ਸਮੱਗਰੀ: ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ  (1864-1920) ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਆਰਥਿਕ ਸਿੱਟੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਦੂਜੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਪੀਅਰਸਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੇਮਜ਼ ਰੋਬਿਨਸਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਫ਼ੈਸਰ ਰਾਬਿਨਸਨ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਸਰਦੇ-ਪੁਜਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ "ਪਾੜਾ, ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੈ।"

"ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ-ਜੀਅ ਆਮਦਨ ਕਿਸੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਾਈ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈਤੀ ਨਾਲੋਂ 50 ਗੁਣਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।"

"ਸਿਏਰਾ ਲਿਓਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਵਨਾ 30 ਸਾਲ ਹੈ ਪਰ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇਹ 80 ਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ  ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬੇਹਿਸਾਬ ਪਾੜਾ ਹੈ।"

ਵੀਡੀਓ: ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਲਿਆਓ ਆਪਣੀ ਹੋਮ ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ

ਕੁਦਰਤੀ ਤਜਰਬਾ 

ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਰਾਬਿਨਸਨ ਨੇ ਨੈਚੂਰਲ ਐਕਪੈਰੀਮੈਂਟਸ (ਕੁਦਰਤੀ ਤਜਰਬੇ )ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਅਣਵਿਉਂਤੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਗਾਊਂ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਰਹੱਦ 1953 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਕੰਧ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ, ਜੋ ਠੰਢੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬਰਲਿਨ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਸੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬਰਲਿਨ ਪੂਰਬੀ ਬਰਲਿਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।  

ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਫਾਡੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਰਾਬਿਨਸਨ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਕੇਸ- ਐਮਬੌਸ-ਨੋਗਾਲੇਸ  ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਦੋਹਾਂ ਨੋਗਾਲੇਸ ਬਾਰੇ

ਨੋਗਾਲੇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸੋਨੋਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

"ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਕੰਧਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੋਗਾਲੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਧ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।"

ਇਹ ਕੰਧ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਇਹ ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ। ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ਉੱਪਰ ਆਰਜੀ ਵਾੜ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ 1918 ਵਿੱਚ ਛਿੜੀ...\nਪਿਛਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਨਾਰਵੇ ਵਾਂਗ ਧਨਾਢ ਕਿਉਂ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਾਂਗ ਗਰੀਬ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਸਵਾਲ ਦੇ ਕਈ ਜਵਾਬ ਹਨ।