સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: ગાંધીજી તેમની પૌત્રી આભા અને મનુ સાથે.

સૅંગર ભારતના 18 દિવસના પ્રવાસે આવ્યાં હતાં અને તેમણે ગર્ભનિરોધક અને નારી મુક્તિ સહિતના વિષયો પર ડૉક્ટરો અને સ્વંયસેવકો સાથે ચર્ચાઓ કરી હતી.

ગાંધીજી સાથે થયેલી તેમની વાતચીત પ્રસિદ્ધ ઇતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાએ લખેલી ગાંધીજીની જીવનકથા 'ફાધર ઑફ ધ નેશન'માં પણ વણી લેવામાં આવી છે.

શાંતિદૂત તરીકે વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા મહાત્મા ગાંધી દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત આવ્યા, ત્યાંથી શરૂ કરીને 1948માં તેમની હત્યા થઈ ત્યાં સુધીના જીવનકાળની નાટકીય ઘટનાઓ વિશે દુનિયાભરના જુદાજુદા 60 ગ્રંથોમાંથી માહિતી એકઠી કરીને ગુહાએ 1129 પાનાઓમાં આવરી લીધી છે. 

આ પુસ્તકમાં નારી અધિકાર, સેક્સ અને બ્રહ્મચર્ય વિશેના ગાંધીજીના વિચારોની ઝલક પણ મળી જાય છે.

આપને આ પણ વાંચવું ગમશે 

ગાંધીજીના મંત્રી તરીકે મહાદેવ દેસાઈ આશ્રમોમાં નેતાઓ અને કાર્યકરો સાથે બેઠકો થાય તેની અગત્યની નોંધ રાખવાનું કામ કરતા હતા.

તેમણે લખ્યું છે, "સૅંગર અને ગાંધીજી બંને એ વાત પર સહમત હતા કે મહિલાઓને વધારે સ્વતંત્રતા મળવી જોઈએ અને પોતાના ભાવી અંગેનો નિર્ણય તેમણે સ્વંય કરવો જોઈએ."

જોકે, તે પછીના મુદ્દાઓ પર તેમના વચ્ચે અસહમતી ઊભી થઈ હતી.

કસ્તુરબા સાથે શારીરિક સંબંધોના ત્યાગ પછીની ગાંધીજીની મનોદશા

સૅંગર 1916માં અમેરિકામાં પ્રથમ 'પરિવાર નિયોજન કેન્દ્ર' ખોલ્યું હતું અને તેઓ માનતાં હતાં કે ગર્ભનિરોધક મહિલાઓની સ્વતંત્રતાનું સૌથી સુરક્ષિત માધ્યમ છે.

તેનો વિરોધ કરતા ગાંધીજીએ કહ્યું કે મહિલાએ પોતાના પતિઓને રોકવા જોઈએ, જ્યારે પુરુષોએ પોતાની કામુકતા પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ. તેમણે સૅંગરને કહ્યું કે સેક્સ માત્ર સંતાનોત્પત્તિ માટે જ હોઉં જોઈએ.

સૅંગરે તરત જ ગાંધીજીને કહ્યું કે "મહિલાઓમાં પણ પુરુષની જેમ જ કામુકતા હોય છે. મહિલાઓને પણ પોતાના પતિ સાથે સંબંધ માટેની તીવ્ર ઇચ્છા જાગે તેવું બની શકે છે."

તેમણે કહ્યું, "શું તમને લાગે છે કે બે પ્રેમીઓ ખુશ હોય અને બે વર્ષમાં ફક્ત એક જ વાર સેક્સ કરે કે જેથી બાળક પેદા થઈ શકે?"

તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ગર્ભનિરોધક અપનાવવા જોઈએ, જેથી અનિચ્છનિય ગર્ભધારણ ટાળી શકાય અને પોતાના શરીર પર પોતાનું નિયંત્રણ પણ રહે.

જોકે, ગાંધીજી પોતાની વાતને જ વળગી રહ્યા હતા. તેમણે સૅંગરને કહ્યું કે પોતે બધા જ પ્રકારના સેક્સને 'વાસના' માને છે. 

પોતાનાં લગ્નજીવનની વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે પોતાનાં ધર્મપત્ની કસ્તુરબા સાથે શારીરિક સુખનો ત્યાગ...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
ડિસેમ્બર 1935માં અમેરિકામાં જન્મેલાં અને ગર્ભનિરોધકના પુરસ્કર્તા તરીકે તેમજ સેક્સ શિક્ષક તરીકે જાણીતાં માર્ગરેટ સૅંગર મહાત્મા ગાંધીજીને મહારાષ્ટ્રમાં તેમના આશ્રમમાં મળ્યાં હતાં અને તેમની સાથે ઘણી રસપ્રદ ચર્ચાઓ કરી હતી.