કિટ્ટી મેરિયનઃ હીરોઇનમાંથી બની 'ત્રાસવાદી'\nનારી આંદોલનકારો સ્ત્રીઓને મતાધિકાર અપાવી શક્યા હતા, પણ તેમાંના કેટલાક ત્રાસવાદીઓ હતા તેવું આ આંદોલનકારી નારીએ તેના સંસ્મરણોમાં લખ્યું હતું. 

ફર્ન રિડલ બોમ્બને તરત જ ઓળખી ગયા હતા. 15 સપ્ટેમ્બર 2017ના રોજ પશ્ચિમ લંડનના પાર્સન્સ ગ્રીન અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટેશને થયેલા વિસ્ફોટ પછી ડઝનથી વધુ તપાસ બેસાડાઈ હતી.

એક જ વર્ષમાં આ પાંચમો વિસ્ફોટ હતો અને રિડલ માહિતી મેળવવા આકળા બન્યા હતા. 

તેમણે રિયલ ટાઇમ અપડેટ જાણવા માટે સોશિયલ મીડિયામાં ખાંખાખોળા શરૂ કર્યા. તેમને એક વ્હાઇટ પ્લાસ્ટિકની ડોલ સળગતી દેખાઈ.

ટ્રેનમાં જે બૉમ્બ ફાટ્યો હતો તેને પ્લાસ્ટિકની ગ્રોસરી બેગમાં ભરીને ડોલમાં છુપાવીને રખાયો હતો.

ફર્ન રિડલ

રિડલ આ તસવીર જોઈને વિચારે ચડી ગયા. તેમણે વિચાર્યું, "એ જ છે suffragette બૉમ્બ. કેમિસ્ટ અને હાર્ડવેર સ્ટોરમાંથી ખરીદેલી વસ્તુઓથી તમે ઘરે જ બનાવી શકો તેવો બૉમ્બ. 

"આવા જ બૉમ્બનો ઉપયોગ કરીને નારી આંદોલનકારીઓએ દેશમાં આતંક ફેલાવીને પોતાના તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું."

રિડલને મતાધિકાર આંદોલનકારી નારીઓમાં રસ પડ્યો તેને પાંચેક વર્ષ થઈ ગયા હતા. 

તેઓ ઇતિહાસ વિષયમાં પીએચ.ડી. કરી રહ્યાં હતાં ત્યારે તેમનું ધ્યાન તે તરફ દોરાયું હતું. જોકે પહેલાં તેમને એમ જ લાગ્યું હતું કે આની સાથે તેને કંઈ લેવાદેવા નથી. 

તેઓ કહે છે, "મને લાગ્યું કે મારા માટે આ ટ્રેપ છે. હું એક યુવાન મહિલા ઇતિહાસકાર છું એટલે મારે મહિલાઓ વિશે લખવું જોઈએ, suffrage વિશે લખવું જોઈએ એવા ટ્રેપમાં જાણે મને લેવાઈ હતી. 

"તેમને વધારે રસ વિક્ટોરિયન મ્યુઝિક હોલ્સમાં હતો. તેમાં બધા વર્ગના લોકો આવતા હતા અને તે મનોરંજનનું એક લોકતાંત્રિક અને પરવડે તેવું માધ્યમ હતું. 

"તે જમાનાનું એ ઇન્ટરનેટ હતું." 

રિડલ કહે છે, "આજે સોશિયલ મીડિયામાં મીમ્સ આવે છે, તે રીતે તે વખતે મ્યુઝિક હોલમાં જ ગીત લખાતું હતું અને ભજવાતું હતું. 

"19મી અને 20મી સદીના ઇતિહાસકારોએ સંયમિત વર્ણન કર્યું છે, તેનાથી વિપરિત તે એક ધમાલીયું અને ઉત્સાહી વાતાવરણ હતું. ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે. 

"મને તેમાં રસ પડી ગયો અને તેનો અભ્યાસ કરવાનો ઉત્સાહ જાગ્યો હતો."

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે 

પરંતુ લંડન મ્યુઝિયમના આર્કવાઇવ્ઝમાં આર્કાઇવિસ્ટ બેવરલી કૂકની મદદથી અચાનક મળી આવેલી આ માહિતી સાથે શોધની દિશા તદ્દન બદલાઈ ગઈ.

રિડલ કહે છે, "બેવરલીએ મને જણાવ્યું કે આ કોઈ મ્યુઝિક હોલ આર્ટિસ્ટની અપ્રગટ આત્મકથા છે. કોઈએ ભાગ્યે જ તે વાંચી છે. તે પોતે નારી...\n\ntl;dr:
લંડન મ્યુઝિયમના આર્કાઇવ્ઝમાં સંશોધન કરી રહેલી એક સ્ટુડન્ટને એક મતાધિકારનું આંદોલન કરનારી મહિલા (suffragette) બોમ્બરના અપ્રગટ સંસ્મરણો વાંચવા મળ્યા ત્યારે તે વિચારે ચડી કે શું આંદોલનના ઇતિહાસને સેનિટાઇઝ કરી નખાયો છે.