शकुंतला आणि राकेश यांचं कुटुंब

असे हजारो मजूर सध्या एका ठिकाणाहून दुसरीकडे जायला निघालेले आहेत. पण त्यांच्यात आणि या कुटुंबातला फरक म्हणजे शकुंतला गर्भवती होत्या. गरोदरपणाचा नववा महिना सुरू होता आणि खूप मोठा पल्ला गाठायचा होता. 

हे कुटुंब जिथे काम करायचं तिथलं सगळं अन्न संपलं, मुलांची उपासमार होऊ लागली. रोजंदारीवर काम करणाऱ्या राकेश यांना दिवसाचे 400 रुपये तर शकुंतलांना दिवसाचे 300 रुपये मिळायचे. 

कोरोना व्हायरसमुळे लावण्यात आलेला लॉकडाऊन महिनाभरापेक्षा जास्त चालला आणि इतक्यात तो उठण्याची चिन्हं दिसेनात. 

'कोणताच पर्याय नसल्याने चालत निघालो'

नाशिकमधले काही मजूर गावी जायला निघाले होते. परत जाणारा हा दुसरा जथ्था होता. परिस्थितीसमोर हार पत्करत शकुंतला आणि त्यांचे पती राकेश यांनी या गटासोबत पायी चालत आपल्या 'उचेहरा' या गावी परतायचं ठरवलं. 

शकुंतला सांगतात, "10-15 दिवसांनी बाळ होईल, असं मला वाटलं होतं. इतक्यात होईल असं वाटलं नव्हतं. खाण्यापिण्याच्या सगळ्या वस्तू संपल्या होत्या. सगळं नशिबाच्या हवाली करत आम्ही शेवटी निघालो." 

राकेश सांगतात, "आम्ही सकाळी निघालो. रस्त्यात लोकांनी आम्हाला... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
बिस्किटं, खाण्याच्या वस्तू - पाणी दिलं. आम्ही चालत राहिलो. आमच्यासोबत स्त्री - पुरुष मिळून 18 जण होते. त्यांच्यासोबत मुलंही होती. संध्याकाळ होईपर्यंत आम्ही जवळपास 60 किलोमीटर चाललो. माझ्या पत्नीने कळा येत असल्याचं सांगितलं. प्रसुती होणार असं तिला वाटत होतं. पण तिथे ना कोणतं हॉस्पिटल होतं, ना नर्स, ना कोणी सुईण."

'मूल घरी कुठेही झालं तरी आमच्यासाठी सारखीच गोष्ट'

शकुंतला सांगतात, "आमच्या या गटातल्या महिलांनी मला रस्त्याच्या कडेला असणाऱ्या झाडाखाली नेलं आणि काहीच वेळात माझ्या मुलीचा जन्म झाला. या बायकांनी बाळाची नाळ कात्रीने कापली आणि साडीने बाळाला स्वच्छ करून माझ्याकडे दिलं. आम्ही साधारण तासभर आराम केला आणि पुन्हा चालायला लागलो."

प्रातिनिधिक फोटो

पण बाळाला काही होईल किंवा आपल्या जीवाला धोका असू शकतो, अशी भीती वाटली नाही का?

या प्रश्नाचं उत्तर देताना शकुंतला म्हणाल्या, "माझ्या चार मुलांची उपासमार होत होती. गरीब माणसानं मेहनत केली नाही तर पैसे कसे मिळणार? मूल घरी जन्माला येऊ दे किंवा नाही. आमच्यासाठी ही सारखीच बाब आहे."

पण आपल्याला भीती वाटल्याचं राकेश सांगतात. आईला काही झालं तर चार मुलांचं काय होईल, याची काळजी त्यांना लागून राहिली होती. पण बाळ - बाळंतीण सुखरूप असल्याने आता त्यांचा जीव भांड्यात पडलाय. 

'बायको थकली की तिला प्रोत्साहन द्यायचो'

राकेश सांगतात, "बाळ झाल्यानंतर चालत असताना अनेकदा शकुंतलाने ती खूप थकल्याचं सांगितलं. तिला चालवत नव्हतं. पण मी तिला प्रोत्साहन देत राहिलो. हळुहळू चालण्यासाठी सांगत राहिलो. यानंतर जवळपास 150 किलोमीटर्स चालल्यानंतर एका चेकपॉइंटवर आमची चौकशी करण्यात आली. या गटातल्या एका महिलेने बाळाला जन्म दिल्याचं लोकांनी सांगितलं. मग आम्हाला रात्री एका कॉलेजमध्ये थांबवण्यात आलं."

बाळाच्या जन्मानंतर 150 किलोमीटर चालून शकुंतला महाराष्ट्र - मध्य प्रदेशाच्या सीमेवरच्या बिजावनला पोहोचल्या. 

सतना जिल्ह्याचे ब्लॉक मेडिकल ऑफिसर ए. के. राय यांनी सांगितलं, "मजुरांचा एक गट नाशिकमधून मध्य प्रदेशातल्या सतनाला यायला निघाल्याचं आम्हाला समजलं होतं. या गटात एक गर्भवती महिला असल्याचंही आम्हाला समजलं होतं. या गटाबद्दलची माहिती मिळवण्याचा आम्ही प्रयत्न करत होतो. सुमारे 60 किलोमीटर्स चालल्यानंतर या महिलेला प्रसुतीवेदना सुरू झाल्या आणि गटातल्या इतर महिलांच्या मदतीने तिने एका मुलीला जन्म दिला."

जननी...