Nội dung: Cửa 'Khổng sân Trình' nay được phục hồi ở Trung Quốc

Với các học sinh học giỏi ở tuổi 15 được nêu trong bảng đánh giá đang gây chấn động cả dư luận ở Anh, Trung Quốc, Việt Nam thì nỗ lực và thành tích cá nhân của các em là rất đáng khuyến khích.

Về mặt cá nhân, học giỏi sẽ tăng cơ hội du học nước ngoài, phát triển chất xám, có 'đầu ra' phù hợp.

Đánh giá cũng mang lại sự lạc quan rằng nếu môi trường học tập được cải thiện, các thế hệ tiếp theo có cơ hội tiếp thu kiến thức đúng đắn, tạo động lực cho cả xã hội đi lên.

Nhưng tôi đồng ý với thầy giáo Phạm Toàn rằng chỉ thành tích không sẽ ‘không dẫn đến một cái gì có ích cả’.

Vì sao học giỏi?

Điều khiến Việt Nam có nhiều học sinh học giỏi chính là truyền thống Khổng giáo hiếu học giống Trung Quốc, Đài Loan,Hàn Quốc và một phần là Nhật Bản.

Trong một bài báo hồi 1995 về dân chủ và truyền thống Khổng giáo, nhà nghiên cứu Mỹ gốc Nhật, ông Francis Fukuyama đã đặt Việt Nam vào nhóm các nước trên cùng cả Singapore.

Ở những nước này, Khổng giáo được thể chế hóa qua hệ thống khoa cử và quan chế đã “nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong xã hội”, và cũng là yếu tố tạo ra “bình đẳng học thuật”, và cơ hội tiến thân, theo Fukuyama.

Nhưng đó có phải chỉ là chuyện ngày xưa?

Hóa ra điều này nay vẫn hiện rõ ở các chỉ số học tập.

Vì cùng ở Đông Nam Á nhưng học sinh Việt Nam thường có thành tích học tập cao hơn Phililippines (Thiên Chúa giáo), Indonesia (Hồi giáo) và Lào, Campuchia, Thái Lan (Phật giáo).

Tuy thế, Việt Nam và cả Trung Quốc hiện vẫn thua kém các nước châu Á khác trong sáng tạo khoa học.

Bài phân tích ‘Giáo dục: nhà máy sản xuất bằng tiến sỹ’ (Education: The PhD factory) trên trang Nature 04/2011, viết về Trung Quốc:

“Số người có bằng tiến sỹ tại Trung Quốc đang tăng tới mức bùng nổ, với chừng 50000 người hoàn tất nghiên cứu cấp tiến sỹ ở mọi ngành chỉ trong năm 2009, gần như là vượt xa tất cả các nước. Nhưng vấn đề chính là chất lượng thấp của các tấm bằng tiến sỹ đó.”

Điều này dẫn đến vấn đề thứ nhì với các ‘ông nghè’ Trung... \ nNội dung trước đó có thể được tóm tắt như sau:
Tôi không hoàn toàn chia sẻ ý kiến của nhà giáo Phạm Toàn cho rằng kết quả xếp hạng cao của Việt Nam trong bảng đánh giá PISA mới đây là 'không có ý nghĩa'.