डॉक सारांशित करण्यासाठी: 'मी लोकसभा निवडणूक लढवणार नाही', असं वक्तव्य सुषमा स्वराज यांनी केलं आहे. लोकसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी केलेला हा निर्धार काहींसाठी अपेक्षित तर काहींसाठी अनपेक्षित अशी बाब आहे. 

ज्या पक्षात वयाची ऐंशी, नव्वदी पार केलेल्या नेत्यांना 'निवृत्ती' या शब्दाची अॅलर्जी आहे, त्या पक्षातल्या स्वराज यांनी असा निर्णय घेणं अनपेक्षितच आहे.

पण ज्यांना स्वराज यांच्या प्रकृतीबद्दल अंदाज होता त्यांना या बातमीने धक्का बसलेला नाही. 

या लोकांमध्ये सगळ्यांत पहिलं नाव स्वराज यांचे पती आणि माजी राज्यपाल स्वराज कौशल यांचं आहे. 

स्वराज यांच्या घोषणेनंतर त्यांच्या पतीनं म्हटलं की, "एका ठराविक काळानंतर मिल्खा सिंग यांनीही धावणं थांबवलं होतं. सुषमा तर गेल्या 41 वर्षांपासून निवडणूक लढवत आहेत." 

पुढची लोकसभा निवडणूक न लढण्याची घोषणा करत स्वराज यांनी एका चांगला पायंडा पाडला आहे. पण असं पाऊल उचलणाऱ्या व्यक्ती आजही राजकारणात अपवादानेच आढळतात. 

असं करणारी पहिली व्यक्ती म्हणजे म्हणजे नानाजी देशमुख. राजकारण्यांनी वयाच्या साठीनंतर निवृत्त व्हायला हवं, असं म्हणत त्यांनी राजकीय संन्यास घेतला होता. 

राजकारणातील सुनील गावस्कर

लालकृष्ण अडवाणी, मुरली मनोहर जोशी, यशवंत सिन्हा आणि अरुण शौरी अशा 'ज्येष्ठ' नेत्याच्या काळात वाटत की स्वराज 25व्या वर्षी राजकारणात आल्या आणि तितक्याच कमी वयात त्यांनी निवृत्तीची घोषणाही केली. 

असं करून त्यांनी राजकीय गुरू लालकृष्ण अडवाणी यांना सर्वाधिक अस्वस्थ केलं आहे. पण या एका घोषणेमुळे स्वराज भारतीय राजकारणाच्या सुनील गावस्कर बनल्या आहेत. स्वराज यांनाही लोक तोच प्रश्न विचारतील जो गावस्कर यांना विचारण्यात आला होता - "आताच का?" 

सुषमा स्वराज या प्रभावी वक्ता, संसदपटू आणि कुशल प्रशासक आहेत. एकेकाळी भाजपमध्ये अटल बिहारी वाजपेयी यांच्यानंतर सुषमा स्वराज आणि प्रमोद महाजन सर्वाधिक लोकप्रिय वक्ता होते.

मग गोष्ट संसदेतल्या भाषणांची असो की रस्त्यावरच्या रॅलींची, स्वराज यांचा समावेश भाजपच्या D4 ( अर्थात दिल्ली-4)मध्ये व्हायचा. बाकीचे तिघं म्हणजे प्रमोद महाजन, अरुण जेटली आणि व्यंकय्या नायडू. भाजपच्या दुसऱ्या पिढीतील इतर नेत्यांप्रमाणेच ही मंडळीही अटल-अडवाणी, त्यातही खासकरून अडवाणी यांनी घडवलेली आहेत. 

2009 ते 2014मध्ये स्वराज लोकसभेत विरोधी पक्षनेत्या होत्या. हा कालावधी त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीतला सर्वोत्कृष्ट कार्यकाळ...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
विज्ञानाच्या या युगात माणसाचं सरासरी आयुर्मान वाढत असताना 66 वर्षं म्हणजे काही फार वय नाही आणि विषय राजकारणाचा असेल तर नाहीच नाही. पण भारताच्या परराष्ट्र मंत्री सुषमा स्वराज यांचं मात्र वेगळं मत आहे. त्यांनी याच वयात निवडणूक न लढवण्याचा निर्धार केला आहे.