ਕੁਏਟਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਖ਼ਾਨ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।

ਕੁਏਟਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਖ਼ਾਨ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨਈਮਾ ਜ਼ਹਿਰੀ ਮੁਤਾਬਕ "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਡਰ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ।"

ਨਈਮਾ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਾਂਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਖੁਜ਼ਦਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ 'ਚੋ ਲੰਘਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਸਨ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਡਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਹੌਲ, ਡਰ, ਸਹਿਮ, ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਜੰਗਜੂ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ

ਨਈਮਾ ਮੁਤਾਬਕ, "ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਜੰਗਜੂ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ, ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਰਸਯੋਗ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੇਹੱਦ ਮੰਦਭਾਗੀ ਹੈ।"

"ਮੇਰਾ ਬਚਪਨ ਗਰੀਬੀ 'ਚ ਗਰਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ 7 ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਨ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਇਮਦਾਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਬੇਹੱਦ ਮਹਿੰਗੀ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸੀ।"

ਨਈਮਾ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਪਰ ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। 

ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ

ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "2009 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਿਲ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇਟ ਅੱਗੇ ਬੈਰੀਅਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।"

ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੀਬੀਸੀ ਇਸ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਬਲੂਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਆਸਾਧਰਨ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਨਈਮਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਗੇਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾ 6-7 ਹਥਿਾਰਬੰਦ ਲੋਕ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੰਜ਼ਰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਡਰਦੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।"

"ਸਲਵਾਰ-ਕਮੀਜ਼ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੰਦੂਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਢਕੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।"

'ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਾ ਭੇਜੋ'

ਨਈਮਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ-ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੁਖੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣ।

ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਾ ਭੇਜੋ।"

ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਸਹਿਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ (ਸੰਕੇਤਕ ਤਸਵੀਰ)

ਨਈਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 

ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਖਾਵੇ ਵਾਂਗ

ਨਈਮਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਖਾਵੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ। 

ਮਾਪੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉੱਥੇ ਮੁਫ਼ਤ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਕਰਕੇ ਭੇਜਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਦਾਨ ਵਜੋਂ  ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ ਪਰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਕੁੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਜਿਸਟਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾ ਕੇ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਨਈਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਅਧਿਆਪਕ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀ।"

ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਸਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਈ ਸਕੂਲ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ...