गेला ऑक्टोबर महिना. राज्यात सगळीकडे ग्रामपंचायत निकालांचं वारं वाहू लागलं होतं. त्यातही लक्ष होतं ते सोलापूर जिल्ह्यातल्या माळशिरस तालुक्यातल्या तरंगफळ ग्रामपंचायतीच्या निकालावर. 

दुपारी निकाल आला आणि विजयी उमेदवाराच्या नावाची घोषणा करण्यात आली. ज्ञानेश्वर कांबळे या उमेदवारानं आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांना 167 मतांनी पराभूत केलं होतं.  

"माउली तुम आगे बढो, हम तुम्हारे साथ है"च्या घोषणांनी परिसर दणाणून गेला होता. 

विजयी तर ज्ञानेश्वर झाले होते, पण लोक माउलींच्या नावानं का घोषणा देत होते? लोकांचं काही चुकत होतं का? या प्रश्नांची उत्तरं मिळवण्यासाठी आपल्याला ज्ञानेश्वर यांच्या आयुष्यात डोकवावं लागेल.     

ज्ञानेश्वरपासून माऊलीपर्यंत

शंकर मुकुंदा कांबळे हे तरंगफळचे रहिवासी. पत्नी, 5 मुलं आणि 1 मुलगी असं त्यांचं शेतकरी कुटुंब. घरी 10 एकर शेती पण तीही कोरडवाहू. मुलांनी शिकून मोठं व्हावं असं शंकर यांचं स्वप्न. त्यामुळे मग त्यांनी थोरला मुलगा ज्ञानेश्वरला गावातल्या शाळेत टाकलं. 

पण ज्ञानेश्वर यांचं शाळेत लक्ष लागत नव्हतं. त्यांचं संपूर्ण लक्ष वेधून घेतलं ते त्यांच्या आत्यानं. पारूबाई कांबळे य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ांनी. 

माउली कांबळे या 167 मतांनी विजयी झाल्या.

"आमच्या घरात रेणुकामातेच्या भक्तीचं वातावरण पहिल्यापासून होतं. त्यामुळे मला देवाच्या भक्तीची आवड लागली. आमची आत्या पारूबाई हिनं रेणुकामातेशी लग्न केलं होतं. ती देवदासी झाली होती. त्यामुळे मग मलाही आत्याप्रमाणेच लग्नाचा, संसाराचा विचार न करता देवीशी लग्न करून तिची सेवा करावी असं वाटलं."

"शिवाय पुरुषासारखी भावना कधीच माझ्या मनात आली नाही. एखाद्या मुलीवर प्रेम करावं, असंही  मला कधी वाटलं नाही. त्यामुळे मग मी साडी नेसायचा निर्णय घेतला,"  वयाच्या 13व्या वर्षी मनात सुरू असलेल्या अस्वस्थतेबद्दल ज्ञानेश्वर सांगतात. 

पण ज्ञानेश्वर यांच्यासाठी हे सोपं काम नव्हतं. घरच्यांपासून नातेवाईकांपर्यंत सर्वांचाच विरोध होता. शेवटी त्यांनी घर सोडायचा निर्णय घेतला आणि थेट कर्नाटक गाठलं. कर्नाटकातल्या सौंदत्तीला जाऊन रेणुकामातेशी लग्न केलं.

वयाच्या 13व्या वर्षी ज्ञानेश्वर यांनी रेणुकादेवीशी लग्न केलं.

"11 मे 1993ला कर्नाटकातल्या सौंदत्तीला जाऊन मी रेणुकामातेशी लग्न केलं. नाचगाणं, हळदी-कुंकू असा 1 रात्र आणि 1 दिवस तो विवाह सोहळा चालला. त्यानंतर अंगावर साडी, कपाळावर कुंकू, गळ्यात पांढऱ्या रंगांची मोत्यांची माळ आणि डोक्यावर यल्लमाचा जग घेत मी देवदासी झाले, माउली माय झाले," ज्ञानेश्वर ते माउलीच्या प्रवासाबद्दल ते सांगतात. 

माउली माय... देवदासी!

लग्नानंतर माउली गावी आले. पण गावानं त्यांना स्वीकारलं नाही. 1995ला त्यांना गाव सोडावं लागलं. 

"देवदासी होऊन गावी आले तेव्हा पाहुणे-रावळे माझ्याकडे वेगळ्या नजरेनं बघायचे. माझ्याकडे पाहून हसायचे. हिजडा झालाय, छक्का झालाय असं लोक म्हणायचे. शेवटी कंटाळून 1995साली मला गाव सोडावं लागलं. गावापासून 3 किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या मगराच्या लिमगावला मी गेले. तिथल्या लोकांनी मात्र मला सहकार्य केलं," माउली पुढच्या प्रवासाबद्दल सांगतात. 

त्यानंतर यलम्माचा जग डोक्यावर घेत माउली आपल्या दोन-तीन तृतीयपंथीय सहकाऱ्यांसोबत गावोगावी जोगवा मागत फिरू लागल्या. माळशिरस, बारामती, इंदापूर, फलटण तालुक्यातली गावं त्यांनी पायाखाली घातली. 12 वर्षं घरापासून दूर राहिल्यानंतर मात्र त्यांनी गावी परतायचा निर्णय घेतला. 

"12 वर्षांनंतर मी घरी परत आले. घरच्यांनीही मला स्वीकारलं. गावातल्या लोकांच्याही नजरा एव्हाना बदलल्या होत्या. ते मला माउली माय म्हणून मानायला लागले. मला...