સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: પ્રચલિત માન્યતા પ્રમાણે યેતી બહુ વિશાળ કદનો, તોતિંગ પંજા ધરાવતો તથા લાંબા ધારદાર દાંત ધરાવતો હિમમાનવ છે

પ્રચલિત માન્યતા પ્રમાણે યેતી બહુ વિશાળ કદનો, તોતિંગ પંજા ધરાવતો તથા લાંબા ધારદાર દાંત ધરાવતો હિમમાનવ છે. 

તેના શરીર પરની રુંવાટી કાંતો ભૂખરી કે સફેદ હોય છે. બરફના પહાડોમાં તે એકલો ઘૂમતો હોય અને આપણા વિસરાઇ ગયેલા ભૂતકાળની યાદ અપાવતો હોય તેવું વર્ણન યેતી વિશે થતું રહે છે. 

આવી વાતો અને કલ્પનાઓ સિવાય આ દંતકથાના પાત્રની બીજી કોઈ સત્યતા ખરી? છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં આધુનિક જિનેટિક્સને પણ યેતીની શોધની દિશામાં કામે લગાડાયું છે. 

તેના કારણે કદાચ આપણે આ રહસ્ય ઉકેલી શકીશું. 

સોનાથી પણ મોંઘી હિમાલયની આ જડીબુટ્ટી વાયગ્રાની ગરજા સારે છે.

વાનર-મનુષ્ય વિશેની આવી ઘણી કલ્પનાઓમાં એક યેતી પણ છે. 

વિશ્વના અન્ય દેશોમાં બિગફૂટ અને સેસ્ક્વૉચની માન્યતાઓ પણ પ્રચલિત છે, પણ આ લેખમાં માત્ર યેતીની વાત કરીશું. 

યેતીની કલ્પનાનાં મૂળિયાં લોકકથાઓમાં રહેલાં છે. આ પાત્રને પૌરાણિક માનવામાં આવે છે અને શેરપાઓની દંતકથાઓ અને ઇતિહાસનો તે અગત્યનો ભાગ છે. 

પૂર્વ નેપાળમાં 12,000 ફૂટથી વધુની ઊંચાઈએ પહાડો વચ્ચે શેરપાઓ વસેલા છે. 

શેરપા અને યેતીની દંતકથાઓ વિશેના પોતાના પુસ્તકમાં શિવ ઢકાલે આવી 12 લોકકથાઓ એકઠી કરી છે. 

આ બધી જ કથાઓમાં યેતીને ખતરનાક માનવામાં આવ્યો છે. 

'યેતીનો નાશ' એવી એક કથામાં શેરપાઓને ત્રાસ આપતા યેતીઓના એક જૂથ સામે વેર વાળવાની વાત આવે છે. 

તેઓ દારૂ પીવાનો અને પછી અંદરોઅંદર લડવાનો દેખાવ કરે છે. 

તે જોઈને યેતીઓ પણ પ્રેરાય અને અંદરોઅંદર લડી મરે તેવું કથામાં વર્ણન આવે છે. આ રીતે અંદરોઅંદર લડી મર્યા પછી બચી ગયેલા યેતી પણ બદલો લેવાની પ્રતિજ્ઞા કરે છે. 

તેઓ વધુ ઊંચા પર્વતોમાં જતા રહે છે અને પછી ત્યાંથી હુમલા કરતા રહે છે. 

અન્ય એક કથામાં યેતી એક સ્થાનિક કન્યા પર બળાત્કાર કરે છે. તે કન્યાની તબિયત બાદમાં લથડે છે. 

ત્રીજી કથામાં એવું વર્ણન છે કે સૂરજ ઉપર ચડતો જાય તેમ યેતીની કાયા વિશાળ બનતી જાય છે. 

કોઈ મનુષ્યની નજર તે યેતી પર પડે તો તેની શક્તિ હણાઈ જાય અને બેભાન થઈ જાય. 

પશ્ચિમના પર્વતારોહકો હિમાલયમાં ફરતા થયા તે પછી યેતીની દંતકથા વધારે ખતરનાક બનવા લાગી

આ બધી લોકકથાઓનો સાર પણ અન્ય કથાઓની જેમ પ્રેરણા આપવાનો અને નૈતિકતાના પાઠ ભણાવવાનો છે. 

ખાસ તો શેરપાઓ હિંસક જંગલી પ્રાણીઓથી દૂર રહે તેવી ચેતવણી આપવાનો આ વાર્તાઓનો ઈરાદો હોય તેવું...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
તમે હિમાલયમાં જાતે ન જાવ તો પણ યેતી કેવો લાગતો હશે તેની કલ્પના કરી શકો છો. સ્કૂબી ડૂથી માંડીને ડૉક્ટર વ્હૂ, ટીનટીન અને મોન્સ્ટર્સ જેવી ફિલ્મો, સીરિયલો અને ગેમ્સમાં  તમે 'વિચિત્ર હિમમાનવ' જોતા આવ્યા છો.