...ਦਿਲਚਸਪ ਹੋਵੇਗੀ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਪਛਾਨਣੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਰਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤਾਇਵਾਨ ਤੇ ਸਪੇਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੂਸ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਵੇ ਦੇਸ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਉੁੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਵੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ। ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਇ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਰਾਏ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ।

ਇਸ ਸਰਵੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 12 ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾਏ। 

ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ꞉ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣਗੇ।

ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੁਕਵੀਂਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ

ਵਿਲਕਿਨਸਨ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਮੌਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸਲੀ ਉਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।"

ਵਿਲਕਿਨਸਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਭਾਰੂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੀਨ ਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਸਾਂਝੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜਿਹਾ ਕਿ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਲ ਰੋਧਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਆਦਰਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਬਣੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕਦਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਹਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਦਿ ਡਿਗਨਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਨਾਵਾਂ, ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਹਉਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤਰਕ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਇਨਸਾਫ਼, ਮੌਕੇ, ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲੇਜੁਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ ਤਾ ਸਿਸਟਮ ਸਹੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।

ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਹੀ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਨਲੈਂਡ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੌਕੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਦੇਸ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਸਿਸਟਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਈਡੀਆਜ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਲੋਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਨੈਸਟਾ ਨੇ 30 ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠਿਆਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਪੁਰ,ਕੈਨੇਡਾ, ਚਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਇੱਕਠ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਧਮੀਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਆਗੂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਡੇਟਾ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਗਲੇ 20 ਜਾਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਹ...