...एका तरूणाने मला सांगितलं. 

कुणाच्या शेतात कधी किती पाणी आणि खत द्यायचं आहे याची माहिती त्या व्हॉट्सऍप ग्रुपवर दिली जाते. त्यानुसार मग त्या त्या वेळी ती ती जबाबदारी गावी माघारी थांबलेले लोक पार पाडतात.

"आम्ही आंदोलन करत आहोत म्हणून आमची शेतं ओसाड पडलेली नाहीत. आम्ही त्यांची सोय लावून इथं आलो आहोत," तो तरूण सांगत होता. 

पंजाबच्या गावांतून रोज येते रसद 

गावांमध्ये माघारी राहिलेली मंडळी आंदोलनाला काही कमी पडणार नाही याचीसुद्धा काळजी घेत आहेत. गावांमधून रोज वेगवेगळ्या गाड्या भरून अन्नधान्य, ताज्य... उर्वरित लेख लिहा:
ण सोमवारी पुन्हा कामावर जायचं आहे," असं 27 वर्षांचे कुलवंत सिंग सांगत होते.

रात्रीच्या त्या शांततेत फेर फटका मारता एका डेऱ्यावर बरीच गर्दी दिसत होती. मुस्लिम फेडरेशन ऑफ पंजाबचा तो डेरा होता. रात्रीचे 2 वाजता देखील त्यांच्या डेऱ्यात 'मिठे चावल'चं वाटप सुरू होतं. रात्री उशीरा नव्याने आंदोलनात पोहोचणारे तरूण तिथं खाण्यासाठी येत होते.

हरियाणातून आलेले तरूण

आंदोलनाच्या ठिकाणी एन्ट्री पॉइंटवर जेवढे पोलीस दिसले ते तेवढेच. पुढे 7 किलोमीटरच्या आंदोलनाच्या पट्ट्यात एकही पोलीस सुरक्षा देताना दिसला नाही. ठिकठिकाणी सुरक्षेची जबाबदारी त्या त्या डेऱ्यातल्या लोकांनी स्वतः उचलेली होती. काठ्या घेऊन ठिकठिकाणी वयस्कर मंडळी पाहारा देताना दिसत होती. 

72 वर्षांच्या हलिंदर सिंग यांच्यावर एका मोठ्या डेऱ्यातल्या अन्नधान्याची रखवालीची जबाबदारी देण्यात आली होती. रात्रीचे 3 वाजता ते आम्हाला भेटले. 'रात्रीचे तीन वाजलेत तुम्ही झोपणार कधी?' असा सवाल मी त्यांना केला तर हासून म्हणाले, "मोदींना जाग आली की मी झोपणार." 

हलिंदर सिंग

पुढे आणखी एक अजोबा लोकांना ब्लँकेट्स वाटण्यासाठी बसले होते. आम्हाला आवाज देऊन त्यांनी विचारलं "तुम्हाला ब्लँकेट हवेत का, तुमच्याकडे पुरेसे गरम कपडे आहेत का?" आम्ही नकार दिला. पण बीबीसीचं आयकार्ड माझ्या गळ्यात पाहिल्यानंतर त्यांनी अस्खलित इंग्रजीत संवाद साधायला सुरुवात केली. त्यांना नमस्कार करून पुढे निघेपर्यंत 4 वाजले होते.    

हरियाणातून आलेल्या शेतकऱ्यांच्या डेऱ्यात खूपच हालचाल दिसत होती. चहा उकळत होता. सर्व वयस्क ताऊ मंडळी हुक्क्याच्या भोवती गोल बसली होती आणि त्यांचा गप्पांचा फड रंगला होता. 

'4 वाजले तुम्ही झोपणार कधी?' असा सवाल केला तर आमची झोप झालीय. आता आमची सकाळ झालीय, असं ही ताऊ मंडळी सांगू लागली. आता तुम्ही आमच्याकडे सकाळचा चहा पिऊनच जा असा आग्रह एका ताऊने धरला. 

रात्री 12 ते 4 च्या दरम्यान माझा 2 वेळा दूध आणि 2 वेळा चहा पिऊन झाला होता. हलिंदर सिंग यांनी आग्रहानं शक्करपारी खाऊ घातली होती. सकाळी 4च्या दरम्यान त्या 7 किलोमीटरच्या पट्ट्यात आता सकाळ व्हायला सुरुवात झाली होती. 

लोकांना भेटता भेटता त्यांच्याशी बोलता बोलता मी कधी तो 7-8 किलोमीटरचा टप्पा पूर्ण केलाय हे मलासुद्धा लक्षात आलं नव्हतं.   

क्रमश: 

हे वाचलंत का?

(बीबीसी मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला फेसबुक, इन्स्टाग्राम, ...