ਸਿਰਲੇਖ: ਜਦੋਂ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ 'ਦੋਗਲੇ' ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤੇ\nਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਲੇਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਲੇਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ।\n
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਇੰਟਰਵਿਊ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ-4 ਨੂੰ 26 ਫਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।

ਸਵਾਲ: ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਦੋਂ ਹੋਈ?

ਜਵਾਬ: ਮੇਰੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1929 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। 

ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ 5-6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਉਸ ਵੇਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏ। 

ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। 

ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਖ਼ਤ ਰਵੱਈਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। 

ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਸੀ।

ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਂਧੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਸਨ

ਸਵਾਲ: ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹੋ?

ਜਵਾਬ: ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗਾਂਧੀ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕੇ ਮੇਰੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ।

ਗਾਂਧੀ ਦੇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸਾਂਭੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਹਰ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਲਈ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 7-7 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦੀ।

ਇਹ ਵੀ...