Hati ya kufanya muhtasari: Kiwango cha wastani cha binaadamu duniani kuishi wanapozaliwa ni umri wa miaka 72 mnamo 2016, kwa mujibu wa shirika la afya duniani (WHO). 

Lakini wakati hilo linapogawanywa ki jinsia, ni miaka 74 na miezi miwili kwa wanawake na miaka 69 na miezi minane kwa wanaume.

Basi kwanini kwa wastani wanawake wanaishi maisha marefu zaidi kuliko wanaume, na kitu gani kinawapa faida hii? 

Wanawake zaidi kuliko wanaume wana nafasi ya kusherehekea miaka 100 tangu kuzaliwa.

Hebu tuangalie sababu tatu kuu.

1. Jeni

Faharasha ya uhai wa binaadamu kwa sasa inajumuisha taarifa kuhusu mataifa 40, ikiwemo data kutoka Sweden na Ufaransa tangu mwaka 1751 na 1816. 

Lakini data za nchi  kama Japan na Urusi  inapatikana  kuanzia kati kati ya karne ya 20 pekee. 

Wanawanake wana jozi mbili za X chembeuzi

Hatahivyo, kwa kila nchi  kwa kila mwaka katika data hiyo, wakati wa kuzaliwa, urefu wa maisha kwa wanawake unaongezeka ikilinganishwa na wanaume. 

Inavyoonekana,  tangu mwanzo, wanaume ndio wanaoathirika zaidi  kutokana na muundo wao wa jeni mwilini.

Mayai ya uzazi

"Mayai ya kiume huharibika kwa kiwango kikubwa ikilinganishwa na ya kike," anasema Profesar David Gems wa University College London.

Mojawapo ya sababu ni kutokana na jukumu la chembeuzi au kromosomu, - nyuzi zinazobeba DNA ambazo hubaini jinsia ya mtoto.

Wanawake wana kromosomu XX na wanaume XY. 

Na kromosomu huwa zina jeni. 

Kromosomu X zina jeni nyingi zinazokusaidia kuishi.  

Ndege wa kiume wana aina mbili ya kromosomu X

Katika ndege, wa kiume wana aina mbili ya kromosomu X na wanaishi  maisha marefu zaidi kuliko wanawake. 

2. Homoni

Katika miaka ya ujana, wavulana na wasichana wanakuwa wanaume na wanawake kutokana na mabadiliko ya homoni mwilini. 

Testosterone, ambayo hufanya mwili kuwa mkubwa na wenye nguvu  ndio huchangia tabia nyingi za kiume - mfano sauti kuwa nzito na nywele kuota kifuani.

Uhai unaongezeka kwa wanaume wakati wa kuongezeka kwa testosterone mwilini, ambayo hujitokeza  katika miaka ya baadaye kwa vijana.

Wataalamu wanasema hii...\nMuhtasari katika lugha sawa na hati:
Kote duniani, wanawake wanaishi maisha umri zaidi kuliko wanaume.