मार्च महिन्यात ब्रिटिश सरकारने मंजूर केलेल्या रॉलेट कायद्याचा निषेध करणाऱ्या सत्यपाल आणि सैफुद्दीन किचलू यांना अटक करण्यात आली. तर आंदोलकांवर गोळ्याही चालवण्यात आल्या होत्या. यावेळी इंग्रजांच्या छोट्या तुकडीचं नेतृत्व जनरल डायरने केली होतं. पण या हत्याकांडाचा आदेश तत्कालीन पंजाब गव्हर्नर मायकल ओडरवायर यांनी दिला होता. 

जनरल डायर

या घटनेचा बदला घेण्यासाठी भारतीय स्वातंत्र्य सैनिक उधमसिंग यांनी तब्बल 21 वर्षं वाट पाहिली होती. त्यांनी ओडरवायर यांची लंडनमध्ये हत्या करून या जालियनवाला बाग हत्याकांडाचा बदला घेतला होता.  त्याच उधमसिंग यांचा आज स्मृतिदिन आहे. 31 जुलै 1940 रोजी त्यांना फासावर चढवण्यात आलं होतं. 

काय झालं होतं जालियनवालामध्ये?

रौलट कायद्याचा शांतपणे निषेध करण्यासाठीच हा मोठा जनसमुदाय जालियनवाला बागेत जमलेला होता. अचानक आकाशातून लोकांना घरघर ऐकू आली. अनेकांनी यापूर्वी आयुष्यात कधीही विमान पाहिलेलं नव्हतं. 

आणि हे विमान तर फारच खालून उडत होतं. काहींना काहीतरी वेगळं घडत असल्याचा संशय आला आणि त्यांनी तिथून काढता पाय घेतला. 

अचानक मागून बुटांचा आवाज आला आणि जालियनवाला बागेच्या ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
बोळवजा रस्त्याने 50 सैनिक दाखल झाले. 

25 गुरखा सैनिक आणि 25 बलूच सैनिक

सैनिकांची एक फळी बसली होती. दुसरी उभी होती. सैनिकांनी पोझिशन घेतली आणि एकही सेकंद न गमावता जनरल डायरने आदेश दिला, "फायर…"

कोणतीही पूर्वसूचना न देता गोळाबार सुरू झाला. चहूबाजूंनी बंदिस्त जालियनवाला बागेत अडकलेल्या लोकांवर पुढची दहा मिनिटं बुलेट्सचा वर्षाव होत होता. 

सैनिक नेम धरून लोकांना टिपत होते. 

बंदूक रिकामी झाली तर ती 'री-लोड' करण्याचे आणि गर्दी असेल तिथे गोळीबार करण्याचे जनरल डायरचे आदेश होते. लोक घाबरून सैरावैरा पळू लागली, पण बाहेर पडायचा एकच मार्ग होता. आणि तो ब्रिटिश सैन्याने रोखलेला होता. 

अनेकांनी भिंत ओलांडून जाण्याचा प्रयत्न केला, पण सैनिकांच्या गोळ्यांनी त्यांचा अचूक वेध घेतला. हळूहूळू मृतदेहांचा खच पडत होता. 

या ठिकाणाहून लोकांवर गोळ्या झाडण्यात आल्या.

गोळ्यांपासून जीव वाचवण्यासाठी अनेकांनी स्वतःला जमिनीवर झोकून दिलं, पण त्यांनाही सोडण्यात आलं नाही. सैनिकांच्या गोळ्यांनी लहान - मोठे, स्त्री - पुरुष सगळ्यांचाच वेध घेतला. 

जनरल डायरच्या अगदी शेजारीच उभ्या असणाऱ्या सार्जंट अँडरसनने नंतर हंटर कमिटीला सांगितलं, "गोळीबार सुरू झाला तेव्हा सुरुवातीला सगळ्यांनीच जमिनीवर लोटांगण घातलं."


                        भारतात कोरोना व्हायरसची प्रकरणं
                    


                        ही माहिती नियमितपणे अपडेट केली जात आहे. तरीही काही राज्यांचे किंवा केंद्रशासित प्रदेशांचे ताजे आकडे लगेच न दिसण्याची शक्यता आहे.
                    


                        स्रोत- आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय
                    


                        11: 30 IST ला शेवटचं अपडेट
                    

"मग आम्ही काही लोकांना भिंतीवर चढण्याचा प्रयत्न करताना पाहिलं. काही वेळाने मी कॅप्टन ब्रिग्सच्या चेहऱ्याकडे पाहिलं. बहुतेक त्यांना खूप वाईट वाटत होतं."

स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी अनेकांनी जालियनवाला बागेत असणाऱ्या विहीर उड्या मारल्या.

जनरल डायर

अमेरिकेतल्या भारताच्या राजदूत राहिलेल्या नवतेज सारना यांनी जालियनवाला बाग घटनेच्या अभ्यास केला असून याविषयी पुस्तकही लिहिलं आहे. 

ते म्हणतात, "एके ठिकाणी असा उल्लेख आहे की डायर यांचा सहकारी ब्रिग्सने एका क्षणी त्यांना कोपराशी धरून खूण केली - आता बास्स झालं. 

पण जनरल डायरने त्यांच्याकडे...