ભારત-નેપાળના સરહદવિવાદ વચ્ચે કેવી હશે કૈલાસ-માનસરોવરની યાત્રા?\nઆ પ્રદેશ સપનાંની દુનિયા જેવો છે, જેની મુલાકાત ઘણા લોકો લેવા ઇચ્છતા હોય છે. 

ઉચ્ચ સપાટી પર આવેલો નયનરમ્ય પ્રદેશ, જ્યાં સુધી નજર પહોંચે ત્યાં સુધી કુદરતી સૌંદર્ય વચ્ચેથી યાત્રાળુઓ જાણે ભેખડોમાંથી બહાર આવતા હોય તેવું દૃશ્ય નજરે ચડે છે. આ પ્રદેશનો ખડકાળ ચહેરો દેખીતી રીતે કાળો છે પણ તેના શિખરનું આવરણ, સફેદ બરફના જાડા પડથી આચ્છાદિત થઈ ગયું છે.

તેની પીગળતી હિમનદીઓ અગ્ર ભૂમિના વિશાળ તળાવમાં વહી રહી છે. તેના પાણીની શુદ્ધતા, નિર્મળતા અને સૌંદર્ય અવર્ણનીય છે. 

સાધુ, સંત, લામા, જાપાનીઝ, બૌદ્ધ, હિંદુ અને જૈન ધર્મના અભ્યાસુઓ, આધ્યાત્મિક જીવોને લીધે સદીઓથી આ ભૂમિનું સાંસ્કૃતિક અને નૈસર્ગિક મહત્ત્વ અકબંધ છે.

ભારત, નેપાળ, ભૂતાન અને ચીનમાં (ચીનના તિબેટનો ઑટોનોમસ પ્રદેશ) રહેતા ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ માટે આ પ્રદેશ દેવ-દેવીઓનું ગૃહ છે, જેમાં ભગવાન શંકર અને દેવી પાર્વતીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

આને લીધે જીવનમાં એક વખત કૈલાસ-માનસરોવર યાત્રા કરવી મહત્ત્વની મનાય છે. આ યાત્રા બેથી ત્રણ સપ્તાહ સુધી ચાલે છે. (તેનો આધાર તમે કયાંથી યાત્રા શરૂ કરો છો તેના પર છે.) 

ઍરક્રાફ્ટ, જીપથી અને ઘણો વિસ્તાર પગપાળા પાર કરવો પડે છે. યાત્રા માટે વિશ્વના સૌથી આકરા ગણાતાં ભૈગોલિક વિસ્તારોમાંનો આ એક આ વિસ્તાર છે. આને 'ટ્રાન્સ હિમાલય રિજન' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

ઉત્તરાખંડ-લિપુલેખ રોડલિંક એ પ્રવાસને 'ઘણી હદ સુધી ઓછા સમય'નો કરવો એ મોદી સરકારની પ્રાથમિકતા હતી. 

8મી મેના રોજ ભારતના સંરક્ષણમંત્રીએ આ બહુલક્ષી યોજનાનું વીડિયો મારફતે ઉદ્ઘાટન કર્યું, પણ હજુ આ માર્ગમાં અડચણો ઘણી છે. 

અડચણ નંબર એક

આ ઉનાળામાં યાત્રા શરૂ થશે કે નહી તે અંગે વિશ્વભરમાં કોરોના વાઇરસના સંક્રમણને લીધે અનિશ્ચિતતા છે.

ચીન, જ્યાં આ વાઇરસનો ઉદ્ભવ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે ત્યાની સરકાર પ્રમાણે આંતરાષ્ટ્રીય યાત્રીઓએ ફરજિયાતપણે 14 દિવસના ઑબઝર્વેશન અને ક્વોરૅન્ટીનમાં રહેવું પડે છે.

તિબેટના વિસ્તારમાં પણ સમાન નિયમ પાળવામાં આવે છે. નેપાળ-તિબેટ/ચીનના અધિકારીઓ તેમ જ ટૂર ઑપરેટરોના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ નિયમને લીધે કૈલાસ-માનસરોવરની યાત્રા કરવા માગતા દક્ષિણ એશિયાના યાત્રાળુઓ માટે જૂન, જુલાઈ અને ઑગસ્ટ માટેની પણ યોજના બનાવી શકવી મુશ્કેલ છે.

તિબેટ સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વેબસાઇટ Tibet.cn પ્રમાણે ચીનમાં જનજીવન ધીમેધીમે થાળે પડી રહ્યું છે. મુસાફરોને નૈસર્ગિક અને સાંસ્કૃતિક સ્થળોના પ્રવાસ માટે ફરીથી...\n\ntl;dr:
ભારતના સંરક્ષણમંત્રી રાજનાથ સિંહે 8મી મેના લિપુલેખ માર્ગનું ઉદ્ઘાટન કરતાં કૈલાસ માનસરોવરના યાત્રીઓ ખુશ થઈ ગયા હશે, પણ કોરોના વાઇરસને લીધે સર્જાયેલી વિષમ પરિસ્થિતિઓ અને નેપાળ-ભારતના સીમાવિવાદે અનિશ્ચિતતા વધારી દીધી છે.