सामग्री: वडिलोपार्जित संपत्तीच्या अधिकारासंदर्भात अनेक नियम आणि कायदे अस्तित्वात आहेत. प्रकरण इतकं साधं-सरळ नाही. 

दिल्ली हायकोर्टात नुकतीच एक खटल्याची सुनावणी झाली. त्यावेळी कोर्टाने सांगितलं की वडिलांच्या मालमत्तेवर पूर्णपणे मुलाचाच हक्क नसतो. कारण आई अजून जिवंत आहे आणि मालमत्तेवर मुलीचाही तेवढाच हक्क आहे. 

काय आहे प्रकरण?

दिल्लीच्या एका गृहस्थाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या मालमत्तेची वाटणी झाली. कायदेशीररीत्या त्या संपत्तीचा अर्धा हिस्सा हा पत्नीला आणि अर्धा हिस्सा मुलांमध्ये (एक मुलगा आणि एक मुलगी) वाटण्यात येणं अपेक्षित होतं. 

पण जेव्हा मुलीनं संपत्तीतला आपला हिस्सा मागितला, तेव्हा मुलानं (तिच्या भावानं) तो देण्यास नकार दिला. त्यानंतर मुलीनं कोर्टाचं दार ठोठावलं. आईनंही मुलीला पाठिंबा दिला. मुलानं म्हटलं की मलाच पूर्ण संपत्ती मिळायला हवी.

त्यानंतर दिल्ली उच्च न्यायालयाने हिंदू वारसाहक्क कायद्यांतर्गत निर्णय दिला. कोर्टानं निर्णय दिला की अजून आई जिवंत आहे आणि तुम्हाला बहीण देखील आहे. 

त्याबरोबर न्यायालयानं मुलाला एक लाख रुपयांचा दंड ठोठावला. या खटल्यामुळं आईला मानसिक त्रास सहन करावा लागला त्याची नुकसान भरपाई देण्याचा निर्णय दिला. 

आजच्या काळात असं प्रकरण होणं काही नवं नाही, असं भाष्य कोर्टानं केलं. पण यातून निष्कर्ष काय काढावा?

वडिलांच्या संपत्तीवर मुलीचा किती हक्क?

तसं पाहायला गेलं तर समाजात वडिलांच्या संपत्तीचा वारसदार हा मुलगाच मानला जातो. 2005 मध्ये या कायद्यात सुधारणा झाली, त्यानुसार मुलाचा आणि मुलीचा संपत्तीवर समान हक्क आहे, असं निश्चित झालं.

हिंदू कुटुंबांमध्ये मुलगा हाच घराचा कर्ता मानला जात असल्यामुळे 2005 आधी कायदा तसा होता. 

जर वडिलोपार्जित संपत्तीची वाटणी 20 डिसेंबर 2004 पूर्वी झाली असेल तर त्यावर मुलीचा हक्क नाही. कारण या प्रकरणात संपत्ती वाटपात जुने नियम लागू होतील. ही वाटणी रद्द करता येणार नाही. 

हा कायदा हिंदू, बौद्ध, जैन आणि शीख समाजाला लागू होतो. 

वडिलोपार्जित संपत्ती म्हणजे काय? 

संपत्ती दोन प्रकारची असते. एक म्हणजे तुम्ही कमावलेली आणि दुसरी वडिलोपार्जित. 

कोणत्याही पुरुषाला आपल्या वडिलांकडून, आजोबाकडून किंवा पणजोबांकडून जी संपत्ती प्राप्त होते त्याला वडिलोपार्जित संपत्ती म्हणतात. जन्मानंतर त्या मुलाचा वडिलोपार्जित संपत्तीवर हक्क स्थापित होतो.

वडिलोपार्जित संपत्तीमध्ये कुणाकुणाचा वाटा...\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
जर तुम्हाला वाटत असेल तुमच्या वडिलोपार्जित मालमत्तेवर केवळ तुमचाच अधिकार आहे तर थोडं थांबा! खरी परिस्थिती थोडी वेगळी आहे.