ઇંદિરા ગાંધીની પાછળ ઊભેલા રામેશ્વરનાથ કાવ

એક બેઠકમાં એક બાંગ્લાદેશી પત્રકારે હોલમાં પાછળની ખુરશી પર બેઠેલી લાંબી, સ્માર્ટ અને આકર્ષક વ્યક્તિને નિહાળી. પત્રકારે આ વ્યક્તિની પાસે જઈને કહ્યું, "સર તમારે તો મંચ પર બેસવું જોઇએ. તમારા કારણે જ તો 1971 શક્ય બન્યું."

ત્યારે એ આકર્ષક અને શરમાળ વ્યક્તિએ જવાબ આપ્યો, "મેં કઈ નથી કર્યું. મંચ પર બેઠેલા લોકોની પ્રશંસા થવી જોઇએ."

પછી એ વ્યક્તિ ઓળખ છતી થઈ જવાને લીધે પરેશાન થઈને પોતાની જગ્યાથી ઊભી થઈને ચૂપચાપ હોલની બહાર નીકળી ગઈ.

આ વ્યક્તિનું નામ હતું રામેશ્વરનાથ કાવ- ભારતની ખુફિયા એજન્સી 'રૉ' (RAW)ના જન્મદાતા.

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

1982માં ફ્રાંસની (બાહ્ય) ખુફિયા એજન્સી 'એસડીઈસીઈ'ના પ્રમુખ કાઉંટ એલેક્ઝાડ્રે દે મેરેંચને જ્યારે કહેવામાં આવ્યું હતું કે, તે 70ના દાયકાના વિશ્વના પાંચ સર્વશ્રેષ્ઠ ખુફિયા એજન્સી પ્રમુખોના નામ ગણાવે, ત્યારે તેમણે આ પાંચ નામોમાં કાવનું નામ પણ સામેલ કર્યું હતું.

પોલીસ સેવાના અધિકારી

વિયેતનામના રાષ્ટ્રપતિ હો ચી મિન્હ ચઉ અન લાઈની સાથે

તે સમયે તેમણે કાવ વિશે કહ્યું હતું, "આ વ્યક્તિ(કાવ) શારીરિક અને માનસિક સુઘડતાનું અદભુત સં... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
મિશ્રણ છે."

"તેમ છતાં પોતાના વિશે, પોતાના મિત્રો અને સફળતાઓ વિશે વાત કરવામાં તે ખૂબ જ શરમાળ છે."

રામેશ્વરનાથ કાવનો જન્મ 10 મે, 1918 ના રોજ વારાણસીમાં થયો હતો.

1940માં તેમણે ભારતીય પોલીસ સેવા જેને તે સમયે આઈપી કહેવામાં આવતી હતી તેની પરીક્ષા પાસ કરી હતી અને તેમને ઉત્તર પ્રદેશ કૅડર મળ્યું હતું.

1948માં જ્યારે ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોની સ્થાપના થઈ ત્યારે તેમને તેમાં સહાયક ડાયરેક્ટર બનાવવામાં આવ્યા હતા.

તેમને વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુની સુરક્ષાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

કારકિર્દીની શરૂઆતનું ઓપરેશન

તેમની કારકિર્દીની શરૂઆતમાં જ તેમને ખૂબ જ ઝીણવટભરેલા ખુફિયા ઓપરેશન હાથ ધરવાની તક મળી.

1955માં ચીનની સરકારે એર ઇન્ડિયાનું એર વિમાન 'કાશ્મીર પ્રિંસેઝ' ચાર્ટર કર્યું હતું.

આ વિમાન હૉંગકૉંગથી જકાર્તા જવાનું હતું અને તેમાં બેસીને જ ચીનના વડાપ્રધાન ચૂ એન લાઇ 'બાંડુંગ સંમેલન'માં ભાગ લેવા જવાના હતા.

પંરતુ અંતિમ સમયે 'એપેંડિસાઇટિસ'ની તકલીફને કારણે દુખાવો થતા તેમણે પ્રવાસ રદ કરી દીધો.

આ વિમાન ઇન્ડોનેશિયાના દરિયા કિનારે ક્રેશ થઈ ગયું હતું.

વિમાનમાં બેઠેલા મોટાભાગના ચીનના અધિકારીઓ અને પત્રકારો આ દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ નિપજ્યા હતા.

રામનાથ કાવને આ દુર્ઘટનાની તપાસની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

કાવે તપાસ કરીને જાણકારી મેળવી હતી કે આ દુર્ઘટના પાછળ તાઇવાનની ખુફિયા એજન્સીનો હાથ હતો.

RAWના પ્રથમ ડાયરેક્ટર

ભારતના વડાપ્રધાન નહેરુ સાથે ચીનના વડાપ્રધાન ચૂ એન લાઈ

કાવને સારી રીતે ઓળખતા આર કે યાદવે બીબીસીને જણાવ્યું કે વડાપ્રધાન ચૂ એન લાઈ તેમની તપાસથી એટલા બધા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેમણે કાવને ઓફિસે બોલાવ્યા હતા.

ત્યાર બાદ યાદગીરી તરીકે કાવને પોતાની  એક મહોર ભેટમાં આપી હતી.

આ અંત સુધી કાવના ટેબલ પર શોભતી રહી.

1968માં ઇંદિરા ગાંધીએ સીઆઇએ અને એમઆઇ-6 જેવી ખુફિયા એજન્સી બનાવનાનો નિર્ણય કર્યો.

દેશ બહારની ખુફિયા બાબતો માટે એક એજન્સી 'રિસર્ચ ઍન્ડ એનૅલિસિસ વિંગ(રૉ)'ની રચના કરવામાં આવી અને કાવને તેના પ્રથન ડાયરેક્ટર બનાવવામાં આવ્યા હતા.

'રૉ'એ 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં તેની ઉપયોગિતા સિદ્ધ કરી દીધી.

કાવ અને તેમના સાથીની દેખરેખમાં એક લાખથી વધુ મુક્તવાહિનીના જવાનોને ભારતમાં તાલીમ આપવામાં આવી.

કાવનું ખુફિયા તંત્ર એટલું બધું મજબૂત હતું કે તેમને એ વાતની પણ ખબર હતી કે કયા દિવસે પાકિસ્તાન ભારત પર હુમલો કરવાનું છે.

'રૉ'ના પૂર્વ ડારેક્ટર અને કાવને...