જેમાં બ્રિટનના રાજકુમારી ડાયનાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠને સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું છે કે આપણે થોડો સમય કોરોના વાઇરસની સાથે જ પસાર કરવો પડશે તો શમ્સુદ્દીનનું કહેવું છે કે પર્યટનનો વ્યવ્સાય સંપૂર્ણ રીતે બદલાઈ જશે. 

તેમનું કહેવું છે કે, લૉકડાઉનમાં છૂટછાટ પછી પણ પ્રવાસની રીત આવનારા મહિનાઓ અને વર્ષો સુધી એવી જ રહેશે જેવી પહેલાં હતી. હવે સમૂહની જગ્યાએ લોકો એકલા અથવા જોડીઓમાં જ ફરશે.

તે કહે છે, “કલ્પના કરો કે આવનારા સમયમાં તમે તાજમહલની બહાર માસ્ક પહેરીને પોતાનો ફોટો પડાવી રહ્યા છો.”

ઘણી મોટી શક્યતા છે કે તમામ પર્યટન સ્થળ અને ઐતિહાસિક સ્થળે માસ્ક પહેરીને જવાનો પ્રોટોકૉલ લાગુ થાય. સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગનું પાલન કરવું અનિવાર્ય કરવામાં આવે. જેના કારણે એક નક્કી સંખ્યામાં જ લોકો પહોંચી શકે.

હવાઈ મુસાફરી 

હવાઈ મુસાફરીના જાણકાર અશ્વિની ફડનીસ કહે છે કે ઇન્ટરનેશનલ ઍર ટ્રાન્સપોર્ટ ઍસોસિયેશને (આઈએટીએ) સૂચિત પ્રોટોકૉલ ‘બાયોસિક્યુરિટી ફૉર ઍર ટ્રાન્સપોર્ટ : અ રોડમૅપ ફોર રિસ્ટાર્ટિંગ ઍવિએશન’ જાહેર કરી ચૂક્યું છે. 

આમાં આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મુસાફરી કરનાર મુસાફરોની સુરક્ષા પર વિશેષ ધ્યાન આપવાનું... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
કહેવામાં આવ્યું છે. આવા જ એક પ્રોટોકૉલ પર ભારતનું નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય પણ કામ કરી રહ્યું છે.

જેમ વિદેશોમાં ઍરપોર્ટ પર આવતા મુસાફરોના સ્ક્રિનિંગ માટે કમ્પ્યુટર લગાવવામાં આવ્યા છે તેવા જ ભારતમાં લગાવવાની યોજના પર સરકાર કામ કરી રહી છે જેથી ઍરપૉર્ટના અધિકારીઓ મુસાફરોની નજીક જવાનું ટાળી શકે.

પ્રોટોકૉલ પ્રમાણે વેબ-ચેક ઇન તો અનિવાર્ય હશે પરંતુ મુસાફરોએ પોતાની સાથે પ્રિન્ટેડ બૉર્ડિંગ પાસ પણ રાખવો પડશે. આ સિવાય પોતાના સામનનું ચેક-ઇન પણ જાતે કરવું પડશે.

અશ્વિની ફડનીસ કહે છે, “કેટલીક ફ્લાઇટમાં મુસાફરો હવે ઍરહૉસ્ટેસના હસતાં ચહેરાને નહીં જોઈ શકે કારણ કે કેટલીક ઍર લાઇન્સ કંપનીએ પોતાના ક્રૂ મેમ્બર માટે પીપીઈ ફરજિયાત કરવા વિચારી રહી છે.”

પરંતુ આ દરમિયાન આપણે ફ્લાઇટ્સની વચ્ચે ખાલી સીટમાં મુસાફરને બેસવા દેવાના નિર્ણયની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ. પહેલાં એ નક્કી થયું હતુ કે વચ્ચેની સીટ ખાલી રહેશે. અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીમાં આ નિયમનું પાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આમાં અમિરાત અને ઍર કતાર પણ સામેલ છે.

જોકે, અશ્વિની કહે છે કે ફ્લાઇટ પ્રોટોકૉલમાં સતત પરિવર્તન થઈ રહ્યા છે અને આવનારા સમયમાં કેટલાંક નવા પ્રોટોકૉલ આવી શકે છે. 

ડૉમેસ્ટિક ફ્લાઇટ્સ પર આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટની સરખામણીમાં મોટો પડકાર જોવા મળશે કારણ કે અલગ-અલગ રાજ્યોમાં પોતાના અલગ પ્રોટોકૉલ હશે.

જેમ કે દિલ્હીથી કોઈ મુસાફર એવા રાજ્યમાં જાય છે જ્યાં કોરોનાનું સંક્રમણ એટલું નહીં હોય તો પછી તેમના માટે નિયમ કડક હશે. બની શકે છે કે 14 દિવસના ક્વોરૅન્ટિનનો સમયગાળો લૉકડાઉન પૂર્ણ થયા પછીના મહિનાઓમાં પણ ચાલુ રહે. 

આઈએટીએના દિશાનિર્દેશ પ્રમાણે આવનારા મહિનામાં ફ્લાઇટની અંદર તમામ મુસાફર માટે ચહેરો ઢાંકવો અનિવાર્ય રહેશે. કેબિન અને કેટરિંગ સર્વિસમાં પણ અમે કાપ જોઈ રહ્યા છીએ જેથી મુસાફર અને ક્રૂ મેમ્બર ઓછામાં ઓછા સંપર્કમાં આવે.

ફડનીસ કહે છે કે ઍરલાઇન્સ કંપનીઓ અલ્ટ્રા-વાયોલેટ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને મુસાફરી પહેલાં ઍરક્રાફટને સેનિટાઇઝ કરે તેવા નિર્દેશ જાહેર કરવા પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. મંત્રાલયના કેટલાંક સૂત્રોનું કહેવું છે કે પ્રવાસીઓ અને ક્રૂ મેમ્બર અનિવાર્યપણે ચહેરો ઢાંકેલો રાખે તેવા નિર્દેશ પર પણ વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. 

રેલવે મુસાફરી

ટ્રેનમાં મુસાફરી આવનારા દિવસોમાં ઘણી મુશ્કેલ સાબિત થઈ શકે છે. રેલવે મંત્રાલયના એક ટોચના અધિકારીનું કહેવું છે કે ભવિષ્યમાં રેલવેના એક ડબ્બામાં અને...