સરકાર ઇચ્છે છે કે દેશમાં નાગરિક નહીં, માત્ર તેના વોટર રહે : દૃષ્ટિકોણ\nકેટલું અજબ અને શરમજનક છે આ દૃશ્ય. જે નાગરિકોએ દેશને ગુલામીમાંથી મુક્ત કરાવ્યો, જેણે આપણા દેશનું પોતાનું લોકતંત્ર બનાવ્યું અને જેણે આવી કેટલીય સરકારોને બનાવી-રવાના કરી એ જ નાગરિકને, તેણે બનાવેલી સરકાર તેના નાગરિકત્વ બાબતે સવાલ કરી રહી છે અને તેને ગેરકાયદે જાહેર કરવાનો કાયદો બનાવીને ગૌરવ અનુભવી રહી છે.

નોકરોએ (પ્રધાનસેવક) માલિક નક્કી કરવાનો અધિકાર પોતાના હાથમાં લઈ લીધો છે એવું કોઈ કહે તો એ ખોટું નથી. 

આ લોકતંત્રનો સૌથી નાજુક સમય છે અને સરકાર બંધારણથી મોં ફેરવી લે ત્યારે, ધારાસભા કાયદાથી નહીં પણ સંખ્યાબળને આધારે ચાલવા લાગે ત્યારે, નોકરશાહી જી-હજૂરિયાંઓની ફૌજ બની જાય ત્યારે અને અદાલત કાયદાનું પાલન કરવા તથા કરાવવા સિવાયનું બીજું બધું કરવા લાગે ત્યારે આવો નાજુક સમય આવતો હોય છે. ભારત આવા જ ત્રિભેટે ઊભું છે.

પરિસ્થિતિ એવી છે કે સરકારે દેશને પક્ષ બનાવી દીધો છે અને લોકસભામાં મળેલી બહુમતીને મનમાની કરવાનું લાયસન્સ માની લીધું છે.

બહુમતીને અંતિમ સત્ય માનતી સરકારોને પોતાનો જ અવાજ સંભળાતો હોય છે.

પોતાનો ચહેરો જ દેખાતો હોય છે. એ ભૂલી ગઈ છે કે નાગરિકોનું અસ્તિત્વ તેને કારણે નહીં, પણ નાગરિકોને કારણે તેનું અસ્ત્તિત્વ છે. 

નાગરિકો ઈચ્છે ત્યારે સરકારને બદલી શકે છે. સરકાર ઈચ્છે પણ તો નાગરિકોને બદલી શકતી નથી.

'સરકારને નાગરિકો ક્યારેય પણ રદ કરી શકે'

સરકારોને એ યાદ કરાવવું જરૂરી બની ગયું છે કે એ નાગરિકોને બાતલ કરી શકે નહીં, નાગરિકો તેને આજે અને અત્યારે જ બાતલ કરી શકે છે.

નાગરિકતાની એક પરિકલ્પના અને તેનો આધાર આપણા બંધારણે આપણને આપ્યો છે. ભારતમાં જન્મેલી દરેક વ્યક્તિ આ દેશની નાગરિક છે.

બંધારણ એમ પણ જણાવે છે કે કોઈ વ્યક્તિ ગમે ત્યાં જન્મી હોય, એ દેશના નાગરિકત્વ માટે અરજી કરે અને બંધારણસહમત કોઈ પણ વ્યવસ્થાનું ઉલ્લંઘન ન કરતી હોય તો સરકાર તેને નાગરિકત્વ આપવા બંધાયેલી છે.

એ સમયે સરકાર લિંગ, ધર્મ, જ્ઞાતિ, રંગ, વંશ કે દેશનો ભેદભાવ કરી શકતી નથી.

નાગરિકત્વ અનુલ્લંઘનીય છે, નાગરિક સ્વયંભૂ છે. એ નાગરિકો વડે બનેલો દેશ કે સમાજ કોઈ પણ વ્યક્તિ, પક્ષ, સંગઠન કે ગઠબંધનથી મોટો હોય છે. બહુજ મોટો.

તેથી સરકારને એ યાદ કરાવવું જરૂરી બની ગયું છે કે તેણે નાગરિકને પ્રમાણિત કરવાનો જે અધિકાર જાતે મેળવી લીધો છે એ લોકતંત્ર, બંધારણ, નાગરિક નૈતિકતા અને સામાજિક જવાબદારીથી વિરુદ્ધનો છે.

આરએસએસ અને ગાંધી

ઇતિહાસમાં ડોકિયું કરીએ તો 1925માં રાષ્ટ્રીય...\n\ntl;dr:
દેશમાં અનેક સ્થળોએ નાગરિકતા સંશોધન કાયદાનો વિરોધ થઈ રહ્યો છે.