સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: શકુંતલાબહેન તડવી

તેમનાં પત્ની અંબાબહેન તડવી જેઓ પહેલાં માત્ર ઘરનું કામ અને ઢોરને સંભાળવાનું કામ કરતાં હતાં, તેઓ આજકાલ જમીન સંપાદનના કાયદાઓ અને નર્મદા જિલ્લામાં આદિવાસી સમાજની જમીનો પર થઈ રહેલા વિકાસનાં કામોની તમામ પ્રક્રિયા સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે.

નવાગામ અને તેની બાજુના લીમડી ગામમાં આશરે 18 પરિવારો રહે છે અને એ તમામ લોકોનું કહેવું છે કે તેમણે સરદાર સરોવર નર્મદા ડૅમ, ગરુડેશ્વર વિયર ડૅમ, સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી અને હવે બીજાં ઘણાં વિકાસનાં કામો માટે પોતાની તમામ જમીનો આપી દીધી છે અને હજી આપી રહ્યાં છે. પરંતુ તેમને ખબર નથી કે આવનારા દિવસોમાં તેમના માટે સરકારે શું વિચાર્યું છે.

સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટી જતી વખતે જે ફોર લૅન હાઈવે પર પ્રવાસીઓની ગાડી સડસડાટ દોડે છે, તે હાઈવે પરની લગભગ એક એકર જેટલી જમીન પૂનાભાઈ અને અંબાબહેનની છે.

પૂનાભાઈ પોતે જ તે જમીનના ખાતેદાર છે અને 1965થી હજી સુધી ગુજરાતમાં અનેક સરકારો બદલાઈ, મુખ્ય મંત્રીઓ બદલાયા પણ પૂનાભાઈને લડાઈનો અંત આવ્યો નથી.

કુલ છ એકરમાંથી હાલમાં તેમના કબજા હેઠળ બે એકર જેટલી જ જમીન રહી છે, જેની પર તેમનું પોતાનું મકાન આવેલું છે અને થોડી જમીનમાં તેઓ ખેતી પણ કરે છે. 

હજુ જમીન જવાનો ભય

બીબીસી સંવાદદાતા તેમને 2018થી દર વર્ષે ઑક્ટોબર મહિનામાં મળી રહ્યા છે અને સરકાર સાથેની તેમની વાતચીત વિશે જાણી રહ્યા છે.

છેલ્લાં બે વર્ષમાં તેમની બે એકરથી વધુ જમીન જતી રહી છે, અને તેમને બીક છે કે આવનારા સમયમાં હજી બીજી બે એકર જમીન જતી રહેશે. તેમના ઘરના બહારથી સીધું સ્ટેચ્યૂ ઑફ યુનિટીનું દૃશ્ય દેખાય છે.

પૂનાભાઈનું ગામ એટલે નવાગામ, જે નર્મદા ડૅમની પ્રથમ પસંદગી હતી અને જ્યાં પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ આ ડૅમનું ખાતમુહૂર્ત કર્યું હતું.

સ્ટૅચ્યૂ ઑફ યુનિટી: સરકારના દાવા અને આદિવાસીઓની સ્થિતિ પર ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ

જોકે કોઈ ટેકનિકલ કારણોને લીધે આ સાઇટને અહીંથી પાંચ કિલોમીટર ઉપર તરફ વડગામ ગામે લઈ જવામાં આવી હતી અને નવાગામ, લીંમડી તેમજ આસપાસનાં બીજાં ગામોને અસરગ્રસ્ત તરીકેના લાભો ન મળ્યા, પરંતુ તેમની જમીનો સંપાદિત થઈ ચૂકી હતી અને તેનો કબજો જે તે ખેડૂત પાસે જ રહ્યો હતો. 

પૂનાભાઈ અને અંબાબહેન અને તેમના જેવાં બીજાં 12 ગામોના અનેક લોકો તેમની જેમ જ દરરોજ એક નવી સમસ્યાનો સામનો કરે છે.

તેઓ પોતાના જમીનના કાગળિયાની ફાઇલો આજકાલ હાથવગી જ રાખે છે, જો કોઈ પૂછે તે તુરંત જ તેમને પોતાના માલિકીના કાગળો બતાવતાં નજરે પડે છે....\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
નર્મદા નદીના કાંઠેના નવાગામમાં 6 એકર અને 30 ગૂંઠા જમીનના માલિક એવા પૂનાભાઈ તડવીનો મોટા ભાગનો સમય આજકાલ ખેતરમાં નહીં પણ સરકારી ઑફિસો અને વિવિધ મિટિંગમાં જાય છે.