હું લગભગ દસ વર્ષ પહેલાં દક્ષિણ ભારતના એક મહાનગરને છોડીને હૈદરાબાદમાં શિફ્ટ થયો. આજ હું હૈદરાબાદના પૂર્વના વિસ્તારમાં રહું છું. 

પરંતુ આ પહેલાં હું હૈદરાબાદની મધ્યમાં રહેતો હતો. મારા મકાન માલિક મુસલમાન હતા. મારી આસપાસ રહેતા લોકો પણ મારી જેમ મીડિયાકર્મીઓ જ હતા. 

એ લોકો સાથે મારે સારી મિત્રતા હતી. પરંતુ ત્રણ વર્ષ પહેલાં મારે આ ઘરને છોડીને પૂર્વ હૈદરાબાદમાં શિફ્ટ થવું પડ્યું. 

એવામાં મેં હૈદરાબાદ-વિજયવાડા હાઇવે નજીક એલબીનગર વિસ્તારમાં મારા માટે એક નવું ઘર શોધવાનું શરૂ કર્યું.  

શાકાહારીઓ માટે મકાન ખાલી છે. 

મેં મકાન ખાલી હોવાનાં ઘણાં બોર્ડ જોયાં, પરંતુ બોર્ડ્સમાં એક નોટ પણ લાગેલી રહેતી. જેમાં 'માત્ર શાકાહારીઓ માટે' એવું લખેલું રહેતું હતું. 

આ ઘરોના દરવાજા ખટખટાવવાની પણ મારી હિંમત ચાલી ન હતી. પરંતુ ખૂબ જ તપાસ કર્યા બાદ મને મારી પસંદગીનું ઘર મળ્યું. 

જ્યારે મેં મકાન ભાડે લેવાની મારી ઇચ્છા વ્યક્ત કરી તો મને પૂછવામાં આવ્યું કે તમે કઈ જ્ઞાતિના છો? 

મને આ સાંભળીને ગુસ્સો આવ્યો પરંતુ મકાન લેવાની મજબૂરી અને અસહાય હોવાને કારણે મેં મારો ગુસ્સો મારી અંદર જ સમાવી દીધો. 

મારા એક મિત્રએ કહ્યું,... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
"શહેરના કેટલાક વિસ્તારોમાં મકાન માલિક દલિતો અને મુસ્લિમોને ઘર આપતા નથી અને જ્ઞાતિ આધારિત ગેટેડ કૉલોનીઓ પણ છે."

પરંતુ જ્ઞાતિ પૂછવી જરૂરી કેમ? 

આ સાંભળીને મારી અંદર એક પ્રકારનો ભય પેદા થઈ ગયો. 

પરંતુ જરૂરી સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા, પાર્કની હાજરી, મારી ઑફિસ આ વિસ્તારની નજીક અને પરિવારની જરૂરિયાતોના કારણે મેં આ વિસ્તારમાં જ ઘર શોધવાનું ચાલુ રાખ્યું. 

એવામાં જ્યારે હું એક મકાનમાં ગયો તો મકાન માલકણે મને તમામ સવાલો પૂછ્યા. 

તેમાંના ઘણા સવાલો મારી નોકરી, પગાર, હું શાકાહારી-માંસાહારી છું કે નહીં, પરિવારના સભ્યોની સંખ્યા, માતાપિતા અને મારા વતનને લગતા હતા. 

અંતે તેમણે પોતાની જ્ઞાતિ કહીને મારી જ્ઞાતિ વિશે મને સવાલ કર્યો. 

જ્ઞાતિની જાણ થતા જ પ્રેમ ખતમ

હું આ સવાલનો જવાબ આપવા માટે તૈયાર ન હતો અને મેં કહ્યું કે હું તમારું ઘર ભાડે લેવા માગતો નથી. 

ત્યાં સુધી ઠીક છે કે જો કોઈ ભાડાની રકમ, ભાડું આપવાનો સમય, ભાડું આપવાની રીત, ભાડુઆતનો ગુનાઇત ઇતિહાસ, ઘરમાં રહેવાની રીત, પાણીનો ઉપયોગ, આધાર કે પેનકાર્ડ અંગેની શરતો મૂકે. 

પરંતુ એ ક્યાં સુધી ઠીક છે કે કોઈ મકાનમાલિક પોતાનું ઘર ભાડે આપવાનો નિર્ણય ભાડુઆતની જ્ઞાતિના આધાર પર કરે. 

આ બધા બાદ મને એક એવા મકાનમાલિક મળ્યા, જેમને મારું વતન ખૂબ પસંદ હતું. 

તેમણે જેવું જ મારા વતન વિશે સાંભળ્યું તો તેમણે મારા પ્રત્યે ખૂબ પ્રેમ દર્શાવ્યો. 

તેમણે મને કહ્યું કે તેમનો પરિવાર મારા વતનમાં દસ વર્ષ સુધી રહ્યો હતો. તેમણે મને પોતાને ત્યાંથી ભોજન લીધા વિના મને ન જવા દીધો. 

...અને બધું બદલાઈ ગયું 

તેના થોડા સમય બાદ હું તેમના ઘરમાં રહેવા લાગ્યો. અમારા અને મકાનમાલિક વચ્ચે થોડા દિવસો ખૂબ સારા સંબંધો રહ્યા. 

પરંતુ જ્યારે મારી પત્નીએ મકાનમાલિકને અમારી જ્ઞાતિ અંગે જણાવી દીધું તો તેમણે તેમનાં બાળકોને અમારા બાળકો સાથે રમવા દેવાનું બંધ કરાવી દીધું. 

જોકે, મારી દીકરી તેમનાં બાળકો સાથે રમવા જવા માટે જીદ કરતી રહી. 

પરંતુ તેમણે ક્યારેય પણ મારી દીકરીને તેમના ઘરમાં આવવા દેવા માટે દરવાજા ના ખોલ્યા. 

ધીરે ધીરે બધા પાડોશીઓને જાણ થઈ ગઈ કે અમે અનુસૂચિત જાતિનાં છીએ. 

અમારા મકાનમાલિકની વહુએ પાડોશીઓને જણાવ્યું કે મકાન ભાડે લેતી વખતે મેં મારી જાતિ છુપાવીને રાખી હતી. 

મને આ બધી વાતોથી હું બેઆબરૂ થતો હોઉં તેવું લાગ્યું. 

ભેદભાવ વિનાના પાડોશી 

આ વર્તનથી સ્થિતિ એવી આવી કે ઇમરજન્સીના સમયમાં પણ અમે કોઈની મદદ ના લઈ શકીએ....