Tài liệu tóm tắt: Mở đầu bài “Here's a tip: Things in Vietnam work if the price is right”, tạm dịch là “Chỉ dẫn: mọi thứ ở Việt Nam đều chạy, nếu trả đúng giá”, hôm 16.09.2007, tác giả Roger Mitton mô tả một chuyến đi xe khách.

Trong dòng đầu tiên là cảnh công an “vẫy xe dừng lại”, và sau đó, một cuộc “tiền trao cháo múc” diễn ra giữa người tài xế và người công an giao thông.

Không tranh cãi gì, vì biết “Họ sẽ tìm ra một thứ gì” để bắt lỗi, lái xe đưa cho người công an 50 nghìn đồng. 

Chuyện xảy ra trên tuyến đường gần Quy Nhơn, miền Trung Việt Nam.

Theo tác giả, chính thói ăn tiền vặt và hàng ngày (petty, daily corruption) của quan chức và nhân viên công lực, làm cho người dân Việt Nam bực bội.

Dù các vụ tham nhũng trong Bộ Giao thông đã khiến có quan chức phải đi tù, và cựu Bộ trưởng Đào Đình Bình phải từ nhiệm, nhưng theo nhà báo Roger Mitton, chuyện xét xử các vụ đó “tác động rất ít đến cách thức hàng ngày người dân bị hành hạ thường xuyên bởi công an, bác sĩ, giáo viên, chủ thuê nhà, nhân viên giao thông và tất cả các thói quan liệu nhỏ nhen”. 

Khai thác trẻ nhỏ

“Hệ thống giáo dục khiến người Việt Nam bực bội hơn cả, vì họ mong con cái được học trường tốt trong khi lũ trẻ bị bóc lột (exploited) bởi các giáo viên hưởng lương chính thức không đủ sống từ nhà nước”.

"Hệ thống giáo dục ở Việt Nam, nước chính thức là cộng sản, được coi là miễn phí, nhưng nó lại tốn rất nhiều tiền".

Một phụ nữ ở Hà Nội được trích dẫn trong bài cho báo chí nước ngoài biết cô phải trả 1000 đôla để con gái vào được một trường tốt.

Sau đó, bà mẹ này “còn phải tiếp tục nộp tiền cho thầy hiệu trưởng vào các ngày lễ”.

Một người lái xe ôm ở HN thì tỏ ra khó chịu khi được hỏi “ông có phải trả tiền hối lộ không?”:

“Ông từ trên trời rơi xuống à? Sao lại hỏi câu ngớ ngẩn như thế.... \ n Tóm tắt bằng ngôn ngữ giống như tài liệu:
Báo Singapore, tờ The Strait Times lại có bài về Việt Nam, nhưng lần này là về tệ nạn hối lộ.