Nội dung: Nhà báo, nhà hoạt động xã hội Phạm Đoan Trang cũng là người phát ngôn của NXB Tự do cùng các ấn phẩm do NXB Tự Do phát hành.

Sự kiện Nhà xuất bản Tự Do được Hiệp hội Xuất bản Quốc tế (IPA) trao giải thưởng Prix Voltaire năm 2020 hồi đầu tháng Sáu gợi nhắc một dòng chảy âm thầm nhưng mãnh liệt tại Việt Nam: những người xuất bản độc lập.

"Đối với Nhà xuất bản Tự Do, giải thưởng này là sự tưởng thưởng cho nỗ lực, và lòng can đảm của mọi người từ khi thành lập. Trong suốt thời gian đó, các thành viên chưa có một phút nào bình yên, phải sống triền miên trong tình trạng căng thẳng. Tất cả mọi người đều chịu đựng rất nhiều", bà Đoan Trang cho hay trong cuộc trao đổi qua điện thoại với BBC News Tiếng Việt.

"Chúng tôi sẽ phải tiếp tục sứ mệnh là nâng cao dân trí, chiến đấu vì quyền tự do xuất bản, quyền được đọc của người Việt Nam".

Vượt ngoài kiểm duyệt

Việt Nam hiện có nhiều công ty tư nhân hoạt động trong lĩnh vực xuất bản sách, nhưng ngành này vẫn nằm dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt của nhà nước. Bất kỳ công ty tư nhân hoặc cá nhân nào muốn xuất bản sách đều phải liên kết với một nhà xuất bản nhà nước. 

Hành trình để một cuốn sách đến với người đọc vì thế phải đi qua nhiều khâu kiểm duyệt. Trước hết, đó là việc tự kiểm duyệt của tác giả, của công ty tổ chức thực hiện. Tiếp theo, công ty hoặc bản thân tác giả sẽ nộp bản thảo cho nhà xuất bản nhà nước để xin giấy phép. 

Đến lượt mình, nhà xuất bản này sẽ nộp lên Cục Xuất bản để xin phép và chỉ khi cơ quan này đồng ý thì việc xuất bản cuốn sách mới được coi là hợp pháp. Đấy là chưa kể sau khi xuất bản, việc phát hành sách ra thị trường cũng đòi hỏi phải đáp ứng một loạt điều kiện nghiêm ngặt.

Bất kỳ hoạt động xuất bản sách để phát hành ra đại chúng nào mà không thông qua quy trình trên đều bị coi là vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, hiện vẫn có không ít người không chịu bước vào vòng kiểm duyệt đó. Họ đã độc lập đứng ra, tự tổ chức xuất bản, tự vận hành hoạt động của mình. Trước đây có nhà xuất bản Giấy Vụn, và hiện nay có Nhà xuất bản Tự Do.

"Sứ mệnh của Nhà... \ nNội dung trước đó có thể được tóm tắt như sau:
"Trong mắt công an, chúng tôi không được coi là con người nữa rồi", nhà báo Phạm Đoan Trang, đại diện Nhà xuất bản Tự Do (NXBTD), chia sẻ về sự trấn áp của chính quyền Việt Nam.