शीर्षक: अरुणाचल प्रदेशच्या या गावात होते भारत-चीन सीमा धुसर\nवरील काल्पनिक लेखाचे शीर्षक दिल्यास, लेखाची कल्पना करा.\n
भारत-चीन सीमेवर कसं आहे आयुष्य?

दोन्ही देशांच्या सीमारेषेबाबत कायम वाद होत असतात, तणाव असतो आणि डोकलाम हे त्याचं ताजं उदाहरण आहे. 

पण सीमेवर अशी एक जागा आहे जी ओलांडून भारतीय चीनमध्ये जातात आणि कधीकधी चीनचे सैनिकसुद्धा भारतात येताना दिसतात.

हे सगळं काय आहे हे बघायला मी अरुणाचल प्रदेशात गेलो.

आसामची राजधानी गुवाहाटीहून रात्रभर रेल्वेने प्रवास करत दिब्रुगढमार्गे तिनसुकियाला पोहोचलो.

अरुणाचल प्रदेशपासून ही सीमा दोन तासांवरच आहे आणि तिथे जाताच खडे पहाड दिसायला सुरुवात होते. अरुणाचल प्रदेशात परवानगीशिवाय तुम्ही कुठेही जाऊ शकत नाही.

उंचीवर असलेल्या हायोलांग शहरात पोहोचण्यासाठी दहा तास लागले. 

अनेकदा विनंती केल्यावर आम्हाला तिथल्या सर्किट हाऊसमध्ये राहायला जागा मिळाली, कारण इथे कोणतंही हॉटेल किंवा धर्मशाळा नाही.

दरड कोसळण्याचा धोका

तिथल्या केअरटेकरनी विचारलंच, "पहाड चढून चीनच्या सीमेवर जायचा तर विचार नाही ना तुमचा? सगळीकडे दरडी कोसळत आहेत."

मनात अनेक शंका घेऊन आम्ही दुसऱ्या दिवशी सकाळी कच्च्या रस्त्यावरून चढाई सुरू केली होती.

ते उंच डोंगर भीतीदायक वाटत होते आणि वर जात होतो, तशी दरी आणखी खोल होत होती.

अनेक तासांचा प्रवास केल्यावर एखादा माणूस दिसत होता. आमच्याकडे आश्चर्यानं बघत होते.

चीनला जाणं सोपं

चीनच्या सीमेला लागून असलेल्या या शेवटच्या भारतीय गावात पोहोचणं हीच एक मोठी गोष्ट आहे. 

छागलागाम इथे अंदाजे 50 कुटुंब राहतात. पैकी अलिलम टेगाचं एक कुटुंब आहे.

वेलची किंवा वेलदोड्याची शेती हे इथलं एकमेव उत्पन्नाचं साधन आहे. पण देशाच्या इतर भागाशी संपर्क ठेवणं हेच एक मोठं आव्हान आहे. जीवनावश्यक वस्तू घेण्यासाठी सगळ्यात जवळचं गावसुद्धा पाच तासांच्या अंतरावर आहे.

निम्मे नातेवाईक सीमेपार

इथल्या कुटुंबांचे अर्धे नातेवाईक चीनमध्ये राहतात आणि त्यांच्याकडे जाणं जास्त सोपं आहे.

अलिलम टेगा यांनी सांगितलं, "आम्ही लोक मिश्मी जातीचे आहोत आणि आमच्या कुटुंबातले निम्मे लोक सीमेपार चीनमध्ये राहतात."

जेव्हा आमच्या गावातले लोक औषधी पानं शोधायला जातात तेव्हा वस्तीतलं कुणीतरी भेटतं. एक दोन तास गप्पा होतात. तेव्हा कोण जिवंत आहे आणि कोण मेलं आहे ते कळतं."

गावात भारतीय सेनेचा एक कँप आहे. त्याच्याबाहेर काही जवान धूम्रपान करताना भेटले.

जम्मूत राहणाऱ्या एका जवानानं आम्हाला सांगितलं, "तुम्हांला इथे भेटून चांगलं वाटतंय. इथे...