એ ધુમાડાએ નહેરુના રાજકીય જીવનની સૌથી મોટી ક્ષણની ચમકને ઘણી હદે ધૂંધળી કરી નાખી હતી. 

14 ઑગસ્ટની સાંજે સૂર્યાસ્ત થયો કે તરત જ બે સંન્યાસીઓ સાથેની એક કાર જવાહરલાલ નહેરુના 17 યૉર્ક રોડસ્થિત ઘરની સામે આવીને ઊભા રહ્યા હતા. 

સન્યાસીઓના હાથમાં સફેદ સિલ્કનું પીતાંબર, તંજૌર નદીનું પવિત્ર પાણી, ભભૂત અને મદ્રાસના નટરાજ મંદિરમાં સવારે ધરવામાં આવેલા ઉકાળેલા ચોખા હતા. 

નહેરુને એ બાબતે જાણ થઈ કે તરત જ તેઓ બહાર આવ્યા હતા. સંન્યાસીઓએ નહેરુને પીતાંબર પહેરાવ્યું, પવિત્ર પાણી છાટ્યું અને તેમના મસ્તક પર ભભૂત લગાવી. 

આ પ્રકારની તમામ રસમોનો નહેરુ આજીવન વિરોધ કરતા રહ્યા હતા, પણ એ દિવસે તેમણે સન્યાસીઓની દરેક વિનંતીનો સસ્મિત સ્વીકાર કર્યો હતો.  

લાહોરના હિંદુ વિસ્તારોમાં જળપુરવઠો કાપી નંખાયો

નહેરુ તેમના મસ્તક પર લગાવાયેલી ભભૂત થોડીવાર પછી ધોઈને ઈંદિરા ગાંધી, ફિરોઝ ગાંધી અને પદ્મજા નાયડુ સાથે ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠા જ હતા ત્યાં બાજુના ખંડમાં ટેલિફોન રણકી ઊઠ્યો. 

ટ્રંક કૉલની લાઈન એટલી ખરાબ હતી કે નહેરુએ ફોન કરનાર વ્યક્તિને કહ્યું હતું કે તમે હમણાં જે કહ્યું એ ફરી વાર જણાવો. નહેરુએ ફોન મૂક્યો ત્યારે તેમનો ચહેરો સફેદ થઈ ગયો હતો. 

તેમના મોંમાથી કોઈ શબ્દ ન નીકળ્યો. તેમણે પોતાનો ચહેરો પોતાના હાથથી ઢાંકી દીધો હતો. 

તેમણે હાથ ચહેરા પરથી હઠાવ્યા ત્યારે તેમની આંખોમાં આંસુ હતાં. 

તેમણે ઈંદિરાને જણાવ્યું હતું કે લાહોરથી ફોન આવ્યો હતો. 

"ત્યાંના નવા વહીવટકર્તાઓએ હિંદુ તથા શીખ વિસ્તારોનો પાણી પુરવઠો કાપી નાખ્યો છે."

"લોકો તરસને લીધે પાગલ થઈ ગયા છે. જે સ્ત્રીઓ તથા બાળકો પાણી શોધવા ઘરની બહાર નીકળી રહ્યાં છે તેમની ચૂંટીચૂંટીને હત્યા કરવામાં આવી રહી છે. "

"લોકો તલવારો લઈને રેલવે સ્ટેશન પર આંટા મારી રહ્યા છે, જેથી ત્યાંથી ભાગી રહેલા શીખો તથા હિંદુઓની હત્યા કરી શકાય." 

ફોન કરનારે નહેરુને જણાવ્યું હતું કે "લાહોરની ગલીઓમાં આગ લાગી છે." 

નહેરુએ લગભગ-લગભગ હોઠ ફફડાવતાં કહ્યું હતું, "મારું લાહોર, મારું સુંદર લાહોર સળગી રહ્યું છે એ જાણું છું ત્યારે હું આજે દેશને કઈ રીતે સંબોધિત કરી શકીશ? દેશની આઝાદીથી હું કેટલો ખુશ છું એ તેમને કઈ રીતે જણાવી શકીશ?"

ઈંદિરા ગાંધીએ તેમના પિતાને દિલાસો આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

તેમણે કહ્યું હતું કે "જે ભાષણ આજે રાતે તમે દેશ સમક્ષ કરવાના છો એના પર ધ્યાન આપો." જોકે, નહેરુ ગમગીન થઈ ગયા હતા. 

નિયતિ સાથે મિલન

નહેરુના સચિવ... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
ભારતની આઝાદીના પહેલા દિવસની સવાર કેવી હતી?