...ध होत नाही किंवा पाकिस्तानला शत्रू घोषित केलं जात नाही पर्यंत पाकिस्तान जिंदाबाद म्हणणं हा कोणताही गुन्हा नाही. जम्मू काश्मीरचा विशेष दर्जा रद्द झाल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानचे संबंध चांगले नाहीत. तरीही दोन देशात अजूनही राजनैयिक संबंध आहेत."

क्रिकेटमुळे उद्भवलेला वाद

जून 2017 मध्ये क्रिकेट चँपिअन्स ट्रॉफीत भारत पाकिस्तान सामना होता. त्यात पाकिस्तानचा विजय झाला होता. या विजयाचा आनंदोत्सव साजरा करण्याच्या आरोपाखाली 20 मुस्लीमांना अटक करण्यात आली होती. हे प्रकरण मध्य प्रदेश आणि राजस्थानचं होतं. त... उर्वरित लेख लिहा:
ील अनेक संघात भारतीय वंशाचे खेळाडू आहेत. त्यांच्या प्रति असणारा जिव्हाळा अतिशय स्वाभाविक आहे. भारताच्या मुलींना इमरान खान, वसीम अक्रम किंवा शोएब अख्तर हे खेळाडू आवडतात. फवाद खान भारतीय मुलींमध्ये अतिशय लोकप्रिय आहे. भारताचा राष्ट्रवाद या सगळ्याच्या पलीकडे आहे."

कायद्याची बाजू

देशद्रोहाच्या प्रकरणातील भारतीय दंड संहितेतील कलम 124 A मध्ये सुप्रीम कोर्टाने महत्त्वाचा निर्णय सर्वप्रथम 1962 मध्ये केदारनाथ सिंह वि. भारत सरकार या प्रकरणात दिला होता.

केदारनाथ सिंह यांनी 26 मे 1953 मध्ये बेगुसरायमध्ये एक रॅली आयोजित केली होती. त्यात भाषण केलं होतं. तेव्हा ते फॉरवर्ड कम्युनिस्ट पक्षाचे सदस्य होते. त्या रॅलीत त्यांनी सत्ताधारी काँग्रेस पक्षावर जोरदार हल्ला केला होता. 

ते या भाषणात म्हणाले होते, "सीआयडीचे कुत्रे बरौनीत फिरत असतात. आताही काही कुत्रे या सभेत बसले असतील. भारताच्या लोकांनी ब्रिटीशांची गुलामी उखाडून फेकली आणि काँग्रेसच्या गुंडाना इथे आणून बसवलं. आम्ही इंग्रजांसारखंच या गुंडांनाही हाकलून लावू."

या प्रकरणात सुनावणी करताना सुप्रीम कोर्टाने स्पष्ट केलं होतं की सरकारच्या विरोधात कडक शब्दांचा वापर म्हणजे देशद्रोह नाही. कोर्टाच्या मते सरकारच्या चुका दाखवणं आणि त्यांच्याविरोधात कठोर शब्द वापरणं म्हणजे देशद्रोह नाही. कोर्टाने सांगितलं की जोपर्यंत कोणतीही हिंसाचार होत नाही तोपर्यंत देशद्रोहाचा कोणताही खटला दाखल होऊ शकत नाही. 

लोकांनी सरकारविषयी पसंती किंवा नापसंती व्यक्त करणं हा लोकांचा अधिकार आहे. जेव्हापर्यंत हिंसाचाराचं वातावरण निर्माण होत नाही तोपर्यंत किंवा व्यवस्था भंग होत नाही तोपर्यंत देशद्रोहाचा खटला दाखल होऊ शकत नाही. 

राष्ट्रवादाच्या विरोधात देशद्रोहाचं राजकारण

2014 मध्ये मोदी सरकार सत्तेवर आल्यानंतर अशा अनेक गोष्टी समोर आल्या ज्यांना राष्ट्रवाद म्हणून समोर करण्यात आलं. चित्रपटगृहात राष्ट्रगीताला उभं होणं अनिवार्य करण्यात आलं. जेव्हा लोकांनी उभं राहण्यास नकार दिला तेव्हा काही लोकांना मारहाण करण्यात आली होती. त्यानंतर हा अधिकार स्वेच्छेने देण्यात आला होता. 

मग लोकांच्या खाण्यापिण्यावर वाद सुरू झाला आणि बीफ खाण्यावरून लोकांची हत्या केली जाऊ लागली. काय बोलावं आणि काय बोलू नये याची चर्चा व्हायला लागली. 

इतिहासकार मृदुला मुखर्जी यांनी राष्ट्रवादाचा अर्थ त्यातील महत्त्वाचे मुद्दे स्वातंत्र्यलढ्याला समोर...