ભારતમાં ઉદ્યોગસાહસિકોની લાંબા સમયથી એવી ફરિયાદ રહી છે કે કંપની ઊભી કરવા માટે અમલદારશાહીનો સામનો કરવો પડે છે. મંજૂરી મેળવવામાં વિલંબ, ટૅક્સ અને જમીન મેળવવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ અને જરૂરી સામાન મેળવવા માટેના પડકારો વગેરે સામાન્ય બાબત હતી.

જોકે, વિશ્વબૅન્ક તરફથી આ સપ્તાહે જાહેર કરાયેલા એક રિપોર્ટ અનુસાર ભારતમાં વેપાર કરવો હવે પહેલાંની સરખામણીમાં વધુ સરળ થયો છે. 

ડુઇંગ 'બિઝનેસ ઇન્ડેક્સ'માં ભારત 14 સ્થાનની છલાંગ સાથે 63મા ક્રમે પહોંચી ગયું છે. જ્યારે 3 વર્ષ પહેલાં ભારત આ યાદીમાં 130મા ક્રમાંકે હતું.

પરંતુ આ થયું કેવી રીતે?

ગુરુવારે જાહેર થયેલા વિશ્વ બૅન્કના 'ડુઇંગ બિઝનેસ 2020' રિપોર્ટ પ્રમાણે ભારતે આર્થિક મોરચે ઘણા સુધારા કર્યા છે અને આ કારણે ભારત સતત સુધારો કરનારા વિશ્વના ટૉપ-10 દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે.

તેમાં ઇનસૉલ્વેન્સી અને બૅન્કરપ્સી સુધારા, કન્સ્ટ્રક્શન પરમિટ, ટૅક્સને લગતા સુધારા અને સરહદ પારના વેપાર સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયાઓમાં સુધારો કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

રિપોર્ટમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનનો પણ ઉલ્લેખ છે. જેનો હેતુ દેશમાં પ્રતિસ્પર્ધાને પ્રોત્સાહન આપવા મ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ાટે મૅન્યુફૅક્ચરિંગમાં વિદેશી રોકાણને આકર્ષવાનો છે.

રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે "ભારતના અર્થતંત્રના આકારને જોતાં આ સુધારા સરહાનીય છે."

વેપારીઓ આ વાત સાથે સહમત છે?

રિચા બજાજે આ વર્ષે જૂનમાં પોતાનું ફૅશન સ્ટાર્ટ-અપ 'પૅન્ટ ઍન્ડ પજામા' શરૂ કર્યું હતું.

બજાજે બીબીસીને જણાવ્યું કે, "દરેક કારોબાર માટે જીએસટી રજિસ્ટ્રેશન અનિવાર્ય છે અને હવે તે ખૂબ જ સરળ બની ગયું છે. સરકારી વેબસાઇટમાં તેની પ્રક્રિયા સરળતાથી થઈ જાય છે."

તેઓ જણાવે છે, "આ સાથે ટ્રાવેલિંગ અત્યંત સરળ અને સસ્તું થઈ ગયું છે, આવું પહેલાં નહોતું. આ કારણે હું મારો કારોબાર ભારતનાં અન્ય રાજ્યોમાં સરળતાથી કરી શકું છું."

ટ્રાવેલ સ્ટાર્ટ-અપ કરનાર વરુણ આહુજા જણાવે છે કે રજિસ્ટ્રેશન અને ડિજિટલાઇઝેશનના સરકારના પ્રયત્નોથી કારોબાર માટેના વાતાવરણમાં સુધારો થયો છે.

બજાજ અને આહુજા બંનેના બિઝનેસ મુંબઈમાં છે. મુંબઈ ભારતનાં એ બે શહેરો પૈકીનું એક છે, જ્યાં ડુઇંગ બિઝનેસ ઇન્ડેક્સ માટે સર્વે કરાયો હતો. બીજું શહેર દિલ્હી હતું.

દિલ્હી-મુંબઈની બહારની સ્થિતિમાં પણ સુધારો થયો? 

પુલકિત કૌશિક હરિયાણામાં દવાનો વ્યવસાય કરે છે અને તેમણે પોતાનું કામ આ વર્ષે એપ્રિલ મહિનામાં જ શરૂ કર્યું હતું.

કૌશિકે બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું, "વીજળીનું કનેક્શન મેળવવું, જમીન ખરીદવી કે પ્રદૂષણ અંગેના પ્રમાણપત્રો મેળવવા, એ બધાં કામો ઑનલાઇન થઈ જાય છે. આ સિવાય દવાની મંજૂરી માટેનો પત્ર મેળવવો અથવા નવું લાઇસન્સ માટે પણ ઑનલાઇન ફૉલોઅપ કરી શકાય છે, આનો અર્થ એ થાય છે કે મારે આ તમામ કામો માટે સરકારી ઑફિસોના ધક્કા ખાવાની જરૂર નથી."

શશાંક દીક્ષિત એક ક્લાઉડ બૅઝ્ડ સૉફ્ટવેર સર્વિસ, ડૅસકારાના સીઈઓ છે. તેમની ઑફિસ પુણેમાં છે.

દીક્ષિત જણાવે છે કે, "ભારત સરકારનાં ઘણાં પગલાં, જેમ કે બિલ્ડિંગ પરમીટ લેવાની પ્રક્રિયાનું સરળીકરણ, જરૂરી કાગળો ઇન્ટરનેટ મારફતે જમા કરાવવાની સુવિધાથી સ્ટાર્ટ-અપ ઇકોસિસ્ટમમાં સુધારો કરવા અને ભારતનો જીડીપી વૃદ્ધિદર વધારવામાં મદદ મળશે."

હવે શી મુશ્કેલીઓ છે?

બજાજ જણાવે છે, "સૌથી મુશ્કેલ અને નિરર્થક વસ્તુ એ છે કે દરેક રાજ્યમાં જીએસટી માટેની પ્રક્રિયા અલગ-અલગ છે. તેથી મારો ખર્ચ વધી જાય છે. તેમજ એક નવા કારોબાર માટે ટૅક્સનો દર ખૂબ જ વધારે હોય છે."

તેમણે જણાવ્યું, "નવો બિઝનેસ શરૂ કરવામાં બીજા ઘણા ખર્ચા થતા હોય છે, તેથી જો સરકાર નવા કારોબારીઓ માટે ટૅક્સમાં ઘટાડો કરે કે જીએસટી, વીજળીના બિલમાં થોડી...