भारत चीन सीमा तणाव: जवाहरलाल नेहरुंनी यशवंतराव चव्हाण यांना संरक्षण मंत्री होण्याची विनंती का केली?\nया पार्श्वभूमीवर 'हिमालयाच्या मदतीला सह्याद्री धावून गेला' हा वाक्प्रचार पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. आजच्या महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्यासाठी हे वाक्य वापरलं जातं.

चीनच्या युद्धानंतर संरक्षणमंत्रिपदाचा कार्यभार यशवंतराव चव्हाण यांनी सांभाळला होता. त्यांनी भारताचा संरक्षण विभाग मजबूत करण्यासाठी काही आमूलाग्र बदल केले होते. याबद्दल थोडी माहिती आणि त्याचा इतिहास येथे जाणून घेणार आहोत.

हे वाक्य पहिल्यांदा कधी प्रचारात आलं?

1962 साली चीनने घेतलेल्या आक्रमक भूमिकेनंतर भारत आणि चीन या दोन्ही देशांमध्ये युद्धजन्य स्थिती निर्माण झाली. 20 ऑक्टोबर 1962 पासून चीनने आक्रमण सुरू केले. त्यानंतर हे युद्ध एक महिना चाललं आणि 21 नोव्हेंबर 1962 रोजी चीनने एकतर्फी युद्धविराम जाहीर केल्यानंतर ते थंडावलं. 

या काळात 1 नोव्हेंबर रोजी तत्कालीन संरक्षण मंत्री व्ही. के. कृष्ण मेनन यांनी राजीनामा दिला होता. 1 नोव्हेंबर ते 21 नोव्हेंबर या कालावधीमध्ये पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी संरक्षण मंत्रालयाचं कामकाज पाहिलं. 

नेहरू आणि मेनन

पं. नेहरु यांनी महाराष्ट्राचे तत्कालीन मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांना हे पद सांभाळण्यासाठी दिल्लीला बोलावलं. यशवंतराव चव्हाण यांनी हे पद पुढची 4 वर्षं सांभाळलं. तेव्हापासून हा वाक्प्रचार रुढ झाला. चव्हाण याच्या कालावधीतच भारत आणि पाकिस्तान यांचं 1965चं युद्ध झालं.

पं. नेहरु यांनी दाखवलेला विश्वास यशवंतरावांनी सार्थ ठरवला आणि पं. नेहरु, लालबहादूर शास्त्री, इंदिरा गांधी यांच्या पंतप्रधानपदाच्या काळामध्ये त्यांना संरक्षणमंत्रालयाचा पदभार सांभाळता आला. 

त्यानंतर यशवंतरावांच्या कर्तृत्वाची कमान चढतीच राहिली. आपल्या कारकि‍र्दीमध्ये त्यांनी अर्थ, गृह, परराष्ट्र, संरक्षण अशा महत्त्वाच्या समजल्या जाणाऱ्या चारही मंत्रालयांची जबाबदारी सांभाळली.

नियुक्तीसाठी पंतप्रधानांचा फोन आल्यावर काय झालं?

यशवंतरावांची संरक्षणमंत्री पदासाठी निवड करत असल्याचं सांगून त्यांचं मत विचारण्यासाठी पं. नेहरूंनी त्यांना फोन केला. 

त्यावेळेस घडलेल्या एका विनोदी प्रसंगाचे वर्णन अनिल पाटील यांनी 'लोकनेते यशवंतराव चव्हाण' या पुस्तकात केले आहे.

ते लिहितात, 'यशवंतराव मुंबईत सचिवालयात दैनंदिन कामकाज पहात असताना त्यांना दिल्लीवरून पंतप्रधान पंडित नेहरूंचा फोन आला. चिटणीसांनी घाईघाईने तो निरोप यशवंतरावांना दिला....\n\ntl;dr:
चीन आणि भारत यांच्या सीमेवर पुन्हा एकदा युद्धजन्य तणाव निर्माण झाला आहे. जून महिन्यात चीन सीमेवर झालेल्या झटापटीमध्ये भारताचे 20 सैनिकही मृत्युमुखी पडले होते.  ऑगस्ट महिन्याच्या अखेरीसही असाच तणाव निर्माण झाला होता.