ਕੁੜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਾਲਗ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ। 

ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ 

ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ 'ਚ ਵਕੀਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। 

ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅੰਤਰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। 

ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਅੰਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। 

ਇਸ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੀ, ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ-

ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ 

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਵਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਸੰਨ 1884 ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਰੁ... ਅਧਿਕਤਮ 4000 ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋ:
ਖਮਾਬਾਈ ਦੇ ਕੇਸ ਅਤੇ 1889 ਵਿੱਚ ਫੁਲਮੋਨੀ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਆਇਆ। 

ਰੁਖਮਾਬਾਈ ਨੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਫੁਲਮੋਨੀ ਦੀ ਮੌਤ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਜ਼ਬਰਨ ਜਿਣਸੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਯਾਨਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਫੁਲਮੋਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤਾਂ ਮਿਲੀ ਪਰ ਉਹ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। 

ਉਦੋਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 

ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿਣਸੀ ਸੰਬੰਧ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਉਮਰ 12 ਸਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 

ਇਸ ਲਈ ਬਹਿਰਾਮਜੀ ਮਾਲਾਬਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। 

ਦਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ (ਐਨਸੀਪੀਸੀਆਰ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਚਾਈਲਡ ਮੈਰਿਜ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਸੂਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 1894 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਖ਼ੌਫ਼ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਅੰਤਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 8 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲੱਗੀ। ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਘੱਟੋਘੱਟ ਉਮਰ 14 ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ 12 ਸਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਪੁਖਤਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।

1927 ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਸਾਹੇਬ ਹਰਬਿਲਾਸ ਸਾਰਦਾ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 18 ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ 14 ਸਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸੀ। 

1929 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਦਾ ਐਕਟ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ 1978 ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ 21 ਸਾਲ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ 18 ਸਾਲ ਹੋ ਗਈ। 

ਪਰ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ। ਉਦੋਂ ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਰੋਕਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਆਇਆ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਜੁਰਮ ਦੱਸਿਆ। 

ਤਾਂ ਕੀ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ

ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਰੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵਿਤਕਰਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ 'ਚ ਵਿਆਹ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਲ ਕੋਸ਼ (ਯੂਨੀਸੇਫ) ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਕੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਵਾਸਥ ਸਰਵੇਖਣ 2015-16 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ 20-24 ਸਾਲ ਦੀ ਲਗਭਗ 26.8 ਫੀਸਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 25-29 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ 20.7 ਫੀਸਦ, ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 39.1 ਫੀਸਦ,...