ही साथ रोखण्यासाठी जगभरात लॉकडाऊनचा पर्याय अवलंबला गेला. लोक घरांमध्ये कैद झाले. बाहेरचं जग पूर्णपणे बंद झाल्याचं पाहायला मिळालं.

उत्पादन थांबल्यामुळे पुरवठ्यावर विपरीत परिणाम झाला. अन्नपदार्थांच्या पुरवठ्याची साखळी तर कोलमडून पडली होती. अशा स्थितीत आपल्या घरांपासून लांब, पेईंग गेस्ट किंवा हॉस्टेलमध्ये राहत असलेल्या लोकांसाठी डबाबंद जेवण किंवा 'रेडी टू ईट' जेवण हाच एक पर्याय होता. याच्या मदतीनेच त्यांनी कठीण प्रसंगांवर मात केली. पण हे अन्नपदार्थही खराब झाले असते, तर काय घडलं असतं?

तज्ज्ञांच्या मते, अन्नपदार्थ चांगल्या पद्धतीने साठवण्यात आले, तर वर्षानुवर्षे ते चांगले आणि खाण्यायोग्य राहू शकतात. या काळात त्यांच्या पोषक घटकांवरही काही परिणाम होत नाही. 

कोणतेही अन्नपदार्थ त्यामध्ये जीवजंतूंची वाढ झाल्यामुळे खराब होतात. जर अन्नपदार्थांमध्ये बॅक्टेरिया (जीवाणू) निर्माणच होऊ दिले नाहीत तर ते अगदी कधीही वापरता येऊ शकतं. 

अन्नपदार्थ कसे सुरक्षित ठेवावेत?

मानव अनेक युगांपासून फूड प्रिझर्व्हेशन म्हणजेच खाण्यापिण्याचे पदार्थ बराच काळ साठवून ठेवण्यासाठी प्रयत्न करत आला आहे. 

उदाहरणार्थ- अन्न... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
पदार्थ सुकवून, त्याला मीठ किंवा साखर लावून ते ठेवले जातात. एखादं रसायन किंवा हवाबंद डब्यात त्यांचा साठा केला जातो. 

युनिव्हर्सिटी कॉलेज ऑफ लंडनमधील फूड एक्सपर्ट मायकल सुलू यांच्या मते, अन्न पदार्थ साठवण्याची सर्वात उपयुक्त पद्धत म्हणजे ते सुकवून ठेवणं. पदार्थ सुकवून ठेवल्याने त्यामध्ये बॅक्टेरिया तयार होण्याची शक्यता नष्ट होते. 

हवाबंद डब्यात पदार्थ ठेवल्यानंतरही त्यामध्ये इतर अनेक बॅक्टेरिया निर्माण होऊ शकतात. काही जीवाणू हे अत्यंत कमी हवेच्या परिस्थितीतही निर्माण होऊ शकतात. उदाहरणार्थ- मांस एनोरोबिक गटातील जीवाणू खराब करतात. कमी ऑक्सिजनच्या स्थितीत या जीवाणूंची वाढ होऊ शकते.

अन्नपदार्थांना मीठ लावूनही त्यांचा साठा केला जातो. पण ही पद्धत सर्वच प्रकारच्या पदार्थांसाठी उपयोगी ठरत नाही. 

मांसाच्या बाबतीत विचार केला तर मांस सुकवून त्याला मीठ लावून ठेवल्यास बराच काळ ते साठवून ठेवता येऊ शकतं. 

साखरेचा जाड थर लावूनसुद्धा अन्नपदार्थ खराब होण्यापासून वाचवले जाऊ शकतात. 

शुद्ध साखर कोणत्याही प्रकारच्या जीवाणूला निर्माण होऊ किंवा वाढू देत नाही. यामुळेच टॉफी, चॉकलेट किंवा जास्त गोड वस्तू बराच काळ टिकून राहतात. 

मात्र, साखरेसोबत इतर काही गोष्टी म्हणजेच खवा, दूध, स्टार्च किंवा अंडी यांचा समावेश झाल्यास त्या पदार्थांचं आयुर्मान तितकंच कमी होत जातं, हे नाकारून चालणार नाही. 

अजूनही हजारो वर्षे जुनी पद्धत

आईसलँडमध्ये मॅकडॉनल्डस कंपनीचा 'बिग मॅक बर्गर' हे संरक्षित अन्नपदार्थांचं सर्वात लोकप्रिय आणि एकमेव उदाहरण आहे, असं म्हणता येईल. 

तिथं बर्गर हवाबंद काचेच्या डब्यात ठेवण्यात येतं. सोबतच जीवाणूंची वाढ होऊ न देण्यासाठी त्यामध्ये प्रिझर्व्हेटिव्ह  टाकले जातात. अशा पद्धतीने बर्गर बराच का सुपरमार्केटमध्ये ठेवता येऊ शकतं. 

योग्य प्रमाणात प्रिझर्व्हेटिव्ह वापरल्याने यातील अन्नपदार्थ खराब होत नाहीत.

साखरेपासून बनवण्यात येणारा ट्विंकी हा पदार्थ अत्यंत लोकप्रिय मानला जातो. बराच काळ तो साठवून ठेवता येऊ शकतो. साधारणपणे याचं आयुर्मान काही आठवड्यांचं असतं. 

पण हा पदार्थ आवडणाऱ्या व्यक्तींनी याच्या साठ्यासाठी अनोखी पद्धत शोधून काढली आहे. या पद्धतीने ट्विंकी सुमारे 44 वर्षांपर्यंत साठवून ठेवण्यात आल्याचं सांगितलं जातं. 

यु-ट्यूबवर याबाबत एक व्हीडिओही आहे. यामध्ये एक व्यक्ती 27 वर्षांपूर्वीचं ट्विंकी कापताना दिसतो. 

मधाबद्दल तर...