सोशल मीडिया, टीव्ही आणि वेबसाईट्सवर या फोटोची बरीच चर्चा झाली. या सर्वांचा विचार केल्यावर एकच गोष्ट लक्षात आली ती म्हणजे आमीर खान तुर्कस्तानला गेले आणि भारतातल्या अनेकांना ते रुचलं नाही. पण का?

उत्तर कदाचित हे असावं - कारण तुर्कस्तान पाकिस्तानचा मित्र आहे किंवा मग भाजप खासदार सुब्रमण्यम स्वामी यांनी म्हटल्याप्रमाणे तुर्कस्तान 'अँटी-इंडिया' (भारतविरोधी) आहे. 

मात्र, या दोन्ही बाबी खऱ्या आहेत का?

तुर्कस्तानमध्ये भारताचे राजदूत म्हणून काम सांभाळलेले एम. के. भद्रकुमार सांगतात, "हे अगदी चुकीचं आहे. जे कुणी असं म्हणत आहेत त्यांना तुर्कस्तानविषयी काहीच माहिती नाही."

तुर्कस्तान भारताचा मित्र आहे की शत्रू? हे जाणून घेण्यासाठी या दोन्ही देशांच्या संबंधांचा इतिहास तपासावा लागेल. 

मैत्रीचा पहिला प्रयत्न

1947 साली भारताला स्वातंत्र्य मिळालं आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू सुरुवातीपासूनच ज्या देशांशी मैत्री स्थापित करायला प्राधान्य द्यायचे त्यापैकी एक देश होता तुर्कस्तान 

दिल्लीतील जेएनयू विद्यापीठात पश्चिम आशिया विषयाचे प्राध्यापक ए. के. पाशा सांगतात की, दुसरं महायुद्ध संपलं तेव्ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ापासूनच तुर्कस्तानशी चांगले संबंध प्रस्थापित करण्याची नेहरूंची इच्छा होती. 

प्रा. पाशा सांगतात, "तिथे मुस्तफा कमाल पाशा यांनी ऑटोमन सुलतानाला हटवून धर्मनिरपेक्ष, लोकशाही संघराज्याची स्थापना केली होती.  पहिल्यांदा एक मोठं मुस्लिम राष्ट्र धर्मनिरपेक्ष देश होणार असल्याने नेहरू फार प्रभावित झाले होते. भारतानंही असंच बनावे, अशी त्यांची इच्छा होती."

मात्र, दुसऱ्या महायुद्धानंतर जग अमेरिका आणि तत्कालीन सोव्हिएत संघ या दोन ध्रुवांमध्ये विभागलं गेलं. त्यानंतर सुरू झाला शीतयुद्धाचा काळ. या काळात तुर्कस्ताननं अमेरिकेचा हात धरला आणि पाश्चिमात्य राष्ट्रांची सैन्य संघटना असलेल्या नाटोमध्ये सहभागी झाला. पाकिस्तानसुद्धा अमेरिकेसोबत गेला. 

भारताची निराशा झाली. कारण भारत शीतयुद्धात तटस्थ होता. पाश्चिमात्य राष्ट्रांचं नेतृत्व करणाऱ्या अमेरिकेचा गट असो किंवा साम्यवादी सोव्हिएत संघाच्या नेतृत्त्वाखालील गट यापैकी कुठल्याही गटात भारत सहभागी झाला नाही. 

शीतयुद्ध काळात दुरावा वाढला

प्रा. पाशा सांगतात, "नेहरू यांना या गोष्टीचं खूप वाईट वाटलं की, आपण प्रयत्न करूनही तुर्कीने अमेरिकेसोबत जात पाश्चिमात्य देशांशी हातमिळवणी केली."

अशाप्रकारे शीतयुद्ध काळात भारत आणि तुर्कस्तान यांच्यातलं अंतर वाढत गेलं. तुर्कस्तान अमेरिकेच्या जवळ गेला तर भारतही सोव्हिएत संघाच्या गोटात जाण्याच्या प्रयत्नात त्यांच्या जवळ जाऊ लागला.

दरम्यानच्या काळात तुर्कस्तान आणि पाकिस्तान यांच्यात मैत्री झाली. तुर्कस्ताननं पाकिस्तानला लष्करी मदतही केली. 1965 आणि 1971 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात तुर्कस्ताननं पाकिस्तानला बरीच मदत केली. 

यानंतर 1974 साली तुर्कस्ताननं सायप्रसवर हल्ला चढवला. त्यामुळे भारत आणि तुर्कस्तान यांच्यातले संबंध आणखी बिघडले. कारण सायप्रसचे अध्यक्ष आर्चबिशप मॅकरियॉज नॅम अलिप्ततावादी आंदोलनाचे मोठे नेते असल्याने भारताने या युद्धात सायप्रसची साथ दिली. 

प्रा. पाशा सांगतात, "तुर्कस्ताननं सायप्रसच्या एका भागावर ताबा मिळवल्याचं इंदिरा गांधींना फार दुःख झालं होतं. यानंतर त्यांनी अलिप्त राष्ट्रांसोबत मिळून तुर्कस्तानविरोधात कारवाईसुद्धा केली. यानंतर अशा अनेक घटना घडल्या ज्यामुळे दोन्ही देशांमधला दुरावा वाढत गेला आणि पाकिस्तान आणि तुर्कस्तान यांच्यातली जवळीक वाढत गेली."

मैत्रीचा दुसरा प्रयत्न

1984 साली राजीव गांधी पंतप्रधान झाल्यानंतर तुर्कस्तानबरोबरचे...