रेहाम खान

काँग्रीव यांच्या संवादातील या ओळी पाकिस्तानचे पंतप्रधान इमरान खान यांची दुसरी पत्नी, रेहाम खान हिच्याबाबतीत तंतोतंत खऱ्या आहेत असं म्हटल्यास वावगं ठरणार नाही. इम्रान खान यांच्याशी विभक्त झाल्यानंतर अनेक वर्षांनंतर आलेल्या तिच्या आत्मकथनपर पुस्तकानं भारत, पाकिस्तान आणि ब्रिटनमध्ये अक्षरशः खळबळ माजवली आहे.

रेहाम खान यांची कहाणी सुरू होते लीबियामध्ये. 1973 साली एका पाकिस्तानी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. वडील नय्यर रमजान हे कान-नाक-घसा यांचे सर्जन होते. वडिलांविषयीची रेहामच्या मनात ठसलेली सगळ्यात सुंदर आठवण म्हणजे- तिच्या आईला वडील नेहमी 'डार्लिंग' नावाने हाक मारत. 

रेहाम सांगतात, "आपण पालकांना अनेकदा नीटसं समजून घेत नाही, तेसुद्धा माणूस आहेत किंवा त्यांच्या व्यक्तिमत्वातही एक रोमँटिक बाजू असू शकते. कित्येक दिवस तर वडील काय बोलतात हे आम्हाला कळतच नसे. कळू लागल्यावरही त्यांनी असे आईला 'डार्लिंग' म्हणणे आमच्यासाठीही थोडे धक्कादायकच होते. पण इतकेच नाही तर ते घरी आले की सगळ्यांत आधी आईचं चुंबनही घेत असत."

"पाकिस्तानच्या पारंपरिक वातावरणात, जिथं भावभावनांचं असं मोकळेढाकळं व्यक्त ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ोणं तितकंसं प्रशस्त मानलं जात नाही, अशा संस्कृतीत वडिलांचं वागणं थोडं भुवया उंचवायला लावणारंच होतं. मी मुद्दाम हे सांगणं पसंत करते, कारण पाकिस्तानी लोकांच्या, विशेषतः पुरूषांच्याबाबत माझं असं निरीक्षण आहे की इथले पुरूष दुसऱ्यांच्या बायकांशी भलेही आदरानं बोलतील, मात्र स्वतःच्या बायकोला तितका मान देणार नाहीत. कदाचित भारतातही अशीच स्थिती असावी."

रेहाम खान

रेहाम खान किशोरावस्थेतही खूपच बडबडी आणि धडाडीची होती. कॉलेजात असताना अनेकदा ती मुलींच्या घोळक्यात धीटाईनं बोलत असे!  त्यामुळे झालं असं की तिच्या मित्र-मैत्रिणींनी तिचं 'मोर' असं नामाभिदान करून टाकलं होतं. मोर म्हणजे पश्तू भाषेत - आई.

जेव्हा ती थेट शाळेत कंडोम घेऊन दाखल झाली 

त्यावेळच्या आठवणींबद्दल रेहाम भरभरून बोलतात, "मी खूपच समंजस होते, घरातही आणि मित्रमंडळींमध्येही. आजकाल 'अगोनी आँट' हा जो इंग्रजीतला शब्दप्रयोग केला जातो ना, तसाच आपुलकीचा सल्ला देण्याची भूमिका मी पार पाडत असे. जवळपास नेहमी मी मुलींमध्ये असले की त्यांच्या मानसिक, भावनिक आणि शारीरिक समस्यांविषयी शंकासमाधान करण्याच्या कामी गर्क असे तेही कुठल्याही आवेशाशिवाय, अगदी सहज."

"मला आठवतंय, त्याप्रमाणे नववीत असताना, माझ्या मैत्रिणींनी खूप हट्ट केला म्हणून कंडोम घेऊन मी थेट शाळेत पोहोचले होते! झालं असं, की माझे वडील अफगाणी निर्वासितांसाठी मोफत वैद्यकीय शिबीरांचं आयोजन करत. त्यामुळे त्यांच्या कपाटात कंडोमचे मोठे-मोठे बॉक्स असेच पडलेले असत. लहानपणी तर आम्ही त्यांचा उपयोग फुगे म्हणून खेळायलाही करत असू, हे न जाणता की या वस्तूचा खरा उपयोग काय आहे?" 

या पाठोपाठ स्त्रियांविषयीचा अत्यंत गंभीर मुद्दा त्या छेडतात. "खूपच आश्चर्यकारक गोष्ट आहे, की आपल्या समाजात मुलींच्या लग्नाची घाई असते, अगदी 17-18 व्या वर्षीच मुलीला बोहल्यावर चढवलं जातं. पण लग्नानंतर तिला कशाला सामोरे जायचं आहे याची कोणतीच पूर्वकल्पना तिला दिली जात नाही. सेक्स, संबंध वा गर्भनिरोधक याबद्दल अवाक्षरही तिला सांगितलं जात नाही... त्यावेळी मी लोकांची हुबेहुब नक्कल करत असे. बेनजीर भुत्तो यांचं अगदी जोशपूर्ण आणि ओघवते भाषण त्यांच्याच शैलीत मी करत असे, तेव्हा मुलींची नुसती गर्दी माझ्याभोवती जमत असे. आणि आता जेव्हा याच गोष्टी मी पुस्तकात लिहल्या तेव्हा माझ्या याच सख्या माझ्यावर टीका करत आहेत."  

फक्त 19 वर्षांच्या कोवळ्या वयात, तिच्यापेक्षा 16...