गुजरातच्या एका छोट्या शहरातल्या धुळीनं भरलेल्या रस्त्यावर हिवाळ्यातल्या थंडीत काही माणसं एका तरुणाची वाट पाहत होती. सध्या या तरुणाची इथं अशी काही चर्चा आहे की, त्यामुळे भारताच्या सर्वोच्च स्थानावर विराजमान असलेल्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदींची झोप उडाली आहे.

पोक काढून चालणारा आणि चेहऱ्यावर काहीसा राग असलेला हा तरुण म्हणजे हार्दिक पटेल. वाणिज्य शाखेचा पदवीधर आणि एका व्यायसायिकाचा मुलगा असलेला हार्दिक पूर्णतः मध्यमवर्गीय विचारांचा आहे. 

भारतीय नियमांनुसार 24 वर्षांचा हार्दिक पटेल आमदारकीची निवडणूकही लढवू शकत नाही. पण केवळ 2 वर्षांतच  मोदींसाठी हार्दिक डोकेदुखी ठरला आहे, असं काही अभ्यासकांच मत आहे. 

गुजरातमध्ये त्याला पाटीदार समाजाचा सर्वांत लोकप्रिय नेता मानलं जातं. पाटीदार समाजाला आरक्षण मिळवून त्यांचे शिक्षण आणि नोकरीचे प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यानं छेडलेल्या आंदोलनाला लोकांचा पाठिंबाही मिळत आहे.

पिछाडीवर पडल्याची भावना 

गुजरातमध्ये पटेल समाजाची लोकसंख्या 14 टक्के आहे. हा समाज आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि शेतीतही पुढारलेला आहे. तसंच तो भाजप आणि विशेषतः मोदींचा गेल्या दोन दशकांहून अधिक काळाप... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ासूनचा पारंपरिक मतदार आहे. 

महाविद्यालयं आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये गुणवत्ता हा मुख्य निकष असला पाहिजे असा आग्रह धरणाऱ्या हार्दिकनं गेल्या काही काळात हिंसक आंदोलनं केली आहेत. पण, आता गोष्टी बदलल्या आहेत.

हरियाणामध्ये जाट आणि महाराष्ट्रात मराठा या त्या-त्या राज्यातल्या बहुतांश जमिनींचे मालक असलेल्या जातींना आपण शिक्षणाच्या सोयी आणि नोकरीपासून लांब राहिलो असं वाटतं.

तरुणांचा पाठिंबा

गुजरातमध्ये राज्य सरकारकडून चालवल्या जाणाऱ्या महाविद्यालयांची संख्या फार थोडी आहे. राज्यातली खासगी महाविद्यालयं सामान्यांना परवडणारी नाहीत. तसंच शेतीतलं घटलेलं उत्पन्न या समाजाला शहराकडे ढकलत आहे. 

मात्र, शहरात आधीच कमी असलेल्या नोकरीच्या संधींमुळे त्यांना मोठ्या स्पर्धेला सामोरं जावं लागत आहे. गुजरातमध्ये 48,000 लघु आणि मध्यम स्वरुपाचे कारखाने बंद झाले आहेत. यातले बहुतांश कारखाने हे गुजराती समाजाच्या मालकीचे आहेत. स्वस्तातल्या चिनी उत्पादनांनी बाजारपेठ काबीज केल्यानं हे कारखाने बंद झाले आहेत.

त्यामुळे आपल्या भविष्याबाबत चिंताक्रांत झालेला हा समाज रस्त्यावर उतरून आरक्षणाची मागणी करत आहे. "पटेल समाजात पिछाडीवर पडल्याची भावना निर्माण झाली आहे." असं पेशानं वकील असलेल्या आनंद याज्ञिक यांनी सांगितलं. त्यामुळे त्यांच्यासह अनेक जण पटेल आरक्षणाच्या मागणीला पाठिंबा देतात.

2012 मध्ये भाजपनं गुजरात विधानसभेच्या 182 जागांपैकी 115 जागा मोदींच्या नेतृत्वाखाली जिंकल्या होत्या. या निवडणुकीच्या दोन वर्षांनंतर मोदींनी दिल्लीतल्या केंद्रीय सत्तेला धडक दिली. मात्र, त्यानंतर गुजरातची धुरा मोदी यांच्याइतकी उंची नसलेल्या नेतृत्वाकडून वाहिली जात आहे.

त्यामुळे आता गुजरात भाजपसाठी पहिल्यासारखं राहिल्याचं वाटत नाही. त्यातच पटेल समाजाकडून मोठ्या प्रमाणात आंदोलनं छेडली गेल्यानं मोदींचा पक्ष आता काहीसा 'बॅकफूट'वर आला आहे. 

गुजरात विधानसभेच्या जवळपास 70 जागांवर पटेल समाज चांगला प्रभाव टाकू शकतो. आपल्या रणनीतीच्या जोरावर या समाजाला हाताळण्यात भाजपकडून चूक झाल्याचंही बोललं जात आहे.

दोन वर्षांपूर्वी पटेल समाजाच्या आंदोलनात पोलिसांच्या गोळीबारात 12 जणांचा मृत्यू झाला होता. हार्दिक पटेलवरही राजद्रोहाचा गुन्हा दाखल करत त्याला 9 महिने तुरुंगात टाकण्यात आलं होतं. तसंच सुटका झाल्यानंतर गुजरातमधून त्याला सहा महिने तडीपार करण्यात आलं होतं.  

गुजरातमध्ये पटेल...