आर्थिक मंदी: रुपयाची घसरण का होते? डॉलर का आहे जगातील सर्वात मजबूत चलन?\nपरदेशी चलनाचा व्यवहार करणाऱ्यांचं म्हणणं आहे की अमेरिका आणि चीनमध्ये सुरू असलेल्या व्यापार युद्धामुळे रुपयावर दबाव येत असून एक डॉलर खरेदी करण्यासाठी 72.14 रुपये द्यावे लागत आहेत. 

गेल्या आठवड्यात चीनच्या चलन युआनमध्येही मोठी घसरण झाली आहे. शुक्रवारी रुपया 71.76 वर बंद झाला होता.

पण अमेरिकन डॉलर जगभरात एवढं शक्तिशाली का आहे? डॉलरला कायमच मागणी का असते? आणि जगभरातले सर्व देश आपल्या विदेशी चलनाच्या गंगाजळीत डॉलरच का ठेवतात? या प्रश्नांच्या उत्तरातून तुम्हाला रुपयाची घसरण आणि डॉलर का मजबूत आहे हे समजू शकेल. 

अमेरिकन चलन डॉलरची एक जागतिक चलन म्हणून ओळख झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यापारात डॉलर आणि युरो खूप लोकप्रिय आणि सार्वत्रिकपणे स्वीकारली जाणारी चलनं आहेत. जगभरातील केंद्रीय बँकांमध्ये विदेशी चलनाची जी गंगाजळी असते, त्यामध्ये 64 टक्के चलन हे अमेरिकन डॉलर असते. 

या सर्व बाबींमुळे डॉलर एक जागतिक चलन होऊन जाते आणि हेच डॉलरच्या मजबुतीचं आणि अमेरिकन अर्थव्यवस्थेच्या सामर्थ्याचं प्रतीक आहे. 

इंटरनॅशनल स्टँडर्ड ऑर्गनायझेशन यादीनुसार जगभरात एकूण 185 चलनं आहेत. अर्थात, यातील बहुतांश चलनांचा वापर केवळ त्या-त्या देशाच्या अंतर्गत व्यवहारात होतो. कोणतेही चलन जगभरात किती मोठ्या प्रमाणात प्रचलित आहे, ते त्या देशाची अर्थव्यवस्था आणि ताकदीवर अवलंबून आहे.

जगातील दुसरे शक्तिशाली चलन युरो आहे. जगभरातील केंद्रीय बँकांच्या विदेशी चलनाच्या गंगाजळीत 19.9 टक्के प्रमाण युरोचं आहे.

हे स्पष्ट आहे की डॉलरची ताकद आणि स्वीकारार्हता अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचे सामर्थ्य दाखवून देते. डॉलरच्या एकूण प्रमाणापैकी 65 टक्के डॉलरचा वापर प्रत्यक्षात अमेरिकेच्या बाहेर होतो.

जगातील 85 टक्के व्यापारात डॉलरचा सहभाग आहे. जगभरातील 39 टक्के कर्जं डॉलरमध्ये दिले जातात. त्यामुळे विदेशी बँकांना आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी डॉलरची गरज असते.

डॉलर जागतिक चलन का आहे?

1944 मधील ब्रेटनवुड्स करारानंतर डॉलरच्या शक्तिशाली वाटचालीला सुरुवात झाली. त्यापूर्वी बहुतांशी देश केवळ सोन्याला योग्य मापदंड मानत होते. विविध देशातील सरकार आश्वासन द्यायचे की त्यांचे चलन सोन्याच्या मागणीच्या मूल्यावर निर्धारित करू.  

न्यू हँपशायरच्या ब्रेटनवूड्समध्ये जगातील विकसित देश भेटले आणि त्यांनी डॉलरच्या तुलनेत सर्व चलनांचा विनिमय दर ठरवला. त्यावेळी अमेरिकेकडे सर्वाधिक सोने होते. या कराराने इतर...\n\ntl;dr:
भारतीय रुपया दिवसेंदिवस कमकुवत होत चालला आहे. बँका आणि निर्यातदारांकडून डॉलरला मोठ्या प्रमाणावर मागणी असल्यानं ही घसरण होत आहे.