મે 2019માં મળેલી જીત શાનદાર હતી, કેમ કે મોદીએ 2014 કરતાં આ વખતે વધુ બેઠકો જીતી હતી. 2014ની ચૂંટણીમાં તેઓ વિપક્ષમાં હોવાથી રસ્તો સરળ હતો.

2019ની ચૂંટણીમાં મોદીની જીતમાં કાશ્મીરમાં એક ઉગ્રવાદી હુમલા બાદ પાકિસ્તાનના બાલાકોટમાં કરાયેલી ઍરસ્ટ્રાઇકે મોટો ભાગ ભજવ્યો હતો. સવાલ એ ઊઠ્યો કે શું ભારતીય મતદારો માટે રોજીરોટી કરતાં રાષ્ટ્રવાદનો મુદ્દો મહત્ત્વનો છે?

કેટલાક લોકોએ એવો પણ તર્ક આપ્યો કે 2019માં નરેન્દ્ર મોદીની જીતનું મોટું કારણ તેમની કલ્યાણકારી યોજનાઓ હતી. તેમણે ઘર અને શૌચાલયો બનાવ્યાં હતાં અને ગરીબોને ગૅસ કનેક્શન આપ્યાં હતાં.

પરંતુ હવે આપણે કહી શકીએ કે રાષ્ટ્રવાદ અને જનકલ્યાણના ફેલાવાની આગવી સીમા છે.

સેન્ટર ફોર ધ મૉનિટરિંગ ઑફ ઇન્ડિયન ઇકૉનૉમીના ગત મહિનાના એક રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે હરિયાણામાં બેરોજગારીનો દર દેશમાં સૌથી વધુ એટલે કે 28.7 ટકા છે. હરિયાણાનાં આવેલાં ચૂંટણી પરિણામોથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ભાજપે 2019ની લોકસભા ચૂંટણી કરતાં વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 22 ટકા મત ગુમાવ્યા છે.

ભાજપે એલાન કર્યું હતું કે તેમનું લક્ષ્ય રાજ્યની 90માંથી 75 સીટ જીતવાનું છે. પરંતુ પાર્ટી માત્ર 40 સીટ જ જીતી શક... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ી, જે બહુમતીથી 6 સીટ દૂર છે.

જોકે બહુમતી ન મળી હોવા છતાં ભાજપ હરિયાણામાં સરકાર બનાવવા જઈ રહ્યો છે. એ સ્પષ્ટ છે કે જો મુખ્ય વિપક્ષી દળ કૉંગ્રેસે જીત માટે આ ચૂંટણી લડી હોત તો ભાજપના હાથમાંથી હરિયાણા પણ નીકળી ગયું હોત.

અર્થવ્યવસ્થા સામે રાષ્ટ્રવાદનો મુદ્દો

હરિયાણામાં લોકોની નોકરી ગઈ, તેમાં ગુરુગ્રામ પાસેની ઑટોમોબાઇલ કંપનીઓનાં કેન્દ્રમાંથી પણ છટણી થઈ હતી. હરિયાણામાં કૃષિક્ષેત્રની સમસ્યા પણ છે. રાજ્યમાં છેલ્લાં બે વર્ષથી પાકની કિંમતમાં સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.

ભાજપની માતૃસંસ્થા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના એક પદાધિકારીએ નામ ન છાપવાની શરતે હિંદુસ્તાન ટાઇમ્સને કહ્યું કે હરિયાણાનાં નબળાં પરિણામો પાછળનું એક મોટું કારણ આર્થિક સુસ્તી પણ છે.

આ પદાધિકારીના જણાવ્યા પ્રમાણે, "સરકાર સુસ્તીના ઉકેલ માટે સતત ઘણાં પગલાં ભરી રહી છે, પરંતુ લોકો આજે આર્થિક સુસ્તીને કારણે ચિંતામાં છે."

મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ સરળતાથી સરકાર બનાવવા જઈ રહી છે. પરંતુ તેમની સીટોમાં ઘટાડો થયો છે. હવે ભાજપ તેની સહયોગી પાર્ટી શિવસેના પર વધુ નિર્ભર રહેશે. ભાજપ અને શિવસેનાના ગઠબંધનને સામાન્ય નુકસાન થયું છે.

સામાન્ય રીતે આને સારું પ્રદર્શન કહેવું જોઈએ, કેમ કે પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો કર્યા બાદ બહુ ઓછી સરકાર ફરી વાર સત્તામાં આવે છે. પરંતુ હવે વિપક્ષ નબળો છે અને તમારી પાસે નરેન્દ્ર મોદી અને દેવેન્દ્ર ફડણવીસ જેવા નેતાઓ છે, તો આશા એ સેવાઈ રહી છે કે તેમના ગઠબંધનની સીટો વધશે.

અર્થવ્યવસ્થાની ખરાબ હાલતથી બચવા માટે હરિયાણા અને મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપે પોતાનો ચૂંટણીપ્રચાર જમ્મુ-કાશ્મીરની કલમ 370 સુધી સીમિત રાખ્યો.

આ વર્ષે પાંચ ઑગસ્ટે મોદી સરકારે જમ્મુ-કાશ્મીરને વિશેષ રાજ્યનો દરજ્જો આપતી જોગવાઈ રદ કરી દીધી હતી. 

ભાજપને આશા હતી કે તેઓ રાષ્ટ્રવાદની લહેરના જોરે આ બંને રાજ્યમાં જીત મેળવી શકશે. લોકો આર્થિક પડકારોને નજરઅંદાજ કરીને તેમને સમર્થન આપશે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો ભાજપને લોકસભા ચૂંટણીનાં પરિણામોને રિપીટ કરવાની અપેક્ષા હતી.

ભાજપ પાસે કહેવા માટે કશું નહોતું

આ બંને રાજ્યોની ચૂંટણી આ વખતે કદાચ કંઈક આવું થયું હતું. જો ભાજપે અનુચ્છેદ 370 હઠાવવાનો, પાકિસ્તાનની નિંદા કરવાનો, વિપક્ષને દેશદ્રોહી જાહેર કરવાનો અને ગેરદાયદે ઘૂણસખોરોને દેશમાંથી કાઢવાને લઈને બૂમો ન પાડી હોત તો ભાજપ પાસે આ ચૂંટણીમાં કહેવા માટે કશું જ નહોતું.

ભાજપનો બંધારણની કલમ 370ને હઠાવવાનો પ્રચારનો મુખ્ય મુદ્દો હતો....