..... જીવતા કે મરેલા, ડોગરઈમાં મળવાનું છે."

હુમલો શરૂ થઈ ગયો

કર્નલ ડેસમંડ હેડ

54 ઇન્ફન્ટ્રી બ્રિગેડે બે તબક્કે હુમલો કરવાની યોજના બનાવી હતી. પ્રથમ 13 પંજાબે 13મા માઇલસ્ટોન પર પાકિસ્તાની સુરક્ષાને તોડી નાખવાની હતી અને તે પછી 3 જાટે હુમલો કરીને ડોગરઈ પર કબજો કરી લેવાનો હતો.

જોકે હેડ દ્વારા પહેલેથી જ બ્રિગેડ કમાન્ડરને કહી દેવાયું હતું કે 13 પંજાબનો હુમલો સફળ થાય કે ના થાય, 3 જાટ બીજા તબક્કામાં હુમલો કરી જ દેશે.

તેથી 13 પંજાબનો હુમલો નિષ્ફળ ગયો ત્યારે બ્રિગેડ કમાન્ડરે વાયરલેસથી હેડ સાથે વાત કરીને ... બાકીનો લેખ લખો:
"ત્યાગી બેહોશ થઈ ગયા હતા, પણ વચ્ચે વચ્ચે  થોડીવાર ભાનમાં આવતા હતા. હું પણ ઘાયલ હતો. મને એક ઝૂંપડીમાં લઈ જવાયો જ્યાં બધા ઘાયલ સૈનિકો પડ્યા હતા."

"ઘાયલોને ત્યાંથી લઈ જવાનો વારો આવ્યો, ત્યારે ત્યાગીએ પીડાતાં અવાજે કહ્યું કે આપ સિનિયર છો, પહેલાં આપ જાવ. મેં તેમને ચૂપ રહેવા કહ્યું અને સૌ પહેલાં તેમને જ ત્યાંથી રવાના કર્યા, કેમ કે તેમનું લોહી બહુ વહી ગયું હતું."

મેજર શેખાવત કહે છે, "ત્યાગીને બહુ પીડા થઈ રહી હતી. તેમણે કહ્યું સર હું બચીશ એમ લાગતું નથી. મને એક ગોળી મારી દો. તમારા હાથે હું મરવા માગું છું. જોકે અમે બધા ઇચ્છતા હતા કે ત્યાગી બચી જાય."

બચાવવાના તમામ પ્રયાસો છતાં 25 સપ્ટેમ્બરે ત્યાગીએ પ્રાણ ત્યજી દીધા.

પાકિસ્તાની કમાન્ડિંગ ઑફિસર પકડાયા

કર્નલ હેડને મહાવીર ચક્રથી સન્માનિત કરતા રાષ્ટ્રપતિ રાધાકૃષ્ણન

સવારે ત્રણ વાગ્યા સુધીમાં ડોગરઈ પર ભારતીય સૈનિકોનો કબજો થઈ ગયો. સવા છ વાગ્યે ભારતીય ટૅન્ક પણ ત્યાં પહોંચી ગઈ હતી.

ઇચ્છોગિલ નહેરના સામાં કાંઠા પર ટૅન્કોમાંથી તોપમારો ચાલુ કરી દેવાયો. તે બાજુથી ભારતીય સૈનિકો પર ભારે ગોળીબાર થઈ રહ્યો હતો. 

3 જાટના સૈનિકોએ ઝૂંપડીઓમાં છુપાઈ ગયેલા પાકિસ્તાની સૈનિકોને પકડવાનું શરૂ કર્યું. પકડાઈ ગયેલામાં એક લેફ્ટનન્ટ કર્નલ જે. એફ. ગોલવાલા પણ હતા, જેઓ 16 પંજાબ (પઠાણ)ના કમાન્ડિંગ ઑફિસર હતા.

ઇચ્છોગિલ નહેર પર લાન્સ નાયક ઓમપ્રકાશે ભારતીય ધ્વજ ફરકાવ્યો. તે વખતે ઉપસ્થિત જવાનો માટે તે બહુ ગૌરવની ક્ષણ હતી.

સાથોસાથ ડોગરઈ પર કબજો કરવા માટે પોતાના પ્રાણની આહુતી આપી દેનારા સાથીઓની યાદથી તેમની આંખો ભીની પણ થઈ ગઈ હતી. 

આ લડાઈ માટે લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ડી. એફ. હેડ, મેજર આસારામ ત્યાગી અને કૅપ્ટન કે. એસ. થાપાને મહાવીર ચક્રથી સન્માનિત કરાયા હતા. 

હુસૈને બનાવ્યું ચિત્ર

કર્નલ હેડનું આ ચિત્ર એમ.એફ. હુસૈને ડોગરઈના યુદ્ધ મોરચે જઈને બનાવ્યું હતું.

કર્નલ હેડ 2013 સુધી જીવ્યા હતા. ત્વચાના કૅન્સરની સારવાર માટે તેઓ દિલ્હીની સૈનિક હૉસ્પિટલમાં આવ્યા હતા ત્યારે રચના બિષ્ટ તેમને મળ્યા હતા.

રચના યાદ કરતાં કહે છે, "તેઓ હંમેશા જૉન ગ્રીશમની નૉવેલ વાંચ્યા કરતા હતા. તેઓ પશુપ્રેમી હતા અને 45 જેટલા શ્વાનને એકલા હાથે પાળતા હતા."

"કોટદ્વાર પાસે આવેલા તેમના ગામના લોકો યાદ કરે છે કે ઘણીવાર તેઓ પોતાનાં શ્વાનોના વસ્ત્રો ધોવા માટે નહેર પર આવતા હતા. તેમણે પોતાના જીવનમાં છેલ્લે સુધી કમ્પ્યૂટર કે મોબાઇલનો ઉપયોગ કર્યો...