पाहा व्हीडिओ : सरकार अंगणवाडी सेविकांवर आंदोलनाची वेळ का आणतं?

ताराबाई पतंगे अशाच एक सेविका. "आमचं काम जर इतकं महत्त्वाचं आहे, तर सरकार आमच्यावर आंदोलनाची वेळ का आणतं?" अंगणवाडी सेविका ताराबाई पतंगे अगदी थेटपणे प्रश्न विचारतात. 

ताराबाई गेली 34 वर्षं पालघर जिल्ह्यातल्या वडोली नवापाडा येथे अंगणवाडी सेविका म्हणून काम करत आहेत. पण एवढ्या वर्षांच्या सेवेनंतरही त्यांना सरकारकडून केवळ 4,968 रुपये मानधन मिळतं. 

अंगणवाडी सेविका ताराबाई पतंगे

अंगणवाडी सेविकांना मानधनवाढ मिळावी, म्हणून ताराबाई आणि त्यांच्यासारख्याच अन्य अंगणवाडी सेविकांनी फेब्रुवारी महिन्यात संप पुकारला होता. 

मात्र, आता सरकारनं अंगणवाडी सेविका आणि कर्मचाऱ्यांना महाराष्ट्र अत्यावश्यक सेवा कायद्याच्या (MESMA) कक्षेत आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळं अन्यायाविरोधात दाद मागण्याचा अधिकारही सरकारनं काढून घेतला असल्याची भावना अंगणवाडी कर्मचाऱ्यांच्या मनात आहे. 

या असंतोषामागचं कारण ताराबाईंचा दिनक्रम पाहिल्यावर लक्षात येतं.     

असा असतो अंगणवाडी सेविकांचा दिवस

अंगणवाडी उघडते सकाळी नऊ वाजता. पण ताराबाईंचं काम साडेआठलाच सुरू ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
होतं. सकाळी साफसफाई, मुलं आल्यावर त्यांच्याकडून प्रार्थना, गाणी म्हणवून घ्यायची, त्यांना नाश्ता द्यायचा आणि मग पूर्वप्राथमिक शिक्षण द्यायचं, यात ताराबाईंचा सकाळचा वेळ जातो. 

अंगणवाडीची वेळ संपली, तरी ताराबाईंचं काम सुरूच राहतं. ताराबाई मग आजारी व्यक्ती, गरोदर महिला किंवा स्तनदा मातांची विचारपूस करायला पाड्यावर जातात.   

"कोणाकडे एखाद्याचा मृत्यू झाला तर त्यांच्याकडेही आम्ही जातो. या लोकांच्या सुखा-दुःखात आम्ही नेहमी सहभागी असतो." 

पाड्यावरच्या कुपोषित मुलांकडे तर जास्त लक्ष द्यावं लागतं, असं ताराबाई सांगतात. "आठवड्याला आम्हाला मुलांचं वजन घ्यावं लागतं. कुपोषित मुलांना पालकांनी अंगणवाडीत आणलं नाही तर आम्हाला त्यांच्या घरी जाऊन त्यांना आणावं लागतं. त्यांना खाऊ घालावं लागतं."

ताराबाई अंगणवाडीत काम करत असतानाचा क्षण.

मुलांचं, स्त्रियांचं आरोग्य आणि आहार, लसीकरण, किशोरवयीन मुलींच्या समस्या अशा अनेक बाबतींतही अंगणवाडी सेविका महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळंच त्यांना अनेकजण 'ताई' म्हणून संबोधतात.

या सर्व कामाची माहिती, अहवाल जतन करणं हाही अंगणवाडी सेविकांवरील जबाबदारीचा एक भाग आहे. आरोग्य विभाग, ग्रामसेवक, पंचायत समिती आणि सरकारच्या विविध विभागांच्या अधिकाऱ्यांना काही माहिती हवी असेल, तर अनेकदा ते अंगणवाडी सेविकांशीच संपर्क साधतात. 

"एक लाख पगार घेणाऱ्या अधिकाऱ्यालाही जेवढी माहिती नसेल तेवढी अंगणवाडी सेविकेला माहिती असते. कारण ती प्रत्येकाच्या घराघरात जाते. आपला पाडा, आपलं गाव, आपली मुलं म्हणून ती काम करत असते," असं ताराबाई सांगतात. 

MESMA वर सरकार ठाम

ताराबाईंसारख्या अंगणवाडी सेविकांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असल्याचं महिला व बालकल्याण विभागाच्या मंत्री पंकजा मुंडे मान्य केलं आहे, पण MESMA हटवण्यास मात्र नकार दिला आहे. 

पंकजा यांनी मंगळवारी विधानपरिषदेत आपली बाजू मांडली. 

लहान मुलांना शिकवताना ताराबाई.

"महाराष्ट्र कुपोषणापासून मुक्त होण्यासाठी आपण जी पावलं उचलत आहोत त्यात सर्वात महत्त्वाचं काम हे अंगणवाडीच्या माध्यमातून होत आहे, हे निर्विवाद सत्य आहे. अंगणवाडी सेविका हा आमच्या विभागाचा कणा आहे." 

महाराष्ट्रात कुपोषणाचा आकडा शून्यावर न्यायचा आहे, तर अंगणवाडी ही अत्यावश्यक सेवा नाही का? असा प्रश्न पंकजा यांनी विचारला. 

"एक अंगणवाडी सेविका एक महिना संपावर गेली, तर एक महिना मुलांना पोषण आहार मिळत...