title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: 1882లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం. ఉత్తరకన్నడను వారి జిల్లాకేంద్రంగా చేసారు. 1862 నుండి బాంబే ప్రెసిడెన్సీలో విలీనం చేయబడిన తరువాత బాంబే - కొలంబోల మద్య ఉత్తరకన్నడ ప్రథమశ్రేణి నౌకాశ్రయంగా గుర్తించబడింది.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
జిల్లాలోని ప్రధాన భౌగోళికాంశం పశ్చిమ కనుమలు లేక సహ్యాద్రి పర్వతావళి. జిల్లాలో ఇవి ఉత్తరదక్షిణాలుగా విస్తరించి ఉన్నాయి. సహ్యాద్రి మరియు అరేబియా సముద్రం నడుమ సన్నని సముద్రతీర భూభాగం ఉంది. దీనిని పయంఘాట్ అంటారు. ఇది వెడల్పులో 8-24 కి.మీ వైవిధ్యంలో ఉంటుంది. సముద్రతీర మైదానాల వెంట ఉన్న సహ్యాద్రి పర్వతావళి 60-100 మీ వైవిధ్యమైన ఎత్తులో ఉంటాయి. తూర్పులో ఉన్న సహ్యాద్రి పర్వతాలను బాలాఘాట్ ఎగువ భూములు విస్తారమైన దక్కన్ పీఠభూమిలో భాగంగా ఉంది.
పశ్చిమం నుండి వీస్తున్న తేమతోకూడిన గాలుల కారణంగా 3000 మి.మీ వార్షిక వర్షపాతం లభిస్తుంది. పశిమముఖంగా ఉండే సహ్యాద్రి పర్వతశ్రేణిలో అత్యధికంగా 5000 మి.మీ వర్షపాతం ఉంటుంది. తూర్పుముఖంగా విస్తరించి ఉన్న సహ్యాద్రి పర్వతాలలో వర్షపాతం 1000 మి.మీ ఉంటుంది. జూన్- సెప్టెంబరు మధ్య వర్షపాతం అధికంగా ఉంటుంది.
సహ్యాద్రి పర్వతాలలో జన్మించి పశ్చిమంగా ప్రవహిస్తున్న నదులు అరేబియా సముద్రానికి చేరుకుంటున్నాయి. కాళి, గుంగావళి, అఘనాషిని మరియు షరావతి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఈ నదుల నుండి పలు జలపాతాలు పుట్టాయి. వీటిలో ప్రధానమైనవి జోగ్ జలపాతం నుండి ప్రవహిస్తున్న నీరు పొరుగున ఉన్న షిమోగా జిల్లా వద్ద షరావతి నదిలోకి చేరుతున్నాయి. ఇతర ప్రధాన జలపాతాలలో ఉంచల్లి జలపాతాలుగుర్తించతగినవి. అఘానాశిని జలాలు 116 మీటర్ల లోతులో జలాలను కుమ్మరించడం వలన ఈ జలపాతాలు ఏర్పడుతున్నాయి. మగాడ్ జలపాతాలు బెద్తి నదీ జలాలు 180 మీటర్ల లోతులో జలాలను కుమ్మరించడం వలన ఈ జలపాతాలు ఏర్పడుతున్నాయి షివగంగ జలపాతాలు సొండా (షల్మాలి) నదీ జలాలు 74 మీటర్ల లోతులో జలాలను కుమ్మరించడం వలన ఈ జలపాతాలు ఏర్పడుతున్నాయి. లాల్గులి జలపాతాలు మరియు మైల్మనె జలపాతాలను కాళీనదీ జలాలు సృషిస్తున్నాయి. ఈ నదులు దిగువభూములలో సముద్రతీరం వెంట పలు కి.మీ ప్రాంతంలో చిత్తడి భూములను ఏర్పరుస్తూ ఉన్నాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: జిల్లా అందుకుంటున్న అధిక వర్షపాతం కారణంగా జిల్లాలో సుమారు 70% దట్టమైన అరణ్యాలు ఆక్రమించి ఉన్నాయి. అరేబియా సముద్రం మరియు 250 మీటర్ల ఎత్తులో వరకు పశ్చిమ కనుమల కొండ దిగువ మధ్య ఉన్న సన్నని పర్యావరణ ప్రభావిత భూభాగంలోమలబార్ తీర చిత్తడి అరణ్యాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ అడవులు దాదాపు పూర్తిగా వ్యవసాయం మరియు టేకు చెట్ల పెంపక భూములుగా మార్చబడ్డాయి. ఉత్తర పశ్చిమ కనుమలలోని సహ్యాద్రి]] నుండి సముద్రమట్టానిమి 250 - 1000 మీటర్ల ఎత్తులో ఆర్ద్ర ఆకురాల్చు అడవులు విస్తరించి ఉన్నాయి. అనేక చెట్లు పొడి మాసాలలో ఆకులు రాల్చుతుంటాయి. సముద్రమట్టానికి 1000 పైన మీటర్ల ఎత్తులో ఉత్తర పశ్చిమ కనుమలలోని సతతహరిత వర్షారణ్యాలు ఉంటాయి. 250 చ.కి.మీ విస్తరించి ఉన్న దండేలి సమీపంలోని అంషి నేషనల్ పార్క్ అర్ధ హరితం అరణ్యం విస్తరించి ఉంది. ఈ అరణ్యంలో పులి, నల్ల చిరుత, చిరుత పిల్లి, గౌర్, ఆసియా ఏనుగు, సాంబార్ జింక మొదలైన జంతుజాలం ఉంది. పలు పక్షి జాతులు మరియు పలు సరీసృపాలు ఉన్నాయి. 834 చ.కి.మీ విస్తరించి ఉన్న దండేలి వన్యప్రాణి సంక్చురి అర్ధ హరితం మరియు కాళి నది మరియు దాని ఉపనదులు కనేరి మరియు నాగజ్‌హరి పరీవాహక వెదురు అడవికి రక్షణ కలిగిస్తుంది. భీంగాడ్ అభయారణ్యంలో రాగ్‌టని ఫ్రీటెయిల్ బ్యాట్ (అక్టోపస్ రాగ్‌టన్) కనిపిస్తుంటాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: జిల్లా సావన (ఉష్ణమండల పసరిక మైదానాం) మరియు పలుచని పొదారణ్యాలు ఉన్నాయి. వీటిని వంట చెరకు మరియు పశువుల మేపడానికి అతిగా ఉపయోగిస్తున్నారు. దిగువభూములలో అరణ్యం అధికభాగం వ్యవసాయంకోసం నిర్మూలించబడింది. నదీమైదానాలలో మాన్‌గ్రోవ్ అరణ్యాలు అధికంగా ఉన్నాయి. నదీతీరంలోని ఇసుక భూములు కాలోఫిలం, ఇనోఫిలం, కొబ్బరి చెట్లు, స్క్రూ పైన్ (పాండాంస్) అధికంగా ఉన్నాయి. బింగ, అర్గ, బెలెకెరి, తదాడి, అంకోలా, కుంట, ధారేశ్వర్, కాసర్‌కోడ్, ముర్దేశ్వర్, భత్క మరియు బెల్కె మొదలైన శిలామయ సముద్రతీరాలలో సముద్రప్రాణులతో సుసంపన్నంగా ఉన్నాయి. ఉత్తరకన్నడ శిలామయ సముద్రతీరాలలో ఫిలం పొరిఫెర, సియోలెంతెరటా, అన్నెలిడా, అర్త్రోపొడా, మొలుస్కా మరియు ఎచినోడెర్మిటా వంటి వృక్షజాలం కనిపిస్తుంది. అట్టివేరి పక్షులశరణాలయంలో 22 విదేశీపక్షులతో కలిసి 79 జాతుల పక్షులు సంరక్షించబడుతున్నాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: దండేల్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం నల్లని చిరుతలకు మరియు గౌర్, పులి మరియు చిరుతలకు ప్రసిద్ధి. కవల గుహలలో 5 అడుగుల ఎత్తైన శివలింగం ఉంది. 500 అడుగుల ఎత్తైన సిథరీ రాళ్ళతో తయారైన గుహలు మరియు జలపాతాలు వించోలి రాపిడ్స్, ఆకాశ వీక్షణా కేంద్రాలు ఉన్నాయి. అభయారణ్యంలో కాళినది మరియు వ్రేలాడే వంతెన మొదలైన పర్యాటక ఆకర్షణ కలిగిన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దట్టమైన అరణ్యాలలో పర్వతారోహణ ద్వారా యానా చేరుకుంటే అక్కడ ప్రకృతి సౌందర్యం వీక్షకులను మత్రముగ్ధులను చేస్తుంది. ఇది జాగ్‌రాక్డ్ ఫార్మేషన్లకు మరియు జలపాతాలకు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ భైరవేశ్వరాలయం ఉంది. దండేల్‌కు కొంత దూరంలో అంషి నేషనల్ పార్క్ ఉంది. ఉత్తరకన్నడ జిల్లాలో బురుడే జలపాతం (సిద్ధపురా నుండి 20 కి.మీ), ఉంచల్లి జలపాతాలు, శివగంగె, బీనెహొలె జలపాతం (సిర్సి నుండి 25 కి.మీ) మగాడ్ జలపాతాలు మరియు సతోడి (యలపురా సమీపంలో) జలపాతం మొదలైన ప్రముఖ జలపాతాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో సుపా ఆనకట్ట, కొడసల్లి ఆనకట్ట మరియు కంద్రా ఆనకట్ట మొదలైన ఆనకట్టలు ఉన్నాయి. కైగ వద్ద కాళి నదీతీరంలో ప్రఖ్యాత ఆణువిద్యుత్తు కేంద్రం ఉన్నాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: జిల్లాలో ప్రధానంగా కన్నడ భాష వాడుకలో ఉంది. తరువాత స్థానాలలో కొంకణి కూడా అధికంగా వాడుకలో ఉంది. సాంఘిక సమాచార పరిమార్పిడిలో మరాఠీ, ఉర్దూ, హిందీ మరియు ఆగ్లం కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి. ప్రజలలో హిందువులు అధికంగా ఉన్నారు.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
యక్షగాన సంప్రదాయ నృత్యం కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ప్రాబల్యం కలిగి ఉంది. ఇది ఉత్తరకన్నడ జిల్లాలో అత్యధికంగా ప్రజాదరణ కలిగి ఉంది. షిమోగా, ఉడిపి, దక్షిణ కనర మరియు క్శ్రళ లోని కాసరగాడ్ జిల్లాలలో కూడా ప్రాబల్యత సంతరించుకుని ఉంది. ఈ కళలో సంగీతం, నృత్యం, నటన, వచనం, కథ మరియు అసమానమైన వస్త్రాలంకరణ భాగమై ఉంటాయి. సంగీతం నృత్యంతో సమ్మిశితమైన స్వల్పమైన చక్కని కథకూడా ఉంటుంది. ఇది భారతీయ సంప్రదాయ నృత్యాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. నటన మరియు వచన ఉచ్చారణ కళాకారుని ప్రతిభను చాటుతుంది. సంప్రదాయ మరియు జానపద సమ్మిశ్రితం యక్షగానాన్ని భారతీయ నృత్యకళారూపాలలో అసమాన నృత్యరూపంగా చేస్తుంది. పశ్చిమ దేశాల దృష్టిలో ఇది ఒక ఒపేరాగా కనిపిస్తుంది. సాధారణంగా యక్షగానం రాత్రి వేళలో (లేట్ నైట్) మొదలై రాత్రంతా కొనసాగుతుంది. నేపథ్యగాయకుడు భాగవతార్ కథను నడిపిస్తూ వేదికమీద మొత్తం కాత్యక్రమాన్ని నియంత్రిస్తుంటాడు. భగవతార్‌తో వాయిద్యకళాకారులు మద్దెల మరియు చండె వాయిద్యాలను వాయిస్తుంటారు. కళాకారులు వర్ణరంజితమైన వస్త్రధారణ చేస్తుంటారు. కళాకారులు కథాంశంలో పలు పాత్రలను ధరిస్తూ నర్తిస్తుంటారు. కర్ణాటకాలో పలు యక్షగాన బృందాలు ఉన్నాయి. చలనచిత్రాలు మరియు టి.వి షోల పోటీల మధ్య ఈ బృందాలు టికెట్ వసూలు చేసుకుంటూ ప్రదర్శనలు ఇస్తూ
ఆదాయం పొదుతూ ఉన్నాయి. గ్రామీణ ఉత్సవాలలో మంచి ప్రావీణ్యత ప్రదర్శించే బృందాలను పిలిపించి ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేస్తుంటారు. వీరిలో " చిత్తాణి రామక్రిష్ణ హెగ్డే మరియు కొండాడ్కుళి
రామక్రిష్ణ హెగ్డే బృందాలు ప్రాంతీయ కళాకారులకు అవకాశం కల్పిస్తూ ఉన్నాయి. యక్షగానం కన్నడ మరియు కొంకణి భాషలలో ఆట (నాటకం)!అని కూడా అంటారు.
. యక్షగానం అంటే యక్షుల గానం అని అర్ధం. పురాణాలలో యక్షులు గానంలో ప్రసిద్ధిలని పేర్కొనబడి ఉంది. గానం చేయడం వారి ప్రధాన వృత్తులలో ఒకటిగా ఉండేది.
జిల్లాలో ప్రధానంగా వరి మరియు పోక పండించబడుతుంది. కొబ్బరి, చెరకు, కోకో, జీడిపప్పు, మామిడి, అరటి, అనాస, గార్సినియా మరియు సపోటా మొదలైన పండ్లరకాలు పండించబడుతున్నాయి. ఎర్రగడ్డలు, ముల్లంగి, దోస, కాలిఫ్లవర్, చిలగడ దుంప (గనిసి గడ్డ), బ్రింజాల్ మరియు అమరనాథ్ మొదలైన కూరాగాయలు పండించబడుతున్నాయి. నల్లమిరియాలు, యాలుకలు, అల్లం మరియు జాజి మొదలైన సుగంధద్రవ్యాలు పండించబడుతున్నాయి. పశ్చిమ పర్వత ప్రాంతాలలో మిల్లెట్ మరియు పత్తి మొదలైన మెట్టపంటలు పండించబడుతున్నాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: జిల్లాలో చిన్నతరహా పరిశ్రమలు ప్రధానంగా టైల్స్, నార ఉత్పత్తులు, ఆభరణాలు, ఆహార తయారీ, వుడ్ మరియు ఫర్నీచర్, గ్లాస్, సెరామిక్ మరియు సీ ఫుడ్ ప్రధానమైనవి. ఎస్.ఎస్.ఐ మరియు చిన్నతరహా పరిశ్రమలు అధికంగా ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. మద్యతరహా మరియు బృహత్తర పరిశ్రమలకు అవసరమైన పనిముట్లు, విడిభాగాలు జిల్లానుండి మరియు వెలుపలి నుండి లభిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని 8 మద్యతరహా మరియు బృహత్తర పరిశ్రమల నుండి పేపర్, డూప్లెక్స్ బోర్డ్, కాస్టిక్ బోర్డ్, ఫెర్రో అల్లాయ్స్, ట్రాంస్మిషన్ గియర్స్, ఫుడ్ కాంసెంట్రేట్స్, మూలికా ఔషధాలు మరియు ఔషధాలు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
According to the 2011 census Uttara Kannada has a population of 1,436,847, roughly equal to the nation of Swaziland or the US state of Hawaii. This gives it a ranking of 346th in India (out of a total of 640).
The district has a population density of . Its population growth rate over the decade 2001-2011 was 6.15%. Uttara Kannada has a sex ratio of 975 females for every 1000 males, and a literacy rate of 84.03%.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: హిందువులు దీపావళి పండుగను కోలాహలంగా జరుపుకుంటారు. దీపావళిని దీపాల పండుగ అని కూడా అంటారు. గృహాలు, దుకాణాలు, కార్యాలయాలు ప్రత్యేకంగా అలంకరించబడుతుంటాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: జిల్లాలో ముస్లిములు సంప్రదాయకంగా ఈద్- ఉల్- ఫితర్ (రంజాన్) మరియు ఈద్ - ఉల్- ఆధా (బక్రీద్) పండుగలను ఉత్సాహంగా జరుపుకుంటుంటారు.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
ఉత్తరకన్నడ జిల్లా రుచికరమైన సీ ఫుడ్ (సముద్ర ఆధారిత ఆహారం) ప్రసిద్ధి చెందింది. చేపలకూర మరియు అన్నం జిల్లావాసులకు ప్రధాన ఆహారంగా ఉంది. జీడిపప్పు మరియు కొబ్బరి
ఆహారంలో ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంటాయి.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: ఆహారంలో ప్రధానంగా వండిన అన్నం మరియు కూరలు లేక సీ ఫుడ్ ఉంటాయి. సముద్రం నుండి పుష్కలంగా ఆహారం లభిస్తున్న కారణంగా ఆహారంలో సీ ఫుడ్స్ అధికంగా భాద్వామ్యం వహిస్తున్నాయి. సీ ఫుడ్స్‌కు సుగంధ ద్రవ్యాలను చేర్చి ఘుమఘుమలాడే వంటలు తయారు చేయబడుతుంటాయి. టీ కూడా ప్రజల అభిమానపానీయంగా భావించబడుతుంది. యాలుకలు మరియు పుదీనా వేసి చేసే మసాలా టీ ప్రత్యేకరుచితో ఉంటుంది.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
" నార్త్ వెస్ట్ కర్ణాటక ట్రాంస్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ " (ఎన్.వి.కె.ఆర్.టి.సి) జిల్లాలో ప్రజలకు ప్రయాణసౌకర్యాలు అందిస్తుంది. ఎన్.వి.కె.ఆర్.టి.సి జిల్లాలోని పట్టణాలు మరియు గ్రామాలన్నింటికి
అవసరమైన ప్రయాణ సౌకర్యాలు అందిస్తుంది. జిల్లాలో చక్కని ట్రాంస్‌పోర్ట్ నెట్‌వర్క్ పనిచేస్తుంది. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన నగరాలకు మరియు పట్టణాలకు (బెంగుళూరు, మైసూరు, మేంగుళూరు) క్రమానుసార సర్వీసులు నిర్వహించబడుతున్నాయి. మేంగుళూరు నుండి గోవాకు ప్రయాణసౌకర్యాలు ఉన్నాయి. కుంత, భత్క మరియు సిర్సి మొదలైనవి ప్రధాన ప్రయాణ సౌకర్య కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ నుండి 24 గంటలు బసు సౌకర్యం లభిస్తూ ఉంది.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: పలు ప్రైవేట్ ట్రాంస్‌పోర్ట్ బసులు రాష్ట్రంలోని పలు ప్రాంతాలకు బసులు నడుపబడుతున్నాయి. ప్రైవేట్ ట్రాంస్‌పోర్ట్ బసులకు భత్క ప్రధానకేంద్రంగా ఉంది. జాతీయరహదారి 17 జిల్లా గుండా పయనిస్తుంది. ఇది జిల్లాను పాంవెల్, ముంబయి, పూనా, కొల్హాపూర్, బెల్గాం, పనజి, మార్గో, ఉడిపి, మేంగుళూరు, భత్కల్, కాసరగాడ్, కన్నూర్, కోళికోడ్ మొదలైన నగరాలతో అనుసంధానం చేస్తుంది.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: కింది ఉత్తర కన్నడ జిల్లాలో ద్వారా పోయే నేషనల్ హైవేలు.


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text: కింది రైల్వేస్ జిల్లా గుండా:


title: ఉత్తర కన్నడ జిల్లా

text:
ఉత్తరకన్నడ సముద్రతీర జిల్లాలలో ఒకటిగా ఉంది. జిల్లాలో 120 కి.మీ పొడవున సముద్రతీరం ఉంది. జిల్లాలోని పకు నౌకాశ్రయాలు వ్యాపార కేంద్రాలు, నావల్ బేస్, చేపల పరిశ్రమలు ఇతర మేతిన్ ఏక్టివిటీలు అభివృద్ధి చెందాయి.
సౌకర్యం కూడా లభిస్తుంది.


title: కొడగు

text: కొడగు () కర్ణాటక రాష్ట్రములోని జిల్లా. కొడగు యొక్క ఆంగ్లీకరణ అయిన కూర్గ్ పేరుతో ప్రసిద్ధమైనది. నైఋతి కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమలలో ఈ జిల్లా 4.100 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. 2001 జనగణన ప్రకారం జిల్లా జనాభా 5, 48, 561. అందులో 13.74% జనాభా జిల్లాలోని పట్టణప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. కొడగు జిల్లా యొక్క ముఖ్యపట్టణం మడికేరి. ఈ జిల్లాకు వాయువ్యాన దక్షిణ కన్నడ జిల్లా, ఉత్తరాన హసన్ జిల్లా, తూర్పున మైసూరు జిల్లా, నైఋతిన కేరళ రాష్ట్రంలోని కన్నూరు జిల్లా, దక్షిణాన వైనాడ్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.


title: కొడగు

text: ఇది కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని పశ్చిమతీరంలో ఉండే కొండలు, అడవులతో నెలకొని ఉంటుంది. కనుచూపు మేరలో ఎటుచూసినా కాఫీ తోటలు, మిరియాలు, యాలకుల తోటలతో సుమనోహరంగా ఉంటుందీ ప్రాంతం.


title: కొడగు

text: ఈ ప్రాంతం నంచి ఎటువైపు చూసినా కాఫీ తోటలు, ఆ తోటల మధ్యలో నివాసం ఏర్పరుచు కున్న ప్రజలు అగుపిస్తారు. ఇక ఏ రుతువులో నయినా సరే, ఉష్ణోగ్రత 20-25 డిగ్రీలకు మించని కొడగు ప్రాంతంలో మనకు తెలియకుండానే కాలం ఇట్టే హాయిగా గడచిపోతుంది. ఎక్కడికెళ్లినా పచ్చదనం, నీలి ఆకాశం దానికింద పెద్ద పెద్ద లోయ లు, ఆ లోయలలో ప్రవహించే అందమైన సెలయేర్లు, అక్కడక్కడా జలపాతాలు పర్యాటకు లను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి.


title: కొడగు

text: కొడగు ప్రాంతం లోనే కావేరీ నది జన్మించింది. కావేరీ నదీ ప్రవాహం ఆధారంగా చేసుకుని ఆ ప్రాంతంలో ఎన్నెన్నో విహార యాత్రా స్థలాలు రూపుదిద్దుకు న్నాయి.కావేరీ నదిలో నౌకా విహారం, ఏనుగుల మందల షికారు, గిరిజనుల ఉత్సవాలు... మొదలయిన వాటినన్నింటినీ కలగలిపి చూడాలంటే, నాలుగైదు రోజులకు మించే సమయం పడుతుంది.పిల్లలు, పెద్దలు, ముసలివారు, ముఖ్యంగా కొత్తగా పెళ్లయినవారు... ఇలా ఎవరైనా సరే కొడగు సౌందర్యానికి దాసోహం అనక తప్పదు.


title: కొడగు

text: ఇక చివరిగా... కాఫీ ప్రియులకు కూర్గ్ కాఫీ అమృతం కంటే రుచిగా, మధు రంగా ఉంటుందనటంలో ఏ మాత్రం సందేహం లేదు. ఎందుకంటే, ఇక్కడి కాఫీ రుచికి ఎన్ని కప్పులయినా అలా తాగుతూనే ఉండాలనిపిస్తుంటుంది. అక్కడి కాఫీ తాగి నాణ్యమైన యాలకులు నోట్లో వేసుకుంటే, గాలిలో తేలిపోతున్నట్లనిపిస్తుంది.


title: మహారాష్ట్ర జిల్లాలు

text: మహారాష్ట్ర మే ఒకటవ తేదీ 1960 న ఏర్పడినది. ప్రారంభంలో 26 జిల్లాలుండేవి. ప్రస్తుతం వీటి సంఖ్య 35.


title: మహారాష్ట్ర జిల్లాలు

text: మహారాష్ట్రలో 35 జిల్లాలు మరియు 6 డివిజన్లు ఉన్నాయి.


title: మహారాష్ట్ర జిల్లాలు

text: భౌగోళికంగానూ, చారిత్రకంగానూ, రాజకీయ సెంటిమెంట్ల పరంగానూ మహారాష్ట్ర ఐదు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజింపబడి యున్నది.క్రింది పట్టికలో 35 జిల్లాలు చూపబడ్డాయి. ఇందులో జనాభా సమాచారం 2001 జనగణన ప్రకారం ఇవ్వబడింది.


title: ఉస్మానాబాద్

text: ఉస్మానాబాద్ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని జిల్లా మరియు జిల్లా యొక్క ముఖ్యపట్టణం. జిల్లాలోని తుల్జాపూర్ లో కల తుల్జాభవానీ మాత భారతదేశమంతటా ప్రసిద్ధి చెందినది. జిల్లా యొక్క విస్తీర్ణము 7512.4 చదరపు కి.మీలు అందులో 241.4 చ.కి.మీల మేరకు పట్టణప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 2001 జనగణన ప్రకారం జిల్లా మొత్తం జనాభా 14,86,586. అందులో 15.69% పట్టణాలలో నివసిస్తున్నారు


title: ఉస్మానాబాద్

text: ఉస్మానాబాద్ జిల్లా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం యొక్క దక్షిణభాగంలో ఉంది. దక్కన్ పీఠభూమిలో భాగమైన ఈ జిల్లా సముద్రమట్టానికి 600 మీటర్ల ఎత్తున ఉంది. మంజీరా మరియు తెర్నా నదులు జిల్లాగుండా కొంతభాగం ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా మరాఠ్వాడా ప్రాంతానికి తూర్పున 17.35 నుండి 18.40 డిగ్రీల ఉత్తర రేఖాంశములు మరియు 75.16 నుండి 76.40 డిగ్రీల తూర్పు అక్షాంశాల మధ్య విస్తరించి ఉంది.


title: ఉస్మానాబాద్

text: వర్షాకాలం జూన్ మధ్యనుండి ప్రారంభమై సెప్టెంబరు నెల చివరివరకు కొనసాగుతుంది. అక్టోబరు మరియు నవంబరు నెలల్లో వాతావరణం తేమగాను, నవంబరు మధ్యనుండి జనవరి వరకు చల్లగా, పొడిగా ఉంటుంది. ఫిబ్రవరి నుండి జూన్ వరకు పొడిగా ఉండి, ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతూపోతుంది. వేసవిలో ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో మరాఠ్వాడా ప్రాంతంలోని ఇతర జిల్లాలతో పోల్చితే ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉంటుంది. సాలీనా సగటు వర్షపాతం 730 మిమీలు.


title: ఉస్మానాబాద్

text: ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో ఎనిమిది తాలూకాలు ఉన్నాయి. అవి


title: ఉస్మానాబాద్

text: పరందా చారిత్రక స్థలము. ఇక్కడి పరందా కోట ప్రసిద్ధి చెందినది. మంజీరా నది ఒడ్డున ఉన్న కల్లంబ్ జిల్లాలో ప్రముఖ వ్యాపారకేంద్రము. కల్లంబ్ నుండి 20 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్న యెర్మలలో యేదేశ్వరి దేవి ఆలయం ఉంది.


title: ఉస్మానాబాద్

text:
తుల్జాపూరు ప్రముఖ తాలూకా కేంద్రము. ఇది షోలాపూర్ నుండి 30 కి.మీలు, ఉస్మానాబాద్ నుండి 25 కి.మీలు మరియు హైదరాబాదు రహదారిపై ఉన్న నల్‌దుర్గ నుండి 40 కి.మీల దూరములో ఉంది.
తుల్జాపూర్ తుల్జా భవానీ మందిరం వల్ల ప్రసిద్ధికెక్కినది. తుల్జాభవానీ ఛత్రపతి శివాజీకి ఖడ్గాన్ని ఇచ్చిందని చెబుతారు. శివాజీ కొడుకు శంభాజీ ఈ ఆలయాన్ని పునర్ణిర్మించాడు.


title: ఉస్మానాబాద్

text: ఒమెర్గా ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన తాలూకా.


title: ఔరంగాబాద్, మహారాష్ట్ర

text: మహారాష్ట్ర లో ఒక పట్టణము, మరియు అదే పేరుగల జిల్లా కేంద్రము.


title: ఔరంగాబాద్, మహారాష్ట్ర

text: ప్రఖ్యాతి చెందిన అజంతా గుహలు ఈ జిల్లాలోనే ఉన్నవి.ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో మెదక్ జిల్లా, మెదక్ మండలం లో కూడా ఒక ఔరంగాబాద్ అనే గ్రామము ఉన్నది.


title: కొల్హాపూర్

text: కొల్హాపూర్ (మరాఠీ:कोल्हापूर) ఉత్తర మహారాష్ట్రలో ఒక పట్టణం మరియు జిల్లా ప్రధానకేంద్రం. ఈ పట్టణం భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతనమైన నగరాలలో ఒకటి. దీని ప్రస్తుత జనాభా ఇంచుమించుగా 419,000 ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రధాన భాష మరాఠీ. ఇది పంచగంగ నది ఒడ్డున ఉంది. ఇక్కడి మహాలక్ష్మి దేవాలయం బాగా ప్రసిద్ధిచెందినది. ఈ పట్టణం కొల్హాపూర్ చెప్పులకు కూడా ప్రసిద్ధి.


title: కొల్హాపూర్

text: కొల్హాపూర్ లో ముఖ్యంగా చూడవలసినవి మహాలక్ష్మి దేవాలయం మరియు మహారాజ భవనం.


title: కొల్హాపూర్

text:
మహాలక్ష్మి దేవాలయం 'హేమాడ్ పంతి' నిర్మాణశైలిలో కట్టబడింది. ఇది చాలా విశాలమైన ప్రాంగణంలో చుట్టూ ఎత్తైన ప్రహారీ గోడతో ఉంటుంది. ప్రాంగణం మధ్యలో ఉన్న అమ్మవారి ఆలయం ఒక అద్భుత కళాసృష్టి అని చెప్పవచ్చు. ఆలయమంతా మనోహరమైన శిల్పాలతో నిండి ఉంటుంది. పశ్చిమాభిముఖంగా ఉండే గర్భగుడి ముందుగా సుమారు వందడుగుల పొడవు గల విశాలమైన మండపం ఉంటుంది. గర్భగుడి చుట్టూ సన్నని ప్రదక్షిణ మార్గం ఉంది.
గర్భగుడిలో సుమారు ఆరడుగుల చదరంగా ఉన్న ఎత్తైన వేదిక మీద రెండడుగుల పీఠం, దానిమీద మహాలక్ష్మి విగ్రహం కూర్చొని ఉన్న భంగిమలో ఉంటుంది. మూడడుగుల ఎత్తున్న మూర్తి చాలా అందంగా ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. మహారాష్ట్రీయులకు కొల్హాపూర్ మహాలక్ష్మి అత్యంత పవిత్ర యాత్రాస్థలం. వీరు అమ్మవారిని 'అంబాబాయి' అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ జరిగే ప్రధాన ఉత్సవం నవరాత్రి ఉత్సవం. ముఖ్యంగా ఆశ్వయుజ శుద్ధ పంచమి నాడు విశేషంగా గొప్ప ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఆ రోజున అమ్మవారి ఉత్సవమూర్తిని నగరానికి తూర్పుగా ఐదు కి.మీ. దూరంలో ఉన్నతెంబ్లాయి అమ్మవారి ఆలయం దగ్గరికి ఊరేగింపుగా తీసుకొని వెళ్తారు. ఇదిగాక చైత్ర పూర్ణిమ రోజున జరిగే ఉత్సవంలో అమ్మవారిని నగరమంతా ఊరేగిస్తారు. గుడి ప్రాంగణంలో ఉన్న అనేక ఆలయాలలో విఠోబా ఆలయం కూడా చాలా పురాతనమైనది.


title: కొల్హాపూర్

text: ఇక మహారాజ భవనం సుమారు రెండు వందల గదులతో మూడు అంతస్తులతో చక్కగా విశాలమైన మైదానం మధ్యలో ఉంటుంది. ఆనాటి రాజుల ఆయుధాలు, రాజరికపు సామగ్రి మొదలైనవి ఇందులో పొందుపరిచారు.


title: కొల్హాపూర్

text: కొల్హాపూర్ బ్రిటిష్ కాలంలో బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో ఒక ప్రముఖ సంస్థానం. ఆ కాలంలో నాలుగు ముఖ్యమైన సంస్థానాలలో ఒకటి; మిగిలిన మూడు బరోడా, గ్వాలియర్ మరియు ఇండోర్. దీని పాలకులైన బోంస్లే రాజ్యం 19-గన్ సెల్యూట్ కు అర్హులు.


title: కొల్హాపూర్

text:
కొల్హాపూర్ సంస్థానం క్రింద 3,165 చదరపు మైల్లు (8,200 చ.కి.మీ.) ఉండేది. ఈ సంస్థానంలో 1901 జనాభా లెక్కల ప్రకారం దీనిలో 910,011, ప్రజలు నివసించేవారు, వీరిలో 54,373 కొల్హాపూర్ పట్టణంలో ఉండేవారు. దీని ఆదాయం £300,000.
కొల్హాపూరును పరిపాలించిన రాజులు, తంజావూరు మరియు సతారాలను పాలించిన భోంసాలే వంశాల వలె మరాఠా భోంసాలే రాజవంశము నుండి ఉద్భవించారని చెప్పుకుంటారు. మరాఠా సామ్రాజ్య వారసత్వ విషయమై తలెత్తిన వివాదాల వలన సతారా మరియు కొల్హాపూరు రాజ్యాలు 1707లో ఏర్పడ్డాయి. మరాఠా సామ్రాజ్యానికి వారసుడైన షాహూ శంభాజీని మొగలులు తొమ్మిదేళ్ళ వయసులో పట్టి బంధించి ఖైదులో ఉంచారు. షాహూ శంభాజీ తండ్రి, మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన ఛత్రపతి శివాజీ పెద్దకొడుకు శంభాజీ. శంభాజీ మరణం తర్వాత శివాజీ చిన్నకొడుకు రాజారాం ఛత్రపతి అయ్యాడు. 1700లో అనారోగ్యము వలన రాజారాం మరణించగా ఆయన భార్య మహారాణి తారాబాయి తన కొడుకు రెండవ శంభాజీని మహారాజుగా ప్రకటించి, తాను ప్రతినిధిగా పాలించింది. 1707లో మెగలులు కొన్ని షరతులతో షాహూను విడుదల చేశారు. విడుదలైన షాహూ తన వంశానుగతమైన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందే ప్రయత్నం చేశాడు. ఖేడ్ వద్ద జరిగిన యుద్ధంలో షాహూ, తారాబాయి ఓడించి సతారాపై తన అధికారాన్ని స్థాపించాడు. ఓడిపోయిన రాణి తన కొడుకుతో కలిసి కొల్హాపూరులో స్థిరపడింది. 1710 కల్లా రెండు వేర్వేరు రాజ్యాలుగా పరిణమించాయి. దీన్ని 1731లో కుదుర్చుకున్న వార్నా సంధి ధ్రువీకరించింది.
బ్రిటీషు వారు కొల్హాపూరుపై 1765లోనూ, 1792లోనూ సైన్యాన్ని పంపారు. 1812లో మరాఠా సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత కొల్హాపూరు రాజులు బ్రిటీషు వాళ్లతో సంధి కుదుర్చుకున్నారు. 19వ శతాబ్దపు తొలినాళ్లలో బ్రిటీషువారు తిరిగి కొల్హాపూరుపై దాడిచేసి, తాత్కాళికంగా రాజ్యవ్యవహారాలు నిర్వహించడానికి ఒక రాజకీయ అధికారిని నియమించారు.


title: కొల్హాపూర్

text: కొల్హాపూరు చివరి పాలకుడైన మహారాజా ఛత్రపతి రెండవ షాహాజీ పువర్ 1947లో భారత స్వాతంత్ర్యానంతరం కొల్హాపూరును 1947, ఆగస్టు 14న భారతదేశంలో విలీనం చేశాడు. కొల్హాపూరు రాజ్యం 1949, మార్చి 1న బొంబాయి రాష్ట్రంలో కలిసిపోయింది. 1960లో భాషాప్రాతిపదికన బొంబాయి రాష్ట్రము మహారాష్ట్ర, గుజరాత్ రాష్ట్రాలుగా విభజించిబడినప్పుడు, కొల్హాపూరు సంస్థానము యొక్క సరిహద్దులు, కొల్హాపూరు జిల్లా సరిహద్దులైనవి.


title: గోందియా

text: గోందియా జిల్లా (), భారతదేశంలో మహారాష్ట్రకు చెందిన జిల్లా. ముఖ్యపట్టణం గోందియా. జిల్లా యొక్క విస్తీర్ణం 5,431 కి.మీ.². 2001 జనగణన ప్రకారం జిల్లా జనాభా 1,200,707. అందులో 11.95% పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు (as of 2001). జిల్లా నాగపూరు విభాగంలో ఉంది. ఈ జిల్లాలో (ప్రాంతంలో) గోండియా భాష మాట్లాడేవారు అధికంగా కానవస్తారు.


title: గోందియా

text: గోందియా పట్టణాన్ని బియ్యపు నగరంగా కూడా అభివర్ణిస్తారు. ఈ పరిసర ప్రాంతాల్లో వరి పండిస్తారు. గోందియా పట్టణం పరిసర ప్రాంతంలో 250కి పైగా బియ్యపు మిల్లులు ఉన్నాయి. ఇది ప్రముఖ వ్యాపారకేంద్రం. జిల్లా గుండా వెళుతున్న ఏకైక జాతీయ రహదారి ముంబై-నాగపూరు-కోల్‌కతా రోడ్డు, జిల్లాలో 99.37 కిలోమీటర్లు మేరకు ఉంది. గోందియా నుండి జబల్పూరు, నాగపూరు మరియు బాలాఘాట్ పట్టణాలకు బస్సు సౌకర్యం ఉంది. జిల్లా రెడ్ కారిడార్లో భాగంగా ఉంది.


title: గోందియా

text: జిల్లా రెండు రెవిన్యూ విభాగాలు, ఎనిమిది తాలూకాలుగా విభజించబడింది. అవి గోందియా విభాగం మరియు దేవుడీ విభాగం. ఒక్కొక్క విభాగంలో నాలుగు తాలూకాల చొప్పున ఉన్నాయి. గోందియా విభాగంలో గోందియా, గోరేగావ్, తిరోరా మరియు అర్జునీ మోరేగావ్ తాలూకాలు, దేవుడీ విభాగంలో దేవుడీ, అమ్‌గావ్, సలేకాస మరియు సడక్ అర్జునీ తాలూకాలున్నాయి. జిల్లా మొత్తంలో 556 గ్రామ పంచాయితీలు, 8 పంచాయితీ సమితులు, 954 రెవిన్యూ గ్రామాలున్నాయి. జిల్లాలో రెండు పురపాలక సంఘాలున్నవి. అవి గోందియా మరియు తిరోరా.


title: గోందియా

text: జిల్లాలో4 విధాన సభ నియోజవర్గాలున్నవి. అవి అర్జునీ-మోరేగావ్ (షె,కు), గోందియా, తిరోరా మరియు అమ్‌గావ్ (షె.తె). మొదటి మూడు నియోజకవర్గాలు భండారా-గోందియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగమైతే, చివరిది ఘడ్చిరోలి-చిమూరు (షె,తె) లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది.


title: గోందియా

text: 2006లో భారతదేశపు పంచాయితీరాజ్ శాఖ గోందియా, దేశంలో కెళ్ళా బాగా వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో (మొత్తం 640 జిల్లాలు) ఒకటిగా ప్రకటించింది. మహారాష్ట్రలో వెనుకబడిన ప్రాంతాల గ్రాంట్ ఫండ్ కార్యక్రమం (బి.ఆర్.జి.ఎఫ్)లో భాగంగా ఆర్థిక సహాయం అందుకుంటున్న పన్నెండు జిల్లాలలో గోందియా కూడా ఒకటి.


title: గోందియా

text:
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం గోందియా జిల్లా మొత్తం జనాభా 1,322,331, ఇది మారిషస్ దేశపు జనాభాతో లేదా అమెరికాలోని న్యూహాంప్‌షైర్ రాష్ట్రంతో సరిసమానం.. భారతదేశంలో 640 జిల్లాలో జనాభా పరంగా గోందియా 369వది.
జిల్లా యొక్క జనసాంద్రత చ.కి.మీకు 253 . 2001-2011 వరకు సాగిన దశాబ్దంలో జిల్లా యొక్క జనాభా 10.13%. వృద్ధి చెందింది గోందియా జిల్లాలో ప్రతి వెయ్యి మంది పురుషులకు 996 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. జిల్లాలో అక్షరాస్యత శాతం 85.41%.


title: గోందియా

text: గోందియా జిల్లా శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులు తీవ్రంగా ఉంటాయి. వేసవికాలం చాలావేడిగానూ, చలికాలంలో చాలా చల్లగాను ఉంటుంది. ఇక్కడ సరాసరి గాలిలో తేమ 62 శాతం. వర్షాకాలంలో ప్రతిసంవత్సరం సాధారణంగా 1200 మి.మీలకు పైగా వర్షాన్ని నమోదు చేసుకుంటుంది. మేనెలలో పగటిపూట ఉష్ణోగ్రతలు 42°సె చేరతాయి. రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలు 28°సె వద్ద ఉంటాయి. మే నెలలో నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 48 °C, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 20 °C. డిసెంబరు నెల చివర్లో, జనవరి నెలల్లో ఉష్ణోగ్రత సాధారణంగా గరిష్ఠం 29°సెకు చేరుతుంది. రాత్రిళ్ళు ఉష్ణోగ్రత 13°సెకు పడిపోతుంది. ఇటీవల కాలంలో జనవరి నెలలో నమోదైన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38°సె, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 0°సె.


title: చంద్రపూర్

text: చంద్రపూర్ మహారాష్ట్ర లోని ఒక పట్టణము మరియు అదే పేరు గల జిల్లా కేంద్రము.


title: చంద్రపూర్

text: జిల్లా కేంద్రము మరియు చుట్టుపక్కల చూడదగిన ప్రదేశాలు


title: నందుర్బార్

text: నందుర్బార్ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రములోని వాయువ్య మూలన ఉన్న ఖాందేష్ ప్రాంతములోని ఒక జిల్లా. జిల్లా ముఖ్యపట్టణము నందుర్బార్. జిల్లా 5055 కి.మీ² మేర వ్యాపించి ఉంది. 2001 గణాంకాల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 13,11,709. అందులో 15.45% పట్టణప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.  నందుర్బార్ పట్టణము నుండి 30 కి.మీల దూరములో సుజ్లాన్ ఎనర్జీ ఆధ్వర్యంలో 1000 మెగావాట్ల సామర్థ్యం కల గాలిమరల ఫార్మును నెలకొల్పుతున్నారు. ఇది ప్రపంచములోనే అతిపెద్ద గాలిమరల సముదాయము. ఇక్కడ స్థానికంగా గాలిమరల టవర్లను మరియు బ్లేడ్లను తయారుచేసేందుకు సుజ్లాన్ ఒక నిర్మాణసంస్థను నెలకొల్పింది.


title: నందుర్బార్

text: జిల్లాలో ఆరు తాలూకాలున్నవి. అవి అక్కల్‌కువా, అక్రానీ మహల్ (ధడ్‌గావ్ అని కూడా పిలుస్తారు. తలోదా, షాహదా, నందుర్బార్ మరియు నవపూర్. జిల్లాలో ఒక లోక్‌సభ నియోజకవర్గము ఉంది. అది నందుర్బార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గము. ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో ధూలే జిల్లాకు చెందిన సక్రి మరియు షిర్‌పూర్ నియోజకవర్గాలు కూడా భాగంగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో నాలుగు శాసనసభా నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. అవి అక్కల్‌కువా, షాహదా, నందుర్బార్ మరియు నవాపూర్. నందుర్బార్ ప్రాథమికంగా ఆదివాసులుండే ప్రాంతం.


title: నాగపూర్

text: నాగపూర్ (మరాఠీ: नागपुर) మధ్య భారతదేశంలో అతిపెద్ద నగరం మరియు మహారాష్ట్ర రెండవ రాజధాని.


title: నాగపూర్

text: ఇది నాగపూర్ జిల్లా ప్రధాన పట్టణం. ఇది ఇంచుమించుగా 2,420,000 జనాభాతో భారతదేశంలో 13వ అతిపెద్ద నగరం. ప్రపంచంలో 114వ అతిపెద్ద నగరం.  మహారాష్ట్ర శాసనసభ వర్షాకాలం సమావేశాలు నాగపూర్లో జరుగుతాయి. ఈ రాష్ట్రానికి తూర్పు ప్రాంతంలోని విదర్భకు కేంద్రస్థానం. భౌగోళికంగా నాగపూర్ భారతదేశానికి కేంద్ర స్థానంలో ఉంది.


title: నాగపూర్

text: నాగపూర్ మొదటిగా గోండులచే స్థాపించబడినా తరువాతి కాలంలో మరాఠా సామ్రాజ్యంలో భాగంగా భోంస్లేలచే పాలించబడింది. 19వ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దీనిని సెంట్రల్ ప్రావిన్స్ మరియు బేరార్ కు కేంద్రంగా చేసుకుంది.


title: నాగపూర్

text: రాష్ట్రాల పునర్వస్థీకరణ తరువాత మహారాష్ట్రకు బొంబాయిని రాజధానిగా, నాగపూర్ ను రెండవ రాజధానిగా మార్చారు. నాగపూర్ హిందూ జాతీయ చేతనానికి, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ మరియు విశ్వ హిందూ పరిషత్ వంటి సంస్థలకు ప్రధాన కేంద్రం. తూర్పు - పడమర ప్రాంతాలను కలిపే భారత జాతీయ రహదారి 6, ఉత్తర - దక్షిణ ప్రాంతాలను కలిపే భారత జాతీయ రహదారి 7 కూడలిగా మారిన ప్రముఖ ప్రదేశం నాగపూర్.


title: నాసిక్

text: నాసిక్ భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలో ఒక పట్టణం మరియు జిల్లా కేంద్రం. ఇది బొంబాయి మరియు పూణే లకు 180 మరియు 220 కి.మీ. దూరంలో పడమటి కనుమలలో దక్కను పీఠభూమికి పడమటి అంచున ఉంది. ఇది భారతదేశ వైన్ కాపిటల్ గా ప్రసిద్ధిచిందినది. నాసిక్ దగ్గరలోనున్న త్రయంబకేశ్వర్ గోదావరి నదికి జన్మస్థానం. త్వరగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నాసిక్ పట్టణ జనాభా ఇంచుమించు 1.4 మిలియన్లు (2006 అంచనా).


title: నాసిక్

text: త్రయంబకేశ్వరుడు అనగా పరమశివుడు. 'అంబక 'మంటే 'నేత్ర' మని అర్థం. మూడు నేత్రాలు గల దేవుడు త్రయంబకుడు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని - అనే మూడు తేజస్సులు మూడు నేత్రలుగా వెలసిన దేవుడు. పాలభాగంలోని మూడవ నేత్రమే అగ్నినేత్రం. మన్మథుణ్ణి ఈ నేత్రాగ్నితోనే శివుడు భస్మం చేశాడు. స్వర్గం, ఆకాశం, భూమి - అనే మూడు స్థానాలకు సంరక్షకుడైన తండ్రి శివుడు అని కూడా త్రయంబక శబ్దాన్ని వివరిస్తారు. 'త్రయంబకం యజామహే - సుగంధిం పుష్టి వర్ధనమ్' మృత్యుంజయ మహామంత్రంతో మృత్యువు అనగా మరణం నుండి విడుదల చేయమని భక్తులు శివుణ్ణి ప్రార్థిస్తారు.


title: నాసిక్

text: పురాతన త్రయంబకేశ్వరాలయం నాసిక్ నుండి 28 కి.మీ.దూరంలోని త్రయంబకం అనే పట్టణంలో ఉంది. శివుని ఆరాధన ప్రాముఖ్యంగా గల ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఇది పవిత్ర గోదావరి జన్మస్థానం. ప్రఖ్యాత సినీతంగ పితామహుడు దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే ఇక్కడానే జన్మించారు.


title: నాసిక్

text:
గోదావరి నది జన్మించిన పుణ్యక్షేత్రం త్రయంబకేశ్వర్. త్రయంబకేశ్వర్' లో పూజించే దేవుడు మహా శివుడు. ద్వాదశ మహార్లింగాలల్లో ఒక పుణ్యక్షేత్రం త్రయంబకేశ్వర్.
గంగా గోదావరి దేవాలయం అనేది నాసిక్ లో ఉంది. నాసిక్ లో రాంకుండ్ సమీపంలో గోదావరి కుడిగట్టున ఉన్న ప్రసిద్ధ దేవాలయం. ఈ గుడిలో గోదావరి మాత కొలువై ఉంది. ఈ నదిలో స్నానం చేయగానే ఈ మాతను దర్శించుకుంటారు.
బాలచంద్ర గణపతి మందిరాన్ని మోరేశ్వర్ దేవాలయం అనీ అంటారు. భారతదేశంలో 21 గణపతి పీటాల్లో ఒకటి అయిన ఈ కోవెల ఎంతో పురాతనమైనది.
గోదావరి ప్రవరా నదుల సంగమస్థలంలోని అందమైన ప్రదేశమిది. ఔరాంగాబాదుకు 40 కిలోమీటర్లు దూరం. రామాయణంలో ముడిపడి ఉన్న ఈ ప్రదేశంలో సిద్దేశ్వరం, రామేశ్వర, ముక్తేశ్వర ఆలయాలు ఉన్నాయి.
ఇక్కడ ప్రముఖ సాధువు వందేవ్ మహరాజ్ సమాధి ఉంది. గోదావరి ఒడ్డునే ఉన్న ఈ పుణతాంబ షిర్డికి దగ్గర్లో ఉంటుంది.
గోదావరికి సమీపంలో ఉన్న ఈ మందిరాన్ని 1756లో గంగాధర యశ్వంత చంద్రచూడు నిర్మించాడు. ప్రధానమూర్తి నారాయణుడు. ఆయనకు ఇరువైపులా లక్ష్మీ సరస్వతులు కొలువై ఉన్నారు. దీనికి దగ్గర్లోనే బదరికా కొలను ఉంటుంది. ఈ కొలనును ప్రముఖ మహారాష్ట్ర సాధువు సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ తన జ్ఞానేశ్వరిలో ప్రస్తావించాడు. మార్చి21 నాడు ఆలయంలోని విగ్రహాల మీద సూర్య కిరణాలు ప్రసరించడం విశేషం. ఈ ఆలయ నిర్మాణశైలిలో మొగలుల వాస్తుశిల్ప ప్రభావం కనిపిస్తుంది.


title: నాందేడ్

text: "నాందేడ్"' (, (), () మహారాష్ట్రలోని మరాఠ్వాడా ప్రాంతంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరం, నాందేడ్ జిల్లా ముఖ్య పట్టణం. నాందేడ్ సిక్ఖులకు చాలా చారిత్రకమైన స్థలం. అంతేకాక నాందేడ్ అనేక సూఫీ ఆలయాలకు కూడా నెలవు. ఈ నగరం గోదావరి నది ఒడ్డున ఉంది.


title: పర్భణీ

text: Parbhani (Marathi: "", ) is a city in Parbhani district in the భారత దేశముn state of Maharashtra. Parbhani, formerly known as “Prabhavatinagar”, is a city in the Marathwada region of Maharashtra. It is the administrative headquarters of Parbhani District and Proposed Administrative Headquarters of New Revenue Division by Bufircation of existing Aurangabad Revenue Division.


title: పర్భణీ

text: Parbhani is situated approximately at the centre of Maharashtra. The state capital, Mumbai lies to the west of Parbhani. The nearest major city is Nanded and Aurangabad. Parbhani is well connected by road to other major cities also in Maharashtra and even in the neighbouring state of Andhra Pradesh. Parbhani is an important Railway junction on the Mumbai-Parbhani-Nanded-Secunderabad and Parli-Nanded-Parbhani-Bangalore lines.


title: పర్భణీ

text:
Marathwada Agricultural University (MAU) Parbhani is one of four Agri-Universities in the State of Maharashtra. Prior to original Maharashtra Agricultural University, it was established on May 18, 1972 to fulfil the regional aspirations of agrarian growth. It is entrusted with the responsibilities to pro- vide education in agriculture and allied fields, undertake research and facilitate technology transfer in Marathwada region of Maharashtra. The first college of Agriculture was established in this region at Parbhani in 1956 by Hyderabad State Govern- ment just before State reorganization. During Nizam's rule, however, agricultural education was available only at Hyd- erabad but crop research centres viz., sorghum, cotton, fruits existed in the region. The foundation of research was laid by the erstwhile Nizam State with commencement of the Main Experimental Farm at Parbhani in 1918. The famous 'Gaorani' desi cotton is the result of the research on cotton and local sorghum cultivars were improved by selec- tion by the then Economic Botanist. Since then Parbhani remain the hub of educational, research and extension activ- ities in Marathwada.facilitate technology transfer, etc. It is the only agricultural university in India where all the branches of Agricultural Sciences are taught.
College of Veterinary and Animal Sciences, Parbhani is located here which is one of the constituent Veterinary Colleges coming under the authority of Maharashtra Animal and Fishery Sciences University, Nagpur from 2000. Earlier this college was established in 1972 as a part of MAU.


title: పర్భణీ

text: Parbhani has its share in Hindu theology. The Hindu saint who is considered to be the reincarnation of the Dattatraya in Hindu theology, Shri Shirdi Saibaba, was said to be born in this district at a place called Pathri-about 45 km from Parbhani. A Jain temple at Jintur is 40 km away. A village named Mudgal (Tq. Pathri) the only place in India where Vishnu (Mudgal Narsimha) and Shiva (Mudgaleshwar) are worshiped together. Pokharni, a place around 19 km to the south of Parbhani has a famous Lord Narshima temple. Selu is 45 km towards Aurangabad where a temple of Shri Keshavraj Babasaheb is, who was Guru of Shri SaiBaba. Selu is an important railway station on the Mumbai-Secundrabad rail line.


title: పర్భణీ

text:
Notable temples in Parbhani include Shree Motha Maruti (at Deshmukh Galli) (a temple of Lord Hanuman) which is famous in the city, Shree Supari Hanuman Mandir, Jabreshwar (at Wadgalli).Ashtbhuja Mandir is at Gandhi Park, Pardeshwar Temple and Beleshwar Mahadev Temple are known for the worship of Lord Mahadev (also known as Bhagwan Shankar). The Naag Temple is also present in Parbhani, near the Temple of Lord Shani.
Shri Siddhivinayak Ganpati Temple at vidyanagar is one of the important and famous temple in the City.Recentely atemple of Goddess Maata Hingulambika'S temple is constructed by bhavsar community behind Shri Datta Dham on Vasmath Road.Originally the temple of Maa Hingulambika is at Baluchisthan in Pakistan, and the pilgrims knows her as Nani-Maa there.


title: పర్భణీ

text: The Dargah of Hazarat Turabul Haq Shah ( Turatpir ) is located in Parbhani Town. The Dargah consists of the tomb of Hazrat Turabal Haq Shah, a Muslim saint who lived here during the last days of his life. The Dargah is famous for a fair Urs of Shah Turabul Haq is an important festival where people of all religions come together and celebrate for a week (usually start from 2nd Feb to 10th Feb).In Pathri tehasil of Parbhani district there are three important places: Sai Baba of Shirdi temple in Pathri, Datta temple in Gunj (khurd) and Renuka Devi temple at Pedgaon.


title: పర్భణీ

text: During Namantar Andolan Parbhani district and its villages faced cultural animosities which brought civil rights revolution in Marathwada region.


title: పర్భణీ

text:
Parbhani is located at . It has an average elevation of 347metres .
In the northeast of district on the boundary of Hingoli district and Parbhani district there is extension of Ajanta ranges called Nirmal Hills.
The main river in the district is Godavari which flows from Pathri, Manwat, Sonpeth, Gangakhed, Purna taluka of Parbhani district.Other rivers are Purna and Dudhana which are tributaries of Godavari.


title: పర్భణీ

text: DAMS:- 1) YELDARI DAM which is on Purna river.


title: పర్భణీ

text: In the book of history, it has been noted in the treaty between Sadashivrao Bhau and Nizam of Hyderabad at the conclusion of battle of Udgir by which Peshwa received revenue from the town. After this, Peshwa went to fight third battle of Panipat in 1761. Parbhani languished for over 650 years under Muslim rule, under the Sultans, the Mughals and later the Nizam. The town remained a part of the Hyderabad State under the rulership of the Nizam until Operation Polo of the Indian Army in 1948. Thereafter it became a part of the independent Republic of India. Until 1956 the town remained a part of Hyderabad State within India. Under the administrative reforms that year and the break-up of the State of Hyderabad, Parbhani and the adjacent towns were transferred to the multilingual Bombay State. Since 1960 it has been a part of Maharashtra state and One memorable thing is that The Marathwada Mukti Sangram Andolan (Protest) Was started from Kranti Chawk Of Parbhani and Parbhani Had played a lead role in (Protest) Andolan . Historically name Parbhani is derived from "Prabhavati Nagari" named after goddess "Prabhavati" meaning Goddess with great aura.


title: పర్భణీ

text: The condition of healthcare in Parbhani is very good. Though high-end facilities are not available, essential basic needs of healthcare can be easily fulfilled. A number of intensive care units & Has 2 Multi-Super Specialty Hospitals are currently being opened up in Parbhani City has district civil hospital with 412 beds and separate women hospital as well as Govt. orthopaedic hospital are available .


title: పర్భణీ

text:
Nearest airport is at Aurangabad. (Parbhani Airport under progress at National High Way No. 222)
Parbhani is well connected by railway to New Delhi, Mumbai, Bangaluru, Hyderabad, Secundrabad, Aurangabad, Ahmedabad, Nagpur, Sachkhand, Agra, Bhopal, . Its a junction connecting Manmad-Secunderbad line to Parbhani-Parli-Latur line.
Like most other district places, MSRTC connects Parbhani to other major cities in the Maharashtra state.
Parbhani Have A National Highway No.222.There are high quality education facilities in Parbhani. There are well-reputed schools, Has number of CBSE affiliated Schools good colleges and most importantly an agricultural university. Besides boys there were 41 girls under instructions for primary education in 1903.


title: పూణే

text: పూణే పశ్చిమ భారత దేశములోని మహారాష్ట్ర అనే రాష్టంలో ఉంది. ఈ నగరం పూణే జిల్లా రాజధాని. 4.5 మిలియన్ల జనాభాతో ఇది భారత దేశంలోని ఎనిమిదవ అతి పెద్ద నగరంగా మరియు మహారాష్ట్రలో రెండవ అతి పెద్ద నగరంగా ఉంది. ముంబాయి మహానగరం నుండి ఇది సుమారు 160 నుంచి 180 కిలోమీటర్లు దూరంలో ఉంది.


title: పూణే

text: ఇది మరాఠీయుల సాంస్కృతిక రాజధానిగా విరాజిల్లుతుంది. ఇది ఎన్నో గొప్ప విద్యాసంస్థలకు ప్రసిద్ధిగాంచింది. అందుకే దీనిని "ఆక్స్ ఫోర్డ్ ఆఫ్ ద ఈస్ట్" (ఆక్స్ ఫోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పిలుస్తారు.


title: పూణే

text: జాతీయ వైరాలజీ పరిశోధన సంస్థ ఇక్కడ ఉంది.


title: పూణే

text: పూణే నగరంలో జన్మించిన కొందరు ప్రముఖులు:


title: బాంద్రా (ముంబై)

text: బాంద్రా (ఆంగ్లం : Bandra) (మరాఠీ భాష वांद्रे, వాంద్రే ) ముంబైకి చెందిన ఒక ఉప-నగర ప్రాంతం. ఇచ్చట గల రెక్లమేషన్ ప్రసిద్ధి. ఈ ప్రాంతంలో బాలీవుడ్కు చెందిన అనేక నటులు మరియు నటీమణుల నివాసాలు గలవు.


title: భండారా

text: భండారా జిల్లాలోని మునిసిపల్ కౌంసిల్స్‌లో భండారా (మరాఠీ: भंडारा) నగరం ఒకటి. ఇది భండారా జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది.


title: భండారా

text:
భండారా ఒక వ్యవసాయకేంద్రం. ఇక్కడ వరి విస్తారంగా పండించబడుతుంది. నగరంలో అధికంగా మారాఠీ వాడుకలో ఉంది. నగరం నుండి జాతీయరహదారి- 6 పోతుంది. నగరాన్ని వైనగంగా మరియు సూర్ నదులు విభజిస్తున్నాయి.
భండారా నగరంలో ఆర్డినెంస్, అశోక్ లేలాండ్, సన్ ఫ్లాగ్ ఐరన్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.
భండారాలో నొగ్యాలింగ్ టిబెటన్ సెటిల్మెంట్ ఉంది. 1972లో స్థాపించబడింది. ఇక్కడ దాదాపు 1000 మది టిబెటియన్లు నివసిస్తున్నారు. టిబెటన్లు నివసిస్తున్న నొగ్యాలింగ్‌ను నోర్గ్యేలింగ్ మరియు నొర్గలింగ్ అనికూడా పిలుస్తారు.


title: భండారా

text:
భండారా 21.17 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 79.65 డిగ్రీల దక్షణ రేఖాంశంలో ఉంది. నగరం సముద్రమట్టానికి సరాసరి ఎత్తు 244 మీ.
భండారా ఆర్థికంగా వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు మరియు ఆటవీ వనరుల మీద ఆధారపడి ఉంది. భండారాలో వరి విస్తారంగా పండించబడుతుంది. చేతితో నేసిన పట్టువస్త్రాలకు భండారా ప్రసిద్ధి. వీటిని హల్బా కోష్టి గిరిజనులు తయారుచేస్తారు.


title: భండారా

text: నగరంలో వాతావరణం అన్ని సీజన్లలో అధికంగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రత 45 డిగ్రీలు సెల్షియస్ ఉంటుంది. శీతాకాలాలు కూడా అతిశీతలంగా ఉంటాయి. ఉష్ణోగ్రత 8 డిగ్రీలు సెల్షియస్ ఉంటుంది.


title: భండారా

text:
2001 గణాంకాలను అనుసరించి వివరణలు.
అశోక్ లేలండ్ సంస్థ ఇక్కడ భారీ వాహనాలు తయారు చేస్తుంది. భండారా నగరంలో బి.హెచ్.ఇ.ఎల్, సన్‌లాగ్ ఐరన్ & స్టీల్ కంపెనీ, ఆర్డినెంస్ ఫ్యాక్టరీ, ఎల్లోరా మిల్, మాంగనీస్ ఓర్ మైంస్ ఉన్నాయి. భండారా వద్ద వీడియోకాన్ ఇంటర్నేషనల్ కంస్స్యూమర్ ఎలెక్ట్రానిక్స్ ఏర్పాటు చేయాలని యోచిస్తుంది.


title: భండారా

text: మరాఠీ అధికంగా వాడుకలో ఉంది. హిందీ కూడా వాడుకలో ఉంది.


title: ముంబై

text: ముంబయి (Marathi: मुंबई), పూర్వము దీనిని బొంబే అని పిలిచేవారు. ఇది భారత దేశంలోని ఒక ప్రముఖ నగరము. ఇది మహారాష్ట్ర రాష్ట్రము యొక్క రాజధాని మరియు ప్రపంచంలో రెండవ అత్యంత జన సమ్మర్ధం గల నగరము. దీని ప్రస్తుత జనాభా 13 మిలియన్లు (ఒక కోటి ముప్పై లక్షలు ). ఇది మహారాష్ట్రలోని పశ్చిమ సముద్ర తీరంలోని సాష్టీ ద్వీపంలో ఉంది. ఆధునిక భారతదేశ విభిన్నతను ఈ నగరంలో చూడచ్చు. ఈనగర సినీ పరిశ్రమ, రాజకీయాలు, నేరస్థులు కలసిపోయి భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన కలిగిస్తుంది అదే సమయంలో ఈనగర వాసుల సాహసము ఆశ కలిగిస్తుంది.దక్షిణ ఆసియాలో ముంబాయ్ అతి పెద్ద నగరము.


title: ముంబై

text: మరాఠీయుల ఆరాధ్యదైవమయిన ముంబా దేవి పేరు మీదుగా ఈ పట్టణానికి ముంబై అనే పేరు వచ్చింది.[1] పాత పేరైనటువంటి 'బాంబే' కు మూలం, 16వ శతాబ్దములో పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరానికి వచ్చినపుడు బొంబైమ్ అనే పేరుతో పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో బ్రిటిషువారు దీనిని 'బాంబే' అని పిలిచారు. మహారాష్ట్రీయులు దీనిని 'ముంబై' అని హిందీ ఉర్దూ భాషలవారు 'బంబై' అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.[2] కాని మహారాష్ట్రియనులు మరియు గుజరాతీయులు ఇంగ్లీషు భాషలో సంభాషించినపుడు 'బాంబే' అనే పలుకుతారు.[3] 1995 లో అధికారికంగా ఈ నగరానికి "ముంబై" అనే పేరును స్థిరీకరించారు.


title: ముంబై

text: ముంబై నగరానికి ఈ పేరు మాంబాదేవి అనే హిందూ దేవత పేరు ఆధారంగా వచ్చింది. మహా అంబ అనే పేరు రూపాంతరంచెంది మంబాగా మారింది. ఆయీ అంటే మరాఠీ భాషలో అమ్మ ముంబ, ఆయి కలసి ముంబై అయింది. దీనికి ముందరి పేరు బాంబేకి మూలం పోర్చుగీసువారి బాంబియం. 16వ శతాబ్దంలో ఇక్కడకు ప్రవేశించిన పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరాన్ని పలు పేర్లతో పిలిచి చివరకు వ్రాత పూర్వకంగా బాంబియంగా స్థిరపరిచారు. 17వ శతాబ్దంలో ఈ నగరాన్ని స్వాధీన పరచుకున్న ఆంగ్లేయులు ఈ పేరుని కొంత ఆంగ్ల భాషాంతరం చేసి బాంబేగా మార్చారు. మరాఠీలు మరియు గుజరాతీయులు దీనిని మంబాయి, ముంబాయి గానూ హిందీలో దీనిని బంబాయి గాను పిలిచినా ఆంగ్లంలో మాత్రం దీనిని బాంబేగా పిలుస్తారు. 1995 లో దీనిని అధికార పూర్వకంగా మరాఠీల ఉచ్ఛారణ అయిన ముంబైగా మార్చారు.


title: ముంబై

text: ముంబై నగర ఉత్తర భాగంలో కాందివలిలో లభించిన కళాఖండాల ఆధారంగా ఇక్కడ రాతియుగం నుండి నివసించినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. క్రీ.పూ 250 నుండి వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని గ్రీకు రచయిత హెప్టెనేషియాగా (గ్రీకు భాషలో:సప్త ద్వీప సమూహం) వ్యవహరించాడు. క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దంలో ఈ సప్త ద్వీపాలు మౌర్య బుద్ధ మత్యావలంబీకుడైన ఆశోక చక్రవర్తి సామ్రాజ్యంలో భాగంగా మారాయి. మొదటి కొన్ని శతాబ్ధాల వరకు ఈ ద్వీపాలపై ఆధిపత్యంలో ఇండో సితియన్ స్ట్రాప్స్ మరియు శాతవాహనుల మధ్య వివాదాలు ఉన్నాయి. తరువాతి కాలంలో ఈ ద్వీపాలు సిల్హరా సామ్రాజ్యంలో భాగమైనాయి. 1343 వరకూ ఈ ద్వీపాలు గుజరాత్ లో కలిసే వరకూ సిల్హరా పాలనలోనే ఉన్నాయి. కొన్ని పురాతన నిర్మాణాలున్న ఎలెఫెంటా గృహలు, వాకేశ్వర్ గుడుల సమూహం ఇక్కడ ఉన్నాయి. 1534 లో ఈ ద్వీపాలు బహదూర్ షాహ్ ఆఫ్ గుజరాత్ నుండి పోర్చుగీస్ ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. 1661లో ఈ ద్వీపాలు ఇంగ్లాండుకు చెందిన రెండవ చార్లెస్‌కు కేథరిన్ డీ బ్రగాంజాను వివాహమాడిన సందర్భంలో వరకట్నముగా లభించాయి. 1963లో ఈ ద్వీపాలు ఈస్టిండియా కంపనీకు 10 పౌండ్ల సంవత్సర లీజు కింద ఇవ్వబడ్డాయి. వారు ఈ ద్వీపాల తూర్పు తీరంలో భారత ద్వీపకల్పంపంలోని తమ మొదటి రేవుని నిర్మించారు. 1661లో 10,000 జనాభా ఉన్న ఈ ప్రాంతం జనాభా 1675 మరియు 1687నాటికి 60,000 జనాభాగా త్వరితగతిని అభివృద్ధి చెందింది.ది బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపనీ తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సూరత్ నుండి బాంబేకు మార్చింది. ఎట్టకేలకు ముంబై నగరం బాంబే ప్రెసిడెన్సీకు ప్రధాన నగరంగా మారింది. 1817 నుండి బృహత్తర నిర్మాణ ప్రణాళికల ద్వారా అన్ని ద్వీపాలను అనుసంధానించాలని తలపెట్టారు.1845 నాటికి హార్న్‌బై వల్లర్డ్ పేరుతో నిర్మాణకార్యక్రమాలు పూర్తి అయ్యాయి. దీని ఫలితంగా మొత్తం ద్వీపాలు 438 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రదేశానికి విస్తరించాయి. 1853లో మొదటి రైలు మార్గాన్ని బాంబే నూడి థానే వరకు నిర్మించారు. అమెరికన్ సివిల్ వార్ (1861-1865) కాలంలో ముంబై నగరం నూలు వస్త్రాల వ్యాపార కేంద్రంగా మారింది. ఫలితంగా నగర ఆర్థిక పరిస్థితులలో పెను మార్పు సంభవించింది. ఆ కారణంగా నగర రూపురేఖలలో విశేష మార్పులు వచ్చాయి. 1955లో బాంబే రాష్ట్రం భాషాపరంగా మహారాష్ట్రా మరియు గుజరాత్‌లుగా విభజింప బడిన తరువాత ఈ నగరం స్వయంపాలిత ప్రాంతంగా మార్చాలన్న ఆలోచనని వ్యతిరేకిస్తూ మహారాష్ట్రీయులు బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం కావాలని కోరుతూ సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమం లేవదీయడంతో, పోలీసు కాల్పుల్లో 105 మంది మరణంతో ఉద్యమం విజయవంతంగా ముగిసింది. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా వెలిసింది. 1970 తరువాత నిర్మాణ కార్యక్రమాలు త్వరిత గతిని అభివృద్ధి చెందటం, వలస ప్రజల స్త్ఝిర నివాసం కారణంగా జనసంఖ్యలో బాంబే కలకత్తాను అధిగమించింది. వలస ప్రజల ప్రవాహం ముంచెత్తడం మహారాష్ట్రీయులను కొంత అశాంతికి గురి చేసింది. వారి నాగరికత, భాష మరియు ఉపాధి పరంగా జరిగే నష్టాలను ఊహించి ఆందోళన పడసాగారు. ఈ కారణంగా బాలాసాహెబ్ థాకరే నాయకత్వంలో మాహారాష్ట్రీయుల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ ముఖ్యాంశంగా శివసేనా పార్టీ ప్రారంభం అయింది. 1992-1993లో నగర సర్వమత సౌజన్యం చీలికలైంది. దౌర్జన్యాలు విపరీతమైన ఆస్తి, ప్రాణ నష్టాల కారణంగా మారాయి. కొన్ని నెలల తరువాతి కాలంలో మార్చి 12 వ తారీఖున ముంబాయి మాఫియా ముఠాల ఆధ్వర్యంలో ప్రధాన ప్రదేశాలలో బాంబు పేలుళ్ళు సంభవించాయి. ఈ సంఘటనలో 300 మంది తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. 1995లో శివసేనా ప్రభుత్వ పాలనలో ఈ నగరం పేరు పురాతన నామమైన మూంబైగా మార్చబడింది. 2006లో ముంబై మరో తీవ్రవాద దాడికి గురైంది ఈ సంఘటన 200 ప్రాణాలను బలితీసుకుంది. ఈ దాడి ముంబై నగర రైల్వే పైన జరిగింది.


title: ముంబై

text: ముంబై భారతదేశపు పడమటిభాగంలో అరేబియన్ సముద్ర తీరంలో ఉల్హానదీ ముఖద్వారంలో ఉంది.మహారాష్ట్రా రాష్టృఆనికి చెందిన సాష్టా ద్వీపంలో ముంబై నగరం అధిక భాగాన్ని ఆక్రమించుకుని విస్తరించి ఉంది.ఇది కాక ఈ ద్వీపంలో ఠాణే జిల్లాలోకొంతభాగం కూడా ఉంది.ముంబై నగర అధిక భూభాగం సముద్ర మట్టానికి స్వల్ప ఎత్తులో మాత్రమే ఊంటుంది.నగరమంతా సముద్ర మట్టానికి 10 నుండి 15 మీటర్ల ఎత్తుల మధ్య ఉంటుంది. ఉత్తర ముంబై నగరం కొడ ప్రాంతాలతో నిండి ఉంటుంది.నగరంలోకెల్లా ఎత్తైన ప్రదేశం ఎత్తు 450 మీటర్లు.నగరం విస్తీర్ణం 603 కిలోమీటర్లు.


title: ముంబై

text: ముంబై నగరంలో సంజయ్ గాంధి నేషనల్ పార్క్ మాత్రం నగరంలోని ఆరవభాగం భూభాగంలో విస్తరించి ఉంది.ఇక్కడ ఇప్పుడు కూడా చిరుతపులులు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది.


title: ముంబై

text: ముంబై వాసుల మంచినీటీ అవసరాలు తీర్చడానికి భాత్సా కాకుండా ఆరు సరసులు ఉన్నాయి.అవి వరసగా విహార్, వైతర్ణా, ఉప్పర్ వైతర్ణా, తుసి, తాన్సా మరియు పొవాయ్.త్ల్సి, విహార్ సరసులు బొరివిలి నేషనల్ పార్క్‌లో నగర సరిహద్దులో ఉన్నాయి.నగర సరిహద్దులో ఉన్న పొవాయ్ నీటిని పరిశ్రమలకు సరఫరా చేస్తారు.దహిసర్, పొఇన్‌సర్ మరియు ఒహివారా అనే మూడు నదులు ఉన్నాయి.తుల్సి నుండి ప్రవహించే మిథి నది విహారు మరియు పొవాయ్ సరసులు పొంగి పొరలుతున్నపుడు వచ్చేనీటిని చేర్చుకుని ప్రవహిస్తుంది.పడమటి సముద్ర తీరం సెలఏర్లు నీటిమడుగులు ఉన్నాయి.పడమటి సముద్ర తీరం ఇసుక మరియు రాళ్ళతో నిండి ఉంటుంది.


title: ముంబై

text: ముంబై నగరం భూమధ్యరేఖకు సమీప ప్రాంతం మరియు సముద్రతీర ప్రాంతం అయినందున ఇక్కడి వాతావరణం రెండు ప్రత్యేక మార్పులకు గురౌతుంది.గాలిలో తేమ అధికంగా ఉండే జీజన్ మరియు పొడిగాలులు వీచే సీజన్ ముంబైలో సహజంగా ఉంటుంది.తడిగాలులు మార్చి మరియు అక్టోబరు మధ్యకాలంలోనూ పొడిగాలులు జూన్ మరియు సెప్టెంబరు మధ్యకాలంలో అధికం.జూన్ మరియు సెప్టెంబరు మాసాల మధ్యకాలంలో వీచే నైరుతి ఋతుపవనాలు నగరానికి నీటి అవసరాన్ని చాలావరకు భర్తీ చేస్తుంది.నగరంలోని వార్షిక వర్షపాతం 2,200 మిల్లీమీటర్లు ఉంటుంది.1954లో నమోదైన 3,452 మిల్లీలీటర్ల వర్షపాతం నగరంలో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం.ఒక రోజులో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం 944 మిల్లీలీటర్లు.పోడి గాలులు వీచే నవంబరు మరియు ఫిబ్రవరి మధ్యకాలం మితమైన తడితో చేరిన వెచ్చదనంతో కూడిన చలిగాలులు కలిగిన ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది.ఉత్తరదిశ నుండి వీచే చలిగాలులు జనవరి మరియు ఫిబ్రవరి మాసాల మధ్యకాలంలో కొంచంగా చలిని పుట్టించడానికి కారణమౌతాయి.సంవత్సర అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 11డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ ఉంటుంది.


title: ముంబై

text: 2001 జనాభా లెక్కల ననుసరించి ముంబై జనాభా 1,30,00,000. నగరపురాలలో నివసిస్థున్న ప్రజలను చేర్చుకుంటే ఈ సంఖ్య 1,60,00,000.5 ముంబై నగర పురపాలక వ్యవస్థకి చెందిన వెలుపలి ప్రదేశాలలో 10,04,000 ప్రజలు నివసిస్థున్నట్లు అంచనా. 2008 లో జనసంఖ్య 1,36,62,885. పురపాలక వ్యవస్థకు చెందిన వెలుపలి ప్రాంతాల జనాభా 2,08,70,764. జన సాంద్రత ఒక చదరపు కిలో మీటర్‌కి 22,000. అక్షరాస్యత శాతం 86%, ఇది దేశ సరాసరి కంటే అధికం. ప్రతి 1000 మంది రురుషులకు 875 మంది స్త్రీలు. ఇది దేశ సరాసరి కంటే కొంచం తక్కువ. ముంబై జనాభాలో హిందువులు 68%, ముస్లిములు 17%, క్రిస్తియన్లు 4%, జైనులు 4%. మిగిలిన వారు పారశీకులు, బౌద్ధ మతస్థులు, యూదులు మరియు అథియిస్టులు. 1991 జనాభా లెక్కల మహారాష్ట్రియన్లు 42%, గుజరాతియన్లు18%, ఉత్తర భారతీయులు21%, తమిళులు 3%, సింధీలు 3%, కన్నడిగులు 5% మరియు ఇతరులు. మిగిలిన పెద్ద నగరాలకంటే ముంబైలో అధిక భాషలను మాట్లాడకలిగిన ప్రజలు అధికం. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రానికి అధికారభాష మరాఠీ. మరాఠీ రాష్ట్రంలో అధికసంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాష. ఇతరభాషలు హిందీ, ఆంగ్లము (ఇంగ్లీషు) మరియు ఉర్దూ. ఇక్కడి వారు మాట్లాడే హిందీని బాంబియా హిందీగా వ్యవహరిస్తారు. మరాఠీ, హిందీ మరియు భారతీయ ఆంగ్లము ఇవి కాక మరికొన్ని ప్రాంతీయ భాషల కలగలుపుగా ఇక్కడి హిందీ ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రజలు అధికంగా ఆంగ్లంలోనే మాట్లాడుతుంటారు. వైట్ కాలర్ జాబ్ అనబడే కార్యాలయ ఉద్యోగులు ఆంగ్లభాషను ఎక్కువగా మాట్లాడుతుంటారు. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో సాధారణంగా ఎదుర్కొనే సమస్య నగారాలు వాటి పరిసరాలలో పెరిగే జనసంఖ్య. అన్ని ననగరాల మాదిరిగా ముంబాయి కూడా నగరపరిసరాలలో విపరీతంగా పెరుగుతున్న జనాభాతో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటుంది. ఈ కారణంగా నిరుద్యోగం, అనారోగ్యం, పేదరికం లాంటి సమస్యలు నగరానికి పరిష్కరించవలసిన ప్రధాన సమస్యలు. పెరుగుతున్న జనాభా కారణంగా నివాసగృహాలు కొరత వలన ప్రజలు ఇరుకైన గృహాలలో నివసించవలసి వస్తుంది. నివాసాలకు చెల్లించ వలసిన బాడుగలు ఎక్కువే. నివాస ప్రదేశానికి పనిచేసే ప్రదేశానికి దూరాలూ ఎక్కువే. ఈ కారణంగా ప్రయాణ వసతులు పెరుగుతున్న జనాభా అవసరాలను తీర్చడం కొంత కష్ణమవుతున్నది. సిటీ బస్సులు, లోకల్ ట్రైన్లలో జన సమర్ధం ఎక్కువైనప్పటికి, చక్కగా కాల ప్రమాణాలను అనుసరించటంవల్ల ప్రజలకు ఎంతగానో సౌకర్యవంతముగా ఉన్నాయి. 2001లో జనాభా లెక్కలననుసరించి నగరంలోని 54% ప్రజలు మురికివాడలలో (స్లమ్స్) అతితక్కువ సౌకర్యాలు కలిగిన నివాసాలలో నివసిస్తున్నట్లు అంచనా. 2004లో ముంబై 27,577 నేరాలను నమోదు చేసింది. 2001 లో నమోదు చేసిన 30,991 నేరాలకంటే 11% తగ్గిన మాట వాస్తవం. ఇతర రాష్ట్రాలనుండి 1991-2001 మధ్య ఇక్కడకు వలస వచ్చిన ప్రజలసంఖ్య 11.2కోట్లు. . ఇది ముంబై జనసంఖ్యను54%పెంచింది. .


title: ముంబై

text: ముంబై నగరాన్ని రెండు ప్రత్యేకవిభాగాలుగా విభజిస్తారు.ఒకటి ముంబైనగర ద్వీపం (ఐలాండ్ సిటీ) రెండు నగరపరిసరాలు.నగరనర్వహణ బృహన్ముంబై మునిచిపల్ కార్పొరేషన్ (బిఎమ్‌సి) అధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.దీనిని పూర్వం బాంబే మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ అని అంటారు.మున్సిపల్ కమీషనర్</i>నగర ప్రధాన అధికారి.ఈ పదవికి ఐఏఎస్ అధికారిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది.24 నియోజకవర్గాల నుండి 227 కౌన్సిలర్లను నగర పాలన నిమిత్తం ప్రజలు నేరుగా 24 వార్డుల నుండి ఓటు వేసి ఎన్నుకుంటారు.వీరుకాక ప్రతిపాదించబడిన అయిదుగురు కౌన్సిలర్లు ఒక మేయరు ఉంటారు.మేయరు మర్యాదపూర్వక అధికారి.పాలనాధికారాలు మున్సిపల్ కమీషనర్ ప్దవికి వర్తిస్తాయి.మహానగర ముఖ్యావసరాలు తీర్చవలసిన బాధ్యత బిఎమ్‌సి వహిస్తుంది.సహాయక కమీషనర్ ప్రతి ఒక్క వార్డు పాలనా వ్యవహారాలు పర్యవేక్షిస్తుంటారు.ఈ ఎన్నికలలో ప్రాంతీయ పార్టీలన్నీ పాలుపంచుకుంటాయి.ది ముంబై మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ లో అంతర్భాగంగా ఏడు మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు,13 మున్సిపల్ కౌన్సిల్స్ ఉంటాయి.గ్రేటర్ ముంబైలో అంతర్భాగంగా రెండు జిల్లాలు ఉన్నాయి.జిల్లా కలెక్టర్ల ఆధ్వర్యంలో ఆస్తివివరాలు, ఆదాయ వ్యయాలు మరియు జాతీయ ఎన్నికల నిర్వహణా బాధ్యతలు నడుస్తుంటాయి.


title: ముంబై

text: ఐపిఎస్ ఆఫీసరైన పోలిస్ కమీషనర్ ఆధ్వర్యంలో ముంబై పోలిస్ తనబాధ్యతలు నెరవేరుస్తుంటుంది.రక్షకదళం హోమ్‌మంత్రిత్వ శాఖ అధికారంలో పనిచేస్తుంది. ముంబై నగరం ఏడు పోలీస్ విభాగాలుగానూ, ఏడు ట్రాఫిక్ పోలిస్ విభాగాలుగానూ విభజించారు.ట్రాఫిక్ పోలిస్ వ్యవస్థ పోలి వ్యవస్థ అధ్వర్యంలోనే ఉన్నా కొంతభాగం స్వతంత్రంగానే వ్యవహరించే వీలుకలిగి ఉంటుంది.నలుగురు సహాయక అగ్నిమాపక దళ అధికారులు, ఆరుగురు విభాగాల అధికారుల సహాయంతో ఉన్నత అగ్నిమాపక అధికారి అధ్వర్యంలో నగరంలోని అగ్నిమాపకదళం ముంబై ఫైర్ బ్రిగేడ్ పనిచేస్తుంది.


title: ముంబై

text: మహారాష్ట్ర, గోవా మరియు యూనియన్ ప్రదేశాలైన డామన్, డయ్యూ, దాద్రా, నగర్ హవేలీల న్యాయ వ్యవహారాలు చక్కదిద్దే బాంబే హైకోర్ట్ నగరంలోపల ఉండి న్యాయ సేవలందిస్తుంది.ఇవి కాక రెండు క్రింది కోర్టులు ఉన్నాయి.ఒకటి సాధారణ వ్యవహారాలకు<i data-parsoid='{"dsr":[12900,12925,2,2]}'>స్మాల్ కాజెస్ కోర్ట్ ఒకటి నేరసంబంధిత వ్యవహారలను చక్కదిద్దే సెషన్స్ కోర్ట్ ఉన్నాయి.తీవ్రవాద సమస్యల నిమిత్తం ప్రత్యేక కోర్ట్ ఉంది దానిని టిడిఎ అంటారు.నగరం నాలుగు పార్లమెంట్ నియోజక వర్గాలుగానూ, ముప్పై నాలుగు విధాన సభ నియోజక వర్గాలుగా విభజించబడింది.


title: ముంబై

text: నగరంలో మునిసిపల్ పాఠశాలలు లేక ప్రైవేట్ పాఠశాలలు విద్యా సంబంధిత సేవలందిస్తూ ఉన్నాయి.ఈ పాఠశాలలు మహారాష్ట్రా స్టేట్ బోర్డ్, సెంట్రల్ బోర్డ్ ఫర్ సెంకండరీ ఎడ్జ్యుకేషన్ మరియు ది ఆల్ ఇండియన్ స్కూల్ సర్టిఫికేషన్ ఎక్జామినేషన్స్</i>లలో ఏదైనా ఒకదానిలో భాగమై ఉంటాయి.ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు ప్రభుత్వం నుండి కొంత నిధులు అదుంతూ ఉంటాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలు అనేక సదుపాయాలతో పనిచేస్తాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో ఖరీదైన ప్రైవేట్ పాఠశాలలో చదివించలేని వారు తమ పిల్లలను చదివిస్తుంటారు.అధిక శాతం ప్రజలు తమ పిల్లలను ప్రైవేట్ పాఠశాలలలో చదివించడానికే మొగ్గు చూపుతుంటారు.ప్రైవేట్ పాఠశాలలు చక్కని భవన నిర్మాణ వసతులు కలిగి ఉండటం ఒక కారణం.


title: ముంబై

text: విద్యార్థులు 10 సంవత్సరాల చదువు పూర్తిచేసిన తరువాత విద్యార్థులకు జూనియర్ కళాశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అర్హులౌతారు.రెండు సంవత్సరాల జూనియర్ కళాశాల విద్య్హలో విద్యార్థులు ఆర్ట్స్, కామర్స్ (వాణిజ్యం) మరియు సైన్స్ (విజ్ఞానం) విభాగాలలో ఒకదానిని ఎన్నుకుని విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తారు.ఇది సాదారణ పట్టా లేక వృత్తి విద్యలను కొనసాగించడానికి సౌలభ్యం కలిగిస్తుంది.అత్యధిక కళాశాలలు ముంబై విశ్వవిద్యాలయ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తాయి.యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ముంబై ప్రపంచంలోతి పెద్దకళాశాలలలో ఒకటి.ఇక్కడ పట్టభద్రులైయ్యేవారి సంఖ్య అత్యధికం.నగరంలో ఉన్న భారత దేశంలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ది ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మరియు యూనివర్శిటీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ లు ముంబై నగర విద్యార్ధులకు సాంకేతిక ఉన్నత విద్యలను అందిస్తున్నాయి.నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ ,నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ , వీరమాత జిజియాబాయ్ టెక్నలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ , ఎస్‌ఎన్‌డిటి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం, టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ స్టడీస్ ఇతర సాంకేతిక విద్యాలయాలు.ఇవి కాక నగరంలో జమ్నాలాల్ బజాజ్ ఇన్‌స్ట్త్యౌత్ అఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్, నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ రీసర్చ్</i>మరియు ఎస్‌పి జైన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ అండ్ రీసేర్చ్ లాటి ఆసియాలో పేరెన్నికగన్న కళాశాలలు ఉన్నాయి.


title: ముంబై

text: ముంబై నగరం అనేక వార్తాపత్రికా ప్రచురణ సంసంస్థలకు, దూరదర్శన్ మరియు రేడియో కేంద్రాలకు పుట్టిల్లు.ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, మిడ్‌డే, డెన్‌ఏ మరియు టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా లాంటి ప్రముఖ ఆంగ్ల వార్తా దినపత్రికలు ఇక్కడ నుండి ప్రచురించబడి అమ్మబడుతుంటాయి.లోక్ సత్తా, లోక్ మాతా మరియు మహారాష్ట్రా టైమ్స్ లాంటి ప్రాంతీయ పత్రికలు ప్రచురించబడుతున్నాయి.ఇతర భారతీయ భాషలలోనూ అనేక వార్తాపత్రికలు నగరంలో లభ్యమౌతూ ఉన్నాయి.1822 నుండి ప్రచురించబడుతున్న బాంబే సమాచార్ వార్తాపత్రిక ఆసియాలో అతి ప్రాచీన వార్తాపత్రిక అంతస్తును కలిగి ఉంది.1832లో బాలశాస్త్రి జంబేకర్‌చే బాంబే దర్పన్ అనే మొదటి మరాఠీ వార్తా పత్రిక ప్రచురించబడింది.


title: ముంబై

text: ముంబై నగవాసులు స్వదేశీ మరియు విదేశీ దూరదర్శన్ ప్రసారాలనేకం చూస్తూంటారు.కేబుల్ కనెక్షన్ ద్వారా దాదాపు నూరుకు పైబడిన చానల్స్ గృహాలకు అందింబడుతున్నాయి. వివిధ మతాలకు మరియు భాషలకు చెందిన ప్రజలకు ఈ ప్రసారాలవలన ప్రయోజనంచేకూరుతుంది. అనేక అంతర్జాతీయ వార్తాసంస్థలు వార్తా ప్రసారాలు మరియు ప్రచురణా సంస్థలకు నగరం ప్రధాన కేంద్రం. జాతీయ దూరదర్శన్ ప్రసారాలద్వారా రెండు ఉచిత ప్రసారాలను ప్రజలకు అందిస్తుంది. మూడు ప్రధాన సంస్థలు అనేక గృహాలకు కేబుళ్ళ ద్వారా ప్రసారాలను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో ఈటీవీ మరాఠి, జీ మరాఠి, స్టార్‌స్పోర్ట్స్ మరియు ఇఎస్‌పిఎన్, డిడి మరాఠి, శేషాద్రి, మీ మరాఠి, జీటాకీస్, జీటీవీ, స్టార్‌ప్లస్ మరియు నూతన ప్రసారాలైన స్టార్‌మజా లేక పాపులర్ ప్రజల అభిమానాన్ని సంపాదించిన ప్రసారాలు. పాపులర్ వార్తాప్రసారాలు పూర్తిగా ముంబై మరియు మహారాష్ట్ర ప్రజలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ప్రసారమౌతుంటాయి. స్టార్‌మజా, జీ24టాస్ మరియు షహారాసమయ్ పాపులర్ అందించే ముఖ్య ప్రసారాలు. అధిక ఖరీదైన పాపులర్, టాటాస్కై మరియు డిష్ టీవీ ప్రసార కారణంగా ముంబై ఉపగ్రహ ప్రసారాలు శాటిలైట్ టెలివిజన్ ప్రసారాలు ప్రజలంగీకారాన్ని సాధించాయి. పన్నెండు ఆకాశవాణి ప్రసారకేంద్రాలలో నాలుగు కేంద్రాలు ఎఫ్‌ఎమ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ఇవి కాక మూడు ఆకాశవాణి ప్రసారాలు ఏమ్ బ్రాండ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ముంబై నగరంలో కమర్షియల్ రేడియో అందించే వరల్డ్ స్పేస్, సైరస్ మరియు ఎక్స్‌ఎమ్ ప్రసారాలు అందిస్తుంది.2006 యూనియన్ గవర్న్‌మెంట్ చే ప్రారంభించబడిన కండిషనల్ ఏక్సెస్ విధానం దాని అనుబంధ విధానం డీటీహెచ్‌తో పోటీని ఎదుర్కోవడంలో విఫలమైంది.


title: ముంబై

text: భారతదేశంలో ముంబై అతి పెద్ద నగరం.దేశం మొత్తంలో పారిశ్రామిక ఉద్యోగాలు 10% ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.ఈ నగరంలో ఆదాయపు పన్ను దేశం మొత్తం లభిచించేదానిలో 40%.దేశం మొత్తంలీని కస్టమ్స్ పన్ను 60% ఈ నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశానికి 20% ఎగుమతి పన్ను ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశం మొత్తంలో విదేశీ వర్తకం మరియు పారిశ్రామిక పన్ను రూపంలో 40% ముంబైనగరం నుండి లభిస్తుంది.ముంబై నగర తలసరి ఆదాయం 48,954 రూపాయలు.ఇది జాతీయ తలసరి ఆదాయం కంటే మూడింతలు ఎక్కువ.భారతదేశం అంతా శాఖలు కలిగిన స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఎల్‌ఐసి, గోద్రెజ్మరియు రిలయన్స్ లాంటి భారతీయ ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీలకు చెందిన నాలుగు పరిశ్రమలు ముంబై నుండి తమకార్యకలాపాలు సాగిస్తున్నాయి.విదేశీ బ్యాంకులూ మరియు ఆర్థిక సంస్థలు అనేకం ఈ నగరంలో కార్యాలయాలను స్థాపించాయి.వీటిలో వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్(ముంబై)ప్రధానమైనది.1980 వరకు ముంబైనగర ప్రధాన ఆదాయపు వనరులలో వస్త్రాల తయారీ మరియు సముద్ర రేవు (హార్బర్) లు ప్రధానమైనవి. ప్రజాదాయం ఇంజనీరింగ్, వజ్రలను సానబెట్టడం, హెల్థ్ కేర్ మరియు సమాచార మాధ్యమం.నగరం బాబా ఆటమిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ మరియు దేశంలో ప్రత్యేకత కలిగిన సాంకేతిక పరిశ్రమలు.ఈ కారణంగా నగరంలో అత్యాధునిక భవన సముదాయాలు అభివృద్ధి చెందాయి.విస్తారంగా మానవ వనరులు లభ్యం కావడం ఈ అభివృద్ధికి ఒక కారణం.


title: ముంబై

text: నగరంలోని ఉద్యోగులలో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు అధికం.అత్యధిక నైపుణ్యం కలిగిన వారు మితమైన నపుణ్యం కలిగినవారూ స్వయం ఉపాధి కలింగిఉన్నారు కూడా అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.వీధి వర్తకులు, టాక్సీ డ్రైవర్లూ, మెకానిక్ మరియు శ్రామిక జీవితంతో తమజీవికకు కావలసిన ద్రవ్యాం సంపాదించే ప్రజలసంఖ్య కూడా నగరంలో అధికమే.ప్రత్యక్షంగానూ పరోక్షంగానూ రేవు మరియు నౌకా పరిశ్రమ ఉద్యోగాలు కల్పిస్తుంది.మధ్య ముంబైలోని ధారవిలో ఉన్న బృహత్తర రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమ నగరంలోని ఇతర భాగంలోని వ్యర్ధాల నుండి పలు పరికరాలు తయారు చేయబడతాయి.ఇక్కడ ఒకే గదిలో పనిచేసే లఘు పరిశ్రమలు 15,000 ఉన్నాయి.


title: ముంబై

text: ముంబై నగర ప్రధాన ఉపాధి వనరులలో ప్రచార మాధ్యమం ఒకటి.అనేక దూరదర్శన్ మరియు ఉపగ్రహ (శాటిలైట్) నెట్‌వర్క్‌లు, అలాగే ప్రధాన ప్రచురణా సంస్థలు ఇక్కడనుండి ప్రారంభం అయినవే.హిందీ చలన చిత్రాలకు ముంబై ప్రధాన కేంద్రం. చందు


title: ముంబై

text: thumbnail|చర్చిగేట్ మెట్రో రెయిల్వే స్టేషను


title: ముంబై

text: ముంబై ప్రజలు అనేకంగా ప్రభుత్వంచే నడపబడుతున్న రైళ్ళలోనూ, సిటీ బస్సులలో ప్రయాణానికి ఉపయోగించుకుంటారు. 'ముంబై సబర్బన్ రైల్వే'బి ఇ ఎస్ టి బస్సులు, కార్లు, ఆటోరిక్షాలు మరియు ఫెర్రీలు లలో వారు పనిచేసే ప్రదేశాలను చేరుకుంటూ ఉంటారు. ముంబై నగరం రెండు భారతీయ రైల్వే సంస్థలకు చెందిన ప్రధాన కార్యాలయాలకు కేంద్రం. 'ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్'(CR)లో సెంట్రల్ రైల్వేకి చెందిన ప్రధాన కార్యాలయం, 'వెస్ట్రన్ రైల్వే' (WR) ప్రధాన కార్యాలయం చర్చ్‌గేట్ వద్ద ఉన్నాయి. ముంబై సబర్బన్ రైల్‌వే నగరంలో ప్రయాణానికి వెన్నెముక లాంటిది. ఇది మూడు భాగాలుగా విభజింప బడింది.భూమి లోపల మరియు వెలుపల ప్రయాణం చేసే 'ముంబై మెట్రో రైల్ మార్గం ప్రస్తుతం నిర్మాణ దశలో ఉంది. ఇది వెర్సోవా నుండి అంధేరీ మీదుగా ఘాట్‌కోపర్ వరకు ప్రయాణీకులను తీసుకొని వెళుతుంది. 2009లో దీనిలో కొంత భాగం పనులు పూర్తికాగానే మిగిలిన భారతీయ భూభాగంతో ఇండియా రైల్వే ద్వారా ముంబై చక్కగా అనుసంధించబడుతుంది. శివాజీ టెర్మినస్, దాదర్, లోకమాన్య టెర్మినస్ (కుర్లా), ముంబై టెర్మినస్ మరియు బాంద్రా టెర్మినస్ నుండి రైళ్ళ రాకపోకలు ఉంటాయి. 'సబర్బన్ రైల్వే' రైళ్ళలో ఒక సంవత్సరానికి 2.20 కోట్ల ప్రాయాణీకులను తమ గమ్యాలకు చేరవేస్తున్నట్లు అంచనా. బస్సు ప్రయాణాలతో పోల్చి చూస్తే ట్రైన్ చార్జీలు కొంత తక్కువ. ఈ కారణంగా ప్రజలు దూర ప్రయాణాలకు రైళ్ళలో ప్రయాణించడానికి ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు. ముంబై ప్రభుత్వం బియిఎస్‌టి(BEST)పేరుతో నగరం లోపల బస్సులను నడుపుతుంది. ఈ బస్సు మార్గాలు నగరమంతటినీ కలుపుతూ నగరంలో ఏప్రాతానికైనా చేరుకునేలా ఉంటాయి. ఈ మార్గాలు నేవీ ముంబై నుండి తానే వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ది బి.యి.ఎస్.టి.(BEST) 3,400 బస్సులను నడుపుతుంది. నగర ప్రజలు తక్కువ, మధ్య రకం ప్రయాణాలకు వీటిని ఉపయోగించుకుంటారు. ఫెర్రీ (బోట్) లలో 45% ప్రజలు ప్రయాణిస్తారనీంచనా. ఫెర్రీలలో సాదారణ ఫెర్రీలే కాక రెండస్థుల ఫెర్రీలు నడపడం ప్రత్యేకత. 340 జలమార్గాలలో ఫెర్రీలు ప్రజలను అటూ ఇటూ చేరవేస్తుంటాయి. మహారాష్ట్రలోని ప్రధాన నగరాలను కలుపుతూ ఎయిర్ కండిషన్ బస్సులను ఎమ్‌ఎస్‌ర్‌టిసి (MSRTC) పేరుతో నడుపుతుంటారు. ఈ సర్వీసులు నగరం లోపలి భాగాలలో కూడా ఉంటాయి. ఇక్కడికి సందర్శనార్ధం వచ్చే ప్రయాణీకులకోసం 'ముంబై దర్శన్' పేరుతో బస్సులను నడుపుతుంటారు. వీటి సాయంతో అనేక ముంబై పర్యాటక ఆకర్షణ ప్రదేశాలను దర్శించ వచ్చు.


title: ముంబై

text: నలుపు, పసుపు రంగులతో మీటర్ల సహాయంతో నడిచే కార్ల బాడుగ వసూలు చెసుకొని ప్రయాణీకులను చేరవేస్తూ ఉంటాయి. నగరపురాలలో ఆటోరిక్షాలు అధికంగా ఉంటాయి. గ్యాస్ సిలిండర్ల సాయంతో నడిపే రిక్షాలు బాడుగకు నడుపుతుంటారు. ఇవి బడుగు వర్గాలకు అందుబాటులో ఉండే చౌకైన వాహనాలు.వీటిలో ముగ్గురు ప్రయాణం చేయవచ్చు. మొదట 'షహర్ ఎయిర్‌పోర్ట్' గానూ ప్రస్తుతం 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' గాను వ్యవహరిస్తున్న విమానాశ్రయం దే భారత దేశంలో ఎక్కువమంది ప్రయాణం చేసే విమానాశ్రయాలలో ఒకటి. 'జుహూ ఎయిరోడ్రోమ్' భారత దేశంలో మొదటి విమానాశ్రయం.దీనిలో ఇప్పుడు ఫ్లైయింగ్ క్లబ్, హెలీ ఎయిర్ కార్యాలయాలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి.కోప్రా-పాన్‌వెల్ లో'అంతర్జాతీయ నావికాదళ విమానాశ్రయం'నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం అనుమతి మంజూరు చేసింది.ఇది పనిచేయడం ఆరంభమైతే 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' లో ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రయాణీకుల రద్దీ కొంత తగ్గించవచ్చని ఆలోచన.భారథదేశంలో 25% దేశంలోపల ప్రాణించే ప్రయాణీకులు '38% అంర్జాతీయ ప్రయాణీకులు ముంబై నుండి ప్రయాణిస్తారని అంచనా.


title: ముంబై

text: ముంబైలో నివసించే పౌరులను ముంబైకార్, ముంబైవాలా అని వ్యవహరిస్తుంటారు. ప్రయాణ సౌకర్యంకోసం పనిచేసే ప్రదేశాన్ని సులువుగా చేరడం కోసమూ ప్రజలు ఎక్కువగా రైల్వే స్టేషను సమీపంలో నివసిస్తుంటారు. ఇక్కడి ప్రజల సమయం ఎక్కువ భాగం ప్రయాణాలకే వెచ్చించవలసి రావడం దీనికి కారణం. ముంబై వాసుల ఆహారవిధానంపై ఎక్కువగా మరాఠీ, గుజరాతీ ప్రభావం ఉంటుంది. ఎక్కువ పౌష్ఠికంగా ఉంటాయి మసాలాలు కొంచం తక్కువ. ఎక్కువ మంది ప్రజలను ఆకర్షించే అల్పాహారాలు కచోడీ, భేల్పూరి, పానీపూరీ, మీన్వాలా కర్రీ (చేపల కూర) బాంబే మసాలా బాతు. బజారులలో చిన్న చిన్న దుకాణాలలో వడా పావ్, పావ్ భాజీ, భేల్‌పూరీ అమ్మకాలు జరుగుతుంటాయి. భారతీయ చిత్రసీమకు ముంబై పుట్టిల్లు. దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే తన మొదటి దశ మూకీ చిత్రాలతో చిత్రనిర్మాణం ప్రారంభించి తరువాతి దశలో మరాఠీ భాషలో చిత్రాలు తీసాడు. 20వ శతాబ్ధపు ప్రారంభంలో ముంబై దియేటర్లో మొదటి చలన చిత్రం ప్రదర్శించ బడింది. ముంబై నగరంలో అధిక సంఖ్యలో చిత్రాలు నిర్మిస్తుంటారుం. అంతర్ఝాతీయ ప్రసిద్ధి పొందిన ఐమాక్స్ దియేటర్లు ఇక్కడ ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువగా హిందీ, మరాఠీ మరియు హాలీవుడ్ చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు దియేటర్లలో చిత్రాలను చూడటానికి ఆసక్తి కనబరచడం విశేషం. హిందీ, ఇంగ్లీష్, మరాఠీ మరియు అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. సమకాలీన కళాప్రదర్శనలు ఎక్కువగా జరుగుతుంటాయి. ఇవి ప్రభుత్వప్రదర్శనశాలలే కాక వ్యాపార ప్రదర్శనశాలలలో ప్రదర్శిస్తుంటారు. 1883లో నిర్మించిన ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన 'జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ' మరియు 'నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రెన్ ఆర్ట్'లు ఉన్నాయి . ఏషియాటిక్ 'సొసైటీ ఆఫ్ బాంబే'ముంబై నగర పురాతన గ్రంథాలయం.'ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వస్తు సంగ్రహాలయ' పునరుద్ధరింపబడిన మ్యూజియం (వస్తు ప్రదర్శన శాల) దక్షిణ ముంబై మధ్యభాగంలో గేట్ వే ఆఫ్ ఇణ్డియా సమీపంలో ఉంది.ఇక్కడ భారతీయ చారిత్రాత్మక వస్తువులను ప్రదర్శిస్తుంటారు. జిజియా మాతా ఉద్యాన్ అనే జంతు ప్రదర్శనశాల ఉంది.


title: ముంబై

text: ముంబై నగరానికి మంచినీటి సరఫరాను బిఎమ్‌సి అందిస్తుంది.అధికంగా తులసి విహార్ సరస్సులు ఈ నీటిని అందిస్తున్నాయి అలాగే ఉత్తరభాగంలో ఉన్న ఇతర సరసులు కొన్నిటి నుండి ఈ నీటిని అందిస్తారు.ఈ నీటిని ఆసియాలోని అతిపెద్ద ఫిల్టరేషన్ ప్లాంట్ అయిన భాండప్ దగ్గర శుభ్రపరపరుస్తారు.


title: ముంబై

text: వర్గం:మహారాష్ట్ర వర్గం:మహారాష్ట్ర జిల్లాలు వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు మరియు పట్టణాలు వర్గం:ముంబాయి వర్గం:నగరాలు


title: వార్ధా

text: మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర 37 జిల్లాలలో వార్ధా జిల్లా (హిందీ:वर्धा जिल्हा) ఒకటి. వార్ధా పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 1,300,774. నగరాలలో వివసిస్తున్న వారి శాతం 26.28%.


title: వార్ధా

text:
వార్ధా చరిత్ర చారిత్రక పూర్వం నాటిది. ఇండియన్ నేచురల్ హిస్టరీ తెలుసుకోవడానికి ఇది సరైన ఆధారం. వార్ధా జిల్లాలోని సింధి రైల్వే స్టేషను వద్ద ఆస్ట్రిక్ ఎగ్- షెల్ కనుగొనబడింది.
జిల్లాలో ఒకప్పటి మౌర్యులు, సుంగాలు, శాతవాహనులు మరియు ఒకతకాలు, ప్రవర్పూర్, ఆధునిక పవ్నర్ (ఒకప్పటి ఒకతక సాంరాజ్యానికి రాజధాని) రాజాస్థానాలు పాలిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వతకాలు గుప్తుల సమకాలీనులు. రెండవ చంద్రగుప్తుని (విక్రమాదిద్త్యుడు) కుమార్తె వతక పాలకుడు రుద్రసేనుడిని వివాహం చేసుకుంది.
వతకా పాలకులు క్రీ.శ 2-5 శబ్ధాలకు చెందినవారని భావిస్తున్నారు. వారి సామ్రాజ్యం పశ్చిమంలో అరేబియన్ సముద్రం, తూర్పున బంగాళాఖాతం, ఉత్తరాన నర్మదా నది దక్షిణాన గోదావరి కృష్ణా మైదానం వరకు విస్తరించి ఉండేది.
తరువాత వార్ధాను చాళుఖ్యులు, రాష్ట్రకూటులు, దేవగిరికి చెందిన సెయునా యాదవులు, ఢిల్లీ సుల్తానులు, బహమనీ సుల్తానులు, బేరర్‌కు చెందిన ముస్లిం పాలకులు, గోండులు మరియు మరాఠీలు
పాలించారు. గోండు పాలకుడు రాజా బులంద్ షాహా, బోంస్లే పాలకుడు రఘూజీ మధ్యయుగంలో పాలించిన పాలకులలో ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నారు. 1850 నాటికి వార్ధా (అప్పుడు నాగపూర్‌లో భాగంగా ఉండేది) బ్రిటిష్ పాలకుల వశం అయింది. వారు వార్ధాను సెంట్రల్ ప్రోవింస్‌లో విలీనం చేసారు. సేవాగ్రామానికి వార్ధా సహోదర గ్రామంగా ఉండేది. ఇవి రెండు భారతస్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో భాగంగా ఉండేది. 1934 భారతజాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి వార్ధాలోని మాహాత్మాగాంధి ఆశ్రమం కేంద్రంగా ఉంది.


title: వార్ధా

text: 1862లో వార్ధా నాగపూర్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. తరువాత పాలనా సౌలభ్యం కొరకు ఇది నాగపూర్ జిల్లా నుండి విభజించబడింది. పుల్గావ్ సమీపంలోని కవాథా వార్ధా జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. 1866లో జిల్లా కేంద్రం పాలక్వాడి గ్రామానికి మార్చబడింది. ప్రస్తుతం ఇది వార్ధానగరంలో భాగంగా మారింది. వార్ధా జిల్లాలో ఆచార్య వినోభాభావే జన్మించి నివసించిన పవనార్ గ్రామం ఉంది.


title: వార్ధా

text:
సమీపకాలంలో వార్ధా రైతుల ఆత్మహత్య కారణంగా వార్తలలో ప్రధాన్యత సంతరించుకుంది. నీటి పారుదల కొరత, పంట సరిగా అందక, కరువు కారణంగా అప్పులు చెల్లించలేక పలువురు రైతులు
ఆత్మహత్య చేసుకొన్న విషయం ప్రధాన వార్తలలో చోటు చేసుకుంది. తరువాత ప్రధాన మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ వార్ధాను సందర్శించి పరిస్థితి అవగాహన చేదుకుని ఆర్థిక సాయం ప్రకటించాడు.


title: వార్ధా

text: " " 'లోక్ సభ సీటు'


title: వార్ధా

text: " " 'మహారాష్ట్ర లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ సీట్లు'


title: సతారా

text:
సతారా, మహారాష్ట్రలోని ఒక జిల్లా, పట్టణము మరియు జిల్లా కేంద్రము. జిల్లా వైశాల్యం 10,480 కి.మీ.² 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 2,808,994. ఇందులో 14.17% మంది పట్టణ ప్రాంతాలలో ఉన్నారు.. జిల్లా ముఖ్యపట్టణం సహారా కాక ఇతర పట్టణాలు వాయి, కరాడ్, కోరెగావ్, కొయనానగర్, మహాబలేశ్వర్, పంచగని. జిల్లాకు ఉత్తరాన పూణె, తూర్పున సోలాపూర్, దక్షిణాన సాంగ్లీ, పడమర రత్నగిరి జిల్లాలున్నాయి.
జిల్లాకు పడమటి హద్దుగా సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణి ఉత్తర దక్షిణ దిశలో విస్తరించి ఉంది. ఇది పడమటి కనుమలులో భాగం. ఎగువ కృష్ణానది, దాని ఉపనది భీమా నది ఈ జిల్లాలో ముఖ్యమైన నదులు మరియు నీటి వనరులు. పర్వత ప్రాంతాలలో విలువైన కలప లభిస్తుంది. నీటి పారుదల ఉన్న చోట్ల నేల సారవంతమైనది మరియు మంచి పంటలు పండుతుంది. జిల్లా పశ్చిమ భాగంలో సంవత్సర వర్షపాతం 5మీటర్ల వరకు ఉంటుంది. తూర్పుకు వెళ్ళినకొద్ది వర్షపాతం తక్కువ.


title: సతారా

text: జిల్లాలో 11 తాలూకాలున్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ, మహారాష్ట్రలోని ఒక జిల్లా, పట్టణము, మరియు జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రము. ఇది దక్కన్ పీఠభూమిలో ఉంది. జిల్లాలో 24.51% భాగం పట్టణ ప్రాంతం. . జిల్లా ముఖ్యపట్టణమైన సాంగ్లీ ముంబయ్ నగరానికి ఆగ్నేయంగా 372 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ జిల్లా మహారాష్ట్ర పశ్చిమభాగంలో ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తరాన సతారా, షోలాపూర్ జిల్లాలున్నాయి. తూర్పున బీజాపూర్ జిల్లా, దక్షిణాన కొల్హాపూర్, బెల్గాం జిల్లాలు, పశ్చిమాన రత్నగిరి జిల్లా ఉన్నాయి. వర్నా, కృష్ణా నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో సాంగ్లీ జిల్లా ఉంది. కృష్ణా నది ఉపనదులు ఈ జిల్లా సారవంతమైన వ్యవసాయ ప్రాంతంగా అభివృద్ధి కావడానికి దోహదపడుతున్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ జిల్లా భౌగోళిక స్వరూపంలో చాలా వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది. చందోలి ప్రాంతంలో సగటు సంవత్సర వర్షపాతం చాలా ఎక్కువగా 4000 మి.మీ. వరకు ఉంటుంది. అత్పది, జాత్ తాలుకాలలో చాలా తక్కువగా 500 మి.మీ. లోపే ఉంటుంది. పశ్చిమ భాగాన దట్టమైన అడవులు ఉన్నాయి. తూర్పు ప్రాంతంలో బీడు భూములు ఉన్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: పారిశ్రామిక వేత్త లక్ష్మణరావు కిర్లోస్కర్ ఈ జిల్లాలోని కిర్లోస్కర్ వాడిలో తన కర్మాగారాన్ని మొదలుపెట్టాడు. భారతదేశంలో పారిశ్రామిక పట్టణాలలో చాలా చక్కనైనదిగా కిర్లోస్కర్ వాడికి పేరుంది.


title: సాంగ్లీ

text:
సాంగీ పసుపు నగరం గా పేరొందింది. కృష్ణానది ఒడ్డున ఉన్న సాంగ్లీ, ఆసియాలోనే పసుపుకు అతి పెద్ద మార్కెట్. సాంగ్లీ పరిసర ప్రాంతం భారతీదేశంలో చక్కెర అధికంగా పండే ప్రాంతంగా (సుగర్ బెల్ట్) పేరొందింది. ఈ నగరంలో ౩౦ చక్కెర కర్మాగారాలు ఉన్నాయి.
సాంగ్లీలోని గణేష్ ఆలయం చారిత్రాత్మకమైనది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేలాది మంది భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తుంటారు.
సాంగ్లీ నగరం తనదైన వంటలకు కూడా పేరుపొందింది. భేల్‌పురి మరియు బాండంగ్ (అటుకులతో తయారు చేసిన ఆహారం) వంటివి ఇక్కడి వంటల్లో కొన్ని.


title: సాంగ్లీ

text: మరాఠి, కన్నడ ఇక్కడ విస్తృతంగా మాట్లాడే భాషలు.


title: సాంగ్లీ

text:
మహారాష్ట్రలో ద్రాక్షను అత్యధికంగా పండించే ప్రాంతాల్లో సాంగ్లీ కూడా ఒకటి.
ద్రాక్ష సారాయిని ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం సాంగ్లీకి ౩౦ కిలోమీటర్ల దూరంలో కృష్ణా వ్యాలీ వైన్ పార్క్‌ను ఏర్పర్చింది.
సాంగ్లీ ఇటీవలే, భారతదేశంలో పవన విద్యుత్‌ని సృష్టించే ప్రముఖ ప్రాంతాలలో ఒకటయింది.
దాదాపు 900 మెగావాట్ల విద్యుత్‌ని సృష్టించడానికి సాంగ్లీ చుట్టూ సజ్‌లోన్ సంస్థ భారీ పవన విద్యుత్ సంస్థలను ఏర్పర్చింది.


title: సాంగ్లీ

text:
వాల్‌చంద్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ మరియు మిరాజ్ మెడికల్ కాలేజ్ వంటి ప్రముఖ విద్యాసంస్థలెన్నో సాంగ్లీలో ఉన్నాయి.
వీటితో పాటు, సాంగ్లీకి 50 కిలోమీటర్ల పరిధిలో 15 ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీ కాలేజీలు, 13 డిప్లొమా ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలు ఉన్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text:
సాధారణమైన చిన్న పట్టణంగా ఉన్న సాంగ్లీ వేగంగా పురోగతిని సాధించినట్లు కనబడుతుంది, ఇప్పుడు ఈ నగరంలో అనేక నక్షత్ర హోటళ్లు, మాల్స్, మల్టిపెక్స్ థియేటర్లు ఉంటున్నాయి.
రింగు రోడ్డుతో కూడిన అనేక విస్తృతమైన రహదారులు సాంగ్లీలో ఉన్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: మధ్యయుగపు భారతదేశంలో కుండాల్ (ప్రస్తుతం సాంగ్లీ సమీపంలోని చిన్న గ్రామం) అని వ్యవహరించబడిన ప్రాంతం క్రీ.శ 12వ శతాబ్దిలో చాళుక్య సామ్రాజ్యం రాజధానిగా ఉండేది. ససాంగ్లీ బాంబే ప్రెసిడెన్సీలోని, కొల్హాపూర్-దక్కన్ రెసిడెన్సీలో, బ్రిటిష్ ఇండియాకి చెందిన 11 తుపాకీల వందనం చేసే రాజరిక ప్రభుత్వాలలో ఒకటిగా ఉండేది తర్వాత ఇది దక్కన్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ అయింది. ఇది దక్షిణ మరాఠా జాగిర్‌లలో ఒకటిగా ఉండేది. ఇతర స్థానిక రాజ్యాలు మరియు బ్రిటిష్ జిల్లాలలో దీని భూభాగం కలిసిపోయి ఉండేది


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ మరాఠా సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. అయితే 1801కి ముందు సాంగ్లీని ప్రత్యక్షంగా పేర్కొన్న ప్రస్తావనలేవీ లేవు. శివాజీ హయాంలో, సాంగ్లీ మిరాజ్ మరియు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను మొఘల్ సామ్రాజ్యం నుంచి వశపర్చుకున్నారు. 1801 వరకు, సాంగ్లీ, మిరాజ్ జహగీర్‌లో కలుపబడి ఉండేది. మొదటి చింతామణ్రావు అప్పాసాహెబ్ పట్వర్ధన్ సాంగ్లీ రాజధానీ నగరంలో ఒక కొత్త రాజ్యాన్ని ఏర్పర్చాడు.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ రాజ్యం 1112 చదరపు మైళ్ల (2942 చదరపు కిలోమీటర్లు) ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండేది. 1901లో దీని జనాభా 226,128గా ఉండేది, ఆ సంవత్సరంలో ఒక్క నగర జనాభాయే 16,829 మంది ఉండేవారు. 1911లో, రాజ్యం £10,౦౦౦ ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ చిట్టచివరి పాలకుడు కెప్టెన్ హెచ్య.హెచ్ శ్రీమంత్ రాజా సాహేబ్ సరి చింతామనరావు II డుండిరాజ్ రావు అప్పాసాహెబ్ పట్వర్ధన్. సాంగ్లీ 1948 మార్చి 8న భారత్‌లో భాగంగా చేరిపోయింది, ప్రస్తుతం ఇది మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో భాగమై ఉంది.


title: సాంగ్లీ

text: నగరం "సహా గల్లి" ఫదం నుంచి పుట్టింది. (దీనికి మరాఠీలో "ఆరు వరుసలు" అని అర్థం). సాంగ్లీ నగరం నాట్యపంధిరి అని కూడా పేరుపడింది, ఇది మరాఠీ నాటకరంగం పుట్టినల్లు. ఈ నగరం మరాటీ సంగీతం & నాటకరంగంపై గొప్ప సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని కలిగించింది. సాంగ్లీ రాజవంశానికి చెందిన పట్వర్ధన్ హయాంలో 18వ శతాబ్దిలో చారిత్రాత్మకమైన గణపతి ఆలయం నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం ప్రతి సంవత్సరమూ వేలాది భక్తులను ఆకర్షిస్తూ ఉంటుంది.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీని పూర్వం దక్షిణ సతారా అని పిలిచేవారు. అనేకమంది సామాజిక, రాజకీయ సంస్కరణ దిగ్గజాలకు సాంగ్లీ పుట్టినిల్లుగా ఉంది. గోపాల్ గణేష్ అగాకర్ తెంబులో జన్మించారు (ఖానాపూర్-ఆట్పాది నియోజకవర్గంలోని చిన్న పట్టణం). బాలగంధర్వ కూడా ఈ జిల్లాలోనే పుట్టారు. మహారాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి వసంతరావు దాదా పాటిల్ కూడా పద్మలెలో పుట్టాడు (సాంగ్లీ సమీపంలో ఉంది).


title: సాంగ్లీ

text: 90% ప్రజలు హిందువులు.9% ముస్లింలు.1% మంది ఇతర మతాలకు చెందినవారు


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ మూడు ఋతువులతో అర్ధ శుష్క వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఫిబ్రవరి మధ్యనుంచి జూన్ మధ్య వరకు అధిక ఉష్ణోగ్రతతో కూడిన వేసవిని, జూన్ మధ్య నుంచి అక్టోబరు చివరకు వర్షరుతువును, నవంబరు మొదటినుంచి ఫిబ్రవరి వరకు శీతాకాలాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో మొత్తం వర్షపాతం 25.5 అంగుళాలు (647.7 mm).


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ స్వర్ణ చతుర్భుజి జాతీయ రహదారి NH4పై ఉంది సిటీ సెంటర్ నుంచి ప్రతి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో రెండు నిష్క్రమణ మార్గాలు ఉంటాయి.


title: సాంగ్లీ

text:
రత్నగిరి నాగపూర్ జాతీయ రహదారి NH 204 కూడా సాంగ్లీ గుండా వెళుతుంది
తూర్పు భారతదేశం, కొల్‌కత్తా, రాయ్‌పూర్, నాగపూర్, ఔరంగాబాద్ మరియు రత్నగిరి నుంచి మీరు సాంగ్లీకి వస్తున్నట్లయితే మీరు ఈ హైవేగుండానే వెళతారు.


title: సాంగ్లీ

text:
MSRTC నుంచి పుణె, ముంబై, కొల్హాపూర్, సోలాపుర్, నాసిక్, ఔరంగాబాద్ మరియు పట్టణాలకు సాంగ్లీ నుంచి ఇంటర్‌సిటీ బస్ సర్వీసులను నడుపుతోంది.
కర్నాటక, గోవా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రవాణా కార్పొరేషన్లు కూడా సాంగ్లీ నుంచి బెల్గాం, హుబ్లి, గోవా, మంగళూర్ మరియు హైదరాబాద్ నుంచి కొన్ని సేవలను నడుపుతున్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: ప్రైవేట్ AC మరియు నాన్-AC వాల్వో బస్సులు కూడా సాంగ్లీ నుంచి పుణె, ముంబై, సోలాపూర్, హైదరాబాద్, బెంగళూరు, ఇండోర్, అహమ్మదాబాద్, వడోదర, సూరత్, నాసిక్ మరియు ఇతర నగరాలనుంచి ప్రయాణం చేస్తుంటాయి.


title: సాంగ్లీ

text:
సాంగ్లీ, నగరం నలుదిక్కుల నుంచి రైల్వే నెట్‌వర్క్‌ని కలిగి ఉంది
సాంగ్లీ నగరంలో రెండు ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి మరియు సాంగ్లీ నుంచి 50 కిలోమీటర్ల పరిధిలో 29 సబర్బన్ రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి.
మిరాజ్ జంక్షన్ నుంచి 50కి పైగా రైళ్లు ఢిల్లీ, ఆగ్రా, భోపాల్, ముంబై, పుణె, బెంగళూరు, మైసూరు, నాగపూర్, హైదరాబాద్, అహ్మదాబాద్, గోవా, కొచ్చిన్, సూరత్, వడోదర, తిరుపతి మరియు భారతదేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాలన్నింటికి ప్రయాణం చేస్తుంటాయి.
ఈ స్టేషన్ నుంచి దాదాపు ౩౦ పైగా స్టేషన్లు ఢిల్లీ, ఆగ్రా, భోపాల్, పుణె, బెంగళూరు, మైసూరు, నాగపూర్, అహ్మదాబాద్, గోవా, కొచ్చిన, సూరత్, వడోదర మరియు భారతదేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాలకు అనుసంధానమవుతూ ప్రయాణిస్తుంటాయి.


title: సాంగ్లీ

text: మిరాజ్ జంక్షన్‌కి అనుసంధానమై ఉన్న నాలుగు రైల్వే సెక్షన్‌లు:


title: సాంగ్లీ

text:
మిరాజ్ జంక్షన్‌కి అనుసంధానమవుతున్న 29 సబర్బన్ రైల్వే స్టేషన్లు విశ్రామ్‌బాగ్, మాధవనగర్, నండ్రె, భిలవాడి, అమ్నాపుర్, కిర్లోస్కరవాడి, టకారి, భవానినగర్, బోల్యాడ్, బెలాంకి, ఆర్గ్, బెడాగ్, సల్గారె, ధల్గావన్, కవత్‌మెహంకాల్, లంగర్‌పేట్, జత్ రోడ్, విజయనగర్, షెడ్బాల్, ఉగర్, కుడాచి, రాయబాగ్, ఘటప్రభ, గోకక్ రోడ్, జైసింగ్ పూర్, నిమ్‌షిర్గావన్, హట్కనంగలె, రుకాడి, వలివేడ్.
మిరాజ్ మరియు సాంగ్లీ స్టేషన్ల నుండి ఈ స్టేషన్లకు షటిల్ ప్యాసింజర్ ట్రెయిన్ సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: గమనిక: పుణె-మిరాజ్-హుబ్లి మార్గంలో ప్రయాణించే అన్ని ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు మిరాజ్ మరియు సాంగ్లీ స్టేషన్లలో ఆగుతాయి, ఢిల్లీ-బెంగళూరు కర్నాటక సంపర్క్ క్రాంతి ఎక్స్‌ప్రెస్, మిరాజ్ జంక్షన్ వద్ద మాత్రమే ఆగుతుంది.


title: సాంగ్లీ

text: సాంగ్లీ కింది అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలకు రైలు, రోడ్డు మార్గాలతో అనుసంధించబడింది:


title: సాంగ్లీ

text: మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం సాంగ్లీ నగరానికి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలోని కవతె పిరన్ వద్ద కొత్త గ్రీన్‌ఫీల్డ్ విమానాశ్రయాన్ని అభివృద్ధి చేయడంకోసం ఎయిర్‌పోర్ట్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియాకు ప్రతిపాదన పంపింది. AAI ఈ ప్రతిపాదన సాధ్యాసాధ్యాలపై అధ్యయనం పూర్తి చేసి, పౌర విమానయాన మంత్రిత్వశాఖ నుండి ఆమోదం కోసం ఎదురు చూస్తోంది. ఒకసారి ఈ విమానాశ్రయం ఉనికిలోకి వచ్చిందంటే, సాంగ్లీ నగరం భారతదేశంలోని ప్రధాన నగరాలన్నిటితో ప్రత్యక్ష అనుసంధానంలోకి వస్తుంది.


title: సాంగ్లీ

text:
సాంగ్లీకి 200 కిలోమీటర్ల పరిధిలో అనేక పర్యాటక ప్రాంతాలు, జలపాతాలు, వన్యమృగ సంరక్షణ కేంద్రాలు, ఆలయాలు, యాత్రా స్థలాలు ఉన్నాయి.
వీటిలో ముఖ్యమైన వాటిని కింద ఇస్తున్నాము.
సాంగ్లీ గణపతి ఆలయం - ఇది సాంగ్లీ పట్వర్ధన్ రాజవంశం నిర్మించిన అతి పెద్ద ఆలయం
సాగరేశ్వర్ వైల్ట్ లైఫ్ అభయారణ్యం - భారతదేశంలో మనిషి రూపొందించిన ఏకైక అడవి.
కృష్ణా వ్యాలీ వైన్ పార్క్, పలూస్ - గ్రేప్ & వైన్ పర్యాటకం స్పాట్
చందోలీ నేషనల్ పార్క్ - సహ్యాద్రి టైగర్ రిజర్వ్‌గా ప్రకటించబడింది


title: సాంగ్లీ

text:
మహారాష్ట్ర ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (MIDC) కి సాంగ్లీలో ఒక ప్రాంతీయ కార్యాలయం ఉంది ఇది సాంగ్లీ మరియు సోలాపూర్ జిల్లాలలో పారిశ్రామిక ప్రాంతాలను నిర్వహిస్తుంటుంది.
తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన మౌలిక సౌకర్యాలు, నిపుణ కార్మికులు మరియు రియల్ ఎస్టేట్ వంటివాటిని అనుకూలంగా తీసుకుని, పెద్ద కంపెనీలు కూడా మెల్లగా సాంగ్లీ సమీప ప్రాంతానికి రావడం ప్రారంభించాయి


title: సాంగ్లీ

text: కిర్లోస్కర్ బ్రదర్శ్ లిమిటెడ్.కిర్లోస్కరవాడి : పుణె నుంచి 210 కిలోమీటర్లు, మరియు సాంగ్లీ నుంచి 33 కిలోమీటర్లు దూరంలో ఉంది.


title: సాంగ్లీ

text:
కిర్లోస్కర్ బ్రదర్స్ తొలి ప్లాంట్ 1929లో స్థాపించబడింది - కంపెనీ కిర్లోస్కరవాడి జిల్లా: సాంగ్లీ వద్ద ఉంది.
ఇది వ్యావసాయిక పనిముట్లు, విద్యుత్తుతో నడిచే పంపులు, సుగర్‌కేన్ క్రషర్లు, సెంట్రిఫ్యుగల్ పంపులు, స్లుయస్ వాల్వులు వగైరాలను తయారు చేస్తుంది.
సాంగ్లీ జిల్లాలో 13కు పైగా సహకార చక్కెర ఫ్యాక్టరీలు ఉన్నాయి
ఆసియాలో అతి పెద్ద సహకార చక్కెర ప్యాక్టరీ వసంతదాదా పాటిల్ సుగర్ ఫ్యాక్టరీ సాంగ్లీలోనే ఉంది.
సుప్రసిద్ధ చిటాలే డైరీ పాల కర్మాగారం సాంగ్లీ సమీపంలోని భిల్వాడీ స్టేషను వద్ద ఉంది.


title: సాంగ్లీ

text:
MIDC విశ్రామ్‌బాగ్ వద్ద సాంగ్లీ ఇన్ఫోటెక్ పార్కును అభివృద్ధి చేసింది, ఇది వాల్‌చంద్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్‌కి ఎదురుగా ఉంటుంది.
విశ్రామ్‌భాగ్ రైల్వే స్టేషను ఈ పార్కుకు ఎదురుగా ఉంటుంది. ఐటీ కంపెనీలకోసం నిర్మించడానికి ఇక్కడ ఆఫీస్ స్పేస్ అందుబాటులో ఉంది మరియు ఇక్కడ నిర్మాణంకోసం ప్లాట్‌లు కూడా ఉంటున్నాయి.
ఇంతవరకు ఇన్ఫోసిస్, టీసీఎస్, విప్రో, కాగ్నిజాంట్, పాట్ని, హెచ్‌సిఎల్ లేదా ఐబీఎమ్, ఆక్సెంచర్ వంటి ప్రముఖ ఐటీ కంపెనీలు సాంగ్లీలోని ఇంజనీరింగ్ కళాశాలల నుంచి ఉద్యోగులను నియమించుకున్నాయి.


title: సాంగ్లీ

text: స్వర్ణచరుర్భుజి NH4 హైవేలో ఇస్లాంపూర్ వద్ద మరొక ఐటీ హబ్ రానుంది, పుణె నుంచి 180 కిలోమీటర్లు మరియు ముంబైకి 350 కిలోమీటర్లు దూరంలో ఉంటుంది


title: సాంగ్లీ

text:
సాంగ్లీ, భారతదేశంలో ఉత్తమంగా ద్రాక్ష పంట పెరుగుతున్న ప్రాంతాలలో ఒకటి.
దీన్నుంచి ప్రయోజనం పొందడానికి మరియు మహారాష్ట్రలో ద్రాక్షసారాయి ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించడానికి, MIDC, సాంగ్లీ నుండి ౩౦ కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పాలుస్ వద్ద కృష్ణా వ్యాలీ వైన్ పార్కును నెలకొల్పింది
ఈ పార్కు భూమిలో వ్యాపించింది మరియు అంతర్జాతీయ నాణ్యత కలిగిన వైన్ సంస్థను కలిగి ఉంది.


title: సాంగ్లీ

text:
MIDC సాంగ్లీ జిల్లాలోని స్వర్మ చతుర్భుజి NH4 పైన ఒక అతి పెద్ద సమీకృత టెక్స్‌టైల్ పార్కును ఏర్పర్చింది.
ఈ పార్కు ఇస్లాంపూర్ వద్ద ఉన్న NH4 పేథ్ నక సమీపంలో ఉంది.
ఈ టెక్స్‌టైల్ పార్కు నుంచి కొన్ని ప్రముఖ టెక్స్‌టైల్ సంస్థలు తమ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించాయి, ఈ పార్క్ ఇంతవరకు 10,000 యువతకి ఉపాధి కల్పించింది.నగరంలో 15 సింగిల్ స్క్రీన్ థియేటర్లు ఉన్నాయి.సాంగ్లీ మిరాజ్ జంట నగరాలు వాల్‌చంద్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, పద్మభూషణ్ వసంతరావుదాదా పాటిల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, బుధగావన్ అండ్ మిరాజ్ మెడికల్ కాలేజ్ వంటి సుప్రసిద్ధ విద్యాసంస్థలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి దక్షిణ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో పురాతన విద్యాసంస్థలలో ఒకటి.
నగరం శివార్లలో భూమి అందుబాటులో ఉంటున్నందున సాంగ్లీ నగరానికి 50 కిలోమీటర్ల వ్యాసార్థంలో కొత్త ఇంజనీరింగ్ & మెడికల్ కాలేజీలు ఏర్పడ్డాయి.


title: సాంగ్లీ

text:
1. మరాఠీ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ రేడియో స్టేషను 704 MHzలలో ఒకటి.
సాంగ్లీలో ఎమ్ఎమ్.
90.4=గ్రీన్ ఎఫ్ఎమ్
91.1=రేడియో సిటీ (ఎంత సరదాగా ఉంటుందో)
91.1=యాపిల్ ఎఫ్ఎమ్
94.3=టమేటో ఎఫ్ఎమ్
98.3=రేడియో మిర్చి


title: సింధుదుర్గ్

text: సింధుదుర్గ్ (మరాఠి:सिंधुदूर्ग ) మహారాష్ట్ర రాష్ట్రములోని జిల్లా యొక్క ముఖ్యపట్టణం. సింధుదుర్గ్ జిల్లాను రత్నగిరి జిల్లానుండి ఏర్పరచారు. సింధుదుర్గ్ మహారాష్ట్రలో అత్యంత దక్షిణాదిన ఉన్న జిల్లా. ఈ జిల్లా యొక్క ముఖ్యపట్టణం ఓరోస్. ఈ జిల్లా యొక్క విస్తీర్ణము 5207 చదరపు కిలోమీటర్లు మరియు జనాభా 8,68,825. జనాభాలోని 9.47% శాతం పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు (2001 జనాభా లెక్కలు) జిల్లాలో అక్షరాస్యత 80%.


title: సింధుదుర్గ్

text: జిల్లాలోని మాల్వన్ పట్టణానికి సమీపాన, సముద్రములో ఒక రాతిమయమైన తిప్పపై ఉన్న సింధుదుర్గ్ కోట పేరుమీదుగా జిల్లాకు ఆ పేరు వచ్చింది. సింధుదుర్గ్ జిల్లాకు ఉత్తరాన రత్నగిరి జిల్లా, దక్షిణాన గోవా రాష్ట్రం, పశ్చిమాన అరేబియా సముద్రం, తూర్పున పశ్చిమ కనుమలు లేదా సహ్యాద్రి శ్రేణులకు ఆవల కొల్హాపూర్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నవి. సింధుదుర్గ్ పశ్చిమ మహారాష్ట్రలో పశ్చిమ కనుమలకు అరేబియా సముద్రానికి మధ్యన ఒక సన్నని పట్టీలా ఉండే కొంకణ్ ప్రాంతంలోని భాగం


title: సోలాపూర్

text: సోలాపూర్ (सोलापूर) మహారాష్ట్రలో ఒక జిల్లా, మరియు అదే జిల్లాకు కేంద్రమైన పట్టణం. ఇది కర్ణాటక రాష్ట్రం సరిహద్దులలో ఉంది. ఇక్కడ మరాఠి, కన్నడ, తెలుగు భాషలు మాట్లాడుతారు. దేశం ఉత్తర, దక్షిణ రైలు మార్గంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన స్టేషను. ఇది ప్రత్తి మిల్లులకు, మరమగ్గాలకు పస్రసిద్ధి చెందిన పట్టణం. సోలాపూర్ దుప్పట్లు, ఛద్దర్‌లు దేశమంతటా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఇక్కడ సిద్ధేశ్వర మందిరం ఉంది. అక్కడ మకర సంక్రాంతికి పెద్దయెత్తున ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ జిల్లాలో అక్కల్ కోటలో అక్కల్‌కోట మహారాజు ఆశ్రమం ఉంది. జనవరిలో ఇక్కడ జరిగే "గడ్డ తిరుణాలకు" చాలామంది యాత్రికులు పొరుగు రాష్ట్రాలనుండి కూడా వస్తారు.


title: హింగోలి

text: హింగోలీ (हिंगोली), మహారాష్ట్రలో ఒక జిల్లా. ఈ జిల్లా పాలనాకేంద్రం హింగోలీ పట్టణం. జిల్లా వైశాల్యం4,526 చ.కి.మీ. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 9,87,160. అందులో పట్టణ నగరవాసులు 15.60%. . ప్రస్తుతం హింగోలి జిల్లా పరిధిలో ఉన్న ప్రాతం 1956లో బొంబాయి రాష్ట్రంలో భాగమైనది. 1960లో మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో పర్భణీ జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. 1999, మే 1న పర్భణీ జిల్లా నుండి హింగోలి జిల్లాను ఏర్పాటుచేశారు.


title: హింగోలి

text: జిల్లాను రెండు ఉప డివిజన్లు, మొత్తం ఐదు తాలూకాలుగా వ్యవస్థీకరించారు. హింగోలి సబ్ డివిజన్లో హింగోలి, కాలమ్నూరి మరియు సేన్‌గావ్ తాలూకాలున్నాయి. అలాగే, బాస్మత్ సబ్ డివిజన్లో ఔందా మరియు బాస్మత్ తాలూకాలున్నాయి. జిల్లాలో మూడు విధానసభా నియోజకవర్గాలున్నాయి. అవి బాస్మత్, కాలమ్నూరి మరియు హింగోలి. ఈ మూడు నియోజకవర్గాలు హింగోలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో భాగమై ఉన్నాయి.


title: జనవరి 23

text:
జనవరి 23, గ్రెగొరియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారము సంవత్సరములో 23వ రోజు. సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 342 రోజులు మిగిలినవి (లీపు సంవత్సరములో 343 రోజులు).
జనవరి 22 - జనవరి 24 - మార్చి 29 - మే 29 -- అన్ని తేదీలు


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: డా. సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ (సెప్టెంబర్ 5, 1888 – ఏప్రిల్ 17, 1975) భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఉపరాష్ట్రపతి మరియు రెండవ రాష్ట్రపతి కూడా. అంతేకాదు భారతీయ తాత్వికచింతనలో పాశ్చాత్య తత్వాన్ని ప్రవేశ పెట్టినాడని ప్రతీతి. రెండు పర్యాయాలు ఉపరాష్ట్రపతి పదవి చేపట్టి, తరువాత రాష్ట్రపతిగా ఒక పర్యాయం పదవిని చేపట్టి, భారతదేశపు అత్యంత క్లిష్టకాలంలో (చైనా, పాకిస్తానులతో యుద్ధ సమయం) ప్రధానులకు మార్గనిర్దేశం చేశారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ 5-9-1888న మద్రాసుకు ఈశాన్యంగా 64 కి.మీల దూరమున ఉన్న తిరుత్తణిలో సర్వేపల్లి వీరస్వామి, సీతమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. వీరాస్వామి ఒక జమీందారీలో తహసిల్దార్. వారి మాతృభాష తెలుగు. సర్వేపల్లి బాల్యము మరియు విద్యాభ్యాసము ఎక్కువగా తిరుత్తణి మరియు తిరుపతిలోనే గడిచిపోయాయి. ప్రాథమిక విద్య తిరుత్తణిలో సాగింది. తిరుపతి, నెల్లూరు, మద్రాసు క్రిస్టియన్ కాలేజీ మున్నగుచోట్ల చదివి ఎం.ఏ పట్టా పొందాడు. బాల్యం నుండి అసాధారణమైన తెలివితేటలు కలవాడాయాన.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1906లో 18 సంవత్సరాల చిరుప్రాయంలో శివకామమ్మతో వివాహము జరిగింది. వీరికి ఐదుగురు కూతుళ్ళు, ఒక కుమారుడు కలిగారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 21 సంవత్సరాలైనా దాటని వయసులో ఆయన మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు. తత్వశాస్త్రంలో అతని ప్రతిభను విని మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతి హెచ్.వి.నంజుండయ్య అతనిని పిలిపించి ప్రొఫెసర్ గా నియమించాడు. ఆయన ఉపన్యాసాలను ఎంతో శ్రద్ధగా వినేవారు విద్యార్థులు. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్య పదవి చేపట్టమని, డా. అశుతోష్ ముఖర్జీ, రవీంద్రనాథ టాగూర్‌లు కోరారు. దాంతో ఆయన కలకత్తా వెళ్ళాడు. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యుడుగా వున్నప్పుడు ఆయన 'భారతీయ తత్వశాస్త్రం' అన్న గ్రంథం వ్రాశాడు. ఆ గ్రంథం విదేశీ పండితుల ప్రశంసలందుకున్నది.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1931లో డా. సి.ఆర్.రెడ్డి గారి తర్వాత రాధాకృష్ణన్ గారు ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సిలర్‌గా పనిచేశారు. అప్పట్లో డా. రాధాకృష్ణన్‌గారి పిలుపుననుసరించి ప్రొఫెసర్ హిరేన్ ముఖర్జీ, హుమయూన్ కబీర్ వంటి మేధావులు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్లుగా పనిచేశారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1931లోనే రాధాకృష్ణన్ "లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ 'ఇంటలెక్చ్యుయల్ కో-ఆపరేషన్ కమిటి'" సభ్యులుగా ఎన్నుకోబడినారు. 1936లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీలో ప్రాచ్యమతాల గౌరవాధ్యపకులయ్యారు. చైనా, అమెరికా దేశాల్లో పర్యటించి పెక్కు ప్రసంగాలు చేశారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1946లో ఏర్పడిన భారత రాజ్యాంగ పరిషత్ సభ్యులయ్యారు. 1947 ఆగస్టు 14-15తేదీన మధ్యరాత్రి 'స్వాతంత్ర్యోదయం' సందర్భాన శ్రీ రాధాకృష్ణన్ చేసిన ప్రసంగం సభ్యులను ఎంతో ఉత్తేజపరిచింది.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1949లో భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యాసంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టాలన్న లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం ఒక కమిటి నియమించింది. దానికి అధ్యక్షుడు డా. రాధాకృష్ణన్.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: డా.రాధాకృష్ణన్, ప్రధాని నెహ్రూ కోరిక మేరకు 1952-62 వరకు భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా పనిచేశారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: ఈయన పాశ్చాత్య తత్వవేత్తలు ఎలా తమ భావనలను తమ సంస్కృతిలో అప్పటికే ఉన్న వేదాంత ప్రభావానికి ఎలా లోనవుతున్నారో చూపించారు. అతని దృష్టిలో తత్వము అనేది జీవితాన్ని అర్ధంచేసుకోవటానికి ఒక మార్గము, భారతీయ తత్వమును అర్ధం చేసుకోవటం అనేది ఒక సాంస్కృతిక చికిత్సగా భావించేవారు. భారతీయ ఆలోచనా దృక్పధాన్ని పాశ్చాత్య పరిభాషలో చెప్పి, అందులో వివేకము, తర్కము ఇమిడి ఉన్నాయని చూపించి, భారతీయ తాత్వికచింతన ఏమాత్రం తక్కువ కాదని నిరూపించారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో తాత్విక శాస్త్ర ఉపన్యాసకుడిగా, ఉపప్రాధ్యాపకుడుగా, ప్రాధ్యాపకుడిగా వివిధ పదవులను అలంకరించారు. 1918 నుండి 1921 వరకు మైసూరు విశ్వవిద్యాలయంలో తత్వశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడిగా (ప్రొఫెసర్) పనిచేసారు. 1921లో, అప్పటి భారతదేశంలోని కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో ముఖ్య తాత్విక పీఠమైన, కింగ్ జార్జ్ 5 చెయిర్ ఆఫ్ మెంటల్ అండ్ మోరల్ సైన్స్ కు రాధాకృష్ణన్‌ను నియమించారు. 1926 జూన్‌లో బ్రిటనులో జరిగిన విశ్వవిద్యాలయాల కాంగ్రేసులో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. తరువాత ప్రపంచ ప్రఖ్యాత హార్వర్డు విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించే అంతర్జాతీయ తాత్విక కాంగ్రేసులో సెప్టెంబర్ 1926లో కూడా కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. 1929లో ఆక్స్‌ఫర్డులోని మాంచెస్టరు కళాశాలకు ప్రిన్సిపాలుగా పనిచేయుటకు ఆయనను ఆహ్వానించారు. దీనివలన ఆక్స్‌ఫర్డు విశ్వవిద్యాలయంలోని విద్యార్థులకు "తులనాత్మక మతము" (Comparative Religion) అనే విషయం మీద ఉపన్యాసము ఇవ్వగలిగే అవకాశము వచ్చింది. 1931 నుండి 1936 వరకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్)గా పనిచేసారు. 1936లో, స్పాల్డింగ్ ఫ్రొఫెసర్ ఆఫ్ ఈస్ట్రన్ రిలీజియన్స్ అండ్ ఎథిక్స్ అనే పీఠంలో ఆక్స్‌ఫర్డు విశ్వవిద్యాలయంలో 1952లో భారతదేశ ఉపరాష్ట్రపతి పదవిని అలంకరించే వరకు కొనసాగారు. 1939 నుండి 1948 వరకు బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్)గా పనిచేసారు. 1949 నుండి 1952 వరకు రష్యాలో భారత రాయబారిగా పనిచేసారు. 1946 నుండి 1950 వరకు పలుమార్లు భారతదేశం తరుపున యునెస్కో సభ్య బృందానికి అధ్యక్షత వహించారు. 1948లో విశ్వవిద్యాలయాల విద్యా కమిషనుకు అధ్యక్షుడిగా భారత ప్రభుత్వంచే నియమింపబడ్డారు. 1948లో యునెస్కో కార్యనిర్వాహక బృందానికి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. 1952లో యునెస్కో అధ్యక్షునిగా ఎంపికయ్యారు. 1962లో బ్రిటీషు ఎకాడమీకి గౌరవసభ్యునిగా ఎన్నుకోబడ్డారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: ఉపాధ్యాయ వృత్తికి ఆయన తెచ్చిన గుర్తింపు, గౌరవమునకుగాను ప్రతీ సంవత్సరం ఆయన పుట్టిన రోజైన సెప్టెంబర్ 5ను ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. 1931లో బ్రిటీషు ప్రభుత్వం వారు ఇచ్చే ప్రతిష్ఠాత్మక సర్ బిరుదు ఈయనను వరించింది. 1954లో మానవ సమాజానికి ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకమైన భారతరత్న బిరుదు పొందారు. 1961లో జర్మనీ పుస్తక సదస్సు యొక్క శాంతి బహుమానం (Peace Prize of the German Book Trade) పొందారు. 1963 జూన్ 12న బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్‌లోని ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్‌కి గౌరవ సభ్యునిగా ఎన్నుకోబడ్డారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత విశ్వవిద్యాలయాలయిన ఆక్స్‌ఫర్డు, కేంబ్రిడ్జి, మొదలయినవాటి నుండి వందకు పైగా గౌరవ పురస్కారాలు మరియు డాక్టరేటులు సంపాదించారు. ఆక్స్‌ఫర్డు విశ్వవిద్యాలయము సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ సంస్మరణార్ధం రాధాకృష్ణన్ చెవెనింగ్ స్కాలర్‌షిప్</b>ను ప్రకటించింది.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: The Ethics of the Vedanta and Its Material Presupposition (వేదాంతాలలోని నియమాలు మరియు వాటి ఉపయోగము ఒక తలంపు) (1908) - ఎం.ఏ. పరిశోధనా వ్యాసం. The Philosophy of Rabindranath Tagore (రవీంద్రుని తత్వము) (1918). The Reign of Religion in Contemporary Philosophy (సమకాలీన తత్వముపై మతము యొక్క ఏలుబడి) (1920). Indian Philosophy (భారతీయ తత్వము) (2 సంపుటాలు) (1923 మరియు 1927). The Hindu View of Life (హిందూ జీవిత ధృక్కోణము) (1926). The Religion We Need (మనకు కావలిసిన మతము) (1928). Kalki or The Future of Civilisation (కల్కి లేదా నాగరికత యొక్క భవిష్యత్తు) (1929). An Idealist View of Life (ఆదర్శవాది యొక్క జీవిత ధృక్కోణము) (1932). East and West in Religion (ప్రాక్ పశ్చిమాలలో మతము) (1933). Freedom and Culture (స్వాతంత్ర్యం మరియు సంస్కృతి) (1936). The Heart of Hindusthan (భారతీయ హృదయము) (1936). My Search for Truth (Autobiography) (నా సత్యశోధన (ఆత్మకథ)) (1937). Gautama, The Buddha (గౌతమ బుద్ధుడు) (1938). Eastern Religions and Western Thought (తూర్పు మతాలు మరియు పాశ్చాత్య చింతన) (1939, రెండవ కూర్పు 1969). Mahatma Gandhi (మహాత్మా గాంధీ) (1939). India and China (భారత దేశము మరియు చైనా) (1944). Education, Politics and War (విద్య, రాజకీయం మరియు యుద్ధము) (1944). Is this Peace (ఇది శాంతేనా) (1945). The Religion and Society (మతము మరియు సంఘము) (1947). The Bhagwadgita (భగవధ్గీత) (1948). Great Indians (భారతీయ మహానీయులు) (1949). East and West: Some Reflections (తూర్పు మరియు పడమర: కొన్ని చింతనలు) (1955). Religion in a Changing World (మారుతున్న ప్రపంచంలో మతము) (1967).


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: రాధాకృష్ణన్ ది చాలాపేద కుటుంబం. ఉన్నత విద్య చదివించే స్తోమత లేదని తండ్రి వీరాస్వామి కొడుకును పూజారిగా చేయమన్నారు. కానీ రాధాకృష్ణన్‌కు చదువంటే ప్రాణం. అందుకే ఉన్నత పాఠశాల చదువుకోసం తిరుపతిలోని మిషనరీ పాఠశాలలో చేరారు. ఇక అప్పటినుంచీ ఈయన చదువంతా ఉపకారవేతనాలతోనే సాగిపోయింది. భోజనం చేసేందుకు అరిటాకు కూడా కొనలేని పరిస్థితుల్లో ఆయన నేలను శుభ్రపరచుకొని భోజనం చేసిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: మద్రాసు క్రిస్టియన్ కళాశాలలో తత్వశాస్త్రంలో ఎమ్మే పూర్తిచేసిన రాధాకృష్ణన్ ఇరవై ఏళ్ల వయసులోనే మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో బోధకుడిగా చేరారు. ఆయన పాఠం చెప్పే తీరు విద్యార్థుల్లో ఎంతో ఆసక్తి కలిగించేది. ఆయన రోజులో 12 గంటలపాటు పుస్తకాలు చదువుతూనే ఉండేవారు. ఎన్నో విలువైన వ్యాసాలు, పరిశోధన పత్రాలను రాసేవారు. రాధాకృష్ణన్ మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయం, కోల్‌కతా విశ్వవిద్యాలయాల్లో ప్రొఫెసర్ పదవులు చేపట్టడమే కాదు, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ, బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఉపకులపతి (వైస్‌ఛాన్స్‌లర్) గా పనిచేశారు. రష్యాలో భారత రాయబారిగా కూడా పనిచేశారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: ఆయన రాసిన 'ఇండియన్ ఫిలాసఫీ' పుస్తకం ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రత్యేక ఆహ్వానంపై ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీలో ప్రసంగించారు. 'యూనివర్సిటీ ఎడ్యుకేషన్ కమిషన్'లో సభ్యుడిగా ఉండి మన విద్యా వ్యవస్థ అభివృద్ధికి ఎన్నో విలువైన సలహాలు, సూచనలు ఇచ్చారు రాధాకృష్ణన్.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: 1952లో మన మొదటి ఉపరాష్ట్రపతిగా, 1962లో భారత రెండో రాష్ట్రపతిగా అత్యున్నత పదవులు చేపట్టారు. 1954లో భారతరత్న పురస్కారం దక్కింది. అయినా ఏనాడూ ఆడంబరాలకు పోలేదు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: రాష్ట్రపతిగా ఉన్నప్పుడు వచ్చే వేతనంలో కేవలం 25 శాతం తీసుకుని మిగతాది ప్రధాన మంత్రి సహాయ నిధికి తిరిగిచ్చేవారు.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: రాధాకృష్ణన్ ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ఉన్నప్పుడు విద్యార్థులకు శ్రద్ధగా బోధించడమే కాదు, వారిపై ప్రేమాభిమానాలు చూపేవారు. ఆయన మైసూరు నుంచి కలకత్తాకు ప్రొఫెసర్‌గా వెళ్లేప్పుడు గుర్రపు బండిని పూలతో అలంకరించి తమ గురువును కూర్చోబెట్టి రైల్వేస్టేషన్ వరకు విద్యార్థులే లాక్కుంటూ వెళ్లారట.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: రాధాకృష్ణన్ రాష్ట్రపతిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన శిష్యులు, అభిమానులు పుట్టినరోజును ఘనంగా చేస్తామని కోరగా, దానికి బదులు ఆ రోజును ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా చేయాలని ఆయన కోరారట. ఆరోజు నుంచే ఆయన పుట్టినరోజును ఉపాధ్యాయ దినోత్సవంగా జరుపుకోవడం ఆనవాయితీగా మారింది.


title: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్

text: సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు వర్గం:భారత ఉపరాష్ట్రపతులు వర్గం:తమిళనాడు ప్రముఖులు వర్గం:సుప్రసిద్ధ భారతీయులు వర్గం:సుప్రసిద్ధ ఆంధ్రులు వర్గం:భారతీయ తత్వవేత్తలు వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఉప కులపతులు


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి ( వినండి) (1904 అక్టోబర్ 2, - 1966 జనవరి 11, ) భారత దేశ రెండవ ప్రధానమంత్రి , భారతదేశ స్వాతంత్ర్యోద్యమం లో ప్రముఖ పాత్రధారి, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీలో సీనియర్ నాయకుడు. అతను 1920లలో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో తన స్నేహితుడు నితిన్ ఎస్లావత్ తో కలసి చేరాడు. మహాత్మా గాంధీ ప్రభావంతో అతను మొదట మహాత్మా గాంధీకి, తరువాత జవహర్లాల్ నెహ్రూ కు నమ్మకస్తుడైన అనుచరుడయ్యాడు. 1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత అతను భారతదేశ ప్రభుత్వంలోచేరి జవహర్లాల్ నెహ్రూ ప్రభుత్వంలో మొదట రైల్వే మంత్రిగా (1951–56), తరువాత హోంమంత్రిగానే కాక ఇతర భాద్యతలను కూడా చేపట్టాడు. శాస్త్రి నెహ్రూకి విధేయుడు. అలాగే నెహ్రూ, శాస్త్రికి ఎంతో ఇష్టమైనవాడు అయినప్పటికీ పార్టీలో గట్టి ప్రతిపక్షాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు. కానీ నెహ్రూతో సాన్నిహిత్యం కారణంగా అతను తరువాత కాలంలో ప్రధానమంత్రి కాగలిగాడు. అతను 1965 ఇండో-పాకిస్థాన్ యుద్ధం కాలంలో దేశాన్ని నడిపించాడు. అతని నినాదం "జై జవాన్ జై కిసాన్" యుద్ధ సమయంలో బాగా ప్రాచుర్యంలోనికి వచ్చి ప్రస్తుత కాలం వరకు ప్రజల హృదయాల్లో గుర్తుండిపోయింది. ఈ యుద్ధం 1966 జనవరి 10న తాష్కెంట్ ఒప్పందం ద్వారా యుద్ధం పూర్తి అయినది. ఒప్పందం జరిగిన తరువాత దినం తాష్కెంట్లో అతను గుండెపోటుతో మరణించినట్లు చెప్పబడింది. కానీ ఈ మరణానికి అనేక కారణాలు చెప్పబడినప్పటికీ అది సి.ఐ.ఎ ద్వారా జరిగిన ప్రణాళికాబద్ధమైన హత్యగా చెప్పబడింది.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: శాస్త్రి వారణాసి లోని రామనగర లో తన తల్లితరపున తాత గారింట కాయస్థ హిందూ కుటుంబంలో 1904 అక్టోబర్ 2న జన్మించాడు.[1][2] ఆ కుటుంబం సాంప్రదాయకమైన చాలా గొప్ప అడ్మినిస్ట్రేటర్స్ . సివిల్ సర్వెంట్స్ ఉన్న నేపధ్యం కలది. అతని తండ్రి తరపున పూర్వీకులు వారణాసి దగ్గరలోని రామనగర లో జమీందారుల వద్ద పనిచేసేవారు. అతను జన్మించిన మొదటి సంవత్సరంలో ఇక్కడ పెరిగాడు. శాస్త్రి తండ్రి శారదా ప్రసాద్ శ్రీవాస్తవ ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేసాడు. తరువాత అలహాబాద్ రెవెన్యూ కార్యాలయంలో గుమస్తాగా పనిచేసాడు. ఆమె తల్లి మొఘల్ సరాయ్ లోని రైల్వే పాఠశాలలో ప్రధానోపాధ్యాయుడు. ఆంగ్ల ఉపాద్యాయునిగా పనిచేసిన మున్షీ హజారీ లాల్ కుమార్తె. శాస్త్రి రెండవ సంతానంగా పెద్ద కుమారునిగా జన్మించాడు. అతని అక్క పేరు కైలాష్ దేవి (జ.1900)[3]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1906 ఏప్రిల్ లో శాస్త్రికి ఒక యేడాది వయస్సు ఉన్నప్పుడు, అతని తండ్రి డిప్యూటీ తహసీల్దారుగా పదోన్నతి పొందాడు కానీ ప్లేగు అనే అంటువ్యాధికి గురై మరణించాడు. ఆ సమయంలో 23 సంవత్సరాల వయస్సు గల రామ్‌దులారీ దేవికి మూడవ బిడ్డతో గర్భంతో ఉంది. ఇద్దరు పిల్లలను చూసుకోవడానికి ఆమె తన కన్నవారి ఇంటికి (ముఘల్‌సరాయ్) వచ్చి అక్కడ స్థిరపడింది. ఆ కుటుంబాన్ని లాల్ బహదూర్ తాత ఆదుకుని వారికి ఆశ్రయం కలిగించాడు. అక్కడ ఆమె సుందరీ దేవి అనే కుమార్తెకు జూలై 1906 న జన్మనిచ్చింది.[1] [4] ఆ విధంగా శాస్త్రి ఆమె సొదరీమణులతో కలసి తాతగారైన హజారీ లాల్ ఇంటి వద్ద పెరిగాడు. అయినప్పటికీ హజారీలాల్ 1908లో గుండెపోటుతో మరణించాడు. తరువాత శాస్త్రి కుటుంబాన్ని తన మామయ్య దర్బారీ లాల్ చూసుకున్నాడు. దర్బారీలాల్ ఘజీపూర్ లోని "నల్లమందు నియంత్రణ విభాగం" లో ప్రధాన గుమస్తాగా పనిచేస్తూండేవాడు. తరువాత దర్బారీలాల్ కుమారుడు బిందేశ్వరి ప్రసాద్, ముఘల్‌సరాయ్ లో ఉపాద్యాయునిగా పనిచేసాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: అన్ని కాయస్థ కుటుంబాల మాదిరిగానే శాస్త్రి కుటుంబంలోని పిల్లలకు ఉర్దూ భాష, సంస్కృతిలో విద్యను అందించే ఆచారం ఉంది. ప్రభుత్వంలో ఆంగ్ల భాష రాక ముందు అనేక శతాబ్దాలుగా ఉర్దూ/పర్షియన్ భాషలు వాడబడుతున్నందున ఈ భాషలు నేర్చుకోవాలనే ఆచారం ఆనాడు ఉండేది. అందువలన శాస్త్రి తన నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో ముఘల్‌సరాయ్ లోని తూర్పు మధ్య రైల్వే ఇంటర్ కళాశాలలో బుధన్ మిలన్ అనే మౌల్వీ (ముస్లిం పండితుడు) వద్ద విద్యను అభ్యసించాడు. అక్కడ 6వ తరగతి వరకు చదివాడు. 1917లో తన కుటుంబాన్ని పోషిస్తున్న మామయ్య బృందేశ్వర ప్రసాద్ కు వారణాసి కి బదిలీ అయింది. అందువల్ల కుటుంబం అంతా వారణాసి వెళ్లవలసి వచ్చింది. ఆ కుటుంబంతో పాటు రామ్‌దులారీ దేవి తన ముగ్గురు పిల్లలతో కలసి వారణాసి చేరింది. శాస్త్రి హరిష్ చంద్ర హైస్కూలు లో ఏడవ తరగతిలో చేరాడు.[1] ఇక్కడ అతను తన పేరులోని "శ్రీవాస్తవ" అనే ఇంటిపేరును వదిలివేసాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: నిరాడంబరతకు తోడు ఎంతో అభిమానవంతుడైన లాల్ బహదూర్ స్కూలుకు వెళ్ళటానికి ప్రతి రోజు గంగానదిని దాటి వెళ్ళవలసి ఉండేది. నది దాటించే పడవ వాడికి ప్రతి రోజు కొంత పైకం యివ్వాలి. అది స్వల్పమే అయినా లాల్ బహదూర్ దగ్గర అప్పుడప్పుడు ఉండేదికాదు. పడవ మనిషిని అడిగితే ఊరికే నది దాటించగలడు. అయినా అభిమానవంతుడైన లాల్ బహదూర్ అలా ప్రాధేయపడటం ఇష్టంలేక తన బట్టలను విప్పి, వాటిలో పుస్తకాలను చుట్టి మూటలా కట్టి, తన వీపునకు తగిలించుకుని, ప్రాణాలను సైతం తెగించి అవతలి ఒడ్డుకు ఈదుకుని వెళ్ళేవాడు. తాతగారింట భయభక్తులతో పెరిగిన లాల్ బహదూర్ తన పాఠశాలలో ఎంతో నిరాడంబరంగా ఉంటూ ఉపాధ్యాయుల ప్రేమాభిమానాలను చూరగొన్నాడు. తోటి విద్యార్థులు తనకు తండ్రి లేడని గేలిచేస్తూ హేళన చేస్తున్నప్పటికీ ఆ దు:ఖాన్ని దిగమింగి, ఉపాధ్యాయులకు ఫిర్యాదు చేయక, వారితో పాటు ఆడుతూ, పాడుతుండేవాడు. అది గమనించిన టీచర్లకు లాల్ బహదూర్ పై ప్రేమ ఇంకా ఎక్కువైంది.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: శాస్త్రి కుంటుంబానికి ఏవిధమైన స్వాంత్ర్యోద్యమ నేపధ్యం లేనప్పటికీ అతను చదివే హరిష్ చంద్ర హైస్కూల్ లోని ఉపాద్యాయులలో ఒకరైన నిశ్మేమేశ్వర ప్రసాద్ మిశ్రా ద్వారా దేశభక్తి కలిగింది. ఆ ఉపాద్యాయుడు అతని పిల్లలకు శాస్త్రిని శిక్షకునిగా నియమించి ఆర్థిక సహాయం చేసేవాడు. మిశ్రా దేశభక్తిని ప్రేరణగా పొందిన శాస్త్రి, స్వాతంత్ర్యోద్యమంపై మక్కువ పెంచుకున్నాడు. తరువాత స్వామి వివేకానంద, గాంధీజీ, అనీబిసెంట్ అంటి వ్యక్తుల చరిత్ర, వారు చేసిన సేవలను గూర్చి అధ్యయనం చేసాడు. 1921 జనవరిలో అతను 10వ తరగతి చదువుతున్నప్పుడు పరీక్షలకు మూడు మాసాల వ్యవధి ఉన్న సమయంలో బెనారస్ లో మహాత్మా గాంధీ, పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవీయ ద్వారా నిర్వహింపబడిన సభకు హాజరైనాడు. మహాత్మా గాంధీ పిలువుకు ప్రేరణ పొందిన విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వదలి సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. రెండవరోజే శాస్త్రి హరీష్ చంద్ర పాఠశాలను వదలి స్థానిక కాంగ్రెస్ పార్టీ కార్యాలయంలో కార్యకర్తగా చేరాడు. అతను చురుకుగా అనేక ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవాడు. ఈ కారణంగా అతనిని అరెస్టు చేసారు కానీ మైనర్ అయినందువలన వెంటనే విడిచిపెట్టారు.[5][6] బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం లోని అధ్యాపకునిగా పనిచేసిన జె.బి.కృపాలానీ శాస్త్రికి సూపర్‌వైజర్ గా ఉండేవాడు. కృపాలానీ భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో గాంధీని అనుసరిస్తూ ఉన్న ప్రముఖ నాయకులలో ఒకడు. స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోకి చదువును వదిలి వచ్చిన యువ కార్యకర్తలు తమ విద్యను కొనసాగించడానికి కృపాలానీ తన స్నేహితుడు వి.ఎన్.శర్మతో కలసి అనియత పాఠశాలను స్థాపించి యువకులు వారి జాతీయ వారసత్వాన్ని కొనసాగించడానికి "జాతీయ వాద విద్య" ను బోధించేవారు. ఒక సంపన్న పరోపకారం గల వ్యక్తి, కాంగ్రెస్ జాతీయవాది అయిన శివప్రసాద్ గుప్తా మద్దతుతో 1921 ఫిబ్రవరి 10 న బెనారస్ లో ఉన్నత విద్యా సంస్థ (కాశీ విద్యా పీఠ్) స్థాపించబడి గాంధీచే ప్రారంభించబడినది. 1925 లో ఈ విద్యాపీఠ్ లోని మొదటి బ్యాచ్ విద్యార్థులలో శాస్త్రి తత్త్వ శాస్త్రం, నీతి శాస్త్రాలలో మొదటి శ్రేణిలో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసాడు. అతనికి "శాస్త్రి" (పండితుడు) అనే బిరుదునిచ్చారు. ఈ బిరుదును బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీ అందజేసే విద్యాపీఠ్ ఇస్తుంది కానీ ఇది అతని పేరులో స్థిరపడిపోయింది.[7][8]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: అతను లాలా లజపతిరాయ్ స్థాపించిన సర్వెంట్స్ ఆఫ్ ద పీపుల్స్ సొసైటీ (లోక్ సేవక్ మండల్) లో జీవితకాల సభ్యత్వం తీసుకున్నాడు. అతను ముజఫర్ పూర్ లో గాంధీజీ అధ్వర్యంలో హరిజనుల మంచి కోస్ం వివిధ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవాడు.[9] తరువాత అతను ఆ సొసైటీకి అధ్యక్షునిగా పనిచేసాడు.[10][11]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: శాస్త్రి 1928లో గాంధీజీ పిలుపుతో కాంగ్రెస్ లో చురుకైన, పరిపక్వత గల సభ్యునిగా మారాడు. 1930 లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం లో అతను పాల్గొన్నాడు. దాని ఫలితంగా రెండున్నర సంవత్సరాలు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు.[12] తరువాత 1937 లో ఉత్తర ప్రదేశ్ పార్లమెంటరీ బోర్డులో ఆర్గనైజింగ్ సెక్రటరీగా పనిచేసాడు. [13] 1940 లో అతను స్వాతత్ర్య ఉద్యమానికి మద్దతుగా వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం నిర్వహించినందున ఒక సంవత్సరం పాటు జైలు లో ఉన్నాడు.[14]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1942 ఆగస్టు 8 న దేశ వ్యాప్తంగా ఆంగ్లేయులు భారతదేశ్ం విడిచి పోవాలనే డిమాండ్ తో గాంధీజీ ముంబై లోని గోవిలియా టాంక్ వద్ద క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం గూర్చి సందేశాన్నిచ్చాడు. శాస్త్రి ఒక సంవత్సర కాలం జైలుశిక్ష అనుభవించి విడుదలైన వెంటనే అలహాబాదుకు ప్రయాణమయ్యాడు. జవహర్ లాల్ నెహ్రూ గృహమైన ఆనందభవన్‌లో ఉన్న స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారులకు సూచనలను ఒక వారంపాటు పంపాడు. కొద్ది రోజుల తరువాత అతను అరెస్టు కాబడి 1946 వరకు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. [14] శాస్త్రి స్వాతంత్యోద్యమంలో మొత్తం 9 సంవత్సరాలు జైలు శిక్షను అనుభవించాడు. [15] అతను జైలులో ఉన్నకాలాన్ని పుస్తకాలు చదవడంతో గడిపాడు. పశ్చిమ దేశ తత్వవేత్తలు, విప్లవకారులు, సాంఘిక సంస్కర్తల కృషిని బాగా తెలుసుకున్నాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: భారత దేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత శాస్త్రి తన స్వంత రాష్ట్రమైన ఉత్తరప్రదేశ్ లో పార్లమెంటరీ సెక్రటరీగా నియమించబడ్డాడు. 1947 ఆగస్టు 15 న గోవింద్ వల్లభ్ పంత్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న మంత్రివర్గంలో పోలీసు, రవాణా శాఖలకు మంత్రిగా వ్యవహరించాడు. రఫీ అహ్మద్ కిద్వాయ్ నిష్క్రమణ తరువాత కేంద్రంలో మంత్రిగా చేరాడు. అతను రవాణా శాఖా మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు మొదటి సారిగా మహిళా కండక్టర్లను నియమించాడు. పోలీసు శాఖా మంత్రిగా అతను పోలీసులు ఎక్కువగా ఉన్న జన సమూహాలను పారద్రోలేటందుకు లాఠీ చార్జ్ కు బదులుగా వాటర్ జెట్ లు వాడాలని ఆదేశించాడు. [16] పోలీసు మంత్రిగా (తరువాత కాలంలో 1950 నుండి హోం మంత్రి) ఆయన పదవీకాలంలో 1947 లో శరణార్థుల వలసలు, పునరావాసం లో జరిగిన మత సంఘర్షణలను విజయవంతంగా అణచివేసాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1951లో శాస్త్రి జవహర్ లాల్ నెహ్రూ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ కమిటీకి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్నాడు. అతను ప్రచారం, ఎన్నికల కార్యకలాపాలు, అభ్యర్థుల ఎంపికకు పూర్తి బాధ్యత వహించాడు. అతని మంత్రివర్గంలో రతిలాల్ ప్రేం చంద్ మెహ్తా వంటి ఉత్తమమైన భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు ఉండేవారు. అతను 1952, 1957, 1962 లో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ విజయం సాధించడంలోముఖ్య పాత్ర పోషించాడు. 1952 లో ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని సోరాన్ ఉత్తర (ఫూల్పూర్ పశ్చిమ) విధాన సభ నియోజక వర్గం నుండి పోటీ చేసి 69% ఓట్లతో విజయం సాధించాడు. ఉత్తరప్రదేశ్ హోం మంత్రిగా పదవినలంకరిస్తాడని నమ్మాడు కానీ కేంద్ర ప్రభుత్వంలో నెహ్రూ పిలుపు మేరకు తిరిగి కేంద్రానికి వెళ్లాడు. నెహ్రూ అతనికి 1952 మే 13 న తన మొదటి కేబినెట్ లో రైల్వే మంత్రి భాద్యతలను అప్పగించాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1964లో అప్పటి ప్రధాని జవహర్ లాల్ నెహ్రూ మరణం తరువాత అతని స్థానాన్ని పూరించడానికై, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, మొరార్జీదేశాయ్ సిద్దంగా ఉండగా, అప్పటి కాంగ్రేసు పార్టీ ప్రెసిడెంటు కామరాజ్ సోషలిస్టు భావాలున్న లాల్ బహదూర్ శాస్త్రికి మద్దతుపలికి ప్రధానమంత్రిని చేయడంలో సఫలీకృతుడయ్యాడు. లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి ప్రధానమంత్రి అయ్యేనాటికి దేశంలో తీవ్రమైన ఆహార సంక్షోభం నెలకొని ఉంది. ఈ సంక్షోభమును తాత్కాలికంగా పరిష్కరించడానికై విదేశాల నుండి ఆహారాన్ని దిగుమతి చేసాడు. తరువాత దీర్ఘకాలిక పరిష్కారానికై దేశంలో వ్యవసాయ విప్లవానికై (గ్రీన్ రెవల్యూషన్) బాటలుపరిచాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1964 జూన్ 11 న ప్రధానమంత్రిగా అతను చెప్పిన మొదటి మాటలు ప్రసారమైనాయి. అవి:[17]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: చరిత్ర యొక్క రోడ్లకూడలి వద్ద ఉన్నప్పుడు మరియు వెళ్ళడానికి ఏ మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలి అనే సమయంలో ప్రతి దేశం యొక్క జీవితం లో ఒక సమయం వస్తుంది. కానీ మాకు ఏ కష్టం లేదా సంశయం అవసరం లేదు, కుడి లేదా ఎడమ వైపులకు చూడనవసరం లేదు.మా మార్గం నేరుగా మరియు స్పష్టమైనది-స్వాతంత్ర్యం మరియు శ్రేయస్సుతో ఒక లౌకిక మిశ్రమ-ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రజాస్వామ్యాన్ని నిర్మించడం,మరియు ఎంచుకున్న దేశాలతో ప్రపంచ శాంతి మరియు స్నేహం నిర్వహణ చేయడం.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: జవహర్ లాల్ నెహ్రూ మంత్రివర్గంలోని అనేక మంది మంత్రులను శాస్త్రి కొనసాగించాడు. టి.టి కృష్ణమాచారిని ఆర్థిక మంత్రిగా నియమించాడు. యశ్వంతరావ్ చవాన్ కు రక్షణశాఖను అప్పగించాడు. అతను స్వరన్ సింగ్ ను విదేశీ వ్యవహారాల శాఖను అప్పగించాడు. అతను జవహర్ లాల్ నెహ్రూ కుమార్తె ఇందిరా గాంధీకి సమాచార ప్రసారాల శాఖా మంత్రిత్వ శాఖను, గుల్జారీలాల్ నందాకు హోం శాఖను అప్పగించాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: అతని పరిపాలనా కాలంలో 1955లో మద్రాసులో హిందీ వ్యతిరేక ఆందోళన జరిగింది. భారతీయ ప్రభుత్వం చాలా కాలంగా భారతదేశ ఏకైక జాతీయ భాషగా హిందీని స్థాపించడానికి ప్రయత్నం చేసింది. ఈ విధానాన్ని హిందీ భాషేతర ప్రాంతాలైన ముఖ్యంగా మద్రాసు రాష్ట్రం వ్యతిరేకించింది. పరిస్థితిని శాంతింపజేయడానికి శాస్త్రి హిందీ భాష మాట్లాడని రాష్ట్రాలలో ఇంగ్లీష్ అధికారిక భాషగా ఉపయోగించబడుతుందనే హామీ ఇచ్చాడు. ఈ సందర్భంలో జరిగిన విద్యార్ధి ఆందోళనలు, శాస్త్రి హామీ తరువాత సద్దుమణిగాయి.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: కేంద్ర ప్రణాళికతో నెహ్రూ సోషలిస్టు ఆర్థిక విధానాలను శాస్ర్తి నిలిపివేశాడు. అతను వైట్ విప్లవాన్ని(వైట్ రివల్యూషన్) ప్రోత్సహించాడు. ఈ వైట్ విప్లవం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం పాలు ఉత్పత్తి, సరఫరా పెంచడానికి ఒక జాతీయ ప్రచారం చేయడం. గుజరాత్ లోని ఆనంద్ ప్రాంతంలో ఉన్న అమూల్ మిల్క్ కో-ఆపరేటివ్ సహకారంతో "నేషనల్ డైరీ డెవలప్‌మెంటు బోర్డు" ఏర్పాటు చేయడమైంది.[18] 1964 అక్టోబరు 31 న అతను గుజరాత్ లోని ఆనంద్ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి కంజరి వద్ద ఏర్పాటు చేసిన అముల్ పశుగ్రాస ఫ్యాక్టరీకి శంకుస్థాపన చేసాడు. ఈ కో-ఆపరేటివ్ విజయాన్ని తెలుసుకోవడంపై ఆసక్తి కలిగిన అతను ఒక గ్రామంలో రైతులతో రాత్రిపూట బస చేసి ఒక రైతు కుటుంబముతో విందు కూడా చేసాడు. అతను కైరా జిల్లా కో-ఆపరేటివ్ పాల ఉత్పత్తుల యూనియన్ లిమిటెడ్ (అమూల్) జనరల్ మేనేజర్ అయిన వర్ఘీస్ కురియన్ తో ఈ విషయంలో చర్చలు జరిపాడు. అతను ఇటువంటి నమూనాలను దేశంలో రైతుల సాంఘిక-ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగు పరచడానికి దేశవ్యాప్తంగా ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా నెలకొల్పాలని వర్ఘీస్ కురియన్ తో చర్చించాడు. ఈ సందర్శన ఫలితంగా 1965 లో ఆనంద్ వద్ద నేషనల్ డైరీ డెవలప్‌మెంటు బోర్డు (NDDB) స్థాపించబడింది.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: దేశవ్యాప్తంగా దీర్ఘకాలిక ఆహార కొరత గురించి మాట్లాడుతూ, ప్రజలు స్వచ్ఛందంగా ఒక భోజనాన్ని ఇవ్వాలని కోరాడు. దీని ఫలితంగా ఆహార కొరత గల ప్రజలకు కూడా ఆహారం దొరుకుందని తెలియజేసాడు. అయితే దేశానికి విజ్ఞప్తి చేసే ముందు అతను మొదట తన సొంత కుటుంబంలో ఈ వ్యవస్థను అమలు చేసి ధృవీకరించాడు. ఒక వారంలో ఒక భోజనాన్ని వదిలివేసే అభ్యర్థనను ప్రజలకు తెలియజేయడానికి అతను దేశమంతా పర్యటించాడు. అతని విజ్ఞప్తికి విశేషమైన ప్రతిస్పందన వచ్చింది. దీని ఫలితంగా రెస్టారెంట్లు, తినుబండారాల దుకాణాలు ప్రతీ సోమవారం సాయంత్రం మూసివేయబడినవి. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు "శాస్త్రి వ్రత్" ను పరిశీలించారు. న్యూఢిల్లీ లోని తన అధికార నివాసంలోని పచ్చిక మైదానాన్ని దున్నడం ద్వారా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి దేశ ప్రజలకు ప్రేరణ కలిగించాడు.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1965 అక్టోబరు 19 న పాకిస్థాన్ తో జరిగిన యుద్ధంలో 22వ రోజున అతను అలహాబాదులోని ఉర్వా లో ప్రభావశీలమైన "జై జవాన్ జై కిసాన్" (సైనికులకు అభినందనలు, రైతులకు అభినందనలు) నినాదాన్నిచ్చాడు. అతి తరువాత జాతీయ నినాదమైనది.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: భారతదేశ ఆహార ఉత్పత్తిని పెంచే అవసరాన్ని తెలియజేస్తూ, దీర్ఘకాలిక పరిష్కారానికై దేశంలో వ్యవసాయ విప్లవానికై (గ్రీన్ రెవల్యూషన్) అతను బాటలు వేసాడు. అతను సామ్యవాది అయినప్పటికీ, భారతదేశం క్రమమైన ఆర్థిక వ్యవస్థ కలిగి ఉండరాదని పేర్కొన్నాడు.[18]


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: 1964 ఫుడ్ కార్పొరేషన్ చట్టం అద్వర్యంలో ఫుడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ఏర్పడినది. తరువాత నేషనల్ అగ్రికల్చరల్ ప్రొడక్ట్స్ బోర్డ్ చట్టం కూడా ఏర్పడినది.


title: లాల్ బహాదుర్ శాస్త్రి

text: శాస్త్రి నెహ్రూ విధానాన్ని నిరంతరాయంగా కొనసాగించడంతో పాటు సోవియట్ యూనియన్ తో మరింత దగ్గరి సంబంధాలను ఏర్పరుచుకున్నాడు. 1962 సైనో-ఇండియన్ యుద్ధం తరువాత, చైనీస్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్, పాకిస్తాన్ మధ్య సంబంధాల కోసం సైనిక ఏర్పాటు కోసం భారతదేశ సైనిక దళాల రక్షణ బడ్జెట్‌ను విస్తరించాలని శాస్త్రి ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.