Ammaan tana warashaaleen dhunfaa fi mootummaa naannoo Oromiyaa keessa jiran keessatii Moormiin akka hin kaaneef eegumsii fi hordoffiin cimaan godhamaa jira.

Tokkummaa Barattoota Oromoo ============================= Yeroo amma kana warshaalleen Hundi human waraanan eegamaa jiru.Sababiin isaas hojjattootni kuni gaaffii mirgaa yeroo gara garaa kaasaniif deebiin keennamaa jiru hojii irraa ari’uu waan ta’eef hojjataa heedduun mufi guddaa keessa gale jira. Balaa kanaanis mormii guddaan ni dhaqaba jedhamee soodaatama jira. Kana naasuu keessa galee “mootummmaa naannoo keessaaa “ Biiroon dhimma hojjataaf hawaasaummaa kallatti hundaan bobaasuun hordooffi fi to’aannoon akka cimmu yaaduus, haalli warshaallee kanaa mootummaa naannoowaliin walitti fidu waan hin jirreefi itti waamamniisaan feedraalaf waan ta’eef bu’aan abdi qabu gama kanaan hin eegamu. Oolmaa guyyaa gabaasuun ala.Rakkoowwan gurguddoon yeroo ammaa Warshaalee Keessattii Uumaman jeequmsaaf sababi ta’u ni danda’aan jedhamaniis: 1. Kanfaltiin miindaa hojjatoota baay’ee gadi aanaa ta’uu; mindaan warshaalee dhunfaa keessa hojjatootni argatan gali hojjataa guyyaa tokko ti gadii ta’uuf, kiraa manaa, nyaataa fi KKf tasa guutuu kan hin dandeenye ta’uu isaa. Fkn 1) Warshaa shukaaraa Wanjii fi Mataaharaa keessatti hojjatoota guyyaa (kan hin barranne kaase hanga dargagoota diigri qabani) guyyaatti birri 35n shankooraa muraa oluu. Warsjaaleen shukaaraa Dhidheessa keessatti ijaaraman kan mootummaa fi warra Hindii , erga moormii Oromoo fininee booda kaffalti guyyaa qarshi 50 kan galchan yoo ta’u, hojjataas ummata Kibbaa keessaa fidaa jiru. 2) Warshaan huccu Iyikaa (kan warra Turkii) magaala Sabbataatti argamuu hojjatootaaf ji’atti qarshi 600 kanfalaa, kuni guyyaatti qarshi 20 ta’ u isaatti. Kanumaa immo ilmaan qonnaanbulaa Oromoo lafa isaani irraa buqa’aan carraadhumti kun illee hin keennamneef. Oromoo carraa hojiin ala godhuun kuni bakka mara jira. kunis dallansu guddaa ume jira. Mootummaanis ta’e abbootiin warshaa bu’aan isaan bufannee jedhan garaa garummaa saamicha human hojjataa irraa bufatani. 2. Akka biyyatti ka’umsii mindaa (minimum labour wage) murtaa’uu dhabu. Mootummaan ummataa yaadee waan hin beekneef gaaffii gama kanaan dhiyaatu hunda farra “investment” jedhe dhaamsuuf yaalaa. Kanaaf kaampaniin tokko akka barbaadeetti gati gadi aanaa kaffaluun humna hojjataa saamaa jira. 3. Ejeensoonni dhuunfa (Heedduun kan dhaabbata TPLF fi miseensoota isaa ta’an) warshaalee, “Embassy”, Baankii, dhaabbilee “UN” keessa galanii isaanhojjatoota hojjatoota dhaabattoota kana keessatti qacaraman of-jalatti bulchaa waan jiraniif hojjataan warshaalees ta’e dhabbatoota kana keessa hojjatan kallattiin waan isaani kanfalamu argachaa hin jiran. Kanfalittii mindaa hojjatoota gara eejansiin qacaramani, eejansootni kuni mindaa hojjatoota abbootii qabeenyaa wajjiin waliigalan keessa hanga barbaadan qofa hojjatoota kan kanfalan ta’uu fi seerrii isaan dirqisiisu jirachuu dhabuu. Kunis walfayyaduuf ta’e jedhamee kan raawwatamaa jiru ta’uu. FkN kaasuuf eejansiiwwan kuni• “THRUST” kan jedhamu kan abbaan qabeenyaa Sheek Alaamuuddiin yoo ta’u hojjataa kamiyyuu kan dhaabbata MIDROC jalatti qaccaruufi mindaa argachuu malu irraa walakaa ol kan qodatuu ta’u isaa. Ilaalaa mee namichi kuni wanta keessa hin seene hin qabu. • “Agar Ethiopia” kan jedhamuu abbaan qabeenya saba Tigree yoo ta’uu waardiyaa hanga oggeesa olaanaa warshaalee fi dhaabillee garagaraa keessatti qacarsisuun ji’a ji’aan mindaa hojjataa irraa walakaa ol fudhachaa kan jiru ta’uu. FKN AUn Waajjira isaaFinfinnee keessa jiruuf, waardiyaa tokkoof mindaa qarshii 3,800 kan kaffaluu yoo ta’u kan hojjataa harka gahu 1,800 qofaa isaa hafe “AGAR” taa’ee fudhata. • “Dejen” abbaan qabeenyaa kanaas sabaan Tigree yoo ta’u, mindaa waardiyoota fi qulqulleessitu baankii daldala Itophiyaa fi baankii Ijaarsaa fi Business (CBB) dameele 900 caalan keessatti qacarman irraa qofa waggaattiqarshi miliyoona 21 ol argachaa akka jiru. Kunisinaaffaa isaan giddutti umame irraa kan ka’e hojii kana “ Commercial nominee” dhaabbatni jedhamu akka hojjatu murtaa’ee gali hangana gahu hojjataa irraa saamaa (qodachaaa) jiruu. “Commercial nominees” dhaabbata jedhamu walitti qabaan boordii Barakat Simooni .• “Bekat Human resource Supply” kan jedhamuus haal walfakkaattuun warshaalee fi dhaabbille qoddachuun human ummataa saamaa jiraachuu isaa akk FKN kaasuun ni danda’. 4.ama Hojjatootiin mirga ofii tiif akka hin falmannee waldaa bilisaa hojjatootatiin gurmaa’uun gama mootummaa fi hojjachiistootaatiin fudhatama waan hin argganneef. Mootummaan iddoo fedheetti kan fedhi isaa eegsisan hunddeessuun hojjataatti akka fedhe itti tabbachaa jiraachuu. 5. “Mootummaann naannoo Oromiyaa” ergama lafa qonnaan bulaa Oromoo saamee abbooti qabeenyaa jedhamni keennuun ala gali irraa argamuus ta’e midhaa hawaasa irra gahu ginkummaa dhaabsisuuf aangoo kan hin qabne dha. Warshaaleen abboottii qabeenya biyya ala hayyama kan fudhatan Fedaraalaa irraa waan ta’eef rakkoo uumamu kamiyyuu hikuuf qaama Fedaraalaa malee kan naannoo wajjiin marii’achuuf fedhii kan ta’uu isaanii irraa kan ka’ee rakkoon mirgaa hojjatoota akkan naannootti hikuufis ta’e gali itta fayyadama qabeenya naannoo galchisisuuf Naannoon Oromiyaa angoo takka iyyuu kan hin qabne ta’u. 6. Komii mirgaa hojjatootaatiin walqabatu hiikuuf qaamaa Federalaa yoo ta’ee malee naannoon aangoo kan hin qabnnee waan ta’eef 7. Hojjatoota warshaa Oromiyaa keessa jiran keessatti qaxaraman dhibbeentaa 80% ol hawaasa naannoo (Oromoo) osoo hin ta’in iddo biraa irraa kan fidan ta’uu. Keessa’u oggeessa olaanaa kan qacaruu eejansii saba Tigre waan taeef hojii gadi aanaa kan akka hojii humnaa, waardiyaa KKFn ala saba biraan guutame jiraachuun moormii cimaan hawaasaa naannoofi hojjataa keessatti akka umamuu godhe jira.Walumaa galatti mootummaan abbaa irree ummata tuffachuun rakkinni umte ishi nyaachuuf jiraa. Waan ta’eef mormiin kuni ciminaan warshaalee fi dhabbilee hunda keessatti itti fufu qaba. Moormiin kunis guutummaa biyyatti (Ethiopia) waliin nigaha taanan umriin sirna kana ni gabaabbataa.


Mootummaan Wayyaanee maaster pilaanii duraan dhaabe jedhe maaster pilaanii irra hamaadhaan bakka buusuu isaa labsaa jira

Boruu Barraaqaatiin Oduun gidduu kana gaazexaa biyya keessaa Reporter jedhamu irratti bahe ‘አዲስ አበባና ኦሮሚያ ለልማት ለሚነሱ አርሶ አደሮች የተሻለ ካሳ ለመክፈል በተናጠል ሕግ እያዘጋጁ ነው’ jedha. Qabiyyeen seera gama mootummaa Oromiyaatiin tumamaa jiruu maal akka fakkaatu ammatti kan hin beekamin tahu illee, kan gama Finfinnee garuu gabaasa kana keessatti addeeffameera. Mootummaan hattootaa kun gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasaa jiru dhahee of irraa cabsuuf tarkaanfii irra hamaa fudhachaa jiraachuu isaa agarra. Master pilaaniin duraa sun mormii jabaa Oromiyaa keessatti qabsiisee beekaa fi wallaalaa saba keenyaa hunda dammaqse. Xiyyeeffannoo miidiyaalee addunyaas hawatee kan sirnicha saaxiluu danda’e sababa cimaa tokkoof jedhamee amanamee ture. Sunis ‘Oromoon beenyaa gahaa malee lafa isaa irraa buqqifame, buqqifamaas jira’ kan jedhu. Sirni Wayyaanee imaammata saamicha lafaa Oromiyaa keessumattuu kan naannawa Finfinnee jabeessee itti fufuuf tarsiimoon baafate kun hamaa dha. Kunis qonnaan bultoota sababa misoomaatiin lafa isaanii irraa kaafamaniif ‘beenyaa wayyaa’dhaan gowwoomsanii akka hin fincilleef afaan isaa cuqqaaluu kan jedhuu dha. Kana hojii irra oolchuuf jechas bulchiinsi magaalaa Finfinnee fi kan Oromiyaa seera dhimma kanaaf yaadame mata mataatti tumachaa jiran jedhameera. Kana irraa kan hubannu, sirni Wayyaanee har’as gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoon kaasee wareegama qaaliis itti kafalaa jiru fudhachuu diduu isaa ti. Fudhachuu diduu qofa osoo hin taane, inumaa daranuu Oromoo qubsuma abaabilii fi akaakilii isaa irraa buqqesee halagaa dhaalchisuuf xiiqeffatee hidhatee kahuu isaa agarra. Ummata guddaa walakkaa lakkoofsa ummata biyyattii walii galaa tahu kanaaf tuffii gadi fagoo qabus kanumaan agarsiifachaa jira. Gaaffiin Oromoo dhimma lafa Finfinneetiin wal qabatee guutuu Oromiyaatti ibidda fincilaa qabsiise gaaffii beenyaa miti. Gaaffiin ummanni keenya baatii afran shanan dabraniif wareegama qaalii itti kafalaa har’a gahe beenyaa gahaa nuu kennaatii bakka biraatti godaannee jiraannaa kan jedhuuf miti. Gaaffiin Oromoo bu’uurri qabsoo bilisummaa dhalchee abbootii kaleessaa irraa gara dhaloota haaraya ammaatti darbuu danda’e gaaffii mirga abbaa biyyummaa Oromoo ti. Dhaadannoon ummata keenya fincila guutuu Oromiyaa keessatti geggeesseedhaa guddaan ‘Oromiyaan kan Oromoo ti !’ kan jedhu dha. Dhaadannoon kun maallaqaan hin jijjiiramu. Gatii ‘beenyaa wayyaa’ jedhamuun hin gurguramu. Oromoon mirga abbaa biyyummaa isaa maallaqatti gurguree of salphisee biyya isaa alagaaf gadhiisee hin godaanu. Sababni isaas, gaaffii sabichaatu gaaffii beenyaa miti. Gaaffii Oromootu lafa handhuurri keenya itti owwaalame gadhiifnee hin godaannu kan jedhu. Akkuma kaleessa gosti Oromoo Gullallee fi Ekkaan faa Finfinnee keessaa buqqifamanii dhabamsiifaman har’as tartiibumaan Oromoo horiidhaan gowwoomsanii biyya dhabilee taasisuutu hojii irra oolaa jira. Diinni karoora haarawa ittiin as bahaa jiru kana yeroo baasu sababa gurguddaa sadiin injifannoo nuu argamsiisa jedhee yaaduu irraa akka tahe tilmaamuun nama hin dhibu. Kunis: 1. Ummanni Oromoo, keessattuu kan ollaa magaalaa Finfinnee jireenya hiyyummaa fi gadadoo keessa bara dheeraaf akka jiraate wal hin gaafachiisu. Waan taheefis, maallaqa maqaa ‘beenyaa gahaa’ jedhuun itti kennamuu fi ‘qubsuma haaraa isinii tottolchina’ jedhuun akka gowwoomfamuu malutu tilmaamame. Guutummaattis yoo tahuu baate illee gariin hawaasa kanaa rakkoo hamtuu har’a harkaa isa qabdu keessaa humna maallaqaatiin bahuuf hawwuu irraa tooftaa kanatti harka kennachuu mala. 2. Dubbiin maallaqaan gowwoomsanii Oromoo biyyaa fi qabiyyee lafa isaa irraa buqqisuu kun hawaasicha keessatti yaada wal dura dhaabbatu lama dhalacha jedhamee tilmaamame. Yaada karoora haaraa kana ni fudhanna fi hin fudhannu jedhu dhalchee gurmuu diddaa Oromoo gargar nuuf qoqqoodaa dha. Sadarkaa dammaqiinsa hawaasa keenyaa irratti hundaawuun gariin dubbii mirga abbaa biyyummaa hegeree laalee toftaa diinaa kana yoo itti dammaqee didu, gariin ammoo har’uma waan argataniin gammadanii jiraachuu filachuu irraa karoora diinaa kana wallaalumaan eebbisee fudhachuu ni mala. Diinni kan barbaadus yaadaan wal qoqqooduu hawaasa keenyaa dhalchuu dha waan taheef kana daranuu hammeessuuf halkanii guyyaa irratti hojjeta. 3. Iyyanni ummanni Oromoo lafa keenya irraa hin buqqaanu jedhu tumsa ummata ollaas tahee kan idil addunyaa horachuu irratti kana booda akka rakkoo mudatu gochuun hawwii diinaa isa sadaffaa dha. Karoora duraan hojii irra oolaa ture keessatti Oromoon lafa isaas dhabaatu beenyaa ittiin of utubus dhabuu ture. Kan ammaa kana keessatti garuu rakkoo kee siif hubannee kunoo gatii lafa keetii sii laanneerra jechuuf qophaahame. Beenyaa gahaa argannaan maal barbaadan ree gaaffii jedhu alagoota silaa nu tumsan biratti maddisiisuutu yaadame. Lafa fudhatameef beenyaa gahaa argachaa didanii falmachuun farra misoomummaa ti, farra biyyoolessummaa (Itoophiyummaa) ti jedhamnee akka halagaa silaa haqa keenya tumsuun abaaramnu barbaadame. Keessumattuu warra Oromoon Oromummaadhaan jaaramee socho’uu irraa rakkoo qaban biratti ‘rakkoo dhiphummaa’ jedhamee akka harka lafa jalaatiin Wayyaaneee deeggaran sossobuu kajeeluunis as keessatti calaqqisa. Kanaan qabanii Oromoo tumsa-dhabeessa godhanii kophaatti baasanii rukutuu dha. Haa tahu malee, galanni qabsoo Oromoo kan sabboonummaa sabichaa qaree sadarkaa kanaan gaheef haa tahuutii, hawwiin diinaa kun sadanuu gonkumaa hin milkaahu. Ummanni keenya wayyabatti dantaa har’aan sobamee mirga abbaa biyyummaa isaa dabarsee maallaqatti gugura jedhamee hin sodaatamu. Gaaffiin Oromoo durattis taanaan gaaffii mirga abbaa biyyummaa ti jenneerra. Dhaadannoo fincila keenyaa guddaanis ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ dha. Kanaafuu dachiin Oromoos miliyoonni dhiisii tiriiliyoonaan gurguramee harka Oromootii bahuu kan eehamu hin jiru. Maallaqni hangamuu kafalamu qilleensa irra afamee lafa ofii fudhatame san bakka namaaf hin bu’u. Amma imaammanni Wayyaaneen Oromoo irratti qabattee jirtu imaammata xiiqii diinummaa akka tahe ifatti mul’achaa jira. Waan Oromoo irratti gochuu yaadne humnaan yoo goochuu dadhabne irree maallaqaatiin raaw’annee isin agarsiifna kan jedhu fakkaata. Humna maallaqaatiin Oromoo yaadaan qoqqoodanii, tumsa halagaa irraa ciranii kophxeessanii akka hawwanitti jilbeenfachiisanii itti fufuu barbaadu. Dugda Oromoo irraa bu’uuf gonkumaa qophaahanii hin jirani. Shira isaan yaaduu danda’an kana Oromoon kan yaaduu hin dandeenye itti fakkaata. Oromoon maallaqaa biyya isaa irraa kuntaalaan fe’amee godaanaa jiiu irraa rabxaa tokko baasanii itti kenninaan akka afaan qabatee bitamu godhanii yaaduu keessaa hin dammaqne diinonni keenya. Odoo qalbii qabaatanii dhugaa tokko qofa yaadachuutu isaan gaha ture. Guyyaa gaafa karoora maaster pilaanii san dhaabnee jirra jedhanii labsanii qabee silaa fincilli Oromiyaa keessaa guutuutti dhaabbata ture. Garuu sana boodas hin dhaabbane, inumaa daranuu jabaatee itti fufe. Sababni isaas, gaaffii Oromootu gaaffii dhimma master pilaanii qofaan kan murtaawe osoo hin taane gaaffii mirga abbaa biyyummaa walii galaa ti. Kanaafuu dhaammannoon qabnu ifaa fi gabaabaa dha. Akkuma Wayyaaneen xiiqeffattee waan nurratti karoorfatte raaw’achuuf ciniinnataa jirtu, nus xiiqeffannee mirga keenyaaf cichinee ciniinnannee falmachuu malee fala hin qabnu. Wareegama gootota keenya fincila deemaa iiru kana irrattis tahe qabsoo sana duraa keessatti wareegamaniitti gatii gochuuf falli jiru sirna kana waan dandeenyu maraan loluu jabeessinee itti fufuu qofa. Dhaadannoo keenya ‘Oromiyaan kan Oromoo ti’ jedhu irra deddeebinee kaabaa hanga kibbaatti, bahaa hanga dhihaatti sagalee guddaa fi sodaachisaadhaan dhageessisuu dha. Kabajaan ummata Oromoo fi biyya isaa Oromiyaa maallaqaan akka hin jijjiiramne diddaa jagnummaatiin diinatti agarsiisuu itti fufuu dha. Kana mirkaneessuuf ammoo qoodni hayyoota keenya biyya keessaa fi alaa jabaa tahuutu irraa eegama. Ummata keenya keessaa warra hanqina dammaqiinsaatiin salphaadhumatti kiyyoo diinaa kana keessatti kufuu malan barsiisuu fi dammaqsuu feesisa. Shira diinni karoorfate saaxilanii itti garsiisuun akka inni maallaqa diinaa lagatee kabajaa isaaf dhaabbatee falmatu barsiisuu fi dammaqasuun qooda warra dammaqee ti. Dubbiin lafaa dubbii lafee ti malee dubbii farankaadhaan jijjiiramu miti. Akkuma diinni xiiqeffatee nu salphisuu filate nus xiiqeffannee finiinnee falmachuu qofatu nu baasa.


Sodaanis Ni Injifatama

Barreeffamni Kun Tasfaayee Gebreabin kan barreeffame yoo ta’u, gara Afaan oromootti hiike kan dhiyeesse Hiwi – Elonati Jaarsi beekamaan Pirofeesar Yishaaq Efreem yeroo dhiyoodhaa asitti dalagaan akka itti heddumaachaa jiru dhagahamaa jira. Qabsoo ummanni Oromoo gaggeessaa jiru Jaarsummaadhaan fixuuf asiif achi bilbilaa jechoota waaqaa onnee nama tuqaniin waywaataa jira. Ifaajen Pirofeessarri kuni taasisaa jiru kan tuffatamu tahuu baatus waan ittiin milkaahu tahuu hin danda’u. Jaarsummaan isaan deemaniif kan gama tokkotti jallate akka tahe kanaan dura waan hubatame. Jaarsummaan haqaa gadadoofii cunqursaa ummata hundarraa gahaa jiru furuurratti kan xiyyeeffate tahuu osoo qabuu, Qabsoo Oromoo isa humna godhatee injifachaa jiraachuun ifatti mul’ate waliin jaarsummaaf olii gadi raata’uun dogongora dabrerraa barachuu dhabuudha. Jalqabumarraayyuu Wayyaanen dhoksaadhaan jaarsota erguun dhugumaan rakkoo ummataa furuuf osoo hin tayin yeroo ittiin bitatuuf akka tahe ni shakkama. Ummata haalawwan akkanaatiin adda qoqqoodee bituun immoo adeemsa wayyaanee moofaafi kan itti barameedha. Wayyaanen irra irra yoo ilaalan waan tasgabbooftefi nagaa qabdu fakkaattus keessa keessa garuu wal dhabbiin hamaan keessatti uumamuun isaa dhagahamaa jira. Walgahiilen mormiin guutamaniifi kan walii galteen keessa hin jirre hamma ammaattis adeemsifamaa jiru. Yeroon barreeffama kana barreessaa jiru kanattis walgahiin jaraa hin xumuramne.Kanaan dura maqaan ABOfi Ginbot 7 gaaridhaan hin kaafamuu ture, amma garuu baramaa dhufeera. Aangawoonni TPLF Akka durii miseensota ofii ( kanneen akka OPDO, BIADEN, SNNPfi kanneen isaan deeggaran) dorsisurraa gara kadhachuutti gadi bu’aa jiru. Aangawoonni TPLF Rakkoo cimaa keessatti kufan kana jalaa bahuuf ciminaan hojjachaa jiru. Kufaatii Wayyaanee wantootni eeran baay’edha.Fakkeenyaaf Hanni kompiitaroota mana maree federeshinii Etiyoophiyaa irratti adeemsifame waan akka salphaatti ilaalamuu miti. Kufaatin Wayyaanee dhihaatuu isaa waggoota hedduu dura barreeffamaa tureera.Har’as barreessaa jirra.Kunoo Wayyaanenis osoo hin kufin waggoota hedduu lakkoofsisnee jirra. Tilmaama keenyatu dogongore moo sababa biraattu jira? yoon gadi qabee yaaduu tilmaamni keenya dogongora natti hin fakkaatu. Mootummaa Wayyaanee dirqisiisuu yeroon itti dandahamu hedduun sababa garagaraatin fashalaayeera. Wayyaanen mataan isii Tortorree jirra! Balbala Du’aa irra geenneerra! jettee yeroo itti of madaaltetu ture. Hanga dhiibamutti garuu Tortorus daraboon ( dhaabni manaa) hin jigu. Kunoo yeroon suni amma gahee jira. WAYYAANEE SI GAHEERA, NAGAYATTI Sagaleen jedhu gamaa gamanaa dhagahamaa jira. Hasan Huseen Mineesotarraa walaloo Afaan Amaaraatin barreesseen mootummaa Wayyaaneetti nagaya dhaamateera. Walaloon Hasan ilma ilma Qaweessaa Looret Tsaggaayee G/Madihin na yaadachiise. Walaloo isaa dheeraa keessatti Huseen akkana jedhee ture… Qabsoon ummata Oromoo itti fufee jira. Qabsoon kuni awwaalamee ni hafa jedhanii tilmaamuu mannaa naannolee garagaraatti faffaca’ee biyyattii guutuu fudhachuu danda’a jechuutu irra salphata. Aangawonni wayyaanee dhugaa kana ifatti amanuu baatanis, bulchiinsa mootummaa naannoo Oromiyaa hoomaa waraanaa Saamooraa Yuunusiin gaggeeffamutti kennuun isaanii dubbichi humna isaanii ol tahuu isaa agarsiisa.Homaa waraanaa Oromiyaa akka fedhetti sibiilan waxalee akka bulchuu namoota itti kennaman keessaa Jeneraalli Oromoo tokkoyyuu hin jiru. Sirna bulchiinsa Hailasillaasees tahee isa Dargii keessatti Ajaja Waraanaatin Oromoonni kanittiin saalfataman hin turre. Hamma kennaa uumaa isaanii fakkaatutti Jeneraalummaan kan Oromootaa ture. Taaddasaa birruu irraa kaasee haga Raggaasaa Jimaa; Quusii Dinagdee irraa haga Mar’id Niguse, Gabayyoo Gurmuu irraa haga Damissee Bultoo, Jaagamaa Keelloo irraa haga Abarraa Abbabaa darzana lamaa ol Jeneraalota dandeettii Waraanaa qaban waamun ni danda’ama. Har’a yeroon jijjiiramee jira.Saba bicuudhaan ala, kanneen biroo sadarkaa koloneelummaatii ol dabruu hin dandeenye.Miseensonni homaa waraanaa Saba Oromootifi Amaara tahan jarreen kaanneniif jala deemufi bassoo bulbulurra waan dabre hojjachuuf carraa hin arganne. Kaawunsilii hoomaa waraanaa Oromiyaa akka bulchu ramadame keessaa namoonni sagal miseensota TPLFti, isaanis; Saamooraa Yuunus, Yohaannis G/Masqal, Sa’ara Mokonnin, Gabra Adhanom, Ibraahim Abduljaliil, Mahari Zawdee, Abraham W/Maariyaam, Fissahaa Kidaanuufi Yohaannis G/Mikaa’eli. Kanneen hafan lamaan saba Amaaratifi Agawiti. Isaanis Muhaammadifi Gabraat Ayyalati. Saamooraan torban dabre miseensota TPLF tahan 6 ( Kanneen Staff General Mokonnin tahan) walgahii waamee dhimma Oromiyaa irratti mariisisee ture. Saamooraan marii walgahii kanarrattis; ‘’Tokkoon tokkoon keessan waraanni amma gaggeessitan kuni dhimma dhuunfaa keessaniif tahuu isaa beekuu qabdu. Qabsoo ummata Oromoo kana fashaleessuu yoo hin dandeenne ta’e namni dura dursee balaan irra gahu nu mataa keenya.Ajaja Saamooraa kana fudhachuudhaan jarreen hirmaatanis gara sadarkaa gadiitti dabarsaniiru.’’ Saamooraan dhugaa isaa dubbate. Ummata Tigraay osoo hin tahin Aangawoonni TPLF balaa guddaatu isaan eeggata.Ummata hin eegnen waliin wal dhabuu mannaa waraana Taankiifi hidhannaa cimaa qabu waliin wal loluutu irra salphata.Wayyaanen sirna lolaa dur barateen lolaa hin jiru.Kan yoon jedhu waraanni amma gaggeeffamaa jiru sa’aatifii eddoo ummanni Oromoo barbaadetti gaggeeffamaa jira.Kuni Ummata Oromootif Milkiifi Injifannoo guddaadha. DHDUOn kufee Oromiyaan akka waraanan bultu dirqisiisun mataan isaa saba Oromootif Jagnummaafii injifannoo guddaadha. Wayyaanef immoo jalqaba xumura sirnichaati. TPLF erga hundeeffamee eegalee daandii seenaa irra fiigaa jira. Osoo kufee ka’uu waggaa 42 lakkoofsisee jira. Silayyuu Leencafi kurupheen ganamaan ka’anii lameen isaanituu ni fiiffiigu. Sababni isaas jiruun tuni fiigufi of bakka buusurra ergama biraa hin qabdu. Wayyaanen hamma fiigdu fiigdeerti, amma kan wixxifataa jirtuuf of bakka buustee dabruufi. Kanafuu rakkoo amma isa mudate keessaa bahuuf wanni hin goone hin jiru. Fakkeenyaaf kanaan dura warra dhihaatti of gurguree lammiilee Itoophiyaa kuma 5nii ol tahan ficcisiisun isaa ni yaadatama. Kan kana godheef immoo akka jarreen Dhihaa ( Westerns) aangoo isaatif tumsa kennaniif malee ummata Etiyophiyaatif dhimmamee hin turre. Mallas Zeenaawii kanaan dura walgahiilee dhaabichaa keessatti ‘’ Jaalannus Jibbinus Ameerikaan Gooftaa Keenya’’ jedhee akka dubbataa ture ni beekama. Ammas taatu Aangawoonni TPLF qarqaarsa warra dhihaatinis tahu qabsoo ummata Oromoo fashaleessuf wanti isaan hin goone hin jiru. Wayyaanen Akka Hailasilaaasen ‘’ Erga Itophiyaa gaggeessun dabareen kan keenya jettanii biyya teenya amaanaa’’ akka jedhan sana, dhaamsa kana dabarsee garee mormitootaatif biyyattii ni kenna jedhamee hin yaadamu. Tarii akka Dargii ‘’ Hamma Rasaasa takkittii harkatti nu hafuu ni falmina’’ osoo jedhee irra dhugaa sirnichaa ibsuu danda’a. Aangawoonni Wayyaanee waan tahes tahu of bakka buusuf xaaru malee hamma dirqamanitti biyyitiin kan hunda keenyati jedhanii gara mariitti ni dhufu jedhamanii warra abdatamanii miti. Eejjanoon goggogaan isaanii kuni garuu waan tahuun malu tahurraa dubatti isa hin deebisu. Jaalatanis jibbanis fincilli itti ka’e kuni kan babal’ataa adeemu malee kan of duuba adeemaa jiru miti. Siyaasni Wayyaanee kijibaafi ololaan guutamte har’arra geessee jirti.Adaduma ganni tokko dabree ganni biraa dhufuun waa’ee Midhaan nyaataan of danda’uu odeessun amala isaanii ture. Namichi Du’e sun ‘’ Wabii midhaan nyaataa keenna raggaasisuu irra dabree biyyoota alaatifis humna midhaan dhiheessuu ni dandeenya’’ jedhanii xinniquu isaanii dhageenyee turre. Kunoo akkuma argaa jirru, akkuma roobni dhaabateen waggaa tokkoofuu of dandahuuf midhaan of eeggannoof lafa kaayanne akka hin qabne ifatti mul’ateera. Biyya Afrikaa keessatti Qabeenya kuusaa bishaanitiin lammaffaa taate qabatanii yeroo hunda Kadhaa midhaanitiif adduunyaa dura dhaabachuun nama salfachiisuu qabaa ture. Garuu kadhaan itti baratee saalfatuu dhiisan.Qilleensarratti lafa daldaluu eegalanii akka mootummaatti waan godhuun irra ture irraanfatan. Filannoon bara 2015nii irratti 100% filatamne jedhanii wayta adduunyaaf labsanitti Ummanni Oromoo %100 wayta irratti duulu, lakkoofsi sirnaan beekamuu baatus ummanni biraas kan yoo xinnaate %50 tahu wayta komii isaa haala garaagaraatin ibsatu Aangawoonni TPLF xiqqomallee hin qaanfanne. Ummata mirga isaa gaafatu duuba Masrii ( Gibxii) fi Ertiraatu jira jedhanii wayta dubbatan xinnomallee afaan isaan hin qabu. Siyaasa kijibaan guutamte keessatti inni kun kan barame tahuun ni mala. Garuu kijibni adiin akkanaa garuu salphina isa dhumaati. Fincila ummataa kanaan booda egeree biyyattii sanaa tilmaamun baay’ee nama rakkisa. Waan hundarraa kan nama gaddisiisu ummanni biyyattii filannoo irraa amantii dhabuu isaati. Amantaa ummataa dhabame kana sirreessuun filannoo haqa qabeessa gaggeessuuf yeroofi humna gaafatuun isaa waan hin oolle. Maqaa filannoo jedhuun ummata kijibaa abdii kutachiisuu mannaa akka Atleet Haylee Gabrasillaasee ‘’ Ummata Itiyophiyaatif Dimokraasin hin barbaachisu’ jedhe sana jedhanii osoo ummataaf himanii irra wayyaa ture. Kanarraa ka’uunis ummannis yeroo ofii gubuu irraa of qusatee egeree ofii ofiin murteeffatuuf hiree isaaf kennaa ture. Haala yeroo ammaa irraa hubatuun akka danda’amutti ‘’ Qabsoon Ummata Oromoo itti fufee jira’’ jechuurra ‘’ Qabsoon Ummata Etiyophiyaa itti fufee jira’’ sadarkaa jedhutti guddachaa jiraachun isaa ifatti mul’ataa jira. Fincila ummata Oromoorratti dabalatee Naanoo Amaaraa – Walqaayititti gaaffiin ummataa ‘’ Nuti Tigree Miti’’ jedhu akka itti fufetti jira. Yeroo dabre Gondar aanaa Daabaat keessatti finciltoonni Amaaraa daandii cufanii ooluun isaanii kan ifatti mul’ate ture. Gojjaam yeroodhaa gara yerootti dhippina lafaatin walqabatee komii qabu.Kaleessa barattoonni Yunivarsitii finfinnee ‘’ Nuti Shororkeessitoota Miti’’ jedhanii wayta gara Imbaasii Ameerikaa deeman tumaafii reebicha akkasumas hidhaatu isaan mudate.Naannoo kibbaa keessattii Saba Mursii; naannoo Hamariifi Sulula Oomootti ummataafi Poolisni walitti bu’uun isaanii dhagahameera.Poolisoonni ummata uffata sirnaan uffachuu hin eegalin haala akkam sukkaneessaa taheen akka morma isaanii walitti hidhanii deemanii turan miidiyaalee hawaasaa irratti daawwanneerra.Ka’umsi rakkoo sanas dhimmuma lafaati. Ummanni Tigraay rakkoon kuni dhalachuu akka danda’u durumaayyuu tilmaamee ture. Masfin Waldamaariyaam akka ibsanitti Samtonni TPLF manneen viillaa maqalee irratti ijaarataniif maqaa ‘’ Ganda Appaartaayidii’’ jedhee wayta itti moggasu sana, waan isin hojjachaa jirtan kana keessaa nuti ummanni Tigraay keessa hin jirru jechuu isaanii ifatti labsaa turuu isaanii ture. Ummatichi Dhiigarraa bilisa tahuu isaa labsaa ture.Tapha Afaan Amaaraa keessatti dur durii ajaaibaa yaadadhu tokkotu ture. Yeroo tokko Waraabessi tokko ilmaan isaatin walii galee harree tokko kuffise ( gonbise). Ergasii ijoollee isaa dhooggatee adda ofii harree sana nyaate. Wayta lafti barii’uuf jettu abbaan harree sanaa Eboo qabatee dhufe. Wayta kana ijoollen isaa isa baqachuu eegalte. Ijoollee koo na gattanii hin deeminaa naa dirmadhaa jedhee itti waywaate. Ilmaan sunis Abbaa keenna, Akkuma nyaatten fiigi jedhanii deebisaniif jedhama.Makmaaksi kuni aangawoota TPLTif fakkeenya guddaa ta’a jedhee abdadha.Ummanni tigraay namoota maqaa isatin daldalan kanaaf jecha balaaleffatamuus abaaramuus hin qabu. Daandileen akkasumaas warshaalen Tigraayitti ijaaraman jedhamanii leellifamanis hagas mara kanjedhanamanii miti. Osoo dimookraasifi bulchiinsi gaarin jiraatee naannoo Itiyoophiyaa hundattuu sanaa ol gochuun dandahamee bareeda ture. Sababa rakkoo beelaa biyyattii keessatti mul’ate sababeeffachuun lammiileen Ameerikaa hedduun gara Itiyoophiyaa deemun isaanii kaayyo biraa qabaachun isaanii ni shakkisiisa. Dhugaadha, mootummaan TPLF kuni yoo kan kufu ta’e Mootummaan Ameerikaa qorannoo gaggeessee filmaata biraa qopheeffachuu akka qabu sirritti beeka. Wayyaanenis jaarsota filattee qophessun Ameerikatti waywaataa akka jirtu waanuma dhiyeenya kana dhageenye. Aangawoonni TPLF wayta aangorra turanitti badiilee raawwatamaniif yoo kan hin gaafatamne ta’e, qabeenyi isaan horatan yoo kan hin tuqamne ta’efi bu’uura kanaan mootummaan ce’umsaa akka hundaa’u yoo kan walii galan ta’e TPLFf kuni waan gaaridha. Ameerikaanonni paartilee siyaasaa ( kan ala jiraaniifi biyya keessas jiran dabalatee) akkasumas namoota bebbeekamoo gama hundaan jiran maariisisuun mootummaa ce’umsaa tokko yoo kan hundeessitu ta’es Wayyaanef badii hammas maraa hin qabaatu. Guutumaan guututti fincila ummataatin dhiibamanii aangorraa gonbifamuu irra isaaniif irra gaaridha. Yoo karoora duraa lafa kaayamuu danda’an sanaan walii galan ofiifiis hattoota isaan waliin saamaa turanirratti xiiqii ummanni qabate hir’isuun balaa irra gahuu danda’u ni xiqqeessu. Waan hundaafuu dhimmoonni akkanaa hamma ummatatti ifa godhamanitti waanuma lafa jalaan hasaasamaa adeemanii dha. Akkuma dura ibsame Koompiyuutaroonni mana maree federeshinii hatamuun isaanii kallattii ofduraa kan akeekudha. Kompiyutaroota kanneen kan saaman mamii tokko malee ilmaan Getaachoo Asaffaati ( Itti gaafatamaa Nageenya biyyattii) malee eenyuyyuu ta’uu hin danda’u. Hattuun kara deemtun waajjira sana seentee hanna hammana gahu kana raawwachuu hin dandeessu. Wanti akkanaa kuni kana duras raawwatamee ture. Dhaabni ‘’ XIRET’’ jedhamu ( Qabeenyummaan isaa kan dhaaba Naannoo Amaara Bulchaa jiru BIADENi) kan malaamaltummadhaan shakkamu iccittiilee isaa eeguf jecha waajjira herregaa isaa ibidda itti qabsiisee gubee ture. Warqeen baankii biyyoolessaa Itiyophiyaatii hatameefi kan qabeenyummaan isaa kan Alaamudiin ta’es eessa buuten isaatifii maalirra akka gaye hamma ammaatti hin beekamne. Adeemsa kanaan duraa irraa akka hubatuun dandahamutti Waajjirri Nageenya biyyattii Ragaalee (sanada) karaa seera qabeessa ta’een argachuu hin dandeenye karaa hannaatin akka harka galfatu beekamaadha. Fakkeenyaaf wayta Kinfa G/Madihin gaggeessaa Nageenya biyyattii turetti Boorsaa Harkaa Profesar Asraat Waldayyas hattuudhaan buchisiisun isaa ni yaadatama. Reeffa Mallas Zeenaawii Jeneraal Saamooraa Yunus xayyaaraan Adawaa fidee erga awwaalchiseen booda Finfinneerratti Sanduqa duwwaa akka awwaalamu gochuun isaaniis wanta yeroo sanattii bal’inaan haasa’amaa ture. Dhugumatti inni kun kan nama kofalchiisu malee kan nama gaddisiisus miti. Finfinneedhaaf mul’ata Mallas malee reeffi isaa waanuma tokkoo isii hin fayyadu. Hanni kompitaricha mana maree federeeshinichaas isa kanaan kan wal fakkaatu ta’uun isaa hamiin garasii dhagahamaa jirtu ni addeessiti. Waajjira nageenyaatti aansee Sanadootni (ragaalen) Wayyaanen dhoksuuf barbaadu kan argaman kompiyutaroota mana maree federeeshinaa obboo Kaasaa T/Birihaniin hogganaman keessa. Walumaa galatti qabsoo xumura gabrummaa ji’oota afran dabraniif gaggeeffame irraa hubachuun akka danda’ametti Qeerron Du’a tuffateera. Riqicha Sodaa gootummaan ce’eera.Balbala Callisaa cabseera.Taphni siyaasaa haalaan galeefii jira.Baay’inniifi jabinni isaanii ajaa’ibsiisaa ta’ee jira.Akka Filmii ‘’Dances with Wolves’’ jedhamu keessatti arginetti dhufiinsi Qeerroo akka Urjiiti.Calaqqisa Urjiitin samii gurraacha ifa uffisanii jiru.Callaqisa ifu kanas dhaamsuf tasumayyuu hin danda’amu. Walumaa galatti, dhufaatin Qeerroo kuni akka midhaan bade jedhanii osoo eegan margee laaliseetin wal fakkaata. Gama biraatin, Laga gibee cinaa Naacha riphe tokkotu ture.Naachin kuni hanga kuruphee bishaan dhuguuf dhufte qacam godhee liqimsutti waan nabseen jiru hin fakkaatu ture.Fincilli Oromiyaas isa kanaan wal fakkaata.Ummanni Oromoo galmaafii kaayoo isaa isa guddaatti saffisaan tarkaanfachaa jira.Jabina akka gaalaatiin qabsoo ufduratti dhiibaa jira. Kana hubachuuf immoo hayyuu siyaasaa yookin Oromoo tahuun nama hin barbaachisu. Dhumarrattis barreeffama as dhihoo kana Proofesar Masaay Kabbada mata duree “Ethiopia at the Eleventh Hour of Peaceful Change” jedhu jalatti barreessaniin haa xumuru. ‘’ Aangawoota Wayyaane waan haaraa uumame kana hubachuu dadhabanii oliif gadi raata’aniif waan tokko isaan yaadachiisu barbaada.Ummanni Oromoo dhumarratti Sodaa injifateera.Seenaa garagaraa irraa akka hubannutti immoo Ummata Sodaa injifate dhaabun hin danda’amu. Rakkoo akkanaa kana yeroo muraasaf dhaabun danda’amun ni mala , garuu guutumaan guututti awwaalun tasumayyuu hin danda’amu.’’


Garee Shanee ABO fii QC ABO jiddutti ammas rakkinni dhalate jedhu

Oduu Haarawa Asmaraa Irraa Dubbataan ABO Obbo Toleeraa Adabaa dhiyeenya kana qaamoota lamaan ABO kan bara 2014 walitti dabalaman QC-ABO fi ShG gidduutti rakkinni hamaan dhalatee jiraatuu hime. Haata’u malee, rakkinna dhalate jedhe maal akka ta’e ifa hin goone. Garuu, akka dubbataan kun jedhetti sadarkaa waliin hojjatuu hin dandeenye irra geenyee jira kan jedhu dubbate. Akka Obbo Toleeraan himaa jirutti, rakkinna kana kan uume QC-ABO ti. Akka murni rakkinna kana uume qoratamuuf, Koreen qorannoo utubamuun isaallee dubbate. Durataa’aan Koree qorannoo kanaa Obbo Ibrahim Muummee ta’uu hime. Kan nama gaddisiisu, garuu, Obbo Ibraahim Muummee koree utubame keessaa hojjii gad-dhiisse jedhe. Rakkinni dhalate maalii dha jedhamee irra deddeebi’amee gaafatamnaan, akka makmaakni Oromoo“Saani dorrobe dhaluun isaa hin hafu” jedhu rakkinni dhalate kunis oolii-bulii, turii-dafii ifatti gad- bahuun isaa waan ooluu miti jedhe. Kanaaf, ammaaf mee na dhiisi jedhe. Ani stole jedhee dhiise.


Seenaa gabaabaa obboo Bakar waaree: “Bada Bakar Waaree yaa ba’eessa nama, Osoo si deessee haatee marraa lama” …

SEENAA BAKAR WAAREE Lolli Calanqoo lolaa ittisa imala gabroomfattoota nafxanyaa ture. Lolli kun Amajjii 6 bara 1887 humna Minilikiin hogganamuufi ummata Oromoo, Oromiyaa bahaa jiraatan kanneen gooticha Bakar Waaree tiin hogganamu giddutti taasifame. Bakar Waaree kan dhalate Aanaa Jaarsoo bakka Laga Mixee jedhamutti. Bakar Waaree gumii bultumaa tan Raabaa fi Doorii Bareentummaa Addeellee maadheftattee Fugug bulchitu keessatti qondaala guddaa Birmajii yeroo sanaa ture. Keessattuu dhaddacha mooraa Fugug tan teessuma man-bultii gorguddoo kudha lamaan Alaa: Nuunnu, Meettaa,Diiramu, Goollo, Buubbu, Abbay, Galaan Abbaadho, Ere, Kaako, Arroojjii, Gutayyu keessatti haala sochii siyaasaa fi hawaasummaa irrattii addaa durummaadhaan murtii (hoggansa) kennaa kan ture. Gootichi kun nama cimaa gootummaa, hayyummaa fi dandeettii hoggansaa jalqabummaan horatee ture. Gootichi kun seenaa fi faaruu Oromoo keessatti bakakyyuutti faarfamaa jira. Fakkeenyaaf, warrii dubartootaa (haawwan) eenyummaa gooticha kanaa ibsuudhaaf helle keessatti akkas jedhanii faarsan:- “Bada Bakar Waaree yaa ba’eessa nama, Osoo si deessee haatee marraa lama” … Warrii dhiirootaa immo dhiichisa keessatti akkas jechuun faarsan:- “Innaawaa gamnummaa dubbiin jalan galtuu, Yoo arjummaa taatees dhaabbee biraan galtuu, Gootummaan duranii roorroon ittiin galtuu, Bakariin tuttuqaan killee dhagaan loltuu” Bakara Waaree, seenaa qabsoo Oromoo keessatti waan hedduun yaadatama. Keessayyuu, Oromootni Oromiyaa Bahaa keessa jiraatan ilmaan ykn ijoolleen Qalloo afran /afran Qallo/ jachuuniis(Daga, Oborraa, Baabbile, Ala) fi ijoolLeen Anniyaa sadachaa fi kodheellee lola weerartoota nafxanyaa ofirraa ittiisuuf godhamu irratti hogganaan waraana saba Oromoo(murti guutoo) eenyu akka tahuu eega marii godhatan booda abbaan duula kan isaan hogganu akka Bakar Waaree tahu filatan. Mariin kun kan taasifame eega ergaan miila qallaa Abbaa Gadaa yeroo sanii Wadaay Galmoo Kormoosoo irraa mooraa fugugitti isaan geesse booda ture. Fillannoo kana irrattiis sooreeyyiin beekkamoon gosoota bakka bu’an kan argaman yammuu tahu isaaniis Anniiyya irraa Hargaaya, Afran Qalloo irra, Wedaay Galmoo Kormoosoo, Orfoo, Katabee Wadaay Dugaa fi Mareenyi yommuu tahu kana keessahiis Hargaayaa fi Wadaay Galmoo Amiir Abdulaahii(amiira adaree) waliin tahanii haala walii gala waraana kanaa akka hogganan gaafatan.Tahuus Amiirtichi tole hin jenne. Sababniis yeroo sanatti Amiirtichi Abbaa isaa Kan deeggarsa oromoo qabu mootummaa Gibxii waliin angoo irraa fonqolchee gara angooti dhufuun isaa yeroo xiqqoo waan taheef haala waliigala waraana sanii hogganuu hin dandeenye. Adeemsa qophii leenjii waraanaatiin wal qabatee gareen waraanaa ykn loltootni weerartoota nafxanyootaa kanan loluuf qophaa’aniis bakka sadiitti qodamu. Isaaniis:- => Gareen tokkoffaan Garee murtii guutoo jedhamu yammuu tahu gareen kun akkuma maqaa isaarraa hubannutti garee isaa ol’aanaafi hanga murtiin isaanii guutamuufittii humna diinaa dura dhaabbachuun kan falmatu jechuu dha. Garee kanaafiis leenjiin kennamu baayyee cima jedhamee himama fkn waraanaa(eeboo) fi gaachena qabatanii farda yaabbatanii arihuudhaan osoo fardii fiigaa jiruu farda garaajala naannahuudhaan hiddii lafaa akka kaasan gochaa leenjiin kennamaafi jedhama. Hogganaan waraana murtii guutoo Bakar Waareetiis leenjii garee kanaa waliin akka fudhate himama. Iddoon leenjiin itti kennamaafii turees Aanaa gurawaa raada yaayyaa bakka gambeella jedhaamutti fi fiinxee gara mul’ataa bakka dabbaal mootii gaaraa jedhamtutti nama maqaan isaa lallabaa lihoo jedhamuun akka leenjiifaman himama. => Lammaffaan, garee Raaree jedhamtu yammuu tahu gareen tuniis akkuma garee murtii guutootti tan fardaan leenjite taatullee leenjiin garee kanaa kennamu akka leenjii garee murtii guutootiif kennamuttii cimaadhaa miti jedhama. gareen kuniis leenjii iddoon itti fudhate Aanaa Gurawaa naannoo rakkoo barzaalaa bakka raaree jedhamtuttii yammuu tahu leenjiisaan garee tanaatiis Riyyaa jedhamuun beekkama. => Saddaffaan, Garee qeeyroo jedhamtu yommuu tahuu gareen kuniis nagaya eegduu (poolisii naannoo) jedhamuun beekamti. Fkn yeroo gareen murtii guutoo fi raaree diina saanii waliin dirree waraanaa irrattii falmii gochaa jiran akka diinii kun kallattii biraatiin itti hin dhufne warreen eegan jedhama. Leenjiin garee kanaa kennamuus sochii qaamaa dabalate akka bifa kaaraatee ammayyaa fakkeessanii muka jajjabaa kanneen akka ejersaa dumucaan cabsuudhaan leenjii fudhata jedhama. Akassumaas meeshaan waraanaa kan gareen kun loluun xiyyaa, mencaafi kan akka qottoo, wacaafaa dhagaa furgugsuufii k.k.f lolan jedhama. Leenjisaan garee tanaatiis akkuma garee raareettii riyyaa jedhamuun beekkama. Eegaa kabajamtoota dubbiftoota keenya akkuma beekkamu lolli calii calanqoo irratti gaggeeffame irratti gootichi hogganaa waraana oromoo tahe Bakar Waaree gootummaa fi onne qabeessummaa isaarraa kan ka’e miila isaa kan irraa cite osoo ifin dhagahin hanga lolli goolabamuuf gahutti kan ture tahuu isaatu himama. Miilli isaa eessatti fi akkamiitti akka irraa cite wanni beekkamu waan hin jirreef achi buutee tahe. Warri harargeetiis akka afoola ykn maakmaaksaatti jecha kana itti fayyadamuun waan tasa badee hin argamne takka “Achi buutee miila Bakar Waaree” jadhanii himu. Yaadannoo gooticha kanaatiifiis siidaan yaadannoo farda isaa waliin siidaa yaadannoo wareegamtoota Calanqoo kan dhiheenya kana eebbifame keessatti ijaarameefii jira. Gama kaaniin tulluun fuul dura iddoo siidaan itti ijaarame gamatti argamtu durumarraa tulluu Bakar Waaree jadhamuun beekkamti. Waraanni Murti Guutoo kan isaan hogganamuutu achirra qubatee ture jadhama.


Lubbuun ilmaan Oromo akkanatti hirbaata kallunaa tahaa jirti.yarabi yomuma isinifgahe nujata lubusani Rabin janatan Haqanasisu matisanitile Rabin jajabina hakhanuf

Breaking News I felt shock when I hear about the sinking of boat in the Mediterranean Sea which carried 400 immigrants from Egypt to Italy. From out of 400 immigrants, it’s not more than 40 people who were rescued, some people said. Among 400 immigrants, more than 200 immigrants were Oromo-from Ethiopia…. It was the heart breaking news. ‘Paradise of the hell’ and the Mediterranean Sea is always eating innocent African immigrants as sacrifices. I hate dictator governments and their alliance of “democratic countries” in the unfair world. I believe that there is the bloody hand of the dictators and its alliance beyond of such events. Oduu Ammee Dooniin baqattoota 400 olii Egypt irraa baattee gara Italy imalaa turte galaana Mediteraaniyaanii keessatti lixxee, namoonni 40 hin caalle qofti akka baraaraman odeeffannoon namoota tokko tokko irraa arganne ni hima. Baqattoota 400 keessaa, 200 oli Oromoo akka ta’an himameera… Oduu nama gaddisiistuudha, “jannanni gahaannama yookiin azaabaa” keessaafi galaanni Mediteraaniyaanii baruma baraan lubbuu baqattoota Afrikaa akka woreegaatti nyaataa jira. Mootummaa hattoonniifi garggaartoota isaa, addunyaa dabaa kana keessatti nama jibbisiisan. Dhumaatii kana hunda duuba harka dhiigaa worra kanaatti jira.


Godaantonni Dhibbaan Lakkaawaman Garba Meditraaniyaan Keessatti Dhuman

WASHINGTON, DC — VOA Godaantonni biyyoota Afrikaa gama Bahaa dhibbaan lakkaawaman, gara Awurooppaatti cehuuf doniin ittiin deemaa turan, galaana Meditiraaniyaan gama Bahaa keessatti nyaatamuu irraa kan ka’e, dhumuu isaanii tu dubbatama. Kanneen bgalaa sana irraa hafanii fi namoonni ijaan arggan har’a Raadiyoo Sagalee Ameerikaaf akka ibsanitti, dooniin galaanaan nyaatamte sun gara godaantota dhibba shanii fe’attee deemaa turte. Namoonni lakkoobsi isaanii hin beekamne, bishaan daakuun dooniilee naannawa sana turan dhaqqabanii booda, achii fuudhamanii gara Griik geessaman – jedhama . Ebla 07 bara 2016 Kamiisa galagala kaayiroo irraa Bidiruu xixxiqqoo muka irraa hojjataman irratti namoota digdama digdaamaan qodanii namoota 240 ta’an fe’amanii ka’an. Boorumtaa isaa Jimaata Ebla 8 bara 2016 walakeessa halkan galaana irra Doonii turte tokko bira nu geeessan jedhu baqattonni.Dooniin galaana walakkaa dhaabattee argan sun guyyaa 6 dura kaayiroo irraa kaatee maaliif akka dhaabatte hin beekamu. Namoota 300 ta’an feetee turte kan jedhu baqataan lubbuun hafe tokko nu warra haaraa achii dhaqqabneen doonii ishee duraan achi turtetti darbaa nuun jedhan.Yeroo itti seenne namoonni 20 caalaan bidruu ishee xiqqoo irraa seenuuf dabaree eegaa turan. Kana giddutti Donii inni guddaan gara tokkotti jallatee bishaan keessatti garagale. Kanneen irraa utaaluuf akkasumas daakanii ba’uuf carrooman namoota gara 10 ta’anii fi kanneen Bidruu xiqqaa irra ta’anii ce’uuf dabaree eegaa turan 20 caalan irraa kan hafe hunduu dhumaniiru jedhu kanneen lubbuun hafan. Sana booda Bidiruu xiqqaan fe’amanii imaltuu kan itti fufan ta’us mootarri ishee dhaamee galaana irraa bultii 4 bulan. Baraarsitonni sana booda dhaqqabanii handaara galaan Grikiitti geessaman.Gabaasa guutuu dhaggeeffadhaa


Namoota balaa dooniitiin baharatti dhuman keessaa ilmaan Oromoo 250 tilmaamu keesssaa nama 9 qofaatu lubbuun bahe jedhu

Doonii biyya Masrii irraa gara Itaalii osoo deemaa jirtuu dhidhimterraa warri hafan akka jedhanitti, walii galatti namoonni doonii san yaabbatan gara namoota 550 yoo ta’an, kan dhuman gara 500 ti. Oromoon doonii sanirra turan, 250’tti yoo tilmaamaman; walii galatti hanga ammaatti baqattootni Oromoo lubbuun baraaraman 9 qofatu beekkame. Taarreen maqaa isaanii kan armaan gadii ti. 1. Joorji ( Baale irraa) 2. Ibsaa Abdusalaam ( Dirre Dhawaa) 3. Abdalla ( Baale) 4. Muaz Hassan ( Bale) 5. Abdulfattah ( Baale) 6. Gammachis Hussen ( Bordoddee, Harargee Lixaa) 7. Umar ( bakki hin beekamne) 8. Ibrahim ( bakki hin beekamne) 9. Ibsaa ( Bakki hin beekamne) Ilmaan Oromo gabrummaan wayyaanee biyyaa baafatee bishaan kessatti dhihana kalluunaa fi hirbaata qurxummii tahan kessa maqaalee muraasa qabannee isini dhihaannee jirra. 1.Tofiiq Abdallaa 2.Muraad Abdii 3.Abdiisaa Haajii 4.Lammii shaafii 5.Aliizaa Xaahir 6.Yaasiin Abdulkariim Kanebiros hedun adunyaraboqatanijiru rabinjanattasatin haqananiisuu


waan gabruummaan Oroomoo gootee

………………………….. oromiiyaan lammii firra baaftee Alagaa fiira goodhattee Badhaaftee guudiiftee Lammii isii ajjeestee Hiiyyeesiitee giidirsiitee ………………………….. Kan du’ee ol kan jiiru gad gootee Jiiruun awwaaluuf biyyaa fiiraa baaftee Diina isiitiiif ardii balliiftee kanniitee ………………………….. Lammiin oromoo biiyyayuu facaatee Liibiiyaati qalamtee Yamaniitii kalaan irraa fuudhamtee allaatiif laatamtee ………………………….. Silaa oromiyaan biilisoomtee Yoom lammiin biyyaa baatee Biiyya qabnaan maaqaa qoofa taate gabruummaa oroomoof mallatoo taatee Dhiiga lammii dhiiga saree gootee ala daran oromiiyaan oromoo nyaatee Tanaaf oromoon al bahuu fiilatee Gabrumma tookoo irra kabiiraati tarkaanfatee Tanaaf abdii kuutatee Biyyaa baqatee Gabrummahiifatee Baqa fiilatee Abdii kuutatee


Yaso Abdalla , his wife Shagge ( Rihanna) Kadir and their 9 month baby also among those who believed to have drowned when the boat carrying over 500 refugees from Egypt to Italy capsized. Iyaso and Shagge were originally from Hirna town, West Hararge. This is heart breaking. ======== Kan agartan kun Yaasoo Abdallaa Saanii yoo jedhamu haadha warraa isaa Shaggee ( Rihaanaa) Kadiir akkasumas daa’ima isaanii ji’a sagalii waliin kaleessa balaa doonii saniin lubbuun dabarate. Iyyaasoo fi Shaggeen dhaloonni isaanii Harargee Lixaa, Hirna akka ta’es beekun danda’amee jira. Rabbi warra jannataa haa godhu. Maatii irraa hafeef sabrii hawwina.


#OromoRefugees Yaa waaq maal yakkinee ?

Yaa waaq maal yakkinee ? Dalga nu boochiftaa Reeffa lammiiwwan koo Galaana Nyaachiftaa! Nama Biyya dhabeef Maal hin gaddituu Rakkoosaan mudate Ati hin argituu? Daa’ima ol deemtuu Haadha dhiistee baate Maaluma yakkanii ? Kan qurxummiif goote Bara baraan gadda Lapheetu nu cabe Keenya keessaa fi alaa Rakkoo tu nu qabe Reeffasaanii fuunee Boonyee hin owwaallanne Bakkeetu fagaate Deemnee hin barbaaddanne! Yaa Waaqa tokkichaa Har’a komiin qaba Atis nu dagannaan Eenyu nu qaqqaba? Meeqatu boqatee ? Mee ati nutti himi Ofii kee galmeessii Maqaasaanii waami! Eenyufaatu du’ee? Eenyufaatu hafee? Ati bira deemii Nuu lakkaayi Lafee! Deemnee bishaan seennee Reeffa hin barbaaddannu Galmeessii nutti himi Akka isaan yaadannu! ! Gammoojjii Saahaaraa San keessa darbanii Qoraattiifi aduudhaan Gidiraa arganii Maaliif Naachaaf goote? Maaluma yakkanii? Atiyyuu ni beekta Quuqqaa keessa keenyaa Atis nu dagannaan Maal abdannee teenyaa? Maaliif maatiinsaanii Karaa ilaalaa hafuu? Nama rakkoon qabeef Maaf garaan kee hin laafuu? Atis akka namaa Matta’aa fudhattee? Yeroo isaan si waaman Maaf isaan dagattee? Bishaan damee hin qabu Maalsaatuu qabatuu? Warri ijoolleen dhumtee Maatiin si komatu! Unuuf haaraa miti Boonyees gaddineerra Garuumee kan saanii Reeffas argineerra! Yeroosan si jira Mee maal dhaammatanii? Maal arguu barbaadu? Maal si gaafatanii? Moo callisuun seenan? Galaana walakkaa Sitti mufatanii Jiraachuukees shakkaa! Maaloo Yaa Waaqayyo Maaluma nuu yaaddee? Ofumaa nu uumtee Nu fixuus barbaaddee? Dubbiin akkas taanaan Dhumasaa nutti himi Wal biraa akka hin hafne Wal qixa nu waami! ……….. Harkakeen baay’istee Dacheerra nu guuttee Ijoolleekee jaamaa Maaliif Naachaaf laattee? ………….. Maatiin gadi bahee Shakkee karaa ilaalaa Amanuu dadhabee Abbaafi garaan dhalaa! …………. Osoo hin owwaallatiin Hirmii nyaachaa hafu Maaf isaan dagattee? Maal garaankee hin laafuu? …………. Mana Murtii dhaabee Seeraan sin himadhu Jaalalakeef malee Kanan si komadhu ………… Waan gooteef si beeka Maal jedhu kan biraa Hunduu kankee eega Si dha hundeen firaa Galmeen nama hundaa Harkuma kee jiraa !! ………… Gadda akka kanaa Lamuu nutti hin fidiin Nutis si waammanna Mee atis nu hin didiin! ……….. Waan gooteef si beeka Lubbuusaanii maari ! Reeffasaanii awwaalii Siidaasaanii ijaari !!! by :- Roobeeraa H.


Maati tokko keessaa namni afur ka doonii sanirra turan keessa tokkoo lubbuun hafe

#OromoRefugees four members one family were on board the boat. Three of them Aisha Rare, Ramadan Ibrahim Rare, and Abdi Abro died. Nasru Abro survived. Theywere from Bordode town, West Hararge. ====== Maati tokko keessaa namni afur doonii sanirra turan. Isaan keessaa sadi, Ayshaa Raaree, Ramadaan Ibrahim Raareefi Abdi Abro yoo bishaaniin nyaataman, Nasruu Abroo irraa hafee jira. Isaan dhalattoota Harargee Lixaa magaalaa Bordoddeeti turan.


LAKKISAA HIN GODAANNUU….. (yoo hin xumurtu ta’e hin jalqabin)

Jalqabarratti maatiifi uummata ballaa gadda hamaan liqimsameef gadda natti dhaga’amu ibsuun barbaada.. Dhugaadha nama jaallatan of biraa dhabuun akkaan ulfaata.. Bakka tokkotti maatiin lakkoofsaan shan ga’uufi: abbaa, haadhaafi ilmoon dhumuunimmoo sana daran ulfaataadha. Jiruun dachii kun hammuma liphuu ijaati gaafa namatti jige.. Amma mullatani ammuma dhibamu… kan dheessanii jalaa hin baaneefi baqatanii hin dandeenye ta’eetuma jalqaba uumamaarraa eegalee dhaloota lufsiisaafi fufsiisaa asiin ba’e du’i kunis. Du’uun seeruma uumama kanaa ta’uu waan namnuu quba qabu… ammoo akki itti du’an/keessattuu kan saba keenyaa/ hamma aaranii waaqaan dheekkamuutti nama geessisa… Akka sirna bulguu biyya kanaatti.. Biyyittiirraa kan baqatani. Yoo baratanii homaa hin fidne. Olaantummaa saba tokkootiin qofa daldalaafi sochiin biyyittii kamillee kan dhuunfatamu ta’e. Yoo saamamaniifi gaafa namatti roorrifamu….. Haala kanaanimmoo barootaaf jiraanneera. Hamma funyaan nu ga’utti godaanneerra. Oromoon addunyaa kanarra golee arfanuun faca’ee jirusimmoo miliyoonaan kan lakka’ama har’a. Jiruun nutti ulfaattee hiyyuma baqachuutti… hidhaaf ajjeechaa nuffuurraan kan ka’e. Hamma biyyi namaa Oromiyaa xinnoo jedhamee waamamuu ga’utti kumaataman godaannus garuu har’allee rakkoon keenya achuma jira.. Jijjiiramne argame… furmaanni mullate homaa… Har’as akkuma gaafa haayila sillaasee.. Akkuma gaafa dargii… akkuma wayyaanee ammaa… gabrummaan nurraa hin kaane.. Akka rakkannetti..akka nutti roorrifametti… akka hiyyoomnetti baroota lakkoofsisaa as geenyeerra. Utuu baqachuun furmaata ta’ee bara mootummaa ce’umsaan booda kumaatama karaa keeniyaa yaa’etu waan tokkorraan nu ga’a ture.. Leenci ganda isaa gadhiisnaan adurree ta’aaf malee… Ammasimmoo godaanuutti jirra… finciluma dheengaddaan walqabateellee gammoojjii saharaan kan qaxxaamure kumaatama.. Dhugaadha nama waan taaneef obsa fixachuu malla.. Fedhi keenyas daangaa dhabuu mala. Garuu “hamma yoomiitti?” Isa jedhu jala mureen gaafachuu barbaada. Gaaffiin bu’uuraa dhalootni kun deebisuu qabu maali? Foon ofii mo’anii rakkoo dandamachuun jijjiiramaaf aarsaa ta’uumoo biyya jijjiirametti godaanuutu furmaata? Dhaloota ofii darbee dhalootaaf dabarsuuf qabsaa’umoo…. Dhaloota ofiifuu ifa arguu barbaadu? Baqachuun kuni hoo hamma yoomiitti itti fufa…? Gaaffiiwwan kunniin namnuu akka of gaafatun barbaada. Keessattuu dhaloonni amma Oromiyaa keessa jirtan. Tikseen gaariin hoolota isaa bineensa baraara malee ofii dheessee akka hin baanes beekaatuma of gaafadhu.. irra deddeebi’ii of gaafadhu. Har’a uummanni keenya balaa uumamaafi nam-tolcheetiin guyyaadhaa guyyaatti hir’achuutti jira. Beela, balaa konkolaataa, dhibee akkasumas hidhaafi ajjeechaan irratti walfuree qe’ee isaarratti akka baalaa harcaasuu hin dhiifne. Tokkoon tokkoon saba kooti lapheen mada’aadha. Gaddis golatti nu aseenee ba’uu didee mataa jabaate. Ta’us garuu nuti hin dhumne.. Hin dhumnusi.. Harca’aama biqilla… goggogaama daraara.. Ni baayyanna.. Nuti sanyii badu miti..mitii? An akka nama tokkootti dhaloota ammaa kanaan waanan jechuu barbaadu, hireen uummata keenyaa harka keenya keessa qofa akka jiru akka naaf beeektaniidha. Rakkoon nuti keessa jirru hundeedhaan buqqa’uu kan danda’us garee galaana gama jiruun osoo hin taane nu’i warra as Oromiyaa jiruun qofa ta’uus sirriitti beekkadhaa. Yoo godaansi nu jijjiireef warri godaananiyyuu ni gahu. Aayyoofi abboo wayyaaneen ijatti tuftu kan arguutti jiru anaafi si’i.. Shamarran keenya salphataniif daa’imman keenya gombifamanis nutu dhiiga ho’aa arguutti jira. Dhugaadha waa’ee keenya garee siyaasaa ykn nama jabaa tokkorratti dhiisuun qofti yoo nutti hammeesse malee furmaata waaraa hin argamsiisu. Keessaa ba’uurra keessatti hafnee keessaa baasnu malee. Biyya keenya eenyuufi eenyuutti dhiisnee deemna.. Mee kottaa keessaa hin baqannuu..! Yoo du’a ta’e eessattiyyuu nuuf hafaa hin jiru silaa. Adaraa oboleettiiko.. Adaraa obboleessako.. Iji kan kee ala hin’laalin.. Oromiyaatti dudda gattee qajeeluufis faana hin kaasin. Yoo dhumuu asitti dhumna.. Bakka haadhaaf abbaan keenya nu awwallatanitti.. Bakka firaaf lammiin quba nu qabaatutti.. Malee jiraachuuf utuu fiignuu.. Osoo du’a baqannuu du’i xiiqii nuun qabachuutti jira… maaloo nutti haa hafu. Yoo as teenyee aarsaa barbaachisu kafaluun falmanne malee biyya keenya bineensatti dhiisnee hin deemnu adaraa… waan lubbuun nu hawwituufi foon keenya kajeeltu nutti haa hafu.. Dhaloota jijjiiramaaf cichu taanee dhaloota jijjiiirame haa uumnu. Warri anaaf siin har’aa uuman keesaa baqataniiti miti keessaa alattis hin godaanne.. Jireenya dhuunfaa isaanii gatanii… alaatii as dacha’an malee. Kormi Oromiyaa gadhiisee baroodus bookkisus sagaleensaa amma lukkuu asii iyyituullee dhiibbaa hin fidu. Barooduun asumatti toltiitii dhaamsaan qabsaa’uuf daangaa hin qaxxaamurin. Qabsoon dhaamsaan taatu waggoota digdamii shanan darban yoo nu cabsuu malee nun dhidhiibne.. Yoo nu diiguu malee nun ijaarre. Bakka itti waa gochuu dandeessu gadhiistee ibsa ejjennoo nuu erguuf gammoojjii hin qaxxaamurin maaloo… erga duuti hin oollee falmaa duuna ijoolle… Kun yaada dhuunfaa koo ta’us mee irratti haa mari’annu… dubbii kana akkamitti ilaalta ati? Galatoomaa! Rabbi isin haa jajjabeessu… by Abdiisaa Balaachoo


MALOO ABDII HIN KUTINAA!!

====================== Rabbiin nu badhaasee namaan saamamnullee, ▶Osoo hundumaa qabnuu beelawaan yaamamnullee, ▶Haqaaf osoo falmannuu alagaan dhaanamnullee, ▶Cubbamnee biyyaa baanee galaanaan nyaatamnullee, ▶Abdii hin kunnu rabbirraa Isa qabnaa ammallee.!!! ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ ▶Dhugaadha dubbiin keenna hedduu nama dhamaasaa, ▶Inni kuun yeroo ta’u Cubbuun nyaata rasaasaa, ▶kuun roorroo dheessee bahe gatee haadhaaf abbaasaa, ▶Isa kaan diinni hedhee maatiin adda facaasaa, ▶Roorroon yoo heddummaatu qabsoof nama kakaasaa, ▶Abdii hin kutin lammiikoo rabbiin keessaa nu baasaa, ▶Waan fideef kan beekullee Isa qofaa balaasaa, ▶Kan barbaade kuffisee guyyaa fedhes ol kaasaa, ▶Balaa rabbii obsinee haa kadhannuu tolaasaa.!! ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ ▶Roobuuf yeroo barbaadus akka duumessa godhuu, ▶Gammachuu hedduus fiduuf gaddaatu dursa jedhuu, ▶Numa qormaate malee rabbiin eennullee hin miidhuu, ▶Balaan yoo jabaattellee naaf obsi ciniinnadhuu.!!! ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ ▶Hanga yoom du’a sabaa himaa wol jabeessinaa? ▶Hanga yoo gara du’aa du’a jalaa dheessinaa? ▶Maaliif du’a jalaa dheessuuf awwaalas fageessinaa? ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■ ▶Lakki nuuf gamtee jirtii eessaa garam dheessinaa? ▶Amma booda nu gahe kaaneet wol jabeessinaa, ▶Diina nu barbadeessu cimnee barbadeessinaa, ▶Akka nut-hindeebines ufirraa fageessinaa, ▶Ari’uu qabna malee akkam jalaa dheessinaa.!! ■■■■■■■■■■■■■■■■■■ ▶Mirga waaqni nuuf kenne ufirraas hin butinaa, ▶Falmannee keessaa baanaa qarqaarsa rabbii wojjiin MAALOO ABDII HIN KUTINAA!!


Seenetaroonni Ameerikaa kudha sadi labsii mootummaa Itoophiyaa balaaleffatu baasan

Daandiin eegalame kuni tooftaa ciccimaan utubame, dhaabbilee siyaasaa hundaan irratti hojMiseen taanaan shakkii tokkoon maletti kan nugayu Finfinneedha …………………………. Miseensonni senetii Ameerikaa 13 senetar Maarkoo Ruubiyoo (paartii R.) fi senetar Ben Kaardiin (paartii D.) durfaman wixinee labsii seeraa Itoophiyaan mirga namaa akka kabajjuu gaafatu dhiyeessan. Itoophiyaan humnatti dhimma bayuudhaan ummata hiriira nagaa bayan, gaazexeessitootaa fi dhaabbilee hawaasaa ukkaamsiti jedha wixineen labsichaakuni.Labsiin senetaroota Ameerikaan dhiyaate kuni gargaarsi mootummaan Ameeikaa Itoophiyaaf laattu irra deebi’amee akka xinxalamu MinisterriHaajaa Biyya-alaa Ameerikaa Joon Keeriif waamicha dhiyyeessa. Mootummaan Itoophiyaa affaan qawween ummata doorsisuu, ajjeesuu fi hidhuu akka dhaabu; akkasumas ajjeechaan hanga ammaatti raawwatame qaama walabaan akka qoratamuu fi kanniin yakka hoojjatan seeraaf akka dhiyaatan gaafatawixineen kuni.Senetar Maarkoo Ruubiyoon, ‘Itoophiyaa keessatti namoonni nagaa mirga isaaniif dubbachuu qofaaf ajjeefamu, hidhamu, doorsisamu,’ jedhe. Itti fufuudhaanis, ‘Dararaa mootummaan Itoophiyaa ummata isaa irraan gayuu fi tuffii inni mirga dhala-namaaf qabu ni balaaleffadha. Bulchiinsi Obaamaa haala mirga dhala-namaa fi akkaataa fooyya’iinsa siyaasa Itoophiyaaf xiyyeeffannaa guddaa laatuu akka qabu gaafadha,’ jedhe.’Gara jabeenya humnoota tika nagaa Itoophiyaatti baay’ee rifadhe,’ jedhe senetar BenKaardiin. Kanniin maatiin irraa dhumeefis gadda isaa dabarseera, senetar Kaardiin.Dhiigni Oromoo dhangala’uun, lammiin keenna kumaatamaan mana hidhaatti gatamuun hedduu keennaaf gaddisiisa ta’us, wanti abdachiisaan garuu dhiigni isaanii bilisummaa Oromoof bu’aa abadachiisaa argamsiisaa jiraachuu isaati. Labsii fi balaaleffannaangaree senetaroota Ameerikaas qaamuma injifannoo kanaati. Yeroo dabres Paarlaamaan Awurooppaas labsii cimaa baasuu fi ergaa balaaleffannaa cimaa dabarsuun ni yaadatama.Injifannoon keessumattuu kallattiin dippiloomaasiitiin argamaa jiru kuni bu’aa dhiiga gootota Oromoo ufii du’anii saba isaanii jiraachisuu, uffi hidhamanii saba isaanii bilisoomsuudhaaf muratanii gatii qaalii hanga lubbbuutti gayu kaffallaniin. Hawwiin isaani kangalma gayuu fi kana caalu kan argamuu malu yoo qabsoon kuni osoo addaan hin citin injifannoondaran babal’ataa fi anniisaa isa barbaachisu argataa yoo deeme qofa.Takkaa takkaa lubbuu Oromoo galaafatamtuu filammii mana hidhaatti dararamu irraa qabsoon Oromoo waan guddaa fayyadamuu qabdi. Kanagodhuu irratti shoorri hoogganoonnii fi hayyoonni Oromoo taphatan guddaa ta’utu irra jira. Yeroo dargaggoon Oromoo lubbuu fi jireenya isaanii kennaa jiranii fi kennuudhaaf qophii ta’an kanatti angawoonni sa’aa, beekumsaa fi maallaqa isaanii qusachuun, akkasumas waan xixiqqoo irratti uflamaanii ilkaan walitti ciniinnachuun madaallii kamiinuu sirrii hin ta’u.Ammas kan ifa ta’uu qabu, faaydaa qabsoo karaa nagaa, oduudhaan osoo hin taane, qabatamaan argineerra. Kallattiin kuni daran jajjabeeffamuu,xiyyeeffannaan isa babaachisu itti laatamuu, tooftaan addaddaan geeddaramuu, hunda caalatti milkaayinaaf wareegamni barbaachisu itti kaffalamuu qaba. Daandii eegalame kuni tooftaa ciccimaan utubame, dhaabbilee hundaan irratti hojjatama taanaan shakkii tokkoon maletti kan nugayu Finfinneedhaan.Waan hunda caalatti hidhamaa, ajjeefamaa fi gidiramaa qabsoo tana xumuraan gayuuf hundi waadaa woliif seenuu qabna. Kuni taanaan gufuun nu kuffisu, humni daandii irraa numaqsutokko hin jiru. Yeroo kamuu caalatti Oromoo dhaabate huni jilbiiffachisu tokko kan hin jirre ta’uu isaa baatii dabran qabatamaan nutti argisiisanii jiru. Osoo lubbuun jirru kana arguu danda’uun waan guddaadha.Guutummaa labsii senetar Ruubiyoo fi Kaardin miiltoo PDF kana banaa dubbisaa.


Hiriira nagaa Oromoonni magaala gudditti Ameerikaa, Waashingitan Diisiitti geggeessaa jiran.

Viidiyoo kana irratti namoonni sagantaa har’aa keessatti hirmaatan bakka dhugaa bahumsi ganama kana itti ta’ee gara White House deemaa jiran. #OromoProtests #Demonstration #Oromo #Ethiopia


OROMOO BARAARUUF WAYYAANEE GAGGABSUUN BARBAACHISAADHA ( Sirritti dubbisaa waliif dabarsaa)

Kabajamtoota ilmaan Oromoo!!! Ji’oota afran darbaniif ummanni keenya mirga abbaa biyyummaa isaa kabajchiisuudhaaf xiiqiin ka’ee qabsoo wareegama qaqqaalii nu kafalchiise, akkasumas injifannoolee cululuqaa nu gonfachiise godhaa jira. Sirni abbaa hirree ol’aantummaa wayyaaneetiin hoogganamu gaafii ummanni Oromoo karaa nagayaatiin dhiheesseef nagayaan deebisurra dhiiga lammii keenyaa dhangalaasuu fi hidhuu itti fufee jira. Hanga ammaattis gochaa suukkaneessaa raawwataa jiruun dubartii ulfa fi daa’imman kichuullee otoo hin jedhin raasaasaan akaayuun diinummaa uummata Oromootiif qabu agarsiisaati jira. Gorsaa fi akeekkachiisa ummata addunyaa biraa dhihaataafii jirutti gurra cufatee jira gochaa sanyii duguuguu ittuma jira. Murni wayyaanee kun yaada furmaataa DHDUO/OPDOn dhiheesseef tuffatee qondaalota DHDUO lakkii gochaan Oromoo irratti raawwatamaa jira jedhanii diddaa agarsiisan hidhuu fi hojirraa ari’uun doorsisuu filatee jira. Murni wayyaanee kun warreen kaaniin immoo uummata Oromoo gadi qabdanii akka nuti barbaadne akka bulu taasisuu dadhabdan jechuuniin aangoo irraa kaasaati jira. Murni wayyaanee abbaan hirree kun yaada araaraa manguddoota Oromoo fi abbootii Gadaatiin dhihaate wayitti hin lakkoofne. Waamicha nagayaa maanguddoota Oromoo fi Abbootii Gadaa kana tuffachuun ol’aantummaa guyya guyyaan jalaa shigigaataa jirtu humna qawweetiin deeffachuuf Oromiyaa bulchiinsa waraanaa jala galchee jira. Murni wayyaanee kun duula ifatti uummata Oromoo irratti labsuun humnoota isaa hidhatan Oromiyaa guutuutti bobbaasee hanga ammaatti yoo xinnaate ilmaan Oromoo meeshaa waraanaa wayiituu hin hidhanne dhibba shanii ol haala suukkaneessaa ta’een galaafatee, Kuma dhibba tokkoo ol hidhee mana hidhaa keessatti dararama hammaataa ilma namaa irratti hin raawwatamne raawwataa jira. Bakka mormiin hin jirrettiyyuu Oromoota nagayaan karaa deeman ykn mana isaanii keessatti fixaa jiran. Yeroo ammaa kana Oromoo ta’uu qofaan ilmaan Oromoo akka yakkamaatti ilaalamaati jiru. hafuura itti kutuun takkaa akka harka kennee mariif gadi taa’u, yookaanii gaggabee akka lafa dhahu taasisu. 1) Wayyaaneen gaafii saamichi lafaa haa dhaabbatu kan saamame haa deebi’u jedhu diddee jirti. Kanaafuu ummanni humna isaatiin gaafii tanaaf deebii argachuu qaba. Tarkaanfiin qabeenyaa invastaroota alagaa kan lafa Oromoo fudhatanii saba keenya hiyyoomsanii ofii duroomaa wayyaanee gibiraa fi matta’aa/gubboon goobsaa jiranii barbadeessuun lafa deeffachuun cimee itti fufuu qaba. Faayidaa: Akka seera Itoophiyaatti qabeenya lafarra jiru malee lafti kan ummataati. Kanaafuu qabeenyi irratti tuullatan dhabamnaan wanti hafe kan saba keenyaati. Itti dabaluunis kasaaraan invastarootarra gayu dinagdee isaan biyya sanitti seensisan sodaan akka dhaaban waan godhuuf madda galii Wayyaanee goggogsuun laaffisaa deema. Tarkaanfiin hamma ammaatti fudhatameeyyuu maallaqni abbootii qabeenyaa biyya alaarraa seenuu guututti akka dhaabatu godheera. Dabalataanis inveestaroonni biroonis gara Oromiyaa dhufuun maqaa inveestimentiitiin saamicha lafaa irratti bobba’uu akka sodaatan taasisaati jira. Tarkaanfiin amma booda fudhatamu immoo maallaqa biyyasii qaban akka baasan godha. Kun kaaznaa Wayyaanee goggogsuun sirnicha laamsheessee kufaatii isii saffisiisa. 2) Wayyaaneen ummata mirga isaa karaa nagayaan gaafannaan mana hidhaatti guurte hidhaa keessaa akka baastu ummanni Oromoo fi ummanni addunyaa sagalee tokkoon gaafatus kan hidhaman hiikuu dhiisi kumaatamaan guyyumaan itti dabalaa jirti. Kanaaf ummanni keenya ilmaan isaa mirga abbaa biyyummaaf waan falmaniif hidhaman takaanfii ofiitiin hiiksisuu eegalee jira. Hanga ammaattis seenaan hin dagatamne hojjateeti jira. Duulli manneen hidhaa wayyaanee Oromiyaa keessa jiran irratti eegalame kun of eeggannoo cimaa fi tooftaadhaan itti fufuun dirqama ta’a. Bakka mana hidhaa diiguun danda’amutti mana hidhaa diiguun qabsaa’ota harka diinaa jiran baasuu bakka hidhaa diiguun rakkisaa ta’etti heddumminaan itti hidhamuunis fala. Faayidaa: Qabsaa’otaaf bilisummaa argamsiisuutti dabalee caasaa sirnichaa gara gadii laanshessuu fi dhabamsiisuun sirnicha caasaa sirnichi uummata keessatti diriirsee uummata ittiin to’atu dhabamsiisuuf gargaara. 3) Daandii Cufuun bu’aa guddaa buusee jira. Tarkaanfiin kun tooftaalee sirnicha akka malee wareersuun waan qabatu wallaalchisee bu’aa guddaa buusan keessaa tokko. Tarkaanfiin daandii bakka hundatti cufuu kun akkuma jirutti ta’ee daandiilee gurguddoo sochii Agaazii fi diinagdee Wayyaaneef barbaachisoo ta’an cufuun yeroo dheeraaf adda kutuun faayidaa guddaa qaba. 4) Diddaan konkolaachiftoonni/shufeeronni taaksii, baajaajii fi konkolaattota biroo kun karaa cufuudhaan deeggaramnaan geejjiba biyyattii dhaabuun mootummaa guututti laamshessa. Shufeeronni hojii dhaabuu qofa osoo hin taane gaafin isaanii deebi’uu baannan konkolaattota tajaajila kennan kan biroo irratti tarkaanfii dhaabsisuu fudhachuun faayidaa guddaa buusa. 5) Gibira Kafaluu Diduu: Akkuma beekamu qonnaan bulaan keenya tumsa qabsichaaf qabuu fi aantummaa Oromummaaf qabuun akkasumas jibbiinsa sirnicha irratti qabuun gibira lafaa kafaluu dideeti jira. Duulli gibira lafaa kafaluu diduu kun bakka maratti bifa walfakkaataan itti-fufuu qaba. Tokkoon tokkoon barataa fi dargaggoonni dhimma kana irratti maatii isaanii hubachisuun dirqama. Fayidaan gibira lafaa kafaluu diduu: sirnicha beekkamtii dhorkuu, mootummaa galii dhabsiisuu, gaaga’ama siyaasaa mootummaa irraan gahuu faati. 6) Uggura gurgurtaa: Akkuma beekamu midhaan, beelladni, kudraafi fudraan biyya san sooru irra caalaan Oromiyaa keessaa dhufa. Galii mootummaa sanii daran hanqisuufi rakkoon Oromoo mudatte tun ummata kaanis geettee akka mootummaa irratti ka’aniif duulli ominishi nyaataa saffisaafi baay’inaan akka hin sochoone godhuu feesisa. Tooftaaleen kun omishoota jireenyaaf murteessoo ( necessity) ta’an adda baasuun yeroofi bakkaa murteessaa ta’een dhaabuun milkii isaa ni guddisa. Tooftaa kana hojitti hiikuuf qonnaan bulaanfi daldalaan keenya gurgurtaa dhaabuu ykn hir’isuu dabalatee tarkaanfii daandii cufuufi shofeeronni hojii dhaabuun hojitti hiikama. 6) Barnoonni Bilisummaan Booda: Akkuma beekamu ji’oota sadan dabraniif barnoonni sirnaan Oromiyaa keessa hin turre. Mootummaan kun barsiiftota 60 ol ajjeessee, kuma lamaa ol mana hidhaa keessatti hiraarsaa jira. Barattoota dabtaraa fi qalama qofaa of harkaa qabanitti dhukaasa banuun hedduun fuuldura barattootaatti wayita galaafatu, hedduun dhiigni isaanii dhangala’eeti jira. Barattoonni 20,000 ol mana hidhaa keessatti hiraarfamaa jiru. Manneen barnootaa Oromiyaa buufata waraanaa waan ta’aniif tasgabbiin barachuun hin danda’amne. Kanaafuu haala kana keessatti baranneet wayitti baanaan hin yaadamu. Fakkeenyaaf warreen qormaata biyyaalessaa qorataman bifuma kamiinuu barattoota naannolee biroo bifa tasgabbaa’een waggaa guutuu barataa turan waliin dorgomanii gara barnoota ol’aanaatti ce’u jedhanii yaaduun gonkumaa hin danda’amu. Barattoonni Oromoo barana qormaata biyyaalessaa tasa fudhachuun irra hin jiraatu. Kanaaf barnoonni Oromiyaa keessa bilisummaan booda ta’uu qaba mariin jedhu baldhinaan godhamaa turuun ni yaadatama. Kanarratti amma namuu waliif galee jira. Garuu tooftaa kana barattoonni mana barnootaa irraa hafuun osoo hin taane manneen barnootaatti argamuun kan amma duraa caalaa daran dirree qabsoo bilisummaa Oromoo gochuutu nu baasa. dubbisuun, warra miidhameef kadhannaa gochuun, faaruu qabsoo Oromoo farsuun kkf dabra. 7) Tarkaanfii hojii dhaabuu: Akkuma konkolaataan tokko socho’uuf goommaa isaa irratti irkatu, mootummaan kamiyyuu bulchiinsa/ bittaa guyya guyyaa geggeessuuf ogummaa hojjattootaa irratti hundaaya. Hojjattonni kun galii isaanii mootummaa irraa waan argataniif akkasumas dirqamni lammummaafi biyyummaa itti dhagayamee hojii isaanii sirnaan hojjatu. Garuu yeroo sirni abbaa irraa mirga ummataa sarbee, dantaafi ilaalcha hojjattootaa moggatti bgate, mootummaa san kararratti deebisuuf yookin ofirraa kaasanii kan irra wayyaatin bakka buusuuf hojjattoonni shoora guddaa qabu. Baatilee darban kana keessa hojjattoonni mootummaa Oromiyaa keessaa duulaa hojii laaffisuu (procrastination) godhaa jiraniin laamshayuufi burjaajjawu sirnichi yeroo ammaa keessa seeneef gahee guddaa taphatanii jiran. Amma tarkaanfii isaanii ol dabaluu diddaa hojii dhaabuutti seenuun kufaatii sirnicha kanaa saffisiisa. Tarkaanfii kana ammoo tooftaalee diddaa barattonni, shofeeronnifi qonnaan bultoonniifi daldaltoonni fudhataniin walitti qindeessuun bu’aa isaa dachaan guddisa. Tarkaanfileen armaan olii kun bifa qindaawaa ta’aniin hojitti yoo hiikaman bu’aalee tarsimoo (strategic gains) armaan gadiitu irraa argama. Baasiin mootummaa ni dabala, galiin isaa ni hir’ata. Bajata namoota ittin bitee ummata ittin cunqursuun rakkata, kan warra alaa sossobuun hanqataa deema. San qofaa miti akkuma diinagdeen laaffatuun qondaalonni ol’aanooniin quba walitti qabuun walsababuu akkasumas adda babahuu aangorraa waldarbutti seenu. Kun ammayyuu akkuma agartan galma gayaa jira. Daran itti jabeessinaan yeroo gabaabaa keessatti gaaga’ama hamaa (acute crisis) keessaa bahuu hin dandeenye seenti. Kun ammoo tarkaanfii isa dhumaa irratti fudhatamuu qabuuf toora saaqa. Tarkaanfiin sun maali? Yoo achi geenye mari’anna. Amma qabsoo jalqabne finiinsuu qofaa dha filmaanni qofa galeessi qabnu!!! Dhumaratti ilmaan Oromoo milishaa, poolisii fi loltuu ta’anii sirnicha tajaajilaa jiran hamma ammatti obsaan turuun keessan nama boonsa. Ammasyeroon tarkaanfii dhihaachaa jirti. Miidhaan lammii keessanirra gahu garaa isin gubee dhuunfaan tarkaanfiitti seenun dogongora tarsiimooti. Tarkaanfin fudhatamuu bifuma karooraatin karaa qindaawaa ta’een gamtaan raaw’atamuu feesisa. Ilmaan Oromoo miseensummaa DHDUO/OPDO keessa jirtan immoo hedduun keessan keessa keessa qabsoo deemamaa jiru deeggaraa fi kallattiiwwan addaa addaatiin gargaaraa akka jirtan uummanni hubachuun barbaachisaa dha. Warreen duraan irraa jalqabdanii qabsicha gargaaraa fi deeggaraa jirtan haaluma jalqabdaniin qabsicha cinaa dhaabbachuun galmee seenaa keessatti seenaa boonsaa akka olkeewwatan isin yaadachiisuu feena. Namoonni muraasni fayidaa dhuunfaaf jecha qabsicha gufachiisuuf ulee diinaa ta’aa jirtan uummanni Oromoo balleessaa keessan irraa ni barattu jedhee obsaan yeroo isiniif kenneeti jira. Obsis hanga akka qabu isin hubachiisuu barbaadna. Dogoggora seenaa hojjattanii maqaa keessan seenaa xuraawaa dibuu qofaa miti wanti isin eeggatu. Uummanni dheekkamee jira waan ta’eef yeroon otoo karaatti deebitanii isiniif gaarii dha. Sirna kufaa jirtutti rarra’uun fiiguun kun waliin qilee seeenuun ala fayidaa tokkollee hin argamsiisu. Dhimmi inni biraa fi murteessaan Oromoo marti dagachuu hin qabne waan naannawaa keessanitti ta’aa jiru Suuraa fi Viidiyoo kaasuun erguun gochaa wayyaanee saaxiluu fi adeemsa qabsoo Oromoo addunyaatti beeksisuun dhimma murteessaa dha. Haqaaf falmanna,tokkummaan qabsoofna, tarsiimoon masakamna, ni injifanna!!! Source: Jawar Mohammed


Guyyaan gotota Oromo 2016 Qeerro bilisummaa Oromo biyya masriin ebla 23/2016tti kabajame haalaa midhagaan xumuramee jira. Egalleen sirna ayyaanichaa ebba manguddota Obbo Fessahaa , Obbo Fu’aad fi Aaddee Halimaan kan banamee hoggaa tahuu Yaadanno jaallan wareegamaniif daqiiqaa shaniif yaadannon sammuu taasisanii jiru. Kanatti aansee faaruun alaabaa Oromo aaartisti Badrii Mohammadiin dhihaatte turte gutuun hirmaattota walgayii ayyana gotota Oromo biyya masrii waliin faarfatanii jiru. Bakka bu’aan Dhaabaa Obbo Abdusalaam Sutee Seenaa ayyana gotoota irraa ibsaa bal’aa hirmaattotaaf godhee jira. Itti dabaluudhaan dhumaatii dargaggota ilmaan Oromo galaana awrophaa fi egypti jiddutti dhuman laalchisee dhaamsa dhunffaa Hayyuu Dureen ABO j/Daawud Ibsaa firaa fi aalii warreen dhumaniif dhaame gara Obbo Abdusalamin hawaasa dhaqqabee jira. Waltajjii ayyana gotota Oromo 2016 biyya masritti kabajame kana irratti Aadder Raggaatuu Roobaa haasawa bal’aa gotee jirti. Bifuma kanaan kessummaan ayyaanicha kanaa Dr Mohammed Abduna’iim haasawa dhagessisaniin dhumaatii ilmaan Oromo galaanaa kessatti mudachaa jiru kana motummaan wayyaanee itti gaafatama kan qabdu tahuu ibsee , Qabsoo ABOn durfamu cinaa dhaabbachu isaanillee ibsee jira. Bifuma kanaan tin’isni qabsoo bilisummaa ABOn durfamuuf godhamee jira. Gara biraan bakka bu’onni hawaasa Oromo gara-garaa fi hojjattonni Oromo dhaabbilee adda addaa kessa hojjachuun hawaasa isaanii tajaajilaa jiran maqaa Qeerroo Bilisummaa Oromo biyya masritiin badhaafamanii jiru, Gutuun gutuu ayyanicha kanaa wallee warraaqsaa gara-garaan kana boharsaa turan Misensdota Hawwisoo Qeerroo Bilisummaa Oromo biyya masrii Aartistii Taajuu shurtubbe , Abdii Komiyaa Ramadaan Badrii Mohammed , Hordofaa Mohammed , Nasiifayi Addunyaa fi Aartistii Gaaddisee shamsuddiin hoggaa tahan hogganaan baandii kanaa Obbo Yousuf Bakrii waltajji kana irratti badhaafamee jira. Dhuma irratti abbaan wal-tajjii kanaa Obboo Aksiir Nureen gutuu hawaasa baqataa Oromo biyya masrii wal-tajjii kana irratti qoda fudhatan galatomffatee sirna wal-gayii akkuma ebba manguddoon egalametti ebba manguddoon xumursiisee jira.


Biyyaa orma taankiirra bahani qabatun ni dandayaama taankiirra taa’anii bulchuun garuu waan hin dandayaamne

Aboy! “jechuun Tigree biratti waan guddaadha. Abuunaa siyaasaa (Political Patriarch ) Wayyaanee Sibhat Naggaa alaabaa Oromoo fi kan Masrii qabatee baqataa Oromoo Kaayrootti hiriira bahe Masri fi ABO tu duubaan jira jechuun hamma sirni Wayyaanee fi Aboy dullooman caalaa, muddamsuun TPLF dheefa bira akka gaye mirkaneessa. Azeeb Masfin mal akka jette nu yaadachiisa. “Qabeenyma fi nagaa fira kootu nayaachisaa jira” jechuun dheefa malee homaa hin hafneedha. Akkuma ilma namaa hundaa mootummaa kufaa jiru machiin du’aa akkam akka gootu mootummaa Haylasillaasee 1974 yaroo barattootaan marfame dhagenyee turre, dhuma sirna Dargii Mangistuu hamma macheessites arginnee jirra! Sirna Wayyaanee Oromoon hamma raaseef! Hammam akka isaan ganetti waan beekaniif hammanatti Oromoon nutti dammaqaa beekuuf eeguu dhabuun hilleensa dugda naachaa irra rafte isaan taasisaa jira! Mootummaa Ameerikaa dhaamsa mootummaa Israaelii bara 1948 erge keessatti ” Palestine biyya ummata rafuu isinitti kennine! Hamma rafee turus hin beeknu! Gaafa hirriibaa dammaqe waan inni isin godhuufis nuttii itti gaafatama hinqabnu jedhanin turran! ” Akkasuma kan ardha Wayyaanne jarjarri fi muddamsuun warraaqsi ummta Oromoo Wayyaaneetti buuse ummanni Oromoo akka hin rafiniif qawwee malee uleenis fardaa miilaan itti guulee akka isaan injifatu ragaa tahaa jira. Kanaan boodaa abbaan dhimmaa ummata Oromoo tahee kallachi bilisummaa Oromoo Qeerroo tahuu caalaa waan qeerroon keessa ooletti rafnee ka’uuf deemna! Abbaan biyyaa Oromoo waan taheef bilisa baaftota ufii uf keessaa fiduu dandaya, dandayesi! Gita bittoota Wayyaanees ufirraa buqqisuu dandaya, eegalesi! Akka makmaaysa Chaaynotaa “Biyya Ormaa taankiirra bahanii qabatuun ni dandayama! Taankiirra ta’anii bulchuun waan hindandayamneef dhugaa kana waan beekanif isaanis karaa hundanu sochii godhaa jiru. Eega Oromoo murtiin inni qabu tokko waan tahef sochii amma biyyaa keessa finnina jiru kana humna afaan qawweettin deegarun FXG kana gama milkiiti yaroo dhiihesinu amma jedha .


HIDHATA ABAARII FII MOOTUMMOOTA HABASHAA

Ebla 24, 2016 Abbaa Urjii tiin “Duumeeysaa rooba fida – roobaa galaana fida,” ja’u. Kuni gaafa jiruu fii jireenyi lammii dhunfata isaanii jala ture, gaafa uumamni (nature) sadoo fii gammachuun hawaasa badhaasu. Ee! Gaafasumaa, ali-ali/yaroo-garii duumeeysi qe’eerraa ni dhabama. Duumeeysi dhabamnaan roobni ni hanqata. Roobni hanqannaan boolla midhaanii banatu. Bonni walitti dhaabbatee midhaan boolla ifii keessa jiru yo fixan kan gandaa, san dhumnaan kan gosaatti abaar bahu. Kana dabarran, “Maganeey magan!” tu dhufa. Meeyra jiidhaa qabatanii, “Maganeey magan!” jechaa hujuba dhaqanii qoma qulqulluun Maganoo kadhannaan, alasuma Leeymoon jirkaa roobaa waaqarraa gadi harcasee, namaa-sa’aa fii mukaa-citaa dheebuu baasa.” Ja’an, dur…, dur…, odoo warri uumaa fii uumamaaf kabajaa hin qabne lammiirratti hin abboomin; odoo Hujubni Qullubbii Galma Gabreelitti hin geeddaramin. Eega waan Gabreelii kaafnee fuu, sheekkoo hiriyaan koo gurratti na hasaaseen isiniif dabarsaa… gabaa! Gaaf tokko, namicha magaalaa keessa dhama’aa oolee, galgala, daabboo lama bitatee gala deemaa jiruurraa, Mataskaana Gabreelii biratti, dukkana keessatti, daabboon harkaa buute. Yaroo tana, namichi gama Mataskaanaa garagalee, “Yaa Gabreelii! yo daabboo too naaf arkamsiifte takka siifiin kenna,” je’ee itti waywaate. Isumaa san je’e, hangaasuun lafa ibsitee, ijji, daabboo lameen keessa takkarra buute. Takkitti arkannaan, “Yaa Gabreelii,” je’e, kan reefu mataa gadi qabatee kadhate, amma boquu ol-qabee, “ani daabboo too argadhee, atiis tee barbaaddadhu,” je’ee nii, karaa manaa kaate. Akkaan sheekkoo dhagayeen, kofla booda, “abadan namni kuni Oromoo miti. Munaafiqni safuu hin beeyne kuni Habasha,” ifiin je’e. Maalif akkaan je’e, boodaan itti deebi’a. Ummanni keenya gaafa Mootummaa Fugugiin (Ripublic) if bulchaa turan, namaa-sa’aa bira kutanii mukaa-citaaf mirga jireenyaa, kan uumaan qaban, kabajaafii turan. Yakka fedheef lubbuu namaa hin galaafatan. Bineensa hin ajjeesan. Qalanii hin nyaatan. Bobeeysaaf kan dhimma itti bahan, meeyra lataa lubbuu qabu odoo hin taane, muka goggogee qoraanawe qofa. Duuba, eega gabrummaa jalatti kufanirraa kaasee, haalli kun heera sirna bulchiinsa Habashaa tiin dhaalame. Sirna bulchiinsa Habashaa keessatti mukaa-citaa fii beeyladaa hanqatee dhalli-namaa mirga hin qabu. Mirgi kan Mootii qofa. Mootiin, nama shiftummaan lubbuu namaa-sa’aa fii mukaa-citaa galaafatee, humnaan hawaasarratti abboomee jiraatu. Habasha biratti ummata ykn heera ummataa wanni ja’u hin jiru. Wanni jiru, Mootii fii gabbaarii ykn Abbaa Irree fii kan mataa gadi cabsatee jalatti bulu. Hawaasa Habashaa keessatti, takkaa mootummaan tan fugug/ummataa taatee hin beeytu. Isiin yaruma hunda tan Abbaa Irree ti. Heeraa fii aadaa isaaniitti, hawaasni kan gaggeeffamuu qabu warra ifiif if keessaa filateen odoo hin taane, irree ni. Kan haala bulchiinsa isaanii hin jaalanne, naannoo sanirraa baqachuu ykn daggala seenee, shiftaa tahee, humnaan aangoorraa buusee ifiif koruu qaba. Haalli kuni, hawaasa isaanii lolaan adda bahuu hanqise. Hawaasa shororkaawaa keessatti, ummata malees, uumamni nagaya dhaba. Nagaya dhabiinsi kuni namaa-sa’aa abaariif qaadhima. Kanaaf, ummanni Habashaa takkaa abaariin adda bahanii hin-beekan. Mirkanii kanaa tiif, abaar bara 1535 kan Futuh al-Habashaa keessatti galmeeffame-rraa kaasee, kan baroota 1540, 1611, 1623, 1634, 1650, 1653, 1678, 1700, 1702, 1742, 1752, 1783, 1789, 1796, 1800, 1829, 1835 fii 1880 mudatan ragaa dha. Abaar kuni kan galmaawe, odoo ummanni naannoo sanii, gariin lafa gammoojjummaa qabdu keessa qubatan, nagayaan jiraatanii ti. Yo sirritti xiinxalame, abaar kuni, naannoo mudatetti, jijjiirama mootii ykn dhufiinsaa fii kufiinsa mootota Habashaa tiin wal-qarqabee arkama. Gaafa Minilik Oromiyaa fii naannota biraa tiis dhunfatee Xoophiyaa uummate, biiyti tuni, Faranjootaan, biyya zambiila daabboo tan Afrikaa mara beela baaftu (The breadbasket of Africa) ja’amte. Garuu, kaayoo Qaallichaa tan biyya zarafuu fii ummata gabroomfachuu, akkuma ummataatti, uumamni biyyaa tiis ganamumaan dura dhaabbate. Akkuma lola Canalqoo kan 1887-rraa Minilik hara baafateen, abaar dhufiinsaa fii kufiinsa mootummootaa Habashaa farrisu, bara 1888 – 1892 jidduu, biyya dhunfate. Abaar Faranjoonni (The Great Famine of Ethiopia) moggaasaniif kuni, baroota afuriif rooba hanqisee, mukaa-citaa goggoysee, namaa-sa’aa lafarraa duguuge. Gaaga’amni gaafas lubbuu namaarra gaye himufillee hin tolu. Akka galmeen seenaa ibsitutti, ummata biyyaa kan gaafasii keessaa harka sadihirraa tokkoo (1/3) tu dhume. Abaarsa mootummaa Habashaa faana deemu kana dura, hawaasa biyya Oromoo keessatti abaar seenaa galmeeffatee hin beeku. Dallansuun uumamaa kuni, ayyaanaa fii feestaa guddaa gonfata mootummaa tiif (coronation) Minilik qopheeyfate duraa ukkaamse. Abaarsi uumamaa yoomi san qofatti jalaa hafe, abaar bara 1913 tiin du’a isaa farrisee, Muddee 12, 1913 adunyaarraa galche. Yaroo tanaas, akkuma feestaa gaafa mootomuutti, awwalcha isaa irraa gidiraa/ulfina fuudhe. Haaluma kan Minilikitti, mootomuu Hayle Sillaasee kan bara 1930-tiis, uumamani abaar cimaa bara 1929-ii, kan mootummaarratti fincila guddaa kaaseen simate. Simannaa haala kanaan jalqabe itti fufuun, bara 1958, anaa reefu dhalatu, abaar biyya Tigree keessatti lubbuu namaa 100,000 ol galaafateen, fincila General Mangistuu Naway kan bara 1960-ii itti kaase. Sanitti aansuun, bara 1966 keessa, abaar Amaara lafarraa duguugeen mootummaa isaa doorsise. Gaafa kaan, anaa guddate, bara 1974 keessa, akka mana barnootaa tii baneen, barattoonni mana barnoota Medhaane-alem kan Biyyoo Adaree guutuun, dirree kubbaa seennaa magaalaa jiru dheeyne. Anaa fii barattoota gulantaa lamaffaa mara wanni achi geeyse, daawwannaa filima tokkoo ti. Filimni “The Hidden Hunger,” (Abaar Dhokote) kan ja’amu, kan Jonathan Dimbleby, gaazexeessaa biyya Engilizii tiin qophaawe. Filimni abaar ummata Walloo-rratti bu’e agarsiisa. Sababni maqaan akkasii moggaafameef, rakkoon ummata Walloo mudate kuni, lammii biyyaa tii fii hawaasa adunyaarraa-hiis waan dhooyfamee fi. Filmiin Jonathan, kumaatama ummata Walloo, warra waan nyaatan dhabarraa, foon qaamaa irraa dhumee, lafeen qofti hafte agarsiisa. San malees, odoo ummanni Walloo abaariin dhumaa jiruu, Mootiin Moototaa, Soora Qabeessi Duraa, Hayle Sillaaseen, haala guyyaa dhaloota isaa kan saddeettamaa itti kabajate agarsiisa. Ayyaana Mootichaa tiif, kaartoonnan farshoo kanneen miliyoona hedduun biyya alaarraa bitamanii fii keeka Xaaliyaanii dhufe agarsiisa. San bira taree, sadoo Mootichi afeeramtoota isaa ittiin qananiisu, cooma baadhatamee ummata keessaan deemamuu fii warra nyaata quufanii, qaruuraa shaampaanyii waliin dhawaa gammadaa deeqqifatu agarsiisa. Isa maddii, reeffa ummataa kan awwaalcha dhabee daandii dheertuurra tarrifamee fii kuufame, wal-bira qabaa, onnee daawwataa fudhata. Mootichaa saricha isaa, Luuluu, saanaa dahabaa keessaa foon bareedaa nyaachisu agarsiisuun dhiiga namaa danfisa. Itti fufuun, da’imoota haadha duuterraa harma goggogaa hodhaniin imimmaan namarraa xuruursa. Jonathan, haala abaarii fii kan Mootichaa wal-faraqaa fidaa, maayyiirratti, abaar kana dhooysuuf ijibbaata Mootummaan Xoophiyaa gootee fii isaas ugguruuf dhiibbaa irraan gayan himuun, Mootichaa fii mootummaa saaxileessa. Sanirratti, eega abaar naannoo sanitti bu’e barri tokko dabruu fii haalli kuni hamma yoonaatti dhooysatti waan qabameef, gargaarsi tokkolleen ummataaf godhamaa akka hin jirre ibsa. Abaar kuni, hamma yoonaatti, lubbuu namaa 200,000 ol galaafachuu gabaasa. Dhumarratti, yaroo gabaabduu keessatti yo hin dirmatamneef, ummanni dhumuuf jiraatu dacha warra duruu gaaga’amanii tahuuf akka jiraatu hubachiisuun filima xumura. Filimni warra achi ture hunda anaannataan hudhe. Halkan san namuu akkuma tahu-tahee manatti gale. Borumtaa, baratoonni akka mana barnootaatti wal-geenyeen, suuraa Hayle Sillaasee gubuun hiriira diddaa bulchiinsa isaa jalqabne. Naannoo teenya malees, iddoo filimni itti daawwatame maratti, ummanni Mootichaa fii mootummaa isaa abaarsaan darbachutti seenan. Dallansuun uumamaa kan fincila ummataa tiin dabaalame, Mooticha baroota afurtamii afuriif, kan dura dhaabbatu cabsee-baysee, irreen biyya bulchaa bahe; kan sodaatamuu bira dabree akka Waaqaatti sujiidamaafii turerraa, sodaa fii ulfina mulqee, Birraa 12, bara 1974, siree jalaa fuudhee lafaan-dhawe. Gaafa gaaga’amni goolabametti, abaar Walloo, lubbuu Oromootaa fii Afaroota 400,000 – 800,000 jidduu galaafachuun galmeeffame. Abbar sanitti aanee kan dhufe, kan bara 1983 – 1985 ti. Abaar kanaaf Faranjoonni maqaa “The worst famine to hit the country in a century” moggaasaniif. Kan kana ja’aniif, miidhaan abaarichaa kan gaafa Miniliki biyya dhunfate waliin waan walitti madaalamee fi. Dallansuun uumamaa kuni, iccitiin isaa Dargii jalaa bahee, gurra hawaasa adunyaa seenee, gaafa dirmachuu arkatetti, abaar qaata hidda hidhate. Lafa Tigree, naannoo abaar itti bu’e, warra dura dhaqan keessaa gaazexeessaan BBC, Michael Buerk, “a biblical famine in the 20th Century“ fii “the closest thing to hell on Earth” jechuun adunyaaf gabaase. Gabaasaan isaa hawaasa adunyaa mara garaa raase. Gargaarsa gaaga’ama abaar kanaa tiif, mootummoonni waan dandayaniin tarree galan. Warri amantii galmoota aabudaatti safii gargaarsaa miseensotarraan deeman. Wallisoonni babeekkamoon kophaa fii walotti walleelee baasanii horii guuran. Joolleen mana barnootaatti, liiraa karameellaaf ol kaayyatan gumaachan. Anilleen jaarmaya Islamic Relief Canada (IRF) waliin Zakaa fii sadaqaa funaaneef. Abaar kuni, lubbuu namoota miliyoonaa fudhate ja’ama. San malees, miliyoona saddeetii ol miidhuu tu gabaafame. Yaroo uumamni bulchiinsa isiirraa dallansuu qabu haala kanaan agarsiisu, Dargiin, ooyrota gurguddoo qotee bultootarraa saamuu fii hayyama seedata midhaanii kan jimlaa ummatarraa fuudhee if harkatti galchuurratti sukukkulaawaa ture. Gocha isaa kanaan, oomishaa fii raabsaa midhaanii xiqqeessuu malees, qonnaan bultoota 500,000 gali-dhablee fii daldaloota 25,000 huji-dhablee godhe. San biratii, dhibdee ifiif uumee fii tan uumamaa mara ija irraa cufatee, lubbuu namaa tii fii qabeenya biyyaa duula injifachuuf hin-jiraannerratti qisaasaa ture. Haala sanii niis, kan abaar galaafaterratti, inni niis, yaruma san keessatti, ummataa fii loltoota jidduu lubbuu 150,000 caalaa halaake. Akkasumaa waliin, dhibdee abaar kan dallansuun uumamaa itti fidderraa odoo hin kabsatin, bara 1991 achi buutee miila Bakhar tahee, mootummaan isaa tan Wayyaanee tiin dhaalamte. Yaroo reefki Tigree awwaalcha dhabee karaarra tuulamaa ture, Wayyaaneen, tan silaa isaaniif dhaabbatte, ummata gargaaruu dhiiftee, gaaga’amarraa bu’aa buufachutti bobbaate. Horii miliyoonaan lakkaawamu kan gargaarsa ummataa tiif karaa isii xiixa ture, rakkatoon gayuu dhiiftee, dhimma dhaaba isiirra oolfatte. San bira kuttee, miseensota isii daldaloota midhaanii fakkeessitee, midhaan isii, halkan tokkotti, iddoo sadihitti Faranjoota waldaya gargaarsaa bakka bu’anitti gurgurtee, horii isaa khiisha kaayttee, midhaan boollatti deeffachaa turte. Kan hunda caalaa nama naasisu, warra ummata rakkate gargaaruuf midhaan barbaadu, haala saniin gowwoomsuu isiitti dhaadachaa turuu isii ti. Hujii aadaa akkanaa tu namicha daabboon jalaa badde Habasha godhe. Dargiin kufee shiftoonni Tigree aangoo mootummaa dhunfachuun namaa-sa’aa fii mukaa-citaa naannoo san dhibdee dur daranii tiif saaxile. Tigreen takkaa abaariin adda hin-bahin, kan mormuun ajjeesaa ykn hidhatti guuraa, qabeenya biyyaa akka waraabeessa lafee arkatetti qoqorutti seente. Daggala biyyaa, hamma gaaga’ama mootummoota duraanii jalaa hafe, ibidda itti qabsiiftee lafa isaa sooreeyyii alagaatti gurgurachutti bobbate. Akkuma daggala gaaraatti, lafa baadiyyaa fii magaalaa tiis qubataa fii daldalataa irraa kaasuuf ibidda itti qabsiisuu tooftaa godhatte. Haala kanaan, gaaga’ama baroota diiydamii shanan dabran biyyatti fidde, ummata malees, uumamni arkaa dhageeytii jibbee itti fincile. Wayyaaneen akkuma kan ummataatti fincila uumamaa tiis dhooysuuf ijibbaata guddaa goote. Abaar guyyuma-guyyaan ummatatti faana fuudhaa jiru, feestaan ukkaamsuuf, ji’uma saddeet dura, akka waan biyya ofiirraa baqachuun faayaatti, baqatootaaf, “Guyyaa Diaspora” jachuun, ayyaana qopheessite. Hoggaa baqattoota, lafaan isiniif kennaan sobdee, noolii xayyaaraa irraa baaftee/irriftee hoteela bilaashii fii bashannana adda-addaan tiin qananiiftu, ummanni biyyaa tii fii uumamni “ajab!” ja’an. Wayyaaneen biyya zarafaa, yaroo abbootii garaa kanaa waliin fanxaziyaa godhaa jirtu, naannoo gariitti, duruu, lammiin miliyoonaan lakkaawaman bishaan jiirkaana tokko barbaacha amna cinaa guyyaa deemuu jalqaban. Daa’imman miliyoona jahaa ol qaata waan nyaatanii fii dhugan dhabanii booyaa jiru. San keessaa miliyoonni duruu laaw’atanii harka Waaqaa seenan. Beeyladoonni waan dheedanii fii dhugan dhabanii akkuma raaretti bobbaafamaniin, ol deebi’uu dadhabanii, kumaatamaan dirree goggooyduu keessatti dudu’aa jiru. Abaar taraa tana tiif, jaarmayni Gamta Mootummootaa (UN), ammaaf, “worst drought in 50 years” moggaaseefii jira. Yo kheeyrii hawwuuf tahe malee, kuni abaar bara 1966-a tiin adda. Yo tahellee kan bara Dargii tiin wal-gita. Iccitiin abaar kan Wayyaaneen olola misooma kijibaa tiin ukkaamsuu barbaadde, duraa ala baanaan, akkuma aadaa isiitti, zaliilaa ummataarraa saaqa buufachuuf mala dhawachaa jirti. Haaluma ammaan dura gootetti, miidhaan boolla isii keessaa baaftee, Faranjootarraa horii ittiin guurrachuu irraa if duuba hin deebitu. Midhaan gargaarsaa kan harka isii seenuu, ummata beelaweef hiruu mannaa, waraana biyya keessa bittinneessitee iddayyuu beelawaa jiru ittiin nafaquuf qophooytee jirti. “Harki hanna bare dooluu sossooha,” ja’anii mitii? Goolabbiif, akka seenaan hidhata abaarii fii mootummoota Habashaa mirkaneessutti, abaar bara kanaa tiis, akkuma kanneen isa duraatti, callaqqisa uumamni diddaa bulchiinsa Habashaa tiif qabu. Kan dhufee fiis, akkuma kanneen ammaan duraatti, namaa-sa’aa galaafachuu qofaaf odoo hin taane, du’a mootummaa Wayyaanee farrisuu fi . Oromiyaan ni bilisoomti! Yaadaaf: abbaaurjii@gmail.com


BUBBULTUS SEENAAN NAMA HIN IRRAANFATTU!

Nama qooda guddaa qabsoo Oromootiif gumaachee, garuu waa’een isaa hin himamin yoo jiraate nama suuraa irratti argitan kana; Mohammad Umar Qaadii jedhama. Mohammad Umar Qaadii nama yeroo duraatiif dizaayina alaabaa ABO kaaye, bara 1968’tti biyya Soomaaliyaa, magaalaa Muqdishootti yoo tahu, maallaqa isaatiin Hindoota biratti maxxansee, Oromoon mallattoo isaa qabatee akka bahu godhee nama qooda guddaa gumaache. Akkasumas nama waggaa shan mana hidhaa mandheeraatti hidhamee miidhaan guddaan irra gaheedha. Jaarraa Abbaa Gadaa waliin warra biyya yaman irraa leenjifananii gama biyyaa seenuuf yaalii osoo godhaa jiranii, biyya Somaaliyaatti qabamanii waggaa 5 guutuu Ziyaad Barreen hidhe keessaa, Mohammad Umar Qaadii nama tokko; umriidhaan hidhamtoota Oromoo san hundarra guddaa yoo ta’u, yeroo sanitti dhukkuba gaastiriikii waan qabuuf hedduu miidhamee nama tureedha. Dhaloonni isaa Harargee, Dadar yoo tahu, kan dhalate naannawa bara 1918’tti tilmaamama. Lola addunyaa 2ffaa gaafa xaliyaaniin biyya teenya seente baate innis wajjiin biyya Somaaliyaa magaalaa moqadishootti gale. Yeroo ammaa lubbuun hin jiru. Bifti alaabaa yeroo sanii akka armaan gadiitti walaleeffamee ture. Moggaan lameen diimtu’uu, magariisaan jiddu’uu handhurtisii urjji’ii, madanni isii heddu’uu Abbaan walaloo wallisaa Shantam Shubbisaati. Barreessaan Ferhan Abdulselam


Ayyaana DH.D.U.O Kan Magaalaa Mandii Mormiin Mudachuu Jiraattonni Dubbatan

Mormii Oromiyaa (Mirga) fi kabaja ayyaana Dh.D.U.O oggaa 26ffaa (Bitaa) {Suuraa Faayilii} WASHINGTON, DC — Godina Walaggaa dhiyaa magaalaa Mandii keessatti har’a ayyaana waggaa 26ffaa hundeeffama dhaabbata dimokraasummaa uummata oromoo kabajamaa ture irratti mormiin ka’uu isaa jiraattonni magaalattii nuuf ibsanii jiru. Barattoonni mana barnootaa Abdii borii jedhamuufi kan giddu galeessaa galma ayyaanni kun keessatti ayyaaneffatamu cina dhaquu dhaan mormii isaanii dhaadannoo dhaa fi sirbaan dhageessisaa turan jedhu jiraattonni.Jiraataa magaalaa Mandii obbo Hundumaa obsaa haal har’a uumame nuuf ibsaniiru. Jiraattonni magaalaa Mandii akka jedhanitti dargaggoonni mormii qaban dhiyeeffachuuf galma wal ga’ii OPDO dhaquu dhaan dhakaa darbaa, dhaadannoo dhageessisaa turan. Korri bittinneessaaf humnootiin Federaalaas bobba’anii ijoollee kana hanga ganda keessaatti faana dha’anii reebaa kan argatanis qabanii mana hidhaatti naqaa turan jedhan. Uummati Oromoo dhiigi ilmaan isaa dhiigi dhangala’aa kaan hidhaatti kaan immoo achi buuteen dhabamee utuu gadda irra utuu jiru ayyaana ayyaaneffanna jedhanii ba’uun hanga dhiiga ilamaan keenyaa dhuganii ti jechuu dhaan aarii dhaan dubbatu jiraattonni kun. Itti gaafatamaan waajjira poolisii magaalaa Mandii Inspeekter Sandaabaa Fufaa garuu ayyaanni kun nagaa dhaan xumurame. Uummatis ba’ee ayyaaneffatee gale jedhan. Reebichi hidhaan raawwatame hin jiru. Mormii kan jedhames ijoollee mana barnootaa sadarkaa duraa kanneen 15-20 ta’antu daandii irraa wacaa ture. Isaanis namni itti bu’e hin jiru. Nagaan manatti galaniiru jechuu dhaan komee jiraattonni dhiyeessan kana haalaniiru.


Firiidam Haawus: Barrii 2015 Bara Ukkaamsaan Piresii itti Hammaate

Gabaasni Firiidam Haawus harra baase oggoota 12maan darbban keessaa barii 2015 barreengaddan yeroo haallii piresii fi miidiyaa itti hamaate jedha. Dhaabbanni Firiidam Haawus (Freedom House) jedhammu, han mirgi dhala nama akka fooya’uu fi dimookraasiin akka baballaatu gochuu irratti hojjachuuf hundeeffame. Dhaabbanni kun oggaa oggaadhan dhimma piresii fi gaazexesootaa irratti gabaasa qorannoo irratti hundaahe baasa. Gabaasahaala bara 2015 laalchise harra baaseen oggoota 12 darban keessaa barrengaddan yeroo haalli piresii fi miidiyaa itti hamaate jedha. Mootummoonni dhiibaa siyaasa , yakkamtoonni fi shororkeessitoonni immoo waallaansoo humna ofii jabeesuudha godhaniin sab-quunamtiilee fi hojjatoota ukkaamsuu irratti waan bobba’aniif, bara darbee kana halli miidiyaa walabaa akka malee hammaatera. Siiriyaan barana biyya dhiibbaan piresii itti hamaate; gabaasnni harra bahe kun, CPJ ( dhaabata Mirga gaazexeesootaati falmuudhaa dhabbate) ragaa godhatee hoo xinnaate gaazexeesoonni 14 bara 2015 Siiriyaa keessatti ajeefamuu isaanii dubbata. Dhiibaanii fi sodaachisoon gaazexeesota irraa akka addunyaatti gahaa jiru hojii isaan dhowwuu fi warri jabinaan, hojjatanii hojii isaanii hawaasa keessaa bahaniif addunyaadhan gahan garuu “lubbuu isaanii rakkoodha saaxilanitti” jedha Firiidam Haawus. Gazexessitoota Faransaay , barruulee kaartuunii hojjachaa turan 8 Amajii 2015 akkataan itti ajjeefaman, biyyota walaba jedhaman keesaattu gaazexeesoonni eessumaattu hojii hojjataniin harka yakkamtootaa galuu akka danda’anis yaadachiisa. Gaazexeesoonin biyyoota Bahaa fi Kibba Afrikaa dhiibaa mootummaan irran gahuu akkasumas, jeequmsa achi jiruu irraa han ka’e rakkoo guddaadha saaxilaamaa jiranchus ibsa gabaasichi. Biyyoota gaazexeesitoonni haala siyaasaatin waalqabatee seeraa adda ta’en itti gaafataman keessaa Itoophiyaa, Ugaandaa, Taanzaaniyaa fi Keeniyaan eeramaniiru. Gabaasni Firiidam Haawus han bara barana , biyyoota Giddu-galeessa Bahaa fi Turkiittis ukkamsaan piresii hammaatera jedha. Biyyoota kana keessatti gaazexeessonni, karaa tokkoo motummaan karaa biraammoo milishoonni asiif achi isaan harkisaatii, mirga walabaan hojii ogummaa isaani hin hojjanee ta’aniiru jedha. Karaa biraatin, Chaaynaatti, hojjiwwan miidiyaa keessumattuu han intarneetii irratti bahan, dhimmaa halaa qilleensaa fi diinagdee irratti xiyyeefatan, mootummadhan gulaalaman; kunis gaazexeesota mirga dhabsiisera jedha gabaasichi. Dhaabbata Firiidam Haawusti Daayreektariin dhimma qorannoo mirga miidiyaa walaabaa addunyaa, fi gabaasa bara baranaa kana han bareessite Jeenifar Duunhaam, dhiibban miidiyaa fi gaazexeessoota irratti biyyoota Gaafa Afrikaa han akka Eertiraa, Sumaalee fi Itoophiyaa keessatti foyyee hin agariisne jedhan. Gabaastuun Raadiyoo Sagalee Ameerikaa, Salem Salamon hala Itiyoophiyaa keessaa gaafii isaan gafatee Addee Jeenifar oggaa deebisan, “Akkuma beektu amma mootumman dhimmoota mormii Oromiyaati fi soochiilee mootumman hin deggaree irratti xiyyeeffata. Keessumatuu mormii Oromiyaatin walqabatee sochii sab-qunnamtii hawaasummaa jiru hin jaalanne, ukkamsaa jira. Kunimmoo waan nama dinquu miti, haraas miti. Mootummaan Itoophiyaa lammiwwan biyyatti akka odeeffannoo hin arganee cimeet hojjata, torra intarneeti namni hundi akka hin arganees akkasuma” jedhan. Jenifer dabaluudhaniis seerii shororkeessummaa falmuufi jettee Itoophiyaan baaste, han gaazexeesot ittin himachuudha fayyadamaa jirtu sababa hawaasnni addunyaa dhibbaa irratti gochuu dhiiseef, biyyoonni ollaa Itoophiyaa han akka Taanzaaniyaas seera akkasii baasanii gaazexeessota hidhaatii jiraachuu dubbatan. Gabaasnni kun “akka addunyaatti namoonnii harki 46 miidiyaa walabaa hin argatan, odeeffannon isaan argatan han mootumman gulaalu” jedha. Bara darbee, jechuniis bara 2015, biyyootaa mirgi miidiyaa itti hammaate keessaa Baanglaadhiish, Turkii, Buruundii, Faransaay, Seerbiyaa, Yaman, Masrii, Makadooniyaa, fi Zumbaabeen keessa jiran. Biyyoonii 10 han halli kunn itti hammatuu kessaa immoo Syiriyaa, Kuubaa, Kooriyaan Kaabaa fi Ertiraan maqaa dhahamaniiru.