ਸਮੱਗਰੀ: ਇੱਥੇ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਦੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏ.ਕੇ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕੋਈ ਆਮ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਦੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ 1 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਡਾ. ਖ਼ਾਨ 83 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। 

ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਡਾ. ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ, ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੀ ਇਨਰਿਚਮੈਂਟ। ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਡਾ. ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਿਬੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਨਾਮ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੇ ਹਨ।

ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਡਾ. ਖ਼ਾਨ ਹੀ ਹਨ।

ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ, ਸੜਕਾਂ-ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1996 ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਬਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਸ਼ਵੀ ਸਿਆਸਤ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪਈ।

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਣਾਅ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ। 

ਦੂਸਰਾ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਬਾਰੇ ਹਨੋਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬੇਨਤੀਜਾ ਰਹੀ।

ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖ਼ੂਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਉਥਲਪੁਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਾ ਵਿੱਚ ਝਾਕਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਣਵੰਡੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ 1935 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 

ਅਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਿਆ।

ਸਾਲ 1960 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ...\nਪਿਛਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਕਿਸੇ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖ਼ਾਸ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ।