તો મગહર જાણીતું એ રીતે છે કે આ એક અપવિત્ર જગ્યા છે અને અહીં મૃત્યુ પામતી વ્યક્તિને આવતા જન્મમાં ગધેડાનો અવતાર મળે છે કે પછી નરકમાં જાય છે.

સોળમી સદીનાં મહાન સંત કબીરદાસનો જન્મ વારાણસીમાં થયો અને એમણે એમનું આખું જીવન કાશી એટલે કે વારાણસીમાં જ વિતાવ્યું, પણ અંતિમ સમયમાં તેઓ મગહર ચાલ્યા ગયા અને આજથી પાંચસો વર્ષ પહેલાં વર્ષ 1518માં તેમનું મૃત્યુ થયું.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરૂવારે ત્યાં જાહેરસભાને સંબોધી હતી. મોદીએ કહ્યું, "તેઓ (કબીર) વ્યક્તિથી અભિવ્યક્તિ અને તેથી આગળ શબ્દથી બ્રહ્યશબ્દ બની ગયા. તેઓ વિચાર બનીને આવ્યા અને વ્યવહાર બનીને અમર થઈ ગયા."

મોદીએ સંત કબીર એકૅડેમીનું ખાતમુહૂર્ત કર્યું. 

કબીર સ્વેચ્છાથી મગહર આવ્યા હતા અને 'કાશીમાં મોક્ષ મળે છે અને મગહરમાં નરક' એ માન્યતા તોડવા માગતા હતા. મગહરમાં કબીરની સમાધિ અને મઝાર આજે પણ છે .

કબીરની સમાધિના પરિસરની બહાર પૂજા-સામગ્રીની દુકાન ચલાવતા રાજેન્દ્ર કુમાર જણાવે છે, "મગહરને ભલે ગમે તે રીતે ઓળખવામાં આવતું હોય, પણ કબીર સાહેબે એને પવિત્ર બનાવી દીધું. આજે દુનિયાભરનાં લોકો મગહરને ઓળખે છે અને અહીં આવે છે."

નામની પાછળનું રહસ્ય

ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ ભાગમાં ગોરખપુરથી લગભગ ત્રીસ કિલોમિટર દૂર પશ્ચિમમાં મગહર આવેલું છે.

મગહર નામ પાછળ ઘણી દંતકથાઓ સાંભળવા મળે છે. એમ કહેવાય છે કે પ્રાચીનકાળમાં બૌદ્ધ ભિક્ષુ આ જ માર્ગે કપિલવસ્તુ, લુંબિની, કુશીનગર જેવા પ્રસિધ્ધ બૌદ્ઘ સ્થળોનાં દર્શન કરવા જતાં હતાં.

આ વિસ્તારની આજુબાજુ મોટા ભાગે આ ભિક્ષુઓ સાથે લૂંટફાટની ઘટના બનતી હતી અને એ કારણસર જ આ રસ્તાનું નામ 'માર્ગહર' એટલે કે 'મગહર' પડી ગયું.

પણ કબીરની મઝારનાં મુતવલ્લી ખાદિમ અંસારીનાં જણાવ્યા અનુસાર, "માર્ગહર નામ એટલા માટે નથી પડ્યું કે અહીં લોકોને લૂંટી લેવામાં આવતાં હતાં, પણ એટલે પડ્યું કે અહીંથી પસાર થનાર વ્યક્તિ હરિ એટલે કે ભગવાન પાસે જ જાય છે."

આ કેટલીક એવી વાતો છે જેનું કોઈ ઐતિહાસિક પ્રમાણ મળતું નથી પણ ઐતિહાસિક તથ્યો આ દંતકથાનું સમર્થન ચોક્કસ કરે છે. 

ગોરખપુર વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રાચીન ઇતિહાસ વિભાગના પ્રોફેસર વિપુલા દુબે જણાવે છે , ''દંતકથાનાં ઐતિહાસિક પ્રમાણ ભલે ના હોય પણ એના ઐતિહાસિક મહત્ત્વને જળમૂળથી તો ના જ ઉખાડી શકાય."

"વાસ્તવમાં ,આ લોકવાયકાઓનાં આધારે ઐતિહાસિક તથ્યોની તપાસ માટે ઊંડી શોધખોળ કરવાની જરૂર છે.''

મહેનત મજૂરી કરનારાઓનો વિસ્તાર

પ્રોફેસર દુબે જણાવે છે કે, આ માર્ગ... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
'અંતિમ સમય' માટે કબીરે મગહરને જ કેમ પસંદ કર્યું હતું?