National Mathematics Day : શૂન્યની શોધ ભારત દેશમાં જ કેમ થઈ?\nઆઠમી સદીમાં બનેલો આ કિલ્લો દેશના સૌથી મોટા કિલ્લાઓની યાદીમાં સ્થાન ધરાવે છે.

કિલ્લામાં મિનારા, દીવાલનાં સુંદર ચિત્રો અને ગુંબજોવાળું એક નાનું મંદિર છે. નવમી સદીમાં બનેલું આ મંદિર પહાડને કાપીને બનાવાયું હતું.

તેને ચતુર્ભુજ મંદિર પણ કહેવામાં આવે છે. તેની બનાવટ ભારતનાં અન્ય પ્રાચીન મંદિરો જેવી જ છે.

તેની એક વિશેષતા આ મંદિરને અનોખું બનાવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આ એક જ એવી જગ્યા છે, જ્યાં શૂન્યનું કોતરકામ જોવા મળે છે.

મંદિરમાં નવમી સદીના એક શિલાલેખમાં 270 અંકિત છે. અંકિત કરવામાં આવેલ આ શૂન્ય વિશ્વનું સૌથી પ્રાચીન શૂન્ય છે.

ગણિત અને વિજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ શૂન્યની શોધ ઘણી મોટી સફળતા હતી. આજના યુગમાં વિશ્વની તમામ સફળતાનો પાયો આ શૂન્ય પર જ ટકેલો છે.

ગણિત હોય, પ્રમેય હોય, ભૌતિક અથવા ઇજનેરી, આજની દરેક તકનિકની શરૂઆત આ શૂન્યના કારણે જ શક્ય બની.

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં એવી તો શું ખાસ વાત છે કે, તેણે આ મહત્ત્વપૂર્ણ શોધને જન્મ આપ્યો. જે આધુનિક ભારત અને આધુનિક વિશ્વનો પાયો બન્યો.

શૂન્યથી 'શૂન્ય'સુધીની સફર

મને એક ભારતની પૌરાણિક બાબતોના વિશેષજ્ઞ દેવદત્ત પટનાયકે સંભળાવેલો એક કિસ્સો યાદ આવે છે.

તેમણે આ કિસ્સો 'ટેડ ટૉક્સ' કાર્યક્રમ દરમિયાન સંભળાવ્યો હતો. કિસ્સો સિકંદર સાથે જોડાયેલો છે.

જ્યારે વિશ્વમાં એક પછી એક વિજય મેળવીને સિંકદર ભારત પહોંચ્યો, ત્યારે તેમની મુલાકાત એક નાગા સાધુ સાથે થઈ.

સંપૂર્ણ નગ્ન સાધુ ઘણા જ હોશિયાર હતા. કદાચ તેઓ એક યોગી હતા. તેઓ પહાડ પર બેઠા બેઠા આકાશને તાકી રહ્યા હતા.

સિકંદરે આ યોગીને પૂછ્યું, "તમે શું કરી રહ્યા છો?"

યોગીએ સિકંદરને જવાબ આપ્યો, "હું શૂન્યનો અનુભવ કરી રહ્યો છું. તમે શું કરી રહ્યા છો?"

ત્યાર બાદ બન્ને હસવા લાગ્યા. કદાચ બન્ને વિચારી રહ્યા હતા કે, તેમની સામેની વ્યક્તિ કેટલી મૂર્ખ છે. જે પોતાનું જીવન વેડફી રહી છે.

આ કિસ્સો ગ્વાલિયરના કિલ્લામાં સ્થિતિ મંદિરમાં શૂન્યનો અંક અંકિત કરવામાં આવ્યો તેના ઘણા સમય પૂર્વેનો છે.

જોકે, આ નાગા સાધુનું શૂન્યમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો સંબંધ શૂન્યની શોધ સાથે જોડાયેલો છે.

અન્ય સંસ્કૃતિઓની જેમ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શૂન્ય મામલે ઘણું વ્યાપક દર્શન જોવા મળે છે. 

આ સંસ્કૃતિમાં ધ્યાન અને યોગથી મસ્તિષ્કને ખાલી (વિચાર-ચિંતાઓથી મુક્ત) કરવાની રીત શોધવામાં આવી.

હિંદુ, બૌધ બન્ને ધર્મોમાં શૂન્યના સિદ્ધાંત અને તેની સાથે જોડાયેલી શિક્ષાઓ આપવામાં આવે છે.

નૅધરલૅન્ડના ઝરઓરિગઇન્ડિયા...\n\ntl;dr:
મધ્યભારતનું ગ્વાલિયર ગીચ વસ્તી ઘરાવતું શહેર છે. શહેરની વચોવચ આવેલા પઠારી વિસ્તારમાં એક ભવ્ય કિલ્લો આવેલો છે.