નિર્મલા સીતારમણનું પહેલું બજેટ 'કડવી ગોળી' હશે કે લોકરંજક યોજનાઓની 'ચૉકલેટ'?\nતેના બીજા જ દિવસે વડા પ્રધાને દેશના અગ્રણી અર્થશાસ્ત્રીઓ, ઉદ્યોગપતિઓ તેમજ નાણાં વ્યવસ્થાપનના નિષ્ણાતો સાથે વિચાર-વિમર્શ કર્યો. 

આમ તો અગાઉની સરકાર પણ નરેન્દ્ર મોદીની જ હતી અને એનું વચગાળાનું બજેટ પહેલી ફેબ્રુઆરી 2019ના રોજ પીયૂષ ગોયલે નાણામંત્રી તરીકે રજૂ કર્યું. 

અંદાજપત્ર એ કોઈ મહેતાજીના હિસાબકિતાબનું સરવૈયું નથી. અંદાજપત્ર સરકારની આર્થિક તેમજ અન્ય નીતિઓ અને તે દિશામાં કામગીરી કરવા માટે જરૂરી નાણાકીય સાધનોની વ્યવસ્થા અંગે વાત કરે છે. 

પીયૂષ ગોયલે અંદાજપત્ર રજૂ કર્યું ત્યારે લોકસભાની ચૂંટણીઓ ક્ષિતિજે ડોકાઈ રહી હતી એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ એનો ઝોક મધ્યમ વર્ગ તેમજ ગ્રામીણ અર્થવ્યવસ્થાના ચાલકબળ એવા ખેડૂતને રાજી કરવા તરફ હતો. 

આ અંદાજપત્ર રજૂ કરતા પીયૂષ ગોયલે 2017-18ની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) 3.5 ટકા સામે 2018-19નો અંદાજ 3.4 ટકા અને 2019-20નો અંદાજ પણ 3.4 ટકા મૂક્યો હતો.

બીજું કે કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ 2.6 ટકા અંદાજવામાં આવી હતી. 2018-19 માટેનો જીડીપી વૃદ્ધિદર 7 ટકા થવાનું અનુમાન હતું. 

સરેરાશ ક્રૂડઑઇલના ભાવ 69.5 ડૉલર રહેવાનો અંદાજ હતો. આમ ફેબ્રુઆરી 2019માં અર્થવ્યવસ્થા સંબંધિત જે માપદંડો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં એક પ્રકારનો આશાવાદ જોવા મળતો હતો. 

ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા વિકાસની ગતિ ગુમાવી રહી છે

નિર્મલા સીતારામણ નાણામંત્રી તરીકે પોતાનું પહેલું અંદાજપત્ર રજૂ કરશે ત્યારે પરિસ્થિતિનું ચિત્ર બદલાયું છે. 

તાજેતરમાં જ રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયાના ગવર્નરે 3થી 6 જૂન વચ્ચે થયેલી નાણાકીય નીતિ સમિતિની સમીક્ષા બેઠકમાં ચિંતાનો સૂર વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું તેમ ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા સ્પષ્ટપણે પોતાના વિકાસની ગતિને ગુમાવી રહી છે.

તેને પુનઃગતિમાં લાવવા એક નિર્ણાયક નાણાકીય નીતિ અપનાવવાની જરૂર છે. 

ચિંતાજનક ચિહ્નો

જીડીપી વૃદ્ધિદરમાં ઘટાડો થયો છે. ફિંચે ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિ, મૅન્યુફૅક્ચરિંગ અને કૃષિક્ષેત્રે નબળી કામગીરીને કારણે વર્ષ 2019-20 માટે જીડીપી વૃદ્ધિદરનો અંદાજ ઘટાડીને 6.6 ટકા મુકાયો છે. 

ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મૅનેજમૅન્ટ, અમદાવાદના પ્રોફેસર સેબેસ્ટિન મોરિસે અને આઈઆઈટી ખડગપુરના તેજસ્વી કુમારીએ પોતાનાં સંશોધનલેખમાં પણ જીડીપીનો દર છ ટકાથી નીચે રહેશે તેવું જાહેર કર્યું હતું. 

રિઝર્વ બૅન્કના ડેપ્યુટી ગવર્નર વિરલ આચાર્યે કહ્યું છે કે ગત બે ક્વાર્ટરમાં આર્થિક વૃદ્ધિની ઝડપ નોંધનીય રીતે નબળી પડી છે. 

સાથોસાથ નબળું ચોમાસું...\n\ntl;dr:
તારીખ પાંચમી જુલાઈએ રજૂ થનાર કેન્દ્રીય બજેટની શરૂઆત 22 જૂનના રોજ નાણાં વિભાગમાં હલવા સૅરિમની સાથે થઈ.