તેમની વાત પૂરી કરતા સદ્દામે કહ્યું,"રામચંદ્ર પંડિત તેમના પરિવારમાં કમાનાર એક માત્ર વ્યક્તિ છે."

"આ દુકાન જ તેમની આવકનો આધાર હતી. જ્યારથી દુકાન સળગાવી દેવાઈ છે, ત્યારથી તેઓ દિવસ રડી રડીને વિતાવે છે. તેઓ અહીં-તહીં માથું પકડીને બેસી રહે છે."

ભગવાનદાસની દુકાન, જેમાં રાખ સિવાય કંઈ નથી બચ્યું

પશ્ચિમ બંગાળની રાજધાની કોલકાતાથી નેશનલ હાઈવે નંબર 19 (વર્ષ 2010 પૂર્વે ગ્રાન્ડ ટ્રન્ક રોડનો આ ભાગ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નંબર- ટુ હતો) પર દિલ્લી તરફે બસો કિલોમીટર આગળ જતાં ડાબી તરફે એક માર્ગ આવેલો છે. 

ડાબી તરફ વળતો આ માર્ગ રાનીગંજ પહોંચે છે. અહીં ભગવા ઝંડા લહેરાય છે.

જેમજેમ માર્ગ રાનીગંજ તરફ આગળ વધે છે, તેમતેમ માર્ગને શણગારવા માટે લગાવેલા ભગવા ઝંડાની સંખ્યા વધતી જાય છે.

તણાવમાં ડૂબેલું શહેર

શાયર રોનક નઇમના પુત્ર

પ્રથમ નજરે અહીં બધું સામાન્ય લાગે છે, માત્ર મોટા પ્રમાણમાં પોલીસનો બંદોબસ્ત અપવાદ છે.

મકાનો, મહોલ્લા અને રસ્તા પરના ભગવા ઝંડા જાણે કહે છે કે શહેર ભગવાન રામની જન્મની ઉજવણીમાં મગ્ન છે. પણ ખરેખર હવે આ શહેર તણાવમાં ડૂબેલું છે.

રામનવમીની ઉજવણી અહીં રમખાણોના મેલા ડાઘ છોડી ગઈ છે. એક સરઘસ નીકળ્ય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ા બાદ થયેલી કહાસુની આગચંપીમાં ફેરવાઈ ગઈ અને શહેર સળગી ગયું.

26 માર્ચના રોજ થયેલા હિંદુ-મુસ્લિમ રમખાણોમાં કેટલીક દુકાનો ફૂંકી મારવામાં આવી હતી. જેમાં રામચંદ્ર પંડિતની દુકાન પણ સામેલ છે.

સદ્દામની દુકાન પણ તેમાં સ્વાહા થઈ ગઈ પણ તેમને રામચંદ્ર પંડિતની દુકાનની ચિંતા વધુ છે.

હું જ્યારે રાનીગંજના હટિયા બજારમાં સળગી ચૂકેલી દુકાનોની તસવીરો લઈ રહ્યો હતો, ત્યારે સદ્દામ જ મને રામચંદ્ર પંડિતની દુકાન પર લઈ ગયા.

કોણ કરશે મદદ?

રામચંદ્ર પંડિતની દુકાનની બાજુમાં જ ભગવાન દાસની દુકાન છે. કેટલાક દિવસો પહેલાં તેમની દુકાન હટિયા બજારની શાન હતી.

તેમણે દુકાનમાં સમારકામ કરાવીને લાખ્ખો રૂપિયાનો માલ-સામાન ભરાવ્યો હતો.

હવે અહીં બળી ગયેલા ફર્નિચર, તૂટેલા પ્લાસ્ટર અને રાખ થઈ ગયેલી આશા સિવાય કંઈ જ નથી.

ભગવાનદાસ કહે છે,"અમારા હાથ-પગ તૂટી ગયા. હવે ફરીથી બધું ઊભું કરતા છ-સાત વર્ષ લાગી જશે.

"કોણ અમારી મદદ કરશે? શું સરકાર નાણાં આપશે? મજા લેનારા લોકો મજા લઈને જતાં રહ્યા.

"દુકાનવાળા ફસાઈ ગયા અમે તો રમખાણો નહોતા કર્યા. પણ અમારી દુકાનોને આગ લગાવી દેવાઈ."

ભગવાનદાસ જ્યારે તેમની વ્યથા કહી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની પાસે જ ઊભેલા નદીમ ખાનની આંખોમાં આંસુ આવી રહ્યા હતા.

કેમકે તેમની સો વર્ષ જૂની દુકાન પણ રમખાણોનો શિકાર બની. આ દુકાન તેમને વારસામાં મળી હતી.

નદીમ કહે છે, "આખી દુકાન સળગી ગઈ છે. કશું જ નથી બચ્યું, બધું જ રાખ થઈ ગયું.

"બે દિવસથી રાખ ઉઠાવી રહ્યા છે, આથી હાથ પણ કાળા થઈ ગયા છે."

સૌથી વધુ નુકશાન

રાનીગંજના શાયર રોનક નઇમના પુત્રોની દુકાનો પણ રમખાણોનો શિકાર બની.

તેમના પુત્રો કહે છે,"મારી દુકાન રોનક વૉચ અને મારા ભાઈની દુકાન રોનક કલેક્શનમાં લૂંટ ચલાવવામાં આવી.

"અમે ક્યારેય કોઈ હિંદુ ભાઈને નુકશાન નથી પહોંચાડ્યું, હિંદુઓનું પણ બરાબર આવું જ નુકશાન થયું છે."

હટિયા બજારની મોટાભાગની દુકાનો રાખ થઈ ગઈ છે. સૌથી વધુ નુકશાન નાના વેપારીઓનું થયું છે.

આ વેપારીઓ રસ્તા પર જ દુકાન લગાવતા હોવાથી તેમને વધુ નુકશાન થયું છે.

રસ્તા પર દુકાન લગાવતા એક યુવકે કહ્યું,"સો-બસો રૂપિયા રોજ કમાતા હતા. ચાર-ચાર, પાંચ-પાંચ બાળકોનું પેટ આનાથી જ ભરતા હતા.

"જો આ બધું ખતમ કરી દેવાશે તો માણસ કેવી રીતે જીવશે? ક્યાં જશે?"

આ યુવાન પોતાની વાત પૂરી કરે તે પહેલાં એક અન્ય દુકાનદાર વિનોદ કુમારે કહ્યું,"આ બેસી રહેશે, તેની થાળીમાં ભાત નહીં રહેશે, તો શું અમારી થાળીમાં ભાત રહેશે?

"તેની...