सामग्री: मोरारजी देसाई

खूप वर्षांपूर्वी नेहरूंचे सचिव एम. ओ. मथाई त्यांच्या एका मित्रासोबत कुतुबमिनार पाहायला गेले होते.

त्या मित्राने कुतुहलाने मथाईंना विचारलं, 'मोरारजी देसाई माणूस म्हणून कसे आहेत?' मथाई म्हणाले, "हा समोर लोखंडाचा खांब दिसतोय ना, त्याला फक्त गांधी टोपी घातलीत की, तुमच्या समोर मोरारजी देसाई साकार होतील... शरीराने आणि डोक्याने... दोन्ही अर्थांनी ते असेच साधे, परखड आणि कठोर आहेत."

'पुरुषोत्तमदास टंडन आणि मोरारजी देसाई ही भारतीय राजकारणातील आपल्याला भेटलेली दोन सर्वांत परखड माणसं आहेत,' असं नेहरूंनी एकदा मथाईंना सांगितलं होतं.

१९७७ ते १९७९ या कालावधीत भारताचे पंतप्रधान राहिलेले मोरारजी देसाई त्यांच्या कठोर गांधीवादी विचारांसाठी प्रसिद्ध होते आणि त्यांचा प्रामाणिकपणाही असाच टोकाचा होता.

एकदा त्यांच्यावर उजव्या विचारसरणीचे / राइटिस्ट असल्याचा आरोप करण्यात आला, तेव्हा ते हसून म्हणाले होते, "होय, मी राइटिस्ट आहे, कारण आय बिलिव्ह इन डुइंग थिंग्ज राइट."

रेहान फझल यांनी केलेलं विश्लेषण

भारतामध्ये राजकीय महत्त्वाकांक्षा बाळगणं फारसं चांगलं मानलं जात नाही, किमान सार्वजनिक स्तरावर तर नाहीच. पण मोरारजीभाईंनी पंतप्रधान होण्याची स्वतःची इच्छा कधीही लपवली नाही.

नेहरूंच्या निधनानंतर विख्यात पत्रकार कुलदीप नय्यर लालबहादूर शास्त्रींचा संदेश घेऊन मोरारजी देसाईंकडे गेले. जयप्रकाश नारायण किंवा इंदिरा गांधी यांच्यापैकी एका नावावर सहमती होणार असेल, तर मी पंतप्रधानपदाची निवडणूक लढवणार नाही, असं शास्त्रांनी म्हटलं होतं.

नय्यर यांनी शास्त्रींचा संदेश मोरारजी देसाईंपर्यंत पोचवला, तेव्हा मोरारजी तत्काळ म्हणाले, "जयप्रकाश नारायण? तो तर गोंधळलेला माणूस आहे... आणि इंदिरा गांधी? दॅट चिट ऑफ अ गर्ल!"

मोरारजींचे पुत्र कांती देसाई नय्यर यांना म्हणाले, "तुमच्या शास्त्रीजींना जरा थांबायला सांगा. मोरारजी देसाईंना ते हरवू शकणार नाहीत."

कुलदीप नय्यर यांनी कार्यालयात परतल्यावर तत्काळ यूएनआय टीकरवर बातमी चालवली, तिचा मथळा होता: "मोरारजी इज द फर्स्ट वन टू थ्रो हिज हॅट इन द रिंग" [मोरारजी सर्वांत पहिल्यांदा स्पर्धेत उतरले आहेत].

या बातमीचा परिणाम म्हणून दुसऱ्या दिवशी संसदभवनामध्ये कामराज कुलदीप नय्यर यांच्या कानात कुजबुजले, "थँक यू".

रेहान फझल आणि कुलदीप नय्यर

शास्त्रींनीही तत्काळ त्यांना बोलावून सांगितलं, "आता आणखी बातमी देण्याची...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
माजी पंतप्रधान मोरारजी देसाई यांचा आज जन्मदिवस. यानिमित्ताने त्यांच्या कारकीर्दीचा घेतलेला वेध.