આ બાબતે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ રાજ્ય સરકાર પાસે જવાબ માગ્યો છે કે આ મોત પાછળનું કારણ શું છે? 

જસ્ટિસ મદન લોકુરની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે સરકારને કહ્યું કે સિંહોનાં મૃત્યુ થવાં એ ખૂબ જ ગંભીર બાબત છે. 

એટલું જ નહીં સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને એવો પણ આદેશ આપ્યો છે કે આ મોત પાછળનું કારણ તાત્કાલિક શોધવામાં આવે અને સિંહોને બચાવવામાં આવે.

ગુજરાત સરકારના આંકડા પ્રમાણે, વર્ષ 2016 અને 2017માં કુલ 184 સિંહ મૃત્યુ પામ્યા, તેમાંથી 30 જેટલા તો આકસ્મિક રીતે મોતને ભેટ્યા હતા.

થોડા સમયમાં ધડાધડ સિંહોનાં થતાં મૃત્યુ પાછળનું કારણ શું છે, તે જાણવાનો અમે પ્રયાસ કર્યો. 

સિંહોનાં મોતનું કારણ

વન વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદન પ્રમાણે, દલખાણિયા અને જશાધર રેન્જમાં તારીખ 12 સપ્ટેમ્બરથી 19 સપ્ટેમ્બરના સમયગાળામાં કુલ 11 સિંહોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. 

પોસ્ટમૉર્ટમ રિપોર્ટ મુજબ, સિંહોનાં મૃત્યુનાં કારણો આંતરિક લડાઈ, રેસપીરેટરી અને હિપેટિક ફેલ્યૉર હતાં. 

જોકે, સિંહોનાં મૃત્યુની આ ઘટના બાદ આ વિસ્તારમાં સિંહોને રેસ્ક્યૂ સેન્ટર પર લાવી તેમના લોહી સહિત અલગઅલગ નમૂના લેવામાં આવ્યા હતા. 

આ નમૂનાઓને પુણેની નેશનલ વાઇરોલૉજી અને જૂન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ગાઢની ફોરેન્સિક સાયન્સ લૅબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવ્યા છે. 

વન વિભાગના મુખ્ય વન સંરક્ષક દુષ્યંત વસાવડાએ બીબીસી સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું, "સિંહોના મેડિકલ રિપોર્ટ્સ મુજબ ચાર સિંહોના શરીરમાં વાઇરસનાં લક્ષણો જોવા મળ્યાં હતાં. જ્યારે છ સિંહોનાં શરીરમાં ટીક્સ (લોહી પીતી જીવાત)ના પ્રોટોઝોઆ ઇન્ફૅક્શનું પ્રમાણ જોવા મળ્યું હતું."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ગુજરાતના વન મંત્રી ગણપત વસાવાએ બુધવારે પ્રેસ કૉન્ફરન્સ કરીને જણાવ્યું હતું કે ચાર સિંહોમાંથી 'સીડીવી (કેનિન ડિસ્ટેમ્પર વાઇરસ)' જોવા મળ્યો છે. આ વાઇરસ કૂતરાઓની લાળમાં જોવા મળે છે.

બીબીસી ગુજરાતીએ વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે કાર્યરત બાયૉલૉજીસ્ટ ડૉ. રવિ ચેલમ સાથે વાતચીત કરી અને સિંહોનાં મૃત્યુ પાછળનાં કારણો જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો.

ચેલમ કહે છે, "જો એક સિંહોના શરીરમાંથી પણ કેનિન ડિસ્ટેમ્પર જેવો વાઇરસ મળી આવે તો એ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે."

"વર્ષ 1992-93માં આફ્રિકાના તાન્ઝાનિયામાં આવેલા સેરેન્ગેટી નેશનલ પાર્કમાં આ વાઇરસને કારણે થોડા સમયમાં જ એક હજાર સિંહોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. એટલા માટે આ વાઇરસને કારણે વધુ સિંહોનાં પણ મોત થઈ શકે છે."

આ વાત પરથી એવું સાબિત થાય છે કે આ વાઇરસ કેટલો ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ આ મુદ્દે વન વિભાગમાં નું કહેવું કંઈક અલગ જ છે.

'માણસોમાં પણ હોય શકે CDV'

આ અંગે દલખાણિયા રેન્જના સીસીએફ (ચીફ કન્ઝર્વેટર ઑફ ફોરેસ્ટ) ડી. ટી. વસાવડા બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે સિંહોનાં મોત સમગ્ર ગીરમાં નથી થઈ રહ્યાં, પરંતુ માત્ર દલખાણિયા રેન્જમાં જ થઈ રહ્યાં છે.

વસાવડાએ કહ્યું, "મારી રેન્જના તમામ સિંહોને રેસ્ક્યૂ સેન્ટરમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે અને તેની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે."

ચેલમના જણાવ્યા અનુસાર, સીડીવી વાઇરસ કેટલો ભયાનક છે અને તેની કારણે શું થઈ શકે છે એ બાબત પણ ગંભીર છે.

આ મુદ્દે વસાવડાએ કહ્યું, "સીડીવી વાઇરસ તમામ પ્રાણીઓનાં શરીરમાં મળી આવે છે. એટલે સુધી કે મનુષ્યોનાં શરીરમાં પણ જોવા મળે છે. જ્યારે આ વાઇરસને યોગ્ય વાતાવરણ મળે, ત્યારે તે સક્રિય થાય છે."

વસાવડાના કહેવા પ્રમાણે, ગેરકાયદેસર રીતે યોજાતા લાયન શો અન્ય રેન્જમાં થતા હોવાથી દખાણિયા રેન્જમાં થયેલા સિંહનાં મૃત્યુને લાયન શો સાથે જોડી ન શકાય. 

ઉલ્લેખનીય છે કે કેનિન ડિસ્ટેમ્પર મુખ્યત્ત્વે પ્રાણીઓમાં જોવા મળતો વાઇરસ છે. મોટાભાગે આ વાઇરસ બિલાડીની પ્રજાતિઓના પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.

શું છે CDV?

બીબીસી સંવાદદાતા...