સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: ટોળાંની માનસિકતાનો હવે અભ્યાસ થાય ત્યારે જૂના સમયની વાત થતી હોય તે રીતે કરવામાં આવે છે. ફ્રાન્સની ક્રાંતિમાં લોકજુવાળ કઈ રીતે ઉઠ્યો હતો કે પછી કુ ક્લક્સ ક્લેનના રંગભેદી ટોળાં કઈ રીતે હિંસા પર ઉતરી આવતા હતા તેની જ વાતો આપણે કરતા હોઈએ છીએ. 

મોબ સાયકૉલોજીની ચર્ચા થાય ત્યારે તેમાં અશ્વેત વ્યક્તિ પર ધોળા લોકોનું હિંસક ટોળું તૂટી પડે તે પ્રકારનું વર્ણન જ વધારે થતું રહેતું હતું. 

પ્રખ્યાત માનસશાસ્ત્રીઓ ગૉર્ડન અલપૉર્ટ અને રૉજર બ્રાઉન પણ ટોળાંની માનસિકતાના વિષયને અભ્યાસ કરવા લાયક સારો વિષય બનાવી શક્યા નહોતા. 

અભ્યાસીઓ એમ માનીને ચાલતા રહ્યા કે આ વિષય સમાજશાસ્ત્ર અને માનસશાસ્ત્રનો છેવાડાનો વિષય છે અને સમાજમાં ક્યારેય બનતી ઘટનાનો અછડતો વિષય છે. 

પરંતુ આજે લિન્ચ-મોબ (ભેગા મળીને હિંસા કરનારું ટોળું) ખરા અર્થમાં હિરો બની રહ્યું છે. વર્તમાન સમયના ઇતિહાસનું એક અગત્યનું સામાજિક પાસું તે બની રહ્યું છે. 

ટોળાંનું હીરો સ્વરૂપ

નિરીક્ષકો ધ્યાન દોરે છે કે ટોળું એક હીરો તરીકે બે સ્વરૂપમાં પ્રગટ થાય છે. પ્રથમ સ્વરૂપમાં આ ટોળું બહુમતીના રાજકારણનો એક હિસ્સો લાગે છે, જે શાસકોની નીતિઓને પ્રગટ કરતું રહે છે. 

શું ખાવું અને શું પહેરવું ત્યાં સુધીની દરેક બાબતમાં નિયંત્રણો નાખવાના પ્રયત્નો તેમાં દેખાય છે. આ ટોળું પોતાને બહુ વાજબી ગણે છે. પોતાની હિંસાને વ્યવહારુ અને જરૂરી ગણે છે. 

અફ્રાઝૂલ અને અખલાકના કિસ્સામાં જોવા મળેલો ટોળાનો પ્રતિસાદ અથવા તો કઠુઆ અને ઉનાવના બળાત્કારના કેસમાં આરોપીઓના બચાવ માટેનો પ્રયાસ એ દર્શાવે છે કે ટોળું પોતાને ઇતિહાસ ઘડનારું માની બેસે છે. 

નૈતિકતાનો અમલ કરનારા સમાંતર શાસન તરીકે ટોળું પોતાની જોતને જોતું થાય છે. અહીં ટોળું, ખાસ કરીને હિંસક ટોળું (લિન્ચ-મોબ), આપખુદ શાસનતંત્ર સાથે જોડાયેલો એક હિસ્સો બની જાય છે.

નાગરિક સમાજની વિવેકબુદ્ધિ પર અને જાહેર ચર્ચા માટેનો માહોલ ઊભો કરવાના સમાજના પ્રયત્નો પર આ ટોળું પાણી ફેરવી દે છે. 

ટોળાનું બીજું સ્વરૂપ કેવું હોઈ શકે તે આપણે હાલમાં જ બાળકોને ઉઠાવી જતી ગેંગ વિશેની અફવાઓમાં જોયું. 

અહીં ટોળું એક ઊંડી ચિંતાની લાગણીને કારણે હિંસક બની જાય છે. બદલાઈ રહેલા સમાજમાં બાળકોને ઉપાડી જવાની ઘટના બહુ ચિંતા કરાવે તેવી છે. 

સ્વાભાવિક છે કે કોઈ પણ સમાજને પોતાના સંતાનો માટે ભય જન્મે જ. દેશભરમાં બાળકોને ઉપાડી જવાની અફવા પછી ટોળું જે રીતે હિંસા પર ઉતરી રહ્યું છે, તેની પાછળ જૂદી જ માનસિકતા...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
સમાજશાસ્ત્રમાં ટોળાંની માનસિકતા (મોબ સાયકૉલોજી) વિશે આમ પણ ઓછો અભ્યાસ થતો હતો. થોડો વિલક્ષણ લાગતો આવો અભ્યાસ પ્રાચીન ગણાવા લાગ્યો હતો, કેમ કે સમાજમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાનું તંત્ર મજબૂત થવા લાગ્યું તે સાથે સ્થિરતા વધવા લાગી હતી.