... होती. पण दगड इमारतीच्या बांधकामात गणला गेला नाही, हे एकाअर्थी बरेच झाले. अन्यथा हा दगड व्यवस्थेच्या टाळक्यात कसा जाऊन लागला असता..? 

तो उगारला गेल्यामुळे पिढ्यानपिढ्या शिवलेली वाचा, चोख्याची ओवी आणि नाम्याची शिवी एकाच सुरात मिसळून नव्या क्रांतीचे गीत गाऊ लागली. खरं तर बाजूला सारलेली ओबडधोबड दगडंच अस्तित्व युद्धाच्या लढाईत शस्त्र म्हणून सज्ज होत असतात, हे अनेकवार सिद्ध झाले आहे. 

'बलुतं'नी अनेकांना लिहितं केलं

निर्णायक क्षणी असेच दगड व्यवस्थेच्या अंगावर निर्धास्तपणे उगारले जातात. जो दगड दगडूच... उर्वरित लेख लिहा:
तं'ने काय दिलं? 

या समाजघटकांची राजकीय, सामाजिक, शैक्षणिक, सांस्कृतिक स्थिती-गती काय आहे? 

आणि ती का आहे? याची चिंतनमीमांसा आहे, म्हणूनही 'बलुतं'बद्दल बोललं पाहिजे. 

सामाजिक पटलावर एका सुशिक्षित, संवेदनशील मनाच्या घुसमटीचे विदारक चित्र आणि सामाजिक प्रवाहातून अव्हेरलेली संस्कृती आजही भेदाच्या भिंती पोसून आहे. 

जिने दगडूला जे आकाश पोरके केले तसेच आजही लक्ष लक्ष दगडू आपलं आकाश शोधण्यासाठी तिष्ठत बसले आहेत, म्हणून 'बलुतं'ची आठवण करणं गरजेचं आहे. जोपर्यंत व्यवस्थेनं लादलेलं पराकोटीचं दारिद्र्य आहे, तोपर्यंत 'बलुतं' नवनव्या अन्वयार्थाला जन्म देत राहील. 

दलितांच्या स्थितीत फरक पडला का?

आंबेडकरी विचार प्रेरणेनं दलितांनी बलुती नाकारली खरी, पण आजही तशीच गुलामी रूप बदलून शोषण करते आहे. वंचित-उपेक्षितांना मग तो गावातला असो वा शहरातला, त्याला आजही राजकीय शहाणपण आलेलं नाही. ते राजकीयदृष्ट्या जागरूक होत नाहीत, तोपर्यंत 'बलुतं'ची आठवण आपल्याला होतच राहणार. 

गुरं राखणे, शेण काढणे, दवंडी देणे, मेलेलं जनावर ओढणे, सांगावा पोहचवणे अशी कामं आजही गावागावातून करवून घेतली जातात. 

मोफत शाळा का बंद पडू लागल्यात? देहविक्रीचा बाजार भरतोच आहे. गटार साफ करण्याचं, घाण-कचरा साफ करण्याचं काम दलितांनाच करावं लागतं. फरक एवढाच की त्यावेळी जाती-धर्माच्या उतरंडीने ती करवून घेतली आणि आज भाकरीच्या तुकड्याची आमिष देऊन करवून घेतली जातात.

आज आपण काळाच्या अशा टप्प्यावर बलुतंची चर्चा करीत आहोत जिथे दलित, वंचित, आदिवासी, भटके-विमुक्त, स्त्रिया आदी पिडितांवरील अन्याय अत्याचाराने कधी नव्हे तेवढी परिसीमा गाठलेली आहे. 

जी जात आपण भारतीय टाकायला निघालो होतो तिची मुळं पुन्हा एकदा अधिकच घट्ट होत चालली आहेत. 

वरकरणी जरी आपण प्रगत विचारांचे आधुनिक विज्ञानवादी म्हणून जगत असल्यासारखे भासवत असलो तरी आपल्या समाजाच्या मध्ययुगीन मानसिकतेचा अंत अजूनतरी झालेला नाही, हे आपल्याला पदोपदी तीव्रतेने जाणवू लागलं आहे. 

त्यातच स्वार्थी मध्यमवर्गीय मानसिकतेने प्रत्येकाला एकमेकांपासून कायमचे तोडून टाकले आहे. भौतिक सुखांच्या वस्तूंसारखे इंद्रिय सुखांच्या लालसेपोटी माणसांचचं वस्तूकरण करुन बाजारात लिलावात उभं केलं जातं. 

जुने प्रश्न अनुत्तरित असतानाच नव-नवे रोग जसे रोज दारात येवून पडावेत आणि त्यावरची औषधं सापडू नयेत तसे नव-नवे जीवघेणे प्रश्न वंचित दलित, पीडित वर्गाला...