ઈશુના જન્મથી 500 વર્ષ પહેલાં ચીનના જાણીતા ફોજી જનરલ સુન ઝુએ 'ધ આર્ટ ઑફ વૉર' નામના પુસ્તકમાં લખ્યું હતું, "જંગની સૌથી ઉત્તમ કળા છે કે લડાઈ વિના જ દુશ્મનને પરાસ્ત કરી દો."

સૈંકડો વર્ષો બાદ પણ ચીનમાં આ પુસ્તકની વાતોને મહત્ત્વની માનવામાં આવે છે, એ જ રીતે જેમ ભારતમાં ચાણક્ય નીતિને માનવામાં આવે છે.

ભારત-ચીન વચ્ચે હાલમાં યથાવત્ સીમાતણાવને સમજવા માટે કદાચ 'જંગની ઉત્તમ કળા'ને ધ્યાનમાં રાખવું પણ જરૂરી છે.

વર્તમાન સ્થિતિ એ છે કે 1999માં પાકિસ્તાનવાળી સીમા પર કારગિલ બિલ્ડ-અપ બાદ કદાચ ભારતની કોઈ સીમા પર પડોશી દેશના સૈનિકોનો આ સૌથી મોટો જમાવડો હોઈ શકે છે.

ભારત અને ચીન વચ્ચેની સીમાને વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા કે એલએસી કહેવાય છે, એટલે કે 1962ની લડાઈ બાદની વાસ્તવિક સ્થિતિ.

રક્ષા મંત્રાલયના સૂત્ર જણાવે છે કે આની શરૂઆત એપ્રિલના ત્રીજા અઠવાડિયામાં થઈ હતી, જ્યારે લદ્દાખ બૉર્ડર એટલે કે લાઇન ઑફ એક્ચ્યુલ કંટ્રોલ પર "ચીન તરફથી સૈનિકોની ટુકડીઓ અને ટ્રકોની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો."

બાદમાં મે મહિનામાં સીમા પર ચીની સૈનિકોની ગતિવિધિઓ નોંધાઈ હતી, ચીની સૈનિકો લદ્દાખમાં સીમાનું નિર્ધારણ કરતા સરોવરમાં પેટ્રોલિંગ કરતા જોયા હોવાની વાત સામે આવી હતી.

મામલાની ગંભીરતાનો અંદાજ એ પરથી પણ લગાવી શકાય કે કેટલાક દિવસો પહેલાં સેનાધ્યાક્ષ જનરલ નરાવણે સીમાની મુલાકાત લીધી હતી.

વર્તમાન તણાવ એટલે પણ વધ્યો કે મંગળવારે કોઈ દેશનું નામ લીધા વિના ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે 'સેનાને તૈયાર કરવાના નિર્દેશ આપ્યા હતા.'

આ દરમિયાન દિલ્હીમાં ત્રણેય સેનાપ્રમુખોની બેઠકો ચાલુ હતી. રક્ષામંત્રી રાજનાથ સિંહ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ સહિત તેમની મુલાકાત વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે પણ થઈ હતી.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પહેલી વાર ભારત-ચીન સીમાવિવાદમાં મધ્યસ્થતા કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો ત્યારે મામલો આંતરરાષ્ટ્રીયસ્તરે પહોંચ્યો.

કારણ સામરિક?

2017માં ડોકલામ ક્ષેત્રમાં ભારતીય અને ચીન સૈનિકો વચ્ચે મુક્કાબાજી, હાથાપાઈ અને ખેંચતાણના વીડિયો વાઇરલ થયા હતા અને ઘણા દિવસો પછી આ વિવાદ ખતમ થયો હતો.

ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સીમાવિવાદનો ઇતિહાસ આમ તો દશકો જૂનો છે, પરંતુ તાજેતરના વિવાદનાં મુખ્ય ત્રણ કારણ દેખાય છે.

સ્વાભાવિક રીતે જ પહેલું કારણ છે સામરિક. આ બે એવા પડોશી છે જેની સૈનિકોની સંખ્યા દુનિયામાં પહેલા અને બીજા નંબરે ગણાવાય છે અને તેમની વચ્ચે પરસ્પર વિરોધનો એક... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
ભારત-ચીન સીમાવિવાદ : એ ત્રણ મોટાં કારણો જેને લીધે ભારત અને ચીન વચ્ચે વધી રહ્યો છે તણાવ