શીર્ષક: એ ભારતીય રાણીઓ જેમણે વિશ્વની પ્રથમ રસી માટે મૉડલિંગ કર્યું\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
રાણી દેવજામ્મણિ

પરંતુ દેવજામ્મણી વધુ યાદગાર કારણ માટે ત્યાં હાજર હતાં અને કારણ હતું વિશ્વની સૌથી પ્રથમ રસી, શીતળાની રસીની પ્રસિદ્ધિ માટેનું કારણ.

કૅમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસકાર ડૉ. નાઇજેલ ચાન્સેલરના મતે 'રસીકરણ કાર્યક્રમમાં લોકોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત' કરવા માટે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા કમિશન કરાયેલ એક ચિત્રમાં તેમની છબિ રજૂ કરાઈ હતી.

એ સમયે શીતળાની રસી શોધાયાને માંડ છ વર્ષ જ થયાં હતાં. ઇંગ્લિશ ડૉક્ટર ઍડ્વર્ડ જેનરે તેની શોધ કરી હતી. તે સમયે ભારતમાં આ રસી અંગે શંકાનું વાતાવરણ હતું, જે કારણે રસીકરણ કાર્યક્રમમાં ઘર્ષણ ઊભું થતું.

બ્રિટિશરોએ રસી બનાવી હતી એ આવું બનવા પાછળનું એકમાત્ર કારણ નહોતું.

મુશ્કેલીઓ છતાં બ્રિટિશરોએ ભારતીયોને રસી આપવાના કાર્યક્રમમાં પીછેહઠ ન કરી. તેમણે વાઇરસના કારણે પ્રતિવર્ષ જીવ ગુમાવી રહેલા લોકોને બચાવવા માટેના ખર્ચ અને પ્રયત્નોને 'વધુ વસતી પાસેથી વધુ સંસાધનો' મેળવવાનાં વચન સાથે વાજબી ઠેરવ્યા.

ત્યાર બાદ ભારતમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા વિશ્વની પ્રથમ રસી રજૂ કરવા માટે રાજકારણ, શક્તિ અને સમજાવટના ગજબ ઉપાયો કરવામાં આવ્યા. આ કવાયતમાં બ્રિટિશ સર્જનો, ભારતીય રસી આપનારા, કંપનીના અધિકારીઓ અને મિત્ર રાજવીઓ સામેલ હતા.

રાજવીઓમાં પણ વાડિયાર કુટુંબ બ્રિટિશરોના પ્રભાવમાં હતું કારણ કે તેમની મદદથી જ 30 વર્ષ બાદ તેમને રાજગાદી ફરી પાછી મળી હતી.

પેઇન્ટિંગમાંની સ્ત્રી

વાડિયાર રાણીઓ

ડૉ. ચાન્સેલરનું માનવું છે કે આ પેઇન્ટિંગ વર્ષ 1805માં બનાવાઈ હતી અને તે માત્ર રાણીને રસી અપાયાનો દસ્તાવેજ નહોતી, પરંતુ તે સમયે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા કેવી રીતે હાથ ધરાઈ તે પણ દર્શાવે છે.

કૅન્વાસ પર ઑઇલ-પેઇન્ટથી બનેલ ચારથી છ લાખ યુરો કિંમતનું આ ચિત્ર હાલ સોથેબીઝ કલેક્શનમાં છે.

જ્યાં સુધી ડૉ. ચાન્સેલરની નજર તેની પર નહોતી પડી ત્યાં સુધી આ ચિત્રમાં રહેલાં પાત્રો નર્તકીઓ કે દરબારીઓ હોવાનું મનાતું હતું.

તેઓ આ વિશે કહે છે, “મને તરત જ આ વાત ખોટી હોય એવું લાગ્યું.”

તેમણે ચિત્રમાં જમણી બાજુનાં સ્ત્રી પાત્રને નાનાં રાણી દેવજામ્મણી તરીકે ઓળખાવ્યાં.

તેઓ કહે છે કે સામાન્ય રીતે તેમની સાડી વડે તેમનો ડાબો હાથ ઢંકાઈ ગયો હોત પરંતુ તે ભાગ જાણીજોઈને ઉઘાડો રાખવામાં આવ્યો હશે, જેથી તેઓ ઓછામાં ઓછી ગરિમા ગુમાવી તેમને ક્યાં રસી અપાઈ છે તે દર્શાવી શકે.

તેઓ માને છે કે ચિત્રમાં ડાબી તરફ દેખાતાં સ્ત્રી રાજાનાં પ્રથમ પત્ની છે, તેમનું નામ પણ...