કડિયાકામ કરનાર જેસલભાઈએ આશરે 250 જેટલા કોરોના મૃતદેહોના અંતિમસંસ્કાર એક પણ પૈસો લીધા વિના કરાવ્યા છે.

આ શબ્દો છે મૂળ કડિયાકામ કરનાર એ જેસલભાઈના, જેમણે આશરે 250 જેટલા કોરોના મૃતદેહોના અંતિમસંસ્કાર એક પણ પૈસો લીધા વિના કરાવ્યા છે.

ગીર સોમનાથ જિલ્લાના પ્રભાસ પાટણ ગામમાં સોમનાથનું મંદિર આવેલું છે. સોમનાથ મંદિરથી દોઢેક કિલોમિટર દૂર સ્મશાન છે.

ત્રિવેણી નદી અને સમુદ્રનો જ્યાં સંગમ થાય છે, ત્યાં એ સ્મશાન છે. કોરોનાએ એવો કોરડો વીંઝ્યો છે કે એ સ્મશાનમાંથી દિવસરાત કાળા ધુમાડા ઊઠતા રહે છે. 

સ્મશાનમાં મૃતદેહોની અંતિમવિધિ કરતાં ગુજરાતી દાદીની કહાણી

રાજ્યના અનેક સ્મશાનોમાં આવી સ્થિતિ છે. લાકડાં ખૂટી પડ્યાં છે, ચીમનીઓ ઓગળી ગઈ છે અને દાહસંસ્કાર માટે માણસો મળતા નથી. આવી સ્થિતિમાં સોમનાથના કેટલાક યુવકોએ ભેગા મળીને સ્વૈચ્છિક રીતે મૃતકોના અંતિમસંસ્કારની જવાબદારી સ્વીકારી લીધી છે.

છેલ્લા સવા મહિનાથી એક પૈસો લીધા વગર તેઓ આ કામ કરી રહ્યા છે. સોમનાથના જ વતની જેસલ ભરડા આના માટે આગળ આવ્યા અને તેમની આગેવાનીમાં જ આ કામ ચાલે છે.

જેસલ ભરડા સાથે બીબીસીએ વાત કરી ત્યારે તેમની સામે પાંચ ચિતા સળગી રહી હતી. આવનારા ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
અન્ય મૃતદેહો માટે લાકડાં વગેરેની તૈયારી કરતાં હતા.

તૈયારી કરતાં-કરતાં તેમણે કહ્યું કે "રોજના પચીસથી ત્રીસ મૃતદેહ આવે છે. ક્યારેક એનાથી પણ વધી જાય."

રોટલાની ચિંતા નથી 

કોરોનાએ એવો કોરડો વીંઝ્યો છે કે સોમનાથના સ્મશાનમાંથી દિવસરાત કાળા ધુમાડા ઊઠતા રહે છે.

જેસલભાઈ કહે છે, "મેં જોયું કે અમદાવાદ, સુરત જેવાં મોટાં શહેરોનાં સ્મશાનોમાં મૃતદેહોની કતાર લાગી છે. કેટલાક લોકોને પોતાના પ્રિયજનની અંત્યેષ્ટિ માટે બબ્બે પાંચ-પાંચ હજાર રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે."

"અંતિમક્રિયા માટે માણસો મળતા નથી. મને થયું કે શા માટે આ કામમાં ન જોડાવું. દાહસંસ્કાર કરતા તો આવડે છે. તેથી બે-ચાર સાથી મિત્રોને જોડીને કામ શરૂ કર્યું."

જેસલ ભરડા મૂળે કડિયાકામ કરે છે. છેલ્લા સવા મહિનાથી તમે સ્મશાનમાં જ છો તો તમારૂં ઘર કેમ ચાલે છે?

આ સવાલના જવાબમાં તેઓ કહે છે, "મારે ત્રણ દીકરા છે, એક દીકરો મોબાઇલ રિપૅરિંગનું કામ કરે છે. તેથી રોટલાની ચિંતા નથી."

કોરોના ચેપી રોગ છે. દાહસંસ્કાર વખતે તમે કઈ-કઈ તકેદારી રાખો છો?

જવાબમાં તેઓ કહે છે, "અમારી ટીમે નક્કી કર્યું છે કે ડૅડબોડીને ઍમ્બ્યુલન્સમાંથી લઈને ચિતા પર મૂકીએ ત્ચાં સુધી મોંઢા પર હાથ નહીં અડાડવાનો. ચિતા પર મૂક્યા પછી તરત હાથ સાફ કરી લેવાના. માસ્ક તો અમે પહેરી જ રાખીએ છીએ."

'...તો માણસ ને આ મડદામાં ફેર શું?'

સોમનાથના કેટલાક યુવકોએ ભેગા મળીને સ્વૈચ્છિક રીતે મૃતકોના અંતિમસંસ્કારની જવાબદારી સ્વીકારી લીધી છે.

ચોરવાડ, ઊના, વેરાવળ અને કોડિનાર તાલુકામાંથી મૃતદેહ સોમનાથના સ્મશાને આવે છે. સોમનાથથી સાત કિલોમિટર દૂર સિવિલ હૉસ્પિટલ આવેલી છે.

ત્યાં ગામેગામથી દરદીઓ સારવાર માટે આવતા હોય છે. તેથી ત્યાં કોઈનું મરણ થાય તો તેમને સોમનાથ સ્મશાને લઈ જવાય છે.

જેસલભાઈ કહે છે, "જેટલા પણ મૃતદેહ આવે છે, એમાંના 80 ટકા કોરોનાના કારણે મરણ પામેલા હોય છે."

"હૉસ્પિટલમાંથી જે મૃતદેહ આવે છે એને કોરોનાની ગાઇડલાઇન મુજબ મૃતદેહ પૅકિંગ કિટમાં વિંટાળેલા હોય છે. જે લોકો ઘરમાં જ મરણ પામ્યા હોય, તેમાં એવું કશું હોતું નથી."

કોરોના વાઇરસ : મૃતકોની અંતિમવિધિ કરે છે આખો પરિવાર

ગીરસોમનાથનાં કેટલાંક સમુદાયોમાં એવી માન્યતા છે કે સાંજે સૂર્યાસ્ત થાય પછી મૃતકને અગ્નિદાહ ન આપવો. તેથી સામાન્ય સંજોગોમાં સાંજે સ્મશાનમાં અંત્યેષ્ટિ ખાસ થતી નથી.

કોરોનાએ સમયના તમામ છેદ ઉડાડી દીધા છે. માણસો એટલી સંખ્યામાં મરી રહ્યા છે કે શું દિવસ અને શું રાત, અહીં હવે...