...ा तेव्हा समजलं. 'वोटा' Wota हे सोपं होतं, म्हणजे मी आता पाण्याच्या जवळ म्हणजे समुद्रकिनारी जाण्याचा मनस्थितीत होते.

या बेटांवर बिस्लामा भाषा बोलली जाते.

या मोहक भाषेचा उगम वॅन्युआतूच्या वसाहत-पूर्व भूतकाळात झाला आहे. 'बिस्लामा' हा शब्द 'बेश-डे-मेर' (beche de mer) या शब्दावरून आला आहे. याचा अर्थ वॅन्युआतूच्या पाण्यामध्ये सर्वत्र आढळणारी समुद्री गोगलगाय. अठराव्या शतकात, चिनी लोक 'बेश-डे-मेर'च्या मागावर होते, कारण त्यांच्या मते त्याचा वापर स्वयंपाकात उत्तम रितीनं होऊन एक चवदार पदार्थ तयार होऊ शकत... उर्वरित लेख लिहा:
ठ्या प्रमाणावर बोलली जात होती. तरीही 20व्या शतकात काही प्रमाणात या भाषेवर फ्रेंच भाषेचा प्रभाव पाडला.

1970च्या दशकात बिस्लामा ही वॅन्युआतूच्या स्वातंत्र्यलढ्याची भाषा बनली. 1980मध्ये स्वायत्तता मिळविल्यानंतर बिस्लामा ही बेटांवरची 'ऐक्याची भाषा' बनली. आज फ्रेंच आणि इंग्रजी भाषाच अजूनही वॅन्युआतूच्या अधिकृत भाषा मानल्या जातात. तरीही बिस्लामा ही लोकांच्या बोलण्याची भाषा आहे. इकडच्या सर्व बेटांमधील शाळांमध्ये ती रीतसर शिकवली जाते, तसंच ती राष्ट्राच्या चलनातही वापरली आहे.  रेडिओ वॅन्युआतूचं ब्रॉडकास्ट बिस्लामा भाषेत होतं. तसंच टेलिव्हिजन ब्लाँग वॅन्युवातू (टीबीव्ही) हे राष्ट्रीय दूरचित्रवाणी नेटवर्क बिस्लामा भाषेमध्ये प्रसारित होतं. 

ताना बेटावरचा माऊंट यासूर हा ज्वलंत ज्वालामुखी आहे.

आज बिस्लामा भाषा अशा प्रकारे या बेटांना एकत्र बांधून ठेवणारी सामायिक बोली ठरली आहे. या बेटांची आणि देशाची सांस्कृतिक ओळख बनली आहे.

रस्त्यांवर भेटणाऱ्या स्थानिक लोकांबरोबरचं संभाषण असफल झाल्यानंतर, मी बिस्लामा बोलण्याचा दुसरा मार्ग शोधला. कोणीतरी विसरलेलं 'पीस कॉर्पस' हे बिस्लामा हँडबुक मला माझ्या हॉटेलच्या रूममध्ये सापडलं. 

मी तन्नाच्या पूर्व बाजूला असलेल्या यासुर पर्वत, या एका सक्रिय ज्वालामुखीपाशी फेरफटका मारायचं ठरवलं आणि भूगर्भशास्त्राच्या बिस्लामी अध्यायाचा अभ्यास करायला सुरुवात केली. Volkeno म्हणजे Volcano (ज्वालामुखी) हे कळलं.  faerap (Fire up) चा अर्थ होता उद्रेक, आणि गोंधळात टाकणारा शब्द होता wota म्हणजे लाव्हा (कदाचित गरम पाणी) जो पाणी म्हणूनही वापरला जातो. 

मला हे शब्द माहिती होते तरी अजूनही त्यांची वाक्यं कशी करावीत याची कल्पनाच नव्हती. तो 'वॉटा ब्लाँग वॉलेंको फेअरप' Wota blong volkeno faerap' असं वाक्य होऊ शकेल का? मी प्रयत्न करायचं ठरवलं.

दुसऱ्या दिवशी मी यासूर पर्वताच्या पायथ्याशी उभी राहून समोर अनेक मीटर हवेत उंच उसळणारा धगधगता लाव्हा पाहात होते. या उदात्त, सहजरीत्या पाहता येईल अशा पॉइंटपासून, राखेच्या लहरी जमिनीवर पसरलेल्या दिसत होत्या. सततच्या ज्वालामुखी स्फोटात राख बाहेर पडत होती. नंतरच्या वारा आणि वादळी पाऊसामुळे तो लावा, राख थंड होत होते. ज्वालामुखीच्या पर्वतामधून ठराविक कालावधीनंतर उमटणाऱ्या स्फोटांच्या आवाजांमुळे माझ्या हृदयाचे ठोके वाढत होते. 

अखेरीस, मी माझं नवीन तयार केलेलं आणि घोकलेलं वाक्य...