સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: મોઘલ અને મરાઠા ઇતિહાસ પર કેટલાક ગ્રંથ લખનારા જાણીતા ઇતિહાસકાર સર જાદૂનાથ સરકારે ઔરંગઝેબને પોતાના દૃષ્ટિકોણથી વર્ણવ્યા, તો જવાહરલાલ નહેરુએ તેમના દૃષ્ટિકોણથી.

વળી, શાહિદ નઇમે પણ આ બાદશાહના ધર્મ પર જરૂર કરતાં વધુ ભાર મૂક્યો.

જોકે, 'ઔરંગઝેબ ધી મેન ઍન્ડ ધી મિથ' નામના પુસ્તકના લેખિકા ઑડ્રી ટ્રશ્કીએ બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે જો સહિષ્ણુતાના મામલે વાત કરીએ, તો ઇતિહાસના તમામ શાસકો અસહિષ્ણુ જ રહ્યા છે.

તેમનું કહેવું છે કે, ઔરંગઝેબ વિશે ફેલાયેલી ગેરસમજ-ગેરમાન્યતાઓ વધુ હોવાથી વર્તમાન સમયમાં તેને વેગ આપીને મુસલમાનોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે.

ઑડી ટ્રશ્કી

લેખિકા અનુસાર, ભારતમાં હાલ અસહિષ્ણુતા વધી રહી છે. તેમનું માનવું છે કે, આ જ કારણસર કદાચ હૈદરાબાદમાં તેમના વક્તવ્યનો કાર્યક્રમ રદ કરવામાં આવ્યો. આ કાર્યક્રમ 11મી ઑગસ્ટે થવાનો હતો.

તેમણે જણાવ્યું કે, બીજી તરફ પરિસ્થિતિ વિપરીત છે. કેમકે, ઔરંગઝેબ બાદશાહના શાસનકાળના બ્રાહ્મણો અને જૈન લેખકો તેમના વખાણ કરે છે.

તેમણે જ્યારે ફારસી ભાષામાં હિંદુઓના પવિત્ર પુસ્તક 'મહાભારત' અને 'રામાયણ' રજૂ કર્યા, તો તેને ઔરંગઝેબને સમર્પિત કર્યા.

ઑડી ટ્રશ્કીએ તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ઔરંગઝેબે હોળી પર કડકાઈ બતાવી, તો બીજી તરફ મોહરમ અને ઈદ મામલે પણ કડક વલણ અપનાવ્યું.

તેમણે એક-બે મંદિર તોડ્યા, તો કેટલાક મોટાં મંદિરોને દાન પણ આપ્યું હતું.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે 

તેઓ કહે છે, "અલગ અલગ ઇતિહાસકારોએ બાદશાહ ઔરંગઝેબને જુદા જુદા દૃષ્ટિકોણથી સમજવાની કોશિશ કરી."

"ઔરંગઝેબે ખુદને એક સારા મુસલમાન તરીકે રજૂ કર્યા અથવા હંમેશાં એક સારા મુસલમાન બનવાની કોશિશ કરી."

"તેમની ઇસ્લામ ધર્મની વ્યાખ્યા આજનો કટ્ટર ઇસ્લામ નહોતી. તેઓ ઘણી હદે સૂફી હતા અને કેટલીક હદ સુધી અંધવિશ્વાસુ પણ હતા."

દરબારમાં હિંદુ-મુસ્લિમ બન્ને ધર્મના જ્યોતિષી

ઔરંગઝેબની અંધશ્રદ્ધાનું ઉદાહરણ આપતા ઑડી ટ્રશ્કીએ જણાવ્યું કે, તમામ મોઘલ બાદશાહો પાસે જ્યોતિષશાત્રના નિષ્ણાતો (જ્યોતિષી) હતા.

ઔરંગઝેબના દરબારમાં હિંદુ-મુસ્લિમ બન્ને ધર્મના જ્યોતિષ હતા અને તેઓ બન્ને પાસેથી સલાહ લેતા હતા.

ઔરંગઝેબના એક સિપાઈ ભીમસેન સક્સેનાને ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે, દક્ષિણ ભારતમાં એક વખત તેમના કૅમ્પ લગાવવામાં આવ્યા હતા.

કૅમ્પ હતા ત્યા એકાએક પૂર આવી ગયું અને આશંકાએ જોર પકડ્યું કે શાહી કૅમ્પને નુકસાન થઈ શકે છે. 

આથી બાદશાહે કુરાનની આયાતો લખીને પૂરના...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
અમેરિકાના એક ઇતિહાસકાર ઑડી ટ્રશ્કી કહે છે કે તમામ મોઘલ બાદશાહ કરતાં ઔરંગઝેબ આલમગીરમાં તેમને ખાસ દિલચસ્પી હોવાનું કારણ વિશ્વભરમાં આ બાદશાહ વિશે ફેલાયેલી ગેરસમજ છે.