છવ્વીસ વર્ષ લંબાઈ છત્રીસ કે છેંતાલીસ થયાં હોય તો? મળી છે તેના કરતાં કેટલી વધારે, કેટલી ભવ્ય, કેટલી વધારે કલામય કવિતા ગુજરાતી સાહિત્ય પામ્યું હોત!

દુઃખમય કલ્પનાને બાજુએ મૂકીએ. છે એટલી પણ કલાપીસર્જી સમૃદ્ધિ ક્યાં ઓછી યશસ્વી છે?

સંભવ છે કે વર્ષો, યુગો વીત્યે કલાપીની કવિતા વંચાતી ઓછી પણ થાય. એ પણ એક વિકાસક્રમ છે. એણે ગુજરાતઅર્પ્યું સંસ્કાર-ધન વધારીને ગુજરાત આગળ વધી રહે તો એણે અર્પેલાં સંસ્કારતત્ત્વો ગણાવવાની જરૂર ન પણ રહે; અને એવી પણ સ્થિતિ આવે કે કેકારવ માત્ર અભ્યાસીઓનો ઇતિહાસગ્રંથ જ બની જાય. ત્હોય શું? કલાપીએ આપણે માટે આશ્વાસન પણ મૂક્યું છે:

ભૂલી જવાતી છો બધી લાખો કિતાબો સામટી,

જોયું ન જોયું છો બને જો એક યાદી આપની.

રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈએ ઉપર્યુક્ત વાત 'કલાપીનો કેકારવ'ની પ્રસ્તાવનામાં લખી છે. 

સુરતની નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી ભાષામાં બી.એ.ના અભ્યાસક્રમમાંથી કવિ કલાપીનું 'આપની યાદી' (સંપાદિત પુસ્તક) કાઢવાનો નિર્ણય લીધો છે.

ત્યારબાદ ફરી કવિ કલાપીની ચર્ચા થવા લાગી છે. યુનિવર્સિટીના સત્તાધીશો કહે છે કે અમે સર્વસંમતિથી નિર્ણય લીધો છે, તો કેટલાક તેનો વિરોધ પણ કરે છે.

કલાપી, આપની યાદી ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
અને વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીનો વિવાદ

વીર નર્મદ યુનિવર્સિટી

સુરતમાં આવેલી વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીએ બોર્ડ ઑફ સ્ટડીની મળેલી બેઠકમાં કલાપીની કવિતાના પુસ્તકને કાઢી નાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.

બોર્ડ ઑફ સ્ટડીની મળેલી મિટિંગમાં અભ્યાસક્રમ અંગે ચર્ચા થઈ હતી અને દરમિયાન બે પુસ્તકને અભ્યાસક્રમમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યાં છે.

બીએના અભ્યાસક્રમમાં કલાપીના પુસ્તક 'આપની યાદી'ની જગ્યાએ ઝવેરચંદ મેઘાણીનું પુસ્તક 'યુગવંદના' અને એમ.એ.ના અભ્યાસક્રમમાં ભીષ્મ સાહનીના પુસ્તક 'તમસ'ની જગ્યાએ તારાશંકર બંદોપાધ્યાયનું પુસ્તક 'આરોગ્ય નિકેતન'ને રાખવાનો નિર્ણય કરાયો છે.

બોર્ડ ઑફ સ્ટડીનાં ચૅરમૅન ઋજુતાબહેન ગાંધી કહે છે કે બોર્ડમાં સર્વસંમતિથી આ નિર્ણય લેવાયો છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં તેઓએ કહ્યું, "બોર્ડની મિંટિગ મળી હતી અને બધાં પુસ્તક અંગે ચર્ચા થઈ હતી. માત્ર 'આપની યાદી' અને 'તમસ' અંગે જ ચર્ચા થઈ નહોતી. તો આટલો બધો વિવાદ શેનો છે."

"બોર્ડે વિદ્યાર્થીઓનાં હિતમાં સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લીધો છે. જ્ઞાનસંગમે પણ કહ્યું હતું કે બોર્ડ હા પણ પાડી શકે અને ના પણ પાડી શકે. અમને પુસ્તક બદલવા માટે કોઈ દબાણ પણ નથી કર્યું, બધાનાં મંતવ્યો લીધાં છે."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "વિદ્યાર્થીઓનાં જીવનમૂલ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને પુસ્તક મુકાતું હોય તો એમાં ખોટું શું છે. કલાપીના પુસ્તકની જગ્યાએ પ્રથમ હરિશ્ચંદ ભટ્ટનું પુસ્તક રાખવામાં આવ્યું હતું, પણ એ વિદ્યાર્થીઓને અઘરું પડે એમ ધારીને પછી રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણીનું 'યુગવંદના' પુસ્તક સામેલ કરવામાં આવ્યું છે.

અમદાવાદના કલાપીનગરમાં આવેલી કવિ કલાપીની પ્રતિમા

તો વીર નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી વિભાગનાં અધ્યક્ષા શરીફા વીજળીવાળા બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં કહે છે, "તમસ જેવી કૃતિ યુજીટી નેટના અભ્યાસક્રમમાં મુકાતી હોય, એનબીટી (નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ) દ્વારા છપાતી હોય અને નારાયણ દેસાઈ જેવા ગાંધીના ખોળામાં મોટા થયેલા માણસ એને અનુવાદિત કરતા હોય તો આપણને ભણાવવામાં શું વાંધો આવે?"

સુરતની નર્મદ યુનિવર્સિટીમાં ગુજરાતી વિભાગના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડૉ. ભરત ઠાકોર પણ કહે છે કે બોર્ડના સભ્યોની સંમતિથી નિર્ણય લેવાયો છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં ભરત ઠાકોર કહે છે, "હું વ્યક્તિગત રીતે કલાપીનો ચાહક છું, અમને કલાપી કે અન્યનો કોઈ વિરોધ નથી, પણ અગાઉ કલાપીનાં કાવ્યો ક્યાંક ને ક્યાંક રીતે અભ્યાસક્રમમાં આવેલાં હોય છે. એટલે...