...ાથે લેવામાં આવી છે."

આલોક જોશી એ વાત ઉપર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરે છેકે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિદેશની સફર ખેડે ત્યારે અમુક વેપારી તેમની સાથે જાય છે. ત્યાં યોજાનારા કાર્યક્રમોમાં પણ તેમની સાથે જોવા મળે છે. 

તેમાં અંબાણી, અદાણી અને જિંદાલ પણ હોય ચે, છતાં સરકાર એવું કહે છે કે આ પ્રકારમાં તેની કોઈ ભૂમિકા નથી હોતી.  

બે વર્ષ દરમિયાન વિપક્ષે એવો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો કે 'સંરક્ષણસોદામાં અંબાણીની 'નવસવી કંપની'ને એચ.એ.એલ. કરતાં વધુ મહત્ત્વ કેમ અપાયું?'

આલોક જોશી કહે છે, "અંબાણીની જે ઇમારતને  યસ બૅન્કે કબજામ... બાકીનો લેખ લખો:
ં ભારતમાં એક મોટી બહુરાષ્ટ્રીય કંપની ઊભી થશે.'

અનેક લોકોને એવું લાગતું હતું કે અનિલ તેમના ટીકાકારો તથા મોટાભાઈને ખોટા સાબિત કરી દેશે, પરંતુ એવું ન થયું. 

જ્યાર સુધી ધીરુભાઈ જીવિત હતા, ત્યાર સુધી અનિલ અંબાણીને નાણાબજારના સ્માર્ટ ખેલાડી માનવામાં આવતા હતા. તેમને માર્કેટ વૅલ્યુએશનની આર્ટ તથા સાયન્સ એમ બંનેના નિષ્ણાત માનવામાં આવતા હતા. 

એ સમયે મુકેશની સરખામણીએ અનિલ વધુ પૉપ્યુલર હતા. 

દેવાના દબાણમાં દબાયા 

વર્ષ 2002માં ધીરુભાઈ અંબાણીનું નિધન થયું. તે સમયે અને તેના થોડા સમય પછી પણ કંપનીની ઉત્તરોત્તરના ચાર મુખ્ય કારણ હતા. મોટી યોજનાઓનું સફળ સંચાલન, સરકારો સાથે સારું સામંજસ્ય, મીડિયા મૅનેજમૅન્ટ તથા આશાઓ પર પાર ઉતરવું. 

મુકેશ અંબાણીએ પણ પિતાની જેમ ચારેય બાબતોનું ધ્યાન રાખ્યું, પરંતુ અનિલ કોઈ ને કોઈ કારણસર પાછળ રહી ગયા. 

1980-90 દરમિયાન ધીરુભાઈએ રિલાયન્સ ગ્રૂપ માટે બજારમાંથી સતત પૈસા ઊભા કર્યા. તેમના શૅરની કિંમત હંમેશા સારી રહી, જેના કારણે રોકાણકારોનો તેમનામાં વિશ્વાસ જળવાઈ રહ્યો.  

ગત દાયકા દરમિયાન નફાના જોરે ભારે વિસ્તાર કર્યો. બીજી બાજુ, વર્ષ 2010માં ગૅસના કેસનો ચુકાદો અનિલ અંબાણીની તરફેણમાં ન આવ્યો, આ સિવાય રિલાયન્સ પાવરના ભાવ સતત ગગડતા રહ્યા. આને કારણે અનિલ અંબાણીનો માર્ગ મુશ્કેલ બની ગયો. 

આ સંજોગોમાં અંબાણી પાસે ભારતીય તથા વિદેશી બૅન્કો તથા નાણાસંસ્થાઓ પાસેથી લૉન લેવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ ન રહ્યો. 

એક દાયકા દરમિયાન મોટાભાઈનો કારોબાર વિસ્તરતો રહ્યો, જ્યારે નાના ભાઈની કંપનીઓ ઉપર દેવું વધતું ગયું. ફૉર્બ્સની યાદી મુજબ, છેલ્લા 10 વર્ષથી મુકેશ અંબાણી સૌથી ધનવાન ભારતીય છે. 

અનિલ અંબાણીનું ડૂબવું અસામાન્ય 

આજની તારીખે અનિલ અંબાણની અમુક કંપનીઓએ નાદારી જાહેર કરવા માટેની અરજી દાખલ કરી છે. 

એક સમયે 'દુનિયાના છઠ્ઠા ક્રમાંકના ધનવાન' અનિલ અંબાણીએ આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં કહ્યું હતું કે 'મારી નેટવર્થ શૂન્ય થઈ ગઈ છે.'

આર્થિક બાબતોના જાણકારોના કહેવા પ્રમાણે, થોડા સમય પહેલાં સુધી તેમના સંબંધ શક્તિશાલી લોકો અને રાજકીય પક્ષો સાથે હતા, જેથી તેમની કંપનીને ચૂકવણું કરવામાં થોડી મહેતલ મળી રહેતી. 

પરંતુ હવે તેમનું એન.પી.એ. (નૉન-પર્ફૉર્મિંગ એસેટ્સ) રાજકીય બાબત બની ગઈ છે. બૅન્કોની સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ છે. આ સિવાય બૅન્કિંગ સંબંધિત કાયદાઓમાં પણ વ્યાપક ફેરફાર થયા છે. 

હવે લેણદારો કંપની લૉ ટ્રિબ્યૂનલ મારફત કંપનીઓને નાદાર જાહેર કરાવીને...