2007માં એક અમેરિકન પરામાં મોર્ટગેજ ડિફોલ્ટથી શરૂ થયેલી કટોકટી 2010માં ગ્રીસને નાણાકીય સંકટ તરફ દોરી ગઈ અથવા તો 1929માં ન્યૂ યૉર્કમાં સ્ટૉક-માર્કેટ ક્રેશ થવાની ઘટના 1930ના દાયકામાં યુરોપમાં ફાસીવાદીઓના ઉદયમાં ફાળો આપશે?

વિશ્વનું અર્થતંત્ર એકબીજા સાથે જોડાયેલું એક અનંત જટિલ જાળું છે, જે આપણી સાથે પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ એમ બંને રીતે આર્થિક સંબંધોથી વીંટળાયેલું છે.

જેમ કે આપણે સ્ટોરમાંથી વસ્તુ ખરીદીએ છીએ અથવા નોકરીદાતા આપણને પગાર ચૂકવે છે અથવા બૅન્ક આપણને હોમ-લૉન આપે છે.

આ બધી પ્રત્યક્ષ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ બીજા કે ત્રીજા સ્તરની છે, પરંતુ આ ઉપરાંત વિશ્વમાં પરોક્ષ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રહી છે, તેનાં આર્થિક જોડાણો કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે કહેવું મુશ્કેલ બની જાય છે.

કોરોના પછીનું અર્થતંત્ર કેવું હશે?

કોરોના વાઇરસના કેર પછી આપણી આર્થિક તકલીફો બાબતે વિચાર કરીશું તો જણાશે કે એકબીજા સાથે આર્થિક સંબંધો સાથે જોડાયેલું આ જટિલ જાળું છે. સપ્લાય ચેઇન જ્યારે નષ્ટ થઈ જાય છે, ત્યારે વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા ઉપર તેની શું અસર થાય છે.

કોરોના પછી કદાચ એક નવા જ વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સંભાવનાનો ઉદય થશે. 

કોલંબિયા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસકાર અને વિસ્તૃત વૈશ્વિક પ્રભાવોનું અધ્યયન કરનાર એડમ ટુઝે જણાવ્યું હતું કે આપણે સામાન્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિને પાછી મેળવવા માટે સક્ષમ છીએ. આ સમય ભારે અનિશ્ચિતતાનો છે જે અગાઉ 2008ની ફાઇનાન્સિયલ કટોકટી કરતાં વધુ તીવ્ર છે. આવી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, વિશ્વની આર્થિક વ્યવસ્થા પાંચ વર્ષમાં કે પાંચ મહિનામાં કેવી હશે તે વિશે વધુ પડતાં આત્મવિશ્વાસથી આગાહીઓ કરવી મૂર્ખામી ગણાશે.

પરંતુ કોરોનાને કારણે ઉદભવેલી વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા લાંબા સમયથી જે પ્રશ્નોની આપણે અવગણના કરતાં હતા તે તરફ ધ્યાન ખેંચે છે.



વૈશ્વિકીકરણે આમાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. ચીનમાં માળખાગત સુવિધાઓ વિકસી અને સસ્તી મજૂરીને કારણે ઉત્પાદન કિંમત ઘટતાં ગ્લોબલાઇઝેશનને કારણે વિશ્વના કોઈ પણ ખૂણેથી સસ્તું અને વધુ ઉત્પાદન મળી શકે તેવા દેશમાં રોકાણો વધ્યાં. પરિણામે ચીન વિશ્વમાં સૌથી દક્ષ અને સસ્તાં ઉત્પાદનો પ્રાપ્ત કરવા માટેનું કેન્દ્ર બન્યું.

પણ ટ્રમ્પના આગમન પછી અમેરિકાએ 'નેશન ફર્સ્ટ'ની પૉલિસી અપનાવી અને ચીન વૈશ્વિકીકરણનો મહત્તમ લાભ ઉઠાવતું હતું તે જોઈ ચીન સામે ટ્રૅડ-વૉર જાહેર કરી દીધું. જેને COVID-19 થતાં તેની સપ્લાય ચેઇન ઉપર અસર થતાં અમેરિકા અને યુરોપ સહિતના દેશોએ વિચારને વધુ મજબૂત બનાવ્યો.

'એકબીજા પર નિર્ભરતાનું મૂલ્યાંકન કરાશે'

કોરોના પછી કોઈ પણ દેશ બીજા દેશ પર કેટલો નિર્ભર રહેવા માગે છે તેના પર પુનર્વિચાર કરવામાં આવશે તેવું એલિઝાબેથ (ઇકૉનૉમી, સિનિયર ફેલો, કાઉન્સિલ ઑફ ફોરેન રિલેશન)એ જણાવ્યું હતું.

તેમણે કહ્યું હતું કે “હું નથી માનતી કે આ વિચારથી વૈશ્વિકીકરણનો અંત આવશે, પરંતુ આનાથી ટ્રમ્પના વહીવટી તંત્રમાં જે પ્રકારની વિચારધારા ચાલી રહી છે તેને વેગ મળશે. જે મુજબ અત્યારે કટોકટીના સમયમાં યુ.એસ.માં જોઈએ તેવી ટેકનૉલૉજી, સંસાધનો અને પૂરતી ઉત્પાદનક્ષમતા હોવી જોઈએ.”

ફ્રાન્સના નાણામંત્રીએ ફ્રેન્ચ કંપનીઓને ચીન અને અન્ય એશિયન દેશો પર ઓછું નિર્ભર બનવા માટે તેમની સપ્લાય ચેઇનનું ફરીથી મૂલ્યાંકન કરવા નિર્દેશ આપ્યો હોવાના અહેવાલ છે. 

યુ.એસ. કસ્ટમ્સ અને બોર્ડર પ્રોટેક્શને જણાવ્યું છે કે તે અમુક તબીબી પુરવઠાની નિકાસ જપ્ત કરશે. સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામે સૂચવ્યું હતું: 

“યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ચીનને વાઇરસને કાબૂ કરવામાં નિષ્ફળતા માટે સજા કરવી જોઈએ” જોકે કોરોના વાઇરસની અસર શરૂ થાય તે પહેલાં જ વૈશ્વિકીકરણની મર્યાદા સ્પષ્ટ થઈ રહી હતી.

વિશ્વ વ્યાપારમાં જી.ડી.પી.નો...