अभिनेत्री विद्या बालन ही शकुंतले देवी यांची भूमिका साकरतेय.

काही मोजकी माणसं येऊन भेटतात, आणि त्यात असते विशीतली एक मुलगी. तिथला सरकारी अधिकारी तिला वारंवार सांगत असतो, "मॅडम, मदतनीसांची मुलाखत वर चालूये, तुम्ही इथे काय करताय."

ती मुलगी परोपरीने सांगते असते, "अहो मी ते गणित सोडवलंय," आणि तो अधिकारी हसून म्हणत असतो, "तुमचा गैरसमज झालाय." 

अनेक अर्थांनी मला या विशिष्ट सीन महत्त्वाचा वाटतो. या कथित घटनेला अनेक दशकं झालीयेत. ती विशीतली मुलगी, जोन क्लार्क, नंतर इंग्लंडची आघाडीची क्रिप्टोअॅनालिस्ट (सांकेतिक भाषेचं विश्लेषण करणं) बनली.

त्यानंतर गणितज्ञ कॅथरिन जॉन्सन आणि डोरेथी व्होगन आणि नासाच्या पहिल्या कृष्णवर्णीय महिला इंजिनियर मेरी जॅक्सन यांनी अमेरिकच्या अंतराळ मोहिमांमध्ये मोलाची भूमिका बजावून कित्येक वर्षं उलटली. 

आज शंकुतला देवी पिक्चर रिलीज झालाय तर भारताच्या या ह्युमन काँप्युटरचीही चर्चा होईलच. पण प्रश्न तोच राहील, भारतात किंवा जगातही महिला गणितज्ञ, शास्त्रज्ञ बोटावर मोजण्याइतक्या कमी का? 

भेटा फांगणे गावातल्या शाळेत जाणाऱ्या आजीबाईंना!

योगायोग पाहा, नुकतेच दहावीचे निकाल लागले, त्याच्या आधी बारावीचे निकाल लागले, आणि सगळीकडे बातम्या झळकल्या 'यंदाही मुलींची बाजी', पण शाळा कॉलेजमध्ये कायम पहिल्या नंबरात असणाऱ्या या मुली पुढे शास्त्रज्ञ, संशोधक, गणितज्ञ होताना का दिसत नाहीत? म्हणजे काही अपवाद असतीलही पण त्यांची संख्या नगण्यच असते. 

ऑर्गनाझेशन फॉर इकोनॉमिक को-ऑपरेशन अँड डेव्हलपमेंट (OECD) या संस्थेने 2015 साली एक सर्व्हे  केला होता, त्यात म्हटलं होतं की हुशार मुलींमध्ये आत्मविश्वासाची कमतरता असते. याला अनेक सामाजिक घटकही कारणीभूत असतात आणि म्हणूनच त्या विज्ञान आणि गणित या क्षेत्रात पुढे करियर करण्याचा विचार करत नाहीत.

मुलांना या क्षेत्रात करियर करण्यासाठी घरच्यांकडून प्रोत्साहन दिलं जातं पण मुलींना मात्र मागे ओढलं जातं असंही या अभ्यासात म्हटलं होतं. 

मुली गणितात कच्च्या?

सर्वसाधारण समज असा आहे, जो मी वर उल्लेखलेल्या प्रसंगातही प्रकर्षाने जाणवतो, तो म्हणजे 'बायकांना गणितात कमीच गती असते.' याला काही वैज्ञानिक आधार आहे का? 

जॉनथन ऑसबोर्न अमेरिकेतल्या स्टॅनफर्ड विद्यापीठात विज्ञानाचे प्राध्यापक आहेत. त्यांनी बीबीसीशी बोलताना सांगितलं, "मुलांच्या आणि मुलींच्या गणित समजण्याच्या किंवा त्यात प्रगती... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
शकुंतला देवी : शाळा कॉलेजात पहिल्या येणाऱ्या मुली भरपूर, पण महिला गणितज्ञ, शास्त्रज्ञ नगण्य का?