वायव्य सीरियामध्ये शनिवारी (26 ऑक्टोबर) रात्री अमेरिकन सैन्यानं केलेल्या कारवाईदरम्यान बगदादीनं  स्वतःला आत्मघातकी जॅकेच्या स्फोटानं उडवल्याचं अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी सांगितलं.  

स्वतःला 'खलिफा इब्राहिम' असं संबोधणाऱ्या बगदादीवर 25 दशलक्ष डॉलर्सचं इनाम होतं. पाच वर्षांपूर्वी इस्लामिक स्टेटचा उदय झाल्यापासून अमेरिका आणि मित्र राष्ट्र बगदादीचा शोध घेत होते. 

पश्चिम सीरिया ते पूर्व इराकपर्यंतचा 88 हजार स्क्वेअर किलोमीटरचा टापू इस्लामिक स्टेटनं आपल्या नियंत्रणाखाली आणला होता. 80 लाख लोकांवर इस्लामिक स्टेटची सत्ता होती. तेलविहीरी, खंडणी आणि अपहरणातून या संघटनेनं अब्जावधी डॉलर्सचा निधी उभा केला होता. 

इस्लामिक स्टेटची ही 'सत्ता' आणि त्यांच्या म्होरक्याला जरी संपविण्यात आलं असलं तरी ही संघटना आजही तितकीच शिस्तबद्ध आणि लढवय्यी आहे. त्यामुळे त्यांचा हा पराभव तात्पुरता आहे की इस्लामिक स्टेटचा बीमोड झालाय, हे सांगता येणं कठीण आहे. 

इस्लामचा पालनकर्ता 

बगदादीचं खरं नाव हे इब्राहिम अव्वाद इब्राहिम अल-बद्री असं होतं. त्याचा जन्म 1971 साली मध्य इराकमधील सामरा शहरात एका अत्यंत धार्म... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
िक अशा सुन्नी अरब कुटुंबात झाला होता. 

आपण प्रेषित मोहम्मद यांच्या जमातीतील आहोत असा बगदादीच्या कुटुंबीयांचा दावा होता. खलिफा म्हणून स्वतःला घोषित करण्यासाठी नव-आधुनिक सुन्नी अभ्यासकांकडून ही गोष्ट अतिशय महत्त्वाची मानली जाते. 

तरुण बगदादीला त्याचे नातेवाईक 'आस्तिक' किंवा 'श्रद्धाळू' म्हणूनच ओळखायचे. कारण त्याचा बराचसा वेळ हा मशिदीमध्ये कुराणचं पठन करण्यातच जायचा. जे लोक इस्लामिक कायदा किंवा शरियाचं पालन करण्यात कसूर करायचे, त्यांची तो खरडपट्टी काढायचा.  

90 च्या दशकाच्या सुरुवातीला बगदादीनं शालेय शिक्षण पूर्ण केलं आणि तो इराकची राजधानी बगदादला पोहोचला. इस्लामिक स्टडीजमध्ये त्यानं पदव्युत्तर पदवी घेतली आणि नंतर इस्लामिक युनिव्हर्सिटी ऑफ बगदादमधून पीएचडीही पूर्ण केली. बगदादीच्या समर्थकांकडून प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या चरित्रात ही माहिती देण्यात आली आहे. 

विद्यार्थीदशेत तो बगदादच्या वायव्येकडील तोबची जिल्ह्यातील एका सुन्नी मशिदीत रहायचा. त्यावेळी तो अतिशय शांतपणे, एकटाच रहायचा. जेव्हा कुराण शिकवायचा आणि मशिदीच्या क्लबसाठी फुटबॉल खेळायचा, तेव्हा मात्र तो खुलायचा. याच काळात बगदादी सलाफी पंथ आणि जिहादी विचारधारेकडे ओढला गेल्याचं मानलं जातं. 

'जिहादची पाठशाळा'

2003 साली अमेरिकन फौजांनी इराकमध्ये घुसून सद्दाम हुसैनची राजवट उलथून लावली त्याकाळात इस्लामी बंडखोरांची एक संघटना स्थापन करण्यात बगदादीही सहभागी होता. जमात जैश अहल अल् सुन्नाह वा-ए-जमाह असं या संघटनेचं नाव होतं. 

अमेरिका किंवा तिच्या मित्र राष्ट्रांच्या सैन्यावर हल्ला करण्याच्या उद्देशानं या संघटनेची स्थापना करण्यात आली होती. या संघटनेमध्ये बगदादी हा शरिया समितीचा प्रमुख होता. 

2004 च्या सुरूवातीला अमेरिकन लष्करानं बगदादीला फालुजा शहरामध्ये ताब्यात घेतलं होतं. त्याला कँप बुका इथल्या तुरुंगात ठेवण्यात आलं. 

कँप बुकातला तुरूंगातच इस्लामिक स्टेटचे अनेक नेते 'तयार' झाले. या तुरूंगातच त्यांचं नेटवर्क तयार व्हायला सुरूवात झाली. 

बगदादी इथं प्रार्थना घ्यायचा, प्रवचनं द्यायचा आणि धार्मिक बाबींवरही भाष्य करायचा. तुरुंगातील कैद्यांमध्ये काही समस्या निर्माण झाल्या तर तुरुंग अधिकारी मध्यस्थीसाठी बगदादीला बोलवायचे. 

'आम्ही 2004 साली ताब्यात घेतलं तेव्हा तो केवळ एक भुरटा चोर होता,' असं पेंटॅगॉनमधील एका अधिकाऱ्यानं 2014 साली न्यूयॉर्क टाइम्सला दिलेल्या मुलाखतीत...