1999થી કાર્યરત્ આ સહકારી બૅન્ક સ્રી સશક્તીકરણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આદિવાસી વિસ્તારની મહિલાઓને નાણાકીય રીતે પગભર કરવાની સાથોસાથ બૅન્ક મહિલાઓને રોજગારી પણ પૂરી પાડી રહી છે.

આજે સમગ્ર તાપી જિલ્લામાં માંડળ ગામની આ સહકારી બૅન્ક સૌથી સારી નાણાકીય સ્થિતિમાં છે.

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતાં બૅન્કનાં પ્રમુખ કમળાબહેન ગામીત જણાવે છે કે, "આદિવાસી મહિલાઓ ઊંચા વ્યાજે પૈસા ઉછીને લેતાં હતાં અથવા સોનારા પાસે પોતાનું ઘરેણાં ગીરો મૂકતાં હતાં. ગરીબ મહિલાઓને વ્યાજના ચક્કરમાંથી છોડાવવા માટે અમે આ બૅન્કની શરૂઆત કરી હતી."

"આજે અમારા 3470 સભાસદો છે અને બૅન્કનું ભંડોળ 4 કરોડ રૂપિયા છે. મહિલા સભાસદો દર મહિને પોતાની ક્ષમતા મુજબ નાણાં જમા કરાવે છે, જે 5 રૂપિયા પણ હોઈ શકે અથવા 1000 રુપિયા પણ. સભાસદોને પૈસાની જરૂર હોય ત્યારે તેમને  વ્યાજે પૈસા આપવામાં આવે છે."

તાપી જિલ્લામાં માંડળ ગામની આ બૅન્ક, મહિલા સહકારી બૅન્ક તરીકે પણ ઓળખાય છે કારણ કે નવ લોકો જે અહીં કામ કરે છે તે બધી મહિલાઓ છે, ફિલ્ડ સ્ટાફમાં પણ મહિલા છે અને સભાસદો પણ.

બૅન્કમાં સભાસદોને વાર્ષિક ચાર ટકાનું વ્યાજ આપવામાં આવે છે અને લોનના બદલામાં વાર્ષિક 12 ટકાનું વ્યાજ લેવામાં આવે છે.

700 સભ્યો અને 9000 રૂપિયાની મૂડીથી શરુ થઈ

બૅન્ક જ્યારે શરૂ થઈ ત્યારે માત્ર 700 સભ્યો હતાં અને મૂડી માત્ર 9000 રૂપિયા હતી. શરૂઆતમાં માત્ર માંડળ ગામની મહિલાઓ હતી, જેમાં આજુબાજુની ગામની મહિલાઓ જોડાઈ અને આજે બૅન્કમાં 35 ગામનાં મહિલાઓ સભ્ય છે.

બૅન્કની સ્થાપના વિશે વાત કરતાં કમળા ગામીત કહે છે, "બૅન્ક શરૂ કરવા માટે અમને ઘણી તકલીફ પડી છે. પુરુષપ્રધાન સમાજમાં આ કાર્ય કરવું અઘરું હતું. લોકો કહેતા કે બહેનો બૅન્ક ન ચલાવી શકે અને કોઈ પણ પ્રકારનો હિસાબ પણ ન રાખી શકે. આ બધી વાતોની પરવા કર્યા વગર અમે આગળ વધ્યાં અને બૅન્કની સ્થાપના કરી."

"અહીં કામ કરતી બહેનોને શરૂઆતમાં તેમનાં ઘરમાંથી પણ જોઈએ એવો સહકાર મળતો નહોતો, પરતુ્ં સમય જતાં આમાં પરિવર્તન આવ્યું છે. બૅન્કની સફળતા જોઈને સમાજ પણ માનતો થયો છે કે મહિલાઓ કંઈ પણ કરી શકે છે."  

આદિવાસી મહિલાઓની જીવનમાં પરિવર્તન આવ્યું છે

ફિલ્ડ વર્કર આશાબહેન જણાવે છે કે, "ગુજરાત સરકાર દ્વારા બૅન્કને માત્ર કૉમ્પયુટરની સહાય કરવામાં આવી છે અને આખી બૅન્ક અમે જાતે ઊભી કરી છે. મહિલાઓમાં બચત અને ધિરાણ વિશેની સમજ કેળવવાની સાથેસાથે અમે તેમને પગભર બનાવવાના પ્રયાસો પણ કરીએ છીએ."

આશાબહેન 7... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
આદિવાસી મહિલાઓનાં જીવનમાં અજવાળું પાથરતી મહિલા સહકારી બૅન્ક