaniin bulchiinsii prezidaant Traamp barattoota biyyootii addunyaa adda addaa irraa dhufuun Amerikaa keessatti barataa turan yoo daree keessatti argamuun waan baratan hin qabaatiin gara Amerikaatti deebi'uu hin qaban jedhee jira. Kana mormuudhaan Yunivarsitiin Harvard fi Instituutiin Teknoolojii kan Maasaachuuseet Robii darbee himata mana murtii Federaalaa isa Bostan jiruutti galfatan yunivarsitiwwan kanneen biroon 60ni deggeranii jiru.


Loltoota Humnoota Wal Taatotaa NATO Afgaanistaan keessaa 28 COVID-19n Qabaman

Loltootoonni Joorjaa kanneen gurmuu NATO Afgaanistaan keessaa jiran 28 vaayiresii koronaan qabamuun isaanii gabaasamee jira. Loltoonni kun biyya ofiitti ergmuu dhaan hospitaala waraanaa keessatti wal’aansa fayyaa argataa kan jiran ta’uu sabaa himaaleen naannoo ministrii ittisaa maqaa ministrii ittisaa Joorjaa maqaa dha’uun gabaasee jra. Haalli fayyummaa loltoota kanaa gaarii ta’uu illee gabaasichi tuqee jira. Dubbi himaan wal taatota waraanaa kanneen Afgaanistaan keessaa ibsa kana ilaalchisuun yaada akka kennaniif gaaffii VOAn dhiyeesseef angawoota ministrii ittisa Joorjaa akka gaafatu ibsaniif.\n\nJoorjaan biyyoota 38 kanneen gurmuu NATO Afgaanistaan keessa jiraniif loltoota edduu hgumachite jirti. Afgaanistan keessaa hanga jimaata har’aatti namoonni 34,000 vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen 1,000 ta’an immoo du’aniiru. Angawoonni eegumsa fayyaa Afganistan garuu lakkoobsi kun sababaa dandeettiin qorannoo geggeessuu biyyattii murtaa’aa ta’eef jecha kana caalaa heddummaachuu danda’a jechuun akeekkachiisan.


Siiriyaa Idilib Keessatti Yeroo Jalqabaaf Vaayiresiin Koronaa Argame

Vaayiresiin koronaa yeroo jalqabaaf mooraa namoonni qe’ee ofii irraa buqa’anii tuucha’anii keessa jiraatanii fi ripxe loltootaan to’atamee jiru Siiriyaa Kaaba gama dhiyaa keessatti argame. Namni vaayiresichaan qabame doktorii Idilib keessaa yoo ta’u battala mallattoo of irratti argan qofaatti of baasan. Namni isaan waliin wal arge kam iyyuu kan qoratamu ta’uu angawoonni beeksisaniiru. Deggersa wal’aansa fayyaa kann kennu dhaabi kunuunsa fayyaa fi baraarsaa ibsa baaseen akka jedhetti vaayiresiin kun akka abidda bosonaatti mooraa baqataa keessa faca’uu danda’a. Bakka biroo dhaa immoo manneen barnootaa Hong Kong martinuu Wixata darbe cufamanii jiru. Yeroon kun yeroo boqonnaan yeroo bonaa itti jalqabu. Sababaa COVID-19n manneen barnootaa cufamanii turan baatii Caamsaa keessa banamanis amma vaayiresichi deebi’ee ka’uu isaan deebisanii cufaman. Yunaayitid Isteetis keessaa namoonni 64,000 vaayiresii koronaan qabamuun kaleessa gabaasameera. Angawaa gameessi dhimmootii dhukkuba daariqaa kan biyyattii bulchaawwan kutaalee cufataa turan faca’ina kana dhaabsisuuf banuutti akka hin ariifanne akeekkachiisaniiru. Yuniversitiin Joons Hopkins akka gabaasetti addunyaa irraa namoonni miliyoona 12 ol vaayiresii kanaan yoo qabaman kanneen keessaa miliyoonni 3 ol Yunaayitid Isteetis keessa. Ameerikaan faca’ina kana tasgabbeessuu dadhabdus prezidaant Doonaald Traamp torbanneen dhufan keessa manneen barnootaa biyyattii akka banaman dhiibbaa gochaa jiran. Manni barnootaa yoo baname hagam ijoollee fi barsiistotaaf amansiisaa dha inni jedhu garuu amma iyyuu gaaffii keessa jira.


Yunaayitid Isteetis Keessaa Lakkoobsi Namoota  COVID-19n Qabamanii Miliyoona Sadii Ol Ta’e

Yunaayitid Isteets keessaa uummata miliyoona sadii ol vaayiresii koronaan yoo qabaman kanneen 130,000 ol ta’an immoo du’aniiru. Kutaalee Ameerikaa gurguddo kan akka Kaalifoorniyaa, Filooriidaa, Teeksaasii fi Arizoonaa keessatti immoo namoota hedduun haaraa vaayiresichaan qabamaa jiran. Akka gabaasa Mariyaamaa Diaalootti vaayiresichi kutaa Kaalifoorniyaa keessatti heddummaataa ademuun demokraaticha bulchaa kutaa kanaa Gavin Newsom kutaan sun hangi tokko deebisee akka cufuamu akka ajajan dirqisiie. Mnni maree kutaa Kaalifoorniyaa boqonnaa irra turese fi turban dhuftu hojiitti deeb’isuuf ture yeroo hin murtaa’iniif cufamee jira. Ripaablikaanonni hanga tokko isa kana hin simanne. Miseensa mana maree kutaa Sanaa kan ta’an Keevin Kileey akka jedhanitti qaama mootummaa seera tumu yeroo hin murtaa’iniif cufuun furmaata fudhatama qabu miti. Uummati guutummaa kutaa kana keessaa hojii nuti hojjennu irratti hirkatu.keessumaa hojiin kalattiin dhimmootii fayummaa uummaataa kan COVID-19tti hidhata qabuu fi dhimmootiin kanaan qabatee jiru dinagdee fi jireenya uummatichaa miidha jedhan. Flooridaanis kutaa ka biroo vaayiresichaan dha’amte keesaa ti. Bulchaan Flooridaa Ripaablikaantichi Ron DeSants akka jedhanitti weerara vaayiresii koronaa to’achuuf keellaaleen eegumsa fayyaa kutaa kanaa qophee dha jedhan. Kibxata darbe jilli dimokraatotaa kan kutaa Filooridaa akkaataa bulchaan kutaa Sanaa weerara vaayiresii koronaaf deebii itti kennan qeequu dhaan guutummaa kutaa Sanaa keessatti uummanni maaskii ykn haguuggii funyaanii fi afaanii akka keeyyatan ajajuu dhabuu fi bakki bashannanaa naannoo galaanaa akka hin cufamne ajajuu dhabuun lammiiwwan Filooridaa ajjeesuu fi dhibee kana facaasuu dha jedhan. No media source currently available  Flooridaa keessaa torbanneen darban keessa uummati 8,500 guyyaatti vaayiresii koronaan kan qabaman yoo ta’u kunis kan baatii darbee dacha saddeet caala.


Yunaaytid Isteetes Jaarmayaa Fayyaa Addunyaa Keessaa Baate

Masaraan mootummaa Yunaaytid Isteetes Tokkummaa Mootummotaafa sirnaan akka beeksiiseetti dhukkubii Koviid-19 Amerikaa keessatti hammaataa kan jiru ta'uus biyyattiin jaarmayaa Fayyaa Addunyaa(WHO)keessaa of-baasuu ishee beeksisee jira. Baatii Ebla dabree maallaqa Amerikaan jaarmayaa Fayyaa Addunyaaf laattu dhaabuu ishee prezidaant Traamp beeksisanii turan. Kanaafis sababaa kennan jaarmayichii weerara vaayrasii koronaa fi Jijjiramnii akka ta'uuf gaaffii dhiyeessine irratti Chaayinaaf looga kan jedhu ture. Jijjirama argamuu qabu gad fageenyaan lafa keenyee keessattis hirmaachuu akka qabnuus kan gaafanne ta'uus kana gochuu hin feene jedhan Traamp. Jaarmayaan fayyaa addunyaa gama isaan akka jedhutti biyyi miseensa taate tokko keessaa ba'u dura beeksiisa waggaa tokkoo kennuu qabdi. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Manneen Barumsaa Banamuu Qabu: Prez.Traamp

Yunaaytid Isteetes keessatti lakkoobsii namoota vaayrasii koronaan qabamanii fi du'anii akkaan dabalaa kan jiru yoo ta'u biyyattiin gama kanaan addunyaa irratti sadarkaa duraa qabattee jirti. Haala akkasii keessatti prezidaant Traamp manneen barnootaa baatii Hagayya ykn Fulbaana dhufu keessa deebi'anii banamuu qabu jechuun Kibxata kaleessaa gaafatan. Kunis akka ta'uuf bulchitoota kutaalee fi kanneen biroo mara irratti dhiibbaa kan gochuuf jiran ta'u ibsan. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Lammiiwwan Ameerikaa COVID-19n Lakkoobsi Namoota Du’anii Xiqqaate Gabaasa Jedhuun Gowwoomuu Hin Qabu: Dr. Antonii Faawuchii

Lakkoobsi namoota Yunaayitid keessaa vaayiresii koronaan qabaman miliyoona sadiitti siqaa ennaa jiru kanatti, hayyuun dhimmootii dhukkuboota daariqaa ka biyyattii gameessi biyyattii lammiiwwan Ameerikaa lakkoobsi namoota weerara vaayiresichaan du’anii gad xiqqaate kan jedhu oduu kijibaan akka hin gowwoomne akeekkachiisan. Dr. Antonii Faawuchii hoogganaan waaltaa dhukkuboota daariqaa fi infekshinii kana kan dubbatan kaleessa ennaa seneter Doug Jones waliin Facebook irratti gaaffii fi deebii geggeessanitti ture. Waa’ee vaaiyrsii kanaa waan sodaachisaa hedduun waan jiruuf sobamuu hin qabdan jedhan Faawuchiin. Yunaayitid Isteetis keessaa hanga har’aatti lakkoobsi namoota COVID-19n du’anii 131,457 ga’uu waaltaan qorannaan Yuniversitii Joons Koopkiins beeksisee jira. Prezidaant Traamp immoo boonanii ennaa dubbatan lakkoobsi namoota vaayiresii koronaan du’anii gad deemaa jira jedhan.


Chaayinaan Waajjira Naga Eegumsa Biyyoolessaa Hong Kong Keessatti Dhaabde

Chaayinaan kan hanga tokko ofiin of bulchitu Hong Kongiin to’achuuf tarkaanfii ijoo fudhatteen har’a waajjira naga eegumsa biyyoolessaa magaalattii keessatti bantee jirti. Angawaatuu ol aanaan kan Hong Kong Carrie Lam walii galtee waajjirri haaraan kan nageenya Hong Kong to’atu kun ifa itti ta’e beeksisan Hoteela Metropark jedhamutti ture. Isaan waliinis kan haaraa waajjira naga eegumsaa kana hoogganuuf moggaafaman Zheng Yanxiong, hoogganaa waajjira diplomaasummaa Beejiing kan Hong Kong Luo Huining, fi hoogganoota isaan dura turan Tung Ch hwa fi Leung Chun-ying turan. Luo-n sirna qophaa’e irratti waajjirichi gamasitti banamuu faarsuu dhaan kanneen fedhii dhoksaa qabanii fi farra Chaayintaa ta’anii Hong Kong-n tasgabbii dhorkatan waajjiricha jibbuu qofa utuu hin taane jiraattota Hong Kong sodaa fi yaaddoo itti naquuf jecha casaa seeraa fi ol aantummaa seeraa kanneen hin qabajne jedhan. Akka seera naga egumsa haaraa Hong Kong-f ba’etti eenyu iyyuu kan shororkeessummaa oofu, addaan fottoquu yaalu, humnaan aangoo qabachuu yaaluu fi humnoota alaa waliin wal ta’iinsa qabu hidhaa umurii guutuun adabama. Qeeqxonni akka jedhanitti seerri haaraan kun biyya tokko bulchiinsa lama seera jedhu dhabamsiisa. Hong Kong erga Briteen jealaa bara 1997 walaboomuun Chaayinaatti kennamet ofiin of bulchuu sadarkaa ol aanaatu kennameefii ture. Guyyaa dhuma wal fakkaatu waajjirri nageenyaa kun baname barattoonni Hong Kong, kabajaan Hong Kongiif faaruu jedhu akka hin faarsine waajjirri barnoota magaalattii ugguree jira.


Vaayiresiin Koronaa Haaraa Ameerikaa Keessatti Faca’uu Itti Fufuun Yaaddoo Uume

Angawoonni naannolee kan guutuma kutaalee Yunaayitid Isteetis gama kibbaa prezidaant Traamp qaruma miidhaa hin qabu jedhan iyyuu, dilbata kaleessaa faca’inni vaayiresii koronaa akkaan heddummaataa adeemuu ilaalchisee yaaddoo haaraa qaban ibsaa jiran. Kantiibaan magaalaa Phoenix, Arizona Kate Gallego caaaa oduu ABCf akka ibsanitti daldalaawwan naannoo jiran erga isaanii baatii Bitootessaa fi Ebla keessa cufamnii booda danfnee bannee jirra jedhan. Amma rakkoo keessa jirra jechuu dhaan magaalattii keessaa uummata magaalattii miliyoona 1.7 keessaa 59,000 kanneen ta’an vaayiresii koronaan qabamaniiru. Yunaayitid Isteetes erga dhiyeenyaa guyyaatti namoonni 50,000 ol haaraa vaayiresii koronaan qabamuu gabaastee jirti. Angawoonni naannolee akkaan dha’amanii faca’ina vaayiresichaa dhaabsisuuf jecha naannoon isaanii deebisee akka cufamu ajajanii jiru, garuu mgaalaan New York of eeggannoo dhaan daldalaawwan banaa jirti. No media source currently available


Ameerikaa keessaa Guyyaa Tokkootti Namoota 50,000 Ta’antu COVID-19n Qabaman

Yeroo jalqabaaf erga vaayiresiin koronaa Yunaayitid Isteeisiin seenee qabee guyyaa tokkotti namoota 50,000 haaraatu vaayiresichaan qabame. Kaalifoorniyaa keessaa namoota 9,740 kaleessa haaraa vaayiresii kanaan yoo qabaman, Texas keessa 8,076 Arizoonaa keessa immoo namoonni 4,877 haaraa vaayiresii kanaa qabamuun gabaasamee jira. Kutaaleen ka biroon haaraa namoonni hedduun COVID-19n qabaman Joorjaa,Luuziyaanaa, North Caroliana fi Tenesii dha. Kantiibaan magaalaa New York Bill de Blasiyoo manneen nyaataa akka banamaniif eeyamanii turan tarii namoonni bakka biroo dhaa dhufaniin kan ka’e daariqa ykn infekshiniin kun deebi’ee ka’uu mala yaaddoo jedhuun tursanii jiran. Bulchaan kutaa Penselvaaniyaa Tom Wolf namni martinuu maaskii fuulaa akka kaayyatu kaleessa ajajanii jiru. Hoogganaa waaltaa dhukkuboota daariqaa fi alerjii kan US Antonii Faauchii koree senetiif ibsa kennaniin yoo vaayiresiin kun hin to’atamu ta’e lakkoobsi jiru dachaa dabalee gara kuma 100 ga’uu mala jechuun akeekkachiisan. Jarmayaan fayyaa addunyaa akka jedhetti erga baatii Muddee dqabee namoota miliyoona kudhan vaayiresii kanaan qabaman dhibba irraa harki jaatamni baatii Waxabajjii keessa ta’u ibse.


COVID-19 Hammaachuun Biyyoonni Deebisanii Akka Cufaman Dirqisiisaa Jira

Hindii fi Yunaayitid Isteetis biyyoota vaayiresiin koronaa heddummaachaa adeemuu isaan uggura sochii laaffisanii turan vaayiresicha faca’uu dhaabsisuuf jecha deebisanii cimsaa jiran keessaa ti. Hindiin guyyaa tokko jechuun ar’a qofaa namoonni kuma 20ta’an vaayiresii kanaan qabamuu gabaaste. Kutaa biyya Hindii Assam uggura sochii namootaa hanga Adoolessa 12tti kan dheeresse yoo ta’u Bengaal immoo hanga xumura baatii Adoolessaatti namoonni akka hin sochoone ugguree jira. Yunaayitid Isteetis keessaa, Flooridaa, Teeksaas, Kaalifoorniyaa fi Arizoonaan Kutaalee faca’inni vaayiresii kanaa keessatti il ka’e keessaa ti. Bulchaan Flooridaa Ron Desantis kaleessa akka ibsanitti bakka bashannana naannoo galaanaa kutaa isaanii deebianii kan cufan ta’uu fi dargaggoota kanneen maaskii kaayyachuu dhiisanii wal irraa hiiqiinsa hawaasummaa didan vaayiresichi haaraa faca’uu isaaf himatanii jiru. Dhugaatii alkoolii sababaa namoonni heddummaatanii mana dhugaatii seenaniif akka ugguramu illee angawoonni gochaa jiran. Sababaa of eeggannoon laaffateef sadarkaa amma irrageenye irra ga’uu dandeenye jedhan bulchaan kutaa Floridaa ron Desantis. Bulchaawwan kutaalee Teksaas fi kaalifoorniyaas manneen dhugaatii hedduu cufsiisanii jiru. Teksaas keessaa torbanneen xiqqoo keessaa vaayiresiin kun haala hamtuu dhaan faca’aa jira jedhan angawoonni. Guutummaa Ameerikaa keessaa guyoota ja’a walitti aana keessa uummata kuma 35 ol ta’antu vaayiresii koronaan qabaman. Nationwide, there have been more than 35,000 reported cases for six consecutive days. Jarmayaan fayyaa addunyaa akka jedhetti dilbata kaleessaa qofa addunyaa kana irraa namoota 189,000tu vaayirezii kanaan qabaman. Hayyoonni eegumsa fayyaa hedduun akka jedhanitti addunyaa irraa lakkoobsi namoota COVID-19n qabamanii sababaa hanqina qorannoo akkasumas namoota utuu vaayiresichi keessa jiruu mallattoon irratti hin argamne irraan kan ka’e kan gabaasamen ol ta’uu himanii jiran.


Biyyoota Laatiin Ameerikaa Keessatti Vaayrasiin Koronaa Hammaatera

Biyyoota Laatiin Ameerikaa yokaan Ameerikaa Kibbaa keessatti lakkoobsi namoota vaayirasii Koronaan dhumanii kuma dhibba tokko gahuu isaa irraa kan ka’e, ardittiin addunyaa irratti bakka dhukkubichi itti hammaate haaraa taatee jirti. Lakkoobsa namoota vaayirasii Koronaan qabamanii miliyoona 1 fi kuma 145 fi 906 Biraaziil Laatiin Ameerikaa sadarkaa tokkoffaa irra jirti. Lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabamanii kana keessaa kanneen du’an kuma 52 fi 645. Akka Yunvarsitiin Joons Hoopkins, kan as Yunaayitid Isteetis keessa jiru akka gabaasetti, lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabameetiin, Yunaayitid Isteetisitti aantee sandarkaa lammaffaa irra jirti. Vaayirasichi Koronaa biyyoota Laatiin Ameerikaa keessatti baay’ee dabaluu isaaf sababaaleen, iyymmaan babal’achuu, akkasumas mootummootaa fi hoogganoota irratti amantaa dhabuu irraa kan ka’e, akeekkachiisa waa’ee vaayirasichaa kennaman salphisanii ilaaluu fi fudhachuu diduu akka tahe dubbatu – xiixaltoonni. Gama biraatiin Yunaayitid Isteetis, Yunaayitid Isteetis, toora lamaaniinuu jechuun – lakkoobsa namoota vaayirasii Koronaatiin qabamaniitiinis tahe lakkoobsa namoota vaayirasichaan du’aniitiin addunyaa irratti akkuma akkuma sadarkaa tokkoffaa qabattetti jirti. Biyyattii keessatti lakkoobsi namoota vaayirasichaan qabamuun isaanii mirkanaa’e haga ammaatti miliyoona 2 fi kuma 300 yoo tahu, kanneen keessaa namoonni du’an kuma 121 fi 228. Akka gaazzexaan ‘Waashintan Poost’ gabaasetti, kutaaleen Yunaayitid Isteetis lakkoobsa namoota vaayirasichaan qabamanii ol’aanaa qaban, Arizoonaa, Arkansaas, Kaalifoorniyaa, Noorz Kaarolaayinaa, Saawuz Kaarolaayinaa, Tenesii fi Teksaasi.