...ન આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા માર્ચના અંતમાં જ વૅન્ટિલેટર ખરીદવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ હતી. 5 માર્ચ 2020ના દિવસે આરોગ્ય મંત્રાલયના ઉદ્યમ એચએલએલે વૅન્ટિલેટર્સના સપ્લાય માટે એક ટૅન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યું.

તેમાં એચએલએલ દ્વારા આ વૅન્ટિલેટર્સ માટે જરૂરી ટેકનિકલ ફીચર્સની એક યાદી બહાર પાડવામાં આવી.

આ યાદીમાં સમયાંતરે ફેરફાર થયા અને કુલ નવ વખત સુધારા કરવામાં આવ્યા. 18 એપ્રિલ, 2020ના રોજ નવમી વખત કેટલાક નવા ફીચર્સ ઉમેરવામાં આવ્યા. એટલે કે કંપનીઓને અપાયેલા ફીચર્સમાં ફેરફાર થતા રહ્યા.

સામાજિક કાર્યકર અંજલિ ... બાકીનો લેખ લખો:
ં. ગયા સપ્ટેમ્બર 2020 સુધીમાં તેને 41 કરોડ 59 લાખ 40 હજાર રૂપિયાની ચૂકવણી થઈ હતી.

એલાઇડ મેડિકલને 350 વૅન્ટિલેટર્સના બદલામાં 27 કરોડ 16 લાખ ચૂકવવામાં આવ્યા. બીઈએલના વૅન્ટિલેટર્સ માટે એક કરોડ 71 લાખ રૂપિયા ચૂકવવામાં આવ્યા.

RTIના જવાબ પરથી એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે કે એક જ સરકારી ટૅન્ડરમાં એક જ પ્રકારના સ્પેસિફિકેશન ધરાવતાં જુદી-જુદી કંપનીઓનાં વૅન્ટિલેટર્સની કિંમતમાં ભારે તફાવત છે.

એલાઇડ મેડિકલના એક વૅન્ટિલેટરનો ભાવ 8.62 લાખ છે, જ્યારે એગ્વાના એક વૅન્ટિલેટરની કિંમત 1.66 લાખ રૂપિયા છે. એટલે કે ભાવમાં સાત-આઠ ગણો તફાવત છે.

બીબીસીએ આરોગ્ય મંત્રાલયના સચિવ અને નીતિ આયોગના સભ્ય વી. કે. પોલને વૅન્ટિલેટર્સ અંગે સવાલોનો એક ઈ-મેઇલ મોકલ્યો છે, જેનો જવાબ મળતાં જ આ અહેવાલને અપડેટ કરવામાં આવશે.

નોઇડાની કંપની એગ્વા હેલ્થકૅરને અગાઉ વૅન્ટિલેટર્સ બનાવવાનો કોઈ અનુભવ ન હતો. તેને 10,000 વૅન્ટિલેટરનો ઑર્ડર અપાયો હતો, જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં માત્ર 5 હજાર વૅન્ટિલેટર ડિલિવર થયાં છે.

આ માહિતી સ્વયં કંપનીએ આપી છે.

એગ્વાના સહસ્થાપક પ્રો. દિવાકર વૈશ્યએ બીબીસીને જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં તેમનાં વૅન્ટિલેટર્સ ડિલિવર થઈ ગયાં હતાં અને ત્યાર પછી તેમનાં વૅન્ટિલેટર લેવામાં આવ્યાં નથી.

હવે થોડા સપ્તાહ અગાઉ અમને બાકીનાં 5000 વૅન્ટિલેટર પૂરા પાડવા જણાવાયું છે. જોકે, તેમણે બીબીસીને આ અંગે કોઈ દસ્તાવેજ દેખાડ્યા ન હતા.

આંધ્ર પ્રદેશમાં રાજ્ય સરકાર હસ્તકની કંપની આંધ્ર પ્રદેશ મેડટેક ઝોન (એએમટીઝેડ)ને 13,500 વૅન્ટિલેટર્સ પૂરા પાડવાનો ઑર્ડર મળ્યો હતો.

તેણે પણ હજુ સુધી સરકારને એક પણ વૅન્ટિલેટરની ડિલિવરી નથી કરી. એએમટીઝેડને 9500 બેઝિક વૅન્ટિલેટર અને 4000 હાઈ-ઍન્ડ વૅન્ટિલેટર્સ બનાવવાનો કૉન્ટ્રાક્ટ મળ્યો હતો.

BBCને મળેલી વેંકટેશ નાયકની RTI અરજી મુજબ બેઝિક મોડલનો ભાવ 1.66 લાખ રૂપિયા નક્કી થયો હતો, જ્યારે હાઈ-ઍન્ડ મોડલનો ભાવ 8.56 લાખ રૂપિયા નક્કી થયો હતો.

એપ્રિલમાં એએમટીઝેડે ચેન્નાઈસ્થિત એક મેડિકલ ટેકનૉલૉજી કંપની ટ્રિવિટોન હેલ્થકૅરને 6000 વૅન્ટિલેટર બનાવવાનું કામ સોંપ્યું હતું.

ટ્રિવિટોનના મૅનેજિંગ ડિરેક્ટર ડૉ. જીએસકે વેલુએ બીબીસીને જણાવ્યું કે તેમની કંપનીને 4000 બેઝિક મૉડલ અને 2000 હાઈ-ઍન્ડ મૉડલનું ઉત્પાદન કરવા જણાવાયું હતું.

"આ વૅન્ટિલેટર બન્યાં પછી અમારે ઘણી ટેકનિકલ ટ્રાયલ આપવી પડી, તેમાં વિલંબ થયો. ટ્રાયલ પૂરી થઈ ત્યાં સુધીમાં કોરોનાની...