ભારત-નેપાળ સીમાવિવાદ : એ બજાર જે ભારત અને નેપાળના ઝઘડામાં પડી ભાંગ્યું\nરક્સૌલમાં સૂમસામ દુકાનો

ભારત અને નેપાળની સરહદ પર વસેલું આ એકલું શહેર છે. સરહદની બીજી તરફ બીરગંજ શહેર છે, જે નેપાળના ઔદ્યોગિક પાટનગર તરીકે પણ ઓળખાય છે.

બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવની અસર આ બજાર પર સ્પષ્ટ દેખાય છે. સરહદ સીલ છે અને નેપાળથી આવનારા ગ્રાહકો ગાયબ છે.

રક્સૌલના સ્થાનિક પત્રકાર અમરદીપ કહે છે, “જો સરહદ સીલ ન થઈ હોત તો આ બજાર ખીચોખીચ ભરાયેલું હોત કારણકે લગ્નની સીઝન છે, બધા તહેવાર આવવાના છે. આ બજારમાં 70-80 ટકા ગ્રાહક નેપાળના હોય છે. એ લોકો અહીંથી કરિયાણું, વાસણ, કપડાં જેવી વસ્તુઓ ખરીદતા હોય છે.”

અમરદીપ અમને શહેરના મુખ્ય માર્ગ પર કપડાંના સૌથી મોટા થોક વેપારી પાસે લઈ ગયા. બે માળની તેમની દુકાનમાં 20થી વધારે લોકો કામ કરે છે, પરંતુ ગ્રાહક એક-બે જ છે. 

નેપાળની સંસદે એક નવો નકશો બહાર પાડ્યો જેમાં ભારતના નિયંત્રણવાળા લિપુલેખ, કાલાપાની અને લિમ્પિયાધુરા વિસ્તાર પર પોતાનો દાવો દેખાડ્યો છે.

લોકો પલાયન વિશે વિચારતા થયા

ગ્રાહકોની રાહ જોતી દુકાનો

દુકાનના માલિક બિમલકુમાર રુંગટા કહે છે, “અમારે અહીં 90 ટકા ગ્રાહક નેપાળથી આવે છે. લૉકડાઉન બાદ છેલ્લા 24 દિવસથી દુકાનથી ખોલી છે પરંતુ એટલો પણ માલ નથી વેચાતો કે સ્ટાફને પગાર આપી શકીએ."

"ઘરના પૈસા ખર્ચ થઈ રહ્યા છે. ત્રણ મહિનાથી દુકાન બંધ હતી, જેને કારણે અમારી પરિસ્થિતિ કથડી ગઈ છે. જો હજી ત્રણ મહિના આવું રહ્યું તો અમારે દુકાન બંધ કરવી પડશે.”

બીજા વેપારીઓની જેમ રક્સૌલના કારોબારીઓને પણ કોરોના મહામારીને કારણે નુકસાન ભોગવવું પડ્યું છે, પરંતુ નેપાળ સાથે તણાવને કારણે તેમની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે.

કપડાંના જથ્થાબંધ વેપારી દિનેશ ધનૌઠિયા કહે છે, "આશા હતી કે લૉકડાઉન પછી બધું બરાબર થઈ જશે. દુકાન ખોલવાની પરવાનગી મળી જશે પરંતુ નેપાળ બૉર્ડર પર તણાવ થઈ ગયો છે."

"લોકોની અવરજવર પણ બંધ છે. અમારા માટે દુકાનનું ભાળું કાઢવું મુશ્કેલ છે એટલે બીજી જગ્યાએ જઈને વેપાર કરવાનું વિચારીએ છીએ.”

'નો મૅન્સ લૅન્ડ'માં મુલાકાત માટે મજબૂર

ત્યાર બાદ અમે રક્સૌલની નજીક આવેલી નેપાળની સરહદ પર પહોંચ્યા, જ્યાં 'ગેટવે ઑફ નેપાળ' સ્થાપિત કરાયેલું છે, પરંતુ ગેટવે ઑફ નેપાળથી થોડે દૂર નેપાળની પોલીસે અમને રોકી દીધા. 

જોકે ટ્રૅડ અને ટ્રાન્ઝિટ રૂટ હજી ચાલુ છે એટલે સડક માર્ગથી નેપાળ તરફ માલ લઈ જતાં ટ્રક અવરજવર કરી રહ્યા હતા.

તણાવ શરૂ થયો ત્યાર પહેલાં નેપાળના લોકો બૉર્ડર પર પરવાનગી લીધા વગર ભારતની સરહદમાં પ્રવેશ કરી શકતા...\n\ntl;dr:
બિહારના રક્સૌલ શહેરનું આ બજાર આજકાલ સૂમસામ પડ્યું છે. દુકાનો ખૂલે તો છે પરંતુ ગ્રાહક નથી, મોટાભાગના રસ્તાઓ ખાલી પડ્યા છે.