ભારતમાં કેમ વધી રહ્યાં છે સેમી અરેન્જ મૅરેજ? જે સામાન્ય લગ્નોથી કેવી રીતે જુદાં છે?\nપ્રતીકાત્મક તસવીર

'દુનિયામાં લગ્ન કરવા માટે સૌથી વધુ મહત્ત્વનું શું હોય છે? પ્રેમ. આપણે ત્યાં ભારતમાં ના, બીજા પણ ત્રણ-ચાર સ્ટેપ્સ હોય છે.' 

'દીકરીના પરિવારને દીકરા માટે પ્રેમ હોવો જોઈએ અને દીકરાના પરિવારને દીકરી માટે. આ બધું કર્યા પછી જો થોડો પ્રેમ બચે તો છોકરા-છોકરીનાં લગ્ન થઈ શકે.'

આ ડાયલૉગ માત્ર બૉલીવૂડ ફિલ્મોનો જ ભાગ નથી પણ દર્શાવે છે કે ભારતીય સમાજમાં ખરેખર લગ્ન કઈ રીતે થાય છે.  લગ્ન માત્ર લગ્ન નથી પણ એ સામાજિક તાણા-વાણાનો એક ભાગ હોય છે.

લગ્ન જ દર્શાવે છે કે કોઈ એક સમાજનું સંચાલન કઈ રીતે થાય છે. જો લગ્નોને સામાજિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે જોવામાં આવે તો ઘણી અગત્યની બાબતો સામે આવશે.

બદલાતા સામાજિક-સાંસ્કૃતિક ઢાંચા સાથે લગ્નો પણ બદલાય છે. લગ્નોનોની રીત બદલાઈ રહી છે. આવું સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો તાજેતરનો અહેવાલ જણાવે છે.

યુએન વીમેન દ્વારા તાજેતરમાં જ એક અહેવાલ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે. જેનું નામ છે, 'પ્રોગ્રેસ ઑફ વર્લ્ડ્સ વીમેન 2019-2020: ફૅમિલીઝ ઇન ચૅન્જિંગ વર્લ્ડ'.

આ અહેવાલમાં ભારતીય સમાજ અને મહિલાઓ વિશે ઘણી રસપ્રદ બાબતો સામે આવી છે.

સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ

ભારતમાં હજુ પણ અરેન્જ્ડ મૅરેજનું મહત્ત્વ છે પરંતુ ધીરે ધીરે તેનું સ્થાન સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ લઈ રહ્યાં છે. પરંતુ આ સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ શું છે?

'સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ' એવાં લગ્ન છે જેમાં પરિવારની પસંદગી તો માતાપિતા જ કરે છે પણ જો છોકરીને ન ગમે તો તે ના પાડી શકે છે. 

ભવિષ્યના સંબંધીઓની પસંદગી કરતી વખતે તેઓ છોકરાનો ધર્મ, જાતિ અને આર્થિક-સામાજિક બાબતોને પણ ધ્યાનમાં રાખે છે. 

આ લગ્નોમાં છોકરી પાસે ના પાડવાનો અધિકાર હોય છે. જો છોકરીને માતાપિતાની પસંદગી સાથે કોઈ વાંધો હોય તો તે ઇનકાર કરી શકે છે. 

અંતિમ નિર્ણય છોકરીનો હોય. તે માતાપિતાને અન્ય વિકલ્પો માટે કહી શકે છે.

અહેવાલ મુજબ જે છોકરીઓનાં સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ થાય છે તે છોકરીઓની લગ્ન બાદ બાળકોના ઉછેર, ફૅમિલી પ્લાનિંગ અને ઘર ખર્ચ સાથે જોડેલા નિર્ણયો લેવાની શક્યતા વધી જાય છે. એટલું જ નહીં, આવાં લગ્નોમાં મહિલાઓ સાથે ઘરેલુ હિંસાની શક્યતા પણ ઓછી થઈ જાય છે.

'લવ કમ અરેન્જ્ડ મૅરેજથી 'સેમી અરેન્જ્ડ મૅરેજ' કઈ રીતે અલગ છે?'

યૂએન વીમેન સાથે સંકળાયેલા નિષ્ઠા સત્યમે બીબીસીને જણાવ્યું, "લવ કમ અરેન્જ્ડ મૅરેજ ભારત અને દક્ષિણ એશિયાનું ચલણ છે." 

"છોકરી પોતાની ઇચ્છાથી પાર્ટનર પસંદ કરે છે અને પરિવાર સાથે મળાવે છે. પછી પરિવાર...\n\ntl;dr:
'નહીં, યે શાદી નહીં હો સકતી!!!'