સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: ભારતના પૉપ્યુલર સ્ટ્રીટ ફૂડ સમોસાનો ઇતિહાસ અત્યંત રોચક છે.

અન્ય દેશની શોધે અહીં આવીને ભારતીય રૂપરંગ અને સ્વાદ ધારણ કરી લીધા. કોઈ પાર્ટી હોય કે ફંક્શન કે લગ્નનું રિસેપ્શન, મેન્યૂમાં સમોસા જોવા મળશે. સ્વાદ તથા આકારના આધારે સમોસું અલગ-અલગ નામ ધારણ કરે છે.

આપણે સમોસાને નવતાડના, ચાઇનીઝ કે પંજાબી જેવા નામે ઓળખીએ - આરોગીએ છીએ. પરંતુ ક્યારેય વિચાર્યું કે સૌથી પહેલા સમોસા કોણે બનાવ્યા?

મોટાભાગે લોકો માને છે કે સમોસા ભારતીય ફરસાણ છે પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલો ઇતિહાસ બીજી જ વાત કહે છે.

મૂળ ઇરાની વાનગી છે સમોસા

સમોસાનું નામ ફારસી શબ્દ 'સંબુશ્ક' પરથી ઉતરી આવ્યું છે.

ખરેખર તો સમોસા ઇરાનથી ભારત આવ્યા છે. કોઈને એ વાતની ખબર નથી કે પહેલી વખત ત્રિકોણ આકારના સમોસા ક્યારે બનાવવામાં આવ્યા. પરંતુ એ વાત ચોક્કસ છે કે સમોસા નામ મૂળ ફારસી શબ્દ 'સંબુશ્ક' પરથી ઉતરી આવ્યો છે.

સમોસાનો ઉલ્લેખ પહેલી વખત 11મી સદીમાં ફારસી ઇતિહાસકાર અબુલ ફઝલ બેહાકીના લેખમાં મળે છે. તેમણે ઇરાનના ગઝનવી સામ્રાજ્યના શાહી દરબારમાં રજૂ કરવામાં આવેલા ફરસાણનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. 

જેમાં ખીમાની સાથે સૂકા મેવાનો ઉપયોગ થયો હતો. આ ફરસાણને તે કરકરું ન થઈ જાય ત્યાં સુધી તળવામાં આવતું. ભારતમાં વિદેશી પ્રવાસીઓ તથા શાસકોના આગમનને કારણે સમોસાના રંગ રૂપ અને સ્વાદ બદલાઈ ગયા.

ઈરાન ટુ ઇન્ડિયા વાયા અફઘાનિસ્તાનની સફર 

ઈરાનથી અફઘાનિસ્તાન થઈ સમોસાં ભારત પહોંચ્યાં. જ્યાંથી વિશ્વની સફર ચાલુ છે.

વર્ષો પછી 'સમોસા' અફઘાનિસ્તાન પહોંચ્યાં. અહીં તેનું મૂળ સ્વરૂપ જળવાયેલું રહ્યું. ત્યાંથી સમોસા તાજિકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાન પહોંચ્યા. જ્યાં તેમાં અનેક ફેરફારો થયા. અહીં સમોસું 'ખેડૂતોનું પકવાન' બની ગયું. તેમણે સૂકા મેવાના બદલે કાંદા અને નમક સાથે ઘેટાં-બકરાના માંસનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો.

ભારતીય વ્યંજનના વિશેષજ્ઞ પુષ્પેશ પંત જણાવે છે કે "મારું માનવું છે કે સમોસાનો ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે આ પ્રકારની વાનગીઓ આપણા સુધી કેવી રીતે પહોંચી. ઉપરાંત ભારતીયોએ આ વાનગીઓને જરૂર મુજબ સંપૂર્ણપણે બદલીને અપનાવી લીધી છે."

સમોસા : દુનિયાનું પહેલું ફાસ્ટ ફૂડ

ભારતીયોએ સમોસાને સ્થાનિક સ્વાદ મુજબ ઢાળી લીધાં. નવા સ્વરૂપ સાથે સમોસું વિશ્વનું 'સૌથી પહેલું ફાસ્ટ ફૂડ' બની ગયું. સમોસાંમાં કોથમીર, મરી, જીરૂ, આદુ જેવી બીજી ઘણી સામગ્રી ભેળવી અને બીજા કેટલાક ફેરફાર કરવામાં આવ્યા. 

સમય સાથે તેમાં ભરવામાં આવતી વસ્તુઓ પણ બદલાઈ ગઈ....\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
સમોસાને ભલે તમે સંપૂર્ણપણે ભારતીય 'સ્ટ્રીટ ફૂડ' માનો. પરંતુ તમને એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે સમોસા ભારતનું ફરસાણ નથી.