शीर्षक: महात्मा गांधींचा नेमका धर्म होता तरी काय?\nवरील काल्पनिक लेखाचे शीर्षक दिल्यास, लेखाची कल्पना करा.\n
या प्रयत्नात ते सर्व एकत्र आले होते जे इतर वेळी कुठल्याच बाबतीत एकत्र नसायचे. गांधींना आमच्या धार्मिक बाबींमध्ये काहीही बोलण्याचा अधिकार नाही, या एका गोष्टीवर सनातनी हिंदू आणि पक्के मुसलमान यांच्यात एकमत होतं.  

गांधी खरे 'अस्पृश्य' होते

दलितांना वाटायचं, की दलित नसलेल्या गांधींना त्यांच्याविषयी काही बोलण्याचा, त्यांच्यासाठी काही करण्याचा अधिकारच नाही. ख्रिश्चनसुद्धा धर्मांतराच्या मुद्यावर उघडपणे गांधींच्या विरोधात होते. 

बाबासाहेब आंबेडकरांनी ती तर निर्वाणीचं अस्त्र बाहेर काढलं होतं. तुम्ही मेहतर नाही, तर तुम्ही आमच्याविषयी कसं काय बोलू शकता? असा त्यांचा प्रश्न होता. 

यावर उत्तर देताना गांधीजी केवळ एवढंच म्हणाले, ही काही माझ्या हातातली गोष्ट नाही. मात्र, मेहतर समाजासाठी काही करण्याचा एकमेव निकष या समाजात जन्म घेणं हा असेल तर माझी एवढीच इच्छा आहे, की माझा पुढचा जन्म मेहतरांच्या घरात व्हावा.

यावर आंबेडकरांकडे कोणतंच उत्तर नव्हतं. त्यापूर्वीसुद्धा स्वतः अस्पृश्य असल्याचा निरर्थक दावा करत त्यावर आपली राजकीय पोळी भाजण्याचा प्रयत्न जोरात असतानादेखील ते निरुत्तर झाले होते. 

त्यावेळी गांधींनी म्हटलं होतं, "मी तुम्हा सर्वांपेक्षा जास्त खरा आणि पक्का अस्पृश्य आहे. कारण तुम्ही जन्माने अस्पृश्य आहात आणि मी स्वतःसाठी अस्पृश्य असणं निवडलं आहे."

गांधी आणि हिंदुत्वाचं समर्थन

गांधींनी जेव्हा ते रामराज्य आणू इच्छितात, असं म्हटलं होतं, तेव्हा हिंदुत्त्ववाद्यांना अमाप आनंद झाला होता. मात्र, त्याचवेळी गांधींनी हेदेखील स्पष्ट केलं की राजा दशरथाचा पुत्र म्हणजे त्यांचा राम नाही. 

जनसामान्यांसाठी एक आदर्श राज्य ही रामराज्याची व्याख्या आहे आणि त्यांना या सर्वमान्य व्याख्येला स्पर्श करायचा आहे, असं त्यांनी स्पष्ट केलं. 

प्रत्येक क्रांतीकारी जनसामान्यांमध्ये प्रचलित असलेल्या प्रतिकांना नवा अर्थ देतो आणि जुन्या माध्यमातून नवा अर्थ जनसामान्यांमध्ये रुजवण्याचा प्रयत्न करतो. 

त्यामुळेच गांधींनी म्हटलं होतं, की ते सनातनी हिंदू आहेत. मात्र हिंदू असण्याची त्यांची परिभाषा अशी होती, की कोणत्याही कळसूत्री हिंदूचं त्यांच्या आसपास येण्याचं धाडस नव्हतं. 

जाती व्यवस्थेचा मुद्दा

खरा हिंदू कोण? - गांधींनी संत कवी नरसिंह मेहता यांचं एक भजनच पुढे केलं. "वैष्णव जन तो तेणे रे कहिए जे/जे पीड पराई जाणे रे!" पुढे असंही म्हटलं, "पर दुखे उपकार करे...