...ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। 

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਸਮੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਟਾਈਫਾਈਡ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੀਬ 500 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨੇਘਾਟ ਤੋਂ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਸੜਕ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 'ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। 

ਕਿਤਾਬ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ

ਡੀਡੀ ਕੋਸੰਬੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿਤਾਬੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਰੱਖੀ

ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਡੀਡੀ ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕੀਤਾ। ਕੋਸਾਂਬੀ ਨੇ ਗੁਪਤ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਠੰਡਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਕਿਆ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

ਗਣਿਤ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗੁੱਥੀਆਂ ਤੱਕ

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੀਡੀ ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੇ ਸੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਮਾਮ ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਬੋਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਿਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ।

ਹਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖੇ।

ਪੁਰਾਣਾਂ, ਬੋਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਣ 'ਤੇ ਕੋਸੰਬੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਖ਼ੁਦ ਕੋਸੰਬੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਮ ਚਲਾਊ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਮਝ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ.ਐਸ.ਸੁਥਾਂਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਸਾਂਬੀ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਕੋਸੰਬੀ ਦੀ ਪਕੜ ਅਤੇ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸੀ। ਕੋਸੰਬੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯੁਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 

ਡੀਡੀ ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, 'ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਮਾਮ ਦਰਜਿਆਂ ਦੇ ਖਾਂਚੇ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਗੱਲ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੇ ਜਾਂ ਘੁੰਮਾ ਫਿਰਾ ਕੇ।'

ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ

ਡੀਡੀ ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਕੋਸੰਬੀ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ...