Bài viết này sẽ ứng dụng phương pháp phân tích của nó để xem xét hệ quả của các phương án bỏ phiếu đang được đề xuất cho Đại hội Đảng X.

Quan điểm người bỏ phiếu: chính sách nào

Bầu cử, trong trường hợp đơn giản nhất, là việc các cá nhân bỏ phiếu đồng ý chọn một chính sách A hay B. Trên thực tế, việc bầu cho từng chính sách khá tốn kém và phức tạp. Thay vào đó, người ta đi bầu cho ứng cử viên A hay B với hi vọng là bầu cho đường lối mà anh ta tuyên bố. Ta hãy gọi những người bỏ phiếu và ứng cử viên ủng hộ A là “phe A”, còn người ủng hộ B là “phe B”. (Bạn đọc có thể gắn A = “bảo thủ”, B = “cải cách” hay các cặp khác tùy theo cảm nhận của mình về làn ranh cơ bản nhất trong xã hội hiện nay).

Bài toán bầu cử cho ĐH X (bầu Ủy ban Trung ương Đảng và bầu Bộ Chính trị) là tìm cơ chế để chọn người cho nhiều vị trí trong một ủy ban, trong điều kiện tồn tại cả hai xu hướng B và A. Trong ít nhất hai mươi năm trở lại đây, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn áp dụng cơ chế thương lượng trong nội bộ Ủy ban ... Tiếp tục bài viết cho tối đa 4000 ký tự khác:
Trung ương nhiệm kì trước về danh sách ứng cử cho nhiệm kì sau. 

Phương án 1: Thương lượng về nhân sự

Cơ chế thương lượng về nhân sự cho Ủy ban Trung ương Đảng vào nhiệm kì tới diễn ra như sau: các ủy viên (hay các nhân vật chủ chốt) thuộc hai phe A và B của nhiệm kì này sẽ thương lượng với nhau về danh sách ứng cử viên cho Trung ương nhiệm kì tới. 

Lý thuyết thương lượng (bargaining theory) khẳng định rằng, bất kì ai có một chút sức mạnh mặc cả (dù nhỏ) cũng sẽ được chia phần . Thương lượng giữa hai phe A và B về nhân sự cho một ủy ban tương lai sẽ dẫn đến thế “cài răng lược” về con người. 

Vì Đại hội buộc phải thông qua danh sách này, việc bỏ phiếu của Đại hội không ảnh hưởng đến tương quan lực lượng giữa hai phe.Vì trong Trung ương mới này vẫn có hai phe A và B, nên mỗi chính sách của nó trong nhiệm kì mới lại là sự giằng co, mặc cả giữa hai phe này. 

Điểm mấu chốt là chính Trung ương mới này, đến lượt nó, lại tiếp tục mặc cả về danh sách ứng cử viên nhiệm kì tới. Vì thế, mà thế tương quan giữa hai phe này lại được tái tạo qua mỗi kì bầu cử. 

Đặc tính cơ bản của cơ chế thương lượng này là dù phe B chiếm thiểu số, nó vẫn đảm bảo được tiếng nói của họ, khiến sự thay đổi không diễn quá đột ngột. Hệ quả kép của hiện tượng này là: một mặt, hai mươi năm Đổi mới của Việt Nam không có mâu thuẫn chính trị quá lớn; mặt khác, tốc độ cải cách của nó cũng chậm vì phải thỏa hiệp giữa hai phe.

Một sự nới lỏng nguyên tắc Trung ương chỉ định là bầu chọn 160 từ 175 ứng cử viên . Nếu theo cách này, việc bỏ phiếu tại Đại hội chỉ có thể thay đổi trên dưới 10% tương quan trước đó. Theo cách này, tiến trình chuyển dịch cơ cấu của Trung ương có thể diễn ra, nhưng với tốc độ khá chậm chạp.

Phương án 2: Đề cử tự do và bỏ phiếu cạnh tranh

Đây thường được xem là phương án mạnh dạn nhất, nhưng thực tế kết quả lại ôn hòa hơn người ta tưởng. Theo phương án này, trong mỗi Đại hội Đảng, các đại biểu tự do đề cử nhiều ứng cử viên cho từng ghế. Sau đó họ bỏ phiếu cho từng ghế, và ai được đa số phiếu sẽ giành ghế ấy. Đương nhiên,...