शीर्षक: शेतकरी आत्महत्या : मराठवाडा, विदर्भातील शेतकऱ्यांची कोकणातल्या शेतकऱ्यांशी तुलना योग्य?\nवरील काल्पनिक लेखाचे शीर्षक दिल्यास, लेखाची कल्पना करा.\n
कोकणातली खरी परिस्थिती काय आहे? याची कारणं काय आहेत? कोकण आणि विदर्भ-मराठवाड्याच्या स्थितीत हा फरक का? हे जाणून घ्यायचा आम्ही प्रयत्न केला. 

"गेल्या वर्षभरात कोकणामध्ये एकाही शेतकऱ्यानं शेती व्यवसायात अडचण आली म्हणून आत्महत्या केलेली नाही. यासंदर्भात शासन दरबारी कोणतीही नोंद नाही," असं राज्य सरकारच्या माहिती व जनसंपर्क विभागाचे उपसंचालक डॉ. गणेश मुळ्ये सांगतात. 

"कोकणात आत्महत्याच झाल्या नाहीत असं नाही, पण आंबा आला नाही किंवा भात शेती खराब झाली किंवा कर्जबाजारी झाल्यानं एकही आत्महत्या होत नाही," ते पुढे सांगतात.

आत्महत्या कमी कारण...

यासंबंधी अधिक जाणून घेण्याकरता रत्नागिरीतील ज्येष्ठ पत्रकार सतीश कामत यांच्याशी आम्ही संपर्क केला. 

"कोकणामध्ये शेतकरी अल्पभूधारक असल्यामुळे मर्यादित भातशेती आणि मजुरीवर त्यांचा उदरनिर्वाह चालतो. दुसरा मुद्दा तो कर्ज घेण्याच्या भानगडीत सहसा पडत नाही. ही दोन मुख्य कारणं आहेत ज्यामुळे कोकणातले शेतकरी आत्महत्या करत नाहीत," कामत सांगतात. 

"कोकणामध्ये शेती करायला सोयी सुविधाही खूपच कमी आहेत, त्यामुळे शेती करायची इच्छा असून लोकांना ती करता येत नाही. सिंचन व्यवस्था अपुरी आहे, शासनाकडून त्या सुविधा मिळाव्यात यावरच्या उपाय योजना कागदावर आहे. धरणं आहेत पण कालवे नाहीत अशी स्थिती कोकणात आहे," असंही ते सांगतात.  

"कोकणामध्ये हुंडा प्रथा नाही, त्याचबरोबर लग्नावरचा खर्चही उर्वरित महाराष्ट्राच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. कर्जबाजारी होण्याला कोकणात सामाजिक मान्यता नाही, त्यामुळे कर्ज फेडण्याचं प्रमाण सर्वाधिक आहे. देवेंद्र फडणवीस सरकारकडून 2017 साली कर्जमाफी झाल्यानंतर कोकणात कर्जमाफीची रक्कम कमी, पण वेळेवर कर्जाची रक्कम भारणाऱ्यांनी जी सवलत मिळाली होती ती इथं जास्त होती," ते सांगतात.

कुटुंबाला बळकटी

राज्यभरात फिरून शेतकऱ्यांच्या प्रश्नावर अभ्यास करणारे पत्रकार सचिन परब यांचीही प्रतिक्रिया आम्ही जाणून घेतली. 

ते म्हणतात, "विदर्भ मराठवाड्यात पूर्ण कुटुंब शेतीवर अवलंबून असतं. कोकणातली कुटुंबं आजही मुंबई, पुण्यावर अवलंबून आहेत. कुटुंबातला एक तरी सदस्य नोकरीवर असतो त्यामुळे इथं आत्महत्या होत नाहीत." 

"कोकणात बळी पडत नाही हे ग्लोरिफाय करण्यापेक्षा कोकणात शेतीचं प्रमाण कसं वाढेल, त्यासाठी सोयी सुविधा कशा उपलब्ध होतील याकडे लक्ष देणं अधिक गरजेचं आहे. कोकणात व्यवस्थेनं शेती टिकू दिली नाही, शेकडो...