...સેનાની ક્ષમતા ઘટી રહી છે.

અનેકનું માનવું છે કે ત્યાં સુધી કે દેશમાં પહોંચનારા 5 રફાલ જૅટ્સ પણ રણનીતિની દૃષ્ટિએ એક વધુ સારી મારક ક્ષમતા ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

ઍર માર્શલ એસ બી દેવ આઇએએફના ઉપપ્રમુખના પદથી નિવૃત્ત થયા છે. તેઓ પૂર્વી અને પશ્ચિમી બંને કમાનોની આગેવાની કરી ચૂક્યા છે. તેઓ કહે છે, "ત્યાં સુધી કે આ પાંચ જૅટ્સ પણ હથિયારોથી સજજ થઇને આવી રહ્યા છે અને એ આપણી ક્ષમતાને ઘણી વધારશે. સાથે જ આપણી ટેકનિકલ ક્ષમતામાં પણ વધારો કરશે."

એમની ચિંતા ઘરેલું મોરચાને લઈને વધુ છે. તેઓ કહે છે કે મીડિયમ કૅટેગરીમાં એક... બાકીનો લેખ લખો:
પડે છે."

ઉત્પાદનના પાસાંઓ વિશે તેઓ કહે છે, "એચએએલના માધ્યમથી વધુ સંખ્યામાં તેજસ જૅટ્સ બનાવવાનાં પ્રયાસ થઈ રહ્યા છે. પરંતુ અહીં હું એક વાત કહેવા માગીશ. 2016માં રક્ષા મંત્રાલયે ભારતનાં પોતાના ફાઇટર જૅટ્સ હાંસલ કરવાની ડીલને મંજૂરી આપી હતી. એના થકી 83 એલસીએ તેજસ એમકે1એ (જૅટનું સૌથી ઍડવાન્સ્ડ વર્ઝન) બનાવવાના હતા. હજુ સુધી આ ઑર્ડર પૂરો નથી થઈ શક્યો. એક સ્વદેશી પ્રોડક્ટ માટે પણ આટલું મોડું થવાનો અર્થ સમજની બહાર છે."

નાણાંની અછત

કોઈપણ ઍરફોર્સ અત્યાધુનિક ટેકનૉલૉજી અને મોંઘા ઍસેટ્સમાં રોકાણની માગ કરે છે.

પરંતુ આઈએએફ એને મેળવી શકવાની હેસિયતમાં નથી. રક્ષા મંત્રાલયની થિંક ટૅંક મનોહર પરિકર ઈન્સ્ટિટયૂટ ફૉર ડિફૅન્સ સ્ટડીઝ ઍન્ડ ઍનાલિસિસ (એમ પી - આઈ ડી એસએ)નાં રિસર્ચ ફૅલો ડૉક્ટર લક્ષ્મણ કુમાર બેહેરા કહે છે, "વીતેલા અનેક વર્ષોમાં આર્મી, નેવી અને ઍરફોર્સનાં આધુનિકીકરણ ઉપર ખોટી અસર પડી છે. વાયુ સેનામાં સૌથી વધુ મૂડીની લાગત રહે છે. એવામાં આની ઉપર સૌથી વધુ અસર થવી નક્કી છે."

એમનું ઍનાલિસિસ જણાવે છે કે પ્રતિબદ્ધતાવાળા ખર્ચ અને સેનાઓ માટે ઉપલબ્ધ ફંડ્સ વચ્ચે અંતર પાછલા અનેક વર્ષોથી વધી રહ્યું છે.

2018-19માં એ લગભગ 33 ટકા હતું અને 2019 માં તે 29 ટકા રહ્યું.

જૂની કહાણી

તો ઑગસ્ટ 2000 અને જાન્યુઆરી 2004 વચ્ચે મિરાજ 2000ના આઈએએફના પ્રસ્તાવ અને મંત્રાલયની એને રદ કરવાની કહાણી શું છે?

સરકારી દસ્તાવેજોથી માલુમ પડે છે કે વાયુ સેનાએ ન માત્ર એક અથવા બે બલ્કે ત્રણવાર મંત્રાલયને 126 મિરાજ-2000 II જૅટ્સ ખરીદવા માટે મનાવવાના પ્રયાસ કર્યા હતા.

રફાલ વિમાનનો એ વખતે ઉલ્લેખ કરતા ભારતીય વાયુ સેનાએ તર્ક આપ્યો હતો તે કઈ રીતે મિરાજ 2000 II ન માત્ર સસ્તા સાબિત થશે બલ્કે તે અત્યાધુનિક પણ છે. એ વખતની સરકારે કોઈ કદમ ન ઉઠાવ્યું.

ઘણા જૂના કિસ્સાની યાદ હવે કદાચ જ કોઈને હોય પરંતુ એવું નથી કે આઈ.એ.એફ.એ પણ એને ભુલાવી દીધું હોય.

નામ ન જાહેર કરવાની શરતે એક ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખે જણાવ્યું, "અમે 126 ફાઇટર જૅટ્સ મેળવવા માટે 15 વર્ષ લગાવી દીધા. ત્યારે એક દિવસ અમને કહેવાયું કે અમને ફક્ત 36 વિમાનો મળવાના છે અને એમાં પણ પાંચથી છ વર્ષનો સમય લાગશે. અને આજે ફક્ત પાંચ જેટ્સ આવ્યા છે. અને આપણે ખુશીથી ઉછળી રહ્યા છીએ. કેમ?

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો