શીર્ષક: ખેડૂત આંદોલન : શું સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે સમજૂતીની કોઈ ‘ફૉર્મ્યુલા’ છે?\nકાલ્પનિક લેખનું ઉપરનું શીર્ષક જોતાં, લેખની કલ્પના કરો.\n
ખેડૂત આંદોલન

બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકારના મંત્રી ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્ય એટલે કે MSP પર ખેડૂતોને લેખિતમાં આશ્વાસન આપવા સિવાય અન્ય માગણીઓ માનવા માટે પણ તૈયાર છે. પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર હજુ સુધી નવા કૃષિકાયદા પાછા ખેંચવાના મૂડમાં નથી દેખાઈ રહી.

આવી પરિસ્થિતિમાં ખેડૂત અને સરકાર વચ્ચેનું ઘર્ષણ કેવી રીતે ઓછું થશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ મેળવવા માટે બીબીસીએ ભૂતપૂર્વ કૃષિમંત્રી, ફૂડ કૉર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા ભૂતપૂર્વ ચૅરમૅન, સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ફૂડ કમિશનર અને ખેતી સાથે લાંબા સમયથી સંકળાયેલા જાણકારો સાથે વાત કરી.

આવો જાણીએ, છઠ્ઠા તબક્કાની વાતચીત પહેલાં શું છે તેમની ભલામણો.

ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્યને કાયદાકીય અધિકાર બનાવવામાં આવે - સોમપાલ શાસ્ત્રી, ભૂતપૂર્વ કૃષિમંત્રી

સોમપાલ શાસ્ત્રી વાજપેયી સરકારમાં કૃષિમંત્રી રહી ચૂક્યા છે. બીબીસી સાથેની વાતચીતમાં તેમણે ખૂબ જ સરળ શબ્દોમાં સમાધાન સૂચવ્યું છે.

“સરકાર આ જે કાયદા લઈને આવી છે, તે કોઈ નવી વાત નથી. તેની પ્રથમ વખત ઔપચારિક ભલામણ ભાનુ પ્રતાપ સિંહની અધ્યક્ષતામાં બનેલી કમિટીએ 1990માં કરી હતી. ત્યારથી તે સ્થગિત હતી. વર્તમાન સરકારે તેને લાગુ કરી છે. તેને લાગુ કરવાથી લાભ પણ થઈ શકે છે અને હાનિ થવી પણ સંભવ છે. લાભ માત્ર ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે આની સાથે સહકારી સહયોગી વ્યવસ્થાઓ કરવામાં આવે.“

“તેના માટે સૌપ્રથમ જરૂર છે ન્યૂનતમ સમર્થન મૂલ્યને એક ગૅરંટી તરીકે ખેડૂતો માટે કાયદાકીય અધિકાર બનાવવામાં આવે.“

“બીજું એ કે કૃષિ ખર્ચ અને મૂલ્ય પંચ છે તેને બંધારણીય સંસ્થાનો દરજ્જો આપવામાં આવે. સાથે જ આ પંચની જે પાક ખર્ચ આકલનની રીત છે તેને ઔદ્યોગિક ખર્ચના આધારે સંશોધિત કરવામાં આવે.“

“ત્રીજું એ કે જે કૉન્ટ્રેક્ટ ફાર્મિંગના કારણે સર્જાનારા વિવાદ માટે બ્લૉક સ્તરથી લઈને જનપદ સ્તર, રાજ્ય સ્તર અને કેન્દ્ર સત્ર પર અલગ અલગ ટ્રિબ્યૂનલ બનાવવામાં આવે. જેને ન્યાયિક અધિકાર મળે.“

“જો આ ત્રણેય વ્યવસ્થાઓને કાયદામાં સંશોધન કરીને લાગુ કરવામાં આવે તો આ કાયદાઓથી ખેડૂતોને લાભ થશે નહીંતર નહીં થાય. આ કાયદાને મારો સપોર્ટ છે પરંતુ ઉપરોક્ત સંશોધનો સાથે.“

“જો સરકાર આવું કરવા માટે તૈયાર થઈ જાય છે તો તે બાદ અમારી જેવી કોઈ વ્યક્તિએ ખેડૂતો સાથે વાત કરીને તેમની સમજાવટ કરવાની જરૂર પડશે, જેથી ખેડૂતોને ખેડૂતોની ભાષામાં સમજાવી શકાય.“

“વર્તમાન સરકાર પાસે આવી નિષ્ઠાવાળી કોઈ વ્યક્તિ નથી જે ખેડૂતોના પાયાની બાબતથી લઈને નીતિનિર્ધારણની સર્વોચ્ચ...