...ਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਕਰ ਲਈਏ, ਦਰਅਸਲ, ਅਸੀਂ ਫਿਤਰਤ ਤੋਂ ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਾਂ। 

ਗਰੀਬਾਂ, ਦਲਿਤਾਂ, ਵੰਚਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਸਾਡਾ ਰਵੱਈਆਂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੋਟਾਂ ਕੱਟਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। 

ਲੌਕਡਾਊਨ ਕਰਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਸਮਰੱਥ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸ... ਬਾਕੀ ਲੇਖ ਲਿਖੋ:
ਜ੍ਹਾ ਨਾਲ' ਵਾਇਰਸ ਫੈਲ ਗਿਆ। 

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰਮਾਇਣ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਲਈ ਘਿਉ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਰਹੇ ਸੀ। 

ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਗੇ ਕਿ 'ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ' ਨੂੰ 21 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਤਜ਼ਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ?

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਪੰਜ ਵਜੇ ਥਾਲੀ ਅਤੇ ਤਾਲੀ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੰਡੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕ ਬਾਲਕਨੀ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ?

ਗ਼ੈਰ-ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਸ਼ਾਇਦ ਕਰ ਵੀ ਦਈਏ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਦਿਲ ਤੋਂ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸੱਚ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਾਮੰਤਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। 

ਮਜਬੂਰ ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਥੇ ਜਾਤੀਗਤ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਿੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ-ਮੰਨਦੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜ ਉਂਗਲੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਹ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਸੁਭਾਵਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਘੱਟ ਹੀ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਭਲਾ ਕਿਉਂ ਬਦਲਾਅ ਚਾਹੁਣਗੇ!

ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ

ਤਿਰੂਪਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 

ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਗਾਉਣ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੈਸਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਸਾਡੀ ਮੁੱਠੀ ਜ਼ਰਾ ਘੱਟ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੁਭ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਮਾਮ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਟ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਰੂਪਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੋਸਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੋਚਣ ਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਬਹੁਸੰਖਿਅਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਗੌਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਆਲੋਚਨਾ 'ਤੇ ਬਿਫਰ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ।

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸੱਚੇ...