...વગર ચૂંટાયેલા જનતાના પ્રતિનિધિઓ પર આધારિત હશે."

હિંદુત્વનાં દર્શનને નકારે છે ગાંધી

ગાંધી જેઓ પોતે એક ધર્મપરાયણ હિંદુ હતા તેમણે સ્પષ્ટપણે લખ્યું છે કે, "ધર્મ એક ખાનગી વિષય છે. જેનું રાજકારણમાં કોઈ સ્થાન ન હોવું જોઈએ."

"વિદેશી શાસનના કારણે જે અસ્વાભાવિક પરિસ્થિતિ પેદા થઈ ગઈ છે, એના કારણે જ આપણા દેશમાં ધર્મ અનુસાર આટલા બધા અસ્વાભાવિક વિભાગો (વિભાજન) થઈ ગયા છે."

"જ્યારે દેશમાંના વિદેશી શાસનનો અંત થશે ત્યારે અમે આપણા આવા અયોગ્ય નારા અને આદર્શો સાથે સંકળાયેલા રહેવાની આ મૂર્ખતાને લઈને જાત પર જ હસીશ... બાકીનો લેખ લખો:
યાન પોતાના સ્વયંસેવકોને ગાંધીથી પરિચિત કરાવતા વસંતરાવ ઓક ગાંધીને 'હિંદુ ધર્મ દ્વારા ઉત્પન્ન કરાયેલ એક મહાન પુરુષ' ગણાવે છે. 

ગાંધીજી એ સમયે આવા કોઈ પણ પરિચયના મોહતાજ નહોતા, પરંતુ તેમનો આવો પરિચય આપીને સંઘ તેમને પોતાની સુવિધા અને રણનીતિના બીબામાં ઢાળવા માગતો હતો. 

ગાંધીજી આવી રમતોથી વાકેફ હતા અને ક્યારેય આવી હરકતનો જવાબ આપવાનું પણ નહોતા ચૂકતા.

મહાત્મા ગાંધીના અંતિમ દિવસોનો સૌથી પ્રામાણિક દસ્તાવેજ તેમના અંતિમ અંગત સચિવ પ્યારેલાલ દ્વારા લખાયેલો છે. 

સંઘના હિંદુત્વને માન્યતા આપવા ગાંધી તૈયાર નહોતા

પોતાના એક અદભુત પુસ્તક 'પૂર્ણાહુતિ' જે મૂળ અંગ્રેજી પુસ્તક 'લાસ્ટ ફેઝ'નો અનુવાદ છે.

એ પુસ્તકમાં આ પ્રસંગને ટાંકતા પ્યારેલાલ લખે છે કે ગાંધીજીએ આ પ્રસંગે પોતાના વક્તવ્યમાં કહ્યું કે, "મને હિંદુ હોવાનો ગર્વ તો જરૂર છે, પરંતુ મારો હિંદુ ધર્મ ના તો અસહિષ્ણુ છે કે ના બહિષ્કારવાદી."

"જેટલી હદે હું હિંદુ ધર્મને સમજુ છું, એ અનુસાર હિંદુ ધર્મની વિશિષ્ટતા એ છે કે, તેમાં તમામ ધર્મોની ઉત્તમ વાતોને સમાવી લેવાઈ છે."

"જો હિંદુઓ એવું માનતા હોય કે ભારતમાં બિનહિંદુઓનું સ્થાન સમાન અને સન્માનપૂર્ણ નથી અને જો મુસ્લિમો ભારતમાં રહેવા માગતા હોય તો તેમણે નીચલા દરજ્જાથી જ સંતોષ રાખવો પડશે તો તેનું પરિણામ એ થશે કે હિંદુ ધર્મ શોભાહીન બની જશે."

"મુસલમાનોને મારવામાં તમારા સંગઠનનો હાથ છે તેવો તમારા સંગઠન વિરુદ્ધ લગાવાયેલો આરોપ સાચો હશે તો હું તમને ચેતવણી આપું છું કે, તેનું પરિણામ સારું નહીં આવે."

અહીં ગાંધી બે વાતોની સ્પષ્ટતા કરે છે. 

એક, સંઘના ચિહ્ન હિંદુત્વને હિંદુ ધર્મ માનવા માટે તેઓ તૈયાર નથી, તેઓ હિંદુત્વ સાથે પોતાને જોડવાની વાતથી હંમેશાં ઇનકાર કરે છે. 

બીજી, ગાંધી એ ચેતવણી પણ આપે છે કે સંઘ જે દિશામાં જઈ રહ્યો છે તે હિંદુ ધર્મ વિરુદ્ધની દિશા છે અને આ પ્રયત્નોનાં પરિણામો ખરાબ આવશે.

આગળ તેઓ જણાવે છે, "થોડાક દિવસ પહેલાં જ તમારા ગુરુજી સાથે મારી મુલાકાત થઈ હતી. મેં એમને કહ્યું હતું કે કોલકાતા અને દિલ્હીથી સંઘ વિરુદ્ધ મારી પાસે કેવી-કેવી ફરિયાદો આવી છે."

"ગુરુજીએ મને કહ્યું કે તેઓ સંઘના તમામ સદસ્યોના યોગ્ય આચરણની જવાબદારી નથી લઈ શકતા, પરંતુ સંઘની નીતિ હિંદુ પ્રજા અને હિંદુ ધર્મની સેવા કરવાની છે, બીજા કોઈનેય નુકસાન પહોંચાડવાની નહીં. તેમણે મને કહ્યું કે સંઘ આક્રમણમાં વિશ્વાસ નથી રાખતો, પરંતુ અહિંસામાં પણ તેમનો વિશ્વાસ નથી."

શું હિટલરના...