ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਪ੍ਰਵੀਣ ਜੈਨ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। 

ਪ੍ਰਵੀਨ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਏ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ।

4 ਦਸੰਬਰ, 1992 ਦੀ ਧੁੰਦ ਭਰੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਮੈਂ ਪਾਇਨੀਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰ ਸੇਵਕਾਂ (ਹਿੰਦੂ ਕਾਰਕੁੰਨ) ਤੇ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਕਾਰਕੁੰਨ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕਠਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸੀ।

ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਜੇਪੀ ਵੀ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਦੇਸ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। 

ਇੱਕ ਬੀਜੇਪੀ ਐੱਮਪੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 5 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਾਵੇਗਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਹਰਸਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।''

ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਭਗਵਾ ਕੱਪੜਾ ਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਬੈਂਡ ਬੰਨਿਆ। ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਬਿੱਲਾ ਮੇਰੀ ਜੈਕਟ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।

ਮੈਨੂੰ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਗ੍ਰਾਊਂਡ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਕੁਝ ਗਜ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੀ।

'ਨਾਅਰੇ ਵੀ ਲਾਏ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਖਿੱਚੀਆਂ'

ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਰਿਹਰਸਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਅਰੇ ਲਾਓ ਨਾਲ ਹੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਓ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੋਗੇ।''

ਇੱਕ ਹੱਟਾ-ਕੱਟਾ ਆਦਮੀ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। 

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਿੱਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।

ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਖੜ੍ਹੇ ਸੀ।

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੈਮਰਾ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਕਹੀ, ਕੁਹਾੜੇ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਿੱਬੇ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ।

ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮੁੰਹਿਮ ਵਾਂਗ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ।

2009 ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਬਣਾਏ ਲਿਬਰਹਾਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ।

ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਮ ਸਕ੍ਰੀਨ'ਤੇ ਇੰਝ ਦੇਖੋ:

"ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਵਾਦਤ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਹਰਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ ਪਰ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੌਂਦ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।''

"ਭਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਕੁਝ ਸਬੂਤ ਤੇ ਬਿਆਨ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।''

'ਮੈਂ ਇੱਕਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ'

ਮੇਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਨਕਾਬ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਟਿੱਬੇ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਉਹ ਕਿਸੇ ਸੱਜੇਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਟਿੱਬੇ ਨੂੰ ਢਹਿਢੇਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲੀ ਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ ਗਏ। 

ਮੈਂ...