कोरोनाने रोजगाराचं काय होणार?

अर्थशास्त्राचं नोबेल पटकावणाऱ्या अभिजीत बॅनर्जी आणि एस्टर ड्युफलो यांनीही तेव्हाच सांगितलं होतं की, जगभरातल्या देशांना मोठ्या लोकसंख्येला चरितार्थाची साधनं पुरवावी लागतील कारण सगळ्यांना रोजगार मिळू शकणार नाही. 

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या मुद्यावरून बराच खल सुरू होता. कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणालीच्या माध्यमातून कोणती कोणती कामं होऊ शकतील? कोणाच्या नोकऱ्या राहतील आणि वाचतील?

एकीकडे जगभरातील उद्योगपती सगळं काम स्वयंचलित पद्धतीने कसं होईल याची स्वप्नं बघत होते, तर दुसरीकडे सरकार आणि समाजातील अनेकांना कोट्यवधी तरुणांच्या रोजगाराचं काय याची चिंता लागून राहिली होती. 

युवाल नोआ हरारी यांनी 21 lessons for the 21st Century या पुस्तकात एकविसाव्या शतकातील 21 गोष्टी सांगतात. त्यात रोजगार दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. नव्या पिढीसाठी हा धोक्याचा इशारा आहे. आता शाळा, महाविद्यालयात शिकणाऱ्या पिढीला हे सांगणं आहे की, जेव्हा तुम्ही काम शोधू लागाल तेव्हा कदाचित नोकऱ्या नसतील. 

संगणक आणि रोबो नजीकच्या भविष्यात बहुतांश नोकऱ्यांवर गदा आणतील अशी परिस्थिती नाही मात्र हे चित्र प्रत्य... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
क्षात यायला फार वर्ष जाणार नाहीत. 

ते 2050 वर्षाचं कल्पनाचित्राची मांडणी करतात. 

 'डेटा इज न्यू ऑईल' असं का म्हटलं जातं?

याच धर्तीवर एलेक रॉस यांनी पुढच्या दहा वर्षातील आव्हानांची मांडणी केली. येत्या दहा वर्षांत जे नवं तंत्रज्ञान येईल, नवे शोध लागतील यामुळे आपलं काम आणि आपला घरातला वावर कसा बदलेल याचा त्यांनी अभ्यास केला. 

डेटा इज न्यू ऑईल

जग कसं बदलेल, डेटा इज न्यू ऑईल असं का म्हटलं जात आहे, कंप्युटर प्रोग्रॅमिंगहून माणसाच्या प्रोग्रॅमिंगपर्यंत पोहोचलेलं तंत्रज्ञान या सगळ्याचा आढावा रॉस यांच्या The Industries of The Future पुस्तकात घेण्यात आला आहे. वेगाने बदलणाऱ्या जगात केवळ टिकून राहण्यासाठी नव्हे तर प्रगती करायची असेल तर हे पुस्तक गाईड म्हणून काम करू शकेल. 

यामध्ये डेटा काय किमया करू शकतं याची झलक आहे. रोबो आपली कामं कशी करू शकतो हेही दिलं आहे. कॉम्प्युटर कोडिंगचा वापर हत्यार म्हणून कसा केला जाईल याचीही शक्यता मांडण्यात आली आहे. 

जमिनीवर होणाऱ्या तसंच हवेत होणाऱ्या लढायांपेक्षा सायबर युद्ध व्हर्च्युअल युद्धाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. तिसऱ्या जगातील देश म्हणजेच विकसनशील देशांना अमेरिकेसारखी सिलिकॉन व्हॅली उभी करता येईल का? तरुणांची बुद्धिमत्ता आणि गुणकौशल्यं यांचा योग्य उपयोग करून घेऊन चांगला समाज त्यांना घडवता येईल का? 

मात्र हे सगळं चित्र 2020मध्ये प्रचंड प्रमाणात बदललं. 

जे व्हायला नको ते घडून गेलं आहे. जगभरातील माणसं आरोग्य संकटाचा सामना करत आहेत. अनेक शंकाकुशंका सत्यात उतरल्या आहेत. निम्म्याहून अधिक जगाने लॉकडाऊनचा अनुभवलं आहे. 

जगभरात एकाच वेळी विमान सेवा, हॉटेल-पर्यटन, ट्रेन बंद होणं ही अशक्यप्राय वाटलेली गोष्ट प्रत्यक्षात घडलं आहे. या बरोबरीने रोजगाराचं संकट गहिरं झालं. या समस्येबरोबरीने बाकी अडचणीही उभ्या ठाकल्या. आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना अर्थात आयएलओ याच प्रश्नाचा अभ्यास करत आहे की कोरोनामुळे किती जणांच्या नोकऱ्या गेल्या आहेत. 

एप्रिलच्या अखेरीस म्हणजे यंदाच्या वर्षातील तिमाहीत जगभरात 18 कोटी नोकऱ्यांवर गदा आली आहे. पूर्णवेळ नोकऱ्यांची ही आकडेवारी आहे. अर्धवेळ किंवा रोजंदारीवर काम करणाऱ्या माणसांची आकडेवारी नाही. ऑगस्ट महिन्यात जारी करण्यात आलेली आकडेवारी भयावह आहे. 

असं घडू शकतं असा विचार केला होता त्यापेक्षा परिस्थिती भीषण आहे. एप्रिल ते जून या कालावधीत जगभरात 14 टक्के काम होऊ...