ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।

ਕੀ ਇਹ ਗਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਸਨ? ਜਾਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਐਲਾਨ ਸਨ?

10ਵੀਂ ਤੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਧਮਕੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਗਧੇ ਤੋਂ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਦਿਰ, ਤਾਮਰ ਪੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਖਾਸਕਰ ਕਾਲੇ ਬੇਸਾਲਟ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬਣੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਗਧੇਗਲ-ਮਤਲਬ ਖੋਤੇ ਦਾ ਸਰਾਪ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ,ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਹਰ ਸਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨੇ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।

ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਗਧੇਗਲ ਕੀ ਹੈ?

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਰਸ਼ਦ ਵਿਰਕੁਡ ਗਧੇਗਲ 'ਤੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਗਧੇਗਲ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਰਿਸਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਗਧੇਗਲ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਕਲਸ਼ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।''

ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਧੇ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਨ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।''

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 'ਤੇ ਦਰਜ ਲੇਖ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਣੇ ਚਿੱਤਰ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਧੇਗਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''

"ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਇਹ ਇੱਕ ਧਮਕੀ ਹੈ।''

ਗਧੇਗਲ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਰਕੁਡ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਰਹਿਣਗੇ।

ਹੁਣ ਤੱਕ 150 ਗਧੇਗਲ ਮਿਲੇ

ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ 150 ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲੇ ਹਨ। 

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗਧੇਗਲ ਸਾਲ 934 ਤੋਂ ਸਾਲ 1012 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਦਾ ਹੈ। 

ਹਰਸ਼ਦਾ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਲਾਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਾਸ਼ੀਦੇਵ ਨੇ ਗਧੇਗਲ ਬਣਵਾਇਆ... \n\nਉਪਰੋਕਤ ਲੇਖ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਓ।
ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?