जेव्हा लंडनची प्रोफेसर नक्षलवाद्यांबरोबर दीड वर्ष राहते...\nमाओवादी लोकशाहीविरोधात शस्त्रं का हाती घेत आहेत?

हिरव्यागार भातशेतीमधून आमची गाडी वाट काढत असताना माझे डोळे जड झाले होते. पण बाहेरचं वातावरण टिपण्यासाठी मी निग्रहाने जागी होते. आमच्याकडे साधी बॅटरीपण नव्हती. 

आदिवासी आणि ग्रामीण भागातील लोकांच्या उन्नतीचं कारण देत शस्त्रधारी माओवादी सरकारविरुद्ध लढत आहेत. याच शस्त्रधारी तुकडीबरोबर मी चालत होते. त्यांच्याबरोबर जाण्याचा माझा सातवा दिवस होता. आम्ही एकत्र साधारण 30 किलोमीटरचं अंतर कापलं होतं.

भारतीय सुरक्षा यंत्रणा माओवाद्यांचा बीमोड करण्यासाठी मोहीम दिवसा हाती घेतात. म्हणूनच अंधार पडल्यानंतर माओवादी एका तळावरून दुसऱ्या ठिकाणी कूच करू लागतात. 

माझं शरीर जर्जर झालं होतं. माझे खांदे शरीराचं ओझं वागवून थकले होते. माझ्या पायातलं त्राणच गेलं होतं. माझी मान आखडली होती. डोकं भाराने वाकून छातीवर विसावलं होतं. चालता चालता मी पडण्याच्या बेतात होते. सततच्या श्रमाने मला भानच राहिलं नव्हतं. माझी मान अनेकदा वाकडीतिकडी होऊन वेडीवाकडी स्थिरावली.

याला माओवादी स्लीपवॉकिंग (Sleepwalking) असं म्हणतात. आणि त्या अंधाऱ्या रात्री कूच करताना ते सगळे यात तरबेज असल्याचं लक्षात आलं. 

सरकार आणि नक्षलवादी यांच्यातील संघर्षात हजारोजणांचा जीव गेला आहे.

माओवाद्यांचा तळ असलेल्या झारखंडमध्ये गेली दीड वर्ष मी आदिवासींबरोबर अँथ्रोपोलॉजिस्ट म्हणून राहिली. देशातल्या गरीब अशा वर्गाने लोकशाहीला न मानता सशस्त्र लढ्याचा मार्ग का स्वीकारला, हे मला समजून घ्यायचं होतं.

फेब्रुवारी 2010 पर्यंत माझं या संदर्भातलं संशोधन जवळपास पूर्ण झालं होतं. त्याच वेळी माओवाद्यांच्या या रात्रीच्या प्रवासाबाबत मला कळालं. मी थोड्याच दिवसात लंडनला परतले, मात्र त्यांचा लढा सुरूच होता.

लष्कर आणि पर्यायाने सुरक्षा यंत्रणांचा ससेमिरा टाळण्यासाठी ते वर्षानुवर्ष आपले तळ बदलत आहेत. एका विशिष्ट ठिकाणी ते काही दिवसांपेक्षा जास्त काळ राहू शकत नाहीत.

गेली 50 वर्षं साम्यवादी राज्य निर्माण करण्याच्या उद्देशाने सशस्त्र माओवादी गनिमी कावा तंत्राने (शत्रूवर थेट आक्रमण न करता त्याला खिंडीत गाठणे) सत्ताधाऱ्यांशी लढत आहेत. या संघर्षात आतापर्यंत 40 हजारांपेक्षा अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे.

1967 मध्ये नक्सलबाडी नावाच्या गावापासून सुरू झालेल्या या डाव्या विचारसरणीच्या सशस्त्र चळवळीला यामुळेच नक्षलवाद म्हटलं जातं. हे मूळ आंदोलन काही...\n\ntl;dr:
माओवादी आणि सरकार यांच्यातील संघर्षात आतापर्यंत हजारो जणांचा जीव गेला आहे. माओवाद्यांचा बालेकिल्ला असणाऱ्या प्रदेशात प्राध्यापिका अल्पा शाह दीड वर्ष राहिल्या. लोकशाहीला बाजूला सारत माओवाद्यांनी शस्त्रं हातात का घेतली, हे त्यांनी तिथे स्वत: राहून समजून घेतलं.