સાપુતારા હિલ સ્ટેશન

ડાંગ જિલ્લો જંગલ, પહાડો અને નાની-નાની નદીઓથી ભરપૂર છે. સુંદર હિલ સ્ટેશન સાપુતારાને કારણે પણ ડાંગને એક ઓળખ મળી છે.

સુરત ઉપરાંત મહારાષ્ટ્રના નાસિક જેવાં શહેરોમાંથી પર્યટકો મોટી સંખ્યામાં રજા ગાળવા સાપુતારા આવે છે. 

ગુજરાત ટુરિઝમની એક જાહેરાતમાં અમિતાભ બચ્ચન કહે છે, ''ગુજરાતકી આંખકા તારા હૈ-સાપુતારા. ઈસ હિલ સ્ટેશન પર બાત કરને કે લિયે કોઈ નહીં, બાદલોંકે સિવા.''

ગુજરાતના પ્રવાસન વિભાગે દિલ્હીના પત્રકારોને પણ સાપુતારાની સફર કરાવી હતી, જેથી સાપુતારાના વિકાસની વાતોનો પ્રચાર કરી શકાય. 

જોકે, પત્રકારોને સાપુતારાથી ત્રણ કિલોમીટર દૂર આવેલા નવાગામ લઈ જવામાં આવ્યા ન હતા. 

નવાગામની વાત

આદિવાસી પરિવારોને સાપુતારાથી હટાવી નવાગામમાં વસાવ્યા છે

મહારાષ્ટ્રને અડીને આવેલા નવાગામમાં અંદાજે 270 ઘર છે અને તેમાં લગભગ 1,400-1,500 લોકો રહે છે. 

એ પૈકીના મોટાભાગના પાસે ઓળખપત્રો, આધાર કાર્ડ અને રેશન કાર્ડ છે, પણ તેઓ જે ઘરોમાં રહે છે એ ઘરો તેમના નામનાં નથી. 

નવાગામના લોકોનું કહેવું છે કે તેમના પૂર્વજો સાપુતારાની જમીનમાં ખેતી કરતા હતા. 

સાપુતારાનો વિકાસ પર્યટન સ્થળ તરીકે કરવા માટે તેમને... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
1970માં ત્યાંથી હટાવીને નવાગામમાં વસાવવામાં આવ્યા હતા. 

તેમને સરકાર તરફથી ઘર આપવામાં આવ્યાં હતાં, પણ એ ઘરોના માલિકી હક્ક માટે આ લોકો આજે પણ ઝઝૂમી રહ્યા છે. 

નોટિફાઈડ એરિયા

ભરતભાઈ પવારનું ઘર ગુજરાતમાં છે અને તેમનાં ઘરની બારીમાંથી જોઈએ તો સામે મહારાષ્ટ્ર દેખાય છે

સાપુતારા અને નવાગામને 1989માં નોટિફાઈડ એરિયા જાહેર કરવામાં આવ્યાં હતાં. 

નોટિફાઈડ એરિયા એટલે એવા વિસ્તાર જેને નગરપાલિકાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો નથી, પણ રાજ્ય સરકાર માટે એ મહત્વનો વિસ્તાર છે. 

દેશમાંના આદિવાસીઓના બાહુલ્યવાળા ઘણા વિસ્તારોને નોટિફાઈડ એરિયાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.

નોટિફાઈડ એરિયા હોવાને કારણે નવાગામ વિસ્તાર કોઈ પંચાયતના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ આવતો નથી અને એ કારણે લોકોને પંચાયત તરકથી સરકારી યોજનાઓનો લાભ પણ મળતો નથી. 

સ્થાનિક લોકોની અવદશા

નોટિફાઇડ એરિયાનો ભાગ હોવાથી નવાગામ કોઈ પંચાયતમાં આવતું નથી

ગુજરાતના પ્રવાસન વિભાગની જાહેરાતોમાં સાપુતારા સ્ટારની માફક ચમકી રહ્યું છે.

અલબત, સાપુતારાની સેંકડો એકર જમીન પર જે આદિવાસી પરિવારો ક્યારેક ખેતી કરતા હતા તેમનું જીવન હવે પ્રવાસીઓની કૃપા અને મજૂરી પર નિર્ભર છે. 

સાપુતારાના સુંદર તળાવ અને ચમકદાર હોટેલોની પાસે રેંકડીઓની લાંબી કતાર લાગેલી હોય છે. 

એ રેંકડીઓમાં નવાગામના લોકો પાવભાજી, ભજીયા, બટાટા વડા અને એવું બીજું સ્ટ્રીટ ફૂડ વેચીને ગુજરાન ચલાવે છે. 

નવાગામમાં રહેતા નામદેવભાઈએ કહ્યું હતું, ''અમને આ બધું રાંધતાં આવડતું ન હતું. અમારા પૂર્વજો તો કંદમૂળ અને જંગલી શાકભાજી ખાતા હતા. 

બહારના લોકો અહીં આવતા થયા એટલે અમને પણ પાવભાજી વગેરે રાંધતાં આવડી ગયું છે. 

હવે તો વર્ષોથી અમે આ વાનગીઓ બનાવી રહ્યા છીએ.''

ચૂંટણીના બહિષ્કારની ચેતવણી

ચિમનભાઈને એ સમય યાદ છે જ્યારે 1970માં સાપુતારાથી આદિવાસી પરિવારોને હટાવવામાં આવ્યા હતા

મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણી આ વર્ષે જૂનમાં ડાંગ આવ્યા હતા. 

નવાગામના લોકોએ મુખ્ય પ્રધાનને અરજી આપીને જણાવ્યું હતું કે તેમનાં ઘરોને રેગ્યુલરાઈઝ નહીં કરવામાં આવે તો તેઓ વિધાનસભા ચૂંટણીનો બહિષ્કાર કરશે. 

એ અરજી આપનારાઓમાં રામુભાઈ ખંડુભાઈ પિઠે પણ હતા. 

તત્કાલીન મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી માંડીને જિલ્લા કલેક્ટર સુધીના અધિકારીઓને પાછલાં કેટલાંક વર્ષોમાં લખવામાં આવેલા પત્રો રામુભાઈએ મને દેખાડ્યા હતા. 

નવાગામના લોકોને વધુ મજૂરી મહારાષ્ટ્રમાં મળે છે. એ ખેતીના કામ સંબંધી હોય છે. 

દર વર્ષે...