દરવર્ષે અમદાવાદમાં અષાઢી બીજના દિવસે રથયાત્રા નીકળે છે

જોકે, દર વર્ષે રથયાત્રા પહેલાં સુરક્ષાને લઈને તંત્ર અને ખાસ કરીને પોલીસ વિભાગ દ્વારા સતર્કતા વર્તવામાં આવે છે. 

મહિના પહેલાં જ રથયાત્રાની સુરક્ષા માટે તૈયારીઓ શરૂ થઈ જાય છે, કોઈ અનિચ્છનિય ઘટના ના ઘટે તે માટે તકેદારી રખાય છે. 

દર વર્ષે નીકળતી રથયાત્રામાં કોમી એકતા જોવા મળે છે, પરંતુ આ રમખાણોમાં લોકોના જીવ બચાવવા અને કોમી એકતા જાળવવા માટે જીવ આપનાર વસંત અને રજબને ભાગ્યે જ કોઈ યાદ કરે છે. 

1946માં પ્રથમ વખત રથયાત્રામાં હિંસા શરૂ થઈ, ત્યારે કોમી એખલાસ જાળવી આ બંને મિત્રોએ પ્રાણોની આહુતિ આપી હતી.  

...અને રથયાત્રામાં શરૂ થઈ કોમી હિંસા

1946માં પહેલીવાર રથયાત્રામાં કોમી હિંસા થઈ હતી

અમદાવાદમાં 100 કરતાં વધુ વર્ષોથી નીકળતી રથયાત્રા એક વર્ષને બાદ કરતા ક્યારેય કોમી રમખાણોનું નિમિત્ત બની નથી. 

આ એક વર્ષ એટલે 1946નું વર્ષ. આ વર્ષમાં રથયાત્રા બાદ અમદાવાદમાં કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યાં હતાં. 

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા ગુજરાત સમાચારના વરિષ્ઠ પત્રકાર જયદેવ પટેલ કહે છે કે એ વાતને યાદ કરતાં આજે પણ રૂવાંટા ઊભા થઈ જાય છે. 

પટેલ કહે છે, "1946 પહેલાં ક્યારેય રથયાત્રામાં કોમી હિંસા થઈ ન હતી. એ વર્ષે પણ રથયાત્રા રાબેતા મુજબ જઈ રહી હતી."

"કાલુપુરની એ સમયની રાજમહેલ હોટલ પાસે જ્યારે રથયાત્રા પહોંચી ત્યારે અખાડાના પહેલવાનો અને મુસ્લિમો વચ્ચે ઘર્ષણ શરૂ થયું હતું."

"આ ઘર્ષણે પછી કોમી હિંસાનું રૂપ ધારણ કર્યું અને શહેરમાં અનેક વિસ્તારોમાં હિંસા અને આગના બનાવો શરૂ થયા."

"અમદાવાદમાં રતપોળ અને માણેકચોકમાં સોના-ચાંદીની દુકાનો લૂંટાઈ. રાયખડ અને જમાલપુરમાં આ રમખાણોની સૌથી વધારે અસર થઈ."

જયદેવ પટેલ કહે છે આ જ સમયે વસંતરાવ હેગિષ્ટે અને રજબ લાખાણીની જોડી હિંસાને બંધ કરવા આગળ આવી. 

વસંત-રજબની ટોળાએ હત્યા કરી

વસંત-રજબની જોડીએ હિંસા અટકાવવાના પ્રયત્નો હતા

જયદેવ પટેલ કહે છે બંનેએ પોતપોતાની કોમના લોકોને સજાવવાના પ્રયત્નો શરૂ કર્યા. 

તેઓ ઘટનાનું વર્ણન કરતા કહે છે, "બંને મિત્રો હિંસાગ્રસ્ત વિસ્તારમાં પહોંચ્યા અને લોકોને સમજાવવાના શરૂ કર્યા."

"બંને ખાંડની શેરી અને મહાજનવાડામાં ફાટી નીકળેલી હિંસા રોકવા માટે પ્રયત્ન કરતા હતા, ત્યારે ટોળાએ તેમની હત્યા કરી નાખી."

વસંતરાવ હેગિષ્ટે અને રજબઅલી લાખાણી પર થયેલા આ હુમલા બાદ તેમની લાશ એક દિવસ બાદ મળી હતી. 

બીબીસી ગુજરાતી સાથે વાત કરતા એચ. કે.... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
...જ્યારે પહેલી વખત રથયાત્રામાં ફાટી નીકળી હિંસા