કોરોના લૉકડાઉન : પ્રવાસી મજૂરોનું ખાદ્યસામગ્રીનું સંકટ રોટી-રમખાણ નોતરશે?\nપ્રવાસી કામદારોનો રોષ ફાટી નીકળ્યાની આ છૂટીછવાઈ ઘટનાઓ નથી. ઝીણવટપૂર્વક નિહાળીએ તો ક્વોરૅન્ટીન સેન્ટર્સમાં રહેતા પ્રવાસી કામદારોમાં ગુસ્સો ધીમે-ધીમે વધી રહ્યો હોય એવું લાગે છે. 

ક્યાંક ભોજન ન મળતું હોવાને લીધે એ ગુસ્સો જોવા મળે છે તો ક્યાંક ખરાબ ભોજન મળતું હોવાને કારણે એ સ્થિતિ છે. 

ક્યાંક બાકી પગાર નથી મળ્યો, ઘરે જઈ શકાતું નથી અને દયનીહ હાલતમાં રહી શકાતું નથી. 

બિહારના અનેક જિલ્લામાંના ક્વોરૅન્ટીન સેન્ટર્સમાં પ્રવાસી કામદારો અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર વચ્ચે ઝપાઝપી પણ થઈ ચૂકી છે. 

આ સંજોગોમાં સવાલ થાય છે કે આ છૂટીછવાઈ ઘટનાઓ શું સંકેત આપી રહી છે?

નિષ્ણાતોએ આપી ચેતવણી

સ્ટેન્ડિંગ કમિટી ઑફ ઇકૉનૉમિક સ્ટેટેસ્ટિક્સના વડા પ્રણબ સેને થોડા સપ્તાહ પહેલાં જ ચેતવણી આપી હતી. 

તેમણે કહ્યું હતું, "પ્રવાસી કામદારો ખાવાપીવાની જરૂરિયાત નહીં સંતોષી શકાય તો દેશમાં અગાઉના જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે."

એમણે કહ્યું "આપણે ત્યાં દુષ્કાળ દરમિયાન ખાદ્યસામગ્રી બાબતે હુલ્લડ થયાં છે. ખાદ્યસામગ્રી ઉપલબ્ધ નહીં કરાવવામાં આવે તો એવું ફરી થઈ શકે છે. એ બાબતે સ્પષ્ટતા થવી જોઈએ."

સેને ઉમેર્યું હતું કે "ખાદ્યસામગ્રી ઉપલબ્ધ કરાવવાની વ્યવસ્થામાં ખામી હોય છે. જેમની પાસે કમાણીનું કોઈ સાધન નથી તેવા લોકોની જરૂરિયાત સંતોષવામાં નહીં આવે તો ખાદ્યસામગ્રી બાબતે હુલ્લડ થઈ શકે છે."

પ્રણવ સેને આ ચેતવણી લગભગ 45 દિવસ પહેલાં આપી હતી. એ સમયે પ્રવાસી કામદારોની વતનવાપસીનો પ્રારંભ થયો હતો. 

એ પછી અત્યાર સુધીમાં લાખો કામદારો શહેરોમાંના પોતાના કામધંધા છોડીને વતન જવા નીકળી પડ્યા છે. 

નોટબંધીની કળ હજુ વળી નથી

પગપાળા વતન જઈ રહેલા શ્રમિકો પર પોલીસનું દમન

આ પ્રવાસી કામદારોની આર્થિક ક્ષમતાનું આકલન એ હકીકત પરથી કરી શકાય કે એમના પૈકીના મોટા ભાગના લોકોએ છેલ્લો પગાર કે મહેનતાણું માર્ચના શરૂઆતના સપ્તાહમાં મેળવ્યું હતું. 

એ પૈકીના મોટા ભાગનાની માસિક આવક 7થી 20,000 રૂપિયા વચ્ચેની હોય છે. તેમાંથી ઝૂંપડી કે ઓરડીનું ભાડું અને ભોજનખર્ચની વ્યવસ્થા થતી રહે છે. 

આ લોકો વર્ષમાં બે વખત એટલે કે હોળી અને દિવાળી વખતે પોતાના વતન જતા હોય છે. મોટાં શહેરોમાં કામ કરીને પાછલા છ મહિનામાં તેમણે જે નાણાં એકત્ર હોય છે તે નાણાં તેઓ ગામમાં રહેતા પરિવારજનોને આપીને ફરી શહેરમાં આવતા હોય છે. 

આ કામદારો પાસે શહેરોમાં કહેવા પૂરતી બચત થતી હોય છે. તેઓ જે બચત દાયકાઓથી કરતા હતા એ બધી 2016માં નોટબંધી...\n\ntl;dr:
17મેની રાત્રે રાજકોટમાં શ્રમિકો અને પોલીસ વચ્ચે ઘર્ષણ, 18મી એ અમદાવાદમાં શ્રમિકોનો હોબાળો અને 100 લોકોની અટકાયત, બિહારના કટિહાર રેલવે સ્ટેશન પર પ્રવાસી કામદારો વચ્ચે ભોજનના પૅકેટ્સ માટે ખેંચાખેંચી, પંજાબના લુધિયાણામાં પ્રવાસી કામદારોનું વિરોધપ્રદર્શન અને મધ્ય પ્રદેશ તથા મહારાષ્ટ્રની સીમા પર ભોજનસામગ્રીની ઓછપને કારણે અશાંતિનું વાતાવરણ.