સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: હકુ શાહ

આ સ્વપ્નિલ આંખોથી જોવાયેલી, ભીતરથી અનુભવાયેલી, ભારતની માટીની સુગંધની વાતો જ્યારે તેઓ માંડે ત્યારે એ સાંભળતા આપણે વિસરાતી-ભૂંસાતી ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિમાં ક્યારે પહોંચી જઈએ એનું ભાન પણ ન રહે.

જેના સથવારે ભારતની આધુનિક કળાનો તંતુ પકડી શકાય એવા સર્જનો આપનાર, ગાંધીયુગના સાદગી સભર કળાકાર હકુ શાહ 21 માર્ચ, 2019 ધૂળેટીને દિવસે અમદાવાદ ખાતેના એમના નિવાસસ્થાને જીવનયાત્રા સંકેલી અદૃશ્ય એવા અલૌકિક પ્રવાસે નીકળી ગયા. 

85 વર્ષની વયે જીવન અને કળાની લીલા સંકેલી લેનારા હકુ શાહ પોતાની પાછળ શ્રીમતી વેલુ બહેન, મોટા પુત્ર પાર્થિવ અને પુત્રવધૂ વિદ્યા, નાના પુત્ર સેતુ અને પુત્રવધૂ રુતા, અન્ય પરિવારજનો, કળાના ચાહકો અને મિત્રોને છોડી ગયા છે પરંતુ તેમનું કળાકર્મ હંમેશાં આપણી સાથે રહેવાનું છે.

વાલોડથી વડોદરાનો મારગ

હકુ શાહ

દક્ષિણ ગુજરાતનું વાલોડ ગામ નાનું છે પરંતુ અનેકવિધ પ્રવૃત્તિઓથી ધમધમતું રહેતું. આઝાદીના ઘડવૈયાઓની અવર-જવર રહે તે વેડછી ગામ વાલોડની બાજુમાં જ આવેલું છે. ગામનું વાતાવરણ ગાંધીવિચાર અને કર્મની સુગંધથી તરબતર રહેતું.

આ વાતાવરણમાં આગવી કોઠાસૂઝથી દેશભકિતના મિજાજમાં 'આઝાદીના ગરબા' લખનાર અને એને હલકભેર ગાનાર-ગવડાવનારાં વંદનાબહેન અને 'બાદશા' ઉપનામી પિતા વજુભાઈનાં પાંચ સંતાનો પૈકીનો એક દીકરો એટલે આપણા હકુ શાહ. 

પિતા વજુભાઈએ રેલવેની નોકરીને તિલાંજલિ આપેલી અને પ્રકૃતિપ્રેમમાં અલગારી જીવન જીવતા. 

26મી માર્ચ, 1934ના દિવસે ગ્રામ્ય પરિવેશમાં એમનો જન્મ થયેલો.

પરિવારે નામ આપેલું હર્ષદ કે હરકાન્ત. પરંતુ તેઓ કહેતા મને હકુ બહુ ગમે છે એટલે હકુ કહેશો તો ચાલશે.

'હકુ શાહ' બનતા અગાઉ કિશોર હર્ષદ વાલોડની દીવાલો પર પ્રેરણાત્મક સૂત્રો લખતાં, મનગમતા ચિત્રો દોરતા, ભાઈબંધો સાથે ગામની શેરીઓ સાફ કરતા, અંધારી રાતોમાં ફાનસને અજવાળે ભલાભોળા આદિવાસીઓને અક્ષરજ્ઞાન પણ આપતા.

'શિશુ' નામની પત્રિકામાં કવિતાઓ છપાતી અને તેમ કરતા ગાંધીનો ચરખો-તકલી કિશોર હ્રદયના ઊંડાણે પહોંચ્યા હતા. આ હકીકત એમનાં ચિત્રોમાં નીતરતી અને એ રીતે એ તેઓ એમના ચિત્રશિક્ષક ચિંતામણી દેસાઈના એક પ્રિય વિદ્યાર્થી બન્યા હતા. 

અંગ્રેજીના શિક્ષક શ્રી કિશોરભાઈને પણ તેઓ ખૂબ જ પ્રિય હતા. 

એકતરફ ચિંતામણી દેસાઈ એમને ચિત્ર તરફ દોરે અને બીજી તરફ કિશોરભાઈ એમને અંગ્રેજીના પ્રાધ્યાપક બનવા તરફ દોરે. 

આ મીઠી કશ્મકશમાં બેઉ શિક્ષકો વચ્ચે નાનકડા હર્ષદને કારણ વગર તણાવ રહ્યા કરતો. 

તમે આ વાંચ્યું...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
બેઠી કાઠી, એકવડું શરીર, પગની ઘૂંટી સુધી સહજ ઊંચો લેંઘો, કાંઠલા વિનાનો ઝબ્બો. પહેરવેશ ખાદીનો અને સરળ-સહજ ચહેરા ઉપર ઝીણી સ્વપ્નિલ આંખો.