અઝરબૈજાન અને આર્મેનિયાની લડાઈમાં તુર્કી 'ડ્રોન સુપર પાવર' કેવી રીતે બની ગયું?\nરેચેપ તૈયબ અર્દોઆન

નાગોર્નો-કારાબાખમાં યુદ્ધ શરૂ થયા પહેલાં જ તુર્કીના ડ્રોન વિમાનોને કારણે અનેક લશ્કરી વિશ્લેષકો તેને વૈશ્વિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગના અગ્રણી દેશોમાં સામેલ કરવા લાગ્યા હતા. 

અદ્યતન કૉમ્બેટ ડ્રોનનું ઉત્પાદન કરતું તુર્કી ખુદને ઇઝરાયલ કે અમેરિકા સાથે જોડાયેલું જોવા ઇચ્છતું નથી. આધુનિક ટેકનૉલૉજીવાળાં નવાં વિમાન એ જાતે જ બનાવી રહ્યું છે.

માનવરહિત વિમાનોના અમેરિકન સૈન્ય નિષ્ણાત ડેનિયલ ગુંતે સિમસેક માને છે કે તુર્કી અનેક વર્ષોથી ઉડ્ડયનક્ષેત્રે પોતાને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરી રહ્યું છે. 

ડેનિયલ ગુંતે સિમસેકના જણાવ્યા મુજબ, વિમાન ઉત્પાદક તુર્કી 1940માં જ સિવિલ ઍવિએશન ઑર્ગેનાઇઝેશનનું સભ્ય બની ગયું હતું.

જોકે એ પછીનાં વર્ષોમાં તુર્કીની હાલત નબળી થતી ગઈ હતી, પણ હવે માનવરહિત વિમાન બનાવીને તુર્કીએ તેની સ્થિતિ મજબૂત કરી લીધી છે. 

તુર્કીની ટીકા

દેશમાં ડ્રોન હુમલા અને તેમાં સામાન્ય નાગરિકોનાં મૃત્યુને કારણે તુર્કીએ ટીકાનો સામનો પણ કરવો પડ્યો છે.

અમેરિકાની મિશેલ ઍરોસ્પેસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ સાથે જોડાયેલા ડેનિયલ ગેટિંગરે જણાવ્યું હતું કે માનવરહિત વિમાન (યુએવી)ના મામલામાં ઇઝરાયલ તથા અમેરિકા વિશ્વમાં સૌથી આગળ છે.

ઇઝરાયલ અને અમેરિકાએ સૈન્યના ઉપયોગ માટે ડ્રોન બનાવવાની શરૂઆત 1970 અને 80ના દાયકામાં કરી હતી. તુર્કી આ ક્ષેત્રમાં નવું ઉત્પાદક છે. એ ઉપરાંત ચીન તથા ફ્રાન્સ પણ ડ્રોનના મોટા ઉત્પાદક દેશો છે.

ગેટિંગરના જણાવ્યા મુજબ, હાલ દુનિયામાં કમસે કમ 95 દેશો ડ્રોન બનાવવાના પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને કમસે કમ 60થી 267 દેશ આ પ્રકારના ડ્રોનનો ઉપયોગ કરે છે. 

સૌથી વધુ ડ્રોન ખરીદતો દેશ ચીન

ચીને તાજેતરનાં વર્ષોમાં આગલી પેઢીનાં ડ્રોન વિમાનોનું ઉત્પાદન વેગીલું બનાવ્યું છે.

ગુંતે સિમસેકના જણાવ્યા મુજબ, ડ્રોન ડિઝાઇન, સૉફ્ટવેર અને વપરાશના મામલામાં તુર્કીનો સમાવેશ દુનિયાના ટોચના પાંચ દેશોમાં થાય છે.

બ્રિટનસ્થિત બિનસરકારી સંગઠન ડ્રોન વોર્સના જણાવ્યા મુજબ, ડ્રોનના ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં સામેલ થયેલો તુર્કી નવી પેઢીનો દેશ છે. તેમાં સામેલ અન્ય દેશોમાં ચીન, ઈરાન તથા પાકિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે.

સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના જણાવ્યા મુજબ, ચીન દ્વારા ડ્રોનની નિકાસમાં ગયા વર્ષે 1430 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ હતી અને આ મામલે ચીન સૌથી આગળ નીકળી ગયું હતું. 

ઍરોસ્પેસ તથા સંરક્ષણક્ષેત્રે કાર્યરત રિસર્ચ ફર્મ ટીલ ગ્રૂપના જણાવ્યા મુજબ, વર્ષ...\n\ntl;dr:
નાગોર્નો-કારાબાખમાં આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધે તુર્કીમાં નિર્મિત લડાયક ડ્રોન વિમાનોને દુનિયાના નજરે ચડાવ્યાં છે. તુર્કી પાસેથી ખરીદેલાં ડ્રોનને કારણે અઝરબૈજાનને આ યુદ્ધમાં સરસાઈ હાંસલ થઈ હોવાનું કહેવાય છે.