बार्सिलोना शहराचं दृश्य

स्त्रियांच्या दृष्टीने विचार केला तर शहर उभारणीत सहसा स्त्रियांचा विचार केला जात नाही, अशीच स्थिती आहे. अगदी विकसित राष्ट्रांमध्येही हीच परिस्थिती पहायला मिळते.

अनेक पिढ्यांपासून शहर उभारणीचं काम पुरुषांच्याच हातात आहे. त्यामुळेही महिलांच्या समस्यांकडे दुर्लक्ष होत असतं. मात्र, स्पेनच्या बार्सिलोना शहरात 'स्त्रियांचा विचार करुन शहर' उभारणीसाठी काही वेगळे प्रयत्न सुरू आहेत. 

नगररचनेच्या दृष्टीने बार्सिलोनाला जगातल्या सर्वाधिक यशस्वी शहरांपैकी एक मानलं जातं. याच बार्सिलोनामध्ये आता नव्याने काही प्रयोग सुरू आहेत.

गेल्या चार वर्षांपासून शहराला महिला महापौर आहेत आणि त्यांनी फेमिनिस्ट अजेंडा नेटाने लावून धरला आहे. 

बार्सिलोनाच्या शहर रचनेत मोलाची कामगिरी बजावणाऱ्या अशाच काही महिलांशी बीबीसीच्या प्रतिनिधींनी संवाद साधला आणि शहरं स्त्रीसुलभ करण्याच्या दृष्टीने कोणती पावलं उचलायला हवी, याविषयी जाणून घेतलं. 

1. चारचाकी वाहनांवर नियंत्रण (Kill the Car)

जॅनेट सॅन्झ बार्सिलोनाच्या शहरीकरण विभागाच्या सल्लागार आणि Kill the Car योजनेच्या जनक आहेत. शहरातल्या रंगीबेरंगी चि... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
त्र असलेल्या मोकळ्या रस्त्यावरून फिरत त्यांनी आमच्याशी बातचीत केली. 

त्या सांगत होत्या, "बार्सिलोना शहरातली 60% सार्वजनिक जागा चारचाकी वाहनांनी व्यापली आहे. या जागेची पुनर्आखणी केल्यास ज्यांना आजवर या जागेचा वापर करता आला नाही किंवा ज्यांना या जागेत आजवर प्रवेश मिळाला नाही, अशा लोकांना ही जागा वापरायला मिळू शकते."

यासाठी बार्सिलोनाने 'सुपरब्लॉक' ही संकल्पना राबवली आहे. सुपरब्लॉक हे जुन्याच रस्त्यांची पुनर्रचना करून तयार करण्यात आलेलं वाहतुकीचं नवीन मॉडेल आहे. 

बार्सिलोना शहरातल्या वसाहती चौकोनी आकारात उभारल्या आहेत. याला 'ग्रीड लेआउट' म्हणतात. या ग्रीड लेआउटमधले 9 ब्लॉक मिळून एक सुपरब्लॉक तयार केला जातो. सुपरब्लॉकमध्ये वाहनांना प्रवेश निषिद्ध आहे. वाहनांसाठी सुपरब्लॉकच्या बाहेरून रस्ता आहे. ज्या गाड्यांना या ब्लॉकमध्ये जायचं असतं, केवळ त्याच गाड्यांना आत प्रवेश दिला जातो. त्यातही ताशी दहा किमीची वेगमर्यादा पाळणं बंधनकारक आहे. इतकंच नाही तर या सुपरब्लॉकमध्ये अंडरग्राउंड पार्किंगची सोय आहे. 

इथे स्पीड लिमिट 10 किलोमीटर आहे

अशापद्धतीने कधीकाळी वाहनांची गर्दी असलेले हे रस्ते आता पार्क, पिकनिक बेंचेस आणि प्ले-एरिया म्हणून वापरले जातात. 

सॅल्वाडोर रुएडा यांनी सर्वप्रथम सुपरब्लॉकची संकल्पना मांडली. पब्लिक स्पेस तयार करणं आणि हवेचं प्रदूषण टाळणं, हा त्यामागचा उद्देश होता.

मात्र, जॅनेट सॅन्झ आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी या संकल्पनेला फेमिनिस्ट ट्विस्ट दिला. या मोकळ्या रस्त्यांवर आता स्त्रिया मोठ्या प्रमाणावर दिसतात. 

बार्सिलोनामध्ये सध्या असे 6 सुपरब्लॉक्स आहेत. ही संख्या 500 वर नेण्याचा जॅनेट यांचा मानस आहे. 

 2. गैरवर्तणुकीला लगाम

बार्सिलोना उत्सवप्रिय शहर आहे. इथल्या लोकांना पार्टी कल्चर आवडतं. दिवस असो किंवा रात्र प्रत्येकाला सार्वजनिक ठिकाणी मौजमजा करण्याचा अधिकार आहे, असं इथल्या महापौरांना वाटतं. 

अशावेळी तरुणींची छेड काढणं, त्यांच्यावर लैंगिक अत्याचार अशा घटना घडण्याची भीती असते. अशा गैरवर्तणुकीला आळा घालण्यासाठी बार्सिलोनाने 'Purpul Spot' ही संकल्पना राबवली आहे.

कुठेही उत्सव सुरू असला किंवा तरुण मंडळी मिळून रस्त्यावर पार्टी करत असतील तर तिथे तुम्हाला 'Purpul Spot' नक्कीच दिसेल. 

हे मदत केंद्र आहे. सार्वजनिक ठिकाणी महिलेशी गैरवर्तवणूक झाल्यास हे मदत केंद्र धावून येतं. 

लॉरा मार्टी मार्टोरेल या पर्पल...