फ़ैज़ अहमद फ़ैज़

तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधींच्या हत्येनंतर (1984) पाश यांनी लिहीलं होतं, 'आज उसके शोक में सारा देश शरीक है तो उस देश से मेरा नाम काट दो. अगर उसका अपना कोई भारत है तो उस भारत से मेरा नाम काट दो.'

पण विचित्र योगायोग म्हणजे इंदिरा गांधींविषयी अशी कविता लिहीणाऱ्या पाश यांची 23 मार्च 1988ला खलिस्तानी अतिरेक्यांनी गोळी घालून हत्या केली. ते कविता म्हणत असतानाच त्यांची हत्या करण्यात आली. त्यावेळी ते फक्त 38 वर्षांचे होते. कदाचित म्हणूनच नामवर सिंह यांनी त्यांना शापित कवी म्हटलं असावं. 

20वीं सदी के सबसे प्रभावी पंजाबी कवि माने जाने वाले पाश की कविताओं में विद्रोह के स्वर साफ सुनाई पड़ते हैं

पाश आणि फैज

ऊर्दू मधले प्रसिद्ध कवी फैज अहमद फैज (1911-1984) यांची एक प्रसिद्ध कविता 'हम देखेंगे' विषयी आयआयटी कानपूरने एका चौकशी समितीची स्थापना केली आहे. ही कविता हिंदू विरोधी आहे का, हे ही समिती ठरवणार आहे. 

नागरिकत्व दुरुस्ती कायद्याच्या विरोधात देशभर निदर्शनं होत आहेत. दिल्लीच्या जामिया भागामध्ये 15 डिसेंबरला या कायद्याच्या विरोधात निदर्शनं झाली होती. यामध्ये जामिया मिलिया इस... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
्लामिया म्हणजेच जामिया विद्यापीठाचे काही विद्यार्थीही सहभागी झाले होते. यावेळी पोलिसांनी विद्यापीठाच्या लायब्ररी आणि हॉस्टेलमध्ये जात विद्यार्थिनींसह अनेकांना मारहाण केली होती. 

जनरल ज़िया उल हक़

आयआयटी व्यवस्थापनाने तपास का सुरू केला?

जामिया विद्यापीठातल्या घटनेनंतर या विद्यार्थ्यांना पाठिंबा देण्यासाठी देशातल्या अनेक शिक्षण संस्थांमध्ये निदर्शनं झाली. आयआयटी कानपूरच्या विद्यार्थ्यांनी 17 डिसेंबरला संस्थेच्या परिसरात निदर्शनं केली. यादरम्यान काही विद्यार्थ्यांनी फैज अहमद फैज यांची नज्म - 'हम देखेंगे' गायली.

संस्थेच्या परिसरामध्ये एका अशा कवितेचं वाचन करण्यात आलं ज्याने हिंदूंच्या भावनांना ठेच लागू शकते, अशा स्वरूपाची लेखी तक्रार यानंतर आयआयटीच्या संचालकांकडे केल्याचं आयआयटी कानपूरचे उपसंचालक मणिंद्र अगरवाल यांचा दाखला देत वृत्त संस्थांनी म्हटलं आहे. यानंतर आयआयटी व्यवस्थापनाने याविषयी तपास समिती स्थापन केली आहे. 

फैज हे कम्युनिस्ट विचारसरणीचे होते हे जगजाहीर आहे. त्यांच्या ज्या 'हम देखेंगे...' या सुप्रसिद्ध कवितेचा उल्लेख होतोय, ती त्यांनी 1979मध्ये लिहीली होती. पाकिस्तानचे तेव्हाचे हुकुमशहा जनरल झिया-उल-हक यांच्या विरोधात ही कविता लिहीण्यात आली होती. 

1935 में दिल्ली में जन्मी इक़बाल बानो का बचपन रोहतक में बीता था. उन्होंने संगीत सीखा था दिल्ली घराने के उस्ताद चाँद खाँ से. 1952 में 17 साल की उम्र में वो पाकिस्तान चली गईं जहाँ उनकी एक ज़मींदार घराने में शादी हुई. लेकिन दिल्ली का साथ उन्होंने कभी नहीं छोड़ा.

फैज यांचं 1984मध्ये निधन झालं. आणि 1986मध्ये लाहोरच्या अल-हमरा आर्ट्स काऊन्सिलच्या ऑडिटोरियममध्ये गझल गायिका इक्बाल बानो (1935-2009) यांनी ही नज्म गात अजरामर केली. 

लष्करी हुकुशहाच्या विरोधातली कविता

साडी नेसणं हे 'गैर- इस्लामी' असल्याचं ठरवत झिया उल हक यांच्या राजवटीच्या काळात पाकिस्तानी महिलांना साडी नेसण्यावर बंदी घालण्यात आली होती. पण विशेष म्हणजे इक्बाल बानो यांनी या हुकुमशाहीला विरोध करत पांढऱ्या रंगाची साडी नेसून ही नज्म गायली. या कार्यक्रमाचं रेकॉर्डिंग पाकिस्तानातून लपूनछपून स्मगल करून बाहेर नेण्यात आलं आणि ही नज्म सगळ्या जगापर्यंत पोहोचली. 

एका स्वघोषित कम्युनिस्टाने एका लष्करी हुकुमशहाच्या विरोधात लिहीलेली कविता 'हिंदू विरोधी' असल्याचं आज भारतात काहीजण सांगण्याचा प्रयत्न करत आहेत....