डॉक सारांशित करण्यासाठी: कोरोना विषाणूच्या जागतिक साथीने आर्थिक संकट तर निर्माण केलंच शिवाय या काळात जागतिक मतभेद आणि प्रतिस्पर्धाही अधिक तीव्र झाल्या. अमेरिका आणि चीनच्या संबंधांवरही त्याचा मोठा परिणाम दिसून आला. 

यावर्षी नागार्नो-काराबाख सारखे काही जुने वाद पुन्हा उफाळले.

भारत-चीन सीमेवर 45 वर्षांतला सर्वांत मोठा संघर्ष झडला. 

मात्र, केवळ मतभेदच झाले अशातला भाग नाही. या संकटकाळात काही देश जवळ आले आणि दिर्घकालीन परिणाम करणारे काही ऐतिहसिक करारही झाले.

1. अमेरिकेचा तालिबानसोबतचा शांतता करार

अफगाणिस्तानावर अमेरिकेच्या हल्ल्याच्या तब्बल 18 वर्षांनंतर राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी त्याच तालिबानसोबत शांतता करार केला ज्या तालिबानची राजवट अमेरिकेने नेस्तेनाबूत केली होती. अफगाणिस्तानातून सैन्य माघारी बोलावणं, ट्रंप यांच्या 2016 च्या निवडणुकीतल्या आश्वासनांपैकी एक होतं. 

अफगाणिस्तान-अमेरिका युद्धात मोठी मानवी किंमत मोजावी लागली. एका अंदाजानुसार या युद्धात 1 लाख 57 हजार लोक मारले गेले. यात 43 हजारांहून अधिक सामान्य नागरिक होते. आता तर 25 लाख अफगाणी नागरिक शरणार्थी आहेत. 

अमेरिका आणि सहकारी देशांनाही या युद्धात मोठी किंमत चुकवावी लागली. अमेरिकेचे 2400 हून जास्त जवान मारले गेले. तर नाटो सदस्य देशांचे 1100 हून अधिक जवान मारले गेले. एका अंदाजानुसार अमेरिकेने अफगाणिस्तान युद्धावर 2 अब्ज डॉलर्सहून अधिक खर्च केले.

अफगाणिस्तानातून अमेरिकी सैन्य माघारी बोलवण्यासाठी 2020 साली अमेरिका आणि तालिबान यांच्यात ऐतिहासिक करार झाला. या करारानुसार अफगाणिस्तान सरकार आणि तालिबान यांच्यातही चर्चा होणार आहे. 

जाणकारांच्या मते तालिबान अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंपद्वारे देण्यात येणारे संकेत समजून घेण्यात यशस्वी ठरला आणि त्यांनी संधीचा पुरेपूर वापर केला.

2016 ते 2018 या काळात पेंटागॉनमध्ये अफगाणिस्तान विषयाचे संचालक असणारे जेसन कॅम्पबेल मात्र या कराराच्या यशस्वीतेबाबत साशंक आहेत. मात्र, आजचा तालिबान पूर्वीपेक्षा अधिक व्यवहार्य असल्याचंही ते म्हणतात. 

कॅम्पबेल यांच्या मते आजचा तालिबान अमेरिका आणि पाश्चिमात्य राष्ट्रांशी उत्तम संबंध ठेवू इच्छितो. विशेषतः व्यापार आणि विकासाच्या मुद्द्यांवर. ते म्हणतात, "1990 च्या काळात अफगाणिस्तान एक अपयशी राष्ट्र होतं. त्यामुळे त्यांना परत त्या काळात परत जायचं नाही."

2. इस्राईलचे बहरीन आणि संयुक्त अरब अमिरातशी संबंध...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
2020 या वर्षाने केवळ मानवी मनावरच नाही तर जागतिक राजकारणावरही गहिरा ठसा उमटवला.