...वाद आतापर्यंत मुख्यत: चीन आणि पाकिस्तानशी होता. सीमा वादावरुन या दोन्ही देशांशी भारताला युद्ध करावे लागले आहे.

पण मोदी सरकारच्या कार्यकाळात नेपाळसोबतचाही सीमावाद आक्रमक होत गेला. यावर्षी 8 मे रोजी भारताचे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी धारचुला ते चीनच्या सीमेवरील लिपुलेख या रस्त्याचे उद्घाटन केले. हा रस्ता नेपाळच्या हद्दीतून गेल्याचा दावा नेपाळ सरकारने केला आहे.

हा भाग आत्ता भारताच्या ताब्यात आहे. याआधी गेल्या वर्षी नोव्हेंबर महिन्यात भारताने जम्मू-काश्मीरचे विभाजन केल्यानंतर लिपुलेख आणि काला... उर्वरित लेख लिहा:
ण भारत याकडे दुर्लक्ष करत आहे. 

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे 2016 मध्ये दोन्ही देशांच्या पंतप्रधानांनी द्विपक्षीय संबंध 21 व्या शतकानुसार सुधारण्यासाठी (अपग्रेड) एक गट स्थापन केला होता.  दोन वर्षांपूर्वी या गटाने आपला अहवाल तयार केला पण भारताकडून अद्याप याबाबत एकही प्रतिक्रिया आलेली नाही."

 भारत-नेपाळ सीमावाद पाकिस्तानसारखा ?

 काश्मीर प्रश्न सोडवल्याशिवाय भारताबरोबरचे संबंध सामान्य होऊ शकत नाहीत असे पाकिस्तानला वाटते. तसेच कालापाणी आणि लिपुलेख यांच्याबाबतीतला वाद मिटल्याशिवाय नेपाळ-भारत संबंधातील कटुता दूर होणार नाही असे नेपाळला वाटते का?

नेपाळचे परराष्ट्रमंत्री म्हणतात, "नेपाळ आणि भारत यांच्यातील सीमावाद मिटवावा लागेल. जोपर्यंत हा प्रश्न सुटत नाही तोपर्यंत आम्हाला हा मुद्दा अस्वस्थ करत राहिल. यावर तोडगा निघत नाही तोपर्यंत संबंध अविश्वासार्ह आणि समस्यामुक्त होऊ शकत नाहीत. इतिहासातून आपल्याकडे आलेले प्रश्न चर्चेच्या माध्यमातून आपण सोडवले पाहिजेत."

 "पण यामुळे सगळं काही ठप्प व्हावं असंही आम्हाला वाटत नाही. आमचे भारताशी अनेक आघाड्यांवर संबंध आहेत आणि हे संबंध कायम राखत सीमावाद मिटवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे. 

नेपाळसाठी लिपुलेख आणि कालापाणी हा मुद्दा अत्यंत महत्त्वाचा आहे कारण तो आमच्या सार्वभौमत्वाशी आणि अखंडतेशी संबंधित आहे. नेपाळच्या जनतेसाठीही हा एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. त्यामुळे यावर तोडगा काढावाच लागेल. त्यासाठी आपल्याला ऐतिहासिक करार, कागदपत्रे आणि पुराव्यांचा आधार घेणे आवश्यक आहे."

भारताने नेपाळ सरकार पाडण्याचा प्रयत्न केला ?

 भारत आणि नेपाळमध्ये सतत्याने तणाव असल्याने नेपाळचे केपी शर्मा ओली सरकार संकटात आले होते. सत्ताधारी नेपाळी कम्युनिस्ट पक्षाचे दोन ज्येष्ठ नेते पुष्पा कमल दहल प्रचंड आणि पंतप्रधान ओली यांच्यातील वाद टोकाला पोहचला आणि पंतप्रधानांच्या राजीनाम्याची मागणी होऊ लागली.

 कमी होणारी लोकप्रियता लपवण्यासाठी ओली भारतविरोधी पावलं उचलत असल्याचेही बोलले जात होते. त्यांना पंतप्रधानपदावरुन हटवण्याचे प्रयत्न दिल्ली आणि काठमांडूतील भारतीय दुतावासात होत असल्याचा आरोप पंतप्रधान ओली यांनी केला. भारत या अशा कोणत्याही कटात सहभागी होता का ?

 नेपाळचे परराष्ट्रमंत्री सांगतात, "भारतातील प्रसार माध्यमांकडून दिल्या जाणाऱ्या बातम्यांविषयी पंतप्रधान ओली बोलत होते असे मला वाटते. ज्या प्रकारे बातम्या...