प्रत्येक स्वातंत्र्यदिनाला लाल किल्ल्यावरुन भारताचे पंतप्रधान देशाला संबोधित करतात. त्याच लाल किल्ल्यावर प्रजासत्ताक दिनी एका धर्माचे प्रतीक असलेला ध्वज फडकवल्यानंतर विविध स्तरातून प्रतिक्रिया उमटल्या.    

त्याच निमित्ताने सोशल मीडियावर प्रश्न विचारला जात आहे की जर मराठा शासकांनी अटकेपार झेंडे रोवले होते तर त्यांनी दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावर झेंडा  फडकवला की नाही? 

26 जानेवारी निशाण साहेब फडकवण्याची कृती ही प्रतीकात्मक असली तरी त्या कृतीला ऐतिहासिक संदर्भ आहे हे विसरून चालणार नाही. 

1783 मध्ये खालसा पंथाचे नायक जस्सा सिंग रामगडिया यांच्या नेतृत्वात दिल्लीच्या शाह आलम दुसरा याच्यासोबत लढाई झाली होती. ही लढाई खालसाने जिंकली होती. त्याला 'दिल्ली फतेह' किंवा दिल्लीवर विजय असं म्हटलं जातं. 

1788 मध्ये मराठ्यांचा भगवा झेंडा लाल किल्ल्यावर होता इतकंच नाही तर महादजी शिंदे हे दिल्लीच्या मुघल बादशाहचे संरक्षणकर्ते बनले होते. त्यामुळे लाल किल्ल्यावर मुघलांचा आणि मराठ्यांचा झेंडा काही काळ फडकत असल्याचंही सांगितलं जातं. 

एखाद्या ठिकाणी ध्वज फडकवणे याला संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. ज्या ठिकाणी ज्याचा ध्वज असतो त्याची ती सत्ता किंवा जागा असते असा त्याचा अर्थ असतो. 

मराठ्यांचा भगवा ध्वज लाल किल्ल्यावर फडकला पण तो सार्वभौमत्व दाखवण्यासाठी नव्हता तर मुघलांसोबत असलेली मित्रत्वाचे नाते दाखवण्यासाठी होता, असं इतिहास संशोधक इंद्रजीत सावंत सांगतात. 

पण या निमित्ताने पुन्हा एक प्रश्न मनात येतो तो म्हणजे 18 व्या शतकात मराठे प्रभावशाली होते तर त्यांनी दिल्लीवर आपला दावा का सांगितला नाही? 

केवळ प्रतीकात्मकरीत्या किंवा आपली युती दाखवण्यासाठी नव्हे तर सार्वभौमत्व दाखवण्याच्या दृष्टीने मराठ्यांचा ध्वज लाल किल्ल्यावर फडकला होता की नाही याचा विचार आपण या लेखात करणार आहोत. 

मुघलांना नाममात्र शासक ठेवण्याऱ्या मराठ्यांकडे सत्ता आली ती मुघलांचा सर्वांत शक्तिशाली काळ ओसरल्यानंतरच. 

मुघल सत्तेचा अस्त 

औरंगजेबाच्या काळात मुघल साम्राज्य शिखरावर होते त्या काळात तर ही कल्पना करणेही कुणालाही शक्य झाले नसते. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्य खिळखिळं झालं आणि नंतर तर ते साम्राज्य न राहता फक्त दिल्लीचं राज्य इतक मर्यादित बनलं होतं. जाट, राजपूत, शीख आणि मराठा सरदार हे इतके सशक्त झाले की पुढे चालून तेच त्यांच्या भागातले... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
अटकेपार झेंडा रोवणाऱ्या मराठ्यांचा भगवा झेंडा लाल किल्ल्यावर फडकला होता का?