ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਬਣੇ।

ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ, ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਨੇ 70 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਵੱਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਨੇ ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਬਣੇ। 

ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਹਿਮ ਮਸਲਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਚੱਕੀ ਵਿੱਚ ਪਿਸਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸੀ। 

ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਲਿਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। 

ਜ਼ਿੰਮੀਦ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਹਾਮਣ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਭਦਰਲੋਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਦੱਸ ਲੱਖ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 80 ਲੱਖ ਦਲਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦੋ ਕਰੋੜ ਵੀਹ ਲੱਖ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਕਰੋੜ ਅੱਸੀ ਲੱਖ ਸੀ। ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਯਾਨੀ ਭੱਦਰਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 30 ਲੱਖ ਸੀ। 

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 54 ਫ਼ੀਸਦ ਸੀ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ। ਇਸਾਈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ। 

ਦਲਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ 'ਮਹੇਸ਼ੀਆਂ' ਦਾ ਸੀ। ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 35ਲੱਖ ਸੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਨਾਮਸ਼ੂਦਰ' ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਇਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ 'ਨਾਮਸ਼ੂਦਰ' 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ 11 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 14 ਤੇ 15 ਅਗਸਤ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਦਲਿਤ ਸਨ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਦਲਿਤ ਨੇਤਾ ਡਾਕਟਰ ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਮਹਿਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦਲਿਤ ਨੇਤਾ ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। 

(ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਮੰਡਲ ਦਾ ਨਾਮ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ)

ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦਲਿਤ ਨੇਤਾ ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।

ਕੋਣ ਸੀ ਜੋਗਿੰਦਰਨਾਥ ਮੰਡਲ?

ਮੰਡਲ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਬਾਕਰਗੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟਾ ਸਿਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। 

ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਉਨ੍ਹਾਂ...