YouTube पोस्ट समाप्त, 1

महाराजांनी सूरत दोनदा लुटली. त्यापैकी पहिली लूट छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आजच्याच दिवशी, म्हणजे 5 जानेवारी 1664 रोजी आपल्या घोडदळासह सूरतेत थडकून यशस्वी केली होती.

मराठ्यांच्या इतिहासातील हा कालखंड प्रचंड संघर्षाचा आणि धकाधकीचा आहे. 1661 ते 1663 दरम्यान मुघल बादशाह औरंगजेब यांचे बडे सरदार आणि मामा शाहिस्तेखान दख्खन मोहिमेवर होते. या दोन वर्षांच्या काळात दख्खनमधील शेतांची राखरांगोळी झाली होती, असं सर जदुनाथ सरकार यांनी त्यांच्या 'Shivaji and His Times' या पुस्तकात लिहिलं आहे.

शिवाजी महाराजांना स्वराज्य उभारणीसाठी धनाची आवश्यकता होती. त्याचबरोबर शाहिस्तेखान यांच्यावर हल्ला करून त्यांना पळवून लावल्यानंतर महाराजांना मुघल दरबारातही आपला धाक निर्माण करायचा होता.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी दोनदा सूरत लुटली.

सूरत हे बंदर मुघलांचं प्रमुख बंदर होतं. याच बंदरातून मुघलांचा व्यापार पर्शियन आखातापर्यंत चालायचा. इथे अनेक गडगंज व्यापारी होते तसंच मक्का-मदिनेसाठी जाणारी जहाजंही याच बंदरातून जायची. 

त्यामुळे सूरत लुटली तर मुघलांना जरब बसेल आणि विपुल संपत्ती पदरात पडेल, असा व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
िचार शिवाजी महाराजांनी केला होता, असं 'Shivaji, His Life and Times' या ग्रंथात इतिहासकार गजानन भास्कर मेहेंदळे यांनी नमूद केलं आहे.

सूरतची दुसरी लूट आणि अफवांचं पीक

सूरतमधून पर्शियापर्यंत माल जायचा. मुघलांचं हे एक प्रमुख बंदर होतं.

महाराजांनी पहिल्यांदा सूरत लुटल्यानंतर त्यांचा बिमोड करायला औरंगजेब यांनी मिर्झाराजे जयसिंह यांना पाठवलं. त्यानंतर महाराज आग्र्याला गेले आणि तिथून औरंगजेब यांच्या कैदेतून सुटून पुन्हा राजगडावर पोहोचले.

या दरम्यानच्या वर्षांमध्ये मराठे आणि मुघल यांच्यात पुरंदरचा तह झाला होता. त्या तहानुसार मराठ्यांना अनेक किल्ल्यांवर आणि मुलुखावर पाणी सोडावं लागलं होतं. शिवाजी महाराज राजगडावर परतल्यानंतर त्यांनी हा मुलुख ताब्यात घ्यायला आणि मुघलांच्या मुलुखातही हातपाय पसरायला सुरुवात केली.

औरंगजेब यांना पुन्हा एकदा दणका देण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी पहिल्या सूरत लुटीनंतर सहा वर्षांनी म्हणजे ऑक्टोबर 1670 मध्ये पुन्हा सूरतेवर चाल केली. या वेळी महाराजांनी तीन दिवस सूरत लुटली.

मुघलांना जरब बसण्यासाठी छ. शिवाजी महाराजांनी सूरत लुटण्याचा निर्णय घेतला.

या दुसऱ्या सूरत लुटीचा परिणाम असा झाला की, सूरतमध्ये मराठ्यांबद्दल प्रचंड दहशत पसरली. त्यानंतर जवळपास वर्षभर 'मराठे आले' अशा अफवा सूरतमध्ये उठायच्या आणि लोकांची पळापळ व्हायची. या दोन लुटींनंतर सूरतचं महत्त्व कमी व्हायला लागलं, असं निरीक्षण सर जदुनाथ सरकार यांनी नोंदवलं आहे.

पण मुंबई कनेक्शन काय?

शिवाजी महाराजांनी सूरत लुटली, तेव्हा मुंबईत काय परिस्थिती होती, तेही बघू या. पोर्तुगीजांनी राजकुमारी कॅथरिन ब्रिगेंझा हिच्या लग्नातला हुंडा म्हणून ब्रिटनला 1661 मध्ये मुंबई आंदण दिली होती.

ही वस्तुस्थिती असली तरी त्या वेळी वेगवेगळी असलेली ही सात बेटं ताब्यात घेण्यासाठी इंग्रज फारसे उत्सुक नसावेत. कारण फेब्रुवारी 1665 पर्यंत त्यांनी या बेटाचा ताबा घेतलाच नव्हता. म्हणजे शिवाजी महाराजांनी सूरत लुटली, तेव्हा मुंबई ब्रिटनच्या ताब्यात असूनही नसल्यासारखी होती. 

सूरत शहर लुटले गेल्यावर इंग्रजांनी मुंबईवर अधिक लक्ष केंद्रित केले.

शिवाजी महाराजांनी पहिल्यांदा सूरत लुटली तेव्हा या लुटीचा थेट फटका सूरतमधल्या इंग्रजांच्या वखारीला बसला नव्हता. उलट त्या वेळी मराठ्यांसमोर ताठ मानेने उभ्या राहणाऱ्या खूप मोजक्या लोकांपैकी एक म्हणजे इंग्रज होते, असं सर्वच इतिहासकार नमूद...