चीनच्या चँग'ई-4 या मानवरहित अंतराळयानाने चंद्राचा दक्षिण ध्रुव असलेल्या ऐटकेन बेसिनच्या पृष्ठभागाला स्पर्श केल्याची माहिती चीनच्या सरकारी मीडियाने प्रसिद्ध केली आहे. 

अंतराळ संशोधनात तुलनेनं नवख्या असलेल्या राष्ट्रासाठी हे उल्लेखनीय यश म्हणावं लागेल. रशिया आणि अमेरिकेने फार पूर्वीच मानवी अंतराळ मोहीम यशस्वी करून दाखवल्या आहेत. मात्र चीनला काही वर्षांपूर्वी म्हणजे 2003 साली हे यश मिळालं. 2003 साली यांग लिवी अंतराळात जाणारे पहिले चिनी अंतराळवीर ठरले होते.

चँग'ई-4 मोहिमेनंतर चीनने आगामी काही वर्षांसाठी आणखीही अनेक मोठ्या योजना आखल्या आहेत. यात जगातील सर्वांत मोठी अंतराळ दुर्बीण तयार करणे, जगातील सर्वांत अवजड रॉकेट प्रक्षेपण आणि आंतरराष्ट्रीय स्पेस स्टेशनला मात देईल, असं अंतराळ स्टेशन उभारणे यांचा समावेश आहे. 

चीनच्या या अंतराळ प्रवासातील पाच महत्त्वाचे मैलाचे दगड  कोणते, यावर ही एक नजर. 

1. चांद्र मोहीम

चिनी लोककथेतील चंद्रावर उडत जाणाऱ्या देवतेच्या नावावरून या यानाला चँग'ई हे नाव देण्यात आलं. चँग'ई-4 कार्यक्रम चीनच्या 2003 साली सुरू झालेल्या चांद्र मोहीमेचाच एक भाग आहे. 2036 साली चं... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
द्रावर पाय ठेवून चीन आपली ही मोहीम संपवणार आहे. 

चंद्राच्या अस्पर्शित भागावर यान उतरवणे मोठं आव्हान आहे. कारण या भागात यान उतरवलं तर यान आणि पृथ्वी यांच्यातील थेट संपर्कामध्ये चंद्राच्या पृष्ठभागामुळे अडचणी येतात.  

ही समस्या सोडवण्यासाठी चीनने 'क्वँकिआओ' हा रिले सॅटेलाईट सोडला. याला चीनने 'मॅगपी पूल' म्हटले आहे. 

चिनी लोककथेत या मॅगपी पुलाचा उल्लेख आहे. चीनच्या स्वर्ग देवतेच्या सातव्या मुलीचा नवरा आकाशगंगेमुळे तिच्यापासून दुरावतो. त्याला भेटायला जाण्यासाठी सातव्या महिन्याच्या सातव्या दिवशी मॅगपी या पक्षांनी त्यांच्या पंखांचा पृथ्वी ते चंद्रापर्यंत पूल बनवला होता, अशी दंतकथा आहे. या दंतकथेतील या पुलाला मॅगपी पूल असं नाव आहे.   

क्वँकिआओ सॅटेलाईट पृथ्वीपासून चार लाख किलोमीटरवर पृथ्वीच्या कक्षेत स्थिरावण्यात आला आहे. पृथ्वीवरचे सिग्नल या सॅटेलाईटच्या माध्यमातून चँग'ई-4 यानातील लूनार लँडर आणि रोव्हरपर्यंत पोहचवले जातात. 

चंद्राच्या अस्पर्शित भागाची खगोलीय माहिती मिळवण्यासाठी चँग'ई-4 यानावर काही उपकरणंही पाठवण्यात आली आहेत. 

शिवाय या उपकरणांद्वारे चंद्रावर रोप उगवण्याचा प्रयोगही करण्यात येणार आहे. याला 'लुनार मिनी बायोस्फिअर' असं नाव देण्यात आलं आहे. याअंतर्गत बटाटा, अरबीडॉप्सिस या रानटी गवताच्या बिया आणि रेशीमकिड्यांच्या अंड्यांवर जीवशास्त्रीय प्रयोग करण्यात येतील. 

चंद्राला पृथ्वीभोवती आणि स्वतःभोवती एक फेरी पूर्ण करण्यासाठी सारखाच वेळ लागतो. याला 'टायडल लॉकिंग' म्हणतात. या टायडल लॉकिंगमुळे पृथ्वीवरून चंद्राचा एकच भाग दिसतो. 

चंद्राच्या न दिसणाऱ्या भागाला 'डार्क साईड' म्हणतात. मात्र इथे 'डार्क' हा शब्द 'काळोखा' नव्हेत तर 'न पाहिलेला' या अर्थाने वापरण्यात आला आहे. खरंतर चंद्राच्या पृथ्वीवरून दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या अशा दोन्ही भागांवर दिवस आणि रात्र होत असतात. 

मात्र चंद्राच्या न दिसणाऱ्या भागाचा पृष्ठभाग अधिक जाड आणि टणक आहे. तिथे विवरंही जास्त आहेत. 

मात्र डाग कमी आहेत. या डागांना 'मारिया' म्हणतात. मारिया हे लॅटिन मरे म्हणजेच समुद्र या शब्दाचं अनेकवचन आहे. हे डाग म्हणजे लाव्हापासून बनलेले बेसाल्ट खडक आहेत. ते एखाद्या समुद्रासारखे दिसतात. चंद्राच्या दृश्य भागात मोठ्या प्रमाणावर 'मरे' आहेत. मात्र अदृश्य भागावर कमी आहेत. 

2. सर्वाधिक प्रक्षेपण

2018 साली चीनने जगातील इतर कुठल्याही देशापेक्षा जास्त...