... ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੱਚਮੁਚ ਚਿੰਤਤ ਹੋ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ 80 ਫੀਸਦ ਸਿਲੇਬਸ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਖੌਲ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।"

ਮੁਤਾਹਿਰ ਜ਼ੁਬੈਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਨ,  ਉਹ ਪਿਛਲੇ 7 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੌਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੇ ਦੇ ਨਾ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬੰਦ ਹੈ। 

ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਸਨ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ?

5 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਅਕ ਅਦਾਰੇ ਬੰਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਉੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚੇ। 

ਮਾਪੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕੂਲ ਭੇਜਣ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। 

ਦਾਲਗੇਟ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਸਨ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਬੀਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਘਰ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗੇ। ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੀ ਸਕੂਲ ਬੱਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋਂ ਮਾਪੇ ਚਾਹੁੰਣਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਘਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ।"

ਇਸ ਵਿਚਾਲੇ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਸਨ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੌਪ-ਅਪ ਸਕੂਲ ਕੀਤੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਆਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 

ਪੌਪ-ਅਪ ਸਕੂਲ 

ਬੜਗਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਇਰਫ਼ਾਨ ਅਹਮਿਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਛੇਤੀ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆਂ ਕੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਭਰੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।"

ਪਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ ਸਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਸੀ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਕੇਵਲ 5-10 ਬੱਚੇ ਹੀ ਆਏ। ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੋਲ 200 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।"

ਇਰਫ਼ਾਨ ਦੇ ਪੌਪ-ਅਪ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਫੈਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਸੈਂਟਰ ਤੱਕ ਆਉਣ ਤੱਕ ਘਬਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। 

ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, "ਸੜਕਾਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸੈਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਸਾਨੂੰ ਚੁੱਕ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ। ਅਸੀਂ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋਂ ਇਕੱਠੇ ਸੈਂਟਰ ਤੱਕ ਆਈਏ।"

ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲ

ਡੀਪੀਐੱਸ ਨੇ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ...