22 वर्षीय प्रेसमेकी दखार कोळसा खाणीत अडकलेल्या आपल्या भाच्याविषयी बोलताना भावुक झाले होते.

"NDRFचे जवान गेली कित्येक दिवस इथे काम करत आहेत. मात्र डिमोंमे आणि मेलामबोक यांना कधीपर्यंत बाहेर काढलं जाईल, हे कुणीच सांगत नाही."

मेघालयातील अंधाऱ्या, पाण्याने भरलेल्या आणि अतिशय अरुंद अशा एका कोळसा खाणीत गेल्या 13 डिसेंबरपासून 15 कामगार अडकले आहेत.

त्याच कामगारांमध्ये 20 वर्षांचा डिमोंमे दखार आणि 21 वर्षांचा मेलामबोक दखारही आहेत.

ईश्वरी चमत्काराची आस

ख्रिश्चनबहुल मेघालयातील लुमथरी गावातील ही दोन तरुण मुलं ख्रिसमसच्या आधी खाणीत काम करायला गेली होती. 

मात्र 370 फूटाहूनही जास्त खोल असलेल्या या खाणीत अचानक पाणी भरल्याने आत काम करणारे सर्व कामगार तिथेच अडकले. 

हिरवाईने नटलेलं आणि ढगांचं घर अशी ओळख असलेलं मेघालय एक अत्यंत सुंदर राज्य आहे. मात्र अशास्त्रीय आणि बेकायदेशीरपणे सुरू असलेल्या कोळसा खाणी आणि त्यातील कामगरांच्या मृत्यूच्या घटनांमुळे मेघालय बदनाम होत आहे.

प्रेसमेकी दखार

या दुर्घटनेमुळे काळजीत पडलेले प्रेसमेकी म्हणतात, "या भागात बेरोजगार तरुणांची संख्या मोठी आहे. या तरुणांकडे कोळसा ख... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ाणीत काम करण्याशिवाय दुसरा पर्याय नाही. कारण शेतीत इतकी कमाई नाही आणि सगळ्यांकडेच शेती आहे, असेही नाही."

तुम्हाला किंवा तुमच्या कुटुंबीयांना डिमोंमे आणि मेलामबोक या दुर्घटनेतून सहीसलामत बाहेर येतील, अशी आशा वाटते का, हा प्रश्न विचारल्यावर ते सांगतात, "या दुर्घटनेच्या 15 दिवसांनंतरही माझे दोन्ही भाचे सुखरूप परत येतील, अशी आशा आम्हाला वाटत होती. मात्र भारतीय नौदलाचे जवान पाण्यात जाऊनही त्यांना काहीच मिळालं नाही, तेव्हा आमची आशा डळमळू लागली. कुणी 20 दिवस अशा अंधाऱ्या खाणीत कसं जिवंत राहू शकेल. ईश्वराने चमत्कार घडवला तरच हे शक्य आहे."

कोळसा खाणींवर बंदी

मेघालयातील ईस्ट जयंतिया हिल्स जिल्ह्यातील ज्या कोळसा खाणीत ही दुर्घटना घडली तिथवर पोहोचणे सोपे नाही. 

जोवाई-बदरपूर राष्ट्रीय महामार्गावरून मी खलिरीयाटपर्यंत तर पोहोचलो. मात्र इथून पुढचा मार्ग खूपच खडतर होता. 

खलिरीयाटपासून पुढे 35 किलोमीटर गाडीने गेल्यानंतर लुमथरी गाव आहे. या गावाजवळ खलो रिंगसन नावाच्या एका भागात ही कोळसा खाण आहे. तिथवर पोहोचण्यासाठी डोंगरातील मोडका-तोडका रस्ता आणि तीन नद्या पार कराव्या लागतात. 

खलिरीयाटमधून या भागात प्रवेश करताच रस्त्याच्या दोन्ही कडेला कोळशाचे ढिग दिसतात. जिथे शनिवारीदेखील कामगार इतर दिवसांप्रमाणेच ट्रकमध्ये कोळसा भरत होते. 

या भागात अशास्त्रीय पद्धतीने सुरू असलेल्या कोळसा खाणींवर 2014मध्येच राष्ट्रीय हरीत लवादाने बंदी लादली आहे. मात्र इथे आल्यावर बंदी आहे, असं अजिबात वाटत नाही. 

दारिद्र आणि बेरोजगारी

खाणीत अडकलेल्या आपल्या चुलत भावाची वाट बघणारे 28 वर्षांचे फाइहुनलांग आता आपल्या कुठल्याच नातेवाईकाला किंवा मित्राला या खाणींमध्ये काम करू देणार नाही, असं म्हणतात. 

ते बीबीसीला म्हणाले, "या कोळसा खाणीत अडकलेला मेलाम दकार माझ्या काकांचा मुलगा आहे. तो पहिल्यांदाच कोळसा खाणीत काम करायला गेला होता. त्याला रॅट होल मायनिंगमध्ये काम करण्याचा अजिबात अनुभव नाही. मी जेव्हा जेव्हा ही खोल दरी बघतो माझं काळीज फाटतं. त्याचं काय झालं असेल, काय माहिती."

"मी कधीच कोळसा खाणीत काम करणार नाही. भूकेने मेलो तरी बेहत्तर"

एका प्रश्नाचं उत्तर देताना फाइहुनलांग म्हणाले, "आम्ही खूप गरीब आणि बेरोजगार आहोत. या भागात जिवंत राहण्यासाठी अनेक जण जोखमीचं काम करतात."

"ख्रिसमसच्या आधी थोडे जास्त पैसे कमवावे, असं मेलामला वाटत होतं. म्हणूनच तो कोळसा खाणीत...