બાળગંગાધર ટિળક

એ જમાનાના મહારાષ્ટ્રના સૌથી પ્રખર ચિંતક મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે (1842-1901)એ કહ્યું હતું કે, રાષ્ટ્ર નિર્માણનો પાયો ચાર મહત્ત્વની બાબતોના આધારે નંખાવો જોઈએ. આ ચાર પાયા એટલે ખેડૂતોને સક્ષમ કરવા, સ્ત્રીઓનું સશક્તિકરણ કરવું, સમાજના બધા વર્ગોને શિક્ષણ અને પ્રખર સામાજિક સુધારા. 

બી. આર. આંબેડકરે 1842માં રાનડેની જન્મશતાબ્દીની ઉજવણી વખતે જણાવ્યું હતું કે 'રાનડેમાં સહજ એવી પ્રામાણિકતા હતી, ઊંચી કક્ષાની બુદ્ધિમતા હતી. તેઓ માત્ર ધારાશાસ્ત્રી કે હાઈકોર્ટના ન્યાયમૂર્તિ જ નહોતા; તેઓ પ્રથમ હરોળના અર્થશાસ્ત્રી, પ્રથમ હરોળના ઇતિહાસકાર, પ્રથમ હરોળના શિક્ષણશાસ્ત્રી, પ્રથમ હરોળના દિવ્ય પુરૂષ હતા' (બી.આર. આંબેડકર, 1943/2008, p.19).

આર્ય સમાજના સ્થાપક દયાનંદ સરસ્વતી 1875માં પૂણેની મુલાકાતે હતા, ત્યારે એક જૂથનાં લોકોએ તેમને હિંસાની ધમકીઓ આપી હતી. રાનડે અને જ્યોતિરાવ ફૂલે જાતે તેમની સાથે રહ્યા હતા અને પૂણેની શેરીઓમાંથી તેમના પર લાઠીઓ અને પથ્થરોના વરસાદ વચ્ચેથી બહાર કાઢ્યા હતા. 

1880 પછી સિનિયર જજ તરીકે નિમાયા તે પછી રાનડે માટે જાહેરજીવનમાં કેટલીક મર્યાદા આવી ગઈ હતી. તેઓ કોલ્હાપુરના મહારાજા (19... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
01)ની પ્રવૃત્તિઓને સમર્થન આપી શકતા નહોતા, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસને માર્ગદર્શન (1885) આપી શકતા નહોતા કે મહેસૂલ માફ કરાવવા સરકાર સાથે વાટાઘાટ માટે રચાયેલી દખ્ખણ સભા (1896)માં જોડાઈ શકે તેમ નહોતા. 

જોકે, તેમના નિવાસસ્થાને સાથીઓ સાથે બેઠકો થયા કરતી. તેમના ટેકેદારો ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે, વિષ્ણુ મોરેશ્વર ભીડે, આર.જી. ભંડારકર, ગંગારામ ભાઉ મશ્કે અને બીજા લોકો તેમની સાથે ચર્ચા પછી તેમના વિચારો પ્રમાણે કામને આગળ વધારતા હતા (દખ્ખણ સભાના દસ્તાવેજો). 

રાનડે અને તેમના આ સાથીદારો સામે બાલ ગંગાધર ટિળકનો ભારે વિરોધ હતો (1856-1920).

કાર્લ માર્ક્સની પ્રશંસા, ખેડૂતોનો વિરોધ અને જ્ઞાતિ-વ્યવસ્થાનું સમર્થન

બી.આર.આંબેડકર

સન 1881માં ટિળકે પત્રકાર તરીકે પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરી, પણ તેમના પત્રકારત્વમાં ત્રણ વિરોધાભાસો દેખાઈ આવ્યા હતા. 

પ્રથમ તો, બ્રિટિશ અખબારોમાં પ્રગટ થતા કાર્લ માર્ક્સના ઉદ્દામવાદી વિચારોને તેમણે વખાણ્યા હતા અને લેખોનું પોતાના પ્રકાશનોમાં પુનઃપ્રકાશન કર્યું હતું (1 May 1881). 

બીજું, તેમણે નવા પસાર કરાયેલા ડેક્કન એગ્રિકલ્ચરલ રિલિફ ઍક્ટનો વિરોધ કર્યો હતો. આ કાયદામાં દેવા નીચે ડૂબી ગયેલા મહારાષ્ટ્રના ગરીબ ખેડૂતોની રહીસહી ઘરવખરી જપ્ત કરવા સામે કે દેવું પરત ના ચૂકવવા બદલ તેમની ધરપકડ કરવાની વાત પર પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો. 

ત્રીજું, તેમણે જ્ઞાતિ પ્રથાની તરફેણ કરી હતી (ધ મહ્રાટ્ટા, 10 July 1881, ધ પ્રોસ્કેપ્કટ્સ ઑફ હિંદુ કાસ્ટ). 

જીવનભર તેમની વિચારસરણીના પાયામાં આ ત્રણ બાબતો યથાવત જ રહી હતી. 

1884માં રાનડે અને બીજા સુધારકોએ પ્રથમ કન્યા શાળા ખોલી (હૂઝુર પાગા) અને ઍઇજ ઑફ કન્સૅન્ટ ખરડો (કન્યાની લગ્નની ઉંમર) આવ્યો તે પછી ટિળકની વિચારસરણીમાં સ્ત્રીદ્વેષ કે નારી ધિક્કારનો ઉમેરો થયો હતો.

ખેડૂતોને જેલ મોકલવાની માગ

ધ મહ્રાટ્ટા અખબાર કોઈ કૉર્પોરેટ માલિકીનું નહોતું, એ ટિળકની સુવાંગ માલિકીનું હતું અને 1881-1897 સુધી તેઓ તેના તંત્રી અને માલિક હતા. અને બાદમાં મૃત્યુ સુધી એન.સી. કેલકર સાથે સહતંત્રી તરીકે ભૂમિકા નિભાવતા રહ્યા હતા. 

ડેક્કન એગ્રિકલ્ચરિસ્ટ્સ રિલીફ બિલ એમ.જી. રાનડે અને વિલિયમ વેડરબર્ને તૈયાર કર્યું હતું, જેથી 1874-79ના દુકાળનો ભોગ બનેલા ખેડૂતોને રાહત આપી શકાય. 

જમીન મહેસુલ તરીકે 10થી 20 રૂપિયા માંડ ભરી શકતા ખેડૂતોની માથે શાહૂકારોનું 1000થી 2000 સુધીનું દેવું થઈ ગયું હતું. 

દુકાળનો માર અને માથે દેવાના બોજને કારણે...