सनाउल्लाह

"सैन्यामध्ये अभिमानाने काम करत असतानाचे ते दिवस मला पुन्हा पुन्हा आठवत होते. माझ्याकडून अशी काय चूक झाली की मला तुरुंगात टाकलं, हेच मला समजत नव्हतं. माझं ब्लड प्रेशर वाढलं. त्या रात्री मी खूप रडलो."

डिटेन्शन सेंटरमधले आपले अनुभव सांगताना भारतीय लष्करामध्ये 30 वर्षं सेवा करणारे निवृत्त सुभेदार मोहम्मद सनाउल्लाह अगदी केविलवाणे होतात. 

निवृत्त सैनिक असणारे सनाउल्लाह हे परदेशी नागरिक असल्याचं कामरूप ग्रामीण जिल्ह्यातल्या एका फॉरेनर्स ट्रायब्युलन (एफटी) कोर्टाने 23 मे रोजी जाहीर केलं. 

यानंतर 29 मे रोजी त्यांना अटक करून गोलपाडा तुरुंगातल्या डिटेंन्शन सेंटरमध्ये त्यांची रवानगी करण्यात आली. 11 दिवस तुरुंगवास भोगल्यानंतर 8 जून रोजी त्यांना गुवाहाटी हायकोर्टाने अंतरिम जामीन मंजूर केला, आणि सनाउल्लाह बाहेर आले. 

"गोलपाडा तुरुंगात मला खोली क्रमांक 3 मध्ये ठेवण्यात आलं होतं. परदेशी नागरिकांसाठी तुरुंगामध्ये कोणतीही वेगळी व्यवस्था नाही.  माझ्या सेलमध्ये इतर कैदीही होते. मी आयुष्यात यापूर्वी कधीच अशा प्रसंगाला सामोरं गेलो नव्हतो. 30 वर्षं मी देशाची सेवा केली आणि मला हा दिवस पहावा लागल... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ा. जेलच्या आत एक वेगळीच दुनिया आहे. इच्छा असूनही मी त्यातून बाहेर पडू शकत नव्हतो," 52 वर्षांच्या मोहम्मद सनाउल्लाह यांनी बीबीसीला सांगितलं. 

"दोन दिवस मी तुरुंगातल्या कोणाशी बोललोही नाही. मी फक्त माझा आणि माझ्या कुटुंबाचा विचार करत होतो. या दोन-तीन दिवसांत मला खूप थकवाही आला होता. मी वैद्यकीय तपासणी करून घेतली. सैन्यातल्या दिवसांच्या आठवणींमधून मला शक्ती मिळत होती. सैन्यामध्ये आम्हाला प्रत्येक अडचणीचा सामना करायला शिकवलं जातं. मी देशाच्या सीमेवर उभं ठाकत देशाचं संरक्षण केलं आहे. मी हार मानणार नाही. मी भारतीय आहे आणि माझ्या देशातच मी राहणार. या कायदेशीर लढाईतून मला न्याय मिळेल असा मला विश्वास आहे.''

'माझ्यासारखे तिथे अनेक जण होते'

गोलपाडा डिटेंशन सेंटरमध्ये अनेक परदेशी नागरिक असल्याचं सांगत सनाउल्लाह म्हणतात, "40 फुटांच्या खोलीमध्ये मला जवळपास 45 कैद्यांच्यासोबत ठेवण्यात आलं होतं. संध्याकाळी 6 वाजता आम्हाला खोलीमध्ये बंद केलं जायचं. एक बोचरं पातळ कांबळं अंथरून जमीनीवर झोपावं लागे. दिवसा मला असे काही कैदी भेटायचे ज्यांनाही परदेशी नागरिक घोषित करत जेलमध्ये बंद करण्यात आलं होतं"

ते म्हणतात, "त्यांच्या वेदना ऐकून मी माझं दुःख विसरायचो. तिथे असेही लोक आहेत जे गेली 10 वर्षं तुरुंगात आहेत. त्यांना भेटायलाही आता कोणी येत नाही. घर-कुटुंब, मुलं सगळ्यांची वाट लागली. काही कैद्यांना तर हेही माहीत नाही की आता त्यांचं काय होणार. तुरुंगातून बाहेर कसं पडायचं, याविषयी ते माझा सल्ला मागत होते. बहुतेक कैदी अशिक्षित आहेत आणि कोर्टात केस लढण्यासाठी त्यांच्याकडे पैसेही नाहीत."

पण 'अवैध परदेशी नागरिक' असल्याचं ठरवत आसाममध्ये डिटेंशन सेंटरमध्ये डांबण्यात आलेल्या लोकांना सर्शत जामीन देण्याची परवानगी गेल्याच महिन्यात सुप्रीम कोर्टाने दिली आहे. असे कैदी जे तीन वर्षं किंवा त्यापेक्षा जास्त काळापासून डिटेंशन सेंटरमध्ये आहेत, त्यांना एक लाख रुपयांचे दोन जामीन बाँड सादर केल्यानंतर सोडता येऊ शकतं, असं सुप्रीम कोर्टाने आपल्या आदेशात म्हटलं आहे. 

सुटका झाल्यानंतर आपला पूर्ण पत्ता या कैंद्यांना द्यावा लागेल आणि सुरक्षित डेटाबेससाठी बायमेट्रिक माहितीही द्यावी लागेल. याशिवाय त्यांना दर आठवड्याला एकद्या पोलीस स्टेशनला हजेरी लावावी लागेल. 

आपल्या सेवेदरम्यान सनाउल्लाह जम्मू-काश्मीर, राजस्थान, मध्य प्रदेश, आसाम, मणीपूर, पंजाब, आंध्र प्रदेश आणि...