डॉक सारांशित करण्यासाठी: लहानपणी आपल्यापैकी जवळपास प्रत्येकानेच 'दूध पी, दूध प्यायल्यानं हाडं बळकट होतात' हे ऐकलं असेल. काहीअंशी ते बरोबरही आहे. कारण दूधात कॅल्शिअम असतं आणि कॅल्शिअममुळे हाडांची 'मिनरल डेन्सिटी' वाढते. 

मात्र तरीही दूध पिणं आणि हाडं बळकट होणं, यात निश्चित संबंध मांडणं वाटतं तेवढं सोपं नाही. यावर प्रभावी संशोधन करायचं असेल तर जास्तीत जास्त लोकांना सहभागी करून घेऊन त्यांचे दोन गट करावे लागतील. 

 एका गटातल्या प्रत्येक व्यक्तीला काही वर्षं भरपूर दूध प्यायला सांगावं लागेल आणि दुसऱ्या गटातल्या लोकांना दुधासारखं दुसरं एखादं पेय द्यावं लागेल. मात्र, प्रत्यक्षात असा प्रयोग करणे अवघड आहे. 

मात्र, हाच प्रयोग दुसऱ्या पद्धतीनेही करता येईल. यातही हजारो लोकांचा अभ्यास करावा लागेल. प्रत्येकाकडून ती व्यक्ती कधीपासून दूध पिते तसंच किती दूध पिते, याची माहिती घ्यायची आणि पुढचं किमान एक दशक त्यांच्यावर लक्ष ठेवून जास्त दूध पिणाऱ्यांना पुढच्या आयुष्यात हाडं ठिसूळ होण्याचा किंवा मोडण्याचा त्रास कमी झाला का, हे तपासावं लागेल.

हॉर्वर्ड विद्यापीठानेही असाच एक प्रयोग केला होता. या संशोधनाचे निष्कर्ष 1997 साली प्रसिद्ध करण्यात आले होते. या संशोधनात 77 हजार नर्सेसचा तब्बल 10 वर्ष अभ्यास करण्यात आला. यात आठवड्यातून एक ग्लास दूध पिणाऱ्या आणि आठवड्यातून दोन ग्लास किंवा त्यापेक्षा जास्त दूध पिणाऱ्या नर्सेसमध्ये हात किंवा मांडीचं हाड मोडण्याच्या प्रमाणात फारसा फरक जाणवला नाही. 

हाच प्रयोग जेव्हा 3 लाख 30 हजार पुरूष आरोग्य कर्मचाऱ्यांवर करण्यात आला, तेव्हा त्यांच्यातही हाड मोडण्याच्या प्रमाणात फारसा फरक दिसला नाही. 

यानंतर एक रँडम कंट्रोल्ड चाचणी करण्यात आली. या प्रयोगात सहभागी होणाऱ्यांना कॅल्शिअमयुक्त आहार देण्यात आला. कॅल्शिअमसाठी कधी दूधही देण्यात आलं. 2015 मध्ये न्यूझीलंडमधल्या संशोधकांच्या एका गटाने या प्रयोगाच्या निष्कर्षांचा अभ्यास केला. इतर 15 प्रयोगांचाही एकत्रितपणे अभ्यास करण्यात आला. 

यात त्यांना असं आढळलं की 'बोन मिनरल डेन्सिटी' दोन वर्षांसाठी वाढली होती. मात्र, दोन वर्षांनंतर ही वाढ थांबली. 

कॅल्शिअम सप्लिमेंट दुधाला पर्याय म्हणून वापरले जातात. मात्र, या सप्लिमेंटचा शरीरावर दीर्घकालीन दुष्परिणाम होतो का हे जाणून घेण्यासाठी न्यूझीलंडच्या संशोधकांनी 51 रँडम कंट्रोल्ड प्रयोगांचा डेटा एकत्रित करून त्यांचा अभ्यास केला आणि कॅल्शिअम...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
भारतातच नाही तर जगभरात वर्षानुवर्षे हेच सांगण्यात येतंय की, दूध प्यायल्याने हाडं मजबूत होतात. मात्र, याला काही शास्त्रीय आधार आहे का?