...નાં લોકો 'મુક્તિ'ના શ્વાસ લઈ શકતો નથી. 

પોલીસની નજર સતત આ વિસ્તાર તથા અહીંના રહીશો પર રહે છે. પોલીસની 'જનરલ રેડ'એ આ વિસ્તારના લોકો અને બાળકો માટે સામાન્ય બાબત છે. 

'...છારા હોવાને લીધે'

લાઇબ્રેરીથી થોડાં અંતરે રવીન્દ્ર છારાનું ઘર છે. એ રાતે પોલીસે રવીન્દ્રની પણ ધરપકડ કરી હતી. 

ઘરની બહાર જ પુલાવ વેચી પેટિયું રળતા રવીન્દ્ર એ રાતને યાદ કરતા ધ્રૂજી જાય છે. 

રવીન્દ્ર બીબીસીને જણાવે છે, ''હું ઘરમાં સૂતો હતો અને ઘરનો દરવાજો તોડી પોલીસ અંદર ઘૂસી ગઈ. મને વાળ પકડી ઉપાડ્યો અને પછાડ્યો. લાઇબ્રેરી સુધી ... બાકીનો લેખ લખો:
રૂ વેચવાનું શરૂ કરવું પડ્યું હતું.''

'છારા' કહીને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકાયાં 

સવિતાનો મોટો પુત્ર 12માં ધોરણમાં અભ્યાસ કરે છે અને આવતાં વર્ષે કોલેજમાં પ્રવેશશે. 

એમનો પુત્ર જ્યાં નોકરી કરી રહ્યો છે, ત્યાં તાજેતરમાં જ બીજા કર્મચારીએ તેના વિરુદ્ધ 'છારા હોવાને કારણે નોકરીમાંથી કાઢી નાખવો જોઈએ' એવી ફરિયાદ કરી હતી. 

એ વખતે સવિતાએ ફૂડ ચેઇનના આઉટલેટને પોતાના પુત્રનો વાંક જણાવવા અને નોકરીમાંથી કાઢી ના મુકવા વિનંતી કરતી અરજી લખી હતી. સવિતા નવ ધોરણ પાસ છે. 

સવિતાએ પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરતા પૂછે છે, "છારા છીએ એટલે માણસ મટી જઈએ?"

માત્ર છારા હોવાને કારણે જ નોકરીમાંથી હાંકી કઢાયા હોય એવા દાખલાઓ શોધવા અહીં દૂર જવું નથી પડતું. 

સવિતાનાં સાસુ અમરત(બદલાવેલું નામ) 71 વર્ષનાં છે અને તેઓ પણ દારૂનો વ્યવસાય કરે છે. 

સાત ધોરણ પાસ અમરત જણાવે છે કે પચાસેક વર્ષ પહેલાં તેમને બુનિયાદી શાળામાં શિક્ષિકાની નોકરી મળી હતી, પણ બે દિવસ બાદ 'છારા' કહીને એમને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યાં હતાં. 

એ ઘટના બાદ અમરત છારાએ દારૂ ઉતારવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. 

સવિતા ઉમેરે છે, ''દારૂનો ધંધો શોખથી નથી કરતા. અમને નોકરી આપો, અમે બધું જ છોડી દઈશું.''

ગુજરાત સરકારના 'સુરક્ષા સેતુ અભિયાન' અંતર્ગત છારાનગરની મહિલાઓને રોજગારી આપવાનો પ્રયાસ હાથ ધરાયો હતો. 

જોકે, પગાર નહિવત્ હોવાને કારણે મહિલાઓ ફરીથી દારૂના વ્યવસાયમાં પરોવાઈ હોવાનું સવિતા જણાવે છે.

'કારણ કે અમે છારા છીએ.'

અવિનાશ છારાની પણ આ જ કહાણી છે. એ રાતે ઘરમાં ઊંઘેલા અવિનાશને પોલીસ ઉઠાવી ગઈ હતી એવું એમનું કહેવું છે. 

છૂટક મજૂરી કરીને ગુજરાન ચલાવતા અવિનાશ ક્યારેય ગુનાહિત પ્રવૃતિમાં સાથે સંકળાયેલા ના હોવાનો દાવો કરે છે. 

નિર્દોષ હોવા છતાં પોલીસ કેમ ઉઠાવી ગઈ એવું પૂછતા અવિનાશ એટલું જ જણાવે છે, ''કારણ કે અમે છારા છીએ.''

છારાનગરના દરેક ઘરની લગભગ આ જ ફરિયાદ છે, પણ છારાનગરમાં છેલ્લા 45 વર્ષથી કરિયાણાની દુકાન ચલાવતા લક્ષ્મણ સિંધી છારા સમુદાયને લઈને કંઈક અલગ મત ધરાવે છે.

લક્ષ્મણભાઈ કહે છે, ''છારાનગરમાં દારૂ વેચાય છે અને કેટલાક લોકો ગુનાહિત ઇતિહાસ પણ ધરાવે છે. એમ છતાં મને અહીં ક્યારેય મુશ્કેલી નથી પડી.''

''છારા વિશે જે વાયકાઓ વહે છે, એ બધી ખોટી જ છે એવું હું નથી કહેતો, પણ મારી દુકાનમાં હજુ સુધી ચોરી નથી થઈ.''

''એટલું જ નહીં, આટલા વર્ષો થયા મને એક પણ છારાનો ખરાબ અનુભવ નથી થયો.''

વાતચીતમાં લક્ષ્મણની...