...ील त्यांच्या लक्षात आलं.

हे लोक कोण आहेत, असं त्यांनाच विचारलं असता त्यांनी 'बेने इस्राईल' असं सांगितलं.

"हिब्रू भाषेत बेने म्हणजे मुलगा. त्यामुळे बेने इस्राईल म्हणजे इस्राईलचं मूल असा अर्थ होतो," असं मुंबईच्या रूईया महाविद्यालयातील इतिहासाच्या प्राध्यापिका मोहसिना मुकादम यांनी सांगितलं.

'शनिवार तेली' का म्हणतात?

कोकणात ज्यू लोकांना शनिवार तेली असं म्हणतात. त्याचं कारण काय असावं?

बेने इस्राईल समाज महाराष्ट्रात कोकण किनारपट्टीवर विखुरला आहे. तेल गाळणं हा यांचा मुख्य व्यवसाय होता. त्यांचे तेल... उर्वरित लेख लिहा:
तात, "त्याच दरम्यान हे ज्यू मुंबईतही आले. मुंबईत मशीद बंदर स्थानकाजवळ सर्वांत जुना सिनेगॉग म्हणजे ज्यूंचं प्रार्थनास्थळ आहे. त्याच्याच पुढे आणखी एक सिनेगॉग आहे. हे दोन्ही सिनेगॉग बेने इस्राईली लोकांचे आहेत."

बेने इस्राईली लोकांच्या लग्नात हळद होते, मुंडावळ्या बांधल्या जातात. तसंच नववधू हिरव्या रंगाचा चुडाही भरते, असं सॅम्युअल सांगतात.

ज्यू लोकांच्या सिनेगॉगमध्ये कोणत्याही देवाची मूर्ती नसते. पश्चिम दिशेकडे असलेल्या एका कपाटात पवित्र ग्रंथ ठेवलेले असतात. त्या ग्रंथांना 'सेफेरतोरा' म्हणतात. ते महिन्यातल्या मुख्य शनिवारी बाहेर काढून त्याचं वाचन होतं.

हिंदू समाजात जशी कोणत्याही शुभ कार्यानंतर सत्यनारायणाची पूजा केली जाते, तसंच बेने इस्राईली मलिदा नावाचा विधी करतात.

ताज्या द्राक्षांच्या वाईनला ज्यू लोकांमध्ये 'किद्दुश' म्हणतात. या वाईनला त्यांच्या लग्नविधीमध्ये अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. जसं हिंदूंमध्ये अग्नीला साक्षी मानून लग्नं होतात, तसंच बेने इस्राईली लोकांमध्ये या किद्दुशला म्हणजेच वाईनला साक्षी मानून लग्नं होतात.   

शर्ली पालकर म्हणतात, "मलिदा हे प्रकरणही सत्यनारायणासारखं आहे. कोणत्याही शुभ कार्यानंतर किंवा आधी मलिदा करतात. अगदी लग्नानंतर, मूल झाल्यावर, कोणत्याही शुभ प्रसंगी मलिदा करतात."

बेने इस्राईली ज्यूंच्या लग्नात वधुला मेहेंदी लावतात. या वधुच्या हातावरील मेहेंदी आणि तिच्या हातातील हिरवा चुडा त्यांचं वेगळेपण दर्शवतो.

तसंच ज्यू लोकांची कालगणना चंद्रावर अवलंबून असते. सूर्य मावळला की, त्यांचा एक दिवस संपून दुसरा दिवस सुरू होतो. ही गोष्ट फक्त बेने इस्राईलच नाही, तर सगळ्याच ज्यूंमध्ये समान असतं.

या बेने इस्राईल ज्यूंबद्दल शर्ली सांगतात, "जगभरातील ज्यू आणि हे बेने इस्राईली यांच्यात अनेक बाबतीत फरक आहेत. इतर देशांमध्ये ज्यूंवर अत्याचार झाल्याने ते त्यांच्या त्यांच्या लोकांमध्येच राहिले. याउलट कोकणातले ज्यू इथल्या स्थानिकांमध्ये मिसळले. एवढंच नाही, तर त्यांनी इथल्या लोकांच्या चालीरीतीही उचलल्या."

मराठी शिकण्याची तळमळ

इस्राईलला गेलेल्या बेने इस्राईलींच्या पुढील पिढ्यांना मराठी बोलता येतंच असं नाही. त्यासाठी आता तिथल्या लोकांनी एकत्र येऊन मराठी भाषेचा अभ्यासक्रमही सुरू केला आहे.

या अभ्यासक्रमाचाच भाग म्हणून रूईया महाविद्यालयातील मराठीचे प्राध्यापक विजय तापस इस्राईलला गेले होते. "इस्राईलमध्ये गेलेल्या...