ਹੁਣ ਲੋਕ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੀ ਆਸ ਲਗਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ।

ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੋਰੋਨਾ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਗ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ। 

ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਣੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।









ਦਰਜਨਾਂ ਕਲੀਨੀਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੂਜੇ ਫੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣ ਵੀ ਗਈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ?

ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲੀਜ਼ਮ

ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕਹਿਰ ਨੇ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ, ਕਮਜ਼ੋਰ-ਤਾਕਤਵਰ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਮਾਮ ਖਦਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜ੍ਹਿਆ ਹੈ 'ਵੈਕਸੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲੀਜ਼ਮ' ਦੇ ਵਧਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ।

ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਕਈ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਵੈਕਸੀਨ 'ਤੇ ਰਿਸਰਚ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਾਫ਼ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਣਗੇ।

ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ 'ਵੈਕਸੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲੀਜ਼ਮ' ਜਾਂ 'ਵੈਕਸੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ' ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ H1N1 ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ 2009 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਬਾਇਓਟੈਕ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ 'ਸੀਐੱਸਐੱਲ' ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੂਰਤੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਵੈਕਸੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਗਰੀਬ ਤੇ ਪਿਛੜੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਜਾਰੀ ਹੈ।

ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਨ ਕੇ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਹੋਲਸੇਲ ਵੈਕਸੀਨ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

"ਜੇ ਇਹ ਵੈਕਸੀਨ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।  ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੰਟਰੋਲ?

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਟ੍ਰੇਡਸ ਐਡਹੌਨਮ ਨੇ ਵੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਫਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪਾਸੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਦੇਸ ਹਨ ਜੋ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।"

"ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਵੈਕਸੀਨ ਬਾਰੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।"

ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕਸੀਨ ਈਜਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਵੇਗਾ?

ਗਲੋਬਲ ਇੰਟਲੈਕਚੁਅਲ ਪ੍ਰੌਪਰਟੀ ਰਾਈਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ 20 ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੇਟੈਂਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਵੈਕਸੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਲੋੜਵੰਦ ਤੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਪਰ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਜ਼ਰੂਰੀ ਲਾਈਸੈਂਸਿੰਗ' ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਅਪਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਥਰਡ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾ ਸਕੇ।

ਯਾਨੀ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕੁਝ ਦਵਾਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਅਜਿਹੇ ਬਦਲ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਟੈਂਟ ਲਾਈਸੈਸਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ  ਬੈਂਕ ਬਣਾ ਕੇ ਵੈਕਸੀਨ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ...