या चंद्रग्रहणाला 'ब्लड मून' म्हणण्यामागचं कारण म्हणजे ग्रहणादरम्यान पूर्ण चंद्र लालसर होता आणि पृथ्वीच्या खूप जवळ होता म्हणून तो सुपर मून. साहजिकच हे सुंदर दृश्य नजरेत साठवण्यासाठी खगोलप्रेमींच्या नजरा चंद्रावर खिळलेल्या होत्या. 

मात्र सध्या चंद्रावर केवळ खगोलप्रेमीच नाही तर अनेक कंपन्यांचाही चंद्राकडे डोळा आहे. या कंपन्यांना चंद्रात इतका रस निर्माण होण्याचं कारण म्हणजे चंद्रावर असलेली खनिज संपत्ती. 

जगभरातल्या अनेक कंपन्या चंद्रावर असलेल्या मौल्यवान खनिजांचं उत्खनन करण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. मात्र चंद्रावर कुणीही जाऊन खनिज संपत्तीचा शोध घेणं कसं शक्य आहे? चंद्रावर मालकी हक्क सांगत इथल्या मौल्यवान धातूंवर डोळा ठेवणाऱ्या कंपन्यांसाठी काही नियम, कायदे अस्तित्त्वात आहेत का? 

चंद्रावर मालकी हक्क सांगत इथल्या मौल्यवान धातूंवर डोळा ठेवणाऱ्या कंपन्यांसाठी काही नियम किंवा कायदे अस्तित्त्वात आहेत का? 

चंद्रावरील खनिज संपत्तीवर डोळा 

बरोबर पन्नास वर्षांपूर्वी नील आर्मस्ट्राँग पहिल्यांदा चंद्रावर गेले होते. मनुष्याचं चंद्रावर ते पहिलं पाऊल होतं. चंद्रावर पोहचल्यानंतर त्यांनी म्हटलं होतं, "... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
एका माणसाचं छोटं पाऊल मानवतेसाठी खूप मोठी झेप आहे."

या चांद्र मोहिमेमध्ये नील आर्मस्ट्राँग यांच्यासोबत त्यांचे सहकारी बज ऑल्ड्रिन हेदेखील होते. नील यांच्यापाठोपाठ ऑल्ड्रिन यांनी चंद्रावर पाऊल ठेवलं. पृथ्वीवरून चंद्रावर जे डागासारखे भाग दिसतात, तो खरंतर मैदानी प्रदेश आहे. याच भागाचं आर्मस्ट्राँग आणि ऑल्ड्रिन यांनी निरीक्षण केलं होतं. चंद्रावर पोहोचल्यानंतर या दोघांनी काढलेले पहिले उद्गार होते, 'किती सुखद शांतता आहे इथं!'

जुलै 1969 मध्ये यशस्वीपणे राबवलेल्या अपोलो 11 या मोहिमेनंतर अशा प्रकारची दुसरी कोणतीही मोहीम आजतागयत हाती घेण्यात आलेली नाही. 1972 नंतर चंद्रावर माणसानं पाऊल ठेवलेलं नाही.

मात्र ही परिस्थिती बदलू शकते. पृथ्वीवर अतिशय मर्यादित साठा असलेल्या सोनं, प्लॅटिनम किंवा इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात वापरल्या जाणाऱ्या धातूंचा शोध चंद्राच्या पृष्ठभागावर घेण्यासाठी अनेक कंपन्या प्रयत्नशील आहेत. 

याच महिन्यात चीननं चंद्राच्या पृथ्वीवरून दिसणाऱ्या भागाच्या विरूद्ध बाजूवर एक मोहीम हाती घेतली होती. या भागात कापसाचं बी रूजवण्यात चीनला यशही आलं होतं. इथे अधिक संशोधन करण्यासाठी एक नवीन तळच स्थापन करण्याच्या शक्यता चीन पडताळून पाहत आहे. 

जपानी कंपनी आयफर्म तर पृथ्वी आणि चंद्राच्या दरम्यान ये-जा करण्यासाठी शक्यता पडताळून पाहत आहे. चंद्राच्या ध्रुवावर पाणी शोधण्याचा जपानचा प्रयत्न आहे. 

साधनसंपत्तीवरील नियंत्रणासाठी स्पर्धा 

कंपन्यांची ही व्यावसायिक स्पर्धा चंद्रापर्यंत पोहोचली असताना ज्या सुखद शांततेचा अनुभव आर्मस्ट्राँग आणि एल्ड्रिनंन घेतला होता, ती कायम राखण्यासाठी काही नियम अस्तित्त्वात आहेत का? पृथ्वीच्या या एकुलत्या एका उपग्रहावरील जमीन आणि साधनसंपत्तीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी देशांमध्ये राजकीय स्पर्धा सुरू होईल? 

अंतराळातील खगोलीय वस्तूंवर मालकी हक्क प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न शीतयुद्धाच्या काळापासून होत आहे. अमेरिकन अंतराळ संशोधन संस्था 'नासा' जेव्हा आपल्या पहिल्या चांद्र मोहिमेची तयारी करत होती, तेव्हा संयुक्त राष्ट्रांनी 1967 मध्ये 'आऊटर स्पेस ट्रीटी' सादर केली होती. या करारावर अमेरिका, सोव्हिएत युनियन आणि ब्रिटननं स्वाक्षरी केली होती. 

या करारामध्ये स्पष्टपणे नमूद केलं होतं, "चंद्र तसंच अन्य खगोलीय वस्तूंचं अस्तित्त्व असलेल्या अंतराळावर कोणताही देश आपली मालकी सांगू शकत नाही, त्यावर ताबा मिळवू शकत नाही...