सामग्री: 17 जानेवारी 2021 रोजी हुतात्मा दिन साजरे करताना बेळगावमधील नागरिक

त्याची आठवण म्हणून दरवर्षी 17 जानेवारी हा दिवस सीमाभागात हुतात्मा दिन म्हणून साजरा केला जातो. 

बेळगावचा इतिहास

बाराव्या शतकात मार्कंडेय नदीच्या काठी बेळगावची स्थापना करण्यात आली. पश्चिम घाटाच्या पायथ्याशी असल्याने बेळगावला निसर्गाचं वरदान लाभलं आहे. यादव, मोगल, मराठा अशा अनेक आक्रमणांनंतर ब्रिटीशांनीही बेळगाववर राज्य केलं.

गोवा पोर्तुगीजांच्या ताब्यात असल्याने सामरिकदृष्ट्या ब्रिटिशांसाठी बेळगाव महत्त्वाचं ठिकाण होतं. त्यातूनच त्यांनी बेळगावमध्ये लष्करी छावणी (कॅन्टोनमेंट बोर्ड) उभारली आणि मराठा लाईट इन्फन्ट्रीचं मुख्यालयही बांधलं. 

पुणे-बंगळुरू महामार्गावरचं हे एक मोठं व्यापारकेंद्र आहे. अॅल्युमिनियम, पॉवरलूम असे अनेक मोठे उद्योग तिथे आहेत. बेळगाव हे कर्नाटकचं प्रमुख शैक्षणिक केंद्रही आहे. इंजीनिअरिंग, मेडिकल, पदवीधर, कायदा अशी अनेक महत्त्वाची महाविद्यालयं आहेत. भारतीय सैन्य दलाचे शैक्षणिक केंद्र, कमांडो स्कूल, हवाई तळही इथे आहे. 

अशाप्रकारे शैक्षणिक आणि औद्योगिकदृष्ट्याही महत्त्वाचा असलेला हा जिल्हा कर्नाटकात असला तरी मराठीबहुल आहे. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत मुंबईसह महाराष्ट्र या घोषणेसोबतच बेळगावलाही महाराष्ट्रात सामील करून घेण्यासाठी मोठा संघर्ष झाला. मात्र, त्याला यश आलं नाही. अजूनही हा लढा सुरूच आहे.

सीमावासीयांचा लढा

ब्रिटिशांनी आपल्या सोयीप्रमाणे भारताची प्रांतवार रचना केली होती. मात्र, स्वातंत्र्य चळवळ 1920 साली नागपुरात झालेल्या काँग्रेसच्या अधिवेशनात महात्मा गांधींनी भाषावार प्रांतरचनेचा मुद्दा मान्य केला. 

स्वातंत्र्यानंतर भाषावार राज्यांची मागणी जोर धरू लागली.

बेळगाव तत्कालीन बॉम्बे प्रांतात होते. 1956 साली राज्य पुनर्रचना झाली आणि बेळगाव तत्कालीन म्हैसूर म्हणजेच आजच्या कर्नाटक राज्यात टाकण्यात आलं. यामुळे बेळगावात संतापाची लाट उसळली आणि मोठ्या प्रमाणावर आंदोलनं झाली. या आंदोलनांमध्ये अनेकजण गोळीबारात मृत्यूमुखी पडले. 

बीबीसी मराठीशी बोलताना महाराष्ट्र एकीकरण समितीचे मालोजीराव आष्टेकर सांगतात, "बेळगाव, धारवाड, बिजापूर आणि कारवार हे चार जिल्हे मुंबई प्रांतात होते. भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर भाषिक राज्यांची निर्मिती करा, अशी मागणी लोकांतून होऊ लागली. महात्मा गांधी, काँग्रेस हे त्यावेळी भाषावार प्रांतरचनेच्या बाजूने होते....\nमागील सामग्री खालीलप्रमाणे सारांशित केली जाऊ शकते:
17 जानेवारी हा दिवस कर्नाटकातील बेळगाव जिल्ह्यातल्या मराठी माणसासाठी अत्यंत महत्त्वाचा दिवस. बरोबर 65 वर्षांपूर्वी याच दिवशी कर्नाटकातला मराठीबहुल भाग महाराष्ट्रात सामील करा, या मागणीसाठी करण्यात आलेल्या आंदोलनात पोलिसांनी केलेल्या गोळीबारात सीमाभागातील 5 जणांचा मृत्यू झाला होता.