यात आनंद तेलतुंबडे, गौतम नवलखा, कवी वरवरा राव, स्टेन स्वामी, सुधा भारद्वाज, व्हर्नन गोन्साल्विस यांच्यासह अनेकांना पोलीस आणि केंद्रीय तपास यंत्रणेनं अटक केली आहे. 

पुणे पोलिसांच्या चौकशीनंतर हे प्रकरण केंद्र सरकारने केंद्रीय तपास यंत्रणेकडे (NIA) सोपवले. ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात NIA  ने याप्रकरणी दहा हजार पानांचे आरोपपत्र विशेष न्यायालयात सादर केले. 

1 जानेवारी 2018 रोजी पुण्यातील भीमा-कोरेगाव येथे हिंसाचार झाला. ईस्ट इंडिया कंपनी आणि मराठे यांच्यात झालेल्या लढाईच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ द्विशताब्दी समारंभाचे आयोजन करण्यात आले होते. 

विजयस्तंभाजवळ हजारो दलित एकत्र आले होते. पण त्याठिकाणी जाळपोळ, दगडफेक झाली. अनेक वाहनांचे नुकसान झाले. या घटनेत एकाचा मृत्यू झाला.

भीमा कोरेगाव हिंसाचाराच्या घटनेनं देशाच्या समाजकारणावर आणि राजकारणावर दूरगामी परिणाम केले आहेत.

या घटनेच्या पूर्वसंध्येला 31 डिसेंबर 2017 रोजी पुण्यातील ऐतिहासिक शनिवारवाड्यावर 'एल्गार परिषद' झाली. या परिषदेमध्ये प्रकाश आंबेडकर, जिग्नेश मेवाणी, उमर खालिद, सोनी सोरी व बी.जी. कोळसे पाटील यांच्यासह अनेक लोकांनी सहभाग घेतला हो... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ता.

या घटनेप्रकरणी पुणे पोलिसांनी दोन वेगवेगळे गुन्हे दाखल करून घेतले होते. 2 जानेवारी 2018 रोजी हिंदुत्ववादी नेते संभाजी भिडे आणि मिलिंद एकबोटे यांच्याविरोधात पिंपरीच्या पोलीस स्टेशनमध्ये गुन्हा दाखल करण्यात आला.

8 जानेवारी 2018 रोजी तुषार दामगुडे नामक व्यक्तीने एल्गार परिषदेत सक्रीय सहभाग असणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल केले. एल्गार परिषदेत हिंसा भडकवणारी भाषणं करण्यात आली आणि त्यामुळेच दंगल घडली असा आरोप एफआयआरमध्ये करण्यात आला. या एफआयआरच्या आधारावर पोलिसांनी सामाजिक कार्यकर्ते, वकील, कवी यांचे अटकसत्र सुरू केले.

पोलिसांनी या प्रकरणात आरोपपत्रही दाखल केलं, त्यानंतर 21 फेब्रुवारी 2019 रोजी पुरवणी आरोपपत्रही दाखल करण्यात आलं.

17 मे 2018 रोजी पुणे पोलिसांनी या प्रकरणात यूएपीएमधील कलमं 13, 16, 18, 18बी, 20, 39 आणि 40 लावली.

राष्ट्रीय तपास संस्थेनेही या प्रकरणी 24 जानेवारी 2020 रोजी एफआयआर दाखल केला, त्यामध्ये भारतीय दंडविधानातील कलमं 153ए, 505(1)(बी), 117 आणि 34 लावण्यात आली. त्याचसोबत यूएपीएमधील कलमं 13, 16, 18, 18बी, 20, 39 लावण्यात आली.

महाराष्ट्रासह देशाला हादरवून टाकलेल्या घटनेनंतर आणि पोलिसांच्या अटकसत्रानंतर भीमा-कोरेगाव प्रकरणात आतापर्यंत नेमके काय घडले? NIA चा तपास कुठपर्यंत आला? 

आरोपपत्र आणि न्यायालयीन प्रक्रिया पूर्ण झाली का? भीमा-कोरेगावमध्ये घडलेल्या हिंसेला कोण जबाबदार आहे? याचा तपास लावण्यात यंत्रणांना यश मिळाले का? याचा आढावा आपण या लेखात घेणार आहोत.

केंद्रीय तपास यंत्रणेची कारवाई

24 जानेवारी 2020 रोजी भीमा कोरेगाव हिंसाचार प्रकरणाचा तपास केंद्रीय तपास यंत्रणेकडे आला. हे प्रकरण हाती घेतल्यावर राष्ट्रीय तपास संस्थेने मुंबईत एक वेगळी एफआयआर दाखल केली, त्यामध्ये 11 आरोपी आणि इतर काही लोकांची नावं नोंदवण्यात आली.

राष्ट्रीय तपास संस्थेने या प्रकरणामध्ये भारतीय कायद्यातील इतर कलमांसोबतच यूएपीएची कलमंही वाढवली. परंतु, राजद्रोहाचं कलम 124(ए) मात्र अजून यात लावण्यात आलेलं नाही.

भीमा कोरेगाव हिंसाचार प्रकरणी ऑक्टोबर 2020 मध्ये केंद्रीय तपास यंत्रणेने (NIA) 16 जणांविरोधात दहा हजार पानांचे आरोप पत्र विशेष न्यायालयात दाखल केले आहे.

स्टॅन स्वामींच्या कार्यालयाबाहेर पोलीस

या प्रकरणातील आरोपी गौतम नवलखा, आनंद तेलतुंबडे, हनी बाबू, रमेश गायचोर, ज्योती जगताप, स्टॅन स्वामी, मिलिंद तेलतुंबडे यांच्यासह...