કાકપોરા ગામમાં પોતાના ઘરેથી એક વર્ષ પહેલાં ફરાર થયા બાદ આદિલ ડાર જૈશ-એ-મોહમ્મદમાં સામેલ થઈ ગયા હતા અને બંદૂક ઉઠાવી હતી. 

ડારનું ઘર બે માળની ઇમારત છે, જ્યાં પ્રથમ માળ ઉપર પરિવાર એકઠો થયો છે. 

આ એક ખેડૂતનો પરિવાર છે. ઠંડી અને વરસાદની વચ્ચે જ્યારે હું ત્યાં પહોંચ્યો તો પહેલાં આદિલના બે ભાઈઓ અને તેમના પિતાએ બીબીસી સાથે વાત કરવાનો ઇન્કાર કરી દીધો હતો. 

કેટલાક સમય બાદ આદિલના પિતા ગુલામ હસ ડાર થોડી વાત કરવા માટે રાજી થયા અને કહ્યું, "મૃતદેહ ઘરે આવ્યો નથી, પુત્રને દફનાવ્યો નથી એટલે થોડું ખાલીપણું લાગી રહ્યું છે."

જ્યારે મેં પૂછયું કે સીઆરપીએફ (સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ)ના 40 જવાનોનાં મૃત્યુ પર તેમને અફસોસ નથી? 

જવાબમાં ડારના પિતાએ કહ્યું, "જવાનો પણ પોતાનું કામ કરવા આવે છે, તેમના પરિવારો પણ તેમના જવાથી પીડિત છે."

"અમારી જેમ કેટલાક પરિવારોને તેમના પુત્રના મૃતદેહો નહીં મળ્યાં હોય, તેઓ પણ આ દુઃખને મહેસૂસ કરી રહ્યા હશે."

આદિલને સંબંધ જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે હતો, પરંતુ પુલવામા સહિત પૂરા દક્ષિણ કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાનથી ચાલનારા 'જૈશ-એ-મોહમ્મદ' અને 'લશ્કર-એ-તૈયબા'ની ગતિવિધિઓ ઓછી છે. 

જાણકારોનું કહેવ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ું છે કે દક્ષિણ કાશ્મીરમાં 'હિઝબુલ મુઝાહિદીન' સૌથી વધારે સક્રિય છે. 

એક સમયે હિઝબુલ મુઝાહિદીનનું નેતૃત્વ પૂર્વ શિક્ષક 33 વર્ષના રિયાઝ નાયકુના હાથમાં છે. 

નાયકુનું નામ ઘાટીના મોસ્ટ વૉન્ટેડ લોકોના લિસ્ટમાં સૌથી ઉપર છે. 

કોણ છે રિયાઝ નાયકુ? 

નાયકુનું ગામ પુલવામાનું બેગપુરા છે, સાત વર્ષ પહેલાં ગણિતમાં ગ્રૅજ્યુએશન કર્યા બાદ નાયકુએ હથિયાર ઉઠાવી લીધાં હતાં. 

રિયાઝ નાયકુના પરિવારે હવે માની લીધું છે કે ઘરમાં ક્યારેક નાયકુનો મૃતદેહ આવશે. 

નાયકુના પિતા અસદુલ્લાહ નાયકુ કહે છે કે જ્યારે કોઈ ઍન્કાઉન્ટર થાય છે તો લાગે છે કે તેમનો પુત્ર મરનારામાં સામેલ હશે. 

અલગાવવાદનું સમર્થન અને પિતાની ભાવનાઓ વચ્ચેની કશ્મકશ વિશે પૂછવા પર તેઓ કહે છે: 

"એક મુસ્લિમ હોવાના નાતે, આ એક ગર્વની વાત છે, અમે એ નહીં કહીશું કે ખોટું છે."

"જો તે કોઈ ડ્રગ્સ કે ગેરકાયદે ગતિવિધિઓમાં સામેલ હોત તો અમારું નામ ખરાબ થાત. જોકે, અમને રાહત છે કે તે યોગ્ય કામ કરી રહ્યો છે."

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

કેવી રીતે વિચારે છે કાશ્મીરી સમાજ? 

કાશ્મીરમાં તહેનાત સરકારી અધિકારી જાણે અને માને છે કે સ્થાનિક લોકોની આ લોકોને મદદ મળે છે. 

ડારનો પરિવાર હોય કે નાયકુનો, આ સામાન્ય લોકો છે, જોકે, તેમનાં સંતાનો જ્યારે બંદૂક ઉઠાવે છે કે માર્યાં જાય છે તો સમાજમાં તેમને ઊંચો દરજ્જો મળે છે. 

ઉગ્રવાદીઓને સ્થાનિક લોકોનો ભરપૂર સહયોગ મળે છે. 

જો સ્થાનિકો તેમને જગ્યાના આપે, તેમના ખાવા-પિવાની વ્યવસ્થા ના કરે અને પોલીસ આવે તે પહેલાં તેમને જાણ ના કરે તો હિંસક આંદોલન ટકી શકે નહીં. 

જોકે, બીજી તરફ સુરક્ષાદળોનું પણ સ્થાનિક લોકોમાં માહિતી આપનારાઓનું મોટું નેટવર્ક છે. 

ઍન્કાઉન્ટર એ સમયે થાય છે જ્યારે કોઈ સ્થાનિક ઉગ્રવાદીની ગતિવિધિઓની જાણ પોલીસને કરે છે. 

સ્થાનિક લોકોની મદદ મળવાને કારણે ડાર અને નાયકુ જેવા લોકો હંમેશાં બચીને નીકળી જાય છે. 

ઍન્કાઉન્ટરના સમયે ગામલોકો પણ તેમને ફરાર થવામાં મદદ કરે છે અને ક્યારેક પોલીસ સામે પણ છાતી કાઢીને ઊભા રહી જાય છે તો ક્યારેક પથ્થમારો કરે છે. 

સરકારના ગુપ્તચર તંત્રની ઉપર સવાલ ઉઠ્યા

બીબીસી સાથે વાતચીતમાં જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજ્યપાલ સત્યપાલ મલિક કહે છે:

"જ્યાં સુધી મારી જાણકારી છે કે પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા તેમના આકાઓ છે." 

"તેમનો એક દબાણ આવ્યું કે તમે તો ખૂબ જ બેઇજ્જત કરી નાખ્યા, કંઈક મોટું કરો, વ્યૂહરચના પાકિસ્તાન અને આઈએસઆઈના (પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા,...