...ા ગાંધીની તસવીર બતાવીને બધાને કહ્યું હતું કે 'મારે આવી ઇમેજ જોઈએ છે.')

જમ્મુ-કાશ્મીર સાથેનો તમામ વ્યવહાર કેન્દ્ર સરકારે કલમ 370 મારફત કરવાનો હતો. 

તેમાં એક જોગવાઈ એવી પણ હતી કે રાષ્ટ્રપતિ ઇચ્છે તો આ બધી જોગવાઈઓ રદબાતલ કરી શકે. 

પણ એ માટે રાજ્યની બંધારણસભાની સંમતિ હોવી જોઈએ. 

બંધારણસભા તો 1950ના દાયકામાં જ સમાપ્ત થઈ ગઈ હતી. ત્યાર પછી રાજ્યની વિધાનસભાની સંમતિ જરૂરી બની. 

રાષ્ટ્રપતિના વર્તમાન આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરની રાજ્ય સરકારની સંમતિથી અમુક જોગવાઈઓ રદ થાય છે.

પરંતુ રાજ... બાકીનો લેખ લખો:
વેલા સપનાં સાકાર કરવા સહેલા કે મુશ્કેલ?

એક વાર આટલા મોટા પાયે કાશ્મીરીઓને અંધારામાં રાખ્યા પછી, આ અંધારું સોનાનો સૂરજ ઉગાડવા માટે જરૂરી હતું, એવો અહેસાસ સરકાર કાશ્મીરીઓને કરાવી શકે છે? 

ઉદાર બનીને તે કાશ્મીરીઓની લાગણી જીતી શકે છે? ગૃહમંત્રીએ  સોનાનો સૂરજ ઉગાડવાની સમકક્ષ વાયદા રાજ્યસભામાં કર્યા છે. તે પાળી શકાશે?   

આ સવાલોના જવાબ પર આખા પગલાની સફળતા કે નિષ્ફળતાનો અને એ મુદ્દે સરકારની ટીકા કે પ્રશંસાનો આધાર છે.  

અર્થતંત્રની વર્તમાન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગતિ ધ્યાનમાં રાખતાં, ગૃહમંત્રીએ બતાવેલાં સપનાં સાકાર કરવાનું કઠણ લાગે છે. 

કેમ કે, તેમાં નાટ્યાત્મકતાની નહીં, લાંબા ગાળાની કામગીરીની જરૂર પડવાની છે. 

બીજો વિકલ્પ લશ્કરની મદદથી કાશ્મીરીઓને તથા તેમની લાગણીને કચડવાનો છે અથવા (ચીનની પદ્ધતિ પ્રમાણે) ત્યાંની વસતીનું બંધારણ બદલી નાખવાનો છે. 

તે નકરા બળપ્રયોગથી શક્ય બને અને પરિણામોની ગૅરન્ટી નથી, કારણ કે ભારત ચીન નથી. 

કમ સે કમ, અત્યાર સુધી તો નથી અને તે ચીન જેવું ન થાય, તેમાં જ ભારતીયોની ભલાઈ છે. 

જમ્મુ-કાશ્મીર માટે 370મી કલમની જોગવાઈઓ રદ કરવાના નિર્ણયમાં પાકિસ્તાનને કશું લાગેવળગતું નથી, કારણ કે આ ભારત અને જમ્મુ-કાશ્મીર વચ્ચે થયેલા કરારનો મામલો છે. 

પાકિસ્તાન તેના હિસાબે ને જોખમે બળતરા અનુભવી શકે છે. 

એવી જ રીતે, 'આપણે પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલું કાશ્મીર (POK) પણ લઈ લઈશું'- એવું કહેવાનો અર્થ નથી. 

કેમ કે, તે એવો પ્રદેશ છે, જેમાં હવે ચીન ઘણો રસ અને મોટું રોકાણ ધરાવે છે. તેને લેવા માટે પૂરા કદનું યુદ્ધ કરવું પડે.  

'એ બધું તો સમજ્યા, પણ ટૂંકમાં એ તો કહો કે આ સારું થયું કે ખોટું?' એવો સવાલ હજુ મનમાં હોય, તો તેનો સચ્ચાઈની સૌથી નજીકનો જવાબ એટલો જ કે હાલનું પગલું નવી દિશામાં સફરની શરૂઆત છે. 

તેમાં આગળ જતાં સારું કે ખરાબ થવાની સંભાવનાઓ ભરપૂર છે. 

બન્ને સંભાવનાઓ વ્યક્ત કરનારા જૂના અનુભવોને આધારે કે નવા આશાવાદને કારણે ધારણાઓ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. 

પરંતુ (નોટબંધીની જેમ) સરકારનાં વખાણ કે ટીકા, કઈ સંભાવના સાકાર થાય છે તેના આધારે થઈ શકે. 

ત્યાં સુધી સરકારની આપખુદશાહી માનસિકતાને રાષ્ટ્રવાદના સાબુથી ધોઈને ઉજળી દેખાડવાને બદલે, તેની સાવચેતીપૂર્વક નોંધ લઈએ અને ઝિંદાબાદ કે મુર્દાબાદના વહેણમાં તણાયા વિના, પરિણામ સુધીની પ્રક્રિયા ખુલ્લી આંખે જોઈએ. 

(લેખમાં વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિચાર લેખકના અંગત વિચાર છે, બીબીસીના નહીં. )

તમે...