તેમના પિતા જવાહરલાલ નેહરુ પહેલીવાર આ શહેરમાં ગંભીર રીતે બીમાર પડ્યા હતા. એ બીમારીને કારણે 1964માં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.

તમને આ વાંચવું પણ ગમશે :

ભુવનેશ્વરમાં જ 1967માં ચૂંટણીપ્રચાર દરમ્યાન ઇંદિરા ગાંધી પર એક પથ્થર ફેંકવામાં આવ્યો હતો. 

તેને કારણે તેમનાં નાકનું હાડકું ભાંગી ગયું હતું. 

મૃત્યુનો સંકેત

1984ની 30 ઓક્ટોબરે ઇંદિરા ગાંધીએ એક ચૂંટણીભાષણ આપ્યું હતું. એ ભાષણ હંમેશની માફક તેમના માહિતી સલાહકાર એચ. વાય. શારદાપ્રસાદે તૈયાર કર્યું હતું. 

જોકે, ઇંદિરા ગાંધી એ ભાષણથી હટીને કંઈક અલગ જ બોલવા લાગ્યાં હતાં. તેમનો ભાષણ કરવાનો અંદાજ બદલાઈ ગયો હતો. 

ઇંદિરા ગાંધીએ કહ્યું હતું, ''હું આજે અહીં છું, કાલે ન પણ હોઉં. હું રહું કે ન રહું તેની મને ચિંતા નથી. મારું જીવન ઘણું લાંબુ રહ્યું છે. મેં મારું જીવન લોકોની સેવામાં વિતાવ્યું છે તેનો મને ગર્વ છે.”

તેમણે કહ્યું, “હું છેલ્લા શ્વાસ સુધી લોકોની સેવા કરતી રહીશ. હું જ્યારે મરીશ ત્યારે મારા લોહીનું એકેએક ટીપું ભારતને મજબૂત કરવામાં ઉપયોગી બનશે.''

ક્યારેક કુદરત શબ્દો મારફતે આગામી દિવસોનો સંકેત આપતી હોય છે. ભાષણ પછી ઇંદિરા ગાંધી રાજભવન પાછાં ફર્યાં હતાં. 

રાજ્યપાલ વિશંભરનાથ પાંડેએ તેમને જણાવ્યું હતું કે તમે હિંસક મોતનો ઉલ્લેખ કરીને મને હચમચાવી મૂક્યો છે. ઇંદિરા ગાંધીએ તેમને જવાબ આપ્યો હતો કે મેં પ્રમાણિક અને તથ્યસભર વાત કહી હતી. 

રાત ઓછું ઉંધ્યા 

રાજીવ ગાંધી અને સંજય ગાંધી સાથે ઇંદિરા ગાંધી

એ રાતે ઇંદિરા ગાંધી દિલ્હી પાછાં ફર્યાં ત્યારે બહુ થાકી ગયાં હતાં. એ રાતે તેઓ બહુ ઓછું ઉંઘ્યાં હતાં. તેમની સામેના રૂમમાં સોનિયા ગાંધી હતાં. 

તેઓ સવારે ચાર વાગ્યે પોતાની અસ્થમાની દવા લેવા ઊઠીને બાથરૂમ ગયાં ત્યારે ઇંદિરા જાગતાં હતાં. 

સોનિયા ગાંધીએ તેમના પુસ્તક 'રાજીવ'માં લખ્યું છે કે ઇંદિરા પણ તેમની પાછળ-પાછળ બાથરૂમમાં આવ્યાં હતાં અને તેમને દવા શોધવામાં મદદ કરવાં લાગ્યાં હતાં. 

તેમણે સોનિયાને કહેલું કે તારી તબીયત ફરી બગડે તો મને બોલાવજે. હું જાગું જ છું. 

હળવો નાસ્તો

પીટર ઉસ્તીનોવ ઇંદિરા ગાંધી પર એક ડૉક્યુમૅન્ટરી ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા

સવારે સાડા સાત વાગ્યા સુધીમાં ઇંદિરા ગાંધી તૈયાર થઈ ગયાં હતાં. એ દિવસે તેમણે કાળી બોર્ડરવાળી કેસરી રંગની સાડી પહેરી હતી. તેમની પહેલી અપોઈન્ટમેન્ટ પીટર ઉસ્તીનોવ સાથે હતી. 

પીટર ઉસ્તીનોવ ઇંદિરા ગાંધી વિશે એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા. એક... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
એઇમ્સમાં ઇંદિરાને બચાવવા ચડાવાયું હતું 80 બોટલ લોહી