સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: ભારતીય વર્ણવ્યવસ્થામાં સૌથી નીચલા સ્તરે ઉભેલી, દબાયેલી-કચડાયેલી સ્ત્રીનો અવાજ તેમના લેખમાં મને સંભળાય છે. 

દબાયેલી-કચડાયેલી સ્ત્રી તેની ઉપરના સ્તરે રહેતા કુલીન લોકોને ચીસો પાડીને કહે છે, "મને હરિજન અને શિડ્યૂલ કાસ્ટ કહેવાનું બંધ કરો. હું દલિત છું." 

એરી બાઇન્સ કુલીન લોકોને આવી જ રીતે ટોણો મારવાના અંદાજમાં કહે છે, "દોસ્તો અને સખીઓ, સાંભળો..લોકો જેવી રીતે ઇચ્છશે તેવી રીતે પોતાની ઓળખ નક્કી કરશે."

"હું ખુદને એક અશ્વેત તરીકે ઓળખી શકું છું અને તમારા માટે આટલું પૂરતું હોવું જોઈએ."

ભારતના દલિતો ખુદને દલિત કહેવડાવવામાં ગર્વ અનુભવતા હોય તો ભારતના 'જ્ઞાતિવાદી કુલીનો' માટે એટલું પૂરતું હોવું જોઈએ. 

દલિત ખુદને દલિત કહી રહ્યા હોય તો કોઈ કાયદો, કોઈ સરકારી હુકમનામું, કોઈ અધિકારીની ધમકી કામ કરવાની નથી. 

ક્યારેક ભીમા કોરેગાંવમાં, ક્યારેક ખૈરલાંજીમાં તો ક્યારેક મિર્ચપુરમાં દલિતો જોરથી ગર્જના કરીને કહેશેઃ હું દલિત છું. 

જ્ઞાતિ વ્યવસ્થાના ભારેખમ પૈડાં તળે કચડાતી વ્યક્તિ કહેશે કે તેને કચડવામાં આવી રહ્યો છે અને આ જ તેની ઓળખ છે ત્યારે તેની ઓળખને નવું નામ આપવાના પ્રયાસ થતા રહેશે. 

તેનું કારણ એ છે કે આ એક શબ્દ છે, જે દલિતો પર સદીઓથી થતા અત્યાચાર અને ભેદભાવને તેની સંપૂર્ણ વિકૃતિને એક ઝટકા સાથે નગ્ન કરી નાખે છે. 

ક્યાંથી આવ્યો દલિત શબ્દ?

સત્યનું આવું નગ્ન સ્વરૂપ મહાત્મા ગાંધીને પણ પસંદ ન હતું, તેથી તેમણે દલિત જ્ઞાતિઓ માટે 'હરિજન' શબ્દ આપ્યો હતો. 

હરિજન શબ્દ દલિતો સાથે વર્ષોથી થઈ રહેલા અન્યાય, છૂતઅછૂત, હત્યા, બળાત્કાર અને આગચંપીને શાલીનતાના રેશમી કપડામાં ઢાંકી દે છે, જ્યારે દલિત શબ્દ તેને ભેદભાવ, ક્રૂરતા અને અન્યાયની સામાજિકતા તથા રાજકારણને સ્પષ્ટ રીતે ઉજાગર કરી દે છે. 

દલિત શબ્દ સંસ્કૃતના 'દલન'માંથી આવ્યો છે. બીજને પથ્થરનાં બે પડ વચ્ચે દળીને દાળ બનાવવામાં આવે છે. 

વર્ણાશ્રમ વ્યવસ્થામાં કથિત 'શ્રેષ્ઠ જ્ઞાતિઓ'ના પગ તળે કચડવામાં આવતી જ્ઞાતિઓને પહેલાં 'પદદલિત' અને પછી દલિત કહેવામાં આવી હતી. 

જ્યારે-જ્યારે કોઈને દલિત કહેવામાં આવશે, ત્યારે-ત્યારે તેનું દલન કરનારાની ઓળખ જરૂર પૂછવામાં આવશે. 

તેનાથી બચવા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે દલિત જેવા શબ્દને બદલે અનુસૂચિત જાતિ જેવા શબ્દનો ઉપયોગ કરો, જેને સાંભળી-વાંચીને માનસપટમાં કોઈ તસ્વીર જ ઊભી ન થાય. 

દલનની તસ્વીરો

ભીમા કોરેગાંવમાં હિંસક ઘટનાઓ બની હતી

દલિત શબ્દ સાંભળતાંની સાથે જ...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
અમેરિકન બ્લૉગર એરી બાઇન્સ જબરાં આખાબોલાં છે અને તેમના નિડર લેખન માટે જાણીતાં છે. વેબ ડૉટ નેટ નામની વેબસાઇટ પર તેમણે લખ્યું છેઃ મને આફ્રિકન-અમેરિકન કહેવાનું બંધ કરો-હું બ્લેક (અશ્વેત) છું.