डॉक सारांशित करण्यासाठी: बातम्यांमागील वास्तवाचा शोध घेणाऱ्या बीबीसी रिअॅलटी चेकच्या टीमने भारताच्या अंतराळ मोहिमांमुळे अंतराळात किती कचरा होतो आणि जगाच्या तुलनेत त्याचं प्रमाण किती, हे शोधण्याचा प्रयत्न केला.

भारताच्या अंतराळ मोहिमांवर पाकिस्तानचे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्री फवाद चौधरी यांनी वक्तव्य केलं. "भारत अंतराळ कचऱ्याचा मोठा स्रोत" असल्याचा त्यांचा आरोप आहे. म्हणजेच भारतामुळे अंतराळात मोठ्या प्रमाणात कचरा होत असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे. 

अंतराळात पाठवलेल्या जुन्या रॉकेट्सचे किंवा निकामी झालेल्या उपग्रहांचे हजारो तुकडे अंतराळात विशेषतः पृथ्वीच्या कक्षेत फिरत असतात. यालाच अंतराळ कचरा म्हणतात. 

भारताने चंद्रयान-2 या मोहिमेअंतर्गत सप्टेंबर महिन्यात चंद्रावर पाठवलेल्या उपग्रहाचे तुकडे म्हणजेत कचरा NASA या अमेरिकन अंतराळ संशोधन संस्थेला सापडला आहे. त्याचाच धागा पकडत पाकिस्तानचे ज्येष्ठ राजकीय नेते फवाद चौधरी यांनी हा आरोप केला आहे. 

पाकिस्तानचे विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्री फवाद चौधरी आणि पंतप्रधान इम्रान खान

मात्र, या आरोपाला काही आधार आहे का? भारतामुळे खरंच अंतराळात मोठ्या प्रमाणात कचरा होतो आहे का?

अंतराळात नेमका किती कचरा आहे?

अंतराळात 10 सेंमीपेक्षा मोठे जवळपास 23,000 तुकडे आहेत आणि US Space Surveillance Network ही संस्था या कचऱ्याची नोंद ठेवते, अशी माहिती Orbit Debris Programme Office (ODPO) या नासाच्या विभागाने दिली आहे. दोन हजार मानवनिर्मित उपग्रह आणि आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक यासोबतच हा सर्व कचरा पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून 1,250 मैलाच्या परिघात फिरत आहे. 

अंतराळातील कचरा कमी करण्यासाठी नवे मार्ग शोधले जातायत.

अशा परिस्थितीत हा कचरा आदळण्याची शक्यता अधिक आहे आणि अंतराळातला बराच कचरा हा अशाच प्रकारच्या अपघातांमुळे तयार झाला आहे. 

चीनने 2007 साली अंतराळातील आपल्या एका हवामानविषयक उपग्रहावर मारा करत क्षेपणास्त्र चाचणी घेतली होती. त्यावेळी अंतराळ कचऱ्याचे जवळपास 3000 तुकडे तयार झाल्याचा अंदाज आहे. 

तर 2009 साली अमेरिका आणि रशिया यांच्या दोन उपग्रहांमध्ये धडक झाली होती. त्यावेळीसुद्धा मोठ्या प्रमाणावर अंतराळ कचरा तयार झाल्याचं ODPO ने म्हटलं आहे. 

अंतराळ कचऱ्यासाठी भारत किती जबाबदार आहे?

ODPO ने दिलेल्या माहितीनुसार अमेरिका, रशिया आणि चीन ही तीन राष्ट्र सर्वाधिक अंतराळ कचरा करतात. भारताचा या पहिल्या तिघांमध्ये...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
भारताच्या "बेजबाबदार" अंतराळ मोहिमांमुळे अंतराळ कचरा मोठ्या प्रमाणात वाढत असल्याचं पाकिस्तानच्या एका मंत्र्यांनी म्हटलं आहे.