સૌ પ્રથમ તો એટલે કે નાણામંત્રીએ એ સ્વીકાર્યું પણ નથી કે અર્થતંત્ર ઘણું જ ધીમું પડી ગયું છે! બજેટ એવી રીતે રજૂ થયું છે, જાણે મંદી છે જ નહીં.

બિઝનેસમાં સરળતાની બાબતમાં ભારતની સ્થિતિ સુધરી છે તેનો વારંવાર તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો, પરંતુ દેશમાં ગરીબી વધી છે તેની વાત ના કરી, ભ્રષ્ટાચારની બાબતમાં દેશનું રૅન્કિંગ બગડ્યું છે તેનો પણ ઉલ્લેખ ના કર્યો.

શિક્ષણ અને આરોગ્યની સુવિધામાં બહુ ધીમી ગતીએ વધારો થઈ રહ્યો છે અને લોકોની ખરીદશક્તિ ઘટી રહી છે તેમની પણ વાત નથી કરી.

તમે સમસ્યાને સ્વીકારો જ નહીં તો તેના ઉકેલ માટે કેવી રીતે વિચારી શકો?

આજે અર્થતંત્રમાં સૌથી મોટી સમસ્યા છે ગ્રાહકોની માગમાં ઘટાડો; પણ બજેટમાં તેના પર પૂરતું ધ્યાન અપાયું નથી.

નાણામંત્રીએ કૉર્પોરેટ સૅક્ટરની કંપનીઓ માટે ઘણું બધું કર્યું છે, જેમ કે નવી ઉત્પાદક કંપનીઓ માટે કૉર્પોરેટ-ટૅક્સ ઘટાડીને વિશ્વમાં સૌથી ઓછો એવો 15% કરી દેવાયો, ડિવિડન્ટ ડિસ્ટ્રીબ્યુશન ટૅક્સ દૂર કરાયો, કૅપિટલગેઇન-ટૅક્સ અને વેલ્થ-ટૅક્સ ઘટાડાયો; નિકાસ માટે વધારે પ્રોત્સાહનો જાહેર કરાયાં; વિદેશી મૂડીરોકાણમાં છૂટછાટો અપાઈ.

આ બધાં જ પગલાં અર્થતંત્રની પુરવઠા બાજુ માટે લેવાયાં છે. આપણા અર્થતંત્રને જરૂર છે માગ બાજુ માટે પગલાં લેવામાં આવે. માગની બાબતમાં ઊલટું થયું છે અને કૃષિ માટેની ફાળવણીમાં ઘટાડો થયો છે. 

વાસ્તવિક દરે શિક્ષણ માટેની ફાળવણી વધારાઈ નથી. મનરેગા માટેની ફાળવણીમાં 13% જેટલો ઘટાડો થયો છે.

બીજું કે આવકવેરામાં ઘટાડાથી માગમાં વધારો થશે, કેમ કે તળિયાની 40 ટકા વસતિની સામે આવકવેરો ભરતા (વસતિના માત્ર 2% આવકવેરો ભરનારા) લોકો એટલાં નાણાં વાપરતા નથી.

ટૂંકમાં બજેટને કારણે અર્થતંત્ર માટે જરૂરી એવી ગ્રાહકોની માગમાં વધારો થાય તેવું કશું થવાનું નથી. એ જ રીતે ખાદ્યપદાર્થો માટેની સબસિડીમાં ઘટાડો થયો છે, તેના કારણે તળિયાની 40 ટકા વસતિ દ્વારા થતો ઉપભોગ ઘટશે.

બજેટમાં 'કિસાન સન્માન યોજના'ની વાત કરવામાં આવી હતી, પણ આંકડા દર્શાવે છે કે તેનો લાભ મળતો હોય તેવા ખેડૂતોની સંખ્યા ઘટી છે.

યોજનાનો ત્રીજો હપતો માત્ર 25% ખેડૂતો સુધી જ પહોંચ્યો છે. 

આના કારણે એ મહત્ત્વનો મુદ્દો પણ ધ્યાને ચડે છે કે આ પ્રકારના સરકારી કાર્યક્રમોનો સ્વતંત્ર રીતે અભ્યાસો કરીને તેનું મૂલ્યાંકન કરનારી કોઈ વ્યવસ્થા પણ નથી. આવા અભ્યાસથી સરકારને ઘણો ફાયદો થઈ શકે છે! 

નીતિઓ અંગેની બીજી સમસ્યા એ છે કે વસતિના તળિયાના 30થી 40% લોકોને બાકાત જ રાખી... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
મોદી સરકારનું બજેટ મંદીમાંથી ઉગારવામાં અસમર્થ કેમ? - દૃષ્ટિકોણ