तिन्ही त्रिकाळ औषधाचे डोस

यातला गमतीचा भाग सोडून द्या पण खरंच या एका वर्षात आपलं जगणं अंतर्बाह्य बदललं हे नाकारता येणार नाही. एक पत्रकार म्हणून कोरोना व्हायरसबद्दल बोलत-लिहित आणि व्यक्तीशः कोव्हिडचा अनुभव घेत हे वर्षं कसं सरलं याचा हा लहानसा लेखाजोखा.

प्रवासी पाहुण्याने तळ ठोकला

नोब्हेंबर 2019 ते फेब्रुवारी 2020 या काळात 'बीबीसी विश्व'मध्ये आम्ही करोना व्हायरसबद्दल अनेकदा बोललो. पण तेव्हा ऐकणाऱ्यांना ती बातमी 'चीनचा कुठलासा हुबे प्रांत, तिथलं कोणतंतरी वुहान शहर जिथे कोरोना नावाचा एक काहीतरी व्हायरस पसरतोय' इतपतच रस घेण्यायोग्य वाटली असेल. 

पण फेब्रुवारीपासून हे चित्र बदलायला लागलं. हा-हा म्हणता हा प्रवासी भारतात दाखल झाला आणि त्यानंतर जे जे घडलं त्याची कल्पना आपण कुणीच केली नव्हती. राष्ट्रीय लॉकडाऊन जाहीर झाला त्या रात्री बुलेटिन्स संपल्यानंतर घरी कसं जायचं हा प्रश्न आमच्याही समोर होता, पण यथावकाश घरी जाण्याची सोय झाली. देशातल्या लाखो स्थलांतरित मजुरांसाठी अशी सोय होऊ शकली नाही ही एक शोकांतिकाच.

पत्रकार म्हणून हा सगळाच काळ अकल्पित आव्हानांचा होता. डिजिटल माध्यमात काम करण्याचा 'थंब... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
रूल' म्हणजे adaptation किंवा अनुकूलन. मोठाले कॅमेरे, कंट्रोल रूम, स्टुडिओ, सॅटेलाईट बीमिंग यांसारख्या अत्याधुनिक सोयींनी सुसज्ज ऑफिस असताना तिथे न जाता घरातूनच बातमीदारी करायची ही कल्पना एरव्ही अतर्क्य वाटली असती पण कोव्हिडच्या काळात आम्ही ती एका मिनिटांत स्वीकारली. 

घरातलं बाळ तेव्हा सहा महिन्यांचं होतं त्यामुळे ट्रायपॉड, माईकसारख्या वस्तूंना तसा धोका नव्हता, पण ती परिस्थिती लवकरच बदलणार याचा पूर्ण अंदाज होता. माझ्यासारख्या नव-पालकांसाठी या 2020 मधला 'वर्क फ्रॉम होम' चा 'न्यू नॉर्मल'  पथ्यावर पडला. उगीचच 'दमलेल्या बाबाची कहाणी' वगैरेचा मेलोड्रामा त्यामुळे टळला आणि रांगण्यापासून ते धावण्यापर्यंतचा प्रवास व्हीडिओवर नाही तर प्रत्यक्षात पाहायला मिळाला.

आरोग्यम् धनसंपदा

पत्रकार अनेकदा 'बीट्स'बद्दल बोलतात. राजकारण, अर्थकारण, क्राइम, आरोग्य अशी असंख्य वेगवेगळी क्षेत्रं म्हणजे वेगवेगळ्या 'बीट्स' असतात. 2020 ने सगळ्याच बीट्सना एका विषयाशी बांधून ठेवलं- आरोग्य. आरोग्य आणि विज्ञान या गोष्टींकडे सहसा अनेकजण पुरवणीतले विषय किंवा विकेंडला वाचण्याचे विषय म्हणून पाहतात. पण 2020 ने आरोग्य तसंच विज्ञानाबद्दलचं आपलं गांभीर्य आणि त्याचा अभाव या दोन्हीची जाणीव करून दिली. शाळेत असताना व्हिजन 2020 किंवा भारत 2020 ची महासत्ता वगैरे विषयांवरचे निबंध आणि भाषणं आठवली. 

महासत्ता वगैरे क्षणभर बाजूला ठेवा पण अजूनही आपल्याला हात धुवा, उघड्यावर थुंकू नका यांसारख्या सामान्य गोष्टी पाळण्यासाठी सतत विनवण्या कराव्या लागतात या वास्तवाने कमालीचा खेद वाटला. नाही म्हणायला हे वर्षं संपता संपता या सवयी अनेकांच्या अंगवळणी पडल्या आहेत ही जमेची बाब. पण त्यासाठी एका आरोग्य संकटाची वाट पाहावी लागली ही बोच जाणार नाही. 

गंमत सांगतो, आमचा सव्वा वर्षाचा मुलगा घरात कुणीही आलं की त्यांना हात धुण्याची नक्कल करून दाखवतो आणि बाथरूमकडे बोट दाखवतो. या पिढीने जन्मापासून हेच पाहिलंय त्यामुळे भविष्यात या गोष्टींसाठी कंठशोष करावा लागणार नाही अशी आशा करायला हरकत नाही.

17 दिवसांच्या क्वारंटाईननंतर बाहेर पडताना

शिफ्टच्या वेळांचं बंधन, पर्सनल आणि प्रोफेशनल यातली सीमारेषा आणि कालरेषा यांसारख्या गोष्टींचे पाश या वर्षभरात सैल झाले. घरगुती जबाबदाऱ्यांबद्दल ऑफिसवाल्यांनी आणि ऑफिसच्या बांधिलकीबद्दल घरच्यांनी समजून घेतलं नसतं तर कोणताच नोकरदार या वर्षातून सुखासुखी तरला...