... સોની

2015ના વર્ષમાં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ન્યૂટ્રિશને કુપોષણનાં સામાજિક પાસાં સાથે જોડાયેલો એક અહેવાલ આપ્યો હતો.

આ અહેવાલનું તારણ એ હતું કે બીજા સમાજ કરતાં દલિત સમુદાયમાં બાળકો કુપોષણનો ભોગ વધારે બને છે.

અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર અનુસૂચિત જનજાતિ અને અનુસૂચિત જાતિમાં જન્મ લેતાં છોકરાંમાંથી 32.4 ટકા કુપોષણથી પીડાતાં હોય છે. તેની સામે બીજા સમાજોમાં આ પ્રમાણ 21 ટકાનું હોય છે.

અનુસૂચિત જનજાતિ અને અનુસૂચિત જાતિ પરિવારમાં જન્મતી છોકરીઓમાં 31.7 ટકા કુપોષણનો ભોગ બને છે. તેની સામે અન્ય સમાજોમાં આ પ્રમ... બાકીનો લેખ લખો:
યકરો આ લોકો વચ્ચે કામ કરવા આવતી નથી." 

"મેં એક આંગણવાડી કાર્યકર પાસેથી એવું પણ સાંભળ્યું કે મુસહર જ્ઞાતિના લોકો બહુ ગંધ મારતા હોય છે." 

"અમે આ બાબતમાં ફરિયાદ પણ દાખલ કરી છે.  હવે તમે જ કહો આવી કાર્યકર સમાજના લોકો સાથે કેવી રીતે તાલમેલથી કામ કરી શકે?" 

"આવી રીતે આ યોજનાઓથી આ લોકોનું શું ભલું થવાનું હતું?" 

વારાણસીમાં પણ કુપોષણ ગંભીર સમસ્યા

બીબીસીએ કરેલી તપાસમાં એવું પણ જોવા મળ્યું કે સામાજિક ભેદભાવ ઉપરાંત ભાષા અને બોલીમાં તફાવત, સંવેદનશીલતાનો અભાવ, સમાજસેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરવા માગતા લોકો માટે જરૂરી તાલીમનો અભાવ વગેરેને કારણે પીડિત લોકો અને તેમને મદદ કરનારા લોકો વચ્ચે અંતર વધી જાય છે.

વારાણસી જિલ્લાના કાર્યક્રમ અધિકારી મંજૂ દેવી પણ આ વાત સ્વીકારે છે.

મંજૂ દેવી કહે છે, "એ વાત સાચી કે જ્યારે ગામમાં જઈને મહિલાઓને કહીએ કે તેમનાં બાળકો કુપોષિત છે ત્યારે તે વાત સમજી નથી શકતી." 

"તેથી અમારે તેમને કહેવું પડે કે બાળક નબળું હોય તો તે ચિંતાનું કારણ છે. નબળું બાળક મોટું થઈને રોગોનો સામનો નહીં કરી શકે." 

"હમણાં સુધી અમારો વિભાગ આવા મુદ્દાઓ વિશે મહિલાઓને સમજાવવા માટે ચૌપાલ જેવા કાર્યક્રમો કરતો હતો". 

"હમણાં તેવા ચૌપાલ ઓછા થાય છે. પણ એ વાત સાચી કે આ મુદ્દા પર લોકોને જાણકારી આપવાનું કામ કરવું પડે તેમ છે."

એ જ રીતે વારાણસી જિલ્લાના મુખ્ય આરોગ્ય અધિકારી વી. બી. સિંહ પણ માને છે કે કુપોષણ એક ગંભીર સમસ્યા છે.

તેઓ કહે છે, "વારાણસીમાં અતિકુપોષિત બાળકો છે તે બાબત બહુ ચિંતાજનક છે. તેના માટે અમારે ત્યાં આઈસીડીસી મિશન હેઠળ કામ ચાલી રહ્યું છે." 

"એવી કોશિશ થઈ રહી છે કે અતિકુપોષિત બાળકોને બહુ ઝડપથી કુપોષણમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે."

'રાહુલે અમારા માટે કશું નથી કર્યું'

રાહુલ ગાંધીની બેઠક અમેઠીના મુસાફરખાના વિસ્તારમાં રહેતી લીલાવતી દુબેની દોહિત્રી પલક અતિકુપોષિત બાળકોની શ્રેણીમાં આવે છે. 

લીલાવતી પોતાના સાંસદ રાહુલ ગાંધી અને દેશના વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી નારાજ છે.

લીલાવતી કહે છે, "અમારે માટે રાહુલ ગાંધીએ કે નરેન્દ્ર મોદીએ કશું કર્યું નથી. આ નેતા લોકો પહેલાં પોતાના પેટ ભરે છે. રાહુલ ગાંધી અમારા નેતા છે." 

"આજ સુધી પૂછવા આવ્યા નથી કે તમારી હાલત કેવી છે? ખાવાનું મળે છે કે મરી રહી છો, તમારા બાળકોને જમવાનું મળે છે કે ભૂખે મરે છે?"  

હવાની જેમ આવે છે અને હવાની જેમ જતા રહે છે. મારી તો ઉંમર થઈ ગઈ, હજી સુધી દર્શન થયાં...