ભારત બંધ-કૃષિ બિલ : ભારતના ખેડૂતોની સમસ્યાઓનો ઉકેલ કેવી રીતે આવે? - પી સાઈનાથ સાથે વાતચીત\nવરિષ્ઠ પત્રકાર પી. સાઈનાથ

જવાબઃ આ તદ્દન નકામા ખરડાઓ છે. એક ખરડો છે એગ્રિકલ્ચરલ પ્રોડ્યુસ માર્કેટ કમિટી (APMC) વિશેનો. એવું ચિત્ર ઊભું કરવામાં આવ્યું કે APMC રાક્ષસ છે અને ખેડૂતોને ગુલામ બનાવીને રાખ્યા છે. એ તો મૂર્ખાઈ છે. આજે પણ મોટા ભાગની ખેતપેદાશોનું વેચાણ નિશ્ચિત કરાયેલી મંડી કે જથ્થાબંધ બજારની બહાર જ થાય છે. 

આ દેશમાં પાક ઊભો હોય ત્યારે જ મોટા ભાગના ખેડૂતો તે વેચી નાખે છે. વચેટિયો અને ધીરધાર કરનારો આવીને પાક લઈ જાય છે. બજાર સમિતિઓનો લાભ માત્ર 6થી 8% ખેડૂતોને જ મળે છે.

આપણા ખેડૂતોની અરજ શી છે? ખેડૂતો ઇચ્છે છે કે પાકના ફિક્સ ભાવ મળે. શું આમાંના એક પણ ખરડામાં ભાવ ફિક્સ કરવાની વાત છે? ભાવોમાં બહુ જ વધઘટ થતી રહે છે. ફિક્સ પ્રાઇસ ક્યાંય છે જ નહીં.

વડા પ્રધાન કહે છે કે લઘુતમ ટેકાના ભાવો રહેશે. તેઓ સાચી વાત કરતાં હોય તો એમ. એસ. સ્વામીનાથન સમિતિની ભલામણ અનુસાર લઘુતમ ભાવો નક્કી કરવાનો કાયદો લાવો. તે કાયદાને બધા લોકો સમર્થન આપશે. આવા કાયદાનો વિરોધ કયો રાજકીય પક્ષ કરશે? સરકારે એવું તો કર્યું નથી. પોતાની ખાતરીને પાળી નથી.

બીજો ખરડો છે કન્ટ્રૅક્ટ ફાર્મિંગ વિશેનો. તેનાથી કૉન્ટ્રૅક્ટ ફાર્મિંગને કાયદેસરતા મળે છે. મજાની વાત એ છે કે આ ખરડા અનુસાર કરાર લેખિતમાં કરવાની જરૂર નથી. એટલું જ જણાવાયું છે કે 'તેઓ કરાર કરવા માગતા હોય' તો કરી શકે છે. આજે પણ વચેટિયા અને ખેડૂતો વચ્ચે મૌખિક બોલી થઈ હોય તેનું પાલન થાય છે, કે નહીં? ખરડામાં પણ એની જ વાત થઈ છે.

ખેતી કરાર લેખિતમાં કદાચ કરવામાં પણ આવે, પરંતુ જો મોટી કંપની તેનો ભંગ કરે તો શું થઈ શકે? તમે અદાલતમાં ફરિયાદ કરી શકો નહીં. કદાચ તમે કોર્ટમાં ફરિયાદ પણ કરો તો મોટી કૉર્પોરેટ કંપની સામે તમે ક્યાંથી જીતી શકવાનાં? ખેડૂત પાસે વકીલ રોકવાના પૈસા હશે ખરાં? ખેડૂત પાસે બાર્ગેઇન કરવાની તાકાત ના હોય અને પાલન કરાવી શકાય તેવો કરાર કરવાની ક્ષમતા ના હોય ત્યારે આવા કરારનો શો અર્થ સરવાનો છે?

તે પછીનો ખરડો છે આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારામાં સુધારાનો. સરકારે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની યાદીમાંથી બધી વસ્તુઓને અત્યારે તો બાકાત કરી દીધી છે, સિવાય કે સંકટની સ્થિતિ ઊભી થાય. ભાવોમાં બહુ મોટો વધારો થાય ત્યારે સંકટની સ્થિતિ ગણવામાં આવશે. આવો નિયમ બનાવ્યો છે. એટલે ટૂંકમાં કોઈ ચીજવસ્તુ હવે ક્યારેય આવશ્યક ગણાવાની જ નથી.

ખેડૂતોને સારા બજાર ભાવો મળી રહે તે માટે આમ કરવામાં આવ્યું છે તેવું કહેવાય છે. સાચી વાત એ છે કે ખેડૂતોને...\n\ntl;dr:
કૃષિ સાથે સંકળાયેલા ત્રણ ખરડા સરકારે પસાર કર્યા છે. તેની સામે ઘણા રાજ્યોમાં વિરોધપ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. બીબીસીના મુરલીધરન કાશી વિશ્વનાથને સિનિયર પત્રકાર પી. સાઈનાથ સાથે આ મુદ્દે વાતચીત કરી હતી. સાઈનાથ ભારતીય ખેડૂતોની સમસ્યાઓ વિશે ખાસ વિગતવાર અહેવાલો આપતા રહ્યા છે. તેમની સાથેની વાતચીતના અંશો: 

સવાલઃ ભારત સરકારના ત્રણ કૃષિ ખરડાઓ વિશે તમારો અભિપ્રાય શો છે?