...ંત્ર પ્રાઇવેટ કૉન્ટ્રેક્ટર દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલાં સોફ્ટવૅર તથા ટ્રૉલ્સ આર્મી દ્વારા સોશિયલ મીડિયા તથા ન્યૂઝ મીડિયા પર નજર રાખે છે, એવું સંસ્થાનું અનુમાન છે.

સરકારની 'નજર'

ચીનમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર સરકારી નિયંત્રણો કેમ છે?

જાન્યુઆરી-2021માં વર્લ્ડ હેલ્થ ઑર્ગેનાઇઝેશનની ટીમે કોરોના વાઇરસના ઉદ્ભવ અંગે તપાસ કરવા માટે ચીનની મુલાકાત લીધી હતી, જેમાં તેમણે વાઇરૉલૉજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ તથા સી ફૂડ માર્કેટ સહિતના સ્થળોની તપાસ કરી હતી.

તેમની મુલાકાતની એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી વુહાનની લૅબોરેટરીના વિજ્ઞા... બાકીનો લેખ લખો:
તો રહેતો."

"કોઈ બખેડો ઊભો ન થાય એ માટે અમે તેને સીધેસીધો પડકારવાનું ટાળ્યું હતું. તે સ્થાનિક પોલીસમાંથી હતો કે નહીં, તે તો નિશ્ચિતપણે કહી ન શકાય, પરંતુ તે અમારી હિલચાલ પર નજર રાખતો હતો, એવું મને તથા અન્યોને પણ લાગ્યું હતું."

'સાધન' તરીકે ચરિત્રહનન

ચીનમાં લઘુમતિ સમુદાય સાથે અત્યાચારો આચરાતા હોવાના આરોપમાં સત્ય કેટલું?

ચીનમાં વીગર મુસ્લિમો માટેના ડિટેન્શન કૅમ્પમાં મહિલાઓ સાથે દુષ્કર્મ થાય છે તથા તેઓ જાતીય સતામણીનો ભોગ બને છે. 

એવો અવાજ ઉઠાવનરાં મહિલાઓને ખોટાં સાબિત કરવા તથા બીજા કોઈ અવાજ ન ઉઠાવે તે માટે ચરિત્રહનનનો "સાધન" તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

આવાં જ કેટલાંક મહિલા સાથે બીબીસીએ વાત કરી હતી. 

ચીન આવા કૅમ્પોને "પુનઃશિક્ષણની શાળા" તરીકે ઓળખાવે છે. બીબીસી સાથે વાત કરતી વેળાએ શોષણની વાત કહેનારાં કૅમ્પનાં પૂર્વ શિક્ષિકા ક્વિલબિનૂર સેદિકને નેધરલૅન્ડમાં આશરો લઈ રહ્યાં છે. જ્યાં તેમને બહેનનાં નંબર ઉપરથી વીડિયો કૉલ આવ્યો હતો.

જ્યારે તેમણે વીડિયો કૉલ લીધો, તો સામે છેડે એક પોલીસમૅન હતા, જ્યારે સેદિકે સ્ક્રિનશોટ લીધો છે, એવો અવાજ પોલીસમૅને સાંભળ્યો, તો તેમણે પોતાનું નંબરવાળું જૅકેટ કાઢી નાખ્યું.  

તેમને ચીમકી  આપવામાં આવી કે "તમારે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે તમારા પરિવારજનો અને મિત્રો અહીં છે. ત્યાં જે કોઈ તમારી સાથે છે, એમનાં નામ આપો." તેમને ઍમ્બેસી જઈને ચીન પરત જવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું.

ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા વાંગ વૅનબિને અટકાયતી કૅમ્પમાં જાતીય શોષણની વાત કહેનારાં મહિલાઓને "જૂઠ્ઠાં" તથા "અભિનેત્રી" ગણાવ્યાં હતાં.

દેખીતી રીતે સ્ક્રિપ્ટેડ હોય તેમ પરિવારજનોની પાસે મહિલાઓની વિરુદ્ધ નિવેદનો કરાવવામાં આવે છે. ફેસબુકનું 

કહેવું છે કે વિદેશમાં વસતા વીગર મુસ્લિમ કાર્યકર્તાઓના ઍકાઉન્ટ હેક કરવા માટે સતત પ્રયાસ થઈ રહ્યા હોવાનું તેના ધ્યાને આવ્યું છે.

અમેરિકા, યુકે, ઑસ્ટ્રેલિયા, નૉર્વે, નેધરલૅન્ડ, ફિનલૅન્ડ, જર્મની તથા તુર્કીમાં રહેતાં કેટલાંક મહિલાઓએ બીબીસી સાથે વાત કરી હતી, જેમણે ચીનમાં પરિવારજનો સાથે પોલીસ તથા સુરક્ષાકર્મી દ્વારા ગેરવર્તનની વાત કહી હતી. તેમણે વૉટ્સઍપ, ફેસબુક તથા વીચેટ પર ધમકીના સ્ક્રિનશોટ્સ પણ દેખાડ્યા હતા.

આ સિવાય ફોન તથા વીડિયો કોલના વિવરણ પણ આપ્યા હતા. 

શરૂઆતમાં તેમને સમજાવવાનો અને લલચાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે, બાદમાં તેમના પરિવારજનોની સુરક્ષા મુદ્દે ધમકી આપવામાં આવે છે.

સજાનો...