सामग्री: मूल झाल्यानंतरच्या अपेक्षित नेहमीच्या गोंडस - गोजिरवाण्या भावनांच्या अगदी उलट असं हे विधान.

बाळाचा जन्म झाला की घरात सगळीकडे आनंदी आनंद असतो, बाळाच्या आईच्या आयुष्यातला हा सगळ्यात सुंदर काळ असतो या आणि अशा अनेक गोष्टी वर्षानुवर्षं ऐकलेल्या असतात. पण अनेक नव-मातांसाठी वास्तव यापेक्षा प्रचंड वेगळं आणि धक्कादायक असतं. 

साधारणपणे 15 ते 20 टक्के महिलांना बाळंतपणानंतर या पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा त्रास होतो.

पोस्टपार्टम ब्ल्यूज आणि पोस्टपार्टम डिप्रेशन

बाळंतपणानंतर जसे स्त्रीच्या शरीरामध्ये जसे बदल होतात, तसेच बदल मनातही होतात. त्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर वेगवेगळ्या तीव्रता दिसून येतात. 

बाळंतपणानंतर लगेच जाणवणारं सौम्य प्रकारचं नैराश्य म्हणजे पोस्टपार्टम ब्ल्यूज. बाळाची काळजी आपल्याला घेता येईल का, आपल्याला पुढे सगळं जमेल का याप्रकारची ही चिंता असते. बाळ झालेल्या जवळजवळ 40 ते 50 % महिलांमध्ये हे ब्लूज आढळत असल्याचं डॉ. हमीद दाभोलकर सांगतात. ते म्हणतात, "साधारण एका आठवड्यात पोस्टपार्टम ब्लूजची लक्षणं कमी होतात. पण त्यापेक्षा जास्त काळ ही लक्षणं राहिली आणि त्याची तीव्रता वाढली, त्याचा परिणाम दैनंदिन आयुष्यावर व्हायला लागला तर त्याचं रूपांतर पोस्टपार्टम डिप्रेशनमध्ये झालंय असं समजलं जातं.साधारणतपणे 15 ते 20 टक्के महिलांना बाळंतपणानंतर या पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा त्रास होतो." 

आयुष्याच्या वेगवेगळ्या वळणांवर प्रत्येक स्त्रीला कठीण प्रसांगाना सामोरं जावं लागतं. त्यावेळी तिच्या मनावर होणाऱ्या परिणामांचा क्वचितच कुणी विचार करतं. 'बाईचं मन' या मालिकेतून आम्ही तिच्या मनात डोकावून पाहण्याचा प्रयत्न करत आहोत. हा लेख या सीरिजचा भाग आहे. 

बाळंतपणानंतर घरामध्ये आनंदाचं वातावरण असतं. हा काळ कुटुंबाच्या आयुष्यातला चांगला काळ समजला जातो. पण आजूबाजूला असं आनंदाचं वातावरण असूनही या नवीन आईला मात्र निराश वाटत असतं. वेगवेगळे विचार मनात यायला लागतात. आत्मविश्वास कमी झाल्यासारखं वाटतं. काही करू नये असं वाटायला लागतं किंवा आजूबाजूच्या माणसांवर चिडचिड होऊ लागते. झोपेवर परिणाम होतो. भुकेवर परिणाम होतो. 

काही वेळा त्यातून टोकाच्या भावना डोक्यात येतात. स्वतःचा जीव घ्यावा किंवा बाळाचा जीव घ्यावा असे विचार डोकावू  लागतात. 

घालमेल, राग आणि नैराश्य

"माझ्या मुलाच्या जन्माच्या वेळी माझी मोठी मुलगी 5 वर्षांची होती. माझी सतत चिडचिड व्हायची....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
"माझा मुलगा दोन - तीन महिन्यांचा होता...आणि मला त्याचा खूप राग यायचा...माझ्या मोठ्या मुलीचाही राग यायचा, समजायचंच नाही असं का होतंय...मग नंतर ढसाढसा रडू कोसळायचं..."