સામગ્રી: દેશભક્તિ અને ધર્મની ઘાલમેલ પર આ ફિલ્મ સાર્થક ચર્ચા ઊભી કરે છે. જે વર્તમાન સમય માટે પ્રાસંગિક વિષય છે.

એક ઘરના આંગણામાં પરિવારના કેટલાક લોકો બેસીને સુખદુઃખની વાતો કરતા હતા. 

ત્યારે જ બહારથી આંગણામાં પથ્થર વરસે છે અને 'ગદ્દાર...ગદ્દાર'નો અવાજ પણ આવે છે.

આ ઘર કયા ધર્મના લોકોનું છે? જવાબ આપવો મુશ્કેલ છે? એક હિન્ટ લો. 

હિન્ટ એવી છે કે જ્યારે ઘરના લોકો બહાર નીકળ્યા ત્યારે દીવાલ પર લખ્યું હતું કે, ગો બૅક ટૂ પાકિસ્તાન.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

હવે તો જવાબ મળ્યો ને?

ફિલ્મ મુલ્ક આ પ્રશ્નનો જ જવાબ આપે છે અને આ જવાબ કોઈ એક ધર્મ માટે નથી.

આ જવાબ છે એ કરોડો હિંદુ, મુસલમાન નવયુવાનો માટે જેમની બાઇક પર છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં 'પ્લેબૉય, ડૅડ્સ ગિફ્ટ, દિલ ચીરતા તીર, લવ કિલ્સ' જેવા સ્ટિકરોના બદલે કોઈ ચોક્કસ ધર્મના ખાસ રંગના ઝંડા લાગી ગયા છે, ભગવા કે લીલા રંગના ઝંડા.

બધા જ પોતાની ઓળખ બચાવી રાખવાની લડાઈમા લાગી ગયા છે. 

કેસરી અને લીલા રંગ વચ્ચે જે ચક્ર હોય છે, માનો કે એ ચક્ર હવામાં ફરી રહ્યું છે. 

ઘણી વખત આ ઓળખની લડાઈ એ તીક્ષ્ણ થઈ ગયેલા ચક્રથી પોતાની ગરદન બચાવવાની લડાઈ જેવી લાગે છે.

એક 'આતંકવાદી'નો નિર્દોષ પરિવાર કે જેની પાસે તેમની દેશભક્તીનો કોઈ પૂરાવો નથી. 

હા તેમની સ્થિતિ એવું દર્શાવે છે કે તેઓ ગમે ત્યારે તૂટી શકે છે.

આતંકવાદની પરિભાષા શું છે? મુલ્ક ફિલ્મમાં જે દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે એ તો એ જ છે જે ગૂગલ પર સર્ચ કરવાથી મળતી પરિભાષા છે.

કદાચ એ પરિભાષા જેને જાણે-અજાણે ક્યારેક આપણે પણ સાચવી લીધી હતી. 

દાઢી, સફેદ ટોપી, ઉપર ચઢાવેલો પાયજામો કે બુરખામાં જતી મહિલા.

પછી એ લોકો કોણ છે જે શહેરમાં ધોળે દહાડે એક રંગનો ખેસ પહેરીને બીજા રંગના પોશાક પર કુહાડી ચલાવે છે.

આપણા બધાની આતંકવાદની પરિભાષા ઝાંખી છે.

ફિલ્મમાં દાનિશ જાવેદ (રજત કપૂર) જેવો લોકો પણ સામેલ છે. જેઓ એક પ્રકારની મુગ્ધતામાં સરેલા જણાય છે.

આ મુગ્ધતાનું પહેલું પડ ઉખાડો એટલે ખબર પડે કે ચોતરફ 'અમે અને તેઓ'નો ભેદભાવ છે. 

દાનિશ જાવેદ 'તેઓ' નહીં પણ અમે થવા માગે છે. કદાચ હવે તેને ખ્યાલ આવી ગયો છે કે 'તેઓ' થવામાં શું નુકસાન છે.

દાનિશને હવે લાઉડસ્પીકરોમાંથી પાંચ વખત સંભળાતો એ અવાજ ભોંકાય છે. 

એ જ અવાજ કે જે ઘંટના નાદના અવાજ સાથે અથડાય છે. કેટલાક અભિયાનોમાં સ્વચ્છ ભારત બનાવવાનો સારો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

એ જ વખતે ક્યાંક ચાલી રહેલા બીજા અભિયાનોમાં સ્વચ્છ થયેલા રસ્તાઓ પર...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
'મુલ્ક' એક ફિલ્મ તરીકેની કસોટીમાં કેવું પ્રદર્શન કરી શકી છે એ અન્ય ચર્ચા છે.  વિષયવસ્તુમાં તાર્કિકતા, ઐતિહાસિક, તથ્યપરખ અને માનવીય પક્ષોની દૃષ્ટીએ આ એક જરૂરી ફિલ્મ છે.