Gandhi@150 : કહાણી એ મનુ ગાંધીની જેઓ ગાંધીજીની અંતિમ ક્ષણોનાં સાક્ષી બન્યાં\nગાંધીની સાથે રાબેતામુજબ તેમનાં બે અનુયાયી મનુ અને આભા હતાં. (મનુ મહાત્મા ગાંધીના મોટા ભાઈનાં પૌત્રી, જ્યારે આભા મહાત્મા ગાંધીના ભાઈનાં પૌત્રવધુ. આભાબહેનના પતિનું નામ કનુ ગાંધી). 

પ્રાર્થનામંચ પર જવા માટે 78 વર્ષના મહાત્મા પગથિયાં ચડી રહ્યાં હતાં ત્યારે ખાખી કપડામાં સજ્જ એક પુરુષ ભીડમાંથી બહાર આવે છે. તે મનુને બાજુ પર ધકેલી દે છે અને પિસ્તોલ કાઢી ત્રણ ગોળી કૃશકાય નેતાની છાતી તથા પેટમાં ધરબી દે છે. 

મહાત્મા ગાંધી "હે રામ…" બોલતાં એ મહિલાના ખોળામાં દમ તોડી દે છે. એ મહિલા મહાત્મા ગાંધીના મુશ્કેલી અને ખળભળાટભર્યાં અંતિમ વર્ષોમાં તેમના વિશ્વાસુ સેવિકા તથા એ સમયગાળાની ઘટનાઓના નોંધકર્તા બની રહ્યાં. 

પોતાના મૃત્યુના એક વર્ષથી પણ ઓછા સમય પૂર્વે મે, 1947માં મહાત્મા ગાંધીએ ભાવિનો સંકેત મળી ગયો હોય તેમ મનુને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઈચ્છે કે મનુ તેમના મૃત્યુનાં 'સાક્ષી' બને. 

ગાંધીની ચાહના

મનુ માત્ર 14 વર્ષની વયે ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનાં સૌથી ઓછી વયનાં કેદી બન્યાં હતાં.

બ્રિટિશ શાસનના અંતની માગણી સબબ અગાઉ જેલવાસ ભોગવનાર મહાત્મા ગાંધી સાથે મનુ જોડાયાં હતાં અને 1943થી 1944 દરમિયાન લગભગ એક વર્ષ કારાવાસ ભોગવ્યો.

આ કારાવાસમાં મનુએ ડાયરી લખવાનું પણ શરૂ કર્યું હતું. 

એ પછીનાં ચાર વર્ષમાં એ કેદી તરુણી બની મોટા પ્રમાણમાં લેખન કરવા લાગ્યાં હતાં.

ગુજરાતી ભાષામાં લખાયેલી મનુ ગાંધીની ડાયરીના બાર ખંડોને સરકારી આર્કાઈવ્ઝમાં જાળવી રાખવામાં આવ્યા છે.

એ ડાયરીમાં મનુ ગાંધીનાં પોતાનાં લખાણ, મહાત્મા ગાંધીનાં ભાષણો તથા પત્રો અને મનુની 'ઇંગ્લિશ વર્ક બુક'નો સમાવેશ થાય છે. 

ગાંધીવિચારના વિદ્વાન ત્રિદીપ સુહ્રુદે એ ડાયરીનું અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર કર્યું છે અને તેનું પ્રકાશન હવે સૌપ્રથમ વાર કરવામાં આવ્યું છે. 

એ ડાયરી મનુ ગાંધીની સદાની સંગાથી હતી. ઘાતક હુમલા પછી ગાંધીજી મનુ પર ઢળી પડ્યા ત્યારે એ ડાયરી મનુના હાથમાંથી પડી ગઈ હતી.

એ દિવસ પછી મનુએ ડાયરી રાખવાનું બંધ કર્યું હતું અને પુસ્તકો લખ્યાં હતાં તથા 1969માં 42 વર્ષની વયે અવસાન થયું ત્યાં સુધી મનુ ગાંધી મહાત્મા વિશે વાત કરતાં રહ્યાં હતાં. 

જેલનું એ જીવન

મનુ ભૂમિતિના પાઠ મહાત્મા ગાંધીના માર્ગદર્શનમાં કારાવાસ દરમિયાન ભણ્યાં હતાં

મનુની ડાયરીના પહેલા ભાગમાં વયના પ્રમાણમાં તેઓનું વધુ પરિપકવ તથા અત્યંત ચકોર તરુણીનું પ્રતિબિંબ જોવા મળે છે.

એ તરુણી જેને ગાંધીમાં શ્રદ્ધા છે, જે તવારીખનાં...\n\ntl;dr:
30 જાન્યુઆરી, 1948. સાંજનો સમય હતો. મહાત્મા ગાંધી તેમના ઘરના બગીચામાં યોજાતી પ્રાર્થનાસભામાં જવા માટે ડગલાં ભરી રહ્યાં હતાં. મહાત્મા ગાંધી દિલ્હીમાં જે બંગલામાં રહેતા હતા એ મોટા ભારતીય ઉદ્યોગપતિ ઘનશ્યામદાસ બિરલાનો હતો.