શીર્ષક: ગાંધીજી જ શું વિચારતા હતા 'ગાંધીવાદ' વિશે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
વાદનો વિવાદ

કોઈ પણ 'વાદી'ની જેમ 'ગાંધીવાદી'ઓના પણ મુખ્ય બે પ્રકાર પાડી શકાય : (1) ગાંધીજીના જીવનકાર્યને સમજીને, પોતાની સમજ-શક્તિ પ્રમાણે, ગાંધીજીએ ચીંધેલાં એક કે વધુ મૂલ્યો પ્રમાણે જીવવાનો પ્રામાણિક પ્રયાસ કરનારા. 

(2) ગાંધીજીએ ચીંધેલાં કે તેમનાં જીવનમાંથી નીપજતાં મૂલ્યોને આત્મસાત્ કરવાને બદલે, તેમની કેટલીક બાબતોનું જડતાભર્યું-સમજવિહોણું અનુકરણ કરનારા. 

હવે તો ગાંધીવાદની બોલબાલા કે ફેશન સુદ્ધાં રહ્યાં નથી, પણ જ્યારે એવો જમાનો હતો ત્યારે બીજા પ્રકારના ગાંધીવાદીઓ બહુમતીમાં હતા. (કોઈ પણ વિચાર 'વાદ' બની જાય પછી એવું જ થતું જોવા મળે છે.)

ફરક એટલો કે પહેલા પ્રકારના જાણીતા કે અજાણ્યા ગાંધીવાદીઓ ત્યારે નોંધપાત્ર સંખ્યામાં હતા. એટલે ગાંધીજીની જુદી જુદી હકારાત્મક લાક્ષણિકતાઓ સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચતી હતી. 

વાદોની વાસ્તવિકતા બરાબર સમજતા ગાંધીજીએ અનેક પ્રસંગોએ 'ગાંધીવાદ' જેવો કોઈ વાદ હોવાનો સ્પષ્ટ ઇન્કાર કર્યો હતો. 

આચાર્ય કૃપાલાણીએ જડ-કંઠીબંધા-અનુકરણીયા 'ગાંધીવાદ'ની ટીકા કરી ત્યારે ગાંધીજીએ પોતે જ એ ટીકાને ટેકો આપ્યો હતો. 

એક પ્રસંગે ગાંધીજીએ કહ્યું હતું, 'ગાંધીવાદ જેવી કોઈ વસ્તુ છે જ નહીં, અને મારે મારી પાછળ સંપ્રદાય મૂકી જવો નથી. મેં કંઈ નવું તત્ત્વ કે નવો સિદ્ધાંત શોધી કાઢ્યો છે એવો મારો દાવો નથી.

મેં તો માત્ર જે શાશ્વત સત્યો છે તેને આપણા નિત્યના જીવન અને પ્રશ્નને લાગુ પાડવાને મારી ઢબે નમ્ર પ્રયાસ કર્યો છે.' (હરિજનબંધુ, 29-3-1936, પૃ.17)

'ગાંધીવાદ' એટલે?

ગાંધીજીની ગમે તેટલી સ્પષ્ટતાઓ છતાં ગાંધીવાદ અને ગાંધીવાદીઓ બનીને જ રહ્યા. 

ગાંધીજીનાં જીવનમૂલ્યો દર્શાવતી વિચારધારાને સહેલાઈ ખાતર કોઈ 'ગાંધીવાદ' તરીકે ઓળખવા માગતું હોય, તો ઠીક છે. 

શબ્દને વળગવાને બદલે વિચાર અને ભાવની સ્પષ્ટતા થવી જરૂરી છે. કેમ કે, એ પણ એક ગાંધીમૂલ્ય છે. ગાંધીજી કદી ભાવ કે આચરણ વગરના શબ્દોનાં ખોખાંને વળગી રહ્યા નહીં. 

સત્ય, અહિંસાથી માંડીને બીજાં અનેક મૂલ્યો અને વ્રત પાળવા તેમણે આજીવન પ્રયાસ કર્યો. 

તેમની મહત્તા આ કસોટીમાંથી સો ટકા પાર ઊતરવામાં નહીં પણ પૂરી નિષ્ઠાથી આ કસોટીઓ આપવામાં- સતત આપતા રહેવામાં છે. 

આદર્શ એવો જ હોય કે જે આંબી ન શકાય, પણ તેની તરફ જોઈને, તેને માર્ગદર્શક ગણીને, તેના સુધી પહોંચવામાં જીવન ખર્ચી શકાય. 

એ અર્થમાં ગાંધીજીનું જીવન અને તેમણે સેવેલા આદર્શો- આ બંને વચ્ચે પણ તફાવત હતો. 

ગાંધી સેવા સંઘના કાર્યકરો સમક્ષ આપેલા...