प्रश्न: कुणाजवळ माझा आधार क्रमांक असेल तर ती व्यक्ती माझ्याबद्दल कोणती माहिती मिळवू शकते?

उत्तर : तुमच्या आधार क्रमांकाचा वापर करून इतर कुणीही तुमच्याशी संबंधित माहिती मिळवू शकत नाही, असं सरकारनं सांगितलं आहे. म्हणजेच सरकार आणि तुम्ही सोडून इतर तिसऱ्या व्यक्तीकडे तुमचा आधार क्रमांक आणि नाव असेल तर युनिक आयडेंटिफिकेशन अॅथॉरिटी त्याला ते बरोबर आहे की चूक इतकंच सांगू शकते. तुमची इतर माहिती त्या व्यक्तीला मिळवता येऊ शकत नाही.

असं असलं तरी आधारच्या अंतर्गत ऑथेंटिकेशन प्लस ही सेवाही देण्यात येते. यात व्यक्तीचं नाव, वय आणि पत्ता ही माहिती नमूद केलेली असते. ही माहिती एखादी सेवा देणारी कंपनी तसंच पडताळणी करणारी संस्था मिळवू शकते.

खरंतर बँकिंग आणि इतर सेवांना त्यांच्या ग्राहकांबद्दल (KYC) अधिक जाणून घ्यायचं असतं. कंपन्यांना ग्राहक पडताळणीसाठी आधारच्या माध्यमातून माहिती मिळवणं सोपं झालं आहे. कारण त्यांना त्यांच्या ग्राहकांचं व्हेरिफिकेशन करणं आवश्यक असतं.

UIDAI ने (युनिक आयडेंटिफिकेशन अॅथॉरिटी ऑफ इंडिया) ई-केवायसीच्या माध्यमातून इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीनं पडताळणी करण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली आ... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
हे. वेबसाईटनुसार ही सेवा कॉर्पोरेट जगासाठी आहे. ज्यामध्ये कागदपत्रांशिवाय त्वरित एखाद्या व्यक्तीची पडताळणी होऊ शकते.

उदाहरणार्थ, एखादी मोबाईल कंपनी या माहितीच्या माध्यमातून ग्राहकाच्या पडताळणीची प्रक्रिया लगेच पूर्ण करू शकते. यापूर्वी मात्र कागदपत्रांच्या तपासणीत बराच वेळ लागत होता. आता UIDच्या डेटाबेसमधून आधार क्रमांक आणि फिंगरप्रिंटवरून तुमच्याविषयीची माहिती मिळू शकते.

इतर खासगी कंपन्या आधारवरून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे स्वत:चा स्वतंत्र डेटाबेस तयार करतात. तुमच्या ओळखीला दुसऱ्या माहितीशी जोडू शकतात. याचा अर्थ कोणतीही कंपनी आधारपासून मिळालेल्या माहितीला तुमच्या इतर जसं की वय आणि पत्ता यांच्याशी जोडून ग्राहकांची पडताळणी करू शकते.

ई-कॉमर्स कंपन्यांवर आपण पैशांची जी देवाणघेवाण करतो त्याच्या आधारे तुमची विस्तृत प्रोफाईल तयार करता येऊ शकते. हा डेटाबेस मात्र UIDच्या नियंत्रणाबाहेर असेल. पण आधार क्रमांकाच्या माध्यमातून याची जोडणी करता येऊ शकते.

डिजिटल अधिकारांसाठीची लढाई लढणारे निखिल पाहवा म्हणतात, "आधार क्रमांकाच्या आधारे अधिक माहिती मिळवली जाऊ शकते." 

निखिल आधार योजनेवर टीका करत आलेले आहेत. 

पाहवा एक उदाहरण देतात. डिसेंबरमध्ये UIDAIनं एक क्रमांक ट्वीट केला होता. त्या क्रमांकावर तुम्ही एखादा आधार क्रमांक एसएमएस केल्यास ज्या बँक खात्याशी तो आधार क्रमांक जोडलेला असतो, त्या बँकेचं नाव समोर येतं. असं असलं तरी बँक खात्याचा क्रमांक दिसत नाही.

निखिल पाहवा सांगतात, "हा क्रमांक ट्वीट झाल्यानंतर अनेक लोकांना फोन आले. पलीकडून बोलणारी व्यक्ती स्वत:ला बँकेचा कर्मचारी सांगत असे. लोकांना फोनवर आलेला OTP तो विचारत असे आणि लोकांच्या खात्यातील पैसे परस्पर स्वत:च्या खात्यात वळवून घेत असे." 

प्रश्न : कुणाजवळ माझा अर्धवट आधार क्रमांक असेल तरीही ती व्यक्ती माझ्याबद्दलची माहिती मिळवू शकते का?

उत्तर :एखाद्या व्यक्तीच्या हातात तुमच्या आधार क्रमांकातील किती आकडे लागलेत यावर ते अवलंबून असतं. पण फक्त काही आकड्यांच्या आधारेच ते तुमची माहिती मिळवू शकत नाही. पण त्या आकड्यांमध्ये दुसरे आकडे मिळवण्यासाठी ते नक्कीच प्रयत्न करू शकतात. कदाचित ते तुमच्या आधार क्रमांकाशी मॅच होऊ शकतात. असं झालं तर मग ते तुमच्या आधारमधील माहिती मिळवू शकतात.

प्रश्न : कुणाकडे माझा आधार क्रमांक असेल अथवा तो लीक झाला असेल तर ती व्यक्ती त्याचा दुरुपयोग करू शकते...