...ા વર્તનમાં અચાનક પરિવર્તન આવે, સ્કૂલ જવાની ના કહે, ગુસ્સો કરવા લાગે, આળસુ થઈ જાય કે પછી બહુ ચંચળ થઈ જાય તે લક્ષણો હોય છે.

આવાં લક્ષણો સતત બે અઠવાડિયાં સુધી રહે તો સીએમડી થયાનો અંદેશો રહે છે. 

ડૉક્ટર શિવલકર કહે છે, કોઈ પણ વ્યક્તિ હાઇપર થાઇરોઇડ, ડાયાબિટીસ વગેરે જેવી ક્રોનિક હોર્મોનલ મુશ્કેલીથી ગ્રસ્ત હોય તેમના પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય છે. 

એઈમ્સ

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO)ના જણાવ્યા અનુસાર 10 ટકા ગર્ભવતીઓ અને 13 ટકા પ્રસૂતા ડિપ્રેશનમાં આવી જતી હોય છે.

વિકાસશીલ દેશોમાં આ પ્રમાણ ઊંચું છે, ગર... બાકીનો લેખ લખો:
ત નથી. તેનાં ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે.

ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે લોકોના જીવનમાં તણાવ ઘણી વાર એટલો વધી જાય છે કે તેઓ આત્મહત્યાનું પગલું પણ ભરી બેસે છે. 

વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠને આ વર્ષની થીમ 'આત્મહત્યા અટકાવો' રાખી છે.

WHOના જણાવ્યા અનુસાર દર 40 સેકન્ડે એક જણ આપઘાત કરે છે. મતલબ કે વર્ષે 8,00,000 લોકો આપઘાત કરે છે. 15થી 29 વર્ષના વયજૂથમાં આત્મહત્યા મોતનું બીજું સૌથી મોટું કારણ છે. 

ડૉ. રૂપાલી શિવલકર

આ સમસ્યા વિકસિત દેશોની નથી. 80 ટકા આત્મહત્યા નિમ્ન અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં થાય છે. 

ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે આત્મહત્યાને અટકાવી શકાય છે. એક વાર આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરનાર બીજી વાર પણ કરી શકે છે.

તેનાં કેટલાક પ્રારંભિક લક્ષણો હોય છે તે સમજી લેવાં જરૂરી છે. 

ડૉક્ટર નંદકુમાર કહે છે, "એક વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરે તેના કારણે 135 લોકોને અસર થાય છે. તેમાં સ્વજનો, સગાઓ, મિત્રો, સહકર્મચારીઓ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે."

"તેથી કોઈ વ્યક્તિએ આત્મહત્યા કરતાં પહેલાં આ બધા લોકો વિશે વિચારવું જોઈએ."

તેમના જણાવ્યા અનુસાર આપઘાત આવેશમાં આવીને લેવાયેલું પગલું હોય છે. જો આવેશની એ થોડી ઘડીઓ તમે બીજી તરફ વાળી શકો તો જીવ બચાવી શકાય છે. 

WHO તરફથી આપઘાત અટકાવવા માટે ઘણાં સૂચનો કરવામાં આવ્યાં છે. તેમાં પ્રથમ તો આત્મહત્યાની સમસ્યાને વૈશ્વિક સમસ્યા ગણીને તેના માટે જાગૃતિ ફેલાવવાની જરૂર છે. આવી સમસ્યામાં ફસાયેલા લોકોને એવો અહેસાસ કરાવવો જરૂરી છે કે તમે એકલા નથી. 

એક આપઘાતથી કેટલાને અસર?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સમસ્યા ગંભીર છે, પણ ડૉક્ટરોનું માનવું છે કે માનસિક સમસ્યા બાબતમાં લોકોમાં જાગૃતિ આવી છે.

જોકે આવી જાગૃતિ હજી શહેરો પૂરતી જ સીમિત છે. ગામડાંમાં માનસિક સમસ્યા પ્રત્યે ધ્યાન અપાતું નથી અને તેની સારવાર થતી નથી.

માત્ર સ્કિઝોફ્રેનિયા, અલ્ઝાઇમર, ડિમેન્શિયા જેવી ગંભીર બીમારી એટલે કે સિવિયર મેન્ટર ડિસઑર્ડર હોય તો જ તેને બીમારી ગણીને સારવાર થાય છે. 

તબીબો માને છે કે ભારતમાં નિમ્ન મધ્યમ વર્ગ અને ગ્રામીણ ગરીબ લોકો એનિમિયા, કુપોષણ, ઝાડા-ઊલટી જેવી બીમારી સામે મથી રહ્યા હોય ત્યાં માનસિક બીમારી તરફ ધ્યાન જવું મુશ્કેલ છે. 

આ પડકારનો સામનો કરવા માટે ભારત સરકારે 2017માં મૅન્ટલ હેલ્થકેર ઍક્ટ તૈયાર કર્યો હતો. અગાઉ 1987માં પણ આવો કાયદો કરાયો હતો.

નવા કાયદા અનુસાર માનસિક બીમાર વ્યક્તિને કેટલાક અધિકાર આપવાની જોગવાઈ છે.

આત્મહત્યાને ગુનો માનવામાં આવતો હતો, પણ નવા...