सामग्री: अमित शाह, योगी आदित्यनाथ आणि नरेंद्र मोदी

दलित आणि मागासवर्गीय यांच्यात झालेल्या राजकीय तडजोडीची भाजपला पूर्वीपासूनच भीती वाटत आली आहे. उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या गोरखपूर आणि उपमुख्यमंत्री केशवप्रसाद मौर्य यांच्या फुलपूर लोकसभा मतदारसंघात भाजपचा दणकून पराभव झाला आहे.

त्या पराभवानंतरही भाजपला तीच भीती पुन्हा जाणवली. योगी आदित्यनाथ यांनी पत्रकारांशी बोलताना स्पष्ट केलं की, ही अशी आघाडी होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन 2019 साठी रणनीती आखली जाईल.

उत्तर प्रदेशच्या गोरखपूर-फुलपूर लोकसभा मतदारसंघात भाजपच्या उमेदवाराला हरवण्यासाठी बहुजन समाज पार्टीच्या नेत्या मायावती यांनी समाजवादी पार्टीच्या उमेदवारांना पाठिंबा दिला. भाजपला त्यांच्या राजकीय विस्ताराच्या आड येणारं हे आव्हान दिसू लागलं आहे.

बसपने समाजवादी पक्षाला पाठिंबा देण्याचा निर्णय जाहीर केल्यानंतर लगेच भाजप नेत्यांनी या नात्याची रामायणातल्या रावण आणि शूर्पणखा यांच्या नात्याशी तुलना सुरू केली. 

तर दुसऱ्या एका भाजप नेत्याने त्याला साप आणि मुंगूस यांच्या शत्रुत्वाचीही उपमा दिली. कोणी त्याला संधीसाधू म्हटलं तर कोणी जातीयवादी. 

भाजपने स्वत: केंद्रापासून ईशान्य भारतापर्यंत वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये वेगवेगळ्या राजकीय आणि सामाजिक पाठबळ असलेल्या संघटनांना सोबत घेऊन सरकारं स्थापन केली आहेत, हे विशेष.

अखिलेश यादव आणि मायावती

भाजपच्या राजकीय वाटचालीत बहुजनांमध्ये झालेली राजकीय सहमती ही नेहमीच मोठी अडचण ठरली आहे. गुजरातमध्ये अमरसिंह चौधरी यांनी 'खाम'चा प्रयोग केला. त्यात मागासवर्गीय, दलित आणि मुसलमान यांची आघाडी झाली. तिथं भाजपला पहिलं आव्हान दिसलं. त्या राजकीय तडजोडींमुळे अमरसिंह चौधरी हे गुजरातचे 1985 ते 1989 या काळात आठवे मुख्यमंत्री झाले. 

मग भाजपनेही गुजरातमध्ये सोशल इंजिनिअरिंगच्या फॉर्म्युल्याचा वापर करण्यास सुरुवात केली, त्याला 1991मध्ये त्यांनी एक चेहरा दिला.

काय होता तो फॉर्म्युला? 

गुजरातमध्ये सोशल इंजिनिअरिंगचा फॉर्म्युला म्हणजे, मागासवर्गीय आणि दलित यांच्यातल्या राजकीय एकतेला धार्मिक भावनेच्या आधारे तोडायचं. हा फॉर्म्युला तीन स्तरांमध्ये वापरण्यात आला.

एकीकडे राष्ट्रीय स्वंयसेवक संघाशी निगडित संघटनांनी संपूर्ण आरक्षणाला विरोध करण्याऐवजी मागासवर्गीयांना लक्ष्य केलं आणि दलितांसोबत भोजन करण्याचा उपक्रम सुरू केला. दलितांमध्ये धार्मिक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
गोरखपूर-फुलपूरमध्ये झालेल्या पराभवानंतर भाजपनं जुळवून आणलेल्या जातीय समीकरणांपुढे प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे.