...आणखी एका गोष्टीचं शीर्षक आहे- 'शहीद गुरमेल कौर'. लेखिका- संगीत तूर. ऐंशी वर्षांच्या गुरमेल कौर यांची गोष्ट संगीतने लिहिलेय. संगरूर जिल्ह्यातील घरछाँव गावातील गुरमेल कौर यांनी छोट्याशा बागेत सामान भरलं आणि त्या आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी निघाल्या. 'आपल्या जमिनीसाठी प्राण द्यायला चाललेय,' असं त्या म्हणाल्या.

आंदोलनाच्या ठिकाणी दोन आठवडे निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्यावर गुरमेल कौर कालाझार टोलनाक्यावरच्या निदर्शनांमध्ये सहभागी झाल्या होत्या. त्यांच्या गटातले बाकीचे लोक गावी परत गेले होते. पण आठ डिसें... उर्वरित लेख लिहा:
लं.

आंदोलनाच्या ठिकाणी चालणारे तरुण आणि वयस्क लोकांनी भरलेले ट्रॅक्टर दिसतात. त्यांनी झेंडे धरलेत आणि घोषणा दिल्या जातायंत. फळं नि भाज्यांचं वाटप करणारे लोक कंवर ग्रेवालसारख्या पंजाबी गायकांची गाणी मोठ्या आवाजात ऐकत आहेत.

ट्रॅक्टरवर खूप मोठ्या आवाजात स्पीकर लावल्याचं मला दिसतं. रस्त्यांवर विलक्षण ऊर्जा सळसळतेय. एक ट्रॅक्टर डीजेचाही आहे- शेतकऱ्यांच्या मनोरंजनासाठी आणि त्यांना उत्साह वाटावा यासाठी या ट्रॅक्टरमध्ये डिस्को लाइट लावलेले आहेत.

हरप्रीत सिंह यांच्या ट्रॅक्टरवर 'पेचा पै' हे गाणं सुरू आहे. हे गाणं हर्फ़ चीमा यांनी लिहिलंय. चीमा आणि ग्रेवाल यांनी एकत्र मिळून हे गाणं गायलंय. या गाणं यू-ट्यूबवर ३० लाखांहून अधिक लोकांनी पाहिलंय.

हरप्रीत सिंहला नुकतीच कुठे 20 वर्षं पूर्ण झालेली आहेत. भठिंडामधील रामपुरा गावचे हरप्रीत कबड्डी खेळतात. दिल्ली आणि पंजाब यांच्यातली ही विभागणी आहे. पंजाबच्या वाटेत केंद्र सरकारची वाईट धोरणं आलेली आहेत, असं ते म्हणतात. 'पेचा पै' गाण्यातली 'काल्या नीति कर दे लागू' ही ओळ म्हणून ते लोकांना या 'काळ्या धोरणां'चा विरोध करायला सांगतो.

प्रतिकाराची ही गाणी गेल्या दोन-तीन महिन्यांमध्येच प्रदर्शित झालेली आहेत. या गाण्यांच्या व्हिडिओंमध्ये महामार्गावर बंद करून ठेवलेल्या ट्रकांची आणि ट्रॅक्टरांची दृश्यं आहेत. कृषी कायद्यांविरोधात संपूर्ण पंजाबमध्ये ठिकठिकाणी होत असलेल्या निदर्शनांची दृश्यंही त्यात आहेत. 'दिल्ली चलो' आंदोलनामध्ये येऊन केलेलं चित्रीकरणही व्हिडिओंमध्ये वापरण्यात आलं आहे. हरप्रीत सिंह त्यांच्या तीन चुलतभावांसोबत आणि काकांसोबत टिकरी बॉर्डरवर निदर्शनं करायला आलेत.

ते म्हणतात, "ही गाणी आम्हाला प्रेरणा देतात, म्हणून आवडतात. ही गाणी म्हणणारीही शेतकऱ्यांचीच मुलं आहे. त्यांना हा प्रश्न कळतो."

शाहीन बाग आणि जगभरातल्या इतर आंदोलनांमध्ये म्हटली जाणारी गाणीही शेतकऱ्यांच्या प्रतिकाराला आवाज मिळवून देत आहेत. आपण एकटे नाही आहोत, असहमती नोंदवण्याच्या भावनेने आपण इथे आलोय, पण आपल्यासोबत इतरही लोक आहेत, ही जाणीव या प्रतिकाराच्या गाण्यांनी होते, असं हरजीत आणि त्यांचे दूरचे भाऊ अमनदीप म्हणतात. 

स्पीकरवर लागलेल्या गाण्यांच्या चालीवर ठेका धरून नाचणारे वृद्ध शेतकरीही वाटेत दिसतात. एखाद्या प्रश्नाभोवती लोकांना संघटित करताना अशा प्रतिकाराच्या गाण्यांचं महत्त्व खूप प्रकर्षाने दिसतं. या गाण्यांच्या...