शेख मुजीबुर यांच्यावर नजर ठेवण्यासाठी आपल्याला एका कैद्याच्या वेशात फैसलाबाद तुरुंगात ठेवण्यात आल्याचं त्यांनी या कार्यक्रमात सांगितलं होतं. 

त्यावेळी अनार खाँ हे स्पेशल ब्रँचमधले एक तरुण पोलीस इन्स्पेक्टर होते. अनार खाँनी सांगितलं, "मला कोणत्या अपराधाची शिक्षा झाल्याचं शेख यांनी मला विचारलं. माझ्यावर एका मुलीला पळवल्याचा आरोप असल्याचं मी त्यांना खोटं सांगितलं. ख्वाजा अयूब नावाच्या दुसऱ्या एका कैद्यावर मुजीब यांच्यासाठी जेवण तयार करण्याची जबाबदारी होती. शिवाय मुजीबना त्यांच्या पाईपसाठी तंबाखूही उपलब्ध करून दिली जाई."

रात्र झाली की अनार खाँ शेख यांच्या कोठडीबाहेर झोपत.  सकाळी तेच शेख यांच्या कोठडीचं कुलूप उघडत. शेख मुजीबना ते 'बाबा' हाक मारत. 

राजा अनार खाँ यांनी सांगितलं, "भारत आणि पाकिस्तानमध्ये युद्ध सुरू झाल्यानंतर लष्करी शासनाने आम्हा दोघांना ईशान्येकडे 150 मैलांवर असणाऱ्या मियाँवाली तुरुंगात पाठवण्याचा निर्णय घेतला. आमच्यावर हल्ला करत शेख यांना सोडवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो अशी भीती त्यांना वाटत होती."

"शेखना ज्या गाडीत बसवण्यात आलं ती गाद्या आणि ब्लँकेट्स यांनी इतकी भरली ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ोती की त्यामध्ये शेख यांना बसण्यासाठी जागाच उरली नव्हती. गाडीच्या बाजूच्या काचांवर मुद्दाम चिखल लावण्यात आला होता. म्हणजे आत कोण बसलंय हे कोणालाच कळू शकलं नसतं. रस्त्यावर इतके सैनिक का, असं शेख यांनी विचारल्यावर खाँ यांनी सैनिकी सराव सुरू असल्याचं सांगितलं होतं."

मुजीब यांच्या सुटकेसाठी इंदिरा गांधींचं पत्र

अमेरिकेतले भारताचे राजदूत लक्ष्मीकांत झा यांच्यामार्फत इंदिरा गांधींनी 13 मे 1971 ला अमेरिकेचे राष्ट्रपती रिचर्ड निक्सन यांना एक पत्र पाठवलं. मुजीब यांना तुरुंगात टाकण्यात आल्याविषयीची काळजी त्यांनी या पत्रातून व्यक्त केली होती. 

11 ऑगस्टला त्यांनी निक्सन यांना आणखीन एक पत्र लिहिलं. मुजीब यांच्यावर लष्करी कोर्टात खटला चालवण्यात येणार असून त्यांना परदेशातून कोणतीही कायदेशीर मदत मिळू शकणार नसल्याच्या याह्या खान यांच्या वक्तव्याविषयी त्यांनी या पत्रातून काळजी व्यक्त केली होती. मुजीब यांचा जीव वाचवण्यासाठी आपली ताकद वापरण्याचं आवाहन इंदिरा गांधींनी या पत्राद्वारे जगभरातल्या 23 राष्ट्राध्यक्षांना केलं होतं.

'मिथ्स अँड फॅक्टस - बांगलादेश लिबरेशन वॉर' या प्रसिद्ध पुस्तकाचे लेखक बी. झेड खसरो लिहितात, "मुजीब खानना मृत्यूदंड द्यायला याह्या खान यांचा व्यक्तीगत पातळीवर विरोध असल्याचं अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणांचं म्हणणं होतं. 

मुजीबना मृत्यूदंड दिल्यास त्यामुळे पाकिस्तानची आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील प्रतिमा खराब होईल असा इशारा त्यांनी सैन्यातल्या त्यांच्या ज्येष्ठ सहकाऱ्यांना दिला होता. याह्या खान यांना ओशाळवाणं वाटेल असं काहीही करायला निक्सन तयार नव्हतं. म्हणूनच त्यांनी त्यावेळचे अमेरिकेचे पाकिस्तानातले राजदूत जोसेफ फॉरलँड यांना याविषयी जनरल याह्या खान यांच्याशी स्वतः बोलायला सांगितलं."

"मुजीब यांनी दया याचिका केली आणि ती आपल्याजवळ आली तर बिगर लष्करी सरकार सत्तेत येत नाही तोवर त्यावर आपण निर्णय घेणार नाही असं याह्या यांनी फॉरलँड यांना सांगितलं होतं. मुजीब देशद्रोही असल्याचं आपलं मत असलं तर आपण त्यांना जीवे मारणार नाही, याविषयी निश्चिंत रहावं असंही त्यांनी सांगितलं होतं."

मियाँवाली तुरुंग

शेख मुजीब मियाँवाली जेलमध्ये असतानाच्या काळातच तिथे इंग्रजी 'एल' अक्षराच्या आकाराचं एक एअर रेड शेल्टर तयार करण्यात आलं. यामध्ये गाद्या आणि चादरींची तरतूदही करण्यात आली होती. 

आपल्याला ठार केल्यानंतर दफन करता यावं म्हणून...