बस असो वा मेट्रो, गर्दी ही अनेकदा पुरुषांसाठीही शोषणाचं ठिकाण बनू शकतं

विक्रम यांनी ही बाब आपल्या मित्रांना सांगितली, तेव्हा त्यांचे तीन मित्र जोरजोरात हसू लागले. मग पुढे काय झालं, असं त्यांनी विक्रम यांना एका सुरात विचारलं. 

"माझ्या मागे 50 वर्षांचा एक माणूस उभा होता. मी लाईनमध्ये उभा असेपर्यंत तो असंच करत राहिला. मी त्यावेळी कॉलेजात जात होतो. मी त्यांना व्यवस्थित उभं राहायला सांगितलं तेव्हा त्यांनी हसत-हसत म्हटलं की, 'काय झालं? राहू दे ना'," विक्रम पुढे सांगतात. 

विक्रम दिल्लीत राहतात. आठ वर्षांपूर्वी त्यांच्यासोबत घडलेली ही घटना आजही त्यांना स्पष्टपणे आठवते. 

विक्रम सिंह

"त्या व्यक्तीच्या वयाचा विचार करत मी बराच वेळ ते सर्व सहन करत राहिलो. पण शेवटी मी त्यांना चांगलंच सुनावलं," असा घटनाक्रम विक्रम स्पष्ट करतात.

इतक्या वर्षांनंतर पहिल्यादांच आपण ही बाब कुणासमोर तरी मांडत आहोत, हेही विक्रम यांनी बीबीसीबरोबर बोलताना स्पष्ट केलं. "यापूर्वी असा एकही मित्र मिळाला नाही जो संवेदनशीलतेने ही बाब समजून घेऊ शकेल."

खरं तर ज्यावेळी विक्रम संवेदनशीलतेवर बोलत होते त्यावेळी त्यांचे मित्र हसत ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ोते. यातून त्यांच्या मित्रांची असंवेदनशीलता समोर येत होती. 

बसमध्ये जागा देण्याच्या कारणावरून शोषण

याप्रकारची घटना उत्तर प्रदेशात राहणाऱ्या कपिल शर्मा यांच्यासोबतही घडली आहे. 10 वर्षांचे असताना पहिल्यांदा कपिलसोबत असा प्रकार घडला. 

"आजही सरकारी बसमधून प्रवेश करताना ती गोष्ट मला अस्वस्थ करते," कपिल सांगतात. कपिल सध्या सरकारी नोकरीत आहे. 

कपिल शर्मा

"कामानिमित्त मी लखनौहून दिल्लीला आलो. बहुतांशवेळी बसमधूनच प्रवास करायचो. एक दिवस एका वयस्क माणसानं मला त्याच्या शेजारच्या सीटवर बसण्यासाठी जागा दिली. मीही त्या सीटवर बसलो. काही वेळानंतर मात्र तो माणूस मला 'तिथे' स्पर्श करू लागला. आधी मला वाटलं की बसमध्ये गर्दी असल्यानं त्याचा हात चुकून लागला असेल. पण तो वारंवार मला हात 'तिथे' लावत राहिला. मी कुणालाही काही सांगू शकलो नाही. चूप बसून सहन करत राहिलो," कपिल सांगतात. 

अशा प्रकारच्या घटना घडल्यानंतर मुलं गप्प का राहतात, यावर कपिल सांगतात, "यामागे एक प्रकारची भीती असते, ती म्हणजे, आपल्यासोबत असं घडल्याचं सांगितल्यावर आपले मित्र आपल्याला कमकुवत पुरुष तर नाही समजणार ना? त्यांना हीच चिंता सतावत असते. यामागे अजून एक कारण असतं. ते म्हणजे आपला समाज मुलांना सुरुवातीपासूनच कणखर, कधी न डगमगणारे, कधी न रडणारे, अशा विशेषणांमध्ये बांधून ठेवतो. 'मर्द को दर्द नहीं होता...' म्हणतात ना, तसं."

हा तर एक आजार आहे

विक्रम आमि कपिल यांच्यासोबत सार्वजनिक ठिकाणी झालेल्या शोषणानंतर इतर पुरुषही ही बाब मान्य करतात. पण अशी कोणती गोष्ट आहे ज्यामुळे पुरुष मंडळी लैंगिक शोषणावर बोलायचं टाळतात?

यावर दिल्लीतील मनोचिकित्सक डॉ. प्रवीण त्रिपाठी सांगतात की, "यामागचं प्रमुख कारणं म्हणजे समाजाची भीती असते. आपण हे सांगितलं तर मित्र, नातेवाईक आपल्यावर हसतील, असं पुरुषांना वाटत असतं. शिवाय पुरुषांच्या मनात पुरुषत्वाची कल्पना घर करून असते. ही कल्पनासुद्धा या प्रकारची बाब सांगण्यापासून त्यांना अटकाव करत राहते." 

पुरुषांसोबत होणाऱ्या लैंगिक शोषणामध्ये एक बाब समोर येते, ती म्हणजे या प्रकारचं शोषण करणारे खुद्द पुरुषच असतात.

याप्रकारचं शोषण करणाऱ्या लोकांच्या मानसिकतेबद्दल डॉ. प्रवीण सांगतात, "या प्रकारचं वर्तन करणाऱ्या माणसांना फ्रोटेरिज्म नावाचा आजार असतो. या आजाराची व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीच्या प्रायव्हेट पार्ट्सना स्पर्श करून समाधान मिळवत असते. यासाठी ती...