86 વર્ષના નારાયણભાઈ 1967માં યુગાન્ડાથી ગુજરાત પરત આવ્યા હતા

જ્યારે યુગાન્ડા અને ગુજરાતના સંબંધોની વાત કરવામાં આવે ત્યારે ઇતિહાસના પેટાળમાં દટાયેલી એ ઘટના ઊપસી આવે, જ્યારે ઈદી અમીનના કારણે ગુજરાતીઓ સહિત ઘણા ભારતીયોએ યુગાન્ડા છોડી ભાગવું પડ્યું હતું.

ગુજરાત અને આફ્રિકાનો સંબંધ ખૂબ જ જૂનો છે. હાલમાં જોઈએ તો મોટાભાગના આફ્રિકન દેશોમાં ગુજરાતીઓ મોટાપાયે વસવાટ કરે છે. 

એટલું જ નહીં ગુજરાતના અમદાવાદમાં તો યુગાન્ડા નામે એક સોસાયટી પણ છે જ્યાં એ ગુજરાતી શરણાર્થીઓ રહે છે. જેમણે યુગાન્ડા છોડી હિજરત કરવાનો વારો આવ્યો હતો. 

આ હિજરત બાદ અમૂક લોકો ગુજરાત આવ્યા તો અમુક યુરોપ, સહિત અન્ય દેશો તરફ વળ્યા હતા.

ગુજરાતની યુગાન્ડા સોસાયટી

અમદાવાદની યુગાન્ડા કૉલોનીમાં રહેતા 72 વર્ષના ચીનુભાઈ ગજ્જરે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં સંઘર્ષની એ કથા સંભળાવી જ્યારે યુગાન્ડામાં પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર જતી રહી હતી. 

તેઓ કહે છે, "હું વર્ષ 1967 ટેક્સટાઇલ કંપનીમાં નોકરી કરવા માટે યુગાન્ડા ગયો હતો. ત્યારે પરિસ્થિતિ ખૂબ જ સામાન્ય હતી અને ત્યાંના સ્થાનિક લોકો પણ ખૂબ મિલનસાર હતા. અમારી સાથે ગુજરાતીઓ સહિત ઘણા એશિયનો કામ કરતા હતા." ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
"ત્યારે યુગાન્ડામાં મિલ્ટન ઑબોટેની સરકાર હતી, પરંતુ 1971ની શરૂઆતમાં ઈદી અમીને તેમની સરકાર ઉથલાવી સૈન્ય શાસન લાગુ કરી દીધું."

"ઈદી અમીન ખૂબ ક્રૂર હતો. તેણે એક વટહુકમ બહાર પાડ્યો જેમાં ફરમાન કરવામાં આવ્યું કે 3 મહિનાની અંદર યુગાન્ડામાંથી તમામ એશિયનોને ખદેડી દેવામાં આવે."

"ત્યારબાદ પરિસ્થિતિ વણસવાની શરૂ થઈ."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

'સફેદ ચામડીના લોકોને બહાર કાઢો'

યુગાન્ડામાં રોજગારી માટે ગયેલા ગુજરાતીઓએ ત્યાં સ્થિતિ બગડતા પરત ફરવું પડ્યું

અમદાવાદની યુગાન્ડા કૉલોનીમાં રહેતા 75 વર્ષના પ્રદ્યુમનભાઈ ભટ્ટે બીબીસીને જણાવ્યું:

"મારા પિતા વર્ષ 1964માં યુગાન્ડામાં ગયા હતા. ત્યાં તેઓ સરકારી શિક્ષક તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. મારી ઉંમર દસ વર્ષની હતી, ત્યારે હું ત્યાં ગયો હતો."

"ઈદી અમીને સત્તા સંભાળ્યા બાદ એવું ફરમાન કર્યું કે યુગાન્ડામાંથી દરેક સફેદ ચામડીના લોકોને બહાર કાઢી મૂકવામાં આવે."

"ત્યારબાદ ચારેતરફ ડર અને હિંસાનું વાતાવરણ ઊભું થયું."

"ત્યાંના સૈનિકો લોકોના ઘરમાં ઘૂસી જતા અને તેમને જે પસંદ હોય તે લઈને જતા રહેતા હતા."

"એટલે સુધી કે તેઓ મહિલાઓને પણ ઉઠાવી જતા હતા. આ પરિસ્થિતિ જોઈને બીજા લોકોની જેમ અમે પણ સ્વદેશ પરત ફરવાનું વિચાર્યું."

'લોકો હજુ લાપતા છે'

યુગાન્ડા કૉલોનીમાં રહેતા જિતુભાઈ ચાંપાનેરિયા અને અમૃતભાઈ ગજ્જર

પ્રદ્યુમનભાઈએ કહ્યું હતું કે યુગાન્ડામાં સૈનિકો લોકોનાં ઘરોમાં ઘૂસી જતા હતા અને સોનું અને પૈસા લૂંટી લેતા હતા. એટલે સુધી કે તે અમુક લોકોને પણ ઉઠાવી જતા જેમનો પત્તો હજુ સુધી નથી લાગ્યો. 

તેમણે ઉમેર્યું, "તાત્કાલિક ધોરણે યુગાન્ડા છોડવાના નિર્ણય બાદ અમે કેન્યા થઈને ભારત આવવાનો નિર્ણય કર્યો." 

"જ્યારે અમે કેન્યા જતા હતા ત્યારે રસ્તામાં થોડાથોડા અંતરે અમને ચેક કરવામાં આવતા અને લૂંટી પણ લેવામાં આવતા હતા."

"આખરે અમે કેન્યાના મોમ્બાસા બંદર પહોંચ્યા જ્યાં એક ભારતીય જહાજ મારફતે સ્વદેશ આવવા મળ્યું."

પ્રદ્યુમનભાઈની વાત સાથે સહમત થતા ચિનુભાઈએ કહ્યું કે ત્યારે પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ હતી. 

ચિનુભાઈ કહે છે, "અમે ટ્રેનમાં બાલીથી મોમ્બાસા ગયા. આખી ટ્રેનમાં નજર કરીએ ત્યાં માત્ર એશિયનો જ દેખાતા હતા જે હિજરત કરી રહ્યા હતા." 

"જોકે, ટ્રેનમાં પણ લોકો સુરક્ષિત નહોતા કારણ કે સૈનિકો દ્વારા તેમને લૂંટી લેવામાં આવતા હતા." 

"માંડમાંડ કરીને અમે મોમ્બાસા પહોંચ્યા જ્યાં સ્ટેટ ઑફ હરિયાણાના જહાજ મારફતે અમારી ભારત ફરવાની...