આ સિલસિલાની શરૂઆત આજથી સાડા ત્રણ દાયકા પહેલાં થઈ હતી. કૉંગ્રેસના ગુજરાતમાં તપતાં સૂરજ સામે ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય મંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલા પહેલું ક્રૉસ વોટિંગ કરાવીને રાજ્યસભામાં ગયા હતા.

ગુજરાતમાં રાજ્યસભાટાણે ધારાસભ્યોની હેરફેર થવાની સિલસિલો એ વખતથી શરૂ થયો હતો.

એ પહેલાં ગુજરાતમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણી સમયે કોઈ ક્રૉસ વોટિંગ થતું નહોતું.

પણ ગુજરાતમાં પહેલી વાર 1984માં રાજ્યસભાની ચૂંટણી હતી ત્યારે કૉંગ્રેસને શંકરસિંહ વાઘેલાએ ક્રૉસ વોટિંગનો પરચો બતાવ્યો હતો.

ગુજરાતમાં ક્રૉસ વોટિંગનાં મંડાણ

શંકરસિંહ વાઘેલાએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "એ સમયે કૉંગ્રેસનો તપતો સૂરજ હતો. એ પહેલાં એક વાર ગુજરાતમાં બિનકૉંગ્રેસની સરકાર આવી હતી અને એ પડી ગઈ પછી માધવસિંહ સોલંકીની સરકાર આવી હતી."

માંડીને વાત કરતાં શંકરસિંહ કહે છે, "1984ની ચૂંટણી હતી. રાજ્યસભાની આ ચૂંટણીમાં વિપક્ષના 40 વોટ હતા. જીત માટે 45 વોટની જરૂર હતી. મેં રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ઝંપલાવ્યું. એ સમયે ઘણા કૉંગ્રેસી ધારાસભ્યો મારા સંપર્કમાં હતા. 1981ના આંદોલન પછી કેટલાક નારાજ ધારાસભ્યો પણ મારા સંપર્કમાં હતા અને હું ભાજપમાં હતો."

"કૉંગ્રેસ એ સમયે ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ભાજપને કંઈ ગણતી નહોતી. મેં રાજ્યસભાની ચૂંટણી લડવાનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે બધા મને અણઘડ રાજકારણી ગણતા હતા. અમારી પાસે 40 વોટ હતા."

"કૉંગ્રેસના જે નારાજ ધારાસભ્યો મારા સંપર્કમાં હતા એમણે મને ખાનગીમાં વોટ આપવાની ખાતરી આપી હતી. એ સમયે ખરીદીની વાત નહોતી સંબંધોની વાત હતી. મને 9 વોટ ક્રૉસ વોટિંગથી મળ્યા અને હું રાજ્યસભાની ચૂંટણી જીતી ગયો."

ગુજરાતમાં આ ઘટના પછી ધારાસભ્યોના રાજ્યસભામાં વોટનું મહત્ત્વ તમામ લોકોને સમજાયું હતું. 

પરંતુ એ જમાનામાં સિક્રેટ વોટિંગ થતું હતું એટલે કયા ધારાસભ્યે કોને વોટ આપ્યો એની કોઈને ખબર પડતી નહોતી.

'કૂટનીતિના ચાણક્ય' તરીકે શંકરસિંહ ઊપસી આવ્યા

શંકરસિંહ એ વખતે રાજકીય કૂટનીતિમાં 'ચાણક્ય' તરીકે ઊપસી આવ્યા હતા.

એ પછી થયેલી રાજ્યસભાની કોઈ ચૂંટણીમાં ક્રૉસ વોટિંગ થયું નહોતું, પણ બરાબર 10 વર્ષ પછી ફરી એક વાર રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ક્રૉસ વોટિંગની રમત રમાઈ.

એ સમયે શંકરસિંહ વાઘેલાએ પોતાનાં પત્તાં રાષ્ટ્રીય ફલક પર કાઠું કાઢી રહેલા ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ સામે નાખ્યાં હતાં.

1990માં ભાજપ અને જનતાદળે સાથે મળીને ચૂંટણી લડી કૉંગ્રેસને હરાવી હતી. ચીમનભાઈ પટેલ મુખ્ય મંત્રી બન્યા અને કેશુભાઈ પટેલ નંબર ટુ પર હતા.

એ સમયે કેન્દ્રીય કક્ષાએ ભાજપ અને જનતાદળ છૂટું પડ્યું અને ચીમનભાઈ પટેલ કૉંગ્રેસનો છેડો પકડીને ગુજરાતની ગાદી પર બેસી રહ્યા.

પછી 1994માં ગુજરાતમાં રાજ્યસભાની ચાર બેઠક પર ચૂંટણી આવી.

આ સમયે ભાજપના સંખ્યાબળ પ્રમાણે એક સીટ જીતાય એમ હતું અને વધુ 21 વોટ હતા.

તો ચીમનભાઈ પટેલે એ સમયે કૉંગ્રેસ હાઈકમાન્ડના કહેવા પ્રમાણે કૉંગ્રેસના બે ઉમેદવાર માધવસિંહ સોલંકી અને રાજુ પરમારને ઉતાર્યા હતા અને પોતાના નિકટના સાથી જે.વી. શાહને મેદાનમાં ઉતારાયા હતા.

ભાજપે આનંદીબહેન પટેલ અને શંકરસિંહના ખાસ માનતા કનકસિંહ માંગરોળને ચૂંટણીમેદાનમાં ઉતાર્યાં હતાં.

આ ચૂંટણી લડનારા અને ત્રણ વાર રાજ્યસભાના સાંસદ રહી ચૂકેલા રાજુ પરમારે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "એ સમયે હાઈકમાન્ડનો આદેશ હતો કે બે ઉમેદવાર મેદાનમાં ઉતારવા. પરંતુ મુખ્ય મંત્રી ચીમનભાઈ પટેલે વડા પ્રધાન નરસિમ્હા રાવને ખાતરી આપી હતી કે એ ત્રીજા ઉમેદવારને જીતાડશે. અને એમણે જે.વી. શાહની જવાબદારી લઈ ત્રીજા ઉમેદવાર તરીકે ઉતાર્યા હતા."

તેઓ કહે છે, "સમય જતાં તડજોડ શરૂ થઈ અને કૉંગ્રેસનો એક ઉમેદવાર હારે એવો ઘાટ રચાઈ રહ્યો હતો. કૉંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ તરફથી કમલનાથ ગુજરાત...