ਕਾਰੂਹਿੰਬੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਜਾਦੂਗਰਨੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ

ਉਸ ਔਰਤ ਕੋਲ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ 'ਜਾਦੂਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ' ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਅਕਸ ਸੀ। 

ਉਸਦੇ ਇਸੇ ਅਕਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਭੀੜ ਤੋਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ। ਇਹ ਰਵਾਂਡਾ 'ਚ ਹੋਏ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। 

6 ਅਪਰੈਲ 1994 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ 'ਚ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਤੁਤਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਰੀਬ 8 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਹਮਲਾਵਰ ਹੁਤੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੂਹਿੰਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੇਟੀ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ 100 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

1994 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ 'ਚ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਤੁਤਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਰੀਬ 8 ਲੱਖ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ

ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਦਿ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਉਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਾਲਾਪਣ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।" 

ਇਸੇ ਘਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਸੀ।

ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਰਵਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਗਾਲੀ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪੂਰਬ 'ਚ ਸਥਿਤ ਮਾਸੂਮੋ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਾਰੂਹਿੰਬੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। 

ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 93 ਸਾਲ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸਦੀ ਸੀ। 

ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੁਤੂ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। 

ਹੁਤੂ ਲੜਾਕੇ ਜੂਨ 1994 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਵੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਦੇ ਹਨ

ਰਵਾਇਤੀ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ 

ਕਾਰੂਹਿੰਬੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ 1925 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਨਮ ਦਾ ਇਹ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 1994 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜੁੜਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 

ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਵਾਂਡਾ 'ਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। 

ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਤੂ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਤਸੀ। 

ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਪਈਆਂ ਆਮ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ

ਰਵਾਂਡਾ 'ਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ?

ਕਾਰੂਹਿੰਬੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਈਚਾਰਾ ਰਵਾਂਡਾ 'ਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਤੁਤਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ... \n\nਉਪਰੋਕਤ ਲੇਖ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਓ।
ਉਹ 'ਚੁੜੇਲ' ਜਿਸ ਨੇ ਰਵਾਂਡਾ 'ਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੌਰਾਨ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ