જે લોકોએ સોશિયલ મીડિયા પર દાવો કર્યો છે, તેમણે ઑલ ઇન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તિહાદુલ મુસલમીન પાર્ટીના વડા અને હૈદરાબાદ લોકસભા બેઠકના સાંસદ અસદુદ્દીન ઔવેસીના તાજેતરના એક ભાષણને ટાંક્યું છે.  

ઓવૈસીએ મુંબઈના ચાંદીવલી વિસ્તારમાં 13 જુલાઈ, 2019ના રોજ આ ભાષણ આપ્યું હતું. જેનો કેટલોક ભાગ સોશિયલ મીડિયા પર શૅર કરાઈ રહ્યો છે. 

પોતાના આ ભાષણમાં ઓવૈસીએ દાવો કર્યો હતો, "જ્યારે હું ઇન્ડિયા ગેટ ગયો ત્યારે મેં એ નામોની યાદી જોઈ, જેમણે હિંદુસ્તાનની આઝાદી માટે પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો. એ ઇન્ડિયા ગેટ પર 95,300 લોકોનાં નામ લખાયેલાં છે. તમને એ જાણીને આનંદ થશે કે એમાંથી 61,945 નામ માત્ર મુસલમાનોનાં છે એટલે કે 65 ટકા માત્ર મુસલમાન છે."

એ બાદ ઓવૈસીએ સભામાં હાજર લોકોને કહ્યું કે 'ભાજપ, આરએસએસ અને શિવસેનાનો કોઈ માણસ તમને કહે કે તમે દેશભક્ત નથી તો તેમને ઇન્ડિયા ગેટ જોઈ આવવાનું કહેવું.' 

13 જુલાઈએ 'મીમ ન્યૂઝ એક્સપ્રેસ' નામની એક યૂ-ટ્યૂબ ચેનલ પર આ વીડિયો અપલૉડ કરાયો હતો અને તેને સવા લાખ કરતાં વધુ લોકો જોઈ ચૂક્યા છે. 

આને ટાંકીને સોશિયલ મીડિયા યૂઝર્સ વૉટ્સઍપ પર આ દાવાને વાઇરલ કરી રહ્યા છે. 

જોકે, અમારી તપાસમાં અમને જાણવા... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
મળ્યું કે સાંસદ અસદુદ્દીન ઓવૈસીનો આ દાવો સાવ ખોટો છે. 

કેટલા સૈનિકોનાં નામ?

દિલ્હી સરકારની વેબસાઇટ અનુસાર નવી દિલ્હીમાં આવેલો 'ઇન્ડિયા ગેટ' વર્ષ 1931માં બનીને તૈયાર થઈ ગયો હતો. એટલે કે ભારતની સ્વતંત્રતાના લગભગ 16 વર્ષ પહેલાં. 

42 મીટર ઊંચું આ સ્મારક અંગ્રેજોના શાસન દરમિયાન બ્રિટિશ આર્મી માટે લડતી વખતે માર્યા ગયેલા ભારતીયોની યાદમાં બનાવાયું હતું. 

'ઇન્ડિયા ગેટ' પહેલાં 'ઑલ ઇન્ડિયા વૉર મેમોરિયલ' તરીકે ઓળખાતો હતો. 

વેબસાઇટના મતે આ સ્મારક પર 13,516 ભારતીય સૈનિકોનાં નામ અંકિત છે. જેમાં 1919 અફઘાન યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા ભારતીય સૈનિકોનાં નામ પણ સામેલ છે. 

તો 'કૉમનવેલ્થ વૉર ગ્રૅવ્ઝ કમિશન' દ્વારા તૈયાર કરાયેલી યાદી અનુસાર ઇન્ડિયા ગેટ પર એ 13,220 સૈનિકોનાં નામ અંકિત છે, જે 1914થી 1919 દરમિયાન બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ લડ્યા હતા. 

કમિશને સૈનિકોની આ યાદીને તેમની સેવાના ક્ષેત્રના આધારે વહેંચી છે, જેમાં તમામ ધર્મના લોકો સામેલ છે. 

'કૉમનવેલ્થ વૉર ગ્રૅવ્ઝ કમિશન'ના પાયાના સિદ્ધાંત અનુસાર આ સૈનિકો વચ્ચે તેમના હોદ્દા, વંશ કે ધર્મના આધારે ક્યારેય કોઈ ભેદ કરાયો નથી."

સરકારી ડેટા અનુસાર વર્ષ 1921માં ઇન્ડિયા ગેટનો પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો. 

ઇન્ડિયા ગેટને ઍડવર્ડ લુટિયન્સે ડિઝાઈન કર્યો હતો અને દસ વર્ષ બાદ વાઇસરોય લૉર્ડ ઇરવિને તેને ભારતના લોકોને સમર્પિત કર્યો હતો. 

સ્વતંત્રતાના સૈનિકો?

પણ શું આ સૈનિકોને 'સ્વાતંત્ર્યસેનાની' કહી શકાય?

આના જવાબમાં ઇતિહાસકાર હરબંસ મુખીયા જણાવે છે, "એ વાત સાચી છે કે બ્રિટિશ આર્મી માટે ભારતીય લોકો આફ્રિકા, યુરોપ અને અફઘાનિસ્તાનમાં લડ્યા પણ એ લડાઈ ઉપનિવેશક શાસનની વિરુદ્ધ નહોતી."

"તેઓ બ્રિટિશ શાસન તરફથી લડી રહ્યા હતા. તેમની યાદમાં અંગ્રેજોએ આ સ્મારક બનાવ્યું હતું. આ એક ઐતિહાસિક તથ્ય છે કે ઇન્ડિયા ગેટ ભારતીયો દ્વારા બનાવાયેલું સ્મારક નથી. એવામાં તેમને સ્વાતંત્ર્યસેનાનીઓ કઈ રીતે કહી શકાય?"

તેઓ કહે છે, "આઝાદીની લડાઈ આમ તો દશકો સુધી ચાલી. કેટલાય મોરચે લડવામાં આવી પણ જ્યારે અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ભારતીય લોકોની લડાઈ નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચી ત્યારે ઇન્ડિયા ગેટ બની ચૂક્યો હતો." 

ફેક ન્યૂઝના શિકાર બન્યા ઓવૈસી?

ઇતિહાસકારોનું માનવું છે કે ભારતની આઝાદીના સંગ્રામમાં તમામ ધર્મોના લોકોએ ભાગ લીધો હતો અને મુસ્લિમ સમુદાયમાંથી પણ કેટલાય લોકોએ આઝાદી માટે પોતાનો જીવ આપ્યો હતો. 

જોકે, આઝાદીની લડાઈ અને ઇન્ડિયા ગેટ સંબંધિત...