सीमेवरच्या हिंसक झटापटीनंतर भारत सरकारने चीनकडून होणाऱ्या आयातीवरचं अवलंबित्व कमी करण्यासाठी काही ठोस पावलं उचलली. चीनकडून केल्या जाणाऱ्या टीव्ही आणि मोबाईल फोनच्या आयातीवर अंकुशही लावण्यात आलाय. 

पण या उपाययोजनांचा किती परिणाम झालेला आहे हे तीन महिन्यांनंतरच व्यवस्थित समजू शकणार असल्याचं चीनविषयीचे अभ्यासक सांगतात. 

निर्बंध लावले याचा अर्थ भारत - चीन द्विपक्षीय व्यापार झपाट्याने कमी होईल, असा होत नसल्याचं तज्ज्ञ सांगतात. 

दिल्लीतल्या FORE स्कूल ऑफ मॅनेजमेंटमध्ये चीनविषयी घडामोडींचे अभ्यासक डॉ. फैसल अहमद सांगतात, "हा (चीनवर अंकुश लावणं) एक पर्याय आहे.  सीमेवरच्या तणावाबाबतची नाराजी व्यक्त करण्यासोबतच द्विपक्षीय व्यापारातलं असंतुलन कमी करण्यासाठीही याचा वापर केला जातोय."

ते पुढे सांगतात, "भारतासाठी चीनसोबतचं द्विपक्षीय व्यापारातलं नकारात्मक असंतुलन हा एक गंभीर मुद्दा आहे. कारण यामुळे भारत सरकारला क्षेत्रीय व्यापक आर्थिक भागीदारी (Regional Comprehensive Economic Partnership - RCEP)  संघटनेच्या बाहेर राहणं भाग आहे. कारण यामुळे चीनकडून होणाऱ्या आयातीत आणखी वाढ होऊ शकते."

गेल्या अनेक व... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
र्षांप्रमाणेच 2019 मध्येही द्विपक्षीय व्यापारात पारडं चीनच्या बाजूने झुकलेलं होतं. दोन्ही देशांतल्या 100 अब्ज डॉलर्सच्या व्यापारातला चीनचा वाटा दोन तृतीयांश होता.  

व्यापारातलं वाढतं संतुलन

भारताने उचललेल्या या पावलांमुळे चीनसोबतच्या व्यापारातलं संतुलन काहीसं सुधारतंय. 

रंजक बाब म्हणजे एकीकडे जानेवारी ते जून या काळात चीनकडून होणाऱ्यात आयातीत घट झालीय तर दुसरीकडे भारताकडून चीनला निर्यात होणाऱ्या सामानात वाढ झालेली आहे. 

एप्रिल महिन्यात भारताने चीनला सुमारे 2 अब्ज डॉलर्सच्या वस्तूंची विक्री केली. जुलैमध्ये हे प्रमाण वाढून सुमारे 4.5 अब्ज डॉलर्स झालं. चीनला करण्यात आलेल्या भारताच्या निर्यातीत यावर्षी जानेवारी ते जूनपर्यंत 6.7 टक्के वाढ झाली. 

दोन्ही देशांतल्या व्यापाराविषयीची सहा महिन्यांची आकडेवारी चीनने प्रसिद्ध केली आहे. या आकडेवारीनुसार गेल्या वर्षीच्या तुलनेत या वर्षी जानेवारी ते जून या कालावधीत भारताच्या चीनकडून होणाऱ्या आयाततीत 24.7% घट झालेली आहे, पण एप्रिलपासून जुलैपर्यंतच्या आकड्यांवर नजर टाकल्यास त्यात दर महिना वाढ होताना दिसते. 

चीनच्या आयातीचं प्रमाण एप्रिलमध्ये 3.2 अब्ज डॉलर्स होतं, जुलैमध्ये यात वाढ होऊन हे प्रमाण 5.6 अब्ज डॉलर्स झालं. 

लॉकडाऊनच्या काळात ठप्प झालेली आयात आणि निर्यात आणि दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थांमध्ये झालेली घसरण यामुळे एकूणच आयात कमी झाल्याचं विश्लेषकांचं म्हणणं आहे. 

आंतरराष्ट्रीय पातळीवर कोरोना व्हायरसचा परिणाम गंभीररित्या जाणवतोय. शिवाय भारतीय बंदरांवर चीनकडून आलेल्या मालावर क्लिअरन्स मिळायला वेळ लागत असल्याचं कारणही यामागे असू शकतं. 

अर्थतज्ज्ञ विवेक कौल सांगतात, "आकडेवारी पाहिल्यावर असं वाटतं की, दोन्ही देशांचे नेते आणि व्यापारी सार्वजनिकरित्या काहीही भूमिका घेत असले तरी प्रत्यक्ष व्यापाराची वेळ आल्यानंतर ते तेच करतात, जे त्यांच्या फायद्याचं आहे."

चीनसोबत व्यापार करणं आपल्यासाठी योग्य आहे, असं वाटणारे भारतीय व्यापारी आणि कॉर्पोरेट्स चीनसोबत व्यवहार करत आहेत. पण भारताकडून टेरिफ वेगळ्याने वाढवण्यात आल्यावरदेखील हे व्यापारी चीनसोबत व्यापार करतील का हा प्रश्न आहे. याचं उत्तर सध्या सांगणं कठीण आहे. 

पण चीनमधल्या सिचुआन युनिव्हर्सिटीमध्ये स्कूल ऑफ इंटरनॅशनल स्टडीजचे प्राध्यापक हुआंग युंग सोंग सांगतात, "जागतिक साथ असतानाही अर्थव्यवस्थेचा एक ठराविक वेग असतो, हे...