પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ

1933માં જવાહરલાલ નહેરુએ મહાત્મા ગાંધીને લખેલા એક પત્રમાં લખ્યું હતું, "જેમજેમ મારી ઉંમર વધતી ગઈ તેમતેમ ધર્મ પ્રત્યે મારી નિકટતા ઓછી થતી ગઈ."

1936માં નહેરુએ પોતાની આત્મકથામાં લખ્યું, "સંગઠિત ધર્મ પ્રત્યે હંમેશાં મેં દહેશતનો જ અહેસાસ કર્યો છે. મારા માટે હંમેશાં આનો અર્થ અંધવિશ્વાસ, પુરાતનપંથ, રૂઢિવાદ અને શોષણનો રહ્યો છે, જ્યાં તર્ક અને ઔચિત્ય માટે કોઈ જગ્યા નથી."

લોકતંત્રમાં ધર્મ પ્રત્યે નહેરુના વિચારની પહેલી અગ્નિપરીક્ષા 1950માં થઈ જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે તેમની ઇચ્છાની વિરુદ્ધમાં ગુજરાતમાં સોમનાથ મંદિરના જીર્ણોદ્ધારસમારોહમાં જવાનો નિર્ણય કર્યો. તે એ જ મંદિર હતું જેને 10મી સદીમાં મહમૂદ ગઝનવીએ તોડીને લૂંટ્યું હતું.

નહેરુએ રાજેન્દ્ર પ્રસાદના સોમનાથ જવાનો એ આધાર પર વિરોધ કર્યો હતો કે એક બિનસાંપ્રદાયિક રાષ્ટ્રના રાષ્ટ્રપતિએ આ પ્રકારે ધાર્મિક પુનરુત્થાનવાદની સાથે પોતાને જોડવા ન જોઈએ. પ્રસાદ નહેરુની આ સલાહ સાથે સહમત થયા નહોતા.

જાણીતા પત્રકાર દુર્ગા દાસ પોતાના પુસ્તક 'ઇન્ડિયા ફ્રૉમ કર્ઝન ટૂ નહેરુ ઍન્ડ આફ્ટર'માં લખે છે, 'રાજેન્દ્ર પ્રસાદે નહેરુની નારાજગીનો જવાબ આપતા લખ્યું છે, "હું પોતાના ધર્મમાં વિશ્વાસ કરું છું અને પોતાની જાતને આનાથી અલગ કરી શકું નહીં. મેં સોમનાથ મંદિરના સમારોહને સરદાર પટેલ અને નવાનગરના જામસાહેબની ઉપસ્થિતિમાં જોયો છે."  

નહેરુનો કુંભના સ્નાનથી ઇનકાર

ધર્મ પ્રત્યે નહેરુ અને રાજેન્દ્ર પ્રસાદના પરસ્પર વિરોધી વિચારોની ઝલક એ વખત ફરી મળી જ્યારે 1952માં પ્રસાદે કાશી જઈને કેટલાક પંડિતોના પગ ધોયા હતા. 

નહેરુએ પ્રસાદને આ કૃત્ય પર નારાજગી દર્શાવતો પત્ર લખીને પોતાનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો. આ અંગે પ્રસાદે જવાબ આપતા કહ્યું કે, 'દેશના સૌથી મોટા પદ પર બેઠેલી વ્યક્તિ પણ અધ્યેતાની ઉપસ્થિતિમાં ખૂબ નીચે આવે છે.'

આ વિવાદ પછી નહેરુનો ઝુકાવ તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનની તરફ વધ્યો હતો. 

લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના સચિવ રહેલા સી.પી. શ્રીવાસ્તવ પોતાની આત્મકથામાં લખે છે 'એક વખત શાસ્ત્રીજીએ નહેરુને વિનંતી કરી કે તેઓ કુંભના મેળામાં સ્નાન કરે. નહેરુએ શાસ્ત્રીની આ વિનંતીનો એવું કહીને અસ્વીકાર કર્યો હતો કે તેમને ગંગા પ્રત્યે ખૂબ પ્રેમ છે અને તેમણે તેમાં અનેક વખત ડૂબકી પણ લગાવી છે પરંતુ કુંભના સમયે તેઓ આવું નહીં કરી શકે.'

શાસ્ત્રીની ગુરુ ગોલવલકર સાથે મંત્રણા

નહેરુથી ઊલટું... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
રામજન્મભૂમિ અયોધ્યા: નહેરુથી મોદી સુધી, ભારતના વડા પ્રધાનોનો ધર્મ સાથેનો નાતો