Cái đẹp, dù được nhìn nhận theo nhiều hướng nhiều quan niệm nhiều thời điểm, vẫn nhất định phải có một vài tiêu chuẩn bắt buộc. Ví dụ người đẹp thì phải cân đối thanh thoát da dẻ mịn màng. Ta không thể trí trá khen một cô gái cụt chân chột mắt là xinh đẹp chỉ vì cô ấy có tấm lòng vàng. Ở đây tôi loại trừ những kẻ lập dị cho rằng người đẹp không cần đủ hai mắt hai chân. 

Tôi không khẳng định 90% học sinh phổ thông không hiểu (và từ đó không thích, không thuộc, không thấy đẹp) bài tế lừng danh, chỉ dám chia sẻ rằng với riêng lớp tôi, con số đó là 22/22, nghĩa là 100% tròn. Nhưng tất cả chúng tôi đã không có quyền không hiểu. Ngót ba chục năm sau, vẫn thế? Chúng tôi chỉ kháo nhau ở ngoài hành lang xa ban giám hiệu hay trong giờ lao động không có thầy cô, rằng sao mà cụ Đồ Chiểu dùng nhiều từ lạ ý lạ vậy, đọc như đọc ngoại ngữ, chả có câu nào không kèm chú giải... đối tượng của bài tế có thực là những nghĩa sĩ nông dân?

Này nhé: trường nhung, làng bộ, phong hạc, tinh chiên, vấy vá, bòng bong, xa thư, đoạn kình, bộ hổ, quân cơ, quân vệ, dân ấp, dân lân, ngoài cật, bao tấu, bầu ngòi, dao tu, nón gõ, rơm con cúi, quan quản, trống kì, mã tà, ma ní... Phần nhiều những từ, ý đó không có trong từ điển, không có cả trong thơ văn của những danh nhân trước, cùng, và sau thời cụ Đồ. Sao khó quá? Với người lớn, hiểu được bài tế có thể mất vài ngày, thậm chí nhiều năm, lũ chúng tôi sao hiểu chỉ sau hai tiết học?



Cụ Đồ còn dùng phép tu từ rất vênh so với tiếng Việt thời nay, thày giáo tôi không đủ thời gian nhắc tới: khá thương thay (sao không là "thương thay" thôi nhỉ?), xô cửa xông vào (nghe chả oai hùng tẹo nào!), chém ngược (là chém ra sao?), hè trước (là "hầm hè phía trước" chăng?), ó sau (là "la ó phía sau" chăng?), những lăm lòng nghĩa lâu dùng (?), xác phàm vội bỏ (sao lại vội?), lụy nhỏ (có phải giống "lệ nhỏ"?), đánh giặc cho cam tâm (?), vốn không giữ thành giữ lũy bỏ đi (?), theo cho đáng số (?), ơn Chúa (sao lại Chúa, cụ Đồ đang mô tả chuyện giết quân tà đạo "mã tà ma ní" đấy thôi?), xui đồn lũy tan tành... \ n \ n Hãy cho tôi một tiêu đề hay cho bài viết ở trên.
P Hoàng phân tích thơ Nguyễn Đình Chiểu