शीर्षक: बाल विवाहाच्या बेडीतून कशा मुक्त झाल्या या मुली ?\nवरील काल्पनिक लेखाचे शीर्षक दिल्यास, लेखाची कल्पना करा.\n
सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा तालुक्यात राहणाऱ्या स्वाती (नाव बदललं आहे) या 13 वर्षाच्या निरागस मुलीचे हे शब्द. ग्रामीण भागातील हे भीषण वास्तव नजरेआड करता येणार नाही.

महाराष्ट्रातील 17 जिल्ह्यांमध्ये बालविवाह मोठ्या संख्येने होताना दिसतात. कोरोनाच्या संकटात तर ही परिस्थिती भयावह झाली आहे. 

कोरोना लॉकडाऊन, ग्रामीण भागीतील कोलमडलेली अर्थव्यवस्था आणि शाळा बंद असल्यामुळे 13 ते 17 वर्षं वयोगटातील मुलींच्या बाल विवाहांची संख्या राज्यात प्रचंड वाढली आहे.

या समस्येचा आढावा घेण्यासाठी स्वतःचा बाल विवाह रोखून आयुष्यात पुन्हा उभं राहणाऱ्या मुलींशी बीबीसी मराठीने संवाद साधला.

'मी कोणताही गुन्हा केला नाही'

स्वातीप्रमाणेच सोलापूरच्या बॅकवर्ड क्लास गर्ल्स हॉस्टेलमध्ये राहणाऱ्या रियाची (बदललेलं नाव) जिद्द वाखाणण्याजोगी आहे. 15 व्या वर्षी जबरदस्तीने लग्न झालं. स्वत:च्या पायावर उभं रहाण्यासाठी नवऱ्याचं घर सोडलं. कुटुंबीयांनी, नातेवाईकांनी हालकून दिलं. पण, तिने धीर सोडला नाही. 

रिया म्हणते, "मी काही गुन्हा केला नव्हता. शिकण्यासाठी मी बाहेर पडले. लोकांच्या नजरेत हा गुन्हा असेल. पण, आता आत्मविश्वास वाढला आहे. मी काहीतरी झाले. आता मी माझा अनुभव इतर मुलींना सांगते. खचून जायचं नाही. घर सोडताना मी विचार केला नाही. कोणाकडे मदत मागितली नाही. लोकांसमोर हात पसरले नाहीत." 

हॉस्टेलमध्ये रिया कथक शिकली. योगा शिकली. एवढंच नाही तर चांगल्या मार्कांनी 10 वी पास झाली. 

"माझं शिक्षण कर्नाटकात झालं. महाराष्ट्र माझ्यासाठी परदेशासारखा होता. लोकं, भाषा, रितीरिवाज वेगळे होतं. पण, जिद्द हरली नाही. मराठीतून शिकले. 10 वी नंतर नर्सिंगचा कोर्स केला. हेल्थ असिस्टंट बनले. मला माझ्या पायावर उभं रहायचं आहे. आता मी मागे वळून पहाणार नाही," असं ती पुढे म्हणते. 

रियाला घडवण्यात मोलाची भूमिका बजावली बॅकवर्ड क्लास गल्स हॉस्टेलने. या हॉस्टेलच्या अधीक्षिका सुहासिनी कुलकर्णी म्हणतात, "सतत रडणारी, जगावर त्रागा करणारी, सर्व वाईट असं समजणारी, चेहऱ्यावर हसू नसणारी ही मुलगी स्वत:च्या हिमतीने बदलली आहे. आता ती स्वावलंबी आहे. मोठं होण्याचं तिचं स्वप्न आहे. तिच्यात शिकण्याची अफाट जिद्द आहे. गेल्या 2 वर्षात तिच्यात खूप बदल झाला आहे." 

बाल विवाहाचे अनेक प्रयत्न  

या समस्येबाबात बीबीसी मराठीशी बोलताना महिला बालकल्याण विभागाच्या सहाय्यक आयुक्त मनिषा बिरारिस म्हणाल्या,...