आखाती देश असो, अफ्रिका असो किंवा आशियातली मोठी राष्ट्र, वेगवेगळ्या स्तरावर अनेक देशांकडून युरोपीय देशांना सातत्यानं आव्हानं मिळत आहेत.

अमेरिकेपाठोपाठ अनेक युरोपीय देशांची आर्थिक स्थिती खालावली आहे. त्यात जहालवाद्यांच्या हल्ल्यांनी युरोपासमोर मोठं आव्हान उभं केलं आहे. म्हणूनच प्रश्न पडतो...

पाश्चिमात्य संस्कृतीचा किल्ला ढासळतो आहे का? 

एकेकाळी समृद्धीच्या उत्तुंग शिखरावर असलेल्या देशांचं एकाएकी पतन सुरू होतं. इतिहासात अशी अनेक उदाहरणं सापडतील. 

रोमन साम्राज्य, इजिप्तची संस्कृती किंवा भारतातील सिंधू संस्कृती. सर्व मानवजातीच्या प्रगतीची उत्तम उदाहरणं आहेत. पण, या संस्कृतींचा ऱ्हास झाला.

महान मुघल साम्राज्याचा देखील अस्त झाला. जिथं कधी सूर्य मावळत नव्हता, अशा ब्रिटीश साम्राज्याचाही अंत झाला.

अमेरिकेचंही अगदी तसंच झालंय. त्यांच्या पाठीशी उभे राहणारे देश सुद्धा कुठल्या न कुठल्या आव्हनांना तोंड देतच आहेत. 

पाश्चात्य संस्कृतीचा डोलारा कमकुवत झाला आहे. त्याच्या ऱ्हासाला सुरुवात झाली आहे असं चित्र सध्या दिसत आहे.

समृद्धीच्या शिखरावर असलेल्या देशांचंही पतन झालं आहे.

अमेरिकी अर्थतज्ज्ञ बे... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ंजामिन फ्रिडमन यांनी आधुनिक पाश्चात्य समाजाची तुलना सायकलशी केली होती. 

युरोपात आर्थिक संपन्नता कायम राहील असं ते म्हणाले होते. पण, नव्या संशोधनातून ही गोष्ट नाकारली जात आहे. युरोपीय राष्ट्रांची आर्थिक स्थिती तशी नाजूकच आहे.

पण, त्याचबरोबर लोकशाही, नागरिकांचं स्वातंत्र्य आणि सहिष्णुता या मूल्यांवरही हे देश समाधानकारक प्रगती करत नसल्याचं संशोधनात दिसून आलं आहे. 

सध्या अनेक पाश्चात्त्य देशांमध्ये राष्ट्रवादी पक्षांची सत्ता आहे. या देशांचे प्रमुख जगासाठी त्यांच्या देशाचे दरवाजे बंद करत आहेत. 

मुक्त आणि भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेमध्ये आता देशांच्या समुहांपेक्षा दोन देशामधील परस्पर आर्थिक संबंधांना जास्त महत्त्व प्राप्त होत आहे.

कोणताही समाज कितीही प्रगत का असेना, पण एक वेळ अशी येते की त्या समाजाचा ऱ्हास सुरू होतो. त्या ऱ्हासापासून ते स्वतःला वाचवण्यास असमर्थ ठरतात.

भविष्यात या देशांचं काय होईल, हे सांगणं कठीण आहे. पण, आपल्या गाठीशी असलेला इतिहासाचा अनुभव आणि विज्ञानाधारित मॉडेल्सच्या साहाय्यानं आपण काही अंदाज घेऊ शकतो. 

जेव्हा एखाद्या देशात गृहयुद्ध सुरू होतो तेव्हा तेथील लोक स्थलांतर करतात.

नैसर्गिक साधनसंपत्तीवरील ताण

मेरीलॅंड विद्यापीठाचे प्राध्यापक सफा मोतेशारी आणि त्यांच्या टीमनं एखाद्या समाजाचा ऱ्हास कसा होतो या विषयावर 2014 मध्ये अभ्यास केला.

कोणत्याही समाजाचा ऱ्हास होण्याची दोन प्रमुख कारणं ते या अभ्यासातून सांगतात - "पहिलं म्हणजे नैसर्गिक साधन संपत्तीवरचा ताण. हवामान बदल त्यासाठी मुख्य कारण ठरत आहे." 

"दुसरं कारण म्हणजे सदर मानवी संस्कृती चालवण्यासाठी अर्थव्यवस्थेवर पडणारा भार." 

जेव्हा धनाढ्य लोक या मर्यादित नैसर्गिक साधनसंपत्तीवर ताबा मिळवतील तेव्हा समाजातील दरी आणखी वाढेल. 

"विलासी आयुष्य कायम तसंच ठेवण्यासाठी जेव्हा ते पैशांच्या जोरावर नैसर्गिक साधन संपत्तीवर आपला हक्क सांगतील तेव्हा सामान्य जनतेच्या वाट्याला ती कमी येईल आणि मग संघर्ष होईल," असं मोतेशारी म्हणतात. 

हवामान बदलामुळं नैसर्गिक साधन संपत्तीचा तुटवडा निर्माण होईल - तज्ज्ञ

वाढती आर्थिक दरी 

साधनसंपत्तीसाठी सामान्य लोकांमध्ये होणाऱ्या संघर्षामुळे श्रीमंतांना कामगार मिळणार नाहीत. 

त्यामुळे पैसे असूनही श्रीमंतांच्या अडचणी वाढतील. जगभरात गरीब-श्रीमंतांमध्ये वाढत असलेली दरी मोतेशारी यांचं म्हणणं खरं ठरवत आहे. 

उदाहरणार्थ, जगात...