આ સિવાય જાવડેકરે ડી.ડી. ભારતી ઉપર બપોરે 12 વાગ્યે તથા સાંજે સાત વાગ્યે દરરોજ 'મહાભારત'ના બે ઍપિસોડ દર્શાવવાની જાહેરાત કરી. શનિવારે સવારે તેમણે ટ્વીટ કરીને જણાવ્યું કે દરેક કેબલ ઑપરેટર માટે દૂરદર્શનનું પ્રસારણ કરવું જરૂરી છે અને જો તેઓ પ્રસારિત ન કરે તો તેમની ફરિયાદ પણ કરી શકાશે.

Twitter કન્ટેન્ટ પૂર્ણ, 1

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તા. 25મી માર્ચથી 21 દિવસ માટે દેશવ્યાપી લૉકડાઉનની જાહેરાત કરવામાં આવી. જેમણે 1980નો દાયકો જોયો હશે, તેમને યાદ હશે કે કેવી રીતે આ ધાર્મિક ધારાવાહિકોના પ્રસારણ સમયે 'કર્ફ્યુ' જેવો માહોલ સર્જાઈ જતો. 

આ સાથે જ ફરી એક વખત ચર્ચા ઊભી થઈ છે કે જે રીતે રામજન્મભૂમિ-આંદોલન સમયે ધારાવાહિકે જે 'માહોલ' ઊભો કર્યો હતો, તેવું જ વાતાવરણ પુનઃપ્રસારણ કરીને વર્તમાન મોદી સરકાર  રામમંદિરના નિર્માણ માટે કરવા માગે છે કે કેમ?

'રામાયણ' અને 'મહાભારત' જ કેમ?

મૂળ ગુજરાતી અને સીતાનું પાત્ર ભજવનારાં દીપિકા ચિખલિયા ભાજપની ટિકિટ ઉપર સંસદસભ્ય પણ બન્યાં

અમદાવાદની નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ માસ કૉમ્યુનિકેશન ઍન્ડ જર્નાલિઝમના ડાયરેક્ટર ડૉ. શિરીષ કાશીકર કહે છે: 

"પબ્લિક બ્રૉડકાસ્ટર હોવાને નાતે 21 દિવસન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ા લૉકડાઉનના સમય દરમિયાન જનતાને માહિતી આપવાની સાથે મનોરંજન પૂરું પાડવું એ દૂરદર્શનની ફરજ છે."  

લગભગ અઢી દાયકાથી કૉમ્યુનિકેશન સાથે સંકળાયેલા ડૉ. કાશીકરના મતે બંને મૅગા સિરિયલ 'મૂલ્ય સાથે મનોરંજન' પૂરું પાડે છે અને તેની લોકપ્રિયતા અગાઉ અનેક વખત પુરવાર થઈ ચૂકી છે.

દૂરદર્શન પાસે 'બુનિયાદ' અને 'નુક્કડ' જેવી ક્લાસિક સિરિયલના વિકલ્પ પણ છે, પરંતુ તે કદાચ આજની પેઢીને ન આકર્ષે. 

બીજી બાજુ, 'રામાયણ' અને 'મહાભારત' એમ બંને સિરિયલમાં 'અસત્ય પર સત્યના વિજય'ની વાત હોવાથી તે અબાલવૃદ્ધ સૌકોઈને આકર્ષવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેઓ પુનઃપ્રસારણની પાછળ સરકારની રાજકીય ગણતરીની શક્યતાને નકારે છે.   

બીબીસી ગુજરાતીએ જ્યારે ડૉ. કાશીકર સાથે વાત કરી, ત્યારે તેઓ દૂરદર્શન ઉપર પ્રસારિત 'રામાયણ' સિરિયલ જ જોઈ રહ્યા હતા. 

'રામાયણ'એ ટેલિવિઝન પર ધારાવાહિકનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, તે પહેલાં નૃત્યનાટિકા, કઠપૂતળી કે  'રામલીલા'ના સ્વરૂપમાં ગ્રામીણ ભારતમાં તેનું મંચન થતું, જેમાં મનોરંજન અને બોધ પણ રહેતા.   

1987- '88 દરમિયાન 45 મિનિટનો એક એવાં 78 એપિસોડનું પ્રસારણ થયું હતું.

રામાયણ, રથયાત્રા અને અયોધ્યા 

જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીના પૂર્વ પ્રાધ્યાપક ઘનશ્યામ શાહે બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા જણાવ્યું, 

"દૂરદર્શનની બંને સિરિયલ 'રામાયણ' અને 'મહાભારત' પ્રત્યે જનતાનો પ્રતિસાદ ભાવનાત્મક હતો, પરંતુ પાછળથી તેનો ઉપયોગ રાજકીય રીતે થયો હતો."

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ તથા તેની રાજકીય પાંખ ભારતીય જનતા પાર્ટીને તેમાં તક દેખાઈ. રામમંદિર-આંદોલને વધુ વેગ પકડ્યો. 

પ્રો. શાહ ઉમેરે છે, "1980ના દાયકાના અંતભાગમાં ભાજપના દિગ્ગજ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ રથયાત્રા (સપ્ટેમ્બર-ઑક્ટોબર 1990) જે 1992માં બાબરી મસ્જિદના ધ્વંસ સુધી દોરી ગઈ."

ન્યૂ યૉર્ક યુનિવર્સિટીમાં મીડિયા સ્ટડીઝના પ્રોફેસર અરવિંદ રાજગોપાલના મતે, "ભારત બિનસાંપ્રદાયિક દેશ છે એટલે સરકારી પ્રસારણકર્તા 'દૂરદર્શન' દ્વારા ધર્મવિશેષ માટે પક્ષપાત ન રાખી શકે."

"પરંતુ જ્યારે સરકારે 'રામાયણ'નું પ્રસારણ કરવાનું નક્કી કર્યું, ત્યારે દાયકાઓ જૂની પ્રથા તૂટી ગઈ. આ ધારાવાહિકે દેશ એક હોવાની ભાવના ઊભી કરી, જે હિંદુ જાગૃતિના વિચારને પ્રતિપાદિત કરે છે."

ડિસેમ્બર-1992માં અયોધ્યા ખાતે 16મી સદીમાં નિર્મિત બાબરી મસ્જિદને તોડી પડાઈ. જેના પગલે ઉત્તર પ્રદેશ સહિત દેશભરમાં કોમી હિંસા ફાટી નીકળી, જેમાં સેંકડો લોકો મૃત્યુ પામ્યાં....