અમારી વિશેષ શ્રેણી દલિત અને મુસ્લિમોની વાતમાં આજે એવી બે દલિત મહિલાની વાત કે જેમણે જિંદગીના દુ:ખો સામે લડી પોતાની જાતે જીવનનો નવો માર્ગ કંડાર્યો. 

પ્રવીણાબહેન અમદાવાદથી આશરે 75 કિલોમીટર દૂર આવેલા ધોળકામાં રહે છે. 

બીબીસી સાથે વાત કરતાં તેઓ કહે છે કે હું મારાં બાળકોને મેં જીવેલી જિંદગી તો નહીં જ બતાવું. તેમનું નાનપણ દુઃખોથી ભરેલું હતું. 

તેમના જન્મ પહેલાં જ માતાપિતા વચ્ચે ઝઘડો થતાં બંને અલગ થયાં, આ સમયે તેમનો જન્મ થયો, તેમની પાંચ વર્ષની ઉંમરે ફરી તેમનાં માતાપિતા એક થયાં. 

પિતા સફાઈ કામદાર, પાંચ બહેનો અને ભાઈ નહીં એટલે તેમના માતા પર દીકરા માટે ભારે દબાણ હતું. 

ઘરમાં પરિવારના સભ્યોને પૂરતું ખાવાનું પણ મળે નહીં અને તેમનાં માતા સતત બીમાર રહે. 

પ્રવીણાબહેન કહે છે, "ધોળકામાં મારે સફાઈ કામ કરવા જવાનું અને ત્યારબાદ અહીંની સોસાયટીઓમાં વધેલું ખાવાનું માંગવા જવાનું. 

"જે મળે તે ઘરે લાવીએ અને અમે એમાંથી જમીએ."

'મારા સંતાનોને આવું કામ નહીં કરાવું'

આવા સંઘર્ષ વચ્ચે પણ તેમણે હિંમત હારી નહીં, સફાઈ સિવાય તેમણે ભરતગૂંથણ શીખવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ ધોળકામાં દલિત હોવાને કારણે કોઈ કામ આપતું નહીં. 

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ગામથી ત્રણ કિલોમીટર ચાલીને તેઓ આ કામ કરવા જતા. આર્થિક મુશ્કેલીને કારણે તેમણે દસમાં ધોરણ બાદ ભણવાનું છોડી દીધું. 

હાથથી ભરતગૂંથણનું કામ લાંબું ચાલ્યું નહીં, કારણ કે ઍમ્બ્રૉઇડરીનાં મશીનો આવતાં તે કામ પણ બંધ થયું. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

જોકે, અહીં તેમણે હિંમતભર્યો નિર્ણય લીધો કે હવે કંઈ પણ થાય તે સફાઈ માટે કે ખાવાનું માંગવા તો નહીં જ જાય. 

લગ્ન બાદ તેમણે પોતાનાં સંતાનોને પણ આવું કામ નહીં કરાવવાનો સંકલ્પ લીધો. 

બાદમાં તેઓ મોબાઇલ રિપેરિંગનું કામ શીખ્યાં, અમદાવાદ તેના સ્પેરપાર્ટ્સ લેવા જવાનું થતું. અહીં મહિલાઓને સ્કૂટર અને કાર ચલાવતાં જોઈ તેમને પણ ડ્રાઇવિંગ શીખવાની પ્રેરણા મળી.  

...અને હું કેબ ડ્રાઇવર બની ગઈ'

પ્રવીણાબહેન કહે છે, "ત્યારબાદ મોબાઇલ રિપેરિંગનું કામ ઓછું થતાં મેં એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થાની મદદથી ડ્રાઇવિંગ શીખ્યું. હું ટેક્સી ડ્રાઇવર બની ગઈ."

જોકે, પુત્રના જન્મ બાદ તેમણે ડ્રાઇવર તરીકેની નોકરી છોડી દીધી. હવે તેઓ પ્રાઇવેટ ટેક્સી ડ્રાઇવર તરીકે કામ કરે છે અને મહિને 8થી 9 હજાર જેટલું કમાઈ લે છે. 

અંતે તેઓ કહે છે, "પહેલાં લોકો મને કચરાવાળી કહેતાં, દલિત હોવાને કારણે મારાથી અભડાતા, હવે મારી કારમાં બેસીને મને 'બહેન' કહે છે, ત્યારે મને ખૂબ આનંદની લાગણી થાય છે"

"બહેનને વકીલ બનાવી, નાના ભાઈને ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં ભણાવું છું. અમારું કુટુંબ એઠું ખાઈને જીવતું, જે હવે બંધ થયું છે."

પોતાનાં સ્વપ્નાની વાત કરતાં તેઓ કહે છે, "હું એક ડ્રાઇવિંગ સ્કૂલ ખોલવા માગું છું. દલિતની છોકરીઓને સમાજમાં અપમાન ના સહન કરવું પડે અને સ્વમાનભેર જીવી શકે તે રીતે તેમને તૈયાર કરવા માગુ છું.

"અમારા સમાજની છોકરીઓ કચરાવાળી બનીને કોઈનો એંઠવાડો ના ખાય એ જ ઇચ્છા છે."

હિંમતભર ગરીબીનો સામનો કરનાર હિના

આવી જ સંઘર્ષભરી કહાણી છે મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં કમ્પ્યૂટર એન્જિનિયર તરીકે કામ કરતાં હિના પરમારની. 

હાલ 22 વર્ષનાં હિનાનો જન્મ સંયુક્ત પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું નાનપણ અત્યંત ગરીબીમાં વિત્યું હતું. 

પિતા બૂટ પોલિશનું કામ કરતા, ત્યારબાદ તે કામ છોડીને મજૂરી કરવા લાગ્યા. તેમના માતા અન્ય લોકોનાં ઘરે વાસણ માંજવા જતા. 

આ રીતે ચાલતા ઘરમાં ભણીને આગળ જવું કેવી રીતે તે જ પ્રશ્ન હતો. 

'મારા ટ્યૂશન માટે મારા માતાએ રાત્રે ઉજાગરા કર્યા'

પરિવારમાં હીનાબહેન કોર્પોરેટ નોકરી કરનારા પ્રથમ

હિના કહે છે, "મારા માતાનું સ્વપ્ન હતું કે હું ભણું, મને સારી સ્કૂલમાં દાખલ...