शीर्षक: कुंभमेळा 2019 : आयोजनावर किती कोटींचा खर्च? याचा सरकारच्या गंगाजळीला फायदा की तोटा?\nवरील काल्पनिक लेखाचे शीर्षक दिल्यास, लेखाची कल्पना करा.\n
या प्रश्नांच्या उत्तरांशी निगडीत कोणतेच आकडे सरकारकडे नाहीत. मात्र तज्ज्ञांचं मत आहे की सरकारला प्रत्यक्ष लाभ भलेही मिळत नसेल, मात्र अप्रत्यक्षपणे या आयोजनाचं सरकारला कोणतंच नुकसान होत नाही.

सध्याच्या कुंभमेळ्याचं गणित

सध्याच्या कुंभमेळ्यावर सरकारने आतापर्यंत 4,200 कोटी रुपये खर्च केले आहेत. हा खर्च मागच्या कुंभमेळ्याच्या आयोजनापेक्षा तीन पटींनी जास्त आहे.

राज्य सरकारने यावर्षीच्या अर्थसंकल्पात कुंभमेळ्यासाठी 1,500 कोटींची तरतूद केली होती आणि काही निधी केंद्र सरकारनेही दिला होता. 

Conferation of Indian Industries (CII) च्या मते 49 दिवस चालणाऱ्या या कुंभमेळ्यात राज्य सरकारला 20 हजार कोटी रुपयांचं उत्पन्न मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र सरकारने आतापर्यंत असा कोणताच अंदाज व्यक्त केला नाही.

मात्र कुंभमेळा क्षेत्राचे जिल्हाधिकारी विजय किरण आनंद यांच्यामते सरकारला नक्कीच उत्पन्न मिळतं. बीबीसीला माहिती देताना त्यांनी सांगितलं की, "सरकारला दोन प्रकारचं उत्पन्न मिळतं - एक प्राधिकरणाचं उत्पन्न असतं आणि दुसरी राज्य सरकारच्या तिजोरीत जमा होतं."

त्यांनी सांगितलं की, "प्राधिकरणातर्फे कुंभमेळ्याच्या क्षेत्रात काही दुकानांना परवाना दिला जातो. अनेक कार्यक्रमांना परवानगी दिली जाते. काही व्यापारी क्षेत्रांनाही परवानगी दिली जाते. त्यातून थोडं फार उत्पन्न मिळतं.

"आमची यावेळी दहा कोटी रुपयांची कमाई झाली आहे. मात्र अप्रत्यक्षरीत्याही कुंभमेळ्यातून सरकाला बरंच उत्पन्न मिळतं. आम्ही यावेळी त्याचं अवलोकनही करत आहोत."

विजय किरण आनंद सांगतात, "मागच्या कुंभात, अर्धकुंभात किंवा दरवर्षी प्रयाग भागात होणाऱ्या माघ मेळ्यात आतापर्यंत ही आकडेवारी किती आहे, याचा अंदाज घेतला नव्हता. मात्र यावेळी या दृष्टीने प्रयत्न केले जात आहेत."

उत्पन्नाचं साधन 

CIIच्या एका अहवालाचा आधार घ्यायचा झाला तर कुंभमेळ्यामुळे सहा लाख कामगारांना रोजगार मिळाला आहे. या अहवालात विविध गोष्टींमुळे होणाऱ्या उत्पन्नाचं अवलोकन करण्यात आलं आहे. त्यात आतिथ्य, विमानसेवा, पर्यटन अशा वेगवेगळ्या क्षेत्रातून होणाऱ्या उत्पन्नांचा समावेश आहे.

अहवालानुसार यामुळे सरकारी संस्था आणि व्यापाऱ्यांची कमाईत वाढ होईल. यावेळी कुंभमेळ्यात जागोजागी लक्झरी तंबू, मोठ्या कंपन्याचे स्टॉल यामुळेही उत्पन्नात आणखी वाढ होईल.

मात्र लखनौ येथील पत्रकार सिद्धार्थ कलहंस यांना हा अहवाल फारसा विश्वासार्ह...