ਸੰਖੇਪ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ 1919 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵੇਲੇ ਚੱਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਖਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁੜੀਆਂ

ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ੁਮਾਇਲ ਜਾਫ਼ਰੀ ਨਾਲ ਖਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ‘ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਏ’ ਬਾਰੇ।” 

“ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ‘ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਾਜ਼ਿਸ਼’ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1000 ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਹਕੂਮਤ’ ਕੀਤੀ ਸੀ।”

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਸਿਆਸਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋਵੇ, ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।'' 

“ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਸਾਕੇ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ 70 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਅਸੀਂ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ।” 

“ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਾ ਸੋਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।”

ਵੀਡੀਓ - ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ: ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਰਦ ਕਿਉਂ ਹੈ ਕਾਇਮ

ਸਵਾਲ - ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ?

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ - ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸਨ, ਹਿੰਦੂ ਵੀ ਸਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 

ਸਾਡੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ, ਕੀ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਵਾਕਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਲ਼ੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲ 'ਟੂ-ਨੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ' ਦੀ ਹੈ। ਯਾਨਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ, ਸਾਰੇ ਜ਼ੁਲਮ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਦੇ ਹੀ ਕਤਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਇੱਕਤਰਫ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਇੱਕਤਰਫ਼ਾ ਹੀ ਹਨ। 

ਫਿਲਮ, ਥੀਏਟਰ, ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ?

ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇੱਕ-ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਦੇ...\nਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਜਿਵੇਂ doc:
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਸਾਕੇ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?