સામગ્રી: 22 જુલાઈના રોજ 02:43 વાગ્યે શ્રીહરીકોટા ખાતેના લૉન્ચપેડ પરથી ચંદ્રયાન-2ને લૉન્ચ કરવામાં આવ્યું. 

ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર જ્વાળામુખી અને ખરબચડી સપાટી હોવાને લીધે અહીં લૅન્ડિંગ કરવામાં ભારે જોખમ હોવાનું મનાય છે.

જોકે, ઈસરોએ ચંદ્રયાન-2ને અહીં જ ઊતરવાનો કરવાનો પડકાર ઝીલ્યો છે.

આકાશને આંબીને અવકાશ સુધી પહોંચવાની આ સફળ બળદગાડા પર શરૂ થઈ હતી એવું તમને કોઈ કહે તો? તમને માન્યામાં આવે ખરું? 

ત્રણ દાયકા કરતાં વધુ સમય પહેલાં જ્યારે ઈસરોએ પોતાનો પ્રથમ કૉમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ લૉન્ચ કર્યો, ત્યારે એને બળદગાડા પર જ લઈ જવાયો હતો.

જ્યારે ઉપગ્રહને બળદગાડામાં લઈ જવાયો

વાત 19 જૂન, 1981ની છે. ફ્રેન્ચ ગયાનામાંથી 'ઍરિયાન પેસેન્જર પૅલૉડ ઍક્સ્પેરિમેન્ટ' (Ariane Passenger PayLoad Experiment -APPLE એપ્પલ) લૉન્ચ કરાયો હતો.

આ સેટેલાઇટને લૉન્ચ કરવાની કહાણી જેટલી રસપ્રદ છે એટલી જ મહત્ત્વની પણ છે. 

'ફિશિંગ હૅલ્મેટ ટુ રૅડ પ્લાનેટ'નામના પુસ્તકમાં  આર.એમ. વાસગમ લખે છે, '13 એપ્રિલ 1981માં એ વખતનાં વડાં પ્રધાન ઇંદિરા ગાંધીએ 'એપ્પલ'ને રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરતાં 'ભારતના ઉપગ્રહ-સંચાર યુગની શરૂઆત' ગણાવી હતી.' 

એ જ વર્ષે 15 ઑગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી ઇંદિરા ગાંધીએ આપેલા ભાષણને 'એપ્પલ' દ્વારા લાઇવ ટેલિકાસ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું.

'એપ્પલ' સ્પેસક્રાફ્ટને ઔદ્યોગિક શૅડમાં બે વર્ષોમાં ડિઝાઇન કરીને તૈયાર કરાયો હતો.

રસપ્રદ વાત એ છે કે આ સેટેલાઇટને 'ધાતુવિહિન વાહનમાં ટેસ્ટ કરવા માટે' બળદગાડાનો ઉપયોગ કરાયો હતો. 

ટીવી કાર્યક્રોમનાં પ્રસારણ તેમજ રેડિયો નેટવર્કિંગ સહિત સંચાર-પરીક્ષણોમાં આ સેટેલાઇટનો ઉપયોગ કરાયો હતો. 

વાસગમના મતે આ જ સેટેલાઇટે ભારતમાં સ્વદેશી 'ઑપરેશનલ કૉમ્યુનિકેશન સેટેલાઇટ્સ'નો પાયો નાખ્યો હતો. 

જેના પર આગળ જતાં INSAT અને GSAT શ્રેણીની ઈમારતો ચણાઈ. 

જ્યારે ચર્ચને 'સ્પેસ સેન્ટર' બનાવાયું 

ભારતમાં અંતરીક્ષ કાર્યક્રમની શરૂઆત 1960ના દાયકામાં થઈ હતી. એ વખતે ત્રિવેન્દ્રમ નજીક આવેલા માછીમારોના નાના એવા ગામ થમ્બાને ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈએ 'રૉકેટ લૉન્ચિંગ સ્ટેશન' તરીકે પસંદ કર્યું હતું. 

રસપ્રદ વાત એ હતી કે ઉપગ્રહને અવકાશમાં તરતા મૂકવા માટે લૉન્ચ સાઇટ તરીકે એક ચર્ચને પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું. 

સૅન્ટ મૅરી મૅગ્ડલીન ચર્ચ ભૂમધ્યરેખા પર આવેલું હતું અને એટલે જ તેણે ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈનું ધ્યાન ખેંચ્યું. 

એટલે એક દિવસ ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ અને તેમના સહકર્મીઓ ચર્ચના...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઑર્ગેનાઇઝેશન(ઈસરો)એ ચંદ્રયાન-1ની સફળતા બાદ ચંદ્રયાન-2 પણ સફળતાપૂર્વક લૉન્ચ કરી બતાવ્યું છે.