સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: મોહમ્મદ અલી ઝીણા

એ પછી તેઓ ત્યાં માત્ર 60 દિવસ જીવતા રહ્યા હતા અને 11 સપ્ટેમ્બર, 1948ના રોજ આ દુનિયામાંથી તેમણે વિદાય લીધી હતી. 

પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપિતા મહમદ અલી ઝીણાના જીવનના એ 60 દિવસમાં શું-શું થયું હતું, એ મારા આ લેખનો વિષય છે. 

કાયદે આઝમ મહમદ અલી ઝીણા ગંભીર રીતે બીમાર હોવા છતાં તેમને ક્વેટાથી ઝિયારત લઈ  જવાની સલાહ કોણે આપી હતી, એ રહસ્ય આજે પણ ઉકેલાયું નથી. 

ઝિયારત તેનાં દેવદારનાં વૃક્ષો માટે વિશ્વમાં વિખ્યાત છે અને ક્વેટાથી 133 કિલોમીટર દૂર, સમુદ્રની સપાટીથી 2,449 મીટરની ઊંચાઈએ આવેલું છે. 

આ સ્થળે ખરવારી બાબા નામના એક સંત રહેતા હતા. એ કારણસર આ સ્થળને ઝિયારત કહેવામાં આવે છે. ઝીણાનો કાયદે આઝમ રૅસિડેન્સી નામનો બંગલો ઝિયારતથી 10 કિલોમીટર દૂર આવેલો છે. 

ઝીણાનાં બહેન ફાતિમાએ તેમના પુસ્તક 'માય બ્રધર'માં લખ્યું છે કે ક્વેટાથી ઝિયારત જવાનો નિર્ણય ખુદ ઝીણાનો હતો, કારણ કે સરકારી તથા બિનસરકારી વ્યસ્તતાને કારણે તેમને ક્વેટામાં આરામ કરવાની કોઈ તક મળતી નહોતી. 

વિવિધ એજન્સીઓ અને અનેક નેતાઓ તરફથી, સભામાં ઉપસ્થિત રહેવાના તથા લોકોને સંબોધિત કરવાનાં આમંત્રણ તેમને સતત મળતાં હતાં.

તેમ છતાં ઝીણાને ઝિયારત વિશે કોણે જણાવ્યું અને ત્યાં જવાની સલાહ કોણે આપી હતી એ અસ્પષ્ટ છે. 

પોતાની બહેન ફાતિમા સાથે ઝીણા

13થી 21 જુલાઈ : ડૉક્ટરોની સલાહથી બચીને ઝિયારત પહોંચ્યા બાદ પણ ઝીણાએ કોઈ સર્ટિફાઈડ ડૉક્ટર પાસેથી ઇલાજ કરાવવા પર ધ્યાન આપ્યું ન હતું. 

એ દિવસોમાં તેમને જાણવા મળ્યું હતું કે વિખ્યાત ડૉ. રિયાઝ અલી શાહ એક દર્દીને તપાસવા માટે ઝિયારત આવ્યા છે. ફાતિમા ઝીણાએ ભાઈને કહ્યું હતું કે ડૉ. રિયાઝ અલી શાહ ઝિયારત આવ્યા છે એ તકનો લાભ લેવો જોઈએ, પણ ઝીણાએ આ સૂચનને ફગાવતાં જણાવ્યું હતું કે તેમને કોઈ વધુ ગંભીર બીમારી નથી અને તેમના પેટમાં ભોજનનું પાચન સારી રીતે થશે તો તેઓ ઝડપથી સ્વસ્થ થઈ જશે.

ફાતિમા ઝીણાના જણાવ્યા અનુસાર, "શું કરવું, શું ખાવું, કેટલું ખાવું, ક્યારે ઊંઘવું અને કેટલો સમય ઊંઘવું વગેરે જેવી ડૉક્ટરોની સલાહનું તેઓ સંપૂર્ણપણે પાલન કરતા ન હતા. ઇલાજથી બચવાની તેમની આ જૂની આદત વારંવાર બહાર આવતી હતી."

જોકે, તેઓ તેઓ ટૂંક સમયમાં જ એ જૂની આદત છોડવા મજબૂર થઈ ગયા હતા. ઝિયારત પહોંચ્યાના એક જ સપ્તાહમાં તેમની તબિયત એટલી બગડી ગઈ હતી કે તેમનું સ્વાસ્થ્ય તેમના જીવનમાં પહેલી વાર ખુદ તેમના માટે ચિંતાનું કારણ બની ગયું હતું. 

એ સમય સુધી તેઓ એવું માનતા...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
14 જુલાઈ, 1948નો એ દિવસ હતો. એ સમયના ગવર્નર જનરલ મહમદ અલી ઝીણાને, તેઓ બીમાર હોવા છતાં ક્વેટાથી ઝિયારત લઈ જવાયા હતા.