ਸੰਖੇਪ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼: ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਲੱਦਾਖ਼, ਡੋਕਲਾਮ, ਨਾਥੂਲਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਵਾਂਗ ਘਾਟੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਲੱਦਾਖ਼, ਡੋਕਲਾਮ, ਨਾਥੂਲਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਵਾਂਗ ਘਾਟੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਵਾਂਗ ’ਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਉਹ ਤਵਾਂਗ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਵਾਂਗ ਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਤਵਾਂਗ ਬੋਧੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹਨ। 

ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਤਵਾਂਗ ਦੀ ਮੌਨੈਸਟਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਫੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਚੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। 

ਚੀਨ, ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਤਿੱਬਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ 3488 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੀਮਾ ਲਗਦੀ ਹੈ। 

ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨੇ ਸਾਲ 1951 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਲ 1938 ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 

ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ

ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 

ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੋਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ʻਸੰਸਾਰ ਦੀ ਛਤ’ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਹੈ। 

ਚੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 

ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਈਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਚੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। 

ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬੇਹੱਦ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਤੇ ਚੀਨ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ’ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ। 

ਪਰ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। 

ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਣ ਵਾਲੇ ਚੀਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 

ਪਰ ਸਾਲ 1959 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਸਫ਼ਲ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਵਤਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। 

1960 ਤੇ 70ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ...\nਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਜਿਵੇਂ doc:
ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਡੋਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ ਸਨ।