"या घटनेविषयी मी बरंच लिखाण केलं आहे. मात्र, त्या दिवशी तिथे असताना माझ्या भावना काय होत्या, हे मला अजूनही नीटसं मांडता आलेलं नाही."

"मला तर जीवानीशी ठार मारण्याचाही प्रयत्न करण्यात आला होता. मी कशीबशी कारच्या डिक्कीत लपून तिथून निघाले." 

"या खटल्यातला मी 19 वा साक्षीदार होतो आणि माझी साक्ष 7-8 वर्षांपूर्वी नोंदवण्यात आली."

6 डिसेंबर 1992 रोजी बाबरी मशीद विध्वंसाचे साक्षीदार असणाऱ्या पत्रकारांच्या या काही प्रतिक्रिया.

सांकेतिक कारसेवेसाठी 6 डिसेंबर 1992 हा दिवस निश्चित करण्यात आला होता. 

मात्र, आदल्या दिवशी म्हणजे 5 डिसेंबर रोजी गीता जयंती होती. या दिवशी कारसेवेची रंगीत तालीम ठेवण्यात आली होती. 

ही कारसेवा म्हणजे एक प्रतिकात्मक पूजा होती. यात शरयू नदीतल्या वाळू आणि पाण्याने प्रस्तावित मंदिराची जागा धुण्याचा कार्यक्रम ठेवण्यात आला होता. 

या तारखेपर्यंत 1 लाखांहूनही अधिक कारसेवक अयोध्येत दाखल झाले होते. यात महिलांचंही प्रमाण मोठं होतं.

सर्वोच्च न्यायालयाने केवळ शांततेच्या मार्गाने कारसेवा करण्याला परवानगी दिली होती. यात लोकांनी एकत्र येऊन भजन म्हणणे, पूजा करणे, याला परवानगी होती. 

भाजपचे दिवंगत नेते अटल बिहारी वाजपेयी यांनी एक दिवस आधी लखनऊमध्ये घेतलेल्या रॅलीत सर्वोच्च न्यायालयाच्या आज्ञेचं पूर्णपणे पालन करण्यात येईल, असं म्हटलं होतं.

मात्र, या भाषणात ते हेदेखील म्हणाले होते की, "खोदकामानंतर तिथे जे टोकदार दगड निघाले आहेत त्यावर कुणी बसू शकत नाही. त्यामुळे जमीन सपाट करावी लागेल. बसण्याजोगी करावी लागेल. यज्ञ होईल."

त्यावेळी अयोध्येतलं वातावरण कसं होतं?

बीबीसीसाठी या घटनेचं वार्तांकन करण्यासाठी गेलेले पत्रकार रामदत्त त्रिपाठी सांगतात की अयोध्येतलं वातावरण काही दिवसांपासूनच चिघळत होतं. 

ते सांगतात, "30 नोव्हेंबरपासूनच वातावरण तापू लागलं होतं. कारसेवकांनी मजारींचीही नासधूस केली होती. बाबरी मशिदीच्या मागेच मुस्लीम लोकवस्तीही आहे. कब्रिस्तान आणि मशिदीही आहेत. बाहेरून आलेले कारसेवक बरेच आक्रमक होते. या लोकांच्या राहण्याची व्यवस्था मशिदीजवळच करण्यात आली होती."

नेते मंडळी वेगवेगळी वक्तव्यं करत असल्याने उपस्थित कारसेवकांमध्ये संभ्रमाची अवस्था होती. काही नेते सांकेतिक पूजा करायचं म्हणत होते तर काही इशाऱ्यांमध्ये वेगळंच काहीतरी सांगत होते. 

फक्त वाळूने पूजा करून काही होणार नाही. काहीतर मोठं घडायला हवं, अशी... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
बाबरी मशीद विध्वंस : त्या दिवशी नेमकं काय घडलं - पत्रकारांचे अनुभव