સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: મનુબહેન અને આભાબહેન સાથે બિરલા હાઉસ પહોંચેલા મહાત્મા ગાંધી.

તેમણે પ્રાર્થના કરી હતી. કૉંગ્રેસની નવી જવાબદારીના મુસદ્દા વિશે તેમણે તેમની ડેસ્ક પર બે કલાક કામ કર્યું હતું અને બીજા લોકો ઊઠે એ પહેલાં છ વાગ્યે ફરી ઊંઘી ગયા હતા. 

આભા અને મનુબહેને બનાવેલું લીંબુ અને મધનું ગરમ પીણું તથા મીઠા-લીંબુનું પાણી તેઓ બે કલાક કામ કરતી વખતે પીતા રહ્યા હતા. 

છ વાગ્યે ઊંઘીને ગાંધીજી આઠ વાગ્યે ફરી ઊઠ્યા હતા. 

પછી અખબારો પર નજર ફેરવી હતી. ત્યાર બાદ બ્રજકૃષ્ણએ તેલ વડે તેમને માલિશ કરી આપી હતી. સ્નાન કર્યા બાદ ગાંધીજીએ બકરીનું દૂધ પીધું હતું. 

બાફેલાં શાકભાજી, ટામેટાં અને મૂળા ખાધાં હતાં. સંતરાનો રસ પણ પીધો હતો. 

શહેરના બીજા ખૂણામાં પુરાની દિલ્હી રેલવેસ્ટેશનના વેઇટિંગ રૂમમાં નાથુરામ ગોડસે, નારાયણ આપ્ટે અને વિષ્ણુ કરકરે ગાઢ નિંદ્રામાં હતા.

સરદાર પટેલને ગાંધીજી શા માટે મળ્યા હતા?

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ

ડર્બનના જૂના સાથીદાર રુસ્તમ સોરાબજી સપરિવાર ગાંધીજીને મળવા માટે આવ્યા હતા. 

એ પછી રોજની માફક ગાંધીજી દિલ્હીના મુસલમાન નેતાઓને મળ્યા હતા અને તેમને કહ્યું હતું કે "તમારી સંમતિ વિના હું વર્ધા નહીં જઈ શકું."

ગાંધીજીના વિશ્વાસુ સાથી સુધીર ઘોષ અને તેમના સચિવ પ્યારેલાલે જવાહરલાલ નહેરુ અને સરદાર પટેલ વચ્ચેના મતભેદ વિશે 'લંડન ટાઈમ્સ'માં છપાયેલા એક લેખ વિશે ગાંધીજીનો અભિપ્રાય માગ્યો હતો.

ગાંધીજીએ તેમને જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ મામલે સરદાર પટેલ સાથે વાત કરશે અને પછી નેહરુ સાથે વાત કરશે. 

ગાંધીજીને મળવા માટે સરદાર પટેલ બપોરે ચાર વાગ્યે અને નેહરુ સાંજે સાત વાગ્યે આવવાના હતા. 

મગફળી ખાવાની ગોડસેની ઇચ્છા

નારાયણ આપ્ટે અને નાથુરામ ગોડસે.

બીજી તરફ બિરલા હાઉસ તરફ જવા રવાના થતાં પહેલાં નાથુરામ ગોડસેએ મગફળી ખાવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

આપ્ટે તેમના માટે મગફળી શોધવા નીકળ્યા હતા, પણ થોડીવાર પછી પરત આવીને કહ્યું હતું, "દિલ્હીમાં મગફળી ક્યાંય મળતી નથી. કાજુ-બદામથી કામ ચાલી જશે?"

ગોડસેને માત્ર મગફળી જ ખાવી હતી. તેથી આપ્ટે ફરી બહાર નીકળ્યા હતા અને મોટા પડીકામાં મગફળી લઈને પાછા આવ્યા હતા.

ગોડસે મગફળી પર તૂટી પડ્યા હતા ત્યારે આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે હવે જવાનો સમય થઈ ગયો છે.

સરદાર પટેલ તેમનાં પુત્રી મણીબહેન સાથે ગાંધીજીને મળવા ચાર વાગ્યે પહોંચ્યા હતા અને પ્રાર્થનાના સમયે એટલે કે સાંજના પાંચ વાગ્યા સુધી ગાંધીજી સાથે મંત્રણા કરતા રહ્યા હતા.

ગોડસે અને તેમના...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
શુક્રવાર, 30 જાન્યુઆરી 1948ની શરૂઆત સામાન્ય દિવસની માફક જ થઈ હતી. મહાત્મા ગાંધી રાબેતા મુજબ મળસ્કે સાડા ત્રણ વાગ્યે ઊઠી ગયા હતા.