વાજપેયી માટે 'અજાતશત્રુ', 'સર્વપ્રિય' અને 'સર્વમાન્ય' આ વિશેષણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

વાજપેયીની સૌથી મોટી ખાસિયત એ હતી કે તેઓ વ્યક્તિગત વ્યવહારમાં ખૂબ વિનમ્ર હતા. સાથે જ તેમનાથી વિપરીત વિચારવાળા લોકોને તેઓ શત્રુ નહોતા માનતા.

સાથે જ તેમની વાતમાં ચાતુર્ય પણ ગજબનું હતું. તેમની આવી છબી બની હતી કે બનાવવામાં આવી એ તો ઠીક પણ લોકોએ ભૂલી જ ગયા કે આખરે તેઓ એક રાજનેતા છે. 

રાજનીતિમાં છાપથી મોટું કંઈ પણ નથી, પરંતુ આ છબીને જનસત્તાના પૂર્વ સંપાદક અને પ્રખ્યાત પત્રકાર પ્રભાષ જોશી 'સંઘનું મોહરું' લખે છે. 

વાજપેયી આજીવન સંઘના પ્રચારક રહ્યા. રાજનૈતિક જીવનમાં તેઓ સતત સંઘના કાર્યકર તરીકે કામ કરતાં રહ્યાં.

વર્ષ 2001માં ન્યૂ યૉર્ક ખાતે પ્રવાસી ભારતીયોને સંબોધન કરતી વખતે વાજપેયીએ કહ્યું હતું, "હું આજે વડા પ્રધાન છું, કાલે નહીં હોઈશ, પરંતુ સંઘનો સ્વયંસેવક હતો અને રહીશ."

તેમની આ વાત તદ્દન સાચી હતી. વાજપેયી સંઘના સમર્પિત પ્રચારક હતા. 

આરએસએસ દ્વારા તેમને જનસંઘમાં કામ કરવા માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. તેઓ મોરારજી દેસાઈ સરકારમાં વિદેશ મંત્રી બન્યા અને અડવાણી સૂચના-પ્રસારણ મંત્રી. 

વર્ષ 1977માં જનસંઘનું જનત... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ા પાર્ટીમાં વિલીનીકરણ થઈ ગયું. 

પરંતુ આગળ જતાં સમાજવાદી પક્ષના લોકોએ અને ખાસ કરીને જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસે એ મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે કોઈ પણ વ્યક્તિ બે સદસ્યતા ન ધરાવતો હોવો જોઈએ. 

સંઘ પ્રત્યે વાજપેયી અને અડવાણીનું સમર્પણ એટલું હતું કે તેમણે સરકાર છોડી દીધી, પરંતુ સંઘ ના છોડ્યો.

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ત્યારબાદ વર્ષ 1980માં જનસંઘ નવા સ્વરૂપે સામે આવ્યું અને નામ રાખ્યું ભારતીય જનતા પક્ષ. 

એ વાત સમજવા જેવી છે કે વાજપેયી અને અડવાણી ભાજપના જન્મ પહેલાંથી રાજનીતિ કરી રહ્યાં છે. 

એ વાત મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે સંઘ એ સંગઠન છે કે જેનું ઘોષિત લક્ષ્ય ભારતને હિંદુ રાષ્ટ્ર બનાવવાનું છે. 

સંઘ એવું સંગઠન છે જેનો વિશ્વાસ હિંદુ વર્ચસ્વવાદના મૉડલમાં છે. સંઘ કોઈ પ્રત્યે અને કોઈ પણ બાબતે ઉત્તરદાયી નથી, પરંતુ ભાજપમાંથી કોઈ લોકતાંત્રિક રીતે વડા પ્રધાન ચૂંટાઈ આવે, તો તેઓ સર સંઘચાલકના આદેશોનું પાલન કરે છે. 

અટલ બિહારી વાજપેયીના નજીકના મિત્રોમાં જસવંત સિંહ સામેલ હતા. જ્યારે વર્ષ 1996માં વાજપેયી વડા પ્રધાન બન્યા, ત્યારે જસવંત સિંહને નાણા મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા હતા. 

વર્ષ 1998માં જ્યારે વાજપેયી તેમના મંત્રીઓની યાદી તૈયાર કરી ચૂક્યા હતા અને એ યાદીને રાષ્ટ્રપતિ ભવન મોકલવાની હતી, ત્યારે તત્કાલીન સર સંઘચાલક કે. સી. સુદર્શન અચાનક વાજપેયીને મળવા ગયા. 

બન્ને વચ્ચે મુલાકાત બાદ જસવંત સિંહનું નામ આ યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યું. 

પોતાનાં મંત્રીમંડળની પસંદગી કરવી એ વડા પ્રધાનનો વિશેષાધિકાર છે, પરંતુ પીએમનો સંબંધ સંઘથી હોય તો સર સંઘચાલક સામે તેમનો આ વિશેષાધિકાર નાનો સાબિત થાય છે.

એ સમયે જસવંત સિંહની જગ્યાએ યશવંત સિન્હાને નાણા મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા, કારણ કે સંઘ જસવંત સિંહને નાણા મંત્રી રૂપે જોવા તૈયાર નહોતા.

મોદી સરકાર તો કાયદેસર રીતે તેમની સરકારનો પ્રોગેસ રિપોર્ટ સંઘ નેતૃત્વને સોંપી ચૂકી છે.

સંઘના મહત્ત્વપૂર્ણ બે ચહેરાઓ

80ના દાયકામાં અયોધ્યા આંદોલનની શરૂઆતથી લઈને 2004 સુધી, રાષ્ટ્રીય સ્વયં સેવક સંઘને રામ મંદિર, હિંદુત્વ અને ગઠબંધન સરકાર બધાને એક સાથે લાવવા માટે બે ચહેરાઓની જરૂરિયાત જણાઈ હતી. 

આ બે ચહેરાઓ એટલે વાજપેયી અને અડવાણી.

દરેક ઉગ્ર, કઠોર અને સાંપ્રદાયિક ધ્રુવીકરણ ધરાવતા કાર્યો લાલકૃષ્ણ અડવાણી કરી રહ્યા હતા, જ્યારે એનડીએને જોડવાનું અને શાંતિ સાથે સરકાર ચલાવવાની જવાબદારી વાજપેયીને માથે હતી.

બન્ને વચ્ચે મતભેદ અને સંઘર્ષની વાતને મોટાભાગે કોઈ...