45 वर्षांचे महेश त्यांचा अनुभव सांगतात. एका बँकेत नोकरी करणाऱ्या महेश यांना एप्रिल महिन्याच्या अखेरीस कोव्हिडची लागण झाली होती. दोन आठवड्यांनी ते त्यातून बरे झाले, पण दोन महिने खोकला सुरूच होता. आठ महिन्यांनंतरही त्यांना सतत थकवा जाणवतो, कधी कधी श्वास घेताना त्रास होतो आणि धापही लागते.

 महेश यांना मधुमेह आणि हृदयविकाराचा त्रासही जाणवू लागला आहे आणि या सगळ्याचा परिणाम त्यांच्या मानसिक आरोग्यावरही झाला.

महेश यांना जाणवणाऱ्या लक्षणांना 'लाँग कोव्हिड' म्हणून ओळखलं जातं. म्हणजे कोव्हिड होऊन गेल्यावरही किंवा विषाणू शरीरातून नष्ट झाल्यावरही पुढचे काही महिने जाणवत राहणारी लक्षणं. अशा लांबलेल्या कोव्हिडनं शारिरीक त्रास तर होतोच, पण मानसिक ताणतणावातही वाढ होते आहे.

 लाँग कोव्हिड आणि मानसिक समस्या

कोव्हिडमुळे होणाऱ्या मानसिक त्रासांची विभागणी काही मानसशास्त्रज्ञ ढोबळमानानं तीन प्रकारांत करतात- 

1. थेट मेंदू किंवा चेतासंस्थेवर झालेले परिणाम, 

2. हॉस्पिटल किंवा आयसीयूमधल्या विलगीकरणाचे परिणाम आणि 

3. दीर्घकाळ आजारपणामुळे निर्माण झालेल्या मानसिक समस्या

साताऱ्यात राहणारे डॉ. अजिंक्य सांगतात, "कोव्हिड केवळ एक विषाणूमुळे होणारा संसर्ग नाही, तर त्यात मानसिक आजाराचा आणि मानसोपचारांचाही भाग येतो. डॉक्टर उपचार करत असतात, पण रुग्ण मानसिकदृष्ट्या जितकं सकारात्मक राहतील, तितकं यातून लवकर बाहेर पडू शकतात."

डॉ. अजिंक्य स्वतः कोव्हिड रुग्णांवर उपचार करत होते, तेव्हाच त्यांनाही कोव्हिडची लागण झाली होती. "दहा दिवस हॉस्पिटलमध्ये काढणं हा तुरुंगवासच वाटतो. घरातले कुणी भेटत नाहीत. जेवणाचा डबा घरून आला, तरी त्याला चव नसते, नीट जेवण होत नाही, त्यामुळे आधीचे मानसिक आजार बळावू शकतात, किंवा नवीन आजार होऊ शकतात."

लक्षणं जितकी लांबतात, तितक्या मानसिक समस्याही वाढत जातात. विशेषतः आयसीयूमध्ये उपचार घ्यावे लागलेल्या व्यक्तींना PTSD (पोस्ट ट्रॉमॅटिक स्ट्रेस डिसऑर्डर) सारख्या मानसिक समस्या जाणवत असल्याचं अभ्यासातून दिसून आलं आहे. 

महेश यांनाही याच त्रासातून जावं लागलं. ते तीन आठवडे हॉस्पिटलमध्ये होते आणि त्यातले दहा दिवस त्यांना आयसीयूमध्येही ऑक्सिजनवर ठेवण्यात आलं होतं. आसपास सगळेच लोक पीपीई घालून असल्यानं बरेच दिवस जवळून माणसांचा चेहराही पाहता आला नाही असं ते सांगतात.

"मी जवळपास रोजच कुणाला ना कुणाला प्राण सोडताना पाहिलं होतं. बरं होऊन... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
कोरोना व्हायरस: लाँग कोव्हिडचा मानसिक आरोग्यावर कसा परिणाम होतो?