...િશે વિચારી રહ્યા હતા."

60 વર્ષ પહેલાં વૃક્ષોનું ટ્રાન્સપ્લાન્ટ

ભાભાને બાગકામમાં બહુ ઊંડો રસ હતો. તેમના પ્રયાસોના કારણે જ આજે ટીઆઈએફઆર અને બાર્કમાં આટલી સુંદર હરિયાળી છે. 

ઇન્દિરા ચૌધરી કહે છે, "ટીઆઈએફઆરમાં એક બગીચાનું નામ અમીબા ગાર્ડન છે. તેનો આકાર જ અમીબા જેવો છે. પોતાની ઑફિસમાંથી તેમણે ગાર્ડન જોયો ત્યારે તેમને બરાબર લાગ્યો નહોતો. તેથી તેમણે આખા બગીચાને ત્રણ ફૂટ દૂર ફેરવ્યો હતો."

"તેમને એકદમ પરફેક્શન જોઈએ. ભાભાએ બધાં જ મોટાં વૃક્ષોને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવ્યાં હતાં. એક પણ વૃક્ષને કાપ્યું નહોતુ... બાકીનો લેખ લખો:
હતો. તેના કાન બહુ લાંબા હતા. તેને તેઓ 'ક્યુપીડ' કહેતા હતા. રોજ તેમને લઈને ફરવા નીકળતા હતા. 

તેઓ ઘરે પહોંચે એટલે તે દોડીને તેની પાસે પહોંચી જતો અને પગ ચાટવા લાગતો. વિમાન દુર્ઘટનામાં તેમનું મૃત્યુ થયું તે પછી એક મહિના સુધી શ્વાને કશું ખાધું નહોતું.

રોજ ડૉક્ટર આવીને તેને દવા આપતા હતા, પણ શ્વાન માત્ર પાણી જ પીતો હતો. ખાવાની વસ્તુને અડતો જ નહોતો. તે વધારે દિવસ જીવિત રહ્યો નહોતો. 

ભાભા પણ માણસ જ હતા અને દરેક માણસમાં કેટલીક મર્યાદાઓ હોય છે. ભાભા પણ તેમાં અપવાદ નહોતા. તેમની મર્યાદા એ હતી કે તેઓ ક્યારેય સમયનું પાલન બરાબર કરતા નહોતા. 

ઇન્દિરા ચૌધરી કહે છે, "દરેક માણસમાં સારા ગુણ હોય છે, તેમ કેટલાક અવગુણ પણ હોય છે. ઘણા લોકો કહે છે કે તેમને સમયનો કોઈ ખ્યાલ રહેતો નહોતો."

"તેમને મળવા માટેનો લોકોએ સમય લીધો હોય તેઓ રાહ જ જોયા કરે. ઘણીવાર વિયેનામાં ઇન્ટરનેશનલ ન્યુક્લિયર એજન્સીની બેઠકોમાં પણ તેઓ બહુ મોડા પહોંચતા હતા."

"આખરે તે લોકોએ ઉપાય શોધી કાઢ્યો. બેઠકમાં ભાભાના આવવાની જાહેરાત અડધો કલાક પહેલાં જ કરી દેવામાં આવતી હતી, જેથી તેમને મોડા આવવા માટેનું બહાનું ના મળે."

ભાભાને પાંચ વાર ભૌતિકશાસ્ત્રમાં નોબલ માટે નામાંકન મળ્યું હતું. ભાભાની જીવનકથા એક રીતે આધુનિક ભારતના નિર્માણની પણ કહાની છે. 

તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતા જે.આર.ડી. તાતાએ કહ્યું હતું કે, "આ દુનિયામાં ત્રણ મહાન હસ્તીઓને જાણવાની તક મને મળી છે, તેમાં એક હતા હોમી ભાભા. બીજા બે મહાનુભાવો એટલે જવાહરલાલ નહેરુ અને મહાત્મા ગાંધી."

"હોમી માત્ર એક મહાન ગણિતજ્ઞ કે વિજ્ઞાની હતા એટલું જ નહીં, પણ મહાન એન્જિનિયર, નિર્માતા અને ઉદ્યાનકર્મી પણ હતા. આ સિવાય તેઓ એક કલાકાર પણ હતા." 

"હકીકતમાં હું જેટલા લોકોને જાણું છું, જેમાં ઉપર બે મહાનુભાવો ઉલ્લેખ કર્યો તે સહિત, બધામાં માત્ર હોમી એક એવા માણસ હતા જેમને 'સંપૂર્ણ માણસ' કહી શકાય."

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો