तुरतूक... अत्यंत दुर्गम असा परिसर. लडाखमधल्या नुब्रा खोऱ्याच्या अगदी शेवटच्या टोकाला वसलेलं हे छोटसं गाव कोराकोरमच्या उंचच उंच पर्वतरांगांमध्ये वसलं आहे. गावातून शायोक नदी वाहते. दगडी बांधकाम आणि ये-जा करण्यासाठी केवळ एकच रस्ता. हाच रस्ता पुढे लेहला जातो. निसर्गाने या गावावर सढळ हस्ते सौंदर्याची उधळण केली आहे. मात्र, या निसर्ग सौंदर्यापेक्षाही अधिक रंजक आहे गावाचा इतिहास. 

भारतातलं 'बाल्टी' खेडं

पाकिस्तानातला एक प्रदेश आहे 'बाल्टिस्तान'. बाल्टी समाज तिथे मोठ्या संख्येने राहतो. मात्र, भारतातही एक 'बाल्टी' आहे. ते म्हणजे तुरकूत. लद्दाखमध्ये बहुसंख्य लोक बौद्ध आहेत. मात्र, तुरकूत एक बाल्टी गाव आहे. (बाल्टी हा तिबेटी वंशीय समाज आहे. पाकिस्तानातल्या स्कार्डू प्रांतात हा समाज मोठ्या संख्येने राहतो.)  

ग्रामस्थ नूरबक्षिया या सूफी पंथाचे मुस्लीम आहेत. ते बाल्टी ही तिबेटी बोली बोलतात. सलवार-कुर्ता घालतात आणि पाकिस्तानच्या सीमेवरून अवघ्या सहा किमी आत असलेल्या बाल्तीस्तानात त्यांचे नातेवाईक मोठ्या प्रमाणावर राहतात.

...आणि तुरकूत भारताचा भाग बनला

खरंतर 1971 सालापर्यंत तुरकूत पाकिस्तानचाच भाग होता. मात्र, 1971च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात बांग्लादेशची निर्मिती झाली आणि त्याच वेळी भारताने तुरकूत ताब्यात घेतला. सुरक्षेच्यादृष्टीने हा भाग अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने भारताने तो आपल्याकडेच ठेवला. त्यादिवशी नातेवाईकांना भेटण्यासाठी किंवा इतर कुठल्या कामानिमित्त गावाबाहेर पडलेल्या लोकांना परत गावात येता आलं नाही. तेव्हापासून भारताने या भागात कडेकोट बंदोबस्त ठेवला होता. मात्र, गेल्या दशकभरात हा भाग बऱ्यापैकी शांत आहे. 2010 सालापासून तुरकूत पर्यटनासाठी खुला करण्यात आला आहे. 

अलौकिक निसर्ग सौंदर्यामुळे हा भाग पर्यटकांना खुणावतो. शिवाय डोंगररांगांच्या शिखरावरच्या अतिदुर्गम भागात वसलेल्या या गावातले लोक कसे राहत असतील, हे जाणून घेण्याची उत्सुकताही दरवर्षी हजारो पर्यटकांना आकर्षित करते. हा भाग पूर्णपणे डोंगराळ असल्याने इथले लोक या दगडांचाच पूरेपूर वापर करतात. दगडाची घरं, दगडाच्याच पायवाटा, इतकंच नाही तर पिकाला पाणी देण्यासाठी करण्यात आलेली सिंचनाची सोयही याच दगडांपासून तयार केलेली आहे. 

नैसर्गिक कुलिंग यंत्रणा

लडाखमध्ये अनेक गावं खूप उंचावर आहेत. त्यातुलनेत तुरकूत कमी उंचीवर आहे. समुद्रसपाटीपासून या गावाची उंची 2,900 मीटर आहे.... \n\nवरील लेखासाठी मला एक चांगले शीर्षक द्या.
भारतानं पाकिस्तानकडून काबिज केलेल्या लडाखमधील तूरकूत या गावाची कहाणी