...क्षसीण, मुलींचा छळ करते, बाटवते, असे बिनबुडाचे आणि अत्यंत गलिच्छ आरोप केले. रमाबाईंनी रमाबाई असोसिएशच्या अनुमतीनं जे सल्लागार मंडळ बनवलं होतं, त्यात रा. ब. कृष्णाजी लक्ष्मण नूलकर, न्या. महादेव गोविंद रानडे, सर रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर, न्या. काशीनाथ त्र्यंबक तेलंग अशी बडी मंडळी होती. या सल्लागार मंडळीशी रमाबाईंचे मतभेद होण्याचं एक कारण असं की, रमाबाई बालविधवांना सुखात ठेवण्याची खटपट करीत, पण सल्लागार मंडळाला ते आवडत नसे. 

शारदा सदन धर्मातीत ठेवण्याचं जाहीर वचन दिल्यामुळे पंडिताबाई सर्व प्रकारची ... उर्वरित लेख लिहा:
गेले... लोकांनी दिलेला त्रास कठीण वाटला नाही, कारण पंडिता रमाबाई होत...त्यांनी केलेला उपदेश मी टिकलीप्रमाणे गोंदून ठेवला आहे. त्या म्हणत ईश्वरावर श्रद्धा ठेवतात तशी कामावर ठेव न नेट दाखव म्हणजे देव ते पार पाडायला बळ देतो. हिंगण्याचा आश्रय आणि इतर संस्थासाठी मी जी सेवा केली ती त्यांच्याच उपदेशाचे फळ. माझा धर्म : पं. रमाबाईंनी शिकवलेला अनाथ-अपंगांना वाट दाखवण्याचा अडल्यापडल्याला मदत करण्याचा."

कर्वे दाम्पत्य ख्रिस्ती न होताही कायम पं. रमाबाईप्रत कृतज्ञ राहिले यातच सगळं आलं. 

मुक्तिमिशन

रमाबाई असोसिएशनची दहा वर्षांची मुदत संपत आल्यावर पुण्याजवळ 34 मैलांवर असलेल्या केडगाव इथली खडकाळ जमीन स्वस्तात विक्रीला होती. दूरदृष्टीच्या रमाबाईंनी ती विकत घेतली. 

त्याच सुमारास पुण्यात प्लेग फोफावला आणि पुणे म्युनिसिपालिटीनं त्यांना आणि मुलींना 48 तासांच्या आत पुण्याबाहेर जाण्याचा आदेश दिला. रमाबाई आपलं शारदासदन केडगावला घेऊन गेल्या आणि तिथं झोपड्या उभारून राहिल्या. काही दिवसांतच तिथं पक्क्या इमारतींचं मुक्तिमिशन उभे राहिलं. ती तारीख होती 24 सप्टेंबर 1898.

पं.रमाबाईंचे दाट झाडीत लुप्त झालेले जन्मस्थान : गंगामूळ (कर्नाटक)

मुक्तिमिशनमध्ये पं. रमाबाईंनी जी कामे केली, त्याला इतिहासात तोड नाही. अंध स्त्रियांसाठी ब्रेल शिक्षणाची सोय करणं, चाळीस एकर रुक्ष जमिनीतील काही जमीन शेतीसाठी तयार करून तिच्यातून वेगवेगळी पिके काढणे, केळीच्या सोपट्यापासून टोपल्या बनवणं, वाकाच्या दोऱ्या वळणं, वेताच्या खुर्च्या विणणे (ही कामं अंध स्त्रियादेखील करत असत), लेस, स्वेटर आणि मोजे विणणे.

या शिवाय गायी बैलांचे खिलार, शेळ्या-मेंढरांची चरणी, म्हशींचा गोठा, दूध-दुभतं, कोबड्यांची पोल्ट्री, सांडपाणी मैल्यापासून शेतीसाठी खत, भांड्यावर नावं घालणं, भांड्यांना कल्हई करणं, हातमागावर कापड-सतरंज्या विणणं, घाण्यावर तेल काढणं, छापखाना - त्यात टाईप जुळवणे सोडणं, चित्र छापणे, कागद मोडणे - पुस्तक बांधणे, दवाखाना चालवणे, धोबीकाम करणे, शेतात पिकलेले धान्य, भाजीपाला, दूधदुभते यांचा पुरवठा सरकारी ऑर्डर्स घेऊन करणे, या सर्व उद्योगांसाठी प्रशिक्षित पुरुषमाणसांकरवी त्यांनी मुलींना तयार केलं. 

हिशेब त्या स्वतः रोज बघत. आपल्या देखत त्यांनी या सगळ्या कामांत स्त्रियांना तरबेज केलं. अनेक प्रकारचे कुटीरउद्योग सुरू करणाऱ्या त्या पहिल्या महिला होत्या. 

इतिहासानं अन्याय केला...