દહીં જમાવવાનો વિચાર કોના મગજની ઊપજ છે?\nદહીંના ફાયદા પણ ઘણા બધા હોવાનું કહેવાય છે. દહીંનો ઉપયોગ માત્ર ગુજરાતમાં કે ભારતમાં જ નહીં, પણ આખી દુનિયામાં મોટા પાયે થાય છે. 

પણ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે દહીંની શોધ કોણે કરી?

ભારતની વાત કરીએ તો આપણે તો વર્ષો અથવા કહીએ તો સદીઓથી દહીં ખાઈ રહ્યા છીએ. કૃષ્ણ પણ માખણચોર તરીકે પ્રખ્યાત થયા હતા.

પશ્ચિમી દેશોમાં દહીંની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ અને ક્યારે થઈ, તે અંગે વિવાદ છે. 

દહીં જમાવવાની શરૂઆત

યૂરોપમાં એક દેશ એવો છે જેના વિશે કહેવામાં આવે છે કે તેણે પશ્ચિમી સભ્યતાને દહીં જેવી સ્વાદિષ્ટ વસ્તુની ભેટ આપી હતી. 

કહેવામાં આવે છે કે દહીં પૂર્વ યૂરોપના દેશ બલ્ગેરિયાની શોધ છે. 

દહીંનો ઇતિહાસ એટલો જ જૂનો છે જેટલો બલ્ગેરિયા દેશનો ઇતિહાસ. અહીં દહીં અનેક રૂપે ખાવામાં આવે છે. કોઈ પણ ભોજન અહીં દહીં વગર અધુરૂં છે. 

ઘણા બલ્ગેરિયાઈ દેશોનો દાવો છે કે લગભગ ચાર હજાર વર્ષ પહેલાં 'ઘુમક્કડ' જ્ઞાતિના લોકોએ દહીં જમાવવાની રીતની શોધ કરી હતી.

આ લોકો પોતાનાં બાળકો સાથે એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ફરતા રહેતા હતા.

તેવામાં તેમની પાસે દૂધને બચાવીને રાખવા માટે બીજો કોઈ ઉપાય ન હતો. 

તેના પરિણામ સ્વરૂપે તેમણે દૂધને જમાવીને તેનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હતો. આ કામ માટે તેઓ પ્રાણીઓની ખાલનો ઉપયોગ કરતા હતા. 

દૂધને એક નિશ્ચિત તાપમાન હેઠળ મૂકવામાં આવતું હતું જેનાથી દૂધમાં તેને જમાવનારા જીવાણું ઉત્પન્ન થઈ જતાં હતાં. 

લગભગ આ જ રીતને અપનાવતા દુનિયાના બીજા ભાગોમાં પણ દહીં જમાવવાનો સિલસિલો શરૂ થયો હતો. 

દહીંનાં બૅક્ટેરિયાંની શોધ

જાણકારોનું માનવું છે કે દહીં જમાવવાનું કામ મધ્ય એશિયા અને મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં અલગ અલગ સમયે શરૂ થયું હતું. 

બલ્ગેરિયા, યૂરોપના બાલ્કન પ્રાયદ્વીપમાં સ્થિત છે. અહીં દહીંનો ઉપયોગ સદીઓથી થઈ રહ્યો છે. 

અહીં દહીં જમાવવા માટે જરૂરી બેક્ટેરિયાના ખાસ પ્રકાર જોવા મળે છે. અહીંનું તાપમાન પણ દહીં જમાવવા માટે ખૂબ જ અનુકૂળ છે.

એટલે એ વાતમાં તો કોઈ શંકા નથી કે બલ્ગેરિયાએ જ પશ્ચિમી દેશોને દહીંથી રૂબરૂ કરાવ્યા હતા. અને તેને એક કૉમર્શિયલ પ્રોડક્ટ તરીકે ઓળખ આપી.

બલ્ગેરિયાના એક વૈજ્ઞાનિકે જ સૌથી પહેલાં દહીં જમાવવાની રીત પર સંશોધન કર્યું હતું. તેઓ બલ્ગેરિયાના ટ્રન વિસ્તારના રહેવાસી હતા. 

એ વૈજ્ઞાનિકનું નામ સ્ટામેન ગ્રિગોરોવ હતું. બલ્ગેરિયાના આ વૈજ્ઞાનિકના નામે ટ્રન વિસ્તારમાં દહીં મ્યુઝીયમ પણ બનાવવામાં આવ્યું છે. 

ગ્રિગોરોવ સ્વિત્ઝરલૅન્ડની જીનિવા યુનિવર્સિટીના...\n\ntl;dr:
દહીં આપણા ખાન-પાનનો એક મહત્ત્વનો ભાગ છે. દરરોજ જમવા બેસે ત્યારે દરેક ગુજરાતીને દહીં અથવા તેમાંથી બનેલી છાશ તો અચૂક યાદ આવે જ.