आईच्या योनीतील स्राव नवजात बाळांना का लावण्यात येत आहे?\n'व्हजायनल सीडिंग' ही पद्धत वैद्यकीय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात वापरली जाणारी पद्धत नाही, पण गेल्या काही महिन्यांपासून पाश्चिमात्य देशांत या पद्धतीची लोकप्रियता वाढत आहे.

सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांची रोग प्रतिकार क्षमता वाढावी म्हणून त्यांच्या आईच्या योनीतील स्राव बाळांच्या संपूर्ण शरीराला आणि तोंडाला लावले जातात, याला व्हजायनल सीडिंग म्हणतात. 

जेव्हा बाळ नैसर्गिक पद्धतीनं जन्म घेतं तेव्हा त्याचं शरीर या स्रावांनी माखलेलं असतं. त्यामुळं त्या बाळाची रोगप्रतिकारक क्षमता वाढते असं म्हटलं जाते. यामुळं जीवाणूंच्या संसर्गाचा धोका कमी होतो अशी मान्यता आहे. 

जन्मानंतरचा काळ बाळासाठी महत्त्वपूर्ण असतो.

जेव्हा बाळ गर्भात असतं त्यावेळी तिथं वातावरण सुरक्षित असतं. त्या ठिकाणी जीवाणूंचा संसर्ग होण्याची शक्यता धूसर असते. पण जेव्हा बाळ जन्म घेतं तेव्हा त्याच्यात आणि जीवाणूंमध्ये एक प्रकारचं अदृश्य नातं निर्माण होतं.

त्यांच्या दोघातलं हे नातं दीर्घकाळ टिकणारं असतं आणि जसं पहिल्या डेटला गेल्यावर पहिला संपर्क महत्त्वपूर्ण असतो, त्याचप्रमाणे बाळ आणि जीवाणूंचा पहिला संपर्क महत्त्वाचा असतो. 

"बाळ जेव्हा जन्म घेतं तेव्हा सर्वांत आधी त्याची रोगप्रतिकारक प्रणाली जीवाणूंना प्रतिसाद देते. त्या बाळाची रोगप्रतिकारक प्रणाली सुरळीतरीत्या चालण्यासाठी हे आवश्यक असतं," असं बर्मिंगहम युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक पीटर ब्रॉकलहर्स्ट सांगतात. 

सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळात आणि नैसर्गिक पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळाच्या सूक्ष्मजीवांशी आलेल्या संपर्कात खूप फरक असतो. शास्त्रीय परिभाषेत त्याला Difference between the microbiomes असं म्हणतात. याचा अर्थ असा की दोन वेगळ्या पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांचे मायक्रोबायोम हे वेगळं असतात. जीवाणू, विषाणू इत्यादी सूक्ष्मजीव ज्या वातावरणात एकत्रितरीत्या वाढतात त्या प्रणालीला मायक्रोबायोम म्हणतात. 

जन्मानुसार त्या बाळांच्या मायक्रोबायोमची अवस्था वर्षभर तशीच राहते. 

नैसर्गिक पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळाचा संपर्क त्याच्या आईच्या योनीतून स्रवलेल्या द्रवांशी होतो त्या स्रावांमध्येच अनेक सूक्ष्मजीव असतात. त्या सूक्ष्मजीवांशी बाळाचा संपर्क येतो. 

पण सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळांचा सूक्ष्मजीवांशी संपर्क खूप उशिरा येतो. हे सूक्ष्मजीव त्या बाळाच्या आईच्या शरीरावरील नसतात, असं ब्रॉकलहर्स्ट सांगतात. 

सिझेरियन...\n\ntl;dr:
सिझेरियन पद्धतीनं जन्मलेल्या बाळाच्या शरीराला त्याच्या आईच्या योनीतून निघालेले स्राव लावणं हे आरोग्यदायी असू शकतं का?