धोनी बाद झाल्यानंतर सगळा देश दुःखात बुडाला... एकाचा अपवाद वगळता - आर्यन.

आर्यन (मूळ नाव बदललेलं) हा व्यवसायानं तो एक बुकी आहे. त्याचे मुख्य गिऱ्हाईक स्थानिक व्यावसायिक आहेत. या सर्वांनी भारत न्यूझीलंडला हरवणार या विश्वासानं टीम इंडियावर भरपूर पैसे लावले होते. 

या सर्वांच्या दुर्दैवानं टीम इंडिया हरली आणि आर्यनला जवळपास 7 हजार डॉलर्सहून अधिकचा नफा झाला.

पोलिसांनी घातलेल्या धाडसत्रानंतर दोन अन्य बुकींनी बीबीसीशी बोलण्यास नकार दिला. पण आर्यननं इंटरनेट कॉलच्या माध्यमातून संवाद साधण्यास सहमती दर्शवली. त्यासाठी त्यानं बेनामी अकाउंटचा वापर केला. 

त्यानं घेतलेली खबरदारी रास्तच होती. भारतात अनेक क्षेत्रात सट्टा खेळणं हे लोकप्रिय असलं तरी त्याला कायदेशीर मान्यता नाहीये.

"भारतीयांसाठी जीव की प्राण असलेल्या क्रिकेटचा वर्ल्ड कप म्हणजे बुकींसाठी पर्वणीच असतो," आर्यन सांगत होता. "आपण पकडले जाऊ, अशी भीतीही या काळात मला कधीकधी वाटायची. पण जे होईल ते होईल," असा विश्वासही वाटायचा. 

आम्हाला थोड्या दिवसांत जामीन मिळूनच जातो. IPLच्या वेळेस माझे काही मित्र पकडले गेले होते. मात्र त्यांना 10 ते 15 दिवसां... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
त जामीन मिळाला. ते पुन्हा नव्या उत्साहानं याच व्यवसायात आले. 

कसे होतात बेटिंगचे व्यवहार? 

आर्यनच्या दाव्यावर कायदा मंत्रालय किंवा मुंबई पोलिसांचीही प्रतिक्रिया घेण्याचा प्रयत्न आम्ही केला. पण त्यांनी यावर कोणतंही भाष्य केलं नाही. आर्यनच्या आत्मविश्वासामुळं बेटिंगची पर्यायी व्यवस्था कशी चालत असेल, याचा अंदाज येत होता.

मी ओळखीतून आलेल्या गिऱ्हाईकांचाच विचार करतो, त्यानं सांगितलं. "हा व्यवसाय भरवशावर चालणारा आहे. जेव्हा तुम्ही एखाद्या व्यक्तीशी जोडले जाता आणि त्या व्यक्तीसोबतचा तुमचा व्यवहार, आर्थिक देवाणघेवाण ही प्रामाणिक, पारदर्शक असते, तेव्हाच ती व्यक्ती इतरांना तुमच्याकडे पाठवते." 

"अशापद्धतीनं तुमचं लोकांचं नेटवर्क बनत जातं. आधी तुमच्यासोबत 5 लोक असतील, नंतर 10, नंतर 15 अशी ही साखळी बनत जाते." 

सध्या आर्यनचं बहुतांशी काम हे ऑनलाईनच चालतं. मोबाईल अॅप किंवा वेबसाईट्सच्या माध्यमातून हे काम सुरू असतं. अर्थात, हे काम काहीसं गुंतागुंतीचं आहे. 

सट्ट्याचे व्यवहार हे डिजिटल झाल्यामुळे सरासरी दर कमी झाले आहेत. जेव्हा लोकांमध्ये पैशांची देवाणघेवाण प्रत्यक्षपणे व्हायची, तेव्हा सट्टाबाज अगदी 2 लाख डॉलर्सपर्यंतची रक्कम लावू शकत होते.

पण तरी आजही भारतात सट्ट्याचे व्यवहार अब्जावधी डॉलर्समध्ये होतात. हे आकडे प्रचंड अविश्वसनीय आहेत. 45 अब्ज डॉलर्स ते 150 अब्ज डॉलर्सपर्यंत ही उलाढाल होते.

प्रसिद्ध झालेल्या बातम्यांनुसार अलीकडच्या काळात भारतीय क्रिकेट टीम खेळत असलेल्या प्रत्येक सामन्यावर जवळपास 19 कोटी डॉलर्सचा सट्टा लागत होता.  

पैशाचा मोह 

आकडेवारीत तफावत असेलही, पण भारतातील बेटिंगची इंडस्ट्री ही जगातील सर्वांत मोठ्या सट्टाबाजारांपैकी आहे, हे कुणीच नाकारणार नाही. युकेमध्ये बेटिंगला कायदेशीर मान्यता आहे. त्यापेक्षाही भारतातल्या सट्टा बाजारातली उलाढाल प्रचंड आहे. 

व्यावसायिक क्रिकेटपटू किंवा क्रिकेटशी जवळून संबंधित असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीनं कधी तुमच्याकडे सट्टा लावला होता का, या प्रश्नावर आर्यननं कोणतंही उत्तर दिलं नाही. मात्र IPLमधल्या स्पॉट फिक्सिंगच्या प्रकारामुळं या खेळातील काही गोष्टी जाणीवपूर्वक बदलल्या गेल्याचं त्यानं मान्य केलं.  

2013 मध्ये अनेक खेळाडूंवर स्पॉट फिक्सिंगमध्ये गुंतल्याचा आरोप झाला होता. याच संबंधी दुसऱ्या एका प्रकरणात मुंबई पोलिसांनी बुकींशी संबंधित असल्याच्या आरोपावरून भारतीय क्रिकेट...