સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: પ્રશાંત ભૂષણ

આગળ જતાં આ યુવકે બીજા અનેક પુસ્તકો લખ્યા, પરંતુ વિશ્વ આજે એ નવયુવક, પ્રશાંત ભૂષણને એક લેખક તરીકે નહીં પરંતુ એક વકીલના રૂપમાં જાણે છે. એક એવા વકીલના રૂપમાં જેમણે 500થી વધુ કેસ લડ્યાં છે.

એ કેસો પૈકી મોટા ભાગના પર્યાવરણ, માનવઅધિકાર અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા મુદ્દા સાથે જોડાયેલા કેસ છે જેને કોઈ પણ ફી લીધા વિના કે સાવ નજીવી લઈને લડવામાં આવ્યા.

અંગ્રેજી મૅગેઝિન 'ઇન્ડિયા ટુડે'એ પોતાના એક લેખમાં એમને 'ભારતના જનહિત અરજીઓના નંબર વન વકીલ' કહ્યા હતા.

પ્રશાંત ભૂષણના આ કામોને જોકે કેટલાક લોકો 'ચર્ચામાં આવવા માટે કરાયેલા' કામ ગણાવે છે જેના તેઓ "સિદ્ધહસ્ત કલાકાર' છે. કેટલાંક પ્રમાણે તેઓ એક અરાજકતાવાદી છે.

ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટે એમને કોર્ટની ગરિમા ઓછી કરવાના પ્રયાસમાં દોષિત ઠેરવ્યા છે અને નિવેદન બદલવા માટે ત્રણ દિવસનો સમય આપ્યો છે. પરંતુ જાણીતા વકીલનો અદાલતના અનાદરનો આ પહેલો કેસ નથી.

63 વર્ષના પ્રશાંત ભૂષણનો અન્ય પરિચય પણ છે. તેઓ એક પતિ છે, પિતા, રાજકારણી અને કલા સંગ્રાહક પણ છે.

પિતા શાંતિ ભૂષણની વકીલાત સાથે જોડાયેલા અને સફળ વકીલ હોવા છતાં પ્રશાંત ભૂષણનો આ વ્યવસાયમાં જવાનો કદાચ કોઈ ઈરાદો ન હતો, શરૂઆતમાં તો બિલકુલ નહીં.

વિજ્ઞાનનાં પુસ્તકોનો શોખ

પહેલાં તેઓ એંજિનયરિંગના અભ્યાસ માટે IIT એટલે કે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલૉજી મદ્રાસ ગયા. પરંતુ એને એમણે એક સેમેસ્ટર પછી છોડી દીધો. કારણકે એમના શબ્દોમાં "બે વર્ષનાં નાનાં બહેન જેમનાં પર એમને ઘણું હેત હતું, એમને તેઓ ખુબ જ મિસ કરી રહ્યા હતા."

કાયદાના અભ્યાસ માટે અલાહાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય તેઓ પ્રિન્સટનથી થઈને આવ્યા હતા જ્યાં તેમણે સાયન્સ ઑફ ફિલોસોફીનો કોર્સ કર્યો હતો.

ઇન્દિરા ગાંધી વિરુદ્ધ ચૂંટણીમાં છેતરપિંડીનો કેસ શાંતિ ભૂષણ જ લડ્યા હતા. જેમાં તત્કાલીન વડાં પ્રધાન હારી ગયા હતાં અને દેશમાં કટોકટી લાગુ કરી દીધી હતી જે 21 મહિના સુધી ચાલી હતી.

કટોકટી હઠ્યા પછી થયેલી ચૂંટણી બાદ કેન્દ્રમાં મોરારજી દેસાઈની જનતા પાર્ટીની સરકારમાં શાંતિ ભૂષણ 1977-79 સુધી કાયદામંત્રી રહ્યા.

ઇન્દિરા ગાંધી વિરુધ્ધ અલાહાબાદ હાઈકોર્ટમાં ચૂંટણીમાં છેતરપિંડીનો કેસ સમાજવાદી નેતા રાજનારાયણે દાખલ કરાવ્યો હતો.

પ્રશાંત ભૂષણ બે વર્ષ સુધી ચાલેલા કેસની સુનાવણીમાં હાજર રહ્યા હતા જે પછી એમણે 'ધ કેસ ધૅટ શુક ઇન્ડિયા' નામનું પુસ્તક લખ્યું. તેમનું બીજું પુસ્તક 'બોફોર્સ: સેલિંગ ઑફ અ નેશન'...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
વાત જુની છે. કદાચ લગભગ 40-41 વર્ષ પહેલાંની. અમેરિકાની પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટીમાં 23 વર્ષના એક નવયુવક એક સાયન્સ ફિક્શન (વિજ્ઞાનના વિષય પરની નવલકથા) લખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. પરંતુ 'બ્રહ્માંડમાં પૃથ્વી ઉપરાંત પણ દુનિયા છે' એ વિષય પર લખાયેલી આ નવલકથા પ્રકાશિત ન થઈ શકી.