सामग्री: एवरो कॅनडा

आज भारतासह जगातले बहुतांश देश आधुनिक लढाऊ विमानं तयार करतात. मात्र दुसऱ्या महायुद्धापर्यंत अशी परिस्थिती नव्हती. अगदीच मोजक्या देशांकडे विमानं बनवण्याचं तंत्रज्ञान आणि संसाधनं होती. विमानांची निर्मिती करणारा देश विश्वासार्ह वाटणाऱ्या देशांकडेच विमानं सुपुर्द करत असत.

दुसऱ्या महायुद्धापूर्वी तत्कालीन सुपरपॉवर असणाऱ्या ब्रिटनने लढाऊ विमानं बनवण्याचं काम कॅनडाला दिलं होतं. कॅनडा ब्रिटनसाठी हॉकर हरिकेन फायटर आणि एवरो लँकेस्टर बॉम्बर विमानं तयार करत असे. शीतयुद्ध सुरू झालं तसं जगात असुरक्षिततेची भावना वाढली. शस्त्रास्त्रांची मागणी वाढली. यामध्ये लढाऊ विमानांचाही समावेश होता.

दुसऱ्या महायुद्धाचा अनुभव लक्षात घेऊन कॅनडाने लढाऊ विमान तयार करण्याचा विचार केला. कॅनडाला ब्रिटिश किंवा अमेरिकेच्या बनावटीचं लढाऊ विमान नको होतं. कॅनडाला स्वदेशी धाटणीचं लढाऊ विमान तयार करायचं होतं.

एवरो एअरक्राफ्ट कंपनीने हे काम पूर्णत्वास नेलं. 4 ऑक्टोबर 1957 रोजी एवरो कंपनीने लढाऊ विमानाचं पहिलं उड्डाण केलं. हा सोहळा पाहण्यासाठी कॅनडातल्या टोरंटो शहरात 14 हजार नागरिक जमले होते. 

एरो फायटर विमान ताशी 1500 वेगाने उडू शकत होतं. आणखी वेगाने भरारी घेण्याची या विमानाची क्षमता होती. या लढाऊ विमानाच्या निर्मितीबरोबर कॅनडाने विमाननिर्मितीत सुपरपॉवर होण्याचं स्वप्न पाहिलं होतं.

मात्र 20 फेब्रुवारी 1959 रोजी अचानक एवरो कंपनी बंद होत असल्याची घोषणा करण्यात आली. लढाऊ विमानांची निर्मितीही होणार नसल्याचं स्पष्ट करण्यात आलं. हा निर्णय कॅनडाचे तत्कालीन पंतप्रधान जॉन डिफेनबेकर यांनी हा निर्णय घेतला होता. कारण अमेरिका आणि ब्रिटनच्या तुलनेत कॅनडाकडे पैसे आणि संसाधनं नव्हती.

एका रात्रीत एवरो एअरक्राफ्टच्या 15 हजार कर्मचाऱ्यांना नोकरीवरून काढून टाकण्यात आलं. एरो फायटरचे सगळे प्रोटोटाईप्स नष्ट करण्यात आलं. कॅनडाच्या विमान निर्मिती इतिहासात 20 फेब्रुवारी 1959 या दिवसाला ब्लॅक फ्रायडे म्हटलं जातं.

एरो कंपनीने कॅनडाला विमान निर्मितीत सुपरपॉवर बनवलं नाही मात्र या कंपनीने अमेरिका या बलाढ्य देशाच्या चांद्रमोहिमेचं स्वप्न प्रत्यक्षात साकारलं. एवरो एअरक्राफ्टमधून काढून टाकण्यात आलेल्या 32 अभियंत्यांनी नासाच्या अपोलो स्पेस मिशनमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावली. कॅनडाच्या या मदतीच्या बळावरच अमेरिकेने अवकाश मोहिमेच्या शर्यतीत रशियावर मात केली होती.

एवरो...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
कॅनडाने एकेकाळी विमान निर्मिती क्षेत्रात सुपरपॉवर होण्याचं स्वप्न बघितलं होतं. पण पुढे नेमकं काय झालं?