डॉक सारांशित करण्यासाठी: जून महिन्यात गलवान खोऱ्यात घडलेल्या घटनेनंतर दोन्ही देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांची ही पहिलीच बैठक आहे. गेल्या चार दशकांत प्रथमच प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर गोळीबार केला गेला. 45 वर्षांत दोन्ही देशांमध्ये इतके तणावपूर्ण संबंध कधीच नव्हते.

राजकीय पातळीवरील बोलणी अयशस्वी ठरल्याने मंत्र्यांमध्ये चर्चा सुरू करण्यात आली. तज्ज्ञांच्या मते, यातून मार्ग निघाला नाही तर दोन्ही देशांच्या पंतप्रधानांना मध्यस्थी करावी लागेल. पण कित्येक महिन्यांपासून दोन्ही देशांच्या पंतप्रधानांमध्ये संवाद नाही. 

सीमेवरील तणावाची परिस्थिती लक्षात घेऊन अनेकदा दोन्ही देशांमधला संवाद बंद असतो. पण एक माध्यम असे आहे जिथला संवाद कधीच बंद होत नाही. तिथे कायम बोलणे सुरू असते. ते म्हणजे 'हॉटलाईन'

हॉटलाईन म्हणजे काय?

तणावाच्या काळात दोन्ही देशांमध्ये हॉटलाईनवर चर्चा झाली अशी हेडलाईन अनेकदा आपण वृत्तपत्रांमध्ये वाचतो. याचा अर्थ शांततापूर्ण वातावरणात हॉटलाईनवरील संवाद बंद असतो असे नाही.

हॉटलाईन हे दोन देशांच्या सैनिकांसाठी थेट संवादाचे एक माध्यम आहे. सामान्य भाषेत आत्मविश्वास निर्माण करण्याचा एक मार्ग म्हणून त्याकडे पाहिले जाते. दोन्ही देशांच्या सीमेवर तैनात असलेल्या सैनिकांमध्ये संवादाचे हे साधन आहे.

भारतातील हॉटलाईनची संपूर्ण यंत्रणा मिलिटरी ऑपरेशन्सच्या महासंचालकांच्या अखत्यारित म्हणजेच डीजीएमओ यांच्या अंतर्गत काम करते. हॉटलाईनवर संदेश पाठवण्याची विशिष्ट यंत्रणा आहे. 

निवृत्त लेफ्टनंट जनरल  विनोद भाटिया यांनी भारताचे डीजीएमओ म्हणून काम केले आहे. बीबीसीशी बोलताना त्यांनी हॉटलाईन कशा प्रकारे काम करतात हे सविस्तर सांगितले.

सध्या भारत-चीनच्या प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर पाच ठिकाणी हॉटलाईन कार्यरत आहेत. 

हॉटलाईनचा वापर कसा करतात?

हॉटलाईन ही एक फोन लाईन आहे जी दोन देशांतील सैनिकांना सीमेवर एकमेकांच्या संपर्कात राहण्यासाठी मदत करते. 

हॉटलाईनवर अधिकाऱ्यांची नियमीत ड्युटी लागते. हॉटलाईनवर फोन खणखणताच तो फोन सीमेच्या पलीकडून आला आहे हे सीमेवर तैनात असलेल्या सैनिकांना समजते. मेसेज घेणाऱ्याला संदेश पाठवला जातो आणि  दुस-या बाजूचे सैनिक हॉटलाईवरुनच त्या संदेशाला प्रतिसाद देतात.

भारतात नियंत्रण रेषेवर तैनात असलेल्या लष्करी पथकाच्या कमांडरला हॉटलाईनवर संदेश पाठवण्याची अधिकृत जबाबदारी देण्यात आली आहे.

हॉटलाईनवर कोणत्या प्रकारचे संदेश पाठवता येतात याचे एक...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
भारत-चीन सीमेवरील तणाव कमी करण्यासाठी दोन्ही देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांची  बैठक पार पडली.