સામગ્રી: અનુકૂળ તારણ ન મળ્યાં હોય એવા અહેવાલોને દિવસનું અજવાળું જોવા મળતું નથી અને સરકારી તિજોરીમાં સડી જવાનો વારો આવે છે.

પરંતુ 2002ની કોમી હિંસા વિશેના નાણાવટી તપાસ અહેવાલની વાત જરા જુદી છે. 

પચીસ-પચીસ વખત મુદતવધારા લઈને, બાર વર્ષે પંચે તેનો તપાસ અહેવાલ નવેમ્બર 2014માં તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી આનંદીબહેન પટેલને સુપ્રત કર્યો હતો.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સર્વોચ્ચ અદાલતના નિવૃત્ત જસ્ટિસ જી. ટી. નાણાવટી અને તેમના સાથીદાર, વડી અદાલતના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ અક્ષય મહેતાએ મુખ્ય મંત્રીના સત્તાવાર નિવાસસ્થાને તપાસપંચનો અહેવાલ આપ્યો, તેની તસવીરો છપાઈ હતી અને સમાચારો આવ્યા હતા.

ત્યાર પછી નવ ભાગમાં વહેંચાયેલા અને 2,500થી પણ વધુ પાનાંમાં પથરાયેલા અહેવાલ પર રાજ્ય સરકાર પલાંઠી વાળીને બેસી ગઈ.

આજે અહેવાલ સુપ્રત થયાનાં પાંચેક વર્ષ પછી અહેવાલને વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો.

તેનો ટૂંક સાર એટલો છે કે 2002ની કોમી હિંસામાં રાજ્યના તમામ મંત્રીઓ નિર્દોષ હતા. એટલું જ નહીં, જે (આઇ.પી. એસ.) પોલીસ અફસરોએ રાજ્ય સરકારની ભૂમિકા વિરુદ્ધ ટીકાત્મક વલણ જાહેર કર્યું એ ત્રણે-રાહુલ શર્મા, આર.બી. શ્રીકુમાર અને સંજીવ ભટ્ટની ભૂમિકા પણ (પંચના મતે) નકારાત્મક છે. 

સાથોસાથ કોમી હિંસાના મુદ્દે સરકારને ભીંસમાં લેનારા-અદાલતી લડાઈઓ લડનારાં મુકુલ સિંહા અને તિસ્તા સેતલવાડનાં સ્વૈચ્છિક સંગઠનોની ભૂમિકા પણ નકારાત્મક ઠરાવવામાં આવી છે.

આમ, અહેવાલના મુખ્ય તારણનો સાદા ગુજરાતીમાં અનુવાદ આટલો જ થાય : 'સરકાર ઝિંદાબાદ, સરકારના ટીકાકારો મુર્દાબાદ.' 

પ્રતીકાત્મક તસવીર

2002નો અછડતો ઘટનાક્રમ અથવા એ સમયના સમાચાર તપાસતાં સમજાશે કે અશોક ભટ્ટ અને ગોરધન ઝડફિયા જેવા સરકારના મંત્રીઓ સામે સીધી સામેલગીરીના અને પોલીસ કંટ્રોલ-રૂમમાં બેસીને હિંસાને અનુકૂળ આયોજન કરવાના ગંભીર આરોપો થયા હતા. એ મતલબના અહેવાલો પણ ત્યારનાં અખબારોમાં પ્રગટ થયા હતા.

એ દિવસોની યાદ તાજી કરતાં એ પણ સાંભરે છે કે તત્કાલીન મુખ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કેવી રીતે રાજ્યમાં થયેલી બેફામ કોમી હિંસાની જવાબદારી સ્વીકારવાને બદલે, હિંસા રોકવા માટેની કે હિંસાનો ભોગ બનનાર પ્રત્યેની લાગણી દર્શાવવાને બદલે, તેમની સરકારની ટીકાને ગુજરાતની ટીકા તરીકે ખપાવી દીધી અને કોમી હિંસાને-મુસ્લિમવિરોધને લગભગ ગુજરાતગૌરવનો દરજ્જો આપવામાં સફળતા મેળવી હતી.

કોમી હિંસાની ટીકા કરનારાને ત્યારે ગુજરાતવિરોધી કે ગુજરાતદ્વેષી તરીકે ચીતરવામાં આવતા હતા.

પ્રતીકાત્મક...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
તપાસપંચો ભારતીય લોકશાહીને અંગ્રેજોએ આપેલી યાદગાર ભેટ છે. દરેક બાબતમાં તપાસપંચ નીમવા અને તેની પાસેથી મનગમતાં તારણો મેળવવાં, એ સરકારોની મુખ્ય વૃત્તિપ્રવૃત્તિ રહી છે.