शमिता धाईंजे

पण पोलीस पाटील पदाची परीक्षा दिली आणि त्याचं आयुष्य बदलूनच गेलं. 

घरातल्या निर्णय प्रक्रियेत फारसं स्थान नसलेल्या या महिलेना गावाच्या निर्णय प्रक्रियेत अचानक महत्त्व प्राप्त झालं.   

 "माझं मालक रिक्षा चालवतात आणि आमचं किराणामालाचं दुकान आहे. माझं शिक्षण अकरावीपर्यंत झालं आहे. पण या पदाची भरती निघताच माझ्या मालकांनी माझा परीक्षेचा फॉर्म भरला" शमिता सांगतात. 

पदाचा फॉर्म भरल्यानंतर परीक्षेची तयारी करावी लागणार होती. परीक्षा पास होण्याचं त्यांना सगळ्यांत जास्त टेन्शन होतं. कारण शिक्षणानंतर अनेक वर्षांनी त्या परीक्षा देणार होत्या. त्यात त्यांची दोन मुलं मुलं पदवीचं शिक्षण घेत होती. त्यामुळे नापास झाले तर चुकीचा मेसेज जाण्याची भीती त्यांना सतावत होती. 

फॉर्म भरल्यावर लगेच परीक्षेच्या दृष्टीनं आवश्यक असणारी चालू घडामोडीचं पुस्तक आणली आणि कामातून जसा वेळ मिळ तसा त्यांनी अभ्यास सुरू केला. 

"माझ्या दृष्टीनं परीक्षेत मेरीटमध्ये नाही आली तरी पास होणं महत्त्वाचं होतं. माझ्या प्रयत्नांना शेवटी यश मिळालं," त्या अतिशय उत्साहाने सांगत होत्या. 

त्यांच्या कामाविषयी त्या पुढे सांगतात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
, "माळशिरस तालुक्यातल्या महिला पोलीस पाटलांमध्ये सर्वाधिक वय असलेली मी एकटीच आहे. पण माझ्यासारख्या सर्वसामान्य घरातल्या महिलेला आपल्या गावच्या पोलीस पाटील होण्याची संधी मिळणं ही खूप मोठी गोष्ट आहे. आजपर्यंत 4000 ते 5000 लोकसंख्या असलेल्या गावात आमच्या समाजातून पहिल्यांदाच असं पद आम्हाला मिळालं आहे."

शमिता अनुसूचित जातीतून येतात. शिंदेवाडीचं पोलीस पाटील पद अनुसूचित जातीसाठई राखिव होतं. गावगाड्यातला निर्णय चुकू नये यासाठी त्या सजग असतात. 

"या पदामुळे ग्रामपंचायत आणि गावात मला सन्मानानं बघितलं जातं. लोक आदरानं बोलतात. भांडण तंटा सोडवताना आपण दिलेला निर्णय मान्य केला जातो, याचं अप्रुप वाटतं. पोलीस पाटील होण्याआधी मला माझ्या घरातल्या निर्णय प्रक्रियेत समाविष्ट करून घेत नव्हते, पण आता मी घरातल्याच काय गावगाड्याच्या निर्णयप्रक्रियेत सहभाग घेत आहे," शमिता त्यांना येणाऱ्या अनुभवाविषयी सांगतात.  

पोलीस पाटील पदं महिलांसाठी 33 टक्के राखिव केल्यामुळे आज अनेक महिलांना या पदावर काम करता येत आहे.

अर्चना सोनावणे

पुणे जिल्ह्यातल्या दौंड तालुक्यात बोरीबेल नावाचं एक गाव आहे. 480 लोकवस्तीच्या या गावात अर्चना सोनावणे यांची दोन महिन्यांपूर्वीच पोलीस पाटील पदावर नियुक्ती झाली.

या यशाबद्दल बोलताना त्या सांगतात, "आम्ही मूळ चर्मकार समाजातले, माझ्या घरी अजूनही चपला सांधण्याचा व्यवसाय केला जातो. घरात कधीच कोणी ग्रामपंचायतीत सरपंच, उपसरपंच तर सोडाच साधं सदस्यही झालेलं नाही. माझी पहिल्यांदाच पोलीस पाटील या सरकारी पदावर नियुक्ती झाली आहे." 

अर्चना सोनावणे

गावातील चर्मकार समाजाच्या पहिल्या महिला पोलीस पाटील होण्याचा मान त्यांनी मिळवला आहे. 

अर्चना पुढे सांगतात, "आमच्या घरातली शिकलेली ही आमची पहिलीच पिढी आहे. पोलीस पाटील म्हणून निवड झाल्याचं कळलं तेव्हा माझ्यापेक्षा जास्त आनंद हा माझ्या सासरच्यांना झाला."

या पदाच्या कामाविषयी त्या पुढे सांगतात, "बरेचदा गावामध्ये महिलांवर होणारा अन्याय दाबला जायचा, मात्र आता स्वत: महिलाच पोलीस पाटील असल्यामुळे या प्रकारांना आळा बसेल. पोलीस पाटलाचं पद हे उच्च शिक्षित महिलेला मिळल्यामुळे गावातील इतर महिलांचाही आत्मविश्वास वाढला आहे.''

सुभद्रा बाबासाहेब चंदनशिवे

अवघ्या 29 वर्षें वयाच्या सुभद्रा बाबासाहेब चंदनशिवे सांगतात, "आमच्या गावातलं पोलीस पाटलाचं पद अनुसूचित जातीसाठी राखीव होतं. मी या पदासाठी...