सोन्याची दरवाढ ही सोने व्यावसायिकांमार्फतच करण्यात आली होती. लॉकडाऊन असूनही सर्वत्र सोन्याची दरवाढ पाहायला मिळाली. 

गुंतवणूक म्हणून किंवा प्रतिष्ठेचा विषय म्हणून सोन्याकडे पाहिलं जातं. विविध इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्येही सोन्याचा वापर होतो. 

मागणी जास्त असेल तर त्या वस्तूची किंमत आपसूकच वाढत जाते, हे आपण शाळेत, कॉलेजात शिकलो आहोत. पण सोन्याच्या बाबतीतही तसंच आहे का? 

पण मुळात सोनं हे मर्यादित स्वरूपात उपलब्ध आहे. अखेर, सोनं हे खाणीतून मिळणारं धातू असल्याने ते कधी संपणार, हासुद्धा प्रश्न उपस्थित होतो, मुळात जगभरातील खाणींमध्ये किती सोनं उरलं आहे?

पीक गोल्ड

तज्ज्ञ पीक गोल्ड या संकल्पनेबाबत नेहमी बोलताना दिसतात. खाणीतून एका वर्षात जितकं जास्त सोनं बाहेर काढता येईल, तितकं आपण काढलं. म्हणजे आपण त्याची मर्यादा गाठली, असा त्याचा अर्थ होतो.

वर्ल्ड गोल्ड काऊंसिलच्या माहितीनुसार, 2019 मध्ये जगभरात 3 हजार 531 टन सोन्याचं उत्खनन करण्यात आलं. 2018 या वर्षापेक्षा हे प्रमाण एका टक्क्याने कमी होतं. 2008 नंतर पहिल्यांदाच हे प्रमाण कमी झालं. 

या आकडेवारीबाबत अधिक सविस्तरपणे जाणून घेण्यासाठी बीबीसीन... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
े वर्ल्ड गोल्ड काऊंसिलच्या प्रवक्त्या हॅना, ब्रँडस्टेटर यांच्याशी संपर्क साधला. 

त्या सांगतात, "येत्या काही वर्षांमध्ये खाणीतून होणारा सोन्याचा पुरवठा संथगतीने किंवा कमी प्रमाणात होऊ शकतो. सध्या उपलब्ध असलेला सोन्याचा साठा संपत चालला आहे. नवीन ठिकाणांचा शोधही दुर्मिळ बनला आहे. अत्यंत कमी प्रमाणात संथ किंवा कमी होऊ शकतं. तरी मोठ्या प्रमाणात सोन्याचं उत्खनन होताना दिसतं."

पीक गोल्ड स्थिती आल्यानंतरही लगेचच सोन्याच्या उत्पादनात घट होण्याची शक्यता नाही. पुढची अनेक वर्ष हळूहळू टप्प्याटप्प्याने सोन्याचं उत्पादन कमी होऊ शकतं. 

मेटलडेली वेबसाईटच्या रॉस नॉर्मन यांच्या मते, खाणकाम एका प्रमाणबद्ध पद्धतीने केलं जाणारं काम आहे. पण कधीच असं होताना दिसत नाही."

किती सोनं शिल्लक?

खाणकाम कंपन्यांच्या साधारणपणे दोन प्रकारे जमिनीतील सोन्याचं वर्गीकरण करतात. 

रिझर्व्ह (राखीव) - सध्य उपलब्ध सोन्याचा साठा आणि दरानुसार आर्थिकदृष्ट्या लाभदायक. 

रिसोर्स (स्रोत) - पुढील काळात खाणीच्या शोधानंतर होऊ शकणारा आर्थिक लाभ

स्रोत मोजण्यापेक्षा खाणीतील सोन्याचा राखीव साठा जास्त अचूकपणे मोजता येऊ शकतो. 

US जिओलॉजिकल सर्व्हेनुसार, जगभरात जमिनीच्या पोटात सुमारे 50 हजार टन सोन्याचा साठा असल्याचा अंदाज आहे. 

आजपर्यंत जगभरातील खाणींमधून 1 लाख 90 हजार टन सोन्याचं उत्खनन झालं आहे. 

या आकडेवारीचा ढोबळमानाने विचार केल्यास सुमारे 20 टक्के सोनं अजूनही खाणींमध्ये शिल्लक आहे. 

नव्या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने सोन्याच्या नव्या खाणींपर्यंत पोहोचणं आपल्याला शक्य होऊ शकतं. या ठिकाणांपर्यंत आपण आजपर्यंत जाऊ शकलेलो नाही. 

आजचं सर्वात आधुनिक तंत्रज्ञान म्हणजेच बिग डेटा, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स, स्मार्ट डेटा मायनिंग यांच्या मदतीने उत्खनन प्रक्रिया सोपी होऊ शकते. खाणकाम प्रक्रिया सहज-सोपी बनवणं, तसंच आर्थिकदृष्ट्या अधिक लाभदायक ठरण्यासाठी त्यांचा उपयोग होऊ शकतो. 

काही ठिकाणी रोबोटिक्सचा वापर करून खाणकाम केलं जात आहे. येत्या काळात या कामात आणखी जास्त तंत्रज्ञान वापरात येईल, अशी अपेक्षा आहे. 

मोठी संसाधनं

जगातील सर्वात मोठी सोन्याची खाण दक्षिण आफ्रिकेत विटवॉटर्सरँड बसीन याठिकाणी आहे. आतापर्यंत जगभरात उत्खनन झालेल्या सोन्यापैकी 30 टक्के सोनं या खाणीतून बाहेर काढण्यात आलं आहे. 

याशिवाय, इतर प्रमुख खाणींमध्ये दक्षिण आफ्रिकेतील सुपर पिट, ऑस्ट्रेलियातील न्यूमाँट,...