गाडगेबाबांच्या महाराष्ट्रात इंदुरीकर महाराज जेव्हा लोकप्रिय होतात\nआजच्या महाराष्ट्रात अनेक कीर्तनकार आहेत. नारदीय कीर्तन, रामदासी कीर्तन, राष्ट्रीय कीर्तन, वारकरी कीर्तन अशा अनेक पद्धतींद्वारे कीर्तन करण्याची महाराष्ट्रात परंपरा आहे. सध्या महाराष्ट्रात गाजत असलेल्या कीर्तनकारांपैकी सर्वाधिक चर्चेत असलेलं नाव म्हणजे इंदुरीकर महाराज. 

संत गाडगेबाबा यांनी महाराष्ट्राची एक पिढी कीर्तनाच्या माध्यमातून घडवली असं म्हटलं जातं. तेव्हा गाडगे महाराजांच्या महाराष्ट्रात इंदुरीकर महाराज आणि त्यांची कीर्तनं कशी लोकप्रिय झाली याचा आढावा घेण्याचा बीबीसी मराठीने प्रयत्न केला आहे. 

सुरुवातीला गाडगेबाबा यांची कीर्तनाची पद्धत आणि त्यातून समाजावर झालेला परिणाम आपण बघूत.  

'गाडगेबाबांनी वारकरी संप्रदायात मोठी घुसळण घडवली'

डॉ. सदानंद मोरे हे तुकाराम महाराजांचे वंशज आहेत. गेल्या 40 वर्षांपासून त्यांचा संतपरंपरेचा अभ्यास आहे. त्यांनी 'लोकमान्य ते महात्मा', 'ज्ञानोबा तुकाराम', 'पालखी सोहळा-उगम आणि विकास', 'अमृतानुभवाची वासुदेवी टीका', 'तुकाराम गाथेची देहू प्रत' ही पुस्तकंही लिहिलं आहे. 

डॉ. सदानंद मोरे यांची राजा कांदळकर यांनी रिंगण या आषाढी विशेषांकासाठी घेतलेली मुलाखत घेतली होती. त्यात त्यांनी गाडगेबाबांविषयी म्हटलं होतं, "संत गाडगे महाराज देहूत येत असत. ते खरे वारकरी. त्यांना वारकर्‍यातलं क्रांतीकार्य पहिल्यांदा कळलं. बाबांना तनपुरे महाराज, कैकाडी महाराज, शामराव देसाई हे मोठे शिष्य लाभले. गाडगे बाबांनी वारकरी संप्रदायात मोठी घुसळण घडवून आणली. हिंदू धर्माचा सामाजिक वारसा सांगण्याचं, त्यातलं क्रांतीकारत्व उजळून दाखवण्याचं काम स्वामी विवेकानंदांनी केलं. तसंच काम गाडगे महाराजांनी वारकरी संप्रदायांच्या बाबतीत केलं."

इंदुरीकरांच्या कीर्तनाच्या शैलीविषयी त्यांनी लोकमतला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटलं, "इंदुरीकर महाराज ज्या पद्धतीचं कीर्तन करतात, ती पद्धत वारकरी कीर्तनात बसत नाही. कीर्तनात शांतिरस आणि भक्तिरस यांचा परिपोष व्हावा अशी परंपरा आहे. त्याअनुषंगानं एखाद्या ठिकाणी स्थायी रस आला, तर आपण ते समजू शकतो. पण, जेव्हा हास्य रस किंवा विनोद हा स्थायी बनतो आणि तो शांति आणि भक्तीरसावर कुरघोडी करतो, तेव्हा काळजी करण्याची वेळ येते. इंदुरीकरांच्या बाबतीत सगळ्या गोष्टींची उलटापालट झाली. त्यामुळे मग अभंगाचा मूळ आशय, त्याचा अर्थ ते बाजूला राहतो आणि वेगळ्या गोष्टीला प्राधान्य येतं. त्यामुळे मग कीर्तनाची मूळ जी...\n\ntl;dr:
महाराष्ट्राला थोर संत परंपरा लाभली आहे. या संतांपैकी एक डेबूजी झिंगराजी जानोरकर म्हणजेच संत गाडगेबाबा. आज गाडगेबाबा यांचा जन्मदिन. संत गाडगेबाबा हे फक्त संतच नव्हते तर ते समाजसुधारक आणि कीर्तनकार होते. कीर्तनाच्या माध्यमातून समाजातील अज्ञान, अंधश्रद्धा दूर करण्यासाठी प्रयत्न केले होते.