छटपूजेवेळी हिंदू भाविक.

माणसाचे आयुष्य मृत्यूनंतर पूर्णपणे संपते, यावर जगभरातील लाखो लोकांचा विश्वास आहे. अशा लोकांची संख्या आता वाढते आहे - ज्यांना या जगात देव नाही, पुनर्जन्म नाही किंवा कुठलीही अध्यात्मिक अवस्था नाही, असं ठामपणे वाटते. या विचारधारेला आता गती मिळू लागली आहे, मोठ्या प्रमाणावर नसला तरी या विचाराला पाठिंबा मिळू लागला आहे. काही देशांमध्ये तर कधी नव्हे तो इतक्या उघडपणे निरीश्वरवादाचा स्वीकार होताना दिसतो आहे. 

"आज आजूबाजूला दिसतात तेवढे नास्तिक याआधी जगात कधीच नव्हते, संख्येनेही आणि मानवतेच्या एकूण प्रमाणातही," असं प्रा. फिल झुकरमन यांना वाटतं. झुकरमन हे समाजशास्त्र आणि धर्मनिरपेक्ष अभ्यास या विषयांचे कॅलिफोर्नियातील क्लेरमाउंट येथील पिट्झर कॉलेजमध्ये प्राध्यापक आहेत तसेच 'लिविंग द सेक्युलर लाइफ' या पुस्तकाचे ते लेखकही आहेत. 

गॅलप इंटरनॅशनलने 57 देशातल्या 50 हजाराहून अधिक लोकांमध्ये केलेल्या सर्वेक्षणानुसार, 2001 ते 2005 मध्ये धार्मिक असणाऱ्यांचं प्रमाण 77 टक्क्यांहून 68 टक्क्यांवर आलं. तर स्वतःची ओळख नास्तिक अशी सांगणाऱ्यांचं प्रमाण तीन टक्क्यांनी वाढलंय. त्यामुळे जगभर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ातल्या कट्टर निरीश्वरवाद्यांचं प्रमाण अंदाजे 13 टक्क्यांवर पोहोचलं आहे.

जरी परमेश्वराचं अस्तित्व नाकारणाऱ्यांचं हे प्रमाण बहुमतात नसलं तरी भविष्यातल्या परिस्थितीची ही नांदी असेल का? जागतिक विचारधारेतला हा ट्रेंड असाच चालू राहणार असल्याचं गृहित धरलं तर एक दिवस धर्माचं अस्तित्वच पूर्णपणे संपुष्टात येईल का?

भविष्याबद्दलचं भाकीत आताच वर्तवणं अशक्य आहे. पण धर्म, धर्माचा उगम आणि काही लोकांना धर्माविषयी इतकी आत्मीयता का वाटते किंवा काहींना धर्माचा इतका तिटकारा का वाटतो, यासारख्या माहितीच्या आधारावर येणाऱ्या दशकात किंवा शतकात देव आणि माणसातलं नातं कसं असेल, याचा थोडाबहुत अंदाज लावत येऊ शकतो.

एखाद्या व्यक्तीला वा देशाला निरीश्वरवादाचा पुरस्कार करण्यासाठी असा कोणता ठाम मुद्दा कारणीभूत ठरतो का, याचा अभ्यास अजूनही जाणकार करत आहेत. पण याबाबतचे काही मुद्दे साधारणपणे लक्षात येतात. 

सध्याच्या अनिश्चित वातावरणात धर्माचं आवाहन केल्यानं मिळणाऱ्या सुरक्षेची भूमिका. म्हणूनच ज्या देशांमध्ये निरीश्वरवाद्यांची संख्या अधिक आहे, त्या देशांमध्ये नागरिकांना उच्चदर्जाचं आर्थिक, राजकीय आणि मूलभूत गरजांचं स्थैर्य मिळाल्याचं दिसून आलं आहे. यात आश्चर्य वाटण्यासारखं ते काय?

झुकरमन म्हणतात, "समाजात आलेल्या स्थैर्यामुळे धार्मिक विचारांवरचा विश्वास हळूहळू कमी होताना दिसतो आहे." भांडवलशाही, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि शिक्षण यांचा परस्परसंबंध म्हणजे धार्मिकतेला हरताळ हेच समीकरण काही लोकसंख्येच्या बाबत दिसून येतं, असंही त्यांनी नमूद केलं आहे.

विश्वासार्हतेचा पेच 

जपान, युके, कॅनडा, दक्षिण कोरिया, नेदरलँड, चेक रिपब्लिक, इस्टोनिया, जर्मनी, फ्रान्स आणि उरुग्वे (जेथे बहुतांश लोकसंख्या मूळची युरोपीय आहे) या देशांमध्ये शतकापूर्वी वा त्याही आधी धर्म सर्वोच्च स्थानी होता. पण आता त्याच देशात धर्मावर विश्वास असणाऱ्यांचं प्रमाण घसरलं आहे. या बदलामागे मोठं स्थित्यंतर आहे.

या देशांमध्ये भक्कम शिक्षणसंस्था, सुरक्षेची हमी देणारी सामाजिक प्रणाली, तुरळक असमानता आणि तुलनेने अधिक आर्थिक सुबत्ता दिसते. "मुळात आपल्याबरोबर काही विपरीत घडेल याबाबतची भीती या लोकांमध्ये कमीच आहे," असं मत न्यूझीलंडमधील ऑकलंड विद्यापीठातले मानसशास्त्रज्ञ क्वेंटिन अटकिन्सन यांचं आहे. 

युक्रेनमध्ये एक भाविक प्रार्थना करताना.

देव मानणाऱ्यांची संख्या जगात अनेक ठिकाणी कमी होताना दिसते....