ચંદ્રયાન-2 : ચંદ્ર પર કોઈ દેશ નથી ગયા ત્યાં જવાનું ભારતે કેમ નક્કી કર્યું હતું?\nક્યારેય વિજ્ઞાન ન ભણેલા, ગરીબીની જાળમાં ફસાયેલા આમ આદમી માટે આટલું મોટું મિશન કોઈ પરીકથાથી ઓછું જરાય નથી. રૉકેટ, ઉપગ્રહ, ઑર્બિટર, લૅન્ડર અને રોવર જેવા શબ્દો સાથે તેમને ક્યારેય સીધો પનારો પડ્યો હોતો નથી. 

આપણે ઉપરના સવાલનો જવાબ શોધીએ તે પહેલાં એ પણ પૂછવું જોઈએ કે જે દેશની સંપદા બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદ ઉલેચીને લઈ ગયું હતું તે નવા દેશે શા માટે અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન પાછળ આટલો ખર્ચ કરવાનું નક્કી કર્યું?

શરૂઆતના ગાળામાં વિક્રમ સારાભાઈ તથા ઈસરોના અન્ય વિજ્ઞાનીઓએ ટીકાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ વિજ્ઞાનીઓ પર આવા સવાલોનો વારંવાર મારો ચાલ્યો હતો.

વિક્રમ સારાભાઈનું સપનું

ડૉક્ટર વિક્રમ સારાભાઈ

વિક્રમ સારાભાઈ તે વખતના રાજકીય નેતૃત્વને એ સમજાવી શક્યા હતા કે "મનુષ્ય અને સમાજની અસલી સમસ્યાઓને હલ કરવા માટે આધુનિક ટૅક્નૉલૉજીનો ઉપયોગ કરવાની બાબતમાં આપણે પાછળ રહેવું જોઈએ નહીં."

તેઓ એ વાતે પણ સ્પષ્ટ હતા કે ભારતીય અંતરિક્ષ અભિયાનનું લક્ષ્ય, "ચંદ્ર અને અન્ય ગ્રહોની તપાસ કરવા માટે સમાનવ અવકાશયાન ઉડાવવા મોકલવા માટે આર્થિક રીતે સધ્ધર દેશો સાથે સ્પર્ધામાં ઊતરવાનું નથી."

તેના કારણે બાકીના દેશો કરતાં આપણે એ રીતે પણ જુદા પડ્યા હતા કે સૈનિક તાકાત મેળવવા માટે આપણે અંતરિક્ષ અભિયાનનો આરંભ કર્યો નહોતો.

અમેરિકા, યુરોપ અને સોવિયેટ સંઘનું સ્પેસ રિચર્ચ શીતયુદ્ધને કારણે પણ થયું હતું. 

શું આપણો હેતુ બદલાઈ ગયો છે?

સ્વાભાવિક એવો સવાલ થવાનો કે શું હવે ભારતનું અંતરિક્ષ અભિયાનનો હેતુ પણ બદલાઈ ગયો છે? કે પછી એવો સવાલ પણ થવાનો કે ચંદ્ર કે અન્ય ગ્રહો પર પહોંચવાની સિદ્ધિથી માનવ "માનવ અને સમાજની કઈ અસલી સમસ્યાઓ"નું નિવારણ થઈ શકે છે?

આ સવાલનો જવાબ 'વૈજ્ઞાનિક શોધ'ની મૂળભૂત પ્રકૃતિમાં જ છે.

સામાન્ય રીતે વિજ્ઞાન અને ખાસ કરીને અંતરિક્ષ સંશોધનનો મતલબ છે - એવાં અજાણ્યાં ક્ષેત્રોને સમજીને એવું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જે માનવજાતિના પાર્દુભાવ અને વિકાસના આધારને સમજાવી શકે. 

એ વાત સર્વવિદિત છે કે સારાભાઈ આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોની નકલ કરવા અને તેની સાથે સ્પર્ધામાં ઊતર્યા છે તેવી ટીકા થઈ હતી. 

પરંતુ આપણે એ ભૂલવું ન જોઈએ કે 1960ના દશકમાં આપણે રમકડાં જેવાં લાગતાં રૉકેટ ન બનાવ્યાં હોત અને કેરલા થુંબા પાસેના એક ચર્ચ પાસેથી તેમને લૉન્ચ ન કર્યાં હોત તો આજે ભારત ચંદ્ર કે મંગળ મિશન કરવા માટે સક્ષમ બની શક્યું ના હોત.

તે વખતના ટીકાકારોને સમજાવવું મુશ્કેલ હતું કે એક દિવસ એવો...\n\ntl;dr:
એક સામાન્ય માણસને મિશન ચંદ્રયાન-2 સાથે શું લાગેવળગે?