राकेश टिकैत

गुरुवारी रात्री गाझीपूर बॉर्डरवर त्यांनी एक मुलाखत दिली होती. यामध्ये त्यांनी अत्यंत भावनिकरित्या आपलं मत मांडलं होतं. या व्हीडिओमुळे फक्त उत्तर प्रदेशचा पश्चिम भागच नव्हे तर हरयाणा, पंजाब आणि राजस्थानच्या शेतकरी नेत्यांमध्ये नवी चेतना जागृत झाल्याचं दिसून आलं. 

या मुलाखतीत राकेश टिकैत यांना भावनिक झाल्याचं पाहून आपल्या घरात जेवण बनलं नाही. आपल्या मुलाच्या हाकेवरून आपण गाझीपूर बॉर्डरवर पुन्हा आलो असल्याची प्रतिक्रिया लोकांकडून मिळत आहे.

26 जानेवारी रोजी लाल किल्ल्यावर झालेल्या प्रकारानंतर शेतकरी संघटनांवर नैतिक दबाव निर्माण झाला होता. टिकैत यांच्या मुलाखतीनंतर हा दबाव कमी होताना दिसत आहे. तसंच शेतकरी नेते राकेश टिकैत यांचा प्रभावही आता वाढला आहे. 

नोव्हेंबर 2020 मध्ये या आंदोलनाची सुरुवात झाली होती. त्यावेळी टिकैत यांची भूमिका अत्यंत मर्यादित असल्याचं सांगितलं जात होतं. टिकैत हे बिकाऊ असल्याचा आरोप त्यावेळी करण्यात येत होता. तसंच त्यांच्यामुळे आंदोलनाचं नुकसान होईल, असंही काहीजण म्हणत होते. 

देशाचा शेतकरी छातीवर गोळी झेलण्यास तयार आहे, पण आंदोलन मागे घेणार नाही, अशी घो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
षणा 52 वर्षीय राकेश टिकैत यांनी गुरुवारी केली होती. 

कृषि कायदे मागे घेतले नाही तर ते आत्महत्या करतील, पण आंदोलनस्थळ रिकामं करणार नाही, अशी भूमिका टिकैत यांनी घेतली होती. 

त्यांच्या या भूमिकेमुळे लोकांना लोकप्रिय शेतकरी नेते महैंद्र टिकैत यांची आठवण आली. 

महेंद्र टिकैत यांना उत्तर प्रदेशच्या पश्चिम भागात बाबा टिकैत किंवा महात्मा टिकैत म्हणून संबोधलं जातं.

महेंद्र सिंह टिकैत

बाबा टिकैत यांचा वारसा

महेंद्र सिंह टिकैत उत्तर प्रदेशातील लोकप्रिय शेतकरी नेते होते. ते भारतीय किसान यूनियनचे अध्यक्षसुद्धा होते. सुमारे 25 वर्ष ते शेतकऱ्यांच्या समस्यांबाबत संघर्ष करत होते. 

त्यांना जवळून ओळखणारे लोक सांगतात, "1985 पर्यंत अनेकजण महेंद्र टिकैत यांना ओळखत नव्हते. पण त्यानंतर स्थानिक पातळीवर वीजदर आणि त्याच्याशी संबंधित समस्यांबाबत आंदोलनं झाली. त्यानंतर तरूण शेतकऱ्यांनी बाबा टिकैत यांना प्रशासनाविरुद्ध लढ्याचं नेतृत्व करण्याची विनंती केली. टिकैत संपूर्ण जबाबदारी स्वीकारत तरूण शेतकऱ्यांसोबत उभे राहिले. 

ज्येष्ठ पत्रकार रामदत्त त्रिपाठी सांगतात, "महेंद्र सिंह टिकैत यांची सर्वात मोठी शक्ती म्हणजे ते अखेरपर्यंत धर्मनिरपेक्षता पाळत राहिले. त्यांच्या समाजाच्या (जाट) शेतकऱ्यांशिवाय मुस्लीम शेतकरीसुद्धा त्यांच्या एका हाकेने उभे राहायचे. याच बळावर त्यांनी लोकप्रिय शेतकरी नेते चौधरी चरण सिंह यांच्यानंतर निर्माण झालेली पोकळी भरण्याचं काम केलं."

स्पष्टवक्ते म्हणून ओळखले जाणारे महेंद्र सिंह टिकैत एक सामान्य शेतकरी नेते होते. त्यांचं संपूर्ण आयुष्य त्यांच्या गावातच गेलं. त्यांची शेतकरी आंदोलनं आणि त्यांच्या वक्तव्यांमुळे त्यांचा सरकारसोबत बऱ्याच वेळा संघर्ष झाला. 

रामदत्त त्रिपाठी पुढे सांगतात, "उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री मुलायम सिंह यादव यांनी एकदा त्यांना अटक केली होती. माजी मुख्यमंत्री मायावती यांनीसुद्धा त्यांना अटक करण्यासाठी पोलीस पाठवले होते. पण टिकैत यांना अटक करण्यात पोलिसांना यश आलं नाही. अशा प्रकारच्या प्रत्येक घटनांनी या वयस्कर शेतकरी नेत्याच्या लोकप्रियतेत भर पडत गेली.

महेंद्र सिंह टिकैत यांचा उल्लेख ज्या-ज्या वेळी होतो, त्यावेळी दिल्लीच्या बोट क्लबमध्ये झालेल्या शेतकरी आंदोलनाची आठवण केली जाते. या आंदोलनानंतर बोट क्लबजवळ आंदोलन करण्यावरच बंदी घालण्यात आली होती. 

ही आठवण सांगताना रामदत्त त्रिपाठी म्हणतात,...