पण ज्या देशाची संपत्ती ब्रिटीश साम्राज्याने ओरबाडून घेतली होती त्या नव्याने स्वतंत्र झालेल्या देशाने त्यावेळी अंतराळ विज्ञानावर पैसे खर्च करायचं. असं का ठरवलं, हे सगळ्यांत आधी आपण समजून घ्यायला हवं. 

भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (ISRO) एका महत्त्वाच्या टप्प्यावर आहे. 7 सप्टेंबरच्या रात्री 1.55 वाजता भारताचं मून लॅंडर 'विक्रम' चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरणार आहे. 

त्याचं थेट लाईव्ह तुम्ही बीबीसी मराठीच्या फेसबुक आणि यूट्यूबवर पाहू शकणार आहात. 

याच्याशी संबंधित विक्रम साराभाई आणि इतर सर्व वैज्ञानिकांना सुरुवातीच्या काळामध्ये टीकेचा सामना करावा लागला होता. पुन्हा पुन्हा त्यांना हा प्रश्न विचारला जाईल. 

'मनुष्य आणि समाजाच्या मूळ समस्या सोडवण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापरात आपण कोणापेक्षा मागे पडून चालणार नाही' हे त्यावेळच्या राजकीय नेतृत्त्वाला समजवण्यात विक्रम साराभाईंना यश आलं होतं. चंद्र किंवा इतर ग्रहांसाठीच्या शोध मोहीमा किंवा मग मानवयुक्त अंतराळ मोहीमा आखून आर्थिक दृष्ट्या संपन्न देशांसोबत स्पर्धा करणं हे भारतीय अंतराळ मोहीमांचं उद्दिष्टं नाही, याबद्दलही ते ठाम होते. 

भारतीय अंतराळ मोहीमेचं वेगळेपण म्हणजे या देशाची अंतराळ मोहीम युद्धामुळे सुरू झाली नाही. अमेरिका, युरोप आणि सोव्हिएत संघाचं अंतराळ संशोधन हे शीत युद्धामुळे सुरू झालं होतं. 

हेतू बदलला का?

मग आता प्रश्न असा उभा राहतो की भारताच्या अंतराळ मोहीमेचा हेतू आता बदललाय का? चंद्र आणि इतर ग्रहांवरील शोधमोहीमांनी मनुष्य आणि समाजातल्या कोणत्या मूळ समस्या सोडवल्या जाऊ शकतात?

या सगळ्याचं उत्तर 'वैज्ञानिक शोधाच्या' मुळापाशीच आहे. आजपर्यंत जे कोणीही केलं नाही तिथे शोध घेऊन माहिती मिळवणं, मनुष्याच्या उगमाचा आणि विकासाचा अर्थ त्याच्याशी लावणं असा साधारणपणे विज्ञान आणि विशेषतः अंतराळ संशोधनाचा हेतू असतो. 

आर्थिक दृष्ट्या विकसित देशांची नक्कल केल्याबद्दल किंवा त्यांच्याशी स्पर्धा करण्यासाठी साराभाईंना विरोध झाला होता हे सर्वांनाच माहीत आहे. 

डॉक्टर विक्रम साराभाई

पण जर १९६०च्या दशकामध्ये ती खेळण्यांसारखी रॉकेट्स बनवली नसती आणि केरळमधल्या थुंबाजवळच्या एका चर्चजवळून ती लाँच करण्यात आली नसती तर आज भारत चंद्र आणि मंगळावर मोहीमा पाठवण्यासाठी स्वयंपूर्ण झाला नसता, हे विसरून चालणार नाही. 

एक दिवस असा येईल जेव्हा भारताचे स्वतःचे उपग्रह असतील जे धोक्याचा... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
चांद्रयान 2 मोहीम सर्वसामान्यांच्या दृष्टीने का महत्त्वाची आहे?