प्रतिकात्मक छायाचित्र.

29 मार्च 2019 रोजी प्रतिष्ठित नेचर मासिकाच्या 'सायंटिफिक रिपोर्ट्स'मध्ये हे संशोधन प्रकाशित झालं आहे. या संशोधनासाठी सहा वर्षांचा कालावधी लागला. 

जगात प्लास्टिकच्या कचऱ्याची समस्या सध्या सर्वांत मोठी डोकेदुखी ठरलीय. प्लास्टिक कचरा खाल्ल्याने अनेक जनावरांचा मृत्यू होतोय. तसाच समुद्री जीवांना देखील त्याचा मोठा धोका आहे. 

तर प्लॅस्टिकच्या कचऱ्याने जमीनचं देखील प्रदूषण वाढलं आहे. जगभरात या प्लास्टिक कचऱ्याची विल्हेवाट कशी लावायची या संदर्भात संशोधन सुरू आहे. 

भारतीय शास्त्रज्ञांनी अव्हीना मरीना (Avicennia Marina) या खारफुटी वनस्पतीच्या मुळा सभोवतालच्या (Rhizosphere) मातीतून प्लास्टिकचं विघटन करणाऱ्या बुरशीच्या (Fungi) दोन जाती शोधल्या आहेत. 

प्लास्टिकचं नैसर्गिकरीत्या विघटन (Degradation) व्हायला सुमारे एक हजार वर्षांचा काळ लागतो. जगात एकूण कचऱ्याच्या ६४ टक्के कचरा हा प्लास्टिकच्या पिशव्यांचा असतो. 

आशिया खंडात सगळ्यांत जास्त प्लास्टिकचा वापर होतो. भारताच्या पश्चिम किनाऱ्यावर खारफुटीच्या जंगलांतल्या (Mangove)  डंपिंग ग्राउंडवरच्या मातीतून या बुरशींचा शोध लागला आहे. 

सुमारे १०९ बुरशी मातीच्या वेगवेगळ्या सँपलमध्ये आढळून आल्या. त्यातून सर्वांत चांगला परिणाम दाखवणाऱ्या दोन बुरशी शोधण्यात आल्या. 

बुरशी नेमक्या कसं विघटन करतात? 

नेचर मासिकाच्या 'सायंटिफिक रिपोर्ट्स'नुसार,

बुरशींमध्ये असणाऱ्या शक्तिशाली विकरांमुळे (Enzyme) बुरशी अनेक रसायनांचं विघटन करू शकते. आपल्याला अनेकदा जुन्या लाकडांच्या ओंडक्यावर बुरशी उगवलेल्या दिसतात. 

त्या आपल्या विकरांच्या साहाय्याने लाकडातील कार्बन संयुगांचं रूपांतर छोट्या छोट्या कार्बनमध्ये करतात. त्यामुळे बुरशी वाढलेलं लाकूड झिजायला लागतं या बुरशीला (wood rotting fungi) म्हणतात.

प्लास्टिकच्या पॉलीथिन पिशव्यांचा मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. महाराष्ट्रात ५० मायक्रॉन पेक्षा कमी जाडीच्या पिशव्यांच्या वापरावर बंदी आहे, मात्र तरीही या पिशव्यांचा छुप्या पद्धतीने वापर होत असतो. 

अशा पॉलीथिनच्या  पिशव्यांच्या विघटनाचा प्रश्न मोठा आहे. या पिशव्या जलचर प्राणी खातात आणि त्यांचा मृत्यू होतो.  

संशोधक मनीषा सांगळे सांगतात, "जगातल्या मोठ्या समस्येवर काम करायला मिळालं या भावनेने सगळ्या पैलूंवर काम केलं. प्लास्टिकचं विघटन का होत नाही या बरोबरच ते कसं होऊ शकतं या मुद्द्याकडे... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
पुण्यातील शास्त्रज्ञांनी शोधल्या प्लास्टिकचं विघटन करणाऱ्या बुरशी