પરંતુ આ બધા વચ્ચે ચીને પૂર્વ ભુતાનના સકતેંગ અભયારણ્ય પર પણ દાવો કર્યો છે. એટલું નહીં ભુતાનના પૂર્વ સૅક્ટરને પણ ચીને સીમાવિવાદ સાથે જોડી દીધો.

ચીન પોતાના દાવાના સમર્થનમાં કહેતું આવ્યું છે કે બંને દેશો વચ્ચે અત્યાર સુધી સીમાંકન થયું નથી અને મધ્ય, પૂર્વ તેમજ પશ્ચિમ વિભાગને લઈને વિવાદ છે.

જોકે, હવે ચીને આ વિવાદને ઉકેલવા માટે પૅકેજ સમાધાનની રજૂઆત કરી છે. ત્યારે સવાલ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે ચીનના વલણમાં અચાનક ગરમી અને પછી નરમાશ કેવી રીતે આવી.

ચીને પહેલાં આવો દાવો કર્યો નથી

પૂર્વ ભુતાન પર ચીનનો દાવો નવો છે, કારણ કે આ પહેલાં તેણે ક્યારેય સકતેંગ વન્યજીવઅભયારણ્ય પર દાવો નહોતો કર્યો. આ અભયારણ્ય અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદની નજીક છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે વર્ષ 1984 પછીથી વિવાદિત સરહદને લઈને 24 વખત વાતચીત થઈ, ત્યાં સુધી ચીને એવો કોઈ દાવો નહોતો કર્યો.

મંગળવારે ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા વાંગ વેનબિને પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં સીમાંકનની વાતનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું, "ચીનની સ્થિતિ તટસ્થ અને સ્પષ્ટ છે. બંને દેશો વચ્ચે અત્યાર સુધી સીમાંકન થયું નથી અને મધ્ય, પૂર્વ તેમજ પશ્ચિમ વિભાગને લઈને વિવાદ છે."

જોકે પત્રકાર... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ો સાથેની વાતચીતમાં તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ચીન નથી ઇચ્છતું કે બંને દેશો વચ્ચે આ મુદ્દાની અન્ય મંચો પર ચર્ચા થાય.

ચીનના આ દાવા પર દિલ્હીસ્થિત ભુતાનના દૂતાવાસ તરફથી પણ નિવેદન જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈ અનુસાર ભુતાને પણ આ મામલે પોતાનો જવાબ આપ્યો છે.

વ્યૂહાત્મક બાબતોના નિષ્ણાત બ્રહ્મા ચેલાની કહે છે, "ચીને આ પહેલાં ક્યારેય આ મુદ્દો નથી ઉઠાવ્યો અને હવે અચાનકથી પાછલા મહિને આના ઉપર દાવો કર્યો."

"એનો સીધો અર્થ એ કે ચીન ક્યારેય પણ કોઈ પણ નવો દાવો રચી શકે છે. એના પડોશીઓને પણ ખબર નહીં પડે કે તે ક્યારે કયો વિવાદ ઊભો કરી દે."

ચેલાની ગલવાન ખીણ પરના દાવાનું ઉદાહરણ આપતાં કહે છે કે આ પહેલાં ક્યારેય તેણે આવો દાવો કર્યો નહોતો.

તેઓ કહે છે, "નિશ્ચિતરૂપે આ ચીનની રણનીતિ છે અને આ વ્યવહાર ચીનના સંદર્ભમાં નવો નથી."

ભારત- ભુતાનનો સંબંધ કેટલો મજબૂત?

એક તરફ જ્યાં ચીન ભુતાનના ભાગ પર દાવો કરી રહ્યું છે અને આ મુદ્દાને પરસ્પર વાતચીતથી ઉકેલવા પર જોર આપી રહ્યું છે, ત્યાં જ બીજી તરફ ભારત ભુતાન સાથે સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવા પર ધ્યાન આપી રહ્યું છે.

હાલના ઘટનાક્રમ પર નજર કરીએ તો 15 જુલાઈએ ભારત અને ભુતાન વચ્ચે એક નવો વેપારમાર્ગ ખૂલ્યો. 

આ સાથે જ ભારત સરકાર ભુતાનની વધુ એક કાયમી 'લૅન્ડ કસ્ટમ સ્ટેશન' ખોલવાની વિનંતી પણ સ્વીકાર કરી શકે છે. આનાથી ભુતાનને નિકાસ વધારવામાં મદદ મળશે.

આ ઉપરાંત બંને દેશો વચ્ચે ટ્રેડ પૉઇન્ટ્સ બનાવવા અને મુજનાઈ-ન્યોએનપાલિંગ રેલલિંક બનાવવાની દિશામાં પણ કામ થઈ રહ્યું છે.

ભારત અને ભુતાન વચ્ચેનો સહયોગ નવો નથી.

ભારતની આઝાદી પછી બંને દેશો વચ્ચે એક સંધિ થઈ હતી, જેમાં અનેક જોગવાઈઓ હતી અને સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ હતી રક્ષા અને વિદેશમામલાઓમાં ભુતાનની નિર્ભરતા.

જોકે બાદમાં આ સંધિમાં અનેક બદલાવ થયા અને બિનજરૂરી જોગવાઈઓને હઠાવી દેવાઈ.

જોકે આર્થિક સહયોગને મજબૂત કરવા અને તેના વિસ્તાર માટે સંસ્કૃતિ-શિક્ષા, સ્વાસ્થ્ય, રમતગમત, વિજ્ઞાન અને ટેકનૉલૉજીનાં ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગની જોગવાઈઓ યથાવત્ રહી. સાથે જ વિકાસ માટે જરૂરી નવી જોગવાઈઓને સામેલ પણ કરવામાં આવી.

ભારત-ભુતાનને દૂર કરવા ચીન દબાણ કરી રહ્યું છે?

ચીનનો જે બે દેશો સાથે હાલ સીમાવિવાદ ચાલી રહ્યો છે, એમાંથી એક ભારત છે અને બીજું છે ભુતાન.

બીજી તરફ ભુતાન અને ભારત દક્ષિણ એશિયાના સૌથી વધુ નિકટતા ધરાવતા દેશો છે.

જાણકારો માને છે કે ભુતાન સાથે ચીનનો તાજો સીમાવિવાદ ભારતના...