...

શું પરિવર્તન આવ્યું છે?

ગાંધી સ્મૃતિ

તુષાર ગાંધી કહે છે, "ગાંધીસ્મૃતિ એ મહાત્મા ગાંધીનું જીવનવૃત્તાંત છે. અહીં લોકો એમની સાથે સંકળાયેલાં ચિત્રો, તસવીરો જોવા માટે આવે છે.""આ સ્થળનું એક અલગ જ વાતાવરણ છે, પરંતુ તસવીરોને સ્ક્રીનમાં નાખીને એ વાતાવરણ ખતમ કરી દેવાયું છે."

"પહેલાં લોકો રોકાઈને તસવીરો જોતા. એની સાથેની વિગતો વાંચતા હતા પરંતુ હવે જો તેઓ વાંચવા ઇચ્છે તો સ્ક્રીન પર તસવીર ઘડીક રોકાય છે અને બદલાઈ જાય છે." 

"એના લીધે લોકો લખેલું વિવરણ પણ સારી રીતે વાંચી શકતા નથી અને તરત તસવીર બદલાઈ જાય છે... બાકીનો લેખ લખો:
હૅનરી કાર્તિયર-બ્રૅસને મહાત્મા ગાંધીની હત્યા અને અંતિમસંસ્કારની તસવીરો ઝડપી હતી અને તે તેમણે ગાંધીસ્મૃતિને ભેટમાં આપી હતી. એ તસવીરોને સંગ્રહાલયની લૉબીમાં લગાવવામાં આવી હતી. 

ઇરાદાઓ પર સંદેહ

પરિવર્તન પછી લાગેલી તસવીર

ગાંધી શાંતિ પ્રતિષ્ઠાનના અધ્યક્ષ કુમાર પ્રશાંત પણ આ ફેરફારને જોવા માટે ગાંધીસ્મૃતિમાં ગયા હતા. એમણે બીબીસીને કહ્યું કે આ બદલાવ યોગ્ય નથી.

એમણે કહ્યું, "ડિજિટલાઇઝેશન અન્ય રીતે પણ થઈ શકે છે. તમે તસવીરોની આત્મા સાથે છેડછાડ ન કરી શકો. હવે તો ટેકનૉલૉજી એટલી આગળ વધી ગઈ છે કે તમે તસવીરોને બહેતર રીતે દેખાડી શકો છો." 

"અત્યારે જે કરવામાં આવ્યું છે તે તસવીરોનું મહત્ત્વ વધારવાને બદલે ઘટાડે છે." 

કુમાર પ્રશાંત કહે છે કે, "ભાજપને કાયમ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા સાથે સંબંધિત જાણકારીથી તકલીફ રહી છે, કારણ કે એમની હત્યા કરનાર એમની સાથે જ જોડાયેલો હતો."

તેઓ કહે છે, "ડિજિટલાઇઝેશન વસ્તુઓની સંભાળ અને સુરક્ષા માટે હોય છે, પરંતુ અહીં મામલો અલગ છે. ઐતિહાસિક સ્મારક અને ખાસ કરીને એક જીવંત સ્મારકમાં રોજ હજારો લોકો આવે છે." 

"તસવીરોને જોઈને તેને અનુભવે છે અને ભાવુક થાય છે. હવે એ સ્થળે ફક્ત એક ઇલેકટ્રૉનિક અહેસાસ રહી જાય તો એ એક રીતે ઇતિહાસ ભૂંસી દેવાની કોશિશ છે."

કુમાર પ્રશાંત કહે છે, "ગાંધીજીના કામોનો એક સંગ્રહ છે, 100 વૉલ્યુમ - ધ કલેક્ટેડ વર્કસ ઑફ મહાત્મા ગાંધી. આના 100 સંસ્કરણો છે. ગાંધીજીએ જે કહ્યું અને લખ્યું તે તમામ એક જ સ્થળે છાપવામાં આવ્યાં છે." 

"અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકારે આ તમામ સંસ્કરણો ખરાબ ન થઈ જા તે માટે તેનું ડિજિટલાઇઝેશન કર્યું હતું, પરંતુ જ્યારે તેનું ડિજિટલ સંસ્કરણ બન્યું તો એમાંથી ગાંધીજીએ આરએસએસ વિશે કહી હતી એ વાતોના અનેક અંશો હઠાવી દેવામાં આવ્યા. આ રીતે કમસેકમ 700 પાનાઓ કાઢી નાખવામાં આવ્યા."

"આનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો ત્યારે તેને ડિજિટલ સંસ્કરણમાં ઉમેરવામાં આવ્યા. આ લોકોનો રેકર્ડ એટલો ખરાબ છે કે આ ફક્ત ટેકનિકલ મામલો છે એવો ભરોસો કરવો સંભવ નથી."

"એમને લાગે છે કે લોકો ગાંધીજીની હત્યાની ધૂંધળી યાદો સાથે લોકો એમની હત્યાને પણ ભૂલી જશે. હત્યા કરનારા એમનામાંથી જ એક હતો એટલે એની ખરાબ છબિ લોકોના દિમાગમાં ન આવે તે માટે તસવીરો લોકો સામેથી હઠાવી દેવાઈ." 

સેન્ટ્રલ ગાંધીસ્મારક નિધિના અધ્યક્ષ રામચંદ્ર રાહી કહે છે, "સંગ્રહાલયમાં ઈસવીસન 1947 સુધીનાં ચિત્રો હતાં એમ રાખવામાં આવ્યા છે, પરંતુ 1948ના એક મહિનાનો જે સમય...