સામગ્રી: દેશમાં ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં મોટી સંખ્યામાં આવા પ્રવાસી મજૂરો અને કારીગરો ઉત્તર પ્રદેશથી માંડીને બિહાર, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, આંધ્ર અને ઓડિશાથી આવે છે. 

અલંગમાં કામ કરતા મોટા ભાગના કામદારો ઓડિશા બાજુના હોય છે. જ્યારે મુંદ્રા કે કંડલા જેવાં બંદરો ઉપર અને અન્ય સ્થળોએ બિહાર કે ઉત્તર પ્રદેશના મજૂરો હોય છે. 

સુરતમાં પણ મોટા પ્રમાણમાં ઉત્તર ભારત, બિહાર કે આંધ્ર પ્રદેશ જેવાં રાજ્યો અથવા સૌરાષ્ટ્ર કે ઉત્તર ગુજરાતમાંથી પેટિયું રળવા લોકો આવે છે. 

દેશમાં 40 કરોડ પ્રવાસી મજૂરો

દેશની વરિષ્ઠ મૅનેજમૅન્ટ સંસ્થા, આઈઆઈએમ અમદાવાદના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ચિન્મય તુંબેના અભ્યાસ-અહેવાલ "India Moving : A History of Migration" માં તેમણે પોતાનાં મંતવ્યો રજૂ કર્યાં છે. 

પ્રો. તુંબેના મત મુજબ દેશમાં 40 કરોડ જેટલા માઇગ્રન્ટ વર્કર્સ (પ્રવાસી કામદારો) છે. જેમાં 10 કરોડ જેટલા સરક્યુલર માઇગ્રન્ટ વર્કર છે કે જેઓ બીજા રાજ્યમાં કામ કરે છે. 

આ શ્રમિકો મોટા ભાગે ઉત્તર પ્રદેશથી માંડી બિહાર, રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, ઝારખંડ અને ઓડિશાથી આવતા હોય છે. 

તેમણે 2016-17ના ઇકૉનૉમિક સર્વેમાં આપેલ માઇગ્રન્ટ વર્કર્સ વિશે પણ વાત કરી છે. ઇકૉનૉમિક સર્વે 2016-17માં 5 કરોડ લોકો આર્થિક પરિસ્થિતને લીધે બીજા રાજયમાં આવીને વસ્યા છે તેવું દર્શાવ્યું હતું.

જોકે તેઓ માને છે કે ઇકૉનૉમિક સર્વેએ બાંધકામક્ષેત્રે કામ કરતા લોકોને ગણતરીમાં ન લીધા હોય તેવું બને જેથી તેમાં પ્રવાસી મજદૂરોનો અંદાજ થોડો નીચો જોવા મળે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં 10 કરોડ લોકો ઇન્ટર-સ્ટેટ વર્કર છે જે મોટા ભાગે રોજગારી મેળવવા એક રાજયમાંથી બીજા રાજયમાં આવે છે. જે રીતે કેરળ અને ગોવામાંથી વિદેશ જઈને વસતા લોકો દેશમાં ઉપયોગી એવું ફોરેન રેમિટન્સ કમાવી દેશમાં લાવે છે.

એ જ રીતે આ માઇગ્રન્ટ વર્કર ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને દેશનાં અન્ય શહેરોમાંથી કમાઈ ને જે મૂડી બચે તે પોતાના કુટુંબના ભરણપોષણ માટે પોતાના વતનમાં પરિવારને મોકલતા હોય છે. 

આમ થવાનું કારણ જે તે રાજ્ય ખૂબ ગરીબ છે કે સ્થાનિક રોજગારી ઊભી કરી શકતું નથી તે જોતાં લોકો શાંત અને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ હોય તેવાં રાજ્યો તરફ રોજગારી મેળવવા આકર્ષાતા રહ્યા છે. 

એટલે જ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં વર્ષોથી પ્રવાસી મજદૂરો આવતા રહ્યા છે અને એમાંથી કેટલાકની સ્થિતિ સુધરી છે. 

જ્યારે દેશમાં કોઈ આપત્તિ આવે ત્યારે બધાં રાજ્યોને તેની વ્યાપક અસર થાય છે. જેમાં ગરીબવર્ગ અને...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
ઇતિહાસમાં જોવા મળે છે તેમ રોજીરોટી કમાવા માટે માણસ સતત સફર ખેડતો રહ્યો છે. હજુએ દેશમાં વિચરતી જાતિઓ છે જે પોતાના જીવનનિર્વાહ માટે હંમેશાં એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ વિહાર કરે છે. સમય જતાં રોજીરોટીની શોધમાં માણસ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ સ્થળાંતર કરતો રહ્યો છે. આમાં મજૂરવર્ગથી માંડી ઉચ્ચઅભ્યાસ કરી નોકરીની શોધમાં આવતો વર્ગ પણ સામેલ છે.