છ વર્ષ પછી ઘણા લોકોને લાગે છે કે ભારતમાં લોકશાહીને ઝાંખપ લાગી રહી છે, કેમ કે તેઓ કહે છે તે પ્રમાણે અખબારી સ્વાતંત્ર્ય પર સતત હુમલા થઈ રહ્યા છે.

પ્રેસ ફ્રીડમ ઇન્ડેક્સની બાબતમાં 180 દેશોના સર્વેમાં ભારતનું સ્થાન ગયા વર્ષે બે ક્રમ નીચે 142 પર આવી ગયું હતું. 

આ ઇન્ડેક્સ રિપોર્ટર્સ વિધાઉટ બોર્ડર્સ દ્વારા દર વર્ષે તૈયાર થાય છે. ધબકતી લોકશાહી અને સ્પર્ધાત્મક મીડિયા માટે ગૌરવ લેનારા દેશ ભારત માટે સ્થાન નીચે જવું તે જરાય સારી બાબત નહોતી.

કૃષિકાયદાઓની સામે આંદોલન ચલાવી રહેલા ખેડૂતોએ હાલમાં જ રેલી કાઢી તે વખતે વધુ એક વાર પત્રકારો પર હુમલા થયા છે. 

ધમાલ વચ્ચે એક દેખાવકારનું મોત થયું હતું અને 500થી વધુ પોલીસને ઈજા થઈ હતી.

પોલીસે હવે દિલ્હીમાં તોફાનોનું કવરેજ કરી રહેલા 8 પત્રકારો પર ફોજદારી ગુનાઓ દાખલ કર્યા છે અને તેમાં રાષ્ટ્રીય અખંડિતાની વિરુદ્ધમાં નિવેદન બદલ કેટલાક સામે દેશદ્રોહની કલમો પણ લગાવવામાં આવી છે. 

ખેડૂતોએ 26 જાન્યુઆરીએ રેલી કાઢી તે દરમિયાન એક દેખાવકારનું મોત થયું હતું. તેનું કારણ શું હતું તે અંગે વિવાદ છે. 

પોલીસનું કહેવું છે કે તેણે બેફામ રીતે ટ્રૅક્ટર ચલાવ્યું તેના કારણે તે ઊથલ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ી પડ્યું અને ઈજામાં તેનું મોત થયું. 

તો મૃતકના પરિવારનો આક્ષેપ છે કે તેને ગોળી મારવામાં આવી હતી એટલે ટ્રેક્ટર કાબૂ બહાર જતું રહ્યું. 

તેમના પરિવારના આક્ષેપ વિશે ઘણાં અખબારો અને મૅગેઝિનમાં લખાયું હતું અને તેને આધાર બનાવીને પત્રકારો સામે ગુના દાખલ કરવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે.

કાર્યવાહીનો વિરોધ

કેટલાક પત્રકારોએ આ બનાવનું રિપોર્ટિંગ કર્યું હતું અથવા તેનો અહેવાલ આપ્યો હતો, જ્યારે અન્ય પત્રકારોએ માત્ર તેને સોશિયલ મીડિયામાં શૅર કરી હતી.

આરોપો લગાવાયા તેમાંથી છ અને કૉંગ્રેસના સિનિયર સાંસદ સામે હકીકતો અને મોત વિશે "ખોટું રિપોર્ટિંગ" કરવાના કેસ થયા, જે કેસ ભાજપશાસિત ચાર રાજ્યોમાં નોંધાયા છે.

"શું મરણ પામનાર વ્યક્તિના પરિવારે કોઈ નિવેદન આપ્યું હોય કે પોસ્ટમૉર્ટમ વિશે શંકા વ્યક્ત કરી હોય કે પોલીસે જણાવેલા મોતના કારણ સામે વાંધો લીધો હોય તો તેના વિશે અહેવાલ આપવો એ શું ગુનો બની જાય છે?" એમ ધ વાયર વેબસાઇટના એડિટર ઇન ચીફ સિદ્ધાર્થ વરદરાજન કહે છે. 

પોલીસે જેમની સામે કેસ દાખલ કર્યા તેમાં વરદરાજનનો પણ સમાવેશ થાય છે.

માનવ અધિકાર સંગઠનો અને સાથી પત્રકારોએ આ વિશે રોષ વ્યક્ત કર્યો છે. 

હ્મુમન રાઇટ્સ વૉચના દક્ષિણ એશિયાના ડિરેક્ટર મીનાક્ષી ગાંગુલી કહે છે, "ભારતના સત્તાધીશોએ દેખાવોની સામે પ્રતિસાદ આપવામાં એવી રીત અપનાવી છે કે શાંતિમય રીતે વિરોધ કરી રહેલા લોકોને બદનામ કરવા માટે ભાતભાતના આક્ષેપો કરાયા. સરકારની ટીકા કરનારાની હેરાનગતિ કરવી અને બનાવોના અહેવાલો આપી રહ્યા હોય તેમની સામે કેસ કરવો તેવી રીતે અપનાવી છે." 

એડિટર્સ ગિલ્ડ ઑફ ઇન્ડિયાએ પણ જણાવ્યું કે આ પોલીસ કેસ "મીડિયાને ધમકાવવા, પરેશાન કરવા અને તેને દબાવી દેવા માટે કર્યા છે."

ઘણા કહે છે કે તેનો એક નમૂનો કારવાં (Caravan) ઇન્વેસ્ટિગેટિવ ન્યૂઝ મૅગેઝિન છે. આ મૅગેઝિનને ઘણી વાર મોદી સરકારની સામે ઘર્ષણમાં ઊતરવું પડ્યું છે.

પત્રકારો સામે કેસ

આ મૅગેઝિનના તંત્રી વિભાગના ત્રણ સિનિયર મોસ્ટ સંપાદકો - પબ્લિશર, તંત્રી અને કાર્યકારી તંત્રી સામે દેશદ્રોહના 10 કેસ ઠોકી દેવામાં આવ્યા છે. 

દેખાવકારના મોત વિશે અહેવાલ તથા ટ્વીટ કરવા બદલ પાંચ રાજ્યોમાં આ ત્રણ પત્રકારો સામે કેસ દાખલ કરી દેવાયા છે. 

મૅગેઝિનના એક ફ્રીલાન્સ પત્રકારની પ્રદર્શનસ્થળેથી ધરપકડ કરવામાં આવી. તેમના પર કાર્યવાહીમાં "અવરોધ"નો આરોપ મૂકાયો હતો અને બે દિવસ બાદ જામીન પર છુટકારો થયો હતો. 

સરકારે જાહેરશાંતિના ભંગની લીગલ...