સામગ્રી: 1955 બૅચના આઈએએસ અધિકારી ટી. એન. શેષન 12 ડિસેમ્બર, 1990ના રોજ ભારતના 10મા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર બન્યા હતા. 

પાછલા દાયકાઓમાં ટી. એન. શેષન કરતાં વધારે નામના કદાચ જ અન્ય કોઈ સરકારી અધિકારીએ મેળવી હશે. 

આજે ટી.એન.શેષનનો 88મો જન્મદિવસ છે. 10 નવેમ્બર 2019ના દિવસે તેમનું નિધન થયું હતું.

90ના દાયકામાં તો મજાકમાં એવી વાતો પણ કરાતી ભારતીય રાજનેતાઓ કાં તો ઈશ્વર અથવા તો ટી. એન. શેષનથી જ ગભરાય છે અને આ ગભરાટનો ક્રમ આ પ્રમાણે જ હોય એ જરૂરી નહોતું! 

શેષન પહેલાંના તમામ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરો એક આજ્ઞાકારી અધિકારી તરીકે ફરજ બજાવતા, તેઓ સરકારની મરજી પ્રમાણે જ કામ કરતા.

શેષન પણ એક સારા પ્રબંધકની છબિના બળે જ ભારતીય નોકરશાહીના સર્વોચ્ચ પદ કૅબિનેટ સચિવના પદ સુધી પહોંચ્યા હતા.  

તેમની પ્રસિદ્ધિનું એકમાત્ર કારણ જ એ હતું કે તેઓ જે મંત્રી સાથે કામ કરતા, તેમની છબિ પ્રજાની દૃષ્ટિમાં આપમેળે જ સુધરી જતી, પરંતુ 1990માં મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી બન્યા બાદ શેષન મંત્રીઓથી દૂર રહેવા લાગ્યા. 

તેમણે તો એવી જાહેરાત પણ કરી દીધી કે "આઈ ઈટ પૉલિટીશિયન્સ ફૉર બ્રેકફાસ્ટ." શેષને માત્ર આવી જાહેરાત જ ન કરી, એવું કરી પણ બતાવ્યું અને એટલે જ તેમનું બીજું નામ 'અલ્સેશિયન' પડી ગયું હતું.

ચૂંટણીસુધારાનું કામ

1992ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં તેમણે તમામ જિલ્લા મૅજિસ્ટ્રેટ, ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ અને લગભગ 280 ચૂંટણી અધિકારીઓને એ સ્પષ્ટતા કરી દીધી કે ચૂંટણીના સમયગાળા દરમિયાન થયેલી તમામ ભૂલો માટે તેઓ તેમના પ્રત્યે જવાબદાર રહેશે.

એક રિટર્નિંગ અધિકારીએ ત્યારે જ એક મજેદાર ટિપ્પણી કરી હતી, "અમે એક દયાવિહીન માણસની દયા પર નિર્ભર છીએ." માત્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં શેષને લગભગ 50 હજાર ગુનેગારોને આગોતરા જામીન લઈ લેવાની કે જાતને પોલીસ હવાલે કરી દેવાનો વિકલ્પ આપ્યો હતો. 

હિમાચલ પ્રદેશની ચૂંટણીના દિવસે પણ પંજાબના મંત્રીઓના 18 બંદૂકધારીઓની રાજ્ય સીમા પાર કરતા ધરપકડ કરી લીધી હતી. ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર સીમા પર તહેનાત નાગાલૅન્ડ પોલીસે બિહારના ધારાસભ્ય પપ્પુ યાદવને સીમા ઓળંગવા નહોતી દીધી.

શેષનના સૌથી મોટા રાજકીય શિકાર હિમાચલ પ્રદેશના તત્કાલીન રાજ્યપાલ ગુલશેર અહમદ બન્યા હતા. ચૂંટણીપંચ દ્વારા સતના ખાતેની ચૂંટણી સ્થગિત કરી દેવાયા બાદ તેમણે પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું.

ગુલશેર અહમદ પર આરોપ હતો કે તેમણે રાજ્યપાલના પદે હોવા છતાં પોતાના પુત્રના પક્ષમાં સતના ચૂંટણી ક્ષેત્રમાં...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
દેશની ચૂંટણી વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારા કરવાનો શ્રેય ટી. એન. શેષનને આપવામાં આવે છે.