...ેશે. આમાં પાઇલટ માટે એક હેલમેટ પણ હશે."

પાકિસ્તાન હજુ પણ આપણાથી આગળ?

પર્રિકરે કહ્યું હતું, "1999ના કારગિલ યુદ્ધમાં ભારતીય વાયુ સેના પાકિસ્તાન ઉપર હાવી રહી હતી કેમકે ભારતની મિસાઇલોની પહોંચ SU-30 અને મીગ-20ની સાથે 30 કિલોમીટર સુધી હતી. બીજી તરફ પાકિસ્તાનની પહોંચ માત્ર 20 કિલોમીટર સુધી જ હતી."

"એટલે આપણે આગળ રહ્યાં. જો કે, 1999થી 2014 દરમ્યાન પાકિસ્તાને પોતાની ક્ષમતાને વધારીને 100 કિલોમીટર સુધી કરી લીધી છે જયારે ભારત આ દરમ્યાન પોતાની પહોંચ 60 કિલોમીટર સુધી જ વધારી શક્યું. એટલેકે આપણે હજું જોખમમા... બાકીનો લેખ લખો:
0 વર્ષ પછી પહેલીવાર ટેકનૉલૉજીના સ્તરે લાંબી છલાંગ છે. આપણે રફાલની જરૂર હતી."

પચ્ચીસ સ્ક્વૉડ્રન જ બચશે

અત્યારે ભારતના તમામ 32 સ્ક્વૉડ્રનમાં 18-18 ફાઇટર પ્લેન છે. વાયુ સેનાને ભીતિ છે કે જો ઍરક્રાફ્ટની સંખ્યા વધારવામાં નહીં આવે તો સ્ક્વૉડ્રનની સંખ્યા 2022 સુધીમાં ઓછી થઈને 25 જેટલી જ બચશે અને એ ભારતની સુરક્ષા મુદ્દે જોખમી હશે.

ભારતના વર્તમાન આર્મી પ્રમુખ જનરલ બીપીન રાવતે ઘણીવાર 'ટૂ ફ્રંટ વૉર' એટલેકે એક સાથે બે દેશોનાં આક્રમણની વાત કહી છે.

જનરલ રાવતની આ ટિપ્પણીને ભારત વિરુદ્ધ પાકિસ્તાન અને ચીનની સાંઠગાંઠ  તરીકે જોવામાં આવી છે.

એટલેકે પાકિસ્તાન જો ભારત સાથે યુદ્ધ છેડી દે તો ચીન પણ તેનો સાથ આપી શકે છે. આવામાં શું ભારત બંનેને પહોંચી શકશે? 

ગુલશન લુથરાએ પોતાના ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું, "પાકિસ્તાનને તો આપણે હેન્ડલ કરી શકીએ છીએ પરંતુ આપણી પાસે ચીનનો કોઈ ઈલાજ નથી. જો ચીન અને પાકિસ્તાન બંને સાથે આવી જાય તો આપણે ફસાઈ જઈશું એ નક્કી જ છે."

ભારત અને ચીન 1962માં એક યુદ્ધ કરી ચૂક્યા છે. ભારતને શરમજનક હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. હજુ પણ બંને દેશોની વચ્ચે સીમાનું સ્થાયી ધોરણે નિર્ધારણ થઈ શક્યું નથી.

ડરનો વેપાર 

રફાલનો ઉપયોગ સીરિયા અને ઇરાકમાં થઈ ચૂક્યો છે. આની કિંમતને મુદ્દે પણ ટીકા થઈ રહી છે.

ભૂતપૂર્વ રક્ષા મંત્રી મનોહર પર્રિકરે પણ કિંમત મુદ્દે કહ્યું હતું કે ભારત વધુ યુદ્ધ વિમાનો ખરીદવા માટે સક્ષમ નથી.

તેમણે કહ્યું હતું , "હું પોતે પણ ઇચ્છું છું કે બીએમડબલ્યૂ અને મર્સિડીઝ રાખું પણ મારી પાસે નથી, કેમ કે તેનો ખર્ચ મને પોસાય એમ નથી."

ઘણાં રક્ષા વિશ્લેષકોનું એમ પણ કહેવું છે કે ભારત નાનાં અને હલકાં યુદ્ધ વિમાનોને સંપૂર્ણપણે ખતમ કરીને રફાલ જેવાં ફાઇટર પ્લેન લાવવામાં સક્ષમ નથી.

રાહુલ બેદી પણ કિંમત મુદ્દે કહે છે કે આ ડરનો વેપાર છે, જે અટકતો નજરે નથી પડી રહ્યો.

તેઓ કહે છે, "ભારતે અબજો ડૉલર ખર્ચીને રફાલ ખરીદ્યા છે. શક્ય છે કે આનો ઉપયોગ ક્યારેય ના થાય અને લાંબા સમયમાં આની ટેકનૉલૉજી જૂની થઈ જાય અને ફરી ભારતને બીજા ફાઇટર પ્લેન ખરીદવા પડે."

"આ ડરનો વેપાર છે જે દુનિયાના શક્તિશાળી દેશોને ફાવે છે. ભારત એમની માટે બજાર છે અને આ બજાર યુદ્ધની આશંકા ઉપર જ ચાલે છે. આના વેપારીઓ આશંકાને વધારીને જ રાખે છે અને ગ્રાહક ડરેલો રહે છે."

જો કે, રાહુલ બેદી કહે છે કે ડરના આ વેપારમાંથી ભારત માટે નીકળવું બહુ જ મુશ્કેલ છે કેમકે, એના પાડોશી ચીન અને...