...ાંચો : મુસ્લિમો) સાથેના સુમેળ-સમાનતા અને લોકશાહી સ્થાપવાની લ્હાયમાં હિંદુ રાષ્ટ્રને ભૂલી જવા સામે કટ્ટર વાંધો હતો. 

તે મુસ્લિમો સહિતના બીજા ધર્મીઓને દેશમાં ઉતરતા દરજ્જે, કોઈ જાતના વિશેષાધિકારો તો ઠીક, નાગરિકતાના પણ અધિકાર વિના રહેવાનું સૂચવતા હતા. (ઇન્ડિયાઝ સ્ટ્રગલ ફોર ઇન્ડીપૅન્ડન્સ, પૃ.૪૩૭-૮) 

'મુસ્લિમોમાં રહેલાં અંતિમવાદી અને જેહાદી તત્ત્વોને શરણે' થઈ ગયેલા ગાંધીજી પ્રત્યે ગોળવલકરની 'અસંમતિ'ની ભાષાને પણ જરા જોવા જેવી છે. 

તેમણે લખ્યું હતું, 'હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા વિના સ્વરાજ નહીં એવું જાહેર કર... બાકીનો લેખ લખો:
થઈ શકે નહીં. (પૂર્ણાહુતિ-૪, પૃ.૧૮)

શંકા જન્માવતી બાંહેધરીઓ

સંઘ તરફથી ગાંધીજીને વારંવાર બાંહેધરીઓ આપવામાં આવતી હતી અને ગાંધીજી જેમ બીજા કોમવાદીઓના તેમ સંઘના દાવાને પણ ચેતવણી સાથે અને 'સાચો હોય તો'ની શરત સાથે સ્વીકારતા હતા. 

ગોળવલકર સાથે ગાંધીજીની મુલાકાત થઈ ત્યારે ગાંધીજીએ કહ્યું હતું, 'મને એવી ખબર આપવામાં આવી છે કે તમારી સંસ્થાના હાથ પણ લોહીથી ખરડાયેલા છે.'

એ વખતે ગુરુજીએ એ વાત ખોટી હોવાની ખાતરી આપી અને કહ્યું કે અમારી સંસ્થા કોઈની દુશ્મન નથી. 

મુસલમાનોની કતલ કરવાની અમારા ધ્યેયમાં કોઈ પ્રકારની વાત નથી. 

અમારી સંસ્થા સર્વ શક્તિ ખર્ચીને હિંદુ ધર્મનું રક્ષણ કરવાનો ઇરાદો રાખે છે... અમારી સંસ્થા સુલેહશાંતિ ઇચ્છે છે અને અમારા આ વિચારો તમે જાહેર કરો એવી મારી તમને વિનંતી છે.' (દિલ્હી ડાયરી, પૃ.૧૧) 

ત્યારે ગાંધીજીએ તેમને કહ્યું હતું કે 'તમે જે કંઈ કહો છો એ હૃદયપૂર્વકનું હોય તો પ્રજા તમારા પોતાના મુખે જ એ જાણે એ બહેતર છે.' (પૂર્ણાહુતિ-૪, પૃ.૧૭) 

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે 

પછી ગોળવલકરની અપીલની વાત ગાંધીજીએ પ્રાર્થનાસભામાં જાહેરમાં કહી હતી. 

ત્યારપછી પણ સંઘની હિંસક પ્રવૃત્તિઓ વિશે ગાંધીજીને સતત ફરિયાદો મળતી રહી. 

સંઘના માણસો નિરાશ્રિતોની છાવણીમાં કામ કરતી વખતે શિસ્ત, હિંમત અને સખત કામ કરવાની તાકાત બતાવ્યાં હતાં--એવું ગોળવલકરની હાજરીમાં ગાંધીજીના એક સાથીએ કહ્યું, ત્યારે ગાંધીજીનો જવાબ હતોઃ 

'હિટલરના નાઝીઓએ તથા મુસોલિનીની આગેવાની નીચે ફાસિસ્ટોએ પણ એમ જ કર્યું હતું એ ભૂલશો નહીં.' 

ગાંધીજી ભૂતકાળમાં જમનાલાલ બજાજ સાથે સંઘની શાખાએ ગયા ત્યારે તેમની શિસ્ત અને સાદગીથી પ્રભાવિત થયા હતા, એવું નોંધતી વખતે પછીનાં વર્ષોનો ગાંધીજીનો આ અભિપ્રાય પણ ધ્યાનમાં રાખવા જેવો છે.

આ વાતચીત ઉતારનાર પ્યારેલાલની નોંધ પ્રમાણે ગાંધીજીએ સંઘને 'સરમુખત્યારશાહી દૃષ્ટિવાળી કોમી સંસ્થા' તરીકે વર્ણવી હતી. (પૂર્ણાહુતિ-૪, પૃ. ૧૭)

વિશ્લેષણ 

ગાંધીહત્યા સાથે આત્યંતિક હિંદુ વિચારસરણીને કોઈ સંબંધ ન રહે અને એ તો ગાંધીજીને મહાન હિંદુ માનતી હતી--એવાં અર્ધસત્યો સાથે બંને વચ્ચેના સંબંધોની ફરી શરૂઆત થાય, એ માટે સંઘની વિચારધારામાં માનતા લોકો ઉત્સુક છે. 

એ માટે વારેવારે અવનવા પ્રયાસ થયા કરે છે. 

પરંતુ ગાંધીજીના જીવનકાર્યના અત્યંત મહત્ત્વના પાયા જેવી હિંદુ-મુસ્લિમ એકતાનો ઉગ્ર વિરોધ કરીને ગાંધીજી પ્રત્યે વ્યક્ત થતાં કહેવાતા આદરનો વ્યવહારમાં કશો અર્થ નથી. ...