સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: પગપાળા, સાઇકલ ચલાવતાં, બસો અને ટ્રકોમાં ચઢવા માટે સંઘર્ષ કરતાં મજૂરોની તસવીરો લાંબા સમય સુધી લોકોનાં દિલોદિમાગમાં છવાયેલી રહી.

કોઈએ સાઇકલથી લાંબી યાત્રા કરી, તો ભૂખ-તરસથી બેહાલ કોઈ મજૂર ચંપલ વિના પગપાળા ધોમધખતા તાપમાં પોતપોતાના વતન જવા નીકળી પડ્યા.

ઘણી ગર્ભવતી મહિલાઓ પોતાનાં નાનાંનાનાં બાળકોને ખોળા રાખીને ચાલી રહ્યાં હતાં, તો ઘણાં બાળકો પોતાના પિતાનો હાથ પકડીને લાંબી યાત્રા કરી રહ્યાં હતાં. આવાં દૃશ્યો ભારતના દરેક ભાગમાં સામાન્ય થઈ ગયાં હતાં.

શરૂઆતમાં સરકારો મૌન હતી, તો વિપક્ષ આક્રમક હતો. સરકાર જાગી અને કેટલાંક પગલાં ભરવાની કોશિશ પણ કરી. પણ ત્યાં સુધીમાં ઘણા મજૂરો પોતાના ગામ પહોંચી ગયા હતા.

ઘણા ટ્રેન નીચે આવી ગયા, ઘણા ટ્રક અને બસ દુર્ઘટનાઓનો શિકાર બન્યા.

આ કોરોનાકાળમાં ભારતમાં નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે પોતાના બીજા કાર્યકાળનું પહેલું વર્ષ પૂરું કર્યું.

આ સમયે પીએમ મોદીએ દેશની જનતાને નામે એક પત્ર લખ્યો. આ પત્રમાં દેશને સંકટકાળમાં આત્મનિર્ભર બનવાનું આહ્વાન હતું, તો 'સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ અને સૌનો વિશ્વાસ'ની પણ વાત થઈ. અનુચ્છેદ 370, તીન તલાક વિધેયક અને રામમંદિરનિર્માણની પણ જોરશોરથી ચર્ચા થઈ.

પરંતુ આ બધા વચ્ચે પીએમ મોદીએ લૉકડાઉન દરમિયાન મજૂરોના સંકટ પર કંઈ ખાસ ન કહ્યું. તેઓએ માત્ર એટલું કહ્યું કે પ્રવાસી મજૂરોને મુશ્કેલી પડી છે અને તેને દૂર કરવાની કોશિશ થઈ રહી છે.

પીએમ મોદીના આ પત્રના જવાબમાં જો આ પ્રવાસી મજૂરો અને તેમના પરિવારને પત્ર લખવાનો થાય તો તેઓ પીએમ મોદીને શું લખે. બીબીસીએ આમાંથી ત્રણ લોકો સાથે વાત કરી, જેઓ પ્રવાસી મજૂરોની અસહ્ય પીડાનું પ્રતીક બની ગયાં હતાં.

અશોકસિંહ ગૌડ, શહડોલ, મધ્ય પ્રદેશ

અશોકસિંહના પુત્ર અને તેમના પરિવારના નવ લોકો મહારાષ્ટ્રમાં રેલદુર્ઘટનામાં માર્યા ગયા હતા

લૉકડાઉન દરમિયાન મહારાષ્ટ્રના ઔરંગાબાદની ટ્રેન દુર્ઘટના અને રેલપાટા પર વેરવિખરે રોટલીઓ એક દર્દનાક દાસ્તાન હતી. એ દુર્ઘટનાએ મજૂરોની એક એવી લાચારી વ્યક્ત કરી, જે રોવડાવે તેવી હતી.

આંસુ તો મધ્ય પ્રદેશમાં શહડોલના રહેવાસી અશોકસિંહ ગૌડનાં પણ સુકાતાં નથી.

અશોકસિંહના પુત્રનું આ દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ થયું. તો આવો જાણીએ કે અશોકસિંહ પીએમ મોદીને પત્રમાં શું લખવા માગે છે...

ચોવીસ વર્ષનો હતો, એક બાળક પણ છે, દોઢ વર્ષનું. કોને દોષી ગણવા? સરકારને? આ બાળકોને દોષી ગણવાં? રેલવે વિભાગને? કોને?

યાદ રહેશે કે લૉકડાઉનમાં બાળક ગુજરી ગયો. બે પૈસા કમાતો...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
કોરોના સંકટ દરમિયાન ભારતે શરૂઆતમાં જે મોટું સંકટ જોયું, એ હતું પ્રવાસી મજૂરોનું પલાયન.