રાષ્ટ્રીય કારોબારીમાં સંબોધન વખતે નરેન્દ્ર મોદીએ એનઆઈએ એટલે કે નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે એનઆઈએની રચના ભારતના સંઘીય માળખાની વિરુદ્ધ છે અને રાજ્યોની કાયદા-વ્યવસ્થામાં સીધી દખલ છે. 

કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોને અલગ રાખીને આતંકવાદ સામે એકલી લડવા માગે છે અને તે સંઘીય માળખા માટે યોગ્ય નથી એવું મોદીએ કહ્યું હતું. 

તારીખ બદલાઈ ગઈ છે અને મુખ્યમંત્રી મોદી હવે વડા પ્રધાન છે. સાથે જ એનઆઈએ વિશેના વિચારો પણ બદલાઈ ગયા છે. ગયા મહિને જ મોદી સરકારે સંસદમાં એનઆઈએ સુધારા ખરડો પાસ કરાવી લીધો છે.

ખરડો પસાર થયા પછી એનઆઈએ વધારે સત્તા મળી છે. હવે આતંકવાદી હુમલાની તપાસ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર કે રાજ્ય સરકારના આદેશની રાહ જોવાની એનઆઈએને જરૂર રહેતી નથી. 

રાજ્ય સરકારની મંજૂરી વિના પણ એનઆઈએને તપાસ અને કાનૂની કાર્યવાહી કરવાનો અધિકાર મળી ગયો છે.

ત્રાસવાદ સામેની લડાઈમાં ભારતની સંસદ એક છે એવો સંદેશ જાય તે માટે બધા પક્ષોને આ ખરડાનું સમર્થન કરવાની હાકલ ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે ખરડાને સંસદમાં મૂકતી વખતે કરી હતી. 

વિપક્ષે આરોપ મૂક્યો કે સરકાર એનઆઈએનો ઉપયોગ કરીને ભારતને 'પોલીસ સ્ટેટ' બ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
નાવી દેવા માગે છે. 

જૂન 2011માં મુખ્યમંત્રી મોદીની ટીકા પર જે રીતે મનમોહન સિંહ સરકારે પ્રતિક્રિયા આપી હતી, તે રીતે જ આ વખતે અમિત શાહે આવી ટીકાઓને હસી કાઢી છે. 

ઇન્વેસ્ટિગેશન અને પ્રૉસિક્યુશન એજન્સી

2008માં મુંબઈ પર આતંકી હુમલો થયો તે પછી મનમોહન સિંહ સરકારે એનઆઈએની રચના કરી હતી. તેના ખરડાનું નામ હતું નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન બિલ 2008. 

એનઆઈએમાં ઇન્વેસ્ટિગેશન શબ્દ છે, એટલે કે તપાસ કરવી. તો શું એનઆઈએ માત્ર તપાસ કરનારી સંસ્થા છે? ના, એનઆઈએ માત્ર તપાસ એજન્સી નથી, પણ કાનૂની કાર્યવાહી કરનારી સંસ્થા પણ છે.

તપાસ કરવી એટલે કોઈ પણ મામલામાં માહિતી અને પુરાવા એકઠા કરવા અને કાનૂની કાર્યવાહી એટલે અદાલતમાં કેસ દાખલ કરીને, આરોપનામું ઘડીને આગળની કાર્યવાહી કરવી. 

ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમમાં ખાતરીપૂર્ણ રીતે ન્યાય મળે તે માટે તપાસ અને મુકદ્દમો બંને અલગ ચાલે તેવી વાત કહેવામાં આવી છે. 

પશ્ચિમના મોટાભાગના દેશોમાં આ જ પદ્ધતિએ કામ ચાલે છે પરંતુ એનઆઈએમાં તેવું કરવામાં આવ્યું નથી. 

સીબીઆઈમાં પણ આવું નથી. બંને સંસ્થા તપાસ ઉપરાંત કાયદાકીય કાર્યવાહી કરનારી સંસ્થા  છે. અર્થાત એનઆઈએ કેન્દ્ર સરકારના આદેશ પ્રમાણે તપાસ કરશે અને બાદમાં કાનૂની કાર્યવાહીમાં પણ સરકારની દખલ રહેશે.  

અમેરિકામાં મુકદ્દમાનું કામ એફબીઆઈ જેવી તપાસ એજન્સી પાસે નથી, પણ જસ્ટિસ ડિપાર્ટમેન્ટ પાસે છે. એ જ રીતે બ્રિટનમાં મુકદ્દમો ચલાવવાનું કામ ક્રાઉન પ્રૉસિક્યુશન સર્વિસ પાસે છે.

માલેગાંવ વિસ્ફોટ (2008) કેસના સ્પેશિયલ પ્રૉસિક્યુટર રોહિણી સાલિયને 2015માં આક્ષેપ કર્યો હતો કે આ કેસના આરોપીઓ સામે નરમ વલણ રાખવા માટે તેમના પર દબાણ થયું હતું. 

રોહિણીએ એનઆઈએના એસપી સુહાસ વરકે પર આક્ષેપ મૂક્યો હતો. 

રોહિણીનું કહેવું હતું કે કેસને નબળો પાડવા માટે દબાણ થયું હતું, જેથી બધા આરોપીઓ છુટી જાય. આ બોમ્બ વિસ્ફોટ કેસમાં ભોપાલથી લોકસભાની ચૂંટણી જીતેલાં પ્રજ્ઞાસિંહ ઠાકુર પણ આરોપી છે. 

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં રોહિણીએ કહ્યું હતું, ''એનડીએની સરકાર આવી તે પછી એનઆઈએના અધિકારીઓના ફોન મારા પર આવ્યા હતા.'' 

''હું જે મામલાની તપાસ કરતી હતી, તેમાં હિંદુ ઉગ્રવાદીઓ પર આરોપો હતા. મને કહેવામાં આવ્યું કે તેઓ વાત કરવા માગે છે. એનઆઈએના તે અધિકારીએ કહ્યું કે ઉપરથી આ મામલામાં નરણ વલણ માટે જણાવાયું છે.''

લોકસભામાં એનઆઈએ 2019ના ખરડા પર ચર્ચામાં ભાગ લેતા કોંગ્રેસના નેતા મનીષ તિવારીએ કહ્યું કે...