राज कपूर

1996 मध्ये जेव्हा राज कपूर यांचा मुलगा रणधीर कपूर आणि मुलगी ऋतू नंदा चीनला गेले त्यावेळी चिनी लोकांनी त्यांना पाहताच 'आवारा हू' हे गाणं गायलं. त्यावेळी दोघांच्या डोळ्यात अश्रू आले. 

हे दोघं राज कपूर यांची मुलं आहेत, हे त्यांना माहिती नव्हतं पण या गाण्याद्वारे ते राज कपूर आणि भारताप्रती आदर व्यक्त करत होते. असंही म्हटलं जातं की, 'आवारा' हा माओ त्से तुंग याचा आवडता चित्रपट होता.

ऋतु नंदा सांगतात की, 1993 मध्ये जेव्हा रशियाचे राष्ट्रपती बोरिस येल्तसीन भारतात आले आणि ऋतू नंदा यांनी त्यांना भेटण्याची इच्छा व्यक्त केली. त्यावेळी ते तयारही झाले आणि त्यांनी त्यांच्या पुस्तकावर एक संदेशही लिहिला. "मी तुमच्या वडिलांवर प्रेम करत होतो. ते आजही आपल्या आठवणींमध्ये जीवंत आहेत" असं त्यावर लिहिलेलं होतं. 

पण अखेर राज कपूर यांच्या एवढ्या लोकप्रियतेचं गमक काय होतं? एकदा राज कपूर लंडनमध्ये बीबीसीच्या बुश हाऊस कार्यालयात आले होते. त्यावेळी त्यांनी याचं उत्तर देताना म्हटलं होतं की, "हा 1954 मधील किस्सा आहे. त्यावेळी मी माझे दोन फोटो घेऊन रशियाला गेलो होतो. त्यापैकी एक होता 'आवारा'चा. या फोटोमुळ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
े रशियाबरोबर आमची पहिली ओळख झाली. त्यांना भारताबद्दल फार माहिती नव्हती, पण याफोटोंमुळं ते भारताच्या आणखी जवळ आले."

"आवारामधील पात्राचा चेहरा जरूर राज कपूर सारखा होता, पण त्याचं मन सामान्य जनतेचं होतं, आजही तेवढ्याच प्रेमानं धडधडणाऱ्या भारताच्या तरुणाचं ते मन होतं. खरंतर त्या लोकांनी राज कपूरला नव्हे तर भारताच्या त्या तरुणाला स्वीकारलं होते, ज्याचं मन वारंवार हेच म्हणत होतं..."

"आबाद नहीं, बर्बाद सही, गाता हूँ खुशी के गीत मगर

अनजान मगर सुनसान डगर का प्यारा हू, आवारा हू!"

पृथ्वीराज कपूर यांनी बनवलं कणखर 

राज कपूर यांना वाढवण्यात आणि त्यांना राज कपूर बनवण्यात त्यांचे वडील पृथ्वीराज कपूर यांचा सर्वाधिक वाटा होता. त्यांनी राज कपूर यांच्या म्हणण्यानुसार त्यांना 1 रुपया महिन्याची नोकरी दिली होती. त्यांचं काम होतं स्टुडिओमध्ये झाडू मारणं. 

राज कपूर यांच्या कन्या ऋतू नंदा सांगतात की, "राज कपूर इतर मुलांप्रमाणेच ट्राममध्ये शाळेत जायचे. एक दिवस जोरदार पाऊस होत होता. राज कपूर यांनी आईला विचारलं की, आज मी कारमधून शाळेत जाऊ का? त्यांची आई म्हणाली मी तुझ्या वडिलांना विचारून सांगते. पृथ्वीराज कपूर यांना हे समजलं तेव्हा ते म्हणाले की, या पावसामध्ये पाणी अंगावर झेलत भिजत शाळेमध्ये जाण्यातही एक वेगळं 'थ्रिल' आहे. त्याचाही अनुभव घेऊ द्या."

पृथ्वीराज कपूर, राज कपूर आणि रणधीर कपूर

राज कपूर दारामागे लपून त्यांची चर्चा ऐकत होते. त्यांनी स्वतः वडिलांना म्हटलं की, "सर, मी ट्राममधूनच शाळेत जाईल."

त्या सांगतात, "पृथ्वीराज कपूर यांनी जेव्हा बाल्कनीमधून राज कपूर यांना भिजत शाळेत जाताना पाहिलं तेव्हा ते पत्नी रामसमी यांना म्हणाले की, या मुलाकडे एक दिवस त्याच्या वडिलांपेक्षाही अधिक फॅन्सी कार असतील."

कपूर कुटुंबाबाबतचं बहुचर्चित पुस्तक 'द कपूर्स-द फर्स्ट फॅमिली ऑफ इंडियन सिनेमा', लिहिणाऱ्या मधू जैनही असाच एक किस्सा सांगतात. 

त्या सांगतात, "एकदा जेव्हा पृथ्वीराज कपूर घरातून बाहेर निघाले तेव्हा त्यांना राज कपूर उभे असलेले दिसले. त्यांनी विचारलं की, तू आतापर्यंत स्टुडिओत का नाही गेला? एवढं विचारून ते कारमध्ये बसले आणि वेगानं पुढं निघून गेले. दोघांनाही एकाच ठिकाणी जायचं होते, पण त्यांच्या वडिलांनी त्यांना त्यांच्या कारमध्ये बसवलं नाही. राज कपूर यांना अखेर बसने स्टुडिओत जावं लागलं."

नेहमी जमिनीवर झोपायचे राज कपूर

राज कपूर...