એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી કે, જ્યારે એક અબજ લોકોને કોવિડ-19ની રસી આપવાની વાત હોય, ત્યારે મહત્વાકાંક્ષાનો અભાવ નથી. 

કોરોના વાઇરસની રસીના 500 મિલિયન ડોઝ મેળવીને અને ઉપયોગ કરવાની સાથેસાથે જુલાઈ 2021 સુધી 250 મિલિયન લોકોનું રસીકરણ કરવાની ભારતની યોજના છે.

દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં લોકોનું રસીકરણ કરવાના ટ્રેક રેકર્ડના કારણે આ વિશ્વાસ દ્રઢ થઈ જાય છે. 

ભારતનો 42 વર્ષ જૂનો રસીકરણ કાર્યક્રમ વિશ્વના સૌથી મોટા આરોગ્ય કાર્યક્રમોમાં સ્થાન પામે છે, જેમાં 55 મિલિયન લોકોને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે, જે મુખ્યત્વે નવજાત બાળકો અને સગર્ભા સ્ત્રીઓ હોય છે, જેઓ એક ડઝન રોગોથી રક્ષણ મેળવવા દર વર્ષે વિવિધ રસીઓના આશરે 390 મિલિયન ડોઝ લે છે. 

આ રસીઓને સ્ટોક અને ટ્રેક કરવા માટે દેશમાં સુદ્રઢ ઇલેક્ટ્રૉનિક સિસ્ટમ પણ છે.

નિષ્ણાતો મુજબ આ બધું હોવા છતાં કોરોના વાઇરસ સામે એક અબજ લોકોનું રસીકરણ કરવું, જેમાં પહેલીવાર પુખ્ત વયના કરોડો લોકો પણ હશે, એક મોટો અને અનપેક્ષીત પડકાર બની રહેશે.

ભારતમાં 30 સંસ્થાઓ કોરોના રસી પર કામ કરી રહી છે, જેમાં પાંચ ક્લિનિકલ ટ્રાયલમાં છે. આમાં ઑક્સફર્ડ- ઍસ્ટ્રાઝેનેકાની રસી પણ સામેલ છે. 

જેનું પરીક્... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ષણ સીરમ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે અને સ્વદેશી રસી જે ભારત બાયો-ટૅક દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.

ભારતના બાયૉટેકનૉલૉજી વિભાગના સચિવ ડૉ. રેણુ સ્વરૂપ કહે છે, "અમારી સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે કે રસી સ્વદેશી હોય."

ફૅલો ઑફ રૉયલ સોસાયટી ઑફ લંડનમાં નિમણૂક પામનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા માઇક્રોબાયૉલૉજિસ્ટ ગગનદિપ કાંગ કહે છે, "વિવિધ રસીમાંથી એકની પસંદગી કરવી હોય અથવા વિતરણની સમસ્યા હોય કે પ્રથમ રસી આપવા માટે લોકોની પસંદગી કરવાનું હોય, દરેક વાત એક પડકાર છે."

સમગ્ર કસરતના જે જટીલ પાસાઓ છે, તેને અમે ઓછું આંકી રહ્યા છે. ભારતના પચાસ ટકા લોકોનું રસીકરણ કરવામાં ઘણાં વર્ષો નીકળી જશે. 

કેટલાક મુખ્ય પડકારો આ પ્રકારે છે:

સપ્લાય ચેઇન અને લૉજિસ્ટિક્સ

BBC

ભારતમાં લગભગ 27,000 કોલ્ડ ચેઇન સ્ટોર્સ છે, જ્યાંથી સ્ટોક કરવામાં આવેલ રસીઓ આઠ મિલિયન કરતાં પણ વધુ સ્થળો સુધી પહોંચી શકે છે. (કહેવાતી કોલ્ડ ચેઇનમાં લગભગ દરેક રસીનું 2 થી 8 ડિગ્રી તાપમાનમાં પરિવહન અને વિતરણ કરવામાં આવે છે). પરતું, શું તે પૂરતું રહેશે?

સિરીંજને ફરીથી ઉપયોગ કરતા અટકાવવા અને બીજા કોઈને ચેપ ન લાગે તે માટે ભારતને ઑટો-ડિસૅબલ્ડ સિરીંજની મોટી સંખ્ચામાં જરૂર પડશે. દેશ  સૌથી મોટી સિરીંજ ઉત્પાદકનું કહેવું છે કે વધતી માંગને પહોંચી વળવા માટે તેઓ આવતા વર્ષ સુધીમાં આવી અબજ સિરીંજ બનાવશે.

બીજો મોટો પ્રશ્ન છે તબીબી કાચની શીશીઓ સરળતાથી અને પૂરતાં પ્રમાણમાં કઈ રીતે મળશે. સાથે સામૂહિક રસીકરણ અભિયાનના કારણે મોટા પ્રમાણમાં જે વિશાળ મેડીકલ કચરો નીકળશે તેના નિકાલનું શું થશે?

આશરે 40 લાખ ડૉકટરો અને નર્સો ભારતના રસીકરણ કાર્યક્રમને બળ આપે છે, પરંતુ કોવિડ રસીકરણ કાર્યક્રમ માટે વધુ લોકોની જરુર હશે.

દેશના અગ્રણી બાયોટૅકનૉલૉજી એન્ટરપ્રાઇઝ બાયોકોનના સ્થાપક કિરણ મઝુમદાર શો કહે છે, ગ્રામીણ ભારતમાં આપણે કઈ રીતે (તમામ સંસાધનો પહોંચાડવા) કરીશું તે અંગે મને ચિંતા થાય છે.

શરુઆતમાં રસી કોણ મળશે?

આવતા વર્ષે રસી પુરવઠો બહુ મર્યાદિત હશે અને કોણે પહેલી રસી આપવી તેનો નિર્ણય કરવો મુશ્કેલ બની રહેશે.

આરોગ્ય પ્રધાન હર્ષવર્ધને જણાવ્યું હતું કે ખાનગી અને સરકારી આરોગ્ય કર્માચારીઓ અને અન્ય વિભાગોના ફ્રન્ટલાઈન વર્કરોને સૌથી પહેલાં રસી આપવામાં આવશે.

નિષ્ણાતો મુજબ આ સરળ નહી રહે. રોગચાળા નિષ્ણાંત ડૉ. ચંદ્રકાંત લહારીયા કહે છે, "આપણી પાસે ક્યારેય રસીનો પૂરતો પુરવઠો નહીં હોય. રસી માટે...