તેની ચરમસીમાએ આખરે બર્લિનની દીવાલ તૂટી, જે આધુનિક જગતના ઇતિહાસની બહુ સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના બની રહી છે. 

દીવાલ તૂટી તેનું એક કારણ અમલદારી તંત્રની ગફલત પણ હતી. તે વખતે સોવિયેટ સંઘની આગેવાની હેઠળનો સામ્યાવાદી બ્લૉક ધરાશાઇ થઈ રહ્યો હતો અને તેને કારણે સર્જાયેલી ક્રાંતિના મોજાના ધક્કામાં દીવાલ તૂટી અને તે સાથે જ એક નવી દુનિયાની સરહદ પણ ખુલી.

બે વિચારધારાના ભાગલા પાડતી દીવાલનો ઇતિહાસ

કેવી રીતે તૂટી દીવાલ?

પૂર્વ અને પશ્ચિમ બર્લિન વચ્ચેની દિવાલ તૂટી પડતાં ભાવનાત્મક દ્રશ્યો સર્જાયા હતાં.

તે દિવસ હતો 9 નવેમ્બર 1989. પૂર્વ બર્લિનમાં પાંચ લાખથી વધુ લોકો વિરોધ પ્રદર્શન કરવા માટે શેરીઓમાં નીકળી પડ્યા હતા. તેના પાંચમાં દિવસે પૂર્વ અને પશ્ચિમ જર્મનીને નોખી પાડતી બર્લિનની દીવાલ તૂટી. 

પૂર્વ જર્મનીના નેતાઓએ દેખાવો કરી રહેલા લોકોને શાંત પાડવા માટે સરહદ પર નિયંત્રણો હળવા કરવાની કોશિશ કરી હતી. પૂર્વ જર્મનીના લોકો વધારે મોકળાશ સાથે સરહદ પાર પ્રવાસ કરી શકે તે માટેના પ્રયાસો હતા. જોકે નેતાઓ સરહદને સાવ ખોલી નાખવા માગતા નહોતા. 

સરહદ પર આવનજાવનમાં નિયંત્રણો હળવા કરાયા તે મામુલી હતા, પણ તેનો અમલ એવી રીતે થયો કે... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
તેની ભારે અસર થઈ. 

નવા નિયમો અંગેની જાણકારી આપતી નોંધ પ્રવક્તા ગુન્ટર શ્વેબોવસ્કીને સોંપવામાં આવ્યું હતું. 

તેઓ એટલી ઉતાવળમાં હતા કે પત્રકારપરિષદ અગાઉ તેમણે પોતે જ પ્રેસનોટ વાંચી નહોતી. 

તેમણે પત્રકારો સમક્ષ જ નોંધ વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને તે સાંભળીને પત્રકારો સ્તબ્ધ થઈ ગયા. 

"કોઈ પૂર્વશરતો પૂરી કર્યા વિના વિના હવે દેશની બહાર અંગત પ્રવાસ માટેની અરજી કરી શકાશે," એમ તેમણે વાંચ્યું હતું. 

ચોંકી ગયેલા પત્રકારોએ વધુ વિગતોની માગણી કરી. પોતાની પાસેના કાગળિયા ઊંચાનીચા કરીને શ્વેબોવસ્કિએ કહ્યું કે તેઓ જાણે છે ત્યાં સુધી નિયમ તાત્કાલિક અસરથી લાગુ પડી રહ્યો છે. 

સાચી વાત એ હતી કે નિયમ બીજા દિવસથી લાગુ પડવાનો હતો અને વિઝાની અરજીના નિયમોની વિગતો પણ બીજે દિવસે જાહેર થવાની હતી.  

જોકે ટીવી પર આ સમાચાર ઝડપથી ફેલાઈ ગયા હતા. સમાચાર સાંભલીને પૂર્વ જર્મનોના ટોળેટોળાં સરહદે એકઠાં થઈ ગયાં. 

તે રાત્રે સરહદ પર ચોકીપહેરાની જવાબદારી સંભાળનારા હેરાલ્ડ જેગરે 2009માં ડેર સ્પિગલ અખબારને જણાવ્યું હતું કે તેઓ પત્રકારપરિષદ સાંભળીને મૂંઝાયા હતા અને થોડી વારમાં લોકોનાં ટોળાં આવતાં જોયાં હતાં.  

જેગરે પોતાના ઉપરીઓનો સંપર્ક કરવા માટે મથામણ કરી, પણ તેમને ઉપરથી કોઈ સ્પષ્ટ આદેશ મળ્યો નહીં. 

દરવાજો ખોલવો કે ના ખોલવો કે પછી ટોળાંને અટકાવવા માટે ગોળીબાર કરવો કે ના કરવો કોઈ સ્પષ્ટ આદેશ મળ્યો નહીં. આમ પણ તેઓ થોડા જ ચોકીદારો હતા અને સામે રોષે ભરાયેલા હજારો નાગરિકો એકઠાં થઈ ગયા હતા, એટલે બળપ્રયોગ શક્ય નહોતો.

"એટલી ભીડ હતી કે જો હજારો લોકોમાં દોડભાગ થાય તો ગોળીવાર વિના પણ લોકો ઘાયલ થાય કે મોત પામે તેમ હતું," એમ તેમણે ડેર સ્પિગલને જણાવ્યું હતું.

"તેથી જ મેં મારા જવાનોને આદેશ આપી દીધો: આડશો હઠાવી લો!"

હજારો લોકો સરહદ પાર કરીને બીજી તરફ જવા લાગ્યા. તે લોકો ખુશ થઈને ઉજવણી કરી રહ્યા હતા. 

આ દૃશ્યો દુનિયાભરમાં પ્રસારિત થયા હતા. કેટલાક લોકો બર્લિનના બ્રાન્ડેનબર્ગ ગેટ પાસેની દીવાલ ઉપર ચડી ગયા હતા. કેટલાક લોકોએ દીવાલને હથોડા અને ત્રિકમથી તોડવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.  

એક વર્ષથી ચાલી રહેલી ધમાલનો આ ક્લાઇમેક્સ હતો. 

શા માટે દીવાલને તોડી પાડવામાં આવી?

બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી સોવિયેત યુનિયન અને તેના પશ્ચિમ મોરચાના દેશોએ યુરોપને પરસ્પર વહેંચી લીધું હતું. સોવિયેત સત્તાધીશોએ ધીમે ધીમે પૂર્વ તરફના યુરોપને પશ્ચિમથી અલગ કરવા માટે 'લોખંડી પડદા' જેવી દીવાલ ઊભી...