પ્રતીકાત્મક તસવીર

જોકે, ગયા વર્ષે પાંચ ઑગસ્ટે ભારતીય સંસદે બંધારણની કલમ 370ને રદ્દ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરને મળેલા ખાસ રાજ્યના દરજ્જા પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું હતું. જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી લદ્દાખને અલગ કરીને બન્નેને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવ્યા હતા.

એ પછી જમ્મુ અને કાશ્મીરની કથા તો વેગળી રહી, પણ લદ્દાખમાં આ વિભાજનની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. અહીંના લોકો એ વાતે ખુશ હતા કે તેઓ જે માગણી છેલ્લાં 70 વર્ષથી કરી રહ્યા હતા, તે માગણી 50 ટકા જ સંતોષવામાં આવી છે.

50 ટકા જ શા માટે? વાસ્તવમાં જમ્મુ-કાશ્મીરથી પોતાને અલગ કરીને એક વિધાનસભા સાથે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવાની લદ્દાખીઓની માગણી ઘણી જૂની હતી, પણ લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવામાં આવ્યો પછી પણ તેને વિધાનસભા આપવામાં આવી નથી.

નવી વ્યવસ્થાના એક વર્ષ પછી પણ અહીંના લોકોનાં દિલોમાં એ બાબત મોટી પીડાનું કારણ બની રહી છે. બાકી બધાં કારણ તેની સાથે જોડાયેલાં છે. 

ગત એક વર્ષમાં લદ્દાખને તેની ઇચ્છા અનુસારનું બધું મળ્યું છે? દેશનો સૌથી મોટો લોકસભા મતવિસ્તાર તેનાં સપનાં સાકાર થતાં જોઈ રહ્યો છે? લોકોની અપેક્ષા શું છે? તેઓ કેન્દ્ર પાસે શું માગણી કરી રહ્યા છે? આ બધા સવાલોના જવાબ મેળવવાનો પ્રયાસ બીબીસીએ કર્યો હતો.

લદ્દાખના લોકોને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યા બાદ જે અપેક્ષા હતી તેની વાત સૌથી પહેલાં કરીએ. પહેલા એ લદ્દાખની વાત, જેનાથી સમગ્ર હિન્દુસ્તાન સારી રીતે વાકેફ નથી.

મેં ઉપર લખ્યું તેમ લદ્દાખનું નામ લેતાંની સાથે જ તેની નયનરમ્ય ખીણોની તસવીરો ચિત્તમાં તરવરવા લાગે છે. 

મેં અત્યાર સુધી 'લદ્દાખ-એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ'નો ઉલ્લેખ કર્યો છે, પણ જે લોકો લદ્દાખનો પ્રવાસ કરી આવ્યા છે તેઓ અથવા કોરોના મહામારી પહેલાં આ વર્ષે જૂનમાં ત્યાં જવાની યોજના બનાવતા હતા એ લોકો માટે તેમની યોજનામાં લદ્દાખનો અર્થ શું હતો?

પર્યટકો માટે લદ્દાખનો અર્થ સામાન્ય રીતે લેહ પૂરતો મર્યાદિત હોય છે. ઉલ્લેખ પણ લેહ-લદ્દાખ તરીકે કરવામાં આવે છે, પણ લેહની સાથે કારગિલનો ઉલ્લેખ બહુ ઓછો કરવામાં આવે છે અને લેહની સરખામણીએ ત્યાં પર્યટકો પણ ઓછા જાય છે. 

આ પીડાનો ઉલ્લેખ કારગિલનો લગભગ દરેક રહેવાસી કરે છે.

સમાન ભાગીદારીની કારગિલની માગ

હાજી અનાયત અલી

2011ની વસતીગણતરી અનુસાર, લગભગ ત્રણ લાખ લોકોની વસતી ધરાવતા લદ્દાખમાં 46.6 ટકા લોકો મુસ્લિમ છે. અહીં લેહ અને કારગિલ એમ બે જિલ્લા છે. 

લેહમાં બૌદ્ધધર્મીઓની સંખ્યા વધારે છે, જ્યારે કારગિલમાં... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
કલમ 370: સપનું પૂરું થયાને 365 દિવસ પછી લેહ-કારગિલમાં નારાજગી કેમ છે?