डॉक सारांशित करण्यासाठी: कोरोनानंतर धर्माचं स्वरूप बदलून जाईल का? 

या काळात लोक देवावर नाराज होते की त्यांच्या श्रद्धा अधिकच दृढ झाल्या हे पाहावं लागेल.

कोरोनानंतरच्या जगात धार्मिक श्रद्धा कशा बदलतायत?

याच रामायण मालिकेत सीतेची भूमिका करणाऱ्या अभिनेत्री दीपिका चिकालीया टोपीवाला यांच्यामते कोरोना व्हायरसच्या साथीनंतर जग आणखी अध्यात्मिक होईल. भारतातील मोठी लोकसंख्या 'निसर्ग आणि अध्यात्मा'च्या वाटेला जाईल असं त्या सांगतात. बागांमध्ये ध्यानाला बसलेल्या लोकांची संख्या वाढल्याचेही दिसेल असं त्या म्हणतात.  

अजमेरमधील पूजनीय सूफी संत ख्वाजा मोईनुद्दिन चिश्ती यांच्या दर्ग्याची देखभाल करणारे सय्यद गोहर या व्हायरसला अल्लाचा प्रकोप मानतात. 

कोरोना व्हायरसला मशिदीत घुसण्याला देवदूतच रोखतील असं गोहर आणि त्यांचे अनेक अनुयायी मानतात.

तर काही लोकांना गोमुत्र पिऊन कोरोनापासून सुटका होते असं वाटतं.

त्यामुळे कोरोनाला दूर ठेवण्यासाठी धार्मिक प्रतीकं आणि प्रथांना अधिकृत मान्यताच मिळाली आहे असं वाटतं.

सेंटर फॉर द स्टडी ऑफ डेव्हलपिंग सोसायटीजचे डॉ. हिलाल अहमद म्हणतात, आधुनिक धर्मांमध्ये आणि विज्ञानात कोणताही संघर्ष नाही. इतकंच नाही तर त्यांनी विज्ञान योग्य असल्याची मान्यताही दिली आहे. त्यांच्यासमोर एखादी अभूतपूर्व गोष्ट आली की आपल्या धर्मात ती आधीपासूनच होती असं ते सांगतात.

धर्मांसाठी 'न्यू नॉर्मल'

एखाद्या बाबतीतील अनिश्चितता त्रासदायक असते. परंतु जोपर्यंत एखादी लस तयार होत नाही आणि ती सगळ्या लोकांना दिली जात नाही तोपर्यंत लोकांना या नव्या कोरोनोत्तर जगात आपलं रोजचं जगणं सुरू करता येणार नाही. त्यासाठी काही महिने किंवा वर्षं लागू शकतात असं तज्ज्ञ म्हणतात.

भारतातले लोक पूर्वीपेक्षा जास्त धार्मिक होतील की त्यांची शास्त्रीय समज चांगली विकसित होईल याचा अंदाज लावणं कठीण आहे. तरिही या गोंधळाच्या स्थितीतही काही संकेत मिळत आहेत.

दिल्लीमध्ये राहणाऱ्या सामाजीक कार्यकर्त्या गीता शर्मा यांचं उदाहरण घेऊ. त्या एक स्मार्ट आणि स्वतःवर विश्वास ठेवणाऱ्या कार्यकर्त्या आहेत. लॉकडाऊनमध्ये कोणतीही तक्रार न करता त्या जगत आहेत. त्यामागे काय कारण असावं असं विचारल्यावर त्या याचं श्रेय ध्यान करण्याला देतात.

त्यांच्यामते त्या आता जास्तच अध्यात्मिक झाल्या आहेत. देवानं आपल्याला अध्यात्माच्या दिशेने जाण्यासाठी एक संधी दिली आहे असं त्याचं मत आहे.

गीता या पत्रकार आहेत, या...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
कोरोना व्हायरसची साथ भारतात आल्यानंतर मंदिरं आणि मशिदी बंद केल्या गेल्या मात्र दुसरीकडे रामायण टीव्हीवर दाखवायला सुरुवात केलं. सर्वांत जास्त पाहिला गेलेला कार्यक्रम म्हणून त्याची नोंदही झाली.