...सतानाच ज्ञानेश्वर पवार हा तरुण आम्हाला त्याच्या घरी घेऊन गेला. त्यानं बांधलेल्या संडासच्या दरवाजावर छिद्रं दिसून आली. 

त्याबद्दल विचारल्यावर त्यानं सांगितलं, "संडाससाठी मला शासनाकडून 12,000 रुपये मिळाले. त्यातून मग ग्रामपंचायतनं नेमून दिलेल्या कंत्राटदाराकडून मी हे संडास बांधून घेतलं. पण मागे गारपीट झाली आणि त्यामुळे दरवाजाला भोकं पडली. मग अशा स्थितीत हा संडास कसा काय वापरायचा?"

"गावात महिन्यातून दोनदा नळाला पाणी येतं. नळाचं पाणी प्यायलाच पुरत नही, तर मग संडासासाठी लागणारं पाणी आणायचं कुठून. प... उर्वरित लेख लिहा:
या अवस्थेत आढळून आली. तर शौचालयाचं भांडं फरशी, दगड आणि टाईल्सनी भरलेलं आढळलं.

संडाससाठी लागणाऱ्या पाण्याची सोय व्हावी म्हणून शाळेत पाण्याच्या 2 टाक्या आहेत. पण यातल्या एकाही टाकीत पाणी नव्हतं. 

शाळेतील विद्यार्थिनींची मुतारी (दि. 24 एप्रिल, 2018)

आम्ही हे बघत असताना शाळेतल्या मुली आमच्या मागे मागे येत होत्या. पोरींनो संडास वापरता का, असं विचारल्यावर त्यांनी सर्वप्रथम आमच्यासोबत असलेल्या त्यांच्या शिक्षकांकडे पाहिलं. शाळेत असलो की आम्हाला संडासच येत नाही, असं सांगून त्या तिथून निघून गेल्या. 

मैदानावर खेळणाऱ्या मुलाला शाळेच्या संडासात जातो का, असं विचारल्यावर त्यानंही आधी शिक्षकांकडे पाहिलं आणि नंतर 'हो' म्हणून सांगितलं. जातो तर मग पाणी कोणतं वापरतो, असं विचारल्यावर मात्र तो खुदकन हसला. 

शाळेतील विद्यार्थिनींचं शौचालय. (दि. 24 एप्रिल, 2018)

शौचालय प्रत्यक्षात बघितल्यानंतर आम्ही परत मुख्याध्यापिका मानकर यांना भेटलो. शौचालयांच्या वाईट स्थितीबद्दल त्यांना विचारलं असता त्यांनी सांगितलं, 

"उन्हाळ्याच्या सुट्टीत आजूबाजूचे लोक येऊन शौचालयांच्या टाईल्स फोडतात. पण आता आम्ही ते लवकरच बदलणार आहोत."

शाळेची एकूण विद्यार्थी संख्या 260 असून यात 107 'विद्यार्थिनी' आहेत.

आरोग्य सेवा केंद्र की क्रिकेटचं मैदान?

शाळेशेजारीच गावातलं प्राथमिक आरोग्य सेवा उपकेंद्र आहे. सत्यभामा आणि गावातल्या लोकांच्या आरोग्याविषयी जाणून घेण्यासाठी आम्ही 23 एप्रिलच्या सकाळी 10 वाजता तिथं गेलो. पण केंद्राला कुलूप लावलेलं होतं. केंद्राच्या प्रांगणात मुलं क्रिकेट खेळत होते.  

केंद्राबाहेर असलेल्या हापशीवर काही महिला पाणी भरत होत्या. 'आले नाहीत का आज इथले साहेब लोकं?' असं विचारल्यावर त्यांच्यातल्या एकीनं सांगितलं, "त्या मॅडम एक दिवस येतात आणि पुढचे पंधरा-पंधरा दिवस गायब राहतात." फोन क्रमांक मिळवून आम्ही मॅडमसोबत संपर्क साधला. उद्या तुम्हाला माहिती देते असं सांगून त्यांनी फोन ठेवला. 

प्राथमिक आरोग्य सेवा केंद्रात मुलं क्रिकेट खेळत होती. (दि. 23 एप्रिल, 2018)

दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच 24 एप्रिलच्या सकाळी आम्ही केंद्रावर पोहोचलो. आरोग्यसेविका शोभा गव्हारगुर अंगणातल्या कलमांना पाणी देत होत्या. 

तुम्ही नियमितपणे उपस्थित नसता असा ग्रामस्थांचा आरोप आहे, यावर गव्हारगुर सांगतात, "मी रेग्युलर येते. दर शुक्रवारी आमचा वेगवेगळ्या ठिकाणी (डोंगरशेवली, धोडप,...