सामग्री: जुनी प्रस्थापित समीकरणं मोडून महाराष्ट्राच्या पटलावर नवी गणितं लिहिली जाताहेत. महाराष्ट्रासाठी ही निवडणूक नवा राजकीय प्रवाह निर्माण करणारी ठरते आहे.

या निवडणुकीतली सर्वांत लक्षणीय घटना म्हणजे कित्येक पिढ्यांपासून कॉंग्रेसच्या विचारधारेशी वा तिच्यातूनच निर्माण झालेल्या शरद पवारांच्या राष्ट्रवादीशी जोडली गेलेली आणि सहकाराच्या आगमनापासून त्याच्या आधारानं राज्याच्या वेगवेगळ्या भागात रूजलेली मराठा राजकीय घराणी, आता या विचारधारेशी फारकत घेते आहेत.

त्यातून बाहेर पडते आहेत. त्यातले बहुतांश बंडखोर हे आतापर्यंत राजकीयदृष्ट्या शत्रू राहिलेल्या भाजपात प्रवेश करताहेत. 

अहमदनगरचे विखे पाटील यांची नवी पिढी कॉंग्रेसमधून, अकलूजच्या मोहिते पाटील यांची नवी पिढी राष्ट्रवादी कॉंग्रेसमधून भाजपात प्रवेश करती झाली आहे.

ज्या सांगलीच्या वसंतदादा पाटीलांनी महाराष्ट्रातल्या कॉंग्रेसचा गाडा अनेक वर्षं हाकला त्यांची नवी पिढी कॉंग्रेसशी बंड पुकारती झाली आहे. साताऱ्याचे कॉंग्रेसचे जिल्हाध्यक्ष राहिलेले आणि शेती-सहकार उद्योगात असलेले रणजितसिंह निंबाळकर भाजपात दाखल झाले आहेत.

हे मोठ्या नावांचे ताजे दाखले, पण २०१४ पासूनच ही उदाहरणं स्थानिक पातळीवर पहायला मिळाली. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांच्या काळात सहकारी चळवळीतून तयार झालेलं, मूळच्या कॉंग्रेसच्या विचारधारेचं नेतृत्च भाजपाकडे मोठ्या प्रमाणात आलं आहे. 

स्वातंत्र्यानंतर यशवतंराव चव्हाणांकडे महाराष्ट्राचं नेतृत्व आलं आणि त्यांनी सहकार महाराष्ट्रात रूजवला.

त्या सहकाराच्या वाढीसोबत साखर कारखाने, सहकारी बँका, दूध उत्पादक संघ असं जाळं विस्तारत गेलं आणि त्याच्याच आधारे स्थानिक पातळीवर बहुतांशानं मराठा नेतृत्व मोठं होत गेलं.

ही राजकीय मराठा घराणी आणि त्यांच्या पिढ्या मूळच्या या कॉंग्रेसच्या विचारधारेशी प्रामाणिक राहिली. त्याच विचारधारेतूनच नंतर वेगळ्या झालेल्या शरद पवारांच्या 'राष्ट्रवादी कॉंग्रेस'सोबत राहिली.

मराठा राजकारणाची ही कुठली समीकरणं?

पण मग आता ही मातब्बर घराणी त्या विचारधारेपासून लांब का जाताहेत? त्यांची नवी पिढी बंड का करते आहे? हा सहकाराच्या कालबाह्य होत चाललेल्या अर्थकारणाचा परिणाम आहे की काही नवी जातीय समीकरणं महाराष्ट्राच्या राजकारणात तयार होताहेत? 

"हे निश्चितच लक्षणीय आहे आणि ही घराणी बाहेर का जाताहेत याची काही महत्वाची कारणं आहेत," कोल्हापूरच्या शिवाजी...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
लोकसभा निवडणुकांचा कौल भारताच्या राजकारणावर दूरगामी परिणाम करेल असं भाकित वर्तवलं गेलं असलं तरीही महाराष्ट्राच्या राजकारणावर तिनं निकालाअगोदरच तसा परिणाम केला आहे.