સામગ્રી: જેમજેમ માણસના શરીરનો વિકાસ થતો ગયો તેમતેમ તેનું સ્વરૂપ પણ બદલાતું ગયું હતું. 

શરીરમાં જે અંગોની જરૂર ન હતી એનો જાતે જ અંત આવવા લાગ્યો હતો.

દાખલા તરીકે માણસના શરીરમાં હવે ઍપેન્ડિક્સની કોઈ ભૂમિકા નથી. તેથી તેનું કદ સમય જતાં નાનું થતું જાય છે. 

થોડી સદીઓ પછી તે સંપૂર્ણપણે નાશ પામે એવું બની શકે છે. વાસ્તવમાં પ્રકૃતિના વિકાસનું ચક્ર સતત ફરતું રહે છે. માણસનો જન્મ એ ફરતાં ચક્રનું પરિણામ છે. 

તમામ જીવો પ્રાકૃતિક વિકાસના પરિણામસ્વરૂપે જ પેદા થયા છે ત્યારે એવું માનવું ખોટું ગણાશે કે ક્રમિક વિકાસનું ચક્ર હવે ફરતું બંધ થઈ ગયું છે.

આ પ્રક્રિયામાંથી માણસ પણ પસાર થઈ રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં માણસનાં રંગરૂપમાં આપણને વધુ પરિવર્તન જોવા મળી શકે છે. 

દેખાવમાં પણ આવશે પરિવર્તન

એક નવું સંશોધન તો ત્યાં સુધી જણાવે છે કે આગામી વર્ષોમાં સમગ્ર સૃષ્ટિમાં એવું પરિવર્તન થશે કે ધરતી પર રહેતો કોઈ પણ જીવ આજના જેવો દેખાશે નહીં. 

લેખક ડૂગલ ડિક્સને 1980માં એક પુસ્તક લખ્યું હતું, "આફટર મૅનઃ અ ઝૂઓલૉજી ઑફ ધ ફ્યૂચર".

એ પુસ્તકમાં ડૂગલ ડિક્સને લાખો વર્ષો પછી જોવા મળનારી એક એવી દુનિયાની કલ્પના રજૂ કરી છે કે જેના પર વિશ્વાસ કરવાનું મુશ્કેલ જણાય છે. 

એ પુસ્તકમાં ઊડતા વાંદરા, જેના પર શિકાર ખુદ ફસાઈ જાય એવી ફૂલ જેવા મોઢાવાળી ચકલી અને ઊડતા સાપનો ઉલ્લેખ પણ છે. એ સાપ જે હવામાં જ પોતાનો શિકાર કરી લે છે.

કોઈ પણ સામાન્ય માણસ માટે આવી દુનિયા કોઈ તરંગી લેખકના દિમાગી તુક્કાથી વિશેષ કંઈ નથી. એ સંપૂર્ણપણે મનઘડંત છે, પણ સંશોધકોને આ પુસ્તકમાં ભવિષ્યની તમામ સંભાવનાઓ દેખાય છે. 

ભવિષ્યમાં શું થશે?

લાખો વર્ષો પહેલાં ધરતી પર ડાયનોસોર હતાં એ આપણે જાણીએ છીએ, પણ એ વખતે કોઈ માણસનું અસ્તિત્વ હોવાની કલ્પના કરવામાં આવી હોત તો એ એટલું જ અજબ લાગ્યું હોત, જેટલું આપણને આજે દસ લાખ વર્ષ બાદની દુનિયાની કલ્પના કરતાં લાગે છે. 

ક્રમિક વિકાસનું ગણિત આખરે છે શું એ સમજવા માટે ઈતિહાસનાં પાનાં ઉથલાવવાં પડશે.

વિકાસના જીવવિજ્ઞાની જોનાથન લોસોસના જણાવ્યા અનુસાર, 54 કરોડ વર્ષ પહેલાં કેમ્બ્રિયન વિસ્ફોટ થયો ત્યારે ધરતી અનેક પ્રકારના અજબ જીવો સાથે ફાટી પડી હતી. 

જોનાથન લોસોસે લખ્યું છે કે એ સમયગાળાના હૈલોસેજિન્યા નામના એક જીવનાં અશ્મિ મળ્યાં છે.

આપણી કરોડરજ્જુનાં હાડકાંમાં જોવા મળે છે એવું હાડકાંઓનું જાળું એ જીવના શરીર પર જોવા મળ્યું હતું.

નજીકના ભવિષ્યમાં કંઈક આવા જ પ્રકારના વધુ જીવ પેદા...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
માણસના પૂર્વજો વાનર હતા એ આપણે બધા જાણીએ છીએ. આપણા પૂર્વજોને પૂંછડું હતું, જે માણસના કાળક્રમે થયેલા વિકાસમાં ધીરેધીરે લુપ્ત થઈ ગયું.