સામગ્રી: 1989ના જૂનના પ્રારંભમાં હજારોની સંખ્યામાં લોકો તિયાનમેન સ્ક્વેર ખાતે ભેગા થયા હતા

સામ્યવાદી સરકારના આદેશ છૂટ્યા અને એ બાદ જે પણ ઘટ્યું એને વિશ્વ 'તિયાનમેન નરસંહાર' તરીકે ઓળખે છે. 

ચીનમાં વ્યાપક સ્વતંત્રતા અને ભ્રષ્ટાચારના અંત માટે શરૂ થયેલી એક નાગરિક-ચળવળનો આ અત્યંત કરુણ અંત હતો. 

'તિયાનમેન નરસંહાર'માં સૈન્ય અને સુરક્ષાદળોના હાથે કેટલા લોકો માર્યા ગયા એનો ચોક્કસ આંકડો ક્યારેય જાણી ન શકાયો. પણ જો વિવિધ સ્રોતોનું માનવામાં આવે તો એ વખતે હજારોની સંખ્યામાં લોકો માર્યા ગયા હતા. જોકે, ચીને ક્યારેય આવો કોઈ દાવો સ્વીકાર્યો નહીં. 

નરસંહારની એ ઘટનાને આજે ત્રીસ વર્ષનાં વહાણાં વહી ગયાં છે. આ ત્રણ-ત્રણ દાયકા દરમિયાન ચીને એ બીનાથી પોતાની જાતને સાવ અલિપ્ત રાખી છે. 

જોકે, દર વર્ષે જૂન મહિનાનો પ્રારંભ હૉંગકૉંગ કે તાઇવાનમાં એ ઘટનાની યાદ અપાવી જાય છે અને પશ્ચિમના મીડિયામાં પણ એની અચૂક નોંધ લેવાય છે. 

એ વખતે શું થયું હતું?

ડેંગ ઝિયાઓપિંગ(ડાબે) અને હુ યાઓબાન્ગ

જે ઘટનાએ પાટનગર બેજિંગ સહિત ચીનનાં ડઝનેક શહેરોને વિરોધ-પ્રદર્શનો થકી હચમચાવી મૂક્યાં એનું ઉદ્દીપક બન્યું ચીનના સામ્યવાદી નેતા હુ યાઓબાન્ગનું મૃત્યુ.  

ચીનના સામ્યવાદી પક્ષ(સીપીસી)ના નેતા હુ પક્ષના વડા ડેંગ ઝિયાઓપિંગના આર્થિક સુધારાના કટ્ટર વિરોધી હતા. 

80ના દાયકામાં ચીનના શાસક સામ્યવાદી પક્ષે કેટલીક ખાનગી કંપનીઓ અને વિદેશી રોકણ માટે દેશના દરવાજા ખોલ્યા હતા. 

ડેંગને આશા હતી કે આવું કરવાથી ચીનના અર્થતંત્રને વેગ મળશે અને લોકોનું જીવનધોરણ સુધરશે. જોકે, આર્થિક સુધારાનું આ પગલું ભ્રષ્ટાચારનું પ્રેરક બન્યું. 

સામ્યવાદી પક્ષના આ પગલાનો હુએ વિરોધ કર્યો અને પરિણામ સ્વરૂપ પક્ષમાંથી એમને પાણીચું પરખાવી દેવાયું. 

એ બાદ 15 એપ્રિલ 1989ના રોજ હૃદયરોગનો હુમલો થતાં હુ યાઓબાન્ગનું મૃત્યુ થયું અને લોકોએ પાછળનું કારણ પક્ષમાંથી બળજબરીપૂર્વક કરાયેલી એમની હકાલપટ્ટી હોવાનું માન્યું. 

જોતજોતામાં ચીનનાં વિવિધ શહેરો અને વિશ્વવિદ્યાલયોમાં વિદ્યાર્થીઓનાં ટોળેટોળાં એકઠાં થવાં લાગ્યાં વિરોધ-પ્રદર્શનોમાં ફેરવાઈ ગયાં. 

બેજિંગમાં દસ લાખ કરતાં વધુ પ્રદર્શકારીઓ એકઠા થયા અને સામ્યવાદી ચીનના ઇતિહાસમાં  સૌથી મોટા વિરોધ-પ્રદર્શન તરીકે આ ઘટના અંકિત થઈ. 

આ વિરોધ-પ્રદર્શનો સાતેક અઠવાડિયા સુધી ચાલ્યાં અને કામદારોથી લઈને પત્રકારો સુધી, ચીનના સમાજના દરેક વર્ગે તેમાં ભાગ લીધો. 

પ્રદર્શનકારીઓમાંથી કેટલાક...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
વાત ત્રણ દાયકા જૂની છે. 3જી જૂને ચાઈનિઝ આર્મીને પાટનગર બેજિંગના તિયાનમેન સ્ક્વેર પર લગભગ સાતેક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલાં પ્રદર્શનોનો અંત આણવા આદેશ અપાયા.