अडवाणींच्या रथयात्रेपासून देशात रामजन्मभूमीच्या आंदोलनाने वेग घ्यायला सुरुवात केली होती. श्रीरामचंद्रांचा जन्म ज्या ठिकाणी झाला, त्याच ठिकाणी 16व्या शतकात मुघल बादशाह बाबराने एक मशीद बांधली, अशी हिंदुत्ववाद्यांची मान्यता आहे. या ठिकाणी राम मंदिरच उभं राहिलं पाहिजे, अशी मागणी स्वातंत्र्यानंतर हळुहळू हिंदुत्ववादी संघटना करू लागले.

YouTube पोस्ट समाप्त, 1

शिवसेनेनंही मुंबईहून शिवसैनिकांची एक तुकडी अयोध्येत पाठवली होती. मनोहर जोशींकडे या तुकडीचं नेतृत्व होतं. 

6 डिसेंबरच्या दुपारपर्यंत जमावाने वेगळं रूप घेतलं. काही तरुण मशिदीच्या घुमटावर चढले. तिथं त्यांनी भगवा झेंडा फडकवला. जमलेल्या गर्दीनं बाबरी मशीद तोडायला सुरुवात केली.

बीबीसीचे तत्कालीन ब्यूरो चीफ मार्क टली हेही त्याठिकाणी होते. सगळ्या घटना डोळ्यांदेखत पाहिल्यावर ते साडेआकराच्या सुमारास बातमी पाठवण्यासाठी फैजाबादला रवाना झाले. तिथून माघारी आले तेव्हा त्यांना काही लोकांनी एका मंदिरात नजरकैद केलं. 

त्यादिवशी शासकीय यंत्रणा पूर्णत: ढासळली होती, असं मार्क टुली सांगतात. "त्यादिवशी 16व्या शतकातली मुघलकालीन ऐतिहासिक बाबरी मशीद संध्याकाळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
पर्यंत उद्ध्वस्त झाली. दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्याच ठिकाणी एका कपड्यावर श्री रामाची मूर्ती ठेवण्यात आली आणि भगवा झेंडा रोवण्यात आला.

"खरं तर, बाबरी पाडण्याचे याआधीही प्रयत्न झाले होते. 1990 मध्ये उत्तर प्रदेशात जनता दलाचं सरकार होतं, मुलायम सिंह मुख्यमंत्री होते. तेव्हाही काही कारसेवक बाबरी मशिदीवर चढले होते. त्यावेळी पोलिसांनी केलेल्या गोळीबारात 16 जणांचा मृत्यू झाला होता."

'नियोजित कटानुसार मशीद पाडण्यात आली'

बाबरी मशीद पाडल्यानंतर देशभरात दंगली उसळल्या. जवळजवळ दीड हजार लोकांना जीव गमवावा लागला. त्याचे पडसाद पाकिस्तान आणि बांगलादेशातही उमटले. तिथं काही हिंदू मंदिरं पाडण्यात आली. देशात धार्मिक तणाव वाढला. मुंबईमध्ये बाँबस्फोट झाले.

या एकंदरच अशांततेची चौकशी करण्यासाठी केंद्र सरकारने जस्टिस लिब्रहन समिती स्थापन करण्यात. त्यांनी 2009 मध्ये एक अहवाल सरकारला दिला. 'एका नियोजित कटानुसार मशीद पाडण्यात आली,' असा निष्कर्ष त्या अहवालात होता.

यामध्ये लालकृष्ण अडवाणी, मुरली मनोहर जोशी, उमा भारती, अशा अनेक नेत्यांविरोधात हा कट रचल्याचा दावा करण्यात आला. सुप्रीम कोर्टात या वादाची चौकशी दोन मुद्द्यांवर केली जात आहे - एक म्हणजे कट कुणी रचला आणि दुसरा जमिनीच्या मालकी हक्काचा.

'तसं पाहता, बाबरी मुद्द्याची सुरुवात कधी झाली? तर 1980च्या दशकात काँग्रेसने रामलल्लाचा मुद्दा देशाच्या राजकीय पटलावर आणला होता. काँग्रेस ही मुस्लीम धार्जिणी आहे, हे आरोप खोडून काढण्यासाठी हा सगळा प्रयत्न होता. पण नव्वदीच्या सुरुवातीला संघ परिवारानं याला प्रखर हिंदुत्त्ववादाचं स्वरुप दिलं. या घटनेनं देशाचं आणि एकंदरीत महाराष्ट्राचं राजकारण ढवळून निघालं,' असं ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश अकोलकरांच्या 'जय महाराष्ट्र - हा शिवसेना नावाचा इतिहास आहे' या पुस्तकात नमूद केलंय.

'बाबरी जर शिवसैनिकांनी पाडली असेल, तर त्या सैनिकांचा मला अभिमान आहे, अशी भूमिका शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांनी घेतली. पण कोर्टात त्यांनी तीच भूमिका घेण्याचं टाळलं,' असंही या पुस्तकात म्हटलंय.

'दंगलीचे दिवस'

त्यावेळी महाराष्ट्रात काँग्रेसचं सरकार होतं. यवतमाळचे सुधाकर नाईक मुख्यमंत्री होते. मुंबईमध्ये धार्मिक तणाव वाढला होता आणि दंगली उसळल्या. ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश आकोलकरांच्या 'जय महाराष्ट्र' या पुस्तकात मुंबईतल्या दंगलीबद्दल लिहिलं आहे -

"बाबरी मशीद पाडल्यानंतर मुंबईत दंगली सुरू...