સામગ્રી: ઘરમાં જે થતું હોય છે તેની બાળકોના માનસિક આરોગ્ય અને વિકાસ પર લાંબા ગાળા સુધી ખરેખર માઠી અસર થતી હોય છે.

અહીં માતાપિતા અને તેમનાં સંતાનો વચ્ચેના સંબંધ ઉપરાંત બીજી ઘણી બાબતો મહત્વની હોય છે.

સંતાનના વિકાસમાં મમ્મી અને પપ્પા વચ્ચેનો મનમેળ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતો હોય છે.

માતાપિતા વચ્ચે મનમેળ ન હોય તો તેની માઠી તેમના સંતાનના માનસિક આરોગ્યથી માંડીને શૈક્ષણિક સફળતા તથા ભાવિ સંબંધ સુધીની તમામ બાબતો પર થાય છે.

હા, માતાપિતા વચ્ચેની 'હકારાત્મક' દલીલબાજીમાંથી કંઈક સારું નીપજવાની શક્યતા પણ હોય છે. 

મોટાભાગના કિસ્સામાં પેરન્ટ વચ્ચેની મામૂલી દલીલબાજી તેમનાં બાળકો પર બહુ ઓછી કે નહિવત્ નકારાત્મક અસર થતી હોય છે. 

જોકે, પેરન્ટ્સ એકમેકની સામે બરાડા પાડવા લાગે અને ગુસ્સે થાય, જાણીજોઈને એકમેકની સાથે વાત ન કરે, એકમેકને 'સાયલન્ટ ટ્રીટમેન્ટ' આપવા લાગે ત્યારે ક્યારેક સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે.

આ સંબંધે ઘરોમાંનાં લાંબા ગાળાનાં નિરિક્ષણો, ફોલો-અપ અને પ્રાયોગિક અભ્યાસો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંશોધન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. 

એ સંશોધનનાં તારણો સૂચવે છે કે પેરન્ટસ વચ્ચેની દલીલબાજીથી છ મહિના જેટલી નાની વયનાં બાળકોના હૃદયના ધબકારા અને સ્ટ્રેસ હોર્મોનમાં વધારો થતો હોય છે.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે:

શીશુઓ, બેથી બાર વર્ષનાં અને કિશોરવયનાં બાળકોમાં દિમાગના ક્ષતિગ્રસ્ત વિકાસ, ઊંઘમાં વિક્ષેપ, ચિંતા, હતાશા, વિચિત્ર વર્તણૂક અને બીજી ગંભીર સમસ્યાના સંકેતો પેરન્ટ્સ વચ્ચેની ઉગ્ર દલીલબાજીને કારણે જોવા મળતા હોય છે.

જેમના પેરન્ટ્સ તેમની વચ્ચેના મતભેદોનું નિરાકરણ કરતાં હોય તેવાં બાળકોની સરખામણીએ જેમનાં પેરન્ટ્સ સતત નાના-મોટા ઝઘડા કરતા હોય તેવાં બાળકોમાં આવી જ અસર જોવા મળે છે. 

સ્વભાવ કે સંવર્ધન?

પેરન્ટ્સ વચ્ચેના ઝઘડાની અસર બાળકના શૈક્ષણિક દેખાવ પર થતી હોય છે.

પેરન્ટ્સ વચ્ચેની દલીલબાજીની તેમના બાળકો પરની અસર હંમેશા એકસમાન હોતી નથી.

દાખલા તરીકે, જે પેરન્ટ્સે છૂટાછેડા લઈને અલગ-અલગ રહેવાનો નિર્ણય કર્યો હોય તેની તેમનાં સંતાનો પર દૂરગામી નુકસાનકારક અસર થતી હોય છે. 

કેટલાક કિસ્સામાં પેરન્ટ્સ વચ્ચે છૂટાછેડા પહેલાં, એ સમયગાળા દરમ્યાન અને અલગ થયા પછી થતી દલીલબાજી વધારે નુકસાન કરતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. 

એવી જ રીતે, ઘર્ષણની પરિસ્થિતિમાં બાળક કેવો પ્રતિભાવ આપશે એમાં જિનેટિક્સની ભૂમિકા અત્યંત મહત્ત્વની હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે.

બાળકના માનસિક આરોગ્યમાં...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
પતિ-પત્ની વચ્ચે દલીલબાજી થવી સ્વાભાવિક છે, પણ તેની તેમનાં સંતાનો પર વિવિધ સ્તરે અસર થતી હોય છે. આવી દલીલબાજીની પોતાનાં સંતાનો પર ઓછામાં ઓછી થાય એ માટે પેરન્ટ્સ શું કરી શકે?