જેક ટેમિનેનના ઘણાં બધા વિદ્યાર્થીઓ એવા છે જે સૌની જેમ પરીક્ષા પહેલાં આખી રાત જાગીને વાંચતા રહે છે. 

આખી રાત વાંચીને શક્ય એટલું યાદ કરી લેવાની તેમની ગણતરી હોય છે, પણ આ રીતે વાંચવાની રીત 'સૌથી નુકસાનકારક છે' એમ યુકેની રોયલ હૉલોવી યુનિવર્સિટીના સાયકૉલૉજિના લેક્ચરર ચેતવે છે.  

આ વાત તેઓ સારી રીતે સમજે છે એટલે ચેતવે છે. ટેમિનેન યાદશક્તિ પર અને તેમાં પણ ખાસ કરીને ભાષાની બાબતમાં રાતની ઊંઘ કેટલી અસરકારક તેના નિષ્ણાત છે. 

વિદ્યાર્થીઓમાં બીજી પ્રચલિત એક માન્યતા છે કે 'ઊંઘમાં શીખી શકાય' આ વાત દંતકથા જ છે એમ પણ તેઓ કહે છે. 

ઊંઘતી વખતે ભાષા શીખવતું રેકર્ડિંગ વગાડવાથી પોતાના અજાગ્રત મનમાં તે સજ્જડ બેસી જશે અને ઊઠીશું ત્યારે ભાષાના નિષ્ણાત બની ગયા હોઈશું તેવી વાતો માત્ર દંતકથા છે. 

જ્ઞાન અને માહિતી મગજમાં બેસી જાય તે માટે ઊંઘ ખૂબ જરૂરી છે. ટેમિનેન અને અન્ય સંશોધકોએ કરેલા સંશોધનો એ જણાવે છે કે શા માટે તે જરૂરી છે.  

ટેમિનેનની ટીમ દ્વારા ચાલી રહેલાં એક પ્રોજેક્ટમાં ભાગ લેનારાએ નવું શબ્દભંડોળ શીખવાનું હોય છે તે પછી આખી રાત જાગવાનું. 

રાતના ઉજાગરા પછી આ શબ્દો તેમને કેટલા યાદ રહ્યા તેનું પરીક્ષણ ટેમિનેને કર્યું. એક અઠવાડિયા પછી ફરી તેમનો ટેસ્ટ લેવામાં આવી.

અઠવાડિયા પછી ટેસ્ટ કરવામાં આવે અને ઉજાગરો ના કરવામાં આવ્યો હોય તેવા જૂથના લોકો સાથે તેમની સરખામણી કરવામાં આવી. 

સરખામણી વખતે ખ્યાલ આવે કે પ્રથમ રાતના ઉજાગરા બાદ ઘણા બધા દિવસની સારી ઊંઘ મળ્યા પછીય શબ્દો યાદ કરવામાં તેમને મુશ્કેલી પડે છે. 

ટેમિનેનનું કહેવું છે કે અભ્યાસ માટે ઊંઘ ખરેખર અગત્યની બાબત છે. 

ટેમિનેન ઉમેરે છે, "તમે ઊંઘી જાવ ત્યારે પણ તમારું મગજ અભ્યાસ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. તે જાણે તમારા માટે જ અભ્યાસ કરતું હોય તેના જેવી આ વાત છે. 

"તમે અભ્યાસ કરો અને તે પછી સારી ઊંઘ ના લો, તો ખરેખર થવો જોઈએ તેવો ફાયદો થતો નથી."

ઊંઘમાં સક્રિય મગજ

ટેમિનેનની સ્લીપ લેબના રૂમ નંબર-1માં અમે ઊભા છીએ. રૂમમાં એક પથારી છે, રંગીન ઓછાડ છે, કાગળના બનેલા રંગબેરંગી પતંગિયા ફ્રેમમાં મઢીને શણગાર માટે ગોઠવાયેલા છે. 

પથારીની ઉપર એક નાનું ઇલેક્ટ્રૉએન્સેફેલૉગ્રાફી (ઈઈજી) મશીન છે. પ્રયોગમાં ભાગ લેનારાનાં લોકોનાં માથા પર ઇલેક્ટ્રૉડ્સ લગાવાયા હોય છે, તેનાથી મગજમાં ચાલતી ગતિવિધિને નોંધવાનું કામ આ મશીનમાં થાય છે. 

મગજના જુદા જુદા ભાગોમાં (ફ્રન્ટલ, ટેમ્પોરલ અને પેરિએટલમાં) થતી હલચલ નોંધવા ઉપરાંત... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
વિદ્યાર્થીઓ માટે પૂરતી ઊંઘ જરૂરી જ નહીં પણ અનિવાર્ય