...ણમૂલ કૉંગ્રેસે ખેડૂતોના વિરોધને એક આંદોલનનું સ્વરૂપ આપ્યું હતું. પક્ષના ટેકેદારો તથા નેતાઓએ નંદીગ્રામમાં ખેડૂતોનું એક સંગઠન બનાવ્યું હતું અને તેને 'ભૂમિ ઉચ્છેદ પ્રતિરોધ સમિતિ' એવું નામ આપ્યું હતું. 

હિંસા અને સત્તા પરિવર્તન

2007માં નંદીગ્રામમાં રસ્તાઓ અનેક ઠેકાણે ખોદી નાખવામાં આવ્યા હતા. એવા એક સ્થળે અસ્થાયી પૂલ પરથી આગળ વધી રહેલી પ્રેસ કાર

વિરોધ અને તંગદિલી સતત વધતાં રહ્યાં હતાં. મહિનાઓ સુધી એવું વાતાવરણ રહ્યું હતું.

ગ્રામજનોએ અનેક ઠેકાણે રસ્તાઓ ખોદી નાખ્યા હતા અથવા રસ્તાઓમાં એવી અડચણો સર્જ... બાકીનો લેખ લખો:
તી અને કહ્યું હતું કે "અમે રક્તપાત ઈચ્છતા નથી, મરનાર ભલે ગમે તે પક્ષનો હોય."

સાત વર્ષ પછી 2014માં સીબીઆઈએ તેના રિપોર્ટમાં બુદ્ધદેવ સરકારને ક્લીનચીટ આપી હતી, પણ તેનાં ત્રણ વર્ષ પહેલાં એટલે કે 2011માં બુદ્ધદેવ સત્તા ગુમાવી ચૂક્યા હતા. 

2007માં હિંસા પછી 2008માં નંદીગ્રામમાં પંચાયત તથા જિલ્લા પરિષદની ચૂંટણીમાં ડાબેરીઓની હાર અને તૃણમૂલ કૉંગ્રેસની જીતનો સિલસિલો શરૂ થયો હતો. તેનું ચરમ 2011માં જોવા મળ્યું હતું.

ડાબેરી મોરચાની 34 વર્ષ જૂની સરકારના હાથમાંથી મમતા બેનરજીએ સત્તા આંચકી લીધી હતી. 

મમતા બેનરજીએ નંદીગ્રામથી જે લડાઈ શરૂ કરી હતી તેનો અંત કોલકાતામાં વિજયની પ્રાપ્તિ સાથે થયો હતો. એ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં તેમના સૌથી વિશ્વાસુ સાથી હતી, શુભેન્દુ અધિકારી.

ફેક ન્યૂઝની શરૂઆત?

બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્યે નંદીગ્રામમાં થયેલી હિંસાની નૈતિક જવાબદારી લઈને પ્રોજેક્ટ રદ કર્યો હતો

ડાબેરી નેતાઓ કહે છે કે નંદીગ્રામમાં જે થયું હતું તેને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને ધમાલ થઈ ગઈ હતી. હકીકતમાં એકેય ખેડૂતની જમીન હસ્તગત કરવામાં આવી ન હતી.

માર્ક્સવાદી કૉમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (સીપીઆઈ-એમ)ના મહામંત્રી પ્રકાશ કરાતે એ સમયે એક લેખમાં જણાવ્યું હતું કે હલ્દિયા ડેવલપમેન્ટ ઑથોરિટીએ એક નોટિસ બહાર પાડી હતી. પ્રોજેક્ટના સંભવિત સ્થળની માહિતી એ નોટિસમાં આપવામાં આવી હતી. એ નોટિસને કારણે વિરોધ શરૂ થયો હતો. 

પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા મોહમ્મદ સલીમ નંદીગ્રામ આંદોલનને ફેક ન્યૂઝની શરૂઆત ગણાવે છે અને હિંસામાં માર્યા ગયેલા બધા લોકો ખેડૂત હોવાનો ઇનકાર કરે છે. 

મોહમ્મદ સલીમ કહે છે, "જે 14 લોકોનાં મૃત્યુ થતાં હતાં, એ પૈકીના 9ની ઓળખ થઈ શકી હતી. બાકીના પાંચ લોકો માઓવાદી અથવા બહારથી લાવવામાં આવેલા હતા. એમની ઓળખ આજ સુધી થઈ શકી નથી. પોલીસ ગોળીબારને કારણે નહીં, પણ બોમ્બના છરા લાગવાને કારણે વધુ લોકો મર્યા હતા."

મમતા બેનરજીએ સીબીઆઈ મારફત તપાસની માગણી કહી હતી અને તેને તરત સ્વીકારી લેવામાં આવી હતી એવું જણાવતાં મોહમ્મદ સલીમ સવાલ કરે છે, "મમતા બેનરજી સરકાર તો છેલ્લાં 10 વર્ષથી સત્તા પર છે તો તેમણે સીબીઆઈના રિપોર્ટ બાબતે કોઈ કાર્યવાહી કેમ કરી નથી?"

જોકે, નંદીગ્રામમાં વિરોધ આંદોલનમાં મોખરે રહેલા નેતાઓ પૈકીના એક તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સ્થાનિક નેતા શેખ સૂફિયાં કહે છે, "ડાબેરી મોરચાની સરકારના શાસન દરમિયાન પોલીસે તમામ કેસને નબળા પાડી દીધા હતા. તેથી પોલીસ કે નેતાઓને સજા મળી શકી...