જો કે ગુજરાતમાં જ એક વર્ગ-સમુદાય એવો છે કે જેણે આ બજેટ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે અને તેને 'ભેદભાવપૂર્ણ' ગણાવ્યું છે. 

લઘુમતી સમુદાય તરફથી બજેટની ફાળવણી મામલે કેટલીક નારાજગી જોવા મળી રહી છે.

સરકારી આંકડા પ્રમાણે, ગુજરાતમાં લઘુમતી સમુદાયોની વસ્તી આશરે 11 ટકા છે, જેમાં પારસી, શીખ, ઈસાઈ ઉપરાંત મુસ્લિમ સમુદાયોનો સમાવેશ થાય છે. જો કે તેમાં સૌથી વધુ આશરે 9.7 ટકા જેટલી વસ્તી મુસ્લિમ સમુદાયની છે. 

બજેટમાં મુસ્લિમ સમુદાયો માટે અલગથી કોઈ ચોક્કસ ફંડ નથી, પરંતુ લધુમતી કોમો માટે એક ચોક્કસ ફંડ હોય છે. 

અનેક મુસ્લિમ સંગઠનો અને બુદ્ધિજીવીઓએ તેમના સમાજનો સર્વાંગી વિકાસ થાય તે પ્રકારની યોજનાઓ માટે વધુ રકમ ફાળવવા સરકારમાં અનેક વખત રજૂઆતો કરી છે, પરંતુ હજુ સુધી તેનું કોઈ નક્કર પરિણામ નહીં આવ્યું હોવાની તેમની રજૂઆત છે. 

તેમની વાતને સમજવા માટે ગુજરાત સરકારના તાજેતરમાં જાહેર થયેલા અંદાજપત્રની જોગવાઈઓ ઉપર નજર કરવી પડે. 

સરકાર, સમાજ અને સંસાધન 

આ વખતના બજેટમાં સરકારે લઘુમતી સમાજ માટે રૂ. 7161.31 લાખનું આયોજન કર્યું છે. નાણાંકીય વર્ષ 2020-'21 દરમિયાન આ જોગવાઈ રૂ. 10,135 લાખની હતી. 

એટલે કે ગત વર્ષની સરખ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ામણીએ રૂ. 2973.69 લાખનો ઘટાડો થયો છે. જેને પગલે મુસ્લિમ સમાજના લોકોને આ બજેટમાં ઊણપો દેખાય છે. 

વળી નાણાંકીય વર્ષ 2019-2020 દરમિયાન રૂ. 5,018.09 લાખની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. જે ગત વર્ષના 10,135 લાખ કરતા ઓછી હતી. 

જો કે દેશભરમાં લધુમતી સમુદાયો માટે ફાળવવામાં આવતી અને વપરાતી રકમ વિશે 'સેન્ટર ફૉર સોશિયલ જસ્ટિસે' ગુજરાત સહિત દેશનાં સાત રાજ્યોનાં બજેટની સરખામણી કરતો એક રીપોર્ટ જાહેર કર્યો હતો. 

તેમાં ગુજરાત, ઝારખંડ, મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટકા, ઓડિશા, તેલંગણા, પશ્ચિમ બંગાળને ધ્યાને લઈ આંકડાકીય અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરાયું હતું.

'સેન્ટર ફૉર સોશિયલ જસ્ટિસ' દ્વારા તૈયાર કરાયેલ એક રિપોર્ટમાં ગુજરાત સહિત દેશના સાત રાજ્યોમાં લઘુમતી સમુદાયો માટે ફાળવવામાં આવતી રકમ, ખર્ચવામાં આવતી રકમ અને યોજનાઓ અંગેની વિગતો તૈયાર કરાઈ હતી. 

રિપોર્ટ પ્રમાણે ગુજરાતે સૌથી ઓછી રકમ તથા પશ્ચિમ બંગાળે સૌથી વધુ રકમ લઘુમતી સમુદાય માટે ફાળવી હતી. જોકે પશ્ચિમ બંગાળમાં લઘુમતી વસ્તી ગુજરાત કરતા વધારે છે.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

પરંતુ રિપોર્ટ પ્રમાણે મધ્યપ્રદેશમાં લઘુમતી વસ્તીના પ્રમાણે ફાળવણી ગુજરાતની સરખામણીએ વધુ જોવા મળી છે. એટલે કે મધ્યપ્રદેશે ગુજરાત કરતા આ મામલે થોડી વધુ ફાળવણી કરી હતી.

રિપોર્ટના આધારે બજેટની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો ગુજરાતે રૂ. એક લાખ 72 હજાર 179 કરોડના કુલ બજેટમાંથી રૂ. 51 કરોડ 44 લાખની ફાળવણી કરી હતી, જે કુલ બજેટના 0.029 ટકા જેટલી હતી. 

જ્યારે આગામી નાણાંકીય વર્ષ માટેના રૂ. બે લાખ 27 હજાર 29 કરોડના બજેટમાં લઘુમતી સમુદાય માટે રૂ. 7161.31 લાખની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જે કુલ બજેટના અંદાજે 0.0315 ટકા જેટલી છે. 

વિકાસ, વસ્તી અને વહેંચણી

ગુજરાતમાં લઘુમતી સમુદાયોની વસ્તી આશરે 11 ટકા છે. વર્ષ 2020-21માં અંદાજે રૂ. 10,135 લાખની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી, જે વર્તમાન બજેટ કરતા વધુ હતી. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે ગુજરાતમાં બજેટ બનાવતી વખતે લઘુમતી સમુદાયની વસ્તી અને તેમની ટકાવારીને ધ્યાને લેવાતી જ નથી. 

અર્થશાસ્ત્રી તથા એચ. કે. કૉલેજ (અમદાવાદ)ના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર હેમંતકુમાર શાહના મતે, "બજેટમાંથી ઓછામાં ઓછા આઠ ટકા રકમ લઘુમતીઓના શિક્ષણ અને વિકાસ માટે ફાળવવામાં આવે તે જરૂરી છે."

ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સમાજમાં ગરીબોની સંખ્યા વધારે જોવા મળે છે, ત્યારે તેમના માટે વધુ રકમ ફાળવવામાં ન આવે તો આ બજેટને 'બધાનો વિકાસ કરનારું બજેટ' કહી ન શકાય.'  

જમિયત-એ-ઇસ્લામી...