...દીઓએ વધારે પ્રમાણમાં પ્રવાહી ખોરાક અને પાણી લેવું જોઈએ. અને રોગપ્રતિકારક ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માટેના ઉપાયો કરવા જોઈએ. નબળી પડે ગયેલી રોગપ્રતિકારક શક્તિને ફરી મજબૂત કરવા માટે સંતુલિત-પૌષ્ટિક ખોરાક લેવો જોઈએ.

- દર્દીઓએ ફેફસાંની કસરત કરવી જોઈએ જેમકે રેસ્પિરેટોમિટર કે ફુગ્ગા ફૂલાવવાની કસરત અને ડૉક્ટર દ્વારા બતાવવામાં આવેલી અન્ય કસરત કરવી જોઈએ.

- દર્દીઓને આરામ કરવાની અને પૂરતી ઊંઘ લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. 

- શરીરને ચુસ્ત બનાવવા માટે હળવી શારીરિક કસરત કરવી જોઈએ.

- ડૉક્ટર પ્રવીણ ગર્ગ કહે છે કે દર... બાકીનો લેખ લખો:
ય અને સાજા થયા પછી જરૂરી ટેસ્ટ કરાવીને બધા પૅરામિટર્સ પર નજર રાખવી જોઈએ."

દિલ્હીની રામ મનોહર લોહિયા હૉસ્પિટલમાં પલ્મોનોલૉજિસ્ટ ડૉ.  દેશદીપકે બીબીસી સંવાદદાતા સરોજ સિંહ સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું હતું કે" કોરોનામાંથી સાજા થયેલા ગંભીર દર્દીઓ જે ઘરે આવી ગયા હોય તેમના માટે કોઈ એક ગાઇડલાઇન ન હોઈ શકે. તેમના ઇમ્યૂન રિસપૉન્સ અને કેસ દર કેર દવાઓ અને આગળની સાર-સંભાળ નક્કી થાય છે."

તેમણે ગત વર્ષના અનુભવના આધારે કહ્યું કે ગંભીર લક્ષણોવાળા દર્દીઓને સાજા થવામાં ત્રણ મહિનાનો સમય લાગે છે. અને આવા સમયમાં તેમણે માત્ર પલંગ પર આરામ કરવાનો હોય છે એવું નથી, શરીરને ચુસ્ત બનાવવા માટે હળવી કસરત અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓ કરવી જોઈએ.

દવાઓ અને ટેસ્ટ માટે સલાહ 

કોરોનાથી ગંભીર રીતે બીમાર પડેલા દર્દીઓને સ્ટેરૉઇડ્સ અને રેમડેસિવિર તથા અન્ય લાઇફ સેવિંગ ડ્રગ્સ આપવામાં આવે છે જેના કારણે શરીર પર આડઅસર દેખાઈ શકે છે.

જોકે ડૉ ગર્ગનું કહેવું છે કે ડાયાબિટીઝ, અને ઇમ્યુનો ડિસીઝ ધરાવતા દર્દીઓને સ્ટેરોઇડ આપવામાં આવ્યા હોય તો તેમને શુગરને કંટ્રોલમાં રાખવી જોઈએ. દવાઓની આડઅસર રૂપે  શુગર અને બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે જે અન્ય સમસ્યાઓને નોતરી શકે છે. દર્દીઓએ શુગર લેવલ, બ્લડ પ્રેશર પર નજર રાખવી જોઈએ. 

તેઓ કહે છે કે જો સંક્રમણ દરમિયાન સીઆરપી, ડીડાઇમર કે પછી એલડીએચ ટેસ્ટમાં કંઈ તકલીફ જણાઈ  હોય તો ડૉક્ટર ફરીથી આ ટેસ્ટ કરવવાની સલાહ આપી શકે છે.

દર્દીઓમાં મ્યુકરમાઇકોસિસ, બ્લડ ક્લૉટ્સ અને અન્ય ગંભીર આડઅસર જોવા મળી રહી છે. 

કોરોના સંક્રમણમાંથી સાજા થયા પછી જડબાંમાં દુખાવો, દાંત, નાક, માથામાં દુખાવો, નાકમાં ભીનાશ રહેવી અથવા કોઈ અસામાન્ય લક્ષણ જણાયો તો તરત ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ. 

મ્યુકરમાઇકૉસિસ એ કોરોનાની સારવાર-પદ્ધતિની 'આડપેદાશ' જેવી છે. જાણકારોના કહેવા પ્રમાણે, મ્યુકરમાઇકોસિસ દરદીનાં નાક, મોં, ગળા, આંખ અને મગજને અસર કરે છે અને જો તાત્કાલિક તેની સારવાર હાથ ધરવામાં ન આવે તો દરદીના જીવની પર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

ડૉ પ્રવીણ ગર્ગ કહે છે કે 45 વર્ષથી વધારે ઉંમરના લોકોને બ્લડ ક્લૉટ્સના ખતરામાંથી બચવા માટે બ્લડ કૉગ્યુલેન્ટ દવાઓ અપાય છે, આ દવા કેટલા સમય સુધી લેવી અને ક્યારે બંધ કરવી એ નિર્ણય માત્ર ડૉક્ટરની સલાહ લઈને કરવો જોઈએ. 

માનસિક રૂપે મજબૂત બનવું

કોરોના સંક્રમણથી લડવું અને બહારના માહોલમાં વ્યાપ્ત ચિંતાની અસર દર્દીના માનસિક આરોગ્ય પર પડતી હોય છે.

જ્યારે દર્દી સાજા થઈ જાય છે...