સામગ્રી: મૃતક મહેશ અને તેમનાં પત્ની કાજલ

સો રૂપિયા વધુ મેળવવાની આશાએ ડભોઈની આજુબાજુના દલિત પરિવારો હોટલના ખાળકૂવામાં ઊતરે છે અને પોતાના જીવ ગુમાવે છે. 

ગત શુક્રવારે એક હોટલની સેપ્ટિકટૅન્કમાં ઊતરેલા સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં.

બીબીસીની ટીમે ડભોઈના થુવાવી ગામે પરિવારની મુલાકાત લીધી, જ્યાંના ચાર લોકોએ એ ઘટનામાં જીવ ગુમાવ્યા છે.

રાજ્ય સરકારે મૃતકના પરિવારજનોને રૂપિયા ચાર લાખની સહાય જાહેર કરી છે અને આ મુદ્દે 'સંવેદનશીલ' હોવાની વાત કરી છે.

2013થી અત્યાર સુધીમાં ખાળકૂવા કે ગટરમાં ઊતરવાથી ગુજરાતમાં 63 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે.

મા-પત્ની, આઘાત અને રિવાજ

અમારામાં રિવાજ છે કે જે ગુજરી ગયા હોય, તેની પાછળ કપડાં-દાતણ, ચા અને જે નાસ્તો કરતા હોય તે મૂકવાં પડે.

અમે જ્યારે થુવાવી પહોંચ્યા ત્યારે ગામમાં સન્નાટો છવાયેલો હતો. પૂછતા-પૂછતા અમે મહેશભાઈના ઘરે પહોંચ્યા. 

ઘરની બહાર કેટલાક રાજનેતાઓ આવ્યા હતા અને પરિવાર સાથે ચર્ચા-વિચારણા કરી રહ્યા હતા.

સમાજના નિયમ પ્રમાણે, પતિના મૃત્યુના 12 દિવસ સુધી કાજલ ઘરનો ઉંબરો ઓળંગી ન શકે. એટલે કાજલ અને તેમનાં એક વર્ષનાં દીકરી ઘરે જ હતાં.

કાજલે કહ્યું કે 'સાહેબ, આ બીજા લોકો અને રાજનેતાઓને બહાર કાઢો તો મહેશને જમવાનું આપું. સવારે દાતણ કરાવીને તેને ચા અને બિસ્કિટ આપ્યાં છે, પણ એનું જમવાનું બાકી છે.'

અમારા મનમાં સવાલ ઊભો થયો, 'મહેશભાઈનું તો મૃત્યુ થયું છે, ત્યારે શું માનસિક આઘાતમાં કાજલ આવી વાત કરી રહ્યાં છે?'

તરત જ વાતનું અનુસંધાન સાધતાં કાજલે કહ્યું, "જુઓ સાહેબ. અમારામાં રિવાજ છે કે જે ગુજરી ગયા હોય, તેની પાછળ સળંગ 12 દિવસ સુધી કપડાં-દાતણ, પછી ચા અને જે નાસ્તો કરતા હોય તે મૂકવાં પડે. પછી જ ઘરના બીજા લોકો જમી શકે."

ઘરમાં ખરખરો કરવા આવનારાઓની અવરજવર વચ્ચે કાજલને તેમની એક વર્ષની દીકરી ટિંકીને જમાડવાની ચિંતા હતી, જે ભોજન માટે રડી રહી હતી. 

'દીકરીના જન્મ પછી વધુ મહેનત કરતો'

લોકો વિખેરાઈ જતાં કાજલે માથા ઉપરથી છેડો હટાવ્યો અને પોતાની વાત આગળ વધારી.

કાજલબહેને કહ્યું, "5મી મે 2017ના દિવસે અમારું લગ્ન થયું હતું. અમારાં લગ્ન થયાં ત્યારે મહેશ દરરોજ 100 રૂપિયા કમાતો હતો. તેને દારૂ, બીડી કે ગુટકાનું કોઈ વ્યસન નહોતું."

"દીકરીનો જન્મ થતાં તે ખૂબ જ ખુશ હતો અને વધુ મહેનત કરવા લાગ્યો હતો. સરદાર પટેલું પૂતળું બન્યા પછી અહીંની હોટલોનો વેપાર વધ્યો છે, પરંતુ ગટરવ્યવસ્થા ન હોવાને કારણે ખાળકૂવા સાફ કરવાનું કામ મળતું...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
"હું પિયર ગઈ હતી અને મારા પતિ મને લેવા આવવાના હતા, પણ એમને કહ્યું કે એક ગટર સાફ કરવાનું કામ મળ્યું છે, કાલે લેવા આવીશ. પૈસા મળશે એટલે તારા માટે એક સાડી અને દીકરી માટે ઝભલું લઈ આવીશ, હું ખુશ હતી કે સવારે એ મને લેવા આવશે પણ રાત્રે સમાચાર આવ્યા કે એ ગટરમાં ડૂબીને દેવ થઈ ગયા છે." બે વર્ષ પહેલાં મહેશ સાથે લગ્ન કરનાર અને એક વર્ષની દીકરીનાં માતા કાજલ હરિજનના આ શબ્દો છે.