...ਂ ਨੂੰ ਪਾਗ਼ਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 6000 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਮਦਦ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ।"

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੌਂਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਜਬੂਰੀ 'ਚ ਹੈ। ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪੈਰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

ਵੋਟ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬਦਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ

ਸੰਗੀਤਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਹਰ ਵਾਰ ਵਾਂਗ ਵੋਟ ਦੇਵੇਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਵੋਟ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕੁਝ ਬਦਲ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਿਰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਸਾਡੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਿਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਰਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਸਕੀਏ।"

ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। 

ਬਾਹਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸਾਡਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਲਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੇਗਾ?"

ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ

ਇਸੇ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?"

ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਨਾ ਮੈਂ ਨਿਊਜ਼ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹਾਂ। ਨਾ ਮੇਰਾ ਵੋਟਰ ਆਈ-ਕਾਰਡ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੋਟਰ-ਕਾਰਡ ਬਣਵਾ ਦੇਵੇਗਾ ਤਾਂ ਵੋਟ ਵੀ ਪਾ ਦਿਆਂਗੇ ਪਰ ਸਾਡਾ ਆਈ-ਕਾਰਡ ਬਣਵਾਏਗਾ ਕੌਣ?"

ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਰ 'ਚ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚੇ, ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਚਿੱਕੜ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰੇ।"

ਰੰਜਨਾ ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਉਮਰ 'ਚ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਘੱਟ ਉਮਰ 'ਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬੁਢਾਪਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲਗਿਆ ਹੈ। 

ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਉਹ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠਹਾਕਾ ਹੰਝੂਆਂ 'ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। 

ਤਹਿਖ਼ਾਨਿਆਂ 'ਚ ਕੈਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਤਹਿਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਤਹਿਖ਼ਾਨਾ ਹੀ ਹੈ। 

ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਜੋ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਸਾਡੇ ਤਹਿਖ਼ਾਨੇ 'ਚ ਕੋਈ ਸਾਡਾ ਹਾਲਚਾਲ ਪੁੱਛਣ ਆਇਆ ਇਹ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਹਿ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵੇ ਪਰ ਕਦੇ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਹਿਖ਼ਾਨਿਆਂ 'ਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ।"

ਇੱਕ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਕਮਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ 4-5 ਸਾਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਕੰਧ 'ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਫੱਟੇ 'ਤੇ ਸੱਜੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਫ਼ ਚਾਦਰ ਗੱਦੇ 'ਤੇ ਵਿੱਛੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਸ਼ਿਆਨਾ ਸੀ। 

ਇਹ ਬੱਚਾ ਉਸੇ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵੀ। 

ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ...