डॉक सारांशित करण्यासाठी: ए रेवती

ए. रेवती यांचं नाव कोलंबिया विद्यापीठाच्या ग्रंथालयात मोठ्या अभिमानानं झळकताना दिसतंय, तेही माया अँजेलो, टोनी मॉरिसन, मर्मन सिल्को आणि शेंझ या नामवंत लेखिकांच्या सोबत.

कोलंबिया विद्यापीठातल्या बटलर लायब्ररीच्या प्रवेशद्वारावर अॅरिस्टॉटल, प्लेटो, होमर, डेमोस्थेनेस आणि सिसेरो यांसारख्या आठ साहित्यिकांची नावं आहेत. या यादीत स्त्री लेखिकांची नावंही समाविष्ट करावी, यासाठी विद्यार्थ्यांनी आंदोलनही केलं होतं.

1989 मध्ये तर विद्यार्थ्यांनी स्वत:च बटलर लायब्ररीच्या प्रवेशद्वारावर स्त्री लेखिकांची नावं लिहिली आणि तीही पुरुष लेखकांच्या नावांच्या वरील बाजूस. मात्र काही दिवसांनी स्त्री लेखिकांची नावं काढून टाकण्यात आली.

त्यानंतर सुमारे 30 वर्षांनी स्त्री हक्कांसाठीच्या लढ्याच्या स्मरणार्थ जागतिक स्तरावर नावाजलेल्या आणि महत्त्व प्राप्त झालेल्या स्त्री लेखिकांच्या नावांची यादी असलेलं बॅनर बटलर लायब्ररीच्या प्रवेशद्वारावर लावण्यात आली.

या बॅनरवर एक नाव होतं तमिळनाडूमधील ट्रान्सवुमन ए. रेवती यांचं. बीबीसीनं ए. रेवती यांच्याशी संवाद साधला आणि त्यांचा प्रवास जाणून घेतला.

कोण आहेत रेवथी?

तमिळनाडूच्या नमक्कल जिल्ह्यात ए. रेवती यांचा जन्म झाला. मुलगा म्हणून त्यांचं नाव दुराईसामी ठेवण्यात आलं. मात्र, पाचव्या इयत्तेत असताना रेवती यांना त्यांच्यातील लैंगिक बदलाची जाणीव झाली. त्यानंतर त्यांना अनेक संकटांना सामोरं जावं लागलं. शेजारी-पाजारी किंवा शाळेतही त्यांना अनेकजण चिडवू लागले. आई-वडील आणि भावाकडून रेवती यांना त्रास सहन करावा लागला.

त्यानंतर रेवती यांनी कुटुंबीयांना सोडलं आणि दिल्ली, मुंबई अशा ठिकाणी त्या भटकत राहिल्या. आजूबाजूच्या लोकांनी, समाजाने त्यांच्यासमोर अडचणी निर्माण केल्या. तृतीयपंथीयांना सामोरं जावं लागणाऱ्या सर्व अडचणींना रेवती सामोऱ्या गेल्या. 

त्यानंतर 1999 साली रेवती यांनी बंगळुरूमधील संगमा संस्थेशी जोडल्या गेल्या.

"तुम्हाला आता जी रेवती दिसतेय, ती संगमा लायब्ररीनं तयार केलीय. मी कुणी मोठी साहित्यिक नाहीय. किंबहुना, माझं जास्त वाचनही नाहीय. भाषेबद्दल माझ्या मनात एक भीती आहे. समाजानं अनेक गोष्टी पवित्र करून ठेवल्या आहेत, भाषेलाही त्या पवित्र गोष्टींमध्ये नेऊन ठेवलंय. कुठल्याही पवित्र म्हणवल्या जाणाऱ्या गोष्टींना सामोरं जायला मला भीती वाटत होती." असं ए. रेवती सांगतात.

"संगमाच्या लायब्ररीनं मला...\nडॉक सारख्याच भाषेत सारांश:
तामिळ साहित्यविश्वात लैंगिक समानता नाही आणि पुरुष साहित्यिकांना मिळणारा मान-सन्मान स्त्री साहित्यिकांना मिळत नाही, असं नेहमीच म्हटलं जातं. मात्र ट्रान्सवुमन ए. रेवती यांनी तामिळ साहित्यविश्वाच्या अलिखित नियमांना फाटा देत वैभवशाली इतिहास रचलाय.