દલિત સમાજ ભીમા-કોરેગાંવમાં દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં એકત્ર થઈને એ દલિતોને શ્રદ્ધાંજલિ આપે છે જેમણે 1817માં પેશવાની સેના વિરુદ્ધ લડતા પોતાના પ્રાણોની આહુતિ આપી હતી. 

એવું માનવામાં આવે છે કે બ્રિટિશ સેનામાં સામેલ દલિતો(મહારો)એ મરાઠાઓને નહીં, પણ બ્રાહ્મણો(પેશવા)ને હરાવ્યા હતા. 

બાબા સાહેબ આંબેડકર પોતે પણ 1927માં આ સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવા ભીમા-કોરેગાંવ ગયા હતા. 

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

યુદ્ધની 200મી વર્ષગાંઠ

યુદ્ધની 200મી વર્ષગાંઠ હોવાથી આ વર્ષે આ ઉત્સવનું આયોજન મોટા પાયે કરવામાં આવ્યું હતું.  

આરોપ છે કે હિંદુત્ત્વવાદી સંગઠને હિંસા ફેલાવવાની શરૂઆત કરી, જેમાં એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ થઈ ગયું, જ્યારે મોટી સંખ્યામાં વાહનોને આગ ચાંપવામાં આવી હતી. 

આ જ સમયે દલિત નેતા જિગ્નેશ મેવાણીએ પુના સ્થિત પેશવા શાસનના મુખ્યાલયમાં આયોજિત એક રેલીમાં ભાજપ અને સંઘને આધુનિક 'પેશવા' ગણાવ્યા હતા અને તેમની વિરુદ્ધ લડવા આહ્વાન કર્યુ હતું. 

ભીમા-કોરેગાંવની લડાઈ આજે ઘણા પ્રચલિત મિથકોને તોડે છે. 

અંગ્રેજો પોતાના સામ્રાજ્યના વિસ્તાર માટે આ લડાઈમાં જોડાયા હતા, જ્યારે પેશવાઓએ પોતાના રાજ્યની રક્ષા માટે લડાઈમાં ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ભાગ લીધો હતો. 

અંગ્રેજો પોતાના સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર કરવા માગતા હતા તેના કારણે તેમણે મોટી સંખ્યામાં દલિતોને પોતાની સેનામાં સામેલ કર્યા હતા. 

તેમાં મહાર, પરાયાસ અને નમશુદ્ર  જેવાં કેટલાંક નામ હતાં. આ વર્ગોને તેમની વફાદારી અને સહેલાઈથી તેમની ઉપલબ્ધતા માટે ભરતી કરવામાં આવ્યા હતા. 

સાંપ્રદાયિક ચશ્માથી જોવા માગતા હતા

પેશવા સેના પાસે ભાડે લીધેલા આરબ સૈનિકો હતા. આ સિવાય તેમની સાથે ગોસ્વામી પણ હતા. 

આ હિંદુ વિરુદ્ધ મુસ્લિમ યુદ્ધ ન હતું કેમ કે, એક તરફ ઇબ્રાહિમ ખાન ગારદી શિવાજીની સેનાનો ભાગ હતા, બીજી તરફ આરબ સૈનિકો બાજીરાવની સેનામાં સામેલ હતા. 

દુર્ભાગ્યવશ આજે આપણે એ ઘટનાને સાંપ્રદાયિક ચશ્માથી જોવા માગીએ છીએ અને એ રાજ્યોની પણ અવગણના કરીએ છીએ જેઓ સત્તા અને ધનના લોભી હતા. 

ત્યારબાદ અંગ્રેજોએ દલિત/મહારોની નિમણૂક બંધ કરી કેમ કે નિમ્ન પદ પર કાર્યરત ઉચ્ચ જાતિના સૈનિક દલિત અધિકારીઓની વાત માનતા ન હતા અને સલામ પણ કરતા ન હતા. 

આંબેડકરના પ્રયાસો

આગળ ચાલીને આંબેડકરે પ્રયાસ કર્યો કે સેનામાં દલિતોની ભરતી કરવામાં આવે અને તેમને સલાહ આપવામાં આવી હતી કે આ સમસ્યાને દૂર કરવા મહાર રેજિમેન્ટની રચના કરવામાં આવે. 

મહાર સૈનિકોના મુદ્દા ઉઠાવવા, સમાજમાં દલિતોનું સ્થાન બનાવવા આંબેડકરે પ્રયાસ કર્યા હતા. 

શું ભીમા-કોરેગાંવની લડાઈ એ સમયે દલિતોએ પેશવાઈ રાજવ્યવસ્થાને ઉખાડી ફેંકવા માટે લડી હતી?

દલિતો પર કઠોર અત્યાચાર

એ વાત સાચી છે કે પેશવા શાસનની નીતિઓ બ્રાહ્મણવાદી હતી. 

શુદ્રોએ થૂંકવા માટે પોતાના ગળામાં વાસણ બાંધવું જરૂરી હતી, જેથી તેમના નાક અને મોઢામાંથી ગંદકી ન ફેલાય. 

આ સિવાય તેમણે કમર પાછળ ઝાડૂ બાંધવું અનિવાર્ય હતું, જેથી ધરતી પર પડેલા તેમનાં પગલાં ભૂંસાઈ જાય. 

આ દલિતો પર કઠોર અત્યાચારના ચરમબિંદુ તરફ ઇશારો કરે છે.

અંગ્રેજો બાજીરાવ વિરૂદ્ધ કેમ લડ્યા?

શું અંગ્રેજો બ્રાહ્મણવાદી કઠોરતાને મિટાવી દેવા માટે બાજીરાવ વિરુદ્ધ લડ્યા હતા?

આ સવાલનો જવાબ છે, ના. તેઓ માત્ર પોતાનો વેપાર વધારવા અને લૂંટના ઉદ્દેશ્યથી પોતાના પ્રભાવ ક્ષેત્રનો વિસ્તાર કરી રહ્યા હતા. 

આ જ રીતે મહાર સૈનિક પોતાના માલિક પ્રત્યે નિષ્ઠાની ભાવનાથી અંગ્રેજો માટે લડી રહ્યા હતા. 

આધુનિક શિક્ષણના પ્રભાવના કારણે સામાજિક સુધારાને બાદમાં ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. 

બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના વહીવટીતંત્રમાં કર્મચારીઓની તાલિમ માટે આધુનિક શિક્ષાનો આરંભ કરવામાં આવ્યો હતો.

ત્યારબાદ અંગ્રેજોએ...