आपलं अर्ध शरीर मानवी नसल्याचं शास्त्रज्ञांचं म्हणणं आहे.

शरीरात असलेल्या एकूण पेशींपैकी फक्त ४३% पेशी या मानवी पेशी असतात. तर बाकीच्या असतात त्या मायक्रोस्कोपिक कॉलनिस्ट अर्थात सूक्ष्मदर्शी निवासी. 

आपल्यात दडलेल्या या अर्ध्या भागाच्या-आपल्या मायक्रोबाइमच्या-आकलनामुळे, आता ऍलर्जीपासून ते पार्किन्सनपर्यंत कितीतरी रोगांबाबतचे आपले समज वेगानं बदलत आहेत. (शरीर किंवा त्यातल्या विशिष्ट भागातील सूक्ष्मजीव किंवा त्या विशिष्ट पर्यावरणातील सूक्ष्मजीवांची एकत्रित जेनेटीक अर्थात अनुवांशिक सामग्री म्हणजेच मायक्रोबाइम) 

आता तर या क्षेत्राकडून अगदी "मानवी" असणं म्हणजे नेमकं काय, यासारखे प्रश्नही उपस्थित केले जात आहेत आणि परिणामी नाविन्यपूर्ण उपचारांच्या दिशेनं ही वाटचाल सुरू आहे.

"ते तुमच्या आरोग्यासाठी आवश्यक आहेत," मॅक्स प्लॅंक इन्स्टीट्यूटमधील मायक्रोबाइम विज्ञान विभागाचे संचालक प्राध्यापक रुथ ले सांगतात. "तुमचं शरीर म्हणजे फक्त तुम्ही नसता," ते सांगतात.  

शास्त्रज्ञांनी शरीररचनेसंदर्भात नव्याने मांडणी केली आहे.

तुम्ही कितीही स्वच्छ शरीर धुवा, पण तुमच्या शरीरातला जवळपास प्रत्येक कानाकोपरा हा... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
सूक्ष्मजीवांनी माखलेला असतो. 

यामध्ये जीवाणू, विषाणू, बुरशी आणि आर्कीआ (सुरुवातीला त्यांचे जीवाणू म्हणून चुकीचे वर्गीकरण करण्यात येत असे) यांचा समावेश असतो. ऑक्सिजनपासून वंचित असलेल्या अंधकारमय आतड्यांमध्ये या सूक्ष्म जीवनाचे सर्वांत मोठे केंद्रीकरण झालेले असते 

"तुम्ही माणसापेक्षाही जास्त सूक्ष्मजंतूच आहात," कॅलिफोर्नियाच्या सॅन डिएगो विद्यापीठातले प्राध्यापक रॉब नाइट यांनी बीबीसीला सांगितलं. 

सुरुवातीच्या काळात असा विचार केला जात होता की, मानवी पेशींच्या तुलनेत ही संख्या (सूक्ष्मजीवांची संख्या) दहा पटींनी जास्त होती. 

"त्यामध्ये सुधारण करून हे प्रमाण १:१ इतक्या जवळ आलं आहे, त्यामुळे सध्याच्या अंदाजानुसार, जर तुम्ही सर्व पेशींची गणना केलीत, तर तुम्ही सुमारे ४३% मानवी आहात," ते सांगतात. 

पण अनुवांशिकपणे आपण अजून कितीतरी कमी आहोत.

मानवी जीनोम - मानवासाठी अनुवांशिक सूचनांचा संपूर्ण संच - हा जीन्स अर्थात जनुकं या नावानं ओळखल्या जाणाऱ्या वीस हजार सूचनांनी बनलेला असतो. पण आपल्या मायक्रोबाइममधल्या सगळ्या जनुकांना एकत्र करा आणि ही संख्या दोन ते वीस दशलक्ष सूक्ष्मजीव जनुकांएवढी होते. 

कालटेकचे प्राध्यापक सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ सर्कीस माझमानियन यांचा युक्तिवाद असा आहे की, "आपल्याकडे फक्त एक जीनोम नसतो,  आपल्या मायक्रोबायॉमची जनुके ही प्रामुख्यानं दुसरे जीनोम असतात, जी आपली स्वतःची क्रियाशीलता वाढवतात."

ते पुढे असंही म्हणतात की, "माझ्या मते, आपला स्वतःचा डीएनए अधिक आपल्या पोटामधील सूक्ष्मजीवांचा डीएनए यांचे मिश्रण आपल्याला मानवी बनवते."

आपण एवढ्या मोठ्या प्रमाणात साठवून ठेवत असलेल्या सूक्ष्मजीव सामग्रीचा शरीराशी कसलाच परस्परसंबंध नसेल किंवा तिचा शरीरावर कसलाच परिणाम होणार नाही, असा विचार करणं भाबडेपणाचं ठरेल.

पचनक्रिया, रोगप्रतिकारक यंत्रणेचं नियंत्रण, रोगांपासून संरक्षण आणि महत्त्वाच्या जीवनसत्वांची निर्मिती करणे या कामांमध्ये  मायक्रोबाइम निभावत असलेल्या भूमिकेचा विज्ञानाकडून वेगानं उलगडा होत आहे. 

प्राध्यापक नाइट म्हणतात, "अगदी अलीकडच्या काळापर्यंत आपण या गोष्टीचा विचारही केला नसेल, पण हे लहानसे जीव किती प्रकारे आपले आरोग्य पूर्णपणे बदलून टाकत आहेत, याचे मार्ग आता आपल्याला सापडत आहेत."

सूक्ष्मजीवांच्या जगाबाबत विचार करण्याचा हा नवा मार्ग आहे. आजपर्यंत सूक्ष्मजीवांबरोबरचे आपले नाते हे प्रामुख्याने...