2007માં એક અમેરિકન પરામાં મોર્ટગેજ ડિફોલ્ટથી શરૂ થયેલી કટોકટી 2010માં ગ્રીસને નાણાકીય સંકટ તરફ દોરી ગઈ અથવા તો 1929માં ન્યૂ યૉર્કમાં સ્ટૉક-માર્કેટ ક્રેશ થવાની ઘટના 1930ના દાયકામાં યુરોપમાં ફાસીવાદીઓના ઉદયમાં ફાળો આપશે?

વિશ્વનું અર્થતંત્ર એકબીજા સાથે જોડાયેલું એક અનંત જટિલ જાળું છે, જે આપણી સાથે પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ એમ બંને રીતે આર્થિક સંબંધોથી વીંટળાયેલું છે.

જેમ કે આપણે સ્ટોરમાંથી વસ્તુ ખરીદીએ છીએ અથવા નોકરીદાતા આપણને પગાર ચૂકવે છે અથવા બૅન્ક આપણને હોમ-લૉન આપે છે.

આ બધી પ્રત્યક્ષ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ બીજા કે ત્રીજા સ્તરની છે, પરંતુ આ ઉપરાંત વિશ્વમાં પરોક્ષ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રહી છે, તેનાં આર્થિક જોડાણો કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે કહેવું મુશ્કેલ બની જાય છે.

કોરોના પછીનું અર્થતંત્ર કેવું હશે?

કોરોના વાઇરસના કેર પછી આપણી આર્થિક તકલીફો બાબતે વિચાર કરીશું તો જણાશે કે એકબીજા સાથે આર્થિક સંબંધો સાથે જોડાયેલું આ જટિલ જાળું છે. સપ્લાય ચેઇન જ્યારે નષ્ટ થઈ જાય છે, ત્યારે વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા ઉપર તેની શું અસર થાય છે.

કોરોના પછી કદાચ એક નવા જ વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સંભાવનાનો ઉદય થશે. 

કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસકાર અને વિસ્તૃત વૈશ્વિક પ્રભાવોનું અધ્યયન કરનાર એડમ ટુઝે જણાવ્યું હતું કે આપણે સામાન્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિને પાછી મેળવવા માટે સક્ષમ છીએ. આ સમય ભારે અનિશ્ચિતતાનો છે જે અગાઉ 2008ની ફાઇનાન્સિયલ કટોકટી કરતાં વધુ તીવ્ર છે. આવી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, વિશ્વની આર્થિક વ્યવસ્થા પાંચ વર્ષમાં કે પાંચ મહિનામાં કેવી હશે તે વિશે વધુ પડતાં આત્મવિશ્વાસથી આગાહીઓ કરવી મૂર્ખામી ગણાશે.

પરંતુ કોરોનાને કારણે ઉદભવેલી વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા લાંબા સમયથી જે પ્રશ્નોની આપણે અવગણના કરતાં હતા તે તરફ ધ્યાન ખેંચે છે.



વૈશ્વિકીકરણે આમાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. ચીનમાં માળખાગત સુવિધાઓ વિકસી અને સસ્તી મજૂરીને કારણે ઉત્પાદન કિંમત ઘટતાં ગ્લોબલાઇઝેશનને કારણે વિશ્વના કોઈ પણ ખૂણેથી સસ્તું અને વધુ ઉત્પાદન મળી શકે તેવા દેશમાં રોકાણો વધ્યાં. પરિણામે ચીન વિશ્વમાં સૌથી દક્ષ અને સસ્તાં ઉત્પાદનો પ્રાપ્ત કરવા માટેનું કેન્દ્ર બન્યું.

પણ ટ્રમ્પના આગમન પછી અમેરિકાએ 'નેશન ફર્સ્ટ'ની પૉલિસી અપનાવી અને ચીન વૈશ્વિકીકરણનો મહત્તમ લાભ ઉઠાવતું હતું તે જોઈ ચીન સામે ટ્રૅડ-વૉર જાહેર કરી દીધું. જેને COVID-19 થતાં તેની સપ્લાય ચેઇન ઉપર અસર થતાં અમેરિકા અને યુરોપ સહિતના દેશોએ... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
પોસ્ટ કોવિડ-19 : વૈશ્વિક અર્થતંત્ર કઈ દિશા તરફ જશે?