सामग्री: हे उद्गार होते माझ्या घरी आलेल्या एका उत्तर भारतीय दुकानदाराच्या पत्नीचे. मी भाड्याचं घर सोडतोय म्हणून ते घर पाहायला आले होते. त्यांना त्यांच्या दुकानाजवळ घर हवं होतं.

साधारणपणे मुंबईत स्टेशन किती जवळ आहे, पाण्याची व्यवस्था कशी आहे, दुकानं जवळ आहेत का, याचा विचार करून भाड्याचं किंवा स्वतःचं घर घेतलं जातं. पण या जोडप्याची साधी-सोपी अपेक्षा होती - 'सिर्फ रोटी करने के लिए जगह…'

एवढी साधी अपेक्षा ऐकून थोडा धक्का बसलाच, पण विचार केल्यावर लक्षात आलं… हे लोक केवळ रोटीसाठी हजार-दीड हजार किलोमीटर लांब मुंबईत आले आहेत. आधी पाय रोवून उभं राहाणं... नाही… फक्त जिवंत राहाणं, हेच यांचं ध्येय असणार.

मुंबईत असे लाखो लोक केवळ जिवंत राहाण्याच्या उद्देशाने येतात. त्यांना मुंबई 'रोटी' देईल का, याची खात्री असते. 

मुंबईत उत्तर भारतीय नकोत अशी हाकाटी पुन्हा सुरू झाली आहे. सर्व राजकीय पक्षांच्या नेत्यांनी आपापले झेंडे पुन्हा एकदा उंचावायला सुरू झाल्यानंतर उत्तर भारतीय म्हणजे मुंबईकरांच्या भाषेतील 'भय्ये' पुन्हा चर्चेत आले आहेत. 









गेली दोन-तीन दशकं मुंबईकरांच्या विशेषतः मराठी माणसाचा हा आवडीचा चर्चेचा विषय आहे. साधारणतः निवडणुकीचा काळ आला की यावर जास्त चर्चा होते. एखाद-दुसरेवेळेस पाणीपुरी प्रकरण, अतिक्रमण, छटपूजा अशा निमित्तानेही तो डोकं वर काढत असतो. त्यामुळे उत्तर प्रदेश, बिहार यांचं मुंबईशी असलेलं नातं कधीपासूनचं आहे, हे पाहाणं गरजेचं आहे.

मौर्य-सातवाहन-क्षत्रप-राष्ट्रकूट

आताच्या चर्चा पाहून मुंबईत उत्तर भारतीय काल-परवाच आले, असं सहज वाटू शकतं. पण खरंतर मुंबई आणि उत्तर भारताचा संबंध गेली 2,000 वर्षं येत आहे.

मुंबईच्या साठे महाविद्यालयात एन्शंट इंडियन कल्चर आणि आर्किओलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. सूरज पंडित यांच्या मते "बंगाल आणि बिहारशी मुंबईचे प्राचीन संबंध आहेत. तेव्हापासून मुंबईत व्यापाऱ्यांनी येणं, काही वर्षं राहून जाणं, स्थायिक होणं सुरू आहे."

नालंदा विद्यापीठ आणि मुंबईचे संबंध असल्याचेही ते सांगतात. 

आता मुंबई राजधानी असलेल्या राज्यावर आज भगवा फडकला, असं सांगितलं जात असलं तरीही मुंबईवर आणि पर्यायाने आजच्या महाराष्ट्राच्या भूभागावर अनेक शतके उत्तर भारतीय सत्तांचा ताबा होता. 

उत्तर कोकणावर मौर्यांपासून अनेक राजवटी राज्य करत असल्याचं मुंबईच्या सेंट झेव्हियर्स कॉलेजमधील एन्शंट इंडियन कल्चर विभागाच्या प्रमुख डॉ. अनिता...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
"हमे सिर्फ रोटी बनाने के लिए जगह चाहिये... इतनी बडी जगह नहीं चाहिए…"