નવાબ હમીદુલ્લાખાન તેમનાં માતા નવાબ સુલતાન જહાંબેગમ સાથે

આ સાંભળીને ખુશ થયેલા ઝીણાએ કહ્યું હતું કે "શ્રીમતી પંડિતને ટક્કર આપવા માટે આખરે અમારી પાસે પણ કોઈક તો હશે જ."  

શ્રીમતી પંડિત એટલે જવાહરલાલ નેહરુનાં બહેન, જે એ સમયે સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં હતાં.

પાકિસ્તાન આવવાની ઇચ્છા જેમણે ઝીણાને જણાવી હતી એ બીજું કોઈ નહીં, પણ શાહજાદી ગોહરખાન એટલે કે આબિદા સુલતાન હતાં. 

તેમના એકમાત્ર પુત્ર શહરયાર મહમદખાને એ દિવસોની સ્મૃતિને સંભારતાં જણાવ્યું હતું કે તેમનાં માતા પાસપોર્ટ લેવા માટે પાકિસ્તાનના રાજદૂતાવાસ પહોંચ્યાં ત્યારે તેમને ખબર પડી હતી કે ઝીણા મૃત્યુ પામ્યા છે. 

"એ કારણસર વિલંબ થયો અને આખરે તેઓ માત્ર બે સૂટકેસ સાથે કાયમ માટે પાકિસ્તાન ગયાં હતાં." 

શહરયારખાન ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી અધિકારી હોવાની સાથે પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બૉર્ડના અઘ્યક્ષ તરીકે પણ ફરજ બજાવી ચુક્યા છે. 

સવાલ એ છે કે ભારતમાં બે રજવાડાંનાં વારસદાર અને રાજવી પરિવારમાં ઉછરેલાં આ રાજકુમારીએ પાકિસ્તાન માટે પોતાનો આ વારસો છોડીને કરાંચી જવાનો નિર્ણય શા માટે કર્યો હતો? 

આ સવાલનો જવાબ મેળવવા માટે તેમની આત્મકથાનાં પાન... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ાં પર નજર ફેરવવી પડશે.

આબિદા સુલતાનના બાળપણની તસવીર

શાહજાદી આબિદા સુલતાને તેમની આત્મકથા 'આબિદા સુલતાન :  એક ઇન્કિલાબી શહઝાદી કી ખુદનવિશ્ત'માં પોતાના જીવનનું સવિસ્તાર વર્ણન કર્યું છે. એ પુસ્તકમાં જણાવ્યા અનુસાર, તેમનો જન્મ 1913ની 28 ઑગસ્ટે ભોપાલના સુલતાન પૅલેસમાં થયો હતો.

એ સમયે ભોપાલ રિયાસત પર તેમનાં દાદી નવાબ સુલતાન જહાંબેગમનું શાસન હતું, જેમને ભોપાલની જનતા 'સરકાર અમ્મા' નામે યાદ કરે છે. 

સુલતાન જહાં બેગમને ત્રણ દીકરા હતા. તેમાં સૌથી નાના પુત્ર હમીદુલ્લાખાન હતા અને આબિદા સુલતાન તેમનાં સૌથી મોટાં પુત્રી હતાં. 

સુલતાન બેગમજહાં પછી ભોપાલની રિયાસતના ઉત્તરાધિકારી તેમના સૌથી નાના દીકરા હમીદુલ્લાહખાન એટલે આબિદા સુલતાનના પિતા બને તેવી કોઈ શક્યતા ન હતી. તેનું કારણ એ હતું કે સુલતાન જહાંબેગમને હમીદુલ્લાથી મોટા બે પુત્ર પણ હતા. 

તેમાં થયું એવું કે હમીદુલ્લાખાનના બન્ને મોટાભાઈનું 1924માં પાંચ મહિનાના અલ્પ આયુષ્યમાં મૃત્યુ થયું હતું. 

એ વાતની દૂરદૂર સુધી કોઈ સંભાવના નહોતી કે સુલતાન જહાંબેગમ બાદ ભોપાલના રજવાડના ઉત્તરાધિકારી તેમના સૌથી નાના પુત્ર હમીદુલ્લાહખાન (આબિદા સુલતાનના પિતા) બને. 

આનું કારણ એ હતું કે બેગમના હમીદુલ્લાહથી મોટા બે પુત્રો હતા. જોકે, આવું થઈ શક્યું નહીં, હમીદુલ્લાહખાનના બન્ને મોટા ભાઈ વર્ષ 1924માં નાની ઉંમરે મૃત્યુ થઈ ગયાં. 

જૂનાગઢ પાકિસ્તાનમાં જતાં-જતાં કેવી રીતે રહી ગયું?

તેથી સુલતાન જહાંબેગમે તેમના રજવાડાના વારસદાર હમીદુલ્લાખાનને બનાવ્યા હતા. 

હમીદુલ્લાખાને અલીગઢમાંથી સ્નાતકની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેઓ રમતગમતના શોખીન અને નિડર હતા. 

રજવાડાના બ્રિટિશ નિવાસીઓ આ નિર્ણયની તરફેણમાં હતા, પણ વાઇસરૉય, સુલતાન જહાંબેગમના પૌત્ર હબીબુલ્લાખાનને તેમના ઉત્તરાધિકારી બનાવવા ઇચ્છતા હતા. 

સુલતાન જહાંબેગમ તેમના ઉત્તરાધિકારીના નામાંકન માટે ઔપચારિક કેસ લડ્યાં હતાં અને તેમણે સફળતાપૂર્વક સાબિત કર્યું હતું કે તેમને તેમના ઉત્તરાધિકારીનું નામાંકન કરવાનો અધિકાર છે. 

સુલતાન જહાંબેગમે તેમના જીવનકાળમાં એટલે કે 1926માં જ ભોપાલ રિયાસતનો કારભાર હમીદુલ્લાખાનને સોંપી દીધો હતો અને 1930માં આ નાની બીમારી પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. 

શાહજાદી આબિદા સુલતાનના જણાવ્યા મુજબ, તેમને નવાબ સુલતાન જહાંબેગમે પોતાની સીધી દેખરેખ હેઠળ તાલીમ આપી હતી. 

તેમણે આબિદા સુલતાન માટે નૂર-અલ-સબાહ નામના એક મહેલનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. રજવાડાની...