प्रातिनिधिक फोटो

शेतकरी नितेश किसन भुरे नांदेड जिल्ह्यातल्या किनवट तालुक्यातील सिरपूर गावात राहतात.

बीबीसी मराठीनं महात्मा जोतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेसाठी पात्र शेतकऱ्यांची यादी चेक केली, तेव्हा त्यात नितेश भुरे यांचं नाव दिसून आलं.

महाराष्ट्र सरकारनं 22 मे रोजी काढलेल्या शासन निर्णयात स्पष्ट म्हटलंय की, 'महात्मा ज्योतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती योजना -2019'साठी पात्र असलेल्या, पण आतापर्यंत कर्जमाफीचा लाभ न मिळालेल्या शेतकऱ्यांना, बँकांनी थकबाकीदार न समजता खरीप हंगामासाठी कर्जवाटप करावं. 

त्यासाठी अशा शेतकऱ्यांच्या खात्यावर कर्जाची रक्कम "शासनाकडून येणे आहे" असं नमूद करावं आणि पीक कर्ज द्यावं, असंही सरकारनं या आदेशात म्हटलं आहे.

आता या आदेशाला 23 दिवस उलटूनही कर्जमाफीसाठी पात्र असलेल्या नितेश भुरे यांना अद्याप पीक कर्ज मिळालेलं नाहीये.

नितेश भुरे

पीक कर्जासाठी अर्ज केल्यानंतर काय अनुभव आला, असं विचारल्यावर ते म्हणाले, "कर्जासाठी आम्ही 15 दिवसांपूर्वी ग्रामपंचायतमधील ऑपरेटरकडे फॉर्म भरला. त्यात मोबाईल नंबर दिला. पण, अजून फोन किंवा मेसेज आला नाही. बँकेतले अधिकारी म्हणतात,... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
तुमच्याकडे बँकेचं कर्ज आहे. तुम्हाला कर्ज देता येत नाही. त्यासाठी वरून शासनाचा आदेश आलेला नाही."

"यंदा सावकारही कोरोना असल्यामुळे कर्ज देत नाही. कारण कोरोना होऊन जर कुणी कास्तकार (कर्ज घेणारी व्यक्ती) मरून गेला, तर आमची वसुली होणार नाही, असं सावकार म्हणतात. बँक कर्ज देणार नाही, सावकारही देणार नाही, मग पेरणी करायची कशी? त्यामुळे यंदा शेती पडीक राहायची वेळ आली."

शेतकरी नितेश भुरे हे प्रातिनिधिक उदाहरण आहे.

राज्यभरात असे 11 लाख शेतकरी आहेत, जे महात्मा जोतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेसाठी पात्र आहेत, पण कोरोनाच्या आर्थिक संकटामुळे अद्याप त्यांच्या खात्यावर कर्जाची रक्कम जमा झालेली नाहीये. कृषीमंत्री दादा भुसे यांनी खुद्द ही माहिती बीबीसी मराठीला दिली आहे. 

आता या 11 लाख शेतकऱ्यांसमोर पेरणीसाठी पैसे कुठून आणायचे, हा प्रश्न आहे.

बँकेचं म्हणणं काय? 

नितेश भुरे यांच्याशी बोलून झाल्यानंतर आम्ही नांदेडमधील बँक अधिकाऱ्यांशी संपर्क केला.

नाव न छापण्याच्या अटीवर ते म्हणाले, "कर्जमाफीसाठी  पात्र असलेल्या आमच्या शाखेतल्या 98 टक्के शेतकऱ्यांच्या खात्यावर अद्याप कर्जमाफीची रक्कम जमा झालेली नाही. जोपर्यंत कर्जाची रक्कम खात्यावर जमा होत नाही, तोपर्यंत आम्ही नवीन कर्ज देऊ शकत नाही." 

पण, सरकारचा आदेश सांगतो की, थकबाकीदार पात्र शेतकऱ्यांना पीक कर्ज द्या...यावर त्यांचं म्हणणं होतं, "सरकारचा आदेश असला, तरी जोवर नांदेड जिल्ह्याची मुख्य SBI बँक आदेश देत नाही, तोपर्यंत या शेतकऱ्यांना आम्ही नवीन कर्ज देऊ शकत नाही." 

मग आतापर्यंत तुम्ही किती पीक कर्ज वाटप केलं, हा प्रश्न आम्ही विचारला, तेव्हा त्यांचं उत्तर होतं, "आतापर्यंत बुधवारी 1300 फ्रेश खातेदारांनी ऑनलाईन कर्जासाठी अर्ज केला आहे. त्यापैकी 8 ते 10 खातेदारांना कर्जवाटप केलं आहे."

एकीकडे थकित खातेदारांच्या बाबतीत ही समस्या आहे. तर दुसरीकडे नियमितपणे कर्जाची परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांनाही सध्या पीक कर्जासाठी बँकेत येऊ नका, असं सांगितलं जात आहे.

चालू खातेदारही वंचित  

शेतकरी संजय मुंढे हे नियमित खातेदार आहेत. म्हणजे ते दरवर्षी जुनं कर्ज फेडून नवीन कर्ज उचलतात. याही वर्षी मार्च महिन्यात त्यांनी गेल्या वर्षी उचललेल्या कर्जाची परतफेड केली. 

पण, त्यांना आता पेरणी तोंडावर असतानाही पीक कर्ज मिळालेलं नाहीये.

पीक कर्जासाठी बँकेत गेल्यावर काय अनुभव आला याविषयी ते सांगतात, "मला...