वर्ष 1642. अनुभवी डच नाविक अबेल तास्मन मोहिमेवर निघाला होता. मोठ्या मिशा नि हनुवटीवर दाढी असलेल्या तास्मनला तिथल्या तिथे न्याय देण्याची लहर येत असे- एकदा त्याने दारूच्या नशेत असताना त्याच्या जहाजावरील कर्मचाऱ्याला फाशी देण्याचा प्रयत्न केला होता. दक्षिण गोलार्धामध्ये एक विस्तृत खंड अस्तित्वात आहे, अशी त्याची खात्री होती आणि हा खंड शोधण्याचा त्याने निश्चय केला होता.

त्या वेळी जगाचा हा भाग युरोपीयांसाठी बहुतांशाने गूढ होता, पण या भागात मोठा जमिनीचा तुकडा असणार अशी त्यांची अढळ धारणा होती- या भागाला Terra Australis असं नावही देण्यात आलं होतं. उत्तरेकडील आपल्या खंडाचा समतोल साधण्यासाठी त्यांनी हे नामकरण केलं. प्राचीन रोमन काळापासून त्यांनी हा निर्धार केलेला होता, पण त्याची चाचणी आत्ताच होणार होती.

तर, 14 ऑगस्टला तास्मन इंडोनेशियातील जकार्ता इथल्या त्याच्या तळावरून समुद्री सफरीला निघाला. त्याच्या सोबत दोन लहान जहाजं होती. आधी ते पश्चिमेला गेले, मग दक्षिणेला गेले, मग उत्तरेला गेले आणि अखेरीस न्यूझीलंडमधील साउथ आयलँडवर जाऊन पोचले. 

स्थानिक माओरी लोकांशी आलेला त्यांचा पहिला संपर्क सुखद नव्हता. दुसऱ्या दिवशी अनेक जण तराफे घेऊन समुद्रात आले आणि डच जहाजांमध्ये संदेशवहन करणारी एक छोटी होडी माओरी तराफावाहकांनी मोडून टाकली. यात चार युरोपीय मृत्युमुखी पडले. नंतर आणखी 11 तराफे आले, त्यांच्यावर युरोपीय नाविकांनी तोफेचा गोळा फेकला- यात माओरी लोकांचं काय झालं ते अज्ञात आहे.

इथे तास्मनची मोहीम संपली- या दुर्दैवी ठिकाणाला त्याने Moordenaers Bay (खुनशी उपसागर) असं नाव दिलं. यातला उपरोध त्याला जाणवला नसावा. या नवीन भूमीवर पायही न ठेवता तो अनेक आठवडे प्रवास करून पुन्हा माघारी गेला. आपण दक्षिणकडचा मोठा खंड शोधला, असं तास्मनला खरोखरच वाटत होतं, पण तिथे त्याला काही व्यापारी उद्दिष्ट गाठायचं नव्हतं. त्यामुळे तो तिथे परतला नाही.

अबेल तास्मन

(तोवर ऑस्ट्रेलियाबद्दलची माहिती मिळाली होती, पण आपण शोधत होतो तो दंतकथेची महती प्राप्त झालेला खंड हा नव्हे, असं युरोपीयांना वाटत होतं. मग त्यांचा विचार बदलला तेव्हा त्यांनी या खंडाचं नाव Terra Australis वरून ठेवलं).

आपला अंदाज आधीपासूनच योग्य होता, याची कल्पना तास्मनला नव्हती. एक खंड खरोखरच अज्ञात राहिलेला होता.

2017 साली भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या एका गटाने झिलँडिया (Zealandia), माओरी भाषेत 'ते... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
375 वर्षांनंतरही का कायम आहे आठव्या खंडाचं गूढ?