આ એક પ્રાઇવેટ મેમ્બર બિલ છે, જેને રાજ્યસભામાં ભાજપના સાંસદ અને આરએસએસ પ્રચારક રાકેશ સિન્હાએ રજૂ કર્યું છે. 

આ બિલની ટીકા થતી રહી છે. કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે આનાથી ગરીબો પર ખરાબ અસર થશે, તો કેટલાકનું માનવું છે કે આ બિલ મુસલમાન વિરોધી છે. 

બિલમાં કઈ જોગવાઈઓ છે અને તેને કેવી રીતે લાગુ કરવાની યોજના છે. આવા જ સવાલો સાથે બીબીસી સંવાદદાતા દિલનવાઝ પાશાએ રાકેશ સિન્હા સાથે વાતચીત કરી. વાંચો તેમનો દૃષ્ટિકોણ.

વસતિ નિયંત્રણ નહીં, વસતિ સ્થિરતા 

આ બિલનો હેતુ વસતિ નિયંત્રણનો નથી, પરંતુ તેમાં સ્થિરતા લાવવાનો છે. વસતિ નિયંત્રણ અને તેમાં સ્થિરતા લાવવામાં મૂળભૂત રીતે તફાવત છે. 

આ માટે ત્રણ દલીલ કરવામાં આવી છે. કોઈ દેશમાં જ્યારે વસતિ વિસ્ફોટની સ્થિતિમાં પહોંચે છે ત્યારે સંસાધનો સાથેના પ્રમાણમાં તેની બિનઅનુપાતી વૃદ્ધિ થવાનું શરૂ થાય છે, આથી તેમાં સ્થિરતા લાવવી  જરૂરી બને છે. 

સંસાધન એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટક છે. જે ગુણોત્તરમાં વિકાસની ગતિ હોય છે તેનાથી વધારે ગુણોત્તરમાં વસતિ વધી રહી છે. ભારતમાં આ જ દેખાઈ રહ્યું છે. 

બીજો મહત્ત્વપૂર્ણ પક્ષ એ છે કે સંસાધનો સાથે ક્ષેત્રિય અસંતુલન પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે.

... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
દક્ષિણ ભારત અને પશ્ચિમ ભારતમાં પ્રજનન દર એટલે કે વસતિનો જે દર છે એ તે આશરે 2.1 છે. આને સ્થિરતા દર માનવામાં આવે છે. મતલબ, પ્રજનન અવસ્થામાં એક મહિલા કેટલાં બાળકને જન્મ આપી શકે છે એ માપ. 

પણ તેનાથી ઊલટું, ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતમાં. જેમાં બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, ઓડિશા જેવાં રાજ્યો છે. કેટલીક હદ સુધી મધ્ય પ્રદેશ પણ તેમાં આવે છે. આ રાજ્યોમાં કુલ પ્રજનન દર દર 4થી વધારે છે.

એ દુનિયામાં પણ અને કોઈ અન્ય દેશ વચ્ચે પણ એક ક્ષેત્રિય અસંતુલન ઊભું કરે છે. 

જ્યારે કોઈ ભાગમાં વિકાસ ઓછો થાય અને વસતિ વિકાસ વધારે હોય તો ત્યાંના લોકો બીજા પ્રદેશોમાં રોજગાર માટે, પોતાના અસ્તિત્વને બચાવવા માટે જાય છે. દેશમાં તેની સ્વતંત્રતા છે. 

પણ જ્યારે બોજ વધે છે તો સંઘર્ષ થાય છે. જે લોકો બીજી જગ્યા પર પ્રવાસી બનીને કામ શોધે છે તેમની સ્થિતિ તેમના પોતાના પ્રદેશથી સારી નથી થઈ શકતી. આ એક મહત્ત્વપૂર્ણ પાસું છે.

બધા જ સંપ્રદાયમાં સંતુલન બની રહે

ત્રીજું પાસું એ છે કે જે રાજ્યોમાં પ્રજનન દર 2.1 છે, તે રાજ્યની સરેરાશ છે પણ રાજ્યોની અંદર તેમાં પણ સંતુલન નથી. કોઈ જિલ્લામાં પ્રજનન દર વધારે છે તો કોઈ જિલ્લામાં તે ઓછો છે.

એટલા માટે પ્રજનન ક્ષમતા દર અને વસતિની વૃદ્ધિને સરેરાશની દૃષ્ટિએ જોવાથી સમસ્યાનું નિરાકરણ થતું નથી.

કોઈ દેશ બહુભાષી ન હોય અને ધાર્મિક વૈવિધ્ય ન ધરાવતો હોય તો તે માત્ર બે જ પરિપ્રેક્ષ્યમાં વિચારે પરંતુ જે દેશ બહુભાષી છે અને જ્યાં વિવિધ વંશના લોકો રહે છે તેણે ઔપચારિક અને અનૌપચારિક રીતે ધ્યાન રાખવું પડે કે તમામ સંપ્રદાયોમાં એક સંતુલન જળવાઈ રહે. ભલેને પછી ભલે તે દુનિયાનો કોઈ પણ દેશ હોય અને તેની સભ્યતા કોઈ પણ તબક્કામાં કેમ ના હોય.

જ્યારે કોઈપણ કારણસર કોઈની વસતિ ખૂબ વધે છે અને કોઈની નથી વધી રહી એવું થાય તો સંતુલન ખોરવાય છે અને તેની સામાજિક અને આર્થિક તેમજ અન્ય અસરો પડે છે. માટે દેશમાં ક્ષેત્રિય, સંસાધન અને ધાર્મિક 

જ્યારે તે સંતુલન બગડે છે. જો કોઈની જનસંખ્યા બહુ વધી જાય અને કોઈની ઓછી વધે. કારણ ભલે ગમે તે હોય, તો તેનાં સામાજિક અને આર્થિક પરિણામો હોય છે. તેનાં અન્ય પરિણામ પણ હોય છે એટલે જ ક્ષેત્રિય, સંસાધન અને ધાર્મિક એમ ત્રણેય રીતે દેશમાં સંતુલન જળવાઈ રહે તે જરૂરી છે.

આથી વસતિની સ્થિરતા માટે એક યુનિફોર્મ પૉલિસી હોવી જોઈએ. જે ક્ષેત્ર, ધર્મ, ભાષા, જાતિથી ઉપર હોય. જે બંધારણીય રીતે નિર્ધારિત કાયદો હોય. જેનું સૌ કોઈ પાલન કરે. 

'અમે બે, અમારાં...