"જમીનનું સોઇલ ટેસ્ટિંગ કરાવ્યું તો નિષ્ણાતોએ સલાહ આપી કે તમે ખારેક કે દાડમના પાક તરફ વળો." 

"10 વર્ષ અગાઉ અમે જોખમ લીધું. શરૂઆતમાં પાંચ એકરમાં ઇઝરાયલી ટેકનૉલૉજીની મદદથી ખારેક વાવી અને પાંચ વર્ષમાં જ અમને સફળતા મળી ગઈ. આજે અમારા વિસ્તારમાં લગભગ 500 હેક્ટરમાં ખારેકનું વાવેતર હશે."

માંડવી તાલુકાના જનકપુર ગામના યુવાન ખેડૂત વિવેક ધોળુ આ શબ્દોમાં અહીંની બાગાયતી ખેતીનું ચિત્ર રજૂ કરે છે. 

ઍગ્રિકલ્ચર એન્જિનિયરિંગમાં ડિપ્લોમા કર્યા પછી ખેતીમાં પ્રયોગ કરનારા વિવેકને ત્રણ વર્ષ પહેલાં ખારેકનો પહેલો ફાલ મળ્યો. 

તેમના જેવા બીજા સેંકડો ખેડૂતો કચ્છના જુદાજુદા વિસ્તારોમાં પોતાની ક્ષમતા અને આવડત પ્રમાણે બાગાયતી ખેતી કરી રહ્યા છે. 

સૂકાભટ કચ્છમાં આજે 58,000 હેક્ટરમાં ખારેક, કેરી, દાડમ, ડ્રેગન ફ્રૂટ, લીંબુ, ચીકુ, નાળિયર, જામફળ, જાંબુ, બોર સહિતના પાક લેવાય છે અને લાખો રૂપિયા રળાય છે. 

અમુક ખેડૂતો લિચી, સ્ટ્રોબૅરી અને કૅલિફોર્નિયન બદામમાં પણ પ્રયોગ કરી રહ્યા છે.

ચોક્કસ પાકને માફક આવતા કચ્છના હવામાન, પાણી ઉપરાંત જોખમ લેવાની તૈયારી, યોગ્ય માર્ગદર્શન અને તાલીમ દ્વારા આ સિદ્ધિ મેળવી શકાઈ છે.

વિવેક કહે છ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ે કે વાવેતરની શરૂઆત કરતી વખતે રોપા માટે 50 ટકા સુધી સરકારી સબસિડી મળી હતી, પરંતુ માર્ગ આસાન ન હતો.

તેઓ કહે છે, "તે સમયે ખારેકના રોપાનો ભાવ 2,500 રૂપિયા ચાલતો હતો જે આજે 3,800ની આસપાસ ચાલે છે. અમારે જોખમ લેવું પડે તેમ હતું કારણ કે રોકડિયા પાકનું વાવેતર બંધ કરીને અમે ઇન્વેસ્ટમૅન્ટ કરી રહ્યા હતા અને ત્યાર પછી ત્રણ વર્ષ સુધી બેસી રહેવું પડ્યું. તાજેતરમાં અમે છઠ્ઠો ફાલ ઉતાર્યો છે."

વિયેતનામનું ડ્રેગન કચ્છમાં ખિલ્યું

ગાંધીધામ નજીક મીઠી રોહરમાં યુવા ખેડૂત  મયંક સંઘવીએ ડ્રૅગન ફ્રૂટના વાવેતરમાં જ્વલંત સફળતા મેળવી છે. 

તેઓ કહે છે, "ડ્રેગન ફ્રૂટ ભારતમાં આયાત કરવું પડતું હતું અને તેના ભાવ ઘણા ઊંચા હતા તેથી અમને કચ્છમાં જ આ ફ્રૂટની ખેતી કરવાનો વિચાર આવ્યો. 2014માં અમે તેની શરૂઆત કરી ત્યારે ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 25,000 ટન ડ્રેગન ફ્રૂટની આયાત થતી હતી."

ડ્રેગન ફ્રૂટ મુખ્યત્વે શ્રીલંકા અને વિયેતનામમાં થાય છે. 

દુબઈથી માર્કેટિંગમાં એમબીએની ડિગ્રી મેળવ્યા બાદ સ્વદેશ આવેલા મયંક સંઘવીને ડ્રેગન ફ્રૂટ ઉગાડવામાં 14 મહિનામાં સફળતા મળી અને 2015માં તેઓ પ્રથમ પાક લઈ શક્યા. 

આ માટે તેમણે મોટા ભાગની માહિતી ગૂગલ પરથી સર્ચ કરીને અને વિયેતનામ સ્થિત કેટલાક મિત્રો પાસેથી મેળવી હતી. 

તેમણે 20 એકરથી શરૂઆત કરી હતી અને આજે 40 એકર વિસ્તારમાં ડ્રેગન ફ્રૂટનું વાવેતર કરે છે. સામાન્ય રીતે તેનો બજાર ભાવ 250થી 300 રૂપિયાની આસપાસ હોય પરંતુ ડેન્ગ્યૂ અને ચીકન ગુનિયામાં પ્લેલેટ કાઉન્ટ ઘટી જાય ત્યારે આ ફળ પ્લેલેટ કાઉન્ટ વધારવામાં અસરકારક હોવાથી અત્યારે રોગચાળાના સમયમાં ડ્રેગન ફ્રૂટનો ભાવ રૂપિયા 500 સુધી પહોંચી ગયો છે.

તેઓ કહે છે, "શરૂઆતમાં અમે ડ્રેગન ફ્રૂટના પ્લાન્ટ વિદેશથી આયાત કરાવતા હતા. આ ફળના રોપા તૈયાર કરવાની ત્રણ મહિનાની પ્રોસેસ હોય છે ત્યાર પછી બીજમાંથી મૂળ વિકસે અને રોપાં તૈયાર થતાં હોય છે. અમે લગભગ પોણા બે કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું અને માત્ર ત્રણ વર્ષમાં તેનું વળતર મળી ગયું છે. આજે અમે ડ્રેગન ફ્રૂટના રોપાનું વેચાણ પણ કરીએ છીએ." 

પુષ્કળ મહેનત માંગી લેતું કામ

ખેતી એ સરળ કામ નથી અને તેમાં પણ બાગાયતી ખેતી પુષ્કળ મહેનત તથા રોકાણ માંગી લે છે. 

વિવેક ધોળુ કહે છે કે, "ખારેકમાં ફ્લાવરિંગના સમયે પાંચ મહિના ખાસ ધ્યાન આપવું પડે છે. સવારે પાંચ વાગ્યે ઊઠીને મેલ અને ફીમેલ ઝાડનું પૉલિનેશન કરવું પડે. તેનાથી મોડું થાય તો મધમાખીઓ તેને ચૂસી જાય. મેલ...