પ્રતીકાત્મક તસવીર

આ પહેલા તુર્કી અને વેનેઝુએલામાં સૈન્ય બળવાના નિષ્ફળ પ્રયાસ થઈ ચૂક્યા છે. 

પાકિસ્તાનમાં દેશની સ્વતંત્રતાના થોડા દિવસો બાદ જ બળવાનો સિલસિલો ચાલુ થયો હતો તે હજુ સુધી યથાવત્ છે.

પરંતુ આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા કે પછી મધ્યપૂર્વના કેટલાક દેશોની જેમ ભારતમાં બળવા જેવી ઘટના નથી ઘટી.

ભારતની લોકતાંત્રિક સંસ્થાઓ એટલી મજબૂત છે કે ભારતમાં સેના માટે બળવો કરવો અશક્ય છે. 

તેના કારણ ખૂબ જ સ્વાભાવિક છે. ભારતીય સેનાની સ્થાપના અંગ્રેજોએ કરી હતી અને તેનું માળખું પશ્ચિમી દેશોના આધારે તૈયાર કરાયું હતું. 

એ વાત પર ધ્યાન આપી શકાય છે કે પશ્ચિમી લોકતાંત્રિક દેશોમાં બળવાની ઘટનાઓ નથી ઘટી. 

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

ભારતીય સેનાની સ્થાપના અંગ્રેજોએ કરી હતી અને તેનું માળખું પશ્ચિમી દેશોના આધારે તૈયાર કરાયું હતું

જોકે, વર્ષ 1857માં થયેલા બળવા બાદ અંગ્રેજી હકૂમતે સેનાનું પુનઃગઠન કર્યું હતું. તેમણે ભારતમાં સૈનિકોની ભરતી કરી હતી. 

તેમણે જાતિ આધારિત રેજિમેંટ પણ બનાવી હતી, પરંતુ જે પરંપરા અને અનુશાસન તેમણે બનાવ્યા તે બિલકુલ એંગ્લો સેક્શન કલ્ચર જેવા હતા. 

અનુશાસનાત્મક સેના

વર્ષ 1914માં પ્રથમ વિશ્વય... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ુદ્ધ સુધી ભારતીય સેનામાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો જોડાયા હતા

એ જ કારણ છે કે ભારતીય સેના ખૂબ જ અનુશાસનાત્મક રહી છે. વર્ષ 1914માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ સુધી ભારતીય સેનામાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો જોડાયેલા હતા. જો એવું ન હોત તો સેનાને બળવો કરવાથી કોઈ અટકાવી શકે તેમ ન હતું. 

પરંતુ તે સમયે અલગઅલગ રજવાડાં અને હકૂમતના કારણે એટલી એકતા ન હતી અને સેનામાં ક્ષેત્ર તેમજ જાતીય આધાર પર રેજિમેંટ્સ હતી. 

એ જ કારણ હતું કે ભારતીય સેના ટકી શકી. ત્યારબાદ દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો સમય આવ્યો. 

તે દરમિયાન આઝાદ હિંદ સેનાના ગઠનનો પ્રયાસ થયો હતો. ત્યારે પણ 12 થી 20 હજાર સૈનિક INAનો ભાગ બન્યા હતા. 

જ્યારે 40 થી 50 હજાર સૈનિક વિરોધીઓના કબજામાં હતા, પરંતુ સેનાનું અનુશાસન ન તૂટ્યું.

ધ્યાન આપવા જેવી બાબત એ છે કે તે સમયે દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધનો સમય હતો. 

ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલન પણ ચરમસીમાએ પહોંચ્યું હતું. તેનાથી સૈનિકો પણ બચી શક્યા ન હતા. 

નેવી વિદ્રોહની ઘણી જગ્યાએ અસર જોવા મળી હતી, પરંતુ ભારતીય સેના એકજૂથ જ રહી હતી.

અણબનાવના મામલા

દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન આઝાદ હિંદ સેનાના ગઠનનો પ્રયાસ કરાયો હતો

આ જ પ્રકારનો અપવાદ 1984માં સામે આવ્યો હતો, જ્યારે સુવર્ણ મંદિર પર કાર્યવાહીના વિરોધમાં કેટલીક શીખ ટૂકડીઓએ વિદ્રોહ કર્યો હતો. 

બાકી સેના એકજૂથ રહી હતી. તેના કારણે આ વિદ્રોહોને દબાવી દેવાયા હતા. 

60ના દાયકામાં જનરલ સેમ માણેકશૉ અને સરકાર વચ્ચે અણબનાવની ખબરો સામે આવી હતી, પરંતુ તેનું પણ સ્વરૂપ ખાસ વ્યાપક ન હતું.

વાસ્તવમાં જ્યારે પહેલી વખત અંતરિમ સરકાર બની તો તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂએ ભારતીય સેનાના લોકતાંત્રિક સરકારના નિયંત્રણમાં રહેવા સિદ્ધાંત મૂક્યો હતો. 

તેના માટે સૌથી પહેલા તેમણે કમાંડર-ઇન-ચીફના પદને નાબૂદ કરી દીધું હતું. 

આ પદ પર અંગ્રેજી હકૂમતમાં અંગ્રેજી અધિકારીઓ તહેનાત થતા હતા અને ત્યારબાદ આ પદ પર જનરલ કરિયપ્પાની નિયુક્તિ થઈ હતી. 

નહેરૂએ કહ્યું કે જ્યારે સેનાનું આધુનિકીરણ થઈ રહ્યું છે ત્યારે થળ સેના, નૌસેના અને વાયુસેનાનું એકસમાન મહત્વ હશે. 

તે જ સમયે ત્રણેય અલગઅલગ ચીફ-ઑફ-સ્ટાફ બનાવી દેવાયા હતા. 

આ ત્રણેયની ઉપર રક્ષામંત્રીને રાખવામાં આવ્યા હતા કે જેઓ ચૂંટાયેલી સરકારના કેબિનેટ અંતર્ગત કામ કરે છે. 

લોકતાંત્રિક સરકાર જ સુપ્રીમ સત્તા

જનરલ કરિયપ્પાને પહેલા થળ સેનાના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા

જનરલ કરિયપ્પાને પહેલા થળ સેનાના અધ્યક્ષ...