...े : पहिला गटाला त्यांनी 'Near-Miss' म्हटलं. हा गट अशा शास्त्रज्ञांचा होता ज्यांचा प्रस्ताव अगदी थोड्या फरकाने फेटाळण्यात आला. तर दुसरा गट होता 'Near-Win' गट. या गटातल्या शास्त्रज्ञांचा प्रस्ताव अगदी थोड्या फरकाने मंजूर करण्यात आला होता. 

यूके स्पोर्ट्स संस्थेला अॅथलिटबाबत जे आढळलं तेच इथेही आढळलं. पराभव 'नैसर्गिक निवडी'च्या रूपात काम करतो. अनुदान न मिळालेल्या दहापैकी एकाने करियरचं सोडलं. तर उरलेल्या 9 जणांनी येणाऱ्या दशकात ज्यांना अनुदान मिळालं अशा शास्त्रज्ञांपेक्षा अधिक परिणामकारक संशोधनं प्र... उर्वरित लेख लिहा:
यशाकडे नेणाऱ्या प्रतिकूल परिस्थितीला किंवा अपयशाला कमी लेखलं जातं. काही लोक त्यांना झालेल्या वेदना आणि अपयश यांचं दुर्दम्य इच्छाशक्तीत रूपांतर करू शकतात. त्यांना खाली खेचू पाहणाऱ्या कुठल्याही शक्तीविरोधात झगडून ते स्वतःमध्ये अशी काहीतरी ऊर्जा निर्माण करतात जी त्यांना यशाच्या शिखराकडे घेऊन जाते. 

जीवशास्त्रातही हाच सिद्धांत आढळतो. पिळदार शरीरयष्टी असणाऱ्यांना हे माहिती असतं की स्नायू बळकट करण्यासाठी त्यांना आधी खूप ताण द्यावा लागतो. 

व्यायाम इतका कठोर असावा लागतो जेणेकरून स्नायूतली हजारो छिद्रं खुली होतील. नंतर शरीरच ती छिद्र भरून काढतं आणि यामुळे स्नायू बळकट होतात. 

जिममध्ये जे घडत ते प्रत्यक्ष आयुष्यातही घडतं. तुमच्यावर झालेला आघात तुम्ही कशाप्रकारे हाताळता यावर तुम्ही यशस्वी होणार की नाही हे ठरलेलं असतं. 

यशस्वी व्यक्ती पराभव आणि निराशा यांना प्रेरणेमध्ये बदलण्याची मानसिक किमया साधू शकतात. याउलट कधीकधी असंही दिसतं की ज्यांना लहानपणापासूनच सर्व भौतिक सुखसोयी मिळतात अशा व्यक्तींमध्ये पुढे आयुष्यात इच्छाशक्तीचा अभाव दिसतो आणि त्या दिशाहीनही होतात. त्यामुळेच आजकाल मुलांना पराभवाला सामोरं जाण्याची संधीच दिली जात नाही, याबद्दल बुद्धिमत्ता विकास क्षेत्रातले तज्ज्ञ काळजी व्यक्त करतात. 

2012 साली प्रकाशित करण्यात आलेल्या The Rocky Road to the Top : Why Talent Needs Trauma या अहवालात क्रीडाविषयक वैज्ञानिक डेव्ह कोलिन्स आणि अॅने मॅकनॅमारा तरुण खेळाडूंना सर्व सोयी पुरवणं आणि त्यांचा ताण कमी करणं, या दृष्टिकोनावर टीका करतात. त्यांच्या मते अशा प्रकारे अमाप पैसा खर्च केल्याने आणि अत्याधुनिक प्रशिक्षण दिल्याने उदयोन्मुख खेळाडूंचं आयुष्य अधिक सुखकर होतं. उलट या खेळाडूंमध्ये अधिक लवचिकता निर्माण करण्यासाठी त्यांना अधिकाधिक आव्हानं किंवा आघातांची गरज असते. 

हे सर्व खरं असलं तरी पराभव आणि अपयश यांचं अतिगुणगान करायला नको, हेही तितकंच खरं. कारण ते वेदनादायी आणि अस्वस्थ करणारे असतात आणि कधीकधी तर वाईट अनुभव हे अत्यंत वाईट असू शकतात. मात्र, काहीतरी मोलाचं गमावल्यानंतर तुम्ही जेव्हा दुःखात बुडालेले असता त्यावेळी या दुःखातून तुम्ही एकदिवस काहीतरी चांगलं घडवणार का, हा प्रश्न स्वतःला विचारला पाहिजे. 

कदाचित फ्रेडरिक नित्शे यांनी म्हटलं ते योग्यच आहे : Whatever doesn't kill you makes you stronger. 

हेही वाचलंत का?

(बीबीसी...