मिशन मंगळ : मंगळयान मोहिमेत महत्त्वाची भूमिका बजावलेल्या महिलेची गोष्ट\nजग त्यांना 'रॉकेट वुमन' वा 'मंगळावरून आलेली स्त्री' म्हणून ओळखतं. चार वर्षांपूर्वी भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्राच्या मंगळ यानानं यशस्वी प्रक्षेपण केल्याचं घवघवीत यश साजरं करणाऱ्या साडी परिधान केलेल्या महिलांचा सूचक फोटो प्रसिद्ध झाला. 

यातून देशाच्या अवकाश कार्यक्रमात महिलांचा असलेला महत्त्वपूर्ण सहभाग अधोरेखित झाला होता, बी. पी. दाक्षयणी त्यांच्यापैकीच एक होत्या. त्यांनी एका अशा चमूचं नेतृत्व केलं ज्या गटानं उपग्रहाच्या उड्डाणाबाबत महत्त्वपूर्ण जबाबदारी पेलली, उपग्रहानं नेमक्या कोणत्या दिशेनं उड्डाण करायचं, ते सुनिश्चित करत, मूळ मार्गापासून तो भरकटू नये याची खात्री देण्याचं जोखीमेचं काम त्यांच्याकडे होतं.

त्यांच्या एका सहकारी मैत्रिणीनं या कामाचं अगदी चपखल वर्णन केलं- त्या म्हणाल्या, हे म्हणजे असं आहे की भारतातून गोल्फ बॉल मारायचा आणि लॉस एंजेलिसमधल्या एका होलमध्ये तो अचूक गेला पाहिजे, अशी अपेक्षा करायची. ते होलसुद्धा असं की जे अखंडपणे फिरतं आहे.

हे नक्कीच अवघड काम होतं, त्यात एका भारतीय पत्नीनं ते पार पाडावयाचं म्हणजे तिच्यासाठी ती तारेवरची कसरतच. पण प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर, खूप वर्षांपूर्वीच एका 'पारंपारिक, जुन्या विचारांच्या आणि कर्मठ' घरातल्या मुलीनं विज्ञान शाखेत करियर करण्याचा निर्णय घेतला होता. तेव्हाच ही दिशा सुस्पष्ट झाली होती. 

कर्नाटकमधल्या भद्रावती शहरात 1960च्या दशकात त्यांचं बालपण गेलं, सुरूवातीला वडिलांनीच त्यांच्या आवडीला प्रोत्साहन दिलं आणि पुढे त्याची चांगली भरभराट झाली. त्याकाळी त्यांच्या शहरात, फक्त एकच स्त्री अभियांत्रिकी शाखेतून शिक्षण घेतलेली होती, त्याचं एवढं अप्रुप होतं की ती जेव्हा जेव्हा यांच्या घराच्या आजूबाजूनं जात असे, तिला पाहण्यासाठी दाक्षयणी धावत जात असत.

त्यावेळी मुलींना शिक्षण देण्याला तितकेसं प्राधान्य नव्हतं आणि शिकल्या तरी विद्यापीठात वगैरे जाणं हा खूपच दुर्मिळ मामला असे. पण मुलीनं शिक्षण घेण्याची त्यांच्या वडिलांची खूप इच्छा होती. गणितात उत्तम गती असणारे त्यांचे वडील लेखापाल होते. त्यांच्या प्रोत्साहनामुळेच दाक्षयणी यांनी अभियांत्रिकी शाखेचं शिक्षण घेण्याची इच्छा दर्शवली. 

मात्र त्यानंतर मतभेदाची ठिणगी पडली. दाक्षयणी यांना पदव्यूत्तर पदवीचं शिक्षण घ्यायचं होतं. तर त्यांच्या वडिलांना बीएस.सी पर्यंतचं शिक्षण पुरेसं वाटलं.  

अखेरीस दाक्षयणीला तिचा मार्ग...\n\ntl;dr:
घर चालवणं ही एक पूर्णवेळ जबाबदारी आहे. एखाद्या नोकरीपेक्षाही ती फार मोठी असते. पण हे सर्वं करत असताना जेव्हा एखादी महिला नोकरीसुद्धा करते तेव्ह तिनं एक उंची सुरुवातीलाच गाठलेली असते. पण हीच उंची तेव्हा 'मंगळझेप' ठरते जेव्हा ती माऊली इस्रोसारख्या संस्थेत मंगळयानाची गणितं निश्चित करते.