ਸਮੱਗਰੀ: ਰਿਆਸਤਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਉਨੀਆਂ ਚਾਲਾਂ। 

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾਲ ਸੀ ਜੋ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਕਮਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। 

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਇਸ 'ਤੇ ਸੀ ਕਿ ਭੱਜਦੇ ਭੂਤ ਦੇ ਲੰਗੋਟ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਿਰਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਜਿਸ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲੀਅਤ ਹੋਵੇ। 

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਬਣ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੀ ਇਸ ਰਣਨੀਤੀ ਲਈ ਮੁਫ਼ੀਦ ਸੀ। 1881 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਇਸਦੇ ਜਾਲ ਬੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਹੁਣ ਇਸਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇਤਾ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾਹ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਉਹ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਨ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਸਥਾਨਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।

ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਗੈਸਟਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਭੜਕਾਊ ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 

ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਜਾਵੇ ਜਿਹੜਾ ਮਰਹਮ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵੀ ਜਗਾਵੇ? ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ: ਕੀ ਅਸੀਂ ਬਾਪੂਜੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਜਿਨਾਹ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਨ ਆਂਡੇ-ਟਮਾਟਰ

ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਅਟਕ ਗਈ। 

ਜਿਨਾਹ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਆਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਮੀਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪਿੱਠੂ ਹਨ। 

ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮਾਊਂਟਬੇਟਨ ਦਾ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਮਰ 77 ਸਾਲ ਸੀ। ਸਫ਼ਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ ਪਰ ਦੇਸ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ? 

ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਕਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। 

ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਨੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। 

ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਹਾਂ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨੋਆਖਲੀ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਉੱਥੇ ਵੀ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।"

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 14 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਔਕੜਾਂ ਭਰੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ...\nਪਿਛਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਜੇ ਬੰਦ ਸੀ। ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਸਨ।