Paartileen Ameerikaa Lamaan waa'ee seera godaantummaa irratti wal falmaa jiran

Seera immigireeshinii yokaan godaantummaa Yunaayitid Isteets fooyyessuuf wixineen gurmuu paartiilee lameeniin barreeffame ennaa Mana-maree bakka-bu’ootaa bira ga’ee danqamee jiru kanatti, dhiheenya kana godaantonni kuma hedduutti lakkaawaman Ameerikaa waaltaa irraa daangaa qaxxaamuranii gara Yunaayitid Isteetsitti cehuu itti fufuun aangawoota biyyattii wal-falmsiisaa jira. Miseensonni Paartii Rippaablikaanii “Prezidaant Obaamaa tu godaantonni yeroof akkka gara biyyaa irraa dhufaniitti hin ergamne ajaja baasee rakkoo kana hammeesse” jechuun falmu. Dimookiraatonni heduunii fi Prezidaanti Obaamaan immoo, “Ripublikaanota Mana-maree keessa jiran tu wixinee seera immigireeshinii fooyya’ee seenetii irraa gara isaaniitti dabre dafee raggaasisuu dhiisee rakkoo kana hammeesse” jedhu. Dhimma kana irratti, ogeessa seeraa dhimma immigireeshinii fi dhimmoota seeraa ka biroo irratti hojjetan Obbo Israel Goobanaa, Namoon kutaa Minesootaa irraa haasofsiisee jira. No media source currently available


Koreen Mirga Gaazexeessitotaa Falamtu, CPJ Gaazexeessonnii Oromiyaa Huji Irraa Hari’an Sodaan Jiraatan Jechuun Gabaase

CPJ-n gabaasa baste keessati akka gaazexeessonni Dhaaba Raadiyoo fi TV Oromiyaa hujii irraa dhaababam soaa keessa akka jiran gabaase. Akka baka bu’aan CPJ damee Afrikaa Bahaa jedhetti‘akka nu yaadnu yaaduu baannaan si hidhanii ykn waan siin hidhan sirratti barbaadan. Gaazexeessitota hujii irraa dhaaban hin himnee xalyaa hujin irraa dhaabanillee itti hin kennine.Tom Rhode itti gaafatmaa CPJ damee Afirkaa Bahaati akkana jedhe. “Kun waan nama yaaddessaati maal jennaan dhaabii RTOO kun abbaa barbaade hujii irraa hari’a.Nama 20 harihuun kun waan nama rifachiisaati.Hagii tokko bara hedduu hojjate.Ummata bal’an Oromoo kun oduu eessaa argata.” Akka gaazexeessitonnii CPJ jedhanitti miseensoti mootummaa gugurdoo ka akka Obbo Bereket Simooni fi daarektera Faana obboo Woldu Yimsel faan gaazexeessitota ogummaa isaantiin osoo hin tahin ilaalcha qalbii siyaasaa isaanii gama tokkotti jallisuuf jedha gabaasni CPJ. Gaazexeessitotaa fi hojjattoota 180 bakka 12 qoodanii kaadiree lama lamaan qoratan. Waan dansaa mootummaan hojjate jabeesitanii hin hojjanne fa jedhan jedhan. CPJn gaazexeessitotii kun hidhaa ufuma irratti eegachaa jiraatan.CPJ Afrikaa keessaa biyyiti gaazexeessiota hedudun hidhmuun Eertiraa tokkoffaa,lammaffaan Itiyoophiyaan lammata.


Dhaabii Qoranno fi Muuziyeemii Amerikaa, Torbaan Lamaaf Aadaa Oromoo Boorana Keeniyaatii fi Ummata Akka Akkaa DC-tti Agarsiise

Smithsonian Institution, dhaaba qorannoo fi muuziyeemii motumaan Amerikaa tohatu.Bara 1846 keessa hujii jalqabe waggaatti bajata doolara miliyoona hedduutiin hojjata. Dhaabi kun baruma baraan mata duree Smithsonian Folk life Festival jedhuun aadaa fi seenaa biyya akka akkaa Amerikaa fidee addunyaan wal barsiisa. Brana aadaa fi seenaa ummata Keenyaatii fi Chaayinaa dirree National Mall jedhan teessoo mootummaa Amerikaa Washington DC jirtutti baasee sirbaan,faaruun,taphaa khoblaan,faayaa fi waan hedduun addunyaa barsiise. Qophii tanaa Keenyaa nama 200 caaluutti dhufee,nyaata dhugaatii, seenaa,sirbaa,mana wayaa nafaatii fi faaya nama isaanii fidanii agarsiisan. Qophiin torbaan lamaaf turte tun guyyaa dheengaddaa dhumatte. Aadaa Keenyaan fudhattee dhufteen keessaa tokko aadaa Boorana Keenyaa, sirba Somaalee, Kikkuyyuu,Kaleenjinii fi aadaa ummata Chaayinaa agarsiisan. Akka Dr.Waariyoo Areeroo, ministerii aadaa,ispoortii fi aarti Keenyaa jedhutti agarsiisii tun eennummaa keenyaa haga qaraallee caala agarsiifti. Qophii Smithsonian Institution kopheessite tana irratti sriba jabaan faarsaan,biyyaan faarsan, aadaa fi seenaan faarsan waliin hedduu sirban bulchoota Keenyaa hedduutti itti dhufe. Keenyaan laftii lake Turkana jedhan lafa lafeen namaa ganna miliyoona tokkoo fi ganna kuma 500 itti argan..aadaa teenna afaan qofaa mitii dudda duubatti deebinee qorannee wal barsiifnaa jedha. Dr.Waariyo lafa Oromoo hedduu keessa deemee argee aadaa fi seenaa qamnu ka ammaatii fi ka duriillee haa waliin jabeeffannuu jedha.        No media source currently available No media source currently available


Ahmed Muusaa Goolii Lama Galchee Naayjeeiryaa Dorgommii Waancaa Addunyaa Marsaa Lammeessootii Dabarse.

Dorgommii waancaa kubbaa miilaa addunyaa guyyaa 13essoo keessa jiran ta marro 40 caalaan tapahtanitt goolii 120 caaltutti gale. Haga Neymerarii fi Messiitti goolii afuriin tokkeessoo jira.Tapha Arjentiinaatti goolii 5tti gale. Argentiinaan sadii,Naayjeeiryaan lama galfatte.Qara Meesiitti daqiiqaa sadeessoo irratti keessa buufatee Ahmed Muusaatti daqiqaa afreessoo irratti goolii tokko galfatee 1-1 tahan. Meesiin ammallee daqiiqaa 46 irratti dabalatee 2-1 tahan.Ahmed Musaalleen daqiiaa 47 irratti tanaan lammeeffachu jedhee keessa abuufatee 2-2 tahan. Marco Roojoolleen goolii sadeessoo daqiiqaa 50eesso irratti Arjentiinaa galchee taphii 3-2 dhumate. Goolii lamaan Ahmed Muusaa galchetti akka Naayjeeriyaan waan bara 1998 asitti argattee hin beette biyya 16n dorgommii tanaa walti hafan tolche. Arjentiinaalleen dorgommii tanaa qaata dabarte.Ahmed Muusaa gurbaa ganna 21,kialbi Raashiyaa CSKA taphata. Gama kaaniin ammoo taphataan Uraagaay Luuhis Suharez dhiyoo dorgommi kubbaa miilaa Biraazilitti irratti ittuma gadi jedhee nama taphataa Xaliyaanaa waliin taphatan tokko kutate. FIFA dubbii tana hubatee akka waldaan kubbaa miilaa Urugaayii fi namichi nama ciniine jedhan kunillee haga galgala kanaatti yaada isaani kennan hahaje.\n\nSuhareziin kun daqiiqaa 80esso irratti taphata Xaliyaanaa Giyorgiyo Chiellini adoo kubbaa wal irratti qabuutti jiranuu ittuma gadi jedhee gurmuu bitaattii kutate.\n\nFifan dubbii tana qorachuutti jiraa yoo balleessaa itti muran Suhaarez dorgommii hedduu irraa dhaabuu dandahan. Xaliyaanii namii irraa ciniiname tun kalee moohamtee dorgommii kubbaa miilaa keessaa baatee Uraagaay ammo biyya 16n walti hafan keessaa tokkoo ammallee tapha adii afurillee taphachuu dandeetti.


Liibiyaan paarlaamaa Haaraa Filachuutti Jirti

Biyyiti tun eegii perzdaantiin isaani ka durii Mohaammad Gadaafi bara 2011 hujii irraa buusanii mootummaa isaallee gara galchee asitti nagaan miila gadi dhaabattee hin beettu. Paarlaamaan biyya tanaa bara 2012 keessa fialtan hujii irraa eegan hin hojjanne jedhani ammallee Paarlaamaa nama 200 itti filatan kanaaf nama 1,600 dorgomuutti jira. Parlaamaa 200 kana keessaa barcumaa 32 dubartootaa kennan. Filannoo hardha,Roobii jalqaban tana nama miliyoona 1 fi kuma 500tti galmaahe taatullee warrii Liibiyaa gama Bahaa laftinuu waraanaa namii bahee fialchuunn dhiba guddaa. Waraanii biyya tanaa ka ganna sadiin duratti hadhuma hadhee Momaammad Gadaafii hujii irraa buuse ammallee mootummaan wal dhabee lafa gama tokkoon ufumaan bulchuutti jira.Liibyaan yoo hedduu waan akkanaatiin rakkatti.


Dorgommii Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa Goolii Dhibbaa Olitti Galee,Uragaay Xaliyaana 1-0 Mootee Dorgommii Keessaa Galchite

No media source currently available


Dorgommiin Kubbaa Miilaa Addunyaa Guyyaa Jaheessoo Keessa Jirtii Nezeralandis Awustiraaliyaa 3-2 Moote

WASHINGTON,DC — Nezerlandis goolii 6n garee 'B' keessaa tokkeesso jirti. Nezerlandis hardhallee Awustiraaliyaa 3-2 mootee jabeenna isiin kubbaa miilaa irratti qabdu kuufachaa deemumatti jirti. Dheengadda Spain 5-1 moote amma qabxii itti dablachuun isiin akka isiin biyya waancaa addunyaatii abdatan taatu tolchite. Oraanjeen duubumaa dhufanii tapha Awustiralaiyaa waliin taphatte kana harkumattui deebifattee moote.Akkuma kanaan garee isii ‘B’ keessaa qabxii 6n dura jirti. Goolii qaraa Robbenitti daqiiqaa 20esso irratti keessa buuseef.Roben kubbaa itti kennan fuudhee barriseenii taphataa Awutiraaliaya Mat Ryan biraan barrisee dabree gooliitti cuqaale. Awutiraaliyaalleen daqiiquma sagaln tokko jalaa turrtee adabbii argattee keessa buufatte. Akkanuma jechaa tapahtaan Nezerlands Robin Van Persie daqiiqaa 58esso irratti goolii tokko dabale.Daqiiqaa 10n duubatti Mephis Debi tokko iti daree Nezerlands 302 moote. Tapha kaleetti Biraazilii fi Meksikoon 0-0, garagara galanii akka maqaa warrii baafateetti yo yaamne sheexanii didiiamaa Beeljiyeem geedal gammoojjii ALjeeriyaa 2-1 moohe. Raashiuyaa fi Kooriyaan Kibbaa 1-1 walqixxee bahan. Warri itti aanee tapahtu Ispeenii fi Chiilee.Ispeen moohachuu baannaan tapha kessaa galuun mirkana. Maanajerii Spain taphattoota isaa fulaa itti jijijiirullee hin oolu.Keessattuu nama gooli eeguuf gooliin hedduun irraan galte I ker Casillas jijjiiru hin oolu. Itti aanee ammoo Croatia fi Kaameruunitti tapahtaa. Croatia-n Jimaata dabre Biraazil waliin taphattee moohamte. Taphataan isii ka tapha kanaa abdatan Mario Mandzukic hardha hin taphataaf.Cameroon waan abdii guddoo qabdu hin fakkaattu. Namii isiin abdattu Samaule Etoo tapha onanaa irratiti gulubiin jilbaa wa taate taan hin goomneef fulaa isaa Pierre Webo itti jijjiiruu hin oolan. Akka jarii kun maqaa baafatetti Nyaancii namaa hin hille ka Caameroon hardha yo Croatia waliin tapahtu ykn dhuguma nyeenca tahuu baannaan nyeenci qaxurree tahu hin oolu.


Biraazilii fi Meksikoon 0-0,Beljiyeem Aljeeriyaa 2-1 Moote, Dorgommiin Waancaa Kubbaa Miilaa Addunyaa Guyyaa 4essoo Keessa Jirti

WASHINGTON,DC — Dorgommii kubbaa miilaa addunyaa Biraazilitti itti jiran tana biyya 32 taphachuutti jira Dorgommi kubbaa miilaa waancaa addunyaa Biraazlitti itti jiran haga ammaatti goolii 47 gale. Biraazilii fi Meksikoon 0-0,Beeljiyeem Aljeeriyaa 2-1 mootee Raashiuyaa fi Kooriyaan Kibbaa eeguutti jiran. Dorgommii biyyootii 32 istaadiyoomi Biraazil 12 keessatti taphachuutti jiran tana Biraazil, Meksikoo,Koostaa Rikaa, Xaliyaana, Faransaay faatti qabxiin wal duraa duuba jira. Taphataa Jermenii Toomas Muller ammo goolii sadii galchee tokkeessoo jira. Dorgommiin tun laakkuma bulee kaatuun oowwa deemuutti jirti. Tapha Beeljiyeemi Aljeeriyaa irratti qaraa Aljeriyaatti daqiiqaa 23essoo irrati goolii galfate.Beeljiyeem ammoo daqiiqaa 70essoo fi 80eessoo irratit galfattee 2-1 moote. Dorgommii guyyaa shaneessoo tana keessatti woma hedduutti mummulate.Jarii wal moohe akka jajjabaan wal moohuu,taphataa Poortugal Cristiano Ronaldo waan irra eegan dhadahbee dirree keessa utaalaa goolii tokkoollee dhabee galuu,e Jermeniin Poortugal 4-0,Nezeralandi Ispeen 5-1 dhaantee baasuu fa. Gama kaaniin ammoo taphataan Amerikaa ka tapha Gaanaa waliin taphatan irratti ribuun oli rifatte tapha dhiisee bahe Jozy Altidoori dorgommii tanatti deebihuu fi dhibaachuun isaa mirkanaa miti. Deebihuu dhabuun isaa ammoo USA miidhuu dandeetti. Woma taateefuu USA Waxabajjii 22,Poortugaal waliin istaadiyoomi Amzooniyaatti taphatti


Perzdaantiin Amerikaa Imaltuuf Awurooppaa Jiraa Addunyaan Warra Walabummaa Ufii Barbaadu Waliin Dhaabachuu Malte Jedha

WASHINGTON,DC — Per.Obaamaan imaltu tana irratti akka addunyaan biyya akka Ukrain fa gargaaran gaafate Obaamaan ganna 25essoo Poolandi mootummaa Kooministii ufi irraa gara galachitee fi rakkoo Yukreeyin wal bira qabee laalee tana dubbate. Perzdaanti Obaamaan dubbii magaalaa Waarsootti dubbate keessatti barii 1989 sun guyyaa bilisummaa jaabaa hunda qabuu jedhe. Biyyootii walabooman ammoo mala Raashiyaan Yukreeyin irraa godina CRIEMA fudahttee lafa itti dukaneesiteen irratti qabsaashuu malanii jedhe. “Biyyootii gugurdoon biyyoota didiqqoo gooyyeessanii doorsisuu hin malle,waan fedhan afaan qawweetiin gaafachaa warra fuula gonofatee humnaan waajjira mootummaatti baafatee lafa nama irraa fudahtuun tahuu hin malle.” Perzdaanti Obaamaan imaltuu isaatti nama perzdaanti Ukrianif filatan Petro Poroshenkon walti dhufee akka wraanii mootummaa sunii mi’a waraanaan milishoota Raashiyaatiin ufi irraa dhowwu qabaatu gargaarsa doolara miliyoona shanii mallatteesseef. Obaamaan imaltuu Poolandi Waarsoo fixannaan bori bulchoota dureeyyii addunyaan 7n waliin Brusselsitti koratan walilleen waan hedduu irratti mari'ata.Itti aansee guyyaa waraana Naazii itti moohahme,qophii D-DAY dhaqa.


Ameerikaan Waltajjii Addunyaa Irratti Yeroo mara dursuu Qabdi jedhan Prezidaant Baraak Obaamaan

No media source currently available


Prezidaant Baraack Obaamaan US Moggaatti Qoodamuun Filannoo miti jedhan

No media source currently available


Chaayinaan Afrikaa Waliin Hujii Daldalaa Doolara Biliyoona Heddu Hojjachuuf Qophii Jirti

WASHINGTON,DC — Muummeen minsitera Chaayinaa lII Keechaa biyya Afrikaa afuritti imatluu dhufee karoroa biyyitii isaanii Afrikaa wlaiin hojjachuuf qabdu Finfinneetti dubbatee bulchoota Itoophiyaallee wal mari'ate. Akka ministerii kun kora galma waldaa Afrikaa Finfinneetti taahe irratti jedhetti biyyitii isaanii karoora Afrikaa waliin hujii daldalaa fi investiemntii hojjachuuf qabduun oolara biliyoona 400 caaltuun hojjachuuf kurfooo jirti. Chaayinaan ammatti porojeektii doolara biliyoona 200 caaltu baaftee hojjachuutti jirti .Ministerii Chaayinaa kun yoo muummee minsitera Itoophiyaa obboo Hayilee Maariyam Dessaalenyiin wal argetti waan gosa 18 irratti mari’atan.Obbo Hayilee Maariyam marii tanaan duubatti akkana jedhe. “Chaayinaan biyya guddachuutti jirtu, Itoophiyaan ammoo Afrikaa fi addunyaa keessaa ariitiin guddachuutti jirtu keessaa tokko.Waan hedduu wal irraa barannee waliin guddachuutti jirra.Waan waliin qmanu guddifanna. Ummata keenna waliin guddifanna.” Minsiterootii tun haga guddaan akka dinagee waliin guddifachuu dandahan irratti mari’atan.Hujii Chaayinaan Itoophiyaa gargaartiin jedhan keessaa hujii baaburaa,kara elektiorii hidhaa abbayaatii fi waan hedduu. Muummeen minstera kun imaltuu biyya Afrikaa afuritti deemuuf Itoophiyaatti gore.Bara 2020 keessatti akka jecha ministera Chaayinaatti daldadala Afrikaa waliin qabdu doolara biliyoona gara dooalra biliyoona 200tiin dabaluu fedhan. Akkuma kanaan Afrikaa liqee dabaltee,hujii qonnaatiin gargaartee,jijjiirama qilleensaa irralleetti akkanuma gorsaa fi hujiin gargaaruu dabalee waan hedduu waliin hojjachuuf mari’atan.


Maratoonii Boston Namii kum 36 Irratti Wal Dorgome Dhiiraan Amerikaatti Moo’e

Atileetiin Amerikaa dorgommii tana moo’e Meb Keflezighi nama ganna 39ti Eertiraatti dhalatee amma kaalifoorniyaa Jiraata.KM 42 tana 2:08:37 moo’e.Namii itti aanee moo'e atileetii Keenyaati. Dubralleen atileetii Keenyaa Rita Jepetootti moo’e.


Ijoollee Dubraa 100 Caalan Warrii Qawwee Mana Barumsa Naayjeeriyaatii Fa’atee Dabreen Barbaadumatti Jiran

WASHINGTON,DC — Ijoollee dubraa 100 caalaan milishootii islaamummaa fa'tanii dabruun hin oolan jedhan tana godina Bornootii guurratan Hajajii odeeffannoo waraana Naayjeeriyaa ijoollee 107 keessaa saddeeta qofatti dhabame jedhee labsullee daarektera mana barumsa ijoollee dubra godina Bornoo odeeffannoon waraanaa sun tokkolleen dhugaaniti jetti. Akka jecha daarektera Asabe Kwamburati ijoollee tana keessaa 14 qofatti gadi dhiifamee taanillee barbaadii ittuma jira. Ganamuma tokkoo warrii qawwee tokko lafatti baafatee manneen barnootaa, manneen akimii fi waan hedduu caaccabsee mana barnoota ijoollee dubraa lolee ijoollee fahatee dabreen. Perzdaantiin Naayjeeriyaa Goodluck Jonanatan ammoo akka waraanii biyya isaanii ijoollee tana barbaadee harka warra isaan qabeetii isaan baasu haaje. Naayjeeriyaan biyya zayitiin badhaate taatullee yoo hedduu warra qawwee ka gurmaahetti maqaa amantiitii fi waan akka akkaatiin nama rakkisee jireenna hammeessa. Warrii ijoollee dubraa mana barmusaa Naayjeeriyaa kanaa guurratee dabreen ammatti beekamuu baatullee yoo hedduu dubbii akkanaa milishoota Boko Haramiin shakkan.


Dhaabii Humna Waraana Addunyaa Qoratu, ‘Global Firepower’ Sadarkaa Humna Waraana Itoophiyaa Addunyaa keessaa 40essoo Jedha

WASHINGTON,DC — Global Firepower, GFP,dhaaba waraana biyya gara garaa qoratee baruma baraan gabaasa baasa. Yoo jabeennaa fi humna waraana biyya tokkoo qoratu waan hedduu laala. Dhaabii kun yoo waraana biyya tokkoo qoratu teessumaa biyya sunii, humna waraana isii,horii waraana sunii ramadamee fi waan hedduu laala. Gabaasa baranaatiin,2014 Itoophiyaan addunyaa irraa humna waraanaatiin 40essoo, Afrikaan Kibbaa ammoo 41essoo Naayjeeriyaan 47essoo, Keenyaan 63essoo jedhee baase.Dhaabii kun humna waraana biyya 106 qoratee gabaasa baase. Masriin Afrikaa keessaa humna waraanaatiin tokkeessoo addunyaa ammoo 13ssoo jedhee Paaksitaan,Biraazili,Xaliyaanaa fi Israaheliin wal qixxeesse dhaabii kun. Jeemsi Haskeeti ogeessa Qorannoo Tarsiimoo Addunyaa Londoniiti. “Itoophiyaan humna waraana isii qarooma jabana kanaatiin wal fakkeessuuf guddoo hojjattee waraanallee hammayyeeffatte.” Itoophiyaan humna waraanaa boontuun taankii waranaaa T-72 , jeettii waraanaa SU-Flankers fa qabdi.Marsaan interneettii Global Firepower Itoophiyaa humna waraanaatiin addunyaa keessaa 40esso ha jedhullee Hasket ammoo Itoophiyaan jabeenna waraanaatiin Afrikaa caaluu caaluu dhabuu beekuun nama dhibdi. “Waraanii Afrikaa kibbaa qaraamoona jabana kanaa biyyootii Afrikaa dhibiin hin qamne qaba. Ka Naayjeeriyaa hammayyaahaa ammallee hagasa caalaa hammayyaahaa deemuutti jira. Ka Keenyaalleen ganna diqqaa asitti ittuma jira.Taatullee Afrikaa keessa waraana kamiti humanaan caalaa jedhanii beekuun nama dhibdi.” Dhaabii Global FirePower biyya 106 qorate gabaasa baasullee Eeirtaa hin daballe. Taatullee akka Hacket waraanii Eeirrtaalleen humna waraana qilleensa wayyeeffachaa deemuutti jirti.Taankii waraanaa T-72 jeetii waraanaa MIG-29 fi jeettii waraanaa SU-27 faan jabeeffatte. Hasket Itoophiyaan waraana keessallee akka gostii cutii walqixxee qooda qabaattu tolchuuf hujiitti jirti jedha.


Luftaanzaa,xuyyuurii Geejjiba Jermenii Beekamaan Eertiraa Dhaquu Ya Dhaabe

WASHINGTON,DC — Luftaanzaan biyya 78-tii geejjiba tahee hojjataa Awurooppaatti guddoo beekkama. Luftaanzaan xuyyuura geejjibaa ka Awurooppaatti guddoo beekkamu. Ardii Afrikaa, Eezhiyaa, Awurooppaa fi Amerikaa dabalee biyya 78 keessatti geejjiba guddaa tahee hojjajta.Waan Luftaanzaan Eeritaa deemuu dhiiseef akka oduu himaan minsitera haajaa alaa Eeritaa,Obboo Tsahaay Faasili jedhutti "isaanumatti beeka." “Waan guutuuf malle cufaa ya guunneef. Luftaanzaan hujii tana ufumaan dhaabe fedhu deebisuu dandaha.Wannii nu feenu akka namii keenna horii ufii baase gara fedhu deemu fedhu seerumaan tajaajilamu. Tanaa achii wanni nu afaan wal gossifnuuf hin qamnu jedha.” Oduu himaan kun Luftaanzaan Eeirtaa dhufee dhibaatullee daandii qilleensaa ka akka Yemen, Masrii,Suudanii fi Noovaan fa Kaartum dhufan heduduun waan jiranifi rakkoon hin jirtu. "Yoo namii Eritaa hedduun alaa dhufu kana faatti Turkeiilleen Caamsaa 29 jalqabee geejjiba isii Eritaatti ergiti." Nama boqonnaaf alaa dhufu fedhii isaa guutuufillee xuyyuurii geejjiba Yemen ka torbaanitti guyyaa sadii dhufaa ture amma torbaanti guyyuma guyyuu akka Eeirtaa dhufu tolchuulleen fala jedhan keessaa tokko.Ka Masriitii fi Ka Jordaanilleen akkanuma. Dhaabii geejjiba Luftaanzaan waan dhufaatii Eeritaa dhaabeef ammatti womaa hin jenne.


Afgaanistaan Bori Mootummaa Haaraa Filatti,Gaazexeessitoota Lamaa Hujii Tana Irratti Fixan

WASHINGTON,DC — Afgaanistaan tana waliin marro lama filannoo addunyaan mirkansiteef filachuuf deemti Biyyiti Eezhuiyaa tun durii mootummaa Taalibaan ka seera Shariyaatiin bulchuun bulti.Eegii addunyaan itti wal gargaartee mootummaa sun achii baaftee bara 2001 jalqabdee tana waliin marroo lammeessoo perzdanatii haaraa filachuuf deemiti. Milishootii Taalibaan ta durii mootummaa irraa fudhatan ammoo akka namii filannoo tolfatanii akka biyya Dhihaatti bulan hin eeyyaman. Akka seeraatti perzdaantiin ammaa Hamiid Karzaay marro itti aantuuf hin dorgomu. Gaagzexeessitota Associated Press ta huji tanaaf achi jiran keessaa tokko ijjeessanii tokko madeessan. Gaazexeessituun ijjeessan ta biyya Jarmanii Assiciated Press hojjattu Anja Niedringhaus gaazexeessituu footoo beekamtuu,nama ganna 48ti badhaasa guddaallee argatte. Gaazexeessittuun lammeessoolleen Associated PRESS hojjattu Kathy Gannon isiin ammoo nama biyya Kanadaatti teessoon isii Islamaabaad madooftee wallaansatti jirti. Akka oduu Associated Pressitti jarii kun makiinaa hojjattootii filannoo godina Khost keessatti kaardii fi sanduuqa filannootiin qoodan keessaa jiran.Adoo jarii dallaa magaalaa Khost keessa jiruu itti gaafamtaan damee nagaa eeguu jara kana kalaashiin hadhe. Akka itti gaafatamtuun AP Kathleen Carroll NY keessaa jettetti gaazexeessitotii tun yoo hedduu lola Afgaan gabaasaa bahan.


Xuyyuura Maleezhiyaa Nama 239 Waliin Asi Cophxee Dhaban Kaan Ammallee Xuyyuura 10 fi Doonii Sagalitti Barbaaduutti Jira

WASHINGTON,DC — Addunyana barbaada xuyyuura Maleezhiyaa badee dhaban kana itti wal gargaarumatti jirti Eegii badee torbaan sadii haga hardhallee asi copxee isaallee hin agarre.Caacabii dhiyoo tana garba keessaa guuranii addunyaan walti kullfiteelleen ka isaatii miti.Booying M370-770,xuyyuura geejjiba Maleezhiyaa ka lafaa dhaban kaan ammallee barbaadumatti jiran. Akka bulchootii Awustiraaliyaa jedhanitti xuyyuura kana arguun jajjabduu tahuutti jirti. Ministerii hajaja waraana Awustiraliya ka durii Angus Houston-illeen caaccaba xuyyuura kanaa garba Indii gama tokkoon keessa barbaaduutti jiran jedha. "Ogeeyyoota addunyaa keessatti beekamana ka hojjatoota Awustiraaliyaa waliin hojjatan qamna.Hujii akka malee jajjabduuti, taatullee ittuma jirra.” Xuyyuurii geejjibaa kun eegii biyyaa isaatii ka’ee adoo saatii tokkollee hin gahinuu dhabanii.Odeeffannoon dhumaa paayleettiin isaanii warra lafa jiru waliin dabarse "Daandii Qilleensa Xuyyuura Maleezhiyaa 370,” jetti. Barbaada kana biyya gara garaatti itti wal gargaaree garba keessa soquutti jira.


Oromiyaan ‘Dorgommii Guutuu Itoophiyaa’ Bahir Daritti Itti Jiranitti Atileetiksiin Warqii 31 Haratte

WASHINGTON,DC — ‘Dorogmmiin Guutuu Itoophgiyaa’ tun dorgommii naannoleen ganna lama lamatti wal dorgomtu.Baranallee ispoortii gosa hedduutiin wal dorgomuutti jiran.Akka amma jiru kanatti Oromiyaan madaaliyaa 40 tahu ka kana keessaa warqiin 31 moote. Walumattuu akka leenjisaa Toleera Dinqaa jedhetti Oromiyaan madaaliyaa haga 40 caalu mootee laakkuma dorgomaaa deemaan madalaiyaan isiilleen dabalamaa dhufa. Gamuma atileetiksiitiin naannoon Amaaraa warqii torba,naannoon kibbaa warqii sadii fi naannoon Tigraay ammoo warqii tokko moote. Atileetiksiin dhumattullee dorgommiin ispoortii hafan akka lakkoofsa Itoophiyaatti haga Bitootessa 21wal dorgoman. Gama kaaniin ammoo Atileeottii Itoophiyaa maratoonii Xaliyaanaatti 1-3 bahan. Dorgommiit tana Roomii,magaalaa Eternal City jedhanitti wal dorgoaman. Maratooniin km 42 bokkaa fi karfaffuu keessa fiigaa wal dorgoman Shuumee Hayiluu tokkeessoo Ayyeluu Lammaa Gadaa lammeesoso Sisay Jissaa ammoo sadeessoo bahanii moo’an.Suumeen tokkeessoo bahe kun dorgommii km 42 tana 2:09: 47tti moo’e. Maratooniin Itoophiyaan moote tun ACEA Marathon di Rome jedhanii wadlaa Federshiini Atileetiksii Addunyaa, IAAF-tti qopheessa. Dorgommiin tun 20essoo. Kubbaa Miilaa Itoophiyaan leenjisaa kubbaa miila haaraa qaxarachuuf nama barbaadachaa baate.Nama 27 walti hafee keessa hagii guddaan ka biyya alaatiii namii Itoophiyaa lamaan; Wubetuu Abaatee fi Yohannis Tesemmaati.Warra byya alaatii dorgome keessaa Jermenii, Portugal,Beljiyeem,Birazil,Xaliyaanaa, Serbiyaa, Dutch,fi Arjentiinaa faatti keessa jira. Naayjeeriyaan dorgommii Kubbaa Miilaa Addunyaa Kosta Rikaatti taphatachuuttit jiran irratti Meksikoo 3-0 mootee afaan qabsiifte. Dorgommiin tun ta ilmaan dubraa ganna 17 gadii (U-17) Kostaa Rikaatti taphachuutti jiran. Goolii Naayjeeriyaan Meksikoon moote tana Rasheedat Ajibade,Uchenna Kanuu fi Aminat Yakubu galcheef. Dorgommii U-17 tana biyya 16tti addunyaa keessaa filamee taphachuutti jiraa. Afrikaa keessaa Naayjeeriyaa,Gaanaa fi Zaambiyaatti dabre. Dorgommiin tun torbaan lamaan duubatti dhuamtti.


Perzdaantiin Raashiyaa,Godinaa CRIMEA Biyya Ufiitti Dabaluuf Hajaje, USA Tanaa Jettee Raashiyaa Adabuuf Labsite

WASHINGTON,DC — Godinii Kirimiyaa kun bara 1900 keessaa jalqabee biyya akka akkaa jala ture Godinni Kiriimiyaa ( CRIMEA) ka godina Raashiyaa kun godina duruu seenaa hedduun beekamu.Bara hedduu keessaa biyya akkaa jala turte. Ukreyin gama Kibbaa gara garba BLACK SEA jedhanii jirti. Godinii Ukreyin(biyya Raashiyaa irraa citte) kun haga guddaan ufumaan ufi bulcha.Wal dhaba dhiyoo tana bulchoota Ukreeyinii ummata walti kaasetti dubbii Krimiyaa kanallee oowwise. Godina kana haga guddaan ummata Raashiyaatti keessa jiraataa dhiyoo tana Raashiyaatti dabalamuuf murteeffate.Perzdanatiin Raashiyaa Vilaadmir Puutinilleen eegii seneta isaaniitii fi miseensii mana marii isaanii 'CRIMEA' dabalachuuf walii galaniin duubatti godina kana ufitti dabaluuf mallatteesse. USA fi biyyitii Awurooppaa hedduun Raashiyaan seera malee godina kana 'CRIMEA' Ukreyin irraa fudhatte jedhanii biyya suni adabuutti jiran. Perzdaantiin Amerikaa,Baraak Obaamaatti akka Raashiyaan haga qaraallee caalaa adabamuu malte labse.Raashiyaa adabuu jechuun dhaabbilee haga tokkoo akka isaan biyya sun waliin woma ahin hojjanne dhowwanii humna isii laaffisuu fa. Taatullee Raashiyaan ammatti USA adabuu hin feene jetti. Kirimiyaa (Crimea)namii akkana irratti wal dhabuu tun bara 1900 keessa jalqbdee biyya akka akkaa jala turte.Bara 1917 Raashiyaa jalaa baatee,1991 Ukreeyin jalatti deebite, 2014 ammoo Raashiyaa jalatti deebite.Umamti isii akka lakkoofsa bara 2007 miliyoona lamatti dhiyaata


Eegii Asi Cophxee Isaa Dhabanii Guyyaa 12ti,Xuyyuura Maleezhiyaa Kaan Ammallee Barbaadumatti Jiran

WASHINGTON,DC — Biyya hedduutti xuyyuura Maleezhiyaa asi cophxee isaa dhaban garba keessaa lafa gara garaa keessa barbaaduutti jira Xuyyuuri Maalezhiyaa nama 239 baatee Chaayinaatin dabre kaan ammallee hin agarree,biyya 20 olitti itti wal gargaaree soquutti jira. Maatiin warra namii isaanii xuyyuura sun keessa jiruu du’aa fi jireenna maatii isaanii caqafachuuf guyyuu miilumaa fi balbala bulchoota isaanii dura jiran.Hardha waliin guyyaa 12ti,USA, Awurooppaa,Awustiraaliyaa fi biyya hedduutti lafaa fi garba km miliyoona hedduu ballattu keessa xuyyuura kana barbaaduutti jira. Yaadii hagii tokko ammoo paayleetota xuyyuura suniitii fi gargaartota isaa nama haga tokko komputera isaanii soqaa waan hedduu keessa barbaaduutti jiran. Maatiin hagii tokko akka bulchootii Maleezhiyaa ‘dhuguma’ itti himanii gaafatan. “Guyyuma guyyaan gaafii gara hin qamne tana caqasa,guyyuma suma arga,ya hifadhe.Akka homaa tahuu hin dandeennee nu beetta.Wanti nu tahuu dandeennuu boohuuf abdi kutachuu qofa.Ati ammoo nu sobuuf dhara odeessuu qofa,tana wannii ati dubbachaa baatelleen.” Warra xuyyuuruu keessaa jiru harkii guddaan nama Chaayinaati jari ammoo wannii guyyua guyyaan dhageennuu waan wal hin fakkaanne jedhee abdii kutatee dubbachuutti jira. Xuyyuura asi cophxee isaa dhaban kana saatelaayitii,doonii fi waan hedduun barbaaduutti jiranii haga ammaa faanallee hin agarre.


Booyingi 777,Xuyyuurii Maleezhiyaa Nama 239 Fa'atee Beejingittiin Dabree Asi Cophxee Isaatuu Dhaban Kaan Barbaadumatti Jiran

WASHINGTON,DC — Jara Booying kana yaabbate keessaa sadii Amerikaa dhibbaa oli chaayinaa kaan ka biyya gara garaati Booyingi 777 ,xuyyuura Maaleezhiyaa diida xuyyuuraa biyya ka’eefii nama 239 fa’atee Beejing, Chaayinaattiin deemuu achillee hin geennee achumaan lafa dhaban kaan doonii fi xuyyuura addunyaatti walii bahee barbaaduutti jira. Akka amma jejjechuutti jiranitti harkii nama hamaa,goolii uumuulleen waan keessa jiru hin fakkaatu. Booyingiin kun haga badee guyyaa sadii caaccaba isaallee hin agarre.Xuyyuurii kun gara itti deemu adoo hin gahin ufi irra deebi’ee jedhan.Maaliif deebi’e,deebi’ee maal tahe,waan keessaa hammaatetti jiraa,harka nama hamaa seenee, paayletotii maaliif hammeenna isaa ykn ammoo maal akka tahe dubbachuu dadhabanii fi gaafiin hedduun ammallee deebii hin arganne. Bilbilii jara xuyyuura sun keessa jiruu tokko tokkoo yoo bilbilan hinuma yaamalle.Woma taaheefuu barbaadii addunyaa ittuma jira. Akka itti gaafatamaan guddaan dhaaba poolisii addunyaa , InterPol Ronald Noble jedhutti namii Iraan lamaan xuyyuura kana paaspoortii dharaatiin yaabbatee balaa buusuuyyuu hin ooluun shakkame shakkiin sun ammati waan hunda qabaa hin fakkaattu. Booying 777,adoo deemu Vetnaami gahee jennaan raadariilleen arguu dadhaban eegii sunii asittuu barbaadanii hin argine. Doonii USA fi ka addunyaa ka dhibii fi helekoopterii addunyaa hedduutti lafa km 92,000 ballattu keessa barbaaduutti jira.


Genzebee Dibaabaa fi Amaan Waxee Fiigicha Poland Ka Hardhaa Mo’anii Boriitti Warqii Argachuuf Dorgoman

WASHINGTON,DC — Dorgommin mana keessaa Sopot,Poland tana IAAF-tti qopheessee, tun 15essoo ganna lama lamatti qopheessan Ganzabee Dibaabaa dorgommii fiigicha manakeessaa IAAF,Sopot,Polanditti qopheesse hardha metiri 3000 moote waliin ji’a tokko keessatti marroo afur dorgommii addunyaa moote. Amaan Waxeelleen akkanuma dorgommii mana keessaa ta IAAF qopheesse tana metirii 1500tiin moo’e. Atileeti Yoomiyyu Tasfaayee ka Jermanii fiigulleen akkanuma metrii 1500 tana moo’e. Dorgommii metiri 1500 kana yoo lama dorgoman. Dorgommiin IAAF tun 15essoo,atileetota 587 biyya 141 keessaa dhufee Bitootessa 7-9,2014tti wal dorgoma. Namii Amaan Wxee waliin dorgome Mekonnin G/Hiywot 3essoo bahe,ta Ganzabe waliin dorgomte Hiywot Ayyaaloo ammoo 4esso baate. Atileetotii hardha moohatan kun bori dorgommii waqrii itti badhaafamanii dorgoman..


Ministiriin Haajaa Alaa USA Baranallee Biyya Hedduutti Ummata Ufii Rakkisee Mirga Isaallee Gadi Qabee Jedhee Gabaase

WASHINGTON,DC — USA baruma baraan gama minitirii haajaa alaa isiitiin baruma baraan rakkoolee biyya gara garaa keessa jiran jette barreessiti. Barii dabre,2013 akka gabaasa kanaatti bara mirgii ilmaan namaa akka malee itti gadi qabame. Siiriyaa,C-A-R,Maalii fi Somaaliyaa faatti nama nagaa hedduutti waraana jidduutti dhumatee,kaan qahee baqatee kaan waraana jidduutti marfamee sodaan jiraata. Mootummaan Siiriyaa ummata hiriira bahetti gazii waraanaatiin hadhe.Kana keessaatti bara dabre qofa ijoollee 426 waliin nama 1,400 waraana jidduutti dhumate. Akka minsiterii Haajaa Alaa Amerikaa,Joon Keerii jedhutti warri mirga ummata ufii gadi qabu siyaasaa fi jireenna ummataallee rakkisaa jiraata. “Biyyootii mirga ilmaan namaatii gadi qabanii ulfinallee dhowwan,fedhii teennaa fi fedhii ilmee namaa akka rakkisan hinuma beenna.” Afrikaa gama gaafaa keessaa ammoo ministirii haajaan alaa,USA Itoophiyaa, Eritriaa, Somalaiaa,Suudan Kibbaa fa.Waan Itoophiyaan himatan keessaa waraanii isii somaaleetti seera malee nama fixuu, namii musliimaatii fi miseensii paartilee mormituu mana hidhaatti lubbu dhabuu fa. Warra Tigraay Allaamaaxaatti manneen isaanii irra jissaniin hiriira bahee achuumaan dhaban jedhanilleen gabaasa USA ka baranaa keessa jira.Itoophiyaatti nama hedduu walti qabanii mana hidhaatti dhippaatti hidhuulleen rakko jedhan keessaa tokko. Horiin namii hidhaa jiru kun argatu nyaataa dhugaaii fi dhibamee kennamulleen qarshii 8 qofaa jedha gabaaii Ministiri Haajaa Alaa Amerikaa kun. Gabaasii Ministiri Haajaa Alaa Amerikaa ka bahe kun Eeirtaan biyya perzdaantii isii, Isaayyaasa Afewarqii kophaatti marsee itti cufatee irreen bulchuutti jiru jedhee gabaase.


USA Teknooloojii Jabanaatti Abdattee Lakkoofsa Waraana Isii Akka malee Diqqeessuutti Jirti

WASHINGTON,DC — Akka Minsiteri Ittisa Waraana Amerikaa, Chuck Hagel jedhetti lakkoofsii waraanaAmerikaa haga gaafa Waraana Addunaya Lammeessootti duraan jiruutti gadi bu’a. Bulchiinsii perzdaanti Obaamaa yoo hedduu lakkoofsa waraana isaa diqqeessuuf dubbachaa ture. Akka jecha Ministera Ittisa Waraana Amerikaa,Hagel jedhetti bajaeti waraana biyya isaanii bara waraana Iraaqii fi Afgaanistaan keessa dooloara biliyoona 700tti dhiyaatu amma gara doolara biliyoona 496tti deebiha. Waan bajata waraana Amerikaatiin diqqeessuuf karoorfataniin keessaa tokkoo jeettilee jabana Cold Wara,lola dubbii siyaasaatiin wal hadhanii ((A-10)) ta taankilee Soviet Union loluuf qopheessanii fi loltuu waraana Amerikaa bara 9/11 duraan turanii 570,000 irraa gara 440,000-450,000tti gadi buusuu.Lakkoofsii waraana Amerikaa bara 1940 asitti akkana diqqaatee hin beeku. Humnitii warana garba irrallee irraa loltuu diqqeessuuf karooratti jira.Akka Hagel jedhetti humna waraana isaanii Asia-Pacific jirullee humna komputeratti deebisuuf karoorii jira. “Humana waraana Amerikaa gamuma cufaanuu diqqeessaa,jabana teknooloojii baranaatiin qophii jiraachu keenna agarsiisuuf eena.” Minsitrii Ittisa Waraana Amerikaa, dubbii tana Konigreesii Amerikaatti himuuf qophii jira.Achii ammoo, hujiin tun humna waraana Amerikaa laaffistee doorsisa Chaayinaa, Jiddu-Gala Bahaa, Afrikaa fi Azhiyaa Kibbaati dhufu dabaluu dandeetti jedhani falmiin hedduun dhufuu dandeetti. Taatullee karoorii perzdaanti Obaamaa lakkoofsa waranaa teknooloojii jabanaatiin hojjatu qabaachuu.


Artistoota Badhaasa “OSCAR ” Bara 2014 Argatan Keessaa Sadii Dhalootaan Afrikaa

WASHINGTON,DC — Lupita Nyong'o,gannii 21,Lammii Keenyaatii,Amerikaa New Meksiko jiraatti OSCAR, badhaasa daabii fiilmii Amerikaa baruma baraan artistii,hujii aartii, fiilmii, daarktera,sirbaa fi hujii artii akka akkaa Amerikaatti guddoo jaalataman badhaasuuf hujiiN jalqabe.Badhaasii baranaa kun 86essoo. Artistootii Afrikaa sadeen badhaasa OSCAR kana moohaan:intala Keneyaa ta ganna 21,ta Amerikaa New Meksico jiraattu, Lupita N yong'o fi namicha ganna 36, maatiin isaa Naayjeeriyaa dhufee innii amma Loondon,,jiraatu Chiwetel Ejoifor qooda isaan fiilmii garbummaa ganna kudhanii lamaa,” 12 Years a Slave” keessaa qabaniif moohatan. Barkhad Abdi,nama ganna 28,Moqaadishootti dhalatee,Amerikaa, MN jiraata. Gurbaa Somaalee ganna 28,daarektera fiilmii tahuu fi waan gara garaa hojjachuun beekamu,Barkhad Abdi hujii innii fiilmii" Captain Phillips keessa qabuuf badhaafama. Jara kana maqaa isaanii Ammajii 16, Hollywooditti labsan. Fiilmiin dhibiin badhaafamuuf labsaman American Hustle""Gravity"" 12 Years a Slave," Captain Phillips ," Dallas Buyers Club,""Her ,"" Nebraska ," The Wolf of Wall Street," fi" Philomena ," fa. Chiwetel Ejoifor,nama ganna 36ti,hidda dhalataa Naatyjeeriyaa qabaa,UK jiraata Warra hujii tanaan badhaafamu keessaa hagaa kaan Leonardo DiCaprio," The Wolf of Wall Street" jedhutiin artisiti Christian Bale ammoo hujii fiilmii " American Hustle ” keessaa qooda qabuu badhaafama. Fiilmii Philomena " keessaa Judi Dench " Gravity,” keessaa Sandra Bullockii fa. Meryl Streep qooda isiin “ August fi Osage County” keessaa qabduuf badhaafmati. Warrii kun Gurrandhaalaa 2,2014tti Los Anjelsitti badhaasa fudhata.


Barii Haarahii, 2014 Ka Nagaa,Hormaataa Bultumaa fi Kaayoo isanii Hatahuu!

WASHINGTON,DC — Qaanqee Bara 2014 Ulfeessuuf Oli Facaasan Addunyaan akka lamatti bara lakkahatti. Akka henna Gregoriyanii fi akka henna Juliyaan fa.Biyyiti akka Gregoriyaan lakkahatu gannii haarahii Ammajii 1 jalqabdee Muddee dhumataaf. Gammachuu ganna haaraa, 2014 simachuuf eda halkan walqixxee jalaqban ammallee biiroo fi hujiillee cufanii itti jiran. Sidnii haga Dubaahiitti namuu ganna haaraa kana waan hedduun simata.Kaan muuziqaa itti gadi dhiisee,sirbaa bulaa kaan qaanqee waaqa keessaa oli facaasee,kaan manneen amantii ufiitti yaahee keessa oolee bule. New York,Amerikaatti ammoo namii miliyoona tokko caalu naannoo Time Square, qophii ganna haaraa daawwachuuf itti dhuftutti hiriira galanii qophii gammachuu seenuuf eegachaa turan. Qophii gammachuu ta ganna haaraa New York ta baranaa, haadhaa seeraa mana murti walii galaa Amerikaa,Sonia Sotomayoritti jalqbsiise. Warrii Nashvillee Tennesii jirulleen ganna haaraa kana muuziqaan itti bantatee lafaan dhiitaa bule.Saayistitsiootii Amerikaa fi Jappaan ta laabratootii saayinsii Addunyaa, International Space Center baga ganna haaraa geettan jedhanii viidiyoon ergaa dhaaman. Ergaa gammachuu bara araa 2014 Moscow,Dubai,London faalleetti warra qophii ganna haaraa tanaaf dhufee waan nyaatan qoodaa namuu gammachuun ganna haaraa simate. Warrii Jappaanitti ganna haaraa ka milkii tolchuuf soora aaadaa isaani itti nyaate. Filippinsii bubbeen garbaa fi galanaa ji’a diqqaan duratti nama hedduu irraa fixxe taanitti ammo nama 260 qaanqee fi baaruda rasaasaa laastikii gammachuu ta waaqa keessa facaasaniin madaahe. Kep Taawon,Afrikaa Kibbaatti ammoo perzdanatii Mandeellaa qaabachaa ganna haaraa ulfeeffatan. Dubahiitti ammoo,qaanqee kuma 400 waaqa keessa oli facaasanii ummata gammachiisaa ganna haaraan simatan.Ganna haaraatti namuu waan hedduun ufii fi nama ufiiti waadaa gale hormaataa,bultuma,fi kaayoon jalqabata.


Perzdaantii Afrikaa Kibbaa Ka durii,Nelson Mandellaa,’Madiba’ Hardha Awwaalan

WASHINGTON,DC — Gochii Madiibaan,hariyaan Tate fi firii ammo maqaa akka akkaatiin yaama. Addunyaallee ammoo nama waan heduduf fakkeenna tahe jettee faarsiti,Nelson Maandellaa nama kun nama hujii dadansaa addunyaa faaydaa hedduu kennituun beekan ka lubbuu dhabe awwaaluuf nama kuma kurnya hedduutti dhufe. Afrikaa Kibbaa bittaa appaartaayidii jalaa baasuu qofaa mitii,biyya namii adii fi gurraachaan wal jibbee wal hadhaa bahetti araaraa buusee nama miliyoona hedduutii fakkeenna tahe,Maandellaan. Maandeellaan,Muddee 5,2013 lubbuu ganna 95tti lubbuu dhabe kana biyyitii bultii 10 bootteefii hardha ganama awwaalan. Afrikaan Kibbaatti hujiin guddoo dhiyoo tanaa bulchaa isii ka durii awwaalachuu, Maandellaa hujiin faarsaa dhaloota dhufuu dhaamuu.Amnaootilleen manneen amantii ufiitti yaahanii waan waaqii gara Maandellaatiin isaanii kenneef galateeffachaa turan. Waan namii Afrikaa Kibbaatii fi addunyaan jaarsa kanaan faarsan addunyaan ufumaan caqaftee daawatti.Reeffa perzdaantii kanaa akka ummatii bahee laalee jibbaatuuf guyyaa sadii ummataa dhiisan.Namilleen reeffa isaa kana lipheettumallee taatu arguuf dhaamochaa fi bokkaa keessa ejaajjee eegata.Nama kuma kurnya hedduutti bahee reeffa kana laale. Maandellaa kana hardha lafa maatii isaa innii akka inaltii isaa anagafii, Nandi Maandellaa jettutti,faana duwwaa mana barnootaa itti deemaa bahe,Qunuutti awwaalan. Reeffa Madiibaa alaabaa itti uyyisanii,itillee jala afanii ummata keessan deeman. Gama kaaniin ammo shaamaa 95 mirgaa bitaan marsan.Yoo awwaaluuf gadi buusan jeettii waraanaa jahatti gubbaa barrisa. Akkuma aadaa gosa Maandeellaatti awwaaltuuf loon qalanii awwaalanillee akkuma aadaa isaaniitti tahe.Madiibaa waan hedduun faarsan.Itti gaafatamaan maatii isaanii, Ngangomhlaba Matanzima, “muka guddaatti nurraa qaari’ee” jedhe innii(Maandeellaa) asii achi ya warra ufiitti galee jedhe. Perzdaantiin Afrikaa Kibbaa ka ammaa Jaakoob Zuumaa Afrikaan Kibbaa ilma angafaa dhabee jedhe. Ahmed Katahra ka Maandellaa waliin ganna 26 cufaa hidhame Madiibaan nama Obsaa guddaa qabuun beeka jedhee faarse. Itti aanaan paartii Afrikaa Kibbaa bulchituu,ANC, Cyril Ramaphosa ammo namii ciisu kun(Maandeellaa) ‘ilma keenna angafa,” jedhe. Awwaala kana nama kuma hedduutti dhufee miliyoona hedduutti TV daawate.Warra dhufe keessaa,dureettii Amerikaa Opraa Winfiree,ilama nugusa Britsh Chaarles, nugusa Monaakoo Albert II,muummee misnistera Zimbaabuiwwee Morga Tsangiraa dabalee hedduu. Maandeellaan haadha warraa lama irraa ijoollee shan dhale, ganna 27 hidhamee waan keessa dabre kitaaba isaa Long Walk to Freedom jedhu keessatti barreesse.


Waggaa 50ffaa presidaantiin Ameerikaa duraanii John F KennedynItti ajjeefaman yaadatamee oole

No media source currently available


Biyyoota Guddataa Jiran fi Dhukkuboota Mudatan

No media source currently available


Ameerikaan shorokeessummaatti duuluu kan itti fuftu ta’uu beeksiste

WASHINGTON, DC — Tokkummaa mootummootaatti bakka bu’aan addaa Somalia Nick Kay al-shabab tattaaffii somalia keessatti nageenya buusuuf godhamu irratti yeroo ammaa balaa ta’aa argamu dhaqqabsiisaa jira. Nick Kay odu gabaasaa VOA Moqadishoo keessaaf har’a ibsa kennaniingareen hidhata al-Qaida qabu kun Moqadishoo fi magaalaalee ijoo kanneen biroo keessaa erga ari’atamee as hagas cimaa miti. Garuu leellistoota kana kutaalee biyyattii ka biroo keessaa dhabamsiisuuf duula waraana itti dabalaatu barbaachisa. Lammiiwwan Somalia kanneen Moqadishoo eegumsa, odeeffannoo basaaaa fi qindoomina wayyaawaa dhaan gargaaruu dandeenya. Garuu dhugumatti yoo al shababiin kutaawwan Moqadisho ala jiran keessaa baasne baasne malee sodaa jiru dhabamsiisuu hin dandeenyu jedhan. Humni naga eegumsa gamtaa Afriikaa AMISOM jedhamu bara 2011 fi 2012 keessa magaalaalee ijoo al shabab qabatee ture keessaa ari’anii jiran. Haa ta’u malee michoota kan ta’an humnootiin Itiyoopiyaa akkuma somalia gad dhiisanii ba’u ueegalaniin humnootiin naga eegumsaa duula jiru itti fufuuf xiqqoo itti ulfaate. Kay akka jedhanitti miseensonni gola naga eegumsaa kan tokkummaa mootummootaa lakkoobsa loltoota itti dabaluuf jecha xumura baatii kanaa hojii AMISOM xiinaluuf jiru. Gama biraatiin imoo humnootiin addaa US Libiyaa fi Somalia keessatti duula farra shororkeessummaa labsanii jiran. Afrdii biyya isaanii irraa km kumaan laka’amu fagaatu irraa humnootiin waraana US sanbata darbe hshoorkeessota barbaadamaa turan lama qabanii jiran. Meseenso al Qaida gameessi tokko magalaa galma mootummaa Libya Tripoli keessatti to’annaa jala ooluu isaa angawoonni US mirkaneessanii jiran. Humnootiin galanaa US immoo magaalaa somalia Barawe keessatti shororkeessota waliindhukaasa walitti bananii jiran. Ministeerri dhimma alaa US John Kerry odola Indonesia Bali jirutti kan geggeessame gumii wal ta’iinsa biyyootii Asia Pacific irratti yaada kennaniin US shororkeessota barbaadaman murtii haqaatti dhiyeessuuf tattaaffii gootu itti fufte jedhan.


Waajjiraaleen Mootummaa Ameerikaa hagi tokko ni cufaman

WASHINGTON, DC — Kan garee republikaanotaan dhuunftamee jiru manni maree bakka bu’oota uummataa yeroo sadii kan isaan seera eegumsa fayyaa president Obamaan raggaasisan kan Affordable Care Act, ykn Obamacare jedhamuuf maallaqi akka hin ramadamne sagalee kennan. Kan demokraatotaan dhuunfatame manni maree murtii uummataas yeroo sadii tarkaanfii kana fudhatama dhabsiise. Kongresi Ameerikaas baasii mootummaa dheeressuu isa jedhu irratti walii hin galin hafan. Hojjettoota mootummaa hojii murteessaaf barbaadaman irraan kan hafe kanneen biroon hanga yeroo hin murtoofneetti har’a ganamaa qabee hojii dhabaniiru. Demokraatichi Seneter Richard Durbin ba’ii argame kanatti hedduu gaddan. Waajjira mootummaa Ameerikaa Cufu? kun ta’uu isaa biyyootii ka biroo keessatti yeroo dhageessu kun qaanii dha, biyyi isaanii dimokraasii cimaa kan akka keenyaa hin qabu jettee yaadda. Kunoo nu irras ga’e jedhan. Senetiin biyyattii immoo seera ramaddii bajataa kan seera eegumsa fayyaa Obamacare jedhamuu fi kanneen biroof kan ofii isaa dabarse. Hoogganoonni Republikaanotaa kannaan mana marii bakka bu’oota uummataa keessaa garuu tarkaanfii sana sagaleen akka irratti kennamuuf congresatti dhiyeessuuf tole hin jedhin hafan. Miseensa mana maree bakka bu’ota uummataa kan ta’an Michele Bachmann seera eegumsa fayyaa Obamacare jedhamuun falmuu kan hin dhaabne ta’uu dubbatan. Waajjira kootti har’a erbaa bilbilaa dhibbaan lakkaa’amu keessummeessine. Isaaniis qabsoo keessaan itti fufaaa jabaadhaa naan jedhan. Akka nuti dhaabannee falmii keenya itti fufunu barbaadu. Abdii akka kutannu hin fedhan jedhan. Republikaanonni kanneen biroon imoo duula isaan seera eegumsa fayyaa Obamacare jedhamuun falman kun fagaatee deeme jedhanii yaadanis jiru. Kanneen keessaa tokko Senetor Lisa Murkowski ti. Seera eegumsa fayyaa kan Affordable Care Act jedhu hin deggeru. Garuu sababa nuti seera kana akka hin milkoofne gochuu dadhabneef waajjira mootummaa cufuun nu irra jira jedhee amanuun qabaa? Itti gaafatamatu nu irra jira jedheen yaada jedhan. Gama biraatiin immoo seera tumtoonni dimokraatotaa seera Obamacare jedhamuuf mootummaan bajata akka radamaduuf president Obama cina hiriiranii jiru. Hoogganaan mana murtii uummataa Senator Harry Reid demokraatonni cimanii ni dhaabbatu jedhan. Sana deebinee hin yakkinu. sana irrattis hamma huuruu qawweetti wal falmuu hu hin barbaachisu jedhan. Waajjiraaleen mootummaa utuu hin cufamin sa’aatilee haga tokko dura Republikaanonni Kongresakeessaa adda addummaa lamaan isaanii gidduu jiruu mariin akka furamu gaafatan. Senetor Reid immoo yaada sana battala fudhatama dhabsiisan. afaan yaa’iin mana marii bakka bu’oota uummataa John Boehner seera bajata ramaduu kan senetii qofaan raggaasisame fudhatama dhabsiisan. Sun qaruma ta’uu hin danda’u jedhan Bohner. Mootummaan US maallaqa baasuuf yeroo inni qabu akka lakkoobsa washington-tti kaleessa halkan walakkaa dhumate. Sun utuu hin ga’in sa’aatii haga tokko dura White House irraa president Obmaan tarkaanfii congresiin fudhate ilaalchisee gadda fi abdii murannaa isaanitti dhaga’ame ibsanii jiran. Har’a gara boodaa waajjiraaleen mootummaa fudamanis presidentichi seera eegumsa fayyaa Obamacare jedhamu ilaalchisuun ibsa kenuuf jiru.


President Obamaan Kora TM haasaa dhageesisan

No media source currently available


Dhala Dhabuun Rakko Dhiraa moo Ka Dubartii ti ?

WASHINGTON DC — Gaa’ila tokko keessatti dhala godhachuun yeroo dadhabamu rakkoon kun kan Dubartii qofa akka waan ta’eetti ilaalamuun aadaa keessatti baratamaa dha. Qorannaaleen saayinsii akka agarsisaniitti garuu lameenu rakkoo kana fiduuf carraatu jira. Dhiiraa fi Dubrtiin gaa’ila dhaabbatan hanga waggaa tokkootti mucaa godhachuu yoo dadhaban gara ogeessaa fayyaa dhaqanii lameenuu ilaallamuu qabu jedhu ogeessi addaa kan waa’ee gadameessaa fi da’uumsaa Dr Taaddasaa Kitilaa. Yeroo Dubartiin itti ulfaa’uu dandeessu adda baasanii baruun akkasumas umriin murteessaa akka ta’e dubbatamee jira. Kan biraa maaltu ilaalamuu qaba? Gaaffii fi Deebii gaggeeffame caqasaa.


Magaalaan Boston Muddama Jala Jirti

No media source currently available


Haleellaan Boombii Boston lubbuu Galaafate Atleetonni Itiyoopiyaa Nagaan deebi’an

No media source currently available


Haasawa Biyyoolessaa Prezidaant Obaamaa – Waggaa Afuran dhufaniif Maal Maalitti Fuuleffatan?

No media source currently available


Dhukkubi Influweenzaa Ykn Fluu Jedhamu Maali?

No media source currently available


Nama Kuma Dhibba Hedduutti Muudama Perzdaanti Obaamaatti Dhufa,Nami Maaniif Akkana Isa Jaalata Seetan?

No media source currently available


Hordoftoonni Amantii Kirstiyaanaa Baga Ayyaana Dhaloota Gooftaa Yesuus Geessan

No media source currently available


Duula Na Filadhaa Amerikaa

No media source currently available


Embaasileen Ameerikaa naannoo Addunyaa Naga Eegumsa Cimaa Jala Jiru

Embasileen United States hojii shorokeessotaaf haaraa miti. bara 2011 afganistan keessatti lootee seentonni Taliban embassi gamasii fi humnootii NATO weeraruu dhaan namoota torba galaafatan. Bara 2008 Yemen keessatti namoonni hidhatanii fi boombiin embassy gamas jiru alatti dho’e du’uu namoota 19f sababaa ta’e. Bara 1998 keessa Kenya fi Tanzainya keessatti haleellaa boombiitu geggeessame. Kanaanis namoota 200 ol ta’antu du’an. Amma immoo Libyatti ambasaddora YS Christopher Stervens fi diplomaatonta afurtu wayita leellistoonni qonsiilaa US kan Benghazi jiru weeraranitti ajjeefaman.Ambasaddor christopher Hill Iraq, Koriyaa kibbaa, Poland fi Macedonia keessatti ambasaddora Ameerikaa ta’uun tajaajilaniiru. Bara 1999 keessa mormitoonni angawoota poolsii humna caaluu dhaanembassyn Macedoinia cabsanii ol seenan. Poolsiin naannoo jiru keellaa sana eeguun waanuma baratame. Garaagarummaan Libya keessa ture garuu jamaan walitti qabame meeshaa gurugddaa qabatee ture. keellaaleen US naannoo addunyaa jiran yeroo ammaa naga eegumsa isaanii cimsanii jiru. Tarii haleellaan yoo dhaqqaba ta’es hordofaa jiran. Balaan kan akka Wixata darbee erga ga’ee booda naga eegumsa cimsuu irra dursanii dammaquun barbaachisaa dha.


Yementti Warra Baqatan Keessaa Lammii Biyya Kamiitu Baayyata?

Namoonni hedduun Yemen seenuuf jecha galaana diimaa fi galoo galaana Eden ce’u kan jedhan dubbi himaan dhaaba baqattootaa kan Tokkummaa mootummotaa ykn UNHCR Andrej Mahchech, baqattoota biyyoota gaanfa Afrikaa irraa ta’an kanneen kuma 43 caalan baatilee Arfan darban kan waggaa kanaa keessa Yemen dhaqqaban jedhu  Lakkofsa baqattootaa amma jiru kun yeroo wal fakkaataa bara darbe ture wajjin yeroo ilaalamu kuma 13 caala kan jedhu UNHCR Waggaa darbe baqattonni biyyoota gaanfa Afrikaa irraa yemen dhaqqaban walumaa gala kuma dhibba tokkoo fi kuma sadii turan. Barana lakkofii kun guddatee isa bara darbee caala jedhame eegama. Yeroo ammaa baqattoota Yemen dhaqqaban Afur keessaa sadii lammiwwan Itiyoophiyaa ta’uu UNHCR ibsee jira. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggeffadhaa


Haadholiif Biyyi Jireenyaaf Gaarii fi Hamtuu Ta'e Eessa?

Presidantiin jaarmayaa save the children kan ta’an Kaaroliin Maayiils dilbata dhufu kabajamee kan oolu guyyaa haadholii sababaa gochuun gabaasni ba’e waggaa kana biyyoota 165 qorachu ibsan. Biyyoota kana keessatti haadholiin attamiin akka da’an qoranne kan jedhan Maayiils kun haadha ta’uuf iddoo gaarii fi hamtuu taatte hubachuuf hedduu gargaara jennee yaanne. Save the children akka jedhutti addunyaa irratti haadholiif iddoo gaariin biyyiNoorweey durboota fi dubartootaaf barumsa waliin ga’uuf akkasumas yeroo dubartiin deessu ogeessonni wajjin jiru. Kun haadhaaf da’umsi salphaa akka ta’u gargaara. Biyya haadha deessuuf addunyaa irratti hamaa dha jedhamu NIjeer ta’uu gabaasni ba’e hubachiiseera.Dubartoota da’an sadii keessaa harka tokko qofatu carraa ogeeessa deesiftuu argachuuf danda’a. Shamarran immo waggaa 4 qofaaf barumsa argatu. Niger keessatti dubartoonni giddu galeessaan waggaa 56 qofa jiraatu. Norway keessatti garuu waggaa 83 jiraatu. Gabaasaa Guutuu MP3tuquun dhaggeffadhaa


Jireenyi Keenya Isa Du’een ol Isa jiruun Gadi Ta’e ! Kadir Martuu Eessa Jira? Kutaa 3ffaa

Baqatoota Oromoo yemeen keessatti rakkachaa jiran kan ilaaleen waajirri baqatootaa kan Tokkummaa Mootummotaa ykn UNHCR deebii kenneen gareen baqatootaa mooraa immigreeshinii kan sana’aa keessa akka jiraniif gargaarsa nyaataa fi wal’ansa fayyaa kennaa jirra jedha.  mootummaan yemen irra deddebii’ee baqatonni kun yeroo barbaadanitti immigreshinii kana keessaa ba’uu akka danda’an hubachisaa jira.Baqatonni kun hidhamanii jiru inni jedhu soba kan jedhu UNHCR gadhiisaa deemaa jennaan didan jedha. Gama kaaniin Baqatonni mooraa al Qraras keessa jiran kuma 18 kan jedhu UNHCR gama nyaataa, wal’ansa fayyaa, barnootaa fi gargaarsa hawaasummaa argataa jiru.Kunis garee baqattootaa dhiyeenya kana fedhii isaaniin gamasitti geessaman dabalata jedha. Gama kaaniin wellisaa Kadir martuu bakka dahannaa gaafataa jiru kaartuum sudaan keessatti eessa buuteen eega dhabamee booda wajiirri UNHCR kaartuum jiru dhimmi wellisaa Kadir Martuu kutaa dhimma lammiwwan alaa ilaaluu irraa gara kutaa Tika nagaa biyyooleessaatti darbuu isaa kibxata kaleessaa hubannee jirra jedhan. Dubbi himaan poolisii kaartuum garuu eyyama malee waan sirbeef, akeekkachisI kennameef malee gonkumaa hin hidhamne jechuun isaanii ni yaadatama.Kadir eessa buteen isaa ituu hin dhabamin dura hidhamuu qofa otoo hin taane mana murtiitti dhiyaatee adabi qarshii 300 fi akka biyyatti deebifamu irratti murtaa’ee ture jedhu baqattonni. Nama dhimmi isaa harka Tika nagaa biyyooleessaa seene UNHCR qunnamuuf eehama hin qabu garuu kan dandeenye mara yaalla jedha UNHCR Kaartuum. Gabaasaa Guutuu MP3 Tuquun Dhaggefadhaa.


Prezdaanti Obaamaan Gaanaan Biyya Oduun Dansaa keessaa Dhagahan Jedhu

Gaanaa fi Amerikaan biyya bara hedduu hariyaa walii tahan,biyyitii Prezdaantiin Amerikaa,Baraak Obaamaa gaafa filatame qaraa dhaqee waan mootummaa dansaa qabaachuu irratti Gaanaan fakkeenna taati jedhu. Perezdaantiin Amerikaa,Baraak Obaamaa yoo prezdaantii Gaanaa,Joon Attaa Miilsiin White Hosuetti wal mari’atan haga guddaan waan biyyiti tun lamaan waliin qabaachuu dandeettu irratti wal mari’atan. Yoo Marii tana keessatti prezdaantii Obaamaan biyya oduu dansaa keessaa dhagan jedhee faarse. Tana malee perezdaanti Obaamaan prezdaantii Gaanaa kana waan hedduun faarsa,nama gadaan isaa waan hedduun milkoofteef,nama biyyiti isaa guddatteef namii biyya isaa midhaaniin ufi dandahe ka biyya alaatii namii hedduun dhufee investiemtii itti hojajtu fa jedha. Ka namii biya isaa cuftii mirga addunyaan kenniteef hubatee akka waan ilmeen namaa argachu malte argatee jirachuu isaa arguu fedhu fa jedhu. Joon Attaa Miilsilleen Amerikaa fi Gaanaa waan faaydaa demokiraasii irratti waan hedduun walii galti jedhu.Prezdaatniin Gaanaa akka filannoo isaanii ta dhufuutti jirtu,akkuma namii Afrikaa hedduulleen isaan irraa eegutti ta nagaa taatu hojjannaa jedhu. Mee Qophii tana MP3 tana irraa caqasaa.


Donaald Peeyn Du’aan Boqotan

Gama Dimokraatootaa irraa miseensa Koongresaa Yunaaytid Isteetes kan ta’an Donaald Peeyin uumrii isaanii 74tti Bitooteessa 6, bara 2012 du’an. Peeyin miseensa mana maree bakka bu’ootaa yeroo turan akka Ambaasaaddara Afrikaatti ilaalamu turan.  Dhukkuba Eedsii, Busaa fi dhibee sombaa biyyootii Afrikaa uffee sahaaraa gadii keessaa ittisuuf akkasumas wal’anuuf kan oolu Doolaarri Miliyoona 100 akka raggaasifamuuf heddu gargaaran. Donaald Peeyn mana maree bakka bu’ootaa keessatti kan filataman bara 1988 keessa yoo ta’u gurraacha jalqabaa kan kutaa New Jersy irraa miseensa kongresaa Ameerikaa ta’an turan. Barnootaa dabalatee dhimmootii adda addaa biyya keessaa fi addunyaa irra Demokraasii fi kabajamuun mirga dhala namaa akka jiraatu hojjatan. Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Obaamaan Waa’ee Haleellaa Xayyaarota Nama-maleeyyiin Geggeessamuu Irratti Ibsa Kennan

Kaleessa marii viidiyoodhaan marsaa interneetii Guugil irratti, Prezidaanti Obaamaa waliin geggeessameen gaaffii dargaggoon tokko, Bruukliin, Niyoork irraa dhiheesse kan “taayitaa qabatattanii waggaa tokkoffaa keessatti haga Prezidaantiin isin duraa, Joorj Buush caalaa haleellaa xayyaara namni keessa hin jirre - “Droon” jedhamuun geggeessamu ajajjan” jechuudhaan, “akkamitti halellaan “Droon”iin geggeessamu, kan lubbuu fayyaaleyyii hedduu Yunaayitid Isteetsiif faayidaa qabaata? jedheef deebii kennan - Prezidaant Obaamaan. Prezidaantichi Kaleessuma, marii sana dura gaazzexaa Niwuu Yoork Taayims irratti, nageenya dippiloomaatota Yunaayitid Iraaq keessaa eegsisuuf waa’ee xayyaarota namni keessa hin jirreetti gargaaramuu dubbatanii turan. Achii booda immoo walumaa galatti waa’ee haleellaalee Drooniin geggeessamanii fi “lubbuu namaa isaan fixan ilaalchisee of-eeggannaan hin gadhumu” ka jedhamu ilaalchisee ibsa kennan. Yunaayitid biyya ka biraa keessatti, xayyaarota nama hin qabne - Drooniin haleellaa geggeessuun daangaa biyya biraatti seenuu hin jedhamuu? ka jedhu ture gaaffiin tokko. Prezidaantichi deebii kennaniin, ala biraa kanaan bakka tokkotti qiyyaafatanii haleeluun, daangaa biyya tokkoo cabsanii seenuu akka xiqqeessutti eeran. Haleellaaleen kun irra-hedduun shakkamtoota Alqaa’idaa faana-dhahuun lafa gosootaa daangaa Paakistaanii fi Afgaanitaan irra jiru irratti ka geggeessamu. Akka nuti ilaallutti humnoota sana argachuun haleellaaleen ka biroon geggeessaman, mala nuti amma itti gargaaramnu caalaa waraanaan biyya tokko keessa seenuu of-keessaa qaban - jedhu - Prezidaant Obaamaan. Naannoo gosootaa Paakistan keessatti Yunaayitid Isteets, xayyaarota nama hin qabneen akka haleellaa geggeessitu ifatti dubbachuun kun ka jalqabaa ti. Ibsa Prezidaant Obaamaa tii booda, Paakistaan immoo haleellaan sun ka bu’aa hin qabnee fi fudhatama hin qabne” jechuun mormii ishee dhageessite.


Lammiiwwan Ameerikaa Hoogganaa Qabsoo Mirga Namaa Kabajaan Yaadatan

Guyyaa har’aa jechuunis Amajjiin 16 guyyaa ayyaana dhaloota hoogganaa qabsoo mirga namaa kan Maartiin Luter Kiingitu as Ameerikaa keessatti kabajamee oola. Maartiin Luuter King utuu jireenyatti jiraatan ta’ee har’a umuriin isaanii waggaa 83 guuta ture. Maartiin Luteer Kiing hawaasichaaf akkasumas dhala namaaf gumaacha ol aanaa isaan qabaatan yeroo yaadannutti preisidentii Amerikaa hiddi dhalata Afriikaa inni jalqabaa Baraack obaamaan erga aangootti dhufanii waggoota sadii xumuraa jiran.Ilmi Martiin Luter King Christine King Farris umurii kootti nu keessaa namni biyya keenya hoogganu ni ka’a jedhee yaadee hin beeku. Mr. Obamaan Presidantii ta’uun isaanii nuyiig gara biyya abdii keenyaa akka dhaqnetti nutti dhaga’ama jechuu isaa illee gulaalaan har’aa tuqee jira. Seenaa dhuma Martin Luter King kana ilaalchisuun hayyuun seenaa lammii Oromoo profesor Mohamed Hassanis ibsa nuu kennanii jiran. Guutummaa isaa MP3 tuquun dhaggeeffadha.


Kanneen Mirga Namaa Dhiitan Nama Ajjesuu fi Madessu Itti Fufu

Biyyoota mirga uummataa hin kabajnee kan akka gaanfa Afrikaa keessatti barbaachisummaan gargaarsa hatattamaa ni dabala jechuun komishinarittiin mirga dhala namaa kan Tokkummaa mootummootaa Navi Pillay hubachisan.  Haallii qilleensa uumamaa caama fidee uummata midhe jedhamuus, garuu mootummonni hangi tokko mirga lammiwwan isaanii kabajauuf dirqama irra jiru eegsisuu dadhabuun haala jiru daranuu hameesse jedhan.  Kunis yeroo ammaa biyyoota gaanfa Afrikaa keessa kan jiran uummata kuma 700 fi kuma 50 irratti mul’ataa jira jedhan Navi Pillay.  Gabaasaa Guutuu MP3 tuquun dhaggefadhaa


Waraanii USA 10,000 barana Afgaanistaanii baha

Bahiitii tana irratti seneterootii Amerikaa hagii tokko lakkoofsii kun hin diqqaataa jedhan, kaan ammoo hin guddate jedhan Amerikaan eegii waahelallee itti dabalattee milishoota Taalibaanii fi miilota isaanii loluuf Afgaansitaanitti waraana ufii ergite amma ganna kudhan keessa jirti.Waraanii hagii guddaan eegii prezdaantiin Obaamaa hujii jalqaban biyya sunitti ergame.Waraanii kun damee Taalibaan diiguu fi gurmaahuu dhowwuuf bahe. Prezdaatnti Obaamaan waraanii kuma shanii dhiyootti kuma shan ka dhibiin ammoo itti aane bahaa jechuun kalee labse. “Wanti nu amma jechaa jirru dhuma waggaa tanaatti waraana 10,000 achii baasuu,itti aanee ammo mara waggaa dhufuutti waraana 23,000 baasuu.” Prezdaatni Obaamaan bahitii waraana Amerikaa kana itti gaafatamtoota waraana Amerikaa ka Afgaanistaan jiranii fi mootummaa Amerikaatiiniin walmari’atanii hojjachuu isaanii dubbatan. Akka prezdaatni Obaamaatti Afgaanitaan asii achii keessumattuu bara 2014 jalqabdee akka isiin nagaa ufii ufumaan eegattu tolchuuf karoora qababan. “Afgaansitaanotii nagaa ufii ufumaan eegachuutti jiran,lolallee ittuma jiran,biyya ufiillee du’uutti jiran.Nuyi waliin ammoo akka biyya hariyaa taanee waliin jiraachuu feena.” Amerikaan Afgaansitaan qofaa mitii Paakistaanillee waraana qabdi,akka prezdaanti Obaamaatti Paaksitaaniif Amerikaan waan ijjeefamu Osaamaa Bin Laden irratti USA miira waltti hammaatanillee egerillee Paakistaan biyya nagaa ufii ufumaan eegattu taati jedhan. Mee waan dubbii prezdaanti Obaamaan waraana USA,Afgaansitaanii baasuu irratti jedhan MP3 tana irraa nuu caqasaa.


Binlaadiin ollaa waraana Paakistaan keessatti argame.

Amerikaa ganna kudhanii asittuu Osaamaa Bin laadiniin jecha qotatee boollaa hin seentu urtee garaa waaqa hin seentu garuma ati jirtutti faanuma te jirra jette fakkaatu kaaniin ganna 10 dabarnii akkanuma nama kana barbaadaa baate. Nama isa qabee fidee ykn gara innii jiru argee iyyaheef horii miliyoona hedduu kenninaa jettee addunyaalleetti labsatte.  Waraanii Amerikaa akkamitti Osaamaa Binlaadin gaadee qabate?Qabiitii Osaamaa Binlaadin prezdaantiin Amerikaa Barack Obaamaatti eda galagal labse.Osaamaa Binlaadin ya ijjeefamee waraanii Amerikaa reeffa isaallee harkaan gahate.  Akka bulchoota Amerikaa keessaa tokko jedhetti, duulii Osaamaa ijjeessuuf xuyyuura diqqaa tokkoon bahe mala jabaa du’aa fi jireenna jidduu dabree lafa Osaamaan itti dahate teessoo mootummaa Paakistaan Islaamaabaad gara ollaa Abbottabaditti dabre.  Yoo achiin bahan manii Osaamaan itti dahate waan ganna 4-5n duratti jaaran fakkaata. Dallaa guddoo ka gubbaallee sigiingii ykn shiboo electrikii qabduun marsan fooddaa ykn diqqoo alaan argan,balbala waayyin ufi irraa eegan lama qaba.Duulii kun manii Osaaamaa kun interneetii fi bilbilallee qabaachuu dhabuu isaa arge.   Itti gaafatamaan mootummaa Amerikaa ka waan kana dubbate tana malee yoo duulii Amerika kun dhufe Osaamaan qabaallee dhowwatee waraana kanaan du’e.  Akkuma taateefuu waraanii Amerikaa dameen Navy Seal bulchoota naannoo Paaksitaan ufilleetti hin dabalatin lolee Osaamaa ijjeesee haga daqiiqaa 40 achi turee waan guru guuree achii yaahe.  Waraan kana keessatti namii dhiiraa Osaamaa malee nama sadiitti dhumate tana keessaa lama nama Osaamaa oduu guru sadeessoo ammoo ilmaa Osaamaa angafa keessaa tokko jedhan.  Mee waan tana irratti qopheessine MP3 tana irraa caqasaa.


Osamaa bin Laadeen Ni Ajjeefame

Dilbata kaleessaa walakkeessi halkanii ga’uuf daqiiqaa 25 wayita hafu uummati prezidaant Obaman oduu uummati america waggoota kudhan ta’uuf eegaa turan ifa taasisan.President Obaman akka jedhanitti hoogganaa al-Qaidaa fi shororkeessaa lubbuu uummata kurna kumaan laka’amuuf itti gaafatamaa ta’e Osamaa Bin Laadeen duula American geggeessiteen ajjeefamuu isaa uummata Amerikaa fi kan addunyaaf nan labsa jedhan. Osamaa bin ldeen Fulbaana 11, bara 2001 erga haleellaa al-Qaidaan uummata Amerikaa irraan ga’een namoonni kuma sadii ol ta’ani dhumanii as shororkeessaa akkaan barbaadamu ture. Mr. Obamaan akka jedhanitti bin Laandeen eessa akka jiru odeeffannoon kan isaan dhaqqabe baatii Hagayya darbee ture. Hoogganaan shororkeessotaa kun keellaa Abbottabad Paakistaan keessa jiru keessa dhokatee ture. Torban darbes Osamaa bin Laaden qabamee fuula murtiitti akka dhiyaatu ajajauu isaanii presidentichi beeksisan. Mr. Obamaan akka jedhanitti gurmuu lammiiwwan Amerikaa xiqqootu dilbata darbe keellaa sana seenuun duula kana geggeesse. Dukaasi erga geggeessamee booda Osama bin Ladeeniin ajjeesanii reeffa isaa fuudhan.Al Qaidaan United States irratti haleellaa oofu kan itti fufu ta’uu isaa fi uummati Amerikaa dammaqinaan akka turu prezidentichi akeekkachiisaniiru


Seenaa Fannoo Irraa Maal Baranna?

Ayyaanni Fannoo yokaan ayyaanni fannifamuu Goofaa keenya Iyyesuus Kiristoos ka bara 2011 waldoota kiristaanaa fi amantoota kiristaanaa mara biratti yaadatamee oole. Seenaa ayyaana kanaa fi iddoo inni jireenya ammaa keessatti qabu ilaalchisuun Waldaa Luteraanii Ameerikaa Kaabaa irraa kan ibsa nuuf kennan Luba Dr. Gammachiis Destaa Buubaa, guyyaan kun ayyaaneffannaa addaatiin, Iyyesuus Kiristoosiin yaaduudhaan, kadhachuudhaan, dhiifamuu cubbuu gaafachuudhaan amantoota kiristaanaa Addunyaa irra jiran mara biratti ayyaaneffama jedhan.  Iyyesuus bakka iyyeessonnii, cunqurfamoonnii fi rakkatoonni jiraatan, magaalaa Yersaalem keessa waggoota soddoma eega jiraatee booda tajaajila isaa akka jalqabe ka dubbatan, Luba Dr. Gammachiis waggoota sadi'iif namoota barsiisaa, hoogganaa, geggeessaa yeroo turetti ka bara sana biyya sana koloneeffatee ture Mootummaan Roomaa namoota abboota irree-tahan kanneen akka Philaaxoosii fi Heroodoos faa irratti muudee uummata hacuucaa waan tureef, dhalachuunii fi eenyummaan Yasuus sodaa itti tahee badii isaa malee itti muranii ajjeesan" jedhu.  Ilmoon namaa guutummaa Addunyaa irraa guutummaa Har'aa addatti baasee eenyummaa Iyyesuus Kiristoos akka ilaalu, eenyummaa Iyyesuus Kiristoos akka qoratu, fakkeenya isaas fudhatee iyyeessota, cubbamoota rakkatoota hidhamtoota, baqattoota fi cunqurfamoota wajjiin dhaabachuudhaan jireenya namootaatii fi haqa namootaatiif akka dubbatan; dabrees immoo warri akka Philaaxoos abbaa irree tahan abbaan irrummaa kun akka inni dabru, aangoon kun akka dabru, taayitaan akka inni dabru hubatanii du'aa ka'uu Iyyesuus Kiristoos ilaalaa qalbii jijjiirrannaatti akka dhufan, ilmoon namaa guyyaa har'aa akka araaramu, gara tokkummaatti, gara araaraatti, gara nagaatti akka dhufun labsa jechuun dhaamsa isaanii dabarsan, Lubi Dr. Gammachiis.  Guutummaa qophii kanaa MP3 tuquun dhaggeeffadhaa.


Yunaaytiid steetsiif fi gargaarsa isiin Jappaanii kennite

Laftii Bitootessa 11 Jappaanitti chochoote ta humna lafa chochoosuu 8.9 qabdi.Humnitii tun lafa choochsuu qofaa mitii garba danbalaastee nama kuma hedduu fixxee qabeennii hedduun bade.  Bitootessa 11 sun nama 1500 dhumate 1400 ammoo asi cophxeen isaanii hin beekamne.Kuma hedduutti madaahe.Tana qofaa mitii akka gabaasa gara garaatti nama miliyoona 1 fi kuma 400tti bishaan hin qamne.Bisaan qofaa mitii nama kuma 500 mana dhabee dahoo keessatti gala. USA biyya akkana rakkatte tana gargaaruutti jirti doolara kuma 100 kennite. Dooniin gargaarsa USS Reaganilleen gargaarsa ittuma jira.


Warshaan Nukleeraa Jaappaan Qaanqee Hamaa Facaase

Balaan dhohinsaa kan dhaqabe Wixata walakeessa halkanii booda gara bariitti ture.Booda hojjattoonni ho’a nukleera Fukushimaa lakkoofsa tokko qabsisaa isaa lakkofsa sadi’ii qabaneessuuf carraaqaa turan.  Fakkiin Televiziyoona irraa mul’ate dhohinsa hamaa fi sababii kanaan gamoo keessaa aara adii muul’ate ture. Ministirrii olaanaan kabinee biyyatii Yukio Edano yeroo muraasa booda ibsa kennaniin qabsiisaa lakkoofsa tokko irratti guyyaa Sanbataa warshaadhuma walfakkatuun balaa dhaqabee waliin kan walfakkaatu ta’u dubbatan. Qilleensii haaydroojini oksijiinii how’a gab gochuuf gad-dhiisametu waliin walmakee balaa kana dhaqabsiise jedhan. Angawoonni warshichaa akka jedhanitti dhoyinsa guyyaa sanbataa dhaqabeen bu’ura manneen qabsisaa miidhe.Haata’u malee reactaricha ykn qabsiisaa isaa hin barbadeesine. Ho’ii qabsiftudhaa jimaata darbe sunaamiin jeneretara cabse caasaa ittiin qabanessan faashalesse booda olka’e.wixata har’aa balaa wal fakkaataa irraa baraaruuf hajjatoonni akka warshaa sana gadhisan godhameera Kaampaaniin human elektrikaa Tokiyoo kan warshicha to’atu ykn akka hojjatu godhu akka jedhutti hojjatoonni isaa heduun balaa dhohinsaan madaa’aniru. Namoonni warshicha irraa fageeyna kiilomeetira 20 irratti argaman immo mana keessa foddaaf balbala cufatanii mana keessa akka taa’an gorse.Naamoonni hedduunis balaa kana booda qaanqeef akka saaxilaman ibsameera


Filannoon Naayjeriyaa Keessatti Bor Jalqabama

Filannoon duratti jeequmsi faffaca’ee uumamus, Naayijeeriyaan filannoo pirezidaantii fi paarlaamaa Sambata borii gaggeessuuf qophii ta’uu Komishiniin filannoo biyyatti ibsee jira. Hogganaan komishinichaa Kamisa kaleessaa ibsa gaazexeessitootaaf kennaniin kana Mirkaneessan. Hogganaan Komishinii Filannoo Biyyoolessaa Walabni kan Naayijeeriyaa Mahmuud Yakubuu akka jedhanitti, komishinichi waan iccitiin qabamuu qaban gara kutaalee Naayijeeriyaatti erguu eegaleera.Komishiniin kun humnoota nageenyaa Naayijeeriyaa waliin ta’uun nageenya hojjettootaa fi meeshaalee filannoof eegumsa olaanaa akka argatan gochuuf hojjechaa turuu ibsaniiru. Filannoo kana haala quubsaa ta’een akka gaggeeffamu mirkaneessuuf qophii ta’uu isaanii nuuf mirkaneessaniiru. Kunis yeroo filannootti nageenya namoota sagalee kennanii kan mirkaneessu waan ta’eef hirmaannaa filattotaaf baay’ee barbaachisaa dha jedha Yakubuun. Gama kaaniin haala boba'aa argachuu irrattis dhaabbata Boba'aa Biyyoolessaa Naayijeeriyaa waliin mari'achuu qabna turre. Akkasumas Baankiin Giddugaleessaa Naayijeeriyaa maallaqa xiqqaa barbaachisaa ta'e kan baajata keenya irraa barbaannu kaffaltii dhiyeessitoota tajaajila murteessoo tokko tokkoof kan filannoof barbaannu akka nuuf kennu ibsee jira jedhan.


Lammiwwan Sudaan Kibbaa Biyyoota Ollaa Keessa Jirtan Biyya Keessanitti Deebi’aa, Jedhu Prezidaant Kiir

Baqattoonni Sudaan Kibbaa miliyoona 2 ol ta’an kanneen biyyoota ollaa keessa jiraatan gara biyya isaanti deebi’uu akka jalqaban Pireezidaantiin biyyatti Saalvaa Kiir waamicha dhiyeessaa jiru. Mootummaan isaanii baqattoota deebi'aniif nageenya barbaachiisu kan eegsisuuf ta’u hubachiisa. Lammiileen Sudaan Kibbaa miiliyoona 2.3 ol ta’an baqatanii biyyoota ollaa kan akka Keeniyaa, Yugaandaa fi Masrii keessa jiraatu. Prezidaant Kiir Roobii darbe magaalaa Juubaa keessatti haasawa dhageesisaniin, lammiilee kana gara biyyaatti deebisuun dhimma mootummaan ilaalcha itti kennu keessaa isa olaanaadha jedhan. Nageenya isaanii eegsisuu qofa otoo hin taanee, kanneen iddoo isaaniiti deebi’an deebisanii qubsisuuf akkasumas gargaarsa liijastikaa michoota waliin kan qindeessan ta’u ibsa prezidaant Kiir. Preezdaant Kiir yaada kana kan dubbatan bakka bu’oota uummata Sudaan Kibbaa keessatti baay’ina qabanii fi achuuma biyya keessatti buqqa’an waliin haasa’aa turanitti ture.


Lolaa fi Rakkoon Namoomaa Waggootaaf Somaaliyaa Keessa Lammiilee Ishee Hedduu Dhukkuba Sammuuf Saaxileen Himame

Qorannaan Tokkummaa Mootummootaa fi jaarmayaalee Somaaliyaatiin qorannoon geggeessame akka agarsiisutti, hookkarrii fi rakkoon namoomaa waggoota kurna hedduutiif Somaaliyaa gidirsaa ture, akka lammiwwan ishee hedduun dhibee samuuf saaxilaman taasisaman taasisuu mirkaneessee jira.


Humnoonni Al-Shabab Moqadishootti Miseensota Nageenyaa Dabalee Namoota 10 Ajjeesan

Ministeerri Odeeffannoo Somaaliyaa miseensota nageenyaa afur dabalatee namoonni 10 hidhattootaan ajjeefamuu isaanii fi 7 immoo madaa’uu beeksisee jira. Haleellaan kun kan raawwatame ennaa humnoonni Al-Shabaab biilsa giddu galeessa Moqaadishoo jiru tokko weeraanitti ture. Gaee finxaaleyyii kana keessaa 4 ajjeefamuun illee ibsamee jira. Humnoonni naga eegumsa Somaaliyaa biilsa mana jireenyaa Moqaadishoo bahaatti argamu irratti weerara sa’aatilee 7 ol fixeen hidhattoota al-Shabaabi irratti geggeessan xumuruu isaanii mootummaan Somaaliyaa beeksisee jira. Kanneen ajjeesaman keessaa 4 kan weerara sana xumuruuf gargaaran humnootii nagaa eegsisan turan. Mootummaan akka beeksisetti kanneen miidhaan irra ga’e namoota nagaa fi wareegamtoota jedhee jira. Ministrichi ibsa baaseen haleellaa sana duuba finxaaleyyiin turan afur ajjeefamaniiru. Hidhattoonni al-Shabaab mana jireenyaa miseensota humnootii deggertoota mootummaa kanneen duula waraanaa keessatti miidhamaniif kunuunisi keessatti taasisamu. \nErga baatii Hagayya darbee qabee humnoonni mootummaa Somaaliyaa loltoota naannoo sana keessa socho’an kanneen Ma’awisley jedhamuun beekamaniin deeggaramuun al-Shabab irratti duula waraanaa gaggeessaa kan turan yoo ta’u, gareen hidhattoota al-Shabaab naannoolee bal’aa naannoo giddu galeessa biyyattii keessaa ari’eera. Al-Shabab maanguddoota hawaasa naannoo fi ajajoota mootummaa federaalaa deggaran irratti haleellaa haaloo bahuu raawwachaa tureera.


Humnoonni Hidhatan Kan Somaaliilaand Loltoota Milishootaa Waliin Walitti Bu’an

Hidhattoonni waraanaa kan hamma tokko ofiin of bulchu Somaaliiland keessaa lola dhaabinsi tolfamus kibxata kaleessaa gareelee milishaa waliin walitti bu’uu isaanii angawoonni naannoo ibsanii jiru. Miidhaan dhaqqabe garuu hin jiru jedhan Barfa 1991 keessa Somaaliyaa irraa walaba ta’uu ishee ibsitee garuu beekkannaa sadarkaa addunyaa argattee kan hin beekne Somaaliilaand, naannoo jeeqamaan raafamu keessatti akka naannoo sabatiinsa qabutti ilaalamti. Haa ta’u malee erga baatilee dhiyoo as sabatiinsa dhabuun siyaasaa babal’atee, humnoota mootummaa fi milishoota magaalaa Laas Anood keessatti walitti lola ka’een yoo xiqqaate namoonni 20 ajjeefamuu Tokkummaan Mootummootaa jalqaba baatii kanaa beeksisee jira. Lola dhaabinsi Guraandhala 10 angawootaan labsamee ture, garuu gareen lamaanuu walii galtee sana cabsuuf walii walii isaanii himatan. Angawoonni Somaalii land kaleessa akka jedhanitti, nageenyii fi dhukaasa dhaabiinsi sun hojii irra akka hin oolle humnoonni hidhatan mooraa humnoota biyyoolessaa Somaaliyaa Laa Siinood irratti haleellaa hamaa raawwatan jedhan. Kan Somaaliyaa keessa jiru dameen dhaabbata qindeessa gargaarsaa kan tokkummaa mootummootaa (OCHA)n ibsa torban darbe baaseen akka jedhetti lola dhaabinsi tolfamu iyyuu dhukaasa hamaan itti fufee jira. Namoonni 185,000 ol ta’an qe’ee irraa buqqa’uu isaanii fi qabeenyaan hanqachuu isaatiin hojjettooni gargaarsaa haala jiruuf deebii kennuu rakkataa jiraachuu ibsee jira. Uummata kurna kumaan laka’amu Somaaliilaand keessaa qe’ee irraa kan buqqa’e yoo ta’u, 60,000 ol kanneen ta’an ka biroon immoo hookkara jalaa dheessuuf jecha gara Itiyoophiyaatti baqachuu isaanii jarmayaan baqattootaa kan Tokkummaa mootummootaa Jimaata darbe beeksisee jira. Angawoota biraa sababaa walitti


Lakkoobsi Lammiiwwan Somaaliyaa Daangaa Ce’uun Itiyoophiyaa Seenanii Dabalaa Jira: UNHCR

Ji’a darbe daangaa qaxxaamuranii gara bulchiinsa naannoo Somaalee godina Dolloo kan seenan lakkoobsi baqattoota Somaaliyaa 83,000 ol ga’uu isaa tajaajilli kanneen baqaa deebii kan Itiyoophiyaa(RRS) fi dhaabnii baqattootaa kan Tokkummaa Mootummootaa (UNHCR) beeksisanii jiru.  Dhaabbattonni kun lameen kaleessa walii wajjiin ta’uun ibsa kennaniin, naannolee kanneen rakkatan kanaaf qubsumni itti ijaaramu ilaalchisee mari’achuu isaanii tuqaniiru.  Dubbi himaan RRS Beqaal Nigusee RSAf akka ibsanitti sababaa hanqina qabeenyaa jiruun kanneen keessaa 2000 qofaatu gargaarsa argataa jiran.  Godina Dolloo keessatti rakkoo hatattamaa uumameef deebii kennuuf hawaasa addunnyaa, michoota keenyaaf, qaammi dhimmi ilaallatu ka biroon deggersa dabalataa akka kennan gaafanna jedhan.  Naannoo kaaba Somaaliyaa magaalaa Laas Anood keessatti loltoota Somaaliilaandii fi milishoota gosa Dulbahaantee kan Somaaliyaa gama kaabaa gidduutti torban lamaa oliif lolli geggeessamaa jira jechuu dhaan Gerbremikaa’el Gerbremedin gabaaseera.


Naayijeeriyaan Muddama Nageenyaa fi Dinagdee Keessatti Filannoo Prezidaantiitti Deemaa Jirti

Afrikaa keessatti baay’ina uummataan guddittii ka taate Naayijeeriyaa keessatti yeroo dhabinsi nageenyaa fi rakkoon dinagdee hammaatee jiru kanatti, uummatni ishee Sanbata dhufu kana ba’ee prezidaantii haaraa filachuuf jira.Hanqinni maallaqaa fi zayita boba’aa akkaataa itti namoonni filatan irratti akka dhiibbaa qabaatullee himamaa jira.


Haleellaa Hidhattoota Finxaaleyyiitiin Lakkoobsi Loltoota Burkina Faasoo Ajjeesamanii Dabaluun Himame

Haleellaa gareen Jahadistootaa warren maqaa Islaamummaatiin lolaa jiran tibbana raawwataniin lakkoofsii loltootaa biyyaatti ajjeefamanii dabaluu isaa waraanni mootummaa Burkinaa Faasoo beeksisee jira. Dhuma torban darbee keessa gara kaaba Burkinaa Faasoo keessatti loltootaa mootummaa biyyatti irratti haleellaa riphee loltootaan raawatame kanan reenfii loltootaa ajjeefamanii 43 haaraan erga argamee booda lakkoofsi loltoota balaa sanaan du’anii 51 gahuu isaa waraanii biyyatti ibseera. Gareen loltoota mootummaa kun kan riphee loltootaan Ukaamsame kutaa bulchiinsa biyyatti O’udaalaan jedhamu keessatti magaalotaa De’oo fi Ooriis jedhaman gidduutti akka ta’e kan ibsee odeeffannoon waraana biyyatti, wareen du’anii allatti loltoonni lakkoofsii isaanii addaan bahee hin beekamnee madaa’anii Hospiitaalaa akka seenan beeksiseeraa. Biyyi Lixaa Afrikaatti Argamtuu Burkiina Faasoo wagoottan Torban darbaniif hokkoraa garee hidhatootaatiin jeeqamaa kan jirtu yoo ta’u, yeroo kana keessatti namoottan kumaatamaan lakkawaman du’anii, kan miiliyoonii Lama ta’an immoo jireenya isaanii irraa buqqa’anii gargaarsaa namoomaatiif saaxilamuun isaanii gabaasamee jira.


Diploomaatiin Israa’el Attamiin Galma Gumii Akka Seenan ni Qortama: Muusaa Faakii

Dippilomaatii olaantuun kan Israa’el Sambata dabree jechuun, Guraandhala 18 bara 2023 walgahii waggaa kan Gamtaan Afrikaa Itiyoophiyaatti gaggeesse irraa kaafamanii jiru. Kuni immo waldhabdeen Israa’el gamticha keessatti beekamtii kennuu ishee irratti ka’e hammeessee jira. Suuraaleen toora interneetii irratti maxxanfaman akka agarsiisanitti, hojjettoonni nageenyaa kan gamtaa Afrikaa, sirna baniinsa walgahii kanaa irratti, osoo galma keessaa hin ba’iin dura-dhaabannaa dippilomaatii kana mudatee agarsiisanii jiru. Dura taa’aan Komishinii Gamtaa Afrikaa Muusaa Faakii Mahaamaat akkaataa Ambaasaaddar Shaaron Bar-Liin dogoggoraan beekamtii argate qorannoon akka eegalamu miidiyaaleef ibsaniiru. Aanga'oota Israa'el tokkollee hin afeerre, dogongorri kun eessaa akka dhufe beekuuf qorannoo ta’u kana hamma guutuu ta’uutti dhiibuuf jirra jedhan. Garuu Israa'el haala uumamee kanaaf Afrikaa Kibbaa fi Aljeeriyaa komattee. Ministeerri Dhimma Alaa Israa’el ibsa kenneen, itti aanaan daayreektarri Afrikaa Ambaasaaddar Shaaron Bar-Liin taajjabduu beekamtii qabduu kan baajii seensaa qabdu ta’us galma Gamtaa Afrikaa keessaa baafamuu kana cimsinee ilaalla jedheera. Gama kaaniin Afriikaan Kibbaa iyyanni Israa’el gamtaa Afrikaa keessatti sadarkaa taajjabduu argachuuf dhiheessite, gamtichaan murtoo hin arganne jechuun himannaa kana kuffiftee jirti. Hanga gamtaan Afrikaa Israa'eliif sadarkaa taajjabduu kennuu fi dhiisuu irratti murtee hin fudhannetti, teessee akka ilaaltu gochuu hin dandeessan jechuun aangawaan Afrikaa Kibbaa ibsanii jiru.


Reeffi Taphataa Kubbaa Milaa  Gaanaa Kiristaan Atsu Dilbata kaleessaa Akraatti geeffame

Kiristiyaan Atsuu erga balaan sochii lafaa Guraandhala 6 mudatee booda eessa buteen isaa kan dhabamee yoo ta’u, gamoo mana jireenyaa isaa isa Hatay jedhamu jiguu hordofee reeffii isaa kun argame. Umuriin isaa waggaa 31 ture. Alaabaa biyyoolessaa Gaanaatiin kan aguugamee saanduqii reeffa isaa baatu, buufata xiyyaaraa idil-addunyaa Akraa Kotoko keessatti itti aanaa pirezidaantii biyyatti, Mahamudu Bawumia fi hiriira waraanaa guddaan simatame. Taphataan kubbaa milaa kun sochiin lafaa kun uumamuu sa'aatii muraasa dura, Tarkii kibbaa keessaa balali'ee ba'uuf beellama qaba ture. Garuu leenjisaan Hatayspor Jimaata darbe akka jedhetti lammiin Gaanaa kun tapha Fulbaana 5 Super Lig irratti goolii injifannoo erga galchee booda kilabicha waliin turuu filate. Atsu Gaanaaf taphoota 65 injifachuu isheef akkasumas tapha xumuraa waancaa Afrikaa bara 2015 akka gahan kan gargaare yoo ta'u, yeroo sana sa’atiin taphaaf kennamee eega xumuramee booda, dhiittaa adabbii kennameen Ivoorii Koostiin mo'aman. Yeroo dhumaaf bara 2019 Gaanaaf taphachuuf filatamee ture.


Tunisiyaan Angawaan Awuroopaa Tokko Akka Biyyashee Keessaa Ba’an Ajajjee Jirti

Prezidaantiin Tuuniziyaa Kaayis Saayid, qondaalli olaanaa kan waldaa daldala Awurooppaa “dhimma keessoo” biyya keenyaa keessa seenana jechuun himatanii ,sa’aatii 24 keessatti biyyattii keessaa akka ba’an ajajanii jiru. Barreessituun waliigalaa kan Konfedereeshinii Gamtaa daldala Awurooppaa Esther Liinch dhuma torban darbee Tuuniziyaa keessa kan turan yoo ta’u, kunis garee dhiibbaa guddaa geesisuu Gamtaa hojjattoota Waliigalaa kan biyyattii waliin ta’uun, hoggantoonni isaa pirezidaantii abbaa irree ta’aa dhufeen hidhamuu fi doorsiifamuu kana mormaniif tumsa qaban ibsuuf gamas seenan. Lynch Sambata darbe magaalaa buufata doonii Sfax jedhamtu keessatti hiriira mormii waldaa hojjattootaan waamamee irratti, haasawa dhageesisanii jiru. Liinch haasaa mormitoota kanaaf dhageesisaniin, hogganaan gamtichaa Anis Kaabi kan ji’a darbe humnoota nageenyaatiin to’annoo jala oole akka gadhiifaman gaafataniiru. Waajirri Pireezidaantiin Tuuniziyaa Tiwiitara ofii irratti akka baaseetti, yeroo hiriira mormii sanatti ibsii Liinch kennan, dhimma keessoo Tuuniziyaa gidduu seenuudha jedhee jira.


Afrikaan kibbaa Chaayinaa fi Raashaa wajjin Shaakala Waraanaa Taasisuf Jirti

Biyyi Afrikaa kibbaa , Chaayinaa fi Raashaa wajjin shaakala waraanaa kan humna galaanaa waloodhaan taasisuudhaaf yemuu jirtu kannatti dhimmichi walitti dhufeenya Afrikaan kibbaa biyyoottan lixaa Wajjin qabdu irratti dhiibaa umuu akka danda’u ibsamuu isaa maddii oduu Rooyiters gabaasee jira. Yeroon Shaakaliin waraanaa kan umnna galaanaa “Moosi 2ffaa” jedhamee moggafame, guyyoottan kudhaniif taasisuudhaaf deeeman, Guraandhala 24 guyyaa Raashaan Yuukreeniin weerarten kan walsimatedha. Dura taa’aan paartii mormitootaa Gamtaa dimokiraatawaa Afrikaa kibbaa Koobus Maarayiis ejjannoon mootummaa prezidaant Siyiriil Raamaafoozaa, wareen michooma daldalaa Afrikaa kibbaa wajjin qabaniif arrabsoo akka ta’e ibsuun isaanii gabaasameera. Institiyuuti dhimma waltdhufeenya Afrikaa kibbaa keessatti ogeessa kan ta’an Steeven Gruuz, gama isaaniitiin Afrikaan kibbaa Yoo shaakallii kana irratti hirmaatee waan hedduu akka dhabduu himanii, mootummaa Afrikaa kibbaa rakkinaa dhimmichii fuulaa duraatti fidu waan hubatee hin fakkatu jechuun isaanii ibsameera. Afrikaa kibbaatti Ambaasadara Yuukreen kan ta’an Li’uboov Abraavitoovaa,“Afrikaan kibbaa biyyaa yuukreeniin baleesuudhaaf weerara raawwatee Raashaa wajjin Shaakallii waraanaa taasisuun waan yaaddesaadhaa” jechuudhaan VOAti himuun isaanii beekameera. Ministirri ittisa biyyaa kan Afrikaa kibbaa ji’a darbe ibsa baaseen, “Afrikaan kibbaa biyyaa walabaa taate waan ta’eef akkumaa biyyoottan kamiiyyuu fedhii biyyaalessaa irraatii garee kamiinuu wajjin hariiroo kamiinuu umachuudhaaf mirga qabdii” jechuu isaanii gabaasinii Rooyiters Eereera. Dhimma kana irratii akka ibsa kennuu VOAn kan gaafatee ministerri dhimma alaa mootummaa Yunaayitid Isteets deebii emeeliidhaan kenneen, dhimmichaa irraatti yaaddoo qaban mootummaa Afrikaa kibbaatif ibsuu isaa beeksiseera.


Lammiiwwan Somaaliyaa Kumma Dhibbaan Lakkawaman Qe’ee Isaanii Irraa Buqa’aniiru

Magaalaa daangaa mootummaa Somaaliyaa fi Somaalilaand irratti argamtu keessatti waliti bu’insaa umameen namoonni kuma 100 fi kuma 85 qe’ee isaanii irraa akka buqqa’an dhaabata mootumoota gamtoomaniitti waajjirri dhimma qindeessa gargaarsa namoomaa OCHAn ibsuu isaa maddii oduu Ajaans Fraans Prees gabaaseera. Tokummaa mootumootatti dhaabbanni deebii yeroo muddamaa jimaataa har’aa ibsa baaseen, hokkorri waldhabiinsaa siyaasaa irraa maddee kun kan jalqabamee torban darbee keessaa yemmuu ta’u, waltti buinsichii kan taasifames, Milishoota mootummaa Somaaliya degeranuu fi umnoottan mootummaa Somaalilaand gidduutti magaalaa Laas Anood jedhamuu keessatti. Walitii bu’insichii kan umamme erga jaarsoliin biyyaa, umnoottan Somaalilaand magaalichiaa gadi lakkisanii akka bahanuufi mootummaa feederaalaa Somaliyaa wajjin jiraachuu akka barbaadan ibsanii booda akka ta’e gabaasameera. Hoggantoonni Mootummaa adduunyaa irratti beekumsa hin argannee kan Somaalilaand guraandhala 10 bara 2023 labisii lola dhaabuu baasanii turanus, Dilbata darbee immoo mootummaan Somalliyaa Lola nurraatti baneeraa jechuudhaan erga ibsa baasanii boodaa wal waraansii itti fufuun isaa ibsameera. Muummeen ministriraa Mootummaa Somaliyaa Haamzaa Abdii Baare tarkaanfii dhukaasa dhaabuu simatanii, gargaarsii namoomaa attattamaan akka taasifamuu gaafachuu isaanii fi namoottan kumaan lakkawaman buqqa’uu isaanii akka ibsani AFP gabaaseera. Karaa biraatiin, Waltti bu’iinsa kana baqachuudhaan namoonni kuma 60 ta’an, caalaan isaanii dubartootaa fi ijoollewwan daangaa Itiyoophiyaa ce’uudhaan garaa bulchiinsaa naannoo Somali seenaa jiraachuu isaanii dhaabbata mootumoota gamtomaniitti jarmiyaan dhimmaa godaantotaa UNHCR ibsuun isaa beekameera.


Lakkoobsi Godaantota Gaanfa Afriikaa Dabalaa Deemuun Yaaddessaa Ta’eera: Tokkummaa Mootummootaa

Lakoobsi dubartoota gaanfa Afriikaa irraa karaa Yemen ba’uu dhaan gara biyyoota galoo galaanaatti godaananii akkaan dabaluu isaa fi yaaddessaa ta’uu hoogganaan jarmayaa godaantotaa addnyaa beeksisaniiru. Imalli dogoggoraa Itiyoophiyaa, somaaliyaa fi Jabuutii irraa karaa yemen ba’uun geggeessamu daandii godaansaa gama bahaa jedhamee kan waamamu yoo ta’u, waggaa darbe qofaa jireenya wayyaawaa barbaaduuf namoonni karaa sana deeman dhibba irraa harka 64n dabalee jira. Jijjiiramni qilleensaa godaansa dabalaa dhufeef sababaa dha jechuu dhaan daayirikterri ol aanaan jarmayaa godaantotaa kan IOM antooniyoo Vitoriinoo Associated Press-f ibsaniiru. Godaantonni abdii kutatan kun, daandii irratti yakkamtootaaf saaxilamoo waan ta’aniif, humnaan gudeeddii, hookkaraa fi namoonni seeraan ala nama deddeebisan miidhaa akka irraan hin geessisne eegumsatu isaan barbaachisa jedhan. Godaantota kana keessaa hangi tokko waraana Yemen keessaa dabalatee balaa jiru hin hubatan.Kanaaf jarmayaan godaantotaa kan tokkummaa mootummootaa dadammaqiinsa kana ilaalchisee jiru fooyyessuu qaba. Ammas godaantota imala akkasii filataniif jaarmiyichi tajaajila fayyaa bu’uuraa kennuu dhaan yeroo tokko tokkos biyya irraa dhufanitti akka deebi’an gochuu qaba jechuu dhaan Bitooriinoo-n ibsaniiru.


Jiloonni Biyyoota Addunyaa Lixaa Sudaaniin Daawwatan Akka Biyyattiin Gara Bulchiinsa Siiviliitti Ceetu Kan Gargaaran Tahuu Beeksisan

Jiloonni addaa Briteen, Gamtaa Awurppaa, Jarmanii, Noorweyii fi Yunaayitid Isteetis irraa walitti dhufan trban dabre keessa Sudaaniin ka daawwatan yoo tahu biyyattiin gara motummaa siiviliin hogganamuun buluutti akka ceetu kan gargaaran tahuu ibsanii jiran. Garuu, biyyonni gama Lixaa ka maallaqa gargaarsaa Sudaaniif kennan eega mootummaan Siivilii biyyattii keessatti gad-dhaabbatee booda jedhu. Yeroo jilli biyyoota Addunyaa gama lixaa Sudaaniin daawwatan sanatti, ministarri dhimma alaa Raashiyaas biyyattii daawwatanii turan.


Hayyoonni Tokkummaa Mootummootaa Akka Prezidaantiin Zimbaabwee Seera Waltajjii Hawaasaa Dhiphisu Hin Raggaasisne Gaafatan

Prezidaantiin Zimbaabwee wixinee labsii mirga lammiiwwanii fi mirga walabummaan wal ga’uu akkaan daangessu akka haqan hayyoonni Tokkummaa Mootummootaa gaafataniiru. Sirni to’annoo Labsii Fooyya’iinsa Dhaabbilee Tola Ooltummaa Dhuunfaa fi dhaabbilee hawaasa siivikii kun waajjiri haaraan dhaabolii kana galmeessuuf baname, qaama ol aanaa biraa utuu hin qulqulleeffamin hojii akka hojjetuuf aangoo cimaan kennamuufii isaa irratti hayyoonni kun yaaddoo qaban ibsaniiru. Senetiin biyyattii seera kana kan dabarse Guraandhala 1 bara 2023 yoo ta’u, seerri sun yeroo ammaa hojii irra akka ooluuf prezidaantii Zimbaabweef dhiyaatee jira. Waajjira itti galmaa’an kun dabalataan galmeeffamuu dhaaboolii kanaa eeyamuu fi diduuf aangoo qabu. Ulaagaan murtiilee kanaa deebiin murtoo tokko iyyuu utuu hin jiraatin dhaabolii seeraan hojjetan kan seeraan alaa sosso’an gochuu danda’a jedhan hayyoonni kun. Waajjirichi hojii dhaabolii dhuunfaa jidduu seenuu fi hordofuuf aangoo ol aanaa qabu jedhu hayyoonni. Dhaaboliin kun hidhata siyaasaa kamiinuu akka hin qabaanne dhorkuu fi eeyamaan ala deggersa maallaqaa akka hin arganne ugguruu seera kanaa ilaalchisee illee yaaddoo isaanii kan ibsan hayyoonni kun wixinee kana keessa seerawwan jiran iftoominni kan itti hanqate ta’uu isaa hayyoonni tokkummaa mootummootaa yaaddoo qaban ibsaniiru. Wixinee sana irra seeraawwan jiran gochi ni cabsa jedhame yakkaan adabsiisuu kan danda’uu fi adaba guddaa qabee hanga adaba hidhaa kan hordofsiisu ta’uu illee akeekkachiisaniiru.


Gaazixeessaan Lammii Somaaliyaa Murtiin Erga Itti Murtaa’ee Booda Hidhaa Dhaa Gad Dhiisame

Gaazixeessaan lammii Somaalee tokko manni murtii kaleessa dhimma nageenya ilaalchisee hidhaa ji’a lamaa itti muree sa’aatilee hanga tokko booda hidhaa dhaa gad dhiisamuu isaa dubbatee jirala. Hidhamuun isaa kanneen mirga namaaf falmaniin balaaleffatamee jira. Abddalle Ahimed Muummin Onkoloolessa waggaa darbee to’annaa jala kan oole, kan mootummaan garee Islaamummaa al-shabaabiif olola oofu jedhu irratti tarkaanfii UN experts urge President of Zimbabwe to reject bill restricting civic space


Ugaandaa Keessatti Waajirri Mirga Namoomaa Cufamuun Komee Kaasisee Jira

Rogeeyyii fi mormitoonni Ugaandaa murtee mootummaan waajjira mirga namoomaa Tokkummaa Mootummootaa biyyattii keessa jiru cufuuf murteesseen gadda itti dhaga’amee ibsaa jiru. Cufamuu waajiira kanaaf deebii kan kennan Uugaandaatti ambaasaaddarri Ameerikaa mirgi namoomaa lammiileen akka kabajamu mirkaneessuu qabu jedhan. Waajjirri Kaampaalaa keessa jiru Komishinara Ol’aanaa Mirgoota Namoomaa Tokkummaa Mootummootaa bara 2006,haala mirga namoomaa naannoolee waldhabdeen miidhaman kan biyyatti kaabaa fi baha irratti xiyyeeffachuuf kan hundeeffame yoo ta’u boodarra garuu gara biyyattii hafeetti babal’ateera. Guraandha 9 darbee kana, aangoon waajjira mirga namoomaa Tokkummaa Mootummootaa waliigalaan kan xumuramee yoo tau, kunis Uugaandaan yeroo dhumaaf ehama eega haaromsitee waggaa sadii booda. Xalayaan mootummaa Guraandhala 3 baasee akka jedhutti,Uugaandaan ehama kana hin haaromsitu sababni isaas nageenyi babal’ate waan jiruuf, biyyattiin dhaabbilee mirga namoomaa ciccimoo fi waldaa siivikii mirga namoomaa hordofuu, guddisuu fi eeguu danda’u waan qabduuf jedha. Garuu gareewwan mirga namoomaa murtee kana mormaa jiru. Mootummaan Yugaandaa waajjirri Kaampaalaa keessaa kun cufamus, karaa waajjira muummee isaanii ykn ergama dhaabbataa isaanii Jenevaa keessatti argamuun, qondaaltota mirga namoomaa kan Tokkummaa Mootummootaawaliin wal ta’iinsaisaa akka itti fufu dubbata.


Somaaliyaa Keessatti Haleellaan Samii Irraa Gaggeeffame

Somaaliyaa geddu-galaa keessatti haleellaa haaraa qilleensa irraa gaggeeffameen, hidhattoonni al-Shabab 12 ajjeefamuu waraanni Yunaayitid Isteets Dilbata kaleessaa gabaasee jira. Waaltaan ajaja waraanaa Amerikaan Afrikaa keessaa qabdu (AFRICOM) jedhamuun beekamu ibsa baaseen, haleellaan of ittisuu waloonGuraandhala 10 gaggeeffame kun, gaaffii Mootummaa Federaalaa Somaaliyaa biraa dhiyaateen raawwatame jedheera. Haleellaan kun kan gaggeeffame naannoo baadiyyaa fagoo magaalaa buufata doonii Galaana Hindii Hoobiyoo irraa gara kibba dhihaatti tilmaamaan kiiloo meetira 45 fagaatee argama. Iddoon kun, Moqaadishoo irraa gara kaaba bahaatti gara kiiloo meetira 472 fagaatee akka argamu ibsichi ni mul’isa. Afriikoom bakka itti haleeellaan kun gaggeeffame adda baasee hin ibsine.Miidiyaaleen mootummaa Somaaliyaa garu, Kutaa Galmudug naannoo magaalaa Amaraa jedhamtu cina,Donlaaye keessatti akka raawwatame gabaasan. Mootummaan Somaaliyaa duula Jimaata darbe gaggeeffameen hidhattoonni 117 ajjeefamaniiru jedheera. Ajajaan waraana lafoo waraana biyyoolessaa Somaaliyaa Birgaadeer Jeneraal Mohaammad Tahlil Bihii miidiyaa mootummaaf akka ibsanti, hidhattoonni kunneen boolla keessa humnoota mootummaa Somaaliyaa waliin lolaa jiru. Akkasumas humnoota Somaaliyaa waliin dhukaasa banameen haleellaan xiyyaaraa hidhattoota kana irratti qiyyqqfatee gaggeeffamuu mirkaneessanii jiran. Afriikoom haleellaan kun bakka fagootti kan raawwatame ta’uu ibsuun, lammiileen nagaa akka hin miidhamnee fi hin dunee hubatee jira. Waaltaan ajajaa Amerikaan Afrikaa keessaa qabdu kun, bu’aa hojii kanaa madaaluu itti fufa kan jedhe ibsii isaa, akka barbaachisummaa isaatti odeeffannoo dabalataa ni kenna, jedhee jira. Haleellaan of irraa ittisuu waloo kanwaraanni Amerikaa bara kana Somaaliyaa keessatti raawwate inni ammaa kun isa sadaffaadha.


Ugaandaa Keessatti Waajirri Mirga Namoomaa ka Tokkummaa Mootummootaa Cufamuun Mormii Hordoofsisee Jira

Roogeeyyii fi mormitoonni Uugaandaa keessaa, murtee mootummaan waajjira mirga namoomaa kan Tokkummaa Mootummoota biyyattii keessa jiru cufuuf murteesseen gadda itti dhaga’amee ibsaa jiru. Xalayaan ministeera haajaa alaa Uugaandaa irraa torban kana miliqee ba’e akka jedhutti, mootummaan mirga namoomaa kabachiisuuf dandeettii waan qabuuf jecha, waajjirri Tokkummaa Mootummootaa kun kana booda hin barbaachisu jedhe. Falmitoonni mirgaa kan biyyattii garu kana cimsanii morman. Komishinara Olaanaa Mirgoota Namoomaa kan Tokkummaaa Mootummootaa ehamnii isaa waggaa sadii dura yeroo dhumaaf haaromfamee booda Kamiisa kaleessaa jechuun Fulbaana 9 kaasee aangoon isaa haqamee jira. Falmitoonni mirga namoomaa akka jedhanitti, mootummaan Uugaandaa yeroo haaromsi aangoo dhufu mara tapha wal dhokochuu taphachaa ture. Mootummaan xalayaa Guraandhala 3 barreesseen, nageenyi guutuu biyyattii keessatti babal’atee, dhaabbilee mirga namoomaa biyyoolessaa ciccimoo fi waldaa siivikii socho’aan, dandeettii mirga namoomaa hordofuu, guddisuu fi eegumsa Uugaandaa qabu waliin walqabatee, Uugaandaa keessatti ehamnii isaa akka hin haaromsine ibsee jira. Dhaabbata kan mootummaa hin taanee (NGO) Uugaandaa keessaa Faawuundeeshin of Hiyumaan Raayiit Insheetiiv jedhamuuf Daarektarri kan ta’an Livingstone Sewanyana, cufamuun kun kan nama ajaa’ibu ta’us, akka qaama adeemsa guddaa ta’etti ilaala. Haa ta’u malee waggoota lamaan darbaniif hawaasni siivikii Uugaandaa laafaa akka dhufe quba qabna. Iddoon hawaasa siviliif kennamu xiqqaachaa dhufeera. Kana malees, dandeettiin komishinii mirga namoomaa Uugaandaa guddachaa akka tures ni beekna jedha.


Kongoo Keessatti Dhukaasa Dhaabiinsii Akka Ta’u Gaafatame

Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo gama bahaa keessatti dhukaasa hatattamaa akka dhaabbatu hoggantoonni biyyoota Afrikaa bahaa Sambata darbe gaafatanii jiru. Kanas walgahii addaa waldhabdee ka’aa jiru kana karaa itti tasgabbeessuun danda’amu irraatti walgahii waamame irratti kana jedhan. Mariin kun Burundiitti kan qopheesse Hawaasa biyyoota torba of keessaa qabu kan Afrikaa Bahaa yoo ta’u, lola biyya bal’aa giddu galeessa Afrikaa keessatti gaggeeffamaa jiru xumuruuf tattaaffii jiddu-seensaa gaggeeffamu hoogganaa jira.\n\nGareen finciltootaa deebi’ee ka’aa jiru M-23 jedhamuun beekamubiyyatti bahaa keessatti lafa bal’aa albuudaan badhaatee fudhatee, wal waraaaansii itti fufee jira. Kunis bara darbe baatii Adooleessa keessa magaalaa galma mootummaa Angoolaatti humni hawaasa Afrikaa Bahaa baatii Sadaasa dabree bobbaafamee nagaan akka bu’u erga walii galamee booda lola itti fufee jira. Hoggantoonni biyyoota yaa'ii kana booda ibsa kennaniin ''qaamonni hundaa hatattamaan dhukaasa dhaabuu'' fi gareewwan biyya alaa dabalatee gareewwan hidhatan hundi akka ba'an gaafatan. Hoggantoonni raayyaa ittisa biyyaa torban tokko keessatti walga'uun yeroo itti gamasii ba'an akka lafa kaa'an qajeelfama kan kennan yoo ta'u, marii cimaan qaamolee hunda gidduutti taasifamuun barbaachisaa ta'uu' ibsaniiru.


Afrikaan Kibbaa Labsii Yeroo Balaa Labsitee Jirti

Pirezidaantiin Afrikaa Kibbaa Siiriil Raamaafoosaan hanqina humna eleektrikaa biyya isaanii mudatee, dinagdee fi hawaasummaa irratti balaa fiduu isaan walqabatee “haala yeroo balaa” biyyoolessaa kamiisa kaleessaa labsanii jiru. Raamaafoosaan Haasaa waggaa waggaan haala biyyaa keessaa ilaalchisee paarlaamaaf dhageesisaniin, 'rakkoo anniisaa ykn eneerjii gadi fageenya qabu keessa jirra, jedhan. Rakkoon kun tartiibaan guddachaa dhufeen kutaa hawaasaa hunda irratti dhiibbaa uumee jira. Kanaaf dhiibbaa rakkoon kun qonnaan bultoota irratti, daldala xixiqqaa irratti, bu'uuraalee bishaanii keenyaa fi neetworkii geejjibaa keenya irratti qabu hir'isuuf socho'uu qabna Raamaafosaan. Dhaabbanni humna Eleektrikaa kan mootummaa Eskoom hojii humna ibsaa dabareen dhaamsuu hamaa galmee irratti galmaa’e hojiirra oolchaa jira. Kunis maatii hedduu dukkana keessa galchuun, omishaa danqee, daldala guddina adda addaa qaban hunda miidhee jira. Addaan Ciccituun tajaajiila humna eleektrikaa kun guddina dinagdee biyya industirii guddaa qabdu kanaa bara kana gara 100 keessaa harka 0.3 qofatti gadi buusa jedhamee eegama. Haala balaa biyyoolessaa jechuun labsuun mootummaan rakkoo mudateef deebii kennuudhaaf aangoo dabalataa kenna. Kunis hojiI bittaa hatattamaa harkifannaa birokraasii xiqqaa ta’e fi to’annoo xiqqaa ta’een hayyamuu dabalatee. Seerri kun aanga'oonni fayyaa weerara Koviid-19 saffisaan deebii akka itti kennan kan dandeessisu yoo ta'u, xiinxaltoonni tokko tokko garuu kun mootummaan dhiyeessii humna ibsaa baay'ee dafee akka babal'isu akka gargaaru shakku.


Eertraan Maatii Lammiwwan Loltummaa Dirqii Fudhachuu Didanii Rakkisaa Jirti, Jedha Dhabbanni Mirga Namoomaa

Humnoonni naga eegumsa Eertraa erga walitti bu’iinsi naannoo Tigraay Sadaasa bara 2020 jalqabee as duula mootummaan Itiyoophiyaa geggeesse akkaan keessatti kan hirmaatan yoo ta’u, dararaa hamaa ka raawwatan ta’uun gabaasameera. Angawoonni Eertraa kanneen loltummaa diriqii diduun miliqan jedhaman barbaaduu adda baasuuf jecha namoota qabaa jiran. Erga Fulbaana bara 2022 qabee ennaa humnoonni Itiyoophiyaa fi Eertraa naannoo Tigraay keessatti duula geggeessanitti, mootummaan Eertraa yakka dabalataa raawwachuu dhaan miseensota maatii kanneen waraana irratti hirmaachuu irraa of qusatan adabuu dhaan dhiirota fi maanguddoota dabalatee humnaan namoota kakaasuuf bal’inaan hojjetee jira. Adabbiin akkasii nama walitti qabanii hidhuu fi mana ofii irraa ari’uu kan dabalatu ture. Mootummaan Eertraa loltoota isaa hanqate guutuuf rakkataa kan jiru yoo ta’u, namoota miliqe ykn baqatan jedhe barbaaduuf jecha maanguddootaa fi dubartoota ijoollee xiqqoo qaban illee mana isaanii irraa ari’ee jira jechuudhaan Humaan Raayits Waachitti itti aantuu daayirkitera kan ta’an Latiishaa Baader ibsanii jiru.  Eertraan adabbii Waloo firoottan warra ajajamuu didan irratti raawwattu hatattamaan dhaabdee sirna waraanaa gara laafina hin qabne jijiiruu irratti fuuleffachuu qadi jedhan.


Angawoonni Ugaandaa Waajjiralee Dhimmootii Mirga Namaa Biyyattii Keessaa Ugguran

Angaawwoonni Ugaandaa, biyyootii baha Afriikaa keessa kan jiru aangoo waajjira mirga namaa kan Tokkummaa mootummootaa kan hin haaromisine ta’uu beeksisan. Kunis ennaa dhiittaa mirga namaa ilaalchisuun yaaddoo guddaan jirutti sochii garee kanaa ugguran. Miinistriin haajaa alaa, magaalaa galma mootummaa Ugaandaatti kan argamu waajjira komishinera mirga namaa kan Tokkummaa Mootummootaaf Guraandhala 3 xalayaa ergeen akka jedhetti, angawoonni biyya keessaa dhimmootii mirga namaa biyya keessa jiru beeksisuu fi eegsisuu akkasumas hordofuuf dandeettii qabu jedhee jira. Ammaa qabee mootummaan Ugaandaa waajjira haadhoo kan tokkummaa mootummootaa waliin kallattiin kan wal argu ta’uu Associated Pressi xalayaan isa ga’e ibsee jira. Angawoonni Ugaandaas xalayaan sun sirrii ta’uu mirkaneessaniiru. Abukaatoo mirga namaa Ugaandaa keessaa beekamaan Nikolaas Oppiyoo murtiin sun kan nama gaddisiisu jechuu dhaan fuula twiitea isaanii irratti ibsuu dhaan, kun wal hubannoo dhabuu hiika argachuu danda’u jedhan. Kampaalaatti kan argamu waajjirri mirga namaa kan Tokkumma Mootummootaa erga bara 2006 qabee hojii irra jira. Waggoota dhiyoo as waajjiraaleen isaa dhiittaa mirga namaa bakka buutota mootummaa Ugaandaan raawwataman jedhaman gareeleen mirga namaa tokko tokkoo ti leellistoonni ennaa morman ifatti baasuuf yaalaa turan.


Filannoo Naayjeeriyaa Hokkara Jabaatu Marsee Jira, Jedha Dhaabni Mirga Namoomaa

Filannoo dhuma baatii kanaa Naayijeeriyaa keessatti gaggeeffamuuf saganteeffame duumessi hookkaraa marsee akka jiru gareen mirga namaaf falmu Hiyumaan Raayitis Waach (HRW) hubachisee jira. Hokkarri kunis mirga bu’uuraa namootaa kan filachuuf qaban kan miidhu jedhan, dhaabbata kanaaf Naayjeriyaa keessaattI qorattuu kan ta’an Anietie Ewang. Kanaaf qondaaltonni Naayijeeriyaa caasaa nageenya amansisaa kan lammiileen Naayijeeriyaa nagaan akka sagalee kennan taasisu akka hojii irra oolchan gaafatan. Magaalaa galma mootummaa kutaa Imo, Owerrin, bakka gareewwan adda ba’uu barbaadan filannoo jeequuf jecha aangawoota filannoo irra deddeebi’anii haleelaa jiru. Qabsaa’aan mirga namoomaa garee Hiyumaan raaytis waachiif akka himanitti, namoonni qaama adeemsa siyaasaa ta’uuf sagalee kennuu barbaadu. Garuu kana gochuuf, waadaa xiqqaa ykn homaa seename lafa hin jirreetti rakkoo nageenyaan wal qabatee, qormaata cimaa keessa galee jira jedhan. Kanneen sagalee kennuuf jiranis soda guddaa keessa akka jiranis ni hubatama jedhan. Lammiileen Naayijeeriyaa Pirezidaantii haaraa fi namoota siyaasaa biroo filachuuf Guraandhala 25 fullee keenyaa gara wirtulee filannootti deemuuf jiru.


Ripaablikii Dimokiraatawa Koongoo Keessatti Miseensi Naga-eegumsaa Jaarmayaa Addunyaa Tokko Ajjeefame

Rippabiliika Dimookiraatawaa Koongoo bahaa keessatti Dilbata kaleessaa haleellaa Helikooptara Tokkummaan Mootummootaa itti fayyadamaa ture tokko irratti raawwatameen, miseensoota naga eegdoota Afrikaa Kibbaa irraa ta’e tokko ajjeefamee kan biraa madaa’uu dhaabatichi beeksisee jira. Heeliikooptarri kun waaree booda gara naannoo sa’aatii sagalitti gara magaalaa guddoo bulchiinsa Noord-Kivuu Gomaatti balali’aa ituu jiruu, dhukaasa jala akka seente dubbi himaan garee Kongoo keessa jiru kanaa Amaduu Baa dhaabta oduu Ajaan Fraans Prees (AFP)ti himan. Xiyyaaricha keessa kan ture namni tokko rukutamee lubbuun isaa kan darbee yoo ta’u, kan biraa miidhaan irra ga'us Heeliikoptarri kun balali'uu itti fufuu dandeessee Buufata Xiyyaaraa Gomaatti nagaan qubttee jirti. Meeshaan waraanaa helikooptara kana rukute, eenyu haleellaa kanaaf itti gaafatamaa akka ta’e hanga ammaatti hin beekamne. Bakki irraa dhukaasamees ammallee sirritti adda hin baafamne jechuun dubbi himaan kun dabaluun hubachiisan.Waraanni Afrikaa Kibbaas naalli kun mudachuu isaa ibsa baaseen mirkaneessee jira.