पण, इथे साड्या खरेदी करणाऱ्याांना एका धक्कादायक गोष्टीचा अंदाज नसेल. या महिलांना १०-११ तासांच्या आपल्या पूर्ण दिवसाच्या कामाच्या वेळेत एकदाही बसण्याचा अधिकार नाही.

इतकंच नव्हे तर कामाच्या दरम्यान केवळ थकल्यामुळे भिंतीला पाठ टेकून या महिला उभ्या राहिल्या तर त्यांना मालकांकडे दंड भरावा लागतो. साधारण वाटावी अशी ही मागणी पूर्ण करण्यासाठी इथल्या महिला गेल्या ८ वर्षांपासून संघर्ष करत आहेत.

उत्तर भारतातल्या दुकानांपेक्षा काहीशा वेगळ्या पद्धतीनं इथल्या महिला सामान दाखवण्याचं काम करतात. इथले पुरुष त्यांच्यापेक्षा मोठ्या पदांवर काम करतात.

त्यामुळे 'राईट टू सीट' हा इथल्या महिलांसाठी महत्त्वाचा मुद्दा बनला आहे. ज्या महिला आवाज उठवत आहेत, त्यांना आपली नोकरी देखील गमवावी लागत आहे.

अधिकार मागितला, नोकरी गमावली 

जेव्हा माया देवी यांनी हा अधिकार मागितला तेव्हा त्यांची नोकरी गेली. ४ वर्षांपूर्वी त्या साडीच्या एका सुप्रसिद्ध शोरुममध्ये काम करत होत्या. त्यांची नोकरी थकवणारी होती आणि इतर सेल्सवुमन प्रमाणे त्यांनाही शौचालयास जाण्याचीही सवलत नव्हती.

माया तेव्हा पाणी सुद्धा कमी प्यायच्या. त्यांचे पाय दुखणे, वेरिकोज वेन्स, गर्भाशयाच्या समस्या, मूत्राशय मार्गाचा संसर्ग अशा आरोग्यासंबंधी अनेक तक्रारी या काळात भेडसावू लागल्या होत्या. 

माया देवी यांनी बसण्याच्या अधिकाराची मागणी केली असता त्यांना नोकरी सोडावी लागली.

माया सांगतात, "मी 'राईट टू सीट' आंदोलनात भाग घेतला कारण, मला वाटलं ही माझ्या अधिकारांसाठी मलाच लढावं लागेल."

संघटित होऊन विरोध

माया यांना या आंदोलनाच्या प्रमुख पी. विजी यांच्याकडून प्रेरणा मिळाली. विजी या पेशानं शिंपी आहेत. वयाच्या १०व्या वर्षीच त्यांना शाळा सोडावी लागली होती. 

त्या खूप आत्मविश्वासानं आपली बाजू मांडतात. त्यांच्यासारख्या कमी शिकलेल्या महिलांनी या आंदोलनात का सहभागी व्हावं, हे त्या खूप तळमळतेनं मला समाजवून सांगत होत्या.

विजी सांगतात, "कापड व्यवसायात काम करणाऱ्या या महिलांना श्रम कायद्याबाबतची कोणतीही माहिती नाही. जर, एखादी महिला आपल्या पतीला याबद्दल सांगते, तेव्हा महिलेचा पतीच तिला दोष देताना दिसतो. म्हणूनच मला अशा महिलांचा आवाज बुलंद करावासा वाटला."

पण, विजी यांच्यासाठी हे सोपं नव्हतं. अनेक महिलांना त्यांचा छोटा-मोठा पगार आणि नोकरीच्या निमित्तानं घरातून बाहेर पडण्याचं स्वातंत्र्य हे फार महत्त्वाचं... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
'बसण्याच्या अधिकाराचा कायदा झाला, पण मी आजही 10 तास उभीच असते'