...ં ધોરણમાં ભણતા રાહુલ ઉપર ઘરની તમામ જવાબદારીઓ આવી પડી છે.

ખાળકૂવો સાફ કરવા માટે જીવ જોખમમાં મૂકવા બદલ સફાઈકર્મચારીઓને 700 રૂપિયા મળે છે. પરિવારની જરૂરિયાત તથા વધુ રૂપિયા મેળવવાની આશાએ શ્રમિકો જીવ સટોસટનો ખેલ સ્વીકારે છે.

હિનાબહેન કહે છે, "સાહેબ, પાક્કું ઘર બનાવવું તો દૂર રહ્યું, ઘરમાં ખાવાનું અનાજ પણ નથી આવ્યું. બાપ-દીકરાને સવારે નાસ્તો આપ્યો હતો."

"મારા દિયર બજારમાં અનાજ લેવા ગયા છે. પછી બાપ-દીકરાને જમવાનું આપીશ."

કાજલબહેનની જેમ જ હિનાબહેન પણ મૃતકને માટે નાસ્તો-ભોજન મૂકવાનાં રિવાજનું પાલન કર... બાકીનો લેખ લખો:
ો કે 'તું હોટલે આવી જા.' હું ત્યાં પહોંચ્યો તો લોકોટોળાં એકઠાં થઈ ગયાં હતાં. ત્યારે મને ખબર પડી કે ત્રણ મજૂરોને બચાવવા જતા મારા પિતા મૃત્યુ પામ્યા છે."

સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં હોટલના ત્રણ કર્મચારી વિજય ચૌધરી, અજય વસાવા તથા સહદેવ વસાવા સહિત કુલ સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે. તેઓ કૂવામાં ઊતરેલા મજૂરોને બચાવવા ખાળકૂવામાં ઊતર્યા હતા.

ડભોઈ રૂરલના ડીએસપી કલ્પેશ સોલંકીએ બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું:

"અમારી પ્રાથમિક તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે હોટલના માલિક હસન અબ્બાસે ખાળકૂવાની સફાઈ કરવા માટે ગેરકાયદેસર રીતે શ્રમિકોને બોલાવ્યા હતા."

"સેપ્ટિકટૅન્ક બધી બાજુથી બંધ હતી. એટલે ઝેરી ગૅસને કારણે ત્રણ લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં, તેમને બચાવવા ઊતરેલા હોટલના ત્રણ કર્મચારી સહિત સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે."

"અમે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 304 તથા ઍટ્રોસિટી ઍક્ટની વિવિધ કલમો હેઠળ ગુનો દાખલ કર્યો છે."

"અમે હોટલના માલિકની તપાસ હાથ ધરી છે. ખાળકૂવા માટે જરૂરી સાધન નહીં રાખવાનો ગુનો પણ દાખલ કરવામાં આવ્યો છે."

તંત્ર દ્વારા હાઈવે પરની હોટલ્સમાં ઘનકચરાના નિકાલની તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે, જેથી કરીને આવી કોઈ ઘટનાને બનતી અટકાવી શકાય.

સાધન, સાવધાની અને સુપ્રીમ

ડભોઈ પાસેની આ હોટલના ખાળકૂવામાં ઊતરવાથી સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

સમગ્ર ઘટનાક્રમ અંગે વડોદરના ફાયર ઑફિસરનો સંપર્ક સાધ્યો હતો, પરંતુ તેમણે કંઈ પણ કહેવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો. 

અમદાવાદના ઍડિશનલ ચીફ ફાયર ઑફિસર રાજેશ ભટ્ટે બીબીસી સાથે વાત કરતા  કહ્યું :

"ડભોઈનો ખાળકૂવો 40 ફૂટ ઊંડો જણાય છે. જ્યારે સેપ્ટિકટૅન્કને સિમેન્ટથી બંધ કરવામાં આવે એટલે તેની અંદર મિથેન ગૅસ એકઠો થાય છે, જેથી ઑક્સિઝનનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે."

"જો અવરજવર માટે એક જ રસ્તો હોય તો બીજી બાજુ પણ ખોલી દેવી જોઈએ, જેથી કરીને તાજી હવા અંદર પ્રવેશી શકે."

"ગ્રામ્ય કે અર્ધશહેરી વિસ્તારમાં પૂરતાં સાધનો ન હોય તો દીવો કે મીણબત્તી લઈને અંદર ઊતરવું જોઈએ, જેથી કરીને જો ઑક્સિઝન ઓછો હોય તો તે બુજાઈ જાય."

"શ્રમિક દોરડું બાંધીને અંદર ઊતરે, ત્યારે બહારથી કોઈએ તેને પકડી રાખવો જોઈએ, જેથી કરીને કોઈ ઇમર્જન્સી આવે તો તેને બહાર કાઢી શકાય. તથા જો પગ લપસી જાય તો પણ તેને બહાર કાઢી શકાય."

રાજ્યમાં માથે મેલું ઉપાડવા મુદ્દે પુરુષોતત્મ વાઘેલાએ સર્વોચ્ચ અદાલત સુધી લડત આપી છે.

2013માં સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્દેશ આપતા જણાવ્યું હતું કે 'રાતના સમયે શ્રમિકોને ગટરમાં ન...