...ਫ਼ਜ਼ਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਤਾਲਿਬਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਵਾਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਬੇਸਿੱਟਾ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। 

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬਲੈਕਲਿਸਟ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਰੱਖ ਸਕਦਾ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਤਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤਾਲੀਬਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। 

ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ  ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਤਾਂ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਬੇਹੱਦ ਘੱਟ ਹੈ। 

ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਤਾ ਬੇਸਿੱਟਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫ਼ਿਰ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਛਿੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸੰਭਵਾਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾ ਲੈਣ। 

1996 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜਿੰਨਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਣਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀ ਇੱਕ ਸੀ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। 

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹਸਨ ਅਸਕਰੀ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਰਕਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। 

ਰਹੀ ਗੱਲ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਿੰਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸੰਕਟ

ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਬਲਕਿ ਦੇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਵੇ।

ਅਮਰੀਕੀ...