સૂરજ યેંગડે

ટ્વિટર બાયોમાં સૂરજ યેંગડેએ પોતાનો પરિચય આંબેડકરવાદી અને આફ્રિકાવાદી તરીકેનો આપેલો છે. તેઓ મૂળ મહારાષ્ટ્રના નાંદેડ જિલ્લાના છે. હાલમાં અમેરિકાની હાર્વડ યુનિવર્સિટીમાં પોસ્ટ ડૉક્ટોરલ ફેલો તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. 

ગયા મહિને આવેલું તેમનું પુસ્તક 'કાસ્ટ મૅટર્સ' હાલ ચર્ચામાં ચડ્યું છે. ઘણા બધા લોકો સૂરજ યેંગડેની લેખક તરીકે પ્રસંશા કરી રહ્યા છે અને સાથે જ આ પુસ્તકની ખૂબ ટીકા પણ થઈ રહી છે. 

આખરે એવું શું છે આ પુસ્તકમાં? તેના કારણે જાગેલા વિવાદ વિશે સૂરજ યેંગડેનું શું કહેવું છે?

સૂરજ યેંગડે સાથે તેમના પુસ્તક સહિત અન્ય મુદ્દાઓ પર મેં વાતચીત કરી. ગરીબીમાં વિતાવેલા બાળપણથી માંડીને અહીં સુધીની સફર વિશે પણ વાતચીત થઈ. 

આ સમયગાળામાં તેમણે અનેકવાર ભેદભાવ અને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. વાતચીતમાં તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે કઈ રીતે અભ્યાસ માટે તેમને ચાર ખંડનો પ્રવાસ કરવો પડ્યો. 

આ લેખ સૂરજ યેંગડ સાથેની વાતચીતના આધારે તૈયાર થયો છે. 'કાસ્ટ મૅટર્સ' સૂરજ યેંગડેનું બીજું પુસ્તક છે, જે પેન્ગ્વીને પ્રકાશિત કર્યું છે. 

નાંદેડની ભીમનગર કૉલોનીમાં ગરીબ પરિવારમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. બાળપણ ત્યાં જ વીત્યું. પ્રાથમિક અભ્યાસની સાથે ખેતરોમાં કામ કરવા પણ જવું પડતું હતું. થોડો સમય ટ્રકમાં ક્લિનર તરીકે પણ કામ કર્યું હતું. 

કૉલેજનો અભ્યાસ પણ નાંદેડમાં જ પૂરો થયો. તે પછી થોડો સમય મુંબઈમાં રહ્યા અને પછી ભણવા માટે વિદેશ જતા રહ્યા. 

સૂરજ યેંગડેએ આફ્રિકા, યુરોપ અને અમેરિકાની જુદી જુદી ઘણી સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કર્યો. કોઈ આફ્રિકન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કરનારા તેઓ પ્રથમ દલિત વિદ્વાન બન્યા. તેમણે દક્ષિણ આફ્રિકાની જોહનિસબર્ગ યુનિવર્સિટીમાં પીએચડી કર્યું હતું. 

તેમણએ દલિત ચિંતક આનંદ તેલતુમ્બડે સાથે મળીને 'ધ રેડિકલ ઇન આંબેડકર' નામના પુસ્તકનું સંપાદન પણ કર્યું છે. 

'કાસ્ટ મૅટર્સ' વિશે સૂરજ યેંગડેના વિચારોઃ

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સૂરજ યેંગડેએ પોતાના પુસ્તકમાં ભારતની જ્ઞાતિની વાસ્તવિકતા વિશે વિસ્તારથી ચર્ચા કરી છે. 

પોતાની સાથે થયેલા ભેદભાવ ઉપરાંત આજના ભારતમાં દલિતોની શું સ્થિતિ છે તેના વિશે પણ લખ્યું છે. જ્ઞાતિવિરોધી આંદોલનો સામે કેવા પડકારો રહેલા છે તેની પણ ચર્ચા કરી છે. 

આ પુસ્તક લખવા પાછળનો હેતુ જણાવતા સૂરજ યેંગડે કહે છે, ''મેં દુનિયાભરના સામાજિક અને રાજકીય આંદોલનોની સમીક્ષા કરી. તેના પર મેં ભારતીય દૃષ્ટિકોણથી વિચાર કર્યો, જેની પાછળનો... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
કાસ્ટ મૅટર્સ : જ્ઞાતિપ્રથા અંગેના આ પુસ્તક પર આટલો વિવાદ શા માટે થઈ રહ્યો છે?