साडेतीन कोटींची लोकसंख्या असलेल्या या राज्यात संघ गेल्या 80 वर्षांपासून सक्रिय आहे. प्रत्येक गल्ली, गाव, तालुक्यात संघाचं अस्तित्व आहे. संघाची सदस्य संख्याही सतत वाढतेय.

असं असतानाही RSS शी निगडीत असणाऱ्या भारतीय जनता पक्षाला याचा निवडणुकीत फायदा का झालेला नाही? हाच प्रश्न मी भाजप, RSS, निष्पक्ष विचारवंत आणि संघाच्या विचारधारेचा विरोध करणाऱ्या लोकांना विचारला.

याचं उत्तर शोधण्यासाठी मी कोचीच्या संघाच्या मुख्यालयातही गेलो. तुम्हाला प्रश्न पडू शकतो की भाजपच्या जिंकण्या-हरण्यामध्ये संघाच्या भूमिकेला इतकं महत्त्व का द्यावं?

मुळात कोणत्याही निवडणुकीच्या आधी भाजपसाठी अनुकूल वातावरण तयार करण्यासाठी संघाचे कार्यकर्ते कामाला लागतात. सामान्य मतदारांना आपल्याकडे खेचून घेण्यासाठी गल्लीबोळातून फिरतात आणि हे कार्यकर्ते भाजप उमेदवारांची मदत करतात.

संघाची भूमिका

उदाहरणार्थ पल्लकडच्या जागेवरून विधानसभेची निवडणूक लढवणाऱ्या ई श्रीधरन यांच्याबरोबर सावलीसारखे वावरणारे अॅडव्होकेट पप्पन संघातून आलेत.

ते म्हणतात, "मी भाजपचा सदस्य नाहीये. मी पूर्णवेळ संघाचा कार्यकर्ता आहे आणि व्यवसायाने वकील आहे. मला निव... आणखी 4000 वर्णांसाठी लेख सुरू ठेवा:
डणुकीपर्यंत श्रीधरन यांच्याबरोबर ड्युटी दिली आहे."

त्यांचं काम मीडियाशी बोलण्याव्यतिरिक्त हाऊसिंग सोसायट्यांचे अधिकारी, संस्थांचे प्रतिनिधी आणि इतर क्षेत्रातल्या लोकांशी श्रीधरन यांच्याशी भेट घालून देणं हेही आहे.

मजबूत शरीरयष्टीचे पप्पन आपल्या 88 वर्षांच्या बॉसची पायऱ्या आणि स्टेज चढण्या-उतरण्यात मदतही करतात.

तज्ज्ञांच्या मते गेल्या सहा वर्षांत बिहार, हरियाणा, गुजरात आणि उत्तर प्रदेशसारख्या राज्यांमध्ये भाजपला जोरदार यश मिळालं आहे याचं काही अंशी श्रेय संघालाही जातं.

संघाचे कार्यकर्ते

संघाचे स्वयंसेवक भाजपसाठी तळागाळात जिद्दीने काम करतात आणि निवडणुकीचे निकाल येईपर्यंत परत येत नाहीत.

पण स्वतः संघाच्या काही कार्यकर्त्यांच्या मनात ही भावना आहे की केरळमध्ये भाजपला निवडणुकीत यश मिळवून देण्यासाठी संघ कमी पडला आहे.

केरळ विधानसभेच्या इतिहासात भाजपला आजवर फक्त एकच जागा मिळाली आहे. 2016 च्या निवडणुकीत नेमम मतदारसंघात भाजपचा विजय झाला होता.

केरळमध्ये येत्या 6 एप्रिलला विधानसभेच्या 140 जागांसाठी निवडणुका आहेत. मग यंदा संघाची मेहनत फळाला येईल का?

नेममचे भाजपचे आमदार ओ राजगोपाल यांना मी विचारलं की, भाजपला निवडणुकीत मोठं यश मिळवून द्यायला संघ शेवटी कुठे कमी पडला तर त्यांचं उत्तर प्रामाणिक होतं पण थोडं गोंधळात पाडणारंही होतं.

जमिनीवरची परिस्थिती

ओ राजगोपाल म्हणतात, "ऐतिहासिक कारणांनी (आम्ही विजयी होऊ शकलो नाही.) इथे प्रदीर्घ काळापासून कम्युनिस्टांचं वर्चस्व आहे. इथले लोक उच्चशिक्षित आहेत, इतर अशिक्षित भागांत लोक डोळे झाकून आम्हाला मतदान करतात. इथले लोक रोज 3-4 वर्तमानपत्रं वाचतात. त्यांना माहितेय प्रत्येक ठिकाणी काय होतंय ते."  

ओ राजगोपाल

भाजपच्या नेत्यांना हे वक्तव्य कदाचित आवडणार नाही, पण प्रत्यक्षात निवडणुकीत विजय मिळत नसला तरी संघाचं राज्यात वजन आहे आणि संघाची हिंदुत्ववादी विचारसरणी इथे पसरतेय.

भाजप आणि संघाचे स्थानिक पदाधिकारी या गोष्टीने खूश झालेले दिसतात की गेल्या 10-12 वर्षांत राज्यात भाजपचा व्होटशेअर सतत वाढतोय. उजवी हिंदुत्ववादी विचारसरणी अशा राज्यात लोकप्रिय होतेय, जिथे डाव्यांची विचारसरणी पूर्वापारपासून प्रचलित आहे, मजबूत आहे आणि डाव्यांच्या ताब्यात सत्ताही आहे.

पण याही पलिकडे जाऊन भाजपची इच्छा आहे की या निवडणुकीत पक्षाला इतक्या जागा मिळाव्यात की ते किंगमेकर बनावेत म्हणजे सत्तेच्या चाव्या त्यांच्या...