मेघालयातील गुहेत मिळणाऱ्या चुनखडीच्या अवशेषात इतिहासाचं गुपित आहे.

भूगर्भशास्त्रज्ञांनी गेल्या 4,200 वर्षांचा कालावधी एक वेगळा कालखंड असल्याचं म्हटलं आहे. मेघालयातील गुहांमध्ये या इतिहासाच्या पाऊलखुणा सापडल्यामुळे या काळाला मेघालयन कालखंड असं नाव पडलं आहे.

अनेक शतकांपूर्वी आलेल्या एका भयंकर दुष्काळामुळे अनेक संस्कृतींचा ऱ्हास झाला होता. तेव्हापासून या कालखंडाची सुरुवात झाली होती.

हा कालखंड आता सामावून घेण्यासाठी 'द इंटरनॅशनल क्रोनोस्ट्रॅटिग्राफिक चार्ट' म्हणजेच पृथ्वीचं वय दाखवणारी आकृती अपडेट केली जाणार आहे.

पण ज्या पद्धतीनं हे बदल झाल्याचं जाहीर करण्यात आलं, त्यावरबन वैज्ञानिकांमध्ये असंतोष पसरला आहे. या विषयावर अर्धवट चर्चा झाल्याचं काही वैज्ञानिकांचं मत आहे, कारण हा कालखंड केवळ एक संकल्पना म्हणून सहा वर्षांपूर्वी पुढे मांडण्यात आला होता. त्यानंतर यावर चर्चा होणं अपेक्षित होतं. पण तसं झालं नाही. 

पृथ्वीचं वय निर्मितीपासून आतापर्यंत एकूण 4.5 अब्ज वर्षं आहे. त्या कालखंडाचं वर्गीकरण भूगर्भशास्त्रज्ञांनी वेगवेगळ्या कालावधीत केलं आहे. 

याचे काही टप्पे ठरवून दिले आहेत. प्रत्येक टप्प... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
्यावर काही ना काही घडलं आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हाही खंडांचं विभाजन, वातावरणात अमूलाग्र बदल आणि एखादी प्राण्यांच्या किंवा झाडांच्या प्रजातीची नव्याने उत्पत्ती झाली आहे, एक नवा टप्प्याची नोंद झाली आहेय

आपण सध्या होलोसिन नावाच्या कालखंडात राहत आहोत. 11,700 वर्षांपूर्वी हा कालखंड सुरू झाला होता. हिमयुग संपून आपण सध्याच्या उष्ण वातावरणात राहू लागलो ते याच कालखंडात. 

इंटरनॅशनल कमिशन फॉर स्ट्रॅटिग्राफी (ICS) या संस्थेनं या कालखंडाची विभागणी अनेक उपकालखंडांमध्ये केली आहे. ICSने होलोसिन कालखंडाची विभागणी अप्पर, मिडल आणि लोवर तीन उपकालखंडात केली आहे.

कालगणनेचा तक्ता

सर्वांत अलीकडचा काळ हा मेघालयन काळ आहे. या काळातील महत्त्वपूर्ण हवामान बदलाच्या घटनांची नोंद घेण्यात आली आहे. या कालखंडाच्या सुरुवातीला एक मोठा दुष्काळ पडला होता. या दुष्काळाचा परिणाम दोन शतक राहिला. हा दुष्काळ इतका मोठा होता की यामुळं इजिप्त, ग्रीस, सीरिया, पॅलेस्टाइन, मेसोपोटामिया, सिंधू आणि यांगत्से नद्यांच्या खोऱ्यांमधली संस्कृती लोप पावली. 

वातावरणातील बदल आणि महासागरात होणाऱ्या परिवर्तनामुळं या दुष्काळाची सुरुवात झाली असावी, असा अंदाज आहे.  

"भूगर्भशास्त्राच्या एकूण कालखंडाशी तुलना केली असता मेघालयन कालखंड अनेक अर्थांनी विशेष असल्याचं आपल्या लक्षात येतं. या काळाच्या सुरुवातीलाच जागतिक हवामान बदलाने जागतिक सांस्कृतिक जीवन प्रभावित केलं," असं लाँग बीच स्टेट युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक आणि International Union of Geological Sciences किंवा IUGSचे सरचिटणीस स्टॅनली फिनै यांनी म्हटलं. IUGS या संस्थेनीच ICUच्या प्रस्तावाला मान्यता दिली आहे. 

होलोसिनच्या मध्ययुगीन काळाला नॉर्थग्रिपियन असं म्हटलं जातं. मेघालयन कालखंड सुरू होण्याआधीचे 8,300 वर्षं हा कालखंड होता. या कालखंडाची सुरुवात कॅनडातील हिमनग वितळल्याने झाली. वितळलेला हिमनग उत्तर अंटलांटिकमध्ये गेला आणि त्याने महासागराच्या प्रवाहाला प्रभावित केलं. 

होलोसिन या कालखंडाची सुर्वांत जुना टप्पा ग्रीनलॅंडियन उपकालखंडाचा आहे. हिमयुग संपल्यानंतर हे युग सुरू झालं.

वर्गीकरणाला मान्यता मिळण्यासाठी काही मानकांची पूर्तता होणं आवश्यक असतं. भूगर्भशास्त्रीय कालगणनेत हे दिसायला हवं की या कालखंडात झालेल्या घटनांचा परिणाम हा वैश्विक आहे. कालखंडांच्या वर्गीकरणात त्या-त्या काळातील खडक आणि वालुकाष्माची महत्त्वाची भूमिका...