સામગ્રી: શેરીના લોકોએ ભેગા મળીને બનાવેલા 'સુરક્ષા મંડળ'ની કલ્પના કરો. આ મંડળના સભ્યોને જવાબદારી સોંપાઈ હોય કે આસપાસમાં કશું શંકાસ્પદ જણાય ત્યારે પોલીસને જાણ કરવી.

હવે કલ્પના કરો કે મંડળમાં એક નવો સભ્ય જોડાય છે, જે આ વિસ્તારમાં ગુનાખોરી ઓછી થાય તે માટે મંડળને મદદ કરવા માગે છે.

આવું મંડળ શરૂ થયું હોય ત્યારે શરૂઆતમાં હુમલો કે ચોરી જેવા ગંભીર ગુના બને ત્યારે પોલીસને જાણ કરતા હતા.

ધારી લઈએ કે આવા પ્રયાસોને સફળતા મળી અને ધીમે ધીમે તે વિસ્તારમાં મારામારી અને ચોરીની ઘટનાઓ ઓછી થવા લાગી. 

હવે મંડળના સભ્યો શું કરશે? એક શક્યતા એવી છે કે તે સભ્યો થોડી નિરાંત અનુભવશે અને પોલીસને જાણ કરવાની ઘટના ઓછી થતી જશે.

જે ગંભીર ગુનાઓની તેમને ચિંતા હતી તે ઓછા થઈ ગયા છે, પછી હવે પોલીસનો વારેવારે સંપર્ક કરવાની જરૂર રહી નથી.

જો કે તેનાથી ઉલટું પણ થઈ શકે છે અને મારા રિસર્ચ ગ્રૂપે જે શોધી કાઢ્યું છે તેની સાથે તમે સહમત પણ થશો. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

તમે સહમત થસો કે મંડળના કેટલાક સભ્યો ગુનાખોરી ઓછી થઈ ગઈ એટલે શાંત થઈ જશે નહીં. 

તેના બદલે હવે આવા સભ્યો હવે ગંભીર ગુના વખતે જે બાબતોને નગણ્ય ગણતા હતા તેને પણ હવે 'શંકાસ્પદ' ગણાવતા થઈ જશે. દાખલા તરીકે લોકો રાત્રે અમે જ ફરવા નીકળતા હોય કે કોઈ અમસ્તું આંટા મારતું હોય તો પણ તેમને શક જવા લાગશે.

તમે કદાચ આવી બીજી ઘણી પરિસ્થિતિની કલ્પના કરી શકશો, જેમાં એવું લાગશે સમસ્યાઓનો અંત આવતો જ નથી, કેમ કે લોકો સતત સમસ્યાની વ્યાખ્યા બદલ્યા કરે છે. 

તેને 'કૉન્સેપ્ટ ક્રિપ' અથવા તો 'મૂવિંગ ધ ગોલપોસ્ટ્સ' એવી રીતે પણ ઓળખવામાં આવે છે - આપણે સતત વ્યાખ્યા બદલ્યા કરીએ; પહેલાં સામાન્ય લાગતી બાબત ગંભીર લાગે અને આપણું લક્ષ્યું પણ બદલાતું રહે.

આ બહુ નિરાશાજનક સ્થિતિ હોય છે. 

તમે સમસ્યાની નવી નવી વ્યાખ્યા કર્યા જ કરો તો પછી તેને ઉકેલ લાવવા માટે પ્રક્રિયા ક્યારે કરશો? 

સમસ્યાનો ઉકેલ આવ્યો છે કે કેમ તે નક્કી જ નહીં થઈ શકે, કેમ કે વ્યાખ્યા બદલાઈ ગઈ હશે.

હું અને મારા સાથી સંશોધકો એ સમજવા માગતા હતા કે આવી વૃત્તિ ક્યારે જાગે છે, શા માટે જાગે છે અને શું તેને અટકાવી શકીએ ખરા.

હંમેશા શંકા

કેટલીક બાબતો સામાન્ય ગણાતી હોય તે સામાન્ય ના રહે ત્યારે તેના વિશેનો અભિગમ બદલાઈ જતો હોય છે. 

આવું શા માટે થાય છે તેનો અભ્યાસ કરવા માટે અમે કેટલાક સ્વંયસેવકોને અમારી લેબોરેટરીમાં અભ્યાસ માટે એકઠા કર્યા હતા.

તેમને એક સાદું કાર્ય આપવામાં...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
મનુષ્ય ગમે તેટલા પ્રયત્નો કરે તો પણ કેટલીક સમસ્યાઓ જીવનમાંથી કેમ દૂર જ થતી નથી? એવું જાણવા મળ્યું છે કે આપણું મગજ કઈ રીતે માહિતીને પ્રોસેસ કરે છે, તેનાં કારણે બહુ ઓછી જગ્યાએ દેખાતી હોય તેવી સમસ્યા કેટલીકવાર આપણને ઠેર ઠેર દેખાવા લાગે છે.