महाराष्ट्र, गुजरात, उत्तर प्रदेश, कर्नाटक, मध्यप्रदेश, हरियाणा अशा राज्यांमध्ये सामाजिक सलोख्यांच्या पुढे नवनवी आव्हानं उभी राहिली आहेत.

त्या सामाजिक सलोख्यांच्या प्रश्नावर भाजपेतर पक्ष राजकीय संघटन करू लागले आहेत. विशेषत: त्यांचा संबंध एकत्रितपणे संविधानाशी जुळवून घेतला जात आहे.

भीमा कोरेगाव, वडगाव बुद्रुक, मराठा मूकक्रांती मोर्चा, बहुजन क्रांतीमोर्चा, एकमय लोक किंवा बहुजन समाज अशा विविध कार्यक्रमांमधून भाजप व भाजपेतर पक्ष यांच्यात नेतृत्व, संघटना, इश्यू आणि विचारप्रणाली या मुदयांवर वाद-विवाद सुरू आहेत. आरोप-प्रत्याआरोप केले जात आहेत. 

अशा प्रकारचे एक वादळ न्यायाधीशांच्या नेमणुका, भारतीय संविधानाची मोडतोड या स्वरूपात देखील मांडले जाते. या सर्वांना एकत्रित करण्यासाठी 'संविधान बचाव मूकमोर्चा' 26 जानेवारी 2018 रोजी काढला जात आहे. 

विरोधक आले एकत्र

शरद पवार (राष्ट्रवादी काँग्रेस), ममता बॅनर्जी (तृणमूल काँग्रेस), सीताराम येचुरी (माकप), राजू शेट्टी (स्वाभिमानी शेतकरी संघटना), तुषार गांधी, फारुख अब्दुल्ला यांच्यासह अखिलेश यादव, मुलायम सिंग यादव, पृथ्वीराज चव्हाण, अशोक चव्हाण, जिग्नेश मे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
वाणी, अल्पेश ठाकूर असे विविध राज्यातील विविध समूहांमधील नेते त्यात सहभागी होत आहेत. 

त्यांची प्रतिमा भाजपविरोधी राजकीय संघर्ष करणारी अशी आहे. त्यामुळे या 'आयकॉन' नेत्यांनी 'संविधान बचाव' बचाव मूक मोर्चाच्या मदतीनं नवीन रणमैदान तयार केलं आहे.

नवी मांडणी

'संविधान' हे काँग्रेस आणि आंबेडकरवादी पक्ष, संघटना, नेते यांच्या दैनंदिन व्यवहाराशी जोडले गेलेले प्रतीक आहे. त्यामुळे काँग्रेस, काँग्रेस परिवारातील पक्ष, संघटना, नेते यांचे एकत्रीकरण घडवते. उदा. काँग्रेस (अशोक चव्हाण, पृथ्वीराज चव्हाण), राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार, प्रफुल्ल पटेल, अजित पवार, सुप्रिया सुळे) व तृणमूल काँग्रेस (ममता बॅनर्जी). ही जुळणी नवी संरचना घडवते. 

काँग्रेस परिवाराच्या बाहेर समाजवादी व मार्क्सवादी असे दोन गट आहेत. त्या गटांशी तडजोडी करणारी यंत्रणा उभी केली जाते. 

त्यांचे प्रतीक म्हणून शरद यादव, सीताराम येचुरी असे नेते ठरतात. यातून काँग्रेस परिवार बाह्ययंत्रणा आणि काँग्रेस यांची सांधेजोड व जुळवाजुळव घडते. म्हणजेच व्यापक अर्थाने गैरभाजप शक्तीची उमेद वाढवली जाते. 

ओमर अब्दुल्ला, डी. राजा हे नेते प्रादेशिक स्वरूपाची शक्ती म्हणून महत्त्वाचे आहेत. प्रादेशिक पक्ष नेते, गट, संघटना यांच्याशी संवाद 'संविधान बचाव' मूक मोर्चा करतो. या अर्थाने प्रादेशिक शक्ती आणि राष्ट्रीय शक्ती यांचे एकत्रीकरण हा त्यांचा एक भाग ठरतो. राष्ट्रीय पक्ष आणि प्रादेशिक पक्ष यांच्यामध्ये देवाणघेवाण घडणे ही संरचना जुनी आहे. परंतु तिला कृतीशील हा मोर्चा करतो. 

'संविधान बचाव'चा थेट संबंध परिवर्तनवादी चळवळीशी आहे. कारण आंबेडकरवादी चळवळीतील नेतृत्वाशी संविधान बचाव मोर्चा एक नवीन पुल बांधतो. सुशीलकुमार, शिंदे, जिग्नेश मेवाणी, अल्पेश ठाकूर, इत्यादी. दुसऱ्या भाषेत अनुसूचित जाती, ओबीसी आणि राजकीय पक्ष यांना जोडण्याचे कार्य हा मोर्चा करतो, असा यामध्ये प्रयत्न दिसतो. त्यामुळे पक्षबाह्य नेते व मतदार यांच्याशी जुळणी होते.

शेतकरी चळवळ, ही एक भारतातील मुख्य ताकद आहे. शेतकरी वर्गामध्ये असंतोष आहे. कर्जमुक्ती यासारखे प्रश्न राजकीय ऐरणीवरचे विषय ठरले आहेत. त्यांचे भारतीय पातळीवरील प्रतीक राजू शेट्टी गेल्या वर्षात झाले. यामुळे स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे नेते राजू शेट्टींचा सहभाग हा शेतकरी आणि भाजपा विरोधीपक्ष व संघटनांच्या ऐक्याचा एक प्रयोग दिसतो. 

याबरोबरच महात्मा गांधीचे नातू तुषार...