શીર્ષક: દૃષ્ટિકોણઃ પાકિસ્તાનમાં ચૂંટણી કેટલી સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
ગત સપ્તાહમાં અખબારોમાં કેટલીક ધ્યાનાકર્ષક હેડલાઈન્સ જોવા મળી હતી. 

'ધ ગાર્ડિયન' અખબારે એવી હેડલાઈન પ્રકાશિત કરી હતી કે 'ધરપકડ અને ધમકીને કારણે પાકિસ્તાનની ચૂંટણીમાં ગડબડનો ડર.'

'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ'એ લખ્યું હતું કે 'પાકિસ્તાનની ચૂંટણી પર લશ્કરના દખલગીરીનો પ્રભાવ.'

નિષ્પક્ષ ચૂંટણીના પાકિસ્તાનના દાવા સામે હવે સવાલ ઉઠી રહ્યા છે. સરકારના દાવાને અનેક વિશ્લેષકો, પત્રકારો અને પાકિસ્તાનનું પ્રભાવશાળી માનવાધિકાર પંચ (એચઆરસીપી) ખોટા ગણાવી રહ્યા છે. 

એચઆરસીપીએ ચૂંટણીમાં ગડબડના જબરદસ્ત, આક્રમક અને ખુલ્લેઆમ પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.

શું તમે આ વાંચ્યું?

પાકિસ્તાનના મોખરાના એક વિચારક મંડળ પાકિસ્તાન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ લૅજિસ્લેટિવ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ટ્રાન્સપરન્સી (પીઆઈએલડીએટી)એ પણ ચૂંટણી પહેલાંની પ્રક્રિયાને 'અયોગ્ય' ગણાવી છે.

જોકે, ક્રિકેટરમાંથી રાજકારણી બનેલા ઇમરાન ખાનના તહરિક-એ-ઇન્સાફ પક્ષના ટેકેદારો સહિતના અન્ય એવો દાવો કરી રહ્યા છે કે આ ચૂંટણીમાં શંકા કરવા જેવું ખાસ કંઈ નથી. 

જાણકારો માને છે કે પાકિસ્તાની લશ્કરની દખલગીરીથી તહરિક-એ-ઇન્સાફ પક્ષને સૌથી વધુ ફાયદો થવાની શક્યતા છે. 

લશ્કરની દખલગીરીનો ઇતિહાસ

લશ્કરની દખલગીરીથી ઇમરાન ખાનના તહરિક-એ-ઇન્સાફ પક્ષને સૌથી વધુ ફાયદો થવાની શક્યતા હોવાનું જાણકારો માને છે

પાકિસ્તાનના ઇતિહાસ વિશે થોડું જાણતા લોકો પણ સમજી શકે છે કે ચૂંટણીમાં લશ્કરની દખલગીરી બાબતે સવાલ શા માટે ઉઠી રહ્યા છે.

પાકિસ્તાનની આઝાદી પછી અત્યાર સુધીના સમય પૈકીના અડધોઅડધ સમય સુધી લશ્કરે પાકિસ્તાન પર સીધું શાસન કર્યું છે. 

લોકશાહી ઢબે ચૂંટાયેલી સરકારના કાર્યકાળમાં સલામતી તથા વિદેશી બાબતોમાં લશ્કર દખલગીરી કરતું હોવાનું પણ માનવામાં આવે છે.

1990ના દાયકામાં પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ (પીએમએલ-એન) અને પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી(પીપીપી)ને લશ્કરે એકમેકની સામે એટલે ભીડવ્યાં હતાં કે બેમાંથી કોઈની સરકાર તેનો કાર્યકાળ પૂરો કરી ન શકે. 

'સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ' ચૂંટણી એટલે શું?

આ સવાલનો જવાબ મેળવવા માટે તેની સમજ મેળવવી જરૂરી છે. પોલિટિકલ સાયન્ટિસ્ટ જોર્ગન એકક્લિટ અને પાલે સ્વેન્સન સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીને બે અલગ-અલગ બાબત ગણે છે.

તેમના જણાવ્યા મુજબ, સ્વતંત્ર ચૂંટણી એટલે કોઈના દબાણ વિના ચૂંટણીમાં મતદાન કરવાનો અધિકાર, જ્યારે નિષ્પક્ષતાનો વિચાર કાયદાકીય ભેદભાવરહિત પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલો છે. 

એ છે પોલીસ, લશ્કર અને અદાલતનો...