સવાલ 1 : ગલવાનમાં 15-16 જૂનની રાતે શું થયું?

15-16 જૂને લદ્દાખની ગલવાન ઘાટીમાં એલએસી પર થયેલા ઘર્ષણમાં ભારતીય સેનાના એક કર્નલ સહિત 20 સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. ભારતનો દાવો છે કે ચીની સૈનિકોને પણ નુકસાન થયું છે, પરંતુ ચીન તરફથી આ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી.

ચીને પોતાની સેનાને કોઈ પણ નુકસાન થયાની વાત માની નથી. ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે પહેલાં કરતાં વધુ તણાવ થયો છે. બંને દેશો એકબીજા પર પોતાના વિસ્તારના અતિક્રમણનો આરોપ લગાવે છે.

કહેવાય છે કે ગલવાન ઘાટીમાં ભારત-ચીન લાઇન ઑફ એક્ચ્યુઅલ કંટ્રોલ (એલએસી) પર બંને સેનાઓ વચ્ચે થયેલા ઘર્ષણમાં હથિયાર તરીકે લોખંડના સળિયાનો ઉપયોગ થયો છે, જેના પર ખીલીઓ લાગેલી હતી.

ભારત-ચીન સીમા પર મોજૂદ ભારતીય સેનાના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ બીબીસીને એ તસવીર મોકલી છે અને કહ્યું કે આ હથિયારથી ચીની સૈનિકોએ ભારતીય સૈનિકો પર હુમલો કર્યો હતો.

સવાલ 2 : હિંસક ઘર્ષણ અત્યારે કેમ થયું? તેની શરૂઆત ક્યારે અને કેવી રીતે થઈ?

ભારત-ચીન સીમા પર વિવાદની શરૂઆત એપ્રિલના ત્રીજા અઠવાડિયામાં થઈ હતી, જ્યારે લદ્દાખ બૉર્ડર એટલે કે લાઇન ઑફ એક્ચ્યુલ કંટ્રોલ પર ચીન તરફથી સૈનિક ટુકડીઓ અને ભ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ારે ટ્રકોની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો, આવું રક્ષા વિશેષજ્ઞ જણાવે છે.

બાદમાં મે મહિનામાં સીમા પર ચીની સૈનિકોની ગતિવિધિઓ રિપોર્ટ કરાઈ હતી. ચીની સૈનિકો લદ્દાખમાં સીમાનું નિર્ધારણ કરનારા તળાવમાં પણ પેટ્રોલિંગ કરતાં દેખાયા હોવાની વાત સામે આવી હતી.

વર્ષ 2018-19ની વાર્ષિક રિપોર્ટમાં ભારત સરકારના રક્ષા મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે સરકારે ભારત-ચીન સીમા પર 3812 કિલોમીટરનો વિસ્તાર રોડનિર્માણ માટે રેખાંકિત કર્યો છે. તેમાં 3418 કિલોમીટરનો એક રોડ બનાવવાનું કામ બૉર્ડર રોડ્સ ઑર્ગેનાઇઝેશન એટલે કે બીઆરઓને આપવામાં આવ્યું છે. તેમાંની મોટા ભાગની પરિયોજનાઓ પૂરી થઈ ગઈ છે. 

ભારત-ચીન સીમાવિવાદના જાણકારોનું માનવું છે કે આ નિર્માણકાર્ય બંને દેશ વચ્ચેના વિવાદનું અસલી કારણ છે, પરંતુ તેઓ એ પણ માને છે કે આ એકમાત્ર કારણ નથી. કેટલાક જાણકારો ભારત-ચીન સીમાવિવાદને ઘણી પરિસ્થિતિઓ સાથે જોડીને જુએ છે.

ભારતમાં જાણકારોના મંતવ્ય પ્રમાણે તેને ગત વર્ષે ઑગસ્ટમાં ભારત સરકાર દ્વારા કલમ 370ને દૂર કરવી, ભારતની વિદેશનીતિમાં છેલ્લા દિવસોમાં થયેલા ફેરફારો, ચીનની આંતરિક રાજનીતિ અને કોરોના સમયમાં વિશ્વની રાજનીતિમાં પોતાને જાળવી રાખવાના ચીનના પ્રયાસોને પણ જોડીને જોવું જોઈએ.

સવાલ 3 : આ હિંસક ઘર્ષણ આટલું મહત્ત્વપૂર્ણ કેમ?

45 વર્ષ બાદ બંને દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ આટલો હિંસક થયો છે, જેમાં ભારતના 20 સૈનિકોના જીવ ગયા છે. ચીની સૈનિકોના ઘાયલ થવાનો કોઈ સત્તાવાર આંકડો નથી.

આ અગાઉ 1975માં ભારતીય સેનાની પેટ્રોલિંગ ટીમ પર અરુણાચલ પ્રદેશમાં એલએસી પર ચીની સેનાએ હુમલો કર્યો હતો. તેમાં પણ ભારતીય સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. દરમિયાન બંને દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો વચ્ચે ઘણી મુલાકાતો થઈ. તેનાથી એવું લાગ્યું કે વેપારની સાથેસાથે સીમા પર બધું યોગ્ય ચાલી રહ્યું છે.

નરેન્દ્ર મોદી જ્યારથી ભારતના વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારથી ચીનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે છેલ્લાં છ વર્ષમાં 18 વાર મુલાકાત થઈ છે. જોકે આ હિંસક ઘર્ષણ બાદ બંને દેશ વચ્ચે તણાવ વધતો જોઈ શકાય છે.

સવાલ 4 : ગલવાન ઘાટીમાં ભારતના કેટલા સૈનિક માર્યા ગયા?

ચીન અને ભારતની સેના વચ્ચેના ઘર્ષણમાં ભારતીય સેનાના 20 જવાનનાં મૃત્યુ થયાં છે. આ બધા 16 બિહાર રેજિમેન્ટના જવાન હતા. પહેલાં ત્રણ જવાનનાં મૃત્યુના સમાચાર આવ્યા હતા, પણ પછી ભારતીય સેનાએ જાતે નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું કે 17 અન્ય જવાનો પણ ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત હતા અને તેમનું મૃત્યુ થયું છે.

ભારતીય સેનાના...