ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ: ਲਾਗ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਕਸ - ਬਲਾਗ\nਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੌਸਲੇ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ। 

9/11 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਬਦਲ ਗਈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਗੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਵਰੇਜ - BBC News ਖ਼ਬਰਾਂ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਲਈਏ।

ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਬੱਸ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਉਮੜੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ੂਮ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਆਪਣੇ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਰਮਾਇਣ ਦੇਖਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

ਜਿਸ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ 'ਗਰੀਬ ਭਾਰਤ' ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ, ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਵਾਲ ਹੈ। 

ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਚੀਨ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਪਰ੍ਹੇ ਰੱਖ ਦਿਓ।

ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮਾਰਚ ਵੇਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਪਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਹਨ...

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਤਲੀਆਂ ਯਾਦ ਹਨ? 

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਯਾਦ ਹਨ? 

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਆਦਮੀ ਯਾਦ ਹੈ ਜੋ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ?

ਬਤੌਰ ਸਮਾਜ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਾਨ-ਪਾਤਰ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। 

ਪਰ ਸਾਡੀ ਸਮੂਹਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਸੀਵਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਲਾਸ਼ ਢੋਣ ਵਾਲੇ 'ਦੂਜੇ ਲੋਕ' ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਸਾਡੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ...ਫਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੈਂਡ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਰਲਡ ਕਲਾਸ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੀਤ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਜਵਲ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਲੋਕ। 

ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਹਨ। 

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ...

ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਪੁਲਾਂ ਹੇਠ, ਝੁੱਗੀਆਂ...\n\ntl;dr:
ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸਮਾਨ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਹਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ।