एकमेकांच्या शेजारी बसलेले हे तरुण अस्वस्थ आहेत, पण तरीही त्यांचं एकमेकांशी बोलणं सुरू आहे. विमान आता इच्छित स्थळाच्या अगदी जवळ आलंय, लँडिंगपूर्वी सर्व प्रवाशांनी सीट-बेल्ट बांधावेत, अशी सूचना एअर-होस्टेस करते.

पण त्याच वेळी त्या दोन तरुणांपैकी एक जण धावत कॉकपिटमध्ये घुसतो, कॅप्टनच्या मस्तकावर पिस्तूल रोखतो आणि विमान एका दुसऱ्या देशाच्या दिशेने वळवायला सांगतो.

दरम्यान, दुसरा तरुण हातात एक हँड-ग्रेनेड घेऊन इतर प्रवाशांच्या दिशेने वळतो आणि कोणी काही चलाखपणा दाखवायचा प्रयत्न केला तर बिनदिक्कत हँड-ग्रेनेडचा वापर केला जाईल असा इशारा देतो.

खेळण्यातली पिस्तूल आणि लाकडापासून बनवलेला हँड-ग्रेनेड यांच्या मदतीने विमानाचं अपहरण करण्यात हे दोन तरुण यशस्वी होतात. ते जबरदस्तीने विमान शेजारच्या देशात नेतात, तिथे जाऊन ते आपल्या काही साथीदारांना तुरुंगातून सोण्याची मागणी करतात.

हे दृश्य हॉलिवूडच्या एखाद्या थरारक मारधाडपटामधील आहे, असं तुम्हाला वाटत असेल, पण असं नाहीये. पन्नास वर्षांपूर्वी वास्तवात घडलेल्या एका विमानअपहरणामधील हे प्रसंग आहेत. या घटनाक्रमाविषयीचे अनेक प्रश्न अनेक दशकं उलटल्यानंतर अजूनह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ी अनुत्तरितच राहिले आहेत.

पन्नास वर्षांपूर्वी, ३० जानेवारी १९७१ रोजी दोन काश्मिरी तरुणांनी (जम्मू-काश्मीर डेमॉक्रेटिक लिबरेशन पार्टीचे अध्यक्ष मोहम्मद हाशिम कुरेशी आणि त्यांचे दूरचे नातेवाईक अशरफ कुरेशी) 'गंगा' हे भारतीय फेंडशिप फोकर विमान श्रीनगरहून जम्मूला जात असताना त्याचं अपहरण केलं होतं. त्यानंतर ते सक्तीने पाकिस्तानातील लाहोरला घेऊन गेले.

त्या वेळी हाशिम कुरेशी केवळ १७ वर्षांचा होता, तर अशरफ कुरेशी १९ वर्षांचा होता.

'गंगा' विमान सेवेतून निवृत्त झालेलं होतं. पण अपहरण झालं त्याच्या काहीच आठवडे आधी अचानक या विमानाला पुन्हा उड्डाणाची परवानगी देण्यात आली.

या अपहरणामागची संभाव्य कारणं कोणती होती आणि भविष्यातील घडामोडींवर याचा कोणता परिणाम झाला, हे जाणून घेण्यापूर्वी ही अपहरणाची योजना कधी आणि कशी आखण्यात आली हे जाणून घेणं आवश्यक आहे.

विमानाचं अपहरण करण्याची योजना कशी आणि कोणी तयार केली?

1968 साली जम्मू-काश्मीर लिबरेशन फ्रंटचे अध्यक्ष मकबूल भट हे काश्मिरी स्वातंत्र्यासाठी सुरू झालेल्या सशस्त्र संघर्षात आघाडीवर होते. अमरचंद या भारतीय अधिकाऱ्याच्या खूनप्रकरणात मकबूल भट यांना फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली होती, पण ते तुरुंगातून पळून पाकव्याप्त काश्मीरमध्ये गेले.

या घटनेनंतर काहीच काळाने १६ वर्षीय तरुण हाशिम कुरेशी त्याच्या जवळच्या नातेवाईकांना भेटण्यासाठी पाकिस्तानात गेला होता.

पेशावरमध्ये वास्तव्यास असताना हाशिम कुरेशी आणि मकबूल भट यांची भेट झाली. मकबूलपासून प्रेरणा घेत हाशिमदेखील जम्मू-काश्मीर लिबरेशन फ्रंटमध्ये औपचारिकरित्या सामील झाला. काश्मीरला पाकिस्तान आणि भारत या दोन्ही देशांपासून स्वतंत्र ठेवणं, हा या संघटनेचा उद्देश होता.

तर, हे तरुण पक्षसंदेशाचा प्रसार करण्यासाठी श्रीनगरमध्ये परतले. काही महिन्यांनी हे तरुण सियालकोटच्या वाटेने पाकिस्तानात गेले. पण या वेळी पाकिस्तानात जाताना त्यांनी वापरलेली पद्धत बेकायदेशीर होती. यासाठी त्यांना भारतीय सीमा सुरक्षा दलाच्या (बीएसएफ) एका अधिकाऱ्याने मदत केली.

हा अधिकारी हाशिम कुरेशीला श्रीनगरमधील लाल चौकात भेटला आणि मकबूल भटसंबंधी माहिती देण्याच्या बदल्यात त्याने कुरेशीला सीमापार जायला मदत केली.

बीएसएफच्या मदतीने सीमा ओलांडल्यानंतर हाशिम कुरेशी मकबूल भटला भेटला आणि ते भविष्यातील योजना आखू लागले.

18 जून 1969 रोजी मकबूल भट, हाशिम कुरेशी आणि अमानुल्लाह खान...