સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: બીબીસીએ તેનાં કારણો જાણવાની કોશિશ કરી. આ અંગે અર્થશાસ્ત્રી વિવેદ કૌલે જે કહ્યું તે અમે તમને અહીં જણાવીએ છીએ.

આટલા મોટા બજારમાં નુકસાન થવાનું કારણ શું છે?

એક અબજથી વધુ મોબાઇલ ગ્રાહકો સાથે ભારત દુનિયાના સૌથી મોટા દૂરસંચાર બજારોમાંનું એક છે. તેમ છતાં કંપનીને જે નુકસાન થઈ રહ્યું છે તેનાં બે કારણ છે. 

જિયો ભારતની સૌથી મોટી ટેલિકૉમ સેવા છે

પહેલું એ કે ઘણાં વર્ષો સુધી ટેલિફોન કૉલની કિંમત ઘટતી હોવા છતાં તેના ડેટાની કિંમત સતત વધતી રહી.

પરંતુ ત્રણ વર્ષ અગાઉ જ્યારે રિલાયન્સ જિયો આવી તો બધું બદલાઈ ગયું.

જિયો આવતાં ડેટાની કિંમતમાં ધરખમ ઘટાડો થયો અને તેણે વૉઇસના માર્કેટને ડેટાના માર્કેટમાં બદલી નાખ્યું.

પરિણામ એ આવ્યું કે ભારત ડેટા મામલે દુનિયાનો સૌથી સસ્તો દેશ બની ગયો.

પરંતુ એ સાથે જ ભારતીય બજારમાં પહેલાંથી મોજૂદ કંપનીઓને ઘણી અસર થઈ.

તેઓએ રિલાયન્સની કિંમતને અનુરૂપ પોતાના પ્લાન લાવવા પડ્યા. તેના કારણે તેમને ઓછો લાભ થયો અથવા તો પછી નુકસાન થયું.

બીજું કારણ તેનાથી પણ મહત્ત્વનું છે. એ છે એડજસ્ટેડ ગ્રૉસ રેવન્યુ (એજીઆર)નો મામલો.

તેનો મતલબ કે દૂરસંચાર કંપનીઓએ પોતાની કમાણીનો એક ભાગ સરકારના દૂરસંચાર વિભાગને આપવો પડશે.

જોકે ટેલિકૉમ કંપનીઓ અને સરકાર વચ્ચે એજીઆરની પરિભાષાને લઈને 2005થી મતભેદ રહ્યા છે.

કંપનીઓ ઇચ્છે છે કે માત્ર ટેલિકૉમથી મળતાં ભંડોળનો તેમાં સમાવેશ કરાય. પરંતુ એજીઆરને લઈને સરકારની વ્યાપક પરિભાષા રહી છે.

સરકાર બિનટેલિકૉમ રાજભંડોળ જેમ કે જમા પર મેળવેલું વ્યાજ અને સંપત્તિના વેચાણને પણ તેમાં સામેલ કરવા માગે છે.

હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારના હકમાં નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. તેનો મતલબ એ છે કે ટેલિકૉમ કંપનીઓ એજીઆરના 83,000 કરોડ રૂપિયા સરકારને ચૂકવશે.

તેમાં માત્ર વોડાફોન ઇન્ડિયાનો ભાગ 40,000 કરોડ રૂપિયા છે.

આ નવી ફી જોતાં એ સ્પષ્ટ છે કે કંપનીઓને થઈ રહેલું નુકસાન હવે વધી જશે.

શું વોડાફોન સાચેજ ભારત છોડી દેશે?

વોડાફોનના સીઈઓ નિક રીડે અગાઉ કહ્યું હતું કે કંપનીને ભારત છોડવું પડી શકે છે

હવે સૌથી પહેલાં તો એ સવાલ થાય કે કંપનીઓ પાસે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી આવશે? અને આ જ સવાલ દરેક ટેલિકૉમ કંપનીઓ પણ પૂછી રહી છે.

આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં જ વોડાફોનના સીઈઓ નિક રીડે ચેતવણી આપી હતી કે જો સરકાર દૂરસંચાર ઑપરેટરો ભારે ભરખમ ટૅક્સ અને ફીનો બોજ નાખવાનું બંધ નહીં કરે તો ભારતમાં કંપનીઓના ભવિષ્ય પર સંકટ આવી શકે છે.

વોડાફોને ભારતમાં આઇડિયા...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
દૂરસંચાર ઉદ્યોગની સ્થિતિ પરની આશંકાઓને વધુ મજબૂત કરતાં ભારતની સૌથી મોટી ટેલિકૉમ કંપનીઓમાં સામેલ વોડાફોન-આઇડિયાની બીજી ત્રિમાસિકમાં રિકૉર્ડ 74,000 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે.