Abunichi Kaatolika Roomaa Pope Fraansis Vatikaanitti deebi’an

Abunichi kaatolika Roomaa Pope Fraansis haasaawwan maatii, hawaas akkasumas walii yaaduu fi gadduu irratti fuuleffate dhageesisuu dhaan daawwannaa isaanii Ameerikaa xumuranii jiru. Poopichi daawwannaa isaanii kutaa Filaadelfiyaatti geggeessaniin dilbata ganama Abuuniiwwan gamasii biraa simannaa ho’aan godhameefii jira. Fraansis kana dura luboota kaatolikiitiin dararaan saalaa kanneen irra ga’e namoota shan waliin dhuunfaan wal arganiiru. Keessumaa kanneen dararaan saalaa irra ga’e Vaatikaan luboota waggoota dheeraaf yakka akkasii raawwatan irratti tarkaanfii hin fudhanne jechuun himatu. Haa ta’u malee erga dilbata poopichi namoota dararaa akkasiif saaxilaman haasofsiisanii booda eenyu iyyuu ijoollee irratti dararaa kan raawwatu callisee hin ilaalamu jedhan. Ijoolleen dararaan saalaa irra ga’uun Waaqayyoon gaddisiisa. Kanaaf yakki akkasii icitii ta’ee turuu hin qabu jedhan. San booda Poichi gara mana hidhaa kutaa Filaadelfiyaa dhaquu dhaan achittis hidhamtoonni muka soofanii teessuma tolchan irra taa’an. Pope Fraansis kana dura irra deddeebi’uun adaba du’aa akka moarman illee dubbataniiru. Daawwannaa isaanii kan yeroo ammaa United States –tti geggeessaniin illee ejennoo isaanii kana cimsuu dhaan ilmoon namaa dhiifamni hin godhamneef hin jiru jechuun hidhamtoota kanatti himan. Achiin booda Pooppichi konkolaataa isaanii xiqqoo keessa taa’uu dhaan namoota isaan ajaaiffatan kuma hedduun marfamanii magaalaa Filaadelfiyaa keessatti sirna kadhataa bakka ggeessanitti deeman. Kaleessa galgala itti aanaa prezidantiin United States Joe Biden Pope Fraansis ennaa isaan gara Vaatikaanitti deebi’an jiloota sadarkaa ol aanaa waliin ta’uu dhaan geggeessaa godhaniifii jiru.


Hiyyummaa Addunyaa Irraa Dhabmsiisuuf Daran Hojjetamuu Qaba jedhan Obaamaan

President Barack Obamaan gumii tokkummaa mootummootaa kan tokkummaa mootummootaa irratti haasaa dhageessisaniin addunyaan hiyyummaa naannoo addunyaa dhabamsiisuuf hedduu hojjechuu qaba jedhan. Ministeerri dhimma alaa Ertraa fi muummichi minsiteeraa Itiyoopiyaa H/Mariam Desalenyis kanneen gumii kana irratti kaleessa haasaa dhageessian keessaa ti. Yeroo ammaa dhiironni, dubartoonnii fi ijoolleen miliyoona 800 ta’an guyyaatti doolaara 1.25 gad argatu. Mee kana yaada. Garaan isaanii duwwaa dha. Namoonni akka keenyaa biliyoonaan laka’aman dhukkuba nuti attamiin akka dhabamsiisnu beeknuun du’aa jiru. Kun yakka jedhan Obamaan. Hoogganoonni addunyaa galmaawwan misoomaa raggaasisuuf wal ga’an. Kanneen keessaa hiyyummaa dhabamsiisuu, wal qixxummaa saalaa galmaan ga’uu kan jedhan President Obamaan bara 2030tti galmii misoomaaf ajendaan jiru balaa biyya ofii kan akka bulchiinsa naannootti yoo duulan malee galma ga’uu hin danda’u jedhaniiru. Guddinni dinagdee fi misoomaa kan dhugumatti waarinsa qabu kan hundaa’u mootummaa fi waaltaalee uummata isaaniif quuqaman, kanneen itti gaafatamummaan itti dhag’amu, mirga namaa eegan akkasumas haga tokko qofaaf utuu hin taane haqi nama hundumaaf akka jiraatu kanneen godhan irratti. Malaammaltummaan maallaqa manneen barnootaa, hospitaalotaa fi caasaalee adda addaaf oolu herrega biyyootii alaatti akka galu taasisan. Mootummaan ifaa fi banaa ta’ee fi qajeelfama seeraaf bitamuu qaba jedhan. Ministeerii haajaa alaa Ertraa Usman Salehs kaleessa gumii TM irratti haasaa dhageessianii jiran. Mootummaan Ertraa galmee mata dureen isaa addunyaa kana jirjjiiru jedhu kan bara 2030tti misooma waarinsa qabu fiduu jedhu ni simata jedhan. Ojii irra oolchuufis hawaasa addunyaa cina ni hiriira jedhan. Cichaa fi hawwii ertraan hiyyummaa dhabamsiisuuf qabudu siriitti calaqqisa galmeen kun. Erga bara 1993 Ertraan walabummaa ishee gonfattee as mootummaa fi uummatichi kan fedhii uummataa giddu gala godhate ajendaawwan siyaasaa, kan hawaasummaa fi misoomaa hedduu raggaasisanii jiran. Cicha siyaasaa hoogganni biyyattii qabuu fi hirmaannaa uummataan, fincila mootummoota haga tokkoo fi uggurri haqa malee nu irra kaa’amu illee Ertraan gama maraan ba’ii ol aanaa galmeesistee jirti. Ba’ii Ertraan galmeessiste ajensiiwwan TMn ajaaifamaniiru jechuu dhaan kan akka du’a ijoollee, HIV fi dhibee busaa fi dhukkuba daddarban kanneen biroo gad xiqqeessuuf galma jiru jalqaba bara 2013 qabee bakkaan geesseetti jedhan. Gumii kana irratti kaleessa haasaa kan dhageessian keessaa tokko Muummichi ministeeraa Itiyoopiyaa H/Maariyaam Dessaaleny turan. Abdii nuti qabnu inni guddaan gumiin kun fedhii martinuun keenya addunyaa kana jijjiiruuf qabnu calaqqisuu dha jedhan. Ajendaan misooma waarinsaa kan bara 2030 kan inni gaafatus isa kana jedhan. Hegereen keenya kan hundaa’u cicha nuti qabnu irratti kan jedhan obbo H/Maariyaam Desaleny hawaasi addunyaan akka yeroo ammaa hiyyummaa dhabamsiisuuf cicha cimaa qabaatee hin beeku jedhan. Galma mileniumii guutu gama jiruun fooyya’inni argamu iyyuu amma illee rakkoon jiaachuu dubbatan. Fooya’inni argamus amma iyyuu miliyoona hedduun kanneen laka’aman hiyyummaa fi beela keessa jiraatu. Tajaajila bu’uuraa hin argatan, adda addummaan hiyyeessaa fi dureessa gidduu jiru bal’achuu, qixxummaa saalaa dhabamuun itti fufee jira, jijiirami qilleensaa guddina danquuf walitti bu’iinsi guddina ilmoo namaaf rakkoo guddaa ta’ee jira. Kun immoo tarkaanfii hatattamaa barbaachisa jedhan. Biyyi isaanii illee galma milieenyumii galmaan ga’uuf fuula duratti tarkaanfataa kan jiru ta’uu ibsanii baatilee haga tokko duras Finfinnee keessatti ennaa wal geenyetti ajendaa misoomaa haala attamiin akka hojii irra akka oolchinu walii gallee jirra geenyee kan jedhan muumichi minsiteera H/mariyaam ajenndaan sunis raawwatiinsa misooma waariinsa qabuuf murteessaa dha jedhan. Walii galtee itti fufiinsa qabuu fi nageenya buusuuf cicha jiruun ajendaa jijjiiramaa jiru daran hojii irra oolchuu dandeenya jedhan.


Haasaa Abuunicha Kaatolika Roomaa Tokkummaa Mootummootaatti

Kan umuriin toorbaatamii-saddeetii - Hoogganichi Kaatolika Roomaa - Pope Fraansis, Har’a – magaalaa New Yoorkitti gumii walii-galaa ka Tokkummaa Mootummootaa duratti ennaa haasawa dhageessisan -- waa’ee qabeenyaa uumamaa nannoo akka malee itti gargaaramuu fi mancaasuu --- gama dinagdee fi hawaasummaa, deemsa lammiwwan uummata iyyeessaa moggaatti qooduu wajjiin wal-qabsisanii dubbatan. Haasaan isaanii Afaan Ispaanishii akkanatti afaan Ingiliziitti hiikame. “Kanneen moggaatti qoodaman kun iummoo, sababaa akka biraatti dandeettii dhabsiifamaniif, yokaan sababaa odeeffannoo gahaa yokaan beekumsa tekinikaa hin qabneef, yokaan immoo tarkaanfii siyaasaa murteessaa fudhachuuf humna hin qabneef, daangaa guddinaa fi misooma dinagdee dhaa alatti gatamu” – jedhanii itti fufuudhaan, kanneen Galma Gumii Tokkummaa Mootummotoaa sana keessa fuul-dura isaanii ta’an - prezidaantota, muummee-ministarootaa biyyootaa fi kabajamtoota ka birootti dubbatan. Gama dinagdee fi hawaasummaatiin moggaatti qooduun, bifa hawaasummaa dhala-namaa haaluu dha. Mirga dhala-namaa fi uumama naannoo irratti miidhaa geggeessuu dha” jedhan, Abuunichi Kaatolika Roomaa Pope Faansis. Kana furuuf, hoogganoonni mootummoota biyyootaa akka tarkaanfii fudhatan ennaa gaafatanis akkana jedhan. Itti-fuudhaanis, “kan jireenya dhala-namaa maraaf baay’ee barbaachisaa dha” jedhan, akka dhalli namaa kabajaan jiraatu, maatii uummtee gargaarratu kanneen barbaachisan, mala ittiin jireenya hafuuraa geggeeffatanii fi qabeenyaa jireenyaaf ga’u gumaachuun barbaachisaa akka ta’e hubachiisan Pope Francis. Haasaan dheeraan isaan Tokkummaa Mootummootaatti dhageessisan sun, hamilee fi harka dhahinsa guddaadhaan simatame. Haasawa isaanii Tokkummaa Mootummootaa tii booda, tajaajilli amantiilee adda addaa itti geggeessamu, bakka yaadannoo Waaltaa Daldala Addunyaa Fulbaana 11, bara 2001 haleellaa shororkeessotaan barbaadaweetti argamuun sirnichatti hirmaatan.


Dr.Galma Guyyoo Ogeeyyota Fayyaa Waldaan Afrikaa Eboolaatti Duulchisuuf Laaybeeiryaatti Erge Keessaa Tokko

No media source currently available Nami hagii tokko durii dhukkuba kana Raaree irratti arganii,Jaldeessii Gaaraa Raaree nyaatee namii ammaoo Jaldeessa Gaaraa nyaatee achumaan dhikkubi kun lafa cufa waliin gahe jedha. Woma taateefuu Eboolaan dhukkuba adudnyaan bara hedduun afaan itti wallaalte nama kuma kurnya hedduu irraa fixe. Eboolaa kana qaraaAfrikaa gama Dhihaatti argan,achii kuma hedduu fixee miliyoona hedduu sodaachisaa bahe. Nama dhiba kana irratti argan ta waaqaa malee afaaniin funnaanii dhiigi xinnissee yoosu ijjeesa. Hammeenna dhukkuba kanaa arginaan kaan manneen amanti ufiitti kaan ammoo beekumsaa fi qarooma ufii abadatee falachaa bahe. Woma taateefuu addunyaan falachuma falattee dhukkuba keessumattu Laayberiyaa, Nayjeeriya,Seraaliyoonii,Giini fi biyya akka akkaa argan kana achumatti ufi irraa dhoortee akka innii addunyaan waliin hin geenne ogeeyyii fayyaa biyya sunitti ergitee ummata barsiisaa waan hedudun gargaarte. Doktoroota hujii tanaa Laaybeeriyaa gama Waldaa Afrikatiin Laybeeryati ergan keessaa Dr. Galma Guyyooti. Dr.Galmii Keenyaa godina Marsabeetii dhufe.Achitti Itti gaafatamaa Tohannoo Dhukkuba Daddabraati.Haga hujii teesso mootummaa laaybeeryaa, Monorooviyaa dhaqee ji’a sagalii oli. Keenyaa ogeeyyota fayyaa 92 Laayberiyaatti ergite;narsii, hojjattoota laabratoorii,itti gaafatamtoota fayyaatii fi nama akka akkaati.Doktor Galmii damee fayaa Epidemiology jedhan keessaa dhufe.Warra sanyii dhukkuba tokkoo,amala isaa,akka nama irraa dhowwaniin fi waan dhibii tokkoo qoratu. Hujiin warraa guddoon waan dhukkuba kanaa irratti ummata barsiisuu,ogeeyyii fayyaa leenjisuu,nama milikeeta dhukkuba sunii irratti argan faana deemanii qorachuu. "Namii milikeeta dhukkubaa irratti argan hardha eessa oolee, gaarii (makiinaa) kamiin deeme,eennuun wal waldahe jedhaa bultii 21 gula deemanii laalan.” Laaybeeriyaa keessa amma Eboolaa keessa hin jiru; “dhukkuba gartee yoo bultii 42 keessatti hin argin lafti sun dhukkuba sun hin qabduu jechuu.Nu amma eeguma dhukkbuii kun hin jiruu jedhaniin bultii 42 bira dabarree haga bulti 61 hin argamne jechuu.Haa taatuu malee yaanee nama daliila(milikeeta) dhukkuba sunii qabu hinuma odeeffanna.” Dr.Galmii faatii amma dhukkubi kun hin jiru jedhanii galuutti jiran.Laayberiyaa isan bira yaatan tun haga ufi dandeette jennaan, “amma warrilleen ufi dandahaa,[hojjattootii fayyaa isaanilleen] duri afaan dhiba kana hin beekanii amma ya itti bayyatanii amma adoo dhukkubii kun gadi deebihellee warri ya ufi dandahee tanaaf galuutti jirra.” Laaybeeriyaatti durii namii Laaybeeriyaatti Ebola irratti argan akka jecha Doktor Galmaatti akimachuullee hin fedhu maan jennaan silaafuu hin fayyuu jedhan.Taatullee namii amma waan dhiba kanaa baratee ufumaan dhufee akimata. “Durii halkan fa dhossaan nama awwaalan waan irra rafan baasanii guban,alatti bahu dhowwanii dhossanii nyaachisanii obaasan.” Akka gabaasa Dhaaba Fayyaa Addunyaa(WHO)tti bara 2014 jalqabee nama 4,800 caalaatti Laaybeeriyaa keessatti lubbuu dhabe.Ogeeyyota fayyaa adduynaa dhiba kanaan wallaanuuf Laayberiyaa dhufan keessaa ka lubbu dhabanilleen hinuma jiran taatullee akka jecha Doktor Galmaatti nama Waldaan Afrikaa erge keessaa namii lubbu dhabe hin dhageenne. Durii nama dhiba kana irratti argani dhossanii awwlaani ykn dhossani guban amma ammoo akka doktora Galmaatti namu akkuam aadaa fi amantii isaatti warri hujii tana hojjatu awwala. Dr.Galmii ganna 17 ogummaa ufiitiin hojjatte.Addunyaatti dabalamtee Eboolaatti duulu irraa maan baratte jennaan “barannoota guddaa argadhe yoo lafa tiyyalleetti gale barsiisuu malee yoo COUNTY ykn godina kiyya (Masrabeete) deebihellee waan hedud barsiisu dandaha.” Dr.Galmi faatii gareen fayyaa Walda Afrikaa African Support to Ebola Outbreak in West Africa (ASEOWA) fulaa bu’anii hujii tanaa Laaybeeriyaa dhaqan. Jireenni Laaybeeriya maan fakkaata?Isaniin ummata gargaaruf yaatan kun du’aa fi jireenna jiddu hojjattanii,biyyiti biyay dhukkuba hamaa qabdu akkamitti ufi eeddan?Nyaataa dhugaati gadi baatanii bitattan moo,manatti dhaabattan mo jireenni keessan maan fakkaata? Waan hafe Kamisa torbaan dhufuu itti deebinaa nu caqasaa.


Pope Francis sirna sagadaa guddicha Kaatolika Roomaa kan Washington jiru irratti argaman

Abunichi kaatolika Roomaa Pope fransis kaleessa galgala as Washington keessatti ennaa simatamanitti sagaleen bilbilaawwan manneen sagadaa dhaadannoowwan dhaga’amaa ture. Uummati kumaan laka’amu simannaa fi lallaba isaanii dhaga’uuf waldicha kaatolika Roomaa Ameerikaa fuulleetti wal ga’ee turan. Pope francis haasaa dhageessisaniin waldooliin Amerikaa keessaa maatiiwwan gargaarsa barbaadaniif dhaabachuuf cicha qaban nan galateeffadha jedhan. Sirna kaleessa mana sagadaa kaatolika Roomaa guddicha Ameerikaatti geggeessameen akka amantii waldattiitti abuunii qulqulluu Junipero Serra muudanii jiran.


Addisuu Karrayyuu Imaltuuf Amerikaa Jiraa Asumaan Istuudiyoo VOA-tti Gore

No media source currently available “Gannii ke hagam jennaan” tapha fakkeessee “Weellisaa ganna hin gaafatan Alii Birraatti mufataa,” jedhullee abbaa ijoollee lamaati. Addisuun bara 2003 keessaa sirbuuf afaan baqaffate.Jireenna Oromoo karrayyuu sirbaan agarsiisuuf sirba isaan horiin faarsan Karrayyuu jedhee baase.Achumaan Addisu Karrayyu jehdan malee abbaan isa dhale Mengistuu. Adoo akkanuma sirbuu CD afur baase CD afreessoo irratti ammoo ulfinnaa fuudhaa sirbaan agarsiisuuf “Laga tokkoo waraabee, jedhee fuudhaa fi ulfinna isaa faarse. Addisuu yoo qophii sirbaa dhaabii Minnoshewa Entertainment jedhuu Amerikaa godina Amerikaa akka akkaa irra maranii sirbaniif yaame dhufetti istuudiyoo keennalleetti goree waan sirba isaa nutti hime. “Ani ijoollumma kiyyaa jalqabee gara wallee kana hin jaaladhaa, haatii kiyyas ni weellistii kanaaf maatiidhuma irraa waan dhufe fakkaataa” jedha. Sirba CD afranuu keessatti sirbeen Oromiyaa waliin gahe. Addisuun yoo jaalalaa fi goota faarse Geelloo maqaa sirbaa baase. Wallaggatti wallee aadaa akka itti weeddisan 3-4 jira. Gimbiitti akka biraatti weesslisaanii..gara Horrootti akka biraattii.Dambii-Doolloo fi Najjoo akka biraatti weellisan jedhee. “Leeqaa kormee bookkisaa Borxaan nama hin ceesisuu sanyiin Abdiisaa jiraa yaaddoon diina hin raffisuu …Mandii godaan daabbusii Gidaami Jooteetti caalaa…Sayyootii Oliiqaa Dingil…Horroo Habishee naa yaamaa. Dhedheessaatti dhaammannee Coomman nama hin ceesisuu garaan waan ufii baree ormaa nama hin boossisu” jedha. Jaalala irratti namaan wal dhabee jennaan ammoo Ati hin taatu been jedhe, “adoo sin hin beekin si jaalachuun koo na gube marrimaan koo----ufumaafin rafee ufumaafin kahee.” Yoo saba isaa faarsau ammoo Nin fedhaa ani Oromoo fedha jedhe. "Barreessaan walaloo fi yadallo kanaa Umer Alii Faaraati. Oromoon na feetii anis nin fedhaa dhiigaa fi lafeen fooniin walitti hidhaa saba jaalallii isaa hin cinne keessayin dhaladhee.” Artiin maan jennaan,aartiin jireennaa oolmaa bultiiti keessaa oollee bulluuti “waan na fakkaata faarsaa.” Rakkoo Master Pilaanii Finfinnee irratti dhalatee dubbachuuf ammoo “Ujummmoo isaa diimaa maal gootaa diidaa achittuu wa dhalateeraa,” jedhe. Addisuun abbaa ijoollee lamaati, kabajaa fi ulfinnaa Cidhaa dubbachuuf …”hora bulaa jennee nuyis isan eebbifmnee,” jedhee waan hedduun eebbise. Ilma ufii ammoo akkanaa jedhee faarse,”Dhala koo milkeessaa humna humna kiyya cabsee bahe keesaa baga naa dhalatte anatti qananiisee guddisee si boonaa.” Addisuu Karrayyuu waan jireenna ufii,waan olmaa fi bulti ufi biratti arguutii fi waan heddyy faarsee Oromiyaa waliin gahee jedha. Aartiin jireenna saba tokkoo waan hedduun himti ummatii aartiin waan hedduun gargaaruu malee jedha Addisuu Karrayyuu. Waan hafe torbaan dhufu itti deebina.


Pope Fraansis fi Prezidaant Obamaan keellaa White House keessatti haasaa dhageessisan

Pope Frances addunyaan seenaa keessaa yeroo akkaan yaaddessaa keessa jirti waan ta’eef United States akkaataa qilleensi itti jijjiiramaa jiru suuta akka jedhu gargaaruuf tarkaanfii akka fudhattu haasaa har’a dhageessisaniin gaafataniiru. President barack Obamaan Hooggantichi amantii kaatolika Roomaa har’a ganama guyyaa bareedaa yeroo birraatti keellaa White House keessatti simannaa ho’aa godhaniifii jiru. Lammiiwwan Ameerikaa fi uummati addunyaa mara keessa jiran dachee kanaaf kunuunsa gochuuf itti gaafatamni guddaan akka irra jiru itti walii galaniiru. Presidentichi fi pope Fraaansis lamaanuu sirna simannaa daawwannaa hoogganticha amantii kaatolikii kanaaf qophaa’e irratti haasaa dhageesisaniiru. Haasaa harka walitti rukutuu uummataa kuma 15 ta’u kan keessummoota keellaa White House keessatti afeeramaniin addaan ciciitaa tureen nagaa walii walii isaanii gaafataa turan. Jamaan simannaaf wal ga’e ka biroon immoo fagoo irraa mul’uu popechaa eeggataa ture. Guyyaa bareedaa Waaqayyo uume attamii ti jechuu dhaan ergaan pope Fraansis kan jaalalaa fi abdii namoota hedduu biyya keenyaa fi naannoo addunyaa jiran jajjabeesse jedhan Obaman.  President obamaan Maanguddoo umurii 78 Popechatti fuula deeffachuu dhaan galateeffataniiru. Gammachuun daawwannaa keessanii kun kan madde qooda isiin akka hoogganaa amantiitti qabdan utuu hin taane akka nama dhuunfaatti amala filatamaa isin qabdan, Garraamummaa, gaarummaa jechootaa fi arjummaa hafuuraa isin qabdaniif jedheen amana jedhan. Akka ilaalcha Waaqayyootti nuti akka namoota dhuunfaa fi hawaasaatti qabeenyaa, aangoo, bakka jirru ykan beekamuu keenyaan utuu hin taane sagalee isaa keessa kan jiru hiyeeyyii fi yaaduu fi haqaa fi dhaabachuu akkasumas qixxummaa dhabamsiisuu jedhu nu yaadachiistan jedhan Obamaan. Haasaan Obaamaa baqattoota dachee waraanaan butute irraa baqataa jiran, walabummaa amantii fi itti gaafatama dachee kana kunuunsuuf jiru irratti fuuleffate. Wal abam wal amantaa dhabiinsa kurna hedduu booda tattaaffii Pooppichi Ameerikaa fi Kuubaa walitti fiduuf godhan illee galateeffataniiru. Walitti bu’iinsa lubbuu galaafatu balaaleffachuuf jechoota jajjabeessu isin dubbataniif galata qabdu kan jedhan Obamaan uummati waraana akka mormuuf rakkoo jriu marii dhaan akka hiikue waamicha gootaniif galatoomaa jedhan. Obaamaan itti fufuu dhaan uummati walaba ta’uu kan danda’u amantii isaa walabummaan ennaa shaakalu qofa. As United States keessatti nuti walabummaa amantii ni kabajna garuu jedhaan. Naannoo addunyaa keessaa yeroo kanatti ijoolleen Waaqayyoo kirstiyaanota dabalatee sababaa amantii irratti fuuleffatamee ajjeefamu. Amantoonni bakka sagadaatti akka wal hin geenye dhorkamu, kanneen amantii isaaniif amanaman mana hidhaatti darbamu, manneen sagadaa manca’aa jiru. Kanaaf walabummaa amantii eeguuf isiin cina dhaabbanna. Uummati martinuu amantii isaanii sodaa fi walabummaa dhaan akka geggeffatan gochuuf cina isaanii ni dhaabbanna. Pope Fraansis achii as dhufa isaanii jechuun lammii Arjentiinaa kanneen Xaaliyaanii irraa gara Kibba Ameerikaatti godaanan jalqaba haasaa isaanii irratti tuqaniiru. Akka ilma maatii koolu galaatti biyya kana irra hedduun maatii akka Kanaan hundeeffamef keessummaa ta’uu dhufuun koo na gammachiisa. Dhiirotaa fi dubattoota biyya guddiitii kana keessaa tattaaffii hawaasi addunyaa kanneen addunyaa kana keessaa miidhaan irra ga’ee jiru gargaaruuf godhu akka deggertan fedha keessaan akka ta’un gaafadha. Jijjiirama qilleensaa ilaalchisees haasaa dhageessianiin lammiiwwan Ameerikaa qilleensa naannoo manca’aa jiru ittisuuf tarkaanfii akka fudhatan akkasumas hiyyummaa addunyaa kana keessaa dhabamsiisuuf akka hojjetan waamicha dabarsaniiru. Jijjiirama qilleensaa dhaloota hegeree qofaaf waan dhiifnu miti jechuu dhaan United States rakko addunyaa furuuf tattaafataa jirti tattaafachuus akka itti fufutu gaafatanii dhuma irrattis Waaqayyo Ameerikaa haa eebbisu jedhan.


Pope Fraansis Ameerikaa seenan, Prezidaan Obamaa waliin wal argan

Pope Fraansis guyyaa jalqabaa isaanii jechuun Roobii har'aa prezidaant Obaamaa waliin White House keessatti dabarsuuf jiru. Hooggantichi amantii Kaatolika Roomaa kun Ameerikaa ennaa seenanitti Prezidaant\nBaraack Obaamaa, haadha warraa isaanii fi ijoollee isaaniin simataman. Hidda dhalata Arjentiinaa kan ta'an Pope Fraansis hiyyummaatti duuluu, galiin namaa qixxee ta'uu mormuu, kaapitaalismii hammaa ba'aa fi jijjiirama qilleensaa balaaleffachuu isaaniin lammiiwwan Ameerikaa miliyoonaan laka'aman biratti ajaaibsiifannaa argataniiru. Har'a White House irraa haasaa dhageessisuuf jiru, uummata miliyoonaan laka'amutu haasaa isaanii dhaggeeffachuuf jira.


Hogganaan Amantii Katoliika Romaa Pope Firaansis Imaltuuf USA Jiru Perz.Obaamaa fi Maatiitti Bahee Simate

Abuniin Katolikii Romaa pope Firaansiis Kuubaa keessa eega turanii booda gara Yunaaytiid Isteetesti Imalaa jiru.Pope Fransiis Wixata kaleessaa galgala Saantyaagoo eega dhaqqabanii booda uummataaf kadhatan Abuna Fraansiis Santiago kan seenan duraan magaalaa Kubaa gama bahaa Holguin keessatti uummata kuma kurna hedduuf akka ibsanti jijjirama fiduuf kan gargaaru danqaa uumaamee cabsanii darbuuf waqayyo duratti cimninaan dhiyaadhaa jedhan.


Belaynesh Olijiraa Bogotaatti km10 Moote,Atileetotii Itoophiyaa Dorgommii Koongootti Ammoo Medaaliyaa 22 Haratan

No media source currently available Atileetotii Itoophiyaa hagii guddaan naannoo Oromiyaatii dhufan dorgommii biyya alaa irratti badhaasa hedduu guurrachumatti jiran. Belaaynesh Oljirraa fiigicha km 10 Bogota Kolombiyaatti Fulbaana 20,2015 dorgoman irratti tokkeesso baate. Belaaynesh atileetii ganna 25ti dogrommii addunyaa irratti duruu guddoo beekamtu. Fiigihca km 10 Bogota Kolombiyaatti dorgoman irratti tokkeesoo baate. Belyaanedha akkuma ganna dabaree baranallee metrii 1200 haftee jennaan atileetii Keenyaa Veronica Nyaruai lakkiftee bira dabartee dorgommii tana daqiiqaa 33:57 moote. Lammeesoon Veronikaa sadeessoon ammoo Buze Dirribaati Atileetiin Itoophiyaa ta dhbiin Misikir Mekonnin torbeesso baate. Gam kaaniin ammoo Itoophiyaan dorgommii All African Games Koongoo Biraazaavilitti dorogmna irratti madaaliyaa 22 argatte.Itoophiyaan atileetiksi qofa adoo hin tahin Tekuwaadoo fi boksiilleen ya drgomte. Afrikaa keessaa akka jecha daarekterii teknika biyyoolessaa jedhettu Itoophiyaan gama atileetiksiitin Afrikaa keessaa Aljeeriyaatti aantee lammeessoo taate. Koongoo Biraazaavil biyya Afrikaa gama Dhihaati.Torbaan sadeen dabaranitti biyya tanatti atileettoa kuma kunrya hedduutti biyya cufaa keessaa dorogmmoo All Afrikaa Games jedhaniif itti dhufe.Dorgomiin tun 11essoo. Atileetota kuma 15 tahanitti istaadiyoomii biyya sunii keessatti walti awwaarsaa bahe. Dorgommii biskileetti,wallaansoo, karaatee, Juudoo, boksii,Tekaandoo fi walumattu dorgomii ispoortii 22 tiif walti dhufe. Itoophiyaan dorgommii tanaaf atileetota 68 ergitee madaaliyaa 22 argatte.


Amerikaatti Bulchiinsii Magaalaa Miniyaapoolis Oromo Street jedhee Karaa Moggaase Eebbisiise

No media source currently available Miseensii mana maree magaalaa MN aanaa jaha keessaa filamee fi ka akka Oromoon magaalaa Miniyaapoolsi keessatti maqaa ufiintiin karaa argattu yaada dhiyeesse,kun jalqabaa waan hedduu waliin hojjachuu dandeennaa jedha. Bulchootii Hawaasa Oromoo MN ammoo tokko taanee waan hedduu waliin hojjachu malle hedduutti jiraa jedhan. Woma taateefuu karaa maqaa Oromootiin MN keessatti moggaafame Minniyapolis keessaa naannoo Cedar-Riverside jedhan. Karaan 4th St. ka Cedar Avenue fi 15th Avenue South jedha amma Oromoo Street jedhama.Dubbiin MN keessatti maqaa Oromootiin karaa moggaasuuf murteessan tun qaraa akka yaadaatti dhiyaatte eegee koree bulchiinsa magaalaa irra maraa dhuftee Ammajii 12,2015 yaada ummataalle irratti caqasan. Yaada kanaan duubatti ammoo Koomishiini Karoora magalaa Miniyapoolis yaada kana fudhtee akka Oromoo MN keessatti maqaa ufiitiin karaa aragattu murteesse. Karaan Oromo street jedhan kun 4th Street South Cedar Avenue fi 15th Avenue South jedhan jiddu jiru kun MN wadhakkaa jira karaa gugurdaatti itti wal qaxxaamuraa Ebla keessa eebbisiiuuf qophii jiran. Namii akka Oromootiin maqaa moggaasan yaada dhiyeesse, Miseensa Mana Marii bulchiinsa magaalaa Miniyapoolis,Abdii Warsameeti. Qooda Oromoon magaalaa tana keessaa qabduuf galateeffachaa, biyya itti horanii ijoollee itti guddifatan keessaa akka qoodallee qabaatan tolchuuf jedha. “Ani ummataa Afrikaa hedduu bakka bu’ee hojjadha.MN keessa ummata Afrikaa hedduutti jira.Ummata Afrikaa ani bakka bu’u gugurdaa keessaa tokko Oromoo. Ummati kun aanaa anii jiraadhu, naannoo Brooklyn fi MN gama gamaan keessa jiraata.Aadodo jaarrolee Oromoo,ijoolle kahimaa fi nama akka akkaatiin wal mari’adhu fedhii isaanii arge.” Miseensii Mana Marii Warsameen yaada kana koree isaaniitiin gahee fudhatama argateef. “Eennummaa isaanii[Oromoo] afaan isaanii qooda isaan magaalaa tana keessaa qaban agarsiisaa,qooda isaaniillee magaalaa tana keesstti guddisuuf maqaa isaanitiin moggaafne.” Tana caalaatti ammoo akka miseensa mana marii MN Abdii Wasameetti namii alaa MN dhufulleen qoodii Oromoon magaalaa tana keessaa qabduu beekaaf. “Akka Oromoon caalaa mullattuuf,caalaa qooda qabaattuuf.Tun anaaf waan guddaa,saba Oromo ani bakka bu’elleef akkasuma waan guddoo.Magaalii kun teenna isaan jechisiisa.Ilmaan isaani asitti dhalatan,asitti guddatan---tanaafuu aadaa fi afaan isaanii jabaatanii guddachuuf qaban.” Namii yaada kana falmee jiraa jennaan ammoo; namii falmee hedduun hin jiru taatullee wanti jalqabee hojjachuu malan hin jirtuu?Ka jedhelleen hinmuam jiraa jedha. “Nuuf wantii guddoon eennummaa namaa mirkaneessuu,huji isaatiin galteeffachuu afaani fi aadaa isaatiin faarsuu,qooda isaan magaalaa keessaa qaban mirkaneesuun waan jabduu.” Fkn akka miseensa mana marii kanaati biyya cufa keesatti sabii toko qooda biyya sunii keessaa qabaatu qaba.Akka jehca miseensa Mana Marii magaalaa Miniyapoolis,Abdii Warsamee London,USA fi biyya hedduutti naannoo maqaa sabaatiin yaamanaitit jira “Namii maqaan Oromoo MN keessattti barreefamu arge, Oromoon eennummaa Oromoo,seenaa Oromootii fi waan Oromoo hedduu beekaaf.” Karaa maqaa Oromootiin moggaasan kana Fulbaana 12, 2015 fulaa bulchooti magalaaa Miniyapoolis,St.Paulii fi hawaasii Oromoo,Somaalee itti walti dhufetti eebbisanii banan. Abdii Warsamee Miseensii Mana Mari magaalaa Miniyapooliska akka Oromoo fi Somaaleen maqaa ufiitiin karaa argatan gaafate kun bara 2013 jalaqee miseensa mana marii magalaa Miniyapoolsii tahee hojjachuu bahe. Nama Robert Lilligreen jedhan filannoon moo’ee hojjachuutti jira. Namii Somaalee ka isaan duratti hujii innii amma itti jiru tana MN keessatti argate hin jiru. Abdii Warsamee Paartii siyaasaa Amerikaa DFL,Democratic Farmer-Labor Party jedhan paarti Demokiratik waliin hojjata. Paartii tun MN keessati guddoo beekamti.Paartii tana keessaa bulchoota zoonii MN sadii,Senetii USA afurii fi bakka buutota USA sadiitti filame. Paartii MN seera baaftu hedduu paartii tana keessaa filaman.Warsameen abbaa warraatii intala dubraa tokkoo qaba. Abdii warsame Somaaleetti dhaltee Londonitit guddate yuniversitii UK gara garaa keesatti baratee nama ganna 40 jalatti dhiyaachuutti jiru. Itti gaafatamaa Hawaasa Oromoo MN ka durii,Obboo Hassan Huseeniif Oromoon MN keesstti maqaa ufiitiin karaa argachuun gammachuu akka inni aadaa isaa dabalee guddifatu tolcha. Karaa kana irratti maqaa fi eennummaa ufiitii irratti barreeffachuu fi qophii gara garaa itti qopheeffachuun,aadaa ufii mullisuun eennummaa Oromoo guddisaa, maqaa Oromootiin mallattoo qabaachuun waan nama gammachiisaa jedha. Gama kaaniin ammoo bulchiinsii Magaalaa Minniyapoolisi Somaalleellee MN keessatti Somali Street jedhee maqaa isaaniitiin karaa moggaase. Karaan Somali Street jedhan ammoo 6th Street fi Cedar Avenue haga 15th Avenue South jedhanm jidduu jiru.


Godaantonni gara Awurooppaatti Dheessan Haala Yaaddessaa Uuman

Jaarmayaan Baqattootaa ka Tokkummaa Mootummootaa, waggoota kurna tokko keessatti baqattoonni heddumminaan gara Awurooppaatti yaa’uu ilaalchisee ibsa baaseen, boyyoonni Awurooppaa gara laafinaa fi haqaan akka deebii kennan gaafatee jira. Kanneen irra hedduun isaanii Siiriyaa irraa ta’an godaantonni kuma dhibba lama ta’an, Awurooppaatti cehanii dahata siyaasaa gaafachuuf imala bala’amaatti seena, jedha, jaarmaayichi Addunyaa. Kana ilaalchisuudhaan ka Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf gaaffii fi deebii kennan, abbaan-murtii Itiyoophiyaa duraanii, ogeessi seeraa fi falmaan mirga dhala-namaa, Obbo Tashaalee Abarraa biyyoonni gama Lixaa, waa’ee baqattoota biyyoota Giddu-galeessa Bahaa irraa itti yaa’an keessummeessuu irratti haala rakkisaa lama gidduutti ka danqamanii jiran ta’uu dubbatu. Gama tokkoon, baqattoonni gara Awurooppaatti yaa’an kun ilaalchi isaan biyyoota gama Lixaa irratti qabanii fi karoorri isaan itti gara sanatti imalaniif mirkanaawaa miti. Kanneen biyyoota gana dhihaa irratti jibbinsa qaban, yokaan garee fiinxaaleyyii Islaamaa irraa ergaman keessa jiraachuu malan. Kanaaf, nageenya biyyoota kanaaf yaaddessaa dha. Gam biraan immoo, rakkoo biyyoota gama Lixaa keessatti uumamee fi fiinxaaleyyii Islaamaa, akka ISIS faa, amma uumaman kana ka jalqaba hidhachiisee mootummoota biyyootaa irratti jabeesse Ameerikaa fi biyyota gama Lixaa akka Ingilizii fayi. Isaanuma ti ammo, deebi’ee diina biyyoota gama Lixaa ta’e. Wal-waraansa kana keessatti kan miidhame uummata fayyaalessa. Uummata jireenya isaa irraa buqqa’e kana qubachiisuu tu irraa eegama, jedhanii, biyoonni gama Lixaa kun kana lamaan gidduutti akka danqamanii jiran dubbatan. No media source currently available


Lammummaa Ameerikaa argachuuf biyyattii keessatti dhalachuun murteessaa ta'uu hin qabu jedhu Kaadhimamtoonni Republikaanota Presidentummaa

Torbanneen darban keessa dorgomaa presidentummaa paartii republikaanotaa kan ta’an Donal Trump imaammata isaanii kan immigration efa ennaa taasisan dhimmi falmisiisaa ta’e tokkos waliin dhiyaatee jira. Mucaan US keessatti dhalate ykn dhalatte tokko mirga lammummaa Ameerikaa haa qabaatu ykn haa qabattu jedhu jijjiiruun fedha jechuu isaanii ture. Ameerikaa keessatti dhalachuu dhaan lammii biyyattii ta’uun haa hafu isa jedhu imaammata duula filannoo isaanii keessa galchaniiru. Trump dhimma kana irratti qofaa isaanii mirti. Dorgomtoonni republikaanotaa ka birooon illee ijoollee namoonni gara seeraan alaa Ameerikaa seenanii godhatan lammii Ameerikaa akka hin taane barbaadu. Seerri sunis keeyata 14ffaa jedhama. Waggoota 150 dura bara 1865 keessa garbummaan jiraataa kanneen turan lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa garbummaa jala jiraataa turan lammummaa Ameerikaa argachuuf walabummaan isaanii akka eegamu yaadamee kan raggaasisame ture. Donald Trump ijoollee akkasiitiin ijoollee lammii Ameerikaa argachuuf yaadamanii dhalatan ittiin jedhu. seer asana jijjiiruun salphaa akka hin ta’in Trump ni hubatu. Sababiin isaas seerri sun seera Ameerikaa keeyata 14ffaa irra taa’ee waan jiruuf jecha. Kanaaf jedhan Trump yeroo hagamii iyyuu yoo fudhate heera sana fooyyessuun barbaachisaa dha. Duulli na filadhaa Donald Trump immigration ilaalchisee mul’inatti ennaa lafa kaa’u namoonni seeraan ala US seenan lammummaa argachuun isaanii namoonni itti dabalaa seeraan ala daangaa ce’anii gara Ameerikaa akka dhufan jajjabeessaa jira jedhan. Suzanna Shery Universitii Nashville, Tennesseetti argamu keessaatti profesora seeraa ti. US keessatti heera biyyaa fooyessuuf malli lama jiraachuu dubbatu. Tokko mana murtii muummicha seerri inni duraan ba’e dogoggora jedhanii amansiisuu ennaa ta’u kaan immoo seera fooyyee qabu baasuu dha. Seera fooyyessuu immoo sagalee mana marii bakka bu’oota uummataa afur keessaa sadiitu barbaachisa. Mana marii murtii uummataa fi mana maree bakka buootaan jechuu dha. Keeyyati 14ffaan sun egaa akkas jedha. US keessatti kanneen dhalatanii fi biyya ka biroo keessatti dhalatanii lammummaa Ameerikaa kanneen argatan lammii Ameerikaa akkasumas kutaa biyyattii keessa mirga jiraachuu qabu jedha. Seenaan isaa boodatti deebisamee ennaa ilaalamu seerri sun kan ba’e lammiiwwan Ameerikaa hidda dhalata Afriikaa lammii Ameerikaa akka ta’an, kuktaaleen isaan keessa jiraatanis lammii ta’uu isaanii akka mirkaneessan gochuuf jecha. Kanaafis sababaan kutaaleen US hagi tokko yeroo sana garbummaa labsii dhaan hin morminu seera jedhan waan qabaniif jecha. Kaayyoon heera US inni ijoon mirga namaa eegsisuu dha. Seerawwan ol aanoo kana keessaa tokko seerri mirga namaa murteesse tokko qofa. Sunis gurgurtaa dhugaatii alkoolii kan ittisu ture. Kunis waggoota 25 booda jijjiirame. Seerri dorgomaa paartii republikaanotaa Donald Trumpiin dhiyaate kana qormaata ka birootu isa eega. Yoo hojii irra oole jechuu dha. Manni maree bakka bu’ota uummataa Ameerikaa nama fedheef lammummaa kennuu danda’a. garuu lammummaa nama irraa mulquuf heeraan aangoon hin kennamneef. Kanaaf jecha seerri Trump aangoo kongresiin qabu heera biyyaa keessatti akka fooyyessamu gaafata. Seerri Trump qormaata ka biroon isa mudatu, seerri sun fooyyeffamnaan lammiiwwan Ameerikaa eeyama konkolaataa oofuu argachuuf akkasumas lakkoobsa ittiin adda baasan kan SSN argachuuf ragaa lammummaa maatiiwwan isaanii eenyuun akka ta’an beeksisuu qabu jechuu dhaan university Emory irraa Polly Price ibsaniiru. Sanatti dabaluu dhaanis US keessatti kanneen dhalatan lammii biyya isa kami ta’u? namoota lamummaa hin qabaanne ta’uun isaanii hin hafu jedhu Polly-n. Dorgomaa paartii republikaanotaa ka biroon Jeff Bush immo namoota seeraan alaa US seenan ijoollee isaan Ameerikaa keessatti godhatan jedhanii dubbachuu isaaniin qeeqa hedduutu irratti dhiyaate. Kadhimamtoonni garee republikaanotaa hedduun asitti dhalachuu dhaan lammummaa argamu morumuu dhaan gara Donald Trump goraniiru. Senetora kutaa South Carolina irraa Lindsety Graham, bulchaa Louisiana Bobby Jindal, senator kutaa Kentucky Rand Poul fi Senetara Pennsylvania duraanii Rick Santorum Ameerikaa keessatti dhalachuu dhaan lammummaa argamu martinuun isaanii mormaniiru. Dorgomtoonni garee Republikaanotaa hagi tokko kan akka Carly Fiorina immoo maaloo waan hin taanetti yeroo keenya balleessuu irra dhimma bu’aa buusu dhimmootii Siyasaa irratti maal ta’a yoo mari’anne jedhan. Innumaa iyyuu seera immigratioin bifa qabate fooyyessuu irratti fuuleffachuu qabna jedhan. Kan xumura torban darbee ifa ta’e galmeen imaammata duula filannoo Trump akka mul’isutti waggaa waggaatti maatiiwwan kuma 400 karaa seeraan alaa US seenan ijoollee godhatu. Jeffery Passel waaltaa qorannaa Pew keessatti qorataa ennaa ta’an yeroo ammaa eeyyama seeraatiin ala maatiiwwan US seenan ijoolleen godhatan waggaa waggaatti kuma 300 ta’uu ibsaniiru.


Ganzabee Dibaabaa,Sanbata Dhufullee Beejingitti, Warqii Lammeessoo Moo’uuf Barii Lafaa Qofa Eeguutti Jirti

No media source currently available Kaan akka allaati barrifti jedhaan kaan ammoo akka guchii utaalti fa jedhaan, ka Ganzabeen yo ceetu miilinuu lafa hanqata fakkaata jedhulleen hedduu. Wanti mirkanaa ammoo atileetiin Itoophiyaa Ganzabee Dibaabaa atileetii fiigichaan addunyaa moohuutti jirtu. Ganzabee qofaa mitii maatiin obboo Dibaabaa Qananiituu warra addunyaa fiigichaan afaan qabsiise. Ganzabeen bara 2015 qofa marroo jaha dorgommii addunyaa irratti warqii badhaafamte.Rekordiin haarahii Monaakoo isiin Adoolessa bara 2015 metirii 1500 mootelleen ammallee harkuma isii jira. Ganzabeen Hagayya 18,2015 irratti dorgommi metirii 1500 moote.Hagayya 29, 2015 ammoo metiri 5000 moohuuf qophi jirti.Qophooftee jennaan, rabbi waliin eeyee jette. “5000f qophii gaarin godhe,1500 kan fiige qophuma 5000f hojjadheen mooha’ee.Baa’inaan shaakala kan go’e 5000 irratti,rabbi waliin geeba (waancaa) biraa akka dabalu biyya kootiif abdiin qaba.” Namii hedduun waan akka akkatin Ganzabee faarsa,kaan Ganzabeen baga teenna taatee jedha,kaan baga maatii Obboo Dibaabaa taate jedhaa warra si faarsuun maan jetta jennaan. “Deeggarsii isaanii baayyee nu gargaaraa jedha.Galtoomaa warra maatii Dibaabaa deeggran hundaanYero hunda akka nu bira ejjattan.Hamileen keechan anaf jajjabeenyaa.Galtomaa jedha warra na deeggran hundaaf.” Ganzabeen ganna kana keessa takkaa moohamtee hin beettuu Sanbata dhufllee hinuma mooti jedhanii eegan. Warra si deeggaruun Ganzabeen hinuma mootii abdiin gammachuun lafa dhiita jennaa jennaan ammoo,“kkk…eeyee.” Shaampiyoonaan Addunyaa 15essoo Beejingi,Chaayinaa,istaadiyoomii Bird's Net jedhanitti itti jiran Hagayya, 30,2015 dhumataa haga ammaatti Keenyaatti madaaliyaa hedduu argatee dura jira,Itoophiyaan warqii argachufu ittuma jirti. Namii hedduun Ganzabeen akka allaattit barriftii,akka guchi ceetee miilii lafa hanqata fakkaataa jedha.Isiin maal jetti? Maatiin Obboo Dibaabaa Qananii maanti akkana fiigsisa, Ganzabeen nama ganna 24ti nama akka isii dorgomuu fedhuun maan gorsiti? Qophi ispoortii Wiixata dhufu keessatti itti deebina.


Qoodii Aartiin Aadaa fi Eennummaa Oromoo Guddisuuf Qabdu Guddaa

No media source currently available Mata-duree kora OSA bara 2015 Waashingiton,DC taa’e irratti dhiyaate keessaa tokko aartiin akkamitit aadaa fi seenaa Oromoo guddisuu dandeettii. Aartiin (art) jechii Ingiliffaan kun ogummaa harkaatii fi qalbiiti.Ogummaa uumanii wa hojjachuu,suuraa harkaan kaasuu,gudnoo hodhuu, muka bocuu,fiilmii baasuu fi waan hedduu jechuu dandeenna. Hujiin akkanaa tunini aadaa fi seenaa Oromoo gama hedduun guddisuu dandeetti.Warra kora OSA irratti waan aartiin dhiyeesse keessaa tokko Yaadessaa Boojaati,kaan Toltuu Tufaati,taan ammoo Sooretti Kadiriiti. Yaadessaan Amerikaa godina Siyaatilii dhufe,Toltuu fi Soorettiin ammoo Awustiraaliyaa dhufan. Yaadessaan yuniversitii Siyaatil (Seattle) keessatti nama barumsa komputeraa Graphic designer jedhan hojjatu. Alaabaa Waldaa Afrikaa ka amma jiruu kana isatti bra 2010 nama hedduu waliin waldorgomee moo’e. “Perezidaantota Afrikaa cufaa wal argee $10,000 badhaafame.” Aartiin waan hedduun eennummaa fi aadaa saba tokkoo guddifti jedha. “Namnii akka Maartiin Luter King faan aartiin mirga ufi kabahciifatan.” Sooretti kadir ammoo hujii tajaajila ummataa(community service) hojjatti,tana maleellee nama walaloo barreessuun beekamu. Maati ke biratti hin guddanne,sunu biyya alaa jiraattee akkamitti afaan Oromoo dandeettee jennaan. “Aadaa fi afaan keenna akkamitti wallaalata…afaan ke eennummaa keetii, fiatti jiraa hawaasatti jiraa” jettee walalaloo Ingiliffaa fi Afaan Oromootiin wal walti maktee akka nama ufiin haasahuu walaloo naa dubbifte. Toltuu Tufaa ammoo itti gaafatamtuu dhaaba Afaan Publications jedhuuti. Toltuun Afaan Oromoo sadarkaa addunayatti guddisuuf kitaaba ijoolleen didiqqoon afaan irraa baratan sadarkaa sadarkaan barreessitee hujii isii ummata agarsiifachuuf addunyaa irra marti. “Namii afaanii fi eennummaa ufii hin beekne ufi hin beeku,” jetti. Jarii sadeenuu afaanii fi aadaa Oromoo aartiin guddisuuf hujiitti jira.


Bulchootii USA dargaggoota leenjii YALI Amerikaatti qopheessan dhufaniin waan barattaniin ummata gargaaraa jedhanii nagaa dhaamatan

No media source currently available YALI(Young African Leadership Initiative) bulchiinsii perzidaanti Obaamaa dargaggoota Afrikaa egerii biyya bulchuu dandahan jedhee gama gamaa walti filee leenjisaa bahe. Sagantaan YALI bara 2010 keessa bulchiinsii perezidaanti Obaamaa dargaggoota Afrikaa,ogummaa fi dandeetti akka akkaa qaban hujiin isaanii nama hedduu fakkeenna taate wal barsiisuuf,huji isaanii wal agarsiisuu fi waan barataniin biyya gargaasisuuf jalqabe. Bara 2014 keessa ammoo caasaan kun biyya Afrikaa hedduu gahee ijoollee 500 Afrikaa keessaa filanii akka biyya bulchan, akka dinadee guddisan,akka dubratii gargaaranii fi waan hedduu irratti wabarsiisan.  Leenjiin torbaan jahaa tun dargaggoota tana yuniverstii,biirolee mootummaa,dhaabbilee motummaa hin tahinii nama gara garaatiin walti fiddee wal irraa wa barsiifti. Bulchootii Amerikaa dargaggoo tana waan hedduu jedhaniin jajjabeessan. Perzidaanti Obaamaan dargaggoota tanaan ammoo, “isaniin cuftii jabeenna Waaqii isaniin uumetti jiraa jabeenna keessan ufi keessa barbaadaa.” Aadaa hamaamtuu perzidaanti Obaamaan baduu malte jedhe “dargaggota Afriakatit hime,niiti dhaanuu,ijoollee dubraatii dhaqanqabaa qabuu,abbootiin teessan hojjattullee tun aadaa hamtuu,dubraa butuun aadaa hamtuu…” Itti aantuun itti gaafatamtuu ministera haajaa alaa damee Afrikaa, Linda Giriin Fiilda ammoo,“isan bulchoota boriiti mitii isan bulchoota hardhaati.” Itti aantuun itti gaafatamtuu ministera haajaa alaa damee Afrikaa, Linda Giriin Fiilda ammoo,“isan bulchoota boriiti mitii isan bulchoota hardhaati.” Richaard Stengel itti aanaan minsitera haajaa alaa damee ummataa ammoo, “jireennii Nelson Maandellaa waan hedduu nu barsiisee biyyiti isan eegati waan barattaniin biyya barsiisaa.” Liindaa Giriin Fiild tana maleellee, “yoo imaltuuf Afrikaa irra maru,wal agarraa, akka waan barattan, muuxannoo argattaniif leenjii tana ummataan gargaaran isan irratti arguu feennaa deemaa biyya jijjiiraa.” “Warrii dhufe ammoo Afrikaatti Afrikaan wal mari’ate,dandeetti teenna wal irratti agarre,laafinnaa fi jabeenna keenna beenne, wallaala keenna hubanne,” fi waan akka akkaa ufiin jedhe. Wannii sagantaan YALI jedhan ka maqaa perezidaanti Afrikaa Kibbaa ka durii Nelson Mandellaatiin moggaasaniif akka ijoolleen dargaggoo kun fkn Maandellaa irraa waaan heddu baratan tolchuuf.


Genzebee Dibaabaa ta dhiyoo Monaakootti moote Waliin barana 6 dorgomtee cufaa moote, dorgommii lama rekordii haraa argatte

Atileeti Genzebee Dibaabaa atileetii addunyaa irratti dorogmmiin beekamtuu yoo dorogmmii baatu mootetuma galti. Dorgommii barana Ammajii jalqabdeeen waliin akka soddsaa isii atileeti Sileshi Siin jedhetti marroo jahaanu moote. Dorogmmii tana keessaa lamatti rekordi haaraa argatte. Fiigicha Genzebeen moote keessaa Sandiyeegoo,USA m5000, Istookoholm,Siwiidin M5000 rekordii haaraa Oregon,USA m5000, Osloo, Norwey m5000 Paaris,Faransaay m5000 Barceloona,Ispeen m1500 Monaakoo,Faransaay 1500 rekordii haaraa Fiigichii Genzebeen barana moote; Sandiyeegoo,USA m5000, Istookoholm m5000 rekordii Oregon,USA m5000, Osloo Norwey m5000 Paaris,Faransaay m5000 Barceloona,Ispeen m1500 Itoophiyaan dorgommii Atileetiksii Shaampiyoona Guddattoota Addunyaa Kolombiyaatti Medaaliyaa saddeetti argatte. Dorgommiin guddattoota Atileetiksii addunyaa tun dorgommii atileeottii addunyaa ganna 16 fi 17 Kolombiyaatti irratti dorgomaa bahan. Itoophiyaan dorgommii tanaaf irratti atileeota 20 ergatte. Akka obboo Duubee Jiloo Federeshiinii Atileetiksii Biyyoolessaatii jedhetti Itoophiyaan dorgommii tana irratti warqii lama badhaafamte. Shuree Bulloo m300 warqii,Badeettuu Hirphoo m800 warqii argatte.Jarii kaanillee meetii fi badhaasa gara garaa argate. Atileetotii tun naannoo gara garaatii dhufanii taatullee hagii guddaan Oromiyaa dhufe. No media source currently available


Rokkeettiin Qorannoo NASA,New Horizons Ganna Sagalii fi Ji'a Shan caalaa Karaa km Biliyoona 5 Deemtee ‘Pluto’ Geette

Ganna sagali,ji'a shanii fi fi guyyaa 25 karaa deemte, saatiitti km 58,000 caalaa barrifti horii biliyoona hedduutti itti bahe.New Horizons, maqaa rokkeettii NASA, Dhaaba Qorannoo Qilleensaa Hawaa USA. New Horizons tana hujii qorannoo saayinssiitiif jedhanii Ammajii 19, 2006 USA,naannoo buufata humna qilleensa Amerikaa Cape Canaveral SLC-41 Kalifoorniyaa jiruu oli tokkosan.New Horizons sekondii tokkotti km16.26 barritii saatiitit ammoo km 58,536 km/h barrisaa PLUTO dabarte.Rokkeetiti tana nami keessa hin jiru. New Horizons PLUTOn maal akka fakkaattuu fi maalti keessa jiraa,qilleensa akkam qabdii fi waan hedduu qorachuuf oli ergan.Footo fi odeeffannoo achii argamte ammallee walti qanii warra lfa jiruu ergumatti jiraatanillee New Horizons PLUTO irraa km 12,500 caalaa fagaattee footoo kaastee odeeffannoo walti qabde. Akka amma argametti PLUTO haga guddaan cabbii qabdi.PLUTO,planet,waan lafaan wal fakkeessan gugurdoo sagallan durii jedhan keessaa tokko.Bara 1930 saayintsitiin USA Clyde Tombaugh waan Pluto jedhan kana arge.Qoranoo bara 1992 ammoo waan Planet dhibiitti NEPTEON aanaa Kuiper belt arganii Pluton akkuma baanan Planet sagallan keessaa tokko tahuu isii shakkiin dhufte. Bara 2005 keessa ammoo qorataan ERIC jedhan waan guddinnaan PLUTO caalaa qoratee arge.Eegii suni asitti Qorattootii Hawaa Addunyaa International Astronomical Union (IAU) PLANET jechuunuu maan akka taate irra deebihanii qorachu malan jedhe. Pluton haga jedhan caalaa taate argamte.New Horizons ta Institiyuutii Qorannoo Kibbaa Dhiyaati km 478 ulfaatti. Addunyaan akkuma lafa irratti hujii saayinsii hojjachuuf km biliyoona heddu oli dabartee hujii saayisii hojjachuuf karaa marti. PLUTO:Ji’a shan qabdi taatullee ka akka dansaa beekan Charon.Ganna 248 marro tokko adu irra marti.Laakkuma bultee kaatuun aduu irraa fagaachaaa deemti.Adu irraa fagaachaa deemnaan ammoo cabbii qofa tahuuf deemti.Yoo isiin akkas cabooftee dhqanii hujii saayinsi keessatti hojjachuun dhiba taati. Adoo bara 2020 hin geennee,adoo isiin akak baanan hin cabboofnee ariifatani dhaqanii qoratan.Pluton faaydaa saayinsi hedduu irraa argatan.Duraan bara 1989 dhaquu kajeelan hin taanee bara 1992 akka dhaqanii qoratan walii galan. PLANET gugurdoon beekaman sagal.Tattana keessaa ta akak malee lafa irraa fagoo jirtu PLUTO.NASA,Dhaabii Qorannoo Hawaa fi Qilleensa Amerikaa Pilaaneti tana cufatti rokkeetti ergee qorachiise. VENUS Muddee 14, 1962 bira gahan rokkeettiin Venus bira geette Mariner 2, Ta itti aananii dhaqan Mars Adoolessa 15,1965 bira gahani rokkeetiin achitti oli ergan,mariner 4 Jupiter Muddee 1973 bira gahan rokkeetiin achi ergan,Pioneer 10, Mercury Bitootessa 29,1974 bira gahan rokkeetiin huji tanaaf ergan mariner 10 Saturn Fulbaana 1,1979 bira gahan rokkeetiin qorannoof achitti ergan Pioneer 11 jedhan. Uranus Ammajii 24,1986 bira gahanii rokkeettiin hujii suniif gaafas oli ergan Voayage 2 Neptune ammoo Hagayyya 25,1986 bira gahanii rokkeettiin hujii qorannoo suniif gaafas ergan voyage 2 Ta eegee bira gahan ammoo Pluto,Adoolessa 14, 2015 bira gahan.Rokkeetiin gafas qorannoo suniif ergan, New Horizons.


Iraanii fi Biyyoonni Humna-qabeeyyiin Addunyaa Waa’ee Sagantaa Niyukilaraa Iraan Irratti Walii-galtee Marroo Jalqabaa Tolfatan

Waa’ee Sagantaa Niyuuklilaraa Iraan irratti wiizerlaand, magaalaa Laawusen keessatti kanneen guyyota saddeetiif mar’ataa turan jilloonni Iraanii fi ka gurmuun biyyoota Humna-qabeeyyii Addunyaa irraa murtiilee ijoo ta’an irratti walii-galanii jiran. Hooggantuun imaammata alaa Gamtaa Awuroopaa, Federikaa Mogeriinii Har’a ibsa kennaniin Waxabajjii soddomatti walii-galtee xumuraa irra ga’uuf ka bu’ura ta’u murtiin cimaan lafa kaayamee jira. Moogeriiniin akka jedhanitti walii-galtee ammaa kun sochiilee hojii Niyuukilaraa Iraan daangessee, warshaa Niyuukilaraa ishees guutummaa biyyattii keessatti ka Naataanz tokkicha taaisa. Kun eega hojii irra oolfamee raggaasisamee booda, Gamtaan Awurooppaa fi Yunaayitid Isteets immoo, ugguraalee dinagee Iraan irra kaa’anii turan mara irraa kaasuuf jiran. Prezidaantiin Iraan, Hasan Ruhaanii fi Ministarri Dhimma-alaa Yunaayitid Isteets, Joon Keeriin gam agama isaaniin Twiiterii irratti ergaa barreessaniin dhuguma walii-galteen eegalaa tolfamuu mirkaneessanii jiran.


Arjentiinan Tapha Jaalalaa USA-ti El Salvador Waliin Taphatteti 2-0 Moote. Kilabii Arjentiinaa Keessa Ijoolleen Afrikaa Maaniif Hin Jirre?

Tapha Arjentiinaa fi El Salvador waliin taphatan irratti goolii qaraa Ever Banega galche lammeessoo Firederico Mancuhello saati hobbaate keessa buufatee Arjentiinaan 2-0 El Salvador moote. Dorgommii kubbaa miilaa Arjentiinaa fi El Salvador istaadiyoomii FedEx Filed MD keessatti taphatan nama kuma 54 bahee daawwate. Arjentiinaan dorgommii hariyummaaf taphatan tanaaf nama hedduu guurratee dhuftee,Carlos Tavez (Juventus), Orban Lucas (Valencia CF) Messi(Barcelona),Gonzalo Higuain (Napoli)Pablo Zabaleta, Sergio Aguero (Manchester City)Ezequiel Lavezzi(Paris Saint Germain)fi Javier Mascherano (Barcelona)faa fidatan. Meesii gaafa Riil Maadriid waliin taphatu miila keessa dhiitanii taphachuu baatullee yoo kilabiin isaa 2-0 moote gamuma qummaadee tapha daawwata. Gooliin qaraa daqiiqaa 54eesso irratit galtee ta lammeessoo daqiiqaa 88essoo irratit keessa buusan. Kubbaa qaraa galte tapahtaa Arjentiinaa Baneengaan dhiite taphatan El Salvador Nestor Renderos ufi irraa dhowwaa irratti daqiiqaa 54esso irratti ufiitti galche. Federico Mancuello ammoo daqiiqaa 88essoo irratti goolii tokko irra buuseefii taphi sunumaan hobba’e. El Salvadooriin Arjentiinaa waliin taphatte tun biyya diqqoo nama miliyona torbatti dhiyaatu qabdu. Yoo Arjentiinaa waliin taphatanillee akka Arjentiinaan isii mootu hinuma beekan. Taatullee namichii goolii eeguuf Derby Carrillo goolii Da Maria,Gonzalo,Lucasii fi namii heddun dhiitu akka rasaasaa xiixaa yaatu haga tokkotti qomatti haga kaan hlafatti qabatee goolii irraa dhowwate. Arjetiinaan maaniif akka kilaboota addunyaa ta dhibii taphatoota Afrikaa kilabi isii keesaa hin qamne?Akkanum jedhee manaajera Arjentiinaa Gerardo Martino gaafannaan akkana jedhe. “Biyya hedduu waliin taphannaa, Awurooppaa, Afrikaa, Eezhiyaa fi hedduu waliin taphanna,balbaltii teenna namuufu banaa,”jedha. Nama kuma 54 tapha kana daawwacuu dhufe keessaa hagii guddaan ka El Salvador. Namii biyya tanaa kuma hedduutti DC jiraata. Arjentiinaan Amerikaa dhuftee tapahcuuf $ 2,000,000 argatte ,El Salvador ammoo $150,000 argatte. Gama kaaniin ammoo dorgommii manneen barnootaa naannoo Baahir Daaritti taphachaa bahan Oromiyaatti moo’e.Atileetotii Itoophiyaa dorgommi Chaayinaatti dorgoman akka jecha leenjsiaa Toleeraa Dinqaatti madaaliyaa warqii shan argatani moohan. No media source currently available


Dubartootaa fi carraa Hojii

ILO akka gabaasetti dubartoonni amma iyyuu loogiin ball’inaan irratti geggeeffamuu fi lafa hojiitti gad aantummaan ilaalamuun itti fufee jira. Haalli dubartoonni keessa jiran gama loogii irratti geggeeffamuun isa waggaa 20 dura ture irra fooyyee qaba. Yeroo sana wal qixummaa dubartootaa argamsiisuuf akkasumas dubartoonni aangoo akka qabatan gochuuf Beejing China keessatti ajendaan dhiyaatee raggaasisame jedha jaarmayaan hojjettoota addunyaa ILO-n. Dhaabbati kun akka gabaasetti dubartoonni addunyaa irra jiran harka caalaan ija tuffiin ilaalamu. Hojii maallaqa xiqqaan ramadameef hojjetu, carraa barnootaa hin qaban akkasumas falmachuufis ta’e murtii murteessuuf carraa xinnoo qabu. Hojii maallaqni hin baafamneef harka caalaan dubartootaaf kennama, kunis itti gaafatama maatii, maanguddoota dullooman fi dhukkubsatan kunuunsuu dagbalata jedha jaarmayaan kun. Gabaasni ba’e akka hubachiisetti yeroo kam iyyuu caalaa amma dubartoonni hojii irratti bobba’anii jiru. Garuu dubartootaa fi dhiirota hojii irratti bobba’an gidduu adda addmummaan jiru harka tokko qofaan gad cabe. Hayyoonni dinagdee kan jaarmayaa hojjettoota addunyaa akka tilmaamanitti waggaa 10 booda jechuun bara 2025tti biyyootii dureeyyee keessatti adda addummaa jiru harka 250 gad xiqqeessuun ni danda’ama. Kun immoo dubartoota miliyoona 100 caalaaf carraa hojii bana. Gama kaaniin jaarmayaa hojjettoota addunyaa keessatti angawaan dame waa’ee saalaa fi walqixxummaa Shauna Olney akka jedhanitti dhubartoonni yroo da’umsaa boqonnaa lafa hojii irraa kennamuuf fooya’ee jira. Biyyoonni boqonnaa yeroo da’umsaa yoo xiqqaate torbanneen 14 kennan kan bara 1994 harka 38 qofaa ture. Waggaa darbe jechuun bara 2014 keessa harka 51 ga’ee jira. Ta’us garu dubartoota yeroo boqonnaa ha’aa ta’e hin qabaanne kuma 800-tu jira. Kanneen keessaa harka 80 kan ta’an Afriikaa fi Asia keessa jiraatu jedhan. Yeroo dubartoonni da’an abbaan warraa boqonnaan kennamuuf lakkoofsaan dabalaa jira. Isaan kun bara 1994 keessa harka 28 qofaa yoo ta’an amma garuu harka 56tti guddatee jira. Dubartoonni ga’ii abbaa manaa irraa giddu galeessaan harka 77 kan argatan yoo ta’u kanneen mindaa guddaa qaban garuu adda addummaa guddaa qabu. Qorannaan akka agarsiisutti dubartoonni mucaa da’’an dubartoota ijoollee hin qabaannee gad mindaa argatu. Kunis biyya keessa jiraatanii fi lakkoofsa ijoollee qaban irratti hirkata. Garuu gama kaaniin abbootiin ijoollee qaban warra hin qabaanne caalaa maallaqa argatu. Olney VOAf akka ibsanitti dubartoonni lafa hojiitti loogiin irratti geggeeffamuun jireenya hawaasummaa fi dinagdee naannoo miidhe. No media source currently available


Qilleensjii jijjiirame USA-ti bineensa garba keessaa dahoofi nyaata qurxummii tahu ‘Coral’ edduu qancarsee fixuutti jira

Qilleensii addunyaa gama tokkoon oowwaa gama kaaniin qabbanaa’aa deemu waan hedduu hammeessa.Gama tokkotti oowwee bokkaa buusaa gama tokko qabbanaahee bona fida.Jijjiiram qilleensaa waliin waan hedduutti dhufa. Lafa qofa gubbaa miti garba keessalleetti lafa oowwisee waan hedduu yakka.Keessattuu,bisaan garbaa oowwan bineensa garba jala jiraattu ka yoo lalaan biqiltuu fakkaatee dahoo fi soora qurxummii tahu, ingiliffaan Coral jedhan qancaree bada. Kooral(Coral) yoo laalan dotii,woma biqiltuun hafuuraan baafattu ingiliffaan photosynthesis qaba. Kooraliin oowwa haga itti dabru hin dandahu;qancarsee,addeessee, goggossa.Koorals goggonnaan qurxummiin yaata dhabdee baqatti. USA biyya garbii marsee jiraattu.Biyya tanatti qurxummii sanyii hedduutti jira. Jireenna nama Amerikaa gama tokkoon qurxummiitti harkaa qaba.Qurxummiin badde jechuun ammoo rakkoo hedduutti dhufa. Dr.Mark Eakin,dhaaba tohannaa garbaa fi qilleensa Amerikaatti (National Oceanic and Atmospheric Administration,(Noaa) saayinstistii qorannooti.Sagantaa tohannaa Kooralsi (Coral Reef Watch Program) keessatti itti gaafatamaa olaanaa. “Naannoo Amerikaa ta American Samoatti Koorali hedduutti dhiqamee baduutti jira.” Kooralliin akkana dhiqamuu jechuun garbii lafuma baddaa dhabe taha. Akkuma laftii jiraachuuf baddaa qabaachuu malte bineensii garba keessaalleen jiraachuuf Kooral qabaachu male. Koorlaiin akka jecha Dr.Maarkitti qilleensa naannoo wayyeessuu qofaa mitii bineensa bisaan keessaa miliyoona hedduuf soora tah,akka laftii qota garbaa dhiqmatee hin banne biyyee qopha,qorsallee irraa hojjatan,jirenna hedduutti itti hirkata. Garba keessa Kooralsii %25 jira.Garbii Koorals hin qamne qurxummii qabaachuun dhiba taati. Akka Dr.Mark jedhutti naannoon USA torba keessaa Kooralsiin dhiqamee baduutti jira. “Florida, Virgin Islands, Pu’erto Rico Hawaiian, Guam, Northern Mariana Islands, fi American Samoa fa.Keessumattuu American Samoa keessaa guddoo dhiqamtee baduutti jirti.” Akka doktora kanaatti kooraliin tun garba Paasifik dabalee garba hedduu keessaa badde.”Solomon Island,New Guinea, American Samoa, Equator,fi Fiiji faallee akkanuma.” Akka gabaasa Noaatti addunyaa keessaa jireenna nama 500 itti hirkata.Koorlasi adudnyaa keessaa harka 20 bade.Kooralsii qancartee baddee jennaan deebite ejiraachuf ganna 10-15 fa turti. Bara 1998 keessa gaafa El Niinoon addunyaaatti baafate biyya 60 tanaan miidhame.El niinoon gaafafasii Kooralsii biyya 60 miidhe.Garba Pacific,,Indian Garba Diimaa,pershiyaa,Mediteraaniyaan,Karibiyaan faatti argan. Woma taateefuu qilleensi jijjiirame lafa gubbaa qofaa mitii garba jalallee oowwisee ykn qilleensa itti jijjiiree waan hedduu yakka. Sagantaan,Coral Reef Watch Program (CRWP) akka garbii baddaa garba keessaa tun dhiqamtee hin banne waan hedduun tohata. No media source currently available


Haasawa Muummicha Ministaraa Israa’el keessatti Dhimma Ijoo Wal-mormsiisa

Waa’ee afeeramuu isaanii fi yeroo itti afeeraman ilaalchisee eega torbanneen hedduudhaaf wal-mormiin deemaa turee booda, Muummichi-ministaraa Israa’el Beenjaamin Netaanyaahuu Kibxata kaleessa Mana-maree Bakka-bu’ootaa Yunaayitid Isteets duratti haasawa godhanii jiran. Haasaan isanii, harka dha’insa fi ka’anii dhaabachuu deddeebi’ee mul’ateen simannaa argate. Dimookiraatoita miseensota mana-maree keessaa hagi tokko garuu, kan Mr. Netaanyaahuun akka Manni-maree Yunaayitid Isteets yaada araaraa dhimma oomisha Niyuukilaraa Iraan fudhatama dhabsiisu gaafatan ilaachisee hedduu aaran. Prezidaant Obaamaanis, “Muummichi-ministaraa Israa’el sun, waa’ee dhimma oomisha Niyuukilaraa Iraan furuu irratti mala filatamaa ka biraa kennan hin qaban. Haasaa isaanii keessas waan haaraan hin jiru” jechuun qeeqanii jiran. Haasaa hoogganaa Israa’el fi yaadawwan adda addaa irratti dhihaatan ilaalchisee Namoon Kolomniyaa Yuniversitii irraa xiinxalaa siyaasaa, Jawaan Mohaammed haasofsiisee jira. No media source currently available


Maartiin Luuter King utuu lubbuun jiraatanii nagaan haa qabsoofna jedhu

Baatiin amajjii torban sadaffaan as US keessatti ayyaana waggaa Federaalaa kan dhalooti qabsaa’aa mirga namaa kan Martin Luther King itti yaadatamu. Har’a guyyaa kanatu Ameerikaa keessatti yaadatamee oola. Waggaa kana ayyaanni kun erga gurrachonni lama poolisiin ajjeefamanii as hiika addaa qabaaf. Dhiyeenya kutaa Muzuurii Furgison fi imagaalaa New York keessatti gurraachonni hidhannoo hin qabaanne lama rasaasa poolisiin ajjeefamanii jiran. Uummatis kana irraan kan ka’e mormii hookkaraan guutame kaasuun isaa ni yaadatama. Maartiin Luuter Kiing mormii hookkaraan alaa geggeessuu dhaan mirga ofiif falmachuun akka danda’amu Bara 1963 keessa hiriira mormii geggeessame irratti qabsoo karaa nagaa geggeessame ennaa hooggananitti dubbatanii jiran. Matin Luther King har’a utuu jiraatan ta’ee du’ua Michael Brown kan Ferguson Missouri keeessaa fi kan meeshaa warnaanaa harka utuu hin jiraatiin NY Keessatti Poolisiin ajjeefame Eric Garner kanaanis mormii uummataa guddaa kaasise Sanaa utuu arganii uummataan hookkara hin kaasina, garaa nagaan qabsaa’uu dandeenya jedhu turan jedhu as Amerikaa kutaa Michiganitti kan argamu Universitii Katriin irraa hayyuu seenaa kan ta’an Doktor Iziqi’eel Gabbisaa. No media source currently available


“Afaan Rabbiin Nuu Kenne Haga Dandeennutti Guddifachuu…Waan Rabbii Tiksee Asiin Nuuf Gahe Tikfachuu Qabna”

Toltuu Tufaa,intalti Sheek Abdulwahad Tufaa,eegii afaan Oromoo teknooloojii baranaatin guddisuuf maatii isii walin hujii jalqabdee ya turte. Ta harkaa qaban tana ‘Afaan Publications’ Fixnaan Afaan Oromoo Teknooloojii Baranaatti Guddisuuf Karoora Jabaa Qaban.Toltuun obboleeyyan afur qabdi.Toltuun angafa, Hawwaatti itti aana,sadeessoon Yuzulfiyaa,Haashaan ammoo afreessoo maandhaan,quxusuun Tolaa.Haatii Toltuu aaddee Nuuriyyee Tufaati. Hujii afaan Oromoo teknooloojii addunyaatti guddisuu tana akka jecha abbaa Toltuutti maatiin cufti qooda keessaa qaba. Hujii Afaan Publications,kitaaba ijoollee didiqqoo afaaniin barsiisan Toltuu fi abbaa isii,Sheek Abdulwahaditti USA fi Kanaadaa keessa yaa’ee eebbisiisuutti jira. Toltuun nama gannii mana digdamii wayii keessa jiru, barumsa PhD itti jirtu ammaa dhaabee hujii jalqabetti jriaa jetti. Fedhiin te guddoon maan jennaan fedhiin tiyyaa afaan guddisuu miti akka namii eennummaa ufi beekee guddatu arguu. “Afaan rabbiin nuu kenne kana haga dandeetti teennaatti guddifachuun huiji teenna.” Fkn Toltuun fudhatte keessaa, akka yuniversitiitti barannetti afaan addunyaan qabdu 6000 keessaa ganna 100 dhufuutti afaan 3500 tahaa baduuf deema.Akka afaan keenna afaan teknooloojii tahan waan dandeennuun hojjachuu qamna. Toltuun akka afaan Oromoo jaalattee barattu abbaa ufii galateeffatti.Sheek Abdulawahad Toltuu maaliin qarqaarte jennaan,  gaafa isii barsiisu afaan qofaa mitii qubeellee jalumaan barsiisa,biyya geessee firaan wal agarsiisa,biyya gara garaa geessa. Abbaan Toltuu akka ijoolleen diqqeennaanuu afaan baratanii eennummaa ufii jaalachaa dhufan firaa fi fiixaan wal barsiisuun faaydaa guddoo qabdi jedha. Gaafa biyyatti galan afaanii ufii wallaalanii firaan wal dubbachu dadhabuun rakkoo guddo jedhu. Karoorii maatii Sheek Abdulwahad faatii asiin duubatti maan jennaan , akka afaan Oromoo TV irratti sagantaa ijoolleen afaaniin barattu tahu sagantaa Kaartuunii TV irratti qopheessuuf qaroora qaban. Namii wa sadii hin qamne hirdhuu jedha Abbaan Toltuu; ka wa baratee amala hin qamne nanummaa hin qabuu hirdhuu,arjaan qabeenna hin qamne,hirdhuu,namii wa hojjatee ummatii,gootii duuba hin jirre, hirdhuu. Tana maleellee Sheek Abdulwahad barnootii waan hattuun nama irraa hin hanne fi ka baatanillee namatti hin ulfaanne jabeeffachuu malle jedhu. Afaan keenna Rabbitti nuu kennee waan rabbi nuu kenne jabeeffachuu qamna,jetti Toltuu Tufaa. No media source currently available


Ferensaay Kanneen Haleellaa Biyya ishee Irratti Raawwatan Murtiitti dhiyeessuuf dhaadatte

President Hollanden waajjira gaazexaa Sharlie Ebdo jedhamu keessatti dhukaasi erga geggeessamee yeroo xiqoo booda bakka haleellaan sun itti raawwatame dhaqanii jiran. Kanneen haleellaa sana raawwatan adamsainii fuula murtiitti dhiyeessuun itti fufee jira. Ferensaay rifaatuu keessa jirti jechuu dhaan dhukaasi sun haleellaa shororkeessotaa ti jedhan. Poolisii fi kanneen ijaan argan akka jedhanitti namoota haguuggii kaayyatantu waajjira gaazexaa Sanaa har’a ganama weeraruu dhaan utuu hin miliqin dura dhukaasa banan. Kanneen du’an keessaa poolisoonni lama jiraachuunis gabaasamee jira. Gaazxeessaa dhaabbata sabaa himaa naannoo sana turee tokko radio Ferensaayf ennaa ibsu, qawwee Klashinkovtiin dhukaasa hedduutu dhukaasame. San booda namoota fuula isaaniitti haguuggatan lama biilsa sana keessaa utuu ba’anii arguu isaa dubbatan. San booda sagalee iyyaa fi dhukaasi daandii irratti dhuka’uu isaan dhaga’e, yeroo xiqqoo boodas police fi hojjettoonni yeroo hatattamaa naannoo sana ga’an jedhe. Dubartiin hollaa sana ture tokko akka jedhanitti nama tokko tu waajjirri Charlie Hebdo eessa jechuun Afaan Ferensaay sirrii hin taaneen na gaafate. Yeroo xiqqoo boodas dhukaasatu dhaga’ame. Gabaasaaleen akka jedhanitti kanneen haleellaa sana raawwatan qoosaa Nabi Mohammed irratti qoosame ijaa ba’uuf jechuu isaanii illee ibsaniiru. Waajjirri Sharlie Ebdo bara 2011 kaartuunii nabee musliimotaa irratti qoose maxxanse jedhamuun haleelamee ture. Musliimonnis maxxansaa sana booda gaazexaa sana balaaleffatanii jiran. Haleellaan har’aa immoo kitaaba frensaay falmsiisaa ta’e kan waa’ee muliimotaa ilaalchisee barreeffame guyyaa inni itti eebbifamu waliin wali irra oole. Charlie Hebdo kitaaba san qola isaa irratti “Submission” jechuun maxxanse.


Ijoolleen Afrikaa Kilaboota Alaatii Taphatan, Haga 20 Dorgommii Waancaa Afrikaatti Biyya Ufii Qarqaaranii Taphachuuf Dhufuutti Jiran

Kaan caphaa himataa,kaan meeluun falataa, kaan ammo jilbatti miliqee,kaan foon sarbaatti oli rifatee,kaan hin filatamneef hafe.Ijoolleen Afrikaa ta kialbootii biyya alaa bitatani taphachiifachutti jiran. Jara kana keessaa hedduutti Waancaa Afrikaa irratti biyya ufii qarqaaruuf Iquwatooriyaal Giinii dhufuutti jira. Warrii hafe rakkoo gara garaatiif hafee ka dhufe sunuma keessa dorgommii tana irratti biyya ufii qarqaaruuf dhufa. Warrii dhufuun mirkanaa ammoo walti falchuutti jira.Warra nuun ‘nuun wallaanaa’ jedhaniin keessaa alaa eegan keessaa; Yaayyaa ya Turee,Papissi Cisse fi Wilfried Bonyii fa. Ilmaan Turee;Yaayyaa Turee fi Kooloo Turee taphuma kanaaf dorgommii kilabiin isaanii, Manchester Sitii fi Liiver Puul ji’a dhufu keessa Chelsiin waliin taphatti irraa hafuu dandaha. Walumattuu ijoolleen Afrikaa,kilabootii addunyaa dorgommii bitatanii taphachiifachuutti jiran haga 20 tahanitti Waancaa Afrikaa ka Amajjii jalqabanitti dhufuuf karaa jira. Kilaboota English Premier qofaa mitii dorgommiin Waancaa Eezhiyaa ta Ammajii 9-31 taphatanilleen taphatootiiAfrikaa hedduun ji’a tokkofo waan bira hin jirreef miidhamuu dandahan. Kilaboota akka malee miidhamuu dandahan keessaa New Castle,West Hamii fi Lehister faa.Chelsii,Manchester Yunaaytid, Burnley, Arsenaal,Sunderland fi QPR ammoo nama heddu waan lafaa qabaniif hinuma falatan.. Fkn; Chris Herd,Awustiraaliyaa fulaa bu’ee dorgommii Waancaa Eezhiyaatiif deema. Tanaafuu kilabiin Aston Viillaa kialboota dhibi waliin qabdu keessa hin jiraatu. Mile Jedinak innilleen,Awustiraaliyaa taphachuuf jedhee tapha Chrystal City kilaboota akka Tottenhamii fi Burnley waliin taphattu biraa deeman. Mohamed Dihame,biyya isaa Senegaal fulaa bu’ee Waancaa Afrikaatiif taphachuuf kilabii Hull biraa deema. Taphattootii Leicester City Rivaad Mahrezii fi Jeffrey Schlupp tapha Waancaa Afrikaa irratti Aljeeriyaa qarqaauuf qophii jiran. Dorgommii Waancaa Afrikaa bara 2013 Naayjeeriyaa,ta bara 2012 ammoo Zaambiyaa fi ta bara 2011 ammoo Masriitti moo'e.Ta bara 2015? Ijoolleen Afrikaa biyya alaa jiran bara 2015 irratti taphaan biyya isaanii qarqaaruuf karaa jiran.


Gannii Haara'ii 2015, ka Roobaa fi Nagayaa, Hormaataa Bultumaa ka Quufaa fi Gabbinnaa Isanii Haatahuu Jenne!

Kaan manneen nyaataa dhugaatitti yaa’ee waan abbuuqa abbuuqa,kaan diidatti yaa’ee gammachuun xinniqaa qaanqee oli facaasee burraaqa,kaan manneen amanti ufiitti yaa’ee waan dabree galateeffatee ka itti deemu abdataa waaqa ufii yaammata. Namuu akkuma amalaa fi aadaa biyya isaatti ganna haaraa ulfeffata. Biyyotii akka henna Girigooriyaanitti bara hedatan bara 2015 ulfeeffachuutti jiran. Amerikaa, New Yorkitti nama kuma dhibba hedduutti Time Square, lafa wadhakkaa New York jirtutti walti dhufee bara 2015 simatee abdii ganna haaraatiin lafa dhiita. keessatti lafa dhiitaa bule. London,Beejingi,Biraazil, Biriteen, Awustirlaaliyaa haga USA fi biyya hedduutti namii bara 2014tti nagaa dhaamtee 2015 simate.Qophii gammachuu NEW YORK bulchaa isi Bill De Blajoo fi maati jalqabsiise. Warri Londoniilleen nama Thamestti yaahee qaanqee ganna haaraan simachuuf oli facaasan daawwachaa ulfeeffate. Biraazilitti ammoo nama miliyoona fi kuma dhibba hedduutti magaalaa Rio De Janeriyootti yaahee lafa ciisaan bisaan qabdu haroo Copacabana walti dhufee burraaqaa ganan haaraa simate. Warri Austiralaiyaa magaalaa Auckland keessatti simate.Azhiyaa keessaa warri Hong Kong qaanqee diimutu adii,daalaltii,babaritti fi ta akka akkaa oli facaasee bara 2015 simate. Warri Indoneezhiyaa ammo gammachuu guddoollee hin qabu xuyyuuri biyya isaanii nama 162 baatee sanbata dabre garba Jaava keessa bu’ee nama fixe kaani boohichatti jira qophii bashannanaallee ya dhiisan. Namuu akkuma aadaa fi amala ufiitti ganna haaraa simatee mala bultiillee itti baafate eitti jira. No media source currently available


Caccabaan xayyaara AirAisa galaan Jaavaa jedhamu jalaa argame

Caccabaan xayyaara Airasia daandii balalii 8501 jedhamuu dilbata darbe yeroo dhumaaf radaarii jala bakka itti dhokate irraa fageenya km 10 galanaa Java jalatti argame. Gad fageenyi galaana sanaas metere 40-50 ga’a. Gareen baraarsaas meeshaa sagaleen irratti waraabamu ka xiyyaarattii barbaadaa jiran. Suraan caccabaa xayyaara Sanaa mul’isu buufata xayyaara Surabayatti bakka firoottan namoota xayyaara sana irra turanii wal ga’anii tattaaffii baraarsaaf godhamu hordofaa turanitti mul’ate. Hedduun isaanis iyyaa turan. Reeffi jalqaba argames galaana Java keessa asiif achi raafamaa ture. Xayyarri airbus jedhamu kun qilleensi hamaan ennaa isa mudatu Surabaya, Indonesia irraa gara Singaapooritti balal’iaa ture. Balaliisaan xayyaara kanaa balaqqeessa hamaa jalaa miliquuf kan kana dura ittiin deemaa ture irraa metera 1800 ol fagaatee akka deemu kanneen haala qilleensa to’atan gaafatee ture. Xayyaaronni kanneen biroon naannoo sana waan turaniif deebii utuu hin argatin ture. Daqiiqaawwan xiqqoo booda quunnamtiin xayyaara sana waliin ture addaan cite. Hugh Ritchie hoogganaa ol aanaa daandii balalii Sydeney keessa jiruuf gorsaa sadarkaa addunyaa yoo ta’an suraan satelaayitii bubbeen sun hamaa ta’uu isaa mul’ise jedhan. Baayee hamaa ture. Qilleensa cimaatu oliif gad qilleensa’aa ture. Xayyaarri sun akka dhabamuuf sababaa ga’aa dha. Xayyaara sana mancaasuu baatuu iyyuu ulfaataa waan tureef xayyaarri sun qilleensa keessa utuu jiruu cabsuu danda’a. Qilleensa akkaan qabbanaa fi raafamni waan trueef balaa sana dhaqqabsiise jedheen yaada jedhan. Directorri ol aanaan Malaysia Tony Fernandes balaa mudateef gadda itti dhaga’ame ibsanii jrian. Maatiiwwan namoonni duraa du’an bor reeffa firoottan isaanii balaa kanaan du’anii adda baasuuf jecha Surabaya irraa gara odola Belitung-tti qajeeluuf jiru.


Ayyaanni Dhaloota Gooftaa Yesuus Kirsitoos Kirstaanota naannoo addunyaatiin kabajamee oole!

Hordoftoonni amantii Kirstaanaa bakka garaagaraa jiraatan ayyaana dhaloota Gooftaa Yesuus Kirstoos ayyaaneffatanii jiran. Kutaalee Ameerikaa garaagaraa keessa kan jiran dhaggeeffattoonni keenya haala attamiin ayyaana kana akka kabajan illee ibsaniiru. Hoogganoonoota amantii kirstaanaa haga tokko haasofsiisuu dhaan hiikaan ayyaana kanaa maal akka ta’eef ergaa bara kanaaf qaban dabarsaniiru. Faaruleen guyyaa kana ilaallatan illee keessummoota nuti har’a afeerre akkasumas faarulee faarfattootaa ka biroo illee qophii keenya keessatti dhiyeessinee jirra. No media source currently available


Korii Jijjiirama Qilleensa Addunyaa Irratti Mari’achuuf Liimaa, Peruutti Taa’e(COP 20) Waan Hedduu Irratti Walii Gale

Qilleensii addunyaa tanaajijjiiramaa deemuutti jira;laftii durii bonaa amma lafa gannii roobee hin caamne,ta durii gannaa amma ammoo lafa bonaa qawwisaa tahaa deemti. Raammoo-buuqqataa,limmee marraa fi muka nyaattu, cabbii baqxee garbatti dabalamtee garbii guddatee namatti faca’aa,lafti didiqqoon bisaan jidduu jirtu,Iddoolaan bisaaniin marfamtee namii sodaa keessa jira. Qilleensii gurraachii hamaan addunyaa jijjiiru waan hedduu irraa dhufa;aara hamaa makiinaa, warshaa, xuyyuura,gaazii gubani fi waan hedduu keessaa bahutti aara lafatti faca’ee lafa ukkaamsuutti jira. Tokkummaan Mootummootaa damee eegumsa naannoo ta torbaaniin duratti Liimaa Peeruutti taa’an waliin marroo 20essoo rakkoo tana irratti mari’achuuf kora taa’e. Kora COP 20 jedhan kana irratti waan hedduutti dubbatan,biyya tamti aaraa qilleensa hammeessuu lafatti gadi dhiisa,biyya tamitti fala qillensa hamaan kanaan tohatan barbaaduu didduutti jira,rakkoo tana akkamiin falla,yoom falla, faluuf maan tolchuu malanii fi waan hedduu mari’atan. Baranallee doolara biliyoona 9 oliitti rakkoo tanaan faluuf argame.Biyya qilleensa jijjiiramaa deemu kanaan falachuuf hojjattu fala isii laalanii hori kana kennaniif. Mataan marii baranaa “A call for Action” Yaamicha Hujii jedha. Itoophiyaan rakkoo tanaan faluuf maanti jirti,naannoon Oromiyaa hoo? Obboo Didhaa Dirribaa daarektera Bosonaa fi Qabeenna Uumama Oromiyaati. Warra kora kana dhaqee gale keessaa tokko. Koriin kun guyyaa 12n Liimaa Peeruutti kora taa'e irratti mari'ate jennaan... No media source currently available


Bara 2014 Nama Miliyoona Hedduutti Siyaasaa, Waraanaa fi Jireenna Jabaate Dheechuuf Addunyaa Keessa Baqate

IOM,Dhaabi nama rakkoon ykn jireenna wayyaahaa barbaada biyya bahe ka adudnyaa gargaaru.Muddeen 18 guyyaa rakko jara kana biyya baafte qaabachuu fi irratti mari'atanii addunyaatti himaniif.Guyyaa kana baruma baraan ulfeessan. Akka gabaasa IOM (International Organization for Migration)barana baasetti barii 2014 bara rakkoon baqataatti jabaatte. IOM akka addunyaan warra seera malee biyyaa nama baasee ufi ammo horii jalaa argachuuf dharaan biyyaa nama baasu Bara 2000 jalqabee nama 40,000 ka biyya ufiiti biyya ormaatti yaahuuf jedhee tti karaatti dhumate.Namii 5000 tahu adoo garba,bonaa fi gammoojjii keessa qaxxaamuree baqa yaahuu dhumate. Namii harka 66 caalu garba Mediteraniyaan keessatti dhume.Namii 3000 akka IOMtti bidiruu warrii seera malee fa’ee Awurooppaatti isan geessa jedhee bisaan irraan yaahutti garaan galee fixe. Siiriyaa,Paalestaayinii fi gaafa Afrikaati keessumattuu nama Eeritiraa waraana hamaa, dabaa fi hiyyuma biyya isaa baqatutti bisaan keessatti dhumat. Akka itti gaafatamaan damee qorannoo IOM, Frank Laczkoo VOAtti himetti warra seera malee bidiruutti fahee nama geessu hori guddaa argate.\n\n"Yaadii hagii tokko warrii seeraan malee biyyaa nama baasu kun garanaa garsillee doolara miliyoona hedduu argatee quufaa gamanaan rakkoon hin jirtu jedha.”\nNama akkana biyyee bahe bisaan keessatti rakkatu durii Xaliyaanaatti gargaara. Sagatanaan Xaliyaanii nama kuma hedduu afaan balaatii baasuun Mare Nostrum. Sagatnaan kun amma ya hujii dhaaee Waldaan Awurooppaan namii garba yaabbatee du’aa fi jireenna jidduuu yaahee biyya Oromaatti yaahuun gargaaru Triton jedhan.Haga sagatnaan Xaliyaanaa gahuu baatullee jara kana hinuma gargaara. Waan hedudutti biyyaa nama baasa;jireenna wayyaa’aa barbaada,siyaasaa, Eboolaa, Jijjiirama qilleensaatii fi waan hedduu. Biyyiti akkana nami keessaa baqatu;Siiriyaa,,Iraaqi,Liibiyaa,DRC,Suudan Kibbaati. Rakkoo tanaan nama miliyoona 232 baqaaf addunyaa keessa facahe. Akka Lackzotti tun nama addunya akeessaa harka sadii.\n\n"Ganna 20-30n dabaranitti harkii sadeen baqate kun hin jijjiiramne. Addunyaa keessaa waggaa diqqaa keessatti nama miliyoon ahedduutti baqate.Ka baqate kun Awurooppaa, Amerikaa Kaabaatii fi Awustiraaliyaa hujii fi jireenna dansaa barbaada itti yaa’a. Namii biyya ufiiti yaahee biyya ormaatti jireenna wayyaahaa barbaada yaahu yoo silaan seeraan tohatan biyya keessaa bahee fi itti deemullee faaydaa qaba. Namii biyya abahe bara 2014 keessa akkuma addunyaattuu doolara biliyoona 435 biyya keessaa yaa'etti ergee maatii fi biyyallee garaare.


USA fi Kuubaan Waan Ganna 50 Irratti Wal Dhaban Dhiisanii Hariyaa Walii tahuuf Nama Wal Irraa Hidhanillee Walii Hiikan

Kuubaa fi USA ganna 50 keessatti takkumaa akka biyya ollaatti womaa waliin hin qabaanne. Kuubaan ammallee jabana Sooshalisiti ta addunyaan ganna hedduun duratti bira yaateen bulti.USA,Kuubaann ummata isii addunyaan wal argu dhoortee,mirga inni qabu dhowwattee itti dukkaneessitee bira teette jettee waan hedduun adabde Waan Kuubaan adaban keessaa akka biyyaatti wa irraa bituu,itti gurgurachuu, nama isii ufitti dhufuu dhoortee,akka namii Amrikaallee daldalaa fi waan tokkollee Kuubaa wlaiin hin hojjanne dhoorte. Kuubaan bara hedduu addunyaan wal hanqattee moggaatti baatee,biyya tana ganna shantamaa caalaa maatii tokkotti bulcha;maatii Kaastroo. Jabanii USA fi Kuubaan wal dhaban,COLD WAR,bara biyyiti jechaa afaaniitiin wal aatee wal doorsitu,ganna 50n dura. Eegii sunii asittu embaaasii biyya walii qabaachuu dhiisii, akka biyya ollaa womaayyu waliin hin qaban. Wal dhabii bara dheeraa sun amma hafaa deemuutti jira. Akkuma kanaan Amerikaan nama Kuubaa irraa hiite jajajbaa sadii gadi dhiiftee Kuubaalleen nama perzdaanti Obaamaan ‘nama jajajbaa Amrikaa keessaa tokko’ jedhee faarse,ALAN GROSS gadi dhiifteef.Alaniin kun dhaaba USAID hojjata,seeraa malee teknooloojii elektiroonikis Kuubaan hin jaalanne guuree Kuubaan dhufe jedhani ganna 15 itti muran. Nama Kuubaa sadeen gadi dhiisanillee ganna kurnya USA hidhameAkka jecha perzidanati Obaamaatti biyya km 145 qofa daarii Amerikaa irraa fagaattu moggaatti baasanii itti oli seenuu didanii addunyaan wal hanqisuun waan hin taane ammitii saatii karaa haaraan walti dhufan tahuu malte jedhee dubbate.\n\n"Woma tokko qofa ganna kurnya shanii caala irra dedeebihanii bu’aa haaraa barbaaduutti hin amanu.” Kuubaan fi USA waan irratti wal dhaban ganna sadeen dabran keessa dhossaan mari’achaa bahan.Wal dhaba kana haga guddaan Kanaadaa fi itti gaafatamaa amanti kaatoliki Roomaa, Pope Firaansisitti fal barbaadaaf bahe. Perzidaantiin USA Baraak Obaamaatii fi perzdaantiin Kuubaa Rahul Kaastiro kalee daqiiqaa 45 caalaa waan nama hidhamee wali hiikuu tana irratti bilbilaan wal dubbatan. Asiin duubatti akka jecha perzidaanti Obaamaatti Kuubaa fi USA biyya waliitti Embaasii banachuu,bittaa fi gurgurtaaf biyya waliitti yaahuu fi waan hedduu waliin hojjatan.Taatullee “wayi wal irraa bitachuu fi gurgurachuu irratti Kongireesiin wal dubbanna”.\n\nAfi’i yaahiin Mana Marii Amerikaa,ka paartii Ripaabilikaan, Joon Boohener ammoo Amerikaan bulchiisa maatii Kastiro waliin hariyaa tahuurf rakkoo jirtu irra deebihanii dhiisii,sun yaaduuyyuu hin malle jedha. Guyyaan eegee perzdaantii USA fi ka Kuubaa bilbilaan wal dubbatan bara 1961.


Shakkamtoota Shororkeessotaa fi Dararaa Raawwatame

Presidentiin Poland duraanii Kwasniewksi, Poland dhaabbati tika nageenya US mana hidhaa dhoksaa qabiyyee biyya keessaa qabaachuu danda’a garuu angawoonni biyya isaani shakkamtoota keellaa sana irraa akka dararaniif eeyama hin kennan jedhan. Mr. Kwasni-ewskin gaaffii fi deebii radio Warsow TOK FM jedhamu waliin har’a geggeessaniin yeroo sana kan presidentii US turan Geiorg W Bushin tattaaffii CIAn manneen hidhaa keessatti geggeessu mara akka dhaabu gaafachuu isaanii dubbatan. Hojiin sunis yeroo tokko dhaabatee akka ture illee ibsaniiru. Waggoota dheeraaf haalaa erga turanii booda presidentichi Poland duraanii yeroo jalqabaaf manni hidhaa sun jiraachuu amanan. CIAn keellaa sana bara 2002 fi 2003 keessa geggeessaa tuare. Kana kan dubbatan erga senetiin US CIAn haleellaa shororkeessotaa kan Fulbaana 11 booda shakkamtoota qorachuuf mala dararaa hamaatti gargaarama jechuun gabaasee guyyaa tokko booda


Mootummoonni bilusummaa Marsariitii ukkaamsuun dabalaa deeme jedha Freedom House

Biyyoota 65 irratti qorannaa geggeessame keessaa walakkaa dhaa ol imaammata isaanii kan oduuwwan marsariitii irratti ba’u calalu ykn saansuri godhu erga bara 2013 qabee akkaan cimsuu isanaii Gabaasi “Freedom on the Net 2014” jechuunis bilisummaa intenetii kan bara 2014 jedhuun beeksisee jira. Mootummoonni hagi tokkos to’annaa isaanii gama kanaan jiru lammiiwwan kanneen yaada isaan morman marsaa inteneetii irratti maxxansan ittiin adabuuf itti fayyadamu. Gareen dhimmootii mirga namaa irratti hojjetu Freedom House gocha bilisummaan marsariitii-tti fayyadamuu addunyaa gad deebi’u godhe kana balaaleffatee jira. Freedem House irraa laura Reed akka jedhanitti. Biyyootai walabummaan marsariitii-tti fayyadamuu akkaan gad deebi’e keessaa Raashiyaa, Turkey fi Ukranie. Akkuma qorannaa keenya kan waggootii hedduu mul’isutti, qorannaa hamma geggeessameen biyyoonni ammas haala hamaan hojii akkasii irratti bobba’an Iran, Syria fi china dha jedhan. Akka gabaasa ba’eetti waggaa kanas lakkoobsi namoota marsariitii-tti fayyadamuu isaaniin hidhamanii ol ka’e. Kanneen marsaa interneetii irratti fayyadaman kun, yaada isaan marsariitii iraatti maxxansan qofaaf utuu hin taane mobile harkaa dabalatee meeshaalee electorniksii isaan qaban irraa waan argameef illee ni himatamu. Iran, Syria fi Chinaan kanneen bilisuummaa marsariitii ukkaamsan keessaa isaan duraa ti. Biyyoota haga tokko to’annaa cimaa gocaa turan laaffisan keessaa Myanmar(Burma), Tunisia, cuba fi Hndii dha. Ameerikaa keessaa dhaabbata nageenya biyyoolessaa-n to’annaan heeyama mana murtiin ala fayyadamootta marsariitii irratti geggeessame qabxii iseen qabdu gad buusuu irraan kan hafe Kanneen US fi biyyootii Awropa irra jireessa keessa jiraatan walabummaa interneetii-tti fayyadamuu qabu. No media source currently available


Guyyan AIDs addunyaa har’a yaadatamee oole

Guyyaan AIDS addunyaa Itiyoopiyaa keessaa sadarkaa biyyoolessaa Gambeeelaa kaleessatti kabajamee oole. Gambeelli naannolee ka biroo irra faca’inni dhibee kanaa kan keessatti heddummaate waan ta’eef naannoo kana keessatti dadammaqiinsa kennuu akkasumas hubannoon akka jiraatuuf jecha achitti kabajame jedhu directorri ol aanaan waajjira ittisaa fi to’annii HIV federaalaa obbo Biraanuu Fayyisaa. Itiyoopiyaa keessaa sadarkaan dhibee kanaan haaraa qabamuu dhibba irraa harka sagaltamaan gad xiqqaachuu isaa kan ibsan obbo Birhaanuun dhukkubi kun qaruma dhabame jechuu waan hin taaneef amma illee namoonni viresii kanaan haaraa qabamaa waan jiraniif kennuu fi jijjiirraan amalaa akka dhfuu tajaajila gorsa kennuun itti fufa jedhan. Uummatis isa kana duraa irra hubannoo argataa waan adeemeef of eeggannoo godhataa jira, kanneen viresii kana waliin jiraatniif dawaa raabsuuf wal’aansi kennamus haala wayaawaan itti fufee jira. Jedhan. No media source currently available


Inaaffaa fi Xiqiin Saba Ofiif Qaban Milkaa’inaan Nama Ga’a

Muuvii ykn Filmii haaraan Afaan Oromoon qophaa’ee kan maqaan ASAANTII jedhamu kennameef dhuma baatii sadaasa bara 2014 irra uummataaf dhiyaachuuf kan jiru ta’uun ibsamee jira. Barreesituu fi Daayreekteera Filmii kanaa kan taate Aaddee Keeyraat Yusuuf magaalaa Chikaagoo irraa Raadiyoo Sagalee Amerikaaf akka ibsiteetti saba koof kana hojjachuu qaba jedhanii murachuun ykn xiqii qabaachuun kan yaadan bakkaan ga’uuf kaka’uumsa namaa ta’a jetti. Biyya keessa yeroo turteetti Diraamaa gaggabaabaa fi dheeraa Televiziyoona Itiyoophiyaa sagantaa Afaan Oromootiin kan dhihaatu qophii dhangaa irratti akkasumas waltajji adda addaa kan magaalaalee Oromiyaa keessatti qophaa’e irratti agarsisaa akka turte dubatti Keeyraat. Gara bbiyya ambaatti godaanuuf dirqama yeroo ta’eetti immoo abjuun koo gara Filmiitti guddate, kan jettu Keeyraat Yasuuf kanaafiis kan na gargaaru ooguma filmii barachuu ishees dubatte. Filmiin kun jalqaba mana Tiyaatra magaalaa miniyaapolis kan kutaa minisootaa keessatti agarsifamuuf kan jiru yoo ta’u sana dooda immoo magaalaalee Amerikaa kanneen Oromoo hedduun keessa jiratanitti agrsisuuf karoora akka qabdu dubbatti Keeyraat. Dhuma irratti garuu Dii Vii Diin maxxansitee gurguruuf akka jirtu ibsite. No media source currently available


Abdul Abba-Jabal ,New Yorkitti Abbaan Mana Juusii ‘Oasis Jimma Juice Bar’ Nama Hedduu fkn Taje

Gaafa gannii isaa 15 Sawudii Arebiyaatti gala jedhe biyya bahe. Hin taanee qabanii Itoophiyaatti deebisan.Eegee warqii barbaada naannolee Itoophiyaa hedduu irra maree achii Yemenitti dabre. Akka warrii isa beeku jedhutti,bara tokko adoo bidiru yaabbatee bisaan gubbaa deemuu bidiruun bisaaan jidduutti qurxamteen, achilleen nagumaan bahe. Deemuma deemee keenyaa gahe, haguma turu turee bara 2004 milkaahee biyya bara hedduuf dharrahaa bahe,Amerikaa gahe. Abudul Salam Abbaa-Jabal (Abdil) nama ganna 33, eegii Amerikaa dhufee ganna 10.Amma New Yrok, Manahattanitti mana Juusii,Oasis Jimma Juice Bar jedhan banatee hojjachuutti jira.Namaa isa hojjatu saddeti qaba.Nama biyya alaatii dhufe ka jabaatee jireenna wayyeeffate hujin isaatuu namaa fkn taate jedhanii faarsan. “Gaafa Amerikaa dhufe ykn jabaadhee barachuu ykn ammoo jabaadhee daldaluu malee jedhee murteeffadhe.”Namii guddachuu fedhu akka inni jedhutti jabaatee hojjachuu fi waan hojjatu sun jaalachuu male. Akka Abdul jedhutti nama Amerikaa bebeekamaa fiilmii hojjachuun beekamu ka akka Saamu’eel Jaaksenii fi qabsahaan mirga Amerikaa fi kitaaba gara garaa barreessuun beekamu Dr. Cornel West,ka fiilmii akka akkaatii fi tapha TV irratti nama gammachiisuun beekamu,Ben Stillerii fi nama bebeekamaa Amerikaa hedduutti mana juusii ‘Oasis Jimmaa Juice Bar’ kanaa dhufee juusi dhuge. Mama Juusii Abdullitti juusii akka akkaatti gurguran; hagii tokko ta namii gabbachuu hin feene dhugu,hagii tokko ammoo ka warri sukkaarii hin jaalanne dhuguu fi juusii gosa gosaattti jira. Manneen amantiillee dhaqee yoo tokko tokko tolaan ummata gargaaraa jedha,Abdul. Ganna diqqaa keessatti maanti akkana si milkeesse jennaan “abbaan kiyya durii gaafa Jimmaa jiru,saatii 16 caalaa hojjatee waan hedduun ummata gargaaraa bahe,anilleen jabeenna sunti asiin na gahe.” Karoorii isaa itti aanu waan ummata New York rakkisuutti jiraa ka akka gabbinna haga dabraa,dhukkuba sukkaaraa fi ka akka akkaa irratti documentary hojjachuu fedhaa jedha. No media source currently available  3163 Broadway / Tieman Place New York USA


Federeshiiniin Kubbaa Miilaa Afrikaa,Gaafii Morookoon Guyyaa Dorgommii Kubbaa Miilaa Afrikaa 2015 Jijjiiruuf Gaafatte Ya Irratti Dide

Dorgommiin waancaa kubbaa miilaa Afrikaa Ammajii 17 haga Muddee 8,2015 dhumatti. Dorgommii torbaan sadii tana Morookootti qopheessa.Taatullee Morookoon Eboolaaf jettee akka dorgommiin tun duratti siixxu ykn guyyaan isii jijjiiramu gaafattte.Konfidereshiiniin kubbaa Miilaa Afrikaa,CAF ammoo dubbii tana irraa hin fudhanne. Bulchootii CAF, dorgommiin tun guyyuma jedhanitti taati, Morookoon yoo qooheessuu dadhabde Sadaasaa 8,2014 irratti deebii kennuu malte. Taatullee guyyaan dhumaa waan qophi tanaa irrati murkii kennan Sadaasaa 11,2014. Akka oduu odu gaazexaa Aljeeriyaatti perzidaantiin koree CAF Issa Hayato’u, faa fi miilata isaanii hedduutti mari’ate. Ebolaan,dhukkubii haarahii lafa dhufe Afrikaa gama Dhihaatii nama 5000 tahutti dhumate. Dorgommii Fardaa Awustiraaliyaa magaalaa Viktooriyaa fi magaalaa gara garaatti Sadaasaa 4,2014tti dorgommii fardoo beekmatuu Melbourne Cup jedhan ta teettoon fardaa bebeekamoo fi fardii qolchaan beekamaan irratti wal dorgomutti jalqaba. Dorgommii tanaan “dorgommii biya miila tokkoon dhaabdu,” jedhanii faarsan. Fardoo tana karaa metirii 3200 irratti wal qolchisiisan.Teettoon fardaa warra adoo fardi gussanii garaa fardaa jala loo’ee ulee lafaa guru,axxiyyoo farda irra teteettee wa aatu ta darbatte hin dhabnee fi warra fardoo muka kuchisiisuun beekamu. Lafti tun hagii tokko tabbaa hagii tokko koofee.Nama ganna dabre dorgommii tana moohee dolara miliyoona 3 kennan. Dorgommii tana Austrailaaiaa cufatti TV daawwatanii addunyaatti nama miliyoona 650tti TV daawwata.Awsutiraaliyaatti saatii 3n duubatti namuu wayaa aadaa ufii naqatee kaan faashinaa,namuu faaya ufii naqatee daawwii yaa’a. jedhan. Atileetiksii New York,Amerikaatti Keenyaa,Shangaahitti Itoophiyaa fi Afrikaa Kibbaatii, Soweettoo Afrikaa Kibbaatti ammo atileetota Itoophiyaatti moo’e.Addunyaan gamuma gamaan dorgommiitti jirti.Dorogmmii 19essoo tana, Federeshiinii Atileetiksii Addunyaa,IAAF qopheessa. Dorogmmii NY nama kuma 50 tahu ka hagii tokko artistoota,atileetota,abbootii siyaasaatii fi hedduutti km 42.195 irratti wal dorgome.Atileetii Keenyaa Wilson Kipsangitti dhiiraan moohe.Atileetiin Itoophiyaa Lalisaa Deessiaa lammeessoo, sadeessoolleen atileetuma Itoophiyaa Gebre Gebremariam.Atileetiin Amerikaa, Meb Keflezighiti. Gama kaaniin ammo atileetiin Keenyaa beekamaan Rita Jepetoo qorsa humna namaa kennee nama utaalchisu liqimse jedhanii dorgommii irraa dhaaban. Atileetota dorgmmii biyya alaatti dorgomuun duratti qaraa qorsa humna namaa kennu liqismuu fi liqimsuu ykn fudhachuu dhabuu isaani laalani. Yoo dhiiga isaani keessatti argan dorgommii irraa dhaabani waan hedduun adabanillee. Ganna lamaan dabre keesatti Keenyaatti atileetoa 36tti qorsa akkanaa fudhatani jedhanii dorgommii irraa dhaaban.Jeptoo maratoonii Boston, Chigaackoo,Stockholm, Paris, Miilaan fi Lisbon fa moohachun beekama. Dorgommii Afrikaa Kibbaa dhiiraa fi dubralleen Itoophiyaatti moo’e.Dhiiraan Sintayehu Legese fi dubraan ammoo Meseret Birruutti moo’e .Namii afreessoo ammo atileetii Amerikaa Meb Keflezighi. Gama kaaniin ammo waldaan kubbaa miilaa addunyaa ji’a dhufu keessa taphattoota kubbaa miilaa bebeekamoo dorgommii Ballon D’or kedhan irratti taphattoota 23 wal dorgomsiisuuf filate. Kilabii Real Madrid keessaa nama jaha, Baayner Muunki keessaa jaha, walumattuu nama hedduutti filatame.Jara kana gaazexeessitotaa fi warra kubbaa taphachiisutti fila.Taatullee taphataan Urugay ka amma Barcelona taphatu doolara miliyona 75 caalaan bitatan Luis Suharez dorgommiifuu hin dhiyaanne. Amala hammeenna isaa tapha irratti ilkaaniin nama nyaachisutti dorgommii tana keessaa dhaabe jedhan.Maanajeria Liverpoolii Barceloonaa fi namii hedduun Luia hafuun seeraa malee jedha.Isaan maan jettan? Qophii ispoortiiti fi jedhaa nuu ergaa


Malaalaa Yuusufzay,Qabssooftuu Mirga Barnoota Ijoollee Dubraa Paakistaan Noobelii Badhaasan

Maqaan Malaalaa Yuusuf,eegii addunyaatti gadi bahee waggaa lamatti deemuutti jira.Intalii amma ganna 17 tun amma addunyaatti keessatti guddoo eekamte. Duruu gaafa biyya isii Paaksitaan jirtu akka ilmaan dubraa carraa barnootaa argatan qabsaahaa baate. Malaalaa tana Onkololeessa 9,2012 namichii Taalibaan tokko otoobusii isii fi waahelii isii keessa jiru seenee maqaa gaafate,isiin maqaa himannaan shugguxiin marroo sadii mataa keessa dhahe.Sunuma irraa dandamattee amma nama addunyaatti badhaafamu taate. Itti gaafatamaan koree Noobeli Noorweey, THORBYOERN JAGLAND,warrii badhaafame du’aa fi jireenna jidduu dabree asi gahee jedha. "Koreen tun Hindu fi Muslima,Indii fi Paakitaan baranoota jabeessanii jara biyya nagaa dhowwu irratti qabsaahuuf faaydaa guddaa qabdi.” Malaalaan rasaasa dhahaniiniin wallaanuuf UK geessanii achumatti fayyitee,eegee biyya gara garaa irra martee waan barnootaa dubbachaa baate.\n"Daahimii tokko,barsiisan tokko,kiitabi tokkoo fi qalaamuun tokko addunyaa jijjiiru dadneetti,”jetti.\n\nNamii Malaalaa waliin badhaafame Kayilash Satyarthi,Indiitii qabsaaha barnoota joolleen Indiiti.Isaa fi waahleii isaa warshaa Indii ijoollee garboomfatani keessaa bahuu dhowwan cabsani ijoollee achii baasan. Dhaaba ijoollee gargaaru dhaabanii akka ijoolleen garbummaa jalaa baate gargaaran \n\n"Badhaasi kun kiyya qofaa miti ka ijollee carraa baranootaa dhabanii addunyaa keesatti rakkatan cufaa kenname.” Badhaasa Noobelii nama addunyaan huji guddoo ummati faaydaa keessa argatu hojjate jedhani kennan. Malaalaan Paakitaan keessaa naannoo Swat Valley, ka milishootit Taalibaan bulchan keessa jiraatti.Taalibaan jalatti buluun akkam hamtu akka taate adudnyaatti himti. Keessumattu gaafa bara 2009 ka kutaa 11-2 barattu waan Taalibaan nama tolchan dubbachaa baate.Swt Valley keessatti ijoolleen dubraa barachuun dhowwaa.Isiin tanuma keessa baatee waan Taalibaan umamta Paaksitaan tolchan jette addunyaatti himaa baate. Hujii saayinsii,oga-barruu, mirga ilmaa namaa fi waan hedduu kennan. Perzdaanti Obaamaalleen warra tana argate keesssaa tokko. Badhaasii kun doolara kuma dhibba hedduutii haga doolara miliyoona lamaa sadiillee hinuma gaha. Malaalaan asiin durattuu badhaasa hedduu argatte:Asiin duratti badhaasa hedduu argatte;badhaasa Lammii Kanadaan ulfinnaan namaa kennitu,\nbadhaasa ijoollee kahimaa hujii nagaa hojjatani kennan,badhaasa Sakharov, badhaasa Simone de Beauvoir fi ka amma argatte badhaasa Noobelii fa.


Bulchootii Addunyaa Jijjiirama Qilleensaa Irratti Mari’achuuf New York,Amerikaa Jiran

Oowwii dabalaa,cabbiin baqaa laftii durii oowwaa amma qabbanaahaa, dhukkubii namii hin beenne lafa dhufaa,garbii dabalaa wannii hedduun tahaa deemuutti jirti.Jijjiiramii qilleensaa waan hedduu hammeessa. Bulchootii addunyaan gannuma gannaan qilleensii jijjiiramaa deemaa maan goona jedhanii mariii taahan. Biyyootii guddatan aara hamaa makiinaa fi warshaa biyya guddatteetii bahutti qilleensa nurraa jijjiiraa jedhan.Tana diqqeessuuf ammoo warshaan diqqaachu male.Akka warshaa itti diqqeessan irratti ammoo biyyooti cufti wali hin galan. Kora baranaallee Amerikaatti itti jiran. Itti gaafatamaan guddaan Tokkummaa Mootummootaa Koofii Anaan akka korii kun karaa haaraa qilleensaa jijjiiramuun tohatan baasu gaafate. “Jijjiiramii qilleensaa nagaa rakkoo hagamii hagamiin arganne,guddinna dadhabnii hedudun argannee fi badhaadhina nama biliyoona hedduu doorsisuutti jira.Hardha addunyaa karaa haaraa irra kaahuu malle.”\n\nKora guyyaa tokkoo kana irratti bulchoota biyya 125 itti dhufe.Korii akkanaa kun ganna dhufe Farsansayitti taaha. Kora kana irratti warri jijjiirama qilleensaati qabsaahu kuma dhibba hedduu tahutti hiriira bahee akka bulchootii tun dubbuu rakkoo jijjiirama qilleensaa tana qalbii dansaan irratti mari’atan gaafatan.


Hoogganoonni Biyyootii Arabaa fi hawasni muliimaa US keessa jiran gocha ISIL balaaleffatan tarkaanfiis ni fudhanna jedhan

Akkuma hoogganaa waajjiraalee White House kan ta’an Denis McDonough jedhanitti ministriin dhimma alaa US John Kerry-n erga michoota giddu galeessa bahaa keessajiran waliin erga wal arganii booda biyyoonni hedduun garee finxaaleyyii warra Sunni haleeluuf walii galaniiru jedhan jechuun caasaan TV ABC gabaasee jira. =Kan nuti mirkaneessuu barbaannu michoota cicha qaban kanneen lola lafoo ISIL irratti oofamu qabaachuu keenya. Deggersa haleellaa samii irraan geggeeffamu nu biraa hin argatan. Garuu leenjii fi meeshaalee ni argatu jedhan. Humnootiin United States dirree waraanaatti utuu hin bobba’in garee finxaaleyyii Islaamummaa kana injifachuuf walta’iinsa kana uumuun baay’ee barbaachisaa dha. McDonough akka jedhanitti ka biroo kan nama jajjabeessu immoo mootummaan Iraq kan garee hunda hirmaachise hundeeffamu isaa ti jedhan. Yeroo ammaa mootummaa gosoota hedduu hirmaachise haaraatu Bagdad keessatti uumame. Waraana Iraq tokkoome, dandeettii qabuu fi gosoota hedduu irraa walitti dhufes ni deggeru. Duula ISIL irratti geggeessamu keessattis ni hirmaatu. Seera tumtoonni filanoo walakkeessa marsaa kan baatii Sadaasaaf wal ga’aa wayita jiran kanatti tooftaa presidenti Obaman garee finxaleyyii kanatti duuluuf lafa kaa’an mirkaneessuuf sagalee kennuuf dhiisuun isaanii hin beekamin jira. Gama biraatiin immoo presidentiin Ferensaay Francois Hollande garee ISILtti duuluuf gamtaan akka uumamuuf waamicha president Obamaan godhaniif deebii kennuuf jecha ministrii dantaa alaa US John Kerry fi mnisteerota dhimma alaa biyyootii Arabaa fi Awrooppaa waliin paris keessatti wal araganii jiran. Johan Kerryn Paristti kan imalan marii Bagdad, Amman, Jeddah, Ankara fi Cairo keessatti gamtaa snatti akka dabalamaniif hoogganoota biyyoota Arabaa waliin marii torban tokkoo erga geggeessanii booda. Doorsisi garee kanaa hamaa ta’uu isaa angawoonni biyyootii Arabaa walii galanii, garee ideology garee kanaa dadhabsuu deddeebii loltoota deggeruuf maallaqa deddeebisamus cimsanii ugguruuf walii galaniiru jechuu dhaan angawoonni US beeksisaniiru. Hoogganoonni hawaasaalee Musliimaa kanneen US keessaas hookkara ISIL-n geggeessamu balaaleffatanii jiran. As naannoo Washington kan jiru bakka Daulles jedhamu keessatti argamu hawaasi musliimaa mariin amantiwwan adda addaa gidduttigeggeessuu dhaan waa’een Islaamaa akka beekamu barsiisuun beekama. Imam Mohamed Magid akka jedhanitti musliimonni YS hookkara gara jabinaa gareen ISIL geggeessanitti hedduu kan gaddan ta’uu isaanii fi haala giddu galeessa bahaa keessati uumamaa jiruuf itti gaafatamoo dha jedhan. No media source currently available


Yaadannoon Fulbaana 11 Yeroo yaadatamee oole kanatti ISL sababaa yaaddoo ta’ee jira

Prezidaant baraak Obaamaan haadha warraa isaanii Misheel Obaamaa akkasumas itti aanaa prezidaantii ameerikaa Joe Biden sa’aatii Fulbaana 11 bara 2001 xayyaarri inni jalqabaa butame biilsa waaltaa daldalaa addunyaa lakkuu magaalaa New York keessa jiru keessaa tokko yeroo jalqaba itti rukutametti sirna calliinsaa White HOuse keessatti geggeessame irratti argaman. Prezidaant Obamaa fi haati warraa isaanii immoo sirna yaadannoo minitstirii ittisaa United States ykn Pentagon keessatti geggeeffame irratti argamanii jiru. Xayyaarichi butame inni sadaffaan mooraa kana haleele namoonni dhibba hedduun dhuman. Magaalaa New York keessatti balaa dhaqqabeen kanneen dhuman namoonni kuma sadii maqaan isaanii maatii isaaniin dubbifamee jira. No media source currently available


Dorgommii Kubbaa Miilaa’OSFNA’ Barana, 2014 ‘Oromo United’ Moo’ee,Gareen Kubbaa Miilaa Itoophiyaa Leenjiif Biraazil Jirti

OSFA,maqaa ispoortii Hawaasa Oromoo Amerikaa gama Kaabaa’ Oromo Soccer Tournament of North America’ jedhee irratti wal dorgomu.Baruma baraan wal dorgomanii tana waliin ganna 20essoo keessa jirti. Yoo hedduu kilaboota Oromoo Amerikaa fi Kanaadaa dhufanitti wal dorgomaa barana Awustiraaliyaleen ya itti dabalamte.Walumattuu kilabii19 Hagayya 2 haga Hagayya 9,2014 istaadiyoomii MN, Central High School jedhan keessatti taphachaa bahe. Dorgommii baranaa kilabii MN,’Oromo United’ kilabii MN, Utaa-Waayuu 4-2 moo’ee waancaa fudhate.Akkuma kanaan Oromo United badhaasa $3000 argatte,ta lammeessoo baate Utaa-Waayyuu ammoo $2000 fi TTL)Ten Thousnad Lakesii sadeessoo baateef ammo $1000 kennan. Kilabootii 19 taphatan Dire Dawa(MN),Abdi Saba(Denver), Qeeransa (Portland),TTL(MN),Uta Wayuu(MN), Burqituu(Denver),Ten Thousand Lakes, TTL(MN),11 Stars(MN), Finfinnee(MN), Bilisummaa(MN). Calanqoo (Arizona), Siouxland (IOWA)Madda-walaabuu (Seattle), Oromia (Austiralia) Leenca (DC),Oromo United Gold(MN),Oromo United(MN), Risaa (MN),fi Oromia Toronto. No media source currently available Nama tapha kana daawwate keessaa tokko Saladdiin Abdaati. “Qophiin baranaa baayyee bareeddi, takkuma ta akkana bareeddu argee hin beeku”nama Oromoo hedduu walti fidee,jaalala jabeessitee waan hedduu wal irraa baratan.” Dorgommiin baranaa kubbaa harkaa dhiiraa fi dubraa,fiigicha maqaa Abbebee Biqilaatiin wal dorgoman,badhaasa ijoollee barnootaan jabaatani kennanii fi qophii hedduu. Gama kaaniin ammoo taphattootii kubbaa miilaa Itoophiyaa leenjiif Biraazil jiran.Taphattoota tana dorgommii waancaa kubbaa miilaa Afrikaa ganna dhufu taphataniif muuxannoo fudhachuuf Biraazil geessan.Itoophiyaan dorgommii Waancaa Afrikaa Bara 2015 irratti Maalii,Maalaawwii fi Aljeeriyaa waliin taphatti.Itoophiyaan suniin duratti kilabii Biraazil ta AC Anapolina, Club Do Remo,Brasiliense fi Itubiara waliin istaadiyoomii JK waliin taphatti. Akka perezdaantiin Federeshiinii kubbaa miilaa Itoophiyaa obboo Juneddiin Bashaa jedhutti federeshiiniin isaanii kubbaa miilaa jalaa kaasee guddisuuf haga dandahutti hujiitti jira. Yoo Biraazil deeman kilaboota Biraazil shan waliin tapha hariyummaa taphatan jedha. Dider Diroogbaa kubbaa miilaa taphachuu ya dhaabe jedha Taphataan kubbaa miilaa addunyaa ka dhalootaan Ivory Coast tahee amma kilabii Ingilish Piriimiyer Liigi, Chelsea taphatu, Dider Diroogbaa tapha ya dhiisaa jedhee labsate. Diroogbaan nama ganna 36 diqqaa asitti marroo hedduu taphate.Tapha104 keessatti goolii 65 glafate. Diroogbaan kilabii Chelsea qofaa marroo 40 tapahtee goolii 16 galcheef.Dirgoobbaan abbaa ijoollee sadiitii lama dhiiraa takkatti dubra. Atileetiksii:Dorogmmii Shaampiyoonaa dargagggoota Afrikaa Marakach, Morookootti itti jiran metirii 10,000 irratti gurbaa Eeritaa,Nguse Amlosomitti ittum ciniinnatee wmoo’ee warqiin galate.Amolomiin kun nama biyya isaatiif yoo jalqabatiif dorgommii akkanaa tana irratti warqii fuudhe ka qaraa tahe. Dorgommiin tun tana waliin 19essoo Hagayya 14,2014 dhumatti.


Dhukkuba Ibolaa fi Sodaa Inni Uume

Biyyootii Afrikaa dhiyaa keessatti dhukkubi Ibolaa waggaa kana keessa lubbu nama 800 ol galaafatee jira. Giinii Laayberiyaa fi seeraaliyoon keessatti vaayrasii Ibolaa to'annaa jala oolchuuf jecha yunaaytiid steetes ogeessoota eegumsa fayyaa kan addaa shantama ergaa jirti. Gama kaaniin yunaaytiid stetes lammiwwan ishee lamaan kanneen biyyoota Afrikaa dhiyaa keessatti dhukkuba Ibolaan qabaman giddu kana gara biyyaatti deebisuun wal’ansa fayyaan gargaaraa jirti. Lammi Amerikaa kan Laayberiyaa keessatti Ibolaan eega qabamee booda gara Naajeriyaatti imalee achitti kan du’e yoo ta’u Doktoorri nama kana wal’anaa turanis du’uu Naayjeriyaan gabaastee jirti. Iboolaan maali? Attamitti nama irraa namatti daddarba? Off eegganoon godhamu qabu maali? No media source currently available


Ebola,Dhukkuba Qorsii Hin Argaminiif,Milikeetii Isaa Ilaa Gurraa,Afaaniin Dhiiga Nama Xinnissa

Nama 800 caalaa fixee miliyoona hedduutti sodaan jiraata.Addunyaan woma isaa dubbachuutti jirti. Haga ammaatti Afrikaa gama Dhiyaahatii alatti nama irratti arganii hin dhageenne. Ebola,dhukkubi qorsa hin qamne ka addunyaan waan isaa akkana dubbachuutti jirtu jiidha nafa namaatiin namatti dabra. Eboolaan dhukkuba qorsa hin qamne,Nama dhukkuba kana fuudhee fayyallee guddoo hin dhageennee,taatullee yoo hurree akimatan hinuma fayyan fa jedhan.Akka WHO,Dhaabii Fayyaa Addunyaa dhukkubi kun achumatti dhowwuu baannaan addunyaa keessa faffacahee jennaan akkuma ibidda sadaasaa waliin gaha. Itoophiyaan akka jecha Dr.Daadhii Jimaa,itti aanaan daarektera olaanaa Instituutii Fayyaa Ummata Itoophiyaa jedhutti dhukkuba kana biyya irraa egachaa tohachuutti jirti. Itoophiyaan hojjattoota fayyaa,hojjatoota daandii xuyyuuraati fi nama hedduu leenjiftee waan dhukkuba qorsa hin qamne kanaa nama barsiisuutti jirti jedhan. “Haga ammaatti milikeeta dhukkuba kanaa hin argine,hojjattootii fayyaa, daandii qilleensaatii fi hedduutti waahee dhiba kana barsiisuutti jira.” Keessumattu akak jecha Dr.Daadhiitti biyya dhukkubi kun itti argame,Afrikaa gama Dhihaatti xiyyeeffannoo guddoo kennanii waan dhukkuba kanaa tohachuutti jiran jedhan. Nama Itoophiyaa gara biyya alaa deemuu fi ka biyya alaa keessattu dhukkubii kun keessatti argamellee gorsaa kennaa kaan ammoo qorachaa hojjachutti jiran jedhan. Maan jettanii akka ummati EBOLA ufi irraa eegu barsiiftan jennaan “quluqulinna keessanii fi nafa keessani jabeessaa eegadhaa jenna,”jedhe Dr.Daadhiin. Dr.Daadhiin koree dhukkuba daddarbaa Itoophiyaa irraa tohatuu itti gaafatamaa.