નોબલ પ્રાઇઝ આપનાર દેશ નોર્વેએ બ્રિટન સાથેના સંબંધ ન બગડે એ માટે ગાંધીજીને એ સન્માન ન આપ્યું? 

ગાંધીજીએ પોતાને નોબલ પ્રાઇઝ મળવા-ન મળવા અંગે કંઈ કહ્યું હતું? 

આવા કેટલાક ચર્ચાસ્પદ સવાલોના આધારભૂત જવાબ.

શાંતિ માટેનું નોબલ પ્રાઇઝ

વિસ્ફોટક ડાયનેમાઇટના શોધક અને જીવનના પૂર્વાર્ધમાં ક્યારેક 'ધ મર્ચન્ટ ઑફ ડેથ' (મોતના સોદાગર) તરીકે ઓળખાયેલા આલ્ફ્રેડ નોબલે તેમની સ્મૃતિમાં પારિતોષિક આપવાનું વસિયતમાં લખ્યું હતું. 

ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, તબીબીવિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને શાંતિ. આ પાંચ ક્ષેત્રોમાં નોંધપાત્ર પ્રદાન કરનારને દર વર્ષે સન્માન આપવાનું હતું. 

તેમાં શાંતિ માટેના પારિતોષિકની શરૂઆત 1901થી થઈ. 1915માં ગાંધીજી ભારત આવ્યા ત્યારે પહેલું વિશ્વયુદ્ધ ચાલતું હતું. 

એટલે 1914થી 1916 સુધી, અને બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે 1939થી 1943 સુધી, કોઈને શાંતિ માટેનું નોબલ પ્રાઇઝ અપાયું નહીં. 

એ સિવાય ગાંધીજીના જીવનકાળ દરમિયાન 1923, 1924, 1928, અને 1932માં પણ નોબલ પીસ પ્રાઇઝ જાહેર ન થયું. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

નોબલ પ્રાઇઝ માટેની અટકળો અને ટિપ્પણીઓ

સપ્ટેમ્બર 1923માં 'વોઇસ ઑફ ઇન્ડિયા' નામના સામયિકે લખ્યું કે ગાંધીજીને શાંતિ માટેનું નોબલ પ્રાઇઝ મળશે એવી હવા છે. ત્યારે ગાંધીજી રાજદ્રોહના આરોપ બદલ જેલમાં હતા. 

'વોઇસ ઑફ ઇન્ડિયા'એ ટિપ્પણી કરી કે શું બ્રિટિશ સત્તાધીશો ગાંધીજીને આ પારિતોષિક રૂબરૂ સ્વીકારી શકાય એ માટે છોડશે?  

પરંતુ એ વાત અફવા જ હતી. થોડી હિલચાલ છતાં એ વર્ષે ગાંધીજીનું નામ સૂચવાયું જ ન હતું. (ગાંધી-ધ યર્સ ધેટ ચૅન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ, રામચંદ્ર ગુહા, પૃ.204-5)

આ અફવાના સંદર્ભે સી. રાજગોપાલાચારીએ 'યંગ ઇન્ડિયા' (20 સપ્ટેમ્બર, 1923)માં એક નોંધ લખી, જેનો અનુવાદ 'નોબલ પ્રાઇઝ' એવા મથાળા સાથે 'નવજીવન' માં પ્રગટ થયો.  

રાજાજીએ લખ્યું હતું, 'આ વરસે શાંતિ રાખવા માટે નોબલ પ્રાઇઝ મહાત્માજીને આપવામાં આવ્યું છે એ અફવા સાચી છે કે નહીં તે હું નથી કહી શકતો, પણ એટલું તો ખરું છે કે ખ્રિસ્તી સંવત શરૂ થયા પછી દુનિયામાં શાંતિ જાળવવાની બાબતમાં જો કોઈએ ભારેમાં ભારે સેવા કરી હોય તો તે મહાત્મા ગાંધીએ કરી છે'

'જો નોબલ પ્રાઇઝ જે માણસે નિર્દોષ પ્રજાને કેળવી, તેની શક્તિનું માપ કાઢી, અન્યાયની સામે લોહીનું ટીપું પાડ્યા વિના પોતાના હકોનું સંરક્ષણ કરવા માટે તેને રામબાણ શસ્ત્ર આપ્યું છે અને તેમ કરીને જેણે દુનિયાની શાંતિમાં પાકો અને કાયમનો ઉમેરો કર્યો છે એવા માણસને... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
ગાંધીજીને શાંતિ માટેનો નોબલ પુરસ્કાર કેમ ન મળ્યો?