विद्या बाळ : जाणता संपादक आणि स्त्रीवादी चळवळीच्या खऱ्याखुऱ्या हिरो\nसंवादावर भर देणाऱ्या विद्या बाळ.

सगळेजण त्यांना विद्याताई म्हणून ओळखायचे. त्यांनी सुरू केलेल्या 'मिळून साऱ्याजणी' या मासिकाचं पत्रकारितेत योगदान तर आहेच पण त्यानिमित्ताने सुरू झालेल्या उपक्रमांमधून समाज प्रबोधनाची धुरा विद्याताईंनी उचलली आणि मराठी पत्रकारितेची परंपरा कायम राखली.   

मृदूभाषी विद्याताई नेहमीच संवादावर भर द्यायच्या. हा संवाद त्यांच्या संपर्कात आलेल्या अनेकांनी अनुभवला. त्यांचे सहकारी, चळवळीतले कार्यकर्ते, वाचक आणि महत्त्वाचं म्हणजे विरोधकांनीही. स्त्रीमुक्ती चळवळ ही काही फक्त बायाबायांची चळवळ नाही तर स्त्री-पुरुषांची चळवळ आहे, त्यासाठी सतत जसा स्वतःशी संवाद गरजेचा आहे तसाच परस्परांमधला संवादही; यावर त्यांचा भर असायचा.

1989 साली विद्याताईंनी मिळून साऱ्याजणी हे मासिक सुरू केलं तेव्हा त्याच्या कव्हरवर घोषवाक्य लिहिलेलं असायचं- 'स्वतःशी नव्यानं संवाद सुरू करणारं मासिक'. कालांतराने 'स्त्रियांनी आणि पुरुषांनी स्वतःशी आणि परस्परांशी संवाद साधावा यासाठी...' असं लिहिलं जाऊ लागलं. काळानुरूप बदल आणि आधुनिक विचारांची कास धरणाऱ्या विद्याताई कधीच जुनाट वाटल्या नाहीत. 

बीबीसी इंडियन स्पोर्ट्सवुमन ऑफ द इयर 

विद्याताईंचा जीवनप्रवास म्हणजे समतेच्या मार्गाने माणूस म्हणून जगण्यासाठीचा मोहात टाकणारा एक मोठा पल्ला आहे. 

स्त्रीवादी विचारांच्या मांडणीत 'Personal Is Political' हे वाक्य नेहमी बोललं जातं. जे-जे वैयक्तिक ते-ते राजकीय. केट मिलेट या पाश्चात्य स्त्रीवादी अभ्यासक कार्यकर्तीने सत्तरच्या दशकात 'Personal Is Political' हा शब्दप्रयोग पहिल्यांदा वापरला. 

इथे पॉलिटिकलचा अर्थ राजकीय नसून सत्तासंबंध असा आहे. बाईचं खासगी आयुष्य हे सत्तासंबंध म्हणजेच सध्याच्या पुरूषसत्ताक व्यवस्थेशी जोडलेलं असतं, असा त्याचा अर्थ. यासाठी अधिक तपशीलवार उदाहरण पाहायचं झाल्यास विद्याताईंच्या आयुष्याचा पट पाहणं आणि समजून घेणं महत्त्वाचं ठरेल.

घरात उजव्या विचारांचा पगडा 

विद्याताईंनी स्वतःचं खासगी आयुष्य अनेकदा जाहिरपणे सांगितलंय. मध्यमवर्गात वाढलेल्या विद्याताईंचा जन्म 1937 सालचा. 

लोकमान्य टिळकांचे सहकारी न. चि. केळकर हे त्यांचे आजोबा हिंदू महासभेमध्ये सक्रिय होते. विद्याताईंकडे उदारमतवादी म्हणून जो संस्कार आला तो या वारश्यातून. 

अगदी तरूण वयात वैधव्य आलेल्या आत्या कमलाबाई देशपांडे यांच्या पुनर्विवाहाचा आग्रह आजोबा न. चि. केळकर...\n\ntl;dr:
ज्येष्ठ पत्रकार आणि सामाजिक, स्त्रीवादी कार्यकर्त्या विद्या बाळ यांचं पुण्यात वयाच्या 84 व्या वर्षी निधन झालं. महाराष्ट्रातल्या स्त्री-पुरुष समानतेच्या चळवळीविषयी बोलताना विद्या बाळ यांचं नाव आवर्जून घेतलं जातं आणि यापुढेही घेतलं जाईल.