શીર્ષક: દૃષ્ટિકોણ : શું ભારતે ઊંધી દિશામાં કૂદકો માર્યો છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
પોતાની વાતને સમજાવવા માટે અર્થશાસ્ત્રી અમર્ત્ય સેને જે થોડાં ઉદાહરણો આપ્યાં એમાંથી એક ઉદાહરણ યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (યૂજીસી) ને ખતમ કરીને ઉચ્ચ શિક્ષણ આયોગ રચવાના સરકારના પ્રસ્તાવ અંગે હતું.

અમર્ત્ય સેનને વિશ્વની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટીઓનો સારો અનુભવ છે. ભારતમાં પણ તેઓ તેમના સમયના શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ કેન્દ્રોમાંથી એક ગણાતી દિલ્હી સ્કૂલ ઑફ ઇકૉનૉમિક્સમાં નાની વયે પ્રોફેસર બન્યા હતા.

ત્યાર પછી તેમને યુરોપ અને અમેરિકાની શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં બોલાવવા માટે જાણે સ્પર્ધા લાગી હતી. જેનું કારણ તેમનું બૌદ્ધિક કદ છે. 

જેનો અંદાજ ડીએસઈમાં તેમને પ્રોફેસરશીપ આપનારા સત્તાધીશોને હતો. તેઓ પારખવામાં નિપુણ હતા, એવું અમર્ત્ય સેને સાબિત કર્યું.

આજે આપણે પ્રશ્ન કરીએ કે શું આપણા કુલપતિ અને શિક્ષણ સંસ્થાઓના પ્રમુખ અમર્ત્ય સેન જેવી પ્રતિભાનો અંદાજ આપનારાઓને સાથે રાખશે?

સામાન્ય રીતે જવાબ હશે, ના.

બહારની શ્રેષ્ઠ ગણાતી યુનિવર્સિટીઓના પ્રમુખની જેમ તેઓ કેમ આઝાદી નથી અનુભવતા?

શું આપણા કુલપતિ આવી કોઈ વ્યક્તિને મળીને તેમને તરત અધ્યાપકનું પદ આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂકશે? જવાબ છે ના.

શું તેઓ સંસ્થા છોડીને જઈ રહેલા કોઈ અધ્યાપકને થોડી વધારે સુવિધાઓ આપીને સંસ્થામાં રોકશે? ના.

શું તમે આ વાંચ્યું?

વાત અધ્યાપક પૂરતી સીમિત નથી. શું અહીં કોઈ અધ્યાપક પોતાની જાતે અભ્યાસક્રમ બનાવી શકે છે? ના.

એનું કારણ બહું સ્પષ્ટ છે. આપણી ત્યાં યુનિવર્સિટીઓના હાથ-પગ બંધાયેલા છે. નિયમ અને કાયદા એક કેન્દ્રીય સંસ્થા બનાવે છે અને બધાએ એક જ રીતે તેનું પાલન કરવાનું છે.

શ્વાસ રુંધતાં નિયંત્રણોથી આઝાદી

આ સ્થિતિમાં સરેરાશ વૃદ્ધિ જ થઈ શકે, શ્રેષ્ઠ વૃદ્ધિ ક્યારેય ન થાય. સૌથી તાજું ઉદાહરણ સીબીએસઈ છે, જેના નામે ચોકઠું બનાવીને દરેક અભ્યાસક્રમને તેમાં જ ફીટ કરવાની પ્રક્રિયા કરાય છે.

તેનો એટલો પ્રચાર કરાઈ રહ્યો છે કે તેની વાસ્તવિકતા જાણવી હોય તો આ અંગે થતી કોઈ વિભાગની બેઠકને જોઈ લો, એટલું પૂરતું છે.

આ સ્થિતિમાં જો કોઈ કહે કે આ પ્રકારે શ્વાસ રુંધતાં નિયંત્રણોથી આઝાદી અપાઈ રહી છે તો બધા તેનું સ્વાગત કરશે.

આ જ દલીલ સરકાર ઉચ્ચ શિક્ષણ આયોગના પોતાના પ્રસ્તાવની તરફેણમાં કરી રહી છે, તે એવી નિયંત્રણકારી સંસ્થા હશે જે બધાને આઝાદ કરી દેશે.

પણ વાસ્તવિક આશયતો પ્રસ્તાવના દરેક પાનામાં સ્પષ્ટ જોવા મળે છે. તે આશય લગામ ખેંચવાનો છે. પહેલો આશય તો આ સંસ્થાને સરકારની આધીન બનાવવાનો છે, જે ઉચ્ચ શિક્ષણ...