काही दिवसांपूर्वी व्हायरल झालेल्या या फोटोमागची कहाणी फोटोमधल्या सोनेरी वाघाइतकीच विलक्षण आणि विचार करायला लावणारी आहे. 

आसाममधल्या काझीरंगाच्या जंगलात मयुरेशनं गेल्या वर्षी ऑक्टोबरमध्ये हा फोटो टिपला होता. आपण एका दुर्मिळ क्षणाचे साक्षीदार आहोत, याची त्याला नंतर जाणीवही झाली. या वाघाला गोल्डन टायगर किंवा टॅबी टायगर म्हटलं जातं हेही त्याला आधी माहीत नव्हतं. 

गोल्डन टायगर किंवा सोनेरी वाघ म्हणजे काहीशी पिवळसर सोनेरी रंगाची त्वचा असणारा वाघ. इतर वाघांसारखे या वाघांच्या अंगावर काळे पट्टे स्पष्टपणे दिसत नाहीत. 

"पण हा फोटो म्हणजे खूश होण्याची गोष्ट नाही," असं मयुरेश सांगतो. "ही एक जनुकीय विसंगती आहे आणि ती निर्माण होण्यासाठी माणसं कुठेतरी कारणीभूत आहेत."

'गोल्डन टायगर' का आहे चर्चेत?

मयुरेशनं टिपलेला तो फोटो काही दिवसांपूर्वी वन्यविभागाचे अधिकारी प्रवीण कासवान यांनी ट्विटरवर शेअर केला आणि या वाघाविषयी चर्चा सुरू झाली. 

भारतात 21 व्या शतकात अशा पद्धतीच्या मार्जारवर्गातील प्राण्याचा हा पहिला पुरावा आहे, असं कासवान यांनी म्हटलं होतं. हे वाघ अतिशय दुर्मिळ आहेत. इनब्रीडिंगमुळे(जवळच्या नात... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
्यातील प्राण्यांपासून होणारं प्रजोत्पादन) असं होत असल्याची माहितीही त्यांनी दिली.

याच वाघिणीचा एक फोटो काही वर्षांपूर्वी वनविभागानं लावलेल्या कॅमेरा ट्रॅपनंही टिपला होता, असंही कासवान यांनी ट्विट केलं होतं. कासवान यांनी केलेल्या ट्विटला भरभरून प्रतिसाद मिळाला.

सोनेरी रंगामागचं रहस्य

हा फोटो व्हायरल झाल्यावर काझिरंगा राष्ट्रीय उद्यानाचे संशोधक रबिंद्र शर्मा यांनीही ट्विटरवरून एक अहवाल प्रसिद्ध केला. या वाघिणीचं नाव 'Kazi 106 F' असल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलं आणि तिचा रंग सोनेरी कशानं झाला असावा, याविषयीची माहिती दिली.  

"इनब्रीडिंग म्हणजे जवळच्या नात्यातील वाघ-वाघिणींमधील संबंधातून असा वाघ जन्माला येऊ शकतो. प्राण्यांचा अधिवास नष्ट झाला, त्यांच्यातला संपर्क तुटला तर इनब्रीडिंग होतं असंही ते सांगतात. पण कधीकधी प्राण्यानं केलेली निवडही त्यासाठी कारणीभूत असू शकते," असं शर्मा यांनी म्हटलं आहे.

"Kazi 106 F ही वाघीण आता तीन-चार वर्षांची आहे, ती बछड्यांना जन्म देण्याच्या वयाची आहे. तिच्या पुढच्या पिढीत ही गुणसूत्र दिसतात का, हे पाहणं उत्सुकतेचं ठरेल. या फोटोत काझीच्या शरीरावर जखमांचे व्रण दिसत आहेत. तिच्या नाकावरही मोठी जखम झाली असावी. कदाचित एखाद्या वाघानंच ती केली असेल. पण नशिबानं ती आता सावरली आहे."

या अहवालामध्येच कार्डिफ विद्यापीठ आणि नॅशनल सेंटर फॉर बायॉलॉजिकल सायन्सेसनं केलेल्या अभ्यासाची माहिती दिली आहे. त्यानुसार ब्रिटिश काळातील वाघांची आजच्या काळातील वाघांशी तुलना केली, तर वाघांच्या डीएनएतलं 93 टक्के वैविध्य नष्ट झालं आहे. वाघाच्या त्वचेचा पिवळसर रंग हा 'अगूटी जीन्स' तर काळा रंग 'टॅबी जीन्स' या गुणसूत्रांमुळे येतो.

रबिंद्र शर्मा सांगतात की, 2014 साली ही वाघीण पहिल्यांदा दिसून आली होती. पुढच्या काही वर्षांतही तिचे फोटो वनविभागानं लावलेल्या कॅमेऱ्यात टिपले गेले होते. पण मयुरेशनं टिपलेला फोटो हा खुल्या वातावरणात काढला गेलेला पहिला फोटो असावा. 

अशी भेटली Kazi 106 F

25 वर्षांचा मयुरेश हेंद्रे हा वाईल्डलाईफ फोटोग्राफर आणि नॅचरलिस्ट (निसर्गवादी किंवा निसर्ग अभ्यासक) आहे. लहानपणापासूनच  त्याला निसर्गाची आवड होती आणि मीडियातलं शिक्षण घेतल्यावर तो 2013 साली वाईल्डलाईफ फोटोग्राफीकडे वळला. निसर्गात राहून निसर्गाची माहिती लोकांना देण्याची त्याला आवड होती आणि हेच काम त्याला आसामला घेऊन गेलं.

 मयुरेश 2018 पासून...