...धली बडबड'

आंबेडकरवादी IAS अधिकारी आणि लेखक राजशेखर वुंद्रु यांनी The Tribune वृत्तपत्रात सूरजच्या पुस्तकाची समीक्षा करताना म्हटलंय की हे पुस्तक म्हणजे केवळ ड्रॉईंग रूममध्ये केलेली बडबड आहे. जातवास्तवावर बोलण्याच्या नावाखाली दलित चळवळ आणि दलित मध्यमवर्गावर हल्ला चढवण्याचा हा प्रयत्न असल्याचं त्यांनी म्हटलंय. 

दलित ही एकसंध ओळख आहे, असं सांगत अशा वर्गीकरणाला JNUतील अभ्यासक जदुमनी महानंद यांनीही आक्षेप घेतला आहे. "Faking radicalism in a global context" या शीर्षकानं लिहिलेल्या लेखात त्यांनी आपली स... उर्वरित लेख लिहा:
ी बनवलेली नाही ती संपवण्याचा मागे आम्ही लागलेलो आहोत. माझं म्हणणं असं आहे की ज्यांनी बनवली त्यांनी ती संपवण्यासाठी आपलं योगदान खरं तर दिलं पाहिजे, कारण तुमच्याकडे सांस्कृतिक, सामाजिक आणि राजकीय विशेषाधिकार आहेत. तुम्ही त्याप्रकारे तो आवाज मोठा करू शकता. मग जातीची लढाई केवळ दलितांनीच का लढावी? जातीअंत हा सर्वांचा मुद्दा असला पाहिजे." 

"मी जेव्हा ब्राह्मण म्हणतो तेव्हा ते ब्राह्मण जातीबद्दल नाही तर ब्राह्मण्यवादी मानसिकता म्हणजे स्वत:ला श्रेष्ठ समजणारी जी मानसिकता आहे, त्याबद्दल बोलत आहे. महात्मा फुले आणि बाबासाहेब आंबेडकरांच्या चळवळीत ब्राह्मण किंवा दलितेतर मंडळी सक्रिय होती. पण आज मला अशी सक्रिय मंडळी दिसत नाहीत.

"माझं म्हणणं आहे, तुम्ही कुठे आहात? माझं म्हणणं आहे की तुम्ही जातीअंताची लढाई तुमच्या जातीत करा. हे मी ब्राह्मणांना आणि दलितेतरांना सांगत आहे. हे मी काही नवीन सांगत नाही. हे अगदी गौतम बुद्धाच्या काळापासून आहे की ब्राह्मणांकडे जो विशेषाधिकार आहे तो वापरून त्यांनी समाजात नवीन काही आणण्याचा प्रयत्न केला आहे. त्याच्यातून प्रेरणा घेऊन जर त्यांनी काही करण्याचा प्रयत्न केला तर मला वाटते की वेगवेगळ्या पातळ्यांवर आपल्याला जातीअंताची चळवळ दिसेल."       

"जगभरातल्या काही चळवळींमध्ये आपल्याला हे पाहायला मिळतं. जर आपण अमेरिकेत पाहिलं तर तेथील कृष्णवर्णीयांनी वंशभेदविरोधी चळवळ श्वेतवर्णीयांमध्ये चालवलेली आहे," तो सांगतो. 

दलित भांडवलशाही

दलित कॅपिटलिझ्म अर्थात दलित भांडवलशाहीबाबत गेल्या काही वर्षांपासून देशात बरंच बोललं जातं. 'डिक्की' या दलित उद्योगपतींच्या संघटनेबाबतही बरीच चर्चा होत असते. दलितांच्या मुक्तीचा एक मार्ग म्हणून या दलित भांडवलशाहीबाबत बोललं जातं. सूरजनं एक अख्खं प्रकरण दलित भांडवलशाहीवर लिहिलं असून त्यानं सध्याच्या दलित भांडवलशाहीच्या स्वरूपाबाबत आपले आक्षेप खुलेपणानं मांडले आहेत. 

त्यावर सूरज सांगतो, "दलित भांडवलशाहीची कल्पना चांगली आहे. पण यांचा जो पाया आहे तो भुसभुशीत आहे. सध्याची भारतातील दलित भांडवलशाहीची जी कल्पना आहे, ते सांगतात ब्लॅक कॅपिटालिझमने जसं काम केलं त्याच्या जोरावर आम्ही काम करू. पण जेव्हा तुम्ही ब्लॅक कॅपिटालिझमचा उगम पाहता, प्रवास पाहता तेव्हा लक्षात येतं की दोन्हीमध्ये जमीन अस्मानाचा फरक आहे." 

"भांडवल असून देखील तुमच्याबाबत जातीयवाद होतो. दलित भांडवलदार पूर्वीपासून होते....