बिहारमधील एक सार्वजनिक स्वच्छतागृह

वास्तव - अनेक घरांमध्ये स्वच्छतागृहं बांधली आहेत ही बाब खरी आहे. मात्र ही स्वच्छतागृहं योग्य पद्धतीने वापरली जात नाहीत किंवा योग्य पद्धतीने काम करत नाही हेही तितकंच खरं आहे.

आज 90 टक्के घरात स्वच्छतागृहांची सोय आहे. 2014 मध्ये हे प्रमाण फक्त 40 टक्के होतं असा दावा नरेंद्र मोदींनी सप्टेंबर 2018 मध्ये केला होता. 

मात्र काँग्रेसने या योजनेवर ताशेरे ओढले होते. 

माजी पाणीपुरवठा स्वच्छता मंत्री जयराम रमेश गेल्या ऑक्टोबरमध्ये म्हणाले होते, "सरकार स्वच्छतागृह बांधण्यासाठी अतिशय घाई करत आहे त्यामुळे आरोग्यसुविधांचा विकास करण्याचा मुख्य उद्देश बाजूला पडला आहे." 

स्वच्छ भारत अभियानाची दोन उद्दिष्टं आहे. 

ग्रामस्वच्छता - खेडेगावात उघड्यावर प्रातःविधी करण्याची पद्धत बंद करणं आणि स्वच्छतागृहांची संख्या वाढवणं. 

नागरी स्वच्छता - प्रत्येक घरात स्वच्छतागृहाची सोय करणं आणि तसंच शहरातील घनकचरा व्यवस्थापन आणि शहरात उघड्यावर प्रातःविधी रोखणं ही उद्दिष्टं आहेत. उघड्यावर प्रातःविधी केल्यामुळे गेल्या अनेक वर्षांपासून रोगराई पसरली आहे. 

स्त्रिया अनेकदा अंधारात शौचास जातात. त्यामुळे त्यांच्या सुरक्षेला धोका निर्माण होतो.  

विद्यमान सरकार ही परिस्थिती बदलण्यासाठी प्रयत्न करत असून सरकारच्या आकडेवारीनुसार 96.25 टक्के घरात स्वच्छतागृहं आहेत. ऑक्टोबर 2014 मध्ये हे प्रमाण 38.7% होतं.

या आकडेवारीचा आधार घेतल्यास असं लक्षात येतं की, आधीच्या सरकारपेक्षा दुप्पट वेगाने हे सरकार स्वच्छतागृह बांधत आहे. 

ग्रामीण भागात नोव्हेंबर 2017 ते मार्च 2018 या काळात  एक सर्वेक्षण  करण्यात आलं. या सर्वेक्षणात असं लक्षात आलं की 77% घरांमध्ये स्वच्छतागृहं होती आणि त्यातील 93.4% लोक त्याचा नियमितपणे वापर करायचे. 6136 गावातील 92,000 गावांमध्ये हे सर्वेक्षण करण्यात आलं. 

स्वच्छ भारत अभियानाच्या वेबसाईटवर उपलब्ध असलेल्या  माहितीनुसार 36 पैकी 27 खेड्यांमध्ये लोक आता उघड्यावर शौचाला जात नाहीत. 2015-16 मध्ये सिक्कीम राज्य हागणदारीमुक्त राज्य म्हणून जाहीर करण्यात आलं. 

स्वच्छतागृह वापरण्यातल्या अडचणी

स्वच्छतागृह बांधण्याच्या आकडेवारीवर एक नजर टाकली तर ते किती वापरले जातात याबद्दल अनेक प्रश्न आहेत. याचाच अर्थ असा आहे की एखाद्या घरात स्वच्छतागृह आहे याचा अर्थ त्याचा वापर होईलच असं नाही. 

2016 मध्ये नॅशनल सँपल सर्व्हे ने... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
मोदी सरकारच्या काळात खरंच सर्वांत जास्त संडास बांधण्यात आले आहेत? : बीबीसी रिअॅलिटी चेक