श्रीनगरमधील श्री महाराजा हरी सिंह हॉस्पिटलमधल्या व्यसनमुक्ती केंद्रामध्ये दाखल झालेल्या 25 वर्षांच्या मुश्ताक अहमदची (नाव बदलण्यात आलं आहे) ही कहाणी. काश्मीरमध्ये ड्रग्जचं व्यसन मोठ्या प्रमाणात वाढलं आहे. 

मुश्ताक सांगतो, "सुरुवातीला मी गांजा घेतला. काही दिवसांनंतर माझ्या मित्रांनी मला हेरॉईन दिलं. दुसऱ्याच दिवसापासून मला हेरॉईनची अशी काही चटक लागली, की मी रोजच ते घ्यायला लागलो." 

गेल्या चार दिवसांपासून मुश्ताकवर हॉस्पिटलमध्ये उपचार सुरू आहेत. मित्रांनी ड्रग्ज सवय लावल्याचं त्याचं म्हणणं आहे. 

तो म्हणतो, "ड्रग्ज घेतल्यावनर मी थेट माझ्या खोलीत जायचो. गेल्या आठ महिन्यांत मी ड्रग्जवर तीन लाखांपेक्षा जास्त पैसे उधळले आहेत. ड्रग्ज नाही घेतले तर माझं पोट दुखायचं, अंग दुखायचं. माझ्या घरच्यांना हे कळल्यावर त्यांनी माझ्याशी बोलणंच सोडलं. 

घरचं कोणीही माझ्याशी बोलू लागलं, की मला वाटायचं की ती व्यक्ती माझ्यासोबत भांडत आहे. त्यानंतर मी घरच्यांना मला व्यसन मुक्ती केंद्रात सोडायला सांगितलं. तेव्हापासून मी इथे आहे."

ड्रग्ज सहज उपलब्ध होतात का?

मुश्ताकला हे विचारल्यानंतर तो म्हणतो, "मी दक्षिण का... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
श्मीरमध्ये संगमावर जायचो. तिथे हेरॉईन मिळणं अवघड नाही. तिथले काही तस्कर हेरॉईन विकतात."

"आता मी ठीक आहे. इथे येण्याआधी मला ड्रग्जशिवाय राहताच यायचं नाही. पण आता गोष्टी बदलल्या आहेत. मी झोपू शकतो. नशा करणाऱ्या सर्वांना मी सांगेन, की ही सवय सोडा. यामुळे सगळं नष्टं होतं. घर-कुटुंब, पैसे, आयुष्य - सगळंच वाया जातं."

ड्रग्जमुळे थांबतो मेंदुचा विकास

याच व्यसन मुक्ती केंद्रात दाखल झालेल्या दुसऱ्या एका मुलानंही त्याची कहाणी सांगितली. 

आपल्याला एका मित्रानं ही सवय कशी लावली आणि आपलं आयुष्य कसं नष्ट झालं, हे तो सांगतो. 

त्यानं सांगितलं, की गेली दोन वर्षं तो एसपी गोळ्या आणि हेरॉईन घेत होता. 

"मला यातून सुरुवातीला आनंद मिळायचा. मग ती सवयच लागली. ड्रग्सपायी मी सर्व गमावलं. घरच्यांना माझ्याबद्दल आदर नव्हता. ड्रग्जपायी मी पाच ते दहा लाख रुपये गमावले. एका ग्रॅमसाठी तीन हजार लागतात आणि मी दररोज दोन ते तीन ग्रॅम हेरॉईन घ्यायचो. या हेरॉईनसाठी मी माझी मोटरसायकलही विकली."

तो सांगतो, "ड्रग्ज घेतल्यानंतर आपण दुसरंच कोणीतरी आहोत, असं वाटायला लागायचं. सकाळी नशा उतरल्यानंतर मी कोणीच नसायचो. माझं आयुष्य म्हणजे नरकवास होता. ड्रग्सच्या सवयीमुळे तुम्ही कोणतंच काम चांगल्याप्रकारे करू शकत नाही. माझ्याकडेच पाहा ना. यामुळे तुमची मती खुंटते."

तो पुढे सांगतो, "माझ्या सवयीविषयी आई-बहिणीला कळल्यावर त्या रडायला लागल्या. मी माझ्या आईला आणि बहिणीला पुन्हा ड्रग्ज न घेण्याचं वचन दिलं आहे. माझे अनेक मित्र व्यसनी होते आणि त्यापायी त्यांचा मृत्यू झाला. या जाळ्यात पुन्हा न अडकण्याची मी शपथ घेतली आहे. 

झपाट्याने पसरणारं व्यसन 

या तरुणानं दक्षिण काश्मीरमधल्या अशा जागांविषयी सांगितलं जिथं सहजपणे हेरॉईन मिळू शकतं. श्रीनगर शहरातल्या 16 ते 25 वयोगटातल्या हेरॉईन घेणाऱ्या अनेक मुलांना आपण ओळखत असल्याचं त्यानं सांगितलं. 

गेल्या दोन वर्षात काश्मीरमध्ये व्यसनाधीनता जितक्या वेगाने पसरली आहे. यापूर्वी हे प्रमाण इतकं नव्हतं, असं तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे.

एका व्यसनाधीन व्यक्तिच्या भावानं बीबीसीला सांगितलं, की घरातल्या कोणालाही ड्रग्जचं व्यसन लागलं तर त्याचा त्रास इतरांना होतो. त्याच्या भावाला व्यसनामुळेच एसएमएचएस हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आलं होतं. 

तो सांगतो, "सगळं कुटुंबच काळजीत होतं. माझ्या भावाला नशा करण्याचं व्यसन लागल्याचं समजलं तेव्हा मला धक्काच बसला....