શીર્ષક: ભારતીય અર્થતંત્રને ચલાવવા માટે ડૉલર કેટલાં જરૂરી?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
દુનિયાભરના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં પ્રભુત્વ તો ડૉલરનું જ છે. આપ બજારમાં જાઓ છો તો ખિસ્સાંમાં રૂપિયા લઈને જાઓ છો. 

એ જ રીતે જયારે ભારતને સાઉદી  અરેબિયા, ઇરાક કે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું હોય ત્યારે ત્યાં રૂપિયા નહીં પણ ડૉલર આપવા પડે છે.  

એટલે જ ભારતે ફ્રાંસ પાસેથી રફાલ યુદ્ધ વિમાન ખરીદ્યાં ત્યારે તેની ચુકવણી રૂપિયામાં નહીં, ડૉલરમાં કરવી પડી. 

એનો અર્થ એ કે રૂપિયો રાષ્ટ્રીય ચલણ ભલે હોય પણ ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ડૉલરની શરણમાં જવું જ પડે. 

એટલે જ અર્થતંત્ર અને દેશને મજબૂત રાખવાં માટે વધુ ડૉલર જરૂરી છે. 

પણ આ ડૉલર આવશે ક્યાંથી? 

ડૉલર નિકાસમાંથી આવે છે. ભારત કોઈ પણ વસ્તુ અન્ય દેશ પાસેથી ખરીદે છે ત્યારે જેમ ડૉલરમાં ચુકવણી કરે છે, એ જ રીતે જ્યારે કોઈ વસ્તુ વેચે છે ત્યારે અદાયગી ડૉલરમાં  લે છે. 

એનો અર્થ એ કે ભારત પાસે રહેલું ડૉલરનું પ્રમાણ વિશ્વમાં તે કઈકઈ વસ્તુ વેંચે છે, તેના પર નિર્ભર છે. 

ભારતનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર

જો ભારત વેચવાની તુલનામાં વધુ ખરીદી કરે તો ડૉલરનો ભંડાર ઘટશે. 

દેશમાં ડૉલર અન્ય રીતે પણ આવે છે. દુનિયાભરના અલગ-અલગ દેશોમાં કામ કરનારા ભારતવાસીઓ પોતાની કમાણીનો હિસ્સો ભારતમાં પોતાનાં સ્વજનોને મોકલે છે. 

વિદેશોમાં કામ કરી રહેલા પોતાના નાગરીકો પાસેથી ડૉલર મેળવવાને મુદ્દે ભારત સર્વોચ્ચ સ્થાને છે.

વર્ષ 2017માં ભારતવાસીઓએ કુલ 69 અબજ ડૉલર મોકલ્યા, જે વર્ષ 2018-19માં ભારતના સંરક્ષણ બજેટની દોઢ ગણી રકમ છે. 

વિશ્વ બૅંકના આંકડાઓ અનુસાર આ રકમ ગત વર્ષથી 9.5 ટકા જેટલી વધારે છે. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

1991માં વિદેશોમાં કામ કરી રહેલા ભારતીયોની કમાણીથી આવનારા ડૉલર માત્ર ત્રણ અબજ ડૉલર હતા, જે 2018માં 22 ગણા વધીને 69 અબજ થઈ ગયા. 

આ મામલે ભારત બાદ ચીન, ફિલિપાઇન્સ, મેક્સિકો, નાઈજીરિયા અને ઇજિપ્તનો નંબર આવે છે. 

ગત સપ્તાહે ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં 1.265 અબજ ડૉલર ઘટ્યા છે. 

આ ઘટની સાથે જ ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં હવે 400.52 અબજ ડૉલર બચ્યા છે. 

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે 400નો આંકડો એક મનોવૈજ્ઞાનિક આંકડો છે અને તે આનાથી નીચે ગયો તો દેશ માટે ચિંતાનું કારણ બનશે. 

આ જ વર્ષે એપ્રિલમાં વિદેશી મુદ્રા ભંડાર 426.028 અબજ ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો હતો, પરંતુ એ પછીથી પડતી ચાલુ જ છે. 

રૂપિયાની મજબૂતી કેમ જરૂરી? 

ભારત પાસે રહેલા ડૉલર છે, તેણે ખર્ચ કરેલા ડૉલરની સીધી જ અસર ભારતીય ચલણ રૂપિયા પર પડે છે. 

આ...