सामग्री: या वेळी कोलकाता उच्च न्यायालयाचे माजी मुख्य न्यायाधीश पी.व्ही. चक्रवर्ती यांनी क्लेमेन्ट यांच्याकडे पाहून विचारलं, "इंग्रजांकडून भारताला स्वातंत्र्य मिळालं, त्यामध्ये महात्मा गांधींच्या 'चले जाव' आंदोलनाची भूमिका काय होती, असं तुम्हाला वाटतं?"

अॅटली यांच्या उत्तराने उपस्थित मंडळी आश्चर्यचकित झाली. ते म्हणाले, 'गांधींच्या आंदोलनाला आम्ही कसे का होईना सामोरे गेलो होते, पण भारतीय सैन्य दलांमधील असंतोषामुळे, विशेषतः नौसैनिकांनी केलेल्या बंडाने आम्हाला अकाली भारत सोडून जायला भाग पाडलं.'

सर्वसामान्य भारतीयांच्या दृष्टिकोनातून देशात केवळ एक बंड झालं होतं. 1857मध्ये भारतीय सैनिकांनी इंग्रजांविरोधात उठाव केला, तेवढाच. पण अॅटली ज्या बंडाबद्दल बोलत आहेत, ते 18 फेब्रुवारी 1946 रोजी झालं, त्यात सुमारे 2000 भारतीय नौसैनिकांनी सहभाग घेतला आणि सैन्यदलांनी केलेल्या गोळीबारात सुमारे 400 लोक मरण पावले.

या विद्रोही नौसैनिकांनी मुंबईच्या आसपास समुद्रात उभ्या असणाऱ्या जहाजांवर वर्चस्व प्रस्थापित केलं आणि जहाजांवरील चार इंची तोफांची तोंडं 'गेट वे ऑफ इंडिया' व ताज हॉटेलच्या दिशेने वळवली होती. आपल्याला कोणतीही इजा झाली तर या इमारती कोसळवून टाकल्या जातील, असा इशारा बंडवाल्या सैनिकांनी दिला होता.

क्लेमेन्ट अॅटली

निकृष्ट अन्न दिल्याबद्दल बंड

या उठावाची सुरुवात 18 फेब्रुवारी 1946 रोजी झाली. या दिवशी 'एचएमआयएस तलवार' या संदेशन प्रशिक्षण केंद्रावरील तरुण नौसैनिकांनी 'खाना नही तो काम नही' अशी घोषणा दिली. आपल्याला निकृष्ट दर्जाचं अन्न दिलं जात असल्यामुळे आपण अधिकाऱ्यांच्या आदेशांचं पालन करणार नाही, अशी भूमिका या सैनिकांनी घेतली.

लेफ्टनंट कमांडर जी.डी. शर्मा यांनी 'अनटोल्ड स्टोरी 1946 नेव्हल म्युटिनी लास्ट वॉर ऑफ इन्डिपेन्डन्स' या पुस्तकात लिहिलं आहे की, 'त्या काळी नौसैनिकांना नाश्त्यात आमटी व डबल रोटी दिली जात असे. दर रोज एका प्रकारची आमटी केली जात होती. दिवसाच्या जेवणात त्याच आमटीत पाणी वाढवून भातासोबत ती दिली जात असे. 

17 फेब्रुवारीला संध्याकाळी 29 नौसैनिकांनी निषेध म्हणून जेवण खायला नकार दिला. त्या वेळी ड्यूटी ऑफिसर बत्रा व सचदेव यांनी सैनिकांची तक्रार सोडवण्याचा काही प्रयत्न केला नाही आणि आपल्या वरिष्ठांनाही याबद्दल काही कळवलं नाही. 

हे नौसैनिक न खाताच झोपी गेले. दुसऱ्या दिवशी नाश्त्यालाही तीच खराब आमटी दिली गेली. तेव्हा मोठ्या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर अनेक वर्षांनी ब्रिटनचे माजी पंतप्रधान क्लेमेन्ट अॅटली कोलकात्याला आले, तेव्हा पश्चिम बंगालच्या राज्यपालांच्या वतीने एका राजकीय मेजवानीचं आयोजन करण्यात आलं होतं.