શીર્ષક: ગાંધીજીએ ગુજરાતના સત્યાગ્રહમાં જ્યારે હાર કબૂલી\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
ગાંધીજીએ જાહેર જીવનમાં પગ મૂક્યા બાદ સત્યાગ્રહ થકી ભલભલા પ્રતિસ્પર્ધીઓનું હૃદયપરિવર્તન કરવામાં સફળતા મેળવી હતી. ખાસ કરીને બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ કરેલા તેમનાં સત્યાગ્રહો મોટા ભાગે સફળ નીવડેલાં અથવા તો તેમને આશ્વાસન રહે તેવી રીતે તે સત્યાગ્રહોની પૂર્ણાહુતિ થઈ હતી. 

બ્રિટિશ રાજ વખતે અત્યાચારો અને અન્યાયો વિરુદ્ધ સફળ સત્યાગ્રહો કરનાર બાપુને એક દેશી રજવાડા સામેના સત્યાગ્રહમાં ‘હું હાર્યો’ એમ કહેવાની ફરજ પડી હતી. તે સત્યાગ્રહ હતો રાજકોટનો સત્યાગ્રહ. 

રાજકોટ સાથે ગાંધીજીનો સંબંધ

મહાત્મા ગાંધી

રાજકોટ સત્યાગ્રહ પર રામનારાયણ નાગરદાસ પાઠક દ્વારા લિખિત પુસ્તક ‘રાજકોટ સત્યાગ્રહ’માં થયેલી નોંધ મુજબ, “કાઠિયાવાડમાં ભાવનગર, જૂનાગઢ  અને જામનગર જેવાં મોટાં દેશી રજવાડાં હતાં. પરંતુ અસહકારના એ જમાનમાં પોતાને આંગણે રાજકીય પરિષદ ભરવા દેવાની કોઈ રાજ્યકર્તાની હિંમત અને ઇચ્છા પણ ન હતી. મોટા ભાગના રાજાઓ પ્રજાજાગૃતિના જુવાળને પોતાના રાજ્યની હદમાં આવતો અટકાવવા માટે કટિબદ્ધ બન્યા હતા. તેવા સમયે રાજકોટના ઠાકોર લાખાજીરાવે રાજકીય પરિષદનું અધિવેશન પોતાને આંગણે ભરવા દેવાની રાજીખુશીથી હા પડી. કાઠિયાવાડનાં રજવાડાં ઉપર દેખરેખ રાખનાર બ્રિટિશ હિંદના પ્રતિનિધ એજન્ટ ટુ ગવર્નરનું વડું મથક રાજકોટમાં હતું. એ રૅસિડેન્ટની ખફા મરજીનો વિચાર સરખો પણ કર્યા વિના સર લાખાજીરાજે પરિષદ માટે પરવાનગી આપી.”

સર લાખાજીરાજ પ્રજાપ્રેમી અને પ્રગતિશીલ વિચાર ધરાવતા રાજવી હતા. મહાત્મા ગાંધીના પિતા કબા ગાંધી રાજકોટના દીવાન હતા અને ગાંધીજીનું બાળપણ રાજકોટમાં વીત્યું હતું એ વાતનું તેમને ગૌરવ હતું.

ગાંધીજીએ દેશ સમક્ષ રજૂ કરેલા ચતુર્વિધ રચનાત્મક કાર્યક્રમના એક મહત્ત્વના ભાગ તરીકે રાજકોટમાં રાષ્ટ્રીય શાળા સ્થાપવામાં આવી ત્યારે ઠાકોરસાહેબે તેને માટે જમીન કાઢી આપી હતી અને બીજાં રચનાત્મક કાર્યોં પ્રત્યે તેમની હંમેશાં સક્રિય સહાનુભૂતિ રહી હતી.

વર્ષ 1925માં ભાવનગરમાં કાઠિયાવાડ રાજકીય પરિષદના ત્રીજા અધિવેશન બાદ લાખાજીરાજના આમંત્રણને પગલે જ્યારે મહાત્મા ગાંધી રાજકોટ પહોંચ્યા ત્યારે રાજાપ્રજાએ એકસાથે મળીને તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું. રાજદરબારમાં ઠાકોરસાહેબે મહાત્માજીનું સિંહાસન પોતાને જમણે પડખે મુકાવ્યું. 

સર લાખાજીરાજે રાજકાજમાં સલાહ આપવા માટે પ્રજા પ્રતિનિધિ સભાની સ્થાપના કરી હતી અને પ્રજાવિકાસનાં કામોમાં પ્રજાના અગ્રણીઓની સલાહ તેઓ માન્ય પણ રાખતા.

કમનસીબે આવા પ્રજાવત્સલ રાજવીનું...