#SardarVallabhbhaiPatelને છોડીને ગાંધીજીએ નહેરુને વચગાળાના વડા પ્રધાન કેમ બનાવ્યા?\nજે સમયે દેશને આઝાદી મળી ત્યારે વલ્લભભાઈ પટેલ 71 વર્ષના હતા જ્યારે નહેરુ માત્ર 56 વર્ષના હતા. દેશ તે સમયે અત્યંત નાજુક સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો.

ઝીણા પાકિસ્તાનની જિદ્દ પકડીને બેઠા હતા. બ્રિટિશ સરકારે કૉંગ્રેસને વચગાળાની સરકાર બનાવવા માટે આમંત્રિત કરી હતી.

કૉંગ્રેસ ઇચ્છતી હતી કે દેશની કમાન પટેલના હાથમાં સોંપવામાં આવે કારણ કે તેઓ ઝીણા સાથે વધુ સારી રીતે ભાવતાલ કરી શકે તેમ હતા, પરંતુ ગાંધીજીએ નહેરુને પસંદ કર્યા.

રાજેન્દ્ર પ્રસાદ જેવા કેટલાક કૉંગ્રેસી નેતાઓએ ચોક્કસ કહ્યું હતું કે 'ગાંધીજીએ ગ્લેમરસ નહેરુ માટે પોતાના વિશ્વસનીય સાથીનું બલિદાન આપી દીધું' પરંતુ મોટા ભાગના કૉંગ્રેસીઓ ચૂપ રહ્યા હતા. 

બાપુએ દેશની જવાબદારી સોંપવા માટે નહેરુને જ શા માટે પસંદ કર્યા?

સ્વતંત્રતાનાં 77 વર્ષ પછી પણ આ સવાલ ભારતની રાજનીતિમાં હંમેશાં ચર્ચામાં રહ્યો છે.

તેનું કારણ શોધવા માટે આપણે બ્રિટિશ રાજના અંતિમ વર્ષોના રાજકારણ અને ગાંધીજીની સાથે નહેરુ અને સરદાર પટેલના સંબંધોની બારીકીઓને સમજવી પડશે.

વિરોધીમાંથી ગાંધીભક્ત બનેલા પટેલ

વલ્લભભાઈ પટેલ સાથે ગાંધીજીની મુલાકાત નહેરુથી પહેલાં થઈ હતી. તેમના પિતા ઝવેરભાઈએ 1857ના બળવામાં ભાગ લીધો હતો. તે સમયે તેઓ ત્રણ વર્ષ સુધી ઘરેથી ગાયબ રહ્યા હતા.

1857ના બળવાના 12 વર્ષ પછી ગાંધીજીનો જન્મ થયો અને 18 વર્ષ પછી 31 ઑક્ટોબર 1875માં વલ્લભભાઈ પટેલનો જન્મ થયો હતો. એટલે કે ગાંધીજી કરતાં વલ્લભભાઈ માત્ર છ વર્ષ નાના હતા જ્યારે પટેલ કરતાં નહેરુ 14થી 15 વર્ષ નાના હતા.

ઉંમરમાં છ વર્ષનો તફાવત બહુ મોટો ન કહેવાય. તેથી ગાંધીજી અને વલ્લભભાઈ પટેલ વચ્ચે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધ હતો. 

વલ્લભભાઈ ઇંગ્લૅન્ડની જે લૉ કૉલેજ 'મિડલ ટેમ્પલ'માંથી બેરિસ્ટરની ડિગ્રી લઈને ભારત પાછા ફર્યા હતા, તે કૉલેજમાંથી જ ગાંધીજી, ઝીણા, વલ્લભભાઈના મોટા ભાઈ વિઠ્ઠલભાઈ અને નહેરુએ બેરિસ્ટરની ડિગ્રીઓ મેળવી હતી.

તે જમાનામાં વલ્લભભાઈ પટેલ ગુજરાતના સૌથી ઊંચી ફી વસુલતા વકીલો પૈકી એક ગણાતા હતા. પટેલે સૌથી પહેલાં 1916માં ગુજરાત ક્લબમાં ગાંધીજીને જોયા હતા.

ગાંધીજી તે સમયે સાઉથ આફ્રિકામાં નામના મેળવ્યા પછી પહેલી વાર ગુજરાત આવ્યા હતા. દેશમાં જુદીજુદી જગ્યાએ તેમનું સ્વાગત કરવામાં આવતું હતું. 

કેટલાક લોકો તેમને 'મહાત્મા' પણ કહેવા લાગ્યા હતા, પરંતુ ગાંધીજીના આ 'મહાત્માપણા'થી સરદાર પટેલ બિલકુલ પ્રભાવિત થયા નહોતા. તેઓ તેમના વિચારોથી બહુ ઉત્સાહી ન હતા.

પટેલ કહેતા...\n\ntl;dr:
મહાત્મા ગાંધીએ કૉંગ્રેસના આંતરિક રાજકારણમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો ન હોત તો સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્વતંત્ર પ્રથમ ભારતીય સરકારના વચગાળાના વડા પ્રધાન બન્યા હોત.