सामग्री: उसावरून महाराष्ट्रात पुन्हा आंदोलन पेटले आहे.

पण हे उसाचे दर ठरतात तरी कसे? एफआरपी म्हणजे नेमकं काय? कारखाने आणि शेतकरी यांच्यात दरवर्षी भडका का उडतो? यासह अनेक प्रश्नांचं उत्तर शोधण्याचा बीबीसी मराठीनं प्रयत्न केला आहे.

दरवर्षी किंमत नव्याने का ठरते?

उसासाठी दरवर्षी आंदोलन करावं लागतं कारण उसाचे दर दरवर्षी नव्याने ठरवले जातात.  दर बदलण्याची प्रमुख कारणं अनेक असतात. याविषयी पत्रकार सुरेश ठमके सांगतात, "बाजारातले साखरेचे दर दरवर्षी कमी जास्त होत असतात. खताचे दर वाढलेले असतात. मजुरी वाढलेली असते. शेती अवजारं, बियाणं यांचे दर वाढलेले असतात. या सगळ्या गोष्टींचा विचार करून उसाची आधारभूत किंमत ठरवणं अपेक्षित असतं."

"1000 किलो उसापासून किती किलो साखर तयार केली जाऊ शकते, हे आधी निश्चित केलं जातं. केंद्र सरकारचं कृषिमूल्य आयोग हे निश्चित करतं," असं ठमके यांनी सांगितलं.

शेतातला ऊस तोडणीला आला आहे.

1000 किलो उसापासून 90 किलो साखर (साधारणतः 9 टक्के) तयार होईल, असं गृहित धरलं जातं. यालाच उसाचा उतारा असंही म्हंटलं जातं. 9 टक्के उतारा हा पायाभूत समजला जातो. त्याआधारे प्रतिटन उसाची आधारभूत किंमत काढली जाते. ही प्रक्रिया सप्टेंबर महिन्यात सुरू होते.

"केंद्र सरकारनं वाजवी मोबदल्याची किंमत म्हणजेच Fair Remuneration Price (FRP) ठरवली की त्यानंतर उसाचा उतारा किती निघेल त्यावर आधारभूत किंमत वाढवणं अपेक्षित असतं. म्हणजेच 9 टक्क्यांपेक्षा जास्त उतारा येत असेल तर पुढच्या प्रत्येक वाढीव अर्धा टक्क्यासाठी हे दर वाढवत न्यावे लागतात. साधारणतः वरच्या प्रत्येक अर्धा टक्क्यासाठी 50 रुपयांची वाढ देतात," असं सुरेश ठमके सांगतात.

उसाला जास्तीत जास्त 12.50 टक्के ते 13 टक्के उतारा मिळतो, असं समजलं जातं. म्हणजेच 1000 किलोमागे 125 ते 130 किलो साखरेचं उत्पादन मिळू शकतं. पश्चिम महाराष्ट्रातील काही भागात सर्रास हा उतारा मिळतो. पण मराठवाड्यात हाच उतारा कमी असतो. 

याआधी Minimum Support Price (MSP) म्हणजेच किमान आधारभूत किंमत ठरवली जायची. ही पद्धत साधारणतः FRP सारखीच होती. 

सरकारची भूमिका काय असते?

"कारखाने कायद्यावर बोट ठेवून ठराविकच हमी भाव देणार असं सांगतात. त्यावेळी सरकारने मध्यस्थी करायची असते. पण सरकार कारखानेधार्जीणं असतं," असा आरोप शेतकरी नेते राजू शेट्टी करतात.

ते सांगतात, "सरकार कुठलंही असो, साखर कारखानदार आपल्या बाजूनं असावेत, असं...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
राज्यात पुन्हा एकदा नेहमीप्रमाणे ऊस पेटला आहे. बुधवारी पैठण-शेवगाव जवळ आंदोलनादरम्यान 2 शेतकरी जखमी झाले. त्यांची मागणी नेहमीचीच आहे. वाढीव दराची.