સરકાર પર પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમત ઘટાડવા માટે દબાણ છે, આમ છતાં કિંમત વધે છે એના બે કારણ છે - પહેલું કારણ ક્રૂડ ઓઇલની વધતી કિંમત અને બીજું કારણ ડૉલરની તુલનામાં કમજોર થઈ રહેલો રૂપિયો, પણ પેટ્રોલ-ડીઝલના ઊંચા ભાવ માટે સૌથી મોટું કારણ સરકારી ટૅક્સ જ છે.

દિલ્હીમાં બુધવારે એક લિટર પેટ્રોલની કિંમત 78.42 રૂપિયા છે જેમાં ટૅક્સનો ભાગ 35.89 રૂપિયા છે. એટલે કે ગ્રાહક સુધી પહોંચતા સુધીમાં પેટ્રોલની મૂળ કિંમતમાં 95 ટકા ટૅક્સ જોડાઈ જાય છે.

ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ 89 ડૉલર પ્રતિ બેરલ પહોંચી ગયો. એટલે કે રૂપિયામાં ગણતરી કરીએ તો ક્રૂડ ઓઇલના એક બેરલની કિંમત 6045.77 રૂપિયા થઈ ગઈ. એક બેરલમાં 159 લિટર આવે છે, તો એ પ્રમાણે પ્રતિ લિટર ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત 38.02 રૂપિયા થઈ ગઈ.

હવે ઓઇલની ખરીદી બાદ ભારત લાવવાનો ખર્ચ ચૂકવવો પડે છે, ભારત આવી ગયા બાદ તેને રિફાઇનરી(આઇઓસી, બીપીસીએલ જેવી કંપનીઓ)માં પહોંચાળવાનો ખર્ચ થાય છે. ત્યારબાદ કંપની તેના પર પ્રોસેસ કરીને પેટ્રોલ કે ડીઝલ સ્વરૂપે ડીલર્સ (પેટ્રોલ પંપ)ને પહોંચાડે છે. જ્યાં તેના પર કેન્દ્ર સરકારની એક્સાઇઝ ડ્યૂટી, રાજ્ય સરકારનો વેટ અને ડ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ીલરનું કમિશન જોડાય છે.

એક લિટર પેટ્રોલની કિંમતમાં કોનો કેટલો હિસ્સો?

જોકે ડીલર પાસે પેટ્રોલ પહોંચે ત્યારે તેની કિંમત 38.63 રૂપિયા પ્રતિ લિટર હોય છે. જેના પર કેન્દ્ર સરકાર 19.48 રૂપિયા એક્સાઇઝ ડ્યૂટી લગાવે છે અને ડીલર તેમનું કમિશન (દિલ્હીમાં 3.64 રૂપિયા) જોડે છે, પછી રાજ્ય સરકારો વેટ (મહારાષ્ટ્રમાં 46.52 ટકા, કેરળમાં 34 ટકા, ગોવામાં 17 ટકા) લાગે છે.

દિલ્હીમાં પેટ્રોલની કિંમત પર 23 મેના દિવસે 16.41 રૂપિયા વેટ લગાવાયો. આ પ્રકારે કિંમત પર 95ટકા તો ટૅક્સ જ લાગે છે.

છેલ્લા થોડાંક દિવસોમાં પેટ્રોલની કિંમતમાં કરાયેલા 2.54 રૂપિયાના વધારાના કારણે પેટ્રોલ છેલ્લાં ચાર વર્ષની તુલનામાં સૌથી મોંઘુ થઈ ગયું છે.

શું તમે આ વાંચ્યું?

જુન 2010માં પેટ્રોલ અને ઓક્ટોબર 2014માં ડીઝલના ડીરેગ્યૂલેટ થયા બાદ મહિનામાં બે વખત કિંમતમાં ફેરફાર થતા આવ્યાછે. પણ 16 જુન 2017થી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમત રોજ બદલાતી રહી છે. પણ કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં પહેલી વખત રોજ કિંમત બદલવા પર 20 દિવસ માટે રોક લગાવાઈ હતી. 20 દિવસ સુધી કિંમતમાં કોઈ ફેરફાર ન થયો પણ જેવું આ અંકુશ હટાવાયું તો પેટ્રોલ-ડીઝલની કિંમતો રેકોર્ડ સ્તર પર પહોંચી ગઈ.

ઓઇલનું આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર

સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતમાં થયેલા વધારાને દેશમા પેટ્રોલની વધતી કિંમતોનું કારણ ગણાવાઈ રહ્યું છે. એના સિવાય ડૉલરની તુલનામાં રૂપિયાની કિંમત 16 મહિનાના નીચે (67.93 રૂપિયા પ્રતિ ડૉલર) છે અને તેની અસર ઓઇલની ખરીદી પર થઈ રહી છે.

પણ એમ છતાં આખા દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારો દ્વારા લગાવવામાં આવતો ધરખમ ટૅક્સ એ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધારાનું સૌથી મોટું કારણ છે.

ઓઇલ મામલે જાણકાર નરેન્દ્ર તનેજા કહે છે કે જેટલી ઓઇલની કિંમત હોય લગભગ એટલો જ ટૅક્સ લાગે છે.

તેઓ કહે છે કે, "ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદ્યા બાદ રિફાઇનરીમાં લવાય છે અને ત્યાંના ગેટથી પેટ્રોલ-ડીઝલ સ્વરૂપે નીકળે છે, ત્યારબાદ તેના પર ટેક્સ લાગવાનું શરૂ થઈ જાય છે. પહેલા કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ લગાવે છે."

"ત્યારબાદ જે રાજ્યમાં ટ્રક જાય છે ત્યાંની સરકાર તેના પર ટૅક્સ લગાવે છે. જેને સેલ્સ ટૅક્સ અથવા વેટ કહે છે. આ સાથે પેટ્રોલ પંપના ડીલર તેના પર કમિશન લગાવે છે. જો તમે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના ટેક્સને ગણો તો લગભગ પેટ્રોલ-ડીઝલની વાસ્તવિક કિંમત જેટલો જ હોય છે. એટલે આશરે 100 ટકા જેટલો ટેક્સ લાગે છે.

જીએસટી અંતર્ગત લઈ આવવાથી...