પ્રતીકાત્મક તસવીર

સુરતમાં આવેલું વરાછા 'મિની સૌરાષ્ટ્ર' તરીકે જાણીતું છે અને સૌરાષ્ટ્રના અંદાજે પાંચ લાખ લોકો હીરાઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા છે.

લૉકડાઉન દરમિયાન સુરતમાં રહેતા અને મૂળ સૌરાષ્ટ્રના વતની એવા રત્નકલાકારો માટે સરકારે વતન જવા માટેની વ્યવસ્થા કરી છે.

આ સિવાય ગુજરાતમાં વસતાં અન્ય રાજ્યોના લોકોને પણ વતન જવા માટેની સરકારે વ્યવસ્થા કરી છે. જોકે, આ વ્યવસ્થા ટિકિટના ખર્ચ અને અપૂરતી સગવડો તેમજ માહિતીને કારણે વિવાદમાં છે. 

રાજ્યકક્ષાના આરોગ્યમંત્રી કુમાર કાનાણીએ બીબીસીના સહયોગી ભાર્ગવ પરીખ સાથેની વાતચીતમાં કહ્યું કે "સૌરાષ્ટ્રના લોકોએ પોતાના વતન જવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી અને મુખ્ય મંત્રી સાથે મેં ચર્ચા કરી હતી. ત્યારબાદ રાજ્યકક્ષાના પરિવહનમંત્રી ગણપત વસાવાએ પણ સુરતની મુલાકાત લીધી હતી અને સૌરાષ્ટ્રના તમામ રત્નકલાકારોને સુરતથી પોતાના વતન જવા માટે કલેક્ટર સાથે બેસીને નિર્ણય લેવાયો છે."  

'વતન નહીં પણ વેતનની જરૂર'

ગુજરાત ડાયમંડ વર્કર યુનિયનના વાઇસ પ્રૅસિડન્ટ ભાવેશ ટાંક છેલ્લાં 12 વર્ષથી સુરતમાં એક રત્નકલાકાર તરીકે કામ કરે છે. 

બીબીસી ગુજરાતી સાથેની વાતચીતમાં તેઓએ કહ્યું કે સરકારે હાલ પ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ૂરતી ચાર જિલ્લા (અમરેલી, ભાવનગર, બોટાદ, મહેસાણા)ને પરમિશન આપી છે.

તેઓ વધુમાં જણાવે છે, "કારીગરોને હાલમાં વેતનની જરૂર છે, વતન પછી મોકલશો તો પણ ચાલશે. કારીગરોના માઇન્ડ ડાયવર્ટ કરવામાં આવે છે. કારીગરોને વતન જવાની લાલચ આપીને લૉકડાઉનનો પગાર ભુલાવવાનું એક પ્લાનિંગ હોય એવું લાગે છે."  

કારીગરોના હક અને સ્થિતિ અંગે વાત કરતાં ભાવેશ ટાંક કહે છે, "ગુજરાત સરકારે જે પરિપત્ર જાહેર કરેલો છે તે મુજબ કોઈ પણ કંપનીને લૉકડાઉન દરમિયાન કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવાનો આદેશ કરેલો છે. આ પરિપત્રનો ગુજરાત સરકાર અમલ કરાવવામાં હજુ સુધી નિષ્ફળ રહી છે."  

"જો આવા પરિપત્રનો અમલ ન કરાવી શકતા હોવ તો આવા પરિપત્રો પાછા ખેંચી લેવા જોઈએ. કારીગરોને તમે ખોટી લાલચ આપીને તેમને ગેરમાર્ગે દોરીને તેમનું શોષણ કરી રહ્યા છો. કારીગરે અત્યાર સુધીમાં કોઈ માગણી કરી નથી. પણ હાલ રત્નકલાકાર ખૂબ પીડા ભોગવી રહ્યો છે."  

તેઓ કહે છે કે અમે ડાયમંડ વર્કર યુનિયન દ્વારા 120 કંપનીઓની યાદી સરકારને આપી છે. મુખ્ય મંત્રી સહિત તમામને યાદી મોકલી આપી છે.

"સરકારે 65 કંપનીઓને નોટિસ મોકલી છે, પણ નોટિસથી સમસ્યાનું સમાધાન થવાનું નથી. પણ કંપની સામે કોઈ કાર્યવાહી કરાતી નથી."  

'આર્થિક યોગદાનમાં રત્નકલાકારોનો મોટો ફાળો'

વતન જતા મજૂરની પ્રતીકાત્મક તસવીર

ભાવેશ ટાંક સુરતના રત્નકલાકારો માટે કામ કરે છે અને તેમનો અવાજ સતત સરકાર સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરે છે.

તેઓ કહે છે કે "હીરા ઉદ્યોગમાં મજૂર કાયદાનું પાલન કરવામાં નથી આવતું. આ માટે ડાયમંડ વર્કર યુનિયને સતત સરકારને રજૂઆત પણ કરેલી છે. રત્નકલાકારોને પીએફ, ગ્રેજ્યુટી, બૉનસ સહિતના લાભ પણ આપવામાં આવતા નથી."  

"જે કારીગર-રત્નકલાકારે કંપનીઓના માલિકોને કમાણી કરાવી આપી, જેના લીધે તેઓ આજે મોટા મોટા બંગલા અને ફાર્મહાઉસમાં રહે છે એ આજે કારીગરો સામે જોતાં નથી. સંકટની સ્થિતિ છે તેવામાં મોટીમોટી કંપનીઓ રત્નકલાકારોને સાથ નથી આપતી. દિવાળી વેકેશનમાં ક્યારેય કારીગરોએ પગારની માગણી નથી કરી, પણ આજે સ્થિતિ જરા જુદી છે."  

"સુરતમાં સૌરાષ્ટ્રના અંદાજે પાંચ લાખથી વધુ લોકો હીરાના વ્યવસાય કામ કરે છે. સુરતને ડાયમંડ સિટી તરીકે વિશ્વમાં જાણીતું કરવામાં રત્નકલાકારોનો મોટો ફાળો છે. વિદેશથી નાણું લાવવામાં હીરા ઉદ્યોગનો મોટો ફાળો છે. ગુજરાતને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ કરાવવામાં રત્નકલાકારોનું મોટું યોગદાન છે."  

જોકે એવું નથી કે બધા ઉદ્યોગકારો કે કંપનીના માલિકોએ હાથ અધ્ધર કરી...