पाहा व्हीडिओ : ‘पूर आला तरी जंगल सोडणार नाही’

केरळमधील मेप्पाडीच्या दाट जंगलात वेलुता, त्यांच्या दोन बायका वगळता आता फारसं कुणी उरलेलं नाही. 

या जंगलातले अनेक आदिवासी चांगल्या राहणीमानाच्या शोधात आधीच शहरात जाऊन वसले आणि जे मागे राहिले होते, त्यांना केरळ सरकारने ऑगस्टमध्ये आलेल्या महापुरानंतर बळजबरीने स्थलांतरित केलं. 

प्रशासनानं या महापुराला 1924 नंतरचा या शतकातील दुसरा सर्वांत मोठा पूर घोषित केलं आहे.

भूस्खलनात घर गमावलेल्या आदिवासींच्या पुनर्वसनाची हमी केरळ सरकारने दिली. चोल नायक आदिवासींपैकी अनेक तरुणांनी आधीच मदत छावण्यांचा आसरा घेतला तर काही जण अजूनही कायमस्वरूपी पुनर्वसनाची वाट बघत याच जंगलात कशीतरी गुजराण करत आहेत. 

चेरिया वेलुता

मात्र केरळमध्ये अस्तित्वात असलेल्या या एकमेव शिकारी आदिवासी जमातीतील सर्वांत वयोवृद्ध चेरिया वेलुता यांना आपलं जंगल सोडायचं नाही. आपण अजूनही या जंगलात गुजराण करू शकतो, असा विश्वास त्यांना वाटतो. जन्म आणि मृत्यू तर निसर्गाच्या हाती आहे, यावर त्यांचा विश्वास आहे.

चेरिया यांची भेट घेण्यासाठी आम्ही वायनाड जिल्ह्यातील मुप्पाईनाडू पंचायतीतून आठ किलोमी... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
टरचा ट्रेक चढून गेलो. त्यांचं जंगलाप्रती प्रेम आणि शहरातील सुरक्षित जीवनाला दिलेला ठाम नकार, यामागची कहाणी आम्हाला जाणून घ्यायची होती. 

डोंगराच्या त्या पायवाटेवरून जाताना उंचच उंच जंगली झाडांवर वाढलेल्या कंच हिरव्या वेली आम्हाला दिसल्या. वेलुता यांच्या घराकडे जाणाऱ्या वाटेत आम्हाला हत्तीची विष्ठा दिसली. या अर्थ हत्तींचा कळप आमच्या आसपासच होता. या विचारानेच आमचा थरकाप उडाला. 

तुम्ही किती वेळा घाबरून जीव वाचवण्यासाठी पळ काढालं? पाऊस पडल्यावर पूर तर येणारच, हे निसर्गाचं चक्रच आहे, वेलुता म्हणतात.

सडपातळ बांध्याचे वेलुता यांना आम्ही भेटलो तेव्हा त्यांना आमच्याशी बोलायला नकारच दिला. मात्र आमच्यासोबत M. सुनील कुमार होते. वेलुता त्यांना ओळखायचे. सुनील यांनी त्यांना समजावलं तेव्हा ते आमच्याशी बोलायला तयार झाले. 

ते आमच्याशी चोल नायक आदिवासी भाषेतच बोलले. मलयाळम-कन्नड मिश्रीत अशी ही बोली आहे. बोलताना मध्येच ते तेलाने चापून चोपून बसवलेल्या आपल्या दाट सोनेरी केसातून हात फिरवायचे आणि एक मोठं हास्य त्यांच्या चेहऱ्यावर उमटायचं. 

दोन-तीन लहान मुलंही तिथे आसपास खेळत होती. ती मध्येच येऊन आमच्या कॅमेऱ्याकडे कुतूहलाने बघायची. 

वेलुतांना आमचा पहिला प्रश्न होता की आदिवासींनी जंगल सोडून गावांत जावं, यासाठी सरकारने अन्न, सुरक्षा आणि निवाऱ्याचं आश्वासन देऊन इतरांचं मन वळवलं. मग त्यांना जंगल का सोडायचं नाही?

वेलुता यांनी मान हलवली आणि म्हणाले, "तुम्ही किती वेळा घाबरून जीव वाचवण्यासाठी पळ काढाल? पाऊस पडल्यावर पूर तर येणारच, हे निसर्गाचं चक्रच आहे. तुम्ही पावसाला घाबरून, पूर येईल म्हणून घाबरून जाऊन जंगल सोडलं तर उद्या कदाचित पाणी नाही म्हणून तुम्हाला मरण येईल."

"कुणाचा मृत्यू कधी होईल, हे कुणालाच माहिती नाही. मृत्यूला घाबरत जगणं मूर्खपणा आहे. खरंच मोठा धोका असेल तर त्याची पूर्वकल्पना निसर्ग देतोच आणि अशा परिस्थितीत कुठे आसरा घ्यायचा, हे मला माहीत आहे," ते सांगतात. 

"या जंगलातली झाडं-झुडपं, गुहा, इथली सुरक्षित ठिकाणं, सगळं मला माहीतीये. मी इतकी वर्षं कुठल्याच त्रासाविना इथे आरामात राहत आलोय. मला फक्त एकाच गोष्टीची काळजी वाटते ती म्हणजे बाहेरची माणसं इथे आणतात ते अन्न आणि आजार."

मोठा धोका येणार असेल तर निसर्ग त्याची पुर्वकल्पना आधीच देतो.

वेलुता आठवड्यातून एकदा डोंगराच्या माथ्यावर असलेल्या इतर आदिवासींना भेटायला किंवा सरकारने...