દાવો : વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું કહેવું છે કે વારંવાર ખેડૂતોની લોન માફ કરી દેવી એ આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ નથી. મોદીએ આ ઉકેલને ચૂંટણી સમયે અપાતો 'લૉલીપૉપ' પણ ગણાવ્યો છે. 

ચુકાદો : ભૂતકાળમાં લાગુ કરાયેલી લૉન માફી સંબંધિત યોજનાઓના પુરાવા દર્શાવે છે કે ખેડૂતોની મૂળ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં આવી યોજનાઓ અસરકારક નથી નીવડી. 

રાજ્ય હોય કે કેન્દ્ર, તમામ સરકારો ખેડૂતોનું દેવું માફ કરી ચૂકી છે. 

વર્ષ 2014 અને 2018 દરમિયાન ખેડૂતોને મતોને ધ્યાનમાં રાખીને દેશમાં ભાજપ અને કૉંગ્રેસ શાસિત 11 રાજ્યોની સરકારો ખેડૂતોનું દેવું માફ કરી ચૂકી છે. 

આ વર્ષો દરમિયાન જાહેર કરાયેલી દેવામાફીની કુલ રકમ 1.5 લાખ કરોડ રૂપિયા જેટલી થાય છે. 

ખેડૂતોની સમસ્યા 

ભારતનો 40% કરતાં વધુ માનવશ્રમ કૃષિક્ષેત્રમાં રોજગારી મેળવે છે. 

કેટલીય વખત એવું બનતું હોય છે કે બીજ, કૃષિ સંબંધિત સાધનો કે અન્ય જરૂરિયાતની વસ્તુઓ ખરીદવા માટે ખેડૂતો મોટું દેવું લઈ લેતા હોય છે પણ તેને ચૂકવી શકતા નથી હોતા. 

નબળી સિંચાઈથી માંડીને ખરાબ હવામાનને કારણે પાકને નુકસાન થાય છે. જે ખેડૂત માટે નાણાકીય વિપદામાં ફેરવાય છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ખેડૂતના આપઘાતનું કારણ પણ બને છે.  

ગત વર્ષના એક અહેવાલ અનુસાર તાજેતરના દાયકાઓ દરમિયાન ગ્રામીણ ભારતમાં, ખાસ કરીને ખેતી પર નભતા પરિવારોમાં દેવાંનું પ્રમાણ વધ્યું છે. 

તાજેતરના વર્ષો દરમિયાન શ્રમના વળતરમાં જોવા મળેલા નજીવા વધારા અને પાકની કિંમતોમાં જોવા મળેલી સ્થિરતાને કારણે ખેડૂતોની આવકમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. 

કરજમાફી કામ કરે?

કરજમાફીની યોજના મુશ્કેલી વેઠી રહેલા ખેડૂતો માટે ખરેખર અસરકારક નીવડે છે એવું હજુ સુધી સ્પષ્ટ નથી થઈ શક્યું. 

વળી, દેવું અને ખેડૂતોનો આપઘાત વચ્ચેની કડી પણ દેખાય એટલી સરળ નથી હોતી. 

સામાન્ય રીતે એવું જોવા મળ્યું છે કે અત્યંત ગરીબ કે દેવામાં ડૂબેલા ખેડૂતોની સરખામણીએ સમૃદ્ધ રાજ્યો કે એવાં રાજ્યો કે જ્યાં ખેડૂતોની સ્થિતિ સારી હોય ત્યાં આપઘાતની ઘટનાઓ વધુ બને છે. 

એક આરટીઆઈમાં જાણવા મળ્યું છે કે મહારાષ્ટ્રમાં વર્ષ 2014-2018 દરમિયાન નોંધાયેલી આપઘાતની 14,034 ઘટનાઓની 30 ટકા ઘટના 2017માં કરજમાફી જાહેર કરાયા બાદ ઘટી હતી. 

કરજમાફીના ફાયદાને લઈને અન્ય પણ કેટલાક એવા પ્રશ્નો છે કે જેનો જવાબ નથી મળતો. 

વર્ષ 1990માં રાષ્ટ્રવ્યાપી કરજમાફીની જાહેરાત કરાયા બાદ નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા લૉનની વસુલીમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. 

એવું પણ કહેવાય છે કે... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
લોકસભાની ચૂંટણી 2019 : શું ખેડૂતોનું દેવું માફ કરવું એ સમસ્યાનો ઉકેલ છે? - રિયાલિટી ચૅક