Tài liệu tóm tắt: Tác giả Trần Đĩnh cho rằng Đèn Cù là 'tiếng kêu đau' của ông.

Để nói về Đèn Cù, điều đầu tiên tôi muốn bàn là về tính chân thật của một tác phẩm lịch sử. Điều này nhiều người đã bàn, nhưng tôi không hẳn đồng ý, và vì thế vẫn xin phép được nói ý kiến cá nhân ở đây.

Thật hay không thật - tất nhiên đó là vấn đề cần đánh giá đầu tiên khi nói về một tác phẩm phản ánh một giai đoạn lịch sử. Về vấn đề này, tôi chỉ muốn góp thêm một bình luận là lịch sử được ghi lại là lịch sử của người viết ra nó. Tất nhiên đây chỉ là một cách nói.

Nói điều này, tôi chỉ có hàm ý rằng chúng ta cần thừa nhận một sự thật là không có cái gì được ghi lại một cách khách quan hoàn toàn, trừ khi đó là dữ liệu (fact).

Các sách lịch sử, tác phẩm lịch sử đều là cách nhìn các dữ kiện ấy qua con mắt của một con người có nhãn quan chính trị (dù muốn hay không).

Trên thực tế, bản thân các dữ kiện gọi là thật ấy cũng chỉ mới nói được một phần của bức tranh tổng thể là toàn bộ sự sống và sự phát triển của xã hội giai đoạn ấy, trong đó có tất cả những con người mà số phận bị ảnh hưởng, những gì họ làm, và cả niềm vui và nỗi đau không thể đo đếm được của họ.

Chỉ có sự vận động xảy ra của xã hội với cuộc sống có thật của mọi con người trong đó là sự thật mà bất kỳ việc kể lại nào đều ít nhiều mang màu sắc diễn giải, nghĩa là có yếu tố chủ quan.

Trong Đèn Cù có chi tiết về Trần Đĩnh khi ông bị cáo buộc rằng chuyên đọc tà thư, ông trả lời, đại ý là: Tà thư nào? Cuộc sống ngoài kia kìa! Vâng, cuộc sống - ấy mới là sự thật trọn vẹn.

Cho nên, sự thật lịch sử được viết lại là tương đối, nhưng nỗi đau trong con người chứng kiến và trải nghiệm thì phải nói là có thật.

'Là tiếng kêu đau'

Trong Đèn Cù, Trần Đĩnh đã không từ chối nỗi đau của con người, nỗi đau của cá nhân ông. Trước nỗi đau có thật của hàng chục triệu con người, Đèn Cù ngầm đặt câu hỏi: Như thế mà bạn còn có thể vẫn lý sự đúng sai sao? Liệu bạn có phải con người? Trả lời phỏng vấn của BBC Việt ngữ, Trần Đĩnh đã nói: “Đèn Cù là tiếng kêu đau của tôi”.

Có bài thơ nhan đề “Lịch sử” của... \ n Tóm tắt bằng ngôn ngữ giống như tài liệu:
Với tôi, Đèn Cù là một tác phẩm lớn và có nhiều yếu tố làm nên tầm lớn của tác phẩm. Trong khuôn khổ bài viết ngắn này, tôi chỉ xin bàn về một số điểm chính sau đây.