... ਧਰਨੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ੌਗਿੰਗ (ਕੀਟਾਣੂ ਨਾਸ਼ਕ ਧੂੰਏ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰਨਾ) ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਇੱਕ ਅਣਕਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। 

ਜਿਥੇ ਸਿੰਘੁ ਬਾਰਡਰ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਟਿਕਰੀ ਬਾਰਡਰ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਅਧੀਨ ਹੈ।  

ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਵਾਰੀ 'ਚ 392 ਮੋਬਾਇਲ ਪਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਹੈ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ,  ਉਹ ਵੀ ਦੁਪਿਹਰ ਸਮੇਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮਾਂ 'ਚ।  

ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਏ ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ। ਮੁੰਡਕਾ ਅਤੇ ਟਿਕਰੀ ਦੇ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਟਾਇਲਟ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" 

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੌਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਦਿੱਲੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਧਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਮਜਬੂਰੀ 'ਚ ਘੇਰੀ ਦਿੱਲੀ

ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਦੂਸਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਉਹ ਇਥੇ ਰੁਕਣਗੀਆਂ। 

ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਖ਼ਾਨਾ ਜਾਣ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਨਹਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਟਿਕਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਰਡਰਾਂ ਅੰਦਰ ਜਿਥੇ ਧਰਨਾਂ ਟਰੈਕਟਰਾਂ, ਟਰਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਦਰਜਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰਾਂ ਤੱਕ ਫ਼ੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਰਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। 

ਔਰਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ 'ਚ ਜਾਂ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘੇਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਨਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਵਟਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਾਇਲੈਟ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" 

ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਆਏ ਰਮਨਦੀਪ ਮਾਨ ਸਿੰਘੁ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੋਬਾਇਲ ਪਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,"ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ।" 

ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਏਡ ਦੀ ਭਾਰਤ ਇਕਾਈ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੈਨੇਟਰੀ ਪੈਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਤੱਕ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਔਰਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਆਏ 60 ਸਾਲਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਟਿਕਰੀ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਧਰਨਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਠੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਣੇ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਹੀਂ ਨਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਪਖ਼ਾਨਾ ਲੱਭਣਾ ਵੀ...