पण यंदा महाराष्ट्र दिनाला आपल्यासमोर अनेक प्रश्नांचं जाळं विणून ठेवलं आहे आणि कोरोनानं बाहेर जाऊन साजरं करण्यापेक्षा बंदिस्त राहून आत्मपरिक्षण करण्यास भाग पाडलं आहे.

सगळ्या प्रश्नांचं सार एवढंच आहे की, या अभूतपूर्व जागतिक संकटाच्या काळात प्रत्येक आघाडीवर आव्हान निर्माण झालं आहे, ते महाराष्ट्र कसं पेलणार? 

असं एकही क्षेत्र नाही ज्यावर कोरोनाचं मळभ दाटलेलं नाही. दुसऱ्या लाटेनं ते अधिक गडद केलं. ज्या व्यवस्था उभ्या राहत होत्या वा टिकून होत्या, त्याही कोलमडू लागल्या. 

विशेषत: वैद्यकीय व्यवस्था. आजही त्या तो ताण झेलत उभ्या आहेत. इतिहासातल्या कर्तबगारीनं उभारलेल्या व्यवस्थांनी आपल्याला वाचवलं, वर्तमानातली तजवीज ही केवळ तात्कालिक प्रतिक्रिया होती.

त्यामुळेच मागच्या महाराष्ट्र दिनापासून आजपर्यंत सिंहावलोकन याचं करणं आवश्यक आहे की या कालावधीत काय होणं अपेक्षित होतं आणि प्रत्यक्षात काय झालं. 

शासन आणि राजकारण 

परिस्थिती अशी होती की सगळ्या यंत्रणांचं शासनाच्या हाती केंद्रिकरण होणं स्वाभाविक होतं आणि ते झालंही. युद्धकाळात वा आणीबाणी लागल्यावर जसं होतं तसंच. 

महाराष्ट्र दिन अभिवादन

काही अधि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
कार केंद्र सरकारच्या हाती एकवटले, तर काही राज्य सरकारच्या. दवाखान्यांमध्ये बेड्स कोणाला द्यायचे, औषधं कशी वितरित करायची यापासून ते रोजची कमाई ज्याची होणार नाही त्याला अन्न कसे मिळवून द्यायचं इथपर्यंत सगळे निर्णय शासन यंत्रणेच्या हाती एकवटले गेले. 

शासन अधिकारांनी शक्तिशाली झाले. अशा प्रकारच्या संकटाच्या सामना करण्यासाठी कोणत्या प्रकारची शासनयंत्रणा संपूर्णपणे प्रभावी ठरते याचं ठाम उत्तर आजही जगाकडे नाही. पण तरीही या आणीबाणीनं जी जाणीव आणि अधिकार सरकारच्या पदरात टाकले, त्याचा सर्वथा उपयोग महाराष्ट्रात झाला का हे महाराष्ट्र दिनी स्वत:ला विचारणे उपयुक्त ठरेल.

या प्रश्नाचं उत्तर दोन उदाहरणांनी शोधणं शक्य होईल. एक म्हणजे कोरोनाची पहिली लाट महाराष्ट्राला येऊन धडकल्यानंतर, दुसऱ्या लाटेसाठी आवश्यक नवी यंत्रणा आपण उभारली का? बेड्स, व्हेंटिलेटर्स आणि केविड केंद्रांचे वाढलेले आकडे आपल्याला दिले जात असले, तरीही ते आकडे दुसऱ्या लाटेत तोकडे पडले, लोकांची फरफट झाली आणि हकनाक जीव गेले हा अनुभव कोणी नाकारु शकत नाही. 

पहिल्या लाटेनंतर अनेक कोविड केंद्र बंद झाली होती, मनुष्यबळ कमी झालं होतं, कोरोना प्रतिबंधक उपायांमध्ये सैलपणा आला होता हे वास्तव आहे. दुसरं उदाहरण ऑक्सिजन पुरवठ्याचं घेता येईल. दुसऱ्या लाटेत काय होतं हे जगातल्या इतर राष्ट्रांच्या उदाहरणावरुन आपल्याला माहित होतं. 

विषाणूच्या म्युटेशनवर नवं संशोधन सातत्यानं करत राहणा-या संस्था, संशोधक आणि विद्यापीठं महाराष्ट्रात आहेत. त्यानुसार निर्मिती करण्यासाठी आवश्यक असणारं औद्योगिक क्षेत्र आपल्याकडे आहे. मुख्य म्हणजे या गरजांकडे आपलं लक्ष वेधणारे, दूरदृष्टी असणारे तज्ञ आपल्याकडे आहेत. असं असतांनाही आवश्यक व्यवस्था उभारण्याची दूरदृष्टी आपण का दाखवली नाही आणि अधिक जीव का वाचवू शकलो नाही, हा स्वत:ला विचारण्याचा दिवस आहे. 

तिसऱ्या लाटेची चर्चा आता सुरु झाली आहे. जर महाराष्ट्राला या पाठोपाठ येऊन धडकणाऱ्या लाटांच्या दुष्टचक्रातून सुटायचं असेल दूरदृष्टी दाखवल्याशिवाय पर्याय नाही. हे आव्हान पेलायचं असेल तर तात्पुरत्या नव्हे तर कायमस्वरुपी यंत्रणा उभारायला सुरुवात तात्काळ व्हावी. 

उदाहरणार्थ, 'हाफकिन संस्थे'त कोरोना प्रतिबंधक लसनिर्मितीची होऊ घातलेली सुरुवात. त्याला वेळ लागेल, पण ती कायमची सुरक्षा असेल. हॉस्पिटल्सपासून, मनुष्यबळापर्यंत असा कायम व्यवस्था उभ्या राहिल्याखेरीज...