End of YouTube post, 1

ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੋਕਲਪੁਰੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮੁਹੰਮਦ ਇਲਿਆਸ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ। ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ।

ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 

ਗੋਕਲਪੁਰੀ ਈਸਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ- ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਕਵਰੇਜ - BBC News ਖ਼ਬਰਾਂ

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੋਕਲਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ

‘ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ’

ਜਦੋਂ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ।"

ਫ਼ਿਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵੇਖੀ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਵੇਖੇ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਜਾਵੇ।"

ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਉਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹੁੰਚਾਇਆ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਨ 1984 ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਤਕਰੀਬਨ 16-17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਹ ਮੰਜ਼ਰ, ਉਹ ਦੁਖ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮੰਜ਼ਰ, ਉਹ ਯਾਦਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਮੰਜ਼ਰ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਬੀਤਿਆ, ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।"

"1984 ਵੇਲੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ, ਉਸ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਬਿਆਜ਼ ਸਮੇਤ ਮੋੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।"

"ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਸੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਬਿਆਜ਼ ਸਣੇ ਮੋੜਿਆ ਹੈ।"

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਬਚਾਏ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਛਾਣ ਲੁਕੋ ਕੇ ਵੀ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ

‘ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਤੁਸੀਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਾਂ’

ਗੋਕਲਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਦੰਗਾਈਆਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।

ਮੁਹੰਮਦ ਹਮਜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।... \n\nਉਪਰੋਕਤ ਲੇਖ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿਓ।
ਦਿੱਲੀ ਹਿੰਸਾ: ਕਈ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਵਿਆਜ਼ ਸਣੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਿਆ'