डॉक सारांशित करण्यासाठी: हे शब्द तुम्हाला आठवतायत का?

'या जागतिक साथीच्या रोगाचा प्रसार थांबवण्यासाठी आणि संसर्गाची साखळी तोडण्यासाठी' 24 मार्च 2020 रोजी, संध्याकाळी 8 वाजता पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी भारतातलं कामकाज थांबवलं.

त्या दिवशी देशामध्ये कोव्हिड-19चे 519 रुग्ण होते आणि 9 जणांचा या साथीत मृत्यू झाला होता.

आणखी एक - आपलं सरकार राज्य सरकारांच्या साथीने आणि तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार काम करत आहे, असंही पंतप्रधानांनी या भाषणात नमूद केलं.

किंबहुना, अडीच महिन्यांहून अधिक काळ - म्हणजे भारत सरकारने या विषाणूवर लक्ष ठेवून उपाययोजनांसाठी तयारी करायला सुरुवात केली तेव्हापासून, आपण प्रत्येकाला सोबत घेऊन प्रयत्न करतो आहोत, अशी प्रतिमा उभी केली जात होती. पंतप्रधान 'व्यक्तिशः नियमितपणे सर्व तयारीवर आणि उपाययोजनांवर देखरेख ठेवत आहेत,' असं सरकारकडून सांगितलं गेलं.

परंतु, राष्ट्रीय लॉकडाउन लादण्यासारखं अत्यंत कठोर पाऊल उचलतानाही प्रत्यक्षात सल्लामसलत पार पडल्याचा फारसा काही पुरावा बीबीसीने या संदर्भात केलेल्या सखोल तपासामध्ये आढळला नाही. 

'माहितीच्या अधिकाराचा अधिनियम, 2005', अर्थात 'माहिती अधिकार कायदा' (RTI) वापरून आम्ही याबाबत तपास केला. कोव्हिड साथीवर उपाययोजना करण्याशी थेट संबंधित असलेल्या महत्त्वाच्या संस्था, सरकारी विभाग, त्याचप्रमाणे राज्य सरकारं, यांच्याशी आम्ही संपर्क साधला. राष्ट्रीय लॉकडाउन अंमलात आली तेव्हा त्याची पूर्वसूचना या विभागांना व सरकारांना होती का, याबद्दल आम्ही विचारणा केली. शिवाय, लॉकडाउन विपरित परिणाम सौम्य करण्यासाठी व लॉकडाउनची अंमलबजावणी करण्यासाठी आपापल्या खात्यामध्ये व प्रदेशामध्ये कोणती तयारी केली, याबद्दलही आम्ही प्रश्न विचारले. 

या संदर्भात सरकारचा दृष्टिकोन काय होता, हे समजून घेण्यासाठी आम्ही 1 मार्च 2021 रोजी माहिती व प्रसारण मंत्रालयाशी संपर्क साधला. परंतु, आत्तापर्यंत मंत्री प्रकाश जावडेकर अथवा या मंत्रालयाचे सचिव अमित खरे यांनी मुलाखतीसाठी वेळ दिलेला नाही. 

लॉकडाऊन दरम्यानचं लखनऊमधलं दृश्य

जगातील सर्वांत मोठा लॉकडाउन लागू करण्यापूर्वी आपल्याशी सल्लामसलत करण्यात आली नव्हती किंवा त्यात आपली काही भूमिका असेल याबद्दल माहितीही आपल्याला नव्हती, असा प्रतिसाद बहुतेकांनी दिला.

मग भारताने हा निर्णय कसा घेतला आणि सरकारी यंत्रणेने नागरिकांना कशारीतीने सहाय्य करणं अपेक्षित होतं? विशेषतः या यंत्रणेतील...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
"देशात सर्वत्र संपूर्ण लॉकडाउन होणार आहे... लोकांना त्यांच्या घराबाहेर पडण्यापासून पूर्ण प्रतिबंध घालण्यात आला आहे... घराबाहेर जायचं म्हणजे काय हे पुढील 21 दिवसांसाठी तुम्ही विसरून जा."