जहाँआरा धावत आपल्या आईकडे गेली आणि धावत परत आपल्या वडिलांकडे आली. आईला असहनीय प्रसववेदना होत असून मूल तिच्या पोटातून बाहेरच पडत नाहीये, असं तिने शहाजहाँला सांगितलं. 

शाहजहानने त्याचा जवळचा मित्र हकमी आलिम-अल-दीन वझीर खाँ याला बोलावून घेतलं, पण त्याला मुमताज महलच्या वेदना कमी करता आल्या नाहीत.

विख्यात इतिहासकार जदुनाथ सरकार यांनी 'स्टडीज् इन मुघल इंडिया' या पुस्तकामध्ये कवी कासिम अली आफ्रिदीच्या आत्मकथेतील भाग उर्द्धृत करताना म्हटलं आहे की, "आपल्या आईची मदत करता येत नसल्यामुळे असहाय झालेल्या जहाँआराने गरीबांना रत्नं वाटायला सुरुवात केली. असं केल्यावर ईश्वर आपली प्रार्थना ऐकून आईला बरं करेल, अशी आशा तिला होती. दुसरीकडे शहाजहाँदेखील रडायचा थांबत नव्हता. त्याच्या डोळ्यांमळून अश्रूपात होत होता. तेव्हाच मुमताज महलच्या गर्भातून एका बाळाच्या रडण्याचा आवाज ऐकू आला."

मुमताजची इच्छा

सरकार लिहितात, "बाळाने गर्भातच रडायला सुरुवात केली, तर आईचा जीव वाचणं अशक्य असतं, अशी सर्वसाधारण समजूत आहे. मुमताज महलने बादशाह शाहजहानला जवळ बोलावलं, स्वतःच्या चुकांबद्दल माफी मागितली, आणि तिची अखेरची इच्छा व्यक्... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
त केली. शक्य असल्यास ही इच्छा पूर्ण करायचा प्रयत्न करावा, असं ती म्हणाली. तिची प्रत्येक इच्छा पूर्ण केली जाईल, असं बादशाहने स्वतःची शपथ घेऊन सांगितलं. यानंतर मुमताज म्हणाली, मी मेल्यानंतर जगात कुठेच बांधली गेली नसेल अशी समाधी बांधावी."

जदुनाथ सरकार लिहितात, "यानंतर लगेचच गौहर आराचा जन्म झाला आणि मुमताजने कायमचे डोळे मिटले."

शाहजहान या धक्क्यातून कधीच सावरू शकला नाही, असं अनेक इतिहासकारांनी नमूद केलं आहे. डब्ल्यू. ई. बेगली व झेड. ए. देसाई यांनी 'शहाजहाँनामा ऑफ इनायत खान' या पुस्तकात लिहिलं आहे की, "शाहजहानने संगीत ऐकणं सोडून दिलं आणि तो पांढरे कपडे घालू लागला. रोज रडत राहिल्याने त्याचे डोळे कमकुवत झाले आणि तो चश्मा लावू लागला. आधी त्याच्या डोक्यावर एखादा पांढरा केस दिसला तरी तो लगेच असा केस उचकटून घेत असे, पण मुमताज मरण पावल्यानंतर आठवड्याभरात त्याचे डोक्यावरचे व दाढीचे केस पांढरे झाले."

जहाँआरा व मुलगा दारा शिकोह यांचा आधार

यानंतर शाहजहान त्यांची सर्वांत मोठी मुलगी जहाँआरा व मुलगा दारा शिकोर यांच्या आधारे जगू लागले. जहाँआराचा जन्म 2 एप्रिल 1614 रोजी झाला होता. शहाजहान यांच्या दरबारातील एका मंत्र्याची पत्नी हरी खानम बेगम यांनी तिला शाही जीवनाचे रितीरिवाज शिकवले. जहाँआरा विलक्षण सुंदर होती आणि विदुषीदेखील होती. तिने फार्सीमध्ये दोन ग्रंथ लिहिले होते.

शाहजहान आणि मुमताज महल

1648 साली उभ्या राहिलेल्या शाहजहानाबादमधील 19 इमारतींपैकी पाच इमारती जहाँआराच्या देखरेखीखाली बांधल्या गेल्या होत्या. सूरत बंदरातून मिळणारा संपूर्ण कर तिच्या वाट्याचा असे. तिचं स्वतःचं 'साहिबी' नावाचं जहाज होतं आणि डच व इंग्रजांशी व्यापार करण्यासाठी हे जहाज समुद्रापार प्रवास करत असे.

दारा शिकोह

विख्यात इतिहासकार आणि 'डॉटर्स ऑफ द सन'च्या लेखिका इरा मुखौटी सांगतात, "मी मुघल स्त्रियांवर संशोधन करायला सुरुवात केली तेव्हा मला असं लक्षात आलं की, आज आपण ज्या भागाला पुरानी दिल्ली म्हणतो त्या शाहजहानाबादची रचना जहाँआराच्या देखरेखीखाली झाली होती. त्या काळातील सर्वांत सुंदर बाजारपेठ असणारा चांदनी चौकही तिच्यामुळेच अस्तित्वात आला. त्या काळातील दिल्लीमधील ती सर्वांत महत्त्वाची स्त्री होती तिला मानही दिला जात असे. पण त्याच वेळी ती चांगलीच चलाख होती. दारा शिकोह व औरंगजेब यांच्यात हाडवैर होतं. तेव्हा जहाँआराने दारा शिकोहची बाजू घेतली. पण औरंगजेब...