સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: બીબીસીને મુલાકાત આપતા લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

 ઑગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર, 1965 દરમિયાન ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 17 દિવસના યુદ્ધ પર આ સમજૂતી થકી પૂર્ણવિરામ મૂકી દેવાયું હતું.

આ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યાના બીજા જ દિવસે શાસ્ત્રીજીનું તાશકંદ ખાતે જ અવસાન થયું હતું. 

કરારનાં 55 વર્ષો બાદ 1965નું યુદ્ધ અને તેમાં શાસ્ત્રીજીના નેતૃત્વની ભૂમિકા અંગે જાણવું પ્રાસંગિક બની જાય છે. જાણો કેવી રીતે 1965ના યુદ્ધમાં શાસ્ત્રીજીના મક્કમ નેતૃત્વની મદદથી ભારત પાકિસ્તાનને ધૂળ ચટાડવામાં સફળ રહ્યું હતું. 

26 સપ્ટેમ્બર, 1965ના રોજ ભારતના વડા પ્રધાન લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં હજારો લોકોને સંબોધન કર્યું ત્યારે તેમના ચહેરા પર અનેરી ચમક હતી.

શાસ્ત્રીએ કહ્યું, "પ્રમુખ અયૂબે જાહેરાત કરી હતી કે દિલ્હી સુધી તેઓ હરતાંફરતાં પહોંચી જશે."

"તેઓ મોટા માણસ છે એટલે મેં વિચાર્યું કે તેમને પગપાળા દિલ્હી પહોંચવાની તકલીફ ક્યાં આપવી. આપણે જ લાહોર સુધી પહોંચીને તેમનું સ્વાગત કરીએ ને."

આ શાસ્ત્રી નહીં, પણ 1965ના યુદ્ધ પછીના ભારતીય નેતૃત્વનો આત્મવિશ્વાસ બોલી રહ્યો હતો.

આ એ જ શાસ્ત્રી હતા, જેમના નાના કદ અને પાતળા અવાજની અયૂબ ખાને મજાક ઉડાવી હતી.

અયૂબ ઘણી વાર વર્તન નહીં, પણ બહારના દેખાવના આધારે લોકો વિશે ધારણા બાંધી લેતા હતા.

શાસ્ત્રીનેકમજોરસમજતાહતાઅયૂબ

ખેતી કરતાં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી

પાકિસ્તાનમાં ભારતના હાઇ કમિશનર તરીકે રહી ચૂકેલા શંકર વાજપેયી યાદ કરતાં કહે છે, "અયૂબ એવું વિચારવા લાગ્યા હતા કે હિન્દુસ્તાન નબળો દેશ છે. તેમને એવું પણ હતું કે રાજકીય નેતૃત્વ બહુ નબળું છે."

"તેઓ દિલ્હી આવવાના હતા, પણ હવે ત્યાં કોઈ વાત કરવા જેવું છે નહીં, એમ કહીને તેમણે આવવાનું ટાળ્યું હતું. શાસ્ત્રીએ કહ્યું કે સારું, તમારે ના આવવું હોય અમે પ્રવાસે આવીશું."

"તેઓ કૈરો ગયા હતા. ત્યાંથી પરત ફરતી વખતે એક દિવસ માટે કરાચીમાં રોકાયા હતા."

"શાસ્ત્રીજીને વળાવવા માટે અયૂબ ઍરપૉર્ટ સુધી આવ્યા હતા ત્યારે હું હાજર હતો."

"મેં સાંભળ્યું હતું કે તેઓ પોતાના સાથીઓ સાથે ઇશારામાં એવી વાતો કરી રહ્યા હતા આ માણસ સાથે વાત કરવાનો કોઈ ફાયદો નથી."

આ સિવાય અયૂબે સમજવામાં બીજી મોટી ભૂલ એ કરી હતી કે કાશ્મીર પર હુમલા પછી ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પાર નહીં કરે.

સેન્ટર ફૉર પૉલિસી રિસર્ચના શ્રીનાથ રાઘવન કહે છે, "ત્યાં ઓવર કૉન્ફિડન્સનો માહોલ બની ગયો હતો. એક તો પોતે સેનાના જનરલ હતા."

"તેમને...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
10 જાન્યુઆરી, 1966ના રોજ ભારતના તત્કાલિન વડા પ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી અને પાકિસ્તાનના તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ અયૂબ ખાન દ્વારા તાશકંદ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.