COVID fi Walitti Bu’iinsi Tokkummaan Mootummootaa Gargaarsa Namoomaa Guddaa Akka Gaafatu Dirqisiise

Tokkummaan mootummootaa uummata addunyaa miliyoona 183 kanneen rakkoo adda addaa, hiyyummaa, beela, walitti bu’iinsaa fi dhiibbee COVID-19 fideen rakkatan gargaaruuf gargaarsa guddaa kan doolaara biliyoona $41 gaafatee jira. Angawoonni tokkummaa mootummootaa waggaa dhuftu sadarkaa addunyaatti uummanni miliyoonni 274 gargaarsa yeroo hatattamaa kan isaan barbaachisu gta’uu tilmaamanii jiran Kunis bara 2021 kan jiru dhibba irraa harka 17n dabalee jira. Qindeessaan dhimma gargaarsa yeroo hatttamaa Maartiin Griffith namoonni gargaarsa akka eeggatan kan taasisan keessaa ijoon, walitti bu’iinsa yeroo dheeraaf ture, sabatiinsi siyaasaa dhabamuu, kufaatii dinagdee, rakkoo jijjiirama qilleensaa fi weerara COVID-19 ti jedhan. Griffith akka jedhanitti, addunnyaa irraa uummata miliyoona 45tu balaa beelaaf saaxilamee jira. Dhibba irraa harki tokko qe’ee ofii irraa kan godaane yoo ta’u, dubartoonnii fi durboonni kanneen akkaan dararaman yoo ta’u, siiviloonnis wal waraansa keessatti rakkachuu itti fufaniiru jedhan. Gargaarsi argamu lubbuu oolchus, furmaata ta’uu hin danda’u jedhanii, gargaarsi namoomaa deggersa misoomaa bakka hin bu’u jedhan. Rakkoo hamaa nuti Itiyooophiyaa keessatti argaa jirru illee, sababaa walitti u’iinsaan bu’aan misoomaa waggoottan 40n darban keessa argaman miidhaan irra ga’uu isaa ti jedhaniiru. Rakkoon biyyattii keessaa akkaan yaaddessaa dha kan jedhan Griffiths, uummanni miliyoonni sagal kanneen Amaaraa, Affaar fi naannoo Tigraay keessaa hanqina nyaataa hamaan rakkataa jiru jedhan.


Yunaayitid Isteetis Muddamni Raashiyaa fi Yukireen Gidduu Akka Tasgabbaa’u Gaafatte

Angawaa gameessi ministrii ittisaa Yunaayitid Isteetis tokko, Washington yoo daangaa Yukireen waliin wal daangessu irratti waraana guddaa walitti qabuutti kaateef tarkaanfii fudhachuun yoo barbaachise, Washington qofaa hin taatu jedhan. Ministeerri ittisaa Lloyd Austin kamisa har’aa wal ga’ii angawoota Kooriyaa kibbaa waliin See’ool keessatti marii geggeessan irratti akka dubbatanitti, Washngton attamiin tarkaanfii akka fudhatu tilmaamuu baatanis, Mooskoon tuttuqqaa Yukireen irratti ooftu keessatti Yunaayitid Isteetis qofaa ishee akka hin taane hubachuu qabdi jedhan. Austin gita isaanii kan Kooriyaa kaabaa waliin ta’uun tuuta oduuf ibsa kennaniin, “hojii nuti hojjennu akka qaama hawaasa addunyaa ti” jedhanii, prezidaantiin Raashiyaa Vilaadmir Putin, dubbii nannoo jiru akka qabbaneessan waamicha dabarsaniiru. Ministeerichi ittisaa Yunaayitid Isteetis itti dabaluu dhaan, waa gariin garuu weerara arguu dhabuu keenya jechuu dhaan waraanni guddaan ka Raashiyaa naannoo daangaa irratti argamuu qofaatu qaama rakkoo sanaa ta’uu dubbatan. Odeeffannoo hamtuu nuti dhageenyu, prezidaanti Voldoomir Zelenskii tattaaffii bulchiinsa isaanii dadhabsiisuuf taasisamu ilaalchisee yaaddoo qaban ibsuu isaanii ti jedhan Austin. Ministriin haajaa alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Biliinken, gitoota isaanii NATO waliin roobii Latiivaa keessatti ennaa wal argan, Yunaayitid Isteetis yoo barbaachise Raashiyaa irra uggura dinagdee ka’uuf qophee ta’uu ishee akeekkachiisaniiru. Angawoonni Yukireen akka jedhanitti Raashiyaan kan bara 2014 keessa seeraan ala qabatte daangaa Kirmemiyaa irratti yoo xiqqaate loltoota 90,000 walitti qabdee jirti.


Ministriin Haajaa Alaa Yunaayitid Isteetis Gita Isaanii Kan Raashiyaa Waliin Mari'achuuf Jiru

Ministriin haajaa alaa Antonii Biliinken gita isaanii kan Raashiyaa Sergeey Laavroov waliin kamisa har’aa wal arguuf sa’aatilee dura, ministrii dhimma alaa Yukireen Dimitroo Kuleebaa waliin ennaa wal arganitti Raashiyaan Yukireen irratti ka qabdu ejjennoo hamaa kan ittiin jedhan ilaalchisee yaaddoo qaban ibsanii jiran. Bilinken ennaa wal ga’ii Stookoolmtti geggeessme Kuleebaaf akka himanitti, uummanni Yukireen, Yunaayitid Isteetis qabiyyee Yukireen, abbaa biyyummaa fi walabummaa isheef cicha cimaa isheen qabdu beeeku jedhan. Kuleebaan akka jedhanitti Yukireen of qusannaa ishee itti fufti, michoonni isaanii, tarkaanfii prezidaantiin Raashiyaa gara humna waraanaatti utuu hin seenin, yeroo lama keessa deebi’anii akka yaadan taasisu akka fudhatan waamicha dhiyeessaniiru. Bilinken kaleessa michoota NATO waliin erga wal arganii booda akka jedhanitti tarkaanfiin akkasii uggura dhinagdee cimaa kana dura hin kaa’amne ta’uu mala. Haleellaa haaraa yukireen irratti geggeessamuuf, Raahiyaan daafoo yeroo dheeraatu ishee eeggata, kanaaf rakkoo uumame kana furuuf malli tokkichi diplomaasii dha jedhaniiru. Angawaa gameessi ministrii dhimma alaa tokko tuuta oduuf ibsa kennaniin Biliinken, qabxilee kana irratti kallattiin ministrii dhimma alaa Raashiyaa waliin kamisa har’aa ennaa mari’atan irra deebi’uun ni dubbatu jedhn. Raashiyaa fi Yukireen daangaa waliin qooddatan irratti waraana kuufatte jechuun walii walii isaanii himataa turan


Vaayrasii HIV Hanqisuu Qofa Mitii, Guutummaatti Dhabamsisuuf Hojjatamaa Jira

Waggaa Waggaan Muddeen tokko addunyaa irratti guyyaa Eeedsii jedhamee sadarkaa addunyaatti yaadatama.Kunis namoota vaayrasii Ech Ay Vii (HIV) waliin jiraataniif deggersa jiru agarsiisuuf akkasumas namoota sababaa dhukkuuboota Eedsii waliin hidhata qabaniin dhumaniif kabajaa jiru ibsuuf ta’a. NamootVaayrasii Ech Ay Vii (HIV) waliin jiraataniif dawaan gargaaru yeroo dheeraaf kennamaa kan ture yoo ta’u Fayyisuun garu hin danda’amiin jira. Gabaasa Guyyaa kana ilaalchisee ba’e caqasaa. No media source currently available


Bulchiinsi Baayiden Ennaa Vaayiresiin Omkiroon Faca’aa Jirutti Ulaagaa Imalaa Cimaa Kaa’uuf Qopha’aa Jira

Bulchiinsi Baayiden weerara vaayiresii oronaa Omikroon jedhamuu ittisuuf yaalii taaisamuun, namoota gara Yunaayitid Isteetis seenan mara qorannaa cimaa geggeessuuf qophaa’uu isaa beeksise. Caasaaleen oduu akka jedhanitti, bulhiinsichi namni martinuu kan ynaayitid Isteetisiin seenu guyyaa tokko gara Ameerikaatti imaluu isaa dura qorannaa COVID 19 akka geggeessan gaafata. Angawoonis imaltoonni martinuu erga Yunaayitid Isteetis seenanii booda guyyaa torbaaf qofaatti akka of baasuun yoo irra jiraate akkasumas erga imalaa deebi’anii booda guyyoota sadii hanga shanii gidduutti deebisanii qorannaa akka geggeeffatan kan jedhu mari’ataa jiran. Prezidaant Joo Baayiden haasaa isaanii bor dhageessisan keessatti tarsiimoo jiru ibsu jedhamee eegama. Yunaayitid Isteetis torban darbe erga vaayiresiin Omikroon jalqaba biyyoota Afriikaa kibbaa keessatti argamee as biyyoota namootii ala irraa dhufan irra uggura imala ka’an kan lakkoobsi isaanii dabalaa jirutti makamtee jirti. Kan babal’ataa dhufe weerara vaayiresii haaraa kanaan kan ka’e balaliin sadarkaa addunyaa gara biyya ishee dhaquuf jiru matinuu hanga xumura baarii Muddeetti yeroof akka dhaabatu daandii balalii xayyaaraa maratti beeksisuu ishee Jaappaan kaleessa akka ibsitetti ibsitee jirti. Tokyoon namni lama vaayiresii kanaan qabamuu mirkaneessitee jirti. Saud Arabiyaa fi Naayijeeriyaan erga vaayiresiin kun torban darbe Afriikaa kibbaa keessatti argamee as biyyoota vaayiresiin kun keessatti argame yoo ta’u, lakkoobsa biyyoota vaayireii haaraa kana biyya ofii keessatti arganii 22 ga’ee jira. Jaramayaan fayyaa addunyaa WHOn akka jedhetti uggurri imalaa kun biyyoonni odeeffannoo barbaachisaa ta’e kan eegumsa fayyaa akka hirmaatanii fi gabaasan irratti danqaa waan uumuuf dhiibbaa kaa’a.


Naayijeeriyaan Vaayiresii Koronaa Haaraa Kan Omikroon Jalqaba Baatii Onkoloolessaa Keessa Arguu Ishee Beeksiste

Naayijeeriyaan baatii onkoloolessaa keessa qorannaa dhiiga namootaa irraa walitti qabdeen vaayiresii koronaa haaraa Omikroon jedhau ka jalqabaa, Afriikaan kibbaa torban darbe beeksisuu ishee dura kan argite ta’uu instityuutiin fayyaa uummataa ka biyyattii har’a beeksisee jira. Vaayiresiin Omkroon imaltoota Afrikaa kibbaa irraa deebi’an lama irratti argamuu waaltan to’annoo fi ittisa dhukkuboota Naayijeeriyaa ibsa kenneen beeksisee jira. Vaayiresiin kun garuu namoonni kun Naayijeeriyaa utuu hin seenin dura argamuun gabaasameera. Vaayiresiin haaraan kun akkaan daddarbuu isaa, namoota akkaan dhukkubsuu fi talaallii argame danquu isaa ilaalchisee waan hin beekamin hedduun jiraachuu angawoonni eegumsa fayyaa shakkii qabachuu ibsanii jiru. Naayijeeriaa keessaa oduun vaayiresii Omkroon kan jarmayaan fayyaa addunyaa balaa hamaa qabaachuu akeekkachiise weerara COVID 19 ka biroon ka’uu mala jedhu dhaqqabsiisee jira.


Bliinkan Raashiyaa Akeekkachiisan

Raashiyaan tarkaanfii haala hammeessuu kan Yukreen irratti fudhattu kan ilaaleen har’a akeekkachiisa kan keennan ministeerrii haajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan, bifa haaraan weerarrii gaggeessituus daafoo hamaa kan dhaqqabsisuu ta’u dubbatan. Bliinkan gita isaanii kan Laatviyaa waliin tuuta oduuf ibsa kennaniin Raashiyaan humnootii ishee gara daangaa Yukreen waliin qabanti sossosuu ishee Yunaaytis Isteetsiin akkaan yaaddeessee jira. Ministeerrii dantaa alaa Yunaaytid Isteetes Antonii Bliinkan biyya Laatviyaa kan seeenan yoo ta’u kunis hogganoota biyyatti fi ministeeroota Neetoo waliin wal ga’uuf akka ta’e ibsamee jira.Raashiyaan daangaa Yukreen waliin qabdu irratti waraana ishee ijaaraa kan jirtu ta’uun yaaddeessaa ta’u Neetoon beeksisee ture. Raashiyaan waraana ishee gara daangaa Yukreen waliin qabdutti butuu ishee kan ilaaleen yaaddoon inni uumee kan ilaaleen Kibxata har’a fi Robii borii mariin gaggeeffamuuf jira. Kana malees Bliinkan barreessaa duree Neetoo Jeens Stoleenbarg waliin marii ministeerootaa dura har’a dubbachuuf jiru. Prezidaantiin biyyatti Levits qondaala Neetoo Stoolanbarg waliin wiixata kaleessaa eega dubbatanii booda tuuta oduuf akka ibsanti, waraannii Raashiyaa iddoo sanatti argamuun, Yikreen irratti kallattiin dhiibbaa kan qabaatu ta’u fiNeetoon Yukreen waliin tokkummaan akka dhaabatu beeksiisan. Stolanbarg Raashiyaan muddamsa naannoo snatti fiddee akka hanqiiftu gaafatanii tuttuqqaan lafa hin jirreetti waraana ijaaruun hiika hin qabu jedhan.


Yoo Hin Talaalamiin Jirtu Ta’e Deemaa Talaalamaa: Iyyata Baaydiin

Lammiwwan Yunaaytid Istees talaalii farra vaayrasii koronaa akka talaalaman kan irra deebi’uun haaraa iyyatan prezidaant Baaydiin, kanneen fudhatan immo talaalii daran humna qaamii namaa akka jabaatu taasisuu fi buustar jedhamu akka fudhatan gaafatan. Baaydiniif gorsaan waa’ee fayyaa kan sadarkaa olaanaa akka jedhanti, vaayrasiin bifa jijjiratee yeroo ammaa haaraa argame Omiikroon jedhamu Amerikaa seenuun waan ooluu miti jedhan. Prezidaant Baaydiin haasawaa gabaabaa Waayit Haawuus irraa dhageesisan Kanaan, Uummata Amerikaa hin talaalamiin jiran fi Miliyoona 60tti tilmaamamaniin, talaalii fudhachuuf hin harkifatiinaa jedhan.Yoo hin talaalamiin jirtu ta’e deemaa talaalamaa jedhan. Garu sodaa vaayrasii haaraa bifa jijjirrate kanaaf jecha, daldalaa fi manneen barumsaa cufuun ammaaf barbaachisaa dha jedhee hin amanuu jedhan. Vaayrasii haaraa amma argamee kana dura dhaabachuuf yaaliin ta’u of-qusannaa kan hin qabnee jedhan.Angawoonnii eegumsa fayyaa gama isaaniin, qorannaan saayinsii dabalataan gaggeeffamaa jiru irraa, kanneen talaalii fudhatan vaayrasii haaraa kana qaamnii isaanii of irraa ittiisa abdii jedhu qabu. Vaayrasii haaraa bifa jijjirrate kun jalqaba kan argamee Afrikaa Kibbaa keessatti ta’uus amma garu biyyoota hedduu keessattiargamaa jira.Kanaaf jecha Wiixata dabree jalqabee Afrikaa Kibbaa fi biyyoota Afrikaa kanneen biroo 7 irraa balaliin xayyaaraa gara Yunaayitd Isteetsitti gaggeeffa dhaabatee jira. Haayyuu gameessi waa’ee dhukkuuboota Daariqaa (Infeekshiin) Dr Antonii Faawchii Televiziyoona ABC jedhamuuf akka ibsanti, torban kana ykn torban lama keessatti, talaalii uummanni fudhate vaayrasii haaraa kana yoo ni ittiisa ta’e akkasumas vaayrasii haaraan hagam balaa geesisuu akka maluu ni barra abdii jedhu qabu.


Dorgommiin fiigicha maaratoonii fi qaxxamura biyyaa taasifamee jira

Torban lamman darbee biyyaootan awuroopaa keessatti dorgommiin fiigichaa kan qaxxaamuraa biyyaa, walakkaa maaratooni fi maraatonii guutuu taasifamaa akka turan gabaasamaa turre. Torban kanas biyyaa Ispeenii fi Yunaayitid Arab Emereets keessatti fiigichoon sadarkaa feedereshiini atileetikisii adduunyaati beekaman taasifamani jiru. Akkuma kanaan jimaata dheengaddaa biyya yunaayitid Arab Emereest magaala Abudaabiitti, dorgomiin fiigichaa maaraatoonii dhiiraanis , dubartootaniis taasifamee ture. Dhiiraans dubartidhaanis atileetonii keenuyaa moo’aniiru. Dorgomii dhiiratiin lammiin keeniyaa Titus Ekiru sa’aatii 2:06:13n xumuree 1ffaa yemuu bahu, lammiin Tanzaaniyaa Alphoonce Selikis Simbu sa’aatii 2:07:50 xumuruudhaan 2ffaa baheera. 3ffaa amma 5ffaatti kan bahan lammiilee keeniyaati. Lammiin keeniyaa inni 1ffaa bahe ji’a caamsaa darbe fiigichaa biyyaa Itaalii magaala Miilan keessatti tasfameen sa’aatii 2:02:57 moo’uun isaa gabaasameera. Dorgommii dheengaddaa irratii sa’aatii 2:04: 40 gadi xumuree rikoordii bakkichaa cabsuudhaaf dhaadatee ture. Hin taaneef. Wal dorgommii dubartootaas kan moote lammii keeniyaati. Juudith Jeeptum Kooriirii jedhamtti. Sa’aatii 2:22:30 itti fudhate. Kanaan duraa figiichaa wal fakkaataa , biiya Sarbiyaa Beelgireed, biyya Itaalii Veensi fi biyya Tarkii Izimir keessatti kan moote lammiin keeniyaa kun atleetii isheetti aantee 2faa baatee daqiiqaa Afurii oliin dursuudhaan. Lammiin Itiyoophiyaa Abebech Afeworq Beqelee sa’aatii 2:29:43n xumuruudhaan 4ffaa baateetti. Karaa biraatiin Dilbata kaleessaa biyaa Ispeen naannoo magaalaa maadiriiditti fiigichii qaxxaamura biyyaa <<Cross Internasiyoonal de Alkoobeendas >> jedhamu taasifamee ture. Dhiirs , dubartoonnis irratti hirmaatanii turan. Dorgommii kana daqiiqaa 29: 23n xumuruudhaan 1faa kan bahe lammii biyyaa ispeen Abdessamad Oukhelfen . fiigichaa kana silaa kan moo’atee dhalataa biyya burundii kan ta’e Rodrigue Kwizeeraa ture. Garuu uffataa garee ykn kilaabii isaa biyya ispeen keessa jiru hin uffanne jedhamee moo’ichii isaa fudhatama dhaabeera. Fiigichaa dhiirotaa kanaan lammiin ugaandaa Toomas Ayeekoo 3ffaa yemuu bahu, 1ffa, 2ffaa ,akkasumas 4ffaa irraa jalqabee ammaa 10ffaa kan bahan lammiilee biyya Ispeen. Lammiileen Itiyoophiyaa hirmaachuuf dhiisuu isaanii wanntii gabaasame hin jiru. Wal dorgommii dubartootaatiin daqiiqaa 26:45n xumuruudhaan kan injifattee lammii Eeritiraa Dolshi Tesfuu ti. Lammiin keeniyaa Luusii Mawiyaa 2ffaa yemmuu baatu ,lammiin Itiyoophiyaa Likkinaa Ambaawu 3ffaa baateetti. Doolishi Tesfuu ergaa wal dorggomiicha mootee booddee yaadaa kenniteen sadarkaa adduunyaatii maqaa ishee tooraa atileetota lammii biyyaa ishee Zeresenaay Taadesee, Kidaanee Taadesee fi Teklemaariyaam Medihin keessa galffachuu isheetiif akka gammadde ibsitee, Shaampiyoonii Atileetiikisii adduunyaa isa biyya yunaayitid Isteets kutaa biyya Orgen keessati taasifamuuf of qopheessaa jiraachuu ishee himteetti. Shaampiyooniin Atileetikisii adduunyaa marsaa 18ffaan ji’a Adoolessaa bara 2022 Oriigan keessatii taasifama.


Vaayrasii Haaraan Argamee Biyyoota Keessatti Mul’ataa Jira

Namoota vaayrasii bifa jijjiirrate haaraa Miikroon jedhamuun qabaman 6 biyyi Iskootlaand qabaachuu ishee beeksiftee jirti.Mootuummaan Iskootlaand Wiixata har’a akka jeheetti, namoonni kun eessatti vaayrasii Kanaan akka qabaman hin beekamne. Hangii tokko hawaasuuma keessatti kan faca’ee irraa ta’u mala malee kallattii imala gaggeessan hin qaban. Dilbata kaleessaa namnii lama kaanaadaa keessatti vaayrasii Kanaan kan qabaman yoo ta’u ministeerri fayyaa kan Ontaariyoo Kristiin Iliiyot akka jedhanti, uummanni Otowaa keessaa gara Naayjeriyaaatti imalanii turan, Garu iddoon isaan itti imalan kun isa aangawoonni vaayrasiin inni haaraan jalqaba keessatti argamee jedhan kutaa Afrikaa kibbaa waliin wal hin argu jedhan. Angawoonni Neezerlaamds Dilbata kaleessaa akka jedhanti, namoonni 13 kanneen dhiyeenya kana balalii xayyaaraa Afrikaa kibbaa irraa ka’e Amastardaam seeneen dhufan kun,Vaayrasii haaraa Kanaan qabamuu isaanii ibsan. Namoonni soddomii tokkoon kun, Imaltoota Jimaata dabree Amastardaam seenan 61 kannen vaayrasichaan qabamuun isaanii baramee keessaa ta’uun ibsamee jira. Imaltoota dhiyeenya kana Sidnii seenan keessaa lama vaayrasii haaraa Kanaan kan qabaman ta’u Awustraaliyaan beeksiiftee jirti.Israa’eelii fi Morokoon lammiwwan biyya alaa kanneen daawwannaaf biyya isaanii seenaniif daangaa kan cufan yoo ta’u, Jaapaan immo Kibxata borii kaastee daanaa ishee kan cuftuu ta’u beeksiifte. Biyyonni ka biroon immo ugguura imalaa biyyoota kutaa Afrikaa gama kibbaa irraatti labsanii jiru. Prezidaantiin Afrikaa kibbaa akka jedhanti, ugguura imalaa ka’ameen biyyi isaanii akkaan mufattee jirti.Uggurri kun sirrii kan hin taanee fi biyya keenyaa fi biyyoota obboloota keenya ta’an kan Afrikaa gama kibbaa irratti loogii ta’u kan hin qabneetu ka’ame jedha. Bareessaa dureen Tokkummaa mootummootaa Antoniyoo Gutarrees mootummaa Afrikaa kibbaa fi hawaasii tajaajiila fayyaa biyyatti, vaayrasiin Kooviid inni haaraan eessaa akka dhufe akka qoratan hubachiisuun biyyootiin Afrikaa gama kibbaa sababaa Kanaan ugguura imalaa ka’ameen addatti qodamuu akkaan na yaaddeesse jira jedhan. Anaa fi kanneen biroon akkuuma yeroo dheeraa kaasee akeekkachiisaa turre, talaaiin xiqqaachuun vaayrsichii bifa akka jijjiirratuuf carraa kenna. Afrikaa keessatti talaaliin kennamuu xiqqaachuu isaaf uummanni Arditti komatamuu hin qabu.odeeffannoo akkaan barbaachisaa fi kan saayinsii addaan baasanii addunyaaf qooduu isaaniif adabamuu hin qaban jedhan. Kanaaf mootummonni imaltoota irratti qorannoo gaggefefamuu irra deeddeebi’anii akka gaggeessan, tarkaanfii kanneen biroo sirriifi fi bu’aa quubsaa argamsiisan akka fudhatan akkasumas, karaa itti vaayrasichii ittiin daddabruu dhabamsisuun imallii fi dinagdeen akka itti fufuu gochuu akka danda’an gaafanna jedhan.


Ameerikaa Keessatti Warra Filame

“Ameerikaa Keessatti Warra Filame” gabaasa Kerol Genisbergi fi Beetii Ayyuub seenaa namoota siyaasaa Yunaaytid Isteets shan, maatiin isaanii Afrikaa irraa ta’anii, itti galmeessani. Jarreen kun akkamitti fuula siyaasa Ameerikaa jijjiiraa akka jiranilee of-keessaa qabaa. Cuunfaan gabaasichaa kinooti.


Waggaa Kana Keessa Lakkoobsii Godaantoota Lubbuu Ofii Dhabanii Ibsamee Jira

Aangawoonni Tokkummaa Mootummootaa akka jedhanti, waggaa kana keessa galaana Meddtriaaniyaan keessatti bidruun godaantoota fe’an balaa mudateen namnii 1600 du’uu ykn eessa buuteen isaanii dhabamee jira. Godaantoonni kun Biyyoota Awuroopaa dhaqqabuuf waggaa kana keessa imalaaf ka’an.Lakkoobsii namoota barana dhumanii isa bara dabree irraa dabalee kan jiru ta’uus waan addaati jedhamee kan ilaalamuu hin taane. Jaarmayaan godaantoota addunyaa (IOM) akka tilmaameetti, bara 2014 keessa namoonni kuma 23 harka namoota seeraan ala nama deddebisan kan dhuman yoo ta’u, waggaa lama booda jechuun bara 2016 keessa lakoobsii kun kuma shaniin dabale. Waggaa 7 keessatti kanneen glaana Inglizii keessatti du’an garu 166 ta’u ibsamee jira.


Guyyaa Ayyaanaa Ta'uus Of-eggannoon Akkaan Barbaachisaa Dha: Jiraattoota

Yunaaytiid Isteetes keessatti baatii Sadaasa torban 4ffaa keessa guyyaan Kamisaa jiru "Guyyaa Galataa" jedhamee kabajamuu eega jalqabee yeroo dheeraa ta'e jira. Ayyaanni kun har'a a kabajamaa kan jiru yoo ta'u, dhiibbaa dhukkubii KOOVIID-19 geesiseen kan ka'e bara darbee akka baratameetti hin kabajamiin darbe. Seenaa ayyaaan kanaa fi muxannoo isaanii akka nuu ibsaniif jiraattoota naannoo Waashiintan Dii Sii (DC) haasoofsiifnee jirra. Caqasaa No media source currently available


Warreen Alaa Lammiiwwan Isaanii Itiyoophiyaa Keessaa Akka Ba’an Gaafachuu Itti Fufan

Humnootii raayyaa ittisa biyyaa Itiyoophiyaa fi ripxe loltoota gidduutti waraanni geggeessamaa jiru gara Finfinneetti siqaa jira jechuu dhaan Yunaaytid Isteetis, Ferensaayii fi Jarmaniin lammiiwwan isaanii Itiyoophiyaa keessaa akka ba’an kanneen yaadachiisan biyyootii ka birootti dabalamanii jiraachuun gabasamee jira. Tokkummaan mootummootaa gama isaan miseensonni maatii hojjettoota isaa Itiyoophiyaakeessa jiraii haala isaan gamasii itti ba’an balalii mijeessuufii isaa ifa taasisee jira. Gama biraan prezidaantonni biyyoota hollaa Keeniyaa fi Afriikaa kibbaa dhukaasa dhaabiinsi yeroo hatattamaa akka tolfamu kanneen gaafatanitti dabalamaniiru. Haalli nageenyaa Itiyoophiyaa akkuma hammaataa adeemeen, waan ta’uuf jiru ilaalchisee yaaddoon jiru illee dabalaa adeemuu gabaasaaleen ibsaa jiran. Haalli nageenyaa yoo hammaate, humnoonni addaa Ameerikaa lammiiwwan biyya isaanii fi hojjettoota embsiif eegumsa akka godhan qophaa’uu isaanii CNN gabaasee jira. Gama biraan Yunaayitid Isteetsitti jila addaa gaanfa AFriikaa kan ta’an Jefirii Feltman kalessa tuuta oduuf ibsa kennaniin qaama mara gara walii galtee lola dhaabinsaa irra ga’uuf fooya’inni argameera jedhan. Feltman walitti bu’iinsi waraanaa sabatiinsaa fi tokkummaa Itiyoophiyaa balaa irra akka hin buune yaaddoo jedhu qabaachuu isaanii ibsaniiru.


Mucaan Maalkoolm Eksi duutee argamtte

Mucaan ogganaa mirgaa namoomaa yunaayitid Isteets ture Maalkoolm Eksi/ Malcolm Eksi Maliikah Shabaz mana ishee magaalaa Niwu yoorkitti argamu keessatti duutee argamtee. Akka poolisoonni jedhanitti , nama wagga 56 kan taate Mailikaah Shabaaz duuti ishee kan uumamaa ti. Maliikaahniif obboleetiin ishee lakkuun Malaak ijoollewan Maalkoolm Eksi keessaa warren quxisuudha. Maalkoolm Eksi harka namaatti kan ajjeefame Guraandhala 21bara1965 yemuu ta’uu, namoottan ajjeechaa sana raawwachuudhaan shakkaman 3 keessaa Muhammad Aziiz fi yero amma kan lubbuudhaan hin jirre Khalil Islam himannaan isaan irratii dhihaatee ture akka haqamu manii murtii Magaala Niwu yoork Maanhantenitti argamuu turban darbee murteesuun isaa gabaasameera.


Ayyaana Galataaf Namoonni Ennaa Wal Ga’anitti COVID 19 Ilaalchisuun Yaaddoon Jiru Dabalaa Jira

Namoonni Yunaayitid Isteetis keessaa ayyaana waggaa galataaf qophaa’aa jiran. Angawoonni eegums fayyaa immoo COVID -19 irraa of eeguuf talaallii akka fudhatan dhiibba godhan itti fufaniiru. Ga’eessonni tallaalaman tlaallicha kan jabeessu ykn Booster ka jedhamu fudhachuu danda’u jedhu. Akka gabaasa Michelle Quinn-tti Yunaayitid Isteetis keessaa yeroo ayyanni waggaa itti jalqabamu guyyaa ayyaana galataa kanatti namoonni maatii isaanii daawwachuuf ennaa imaltuu geggeessanitti akka isa yeroo weerarri vaayiresii korornaa hin ka’in duraa ta’a jedhamee eegama. Yunaayitid Isteetis keessaa lakkoobsi namoota COVID-19 qabaman dabalaa deemaa jira. Haa ta’u malee angawoonni eegumsa fayyaa ga’eessonni talaallii vaayiresicha cimsu kan booster jedhamu akka fudhatan raggaasisaniiru. Garuu namoonni wal ga’uun balaa qabaachuu mala. Sababiiin isaas ijoollee umuriin isaanii waggaa shan gad ta’e dabalatee dhibba irraa harka 26 kan ta’an lammiiwwan Ameerikaa talaallii hin fudhatin jiru waan ta’eef jedhu angawoonni.


Taliban Taatoon Dubartootaa TV Irratti Akka Hin Dhiyaanne Ajaje

Buufataaleen Televiziyoonaa Afgaanistaan keessa jiran fiilmiiwwan aartistoot dubartootaa agarsiisan tamsaasuu akka dhaabnii fi gaaixeessonni dubartootaa akka seera shariyaa garee kanaatti hijaaba akka hidhatan ajajee jira. Uggurri kun Talibaniin kan qophaa’e qajeelfama qabsii saddeet qabu kan gareen seerri isaa cimaa ta’e kun mirga dubartootaa murteessuu ti. Itti dabaluu dhaanis fiilmiiwwanii fi diraamaaleen taatolee dubartootaa qabaachuu hin qaban jedha qajeelfamni sun. Imaammati haarawaan kun itti dabalee buufataaleen televiziyoonaa kanneen dhiira gatiittii qabee hang jilbaatti huchuu dhaan qaama isaanii hin dhoksine akka hin mul’isne ugguree jira. Akka qajeelfama kanaatti seera shariyaa fi safuu Afgaanistaan waliin kashlabummaa wal faallessan akka hin babal’anene akkasumas vidiyoowwan kanaan faallaa ta’an akka hin agarsiisamne dhorka jedhee jira. Fiilmiiwwan alaa fi biyya keessatti qophaa’an kanneen aadaa alaa fi aadaa biyya keessaa faallessan illee darbuu hin qaban jedhee jira. Qajelfamni sun itti dabalee qoosaawwan namoota dhuunfaa arrabsan ykn kabajaa dhorkan illee ni uggura. Talibaan erga walakkeessa baatii Hagayyaa aangootti deebi’ee qabee akka seera shariyaatti mirga dubartootaa eegsisuuf irra deddeebi’ee waadaa seenaa ture. Haa ta’u malee amma iyyuu durboonni Afgaanistaan amma iyyuu konyaalee hedduu keessaa mana barnootaa sadarkaa lammataatti akka hin deebine ugguramanii jiru. Biyyi inni kam iyyuu mootummaa ce’umsaa Taliban kan Kaabuul keessaa dhiirotaan dhuunfatameef beekkannaa kan kenne hin jiru.


Yunaayitid Isteetis Wiskaansen Keessatti Konkolaataan Jamaatti Ariitii Dhaan Oofe Lubbuu Galaafate

Kutaa Wiskaansen Waukeshaa keessatti dilbata kaleessaa ayyaana dhaloota Goofta Yesuus dura agarsiisa qophaa’ee uummanni irratti argametti konkolaataa saffisaan jamaa sana gidduu namni oofe tokko namoota shan ajjeesee dargaggoota hiriira sana miidheksaa turan 40 ol madeessee jira. Ajajaan Poolisii Waukeeshaa Daan Toomsen akka jedhanitti namni dhimma kanaan wal qabate to’annaa jala kan oole yoo ta’u, konkolaataan balaa sana geessise kutaa Miliwaakii gama dhiyaatti fageenya km 32 iraatti magaalaa argamtu keessatti argamee jira. Yeroo ammaa namoonni shan du’uu isaanii fi 40 ol madaa’uu isaanii mirkaneessuu dandeenya jechuu dhaan kutaan ajaja poolisii Wu’aakeshaa fuula Feesbuukii isaa irratti ibsee jira. Haa ta’u malee ragaalee kanneen biroo ennaa walitti qabnu, lakkoobsi kun jijjiiramuu danda’a jedhee jir. Namoonni hedduun illee ofii dhuma isaanii wal’aansaaf gara hospitaala naannoo jiru dhaqaniiru jedhee jira kutan poolisichaa. Gochi kun shororkeessummaatti hidhata qabaachuu isaa waan beekame hin jiru,garuu balaan itti dablaa hin jiru. Magaalaa uummata kummi 72,000 keessa jiraatu ajaji manaa akka hin baaneef darbee tures ka’ee jira jechuu dhaan Toomsen tuuta oduuf ibsa kennanii jiru.


Badhaasa Walabumma Preesii Adduunyaa

Badhaasnii preesii wallaba adduunyaa kan bara 2021 Gaazexesootaf kenname haala presii adduunyaa saaxilamnii rakkinaa dabalaa deemu keesaa akka jiru agarsiisu isaa dubbata gabbasini Julie Taboh VOA dhaaf qopheesitee . Ayyee chan Naing daarekteraa fi gulaalaa ol anaa sagalee Barmaa ti. Yemmuu loltoonni Maynmaar fonqolchaa raawwatanii anngoo mootumma qabatan dhaabilee mediyaa irrati tarkaanfii fudhataniin dhaabanii oduu isaa kan wallaba ta’e gidiraa cimaa keessa seene. Naing bakka yeroo ammaa bakka Sagaleen Barmaa / DVBn karaa saatelaayitii gara Barmaa ti ykn mynmaarti tamsa’u biyya Noorway keessaa qubatee tore. "Loltoonii yemuu guraandhala 2021 aangoo qabatan gaazexesisootaa 100 ol hidhan. 50 kan ta’an ammas mana hidhaa keessa jiru," jedha Ayyee chan Naing Warren hidhaman kana keesaa Gaazexeesonni dhaabataa isaatiif ojjatanu heduudhaa. Naing warren badhaasa walabumaa preesii adduunyaa garee mirga gaazexeessotaatiif falmu /CPJ kennu isa bara 2021 argatan keessaa isa tokko. "badhaasin kun gidiraa gaazexessota keenyaa lafa irratti muudataa jiru agarsiisa. Wareen mana hidhaa keessa jiran agarsiisa. Warren lubuu isaanii fi jireenyaa isaanii egerii balaa keessa galchanii ojjatan," jedha. Akkasumas gaazexesoonii Beellaarus, Guu’atimaalaa, fi Moozaambiki rakiina biyyoottan isaanii keessa jiru gabaasuu isaaniitiif badhaasa kabajaa argataniiru. Joel Simoon daarekteera olaana koree mirgaa gaazexesootaaf falmuu CPJ ti. Wa’ee kana irratti VOA waliin dubbataniiru. "Haallii gaazexeessummaa walabaa Yunaayitid Isteets dabalatee bakka hundatti Akka jijjiramaa jiru Warrii badaafan beeku . nus ni beekna. Gidraaleen jiran jaboodha," jedhu Joe Simon. Gaazexeesituu biyya Guu’atimaalaa kan taate Anastaasiyaan mormii hagayyaa bare 2020 magaalee ishee Joyabajkeessa ture gabaasudhaan nama jalqabaati. Boodee hin hidhamtte. "Guyyaa 36f bilisummaa koo dhabeen ture. Adeemsaa seeraa tursiisuudhaaf jedhamee mana murtiitti dhihaannan koo lafa irra harkifate," jette. Abbaan seeraa akka isheen baleessaa hin qabne murteesan. Haa ta’u malee Mejiaan ammayyuu sodaa keessa jirtti. Itti dabaluudhaanis, "yoon dubbachuu itti fufa ta’e na ajjesu. Maatiikoo balleesu," jette. Joel simoon waa’ee egeree gaazexeesummaa yemuu yaadu abdiin of eeggannoo of keessaa qabu akka itti dhagahamu dubbata. Nama hojiidhaan agarsiisuu danda’us. "Walabummaan preesii ykn walabumaan yaada ofii ibsachuu lola bara odeeffanooti. Moo’uu qabna. Qabsoo jabaadhaaf dheeraa ta’e keessa akka jirus baruu qabna," jedhan. Ayye chan Naings qabsoo walabumma preesii keesaa turuu barbaada.   << egeree ifa qabeessa ta’etu nat mul’ata. Amma ergaa lolitoonni fonqolcha mootummaa taasisanii ji’a 10 ta’eera. Akka biyyatiin, akka ummanii callsan gochuu garuu hin dandeenye. Odeeffannoo hedduu guutummaa biyaa keessaa argachaa jira. Yero jalqabaatiif yemuun Barmaa gad lakkisee bahu deebi’ee biyya kootti galuudhaaf wagga 20 natti fudhate. Abdii an amma qabuun garuu amma yeroo Sanaa nat hin fudhatu.>> jedhe.


Hogganoonni Amerikaa Kaanaadaa Fi Meeksikoo Marii Gaggeessan

Rakkoolee guutuummaa Amerikaa kaabaa fi sana darbees jiraniif furmaata barbaachuu irratti marii fulleeffate Kamiisa kaleessaaWaayiit Haawuus kaleessa hogganoota Kaanaadaa fi Meeksiskoo waliin gaggeessee jira. Hogganoonni kunis kaayyoo walii keenyaa kan ittiin jedhan, weeraara dhukkuubba KOOVIID-19 xumuura itti gochuu, fayyaa uummata addunyaa jajjabeessuu, dorgommii guddiina dinagdee argamsisuu mijeessuu, fi godaantootaaf kutaa kanaaf deebii barbaachiisu qindeessuuf walii galuu isaanii Waayiit Haawuus Kamiisa kaleessaa galgala eega mariin xumuramee booda beeksisee jira. Prezidaant Joo Baaydiin aangawoota lameen waliin waldukaa ituu hin dubbatiin dura qophaatti mummicha ministeeraa Kaanaadaa fi prezidaantii Meeksikoo waliin qophq qophaatti dubbatanii turan. Angawoonni sadeen iddoo tokkotti marii ennaa gaggeessan waggaa 5 keessatti kun ka duraati. Itti aantuu prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Kamaalaa Haariis qopha qophaatti angwoota sadarkaa olaanaa Kaanaadaa fi Meeksikoo kana waliin dubbatanii jiru. Prezidaantii Meeksikoo waliin waa’ee nageenyaa, dinagdee , weera KOOVIID-19 fi walta’iinsa waa’ee hawaa irratti dubbatan jedha Waayit Haawuus.Kana malees Amerikaa waaltaa keessatti hundee godaansaa maal akka ta’e, fi akkaataa godaantootaaf deebiin akka kutaatti kennamuu qabu irratti dubbatan. Haariis mummicha ministeeraa Kaanaadaa waliin waa’ee baqattoota Afgaanistaan qubsisuu fi jeeqamsa Heeytii fi Itiyoophiyaa keessaa kan ilaaleen dubbatan.


Gaazeexxeessotaa Ajjeefamaniif Kan To’annaa Jala Oolee Hin Jiru

Dhuma torban dabree irra Afgaanistaan keessatti Gaazexxeessonni Filiipiins fi Meeksikoo kan ajjeefaman yoo ta’u inni sadaffaan immo haleellaa irra ga’e irraa lubbuun hafee jira.Kanaaf Gaazeexxessummaan hojii bala’amaa dha jedhamee jira. Yuneeskoon akka jedheetti erga bara 2016 as addunyaa irratti lakoobsii Gaazeexxeessoota ajjeefamanii 400 kan caaluu yoo ta’u inni ammaa kun immoo lama itti dabalamee jira. Garu yakka ajjeechaa dhaqqaban kanaaf itti gaafatamaan tokko to’annaa jala hin ollee. Gabaasa Guutuu Caqasaa No media source currently available


Beenjaamiin Naataniyaahuu mana murtiitti dhihaatan

Muumeen ministeeraa Israa’el duraanii Beenjamiin Natiniyaahuu, ji’a 6 keessatti yeroo jalqabaatiif himannaa kachanchalummaa irratti dhihaate falmachuudhaaf mana murtiitti dhihaataniiru. Naataniyaahuun yemmuu mana murtiitti dhihaatan Abukaatoo isaani, ilama isaanii isaa quxisuudhaaf degertoota paartii isaanii amma tokkoon marsamanii akka ta’ee gabaasameera . Gargaaraa isaanii kan turan Nir Hefetz yakkichaa ilaalchisee dhuga-bahuumsii isaanii waan abukaatotaa Naataniyaahuu irraa mormiin seeraa itti dhihaateef torban dhufutti beelamnii biraa kennameeraaf. Nataniyaahuun waliin dhauudhaan ,amantaa cabsuudha fi mattaa fudhachuudhaan yakkaa adda addaa 3n himatamanus , himanna hundumaa haalaniiru. Himannaan naataniyaahuu irratii dhihaatee ilaalamuu kan jalqabe bara 2020 ta’us sababa Kooviid 19n turuu danda’eera. Nataniyaahuun yeroo afuraffaadhaaf muummee ministeeraa mootummaa israa’el ta’nii filatamuu erga dadhabanii booda caffee mootummaa biyyatti keessaati hogganaa paartii mormitootaa ta’nii hojjachaa jiru.


Hoggantoonii U.S fi Chaayinaa marii taasisan

Prezidaantiin yunaayitid Isteets Joo Bayiden ergaa filatamanii as yeroo jalqabaatiif Prezidaantii chaayinaa shiin Jiinping waliin kallatiidhaan karaa toora marsaaritii marii taasisaniiru. "Aduunyaa dhaa fi saba keenyaa Itti gaafatamumaa qabnaa," kan jedha Joo Bayiden, waa’e mirga namoomaa, waa’ee wal dorgommii diinagidee, fi waa’ee chaayinaatiif dhimmaa taayiwaan irrati prezidaantii chayinaa wajjin marii taasisuu isaanii ibsii waayit haawus irraa bahee beekisuseera. Marii saa’tii sadii ol fudhate kana irratti, prezidaant Baayideb U.S fedhiidhaaf Dudhaa isheetiif dhaabachuu akka itti fuftuu dubbatanii jaarraa 21ffaa ti sirnni adduunyaa bilisa, banamaa, kan loogii hin qabnee akka ta’uu qabu dubbachuu isaanii waayiit haawus ibseera. Akka ibsii waayiit haawus dabalee jedhetti "U.S imaammata chaayiinaa nidegerti. Fedhii chaayinaan Taayiwaaniin umnaan dhuunfachuu qabdu jabeessitee mormiti." Dhimmaa Taayiwaan ilaalchisee Ministeerri dhimmaa alaa chaayinaa gamaa isaatiin ibsa kenneen U.S Umnootaa Bilisummaa Taayiwaaniif falmanuuf ergaa dogogoraa dabarsuu dhaabuu qabdii jedheera. Haanga’aa gameessi bulchiinsaa mootummaa U.S tooko akka jedhanitii, mariin hogantoon lamman taasisaan saa’tii tilmaamee ol dheeraa akka ta’e himaniiru.


Tapha kubbaa miilaa Adduunyaatiif darbuudhaaf biyyoottan dorgomii irra turan

Tapha kubbaa miilaa Adduunyaa bara 2022 biyyaa kaatar keessati taasifamuuf gareewwan biyyotaa hirmaatan addaan baasudhaaf jimaata darbee jalqabee Sambataa fi Dilbata bakka adda addaatti taphii taasifamaa ture. Taphootaa torban kana taasifamaniin biyyoottan hirmaatan 32 keessaa biyoottan 9 darbuu isaanii mirkanefataniiru. Akkuma kanaa, biyyi taphichaa keesumeesitu Kaatar, Jarman, Deenmaark, Faransaay, Beelijiyeem , Ispeen, Kri’oshiyaa fi Sarbiyaan hirmaannaa isaanii mirkaneefataniiru. Amerikaa kibbaa keesaa immo Biraaziil. Biyyi taphatootaa beekamoo kan akka Kirsitaanoo Roonaaldoo qabduu Poortugaal tapha Serbiyaa waliin taasifteen Moo’atamtee cinqii keessa galtee jirti. Poortugaal tapha kaleessaa moo’uun ykn qixa bahuun ishee gahaa ture. Tokkoof tokkoon walqixaa deemaa turan amma daqiiqaa 90ti. Poorchugaalonni biyya isaanii keessatii taphachaa turan. Serbiyaan nu himmootu yaada jedhuun fakkaata of qusachaa taphatan. Degertoonis raawwatameera jedhanii gammachuudhaan sirbaa turan. Taphataan Serbiyaa Aleksaander Mitravik jedhamu boqonnaa booddee geeddaramee tapha seene. Taphataa jabaa ta’uu isaa beekanisi Poorchugaalonnii ammanas xiyyeeffanaa hin kenineef turan. Aleksaander Mitravic Daqiiqaa 90 irratti goolii galchee gammachuu poorchugaal irrati bishaan itti dhangalaase. Serbiyaan dabarteetti. Porchugaal ji’a Bitootessaa keessaa caraa qalloo qabdi. Darbuudhaa fi darbuu dhiisu isheetiif. Biyyi Faransaay kaazakistaaniin 8 – 0 moo’udhaan darbitetti. Goolii 8 keessaa Taphataa beekamaa Kyliyaan Mbapee goolii 4 galche. Amerikaa kaabaa keessaa Biyyi biraaziil Kolombiyaa goolii 1-0n moo’uudhaan taphaa Fifa bara 2022tiif darbuudhaaf 1ffaa taateetti. Dorgommii Amerikaa kaabaati U.S jimaataa dheengaddaa Meeksikoo 2:0 dhaan mooteetti. Kanaadaan kostaarikaa 1:0 dhaan ijifatteetti. Biiyoottan Amerikaa kaabaa Tapaha kubbaa milaa 2022ti darban addaan bahee amma ammaatti hin beekame. Kan Afrikaas addaan hin baane. Awuroopaa keessaa poorchugaal, Itaaliyaa fi Siwuudin muddama keessaa galanii jiru. Eshiyaa keessaa imoo Jaappan carraan ishee gaafii keessa galee jiraa. Taphinii kubbaa miilaa Kaatar Sadaasa 21/2022 amma Muddee 18/ 2022 itti taasifama jedhamee eegama.


Angawoonni Amerikaa fi Chaayinaa Muddamsa Jiru keessatti Dubbachuuf Jiru

Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydiin fi hogganaan chaayinaa Jinpiing hogganoota galaana paasifiikiif jimaata har’a haasawa dhageesisuu jedhamee eegama. Kunis muddamsii gama daldala, teessuma lafaa fi siyaasaa kutaa sanatti hammaataa yeroo jirutti jedhamee jira. Chaayinaan walgahii walta’iinsa dinagdee biyyoota Eeshiyaa fi Paasifiik kan miseensoota 21 qabu torban kana kan qindeesiitu yoo ta’u, hogganaan ishee dhaamsa vidiyoon waraabameen kamiisa kaleessaa dhiyaateen kutaan sun muddamsa bara loola qabanaawaatti deebi’uu hin qabu jedhan. Jechii isaanii kun, Yunaaytid Isteetes fi biyyonni waltaatoota ishee ta’an kan kutaa Sanaa akkaataa itti dinagdee fi gama waraanaan jabaataa dhufuu Chaayinaa itti ilaalan irratti qiyyaafate jedhu. Prezidaaniin Amerikaa Baaydiin dubbachuuf akka jiran ibsii waayit Hawuus irraa ba’e mirkaneessee jira.Kana malees waa’ee dhukkuuba KOOVIID-19 fi dinagdee addunyaa bayyanachiisuu irrattis Baaydiin dubbachuuf jiru jedhameera.


Faalama Qilleensaa Irratti Wixineen Waliigaltee Dhiyaatee Jira

Wixineen walii galtee haaraan Jimaata har’a walgahii waa’ee faalama qilleensaa irratti Glaasgoo Skootlaand keessatti gaggeeffamuuf dhiyaatee jira.Kunis biyyonni ho’a qilleensa addunyaa digrii seentgreedi 1.5 gad taasisuu kan of-keessaa qabu yoo ta’u, kaayyoo bara 2015 Pariis keessatti irratti walii galamees isuma kana ture. Walii galteen kun kanneen Glaasgoo keessatti walitti qabaman maraan mallatteefamee Jimaata har’a akka lakkoobsa biyya sanaatti gara dhiyaatti kan xumuuramuu ta’uus, mariin gaggeeffamuu hanga galgalaa fi guyyoota dhuma torban kanaatti itti fufuu mala. Wixinee haaraan yeroo dhiyaatu torban kana keessa yeroo lammataaf yoo ta’u gamnii hunduu waliigaltee kana fudhatee faalama qilleensaa kana waggaa 10 keessatti hatattamaan hanqiisuun akka danda’amuuf waamicha dhiyeesse. Ho’a addunyaa digrii Seniigreedii 1,5 tti daangeessuuf hatattamaan fi gad fageenyaan akkasumas haala wal irraa hin cinneen hanqiisuu barbaada jedha yaadii dhiyaate.


Faalama Qilleensaa Hanqisuuf Amerikaa fi Chaayinaan Walii Galan

Yunaaytid Isteetsii fi Chaaynaan walii galtee tolfatan Robii kaleessaa labsuun, kanneen marii waa'ee faalama qilleensaa irratti mari'ataa turan ajaa'ibsisee jira. Tooftaa yeroo dheeraa kan ho'a qilleensa addunyaa digrii seentiigreedii lamaa gad gochuu kun waggoota kurnan dhufaniif hojii irra oola. Biyyonni guddataa jiran faalama qilleensaa hanqisuu akka danda'aniif biyyonni dureeyyiin maallaqa hagamii kennuu akka qaban dubbatamaa jira.


Guyyaan Goototaa Yunaayitid Isteetis Keessatti  Har’a Kabajamee Oole

Yunaayitid Isteetis Kamisa har’aa guyyaa gootototaa waraana biyyattii keessa tajaajilan kabajaan yaadatte. Ayyaanni kun guutummaa biyyattii keessatti sirnaawwan fi hiriiraawwaniin ayyaaneffamee oola. Ayyaanni waggaa kanaa, waggaa 100ffaa loltoonni hin beekamin kanneen bakka awwaalchaa Arlington National Cemetery jedhu kan dugdee Washington jiruu itti hundeeffamee waliin wal irra oola. Siidaa seena qabeessaa fi bakka boqonnaa miseensota tajaajila waraanaa kan ta’e kana irratti waraana addunyaa tokkoffaa fi lammaffaa akkasumas ennaa waraana Kooriyaa waliin ture kanneen reeffi isaanii hin argamin hafeef kan dhaabate illee of keessaa qaba. Ayyaanni goototaa kun jalqaba guyyaa meeshaa waraanaa jedhamuun wlaii galteen waraana addunyaa kan itti xuurame jedhamee kanneen Jarmanii waraana irra turan harka itti kennatan bara 1926 keessa kabajamuu qabe. Booda irra kongresiin bara 1954 keessa guyyaa goototaa jechuun akka kabajamu beeksise.


Maynamar Gaazexeessaa U.S himatte

Mootummaan Maynamar Gaazexeessaa lammii U.S shororkeessumaadhaa fi seeraa imigreshiinii biyyatti cabsuudhaan mormiitootaa mootummaa wajjin wal argee namoota mootummaa irrati kakasuudhaan himatera. Gaazexeesaa Daaniiy Feenster gulaalaan barruulee Frontier Myanmar jedhamuu Caamsaa 24 yemmuu gara U.S ti imaluuf deemu buufata Xiyyaaraa Yaangon irratti qabamee ti kan mana hidhaa seene. Akka Abukaatoon gaazexeessichaa jedhanitti, yoo himannaa haaraa irratii dhihaatee isa shororkeessumaa fi kakaasuutiin yakkamaadha jedhame hidhaan waggaa 30 itti murtaa’uu danda’a. Himannaa haaraa ka


Kamilaa Haariis Faransaayiin daawwachaa jiru

Prezidaanti Itti anntuun yunaayitid Isteets Kamilaa Haariis daawannaa guyyaa afuriitiif biyya Faransaay yemuu seenaan prezidaantiin Faransaay Emaanu’eel Makiroon masaraa mootummaa biyyatiitti simannaa taasisaniiruf. Hoggantoonnii biyyotan lammanii waa’ee jijirama qileensaa, diinagdee, dhimma fayyaa adduunyaa fi walti hidhata daddarbiinsa omishaa irratti marii taasisu jedhameera. Waltii dhufeenyii U.S fi Faransaay yeroo kamiinuu caalaa qileensii akka keesa seenu kan taasise , dhiheenyaa kana U.S., Biriteenii fi Awustiraaliyaan bidiruu Nukileerii baatee galaanaa jala deemuu waloodhaan hojachuudhaaf walgaltee biyyoottan sadan taasisaaniidhaa. Awustiraaliyaan U.S fi Biriteenii waliin waligaltee keessaa seenuu isheetiin duratti, Faransaayii wajjin walii galtee uumte diiguun ishee faransaayiin akka aarse gabaasameera. Haanga’aa gameessaa bulchiinsa mootummaa U.S kan ta’an kaleessa akka gabaastotatti himanitti, wal gahiin Faransaayi fi U.S barbaachisaadha. Sababini isaas, walti dhufeenyi biyyoottan lamanii walitti dhufeenyaa adduunyaati. Faransaayiif froottaan U.S wareen Awurooppaa egeree U.S fi barbaachisoodha. Kaamilaa Haaris daawwanaa abbaa warraa isaanii waliin taasisaa jiran kanan bakka sayintistoonni U.S fi Faransaay Kooviid 19 irraatti qorannoo taasisan Paaster Inistiitiyuut akka daawwatan gabaasameera. Guyyaa borii U.S keessatii isa kabajamee oolu guyyaa Gadamoojjii waraanaa sababeeffachuudhaan Emanu’eel Makiroon fi Kamilaa Haariis bakkaa awwaala Amerikaanotaa isa magaalaa paarisii alaatti argamu akka daawwatan ibsameera.


Singaapoor Himatamaa Dandeettiin sammuu isaa Umamaan  dadhabaa ta’e  Du’aan Akka Hin Adabneef Gaafatamaa Jira

Lammii Maaleeshiyaa kan baala sammuu joonjii deddebisuun siingaapoor keessatti himatamee dhukkuuba kooviid-19n waan qabameef jecha yeroo hanga hin murtaa’iniif murtiin du’aa irratti darbee rarraafamee akka turu manni murti iyyata dhaggeeffatuu ka biyyatti ajajee jira. Manni murtii iyyatahimatamaa umriin 33 lammii Maaleeshiyaa dhaggeeffachuuf ture.Abukaattonni isaa akka jedhanti himatamaan kun dandeetti uummaan sammuun isaa qabu dadhabaa waan ta’eef jecha isa irratti adaba du’aa murteessuun faallaa seera Singaapoor jedhu. Manni murtiin olaanaan kan siingaapoor garu iyyta har’a kana fudhatama kan dhabsisee yoo ta’u, manni murti inni gad aanuu iyyata kana akka ilaaluuf yeroo kennee jira. Lammiin Maaleeshiyaa himatamee kun silaa Robii borii fannifamee ajjeefamuuf ture.Gareeleen mirga dhala namaaf falman abuukaatoo isaa wajjiin ta’uun nama dandeettiin sammuu isaa dadhabaa ta’e kana aangawoonni lubbuu isaa akka oolachan gaafataa jiru. Waajirri mirga dhala namaa kan tokkummaa mootummootaa inni Jeeneevaa jiru wiixata kaleessaa ibsa baaseen, singaapoor ajjeesuuf karoora baaftee akka dhiiftuu, sababiin isaas hanqiina uumamaan qabuuf wal’ansa barbaachiisu hin arganne jedhee jira. Kana amalees waggootii 11f adaba du’aa jala turuun isaa fayyaa sammuu isaa caalaatti midhamuuf kan gunmaache qaba yaaddoo jedhu qaba ibsii kun


Polaandii fi Beelaruus Wal Balaaleeffataa Jiru

Polaand fi Beelaauus Kibxata har’a wal himataa kan jiran yoo ta’u kunis gareen godaantootaa daangaa biyyoota lamaan gidduu irraa gama Beelaaruus keessatti eega hafanii booda. Polaand akka jettuutti godaantoonnii irra hedduun isaanii giddu galeessa bahaa irraa ta’an kun biyya miseensa gamtaa Awuroopaa taatee Polaanditti dhiibamaa kan jiran yoo ta’u kanas kan godhu mootummaa Beelaaruus kan prezidaant Aleeksaandar Lukasheenkoo ti jetti. Mummichi ministeeraa Polaand Twitarii irratti akka barreessanti, daangaa cufuun fedhii Polaand yoo ta’u, tarkaanfi Beelaaruus fudhataa jirtu kun, nagaa fi nageenyaa gamtaa Awuroopaa danqaa keessa buusa jedhan. Beelaaruus himata kana haaluun, ministriin ittisaa kan ishee har’a ibsa baaseen, himanni kun buuura fi hiika hin qabnee jedhee jira. Wiixata kaleessaa haallii daangaa biyyoota lameenii irra ture muddamsa kan qabu yoo ta’u har’a garu tasgabiin bu’u polisiin polaand beeksisee jira.


Ameerikaan Sababaa COVID-19n Uggura Imalaa Keesse Kaaste

Yunaayitid Isteetis uggura imalaa ennaa weerara vaayiresii koronaa keesse, waggaa tokkoo fi walakkaa booda ka’ee jira. Imaltoonni naannoo addunyaa jiran kanneen talaallii fudhatan imala gara Yunaayitid Isteesitti geggeessan itti fufuu kan danda’an ta’uun ibsamee jira. Weerarri vaayiresii kanaa imalaa fi bashannana bira taree waaltalee hedduu irratti dhiibbaa fideen dinagee Ameerika miidhee jira. Koolejii korneelitti profeesora barnoota ikoonoomiksii fi bizinesii kan ta’an Todd Knoop akka jedhanitti ennaa uummati imala geggeessuu xiqqeessanii fi dabalan, gatii boba’aa fi meeshaalee dheedhiii kanneen biroo irratti dhiibbaa guddaa qabaata, Dinagdee damee maraa illee ni miidha jedhan. Industriin tuuriizimii cimaan Yunaayitid Isteetis keessaa waaltaaleen kun akka biyyoota ka biroo tuuriizimii alaa irratti hundaa’anii akka hin miidhamne gargaaree jira jedhan. Wixata har’aa, Yunaayitid Isteetis daangaa ishee dachii kan Meeksiikoo fi Kanaadaa imaltoota talaallii vaayiresii koronaa fudhataniif kan bantu ta’uu beeksistee jirti.


Manii murtii yakkaa adduunyaa biyya Veenzuweelaa Qorata

Manni murtii yakkaa aduunyaa biyya Veenzuweelaa bulchiinsa prezidaant Nikoolaas Maaduuroo jala jirtu keessatti yakka dhala namaa irratti raawwate qorachuu jalqabuu isaa ibseera. Abbaan alangaa mana murtii yakkaa aduunyaa Kaariim Khaan erga dawwanaa guyaa sadii magaala gudditti biyyatti Kaarakaas keessatti taasisanii booda prezidaant Nikolaas Maaduroo wajjin walgaltee qorannoo geggeesisuu isaan dandeesisu mallatteesuu isaanii ibsaniiru. Manni murtichaa dhaabbata mootummoota gamtoomanitin deggeramu Kun waligaaltee inni mootumma Veenzuweelaa waliin taasise akka haanga’onnii biyyattii qorannoo taasifamuuf deemuf tumsa agarsiisan taasisa. Dhimma Veenzuweelaa irratti adda addummaa siyaasaa adduunyaa irra jiru akka beekan kan dubbata abban alaangaa mana murtichaa qaamnii isaan bakka bu’an akka siyaasa hin ojjanne dubbataniiru. Walii galteen mallatteeffamee, dhugaadhaa fi haqa mootummaa Veenzuweelaa fi abba alangaa mana murtii yakkaa adduunyaa gidduu jiru qorachuudhaaf jedhaniiru Prezidaantiin Veenzuweelaa Nikoolaas Maaduuroo. Yemmuu abbaan alangaa mana murtichaa venzuweelaa keessa turan mormitoonii mootummaa Nikoolaas Maaduroo karaa irratti bahuudhaan mootummaan akka ijoolle isaanii dhaban ibsaa akka turan gabaasameera. Qorannoon kun jalqabamuu isaatiin biyyi Veenzuweelaa akka biyyoottan Afrikaa warren qorannoon mana murtti adduunyaatin irratti taasifamaa jirutti dabala jedhameeraa. Veenzuweelaan biyyoottan Ameerikaa kibbaa keesaatti argaman keessaa tokko ta’uun ishee ni beekama.


Finxaaleyyiin Hospitaala Waraanaa Kaabul Keessaa Weeraran

Of wareegdota dabalatee gareen namoota meeshaa waraanaa hidhatanii hospitaala waraanaa Afgaanistaan guddicha haleeluu dhaan yoo xiqqaate namoota 15 yoo galaafatan kanneen biroo hedduu madeessanii jiran. Angawaan naga eegumsa Talibaan namoonni du’uu eenyummaa isaanii utuu hin beeksisin ibsanii jiran. Dhaabbati oduu Afgaanistaan kanneen ijaan argan tuquu dhaan qkka gabaawtti, weerara sana booda Daa’eshtu jira. Dhaabbati kun maqaa naannoo sanatti IS kan IS kan konyaa Kohrasaan keessaattii hidhata qabu fayyadame. Ibsa itti dabalaa garuu hin kennine. Dubbi himaan mootummaa Taliban akka jedhanitti haleellaan sun kan jalqabame, karra hospitaala magaalaa Wazir Akbar Khan naannoo jirutti dho’iinsa guddaa dho’eeni. Boombiin lammataa immoo keellaa sana keessatti dho’uu Bilaal Kariimii beeksisaniiru. Odeeffannoo dabalatee kennuuf illee waadaa seenanii jiran. Humnoonni Taliban kanneen haleellaa raawwatanii fi hospitaala Sardar Mohammad Dawuud Khan keessa turan waliin wal waraanaa akka turan ibsanii jira. Namni hagamii akka du’e battala hin beekamne, haleellaa sanaafis kan itti gaafatama fudhate hin jiru. Talibaan walakkeessa baatii Hagayyaa biyyattii erga to’atee booda Afgaanistaan keessatti garee IS-Khoraasaan jedhamuun haleellaan raawwatamu dabalaa adeeme. Haleellaan sun irra jireessa kan irratti fuuleffate, loltoota Talibaanii fi miseensota sab xiqqaalee hawaasa Shi’aa irratti yoo ta’u namoota dhibbaan laka’aman galaafatee kaan madeessee jira. Bara 2017 keessa finxaaleyyiin IS hospitaala waraanaa sana weeraruu dhaan namoota 20 ol galaafataniiru. Talibaanis mootummaa Afgaanistan warreen dhiyaan deggeramuu fi loltoota biyyootii alaa Yunaayitid Isteetisiin hoogganaman irratti ajjeechaa lootee seentummaa geggeessaa ennaa turetti hospitaalicha irratti fuuleffateera.


Seenaa Wiiskii Jaak Daani'el

Jack Daniel's gosa dhugaatii wiskii addunyaa beekamaa dha. Hanga dhiyeenyaatti garuu dhugaatii wiskii kana jalqaba irraa kaasee kan qopheessan Netan Green kan jedhaman gurraachota garbummaan bitaman keessaa tokko akka turan kan beekan hedduu xiqqoo dha. Maqaan qaruuraa wiskii sana irraa argamu Jaak Daani’eliinis kan barsiisan Netan Green. Akaakayyoon akaakilii Netan Greens Debbie Stples, nuti durii qabnee beekna. Akkoon keenya nutti himaa turan jette. “ “Wiskii sana kan qopheessu Jaak Daani’iliin iyyuu kan barsiise isaan turan. Namni garuu sana hin simatu ture. Nama gaddisiisa. Gurraacha sababa inni ta’eef ta’ee hin beeku egaa “jedhan. Yeroo booda garuu seenaan sun beekkannaa argateera. Jaak Daani’eel Tenesii keessa kan jiru kampanii wuskii oomishuuf abbaa qabeenyaa kan ta’e korporeeshiniin Brawoon Forman Netaan Giriin wiskii sanaaf jalqabaa kaasee gumaacha isaan qabaniif beekkannaa kennee jira. Kampanii sanaaf daayiktera quunnamtii sadarkaa addumyaa kan ta’an Maatt Blevins, jalqaba wiskii Jaak Daani’eels jedhamu kan qopheessan Netan Giriins ta’uun isaanii dhugaa dha jedhu. “Seenaan kun nuti kan akkaan ittiin boonnu. Ol kaasuu dhaan bekkannaa kenninee himuu dhaafis cicha qabna. Dhuguma duraan seenaa isaa sirriitti hin dubbanne. Amma kan darbe darbee jira. Gara fuula duraatti garuu kana ni goona jedhan. “ Kanaaf Netaan Giriin, kan akkaan beekaman nama gurraacha jalqabaa wiskii qopheessan ta’anii seenaan isaanii barreeffameera. Seenaan isaa kan jalqabamu Tennesii Lynchberg kan yeroo ammaa kampaniin wuskii oomishu Jaak Daani’eel keessatti argamu keessatti. Bara 1800moota keessa Netaan Griiin garbummaan bitanii namn turan, luba Daan Kool jedhamaniif kiraa dhaan akka tajaajilaniif kennaniif. Wuskii isaan qopheessan dinqisiifatamaa kan ture dargaggoo kan ta’an Green, luba kanaaf wiskii sana qoopheessuu qabe. Wuskii sanas kan calalu cilee muka Sugar maple jedhamu irraaa irraa ibidda argamuun akka turetu dubbatama. Ogumi sunis Afriikaa dhiyaa irraa akka dhufetu dubbatama. No media source currently available


Kubbaa miilaa Addunyyaa 2026 fi magaalotaa U.S

Taphi Kubbaa miilaa addunyaa isa bara 2026 irratti Xiyyeefata. Taphii kun biyyoottan Amerikaa kaabaa 3 keessatii taasifama. Seenaa tapha kubbaa miilaa Adduunyaa keessatti biyyoottan 3 yemuu keessumeesan inni kun isa jalqabaa ta’uuf deema. U.S , Meekiskoo fi kanaadaatu keessumeessa. Magaalotii U.S 17 ni qopheesinaa jedhanii gaafii dhiheesaniiru. Akka karooraa Federeshiinii kubbaa miilaa Adduunyaa ti magaaloti taphichii keessati taasifamuu danda’u 10 hin caalu. Kanaafuu magaalowaan ni keessumeesina jedhan dorgomsiisudhaan filachuun barbaachisaa ta’e. kanaaf jechuudhaan Fiifaan koree haanga’oota lama of keessa qabu qopheessee daawwanaa gochaa turan. Marsaa tokkofaatti Waashingiteen Diisii dabalatee magaalotaa akka Niwu Yoork, Filaadeelfiyaa, Atlaantaa, Los anjeles faa daawwatee ture. Magaalota hafan immoo torbee daebe kana ilaalaniiru. Kanneen keessaa magaala San firaansiskoo Bey Eeriyaa kutaa biyyaa Kaalifoorniyaa ti isa tokko. Naannoo kanatti Stadiyoomiin irraati xiyeefatame Stadiyoomii Levi’s jedhamuudhaa. Garaa daawwatoota 70,000 keessumeesuu danda’a jedhamee tilmaamama. Magaalonnii yemmuu taphaawan kan keessumeesuudhaaf dorgoman caalaatti kan yaadan bu’aa inni fiduu danda’udha. Akkumaa kanaan haanga’oonni magaalotaa beey Eeriyaa yoo yarate bu’aa Doolara Miiliyoonii 300 irraa arggana jedhanii tilmaamaniiru. Magaalli kan biroo daawwatame isa kutaa biyya Teeksaas keessatti argamu magaala Houstoni. Stadiyoomi daawwatoota 60,000 ol keessumeessu danda’u akka qaban kan ibsan kantiibaan Houston, magaalichii yoo taphaawan Fiifaa 6 keesumeessuu danda’e bu’aa Doolara biliiyoonaa 1 irraa arggachuu dandeenyaa jidhan. Tapha biyyoottan addunyaa 48 kan irratti hirmaatan kana irrati qooda fudhachuudhaaf magaalotaa U.S barbaadan keessaa kaansaas sitiin isa tokko. Garee Fiifaa torbban daebbe daawwateeraa. Kaansaas sitiin magaalotan U.S caalbaasii keessa seenan keessaa magaala xiqoodha warren jedhaman keessaa isaa tokko . garuu akka xiinxaltoonni tilmaamanitti kaansaa sitiin yoo carraa taphaa keessumeessuu argate bu’aa doolaara miiliyoonii 620 irraa arggachuu da’ndaa jedhan. Magaalli sinsinnatii isataadiyoomii daawwattootaa 60, 294 keessumeesuu danda’u qaba jechuudhaan dorgomii keessaa of galchee torban darbe koree fiifaatin daawwatameera. Gareen prezidaantii itti aanaa Fiifaa Victor Montaglianiin hogganamu staadiyoomotaa gurguddaa daawwatee keessaa inni tokko kan magaalaa Deveri. Kutaa Biyya Koloraadoo. Stadiyoomiin isaanii daawwattoota 70,000 ol keessumeesuu danda’a. Taphin kubbaa miilaa Adduunyaa namoottan bashanansiisuudhaa alatti barbaachisummaan isaa inni guddaan bu’aa diinagdeeti. Biyyoottan keessumeesanuuf qarshii hedduu fidaa. Akkauma kanaan taphi kubbaa milaa adduunyaa innii bara 2026 taasifamu biyyoottan keessumeesaniif bu’aa hanga Biiliyoonii 5 argachuu danda’u jedhamee ammumaanu tilmaamamaa jira. Gareen Fifaa magaalotaa U.S madaalaa jiru murtoo isaa dhumaa jalqabaa bara haaraa as deemaa jiru keessaa ifa taasisa jedhamee eegama. Magaalonni U.S dorgomaa jiran Atlanta, Baltimore, Boston, Dallas, Denver, Houston, Kansas City, Los Angeles, Miami, Nashville, New York/ New jersey, Orlando, Philadelphia , san Francisco, Bar area, Seattle fi Washington DC. Kana keesaa magaalotaa caalbaasii moo’an ji’a dhufu boodaa isinitti himna.


Hogganoonni Amerikaa fi Tarkii Dubbatan

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydiin gita isaanii kan Tarkii Taayip Erdogaan waliin marii ijaaraa ta’e gaggeessuu isaanii aangawoonni Waayit Haawuus ibsanii jiru. Kunis walgahii biyyoota dureeyyii isa G-20 jedhamu fi Room keessatti gaggeeffamaa jiru cinatti Dilbata kaleessaa ta’uun ibsamee jira. Amerikaa fi Tarkii giddutti, Muddamsaa fi waliigaltee dhabiinsii Tooftaa uumee kan turee yoo ta'u Prezidaant Baaydiin Tarkii waliin hariiroo ijaaraa ta’e qabaachuu akka fedhan ibsan. Waliigaltee dhabiinsa keenya karaa danda’ameem haa furamuu jechuu isaanii angawaan gameessii bulchiinsa Baaydiin Oduu gabaastotaaf ibsanii jiru. Angawaan kun akka jedhanti, mata duree lameenuu irratti dubbatanis, Afgaanistaan, Siriyaa, Libiyaa, qilleensa naannoo, mirga dhala namaa fi gaaffii Tarkiin dhiyeessite kan jettoota waraanaa Amrikaa F-16 jedhaman bituuf dhiyeessite ture. Waa’ee Jeettoota waraanaa bituu kan ilaaleen wanni deemaa jiru akka jiru kan ibsan Baaydiin waan keessa darbamuu qabantu jira jechuu isaanii aangawaan dubbatanii jiru.


Addunyaa irratti lakkoobsi namoota vaayrasii koronaan du'anii miliyoona 5 gahe

Addunyaa irratti lakkoobsii namoota dhukkuuba KOOVIID-19 du’anii Miliyoona 5 ga’u isaa,Waaltaan Waa’ee dhukkuba KOOVIID-19 qoratuu kan Yunivarsitii Jaan Haapkiins beeksisee jira. Wiixata har’a akka gabaasfameetti lakkoobsii kun Miliyoona 5 fi 425 dhaqqabee jira. Baatii Waxabajjii dabree namoonni dhukkuuba Kanaan dhuman Miliyoona 4 akka ta’e eega gabaafamee booda, inni ammaa kun immo dhaga’ame. Biyyonni hangii tokko lammiwwan isaaniif talaalii tokko akka argatanii waraanatan carraaqaa yeroo jiran kanatti, isaan kaan immoo talaalii qaamnii humna dhukkuba of irraa ittisuuf qabu daran akka jabeessuu gargaaruu fi Buustar jedhamu uummata isaaniif Kennaa ituu jiranii dhumaatiin kun dhaga’ame. Jaarmayaan Fayyaa Addunyaa xalayaa iyyataa biyyoota Dureeyyii G-20 jedhaman kanneen yeroo ammaa Room keessatti walga’aniif dhiyeesseen, raabsa talaalichaa ilaalchisee garaagarummaa guddaa biyyoota dureeyyii fi hiyeeyyii gidduu jiru irratti fulleeffate. Adda addummaan mullataa jiru, lubbuu biyyoota hiyeeyyii keessaa fi dhkkuubaaf saaxilamoo ta’an kana callinsaan ilaaluu akka jiru agarsiisa jedha Jarmayaan Fayyaa Addunyaa. Biyyoota madda galii olaanaa ta"e keessatti, namoota 100f Doozii 113tu kennamee jedhee biyyota madda galii gad aanaa qaban keessatti garu namoota 100f Dozii 4tu kennamee jedhee jira.


Prezidaant Joo Bayiden Karoora Baasii Mootummaa Ifa Taasisan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, kurnaawwan keessatti maatiiwwan Ameerikaa fi gargaars jijjiirama akkaan gaarii ta’e kan fidu, fi akkasumas gaazii qilleensa faalu akkaan kan gad xiqqeessuu dandeessisu jedhan karoora baasii doolaara triliyoona $1.85 ifa taasisanii jiru. Baayiden karoora isaanii sana keessaa walakkaa kan ta’u ennaa marii ganama seera tumtoota dimokraatotaa kanneen kongresii keessaa waliin geggeessan kan dhiyeessan yoo ta’u, booda irra daqiiqaa 23f haasaa White Housetti dhageessisaniin murtiin isaanii akka hojii irra oolu dhiibbaa godhan. "Anaan dabalatee eenyu iyyuu waan barbaadu hin arganne” jedhan Baayiden


Modernaan Ijoolleen Umurii 6 Hanga 11 Talaallii COVID- 19 Fudhachuu Danda’u Jedhe

Qorannaan geggeessame akka mul’isutti ijoolleen umuriin isaanii waggaa 6 fi 11 gidduu talaallii COVID doosii gad aanaa fudhachuun amansiisaa dha jechuu dhaan kan Yunaayitid Isteetis keessa maadheffate kampaniin dawaa Modernaa jedhamu beeksisee jira. Kampanichi akka jedhetti ijoollee 4,700 ol adda addummaa guyyaa 28n talaallii isaa doosii lama kennamu tallaalee jira. Kunis ciminni isaa kan ga’eessotaaf kennamu walakkaa dhaa gad ta’uu ibsee jira. Ba’iin duraan argame akka mul’isutti dandeettiin dhibee of irraa ittisuu ijoollee akkuma kan ga’eessota talaallii doosii guutuu fudhatanii ti. Modernaan akka jedhetti ijoolleen erga talaallii sana fudhatanii booda mallattoo hagas cimaa hin taane kan akka dadhabbii, mataa dhukkubbii, ho’a qaamaa fi bakki talaallii sun dhukkubuu of keessaa qaba. Gama biraan, Rooyiters akka gabaaetti, gamtaan Afriikaa talaallii Modernaa doosii miliyoona 110 bituuf akka jiru beeksise. Xumura waggaa kanaa dura gamtaan Afriikaa doosii miliyoona 15 kan argatu yoo ta’u, nuusa waggaa bara 2022tti doosii miliyoona 35, nuusa waggaa lammataa irratti immoo hanga miliyoona 60 argachuuf kan jiru ta’uun ibsamee jira. Bittaa talaallii kanaa kan mijeesse bulchiinsa prezidaantii Yunaayitid Isteetis kan Joo Baayiden yoo ta’u, Gamtaan Afriikaa kampanii sana waliin akka walii galu carraa kennuuf jecha, kan inni Modernaa irraa bite doosiin miliyoonni 33 utuu hin ergamin akka turu taasisamaa jira. Kunis barbaachisaa dha. Sababiin isaas talaalliiwwan battala argaman lakkoobsa isaanii dabaluu dandeessisa jechuu dhaan jila dhimma vaayiresii koronaa kan gamtaa Afriikaa Striiv Masiyiwaa email erganiin beeksisaniiru jechuun Rooyiters gabaasee jira. Biyyoonni kanneen biroon talaallii oomishan illee fakkeenya Yunaayitid Isteetis akka hordofanii fi talaallii kanaa fi ka biroo bitachuuf daandii akka saaqan gaafataniiru.


Uummanni Afgaanistaan Gargaarsa Barbaada:Jaarmayoota Gargaarsaa

Afgaanistaan keessatti gargaarsii dhala namaa barbaachisuu haalaan dabalaa adeemuu isaa kan ibsan dhaabattonni tokkummaa mootummootaa walkkaan uummata biyyatti Miliyoona 22.8 baatii dhufuu jechuun Sadaasaa qabee, hanqiinni wabii nyaata kan isaan mudachuuf jiru ta’u ibsee jira. Jaarmayaan nyaataa fi qonnaa akkasumas sagantaan Nyaata Addunyaa qorannaa walii wajjiin gaggeessaniin akka ibsanti, caama, walitti bu’iinsa, fi diinagdeen gad adeemuun walitti dabalamee jireenyaa lammiwwan biyyatti miidhuun, akka nyaata dhaban taasisee. Kanneen rakkinaaf saaxilamuuf jiran keessaa Miliyoonni 3.2 ijoollee umriin shanii gadii yoo ta’an,dhuma waggaa kanaa jechuun baatii lama boodaa kaasee, hanqiina nyaataan rakkachuuf jiru jedhamee kan eegamuu ta’u, qorannana gaggeessan hubachisee jira.. Baatiin qabbanaa fi cabbii seenaa jiru kana keessatti, namoota gargaarsa eeggatan dhaqqabuu irratti soda uumuun isaa gabaafamee jira.


Taatoon Fiilmii Ameerikaa Alek Baldwiin Qawwee Hojiif Qabatee Jiru Dogoggoraan Dhukaasee Ogeettii Kaameeraa Isaa Galaafate

Taatoo fiilmii Yunaayitid Isteeyis Alek Baldwiin kamisa kaleessaa New Mexico keessatti fiilmii waraabuuf qawwee itti gargaaraman, dubartii ogeettii kaameraa tokkotti dhukaasuun yoo ajjeesu daayiriktera fiilmichaa madeessuu isaa poolisiin beeksisee jira. Balaan kun kan dhaqqabe fiilmii “Rust” jedhamu kutaa Yunaayitid Isteetis kibba gama dhiyaa bakka Baldwin taatoo ijoo kan jaarraa 19ffaa keessaa ta’uun irratti hirmaate waraabamaa turetti. Halyna Hutchins fi Joel Souza, Alek Baldwin qawwee fiilmichaaf gargaaramu itti dhukaasuu isaa poolisiin Santa Fe ibsa kennaniin beeksisanii jiran. Kan umuriin waggaa 42 Hatchins, helikoopteraan geessamtus balaa madaa’uu irra ga’een booda irra ennaa duutu, kan umuriin waggaa 48 Souza immoo ambulaansii dhaan mana yaalaatti geessamuun wal’aansa argatee jira. Balaa kanaaf himannaan dhiyaate hin jiru. Kanneen ijaan argan wabeeffachuun qorannaan geggeessamaa jira. Dubbi himmaan qophee fiilmii sanaa odu gabaasaa HOllywoodf ibsa kennaniin balaan sun qawween sun rasaasi keessa jiraachuu utuu hin beekamin dogoggoraan dhuka’e jedhan. Daayirikterri fiilmii sanaa haala hamtuu keessa jiraachuun illee ibsamee jira. Fiilmiin ennaa waraabamu, waa’ee meeshaa waraana irratti qajeelfama cimaa qaba, garuu balaan ni mudata. Taatoo kan ta’e Baldwin erga bara 1980moota qabee TV akkasumas hojii fiilmii irratti bobba’ee hojjetaa ture.


Prezidaant Baayiden Yunaayitid Isteetis Taayiwaaniin Deggeruuf Cicha Qabdi Jedhan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetis Joo Baayiden, Yunaayitid Isteetis Taayiwaan irra ni gorti, kan Chaayinaan qabiyyee koo ti ittiin jecttu odolattii kana gargaaruuf illee cicha qabdi jechuu dhaan kamisa kaleessaa dubbatan. Baayiden marii CNN qopheesse irratti, Yunaayitid Isteetis Taayiwaaniin ni deggertii gaaffii jedhuuf, eeyyee sana gochuuf cicha qabna jedhan. Baayiden akka jedhanitti namoonni waa’ee cimina waraanaa Waashington yaadda’uu hin qaban, sababiin isaas “Chaayinaa, Rashiyaa fi addunyaa kanneen biroon seenaa addunyaa keessatti humna waraanaa cimaa” qabaachuu keenya beeku jedhan. Kan isin yaaddessuu qabu jedhan Baayiden, sochii haala hamtuu keessa isaan buusu kan dogoggora hamaa dalaguu fi dhiisuu isaanii ti. Muddamsuun waraanaa Taayiwaanii fi Chaayinaa gidduu waggoota 40 keessatti sadarkaa hamaa irra ga’ee jira jechuu dhaan Ministeerri ittisaa Taayiwaan Chiu Kuo-cheng jalqaba baatii kanaa dubbatanii, Chaayinaan bara 2025 weerra guutummaan geggeessitee Taayiwaaniin qabiyyee isee gochuuf dandeettii qabdi jedhan. Chaayinaan qabiyyee koo ti waan jettuuf yooo barbaachises humnaan fudhachuu qabdi jedhan. Taayiwaan gama isheen walaba ta’uu ishee fi walabummaa fi dimokraasii isheef eegumsa akka gootu beeksiste.


Feesbuukin maqaa geeddarachuufi

Dhaabannii midiyaa hawaasaa Fees buuk maqaa isaa geedarchuuf akka karoorfate hoggantoonnii dhaabichaa ibsaniiru. Qabeenyaa Fees buukii kan ta’an Instaagraamii fi waats aap walitii fidudhaan maqaan haaran moggaasamu kun Onkololessa 28 /2021 walgahii jaarmityichaa irratti akka ifa ta’u gabaasamus maqaan haaran bahu guyyaa walgaahii waliigalaatiin dura beekamuu akka danda’u gabaasamaa jira.


Antonii Bliinkan Gara Ekuwaadoor fi Kolombiyaatti Imalanii Jiru

Ministeerrii hajaa alaa Yunaaytid Isteets Antonii Bliinkan Robii hara’a biyya Ekuuwaaador keessatti haasawaa dhageesisuuf kan jiran yoo ta’u, kunis kutaa sana keessatti rakkoo Deemookraasii mudatee irratti fulleeffata. Kanas biyya ollaa Equudoora taatee Kolombiyaatti imalanii hogganoota biyyatti waliin ituu hin dubbatiin dura ta’uun ibsamee jira. Ministriin haajaa alaa Yunaaytid Isteetes akka beeksiiseetti haasawaan Bliinkan, imaammata hundaaf misooma argamsisuu fi qilleensa naannoo kunuunsuu attamitti hojii irra akka oolchan irratti fulleeffata. Dhimmootii Deemookraasii fi mirga dhala namaan alattis, qiyyaafanni imala Bliinkan inni guddaan, waa’ee godaantotaa fi Bogotaa keessatti immo ministeeroota hajaa alaaa kan kutaa Sanaa waliin imaammata godaansaa irratti marii gaggeeffamuu gargaaruun gaggeessu. Equuwaadoor dhukkuuba KOOVIID-19 ilaalchisee duula gaggeesiteef Bliinkan galateeffatanii jiru.


Jijjiramnii Qilleensaa Ilaalcha Hatattamaa Argachuu Qaba: Kamaalaa Haariis

Karoorrii caasaalee gurguddoo kan prezidaant Baaydiin kongreesnii akka raggaasisuu fedhan dhimmi bu’uraa kan ta’e hanqiina bishaanii jijjiirama qilleensaa waliin hidhata qabu ta’u isaa itti aantuu prezidaantiin Yunaaytid Isteets Kamaalaa Haaris ibsanii jiru. Haariis kana kan dubbatan Wiixata kaleessaa hara(haroo) Miid kan nam tolchee ta’e fi kuusaa bishaanii qabu, naannoo qumaara itti taphtanii fi daawwattonni itti heddumaatan Laas Veegas Nevaadaa jiru yeroo dawwatanti ture. Kuufamnii kun kutaalee Yunaaytiid Istees 7 fi meeksiikoo Kaabaa keessa uummata jiraatan kanneen Miliyoona 40 caalaniif, tajaajiila bishaan dhugaatii fi madda eleektrikaa ta’uun gargaara. Mootummaan Yunaaytid Istees yeroo jalqabaaf baatii Hagayya keessa hanqiinni bishaanii Haroo Miid akka mudatee ibse. Kunis aangawoonni bara dhufuuf uummanni Navaadaa, Arizoonaa fi Meeksiikoo keessatti dabareen bishaan akka argatu taasisuuf dirqisiisee. Yeroo dawwannaa isaanii kanattis Haariis caasaa invastmeentii fi carraa hojiif kan ooluu Doolaara Biliyoona 500 fi Biliyoona 50 kan jalqaba waggaa irratti prezidaant Baaydiin fi seeneetaroota paartilee lameen giddutti tolfame jajjabeessan.


Hogganni Yunaaytid Isteetes Foyya’uun Ibsamee Jira

Ga’uumsa hoggana Yunaaytiid Isteetes keessaa kan ilaaleen yaadii uummataa biyyoota 50 ta’an keessatti funaanamee akka agarsiseetti, biyyattiin Bulchinsa prezidaant Baayden kan baatilee darban 6 keessatti, deebi’ee foyya’uu isaa agarsiisee jira. Dhaabbatii Gaalap jedhamu bara 2020 bulchiinsa prezidaant Traamp jalatti qorannaa biyyoota 108 keessatti gaggeesseen hogganni Yunaaytid Isteets 100 keessaa gara harka 30tti gad bu’u isaa agasiisee ture.Sana booda amma foyya’uu isaa gabaase. Kaampaaniin waashigtan Dii Sii (DC) keessa maadheeffatee fi xiinxala gaggeessuu Gaalap akka jedhutti, odeeffannoon bara keessa jirru 2021 funaanamee kan hin dhumne yoo ta’u, garu biyyoota 46 kan odeeffannoon isaanii dhaqqabe keessatti , baatii Hagayya jalqabaa kaasee hoggansii Amerikaa 100 keessaa harka 49%n foyya’uu isaa agarsisee jira. Biyyoota ga’uumsii hogganna isaanii gad bu’u yaadii uummataa garsisee sadii Raashiyaa Sarbiyaa fi Beeniin ta’uun ibsamee jira. Raashiyaa keessatti harka 18 kan ture gara harka 13tti, Sarbiyaa keessatti harka 20 kan ture gara harka 16 akkasumas, Beniin keessatti harka 54 kan turee gara harka 50tti gad bu’u ibsee jira. Biyyoota Awuroopaa hedduun akka jedhanti, hogganni Yunaaytid Isteets isa bara 2020 irraa barana jechuun 2021 foyya’uu isaa ibsanii jiru.


Koriyaan Kaabaa Yaaliif Dhukaasuu Itti Fuuftee Jirti

Koriyaan Kaabaa Kibxata har’a misaa’eela Baalistiik (SLBM) jedhamu kan Donii bishaan jala deemuu irraa yaaliif dhukaastee jirti jechuun waraannii Koriyaa Kibbaa gabaasee jira.Kunis Koriyaan Kibbaa yaalii dhukaasa walfakkaataa baatii tokko dura eega gaggeesitee booda ta’u isaati. Dhuuksaa Koriyaan Kaabaa gaggeessitee to’ataa kan jiru waraannii Koriyaa Kibbaa akka jedhutti, Koriyaan kaabaa misaa’eela Baalistiik kan fageenya gabaabaa kana handaara galaana biyya ishee gama bahaa irraa dhukaaste. Misaa’eelli kunis fageenya Kiiloo meetra 430-450 kan dhaqqabuu fi lafa irraa ol samiitti fageenya kilo meetra 60n furguggiiftee jechuun dhaabbatii oduu Koriyaa Kibbaa ibsee jira.


Magaalaaleen Awustiraaliyaa Keessaa Mannen Barnootaa fi Daldalaawwan Banamuun Gabaasame

Angawoonni akka jedhanitti jiraattonni kutaa New South Wales kan sidiniin magaalaa guddoo taateef, namoonni umuriin isaanii waggaa 16 ol ta’an dhibba irraa harki 80ni tallaalii waan fudhataniif jecha qalbii dhaan uggura irraa dandammataa jiru. Mana keessatti maaskii kaayyachuun hafee, manneen nyaataa, manneen dhugaatiif bakki spoortii itti hojjetan namoota talaallii guutummaan fudhatan simachuu jalqabaniiru. Gama biraan, jiraattonni melborn Austraaliyaa jimaata dhuftu uggura kana irraa guutummaan ni walaboomu jedhemee kan eegamu yoo ta’u, kutaan Viktooriyaa immoo jiraattonni ishee dhibba irraa harka 70ni guutummaan talaallii fudhachuuf karoora jirutti dhiyaataa jirti. Austraaliyaan uggura sochii akkaan cimaa ta’e kaa’uu dhaan faca’ina COVID-19 to’achuutti milkooftee jirti. Haa ta’u malee vaairesiin koronaa Delta jedhamu haaraan Sidnii keessatti baatii Waxabajjii keessa ka’e Austraaliyaa guutummaa keessaa angawoonni uggura sochii cimaa deebisanii magaalaalee irra akka kaa’an dirqisiise. New Zealnd magaalaan Auckland keessaa uggurri sochii akkuma kaa’ametti jiraachuu muummichi ministeeraa biyyattii Jacinda Ardern beeksisaniiru. Akkuma Austraaliyaa, New Zealandis faca’ina vaayiresii koronaa kanneen to’atan biyyoota xiqqoo keessaa ti.


Mishineroonni Yunaayitid Isteetis Heeyitii Keessatti Butaman

Ijoollee dabalatee gareen mishineroota Yunaayitid Isteets 17 kashlabboota Haitiin ukkaamsamanii butamuu kan garee amantin ergaan sagaleen waraabamee ergamee fi waa’ee haala kanaa quba qabu beeksisee jira. Ministriin gargaaarsa Kirstiyaanaa kan kutaa Ohio keessa maadheffate ergaa dabarseen akka jedhetti kanneen ukkaamsamanii butaman 17n kun keellaa ijoolleen haadhaa fi abbaan irra hin jiraanne ijaaruu gargaaraa kan turan yoo ta’e, ennaa ukkaamsamanii butaman naannoo sanaa dhabamuu beeksisee jira. Ergaan daqiiqaa tokkoo sun beeksisa namni akka waaqa kadhatuuf kaa’ame, fi kashlabboonni kun akka qalbii jijjiirrata kan gaafatuu dha. Ergaan sun akka jedhutti daayirikterri ergama sanaa fi maatiin isaanii akkasumas namni maqaan hin dha’amin tokko maadhee sana keessa kan turan yoo ta’u, kanneen keellaa ijoolleen haadhaa fi abbaa hin qabaanne keessa jiran daawwachuuf dhufan kaan ukkaamsamanii butamaniiru. Daayirikterri ergama mishineroota sanaa angawoota US beeksisanii jiru. Dubbi himaan mootummaa Yunaayitid Isteetis illee angawoonni gabaasa sana argataniiru jedhan. Nageenyi lammiiwwan Yunaayitid Isteetis biyyootii alaa jiranii illee kan ministeerri dhimma alaa dursa guddaa kennuuf keessaa ti jechuu dhaan dubbi himaan kun dubbatanii, ibsa itti dabalaa garuu hin kennine


Xayyaarri Dhaabbata Jarmanii Tokko Koolu Galtoota Galaana Mediteraaniyaan Qaxxaamuruuf Yaalan To’ataa Jirti

Gareen koolu galtoota Afriikaa yabala gommaatti gargaaramuun galaana Mediteraaniyaan ce’uuf ennaa isaan yaalan, xayyaarri xiqqoontokko immoo dhunduma 1000 ol fagaattee koolu galtoota Awrooppaa ga’uuf yaalan kana naanna’uun itti dhiyeenyaan to’ataa turte. Xayyaarattiin qabeenyaa dhaabbata Jarmanii kan mootummaa hin ta’inii taate kun, naannoo galaanaatti dhiittaa mirga namaa koolu galtoota kana irratti raawwatamuu fi ennaa isaan balaa keessa bu’an doonilee naannoo jiranii fi angawoota iyyata koolu galtoota kanaa duraa qabuu dhiisuun dabalaa deeme galmeessuuf ramadamte. Yeroo duumessaan marfame waaree booda baatii Onkoloolessaa keessa kan ka’u bakakkaa fi bubbee hamaan yabalaawwan nama humnaa ol fe’atte kana balaa hamaaf saaxila. Erga bara 2014 qabee, Awrooppaa seenuu yaaluuf jecha namoota galaana Mediteraaniyaan ce’uuf yaalan 23,000tu du’an ykn as buuteen dhabame jechuu dhaan jarmayaan koolu galtootaa kan tokkummaa mootummootaa beeksisee jira. Balaan haa jiraatu iyyuu malee, koolu galtoonnii fi baqattoonni hedduun, Liibiyaatti deebi’uu irra, Awrooppaatti ce’uu utuu yaalanii du’uu filatu. Doonii keessaa gad ba’anii waaltaalee keessa tursiisaman keessa yoo ta’an, yeroo hadduu dararaa wali irraa hin cinnetu irratti raawwatama.


Diploomaatii Gameessi Yunaayitid Isteetis Koliin Paawel Du’aan Boqotan

Ministrii dhimma alaa Yunaayitid istees gurraacha jalqabaa kan ta’an hoogganaan waraana duraanii Jeneraal Kooliin Paawel umurii isaanii waggaa 84tti dhibee COVID-19n wal qabateen wixata har’aa du’aan boqotan. Maatiin isaanii Feesbookii irratti maxxansuun du’a isaanii ennaa beeksisan, abbaa manaa gaarii fi nama jaalalaa, abbaa, akaakayyuu fi lammii Ameerikaa guddaa dhabne jedhan. Maatiin isaanii akka jedhanitti Koliin Paawel talaallii vaayiresii koronaa guutummaan fudhataniiru. Hojjettoota mana yaalaa Walter Reed, ennaa guyyaa dhuma isaanii kunuunsa gaarii godhaniif ni galateeffanna jedhan. Pawel bara 2001 hanga 2005 ennaa bulchiinsa ripaablikaanticha George W. Bush diplomaatii gameessa biyyattii turean. Kana dura Pawel jeneraala ol aanaa waraanaa fi gadamoojjii waggaa 35, hoogganaa Pentaagon, dura taa’aa hojjettootaa ta’uu dhaan bara 1983 hanga 1989tti ennaa bulchiinsa prezidaant George H.W.Bush tajaajilaniiru.


Ministeerrii Itisaa Yunaayitid Isteetes gara Awurooppaa Imaluuf Jiru

Ministeerri Ittisaa Yunaayitid Isteets Lilooyid Austiin torban dhifuu keessaa hariiroo shariikotaa biyyaa isaanii wajjin jiru jabeessuudhaaf garaa Awuroopaa akka deeman oduun Peentagoon irra bahe beekisiseera. Walgahii ministeerota ittisaa biyyoottan miseensotaa NATO Braasels keessat taasifamu irratii aragamuu isaaniitin duratti, Liloyid Austiin biyyootaan , Joorjiyaa, yuukireen fi Roomaniyaa akka deeman itti gaafatamaan dhimma preesii peentaagoon Joon karbiiy ibsaniiru. Biyyoottan sadan kun karaa galaana gurrachaatiin warren biyya Raashaadhaan daangeffamaniidha. Romaniyaan Miseensa NATO yemmuu taatu, Joorjiyaan fi Yuukireen immo akka miseensa ta’an yaalamaa jira. Walgahiin ministerootaa NATO wa’ee Raashaa fi Afgaanistaan irratti akka maryatu gabasameeraa. Dhimma kanaan walqabatee akka xiinxalaan dhimmaa waraanaa Bradiliiy Boowumaan jedhanitii , peentaagoon xiyyeeffanaa isaa haaraa garaa chaayinaa fi Raashaatti jijjiruu qaba. Akka xiinxalaan kun jedhanitii yeroo ammaa Chaayinaa fi Raashaan bara 1950 as Hariiroo isaanii caalaattii jabeeffachaa jiru.


Joo Bayiden fi Uhuuruu Keeniyaataa marii taasisan

Prezidaantiin Yunaayitid Isteetes joo Bayiden Prezidaantii keniyaa Uhuruu Keenyaataa wajjin Dhimma biyyoottan lamanii fi dhimaa nageenyaa fi tasgabbii gaanfa Afrikaa irratti marii taasisaniiru. Prezdaant Bayiden erga tayitaa qabatanii as yeroo jalqabaatiif fuulleetti hogganaa biyya Afrikaa wajjin yemmuu wal argan Keniyaataan isa jalqabaati. Tarsiimoon waliin ojjannoo Yunaayitid Isteets fi Keeniyaa barbaachisaadha kan jedha joo Baayiden ,lamman keenya yuu didhaawwanirratti xiyyeefachuun barbaachisaa t’uu isaa waan itti amannu natti fakkaata jedhaniiru. Yunaayitid isteets talaallii kooviid 19 doozii dabalaata Afrikaadhaaf kennuu isheetiif prezidaant Uhuuruu keeniyaataa galateeffataniiru. Keeniyaa qofaa ittuu hin ta’in Afrikaa hundaaf talaallii kennuudhaaf tarkaanfiin yunaaytid isteets fudhatte kan jajan Keniyaataan , Afrikaan karaa talaallii Koviid 19n adduunyaa irraa akka boodaatti hafte dubbataniiru. Walgahii hoggantoota lammanii booddee ibsii waayit Haawus irra bahe akka jedhetti, gareen lamman , eegumsa demokiraasii fi mirga namooma, fooyya’insa nageenyaa fi tasgabbii naannoo, akkasumas karaa eegumsa qileensa naannootiin guddina diinagdee mirkaneessu fi fayyadama inerjii haaresamuu irratti marii taasisaniiru. Akka ibsii waayit haawus dabalee jedhetti, dhimmaa fayinaansii adduunyaa irraatti iftoomin fi itti gaafatamummaan barbaachisaa ta’uu irraati jala muramee haasa’ameera. Karaa biraatiins rakkin biyyoottan ollaa keeniyaa Itiyoophiyaa fi Somaliyaa keessa jiru karaa nagaadhaan akkaata hiikun danda’amu irratti hoggantoonni lamman marii taasisuu isaanii ibsi waayit haawus beekisiseera.


Ba’iin Qorannoo Talaallii Kooviid-19 Ifa Ta’e

Namoonni talaalii dhukkuuba KOOVIID-19 ittisuu fi tokkio qofti kennamuu kan Jaansan and Jaansan jedhamu waraanattan, humna talaaliichaa dabaluuf kan gargaaruu booster jedhamu, gosa tallaalii Faayzar ykn Moderna dabalachuu akka danda’an qorannaaleen sadarkaa duraa gaggeeffaman agarsiisanii jiran. Qorannaa dhaabbatti Naashinaal Instituut of Heelz jedhamu kan Yunaaytiid Isteetsiin gaggeeffamee kun akka agarsiisuutti, namoonni talaalii tokkitti kan Jaansan and Jaansan fudhatan, talaalii Moodarnaa jedhamu dabalanii yoo warraanatan qaamii isaanii dhukkuba of-irraa ittisuuf dandeettiin qabu, dachaa 76n dabalee jira. Warrii Talaalii Jaansan and Jaansan waraanatanii talaalii Faayzar dabalatan immoo dacha 35 dabalee jira jedha. Qorattonni akka jedhanti, kanneen duraan tallaalii Jaansan and Jaansan tokkicha fudhatanii turan, isuuma yoo dabalatan immo, humnii qaamnii isaanii dhukkuuba ittisuuf qabu dacha 4 qofa dabalaa. Bulchiinsii nyaataa fi Dawaalee kan Amerikaa irraa gareen gorsa kennan,waa’ee talaaliwwan marsaa biraan kennamuu qaban ilaalchisee walgahii guyyaa lamaa Kamiisa har’a ennaa jalqabanti, qorannaan kun immo labsamee.


Prezidaant Baaydiin Rakkoo Dhiyeessii Amerikaa Mudatee Irratti Dubbachuuf Jiru

Prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydin Roobii har’a kaampaanilee mi’a adda addaa erguu fi seensisuu irratti bobba’an, kanneen waan uummataaf barbaachisuu mara dhiyeessanii fi gamtaa hojjattoota buufata donii waliin rakkoo dhiyeessii danqaa ta’e jiru irratti dubbachuuf jiru. Weerara vaayrasii Koroonaan kan ka’e, hanqiinni humnii namaa hojitti bobba’uu mudachuu isaan, Industriwwan hedduun waan hojjataa jiran xumuranii gabaa irratti dhiyeessuuf waan isaan barbaachiisu dhabuun rakkataa waan jiraniif jecha, gaaffii namaoonni waan barbaadan bitachuuf dhiyeessan akkaan dabalaa jira., Kannen har’a Waayit Haawuus keessatti marii gaggeeffamuu kana irratti hirmaatan keessaa, bakka bu’oota mana daldalaa Woolmaart, Hoom Diippoo, Yuu pii ees(UPS), Buufata donii Loosaanjalas, fi gamtaan internaashinaal Loongshoor and Weer Haawuus Jedhamu keessatti argamu.Prezidaant Baaydiin sana booda dhimmi kana irratti ibsa kennuu jedhamee sagantaan qabamee jira. Dubbii himtuun Waayit Haawuus Jeen Saakii Kibxata kaleessaa oduu gabaastootaaf ibsa kennanniin waan barbaachiisaa ta’an martii, karaa buufata donii qabnuu seenuun uummata biyyatti dhaqqabuu dhabuun, danqaa tokko ta’u ni beekna jedhanii turan.


Rakkoon Baqattoota Afgaanistaanii fi Itiyoophiyaa Keessaa Dhimma Ijoo Marii Gaggeeffamee Ture: Filiippoo Graandee

Walgahii waggaa kan Tokkummaan mootummootaa baqattoota ilaalchisee torban tokkoof gaggeesse irratti, waa’een baqattootaa fi gargaarsa dhala namaa Afgaanistaan fi Itiyoophiyaa keessaa irratti caalaatti kan qiyyaafatee ture jedha gabaasnii Lisaa Shilaayin Jenevaa irra ergite. Tokkummaa Mootummootaa keessatti komishinarra olaanaa kan waa’ee baqattootaa Filiipoo Graandee akka jedhanti, mariin torban tokkoof gaggeeffame yaada ijaaraa kan of keessaa qabu akkasumas, gargaarsii hatattamaan akka barbaachisaa ta’eetti, haal duree tokko malee karaa jaarmayoota gargaarsaan uummata miliyoona hedduu Afgaanistaan keessatti manaa fi qe’e ofii irraa godaane akka dhaqqabu walii galteen walii galaa tolfamee jira. Graandeen akka jedhanti, dhimmi inni lammafaan walgahii kana irratti yaada hedduu gaafatee rakkoo Itiyoophiyaa keessaa ture jedhanii, Jiloonni walgahii kana irratti hirmaatan, dhiyeenya kana mootummaan Itiyoophiyaa aangawoota Tokkummaa Mootummootaa gameeyyii biyya isaa keessaa baasuun, yaaddoo guddaa qaban ibsaniiru jedhan. Gabaasa Guutuu Caqasaa. No media source currently available


Gareen G 20 walgahii addaa taasisee jira

Biyoottan dureeyyii gareen G 20 jedhamee beekamuu jalatti gurmaawan dhimma Afgaanistaan irraatti marii taasisuudhaaf guyyaa hara’aa karaa toora masariitii walgahii addaa ta’anii jiru. Garee kana kan presidaantummaadhaan hogganaa jiraan Muumeen ministeeraa Itaaliyaa Maariyoo Draaghi akka jedhanitti ergaa gareen Taalibaan Hagayya 15 biyyatti qabatee as Afgaanistaan Yeroo Ammaa gara gidiraa namoomatti deemaa jirtti. Walgahii G 20 kana irratti akkaataa shororkeessumaadhaan lolamu, haalli Afgaanistaan keessaa fi alatti bilisaan socha’uun danda’amu, akkasumas waa’een dubartootaa ijoo marii akka ta’an Mariyoo Draghii himaniiru. Walgahii kana irratti Taalibaan fi biyyoottaan Lixaa walttii fiduu irratti shoora kan taphatan biyyii Niizerlaand, Speeyin, Singaapoore fi Kaataar itti dabalamaniiru hirmaataniiru. Biyyoottan olaa Afgaanistaan ta’an Paakistaani fi Iraan walgahii kana irratti hin afeeramene. Akka midiyaaleen Chaayinaa jedhanitti Prezidaantiin Chaayinaa walga’ichaa keessatti qoodaa hin fudhatanu. Dhaabileen broo kan akka dhaabbata mootummoota gamtoomanii, gamtaa Awuurooppaa, baankii addunyaa fi fandiin maalaqa aduunyaa (IMF)walga’ichaa irratti akka hirmaatan gabaasameera.


Ogeessonnii Diinagdee 3 badhaasaa Noobeelii Moo’an

Beektonii Diinagdee lammiilee Yunaayitid isteets 3 badhaasaa Noobelii baranaa moo’aniiru. Beektonii kun dhimmi galii ykn kaffaltii gadi aanaa hojjattootaa , dhimmi godaantotaa fi baruumsaa dinagdee irratti faayiidaa inni qabu tilmaamudhaaf akkaataa ykn mala kanaan duraa hojii irra olaa ture karaa Saayinsiidhaan degerameen qoratanii dhiheesuu isaaniitiif badhaasa kana kan moo’uu danada’an jedhameera. Badhaasa guyya har’a labsame kana kan moo’an Yuuniversitii Kaalifoorniyaa Berkileyi irraa Deevid Kaard, Jooshuwaa Angriist Insititiyuutii Tekinoloojii masaachuseet irra yemuu ta’an, Gu’ido Imbeens immoo universitii Staanfoord irraa akka ta’e beekameera.


Yunaayitid Isteets fi Taalibaan marii taasisan

Egaa U.S Afgaanistaanii baatee gareen Taalibaan biyyattii deebisee qabatee as yeroo jalqabaatiif Yunaayitid isteet fi Taalibaan Kaataar keessatti wal arganii marii taasisaniiru. Dubbi himaan garee Taalibaan Suhail Shaheen walga’ichaan dura akka jedhanitti, walti dhufeenya Diplomaasii fooyyesuudhaaf dhimmoottan faaydaa qabeessa ta’an iftoominaan akka ka’n dubbataniru. Dubbi himaan Ministeera dhimma alaa yunaayitid isteets Niid Praayis ibsa dilbata kaleessaa kennaniin akka jedhanitti, mariin Taalibaanii wajjin taasifame ifa qabeessaa fi beekumsaa irratti kan hundaa’edha jedhaniiru. Taalibaan hojii isaatiin malee haasaa isaatiin madalamuu hin qabu kan jedhan Niid Praayis, dhimmi nageenyaa fi shororkeessumaa, akkasumas waa’een lammiilee U.S fi froottan isaanii Afgaanistaanii baasu , waa’een mirga namoomaa dhimmaa mirga dubartootaa fi ijoollee durbaa ijoo marii akka ta’e himaniiru.Yeroo ammaa ijoolewwan Miiliyoona tokko ta’an akka balaa beelaatiif saaxilamuuf deeman U.S ibsitee jirti. Walgahiichii kan jalqabee sambataa darbe maagaa Dohaa keessatti.


Jilli Amerikaa Paakistaan Seenee Jira

Mgaalaa galma amootummaa Paakistaan Izlaamabaad kan seenan itti aantuu ministriin haajaa akaa Amerikaa Weendii Sharman, jimaata har’a hogganoota paakistaan waliin Afgaanistaan Taalibaan bulchaa jiruu fi walta’iinsa Amerikaa fi Paakistaan gidduu jajjabeessuu irratti dubbatanii jiru. Sharman Hindii irraa kamiisa kaleesaaa galgala Izlaamabaad kan seena yoo ta’u prezidaantiin Yunaaytid Isteets Joo Baaydiin aangoo eega qabatanii as, Diploomaatiin gameettiin sadarkaa olaanaa biyya sana ennaa deeman kun ka duraati. Hariiroon Amerikaa fi paakistaan gidduu daddaaqaa kan ture ta’uus ituu hin yaadamiin Taalibaan Afgaanistaaniin to’achuun immo, akka hariiroon kun jajjabaatu dirqisiisee jira. Daawwannaa isaanii duraa Kanaan Sharman, gorsaa waa’ee nageenyaa kan Paakistaan moeed Yusuuf waliin erga wal arganii booda, marii sadarkaa jilaa kan ministrii dantaa alaa paakistaan Mehmood Qureshi waliin gaggeessan. Mariin gaggeeffamees hegeeree Afgaanistan akkasumas kan barbaachisaa fi yeroo dheeraaf ture hariiroo biyyoota lameenii irratti akka ture ibsamee jira.Rakkoo kutaa fi addunyaa mudatan irratti fulleefachuu itti fufuuf fedhiin akka jiru sharman ergaa Twitarii irratti barreessaniin ibsan. Mootummaan Taaleebaan kan Afgaanistaan keessaa nagaa fi tasgabii fiduuf akkasumas, lammiwwan biyyattiif waan foyya’ee hojjachuuf akka carraaqu abdii qaba jechuun Qureshi jila Amerikaatti himuu isaanii waajirri isaanii ibsee jira. Kana malees hawaasnii addunyaa Afgaanistaan keessatti qooda gaarii qabaatee dinagdee biyyatti waariinsa qabu ijaaruun rakkoo uummata Afgaanistaan hanqiisuun akka danda’amutti, gargaarsa dhala namaa fi maallaqaa akka gumaachan gaafatan. Hariiroon Amerikaa fi Paakistaan gidduu haala dhaabataa ta’een jiraachuunis barbaachisaa ta’u ibsanii jiru Qureshi.


Afgaanistaan Keessatti Balaan Bombii Dhaqqabe

Afgaanistaan Kaaba dhiyaa kutaa Kunduuz keessa kan jiru masjiida musleemoota Shiyaa kan amantoonni itti hedduumaatan keessatti, Jimaata har’a dhohiinsa bombii humna guddhaa qabuu dhaqqabeen kanneen achii turan keessaa ajjeefamuu fi madaa’uun ibsamee jira. Balaa kanaaf battalumatti itti gaafatama kan fudhate kan hin jirre yoo ta’u, namoonni lakkoobsaan hedduun miidhamuu isaanii ilaalchisee gabaasa ba’ee akkaan yaaddeessa ta’u Tokkummaan mootummootaa Twitarii irratti ibsee jira. Gabaasaaleen jalqaba baaseen namoonni ajjeefamanii fi mada’an 100 kan caalaa ta’u qaamnii Tokkummaa mootummootaa kan Afgaanistaan keessaa Twitarii irratti barreessee ture,. Dubbii himaan mootummaa Taaleebaan Zaabiihullaa Mujaahid haleellaan kun dhaqqabuu mirkaneessuun, namoonni biyyatti hedduun ajjeefamuu fi madaa’uu ibsan. Humnootiin Taaleebaan achii waan turaniif jecha qorannaan gaggeeffamaa jira jechuu bira taranii gad fageenyaan kan dubbatan hin qaban.


Ministriin Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Meeksikoo Waliin Mari’achuufi

Ministriin dantaa alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Bilinken hariiroo biyya michuu Ferensaya waliin jiru fooyyessuu irrati erga hojjetanii booda, qiyyaafata isaanii marii naga eegumsaa Meeksikoo waliin jirutti naannessanii jiru. Bilinken, kamisa har’aa kutaa Kaalifoorniyaatti erga goranii booda, ministrii nageenya biyyaa Alejandro Mayorkaas fi abbaa alangaa muummicha Merrick Garland waliin Meksiikoo keessatti wal arguu dhaan kan ministeerri haajaa alaa marii dhimmootii nageenyaa kan sadarkaa ol aanaa jedhe geggeessuuf jiru. Kan Meeksiikoo bakka bu’an ministriin dhimma alaa Marcelo Ebrard fi ministeerri kaabinee damee ittisisaa fi dhaabolii naga eeggumsaa ti. Ebrard jalqaba torban kanaa akka jedhanitti, Yunaayitid Isteetis meeshaa waraanaa Ameerikaa irraa gara Meeksiikootti yaa’u dhaabsisuuf akkasumas maallaqa dhaaboliin yakkamtootaa fayyadaman faana dha’uu akka gargaaruuf, shakkamtoota jiran hatattamaan gara Meeksiikootti akka ergaman kan fedhan ta’uu ibsanii turan. Yunaayitid Isteetis deddeebii dawaa deddeebisuu dhaabsisuuf tarkaanfiin fudhatamuu isaa arguu kan feetu ta’uun ibsamee jira.


Liqaa Yunaayitid Isteetis Irra Jiru Yeroof Akka Furamu Yaadi Dhiyaatee Jira

Hoogganoonni Ripaablikaanootaa fi Dimokraatotaa mootummaa Yunaayitid Isteetis irratti liqaa jiru irratti liqaan guddaan akka hin dabalamne ittisuuf walii galtee yeroo gabaabaa irra ga’uutti wan deeman fakkaataa. Hoogganaan garee senetii Mitch McConnel roobii kaleessaa Yunaayitid Isteetis liqaa ofi irraa baasuuf maallaqi itti hanqata ka jedhame Onkoleelessi 18 utuu hin dhaqqabin dura mootummaan liqaa liqeeffatu akka ol ka’uuf danqaa jiru yeroof furuuf furmaannni akka jiru mallattoon jiraachuu mul’isaniiru. McConnel ibsa kennaniin, Ripaablikaanonni Dimokraatonni hanga baatii Muddee dhuftuutti liqaa yeroo hatattamaa gargaaramuuf ulaagaa jiru akka fayyadamanif kan eeyaman ta’uu beeksisan. Kan dimokraatota qeeqan seneterichii Bernii Saanders sochii ripaablikaanotaa kana simatanii jiru. Ripaablikaanonni dhuma irratti waa gaarii hojjetan, yoo xiqaate furmaanni waarinsa qabu hanga argamutti baatilee hanga tokko qabana jedhan Sanders. McConnel gama isaaniin, kannee Senetii dhuunfatan dimokraatonni waa’ee liqaa ol guddisuu ilaalchisee yaada araaraa dhiyeessuu qabu jedhan. Adeemsi araaraa seerawwan bajata ilaallatan hangi tokko Senetii keessatti sagalee 60 argachuu utuu hin ta’en, sagalee caalmaan darbuu kan danda’u mala paarlaamaa ti. Akka mala araaraa kanatti dimokraatonni sagalee ripaablikaanotaa isaan hin barbaachisu. McConnel roobii kaleessaa akka jedhanitti malli araaraa kun, yeroo isaan dhiphisan fi mootummaa dimokraatotaa tokkoomeef danqaa liqaa dabaluu ilaalchisee uumameef seera jiru akka dabarsaniif yeroo kennaaf jedhan. Akka filmaataatti yoo dimokraatonni tattaaffii baasii fi dilaalaa maatii miidhuuf Chaayinaa fayyadu kan ofii eeggannoon itti hanqate yoo dhiisan, marii bulchiinsaa gam lamaanii kan aadaa dhumaan ture jiraachuu danda’a jedhan. Dura taa’aan garee senetii Chuck Schumer, malli araaraa sun adeemsa wal xaxaa fi balaa qabu ittiin jedhan. Ripaablikaanonni baatii Adoolessaa qabee liqaa ol kaasuuf sagalee akka hin kennine dubbataa turan.


Kaanadaan Baqattootaa Afgaanistaan simachaa jirtti

Mootummaan biyya Kaanaada baqattootaa Afgaanistaanii buqa’anii biyyatii keessa qobachaa jiran hooteelotaa keessaa boqochiisaa akka jirttu hangaa’onii biyyatii ibsaniiruu. Akka haanga’onni jedhanitti, Yeroo amma dhibeen Kooviid 19 dambalii Afuraffaan waan kanadaa keessatii baballachaa deemaa jiruuf baqattoota Afgaanistaanii iraa kaanadaa seenaa jiran hawaasatti makuun hin barbaadamne. Akka gaabasi dhimmi irrati bahe jedhuuti erga ji’a Hagayya darbee Taalibaan Afgaanistaaniin qabate as yeroo jalqabaatiif baqattoonni magaala Toorontoo galan guyyaa 14 fi hoteelota 5 keesaa akka turan taasifamaniiru. Guyyaa 14 booddee talaallii fudhatanii hawaasatti akka makaman taasifamu jedhameera. Kaanaadaan namoottan Afgaanistaan irra buqqa’n 40,000 akka fudhattu beeksisuun ishee gabaasameera.


Ministeerri Dhimma alaa U.S waa’ee walgahii Faransaayi keessati taasifame dubbatan

Walgahii ministeerotaa Dhaabbata walta’iinsaa fi Misooma diinagdee isa biyya Faraansaay keessatii deemaa ture irrati kan hirmaatan Ministeerrii dhimmaa alaa Yunaayitid Isteets Antonii Bilinken walga’iichii dhimma irratii maryachaa ture keessa waa’een vaayiresii Koroonaa, waa’een haala jijjirama qileensaa fi itti fayyadama tekinoloojii ammaayaa ijoo akka ta’an dubbataniiru. Ergaa walga’ichii guyya hara’a xumuramee booda Antoonii Biliinken Ministeeraa dhimma alaa Itaaliyaa Lu’iijii Di Maa’iyoo, ministeera dhimma alaa Speeyin, Josee Manu’eel Albaares fi itti aantuu presidaantii fi ministeera dhimma alaa Kolombiyaa Maartaa Luciyaa Raamireez wajiin dhuunfaadhaan marii taasisuun isaanii gabasameera. Dubbi himaan miisteera dhimaa alaa yunaayitid Isteets Niid Praayis akka jedhaniitti Antoonii Bilinken dhimma filanno Sadaasa dufu Liibiyaa keessatii taasisamuu fi , waa’ee rakkinaa siyaasaa fi namoomaa Itiyoophiyaa keessa jiru irratii Ministeera dhimma alaa Itaaliyaa wajjin marii tasisaniiru. Sochii namoottan afgaanistaanii baasu keessatti gahee Itaaliyaanii fi Ispeen taphataniif Antoonii Bilinkeen galata dhiheessu isaanii gabaasameera.


Haanga’oonii U.S dhaabanii biyya Raashaa Maalii keessa galuu isaa akka hin jaallane himan

Haanga’oonni waraanaa U.S Mootummaan Maalii waliigalteen dhaaba Raashaa Waaginer Guruup jedhamuu wajjin taasisaa jiru akka morman himaniiru. Mootumaan yeroo biyya Maalii akka loltootaa mootummaa biyyatii fi Umnoota tikaa leenjisuuf Miseensotaa dhaabaa biyya Raashaa Waaginer guruup jedhamu 1000 ji’atti doolaraa miiliyoonii 10 fi qaxii 8 kafaluudhaan qacaaruun isaanii gabaasameera. Dubbi himtuun ministeeraa Ittisaa Yunaayitid Isteets Siindii Kiing VOA ti akka himanitti gabaasin kun dhugaa taanaan rakkoo Maaliin yeroo ammaa keessa jirtu furuudhaaf yaalii hawasin adduunyaa gochaa jiru jeequudhaan tasgabbii biyyatii rakkina keessa kan galchuudha. US yeroo ammaa gargaarsaa leenjii Motummaa Maaliff keenaa jirtti. Biyyaa sochii shorokeesumaatiin jeeqamaa jrituu maalii keesaa waraan ishee 2000 kan bobbaaftee turte biyyi faransaay loltoota ishee dhiheenya kana baasuun ishee gabasaameeraa. Mootumaan yeroo Maalii waligaltee dhaabbata raashaa kana wajjin taasifameera jedhamu kan akka haalaa jiru gabaasameera.


Marii Angaawota Amerikaa Fi Farnsaayii

Ministeerri hajaa alaa Amerikaa Antonii Bliinkan, gara Faransaayti eega imalanii booda, Kibxata har’a Prezidaantii Fransaayii Immanuel Makron waliin hariiroo jiru foyyeessuu irratti dubbatan. Kunis Amerikaa Briteen fi Awustraaliyaan miichooma nageenyaa tolfachuun isaanii falmii eega kaasisee booda. Angawaan Amerikaa tokko oduu gabaastootaaf akka ibsanti, walgahiin isaanii kun sagantaa Bliinkan irra kan hin turree fi daqiiqaa 40 kan fudhate ta’u fi lameenuu projeektii waliin qabaachuuf malan kan dhuma baatii kanaa prezidaant Maakroon fi prezidaant Baaydiin yeroo wal argan labsuuf deeman irratti mariin kun dubbachuun ibsamee jira. Bliinkan dursanii gaafa Kibxataa ministeera haajaa alaa Faransaayii fi gorsaa waa’ee nageenyaa kan Farnsaayii waliin dubbatanii turan. Jaarmayaa walta’iinsa dinagdee fi misoomaa, walgahii kaawunsilii ministeerootaa Paariis keessatti qabu, Bliinken dura teessummaan kan gaggeessanii fi haasawaa kan dhageesisan ta’uun beekamee jira.


Ministriin Dhimma Alaa Yunaayitid Isteetis Imala Hojiif Gara Ferensaayitti Qajeelan

Ministriin dhimma alaa Yunaayitid Isteetis Antonii Biliinken, michummaa gam sadanii kan AUKUS jedhamu irratti argamuu dhaaf gara Ferensaayitti qajeelanii jiran. Imalli isaanii sun michummaa biyoota atlaantik gamaa hammaataa adeeme irratti fuuleffata. Xiinxaltoonni akka jedhanitti, kan Ferensaay waliin michummaa dhuunfaa cimaa qaban Bilinken, imala kan hariiroo Yunaayitid Isteetisii fi Ferensaya gidduu jiru fooyyessuu yaaluuf itti fayyadamu jedhan. Diplomaatiin gameessi Yunaayitid Isteetis kun gumii ministeerotaa kan jarmayaa wal ga’iinsa dinadee fi misoomaa geggeessuuf jiru. Wal ga’iin kunis Onkoloolessa 5-6tti kan geggeessamu yoo ta’u, hundeeffamuu waggaa 60ffaa dhaabichaa waliin wal irra oola. Bilinken ministeera dhimma alaa Ferensaay Jean-Yves Le Drian waliin paaris keessatti mari’achuuf jiru. Ferensaay Amajjii 1 hanga Waxabajjii 30 bara 2022tti gumii gamtaa Awrooppaa prezidaantummaan hoogganuuf jirti. Ministeerichi Blinken hariiroo Yunaayitid Isteetisii fi Ferensaay gidduu jiruu fi barbaachisaa ta’e dhimmootii naga eegumsa biyyoota naannoo paasifik, rakkoo jijjiirama qillensaa, dandammachiisa dinagdee kan weerarri COVID-19 fide, hariiroo biyyoota atlaantik gamaa fi michoota kanneen biroo waliin waa’ee rakkoo addunya amudatee fi carraawwan jiranii mari’achuuf jiru jechuu dhaan ministriin dhimma alaa ibsa jimaata darbe baaseen beeksiseera.


Talibaan Maadhee ISIS Kan Kabuul Keessaa Mancaasuu Beeksise

Kan Afgaanistaaniin bulchaa jiru Talibaan, humnoonni isaa nagaa eegisisan caasaa IS kan Kaabuul konyaa Khorasaan keessaa barbadeessuu isaaf finxaaleyyii gamasii mara ajjeesuu isaa wixata har’aa beeksisee jira. Weerarri halkan edaa kan dhaga’ame, masjiida magaalaa galma mootummaa keessa jiru Eid Gah cinatti dilbata kaleessaa dho’e siiviloota lammiiwwan Afgaanistan saddeet galaafatee yoo xiqqaate 20 madeessee booda. Haleellaa masjiida irratti raawwatame sanaaf duula inni IS irratti geggeesseen ta’uu Talibanis haa ta’u ka biroon itti gaafatama fudhate hin jiru. “Maadheen Daa’esh guutummaan barbadaa’ee, miseensonni Daa’esh kanneen achi turanis duula murteessaa fi milkaa’e kan humnoonni addaa Taliban geggeessaniin ajjeefaman” jechuu dhaan dubbi himaan Taliban Zabihullaah Mujaahid beeksisaniiru. Jiraattonni Kaabul walitti bu’iinsi hamaan naannoo Khaa’irk-haanaatti geggeessamuu isaa mirkaneessuu dhaan, halkan guutuu dhukaasaa fi dhukaasa qawwee hedduu dhaga’uu isaanii dubbatan.ISIS kan Taliban jedhe kana irratti yaada hin kennine.


Sagataan Barattootaaf Qophaa’e Hoogganoota Qilleensa Naannoo Kunuunsan Jajjabessa Jedhame

Los Anjeles keessatti kan jalqabame sagantaan barattootaa kan biqiltuu keemikaalli utuu itti hin makamin uumamaan qofa guddatu barsiisu Yunaayitid Isteetisii fi biyyoota ka biroo 26 wal ga’ee jira. Biqiltuuwwan kan akka salaaxaa, raafuu fafakkaatan mana barnootaa Inglewood, Kaalifoorniyaa dhaabuun, ijoolleen biqiltuu dhaabuu akka baran gargaara. “Duruu ijoolleen kun dhoqqee fi biyyoo garaagarummaa jiru baraniiru. Bilituu dhaabameef maal akka goonu akkasumas attamiin ennaa bilchaatu fuduraa fi kuduraalee oomishnu baraniiru. Kanaaf yeroo isaan itti gammadanii dha. Biyyoon faallaa dhoqqee akkauma ta’e, lubbu qabeeyyii hedduun kan keessa jiraatan yoo ta’u, waan biqiltuuwwan guddisuuf gargaaru of keessaa qaba. Barattoonni kunis ilbiisaawwan biqiltuuwwan miidhan irraa dhorkuu ka danda’an ilbiisaawwan ka biroo illee adda baasuun itti gargaaramuu dhaan mala uumamaan biqiltuu guddisan baratu. Sagantaan kun “Grades of Green” jedhamu manneen barnootaa ka biroo keessatti waggaa 12 dura jalqabame. No media source currently available


Waajirri Mootummaa Fedeeraaala Ameerikaa Hanga Muddeetti Banaa Tura

Waajirri mootummaa Fedeeraalaa cufaamuu irraa oolee hanga Muddee 3tti akka itti fufuu kan godhu walii galtee yeroof mannii maree yunaaytid Isteets fi seeneetii biyyatti kamiisa kaleessaa walii galanii jiru. Seeneetnii sagalee 65 fi 35 kan raggaasisee yoo ta’u, itti aansuun manni maree bakka bu’oota uummataa immoo sagalee 254 fi 175 waajirri fedeeraalaa yeroof banaa akka turu murteessa. Yaada irratti walii galamee kana prezidaant Joo Baaydiin gara seeraatti akka jijjiramuuf kamiisa kaleessaa galgala Waayit Haawuus keessatti mallatteessan. Baasiin maallaqaa kun waan yeroo ammaa sadarkaa dhaabbattoota mootummaan Federaalaa waliigalaatti barbaachisuuf oola.Kana malees kutaalee biyyatti balaa oboomboleettii fi loolaa bishaaniin akkasumas ibidda bosoonaan miidhamaniif doolaara Biliyoona 28.6 kan ramadee yoo ta’u, baqattoota Afgaanistaan kanneen dhiyeenya kana as gara Yunaaytid Isteestti godaananiif doolaara Biliyoona 6.3 deebisanii dhaabuuf ramade. Oduun har’af qabnu kanuuma.


Dawaan Liqiimfamu Kan Dhukkuba KOOVIID- 19 Ittisuu Argamee Jira

Namoota vaayrasii koroonaan qabamaniif yaaliif kan kennamee Dawaan liqimsamuu fi dhukkuuba KOOVID-19 ittisuu lakkoobsa namoota dhukkubsatanii hospitaala seenii fi du’an walakkaan hanqiisuun isaa, dhaabati dawaa oomishu Meerk jedhamu beeksisee jira. Kaampaanich akka jedhutti aangawoonnii waa’ee fayyaa kan Yunaaytid Isteetesiis ta’e kan addunyaa, dawaan liqiimsamu kun akka hojii irra ooluuf dhiyeenyatti gaafachuuf jira. Dhukkuba KOOVIID-19 ittisuuf dawaan liqiimsamuu ennaa argamu kun ka duraati.Tarii weerara dhukkubichaa ittisuuf yaalii gaggeeffamaa jiruuf tarkaanfii guddaa ta’u mala jedhamee jira.


Faalama Qilleensaa fi Teeknooloojii Haaraa

Faalama qilleensaa kan kaarboon Daay Oksaayidiin(CO2) dhufu addunyaa irraa dhabasisuuf kan gargaaran Teeknooloojii haaraan argamaa jiran. Kaayyoon jiruus bara 2050tti addunyaa mara irraa faalama qilleensaa guutuummaatti dhabamsiisuu kan jedhu. Kana gochuufis mootummonni addunyaa irra jiran martii akka teessuma lafa biyya isaanti teeknooloojii haaraa kanaaf maallaqa hagamii gumaachuu qabu kan jedhu ilaalamuu qaba jedha gabaasnii Maariyaamaa Diyaaloo Sagalee Amerikaa irraa ergiite. Caqasaa. No media source currently available


Amerikaan Dabalataan Talaalii Miliyoona 500 Gumaachite

Prezidaantiin Yunaaytid Isteetes Joo Baaydiin torban dabree gama marsariitiin walgahii waa’ee weerara dhukkuba KOOVIID-19 dubbatu kan sadarkaa addunyaa gaggeessanii jiru. Kunis kora waggaa kan Tokkummaa mootummootaan cinattti kan gaggeeffamee ture.Walgahii sadarkaaaddunyaa waa'ee KOOVIID-19 irratti yeroo duraaf masaraa Waayit Haawus irra Baaydin gaggeeessan kana irrtti Amerikaan dabalataan talaalii Miliyoona dhibba shan akka gumaachiitu dubbatan. Gara fuula duraatti addunyaan weerarri dhukkubaa ituu hin ka'iin dursee qophaa'uu qaba kan jedhan Baaydiin maallaqa kanaaf oluu ammumaa kaafnee baankii keessatti walitti qabuu jalqabuu qabna jechuun hogganoota addunyaaf yaada dhiyeessa. Gabaasa Paatsii Widaakuswaara Waayit Haawuus irraa ergitee caqasaa. No media source currently available


Kanaadaan Guyyaa Dhugaa fi Araaraa labsitee jirtti

Kanaadaan Guyyaan kun akka kabajamu kan murtaa’e seenaa biyyatti keessatti bara 1831 hanga 1998 namoottan ganamaa kaasee lafa biyya Sanaa irra turan warra Hindootaa sabaa biraatiin wajjin waliin makuudhaaf jedhaamee ijoolleen isaanii manoottan baruumsaa bakka jireenyaa keessatti akka dirqiidhaan baratan taasifamee, ijollewwan hedduun miidhaamuu isaanii yaadachuudhaaf. Bara sana keessatti ijollewwan 150,000 mannoottan baruumsaa waldaalee Amantaa kiristaanaa adda addaatiin geggesaman akka seenan taasifamee , ijoolewwan hedduun hiraarsii qaama fi hokkorri saalaa akkasumas , dhabiinsa nyaata gaahaa fi ilaachaa gad aantumaaf saaxilamanii turan. ijoollewan 4000 ol ta’an imoo akka du’an amanama. Guyyaan yaadannoo kun wareen sababa sanaan du’an fi warren rakkinichaa irraa hafan yaadachuudhaaf jedhameera. Muumeen ministeeraa Kanaadaa Justiin Turuudoo dhimaa kan ilaalchisaanii haasaa guyyaa kaleessaa taasisaniin, waa’ee ijoolewan mana isaanii,hawaasaa isaanii, Afaan isaanii, aadaa isaanii, irraa dirqiidhaan butamanii, waa’ee eenyummaadhaaf eessumma haadhaaf abbaa isaanii ittu hinbarin hafan calaqisiisuu qofaa ittu hin taane, guyyaa ara’aa fi egerii guyyaa akka lammii kaanaadaattii seenaa biyyaa keenyaa ittiin calaqisiisuu qabnuudha jedhaniiru.