સામગ્રી: અમદાવાદ ખાતેના ત્રણ દરવાજા

જવાહરલાલ નહેરુ, સરદાર પટેલ, ભગવાન રામ, અકબર બાદ હવે અમદાવાદના ઇતિહાસ પર વાદવિવાદ શરૂ થયો છે.  

ગુજરાતના ઉપ-મુખ્ય મંત્રી નીતિન પટેલના તાજેતરના અમદાવાદનું નામ બદલીને 'કર્ણાવતી' કરવાના નિવેદન બાદ હાલ આ મામલે અનેક ચર્ચા ચાલી રહી છે.

અમદાવાદનું નામ બદલીને કર્ણાવતી થઈ શકે એવા ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રી વિજય રૂપાણીના નિવેદન બાદ નામ બદલવાની તરફેણ કરનારા અને એનો વિરોધ કરનારા બંને લોકો હાલ ઇતિહાસને ટાંકીને પોતાના મુદ્દા રજૂ કરી રહ્યા છે. 

પણ ખરેખર શું છે અમદાવાદની સ્થાપનાનો એ ઇતિહાસ? અને 'અહમદ'ને બાદ કરીયે તો બાદશાહ એ 'બાંધેલું નગર' હતું 'કર્ણાવતી' છે?  

સ્થાપનાના મૂળમાં રહેલો 'બળવો' 

મુઝફ્ફર શાહે પુત્રોને અવગણીને પૌત્ર અહમદને પાટણની ગાદી સોંપેલી

ફારસી ભાષાના જાણકાર અને ગુજરાત યુનિવર્સિટીના ફારસી વિભાગના પૂર્વ અધ્યક્ષ છોટુભાઈ નાયકે લખેલા 'ગુજરાતમાંની ઇસ્લામી સલ્તનનો ઇતિહાસ' નામના પુસ્તકમાં મળતા ઉલ્લેખ પ્રમાણે, ગુજરાતના પહેલા સ્વતંત્ર સુલતાનમાં જેમની ગણના થાય છે તેવા મુઝફ્ફર શાહે પોતાના અન્ય પુત્રોને બદલે તેમના પૌત્ર અહમદ શાહને અણહિલવાડ (પાટણ)ની ગાદી સોંપી હતી. 

મુઝફ્ફર શાહને પાંચ પુત્રો હતા, ફિરોઝ ખાન, હૈબત ખાન, સઆદત ખાન અને શેરખાન અને પાંચમાં તાતારખાન જે અહમદશાહના પિતા થતા હતા. 

અહમદશાહ ગાદીએ બેસે તે પહેલાં જ તાતારખાનનું મૃત્યું થઈ ચૂક્યું હતું. અન્ય ચાર અહમદ શાહના કાકા થતા હતા. 

હવે પૌત્રને ગાદી મળતાં આ ચારેય કાકા નિરાશ થયા અને તેઓ શાંતિપૂર્વક પોતાની ગાદી ત્યજે એવું વાતાવરણ એ સમયે ન હતું. 

'લૉકલ મોહમદ્દીયન ડાયનેસ્ટીઝ ગુજરાત' નામના પુસ્તકમાં સર ઍડવર્ડ ક્લાઇવ બેયલી લખે છે, ફિરોઝ ખાનના પુત્ર મોદૂદ એ સમયે વડોદરાના ગવર્નર હતા. 

ફિરોઝ શાહ સુલતાન અહમદ શાહના સૌથી મોટા કાકા હતા. એ સંબંધે મોદૂદ તેમનો પિતરાઈ ભાઈ થતો હતો.  

મોદૂદ અને ફિરોઝ ખાને બળવાનું કાવતરું ઘડવામાં આગળ પડતો ભાગ લીધો. 

ફિરોઝ શાહ અને મોદૂદ સાથે કેટલાક અમીરો પણ જોડાયા. તેમાં સૌથી આગળ પડતા બે હિંદુ સરદારો હતા એક જીવણદાસ ખત્રી અને બીજા પ્રયાગદાસ. 

'ગુજરાતમાં ઇસ્લામી સલ્તનતના ઇતિહાસ' નામના પુસ્તકમાં મળતા ઉલ્લેખ પ્રમાણે, બળવામાં સાથ આપવા માળવાનો બાદશાહ હૂશંગશાહ પણ ભળ્યા. 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

ઉપરાંત ગુજરાતના જમીનદારોને ઘોડાઓ ભેટમાં આપીને આ બળવામાં લડાઈમાં સાથ આપવા માટે સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા. 

મોદૂદે આ બળવાની નેતાગીરી લીધી...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
અહમદ શાહે આશાવલ નજીક અહમદાબાદ સ્થાપ્યું હતું કે કર્ણાવતી નજીક?