...थिती समजणे महत्त्वाचं आहे.

फिंगर 4 प्रदेश पँगाँगच्या किनाऱ्याजवळ आहे. काराकोरम पर्वताच्या पूर्व भागात म्हणजे चँग चेनमोमधून 8 पर्वतीय रस्ते बाहेर पडतात. त्यांना फिंगर म्हणतात.

या रस्त्यांमधूनच प्रत्यक्ष ताबा रेषा जाते. भारत आणि चीन यांचे याबाबत वेगवेगळे दावे आहेत. भारतीय सैन्य फिंगर 8च्या प्रदेशात गस्त घालत असतात. परंतु फिंगर 4 वर भारताचा कधीही ताबा नव्हता. तर प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा फिंगर 2 मधून जाते असा चीनचा दावा आहे आणि आपले सैन्य फिंगर 4पर्यंत गस्त घालतात असंही त्यांचं मत आहे. कधीकधी चीनचे... उर्वरित लेख लिहा:
सलेला एअर फिल्ड आहे.

लेह ते दौलत बेग ओल्डी हे अंतर पार करण्यासाठी पूर्वी दोन दिवस लागायचे. आता नव्या रस्त्यामुळे केवळ सहा तासात हे अंतर पार करणं शक्य झालंय. 

चीनने याआधीच त्यांच्या भूभागात हजारो किलोमीटरचे रस्ते बनवलेत. सीमेवर असे रस्ते बनवल्यानं लष्करी शस्त्रांची ने-आण करण्यासाठी किती सोपं होतं, याची चीनला चांगली जाणीव आहे.

त्यामुळेच सीमेवर असे वाद निर्माण करून, भारताला गुंतवून ठेवण्याचा चीनचा प्रयत्न आहे. विशेषत: सीमेअंतर्गत भारत ज्या मूलभूत सुविधांचा विस्तार करू पाहतो, त्या रोखणं किंवा त्यांमध्ये उशीर होईल हे पाहणं, हे चीनचं उद्दिष्ट असल्याचं दिसून येतं. 

पूर्व लडाखमध्ये चीनने दिलेल्या प्रतिक्रियेमागची मूळ समस्या आणखी वेगळीच आहे. चीनला भीती आहे की, अक्साई चीन भागावरील अवैध ताब्याला भारत आव्हान देण्यासाठी हा रस्ता बनवतोय. तसंच, नियंत्रण रेषेजवळ चीनच्या ल्हासा काशगर हायवेला समांतर भारतानं आपल्या हद्दीत बनवलेला रस्ताही चीनला धोकादायक वाटतोय.

 किती भागावर वाद आहे?

या भागाचा इतिहास आणि भूगोल पाहिल्यास भारतासाठी लेफ्टनंट जनरल स्तरावरील चर्चा आणखी आव्हानात्मक बनते. कारण हा वाद केवळ दोन देशांच्या सीमेचा वाद नाहीय. तर साम्राज्यवादानंतर पुढे येणार्‍या दोन देशांच्या क्षेत्रीय अखंडतेशी जोडलेलं प्रकरण आहे.

भारत आणि चीन हे दोन्ही देश आपापल्या भागातील एक इंचही जमीन न सोडण्याची शपथ घेत आलेत. मात्र, दोन्ही देशांमधील नियंत्रण रेषेवर असे काही भाग आहेत, जे पूर्णपणे स्पष्ट नाहीत. या भागांबद्दल दोन्ही देशांचे वेगवेगळे दावे आहेत आणि या दाव्यांमध्येही फरक आहे.

भारताचं म्हणणं आहे की, चीनपेक्षा भारताची सीमा 3488 किलोमीटर लांबीची आहे. मात्र, चीनला हा दावा मान्य नाहीय. चीनच्या मते भारत-चीन सीमा केवळ 2000 किलोमीटरची आहे.

भारत आणि चीन दरम्यान सीमेवरील 1 लाख 30 हजार वर्ग किलोमीटर भागावर वाद आहे आणि दोन्ही देशांची या भागावर दावेदारी आहे.

बांगलादेश, निकारगुआ किंवा ग्रीस इतकं हे क्षेत्रफळ आहे. संयुक्त राष्ट्राचे 100 हून अधिक देश असे आहेत, ज्यांचं क्षेत्रफळ भारत आणि चीन दरम्यान वादात असलेल्या भागाएवढे आहे. 

चीनचे नेते देंग शाओ पेंग यांचा मंत्र

भारत आणि चीन हे दोन्ही देश सीमावादाच्या या ऐतिहासिक प्रकरणाला चीनचे नेते देंग शाओ पेंग यांच्या मंत्रानुसारच सांभाळत आलेत.

देंग यांचं म्हणणं होतं की, 'आपली ताकद लपवून ठेवा, आपली वेळ...