...ंनी वंजारी किंवा ओबीसींचं राजकारण फार उशिरा सुरू केलं. प्रमोद महाजन हयात असताना गोपीनाथ मुंडे यांना राजकारणात 'गॉडफादर' होता. मात्र महाजनांच्या निधनानंतर त्यांना स्पर्धा सुरू झाली आणि त्यांनी ओबीसीचंही राजकारण सुरू केलं. ओबीसीचे नेते म्हणूनही त्यांची ओळख निर्माण झाली होती.

गोपीनाथ मुंडे यांनी ते हयात असतानाच त्यांचा राजकीय वारसा मुलगी पंकजा मुंडेंच्या रूपाने जाहीर केला होता. त्यामुळे पुढे पंकजा मुंडेच राजकीय वारस म्हणून पुढे आल्या. मात्र, इथेच गोपीनाथ मुंडेंचे पुतणे धनंजय मुंडे नाराज झाले आणि म... उर्वरित लेख लिहा:
ारणाच्या राज्यस्तरावर आहेत; समाजात त्यांचं नेतृत्त्व मान्य असल्याचं दिसतं. "आजच्या घडीला तरी वंजारी समाजात पंकजा मुंडेंच्या सोबत राहण्याबाबत स्पष्टता आहेत. मात्र भावनिकतेच्या बळावर समाजाला किती काळ सोबत ठेवणार आहोत, या प्रश्नाचं उत्तर पंकजा मुंडे यांनी शोधायला हवं," ते सांगतात.

गोपीनाथ मुंडे हे पक्षाच्या पलिकडे जात ओबीसी समाजासाठी पुढाकार घेत असत. प्रमोद माने याच गोष्टीचा उल्लेख करत म्हणतात, पंकजा मुंडेही असाच प्रयत्न करताना दिसतात.

"काकू क्षीरसागरांबरोबर गोपीनाथ मुंडे यांचा कायमच सुसंवाद राहिला होता. तसाच जयदत्त क्षीरसागर यांच्यासोबत पंकजा यांचा सुसंवाद दिसून येतो. महादेव जानकरांना भाऊ मानतात, धनगर समाजाच्या राम शिंदे यांच्यासोबतही चांगले संबंध आहेत. तसं धनंजय मुंडेंमध्ये दिसत नाहीत. ते पक्षाच्या पलिकडे जाताना दिसत नाहीत," असा फरक प्रमोद माने अधोरेखित करतात.

मात्र, ज्येष्ठ पत्रकार सुधीर महाजन यांना गोपीनाथ मुंडे यांच्यातील राजकीय गुण धनंजय मुंडे यांच्यात अधिक दिसतात. ते म्हणतात, काम, संपर्क, संचार, आक्रमकता आणि वक्तृत्वशैली या सगळ्या गोष्टींचा विचार केला, तर धनंजय मुंडे हे उजवे वाटतात. 

"धनंजय मुंडे आणि पंकजा मुंडे यांच्यातील मुलभूत फरक असा की, धनंजय मुंडे बीडमध्ये राहून राजकारण करतात, तर पंकजा मुंडे मुंबईत राहून बीडचं राजकारण करू पाहतात. बीडमध्ये राहून आणि येऊन राजकारण करणे यात मोठा फरक आहे," असं महाजन म्हणतात.

मात्र, वंजारी समाज धनंजय मुंडेंना आपला नेता म्हणून स्वीकारेल का, याबाबत सुशील कुलकर्णी यांना शंका वाटते. याबाबत अधिक विस्तृतपणे ते सांगतात की, "वंजारी समाजाचा राजकीय संघर्ष हा राष्ट्रवादी काँग्रेसशी राहिलाय. महाराष्ट्रात जिथं जिथं वंजारी समाज पसरलाय, तिथे ज्या प्रस्थापित नेत्याशी हा समाज लढतोय, तो राष्ट्रवादी किंवा काँग्रेसचा आहे. आणि धनंजय मुंडे हे राष्ट्रवादीत आहेत."

याच मुद्द्याला धरून सुधीर महाजन म्हणतात, "पक्ष थोडा वेळ बाजूला ठेवून विचार केल्यास गोपीनाथ मुंडे यांच्यातील नेतृत्त्व गुण आणि कामाची तडफ ही धनंजय मुंडे यांच्यामध्येच जास्त दिसते. पण समाजाचा मुद्दा येतो त्यावेळी कामापेक्षा अनेकदा भावनिक नातं जास्त वजनदार ठरतं. समाजाच्या कृती, बोलण्यातून ते वारंवार दिसूनही येतं."

'पुढची निवडणूक ठरवेल'

2014 साली गोपीनाथ मुंडेंचं निधन झालं. त्यानंतर महाराष्ट्र विधानसभेची निवडणूक पंकजा मुंडे...