तुम्ही एकाच वेळी किती संभाषणांमध्ये गुंतलेले असता?

व्यग्रतेच्या भावनेनं तुम्ही वेढलेले आहात का? कधीकधी आपल्य़ाला असं वाटतं की, आपण याएवढे व्यस्त याआधी कधीच नव्हतो. पण हा विचार काही तितकसा खरा नसतो, असं प्रतिपादन ऑलिव्हर बर्कमन यांनी केलं आहे. बीबीसी रेडिओ 4 वरून प्रक्षेपित होणाऱ्या कार्यक्रमात त्यांनी या विषयाचा विविध अंगांनी वेध घेतला. 

आधुनिक जीवनशैलीतल्या काही बोचऱ्या मुद्द्यांपैकी एक वादग्रस्त मुद्दा म्हणजे लोकांची व्यस्तता. भोवताली एक नजर टाकली तर जो तो आपापल्या कामात व्यस्त झालेला दिसतो. उद्योगप्रधान जगतात केलेल्या एका सर्वेक्षणात `आम्हाला वाजवीपेक्षा अधिक काम दिलं जातं, त्यामुळं कुटुंब आणि मित्रमंडळींसाठी वेळच देता येत नाही,` अशा आशयाच्या तक्रारी संशोधकांना उत्तरांमध्ये मिळाल्या. 

आणि हे शक्य आहे, कारण या लोकांना तुम्हाला कसं वाटतं, हेदेखील कधी कुणी विचारलं नव्हतं. 2014 मध्ये करण्यात आलेल्या एका व्यापक अभ्यासानुसार लोकांनी या सर्वेक्षणात सहभागी व्हायलादेखील नम्रपणं नकार दिला. का? कारण त्यांच्याकडे वेळ नव्हता.

या व्यस्तेमागील सर्वांत साधं डोक्यात येतं ते हे की आजच्या काळात आप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ल्याकडे कामच इतकी आहेत की वेळच उरत नाही. आपण व्यग्र आहोत कारण आपल्याला करण्यासारख्या खूप गोष्टी आहेत. पण इथंच आपलं समीकरण चुकतं. 

लोकांचा काम करण्याचा एकूण वेळ - ज्यासाठी त्यांना पगार मिळतो किेंवा नाही मिळत - तो वेळ गेल्या काही दशकांत युरोप किंवा उत्तर अमेरिकेत वाढलेलाच नाही. आधुनिक काळातल्या पालकांना कायम घोर लागलेला असतो की आपण आपल्या मुलांना पुरेसा वेळ देत नाही आहोत. पण एका अभ्यासानुसार या पिढीचे पालक खरंच आधीच्या पिढीपेक्षा जास्त वेळ आपल्या पाल्यांसोबत घालवत आहे. 

बिझी असण्याचे फायदे आहेत आणि तोटेही

"गेल्या 50 वर्षांतल्या काही प्रमुख बदलांवर एक नजर टाकल्यास असं दिसतं की पूर्वीच्या स्त्रियांपेक्षा आजच्या स्त्रिया मोबदला न मिळणारी कामं कमी करत आहेत. तर पुरुषांच्या मोबदला मिळणाऱ्या कामाचं प्रमाण कमी झालं आणि मोबदला न मिळणाऱ्या कामाच्या प्रमाणात वाढ झाली," असं मत ऑक्सफर्ड विद्यापीठाच्या `द सेंटर फॉर द टाईम युज रिसर्च`चे जोनाथन गेरशुनी यांनी मांडलं. 

पण "एकंदर कामाचं स्वरूप हे दिसायला खूप आहे असं वाटतं, पण ते तेवढंच असतं," असं ते म्हणतात. त्याखेरीज त्यांनी मांडलेल्या आकडेवारीनुसार "जे लोक आपण खूप बिझी आहोत, असं सतत सांगतात ते साधारणपणं तेवढे बिझी नसतात." 

हे बिझी असण्याचं प्रकरण नक्की आहे तरी काय? या प्रश्नाच्या उत्तरात साधं-सोपं अर्थशास्त्र दडलेलं आहे.

जसजशी अर्थव्यवस्था वाढली आहे आणि लोकांचे पगार वाढले आहेत तसतसा काळ खरोखरच बहुमोल होत गेला आहे. आता दर तासाला अधिक मूल्य मिळायला हवं, म्हणून मग कमी वेळात अधिक काम व्हावं, अशा ताणाखाली आपण जणू चिरडले जात आहोत, असं वाटतं. 

पण आपण कोणत्या प्रकारच्या कामात व्यग्र आहोत, यावरही बऱ्याच गोष्टी अवलंबून असतात. पूर्वीच्या काळातलं शेतीचं क्षेत्र असो किंवा उत्पादन निर्मितीचं असो, कामगाराला शारीरिक कष्टांची जणू शिक्षा असायची, पण त्यालाही काही मर्यादा होत्याच. सुगीचा हंगाम होण्यापूर्वीच आपण पीक कापत नसू; उपलब्ध साधनांखेरीज अधिकचं उत्पादन घेताच येत नव्हतं. 

पण व्यवस्थापन तज्ज्ञ पीटर ड्रकर यांनी या बदललेल्या काळाचं वर्णन "नॉलेज वर्क" असं केलं आहे. आणि या काळात आपण अमर्याद जगात राहत आहोत, असं `Busy: How to Thrive in a World of Too Much` या पुस्तकाचे लेखक टोनी क्रॅब म्हणतात. 

इथं सतत ईमेल्स येतात, सारख्या मिटिंग्ज होतात, वाचण्याजोग्या अनेक गोष्टी उपलब्ध आहेत, कित्येक...