બજેટ 2020 : મહિલાઓ માટે કંઈ ખાસ છે કે નહીં?\nમંદીના ભરડામાં સપડાયેલા અર્થતંત્ર માટેની ચિંતા સાથે સ્વાભાવિક રીતે સૌની આંખો બજેટ 2020 પર મંડાયેલી હતી.

કારણકે વર્તમાન સંજોગોમાં સરકાર પાસે માત્ર કલ્યાણકારી પગલાં જ નહીં પણ સક્રિય આર્થિક પગલાંની પણ અપેક્ષા હતી. 

બજારમાં મંદીનું મુખ્ય કારણ જો માગની કમી હોય તો સરકારના સીધા ખર્ચ દ્વારા માગને ધક્કો મળે તો આર્થિક પ્રવૃત્તિઓના ચક્રો ગતિમાન થાય. જે અંગે કોઈ ખાસ મોટી જાહેરાત થઈ નહીં.  

આર્થિક ગતિવિધિઓની સીધી અસર મહિલાઓના કલ્યાણ પર પડતી હોય છે. 

કુટુંબની ઘટેલી આવક સાથે ઘરખર્ચને સંભાળવાની જવાબદારી સ્ત્રીઓની જ હોય છે તેમજ આર્થિક મંદીમાં રોજગારી ગુમાવનાર અને નીચા વેતનદર સ્વીકારનાર મહિલા પહેલી હોય છે.

સ્ત્રીઓની આર્થિક ભાગીદારીમાં સતત ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારમાં પ્રાથમિક કે માધ્યમિક શિક્ષણ પામેલી મહિલાઓ ખૂબ ઝડપથી શ્રમદળની બહાર નીકળી રહી છે.

એમનાં કૌશલ્યને અનુરૂપ જ્યારે કામની તંગી હોય ત્યારે ઓછા વેતનદરે મહિલા કરતાં પુરુષને રોજગાર આપવા પર પસંદગી ઊતરતી હોવાનું પણ નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે.

ગ્રામીણ ક્ષેત્રે ઘરેલું ખર્ચ સતત ઘટી રહ્યો છે જે વર્તમાન મંદી માળખાકીય હોવા અંગેનો નિર્દેશ કરે છે. આ પ્રશ્નને ગંભીરતાથી લેવો જ પડશે. મનરેગા જેવા સીધી રોજગારી આપવાના કાર્યક્રમો મંદીના વિષચક્રને તોડવામાં થોડી મદદ કરી શકે એમ છે.

ગ્રામીણ સ્ત્રીઓ મનરેગાનો ઘણો લાભ લે છે. પણ બજેટ 2020-21માં તો મનરેગાની નાણાકીય જોગવાઈમાં ઘટાડો થયો છે.

2019-20ના રિવાઇસ્ડ બજેટમાં મનરેગા માટે રુ. 71,002 કરોડની જોગવાઈ હતી, જેની સામે આ બજેટમાં રૂપિયા 61,500ની જોગવાઈ છે. 

કૃષિ ક્ષેત્રને સુગઠિત કરવાના પ્રયત્નોમાં 'ધાન્ય લક્ષ્મી' યોજનાની જાહેરાત થઈ જે અંતર્ગત બિયારણના સંગ્રહનો પ્રબંધ મહિલા સ્વસહાય જૂથને સોંપવાની વાત કરાઈ  છે. 

મહિલા સ્વસહાય જૂથોને આ માટે મુદ્રા અને નાબાર્ડ તરફથી ટેકો આપવામાં આવશે. યોજનાની વિગતો હજુ જાહેર નથી થઈ.

પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ આવકારદાયી પગલું છે કારણકે અહી એક કાંકરે બે પંખી વીંધવાની શક્યતા રહેલી છે. એક તરફ સ્વસહાય જૂથોને લાંબા ગાળાનું રોકાણ કરવા માટેની તક ઊભી થશે.

એમની નજર હેઠળ સંગ્રહસ્થાનો વધુ અસરકારક રીતે કામ કરી શકશે. પરંતુ, સ્ત્રીઓની ભૂમિકા સહાયક તરીકેની જ રહે છે. 

મહિલા કલ્યાણ મામલે સરકાર કેટલી ગંભીર?

સ્ત્રીઓને 'ખેડૂત'નો દરજ્જો આપવાની દિશામાં હજુ પગલું ભરાયું નથી.

મહિલા વિકાસ માટે સીધો ખર્ચ કરવા માટે રૂપિયા 28,600...\n\ntl;dr:
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામણે શનિવારે વર્તમાન સરકારનું સૌથી લાંબુ બજેટ રજૂ કર્યું.