કૅપ્ટન એમએનઆર સાવંત ( મહાવીર ચક્ર) પત્ની સાથે

એટલું જ નહીં સમગ્ર દુનિયાનું ધ્યાન પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં થઈ રહેલા નરસંહાર પર અને ત્યાંથી લાખોની સંખ્યામાં ભારતમાં આવી રહેલા શરણાર્થીઓ પર ગયું હતું.

જોકે માર્ચ 1971થી જ પાકિસ્તાની સેના પોતાના જ લોકો પર અત્યાચાર કરવા લાગી છે તેની ખબરો દુનિયામાં ફેલાવા લાગી હતી. 

તે વખતે ફ્રાંસના નૌકાદળના મથક તૂલોંમાં અભ્યાસ કરી રહેલા પાકિસ્તાની સબમરીન 'પીએનએસ માંગરો'ના આઠ બંગાળી સૈનિકોએ સબમરીન છોડીને બાંગ્લાદેશની આઝાદી માટે ચાલી રહેલી લડાઈમાં સામેલ થઈ જવાનું નક્કી કર્યું હતું. 

'ઑપરેશન એક્સ, ધી અનટોલ્ડ સ્ટોરી ઑફ ઇન્ડિયાઝ કૉવર્ટ નેવલ વૉર ઇન ઈસ્ટ પાકિસ્તાન, 1971' નામનું પુસ્તક ઇન્ડિયા ટુડેના એક્ઝિક્યુટિવ એડિટર સંદીપ ઉન્નીથને લખ્યું છે. 

તેઓ કહે છે, "31 માર્ચ, 1971ના રોજ ફ્રાંસથી નાસીને સ્પેનની રાજધાની મેડ્રિડમાં ભારતીય દૂતાવાસમાં આ આઠ બંગાળી નાવિકો આવી પહોંચ્યા હતા."

"દૂતાવાસમાં હાજર 1964 બેચના આઈએફએસ અધિકારી ગુરદીપ બેદીએ તેમના પાસપોર્ટની તપાસ કરી. તેમને નજીકની એક સસ્તી હોટેલમાં ઉતારો આપ્યો.""આગળ શું કરવું તે માટે દિલ્હીથી સલાહ માગી તો તેમને જણાવાયું કે બધાન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ે તરત દિલ્હી મોકલી આપો."

"આઠેયને નકલી હિંદુ નામ આપવામાં આવ્યાં. તેમને ભારતીય બનાવીને દિલ્હી જતાં વિમાનમાં બેસાડી દેવાયા. પહેલાં મેડ્રિડથી રોમ તેમને મોકલાયા હતા."

"જોકે તેમના વિશેની માહિતી મીડિયામાં લીક થઈ ગઈ હતી એટલે રોમના પાકિસ્તાની દૂતાવાસને પણ તેમની જાણ થઈ ગઈ હતી."

"તે લોકોને મનાવવા માટે પાકિસ્તાની દૂતાવાસના અધિકારી ઍરપૉર્ટ પર પહોંચી ગયા હતા."

"દરમિયાન 'પીએનએસ માંગરો' ક્રૂ અને અધિકારી વચ્ચે ઝપાઝપી પણ થઈ ગઈ."

"જોકે નાવિકોના નેતા અબ્દુલ વાહેદ ચૌધરીએ તેમને ચોખ્ખું જણાવી દીધું કે તેઓ બાંગ્લાદેશની આઝાદી માટે લડવા જઈ રહ્યા છે."

પ્લાસી યુદ્ધભૂમિ પર ગુપ્ત ટ્રેનિંગ કૅમ્પ

બીટલ્સના જૉર્જ હૅરિસન બાંગ્લાદેશના સમર્થનમાં થયેલા કૉન્સર્ટમાં સામેલ થયા હતા

આઠેય સબમરીન ખલાસીઓ ભારત પહોંચ્યા તે પછી તેમને દિલ્હીમાં રૉના એક સલામત સ્થળે તેમને રખાયા હતા. તે સમયે ભારતીય નૌકાદળના ડિરેક્ટર નેવલ ઇન્ટેલિજન્સ કૅપ્ટન એમ. કે. મિકી રૉય હતા. તેમને લાગ્યું કે આ બંગાળી નાવિકોનો ઉપયોગ પાકિસ્તાની જહાજોને નુકસાન કરીને ડુબાડવા માટે કરી શકાય છે. 

આ રીતે 'ઑપરેશન જેકપૉટ'ની શરૂઆત થઈ હતી. કમાન્ડર એમએમઆર સામંતને તેની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. 

ભારત અને પૂર્વ પાકિસ્તાનની સરહદ પાસે, જ્યાં પ્લાસીનું યુદ્ધ થયું હતું, ત્યાં એક કૅમ્પ ઊભો કરાયો હતો.

કૅમ્પમાં મુક્તિવાહિનીના લડાયકોને તાલીમ આપવામાં આવતી હતી. તેને કોડ નેમ અપાયું હતું 'કૅમ્પ ટૂ પ્લાસી' એટલે કે 'સી2પી'.  

ભારતીય નૌકાદળનાં પ્રથમ મહિલા પાઇલટની કહાણી

કૅમ્પમાં દિવસની શરૂઆત બાંગ્લાદેશના રાષ્ટ્રગાન 'આમાર શોનાર બાંગ્લાદેશ...'થી થતી હતી અને બાંગ્લાદેશના લીલા અને નારંગી રંગના ધ્વજને સલામી આપતા હતા.  

તે કૅમ્પ ચલાવનારા કમાન્ડર વિજય કપિલ યાદ કરતાં કહે છે:

"ત્યાં વીજળી-પાણી કશું નહોતું. રાત્રે અમે ફાનસથી કામ ચલાવતા હતા. પાણી હૅન્ડપંપમાંથી મળતું હતું."

"કુલ નવ ટૅન્ટ લગાવાયા હતા. અમે સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠી જતા હતા."

"પીટી (ફિઝિકલ ટ્રેનિંગ) બાદ ઘઉંનાં ખેતરોમાં ખુલ્લે પગે દોડ લગાવાતી હતી."

"બાદમાં તેમને ભારતીય નૌકાદળના કમાન્ડો છૂપી રીતે બૉમ્બ લગાડવાની તાલીમ આપતા હતા."

"પાકિસ્તાનની સબમરીન માંગરોથી ભાગીને આવેલા નાવિકો તેમની સૂચનાનું ભાષાંતર કરીને મુક્તિવાહિનીના લડાયકોને સમજાવતા હતા."

"તેમને તરવાની તાલીમ આપવામાં આવતી હતી. ત્યાં સુધીમાં બપોરના ભોજનનો સમય થઈ ગયો હોય."

"દોઢ કલાક આરામ કર્યા પછી પૂરા...