उत्तराखंडमध्ये हिमस्खलनामुळे नुकतीच पूर परिस्थिती निर्माण झाली होती. ही घटना या धोक्यांचं एक उदाहरण म्हणून संबोधलं जाऊ शकतं. 

पृथ्वीवर दक्षिण अथवा उत्तर गोलार्धानंतर सर्वाधिक हिमनद्या हिमालयातच आढळून येतात. जगभरातील तापमान वाढीमुळे इथल्या हिमनद्या वितळत चालल्या आहेत.

याबाबत प्राध्यापक जेफ्री कर्गेल यांनी अधिक माहिती दिली. कर्गेल हे अमेरिकेतील ज्येष्ठ भूशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांनी हिमालयातील आपत्तींचा अभ्यास केला आहे. उत्तराखंडमध्ये नुकत्याच आलेल्या आपत्तीबाबतही ते अभ्यास करत आहेत. 

प्रा. कर्गेल सांगतात, "या प्रकारच्या आपत्तींमुळे कशा प्रकारचा धोका निर्माण होऊ शकतो, याबद्दल पुरेशी माहिती उपलब्ध नाही. उत्तराखंडसारख्या आपत्ती येतात, त्यावेळी आपण त्यावर फक्त प्रतिक्रिया देतो. आपण या हिमनद्यांची देखरेख करत नाही."  

हिमनद्या वितळण्याचे धोके

हिमनद्या वितळणं हे धोकादायक असल्याचं तज्ज्ञांचं मत आहे. अनेकवेळा हिमनदी खालच्या बाजूने वितळल्यानंतर पर्वतांवरील बर्फ वरील बाजूस लटकत राहतो. हा बर्फ कधीही कोसळण्याची शक्यता असते. 

हा बर्फ खाली कोसळल्यास भूस्खलन, रॉक-फॉल किंवा हिमस्खलन होण्याची शक्यता नि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
र्माण होते. अशा स्थितीत संपूर्ण डोंगर उतारावरील हिमनग खाली कोसळण्याची शक्यता असते.

शास्त्रज्ञांच्या मते, "अशा घटनांमुळे नद्यांचा प्रवाह बदलू शकतो. पूर परिस्थिती निर्माण होते. उत्तराखंडमध्ये अशाच प्रकारची परिस्थिती पाहायला मिळाली. 

हिमनद्यांवर नजर ठेवणं अवघड

हिमालय पर्वतांवरील प्रतिकूल परिस्थितीमुळे या हिमनद्यांवर नजर ठेवणं अत्यंत आव्हानात्मक काम आहे. 

हिमालय तसंच हिंदूकुश पर्वतरांगांमध्ये 50 हजारांहून अधिक हिमनद्या आहेत. त्यापैकी फक्त 30 हिमनद्यांचं आपण निरीक्षण करू शकतो, अशी माहिती इंदूर IIT मधील हिमनदी तज्ज्ञ मुहम्मद फारुख आझम यांनी दिली. 

"त्यापैकी फक्त 15 नद्यांचा अभ्यास होऊन त्यांचा अहवाल प्रकाशित झालेला आहे. आपण या हिमनद्यांवर बारीक नजर ठेवणं आवश्यक आहे," असं आझम यांना वाटतं. 

भूकंप आणि हवामान बदल

हिमालय पर्वतरांगा या पृथ्वीवरच्या सर्वांत तरुण पर्वतरांगा मानल्या जातात. येथील पर्वतांची उंची दिवसेंदिवस वाढतच चालली आहे. या परिसरात सतत भूकंपही होत असतात. त्यामुळे इथल्या चढ-उतारांची रचना नेहमीच बदलत असते. 

जगातील हवामान बदलाचा फटकाही इथल्या वातावरणाला बसत आहे. जागतिक तापमान वाढीमुळे इथल्या हिमनद्या वितळत चालल्या आहेत.

तिबेटमधील अरू पर्वतावरील एक हिमकडा 2016 मध्ये अचानक कोसळला होती. 

यामुळे या परिसरात प्रचंड मोठं हिमस्खलन झालं होतं. या दुर्घटनेत 9 जणांचा मृत्यू झाला. तर शंभराहून अधिक वन्यप्राणी मृत्यूमुखी पडले होते. 

यानंतर काही महिन्यांनी याच पर्वतावरील दुसरी एक हिमनदी कोसळली होती. 

2012 मध्ये सियाचीन परिसरातील हिमनदी कोसळली होती. या दुर्घटनेत तब्बल 140 जणांना आपले प्राण गमवावे लागले होते. त्यातील बहुतांश व्यक्ती पाकिस्तानी सैनिक होते.

तज्ज्ञांच्या मते, त्यावेळी एक मोठं हिमस्खलन झालं होतं. पण त्या घटनेचं कारण अद्याप स्पष्टपणे कळू शकलेलं नाही. 

हिमस्खलनापेक्षा भूस्खलनाचं प्रमाण जास्त

आशिया खंडातील हिमालयासह पूर्वेकडील पामीर, काराकोरम आणि हिंदूकुश या उंच पर्वतरांगांच्या परिसरात 1999 ते 2018 दरम्यान भूस्खलनात वाढ झाली आहे. 

चायनीज अॅकेडमी ऑफ सायन्सने याबाबत एक अभ्यास केला होता. त्यासाठी त्यांनी अमेरिकेच्या भूशास्त्रीय सर्वेक्षणाकरिता उपग्रहाद्वारे घेण्यात आलेल्या छायाचित्रांची मदत घेतली होती. त्यामध्ये 2009 ते 2018 दरम्यान 127 भूस्खलनाचे प्रकार घडल्याचं निदर्शनास आलं होतं. 

मागच्या दशकात...