કુવૈતનો કાયદો ખાડી દેશોમાં રહેતા ભારતીયો માટે ખતરાની ઘંટી તો નથી ને?\nપ્રતીકાત્મક તસવીર

ભારતની વિદેશી મુદ્રાની અનામતોનું તળિયું દેખાઈ ગયું હતું. માંડ અઠવાડિયું ચાલે તેટલી વિદેશી મુદ્રાની પુરાંત ભારત પાસે હતી. 

આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવા માટે બીજો કોઈ રસ્તો દેખાતો નહોતો છેવટે "ડૂબતો તરણું પકડે" તે રીતે જુલાઈ 1991માં ભારતીય રિઝર્વ બેંકે 40 કરોડ ડૉલર જેટલું વિદેશી હૂંડિયામણ ઉછીનું લેવા માટે બૅન્ક ઑફ ઇંગ્લૅન્ડ અને બેન્ક ઑફ જાપાન પાસે 46.91 ટન સોનું પોતાના અનામત ભંડારમાંથી ગીરવે મૂક્યું. આજે આપણે જુલાઈ 2020માં છીએ. સમગ્ર દેશને નીચાજોણું થાય એવી આ ઘટનાને 30 વરસ થયાં. 

આ ત્રીસ વર્ષના સમયમાં પાસું પલટાયું છે. આજે આપણે 505.57 અબજ ડૉલર જેટલી ગંજાવર વિદેશી મુદ્રાના પહાડ ઉપર નિરાંતે બેઠાં છીએ. 

આ બધું શક્ય બન્યું તે માટેનો મજબૂત પાયો નાખનાર તત્કાલીન વડા પ્રધાન નરસિમ્હા રાવ હતા. જેમની ચાણક્ય બુદ્ધિ અને તે સમયે ઓછાં જાણીતા પણ વૈશ્વિક કક્ષાના અર્થશાસ્ત્રી ડૉ મનમોહન સિંહ દ્વારા લાગુ કરાયેલ ઉદારીકરણ અને આર્થિક નીતિ 1990થી 1995ના તેમના નાણામંત્રી તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન આ દેશને એક મજબૂત પાયા પર પ્રસ્થાપિત કરી ગઈ. 

કોરોનામાં ભારતની મેડિકલ ટીમ સાઉદી અરેબિયાની મદદે

આને પરિણામે ક્યારે પણ ભારતને વિદેશી મુદ્રા ભંડારની દૃષ્ટિએ સોનું ગીરવે મૂકવું પડે તેવા દેવાળિયાપણાનો સામનો કરવો પડ્યો નથી. 

આ વ્યવસ્થાને પોષાતું એક મોટું પરિબળ અમેરિકા, યુએઈ, સાઉદી અરેબિયા, કતર, કુવૈત, ઓમાન, બ્રિટન, મલેશિયા, કૅનૅડા, હૉંગકૉંગ અને ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં રહેતા બિનનિવાસી ભારતીયો દ્વારા દેશમાં વિદેશી મુદ્રા રૂપે મોકલવામાં આવતા પૈસા છે. 

એક માહિતી મુજબ ભારતીય દુનિયામાં કોઈ પણ દેશના નાગરિકોની સરખામણીમાં સૌથી વધારે પૈસા પોતાને વતન મોકલે છે. છેલ્લી ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ અલગ-અલગ દેશોમાંથી ભારતમાં 2019ના વર્ષમાં મોકલવામાં આવેલ રેમિટન્સ એટલે કે વિદેશી મુદ્રાની રકમ નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવી છે. 

વિદેશથી થતી હૂંડિયામણની આવક

નોંધ: 10 લાખથી વધારે વસતિ ધરાવનારા દેશોનો સમાવેશ કર્યો છે અને રેમિટન્સની ટકાવારી અધિકૃત ડીલરોને આધારે છે. સ્રોત : RBI

આ વિગતો ઉપરથી જોઈ શકાશે કે 2019ના વર્ષમાં ભારતીયોએ 83 અબજ અમેરિકન ડૉલર જેટલાં નાણાં વિદેશી મુદ્રા સ્વરૂપમાં આપણા દેશમાં મોકલ્યાં છે. 2019ના વરસમાં આપણે ક્રૂડ ઑઇલની આયાત કરી તેનું આયાત બિલ 82 અબજ ડૉલર હતું. 

આ ઉપરથી ભારતીયો વતનથી દૂર રહીને, ઘણી હાડમારીઓ વેઠીને વિદેશથી જે પૈસા આપણને મોકલે...\n\ntl;dr:
1991નું વર્ષ વરસ ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના ઇતિહાસમાં કેટલાંક ખોટાં સીમા ચિહ્નો માટે હંમેશાં યાદ રહેવાનું છે.