ਸੰਖੇਪ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼: ਜੁਲਾਈ 1917 ਵਿੱਚ ਲਈ ਲਈ ਐਡੁਅਰਡ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 2006 'ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਐਡੁਅਰਡ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਟੇਟੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੇਫੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬੀਮਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਮੁੰਡੋ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖ਼ਦਾਈ ਸੀ।''

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲੇਵਾ ਮਾਰਿਕ ਤੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਰਹੱਸ ਹੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਹੰਸ ਐਲਬਰਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਲਈ ਅਸਧਾਰਨ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਈ ਨਾਕਾਮਯਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਗ਼ਲਤ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ।'

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।''

ਪਹਿਲੀ ਧੀ-ਲਿਸੇਰਲ

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧੀ ਲੀਸੇਰਲ ਦਾ ਜਨਮ 1902  ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ''ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਵਾਚਿਆ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।''

1905 ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿਲੇਵਾ ਮੈਰਿਕ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।

''ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੋਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫ਼ਿਰ ਉਹ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।''

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹਨ।

ਇਹ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਲੀਸੇਰਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇਵਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ''ਕੀ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸੌਖਿਆਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ? ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਕੌਣ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਭੁੱਖੀ ਹੈ? ਉਹ ਪੂਰ੍ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੰਜੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।''

ਮਿਲੇਵਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ...\nਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਜਿਵੇਂ doc:
''ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਔਖਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।'' — ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਜ਼ੀਵ ਰੋਸੇਨਕ੍ਰਾਂਜ਼ ਦਾ।