Luật gia cho rằng Việt Nam có các cơ hội thắng kiện nếu ngư dân kiện Trung Quốc.

Trong tình hình hiện nay, ngư dân khởi kiện là một trong những cách dễ thực hiện và rất hiệu quả, vừa hạn chế không cho họ thực hiện ý đồ này; đồng thời tạo điều kiện đảm bảo tốt nhất và lâu dài cho tính mạng, tài sản và quyền tự do đánh bắt của ngư dân Việt nam. Khả năng thành công và thất bại khi ngư dân ta khởi kiện là như nhau.

Tuy nhiên, chúng ta sẽ thắng vì toàn bộ các yếu tố khách quan đều đưa ta đến chiến thắng. Nếu thất bại, thì chỉ do chủ quan; do chính ta đã không chuẩn bị tốt, không nhìn ra và không khắc phục ngay những sai lầm đang mắc phải.

Thực vậy, ngư dân Việt nam có không ít khả năng khởi kiện phía Trung quốc.

Trước hết, về lý thuyết, họ có thể khởi kiện ngư dân Trung Quốc hoặc Nhà nước Trung Quốc tại một Tòa án có thẩm quyền của Việt nam, vì hành vi gây thiệt hại của phía Trung Quốc hoàn toàn nằm trong vùng đặc quyền kinh tế mà chúng ta có chủ quyền và toàn quyền tài phán.

'Khả năng ... Tiếp tục bài viết cho tối đa 4000 ký tự khác:
TQ trốn tránh'

Tuy nhiên, Trung Quốc chắc chắn sẽ không tham gia trình tự tố tụng. Phán quyết của Tòa án Việt nam cũng không thi hành được đối với bị đơn.

Cách kiện này, vì vậy, không có tác dụng gì nhiều. Ngoài việc trong những trường hợp xác định, nó có thể là một điều kiện để khởi kiện tại Tòa án Biển quốc tế.

Tương tự, khởi kiện ngư dân Trung Quốc tại một cơ quan tài phán quốc tế dù thắng lợi cũng không có nhiều tác dụng như khởi kiện Nhà nước Trung Quốc. Vì về cơ bản, vẫn không buộc được chính phủ Trung Quốc không sử dụng vũ lực đối với ngư dân Việt nam, đồng thời cũng không thi hành án buộc ngư dân Trung Quốc bồi thường thiệt hại được.

Tiếp theo, khởi kiện Nhà nước Trung Quốc trước Tòa án luật biển quốc tế tại Hamburg (ITLOS), Đức. Đây là Tòa án quốc tế duy nhất trên thế giới (trừ Tòa án Liên minh Châu Âu trong lĩnh vực Nhân quyền) cho phép chủ thể khởi kiện không phải là Nhà nước (cá nhân, tổ chức), có quyền khởi kiện một Nhà nước liên quan đến việc lý giải và áp dụng các thỏa thuận quốc tế trong khuôn khổ công pháp quốc tế (Khoản 2 điều 20 quy chế toà án luật biển quốc tế).

Đây là cách khởi kiện duy nhất mà ngư dân ta phải làm. Nhưng cũng là cách với các thủ tục, trình tự và nội dung tố tụng quốc tế phức tạp nhất và hoàn toàn xa lạ với Việt nam.

Tiền lệ vụ xử Guinea

Tòa ITLOS chưa xử một vụ ngư dân khởi kiện nào. Nhưng chủ thể khởi kiện không phải là Nhà nước thì đã có. Vụ tàu chở dầu SAIGA do ITLOS xét xử đã có một tiếng vang lớn. Tàu chở dầu SAIGA mang quốc tịch Grenadien và St. Vincent thuộc sở hữu của một công ty dầu có trụ sở tại Genf (Thụy sĩ) vào ngày 28/10/1997 đang cấp dầu cho 03 tàu đánh cá mang quốc tịch Hy lạp, quốc tịch Ý ngoài khơi Guinea thì bị lực lượng vũ trang của Guinea bắt giữ đưa vào bờ. Quá trình bắt giữ đã làm 02 thủy thủ bị thương nặng. 

Guinea cũng tịch thu toàn bộ số dầu chứa trên tàu SAIGA. Chỉ 8 ngày sau khi nhận đơn khởi kiện, ITCLOS đã thụ lý và tiến hành thủ tục tố tụng. Toàn bộ yêu cầu khởi kiện đã được ITCLOS chấp nhận. Đây là trường hợp Nhà nước và chủ thể...