ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਦੋ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ ਦਾ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ। 

ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਰੀਬ ਦੋ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਨਲਕੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਫੁਰਸਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ। 

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੋਵਰਧਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਨੀਮ ਪਿੰਡ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 

ਸਿਰਫ਼ ਗਰਭਵਤੀ ਨੀਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਢੋਹਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਇੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਪੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਨਹਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 

ਮਮਤਾ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨੀਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੇ ਆਈ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਣੀ ਢੋਹਣ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 

ਮਨੀਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇੱਕ ਹੀ ਨਲਕਾ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਪੀਣ ਲਈ, ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ, ਮੱਝਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਦਿੱਕਤ ਹੈ। ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੋ-ਦੋ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਡੇਢ-ਡੇਢ ਘੰਟਾ ਬੈਠਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।''

''ਪਾਣੀ ਢੋਹ-ਢੋਹ ਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਉ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ੱਡ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰ।''

'ਪਾਣੀ ਪਿੱਛੇ ਮਾਰ-ਕੁੱਟ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਲਈ ਆਈ ਇੱਕ ਸੰਕਰੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਖੂਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਖੂਹ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਨਹਾਉਂਦੇ-ਧੋਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਲਕੇ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਘਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਐਨੀ ਭੀੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰ-ਕੁੱਟ ਤੱਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਨੀਮ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਦੁਨੀਆ ਮਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇਸੀ ਮਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿਆਸੇ। ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪਾਣੀ ਢੋਹ-ਢੋਹ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖੇਗੀ।''

ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸਲਮਾ

ਸਲਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਪਾਣੀ ਢੋਹਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦਾ ਨੰਬਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। 

ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀਣ ਲਈ ਫਿਲਟਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਧੋਣ ਲਈ ਟੈਂਕਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਟੈਂਕਰ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਖਰੀਦਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਬਜਟ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਪਾਣੀ ਢੋਹਣ ਦਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ

ਦੁਪਹਿਰ ਲੰਘਦੇ ਹੀ ਨਲਕੇ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ-ਦੋ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਲਕੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਢੋਹਣ ਦਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਗੈਸ ਸਿਲੰਡਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 

ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸਰਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਣ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਪਵੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਾਂ।''

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਝ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕੀ ਮਰਦ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੇਕਰ ਆਦਮੀ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ।''

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਨੀਮ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੀਨਾ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਬਾਹਰਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ...