...  như là sự đa dạng hóa những sự diễn giải có suy tư, cảm xúc và quan điểm của người viết về sự kiện (có thật), những nguyên nhân sâu xa của nó và điều mà nó dẫn đến (kết quả hay hậu quả).

Chúng ta thấy ở Phương Tây, việc có rất nhiều sách bàn về một giai đoạn lịch sử, hiện thực lịch sử là chuyện bình thường.

Chỉ có ở Việt Nam, nhiều người vẫn tư duy theo cách phải có một cách nhìn gọi là “chuẩn”, “đúng” về lịch sử, về sự thật.

Đó là tư duy chính trị về lịch sử, tuy nhiên lịch sử là lịch sử, c ... Viết phần còn lại của bài viết:
17-18 tuổi đi theo cách mạng này, trái tim Trần Đĩnh đã mách bảo ông rằng có cái gì đó không ổn trong chết chóc của cả “quân ta” lẫn “quân địch”.

Ông đã chứng kiến đối mặt với cái chết thì vẻ mặt tất cả là kinh sợ như nhau.

Cái vô thức mơ hồ, le lói ban đầu này chính là cái ánh sáng bên trong lớn dần đã soi đường cho sự lớn lên của ý thức của ông: Đó là “cứu nước”, “giải phóng đất nước”, “thống nhất đất nước” hay tệ hơn là lựa chọn chính trị, lựa chọn chế độ, bảo vệ bất kỳ chủ nghĩa nào không bao giờ nên được coi là lý do để phải trả bằng xương máu của con người, dù cho họ là ai.

Con đường nhận thức

Đèn Cù giá trị cũng bởi tác giả kể chuyện chân thành, cho thấy trong cái bối cảnh dài ấy, ông cũng trải qua một sự chuyển hóa về nhận thức, chứ không phải ngay từ đầu ông đã đi được ngay đến những tư tưởng sau này.

Nhà thơ Hoàng Hưng nói với một tọa đàm của BBC rằng Đèn Cù có những giá trị đích thực.

Ông cũng thừa nhận ông cũng làm bồi bút, mê Hồ Chí Minh với Trường Chinh, rồi “thất tình” với những con người này, hay rốt cục thì là thất tình với chính lý tưởng chính trị mà chàng trai trẻ Trần Đĩnh lựa chọn thuở nào.

Trong hành trình lịch sử của đất nước, ông lớn lên không phải bằng sự kiện dân tộc, mà bằng những suy tư, nghiền ngẫm, bằng không ngừng đặt câu hỏi tại sao về những sự kiện ấy. Và cứ mỗi trang sách sau của Đèn cù người đọc lại thấy tác giả lớn lên một chút, sâu thêm một chút trong khám phá hiện thực và nhận thức của mình để đạt tới chính kiến quang minh.

Trong ngày chiến thắng mà cả dân tộc muôn người như một đều hân hoan, Trần Đĩnh chỉ vui vì không phải có thêm người chết nữa, không vui vì “chiến thắng”, và thậm chí bị công an chìm theo dõi ngay cả sự tách ra một mình của ông, đủ để thấy Trần Đĩnh cô đơn đến mức nào trên con đường tự nhận thức, tự đi tìm sự thật lịch sử của mình. Mà suy cho cùng thì mọi con đường tự nhận thức đâu có thể là con đường tập thể.

Bài học lịch sử

Đèn cù cho thấy Trần Đĩnh có lý rất sớm, ông thấy sớm, và ông đã phải nhận lấy sự đối xử tồi tệ của những người chỉ...