स्त्रियांमध्ये पाळीदरम्यान कसे बदल होतात?

सुरुवातीच्या काळात एक प्रकारचा उन्माद होता. प्राचीन इजिप्तच्या वैद्यकीय किमायागारांपासून ते ग्रीसच्या तत्ववेत्त्यांपर्यंत, पुरषांनी या स्थितीवर हजारो वर्षं विचार केलेला आहे. सांगोवांगी चिन्हं फारच मोघम होती, यात चिंता आणि कामुक कल्पनाविलास हेसुद्धा होतं. पण एक गोष्ट नक्की होती की हे फक्त स्त्रियांच्याच बाबतीत होतं.

प्लेटो म्हणायचा की अशा प्रकारचा उन्माद हा गर्भधारणा न झालेल्या सुतकी गर्भाशयामुळे होत होता. त्यांच्या समकालीन लोकांचं म्हणणं होतं की असा उन्माद तेव्हाच होतो जेव्हा तो अवयव शरीरभर फिरत असतो आणि वेगवेगळ्या अवयवांमध्ये अडकून बसतो. या नंतरच्या विचाराने अगदी १९व्या शतकातदेखील पूल टाकले होते, जेव्हा ही व्याधी दूर करण्यासाठी स्त्रियांना व्हायब्रेटर द्वारे ऑरगॅझमचा अनुभव दिला जायचा. 

आज सुद्धा स्त्रीच्या शारीरिक रचना तिच्या मेंदूला गोंधळात टाकू शकतात, असं मत पॉप्युलर कलचरचा अविभाज्य भाग आहे. एखादी स्त्री जर मूडी झाली असेल तर तिला 'महिन्यातले हे ते दिवस आहेत काय?' असं विचारलं जातं.

जर तिच्या मनात शारीरिक संबंधांविषयी उत्कट भावना निर्माण ह... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
ोत असतील तर ती कदाचित ऑव्ह्युलेट करत असेल, असं सांगितलं जातं.

हे सगळं अगदीच फोल नाही - काही स्त्रियांना खरंच त्यांच्या मासिक पाळीच्या पुढे-मागे जास्त चिंताक्रांत आणि चिडचिडं वाटतं. आणि हे सुद्धा खरं आहे की जेव्हा स्त्रीच्या गर्भात अंड तयार होतं, तेव्हा तिची शरीरसंबंध ठेवण्याची उत्कटता वाढते.

(अर्थात प्रत्येकच वेळी अशा वागण्याचा एकच अर्थ लावावा, असं नाही. हे लक्षात ठेवणं गरजेचं आहे की, स्त्रियांच्या तक्रारींचा संबंध 'उन्माद'सारख्या स्थितीशी आहे, असा संबंध जोडण्याच्या प्रवृत्तीमुळे घातक परिणाम होऊ शकतात. 

पण हे अनेकांना माहिती नसतं की मासिक पाळीचा स्त्रियांच्या मेंदूवर चांगला परिणाम सुद्धा होत असतो.

सभोवतालचा अंदाज बांधण्यासारख्या कौशल्यांमध्ये स्त्रिया त्यांच्या मासिक पाळीनंतरच्या काळात खूप पटाईत होतात, असं दिसून आलं आहे. तीन आठवड्यांनंतर त्या अधिक चांगल्या संवाद साधणाऱ्या होतात. आणि सरते शेवटी, त्यांच्या मासिक पाळीच्या महिन्याच्या काही काळात त्यांच्या मेंदूचा आकार जास्त मोठा असतो.

म्हणजे नेमकं काय घडतं?

याचं मुख्य कारण रुष्ट गर्भाशय नसून महिन्याभरात वेगवेगळ्या प्रमाणात एस्ट्रोजन आणि प्रोजेस्टेरॉनचा स्त्राव करणारं अंडाशय आहे. या हार्मोन्सचं मुख्य काम गर्भाशयाच्या आतली बाजू म्हणजे लायनिंग जाड करणे आणि अंड केव्हा निर्माण करून सोडायचं, हे ठरवणे हे असतं. याचा खूप मोठा परिणाम स्त्रीच्या मेंदूवर आणि वागणुकीवर होतो. 

१९३० पासून वैज्ञानिक मासिक पाळीचा अभ्यास करत आहेत. आश्चर्य म्हणजे हा अभ्यासाचा एक लोकप्रिय विषय आहे. आणि आता आपल्याला माहिती आहे की, सिगरेट सोडण्याच्या स्त्रीच्या क्षमतेपासून ते अगदी तिला रोज पडणारी वेगवेगळी स्वप्न यावर विचित्र परिणाम करणारं हा विषय आहे. 

ज्ञानाचा हा डोंगर उपसण्याचं काम, स्त्रीच्या शरीरा बद्दल असणाऱ्या कुतूहलामुळे सुरु झालं नव्हतं. खरंतर, स्त्री आणि पुरुष हे वेगळे कसे आणि का याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न करताना, हा अभ्यास सुरु झाला.

उदाहरणार्थ, आपले मेंदू. स्त्री आणि पुरुषांच्या मेंदूच्या सुरकुत्यांच्या रचनेत सुद्धा फरक आहेत आणि वैज्ञानिकांचं म्हणणं आहे की हा फरक अगदी दोघांच्या हार्मोन्स पर्यंत दिसेल.      डरहम च्या विश्वविद्यालयातील न्युरो सायटिस्त मार्कस हौसमान म्हणतात, "Basically we jump on these natural fluctuations in sex hormone levels that we find," says Markus Hausmann, a...