तुम्ही सायबर इडियट आहात का?

तुम्ही जेव्हा मदतीसाठी IT विभागातल्या व्यक्तीला फोन करता तेव्हा समोरची व्यक्ती तुम्हाला मूर्ख समजत असते. त्या व्यक्तीच्या अधिकारवाणीच्या सूरावरूनच हे जाणवतं.

आपल्यासारख्यांना हे IT तज्ज्ञ PEBKAC (Problem exists between Keyboard and Chair किंवा किबोर्ड आणि खुर्चीच्या मध्ये असलेली समस्या) म्हणतात. हे म्हणजे तुम्ही आणि मी.

अशावेळी तुमचा पारा चढतो. मात्र तो चढण्यापूर्वी स्वतःलाच विचारा: तुम्ही मागचा डेटा बॅकअप कधी घेतला होतात? किती ऑनलाईन अकाउंट्ससाठी तुम्ही एकच पासवर्ड वापरता? ई-मेल कुणी पाठवला आहे, हे न बघताच तुम्ही त्यातली लिंक किती वेळा उघडली आहे?

पासवर्ड निवडतानासुद्धा दरवेळी आपला मठ्ठपणा पुन्हा पुन्हा दिसतो - '123456' आणि 'password' पासून ते '12345678' ते 'admin' एवढीच आपली पासवर्डमधली सुधारणा असते. 

अतिशय वाईट पासवर्डच्या यादीनुसार 'letmein', 'iloveyou', 'welcome आणि 'monkey' हे अतिशय सर्रासपणे ठेवले जाणारे पासवर्ड आहेत. 

असे पासवर्ड असतील तर अगदी कुणीही थोडावेळ जरी तुमच्या कीबोर्डवर हात फिरवला तर तुमच्या अकाउंटमध्ये सहज प्रवेश मिळवू शकतो.  आपण आळशी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
आहोत, हे यामागचं खरं कारण आहे. 

पासवर्ड नीट ठेवणं अत्यंत आवश्यक आहे.

आयडेंटिटी अँड एक्सेस मॅनेजमेंट कंपनी असलेल्या OneLoginचे थॉमस पेडरसेन म्हणतात, "अनेक जण आपला पासवर्ड विसरतात. अशावेळी IT विभागाच्या व्यक्तीने दिलेला तात्पुरता पासवर्ड वापरला जातो. हा पासवर्ड तात्पुरता असतो. तो बदलून तुम्ही तुमचा पासवर्ड ठेवणं अपेक्षित असतं. मात्र तसं न करता हा तात्पुरता दिलेला पासवर्ड कधीकधी तर महिनाभरसुद्धा वापरला जातो, ही खरी समस्या आहे."

म्हणजे एखाद्या मोठ्या संस्थेमध्ये शेकडो कर्मचारी एकच पासवर्ड वापरत असण्याची शक्यता असते, असं ते सांगतात. 

पेडरसेन सांगतात, "अशावेळी पासवर्ड स्क्रॅप अटॅक होण्याचा धोका संभवतो. यात सर्रास वापरले जाणारे कॉमन पासवर्ड लाखो अकाउंट्ससाठी वापरून बघितले जातात."

"पाच ते सहा हजार वेळा प्रयत्न केल्यावर हॅकर्सला एकदा तरी यश मिळतं."

एकदा संगणक हॅक केला की मग हॅकर काहीही करू शकतो. 

पासवर्ड कसा सुरक्षित ठेवाल

महत्त्वाचा डेटा लीक होण्याच्या घटना दर आठवड्याला घडत आहेत. गेल्या काही महिन्यात कॉर्पोरेट पीडितांच्या यादीत फेसबुक, कॅथे पॅसिफिक, ब्रिटिश एअरवेज, रेडिट, वोंगा आणि डिक्सॉन्स कारफोन यांचाही समावेश झाला आहे. भारतातही पेटीएमसारख्या कंपनीचा डेटा चोरी झाल्याचं वृत्त होतं.

मुख्य लॉगइन डिटेल्सव्यतिरिक्त मोबाईलवरून किंवा डाँगलवरून अकाउंटला अधिकची सुरक्षा पुरवली जाते, त्याला टू फॅक्टर ऑथेंटिकेशन म्हणतात. ही पद्धत सध्या सायबर सुरक्षेसाठी उत्तम पर्याय म्हणून वापरली जात आहे. यात आवाज, बोटांचे ठसे किंवा चेहरा अशा बायोमेट्रिक तंत्राचा वापर होतो. 

आपण क्लिक कशावर करतोय याकडे लक्ष द्या. अनेक सायबर अटॅक क्लिकच्या माध्यमातूनच होतात.

मात्र डेक्सटॉपला सहसा फिंगरप्रिंट रिडर किंवा व्हिडियो कॅमेरा नसतो. त्यामुळे मोठ्या कंपन्यांमध्ये या तंत्राचा फार उपयोग होत नाही, असं पेडरसेन यांचं म्हणणं आहे. 

ब्रोमिअम या सायबर सुरक्षा कंपनीचे सहसंस्थापक ईआन प्रॅट सांगतात की एखाद्या लिंकवर क्लिक करून माहिती डाऊनलोड करतानाही अनेकदा आपण मूर्खासारखं वागत असतो. असं करायला नको.

अशा लिंक अनेकदा धोकादायक ठरू शकतात, कारण कंपनीची सुरक्षा यंत्रणा भेदून माहिती चोरण्यासाठी किंवा अगदी संगणकाचा रिमोट कंट्रोल म्हणून काम करण्यासाठी त्यांची रचना केलेली असू शकते. त्यांना मालवेअर म्हणजे गैरप्रकार करण्यासाठी तयार करण्यात आलेलं तंत्र, असं...