સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: કેટલાકના મતે બુધવારે આ કાયદો લાગુ થવાની સાથે જ ઉપ-રાજ્યપાલ અનિલ બૈજલ દિલ્હીમાં 'સરકાર' બની જશે, તો કેટલાકના મતે દિલ્હી સરકાર તથા લેફટનન્ટ ગવર્નર વચ્ચે સ્પષ્ટ રીતે સત્તાનું વિભાજન થશે.

દિલ્હીના શાસકપક્ષ આમ આદમી પાર્ટી સહિત વિપક્ષનું કહેવું છે કે આ કાયદાને કારણે રાજ્ય સરકારની રોજબરોજની કામગીરીમાં દખલ ઊભી થશે.

કોરોના સામે લડી રહેલા દિલ્હીવાસીઓને આશંકા છે કે વધુ એક વખત આમ આદમી પાર્ટી તથા ભાજપની સત્તાની સાંઠમારી શરૂ થશે, જેનો ભોગ તેમણે બનવું પડશે.

વિપક્ષના વિરોધની વચ્ચે માર્ચ-2021માં સંસદના બંને ગૃહોમાં આ કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.

 

નવી વ્યવસ્થા, નવી 'સરકાર' 

કાયદાની વ્યાખ્યા પ્રમાણે, "સરકાર" એટલે કે "ઉપરાજ્યપાલ." દિલ્હી સરકારનો કોઈ પણ નિર્ણય મંત્રીઓની સલાહથી લેવામાં આવ્યો હોય કે અન્ય કોઈ રીતે તે 'ઉપરાજ્યપાલના નામથી' લેવામાં આવશે.

દિલ્હીમાં કાયદો-વ્યવસ્થા, જમીન તથા પોલીસ એ કેન્દ્ર સરકારને હસ્તક છે, જ્યારે શિક્ષણ, જંગલ અને પરિવહન રાજ્ય સરકાર હસ્તકના વિષય છે.   

નવા કાયદાની જોગવાઈ મુજબ, રાજ્ય સરકારે રોજબરોજની તથા ઉપ-રાજ્યપાલ દ્વારા જણાવવામાં આવેલી દરેક બાબત અંગે ઉપરાજ્યપાલને માહિતગાર કરવાના રહેશે.

દિલ્હીની વિધાનસભા પોતે કે કોઈ કમિટી મારફત એવા કોઈ નિયમ કે પ્રક્રિયા ઘડી નહીં શકે  કે જે લોકસભાની કામગીરી ચલાવવા માટેની પ્રણાલીને સુસંગત ન હોય. જો આવી કોઈ જોગવાઈ અગાઉથી જ લાગુ હોય તો તે પણ રદબાતલ ઠરશે.

વિધાનસભાએ રજૂ કરેલા બિલ ઉપ-રાજ્યપાલને મોકલવાના રહેશે, જો તેમને યોગ્ય લાગે તો તેઓ તેની ઉપર મંજૂરીની મહોર મારશે અથવા તો તેને અટકાવી રાખશે અથવા તો વિચારણા માટે રાષ્ટ્રપતિને મોકલી આપશે.

વહીવટી નિર્ણયોમાં તપાસ કરાવવાની સત્તા પણ દિલ્હી વિધાનસભા પાસેથી લઈ લેવામાં આવી છે.

માર્ચ મહિનામાં બિલને રજૂ કરતી વખતે કેન્દ્ર સરકારે દાવો કર્યો હતો કે બિલ સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ મુજબ સરકાર અંગેની બંધારણીય વ્યવસ્થા અંતર્ગત સરકાર તથા ઉપ-રાજ્યપાલની જવાબદારીને 'વધુ સારી રીતે' વ્યાખ્યાયિત કરશે. સત્તા અંગેની ગૂંચવણો દૂર થશે અને પારદર્શકતા તથા સ્પષ્ટતા આવશે.

રાજ્યસભામાં ચર્ચા વખતે કૉંગ્રેસના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ કહ્યું હતું કે ચૂંટણી દ્વારા દિલ્હીમાં સત્તા નહીં મેળવી શકનાર ભાજપ લેફટનન્ટ ગવર્નર મારફત 'અપ્રત્યક્ષ રીતે' સત્તા ઉપર કબજો મેળવવા માગે છે.

દિલ્હીની વિધાનસભામાં 70 બેઠક છે, જેમાંથી આમ આદમી પાર્ટી 62 બેઠક તથા ભાજપ આઠ બેઠક ધરાવે...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રાલયે નેશનલ કૅપિટલ ઑફ દિલ્હી (ઍમેન્ડમૅન્ટ) ઍક્ટ, 2021નું જાહેરનામું બહાર પાડી દીધું હતું.