રાજસ્થાન, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, તેલંગણા અને મિઝોરમની વિધાન સભાની ચૂંટણીઓમાં તેલંગણાને બાદ કરતાં બાકીનાં ચારેય રાજ્યોના મતદારોએ મારિયાની સલાહ માની શાસક પક્ષને ચોખ્ખી બહુમતીથી હરાવીને તથા મુખ્ય વિપક્ષને સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ચૂંટીને રાજ્ય-કારભારની તરાહ બદલવાની અભિલાષા પ્રગટ કરી છે. 

આ પાંચેય રાજ્યોની ચૂંટણીનાં પરિણામો પર આખા દેશ અને દુનિયાની નજર હતી, કારણ કે થોડા જ મહિના પછી યોજાનારી સંસદીય ચૂંટણીમાં મતદારોનું સરેરાશ વલણ કોની તરફ રહેશે તેનો ઠીકઠીક અંદાજ આ પરિણામો આપી શકે.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ભારતની લગભગ 17 ટકા વસ્તી આ રાજ્યોમાં વસે છે અને લોકસભાના કુલ 83 સાંસદો અહીંથી ચૂંટાય છે. 

માટે જ, આ પરિણામોની 2019ની લોકસભાની ચૂંટણીના પરિણામો ઉપર ઊંડી અસર થવાની એ વાત નિર્વિવાદ છે. 

નરેન્દ્ર મોદી, રાહુલ ગાંધી, ભારતીય જનતા પક્ષ (ભા.જ.પ.), કૉંગ્રેસ અને બીજા તમામ વિરોધ પક્ષો માટે 2019ની રસાકસી ભરેલી ફાઇનલ મૅચ પહેલાંની મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે ખૂબ મહત્ત્વની એવી આ સેમિ-ફાઇનલ મૅચ હતી.

છેલ્લાં સાડા ચાર વર્ષ દરમિયાન જેને પરાજિત કરવો લગભગ અસંભવ લાગતું હતું તેવા ભાજપે કારમી પીછેહઠ સહેવી પડી છે. 

ચૂંટણીઓનુ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ં જેટલું મહત્ત્વ સરકાર રચવાની દૃષ્ટિએ હોય છે તેટલું જ એક મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળ તરીકે હોય છે. 

એટલે જ, આ ચૂંટણીની હારજીતની બન્ને મુખ્ય પક્ષોના નેતાઓ અને કાર્યકર્તાઓની નિર્ણય પ્રક્રિયા અને માનસ પર સીધી અસરો થશે.  

આમ તો, ભારતનાં વિવિધ રાજ્યોનું રાજકારણ એટલું જટિલ અને ભિન્ન લક્ષણો ધરાવતું છે કે રાજ્ય-સ્તરની દરેક ચૂંટણી તેના નિર્ણાયક મુદ્દાઓ અને સ્થાનિક પરિબળોની દ્રષ્ટિએ અનોખી હોય છે. 

છતાં દેશ અને અન્ય રાજ્યોના કેટલાક સમાન મુદ્દાઓનું પણ તેના પરિણામોમાં પ્રતિબિંબ પડતું હોય છે. 

પાંચેય રાજ્યોની ચૂંટણીઓના આવેલ પરિણામોમાં આ બન્ને પ્રકારના પ્રવાહ દેખાયા.

બન્ને પક્ષોના આત્મવિશ્વાસ-પૂર્ણ દાવાઓ અને ભાવિ આગાહીઓની અવગણના કરીયે તો પણ નીચેના મુદ્દાઓ સ્પષ્ટ રીતે ઉભરીને બહાર આવ્યા છે.

મોદી-શાહની જોડી

પ્રથમ, નરેન્દ્ર મોદી - અમિત શાહની જોડી ભાજપને બધે જ અને કોઈ પણ સંજોગોમાં જીતાડી લાવી શકે છે તેવી શાસક પક્ષના પ્રચારતંત્ર દ્વારા  સુવ્યવસ્થિત રીતે ઊભી કરવામાં આવેલી છાપને બહુ મોટો ફટકો પડ્યો છે. 

પહેલી વાર, મતદારોના સ્થાનિક સરકારો સામેના અસંતોષને બિનઅસરકારક બનાવવામાં મોદીની પોતાની સભાઓ પરની શ્રદ્ધા ઓછી થઇ ગયી હોય તેવું જણાયું.

અત્યારસુધી મોદી જ ભારતીય જનતા પક્ષ માટે સ્ટાર પ્રચારક બનતા આવ્યા છે, પણ આ વખતે તેમણે અગાઉની ચૂંટણીઓની તુલનામાં ઘણી ઓછી સભાઓ સંબોધી અને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથને પોતા કરતાં વધારે સભાઓ સંબોધવાની છૂટ આપી.

યોગીએ છત્તીસગઢમાં 23 અને રાજસ્થાનમાં 26 સભાઓ કરી, જયારે મોદીએ છત્તીસગઢમાં ચાર અને રાજસ્થાનમાં 12 સભાઓ સંબોધી.

યોગીનો પ્રચાર

ઉત્તર પ્રદેશના સીએમ યોગી આદિત્યનાથે આક્રમક હિંદુત્વનું વલણ દર્શાવ્યું

બીજું, યોગીના આક્રમક પ્રચાર તથા હિન્દુત્વ અને લઘુમતીને સ્પર્શતા મુદ્દાઓને ચૂંટણી-પ્રચારના કેન્દ્રમાં લાવવા છતાં ભાજપ માટે પરિણામો નાઉમેદ કરનારાં રહ્યાં. 

એ દર્શાવે છે કે તેને માટે વારંવાર ચૂંટણીઓ જીતાડી દેવા માટે હિન્દુત્વ-લક્ષી પ્રચારની ગંભીર મર્યાદાઓ ઊભી થઈ ગઈ છે.

એકંદરે, જ્ઞાતિ કે ધર્મનાં નામે પ્રજાને સતત વિભાજીત રાખવાની જુદાજુદા પક્ષોની રીતરસમોની અસર પણ થોડે અંશે આ ચૂંટણીનાં પરિણામોમાં નબળી થતી જોવાઈ.

આવનારા મહિનાઓમાં જો ભાજપ અને તેની રાજ્ય સરકારો આક્રમક સાંપ્રદાયિક પગલાંઓથી દૂર રહી લોકોનાં આર્થિક કલ્યાણ અને સામાજિક ન્યાય તરફી નક્કર કામ કરવાની તત્પરતા નહીં દાખવે તો અત્યારે ક્ષિતિજ પર...