वक्ते महाराज

हे विचार शिवप्रतिष्ठानचे अध्यक्ष संभाजी भिडे यांचे नाहीत, तर ते आहेत निवृत्ती महाराज वक्ते यांचे!

85 वर्षीय वर्षीय निवृत्ती महाराज वक्ते हे वारकरी संप्रदायातील ज्येष्ठ कीर्तनकार आहेत. मूळचे बुलढाणा जिल्ह्यातील असलेले वक्ते यांचं वास्तव्य पंढरपूरमध्ये असतं. गेली अनेक दशकं ते कीर्तन-प्रवचन करत आहेत.

अंधश्रद्धा निर्मूलन कायद्याला वारकरी संप्रदायातील ज्या व्यक्तींनी विरोध दर्शवला होता त्यापैकी वक्ते एक होते. राज्य सरकारने त्यांना गेल्या वर्षी ज्ञानोबा-तुकाराम पुरस्कारानं गौरवलं आहे. संत साहित्यावर लेखन किंवा संतांना अभिप्रेत मानवतावादी कार्य करणाऱ्या व्यक्तीला राज्य शासनाच्या वतीनं हा पुरस्कार दिला जातो.

खरं तर वारकरी संप्रदाय ही मनुस्मृतीतील विषमता नाकारणारी एक चळवळ म्हणून ओळखली जाते. जेव्हा याच वारकरी संप्रदायातील वक्ते यांच्यासारखा कीर्तनकार थेट मनुस्मृतीचं समर्थन करतो तेव्हा ती आश्चर्याची गोष्ट मानली जाते.

पण वारकरी संप्रदायातले सगळेच काही या भूमिकेचं समर्थन करत नाहीत. पंढरपूरच्या विठ्ठल मंदिरातून बडवे हटाव मोहिमेमध्ये अग्रभागी राहिलेले डॉ. भारत पाटणकर यांचं म्हणणं आह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
े की, वक्ते जे बोलत आहेत ते वारकरी संप्रदायात घुसलेल्या सनातनी हिंदुत्ववाद्यांचं प्रतीक आहे.

"वक्ते महाराज जे बोलत आहेत त्यावरुन कल्पना येते की सनातनी विचारांची मंडळीही वारकरी संप्रदायात कशाप्रकारे घुसलेली आहेत. वक्ते महाराज हे अशा प्रकारचे एकटे कीर्तनकार नाहीत. त्यांच्यासारखे इतरही काही सनातनी हिंदुत्ववादी कीर्तनकार वारकरी संप्रदायात आहेत. ते हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकेच आहेत. पण ते आहेत हे नक्की. या मंडळींची भिस्त अर्थातच मनुस्मृतीवर आहे. खरं तर मनुस्मृतीत जे काही मांडलं आहे ते सगळं वारकरी परंपरेनं नाकारलं आहे," पाटणकर सांगतात.

पाटणकर पुढे सांगतात की, "वारकरी परंपरेत हिंदुत्ववाद्यांचा शिरकाव पहिल्यांदा बडव्यांच्या माध्यमातून झाला. ते केवळ विठ्ठल मंदिरात अस्पृशांना प्रवेश रोखून थांबले नाहीत तर विठ्ठलाबाबत अनेक कथा रचून पवित्र-अपवित्रतेच्या कल्पना त्यांनी पसरावल्या. शूद्र समजल्या जाणाऱ्या नामदेवांसोबत विठ्ठल जेवला म्हणून विठ्ठल अपवित्र झाला आणि त्याचे शुद्धीकरण करण्याची गरज आहे अशी कथा सांगत खुद्द विठ्ठलावरच एक प्रकारे मनुस्मृतीची अंमलबजावणी केली."

"विठ्ठल पूजेच्या वेळी ऋग्वेदातील पुरुषसूक्त म्हटले जाणे हे सुद्धा वारकरी परंपरेशी विसंगत आहे. पुरुषसूक्तामध्ये असे म्हटलं आहे की, विश्वपुरुषाच्या तोंडातून ब्राह्मण, बाहुंमधून क्षत्रिय, धडामधून वैश्य आणि पायामधून शूद्र जन्माला आले. वर्णभेदाचा पाया हे पुरुषसूक्त आहे आणि वारकरी संप्रदाय वर्णभेदाच्या पलीकडे आहे. विठ्ठल मंदिरातून बडवे जरी हटले असले तरी पुरुषसूक्तातून बडव्यांचा हा विचार मात्र कायम आहे."

"हिंदुत्ववाद्यांकडून वारीत शिरकावाचा प्रयत्न सुरूच असतो. विश्व हिंदू परिषदेनंही वारीच्या काळात काही वर्षांपूर्वी पंढरीच्या वाळवंटात मेळावे आयोजित करून शिरकाव करण्याचा प्रयत्न केला. पण त्यात ते यशस्वी झाले नाहीत. ताजा शिरकाव करण्याचा प्रयत्न म्हणजे गेल्या वर्षी संभाजी ऊर्फ मनोहर भिडेंच्या शिवप्रतिष्ठानकडून तलवारी घेऊन वारीत शिरण्याचा प्रयत्न! मात्र वारकऱ्यांनी  त्यांना बाहेर काढायला पोलिसांना भाग पाडले. आता पुन्हा या वर्षी त्याच्याही पुढे पाऊल टाकत ज्ञानेश्वर आणि तुकोबांपेक्षा मनु एक पाऊल पुढे आहे असं वक्तव्य भिडेंनी वारीत केले आहे. वारकरी संप्रदायानं सहिष्णुता, समानता, बंधुतेचा जो विचार प्रचंड दडपशाहीतून टिकवून ठेवला तो यांना मोडायचा आहे. त्यामुळे हा शिरकाव करण्याचा...