Bên cạnh đó cũng còn những dòng  chảy nhỏ khác trong xã hội với sức đẩy, sức kéo không rõ là thuộc quá khứ hay tương lai. Tất cả tạo nên một bức tranh sống động. 

Người nước ngoài đến Việt Nam thường ngạc nhiên trước sức sống mãnh liệt của thị trường mà không nghĩ rằng hệ thống chính trị kiểu bao cấp còn rất ‘khoẻ’. Nó nắm bộ máy nhà nước, điều khiển cách nói, cách nghĩ, cách hoạt động của hàng nghìn cơ quan, hàng triệu quan chức. 

Truyền thông vẫn luôn dành trang nhất, giờ phát sóng tốt nhất cho những ‘tin’ kiểu như lãnh đạo thăm viếng, chính sách, nghị quyết, phong trào, thành tích. Đường phố vẫn đầy các khẩu hiệu dù không ai kiểm được tính hiệu quả của chúng. 

Tự sống và tự khen

Hệ thống này có cuộc sống riêng theo những quy tắc riêng. Thể hiện ra bên ngoài là tính tự khen, tự lạc quan đến mức bất ngờ. Nó sống không phải vì bảo thủ mà vì rất tinh khôn. Nó tự đặt ra một loạt các huân chương, bằng khen, phần thưởng cho các hoạt động của chính mình, thỏa mã ... Tiếp tục bài viết cho tối đa 4000 ký tự khác:
n những nhu cầu tự tạo cũng như các chuẩn mực nay được định giá  bằng tiền bạc.

Đây chính là điểm tương tác giữa nó và dòng thứ nhì, tạm gọi là hệ tư bản-thị trường, dù chưa hoàn chỉnh, thậm chí hơi hoang dã. Bằng cấp giả chính là sản phẩm của hệ thống thứ nhất đáp ứng nhu cầu của hệ thống thứ nhì. 

Trước kia „Hồng thua chuyên” nay thì ai cũng muốn có các danh hiệu chuyên môn. Nhưng vì không đạt nổi tiêu chuẩn quốc tế nên hệ thống đã tạo ra bằng cấp, giải thưởng của mình và cho mình theo lối tự sản tự tiêu. 

Cải tổ giáo dục bế tắc vì chính trị không cho mở đại học tư trên căn bản tôn giáo như ở Âu Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan và Thái Lan. Họ quên rằng Quốc Tử Giám xưa là trường của đạo Nho, và sự  học luôn gắn liền với việc xây dựng nhân cách theo một hệ giá trị hướng thượng, chứ không  chỉ đơn thuần là để có kỹ năng công việc.

Tôi thì không nghĩ hệ thống này đã cũ kỹ và sẽ tan vỡ nay mai. Sức xâm thực của thị trường khiến nền chính trị và hệ tư tưởng không còn tính xuyên suốt từ trên xuống dưới. Nhưng nó đã ngấm vào máu thịt của từng người, xen vào sinh hoạt của từng gia đình Việt Nam và vẫn sống nhờ có tính thích ứng rất cao. Khi mạnh nó ra lệnh, lúc yếu nó chơi bài ‘du kích’ truyền thống để tồn tại. 

Đa chiều cấm đa nguyên

Ngoài tính tự khen nó còn tính đa chiều, cả đối nội lẫn đối ngoại và cả trong sinh hoạt của các thành viên. Một quan chức ở cơ quan có thể phát biểu một người vô sản, rồi làm việc giống một ‘đầy tớ khó tính, khó chiều’ của dân, giao tiếp lạnh nhạt, lờ đờ như ngủ ngày, nhưng khi ra đường ngay lập tức thành một người khôn ngoan, hoạt bát, thậm chí nói chuyện có duyên. 

Vẫn con người đó, khi làm ăn, mua sắm, lo cho con đi học cũng hoàn toàn tính toán duy lý, duy lợi theo đúng quy luật của thị trường. Về nhà, anh ta là ông chủ thực để quát nạt ô-sin và không cảm thấy có gì mâu thuẫn trong các vai trò xã hội của mình. Anh ta dùng tiền (theo giá thị trường),...