जगभरातील लोकांमध्ये संपर्काचं एक नवं माध्यम तयार केल्यानंतर फेसबुक आता अख्ख्या जगासाठी एक नवीन चलन निर्माण करण्याचा प्रयत्न करतंय. हे फेसबुकचं आणि पैशाचंही भविष्य आहे.

फेसबुकच्या लिब्रा नावाच्याया नवीन क्रिप्टोकरंसीद्वारे फेसबुक मेसेंजर तसंच व्हॉट्सअॅपवरून लोक एकमेकांना पैसे पाठवू शकतील. 

यामध्ये पेमेंट्सच्या क्षेत्रातील पेपॅल आणि व्हिसा, टॅक्सी अॅप कंपन्या उबर आणि लिफ्ट, काही मोठे गुंतवणूकदार, असे सगळे दिग्गज सहभागी आहेत. म्हणजे टेक्नॉलॉजी आणि फायनान्सच्या जगतातल्या सगळ्या सुपरहिरोंनी एकत्र येऊन हा खूपच महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतलाय. त्यामुळे टेक्नॉलॉजीमधला ऍव्हेंजर्स एन्डगेम काहींना वेडेपणाचाही वाटू शकतो. 

लिब्राद्वारे पैसे पाठवणं हे मेसेज पाठवण्याइतकं सोपं असंल, असा फेसबुकचा दावा आहे.

आत्ताच्या चलन प्रणालीतील अनेक चुका दुरुस्त करत अब्जावधी लोकांना पैशांच्या वापरासाठीचं अधिक स्वातंत्र्य देण्याचा हा प्रयत्न असल्याचं फेसबुकच्या डेव्हिड मार्कस यांनी सांगितलं. पण लिब्राविषयी अनेक प्रश्नं विचारले जात आहेत.

आणि एवढे प्रश्नं की आता अमेरिकेच्या एका खासदाराने विनंती केली आहे की US ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
संसदेने या प्रकल्पाची सुरक्षितता तपासल्याशिवाय फेसबुकने हा प्रकल्प सामन्यांसाठी लाँच करू नये. 

"मी फेसबुकला विनंती करते की त्यांनी आम्हाला आधी हे क्रिप्टोकरंसी कितपत सुरक्षित आहे, हे पडताळू द्यावं. नंतर नियमन संस्थांच्या शिफारसींनुसार कंपनीने याबाबतीत पुढे जावं," असं डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या खासदार मॅक्सीन वॉटर्स म्हणाल्या.

त्यातल्या त्यात आणखी एक मोठा प्रश्न म्हणजे - कशाला? म्हणजे नवीन जागतिक चलनाची गरज काय आहे? आणि आपल्याला ते खरंच फेसबुककडून हवंय का?

हे चलन कुणासाठी?

लिब्रा मिशन स्टेटमेंटमध्ये असं म्हटलंय की जगभरातल्या 1.7 अब्ज लोकांकडे बँक खाती नाहीत आणि त्यांना त्यांच्या नातेवाईकांना पैसे पाठवणं खूप खर्चिक पडतं, त्यामुळे ही नवीन कामी येईल. पण यामुद्द्यावर आधीच केनियामधील एम-पेसा (Mpesa) किंवा वर्ल्डरेमिट (WorldRemit) सारखे टेक्नॉलॉजी स्टार्टअप काम करत आहेत. 

पण या मार्गाने हवाला किंवा मनी लाँडरिंगसारखे प्रकार होऊ नये, यासाठी लोकांची पडताळणी न करता क्लिष्ट बँकिंग व्यवहार लिब्रामध्ये कशाप्रकारे पार पडतील, तेसुद्धा अगदी स्वस्तात, हे मात्र अजून स्पष्ट नाही.

"मनी लाँडरिंगसाठीच्या नियमांचं पालन करणं हे सर्वात कठीण आणि खर्चिक भाग आहे," असं मनी ट्रान्सफर व्यवसायातील काही कंपन्यांसाठी काम केलेल्या एका व्यक्तीने सांगितलं. 

आणि हे प्रश्नं फक्त केनियामधल्या बँक खाती नसलेल्या फेसबुक युजर्ससाठीच नाहीत तर अमेरिका आणि ब्रिटनसारख्या प्रगत आणि मोठ्या बाजारपेठांमध्येही लागू होतील. या देशांमध्येही कुणाचं खातं कोणतं, याची खातरजमा करण्यासाठी एक ओळखपत्र असं नाहीये.

जर लिब्रामुळे लोकांना फोनवरून एखादा मेसेज पाठवण्यासारख्याच सोप्या पद्धतीने पैसे पाठवता आले, तर ते खूपच आकर्षक ठरेल. पण ते स्वस्तात आणि सुरक्षितपणे करणं, हेच मोठं आव्हान असेल. 

हा खरंच जागतिक प्रोजेक्ट आहे का?

जगभरात आपल्या प्रतिमेवर उपस्थित होणाऱ्या प्रश्नांमुळे यंदा फेसबुक जरासं सावध खेळतंय. त्यांनी लिब्रा हा जागतिक कंपन्यांनी मिळून केलेला एक प्रकल्प असून आपण त्याचा एक भाग असल्याचं आवर्जून सांगितलं आहे. 

फेसबुकने त्यांची इंटरनॅशनल अॅक्सेस स्कीम - इंटरनेट.ऑर्ग अशीच जागतिक प्रयत्नांतून करण्यात आलेलं उद्दिष्टं म्हणून सर्वांसमोर आणल्याचं टीकाकार लक्षात आणून देतात. पण नंतर यावरून वाद निर्माण झाले. भारतामध्ये फ्रीबेसिक्स नावाने आलेला हा प्रकल्प फक्त फेसबुकला...