राज्याच्या बजेटमध्ये काय महत्त्वाचं?

पण तुम्हाला माहीत आहे का, सामान्य माणसाच्या म्हणजे आपल्या दृष्टीनं राज्याचा अर्थसंकल्पच खरंच महत्त्वाचा आहे. कसं ते पाहूया...

1. अर्थसंकल्पाशी लोकांचा थेट संबंध

केंद्रीय अर्थसंकल्पानंतर मध्यमवर्गीयांचा एक सामायिक प्रश्न असतो. आयकर मर्यादा कितीनं वाढली आहे? 

राज्याच्या अर्थसंकल्पमध्ये ती चर्चा नसते. पण तरीही आपला या अर्थसंकल्पशी थेट संबंध आहे. अर्थ विश्लेषक तृप्ती राणे यांच्या म्हणण्यानुसार, हे बजेट म्हणजे आपला सरकारशी येणारा पहिला थेट संबंध आहे. 

"केंद्र सरकार राज्यांच्या वाट्याचा पैसा त्यांना सुपूर्द करतं. पण तो खर्च करणारी यंत्रणा राज्य सरकारची आहे. आपल्या गावातल्या पायाभूत सुविधा, आरोग्य सुविधा, शिक्षणाच्या सुविधा, हा सगळाच खर्च राज्यांच्या हातात आहे. अशावेळी राज्याचं बजेट कमी महत्त्वाचं कसं असेल?" असा प्रश्नच राणे यांनी विचारला. 

दुसरं म्हणजे, गेल्या वर्षीच्या आकडेवारीनुसार केंद्र सरकार प्रत्येक नागरिकावर 16,800 रुपये खर्च करत आहे. राज्यांचा विचार केला तर महाराष्ट्र सरकारनं आपल्यावर केलेला खर्च दरडोई 20,600 रुपये इतका आहे. म्हणजे केंद्रापेक्षा जास्तच. केरळसारख्या काही राज्यांमध्ये हा खर्च 30,000 च्याही पुढे आहे.

अर्थात, हा खर्च आपल्या सोयीसुविधांवर झालेला खर्च आहे. 

आर्थिक सर्वेक्षणात राज्याचा विकास दर अडखळता.

2. सार्वजनिक उपक्रम

राज्यांच्या कक्षेतला सगळ्यांत मोठा विषय म्हणजे पायाभूत सुविधा उभारणी आणि सार्वजनिक सेवा. अर्थतज्ज्ञ वसंत कुलकर्णी यांच्याकडून बीबीसी मराठीनं सार्वजनिक खर्चाचं महत्त्व जाणून घेतलं. 

"शहरातली सरकारी रुग्णालयं ही केंद्राची नाही तर राज्याच्या मालकीची असतात. वाहतूक सेवा चालवणं, गरिबांच्या आरोग्याची सोय करणं, यांवर सरकारचे पैसे खर्च होत असतात. राज्य सरकारच्या उत्पन्नाचे स्वतंत्र असे स्रोत आहेत. त्यातला पैसा पायाभूत सुविधांवर खर्च होत असतो," असं कुलकर्णी यांनी सांगितलं. 

शहरातली मोठमोठी सरकारी रुग्णालयं, गावातली सुतिकागृह, सरकारी शिक्षण संस्था सारख्या सेवा आणि रस्ते तसंच वाहतूक व्यवस्था सारख्या सुविधांचा खर्च राज्य सरकारनं उचलायचा असतो. 

राज्यातल्या बजेटचा जवळ जवळ तीस टक्के भाग हा त्यावरच खर्च होत असतो. गेल्या वर्षीच्या बजेटमध्ये 28.6% रक्कम ही अशा पायाभूत सोयी-सुविधांवर खर्च झाली. यंदा हे प्रमाण वाढू शकतं. 

अर्थसंकल्पात शिक्षण, कृषी,... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
महाराष्ट्राचं बजेट आज - आर्थिक पाहणी अहवालातील या 5 कारणांमुळे अर्थसंकल्प महत्त्वाचा