...ਵਿਕਦਾ ਸੀ, ਦੁਧਾਰੂ ਮੱਝ 6 ਟਕੇ ਅਤੇ ਦੁਧਾਰੂ 4 ਟਕੇ ਵਿੱਚ। ਕਣਕ, ਚਾਵਲ, ਜਵਾਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ। ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ 'ਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ ਬਰਨੀ(1285-1357) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ਿਲਜ਼ੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਖੰਡੀ ਬਜ਼ਾਰ ਬਣਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਜ਼ਾਰ ਸੀ।

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ ਲਈ ਵੱਖ ਬਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਕੱਪੜੇ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਘਿਓ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਵੇਸ਼ੀਆ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਬਜ਼ਾਰ ਸੀ।

ਸ਼ਾਹੀ ਭੰਡਾਰ

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਇਹ ਵੀ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਖ਼ਿਲਜ਼ੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਕਰੀਬ ਆ ਗਏ।

ਮੰਗੋਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਜ਼ਾਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,'' ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖ਼ਿਲਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਇੱਥੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਨਾਜ ਬੀਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਦੀ ਉਪਜ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।'' 

ਰਜ਼ਾਵੀ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,'' ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ।'' 

ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗੋਲੋ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ

ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗੋਲੋ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ।

''ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੇ ਸੀਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਤੂਬ ਮਹਿਰੋਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਕੀਤੀ।

ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੌਕੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੁਸਤੈਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।''

ਤਾਕਤਵਾਰ ਸੁਲਤਾਨ

ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈਦਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਖ਼ਿਲਜ਼ੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਾਰ ਸੁਲਤਾਨ ਸੀ। ਹਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀਆਂ 2 ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਯਾਨਿ ਕਿ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਾਮਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ।''

ਅਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਬ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਇਹ 2 ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।''

ਤਮਾਮ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਲਾਊਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ...