... ..

Giải quyết tranh chấp ranh giới biển tại tòa là một cách văn minh không xa lạ gì với thế giới, nhưng không áp dụng được cho Biển Đông vì một khó khăn: Trung Quốc.

Giả sử như Trung Quốc đã chấp nhận cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc của UNCLOS như mặc định, Việt Nam đã có thể đơn phương kiện họ về những động thái của họ về vùng Nam Côn Sơn, Tư Chính, về những vụ cắt cáp năm 2011, và sẽ thắng. Trong giả thuyết đó, Việt Nam cũng có thể đơn phương kiện Trung Quốc về giàn khoan HD-981 và có  ... Viết phần còn lại của bài viết:
h Asean đã chỉ nêu quan ngại mà không phản đối vụ giàn khoan của Trung Quốc.

Thứ nhì, Điều 74 của UNCLOS quy định rằng trong vùng đặc quyền kinh tế đang bị tranh chấp thì các bên phải có tinh thần hợp tác, nỗ lực đi đến những dàn xếp thực tế, và không cản trở việc đi đến thỏa thuận cuối cùng. Việc đơn phương khoan dầu khí và đâm húc tàu chắc chắn vi phạm Điều này, và Tòa Trọng tài Thường trực đã có kết luận tương tự trong tranh chấp Surinam - Guyana. Đáng tiếc là, vì Trung Quốc đã tuyên bố theo Điều 298, trọng tài sẽ không áp dụng được Điều 74 để phân xử, nhưng sẽ rõ ràng và không chối cãi được với thế giới là Trung Quốc đã vi phạm nó, và sẽ có nhiều áp lực ngoại giao bất lợi cho Trung Quốc, có lợi cho Việt Nam.

Ngoài ra, Việt Nam cũng có thể đòi hỏi rằng trong khi thủ tục giải quyết tranh chấp đang tiến hành thì Trung Quốc không được triển khai giàn khoan tại địa điểm hiện tại. Và Việt Nam cũng có thể đòi đưa vấn đề ra cho một hội đồng hòa giải theo UNCLOS - nhưng ý kiến của hội đồng này không có tính ràng buộc pháp lý.

Tóm lại, hạn chế của luật quốc tế trong vấn đề thẩm quyền của tòa và các trọng tài quốc tế có nghĩa Việt Nam không thể đơn phương đưa tranh chấp chủ quyền đối với các đảo Hoàng Sa ra tòa, tức là không thể giải quyết tranh chấp tận gốc cho đến khi nào Trung Quốc chịu ra tòa.

Về đảo thì chỉ có thể công khai thách Trung Quốc ra tòa, nếu họ không ra thì ta tranh thủ dư luận quốc tế bằng cách nói rằng đó là vì lập luận chủ quyền của họ yếu.

Về biển thì các hạn chế của UNCLOS về cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc cũng có nghĩa nếu Việt Nam đơn phương kiện vụ HD-981 thì trọng tài cũng không có thẩm quyền để công nhận rằng giàn khoan đó nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn nên đưa vụ này ra cơ chế giải quyết tranh chấp bắt buộc của UNCLOS vì việc đó sẽ đem lại một số lợi ích quan trọng cho Việt Nam.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng và văn phong của tác giả, một thành viên Quỹ Nghiên cứu Biển Đông.