...ર્થીઓ એક વર્ષનું માસ્ટર્સ અલગથી કરી શકે છે. અને ત્રીજો વિકલ્પ હશે, 5 વર્ષનો ઇન્ટિગ્રેટેડ પ્રોગ્રામ, જેમાં ગ્રેજ્યુએશન અને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન બંને એક જ સાથે જઈ જશે. સંશોધનની સાથેની ચાર વર્ષની ડિગ્રી પીએચડી માટે જરૂરી હશે. 

ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સ્કોલરશિપ માટે નવી શિક્ષણનીતિમાં પ્રસ્તાવ છે. આના માટે નેશનલ સ્કોલરશિપ પૉર્ટલને વિસ્તારવાની વાત છે. 

ખાનગી સંસ્થાઓ, જે ઉચ્ચ શિક્ષણ આપશે તેમણે 25 ટકાથી લઈને 100 ટકા સુધીની સ્કોલરશિપ 50 ટકા વિદ્યાર્થીઓને આપવાની રહેશે એવી જોગવાઈ શિક્ષણનીતિમાં કરવામાં આવી છે.

ઉચ્ચ ... બાકીનો લેખ લખો:
રંતુ શું નવી શિક્ષણનીતિ લાગુ થયાં પછી આ રિપોર્ટ બદલાઈ જશે?

બીબીસીએ વાત કરી ‘પ્રથમ’ એનજીઓ ફાઉન્ડેશનના સીઈઓ રુકમણિ બેનરજી સાથે.

તેમના કહેવા પ્રમાણે નીતિઓ કાગળ પર હંમેશા સારી લાગે છે, પરંતુ લાગુ કેવી રીતે અને ક્યારે થાય છે આ સૌથી મોટો પડકાર હશે. તેમણે કહ્યું કે પ્રાથમિક શિક્ષણને આ નવી પૉલિસીમાં ઘણું મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

જે સારી વાત છે. કારણ કે પહેલામાં બાળક સીધું શાળામાં આવતું હતું, તો તે સમયે તે માનસિક રીતે ભણવા માટે તૈયાર ન હતું. ત્રણ વર્ષ પ્રી-સ્કૂલ પછી તે પહેલા ધોરણમાં આવશે, તો માનસિક રીતે શીખવાની દૃષ્ટિએ પહેલાં કરતા વધારે તૈયાર હશે.

પંજાબ, હિમાચલ પ્રદેશના કેટલાંક વિસ્તારોમાં સ્કૂલોમાં પ્રી-પ્રાઇમરીમાં આ 5+3+3+4 પર કામ ચાલી રહ્યું છે અને તેના સારા પરિણામ પણ મળી રહ્યા છે.

માતૃભાષામાં ભણાવવાને પણ રુકમણિ એક સારું પગલું માને છે. નાનાં બાળકો દુનિયામાં ફરેલાં હોતા નથી, વધારે ભાષાને સમજતાં નથી, તો ઘરની ભાષાને સ્કૂલની ભાષા બનાવવી ઘણી લાભદાયક થશે.

પરંતુ રુકમણિને લાગે છે કે આના માટે આંગણવાડીઓને તૈયાર કરવી પડશે. આપણા દેશમાં આંગણવાડીની વ્યવસ્થાને ઘણી સારી માનવામાં આવે છે. જોકે તેમને હેલ્થ અને ન્યૂટ્રિશન માટે ટ્રેઇન કરવામાં આવ્યા છે. હવે તેમને બાળકોને સ્કૂલે મોકલવા માટે તૈયાર કરવાની ટ્રેનિંગ આપવાની છે.  

મહિલા અને બાળકલ્યાણ મંત્રાલય અને શિક્ષણ મંત્રાલયે એક સાથે આવીને કામ કરવાની જરૂર છે.

નવા પડકારો પર વાત કરતાં તેઓ કહે છે, “આપણે ભારતના લોકો કુંભ મેળાનું આયોજન તો ખૂબ સારી રીતે કરી શકીએ છીએ, પરંતુ અલ્હાબાદ શહેરને જ્યારે ચલાવવાની વાત આવે છે, તો તકલીફ થાય છે. 100 વસ્તુઓ એક સાથે નથી થઈ શકતી, આના માટે એક સીડીવાળો રોડમૅપ હોવો જોઈએ.”

“તેઓ આ નીતિને સાપ-સીડીની રમત કહે છે. રમવાવાળાને સાપનો અને સીડીઓનો પણ અંદાજ હોવો જોઈએ. આ નવી નીતિમાં ઉપર જવાના રસ્તાઓ પણ છે અને ગબડીને નીચે આવવાના રસ્તાઓ પણ. સંભાળીને નહીં રમવાથી હારવાનો પણ ભય રહેશે. આના માટે સહારો જોઈશે, જેમ સાપ-સીડી રમવા માટે પાસા જોઈએ અને પ્લેયર જોઈએ છે. સ્કૂલોને પણ આ જ પ્રકારના સહારાની જરૂર છે.”

રુકમણિ માને છે કે જો આ નવી શિક્ષણનીતિ યોગ્ય લાગુ થઈ જશે તો, પાંચ વર્ષ પછી અસરના અહેવાલમાં તે વાત નહીં હોય જે આજ સુધી આપણે સાંભળતા આવ્યા છીએ.

પ્રોફેસર અનિલ સદગોપાલ – શિક્ષણશાસ્ત્રી

પ્રોફેસર અનિલ સદગોપાલ

અનિલ સદગોપાલ દેશના જાણીતા શિક્ષણશાસ્ત્રીઓમાંથી એક છે. તે શિક્ષણ સાથે...