सामग्री: पावसामुळे माजलेला हाहाःकार पाहता महाराष्ट्रात आलेल्या जलआपत्तीमागे नेमकं काय कारण आहे, असा प्रश्न पडणं स्वाभाविक आहे. हवामान खात्यानं दिलेल्या इशाऱ्यानंतरही अशा प्रकारची परिस्थिती ओढवल्यामुळं सरकारी यंत्रणांच्या सज्जतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत असल्याचं तज्ज्ञ म्हणतात. 

गेल्या काही दिवसांत राज्यातील पावसाबाबत हवामान खात्याने केलेला अंदाज काहीअंशी चुकल्याचं दिसून आलं. अनेकवेळा अतिवृष्टीचा अंदाज असताना त्या प्रमाणात पाऊस पडला नाही. काहीवेळा वर्तवलेल्या अंदाजापेक्षा जास्त प्रमाणात पाऊस पडल्याचंही चित्र पहायला मिळालं. 

घडलेल्या प्रसंगातून बोध घेऊन येणाऱ्या काळात अशा समस्या निर्माण होऊ नयेत याचं नियोजन करता येऊ शकतं का, तसंच भविष्यात पुन्हा अशा प्रकारचं महापुरासारखं संकट टाळण्यासाठी पावसाचा अचूक अंदाज बांधणं शक्य आहे का, याचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न आम्ही केला.  

'पाऊस मोजण्याची पद्धत संभ्रमात टाकणारी'

सध्या हवामान विभाग (IMD) वापरत असलेली अतिवृष्टीबाबतची संकल्पना बदलण्याची गरज असल्याचं मत प्रा. किरणकुमार जोहरे नोंदवतात. 

प्रा. जोहरे यांनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेटरोलॉजीमध्ये (IITM) जवळपास 13 वर्षे शास्त्रज्ञ म्हणून काम केलं आहे. ते हवामानाचे अभ्यासक असून सध्या नाशिकच्या केटीएचएम महाविद्यालयात भौतिकशास्त्राचे प्राध्यापक आहेत.

जोहरे सांगतात, "पावसाचं पद्धतशीर वर्गीकरण केल्यास किती प्रमाणात पाऊस झाला याबाबत हवामान विभागाला (IMD) नीट सांगता येऊ शकते. चोवीस तासात 65 मिलीमीटरपेक्षा जास्त होणाऱ्या प्रत्येक पावसाला हवामान विभाग अतिवृष्टी म्हणतो. 65 मिलीमीटरपेक्षा अधिक पाऊस म्हणजे जास्त पाऊस (Heavy Rain), 65 ते 125 मिलीमीटरहून अधिक पाऊस म्हणजे खूप जास्त पाऊस (Very Heavy Rain) तर 250 मिलीमीटरपेक्षा जास्त पाऊस म्हणजे अतिवृष्टी (Extremely Heavy) अशी संकल्पना हवामान खाते (IMD) वापरते." 

"पण फक्त अतिवृष्टी म्हटल्यानंतर नागरिकांना पावसाचा पुरेसा अंदाज येत नाही. सध्याची पद्धत अपुरी तसंच गोंधळात टाकणारी आहे. ठराविक परिमाणापेक्षा जास्त पाऊस झाल्यास ते मोजण्यासाठीची यंत्रणा IMD कडे नाही. पाऊस नेमका किती प्रमाणात होणार आहे हे सांगण्याची यंत्रणा निर्माण झाली पाहिजे. चोवीस तासांमध्ये कोणत्या तासात अधिक पाऊस होणार आहे, प्रत्येक तासाला किती मिलीमीटर पाऊस झाला, हे वर्गीकरण हवामान खातं नागरिकांना सांगू शकल्यास ते हवामान...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
पश्चिम महाराष्ट्राला पुराचा जोरदार तडाखा बसला. राज्याच्या अन्य भागातही मुसळधार पावसानंतर नद्यांनी रौद्ररुप घेतलं. लाखो नागरिकांना त्याचा फटका बसला. वेगवेगळ्या घटनांमध्ये नागरिकांना जीवही गमवावा लागला.