શીર્ષક: બૅન્કોનું વિલીનીકરણ કરવાથી બૅન્કિંગ અને આર્થિક સંકટનો ઉકેલ આવી શકશે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
બૅન્કોનું વિલીનીકરણ થવાની વાત ભારતમાં નવી નથી પણ આટલા મોટા પાયે પહેલીવાર આવું કાર્ય થઈ રહ્યું છે. 

આઝાદી પછી 20 જુલાઈ 1969ના રોજ ભારતની મોટી 14 બૅન્કોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. 

તે વખતે કૃષિ, નાના ઉદ્યોગો અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપીને આર્થિક વિકાસ વધારવાનો મુખ્ય હેતુ હતો. તેમાં વેપારી સાહસિકોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને પછાત વર્ગના લોકોનો વિકાસ કરવાનો ઉદ્દેશ પણ સામેલ હતો. 

બાદમાં વધુ 13 બૅન્કોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય આર્થિક ઇતિહાસમાં આ પગલાને સૌથી મહત્ત્વનો નીતિ વિષયક નિર્ણય ગણવામાં આવે છે. 

રાષ્ટ્રીયકરણ પહેલાં ભારતનું સમગ્ર નાણાક્ષેત્ર મોટા ઉદ્યોગગૃહોના કબજામાં હતું. થાપણદાર માટે સિસ્ટમમાં કોઈ સલામતી નહોતી. 

રાષ્ટ્રીયકરણ અને 1991ના આર્થિક સુધારા પછી બૅન્કિંગ સિસ્ટમ અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ બની રહી હતી. 

સાથે જ ગ્રાહકો અને રોકાણકારોને તેના પર ભરોસો બેઠો હતો. 

બૅન્કોનું મર્જર કરવાથી હવે શી અસર થશે?

જાહેર ક્ષેત્રની બૅન્કોની સંખ્યા ઓછી થવાથી કર્મચારીગણ, રોજગારીનું સર્જન અને સમગ્રતયા અર્થતંત્રના વિકાસ પર ટૂંકા તથા લાંબા ગાળાની કેટલીક અસર થઈ શકે છે. 

જોકે બૅન્કોનું વિલીનીકરણ શા માટે કરવામાં આવ્યું છે તેનો હેતુ મહદ્ અંશે અસ્પષ્ટ રહ્યો છે. નફો કરવાના હેતુથી કે બૅન્કોની મૂડીની જરૂરિયાત માટે આ નથી કરવામાં આવ્યું એટલું સ્પષ્ટ છે.

ટૂંકા ગાળામાં અવળી અસર થવાની સંભાવના માનવસંસાધન એટલે કે કર્મચારીગણ પર થઈ શકે છે. કામની પદ્ધતિ, વહીવટી માળખું તથા વર્ક-કલ્ચર જેવી બાબતોમાં કર્મચારીઓની લાગણીઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના મર્જર થયું હોવાનું જણાય છે. 

એસબીઆઈ સાથે અન્ય સ્ટેટ બૅન્કો ભેળવી દેવામાં આવી હતી ત્યારે કર્મચારીઓ પર શી અસર થઈ હતી, તેના કરતાં આ વખતે બૅન્કોના મર્જરને કારણે અલગ અસર જોવા મળી શકે છે. 

તેનું કારણ એ કે એસબીઆઈની સબસિડરી બૅન્કોમાં મોટાભાગે એકસમાન ધોરણે કામ ચાલતું હતું અને વહીવટી માળખું પણ સમાન હતું, જે હાલમાં જોડવામાં આવેલી બૅન્કોમાં જોવા મળતું નથી.

બૅન્કિંગ ક્ષેત્રમાં હોદ્દાઓનો પદક્રમ જે રીતે હોય છે, તે જોતા નેતૃત્વ ઊભું કરવાની બાબતમાં પણ પડકાર જોવા મળશે.

બીજો મહત્ત્વનો સવાલ એ છે કે શું આ મર્જરથી ખોરંભે ચડેલું ધિરાણ (એનપીએ) કે જે સમસ્યા બન્યું છે તેનો ઉકેલ આવશે ખરો?

અપાયેલી લૉનો અટવાઈ પડી છે તેમાં સુધારો થશે ખરો અને બૅન્કોના કામકાજમાં સમગ્રતયા કાર્યદક્ષતા આવશે કે કેમ તે પણ સવાલ છે....