સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: આઈએનએસ ખુકરી

1971નાં યુદ્ધ દરમિયાન દીવ પાસે તા. 9મી ડિસેમ્બરે 'આઈએનએસ ખુકરી' તથા 192 અન્ય સાથીઓએ સાથે જ જળસમાધિ લીધી. 

આટલી મોટી ખુવારીને થવાને કારણે લોકચર્ચામાં તેને 'ભારતીય નૌકાદળની ટાઇટેનિક' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. 

ભારતીય નૅવીની આ અત્યારસુધીની સૌથી મોટી ખુવારી છે. 

દીવની પાસે આ જહાજનું એક મૅમોરિયલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે, જે ઇન્ડિયન નૅવલ શિપ ખુકરીનાં એ પ્રકરણની યાદ અપાવે છે. 

અંદાજ તો હતો, પણ... 

1971નાં યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા હતા, ત્યારે જ નૌકાદળને અંદાજ હતો કે પાકિસ્તાની સબમરીન મુંબઈની ગોદીમાં તહેનાત નૌકાદળના કાફલાને નિશાન બનાવી શકે છે.

એટલે  બીજી અને ત્રીજી ડિસેમ્બરની રાત્રે આ જહાજોને મુંબઈથી બહાર મોકલી દેવાયા હતા. 

'આઈએનએસ ખુકરી'ને નિશાન બનાવનારી પાકિસ્તાની સબમરીન હંગોરના લેફ્ટનન્ટ કમાન્ડર (જેઓ આગળ જતાં પાકિસ્તાની નૌકાદળના રિયર ઍડમિરલ પણ બન્યા) તસનીમ અહમદ એ દિવસ અંગે કહે છે :

"ભારતીય નૌકા કાફલો અમારી ઉપરથી પસાર થયો, પરંતુ અમને હુમલો કરવાનો આદેશ ન હતો. ઉપરાંત ઔપચારિક રીતે યુદ્ધ શરૂ થયું ન હતું." 

"હું માત્ર લેફ્ટનન્ટ કમાન્ડર જ હતો, જો મેં હુમલો કર્યો હોત તો તે યુદ્ધ શરૂ કરવા સમાન હોત. એટલે અમે નૌકા કાફલાને પસાર થવા દીધો." 

આ ગાળા દરમિયાન પાકિસ્તાની સબમરીનમાં ઍરકંડિશનિંગ સિસ્ટમમાં ખામી સર્જાઈ અને તેને દરિયાની સપાટી ઉપર આવવું પડ્યું. 

આ સાથે જ પાકિસ્તાની સબમરીનની હાજરી છતી થઈ ગઈ. 

આઠમી ડિસેમ્બરે બે ઍન્ટિ-સબમરીન ફ્રિગ્રૅટ આઈએનએસ (ઇન્ડિયન નૅવી શિપ) ખુકરી (ગોરખાઓ દ્વારા રાખવામાં આવતાં હથિયાર ખુકરી પરથી તેનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું.) તથા આઈએનએસ કિરપાણને (શીખો દ્વારા રાખવામાં આવતાં હથિયાર કિરપાણ પરથી તેનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું.) પાકિસ્તાની સબમરીનનું 'કામ તમામ' કરવા મુંબઈથી રવાના થઈ. 

કૅપ્ટન મહેન્દ્રનાથ મુલ્લા INS ખુકરીને કમાન્ડ કરી રહ્યા હતા. 

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે 

INS ખુકરી પરની એ સાંજ 

નૅવી હેડ ક્વાર્ટર્સને આશંકા હતી કે આ સબમરીન દીવના દરિયા કિનારાની આજુબાજુ છે, એટલે આ બે  જહાજ INS ખુકરી તથા INS કિરપાણ એ વિસ્તાર તરફ રવાનાં થયાં.

બંને જહાજ ઝિગઝેગ (આડાઅવળી) ફૉર્મેશનમાં હંકારી રહ્યાં હતાં, જેથી કરીને પાકિસ્તાની સબમરીન તેની ઉપર નિશાન સાધી ન શકે.

જોકે, વિશેષ ક્ષમતાને કારણે પાકિસ્તાની સબમરીનને આ બંને જહાજોનાં આગમન અંગે જાણ થઈ ગઈ હતી, પરંતુ હંગોરના કૅપ્ટને INS ખુકરી તથા INS...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
'જહાજ ડૂબે ત્યારે તેની સાથે કૅપ્ટન પણ જળસમાધિ લે,' ભારતીય નૌકાદળમાં આ પ્રકારનો કોઈ લેખિત આદેશ નથી, છતાં આ એક પરંપરા છે. અનેક દરિયાઈ લડાઈઓમાં તેનું પાલન નથી થયું. પરંતુ, 'આઈએનએસ ખુકરી'ના કૅપ્ટન મહેન્દ્રનાથ મુલ્લાએ આ પરંપરાનું પાલન કર્યું.