सामग्री: धारावीतील श्री बाल गोपाळ मित्र मंडळाचा गणेशोत्सव

याचे पडसाद मुंबईत बसलेल्या कोणाच्या फोनवर नाहीत उमटले तर नवलच. धारावीमध्ये अनेकांच्या फोनवर दिवसाला असे शेकडो मेसेज येताय ज्यामुळे लोकांच्या भावना भडकू शकतात. अशा परिस्थितीत जगातल्या मोठ्या झोपडपट्ट्यांपैकी एक असलेल्या धारावीमध्ये गेले काही दिवस मोहल्ला कमिटीच्या शांतता बैठका सुरू आहेत. त्यात नेमकं काय घडतंय ते जाणून घेऊ.

दिल्ली दंगलीच्या पार्श्वभूमीवर मंगळवारी धारावीच्या 90 फीट रोडवरच्या कामराज हायस्कूलमध्ये मोहल्ला कमिटीची मिटींग बोलावण्यात आली. धारावीतल्या या मोहल्ला कमिटीचा 'हम सब एक है' नावाचा एक व्हॉट्सअप ग्रुप आहे. दंगलीचे भावना भडकवणारे जे मेसेज येत होते, त्यावर मोहल्ला कमिटीच्या लोकांमध्ये रविवारपासूनच चर्चा सुरू होती. 

या कमिटीत धारावीचे वेगवेगळ्या धर्माचे तरुण, महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि स्थानिक पोलीस अधिकारी यांचा समावेश आहे. मोहल्ला कमिटीची मिटींग दर महिन्याला होत असल्याने, धारावीकरांना त्याचं काही विशेष वाटलं नाही. साधारण दोनशे धारावीकर या मिटींगला जमले होते. अफवांवर विश्वास ठेवू नका, आपापसात संवाद सुरू ठेवा, वाद-विवाद होतील अशा विषयांवर शांतपणे तोडगा काढा, वातावरण चिघळू देऊ नका या आवाहनांवर यावेळीही जोर दिला गेला. 

या मासिक मिटींगला न चुकता उपस्थित राहणारे गुलजार खान या मोहल्ला कमिटीला धारावीची ताकद मानतात. 1993 साली धारावीत दंगल झाली तेव्हा ते अवघ्या सात वर्षांचे होते. वस्तीत काय घडलं हे त्यांना अंधुकसं आठवतं, पण वडील वकार खान यांच्यामुळे नंतर अनेक वर्षं त्यांनी दंगलीतल्या कहाण्या ऐकल्या आहेत. 

'मुंबईतील दंगली आणि होरपळणाऱ्या वस्त्या'

अयोध्येत 6 डिसेंबर 1992 साली बाबरी मशीद पाडल्यानंतर देशभर अनेक ठिकाणी दंगली उसळल्या. त्यात सगळ्यांत मोठी झळ मुंबईला बसली होती. मुंबईत मशीद बंदर, भायखळा, नागपाडा, वरळी, वांद्रे, बेहरामपाडा, कुर्ला,  भागातल्या हिंदू आणि मुस्लीम वस्त्यांवर जमावाने हल्ला केला. 

श्रीकृष्ण आयोगाच्या अहवालानुसार डिसेंबर 1992 ते जानेवारी 1993 या दोन महिन्यांच्या काळात मुंबई दंगलीमध्ये 900 लोक मारले गेले. त्यात मुस्लिमांची संख्या 575, हिंदूंची 275, इतर पाच जण तर ज्यांची ओळख पटली नाही असे 45 लोक होते. 

मुंबईतल्या दंगलीनंतर अनेक वस्त्या काही दिवस धगधगत होत्या. धारावी ही त्यापैकीच एक. धारावीला अनेकजण 'मिनी इंडिया' म्हणतात. अनेक...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
गेले काही दिवस जातीय दंगलीमुळे ईशान्य दिल्ली होरपळतेय. जमाव एकमेकांवर धावून जातानाचे व्हीडिओ सोशल मीडियावर फॉरवर्ड, शेअर होत आहेत आणि खरं-खोटं याची शहानिशा न करता ते व्हायरल केले जात आहेत. भावनांचा उद्रेक सुरू आहे. हिंदू, मुस्लीम समुदायांविषयी प्रक्षोभक भाषा वापरली जातेय.