કેરળમાં આવેલું પૂર કુદરતી હતું કે માનવસર્જિત હતું?\nકેરળમાં આવેલા આ વિનાશક પૂર પાછળ કુદરતી સંકટની સાથે સાથે માનવીય ભૂલો પણ જવાબદાર છે. 

બીબીસી ગુજરાતીએ કેરળમાં પૂરની પરિસ્થિતિ શા માટે સર્જાઈ અને કેમ વિનાશક પૂર આવ્યું તે સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

પૂરનું કારણ કુદરતી કે માનવસર્જિત?

કેરળમાં જ્યારે સતત વરસાદ વરસી રહ્યો હતો, ત્યારે રાજ્યના 35 ડૅમોમાંથી એક સાથે પાણી છોડવામાં આવ્યું હતું.

તામિલનાડુના ચાર ડૅમો એવા છે જેમાંથી છોડવામાં આવેલું પાણી કેરળમાં જાય છે. 

વળી કેરળમાં વરસી રહેલા વરસાદ દરમ્યાન તામિલનાડુએ તેના ડૅમમાથી પણ મોટા પ્રમાણમાં પાણી છોડ્યું હતું.

ઉપરાંત એક બિલિયન ક્યૂબિક મીટરથી વધારે પાણીની સંગ્રહ ક્ષમતા ધરાવતા કેરળના સૌથી મોટા ઇડ્ડુક્કી ડેમમાં ચોમાસાની શરૂઆતમાં પાણીનો જીવંત સ્ટૉક 25 ટકાથી વધારે હતો. જેના કારણે પાછળથી આ ડૅમ જલદી ભરાઈ ગયો હતો. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ઇડ્ડુક્કીક ડૅમના પાણીનો મુખ્ય ઉપયોગ વિજળી ઉત્પન્ન કરવા થાય છે. જેમાં 130 મેગા વૉટ ક્ષમતા ધરાવતા 6 યુનિટ છે. તેમાંથી 2 યુનિટ કાર્યરત ન હતાં.

આથી પાણીનો એક તૃતીયાંશ જેટલો ભાગ ઉપયોગમાં લેવાયો ન હતો. આથી પાણીનો સ્ટૉક ઘણો વધારે હતો.

'ઉપરવાસમાં પાણી શોષવાની ક્ષમતા ઘટી'

કેરળ પશ્ચિમ ઘાટનો પ્રદેશ છે. જેની એક તરફ પહાડો છે, બીજી તરફ સમુદ્ર છે. 

કેરળમાં આશરે 44 નદીઓ છે. તમામ નદીઓની લંબાઈ ઓછી છે. જે વિસ્તારમાં આ નદીઓ આવેલી છે તે વિસ્તારોમાં વરસાદ વધારે પડતો હોય છે.

આ સિઝનમાં કેરળનો સરેરાશ વરસાદ પણ 2000 મિલીમીટરથી વધુ નોંધાયો છે. પ્રદેશના સરેરાશ વરસાદ કરતાં તે 40 ટકા વધારે છે. 

ડૅમના ઉપરવાસમાં પાણી શોષવાની ક્ષમતા ત્યાં આવેલા જંગલો, વરસાદી હવામાન ધરાવતી જમીન તેની ગુણવત્તા વગેરેના આધારે હોય છે.

કેરળના આ વિસ્તારોમાં પાણી શોષાવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો છે.

શહેરીકરણ, નદીની આસપાસના વિસ્તારમાં ખનન અને નદીઓના તટક્ષેત્રમાં દબાણ વધવાના કારણે પણ વરસાદનું પાણી જમીનમાં ઊતરતું નથી અને પૂરમાં તબદીલ થઈ જાય છે. 

કોચીન ઍરપૉર્ટમાં એટલું પાણી ભરાયું કે તેને બંધ કરવું પડ્યું હતું. તેનું કારણ એ છે કે નદીકાંઠાના વિસ્તારમાં દબાણ કરીને આ ઍરપૉર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

ગાડગીલ કમિટીની ભલામણો ન સ્વીકારાઈ

સરકારે 5-6 વર્ષ પહેલાં એન્વાયરમેન્ટ બાબતોના તજજ્ઞ માધવ ગાડગીલની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની રચના કરી હતી. 

આ સમિતિની રચનાનો હેતુ સમગ્ર વેસ્ટર્ન ઘાટના ઇકૉ સેન્સિટિવ ઝોનમાં પ્રકૃત્તિના સંરક્ષણ માટે જરૂરી કાર્યવાહી વિશે...\n\ntl;dr:
કેરળમાં સદીના સૌથી ભયાનક પૂરની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ તેના એક મહિના પહેલાં એક સરકારી રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે સમગ્ર દક્ષિણ ભારતમાં કેરળ રાજ્ય જળ વ્યવસ્થાપન મામલે નબળું છે.