लिफ्टने कसा बदलला जगाचा चेहरामोहरा?\nलिफ्टने केवळ शहरांमध्येच नव्हे तर सामाजिक बदलही घडवून आणले.

घर असो वा ऑफिस, तिथं पोहोचण्याचा अविभाज्य घटक असलेली लिफ्ट दररोज शेकडो माणसांना अपेक्षित ठिकाणी नेते. पण प्रवासाच्या बाकी प्रकारांच्या तुलनेत लिफ्ट फारच उपेक्षित राहून जाते.

बलाढ्य चीनमध्ये दरवर्षी सहा लाखांहून अधिक लिफ्ट्स बसवल्या जातात. जगातली सगळ्यात उंच बिल्डिंग बुर्ज खलिफा तीन लाखाहून अधिक क्षेत्रफळावर पसरलं आहे. लिफ्ट्स नसत्या तर 50-60 छोट्या इमारती उभाराव्या लागल्या असत्या. 

ही प्रत्येक बिल्डिंग, त्यात काम करणारी माणसं, गाड्या हे सगळं एकत्रित केलं तर प्रचंड गर्दी होऊन गोंधळ उडाला असता. अवाढव्य आकाराच्या या बिल्डिंगमध्ये हजारो माणसं सहजपणे काम करू शकतात. 

याचं श्रेय लिफ्टला जातं. कारण एवढी माणसं लिफ्ट असल्यामुळेच ऑफिसपर्यंत जाऊ येऊ शकतात. 

लिफ्टची सुरुवात

प्राचीन ग्रीसमध्ये आर्किमिडीजने लिफ्ट तयार केली होती. 1743 मध्ये पंधरावा लुईस प्रेयसीला लपून भेटायला जाण्यासाठी लिफ्टचा वापर करत असे.

व्हरसेल्समधील राजाचं बेडरुम त्याच्या प्रेयसीशी एका गुप्त लिफ्टद्वारे जोडलेलं होतं.

हंगेरी, चीन, इजिप्त या देशांतल्या लिफ्ट्स चालवण्यात प्राण्यांची मदत घेतली जात असे. त्यानंतर वाफेच्या मदतीने लिफ्ट्स बळकट झाल्या. 

इंग्लंडच्या औद्योगिक क्रांतीचे शिलेदार मॅथ्यू बोल्टन आणि जेम्स वॅट यांनी वाफेच्या इंजिनाचा शोध लावला. या शक्तिशाली इंजिनांद्वारे खाणींमधल्या लिफ्ट्स चालत असत.

सुरक्षेची भीती

या लिफ्ट्स आपलं काम व्यवस्थित करत, पण खूप उंचीवर जाताना लोकांना भीती वाटायची. लिफ्टमधून वर जाताना काहीतरी घोळ होईल, असं अनेकांना वाटत असे. 

लिफ्ट बंद पडली तर दोन मजल्यांमध्ये अंधारात आपण अडकू, असं वाटणं साहजिक होतं. मग ही भीती बाळगणारे अनेकजण पाच-सहा मजले पायऱ्या चढून जायचे.

उंच बिल्डिंगमध्ये लिफ्टने वर जाणं धोक्याचं वाटायचं. लिफ्ट तयार करणं पुरेस नव्हतं तर लिफ्टने जाणं सुरक्षित आहे, हे लोकांना समजावून देणं आवश्यक होतं.

एलिशा ओटिस यांना त्याचं श्रेय जातं. 1853 मध्ये न्यूयॉर्कमध्ये झालेल्या वर्ल्ड फेअरमध्ये एलिशा मोठ्या समूहासमोर एका तराफ्यासारख्या वस्तूवर उभे राहिले.

ते आता पडणार, अशी भीती समोरच्या जनतेला वाटत होती. समोरच्या लोकांच्या चेहऱ्यावर अनामिक भीती दाटली होती.

एलिशाच्या मागे एक माणूस कुऱ्हाड घेऊन उभा होता. त्याने एक दोर तोडला आणि एलिशा उभा असलेला तराफा खाली...\n\ntl;dr:
सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अर्थात पब्लिक ट्रान्सपोर्ट म्हटलं की बस, ट्रेन, मेट्रो, मोनो, विमानं या सगळ्या गोष्टी आपल्या डोळ्यांसमोर तरळतात. पण या यादीत लिफ्टचा समावेश नसतो.