લૉકડાઉન અને આર્થિક નરમાઈના કારણે રાજ્યમાં કરની વસુલાત ઘટી હતી. 

તાજેતરમાં રાજ્યના કૉમર્શિયલ ટૅક્સ ડિપાર્ટમેન્ટે આપેલા ડેટા મુજબ ગુજરાતે હજુ કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી રૂપિયા 8400 કરોડનું જીએસટી વળતર મેળવવાનું બાકી છે. રાજ્ય સરકારના અંદાજ મુજબ ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં ગુજરાત કેન્દ્ર પાસેથી રૂપિયા 23,200 કરોડનું વળતર મેળવવાને પાત્ર હશે. 

1 જુલાઈ, 2017થી દેશમાં જીએસટી અમલમાં આવ્યો તે સમયે જ ઘણાં રાજ્યોને ચિંતા હતી કે જીએસટીના કારણે તેમની આવક પહેલાં કરતાં ઘટી જશે. ખાસ કરીને ગુજરાત જેવાં મૅન્યુફૅક્ચરિંગ આધારિત રાજ્યોને આવો ભય હતો. 

સૅન્ટ્રલ જીએસટી ઍક્ટ મુજબ જીએસટીના અમલીકરણ પછી પ્રથમ પાંચ વર્ષમાં રાજ્યોને જે નુકસાન જાય તેની કેન્દ્ર દ્વારા ભરપાઈ કરવામાં આવશે. 

હાલમાં કેન્દ્ર સરકારની સેસની આવક પણ ઘટી હોવાથી તે ચૂકવણી કરી શકી નથી. 

જીએસટી લાગુ થયો ત્યારથી દરેક રાજ્ય ટૅક્સ વસુલાતમાં ઘટ પડે તો વાર્ષિક ધોરણે 14 ટકાના દરે વળતર મેળવવાને પાત્ર છે. 

ફેબ્રુઆરીના આંકડા પ્રમાણે કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી સૌથી વધુ જીએસટી વળતરની માગણી પૅન્ડિંગ હોય તેવાં રાજ્યોમાં ગુજરાત ત્રીજા સ્થાને હતું. 

ટોચના બે રાજ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
્યોમાં મહારાષ્ટ્ર (રૂપિયા 31,892 કરોડ) અને કર્ણાટક (રૂપિયા 19504 કરોડ) સામેલ હતા. જેમણે કેન્દ્ર પાસેથી જંગી જીએસટી વળતરની માગણી કરી છે. ઉત્પાદન આધારિત રાજ્યોએ કેન્દ્ર સરકાર પાસે જીએસટીનું સૌથી વધારે વળતર માગ્યું છે. 

ગુજરાતને લોન અને સેસ ફંડ તરીકે કેટલા કરોડ મળ્યા?

નાણામંત્રાલયના આંકડા પ્રમાણે દેશમાં જીએસટી લાગુ કરવામાં આવ્યો ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં ગુજરાતે કેન્દ્ર પાસેથી રૂપિયા 29,243 કરોડનું વળતર મેળવ્યું છે. 

બીબીસી સાથે વાત કરતા રાજ્યના કૉમર્શિયલ ટૅક્સ કમિશનર જે. પી.  ગુપ્તાએ જણાવ્યું, "2016-17ની આવકના આધારે રાજ્યોનો પાંચ વર્ષ સુધી દર વર્ષે 14 ટકાના દરે વૃદ્ધિ સાથે વળતર આપવાનું નક્કી થયું હતું. આ એક અંદાજિત આવક હતી અને વાસ્તવિક આવક વચ્ચે જે ગેપ હોય તેના આધારે જીએસટી વળતર ચૂકવાય છે. ગુજરાતને ત્રણ વર્ષથી વળતર મળે જ છે."

તેમણે કહ્યું કે, "આ વર્ષે સ્થિતિ એવી પેદા થઈ કે રૅવન્યુ ગ્રૉથ નૅગેટિવ થઈ ગયો. તેના કારણે રાજ્યો દ્વારા માગવામાં આવતી વળતરની રકમ વધી ગઈ." 

"તેથી સરકારે એક સેસ ફંડની રચના કરી જેમાંથી રાજ્યોને વળતર ચૂકવવામાં આવે પરંતુ કોરોનાના કારણે સેસ ફંડની આવક કરતાં પણ વળતરની રકમ વધી ગઈ. ત્યાર બાદ સરકારે લોન દ્વારા રાજ્યોને નાણાં આપવાનું નક્કી કર્યું હતું."

જીએસટીનું વળતર સામાન્ય રીતે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તેના સેસ ફંડમાંથી ક્લિયર કરવામાં આવતું હોય છે. તાજેતરમાં ગુજરાતના બજેટ પછી રાજ્યના કૉમર્શિયલ ટૅક્સ કમિશનર જે. પી. ગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે સેસની વસુલાત પણ ઘટી હોવાથી કેન્દ્ર સરકારે તેના સેસ ફંડમાંથી ગુજરાતને માત્ર રૂપિયા 6,000 કરોડ રિલિઝ કર્યા છે. 

આ ઉપરાંત રાજ્યને એક લોન મારફત રૂપિયા 9,200 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. તેમાંથી અમને રૂપિયા 8,800 કરોડ મળ્યા છે અને બાકીના રૂપિયા 400 કરોડ ટૂંક સમયમાં રિલિઝ થવાની શક્યતા છે.

ગુજરાતે અત્યાર સુધીમાં લોન અને સેસ ફંડ તરીકે રૂપિયા 14,800 કરોડ મેળવ્યા છે. 

ઉત્પાદન આધારિત રાજ્યોને જીએસટીથી નુકસાન

આઈઆઈએમ અમદાવાદના ઇકૉનોમિક્સના પ્રોફેસર સૅબેસ્ટિયન મૉરિસે જણાવ્યું કે ગુજરાતે જીએસટીની ફૉર્મ્યુલા માટે આટલી આસાનીથી સહમત થવાની જરૂર ન હતી. કારણ એ તેમાં મૅન્યુફૅક્ચરિંગ આધારિત રાજ્યોને નુકસાન જવાનું જ હતું. 

તેમણે કહ્યું કે "ગુજરાત એક ઉત્પાદક રાજ્ય છે અને જીએસટીની અગાઉ તેને મૅન્યુફૅક્ચરિંગ પરના ટેક્સમાંથી ઘણી સારી આવક થતી હતી. જીએસટી લાગુ થયા પછી ગુજરાતે આ લાભ ગુમાવ્યો...