ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਪੇਂਡੂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਰਥ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦਾ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ

ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਰੇਵਾਲ ਸਪੋਰਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇਹ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। 

ਕਿਲਾ ਰਾਇਪੁਰ: ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੋ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰੋਮਾਂਚ

BBC Special: 'ਕੁੜੀ ਕੈਨੇਡਾ 'ਚ ਪੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ.....'

ਖ਼ਾਸ ਲੜੀ: ਵਰ, ਵਿਚੋਲੇ ਤੇ ਆਈਲੈੱਟਸ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੋਰ-ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਓਲੰਪਿਕਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਰਨ ਡੀ ਕੌਬਰਟਿਨ ਜਿਊਂਦੇ ਸਨ। 

ਕੌਬਰਟਿਨ ਨੇ 1896 ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਮਨਪਸੰਦੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਓਲੰਪਿਕ ਤੇ ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀ ਸਾਂਝ

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਮਹਿਜ਼ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਇੱਕੋ ਹੈ ਜੋ ਲਾਤੀਨੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ: ਸੀਟੀਅਸ, ਐਲਟੀਅਸ, ਫੋਰਟੀਅਸ (ਹੋਰ ਤੇਜ਼, ਹੋਰ ਉੱਚਾ, ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ) (Citius, Altius, Fortius)। 

ਇਸ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋਵੇਂ ਮੇਲੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖ਼ਾਸੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਤੀਨੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਿਹਤਮੰਦ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ (Mens sana in corpore sano)। 

ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਪੇਂਡੂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੇ ਬੈਰਨ ਡੀ. ਕੌਬਰਟਿਨ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੰਜ ਰੰਗੇ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦਾ ਖੇਡ ਮੇਲਾ ਇਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਧੁੰਮਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਕਬੱਡੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਭੰਗੜਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

ਕਿਲਾ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦਾਣਾ-ਮੰਡੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨਾਜ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੋਰੀਆਂ ਟਰੱਕਾਂ-ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 

ਇਸ ਮੇਲੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਇਹੋ ਕੰਮ ਖੇਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਹੱਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਹਾਗਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਹਲ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦਾ ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

ਇਹੋ ਕੰਮ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਹਾਗਾ ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰਕਸੀ ਖੇਡਾਂ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ 

ਬੱਲਦਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹੋ ਨਿਬੜਦੇ ਹਨ। ਊਠ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। 

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸਵੰਨਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਖੇਡ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇਸ ਜੋੜ ਮੇਲ ਬਾਬਤ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਥੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਇਦੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸੀ ਖੇਡਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਮਾਸ਼ਾ ਖੇਡਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।" 

ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਤਮਾਸ਼ਾ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਸੀ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਗਲੀਆਂ ਫੇਰਦੇ, ਡੰਡ ਬੈਠਕਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਕੰਡ ਨਾਲ ਸਰੀਆ ਮੋੜਦੇ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ...