ਸੰਖੇਪ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼: 15-16 ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਵਿਚਾਲੇ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20 ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।

ਮ੍ਰਿਤਕ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੱਕ ਚੀਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਗੁੱਸਾ ਝਲਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

End of YouTube post, 1

ਮਸਲਾ ਹਾਲੇ ਵਧੇਗਾ- ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀ

ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਵੀਪੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬੀਬੀਸੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। 

ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧ ਇੱਕ ਟਰਨਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ 'ਤੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਡਾ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਗੱਲਬਾਤ ਚਲਦੀ ਹੈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ, ਲੋਕ ਹੁਣ 1962' ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। 1962 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ-ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਚੀਨ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਫਜੂਲ ਹੈ।”

“ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਿਣੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਜੋ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸਿਆਸੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਪਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਫੌਜ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। "

ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ (ਰਿਟਾ.)  ਰਾਜ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ''ਜੇ ਚੀਨ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੰਕਰ ਬਣਾ  ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਉੱਥੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਖਪ ਰਹੇਗੀ ਹੀ।''

ਰਿਟਾਇਰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਐਚ.ਐਸ ਪਨਾਗ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਖਬਾਰ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ," ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ।”

“ਚੀਨ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮੰਸ਼ਾ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਚੀਨ ਲਾਈਨ ਆਫ ਐਕਚੁਅਲ ਕੰਟਰੋਲ ਦਾ ਮਸਲਾ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਚੀਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਚੀਨ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਚੀਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੀ।"

ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ, "ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੀਨ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏਗਾ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਘਟਨਾ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀ ਹੈ।“

“ਇਹ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਿਆਸੀ ਟੀਚਾ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਦਾ...\nਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਜਿਵੇਂ doc:
ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਝੜਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਹੋ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਫੁੱਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।