त्यामुळेच इतिहासाबद्दलचे वाद नियमितपणे झडत असतात. पण हे वाद जेव्हा रस्त्यावर येतात तेव्हा युक्तिवाद आणि विचार यांच्या पलीकडे जाऊन ते आपल्याला समाजाबद्दल आणि सामाजिक एकोप्याबद्दल नव्यानं विचार करायला भाग पाडतात. 

ब्रिटिशांनी 1818 मध्ये पेशवाईचा पाडाव केला. त्यावेळी ब्रिटिशांच्या बाजूनं लढणार्‍या फौजेत अनेक सैनिक हे दलित समाजातील होते आणि त्यापैकी जे युद्धात मृत्युमुखी पडले त्यांच्या नावाचा स्मृतिफलक युद्धस्थळी म्हणजे पुण्याजवळच्या भीमा-कोरेगाव इथं आहे. 

यंदा या युद्धाची द्विशताब्दी. त्यामुळे या सैनिकांच्या स्मृतीला विशेष उजाळा मिळणं स्वाभाविक होतं. पण नेमका त्यावरून वाद सुरू झाला आणि त्याची परिणती भीमा-कोरेगावला दंगल होण्यात झाली आणि त्यातून पुढे मुंबई-ठाण्यात लोक रस्त्यावर उतरले. 

हिंसाचाराच्या गाभ्याकडे दुर्लक्ष

हिंसाचार झाला की, आपण दोन गोष्टी टाळतो एक म्हणजे दोन सामाजिक गटांमध्ये असे वाद होण्याच्या मागे समाजात असलेल्या अविश्वासाच्या भेगा ओळखण्याचं आपण टाळतो. 

भीमा-कोरेगावनंतरच्या महाराष्ट्र बंददरम्यान मालमत्तेचं मोठं नुकसान झालं

समाज दुभंगलेला आहे हे आपण मान्य करत नाही. अशा वे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ळी सगळा भर असतो तो परिस्थिती 'पूर्वपदावर' आणण्यावर. त्यामुळे समाज एकसंधच आहे, असं मानून हिंसाचाराकडे अपवाद म्हणून पाहण्याकडे आपला कल असतो. 

ही मोठ्या वादळापूर्वीची वावटळ?

दुसरी बाब म्हणजे सगळेच राजकीय गट आणि पक्ष त्यातून राजकीय फायदा मिळवण्याच्या मागे असल्यामुळे अशा प्रसंगांमधून सामाजिक हिंसाचाराच्या गाभ्याची कारणं कोणती याच्याकडे कोणी ढुंकूनदेखील पाहत नाही. 

वास्तविक गेल्या काही काळापासूनच महाराष्ट्रीय समाजात असणार्‍या भेगा-भगदाडे सहज डोळ्यांत खुपतील एवढी स्पष्ट होती. जातीच्या आधारावर एकमेकांपेक्षा मोठे समूह संघटित करण्याची विविध जातींमध्ये आणि जाती-गटांमध्ये स्पर्धा लागलेली होती. 

त्यातून एक वादळापूर्वीची शांतता नांदत होती आणि आता वादळाच्या आधीची वावटळ उठली आहे. 

भीमा-कोरेगावला जमलेले लोक आणि 'इतर' कोणीतरी यांच्यात मारहाण झाली. दुसर्‍या दिवशी मुंबई-ठाण्यात त्याची प्रतिक्रिया म्हणून अनेक ठिकाणी दलित समूह रस्त्यावर उतरले. 

यातून महाराष्ट्रभर तणावाचं वातावरण तयार झालं. एव्हाना राज्य सरकार तर दबावाखाली आलंच आहे. शिवाय, हिंदुत्ववादी गटांनी हिंसा माजवली असे आरोप केले जाताहेत. 

मेवाणी यांचं आवाहन

त्या बरोबरीनंच, गुजरातमधील नवनिर्वाचित आमदार जिग्नेश मेवाणी यांनी पुण्यात 31 डिसेंबरला केलेलं भाषण तणावाला करणीभूत आहे, अशी कुजबूज सुरू झाली आहे.  

शनिवारवाड्यावरच्या त्या सभेत जिग्णेश मेवाणी यांनी खरंतर पेशवाई संपवण्याचं आवाहन करताना अस्सल आंबेडकरी वारसा जागवत जातवर्चस्व आणि भांडवलशाहांचं वर्चस्व अशा दोन्ही रूपांतली पेशवाई संपवण्याचं साकडं घातलं होतं. 

मराठीत पेशवाई या शब्दाचा संदर्भ सामान्यपणे ब्राह्मण राजवटीशी असला तरी दडपणूक करणारी राजवट आणि प्रतिष्ठा नसलेलं अनधिकृत वर्चस्व हा अर्थ त्यात अभिप्रेत आहेच. 

म्हणजे, मेवाणी हे अर्थांच्या बारकाव्यात आणि शब्दांच्या गर्भितार्थाच्या वादात शिरले होते. तसं करताना जातीचं राजकारण निव्वळ जातीचं न राहता एकूण वर्चस्व आणि सामाजिक समता यांच्यातल्या वादाचं परिमाण याला मिळावं असा त्यांचा प्रयत्न होता हे स्पष्टच आहे. 

पण आता हिंसाचार घडल्यामुळे त्या चर्चेचा संदर्भ बदलून गेला आहे. कारण जेव्हा हिंसेला तोंड फुटतं तेव्हा बारकावे, युक्तिवाद आणि मतभेद यांचा सर्वांत आधी बळी जातो. 

मराठी समाजात चिरफळया 

मराठी समाजात अनेकविध चिरफळया आहेत आणि त्या गेल्या काही काळात सतत आपल्या...