अमेरिकेत मानसिक रोगांच्या यादीतून समलैंगिकतेला 45 वर्षांपूर्वी हटविण्यात आले.

"जो आजारच नाही त्याला बरं कसं करता येईल?" यावर शास्त्रज्ञांचं एकमत झालेलं आहे. 1973 साली अमेरिकेत मानसिक आजारांच्या यादीतून समलैंगिकतेला वगळण्यात आलं आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेनंही 1990 साली तेच केलं.

त्यानंतर होमोफोबियावर (समलैंगिकतेबद्दल वाटणारे भय किंवा समलैंगिकतेला होणारा विरोध) अधिकाधिक लक्ष केंद्रीत झालं आणि संशोधकांनी त्याची विविध कारणं समजून घेण्यास प्रयत्न सुरू केला.

'अकारण भीती'

अमेरिकेतील जॉर्ज वाइनबर्ग यांनी 1960च्या दशकात होमोफोबिया ही संज्ञा प्रथम वापरली. त्यांनी त्याचा 'समलैंगिक व्यक्तींच्या सानिध्यात येण्याची भीती' असा अर्थ स्पष्ट केला होता. ग्रीक भाषेतून आलेल्या फोबिया प्रत्ययाचा अर्थ एखाद्या गोष्टीची वाटणारी अकारण भीती असा आहे.

1972 साली लिहिलेल्या सोसायटी अँड हेल्दी होमोसेक्शुअल पुस्तकात डॉ. वाइनबर्ग म्हणतात, "समलैंगितकेबद्दलचे पूर्वग्रह जोपर्यंत जात नाहीत तोपर्यंत मी रूग्ण आजारातून पूर्ण बरा झाला असं म्हणणार नाही."

होमोफोबियाचा संस्कृती, धर्म, मानसिक आरोग्य अशा विविध अंगांनी विचार करण... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
्यात आलेला आहे.

रोम टोर वर्गाटा विद्यापीठातील एंड्रोक्रायोनॉलॉजीचे आणि मेडिकल सेक्सोलॉजीचे प्रोफेसर इमॅन्युएल ए. जानीनी यांना होमोफोबिया हे तर हिमनगाचं टोक वाटतं. 

"होमोफोबिया काही व्यक्तीमतत्वासंदर्भातील गुणधर्माशी संबंधित आहेत. त्याचा हिंसेशीसुद्धा संबंध आहे. त्याला मानसिक आजार म्हणता येईल," असं ते म्हणतात.

डॉ. जानीनी यांनी जर्नल ऑफ सेक्शुअल मेडिसिनमध्ये 2015 साली लिहिलेल्या शोधनिबंधात होमोफोबियाला सायकोटिझम (संताप आणि शत्रूत्वाशी संबंधित), संरक्षण करण्याचा अपरिपक्व प्रकार तसंच पालकांच्या असुरक्षिततेच्या भावनेशी जोडल्यामुळे वाद निर्माण झाला होता.

एलजीबीटी समुदायाच्या बाजूने केलेला अभ्यास असा त्याच्यावर शिक्का मारला. पण बीबीसीशी बोलताना डॉ. जानीनी आपल्या अभ्यासावर ठाम राहिले. "होमोफोबिक व्यक्ती कमकुवत असतात", असे ते म्हणाले.

"ही काही वैज्ञानिक संज्ञा नाही, पण योग्यप्रकारे समजावं म्हणून मी ती संज्ञा वापरतो", असे ते म्हणाले.

1990मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेने समलैंगिकतेला मानसिक आजारांच्या यादीतून वगळले.

होमोफोबियाचं प्रमाण

त्यांनी होमोफोबियाची पातळी शोधून काढण्यासाठी एक प्रमाण शोधून काढलं आहे. इटालियन विद्यापीठांमधील 551 विद्यार्थ्यांचा अभ्यास करून त्यांच्या मानसिक गुणधर्मांनुसार हे प्रमाण शोधण्यात आलं आहे.

ज्या लोकांमध्ये जास्त तीव्र होमोफोबिक गुणधर्म होते त्यांच्यामध्ये सायकोटीझमसारखे वरचे गुणधर्मही दिसून येतात. तर कमी तीव्रतेच्या होमोफोबियामध्ये सिक्युअर पॅरेंटल अटॅचमेंटसारखे कल दिसून येतात.

उपचारांनी सर्व मानसिक आजार बरे होऊ शकतात असं ते म्हणतात.

कदाचित तुम्हाला समलैंगिक वर्तन आवडणार नाही. पण मी समलैंगिक नाही, मी समलैंगिकांचा तिरस्कार करतो, समलैंगिक माझ्या घरात आलेलं आवडत नाही, समलैंगिक शिक्षक माझ्या शाळेत असू नये असं सारखं म्हणत राहाण्याची गरज नाही, असं डॉ. जानिनी म्हणाले.

"गेली अनेक शतकं समलैंगिकतेकडे आजार म्हणून पाहिलं गेलं, पण आता पहिल्यांदाच होमोफोबिया हा खरा आजार असून तो बरा करण्याची गरज असल्याचं आम्ही सांगितलं आहे."

संस्कृतीचा परिणाम

पण लोकांच्या व्यक्तीमत्त्वावर त्यांच्या आजूबाजूच्या पर्यावरणाचाही परिणाम होत असतो. अतिरेकी मर्दपणा, स्रियांचा द्वेष, होमोफोबियाला नैतिकतेचं स्वरूप देणं हे अनेक संस्कृतींमध्ये असल्याचं डॉ. जानिनी यांना वाटतं.

2017 साली त्यांनी 3 वेगवेगळ्या धर्मांचा प्रभाव...