ચોકીદારનું કામ કરતા કવિને સાહિત્ય અકાદમીએ પુરસ્કારથી પોંખ્યા\nઉમેશ પાસવાન આત્મસંતોષ માટે કવિતા લખે છે

ઉમેશ કોઈ જોડકણા લખીને બની ગયેલા કવિ નથી. તેમનાં સર્જનની સાહિત્ય અકાદમીએ પણ નોંધ લીધી છે. તેમના કાવ્યસંગ્રહ 'વર્ણિત રસ' માટે મૈથિલી ભાષાનો 2018નો સાહિત્ય અકાદમી યુવા પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો છે.

સાહિત્ય અકાદમી યુવા પુરસ્કાર 22 ભાષાઓમાં, 35 વર્ષથી ઓછી વયના સર્જકોને દર વર્ષે આપવામાં આવે છે. એ પુરસ્કાર પેટે ઉમેશ પાસવાનને 50 હજાર રૂપિયા આપવામાં આવશે. 

કવિ પાસે હોય તેવી વિશ્વને જોવાની નવી દૃષ્ટિ ઉમેશ પાસે છે, પરંતુ એમની વાતચીતમાં સહજતા પણ છે. 

34 વર્ષના ઉમેશ પાસવાન કહે છે, "અમે નવટોલી ગામના ચોકીદાર છીએ. ગામના માહૌલમાં જે જોઈએ છીએ, તે લખી નાખીએ છીએ. કવિતા મારા માટે ટૉનિક સમાન છે."

શું તમે આ વાંચ્યું?

પુરસ્કાર વિશે તે કહે છે, "પુરસ્કાર મળ્યો તેનો આનંદ છે, પણ હું લખું છું આત્મસંતોષ માટે."

બિહારના મધુબની જિલ્લાના લૌકહી થાણામાં છેલ્લા નવ વર્ષથી ચોકીદાર તરીકે ફરજ બજાવતા ઉમેશ પાસવાનની કવિતાનો મુખ્ય સ્વર ગ્રામીણ જીવન છે. 

ક્યાંથી થઈ શરૂઆત?

પુરસ્કૃત કાવ્યસંગ્રહનું મુખપૃષ્ઠ

ઉમેશ કહે છે, "નવમા ધોરણમાં ભણતો હતો ત્યારે મધુબનીની કુલદીપ યાદવ લોજમાં રહેતો હતો. એ વખતે એક સિનિયર સુભાષ ચંદ્રા સાથે મુલાકાત થઈ હતી.”

"તે કવિતા લખતા હતા એટલે અમે પણ કાલીઘેલી કવિતા લખવાનું શરૂ કર્યું હતું."

કવિતા લખવાના ઉત્સાહે જોર ક્યારે પકડ્યું, એવા સવાલના જવાબમાં ઉમેશ કહે છે, "એ પછી મધુબનીમાં જેટી બાબુને ત્યાં ચાલતી કાવ્યગોષ્ઠીમાં જઈને કવિતાનું પઠન કર્યું હતું.

"કવિતા તો બહુ સારી ન હતી, પણ પ્રોત્સાહાન મળ્યું અને કવિતા લેખને જોર પકડ્યું."

વિદ્યાનાથ ઝા અકાદમીના યુવા પુરસ્કાર માટે મૈથિલી ભાષાના સર્જકની પસંદગી કરનારી સમિતિના ત્રણ સભ્યો પૈકીના એક છે.

વિદ્યાનાથ ઝા કહે છે, "ઉમેશની ભાષામાં એક નૈસર્ગિક પ્રવાહ છે, જે તમને તેની સાથે લઈને આગળ વધે છે. તેમની કવિતામાં બહુ મોકળાશ છે.”

"ઉમેશની કવિતાઓ સામાજિક ન્યાયની વાતો કરવાની સાથે સુખદુઃખથી માંડીને મૈથિલી સમાજની તમામ ચિંતાને પણ આપણી સમક્ષ રજૂ કરે છે.”

“ઉમેશને આ પુરસ્કાર મળ્યો એ બે કારણસર ખાસ છે. એક તો ચોકીદારી સાથે કાવ્યસર્જન અને બીજું, મૈથિલી ભાષા પર માત્ર બ્રાહ્મણો કે કાયસ્થોનો જ અધિકાર છે એવી ધારણાને ઉમેશને મળેલો પુરસ્કાર તોડે છે." 

માને કવિતા પસંદ નથી

ઉમેશ પાસવાન તેમનાં માતા, પત્ની અને બાળકો સાથે

વાસ્તવમાં ઉમેશના જીવનમાં આવેલાં ઉતાર-ચઢાવે તેમને કવિતાસર્જનના...\n\ntl;dr:
તમે કવિઓને મોટેભાગે સાહિત્યના કાર્યક્રમોમાં, કવિ સંમેલનો કે મુશાયરામાં મંચ પર બેઠેલા જોયા હશે, પરંતુ તમે ક્યારેય એવા કવિ જોયા છો, જે ચોકીદારી કરતા હોય? મળો, બિહારના મધુબની જિલ્લાના ઉમેસ પાસવાનને, જે હૃદયથી કવિ અને વ્યવસાયે ચોકીદાર છે.