सामग्री: राजगुरू, भगत सिंग आणि सुखदेव

ब्रिटिश अधिकारी जे. पी. साँडर्स यांच्या हत्येच्या प्रकरणात भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांना फाशी झाली होती. लाला लजपत राय यांच्या मृत्यूचा प्रतिशोध म्हणून या तिघांनी 1928मध्ये साँडर्स यांची हत्या केली होती. 1931मध्ये त्यांना फाशी देण्यात आली होती. 

"स्वातंत्र्य लढ्यात 'संघा'चे काय योगदान आहे, असा प्रश्न वारंवार विचारला जातो. या प्रश्नाला उत्तर देऊन गैरसमज दूर करावेत या उद्देशाने 'भारतवर्ष की सर्वांग स्वतंत्रता' हे पुस्तक आपण लिहिलं आहे," असं या पुस्तकाचे लेखक नरेंद्र सेहगल यांनी बीबीसीला सांगितलं. 

"साँडर्स यांच्या हत्येनंतर राजगुरू नागपूरला गेले होते. नागपूरमध्ये त्यांनी 'संघा'चे संस्थापक डॉ. केशव बळीराम हेडगेवार यांची भेट घेतली. हेडगेवार यांनीच त्यांची एका सुरक्षित स्थळी राहण्याची व्यवस्था केली आणि पुण्याला न जाण्याचा सल्ला दिला," असं सेहगल सांगतात. 

डॉ. हेडगेवार आणि राजगुरू यांची भेट झाली होती याला काय पुरावा आहे, असं विचारलं असता ते सांगतात, "डॉ. हेडगेवार यांचे सहकारी नारायण हरी पालकर यांनी 1960मध्ये हेडगेवार यांच चरित्र लिहिलं आहे. त्या पुस्तकाचा आधार घेऊनच मी हे लिहिलं आहे. 'संघा'शी असलेल्या जवळीकतेमुळेच राजगुरू नागपूरला गेले."

'राजगुरू डॉ. हेडगेवार यांना भेटले होते पण ते स्वयंसेवक नव्हते' 

"लाहोरहून परतल्यावर राजगुरू नागपूरला गेले होते आणि त्यांनी डॉ. हेडगेवार यांची भेट घेतली होती. त्या काळात राजगुरू भूमिगत होते. त्यांना लपण्यासाठी देखील हेडगेवारांनी जागा दिली होती या गोष्टी खऱ्या आहेत पण ते स्वयंसेवक होते असं म्हणता येणार नाही," असं राजगुरू यांचे वंशज सत्यशील राजगुरू सांगतात. 

"त्या काळात क्रांतिकारक आणि समाजसेवकांचा जनमानसावर मोठा प्रभाव होता. डॉ. हेडगेवार यांचा देखील महाराष्ट्रातील जनतेवर प्रभाव होता. त्यामुळं त्यांना देशातील विविध भागातील क्रांतिकारक भेटत असत. त्यापैकीच शहीद राजगुरू देखील एक होते," असं सत्यशील राजगुरू सांगतात. 

क्रांतिकारकांना 'संघ' आपल्यासोबत का जोडत आहे? 

"भारताच्या स्वातंत्र लढ्यात संघाचं काही योगदान नसणं ही 'संघा'ची दुखती नस आहे. त्यांच्या स्वयंसेवकांनी लढ्यात भाग घेतला नव्हता म्हणून ज्यांनी भाग घेतला आहे अशा क्रांतिकारकांना ते आपल्यासोबत जोडतात," असं मत इतिहासकार चमन लाल यांनी बीबीसीशी बोलताना व्यक्त केलं. चमन लाल यांनी 'भगतसिंग आणि...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
भगतसिंग आणि सुखदेव यांच्यासोबत 23 मार्च 1931 रोजी प्राणांची आहुती देणारे क्रांतिकारक शिवराम हरी राजगुरू हे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक होते असा दावा संघाचे प्रचारक आणि पत्रकार नरेंद्र सेहगल यांनी एका पुस्तकातून केला आहे. त्यांच्या या दाव्यानंतर राजगुरू हे खरंच स्वयंसेवक होते का? असा प्रश्न सोशल मिडीयामध्ये विचारला जात आहे.