सामग्री: रशिया, इराण, अझरबैजान, कझाकस्तान, तुर्कमेनिस्तान या देशांची सीमा कॅस्पियन समुद्राला लागून आहे. या पाचही देशांनी समुद्राचं विभाजन करण्याचं ठरवलं आहे. यामुळे गेल्या दोन दशकांपासून रखडलेल्या एका मोठ्या कराराला आकार आला आहे. 

या देशांच्या नेत्यांनी कॅस्पियन समुद्राच्या कायदेशीर स्थितीबाबत या करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या. अक्ताऊच्या कझाख शहरात हा करार झाला.  

समुद्रातील संसाधनांची वाटणी तसेच इतर देशांना या भागात लष्कर तैनातीला बंदी घालण्याच्या संदर्भात एक सूत्र ठरवण्यात आलं आहे. 

प्रादेशिक पातळीवर असलेला तणाव दूर करण्याबाबत हे एक महत्त्वाचं पाऊल मानलं जात आहे. भूभागाने वेढलेल्या या समुद्राबाबत झालेला हा करार अनेक अर्थांनी महत्त्वाचा आहे. 

वादग्रस्त कॅस्पियन समुद्राबाबत काही महत्त्वाच्या गोष्टी जाणून घेऊया.

1.कायदेशीर दर्जा वादात

कॅस्पियन समुद्र हा एक समुद्र आहे ही जगन्मान्य गोष्ट आहे. मात्र 3,70,000 चौ.किमीचा भूभागाने वेढलेला समुद्राचा भाग सरोवर मानायचा का, हा मुद्दा या वादाच्या केंद्रस्थानी आहे.

सोव्हिएत युनियनच्या विघटनापर्यंत हा भाग एक सरोवर म्हणूनच ओळखला जात असे. इराण आणि सोव्हिएत या देशांमध्ये हा प्रदेश विभागला होता. 

मात्र इतर देशांच्या हक्क सांगितल्याने हा वाद चिघळला आणि त्याभोवती दाव्यांचा आणि प्रतिदाव्यांचा खेळ सुरू झाला. 

इराणच्या मते हा भाग समुद्र नसून सरोवरच आहे. पण इतर चारही देश याच्याशी सहमत नव्हते.  

2. हा फरक इतका महत्त्वाचा का आहे?

कारण या भूभागाची गणना समुद्र म्हणून झाली असती तर त्याचा समावेश International Maritime Law अंतर्गत संयुक्त राष्ट्र समुद्रविषयक कायद्यात समावेश झाला असता. 

या कायद्याच्या तरतुदीनुसार जगातील समुद्रांचा वापर विविध देशांनी कसा करायचा याचे नियम ठरवले आहेत. त्यात नैसर्गिक संसाधनांची देखभाल, प्रादेशिक हक्क, पर्यावरणाचं संवर्धन या बाबींचाही त्यात समावेश आहे. त्याचा संबंध फक्त किनाऱ्यावर असलेल्या प्रदेशांशी नाही. याचाच अर्थ इतर भागातील लोकसुद्धा या संसाधनांचा वापर करू शकतात. 

पण त्याची सरोवर म्हणून व्याख्या करायची झाल्यास त्याची पाच देशात समान विभागणी करावी लागली असती.

जगातला सगळ्यात मोठा समुद्र इराण, रशिया, कझाकस्तान, तूर्कमेनिस्तान, आणि अझरबैजान या देशांनी वेढला आहे

रविवारी झालेल्या या करारामुळे या वादावर थोड्याफार प्रमाणात का होईना मात्र पडदा पडण्याची शक्यता...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
आंतरराष्ट्रीय पातळीवर समुद्राच्या मालकीवरून वाद होणं हे काही नवीन नाही. अशाच वादांतील एक जुना वाद म्हणजे कॅस्पियन समुद्राचा वाद होय. गेली दोन दशकांपासून सुरू असलेल्या या वादावर आता तोडगा निघाला आहे.