ਸਮੱਗਰੀ: ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜ ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵੀ ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ। 

End of YouTube post, 1

ਪਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। 

ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਕਿ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ, ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਗ਼ਲਤ ਹੈ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਸਾਡੇ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 94 ਫ਼ੀਸਦ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 45 ਫ਼ੀਸਦ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਿੱਥੇ 94 ਫ਼ੀਸਦ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਮੰਗ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਜਿਹੜੀ ਮੰਗ ਘਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਜੀਐੱਸਟੀ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਐਨਪੀਏ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ਼ੈਰਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। 

ਯਾਨਿ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਚੇਨੱਈ ਮੈਥੇਮੇਟੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 45 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਘੱਟ ਕੇ 41 ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਜਾਂ ਕੰਮ ਖੁੱਸ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਐਨੇ ਵੱਡੇ ਤਬਕੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ। 

ਜਦੋਂ ਮੰਗ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਪਭੋਗ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਪਭੋਗ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। 

ਮੰਗ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਹੋਈ

ਸਾਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦਰ 2012-13 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਦਰ 37 ਫ਼ੀਸਦ ਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਡਿੱਗ ਕੇ 30 ਫ਼ੀਸਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ, ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦੀ। 

ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਐੱਫ਼ਐੱਮਸੀਜੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। 

ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਲੇ-ਜੀ ਬਿਸਕੁਟ ਦੀ ਮੰਗ ਘਟਣ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਜਦੋਂ ਅਸੰਗਠਿਤ...\nਪਿਛਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਪੰਜ ਤਿਮਾਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅੱਠ ਫ਼ੀਸਦ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਡਿਗਦੇ-ਡਿਗਦੇ ਪੰਜ ਫ਼ੀਸਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਆਈ ਹੈ।