1957मध्ये सोव्हिएत रशियाने स्पुटनिक उपग्रह अवकाशात सोडत अंतराळ क्षेत्रात आघाडी घेतली. आता वैद्यकीय क्षेत्रातही अशीच पहिली झेप आपण घेतली असल्याचा रशियाचा दावा आहे. 

पण तज्ज्ञांनी याविषयी शंका व्यक्त करत असं करणं इतकं सोपं नसल्याचं म्हटलंय. ज्याप्रकारे या लशीची घोषणा करण्यात आली त्यावरून आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुरू असणारी भीषण स्पर्धा दिसून येते. 'व्हॅक्सिन नॅशनलिजम' म्हणजेच लसीवरून सुरू झालेल्या या राष्ट्रवादाच्या युद्धात शॉर्टकट्स, हेरगिरी, अनैतिक जोखीम आणि मत्सर या सगळ्याबाबतचे आरोप करण्यात येत आहेत. 

कोव्हिड 19 वरची लस ही वैद्यकीय क्षेत्रातल्या एखाद्या पुरस्कारासारखी मानाची झाली आहे. यामुळे लोकांचा जीव वाचेल फक्त म्हणून हे महत्त्वं आलेलं नाही. तर यामुळे जगात कोव्हिडमुळे निर्माण झालेली संकटं नष्ट व्हायला मदत होईल आणि हे करण्यात ज्याला यश मिळेल त्याला मानाचं किंवा विजेत्याचं स्थानही मिळेल. 

कोणत्याही वैदयकीय उत्पादनासाठी अशाप्रकारचे गंभीर राजकीय डावपेच झाल्याचं आपण यापूर्वी कधीही पाहिलं नसल्याचं अमेरिकेतल्या जॉर्जटाऊन विद्यापीठातले ग्लोबल हेल्थ लॉचे प्रोफेसर लॉरेन्स गॉस्टिन म्हणतात. ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ते सांगतात, "कोव्हिड 19च्या लशीबद्दल देशांमध्ये अशी चढाओढ आहे कारण सुपरपॉवर म्हणून जगात ओळखले जाणाऱ्या देशांना या लशीद्वारे आपली विज्ञानातली प्रगती दाखवायची आहे. आपलं राजकीय वर्चस्व दाखवण्याचा हा एक प्रयत्न आहे."

लशीसाठी जगभरात जे प्रयत्न सुरू आहेत त्यापैकी साधारण सहा प्रयोग आता ट्रायलच्या टप्प्यात पोहोचले असल्याचं वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनने म्हटलंय. यामध्ये चीनचे तीन, ब्रिटनचा एक, एक अमेरिका आणि एक जर्मनी - अमेरिका एकत्र करत असलेला प्रयोग असे मिळून सहा लशींच्या ट्रायल्स सुरू आहेत. 

खरंतर कोणतीही लस तयार करण्यासाठी सहसा अनेक वर्षांचा काळ लागतो. पण सध्या सगळीकडेच ही प्रक्रिया लवकरात लवकर पूर्ण करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. रशियाने स्पुटनिक लशीच्या नोंदणीच्या नेहमीच्या प्रक्रियेत काटछाट गेल्याने काळजी व्यक्त करण्यात येतेय. 

रशियाच्या गुप्तहेर यंत्रणांनी संशोधन हॅक केल्याचा आरोप जुलै महिन्यात ब्रिटन, अमेरिका आणि कॅनडाने केला होता. पण रशियाने हे आरोप फेटाळून लावले होते. यानंतरच्या आठवड्यांमध्ये अमेरिकेच्या न्याय विभागाने दोन चिनी हॅकर्सवर लशीसंबंधीची माहिती चोरण्याचा आरोप केला होता. चीनच्या गुप्तहेर संघटनेच्या वतीने हे काम केल्याचा आरोप या चिनी हॅकर्सवर होता. 

चीनने हे आरोप फेटाळले आणि व्हायरसविषयीची आपल्याकडची माहिती आपण जगाला दिली असून इतर देशांना आपण मदत करत असल्याचं चीनने म्हटलं. 

वैद्यकीय चाचण्यांसाठी लागणारा दीर्घ कालावधी हे सगळ्या जगासाठी सध्या चिंतेचं मोठं कारण आहे. 

ग्लोबल हेल्थ प्रोग्रामचे संचालक थॉमस बोलिकी सांगतात,"नक्कीच शॉर्टकट घेतला जातोय. विशेषतः रशियाच्या बाबत हे घडलेलं आहे. लस तयार करणं कठीण काम नाही पण ती लस सुरक्षित आणि परिणामकारण आहे, हे सिद्ध करणं कठीण आहे. पण जर देशांना फक्त लस तयार करण्यात रस असेल, तर ते शॉर्टकट स्वीकारू शकतात."

अमेरिकेतल्या जॉर्जटाऊन विद्यापीठातले ग्लोबल हेल्थ लॉचे प्रोफेसर लॉरेन्स गॉस्टिन

शेवटच्या टप्प्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात चाचण्या न करता लशीची नोंदणी करण्याच्या रशियाच्या निर्णयावर पश्चिमेतल्या देशांकडून टीका करण्यात येतेय. 

अमेरिकेतल्या कोरोना व्हायरस टास्क फोर्समधले एक महत्त्वाचे सदस्य असणाऱ्या डॉ. अँथनी फाऊची यांनी रशियाच्या लशीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता याविषयी शंका व्यक्त केलीय. तर ही टीका म्हणजे मत्सर असल्याचं म्हणत रशियाने या टीकाकारांना उत्तर...