तो दिवस माझ्या चांगलाच स्मरणात आहे. माझा मुलगा हर्षू तेव्हा मुंबई IITमध्ये इंजिनियरिंगचे शिक्षण घेत होता. M.Techच्या अभ्यासक्रमाचे त्याचे चौथे सेमेस्टर सुरू होते. तो मुंबईला हॉस्टेलवर रहात असे. तो दोनतीन दिवसांच्या छोट्या सुट्टीवर घरी आला होता.

दुसऱ्या दिवशी हर्षूने मला आणि सुलूला (हर्षूची आई) आमच्या बैठकीच्या खोलीत बोलावून घेतले आणि गंभीर चेहऱ्याने 'मला तुम्हाला काही महत्त्वाचे सांगायचे आहे' असे सांगितले. मला वाटले चिरंजीवांनी कुणा मुलीबरोबर सूत जुळवले असणार. मनातल्या मनात मी, 'ये शादी नही हो सकती...' अशा डायलॉग्जची जुळवाजुळव करायला सुरुवात केली.

हर्षूने बोलायला सुरुवात केली. तो नुकताच एका शिबिराला जाऊन आला होता. तरुणतरुणींची स्वतःबद्दल, समाजाबद्दल, देशाबद्दल आणि एकूणच आयुष्याबद्दल समज विकसित व्हावी असा या शिबिरामागील उद्देश होता. त्या शिबिरात सामील झालेल्या तरुणाईला त्यांच्या लैंगिकतेबद्दल सजग करण्याच्या दृष्टीने एक सत्र आयोजिले होते. हर्षूने त्या सत्राची हकीगत सांगायला सुरुवात केली. 

पण त्याने कोणाशी जमवले आहे हे ऐकायला मी अधीर झालो होतो. पण या पठ्ठ्याच्या सत्राच्या हकीगतीचे गुऱ्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
हाळ संपेचना! त्या सत्राच्या शेवटी कुणाला काही सांगायचे आहे का, असे विचारल्यावर याने हात वर केला आणि सर्वांना असे सांगितले की, "माझ्या लैंगिक कलाबद्दल माझी मनस्थिती व्दिधा आहे. मी भिन्नलैंगिक नाही. मी समलैंगिक आहे असे मला वाटते!"

हर्षूचे हे बोलणे ऐकून मी स्तंभित झालो. मला काय प्रतिक्रिया द्यावी हे कळेनासे झाले. हा आपली खेचत तर नाही ना? असेही वाटून गेले. शेवटी मी त्याला विचारले की तू जे सांगतो आहेस याबद्दल तुझी खात्री आहे का? त्यावर त्याने मान डोलावून, 'हो!' असे उत्तर दिले. 

सुलूने त्याला काही प्रश्न विचारले. प्रश्न नक्की काय होते ते या क्षणी मला स्मरत नाही, कारण हर्षूच्या या कथनामुळे माझ्या डोक्यात विचारांचे मोहोळ उठलेले होते. 

प्रातिनिधिक छायाचित्र

मला समलैंगिकता या विषयाबद्दल थोडीफार माहिती होती. पण ती साहित्य, सिनेमा आणि मासिकांमध्ये कधीमधी वाचलेले लेख या माध्यमातून. हा विषय थेट माझ्या उंबऱ्याला येऊन भिडेल हे माझ्यासाठी सर्वस्वी अनपेक्षित होते. 

आमची चर्चा, 'हं! ठीक आहे. आपण यावर सगळेच जरा विचार करू!' या नोटवर संपली. फार काही प्रश्नोत्तरे झाली नाहीत. हर्षू दोन दिवसांनी मुंबईला गेला. आम्हालाही आपापले रुटीन होते, कमिटमेंट्स होत्या. सुलूच्या खांद्यावर तिच्या कारखान्याची जिम्मेदारी होती. (आजही आहे. सुलू मेकॅनिकल इंजिनियर आहे.) मी स्वेच्छानिवृत्त असलो तरी माझे PhDचे काम सुरू होते. 

लोकांना कळले तर काय होईल..?

आम्ही आपापल्या कामाला लागलो, किंबहुना तसा प्रयत्न करू लागलो. पण डोक्यात गिरमिट फिरायला लागले होते. याचा नक्की अर्थ काय? आम्ही पुढे काय करायचे? हर्षूच्या मनावर काही परिणाम तर झाला नसेल? 'आम्हाला त्याच्याबद्दल काय वाटले असेल?' हा विचार त्याचे डोके पोखरत असेल का? त्याच्या होस्टेलवरच्या मित्रांना हे कळले तर काय होईल? आमच्या कुटुंबीयांना हे कळले तर काय होईल?... एक ना दोन! 

प्रातिनिधिक छायाचित्र

का किंवा कसे हे कळत नाही, पण त्या दिवशी कोठल्याही प्रकारचे रडणे किंवा रागावणे किंवा उलटसुलट बोलणे असे घडले नाही. माझ्यात आणि सुलूमध्ये याबद्दल फार काही चर्चा झाली नाही. पण सुलू मला म्हणाली की, 'हर्षूच्या डोक्यात उगाचच नसते काहीतरी खूळ शिरले आहे. काही दिवसांनी ते आपोआप निघून जाईल.' पण मला मात्र तसे वाटत नव्हते. 

एका सर्वस्वी अपरिचित परिस्थितीचा आपण सामना करत आहोत हे मला उमगले होते. सुलू वरकरणी शांतचित्त दिसत...