डॉक सारांशित करण्यासाठी: रायगड किल्ल्यातील दरबारामध्ये छत्रपती शिवाजी महारांजांची प्रतिकृती बसवण्यात आली आहे.

किल्ले संवर्धनाची सरकारची ही पद्धत म्हणजे शिवरायांचा अपमान आहे. जे औरंगजेबालाही जमलं नाही, ते या सरकारने पाच मिनिटात करून दाखवलं, असं राष्ट्रवादीचे खासदार अमोल कोल्हे म्हणाले. 

त्यानंतर राज्याचे पर्यटनमंत्री जयकुमार रावल यांनी यावर स्पष्टीकरण दिलं. "गड किल्ले लग्न समारंभासाठी किंवा हॉटेल व्यवसायासाठी भाड्याने देण्याच्या बातम्या म्हणजे अफवा आहेत. विरोधी पक्षाचा हा डाव आहे," असं त्यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं.

"राज्यातील 150 ते 200 किल्ले असे आहेत, जे भग्न अवस्थेत आहेत, त्यांचा विकास करायचा सरकारचं धोरण आहे. जेणेकरून या सर्व किल्ल्यांची देखभाल करता येईल. बाकी सगळ्या राज्यांनी अशीच योजना राबवली आहे," त्यांनी पुढे सांगितलं.

मात्र शिवकिल्ल्यांच्या संवर्धनाची मागणी वेळोवेळी उठत असते. काही महिन्यांपूर्वीच मुंबईच्या काही ऐतिहासिक व्हिक्टोरियन गॉथिक कालीन स्थळांचा (Victorian Gothic and Art Deco Ensemble) समावेश जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत करण्यात आला होता. मुंबईच्या फोर्ट, चर्चगेट आणि मरिन ड्राईव्ह परिसरातील अनेक ऐतिहासिक इमारतींचा या मानाच्या यादीत समावेश झाला.

मात्र स्वराज्याची राजधानी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या किल्ले रायगडला जागतिक वारसास्थळाचा दर्जा का नाही मिळू शकत, असाही प्रश्न सातत्याने विचारला जातो.

राजस्थानच्या किल्ल्यांप्रमाणे हा दर्जा शिवकिल्ल्यांना का नाही, हा प्रश्न कायम आहे. यावर काँझर्व्हेशन आर्किटेक्ट सोनल चिटणीस-करंजीकर यांनी बीबीसी मराठीसाठी लेख लिहिला होता, तो लेख पुनः प्रकाशित करत आहोत.

1818 सालच्या मे महिन्याची सुरुवात होती. वर सूर्य तळपत होता आणि ब्रिटीश सैन्य रायगडापर्यंत येऊन ठेपलं होतं. भेदायला अत्यंत कठीण असलेल्या या किल्ल्यावर अव्याहत तोफ गोळ्यांचा मारा करण्याचा निर्णय ब्रिटिशांनी घेतला.

किल्ले रायगड तेव्हा सुमारे 500 वर्षांचा होता. बाराव्या शकतात त्याचं 'रासिवटा' असं नाव होतं. पुढे 13व्या शतकात विजयनगर साम्राज्यात त्याचं 'रायरी' असं नामकरण झालं.

१५व्या शतकात तो बहामनी सुलतानाकडे आणि नंतर निझामशाहीकडे होता. १७व्या शतकात मुघलांनी तो जिंकला आणि तहात आदिलशाहीला दिला. 

त्यांच्याकडून 1654च्या सुमारास तो शिवाजी महाराजांनी जिंकला आणि त्याचं 'रायगड'असं नाव ठेवलं. त्याचं महत्त्व ओळखून त्याला राजधानीचा...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
राज्यातील ऐतिहासिक गडकिल्ल्यांचं हेरिटेज हॉटेलमध्ये रूपांतर करून किंवा लग्न समारंभांसाठी भाड्यानं देण्याचा महाराष्ट्र सरकारचा विचार असल्याच्या बातम्या माध्यमांमध्ये प्रसारित झाल्या. यावरून राज्यभर संतापाची लाट पसरली. इतिहासप्रेमी, राजकीय विरोधक यांच्यासह सगळ्यांनीच राज्य सरकारवर टीकेची झोड उठवली.