તા. 15મી ઑગસ્ટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતીય સૈન્યબળોમાં ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફની નિમણૂકની જાહેરાત કરી, ત્યારે આ દૃશ્ય જોવા મળ્યું હતું. 

આ સુધારને વર્તમાન સમયની જરૂરિયાત જણાવતા મોદીએ કહ્યું, "સીડીએસ ત્રણેય સેનાઓનું નેતૃત્વ કરશે ઉપરાંત તેમાં સુધારનું કામ પણ કરશે."

ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ એટલે... 

સીડીએસ એટલે કે ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફ. મતલબ કે વાયુદળ, નૌકાદળ તથા સેનાધ્યક્ષના પણ બૉસ. 

તેઓ સૈન્ય બાબતોમાં સરકારના એકમાત્ર સલાહકાર બની રહે તેવી સંભાવના છે. 

અનેક લોકોને સવાલ થાય - શું સંરક્ષણ સચિવનું કામ નથી, જેઓ સામાન્ય રીતે વરિષ્ઠ આઈએએસ (ઇંડિયન ઍડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસ)ના અધિકારી હોય છે?

તેનો કોઈ જવાબ નથી. 

જોકે, સીડીએસને કોણ નિયુક્ત કરશે, કેવી રીતે કામ કરશે અને તેમની જવાબદારી શું હશે, તે અંગે સ્પષ્ટતા નથી. 

પરંતુ નિષ્ણાતો માને છે કે આ પદ ત્રણેય સશસ્ત્રદળોમાંથી વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીને મળે તેવી શક્યતા છે. 

અચાનક જાહેરાત થઈ?

ચીફ ઑફ ડિફેન્સ સ્ટાફની નિમણૂક બાદ શું-શું બદલાશે?

મોદીની જાહેરાત એકદમ ચોંકાવનારી નથી, આ એક એવો નિર્ણય હતો, જેના અંગે અગાઉ નિર્ણય લેવાઈ જવો જોઈતો હતો.  

અપ્રત્યક્ષ-પ્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
રત્યક્ષ રીતે અગાઉ અનેક વખત વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ અંગે અણસાર આપ્યા હતા. 

ડિસેમ્બર-2015માં 'આઈએનએસ વિક્રમાદિત્ય' ઉપર સંયુક્ત સેવાઓની કમાન્ડર્સ કૉન્ફરન્સને સંબોધિત કરી હતી. 

એમાં મોદીએ કહ્યું હતું, "સંયુક્ત સેવાઓમાં સર્વોચ્ચ અધિકારીની જરૂરિયાત લાંબા સમયથી વર્તાઈ રહી હતી. સેનાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓનૈ ત્રણેય સેવાઓનો અનુભવ હોવો જોઈએ."

"આપણે વરિષ્ઠ સૈન્ય સંચાલનમાં સુધારની જરૂર છે. ભૂતકાળમાં સૈન્યવ્યવસ્થામાં સુધાર અંગે કેટલીક ભલામણો કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તે લાગુ થઈ શકી ન હતી."

"જે દુખદ બાબત છે. મારા માટે તે પ્રાથમિક્તાનો વિષય છે."

આ મામલે અગાઉની સરકારોએ પણ કામ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ ખાસ કંઈ થયું ન હતું. 

કારગિલ યુદ્ધ પછીથી જ સરકારને સિંગલ પૉઇન્ટ સલાહકારની જરૂર અનુભવાઈ હતી. 

હાલની પદ્ધતિ 

હાલમાં સેનાધ્યક્ષ, ઍડમિરલ તથા ઍર ચીફ માર્શલ સ્વતંત્ર રીતે કામ કરે છે, પરંતુ દરેક સશસ્ત્ર દળ તેની યોજના તથા અભ્યાસના આધારે પોત-પોતાના મુખ્યાલયને આધીન કામ કરે છે. 

અંદમાન નિકોબાર કમાન્ડ તથા વ્યૂહાત્મક ફૉર્સિઝ કમાન્ડ - ભારતના અણુ હથિયારોની સંભાળ રાખે છે. 

આ બંને સંપૂર્ણપણે એકિકૃત છે, જેમાં સેનાની ત્રણેય પાંખના જવાન તથા અધિકારીઓ સામેલ હોય છે. 

CDSથી શું બદલાશે ?

લેફ્ટનન્ટ જનરલ અનિસ ચૈત ઇન્ટિગ્રેટેડ ડિફેન્સ સ્ટાફના વડાપદેથી નિવૃત્ત થયા છે. 

કારગિલ યુદ્ધ બાદ તેનું ગઠન થયું હતું, પરંતુ તેના વડા સીડીએસ તરીકે નથી ઓળખાતા. 

લેફ. જનરલ (રિટાયર્ડ) ચૈતના કહેવા પ્રમાણે, "દરેક સૈન્યપાંખ પોતાની ક્ષમતા વધારવા માટે ફંડ ઇચ્છે છે."

"સીડીએસ હશે તો સમાન રીતે ક્ષમતા વિકસાવવાની દિશામાં કામ થઈ શકશે."

હાલની સ્થિતિમાં ત્રણેય સેના સ્થિતિ તથા ઉપલબ્ધ વિકલ્પોને પોતાની રીતે ચકાસે છે તથા એક-એક યોજના લઈને આવે છે. આમ સરકાર સમક્ષ ત્રણ યોજના હોય છે. 

સીડીએસની નિમણૂક થતા ત્રણેય સેનાઓની ઉપર એક સંચાલન હશે, જેથી ઓછા સંસાધનોમાં વધુ સારા પરિણામ મેળવી શકાય તેમ છે.  

જોકે, બજેટ ફાળવણી ઓછી હોવા અંગે લેફ. જનરલ (રિટાયર્ડ) ચૈત કહે છે કે સીડીએસ હશે તો આધુનિકરણ કિફાયતી રીતે ધ્યાન આપી શકશે. 

હવે શું થશે?

સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે સશસ્ત્રદળોના વડાની જેમ જ તેઓ પણ 'ફૉર સ્ટાર જનરલ' હશે કે તેઓ 'ફાઇવ સ્ટાર' અધિકારી હશે? આ સવાલનો હાલમાં કોઈ જવાબ નથી. 

વાયુદળના એક પૂર્વ વડાએ નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું, "આગામી દિવસોમાં અનેક મુશ્કેલીઓ આવશે."

"સીડીએસની નિમણૂક કરવાથી...