ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਦਰਦ: ‘ਰੱਜਵਾਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਫ਼ਾਈ 5 ਸਾਲ ’ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ’\nਯਮੁਨਾ ਯਾਦਵ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ 'ਚ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਿਨ 'ਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਰਿਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਡਰੱਮਾਂ 'ਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 

“ਬਸਤੀ 'ਚ ਇੱਕ ਵੀ ਪਖਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਰ -ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਗੰਦਗੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਂਦ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਭਰ ਮੱਛਰ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।''

ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਇਕੱਲੀ ਯਮੁਨਾ ਯਾਦਵ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਇੱਥੇ ਆਏ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਨਅਤੀ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। 

ਬਹੁਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ 'ਨਜ਼ਰ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ 'ਚ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ 'ਵੋਟ ਬੈਂਕ' ਸਮਝ ਕੇ ਇਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਪਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਹਿਸਾਸ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਸਵਖਤੇ ਹੀ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ' ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ 'ਚ ਆ ਕੇ ਬੇਮਾਅਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਮੁਨਾ ਯਾਦਵ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ''ਮਰਦ ਤਾਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਝਾੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ 'ਚ ਸ਼ੌਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਣ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਰ ਹੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।'' 

''ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਵੋਟਾਂ ਕਟਵਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਬਣਵਾ ਲਈਆਂ। ਹਰ ਵਾਰ ਆਗੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਵੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਦਸਦੇ ਵੀ ਹਾਂ। ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਲੰਘਦੇ ਹੀ ਸਾਰ ਵਾਅਦੇ ਹਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।''

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ 'ਚ ਤੰਗ ਗਲੀਆਂ 'ਚ ਸਥਿਤ ਭੀੜੇ ਕਮਰਿਆਂ 'ਚ ਦਿਨ ਕੱਟ ਰਹੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। 

ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਆਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਕਮਾਏ ਹਨ ਪਰ ਇੰਨੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੇ ਮੁਹੱਲੇ'ਚ ਘਰ ਬਣਾ ਸਕਣ।   

'5 ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਫ਼ਾਈ'

ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਖੁੱਸ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਸ਼ੰਕਰ ਕੁਮਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ''ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ...\n\ntl;dr:
ਯਮੁਨਾ ਯਾਦਵ 26 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ 'ਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਦਰਭੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆਈ ਸੀ। ਦੋ ਡੰਗ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਯਮੁਨਾ ਯਾਦਵ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਟੀਸ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।