Nội dung: Ngược với bi kịch chậm phát triển do thiếu tư tưởng của nhiều quốc gia khác, Đổi mới I của Việt Nam lại là nỗ lực vượt ra ngoài hệ thống lý luận đồ sộ đã từng bao trùm thời kì trước đó. 

Sự đồng thuận mới về một con đường phát triển cho dân tộc mới chỉ đạt được ở một số lĩnh vực. 

Từ những nền móng tư tưởng dang dở của Đổi mới I, ta sẽ tìm thấy những đơn đặt hàng tư tưởng cho thời kì Đổi mới II. 

1. Cải cách tư tưởng kinh tế

1.1. Tấm lá chắn “thời kì quá độ”

Cải cách kinh tế trong thời kì Đổi mới I có lẽ đã không thể thành công nếu không có sự du nhập của kinh tế học hiện đại (kinh tế học tân cổ điển, kinh tế học phát triển, lý thuyết thể chế v.v.), dần thay thế cho hệ thống lý luận về quản lý tập trung thời kì trước đó. 



Giai đoạn đầu tiên của cải cách (trong thập niên 1980) chứng kiến hai nỗ lực lớn: một là “phá băng” tư tưởng kinh tế chính thống lúc bấy giờ. Trường Chinh và nhóm nghiên cứu do ông thành lập (năm 1982) đã nâng Chính sách kinh tế mới (NEP) của Lê-nin lên thành lý luận về thời kì quá độ. Chiến thuật này đã đã đi vào Báo cáo Chính trị của Đại hội Đảng VI (1986), tạo ra chính danh cho quá trình phá rào đang diễn ra trên thực tế. 

Nỗ lực thứ hai là tích lũy các ý tưởng cho cải cách kinh tế. Kể từ đầu thập niên 80, dưới sự hậu thuẫn của một số nhà chính trị có tư tưởng đổi mới, các nhóm nghiên cứu "tư nhân” về đường lối cải cách xuất hiện. Chẳng hạn, một nhóm các kinh tế gia đào tạo ở phương Tây như Vũ Quang Việt được ngoại trưởng Nguyễn Cơ Thạch bảo trợ (2). 

Ở Trung ương, một nhóm nghiên cứu về cải cách khác của các nhà lý luận chính thống như ông Tố Hữu, Trần Phương cũng ra đời. Còn ở Tp HCM, nhóm "Thứ Sáu”, nơi quy tụ các nhà kinh tế của chế độ cũ cũng được Thành ủy trọng dụng (3).   Dù thành công hay thất bại, những ý tưởng của các nhóm nhỏ này cũng đã để lại dấu tay mình trong lịch sử kinh tế của Việt Nam những năm đầu Đổi mới I.

1.2 Tư tưởng kinh tế mới-bức tranh dang dở

Khi đã được thừa nhận trong các văn kiện chính thức, định hướng kinh tế thị trường không còn bị tấn công trực... \ nNội dung trước đó có thể được tóm tắt như sau:
Đã có một dòng sông ngầm chảy bên dưới các cuộc cải cách thời kì Đổi mới I: sự đổi thay trong tư tưởng phát triển.