मीडियाच होता ज्याने स्वप्नं दाखवली, कहाण्या रचल्या. अमेरिकन कॉमिक्समधल्या रोशैख या नायकाप्रमाणे (जो अन्यायाविरोधात लढतो आणि गुन्हेगारांना कुठल्याही परिस्थितीत शिक्षा करतो) चित्र रंगवलं. यामुळे लोकांची भावना झाली की आता काँग्रेसमध्ये काहीच उरलं नाही आणि त्यांना पर्याय फक्त मोदी आहेत.

मीडियानं एक अशी व्यक्तीरेखा बनवली, जी सक्रिय, धाडसी, निर्णायक, सक्षम आणि कणखर होती. ते एका 'इंप्रेशनिस्ट पेंटरप्रमाणे' हळूहळू त्यांचं एक जिवंत चित्र रंगवत गेले. 

दोन दशकांपूर्वी मोदींचं नाव एखाद्या अफवेसारखं होतं. ते हळूहळू चर्चेचा विषय बनले आणि मग मीडियानं त्यांची एक प्रतिमा बनवली. नंतर त्यांना एक आयकॉन म्हणजेच आदर्श बनवून टाकलं. नरेंद्र मोदी हे मीडियाचाच आविष्कार आहेत. मोदी हे मीडियाचीच निर्मिती आहे. 

मीडियाच्या गराड्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी.

मीडियाचा मोदींशी संबंध काय, हा प्रश्न वेगळ्या प्रकारे विचारण्याची गरज आहे. प्रश्न हा आहे की मीडिया त्यानेच तयार केलेल्या या व्यक्तीरेखेकडे कसा बघतो, जी आता पंतप्रधानपदी आहे. याचं उत्तर काळजीत टाकणारं आहे. मीडियाने समीक्षक असावं, वास्तव मांडणारं आणि संतुलित असाव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ं, अशी जनतेची अपेक्षा असते. 

पण मीडिया मोदींचा फॅन ही दु:खाची गोष्ट आहे. मीडियानं आत्मपरीक्षण करणं सोडून दिलं आहे. मीडियानं जिथं लोकांपर्यंत सत्य पोहोचवायला हवं होतं आणि समीक्षकाची भूमिका बजावायला हवी होती तिथं कट्टर राष्ट्रवादाच्या नादात ते मोदींची व्यक्तीपूजा करू लागलेत. 

बातमी आणि जाहिरातीतील अंतर

वर्तमानपत्रांमधे मोदींवर छापून आलेले लेख आणि जाहिराती सारख्याच वाटतात. यावरून वाटतं मोदी भारताचे किम इल संग बनलेत, जे उत्तर कोरियाचे पहिले सर्वोच्च नेते होते. असे नेते ज्यांना कुणीही प्रश्न विचारत नसे. 

मीडिया मोदीभक्ती करत असल्याचं शिव विश्वनाथन यांना वाटतं.

नरेंद्र मोदींबद्दल सुरुवातीला कुणालाही सहानुभूती वाटू शकते. कारण मीडियानं त्यांना एक अशी व्यक्ती म्हणून दाखवली जी बाहेरची आहे आणि एक साधारण चहावाला असूनही दिल्लीच्या ल्युटेन्स किल्ल्यात दाखल झाली आहे. 

आता या काल्पनिक गोष्टीचं आकर्षण कायम रहावं यासाठी काही बाबींवर वारंवार जोर दिला जातो.

मीडिया परस्परविरोधी अशा दोन्ही बाजूनं बोलतो. एकीकडे म्हणतात मोदी नवखे आहेत, म्हणून त्यांचे स्वागत करा, तर दुसरीकडे त्यांना काळाची गरज सांगितलं जातं. 

असं वाटतं जणू 2019च्या निवडणुकांची घोषणा झाली आहे. ही परिस्थिती अमित शहांना सुखावू शकते. पण मीडियाच्या संशय आणि समीक्षा करण्याच्या आणि त्याचा माग काढण्याच्या भूमिकेला पूर्ण करत नाही. 

मोदीस्तुतीमध्ये मीडिया दंग आहे का?

मीडिया असा काही वागतो जणू देशात मोदींव्यतिरिक्त काही नाहीच. रंगवून दाखवल्या जाणाऱ्या बातम्यांमुळे मीडियावरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित होतात आणि त्यांच्या विश्लेषणावर संशय निर्माण होतो.

या आरोपांची सत्यता पडताळण्यासाठी तीन-चार बाबींवर बोलूया. पहिली अर्थातच नोटबंदी. मीडियानं नोटबंदीला देशात साजरा होत असलेल्या एखाद्या उत्सवाप्रमाणे दाखवलं. 

देशांतील मध्यम वर्गानं सुरुवातीला याला भ्रष्टाचारविरोधी लढा समजलं असेलही. पण नोटबंदी ही अनौपचारिक अर्थव्यवस्था आणि नगदीची गरज पडणाऱ्या धंद्यांविरोधातली लढाई असल्याचं लवकरच स्पष्ट झालं.

मीडिया जनतेच्या अडचणींकडे कानाडोळा करत आलाय. नोटबंदीनामक या उत्सवात मीडियानं व्यापक समस्यांपुढे डोळे मिटून घेतले. 

दुसरं म्हणजे मीडियाला सुरुवातीला कदाचित नोटबंदीमुळे होणाऱ्या नुकसानीचा अंदाज आला नसेल. पण काही काळानंतर तरी याचं विश्लेषण करता आलं असतं. मात्र विश्लेषणात केलेली बेईमानी...