सामग्री: दिल्ली विधानसभेच्या निवडणूक प्रचारादरम्यान भाजपने दिल्लीचे मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल यांना देशभक्तीच्या मुद्द्यावरून घेरलं तेव्हा केजरीवाल यांनी आपण 'कट्टर देशभक्त' असल्याचं सांगितलं. त्यांनी कितीतरी वेळा याचा उल्लेख केला की भाजपने त्यांना अतिरेकी म्हटलं असलं तरी ते 'कट्टर देशभक्त' आहेत. 

11 फेब्रुवारी रोजी निवडणुकीचा निकाल लागला आणि आम आदमी पक्षाचा मोठा विजय झाळाला. तेव्हा पक्षाचे ज्येष्ठ नेते आणि राज्यसभेचे खासदार संजय सिंह पक्ष कार्यालयातून कार्यकर्त्यांना संबोधित करताना केजरीवाल यांना 'कट्टर देशभक्त' म्हणाले. 

ही तुलना आपण एखाद्या प्रियकराशी करू शकतो जो मोठमोठ्याने हा दावा करतो की तो 'कट्टर आशिक' आहे. मात्र प्रेम आणि कट्टरता एकत्र नांदू शकतात का? 

बनारस हिंदू विद्यापीठातील हिंदी विभागाचे प्राध्यापक अशोक त्रिपाठी म्हणतात, "प्रेम करणारा कट्टर असू शकत नाही. मग तो देशावर प्रेम करणारा असो किंवा प्रेयसीवर. एक तर तो कट्टर असेल किंवा मग प्रियकर असेल. कट्टरतेत हिंसा, सूड आणि संकुचित दृष्टिकोन अंतर्भूत असतो. मात्र, प्रेमात स्वयंभू होण्याची मनिषा असते."

नेहरू, गांधी यांची देशभक्ती आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे प्रमुख गोळवलकर यांच्या देशभक्तीत फरक होता. 'Bunch of Thoughts' हे गोळवळकर यांचं पुस्तक वाचल्यास त्यांच्या राष्ट्रवादाबद्दलची बरीचशी संकल्पना लक्षात येते. 

गोळवलकर यांच्या देशभक्तीत हिंदू हे श्रेष्ठ आहेत अशी भावना दिसते. याउलट नेहरू, गांधी यांच्या देशभक्तीत विविधता आणि मोकळेपणा दिसतो. संकुचितपणा नाही. केजरीवाल जेव्हा स्वतःला कट्टर देशभक्त म्हणतात तेव्हा त्यांची कट्टरता गांधी, नेहरू यांच्या देशभक्तीपेक्षा खूप वेगळी होते. 

बीएचयूमध्ये पॉलिटिकल सायन्सचे प्राध्यापक आर. पी. पाठक सांगतात की इटलीचा हुकूमशहा मुसोलिनीसुद्धा स्वतःला कट्टर देशभक्त म्हणायचा. ते सांगतात, "एक कट्टर देशभक्त आणि कट्टर हिंदूमध्ये फार फरक नाही. कारण एक कट्टर देशभक्त कट्टर हिंदू असू शकतो. एक कट्टर ब्राह्मणही असू शकतो. ही कट्टरता थांबत नाही."

संकुचितपणा, श्रेष्ठत्वाची भावना आणि त्यामुळे 'इतरांना' तुच्छ आणि घृणास्पद मानणे एक सहज मानसिक प्रक्रिया आहे. उदाहरणार्थ एखादा हिंदी भाषक म्हणतो की तो 'कट्टर देशभक्त' आहे तेव्हा त्याच्या देशभक्तीत हिंदी भाषेप्रतीसुद्धा कट्टरता असेल, हे स्पष्ट आहे. ही कट्टरता हिंदी भाषेपुढे तामिळ, तेलुगू, मलयालम या...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
इंग्रजीतल्या Patriotism या शब्दाला मराठीत देशभक्ती म्हणतात. ऑक्सफोर्ड शब्दकोशानुसार कुठल्याही एका देशाबद्दल प्रेम, त्याचं हित आणि रक्षणाला देशभक्ती म्हणण्यात आलं आहे. मात्र, त्याच शब्दकोशात ब्रिटीश लेखक सॅम्युअल जॉन्सन यांचा एक कोट आहे. डॉ. जॉनसन देशभक्ताला अराजक आणि बळाचा वापर करणारा म्हणायचे. त्यांचं म्हणणं आहे की 'देशभक्ती हे आचरटाचं अंतिम ठिकाण असतं.'