...दाखला गांधीजींनी दिला.

वयाच्या तेराव्या वर्षी गांधीजी विवाहबंधनात अडकले तर चार मुलांचे पितृत्व स्वीकारल्यावर 38व्या वर्षी, त्यांनी ब्रह्मचर्येचे पालन करण्याची शपथ घेतली. जैन महामुनी रायचंदभाई आणि महान रशियन लेखक लिओ टॉलस्टॉय यांच्या विचारांचा मोठा प्रभाव गांधीजींवर होता. या दोन्ही थोरांनीही ब्रह्मचर्याचे पालन केले होते. गांधीजींनीही त्याच वाटेने जाणे निवडले. जैन ही प्राचीन भारतीय धर्मपरंपरा असून अहिंसा आणि संन्यास या मूल्यांना त्यात प्रमुख स्थान आहे. 'सत्याचे प्रयोग' या आपल्या आत्मचरित्रात गांध... उर्वरित लेख लिहा:
ील लोकांप्रमाणे आपणही फक्त गर्भनिरोधकांच्या भरवशावर राहिलो तर भयावह परिणामांना सामोरे जावे लागेल. स्त्री आणि पुरुष फक्त सेक्ससाठीच आयुष्य व्यतीत करतील. ते अल्पमती, निर्बुद्ध आणि खरे पाहता मानसिक आणि नैतिक अधःपतनाकडे वाटचाल करतील," असा प्रतिवाद गांधीजींनी केला होता.

'गांधी : द इयर्स दॅट चेंज्ड द वर्ल्ड , 1914-1948' या आपल्या आगामी पुस्तकात गुहा लिहितात- "गांधीजींच्या मते, सर्व प्रकारचे लैंगिक सुख ही 'भूक' होती; सेक्सचा उद्देश केवळ प्रजनन हा होता. तसेच आधुनिक गर्भनिरोधाची साधने ही भूक उद्दीपित करण्याचे काम करतात. म्हणूनच जर स्त्रियांनीच त्यांच्या पतीला सेक्सपासून परावृत्त करण्याचा प्रयत्न केला आणि पुरुषांनी या पाशवी भावनेचे दमन केले तर फार बरे होईल, असे त्यांचे मत होते" 

पुढे अनेक वर्षांनी, स्वातंत्र्यदिनाच्या पूर्वसंध्येला, बंगालमधील नोआखली जिल्ह्यात भीषण हिंदू-मुस्लीम दंगे उसळले. गांधीजींनी एक वादग्रस्त प्रयोग करून पाहिला. त्यांनी आपली नात आणि उत्कट शिष्या मनु गांधी हिला आपल्या शय्येवर निजायला बोलावले.

महात्मा गांधींनी वयाच्या 13व्या वर्षी कस्तुरब यांच्याशी विवाह केला.

गुहा याबद्दल लिहितात, "आपल्या लैंगिक इच्छांची त्यांना परीक्षा घ्यायची होती किंवा त्यांचा लैंगिक भावनांवर किती ताबा आहे हे त्यांना पडताळून पाहायचे होते."

गांधीजींच्या चरित्रकाराच्या मते, "का कुणास ठाऊक, पण वाढत्या धार्मिक दंगलींचा संबंध गांधीजींनी स्वतःला संपूर्ण ब्रह्मचारी होण्यात आलेल्या अपयशाशी जोडला होता." महत्प्रयासाने इंग्रजांकडून स्वातंत्र्य मिळण्याची घोषणा झाल्यावरही देशात हिंदू-मुस्लीम दंगली पेटल्या. यामुळे ते व्यथित झाले. आयुष्यभर आहिंसा आणि सहिष्णुता यांचा संदेश देणारे गांधीजी,या दंगलींनी स्तब्ध झाले होते. 

"हा संबंध जोडणे एखाद्या गृहीतकासारखे होतं. ठोस कारणाशिवायचा आणि कदाचित आत्मप्रौढीचा इरसाल नमुनाही म्हणता येईल असा. म्हणूनच त्यांच्या भोवतीची हिंसा हा एकप्रकारे स्वतःमध्ये असलेल्या अपरिपूर्णतेचा परिपाकच असल्याची त्यांची धारणा बनली होती," असे गुहा लिहितात.

जेव्हा गांधींनी आपल्या निकटवर्तीयांना या 'प्रयोगा'ची कल्पना दिली तेव्हा सोबतच्या अनुयायांकडूनच कडाडून विरोध झाला. अशा कृत्याने सर्व प्रतिष्ठा धुळीला मिळेल, म्हणून तात्काळ हा बेत रद्द करावा, अशी काहींनी पूर्वकल्पना दिली. तर एका सहकाऱ्याने हा प्रयोग 'म्हणजे गोंधळात टाकणारा आणि...