સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: હૉફકિન

બાદમાં સ્મારકનું સ્થળ બદલી નાખવામાં આવ્યું, પરંતુ તે પ્રકરણને કારણે એ વ્યક્તિનું નામ ઘણાને જાણવા મળ્યું, જેમણે એક નહીં પણ બે મહામારીમાંથી ભારતને ઉગારવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

યુક્રેનના ઑદેસામાં જન્મેલા વૉલ્દમર મૉર્દેચાઇ હૉફકિન સંજોગોવશાત મુંબઈ પહોંચી ગયા હતા. મુંબઈ આવ્યા પછી જીવનના સૌથી અગત્યનાં 22 વર્ષો તેમણે અહીં જ વિતાવ્યાં.

તેમણે સેન્ટ પીટર્સબર્ગમાંથી ડૉક્ટરેટની પદવી મેળવી હતી પણ તેઓ પ્રોફેસર બની શક્યા નહીં, કેમ કે તેઓ યહુદી હતા અને રશિયામાં આટલો ઊંચો હોદ્દો યહુદીને મળે નહીં.

તેથી તેઓ વતનને અલવિદા કરીને જીનિવા પહોંચ્યા. અહીં ફિઝિયૉલૉજીના અધ્યયનું કામ મળ્યું, પણ તેનાથી સંતોષ થાય તેમ નહોતો. ત્યાંથી તેઓ પેરીસ પહોંચ્યા પોતાના ગુરુ લુઈ પાશ્ચર પાસે.

પાશ્ચર ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં પણ તેમણે મદદનીશ લાઇબ્રેરિયન તરીકે જ નિમણૂક મળી, પણ તેમણે બૅક્ટેરિયૉલૉજીનો અભ્યાસ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. અભ્યાસ સાથે તેઓ કોલેરા માટેની રસી શોધવાના કામમાં પણ લાગ્યા.

હૉફકિને રસી તૈયાર પ્રથમ મરઘા અને ગિનીપિગ પર તેનો પ્રયોગ કર્યો. બાદમાં તેમણે જાતે તે રસીનું ઇન્જેક્શન લીધું. તેમણે તૈયાર કરેલી રસીમાં નિશ્ચિત સમયાવધિમાં બે વાર ઇન્જેક્શન લેવાનાં થતાં હતાં.

જાતપ્રયોગ પછી આત્મવિશ્વાસ સાથે તેમણે રસીનો ઉપયોગ મોટા પાયે થાય તે માટે વિચાર્યું, પરંતુ મોટા ભાગના નિષ્ણાતો તે માટે સહમત થયા નહીં. એટલું જ નહીં, તેમના ગુરુ લુઈ પાશ્ચર પણ તૈયાર થયા નહીં.

ભારતમાં પણ વિરોધ

બાળકનું રસીકરણ

કોલેરાની એક રસીનો દાવો અગાઉ જ નિષ્ફળ ગયો હતો. કોલેરા મુખ્યત્વે આંતરડાની બીમારી છે એટલે તેમાં રસી કામ નહીં આવે તેવું સૌ કહેવા લાગ્યા હતા.

દરમિયાન સંજોગોવશાત હૉફકીનની મુલાકાત લૉર્ડ ફ્રેડરિક હેમિલ્ટન ડફરિન સાથે થઈ. તેઓ પેરીસમાં બ્રિટિશ રાજદૂત તરીકે કામ કરતા હતા. અગાઉ તેઓ ભારતમાં વાઇરરૉય તરીકે પણ રહી ચૂક્યા હતા.

ભારતમાં તે વખતે કોલેરાનો રોગચાળો બહુ ફેલાયો હતો. લૉર્ડ ફ્રેડરિકને લાગ્યું કે આ રસીનો ઉપયોગ બંગાળમાં કરવો જોઈએ. તેમણે કરેલા પ્રયાસોને કારણે હૉફકિન આખરે ભારત પહોંચ્યા.

માર્ચ 1893માં તેઓ કોલકાતા પહોંચ્યા હતા, પણ ત્યારે તેમનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. રસી કેટલી અસરકારક થશે તેના વિશે શંકા હતી જ. ઉપરાંત ભારતમાં ફેલાયેલા કોલેરાના વિષાણુ જુદા પ્રકારના છે તેવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું હતું.

જર્નલ ઑફ મેડિકલ બાયૉલૉજીમાં લેખ પ્રગટ થયો હતો કે પેરીસમાં તેમણે જે પ્રયોગો...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
મુંબઈની હૉફકિન બાયૉ-ફાર્માસ્યુટિકલ કૉર્પોરેશન થોડાં વર્ષો પહેલાં ચર્ચામાં આવી ગઈ હતી, કેમ કે તેના પરિસરમાં 'શિવસેના'એ બાલ ઠાકરે મેમોરિયલનું નિર્માણ કરવાના પ્રયાસો કર્યા હતા.