...માં તેનાથી પણ વધુ સ્વચ્છ પાણીથી પોતાના દાંત સાફ કરીએ છીએ."

માવાને આશ છે કે કાશ્મીરની સ્થિતિ ઝડપથી સુધરી જશે.

તેઓ કહે છે, "કાશ્મીરની સ્થિતિથી હિંદુ-મુસ્લિમ બંને પ્રભાવિત છે. " 

"જે પંડિતો અહીંથી ગયા છે એ પણ પરેશાન છે. મને વિશ્વાસ છે કે અનિશ્ચિતતાનો દોર જલદી પૂરો થઈ જશે."

કાશ્મીરી પંડિતો જ્યારે કાશ્મીર છોડીને ગયા ત્યારે તેમાંના ઘણા લોકોએ પોતાની જમીન-મિલકત વેચી નાખી.

પરંતુ માવાએ પોતાની સંપત્તિ ન વેચી. 

'મુસલમાન અને પંડિતો પોતાનાં દુઃખ-દર્દ વહેંચતાં'

તેઓ કહે છે કે અહીંની સંપત્તિ વેચવી એ માતાન... બાકીનો લેખ લખો:
સંદીપ કહે છે, "એ 13 ઑક્ટોબર, 1990નો દિવસ હતો, જ્યારે મારા પિતા પર ગોળી ચલાવવામાં આવી. એ ઘટના બાદ અમે દિલ્હી આવી ગયા."

"છેલ્લા ત્રણ દસકમાં જ્યારે પણ અમે વાત કરી તો મારા પિતાને હંમેશાં કાશ્મીરની ખોટ સાલતી."

"મને લાગે છે કે એક પુત્ર તરીકે મારી એ નૈતિક જવાબદારી છે કે હું મારા પિતાને કાશ્મીર પાછા મોકલું." 

"હું તેમને કાશ્મીર પાછા મોકલવા માટેના બધા વિકલ્પ શોધતો હતો. મારા પિતાજીની અંતિમ ઇચ્છા એ હતી કે તેઓ તેમના અંતિમ દિવસો કાશ્મીરમાં જ વીતાવે."

ડૉ. સંદીપ ઉમેરે છે, "હું છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી મારા પિતાની દુકાન વ્યવસ્થિત કરાવવાનું વિચારતો હતો." 

"મેં મારા પિતાને કહ્યું કે તમે પંદર દિવસ કાશ્મીરમાં રહો અને પંદર દિવસ દિલ્હીમાં. તેઓ કાશ્મીર પરત ફર્યા છે, પણ સંપૂર્ણપણે નહીં." 

"જ્યારે તેઓ અહીં આવ્યા, ત્યારે હજારો લોકો તેમને મળવા આવ્યા હતા."

"આ જ અસલી કાશ્મીરિયત છે, જે થયું તે ભૂલીને આપણે આગળ વધવું જોઈએ." 

"હું માત્ર મારા પરિવારની જ નહીં, પરંતુ દરેક કાશ્મીરી પંડિતોની વાપસી ઇચ્છું છે." 

"જો કાશ્મીરની હાલત સારી ન હોય તો તેને સુધારવાની જવાબદારી અન્ય કોઈની નહીં પણ કાશ્મીરના જ મુસલમાનો, શીખો અને પંડિતોની છે. ત્યારે જ કાશ્મીરની હાલતમાં સુધારો થશે."

પંડિતોને કાશ્મીર પરત લાવવાના પ્રયાસ

ઉગ્રવાદના પડકારો વચ્ચે એક જ બેઠક પર ત્રણ તબક્કામાં ચૂંટણી

ડૉ. સંદીપ જમ્મુ-કાશ્મીર 'સમાધાન ફ્રન્ટ'ના ચૅરમૅન છે અને તેઓ બધા સમુદાય વચ્ચે સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દ સ્થપાય તે માટે કામ કરે છે.

1990ના દસકમાં જ્યારે કાશ્મીરમાં હિંસાનો દોર ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે કાશ્મીરી પંડિતો પર મોટી સંખ્યામાં હુમલા થયા અને તેમનું અહીંથી પલાયન થયું.

કાશ્મીરી પંડિતો કાશ્મીરનો ખીણપ્રદેશ છોડીને દેશના અલગઅલગ ભાગમાં વસી ગયા.

વર્ષ 2008માં ભારત સરકારે કાશ્મીરમાં છ હજાર પદ કાશ્મીરી પંડિતો માટે અનામત રાખ્યાં હતાં. 

આ કર્મચારીઓ માટે સરકારે ઘણાં સ્થળે ટ્રાન્ઝિટ કૅમ્પ બનાવ્યાં હતાં.

સરકાર કાશ્મીરી પંડિતો માટે અલગથી વસાહત વિકસિત કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરી ચૂકી છે. 

પણ કાશ્મીરના અલગાવવાદીઓએ સરકારના આ વિચાર પણ શંકા વ્યક્ત કરી છે. 

તેમણે કહ્યું હતું કે સરકાર આવું કરીને કાશ્મીરની આબાદીનું ચરિત્ર બદલવા માગે છે.

તમે અમને ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો