પ્રતીકાત્મક તસવીર વાઈબ્રન્ટ ગુજરાત

વાડીલાલ ડગલી, ડૉ. નરોત્તમભાઈ શાહ, ડૉ. લાકડાવાલા, ડૉ. દાંતવાલા, ડૉ. આઈ. જી. પટેલ જેવા આ ક્ષેત્રના ધુરંધરો અને મુંબઈની મર્ચન્ટ ચેમ્બરમાં રામુભાઈ પંડિત અને તે સમયે અમેરિકન દૂતાવાસ સાથે જોડાયેલા શ્રી અરુણ વકીલ આ બધાનો અર્થશાસ્ત્રમાં હું રસ લેતો થયો તેમાં ખૂબ મોટો ફાળો છે. 

'સેન્ટર ફોર મોનિટરિંગ ઇન્ડિયન ઇકોનોમી' લગભગ 80ના દાયકાના અંતમાં સ્થપાયું, હજુ તો એ પગભર થાય તે પહેલાં નરોત્તમભાઈ ચાલ્યા ગયા. પણ એમના પત્ની અને બાકીની ટીમે નરોતમભાઈનાં આદર્યા અધૂરાં ના રહેવા દીધાં. 

હું ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ઍક્સચેન્જ બ્યૂરોના વડા તરીકે સરકારમાં 1990 સુધી રહ્યો ત્યાં સુધી આ સંસ્થાના પ્રકાશનોનું વાર્ષિક લવાજમ શરૂઆતમાં ભરનાર કેટલાકમાં ઇન્ડેક્સ-બી પણ હતું. 

CMIE તરીકે ઓળખાતી આ સંસ્થાના પ્રકાશનોમાંથી ઉપલબ્ધ ડેટાનો ત્યારે ખૂબ ઉપયોગ કર્યો.  ત્યાર પછી પણ ક્યાંક આધારભૂત માહિતીની જરૂર પડે તો CMIEનું નામ સૌથી પહેલું સ્મરણમાં આવે છે.

આ સેન્ટર ફૉર મોનિટરિંગ ઇન્ડિયન ઇકોનોમી એ તાજેતરમાં જે માહિતી બહાર પાડી છે તે ચોંકાવી દે તેવી છે. 

આ અહેવાલ અનુસાર સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પૂરા થયેલા ત્રણ મહિનાના સમયગાળામાં દેશમાં ખાનગી મૂડી રોકાણ 14 વર્ષના તળિયે ગયું છે. 

આ અહેવાલમાંથી ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ 2018-19ના નાણાકીય વર્ષ દરમ્યાન નવા રોકાણની દરખાસ્તો 9500 અબજ રૂપિયા જેટલી રહેવા પામી હતી. 

2004-05 બાદ છેલ્લા 14 વર્ષમાં નોંધાયેલો આ નીચામાં નીચો આંકડો છે. 

આ અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ 9500 અબજ રૂપિયાનો આંકડો સંશોધિત થશે ત્યારે જરૂર એમાં વધારો થશે પણ એના થકી 2018-19નું વર્ષ ભારતમાં રોકાણકારો માટે નબળામાં નબળું વર્ષ હતું એ હકીકત નહીં બદલાય.

આવું એકાએક થયું છે?

જવાબ મળે છે, 'ના'

આ ઘટાડાની શરૂઆત તો 2015-16માં થઇ હતી આમ 2018-19 રોકાણકારોની દરખાસ્તોની રકમમાં સતત ચોથુ વર્ષ છે.

આ પહેલાં પરિસ્થિતિ કેવી હતી?

2006-07થી 2010-11નો આ પાંચ વર્ષનો ગાળો અદભુત હતો. આ પાંચ વર્ષના ગાળામાં વર્ષે સરેરાશ 25 હજાર અબજની નવા રોકાણની દરખાસ્તો ઉભી થવા પામી હતી. 

પણ ત્યારબાદ નવા રોકાણોની દરખાસ્તોમાં એકાએક ઘટાડો આવ્યો અને 2013-14ના વર્ષમાં અગાઉની વર્ષે સરેરાશ 25 હજાર અબજ રૂપિયાની રોકાણની દરખાસ્તોની સામે 2013-14માં દરખાસ્તો આવી માત્ર 10 હજાર અબજ રૂપિયાની એટલે કે સીધો 60 ટકાનો ઘટાડો.

આ ઘટાડાને 2014-15માં નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર આવતાં બ્રેક વાગી. વળી પાછું... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
અર્થતંત્રમાં મંદી : ખાનગી મૂડીરોકાણમાં થયેલો ઘટાડો મંદી ગંભીર હોવાનો સંકેત છે