'नगा कांगरी' या शिखराकडे जाताना

2017 या वर्षात भारतीयांनी हिमालयात तब्बल 85 मोहिमा केल्या. त्यातील सर्वोत्कृष्ट भारतीय मोहिम म्हणून 'काराकोरम ट्रॅव्हर्स' या मोहिमेला नुकताच (18 फेब्रुवारी 2018) जगदिश नानावटी हा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार मिळाला. त्यानिमित्तानं...

जगातील सर्वांत उंच आणि धोकादायक शिखरं असलेल्या पर्वतरांगा म्हणून काराकोरमची ओळख आहे. हिमालयाचा उत्तर-पश्चिम विस्तार असलेल्या या पर्वतरांगा पाकिस्तान, भारत आणि चीनच्या सीमारेषेवर वसलेल्या आहेत. 

याच अफाट पर्वतरांगांच्या कुशीत जगातील सर्वात अजस्र हिमनद्यांचा उगम होतो. खडकांची शिखरं आणि मोठे उतार अशा भौगोलिक रचनेमुळे या भागात मानवी वस्ती देखील अत्यल्पच.

अर्गन ला इथं चमू

आम्ही 2005 सालापासून पूर्व काराकोरममध्ये संशोधनात्मक मोहिमा करत आहोत. आवाका आणि वेळ लक्षात घेऊन दरवर्षी कोणतीही एक व्हॅली घ्यायची, त्यातली शिखरं सर करायची, रस्ते शोधायचे आणि त्याच व्हॅलीतून परत यायचं किंवा फारफार तर क्रॉसओव्हर करून पलिकडे जाऊन दुसरा मार्ग शोधून बाहेर पडायचं, असा आमचा कार्यक्रम असे. 

त्यामुळे आमची मोहिम एक-दोन व्हॅलीपुरती मर्यादित राहत असे. त्यातही... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
शिखर चढाई हा मुख्य उद्देश असायचा. परंतु दरवर्षी केवळ एकच व्हॅली करत राहिलो तर या जन्मात फार काही बघून होणार नाही. त्यामुळे एकाच मोहिमेत अनेक व्हॅलीज एकमेकांशी जोडता येतील का, असा विचार आम्ही करत होतो.  

'झामोरीयन ला' ओलांडताना चमू

'माऊंटन ट्रॅव्हर्स' हा गिर्यारोहणचा एक प्रकार आहे. 'ट्रॅव्हर्स' म्हणजे विशिष्ट पर्वतरांग निवडून आणि पूर्वनियोजित अंतर ठरवून एकाच मोहिमेत संपूर्ण भूप्रदेश चालून जाणं आणि वाटेतील खिंडी पार करणं होय. यामध्ये तुम्ही एकाच खोऱ्यात शिरून बाहेर न येता, एका दिशेनं चालायला सुरुवात करून वेगवेगळ्या हिमनद्या पार करत दुसऱ्या दिशेनं बाहेर पडता. शिवाय ही संपूर्ण मोहिम स्वयंसिध्द होऊनच पूर्ण करावी लागत असल्यानं अधिक आव्हानात्मक ठरते. 

आल्प्स आणि हिमालयाचे ट्रॅव्हर्स यापूर्वी झालेले आहेत. परंतु आजवर 'इस्टर्न काराकोरम ट्रॅव्हर्स' झालेला नव्हता. नागरी मोहिमा सोडा पण लष्करी मोहिमासुध्दा तेथे गेलेल्या नव्हत्या. त्यातच 'वेस्टर्न काराकोरम' पाकिस्तानच्या ताब्यात असल्याने तिकडे आपल्याला जाणं शक्य नाही. पण जो भाग आपल्या नियंत्रणात आहे तिथं अशी एखादी मोहिम राबवता येईल का असा विचार डोक्यात आला आणि 'इस्टर्न काराकोरम ट्रॅव्हर्स' करण्याचं ठरवलं.

संरक्षणाच्या दृष्टीनं अतिशय संवेदनशील असलेल्या या भागात जाण्याची परवानगी मिळवण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करावी लागते. यापूर्वी याच भागातील 10-12 व्हॅलीत आम्ही केलेल्या यशस्वी मोहिमा आणि नव्वद वर्षे जुन्या नामांकित 'द हिमालयन क्लब'ची पुण्याई गाठिशी असतानाही लष्कर, संरक्षण मंत्रालय, गृह मंत्रालय यांच्याकडून परवानगी मिळवण्याठी साडेतीन महिने खर्ची पडले.

नो न्यूज इज गुड न्यूज 

काराकोरम व्हॅलीतील सर्व ट्रेक 10-12 हजार फुटांवरून सुरू होतात. 15-16 हजार फुटांवर ट्रॅव्हर्स आहेत आणि शिखर चढाई करायची असेल तर 20-22 हजार फुटांपर्यंत जावं लागतं. साधारणपणे एका व्हॅलीतून दुसऱ्या व्हॅलीत जाताना दोन्ही बाजूंनी सामानाची ने-आण करण्यासाठी मदत गटाची आवश्यकता असते. फारफार तर मधले 3-4 दिवस मदत गट सोबत नसतो. आमची मोहिम ही तब्बल 38 दिवसांची होती. 

लडाखमधील रोंगदो गावातून आमच्या मोहिमेला सुरूवात झाली आणि 38 दिवसांनी नुब्रा व्हॅलीमध्ये तिचा समारोप झाला. परंतु या 38 दिवसांपैकी 'रोंगदो ला' येथून आत शिरून 'सकांग' व्हॅलीतून बाहेर पडेपर्यंतचे तबब्ल 22 दिवस आम्ही दहा जण अज्ञातवासात होतो....