आरोग्य सेतू अॅपमुळे लोकांवर पाळत ठेवणं सरकारला सोपं जाईल का?

पण कोरोनाच्या प्रसाराचा वेग कमी करायचा असेल किंवा रोखायचा असेल तर अजूनही अनेक गोष्टी करण्याची आपल्याला गरज आहे. केंद्र सरकारच्या मते याची एक पायरी म्हणजे आरोग्य सेतू अॅप. 

जोपर्यंत कोरोनावर लस निर्माण होत नाही तोपर्यंत आपल्याला सोशल डिस्टन्सिंग, हात धूत राहाणं या गोष्टी सतत कराव्याच लागतील. पण यालाच जोड देत केंद्र सरकारनं कोरोनाची माहिती देण्यासाठी तसंच आपण कोणाला भेटतो, कुठे जातो, तिथे कोरोनाचे कोणते रुग्ण आहेत का अशा प्रश्नांची उत्तरं देण्यासाठी आरोग्यसेतू अॅप तयार केलं आहे. कोरोनाच्या लढ्यात हे अॅप म्हणजे एक अस्त्र असल्याचं सरकारचं म्हणणं आहे. 

पण या अॅपवरुनच अनेक प्रश्नही उपस्थित झाले आहेत. हे App नेमकं कशासाठी ? ते काम कसं करतं?  त्याचा खरंच उपयोग होतोय का? या अॅपमध्ये आपला डेटा सुरक्षित आहे का? या आणि अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा प्रयत्न आम्ही केला. 

24 मार्चला भारतात लॉकडाऊन सुरू झालं आणि 3 एप्रिलला भारत सरकारने आरोग्य सेतू अॅप लाँच केलं. अँड्रॉईड आणि अॅपल ios वर ते उपलब्ध आहे आणि सरकारी आकडेवारीनुसार आतापर... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
्यंत 5 कोटींपेक्षा जास्त वेळा ते डाऊनलोड केलं गेलंय. 

हे अॅप तुम्ही डाऊनलोड केलंत की ते सगळ्यात आधी तुम्हाला तुमचा फोन नंबर विचारतं. त्यावर ओटीपी येतो आणि मग तो टाकलात की, तुम्ही या अॅपवर रजिस्टर करू शकता. यानंतर काही प्रश्नांची आपल्याला उत्तरं द्यावी लागतात. तुम्हाला तुमचं लिंग आणि वय नमूद करावं लागतं. तुम्ही गेल्या काही काळात परदेश प्रवास केला आहे का याचा इतिहास विचारला जातो. 

तुम्हाला तुमच्या आरोग्याची माहितीही या अॅपवर द्यावी लागते. आपल्याला रक्तदाबाचा त्रास आहे का, मधुमेह आहे का याची माहितीही आपल्याला या अँपवर सुरुवातीलाच द्यावी लागते. आता या सगळयाबद्दल एक अगदी स्वाभाविक प्रश्न विचारला जातोय तो म्हणजे लोक खरंच आपली खरी माहिती या अॅपवर देतायत का? जी माहिती देतायत याची शहानिशा कशी करायची? पण हे पुन्हा तपासण्याची कोणतीही सोय सध्या सरकारकडे किंवा या अॅपमध्ये नाही. आतातरी लोक खरी माहिती देतायत या विश्वासावरच सगळं काम सुरू आहे.

या माहितीच्या आधारे या अॅपवर अनेक फिचर्स आहेत. यातलं एक अत्यंत महत्त्वाचं फीचर म्हणजे कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंग. अनेक देशांमध्ये कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंगच्या माध्यमातून कोरोनाग्रस्तावर नजर ठेवली जातेय किंवा त्यांना शोधण्यात येतंय. असंच एक फिचर आरोग्यसेतू अॅपमध्येही आहे. 

आरोग्य सेतू अॅप काम कसं करतं?

पण यानंतर प्रश्न उपस्थित होतो तो या अॅपच्या उपयुक्ततेचा. पहिला मुद्दा आहे अॅक्युरसीचा. ब्लुटूथ आणि लोकेशन ट्रेसिंग तंत्रज्ञान वापरल्यामुळे या अॅपचे काही फायदे निश्चितच आहेत. तुम्ही जर हे अॅप वापरत असाल आणि तुम्ही जर एखाद्या कोरोनाची लागण झालेल्या व्यक्तीच्या संपर्कात आला असाल तर हे अॅप तुम्हाला अलर्ट करू शकतं, शिवाय लोकेशन ट्रेसिंगमुळे ते हे सुद्धा सांगू शकतं की तुम्ही किती वेळ त्या व्यक्तीच्या संपर्कात होतात. पण हे अॅपचं रजिस्ट्रेशन करताना लोकांनी त्यांना विचारलेल्या प्रश्नांची खरी उत्तरं आणि स्वतःची खरी माहिती दिली असेल तरच हे शक्य होतं. 

आरोग्यसेतू अॅप 11 भाषांमध्ये उपलब्ध आहे त्यामुळे अधिकाधिक लोकांना त्यांच्या भाषेत ही माहिती पोहोचवण्यात हे कामी येऊ शकतं.

पण या अॅपबद्दल प्रायव्हसी आणि डेटा सिक्युरिटीच्या दृष्टिकोनातून अनेक प्रश्न उपस्थित केले गेलेत. कॉन्टॅक्ट ट्रेसिंगसाठी जरी हे अॅप माहिती गोळा करतंय असं सांगितलं जात असलं तरी हे अॅप असलेल्यांवर सरकार 24 तास लक्ष ठेवू शकतं. 

ते कुठे जातात,...