रिग्रेट अय्यर

बेंगळुरूला राहणारे 67 वर्षांचे रिग्रेट अय्यर हे स्वत:ची ओळख लेखक, प्रकाशक, छायाचित्रकार, पत्रकार, व्यंगचित्रकार अशी करून देतात. 

लिखाणाची आवड त्यांना लहानपणापासूनच होती. सत्तरीच्या दशकात कॉलेजमध्ये असताना 'मी कोण आहे?' या तरुण मुलांना भेडसवाणाऱ्या प्रश्नावर त्यांनी एक लेख लिहिला होता. 

कॉलेजच्या मासिकात तो लेख प्रसिद्ध झाल्यावर खूप जणांनी त्यांना शाबासकी दिली होती. 

पुढं त्यांनी वर्तमानपत्रं आणि मासिकांच्या संपादकांना पत्रं लिहायला सुरुवात केली. त्यापैकी बहुतेक पत्रं छापूनही आली, असं त्यांचं म्हणणं आहे. सध्याच्या ऑनलाईनच्या जगात अशा पत्रांची जागा ई-मेल आणि ऑनलाइन कमेंट्सनी घेतली आहे. 

अय्यर मग महत्त्वाकांक्षी झाले आणि बिजापूर शहराच्या इतिहासावर त्यांनी एक लेख लिहिला. त्यांनी तो प्रसिद्ध कन्नड वर्तमानपत्र 'जनवाणी'ला पाठवला. 

'रिग्रेट अय्यर' अशा अजब नावाची पाटी.

काही दिवसानंतर त्यांना जनवाणीच्या संपादकांनी एक पत्र पाठवलं. संपादकांनी आधी आभारानं पत्राची सुरुवात करत "तुमचा लेख प्रसिद्ध करू शकलो नाही" म्हणून दिलगिरी व्यक्त केली. 

"मला वाईट वाटलं, पण मी हार मानली नाही,"... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
अय्यर म्हणतात.

पुढं काही वर्षं त्यांनी कन्नड आणि इंग्रजी वर्तमानपत्रांना अनेकानेक लेख, पत्रं, कार्टून, फोटो आणि कविताही पाठवणं सुरूच ठेवलं. 

मंदिरांविषयी माहिती, प्रेक्षणीय स्थळं अशा वेगवेगळ्या विषयांवर त्यांनी लिहिलं. कधीकधी लोकांच्या तक्रारी, ढिसाळ लोकल बस सेवा, रस्त्यांवरील कचऱ्याविषयीच्या तक्रारीही त्यांनी या पत्रातून दिल्या. 

एका वरिष्ठ पत्रकारानं सांगितलं की सत्तर आणि ऐंशीच्या दशकात अय्यर यांनी अशी पत्रं पाठवून संपादकांना सळो की पळो करून सोडलं होतं.

काही प्रमाणात त्यांचं लिखाण वर्तमानपत्रामध्ये प्रसिद्धही झालं. पण बहुतेकवेळा त्यांच्या पदरी 'साभार परत' हा शिक्काच यायचा.  

अशा प्रकारचा साभार परतीचा शिक्का असलेली तब्बल 375 पत्रं त्यांच्या घरी जमा झाली. यामध्ये फक्त राष्ट्रीय नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय पत्रांचाही समावेश आहे.

दिलगिरीची एवढी पत्रे आली की त्यांनी त्यांच नाव रिग्रेट अय्यर असं ठेवलं

"माझ्या घरी 'क्षमस्व', 'साभार परत' अशा पत्रांचा अक्षरश: पाऊस पडला," ते सांगतात.

"मला समजत नव्हतं की माझं लिखाण का नाकारलं जात आहे. माझ्या लिखाणात काय त्रुटी आहेत, यावर विचार करायला सुरुवात केली. मात्र एकाही संपादकानं माझ्यासारख्या लेखकाला किंवा छायाचित्रकाराला मजकुरात काय उणिवा आहेत याविषयी कधीही सांगितलं नाही. 

ढिसाळ लिखाणामुळे अय्यर यांचं लिखाण नाकारण्यात यायचं, असं ज्येष्ठ पत्रकार नागेश हेगडे यांनी सांगितलं. असं म्हणतात की त्यांनीच सत्यनारायण अय्यर यांना 'रिग्रेट अय्यर' हे टोपणनाव दिलं. 

"ते बातम्या काढण्यात माहीर होते. पण कष्टानं मिळवलेली बातमी त्यांना व्यवस्थित मांडता येत नव्हती," असं हेगडे यांनी सांगितलं. 

कन्नड भाषेतील 'प्रजावाणी' या अग्रगण्य वृत्तपत्रात हेगडे स्तंभलेखन करायचे. त्यावेळी अय्यर यांचं लिखाण साभार परत पाठवण्याची वेळ हेगडे यांच्यावर यायची.  

हेगडे सांगतात, "अय्यर यांनी पिच्छा पुरवू नये म्हणून त्यांचा एखादा लेख मी छापायचो."

सतत मिळणाऱ्या नकारांना कंटाळून 1980 मध्ये अय्यर यांनी एकेदिवशी प्रजावाणीचं ऑफिस गाठलं. आतापर्यंत नाकारलेल्या लेखांचा त्यांनी पाढाच वाचला.

"मी त्यांना 'याचा पुरावा काय? असं विचारल्यावर दुसऱ्या दिवशी अय्यर साभार परत पत्रांच्या चळतीसह परतले. 

 हेगडे यांनी पुढचा लेख "रिग्रेट अय्यर" याच नावानं लिहिला. 

अय्यरांना एकदम भन्नाट फोटो घ्यायला आवडतात

"एखाद्यानं ओशाळून ही पत्रं...