સરહદ પર હિંસક ઘર્ષણ પછીથી ભારત સરકારે ચીની આયાત પર નિર્ભરતાને ઘટાડવાના હેતુથી કેટલાંક નક્કર પગલાં ઉઠાવ્યાં છે. જેમાં ચીની ટીવી અને મોબાઇલ ફોનની આયાત પર અંકુશ મૂકવાની વાત સામેલ છે.

ચીન પર નજર રાખનારા નિષ્ણાતો કહે છે કે જો આ પગલાંની અસર થઈ કે નહીં તેની યોગ્ય જાણકારી તો આવનારા ત્રણ મહિના પછી જ મળી શકશે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે પ્રતિબંધનો મતલબ એમ નથી કે ભારત-ચીન દ્વિપક્ષીય વેપાર ઝડપથી ઓછો થઈ જશે.

દિલ્હીમાં FORE સ્કૂલ ઑફ મૅનેજમૅન્ટમાં ચીનના નિષ્ણાત ડૉ. ફૈઝલ અહેમદ કહે છે, "આ (ચીન વિરુદ્ધ અંકુશ મૂકવા) એક રસ્તો છે જેનો ઉપયોગ સરહદ પર તણાવ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરવામાં થઈ રહ્યો છે. ઉપરાંત એ દ્વિપક્ષીય વેપારના અસંતુલનને ઘટાડવાનો એક પ્રયાસ પણ છે."

તેઓ આગળ કહે છે, "ભારત માટે ચીન સાથે નકારાત્મક દ્વિપક્ષીય વેપાર અસંતુલન એક ગંભીર મુદ્દો રહ્યો છે. જેને કારણે ભારત સરકાર ક્ષેત્રિય વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી (RCEP)સંગઠનથી બહાર રહેવા માટે મજબૂર છે કારણ કે તેને કારણે ચીનથી આયાતમા હજુ વધારો થઈ શકે છે.

પાછલા અનેક વર્ષોની જેમ 2019માં પણ દ્વિપક્ષીય વેપાર સંતુલન સંપૂર્ણ રીતે ચીનના પક્ષમાં હતું. લગભગ 100 અબજ ડૉલરના દ્વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
િપક્ષીય વેપારમાં ચીનનો હિસ્સો બે-તૃતીયાંશ હતો.

વેપાર સંતુલન થઈ રહ્યું છે?

ભારતના આ પગલાંને કારણે ચીન સાથે દ્વિપક્ષીય વેપાર સંતુલનમાં ભારતના પક્ષે મામૂલી સુધાર આવ્યો છે.

રસપ્રદ વાત એ છે કે એક તરફ જાન્યુઆરીથી જૂન સુધી ચીનથી ભારત થતી આયાતમાં ઘટાડો થયો છે તો બીજી તરફ ભારતથી ચીનને થતા નિકાસમાં વધારો થયો છે.

એપ્રિલમાં ભારતે ચીનને લગભગ બે અબજ ડૉલરનો સામાન વેચ્યો જે જુલાઈમાં વધીને લગભગ 4.5 અબજ ડૉલર થઈ ગયો. ચીનને થયેલી ભારતીય નિકાસમાં આ વર્ષે જાન્યુઆરીથી જૂન સુધી 6.7 ટકાના હિસાબથી વૃદ્ધિ થઈ છે.

ચીને બંને દેશો વચ્ચે તાજેતરના છ માસિક રિપોર્ટ આંકડા જાહેર કર્યા છે. જે પ્રમાણે પાછલા વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે જાન્યુઆરીથી જૂન સુધી ભારત માટે ચીનની આયાત 24.7 ટકા ઘટાડો થયો છે પરંતુ એપ્રિલથી જુલાઈની આયાત ઉપર નજર નાખીએ તો જાણ થશે કે આમાં દર મહિને વધારો થઈ રહ્યો છે. એપ્રિલમાં ચીની આયાત 3.2 અબજ ડૉલર હતી જે જુલાઈમાં વધીને 5.6 અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે.

ચીનથી ભારતમાં થતી આયાતમાં ઘટાડા પર ટિપ્પણી કરતા નિષ્ણાતો કહે છે કે આના બે મુખ્ય કારણો છે.  લૉકડાઉન દરમિયાન આયાત-નિકાસનું ઠપ થઈ જવું અને બંને દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓનું સંકોચાઈ જવું.

વાઇરસની અસર અંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર ખરાબ રીતે અનુભવાઈ. આ ઉપરાંત ભારતીય બંદરો પર ચીની માલ સામાનને ક્લિયરન્સમાં મોડું થવું એ પણ આનું એક કારણ ગણાવાય છે.

આર્થિક વિશેષજ્ઞ વિવેક કૌલ કહે છે કે, ડેટા પર નજર નાખવાથી લાગે છે કે બંને દેશોનાં નેતા અને વેપારીઓ સાર્વજનિક રીતે જે પણ વલણ અપનાવી રહ્યા હોય પણ જ્યારે અસલ વેપારની વાત આવે છે તો એ જ કરી રહ્યા છે જે તેમના હિતમાં છે.

ભારતીય વેપારીઓ અને કૉર્પોરેટ્સને લાગે છે કે ચીન સાથે વેપાર કરવો તેમના માટે યોગ્ય છે તો વેપાર કરી રહ્યા છે. સવાલ એ છે કે ભારત તરફથી જો ટૅરિફ વધે છે તો શું ત્યારે પણ તેઓ ચીન સાથે વેપાર કરશે, એ અત્યારે કહેવું મુશ્કેલ છે.

જોકે, ચીનના સિચુઆન યુનિવર્સિટીમાં સ્કૂલ ઑફ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના પ્રોફેસર હુઆંગ યુંગ સોંગ કહે છે કે વર્ષના પહેલાં છ મહિનાના આંકડા એમ સાબિત કરે છે કે મહામારી હોવા છતાં અર્થવ્યવસ્થાની પોતાની ગતિ હોય છે.

તેમના અનુસાર મહામારીથી વેપારમાં ઘટાડો આવ્યો છે પરંતુ આ થોડા સમયની વાત છે. તેઓ કહે છે, "આંકડા એમ પણ સાબિત કરે છે કે એશિયાના બે દિગ્ગજ દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓને અલગ કરવાની કોશિશ નાકામ રહી. આ એકવીસમી સદીની જરૂરિયાત છે."

ભારતની નિકાસ વધી

પાછલા ત્રણ...