...ડ થયા બાદ દિલ્હી પાછા ફરેલા લાલકૃષ્ણ અડવાણી

ભાજપની ગતિવિધિ પર નજર રાખતા લોકો માને છે કે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ(આરએસએસ)નો ટેકો મેળવવા માટે હાર્ડલાઇનર હોવું જરૂરી છે.

અલબત, સમગ્ર દેશમાં પોતાની સ્વીકાર્યતા વધે એટલા માટે પોતાની ઇમેજને મુલાયમ કરવાનો પ્રયાસ કરતી વ્યક્તિ જ વડા પ્રધાનપદની રેસમાં સામેલ થઈ શકે છે. 

અડવાણી સાથે પણ કદાચ આવું જ થયું હતું. 

અજય સિંહ કહે છે, ''ભાજપ માટે આ મુશ્કેલી કાયમ રહી છે. તેનું કારણ એ છે કે ભાજપ પહેલેથી જ ભારતીય જનસંઘ કે આરએસએસની વિચારધારાના પાયા પર રચાયેલી છે." 

"હ... બાકીનો લેખ લખો:
તરીકે અત્યંત બુદ્ધિશાળી ગણાતા અડવાણીથી એ નિર્ણય લેવામાં ભૂલ કઈ રીતે થઈ?

ક્યાંયના ન રહ્યા

'ઝીણા વિશે તેમણે જે વાત કરી હતી એ પાકિસ્તાનીઓને ખુશ કરવા માટે ન હતી'

અડવાણીના ટીકાકાર અને આરએસએસ વિશેના પુસ્તકના લેખક એ. જી. નૂરાની કહે છે કે 1984ની ચૂંટણીમાં ભાજપને માત્ર બે જ બેઠકો મળી ત્યારે અડવાણી ડઘાઈ ગયા હતા.

એ વખતે તેમણે નક્કી કર્યું હતું કે જૂના મતદારોના મત મેળવવાનો એકમાત્ર ઉપાય હિન્દુત્વને ફરી જગાવવાનો છે. 

ભાજપે 1989માં પાલમપુર ઠરાવ પસાર કર્યો હતો. તેમાં અડવાણીએ સ્પષ્ટ રીતે જણાવ્યું હતું કે આપણા પ્રયાસો મતમાં પરિવર્તિત થાય એવી મને આશા છે.

એ. જી. નૂરાનીના જણાવ્યા અનુસાર અડવાણી 1995માં જાણી ગયા હતા કે દેશ તેમને વડા પ્રધાન નહીં બનાવે. તેથી તેમણે વાજપેયીને આગળ કર્યા હતા.

ઝીણા વિશે તેમણે જે વાત કરી હતી એ પાકિસ્તાનીઓને ખુશ કરવા માટે ન હતી. 

તેઓ ભારતમાં ઉદારમતવાદી નેતા તરીકે પોતાની ઇમેજ બનાવવા ઇચ્છતા હતા. એટલે તેમણે ઝીણાનાં વખાણ કર્યાં હતાં.

એ. જી. નૂરાની ઉમેરે છે, ''અલબત, ઝીણાનાં વખાણ કરીને અડવાણી પોતાની જ જાળમાં ફસાઈ ગયા હતા."

"ગુજરાતના હુલ્લડ પછી તેમણે જે નરેન્દ્ર મોદીને બચાવ્યા હતા, એ જ નરેન્દ્ર મોદીએ તેમને પક્ષમાં એકલા પાડી દીધા હતા."

"અડવાણીની હાલત - 'ન ખુદા મીલા, ન વિસાલે સનમ, ન ઈધર કે રહે ન ઉધર કે' એવી થઈ હતી.''

નરેન્દ્ર મોદીને કોણે બચાવ્યા હતા?

'2014ની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીની ભૂમિકાનો અડવાણીએ વિરોધ કર્યો હતો'

જોકે, રામ બહાદુર રાય માને છે કે ગુજરાતમાં હુલ્લડ પછી અડવાણીએ નહીં, અન્ય લોકોએ નરેન્દ્ર મોદીને બચાવ્યા હતા. 

રામ બહાદુર રાય કહે છે, ''નરેન્દ્ર મોદી રાજીનામું આપે એવું વાજપેયી ઇચ્છતા હતા. તેમણે એક નિવેદનમાં રાજધર્મના પાલનની શિખામણ પણ આપી હતી."

"અલબત, વાજપેયીને ઠંડા પાડવા અને તેમના નિર્ણય બાબતે પુનર્વિચાર કરાવવામાં બે વ્યક્તિએ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી." 

"એ બે વ્યક્તિ હતી અરુણ જેટલી અને પ્રમોદ મહાજન."

"વાજપેયી પ્લેનમાં દિલ્હીથી ગોવા પહોંચ્યા ત્યારે તેમની સાથે જેટલી અને મહાજન જ હતા. અડવાણી તો હતા જ નહીં."

"જેટલી અને મહાજને પ્રવાસ દરમ્યાન વાજયેપીને સમજાવ્યું હતું કે નરેન્દ્ર મોદીનું રાજીનામું પક્ષના હિતમાં નથી." 

"પણજી પહોંચતા સુધીમાં વાજપેયીએ તેમના સ્વભાવ અનુસાર જેટલી અને મહાજનની વાત માની લીધી હતી." 

"તમે આ કરો અને આ ન કરો એવું વાજપેયીને કહેવાની હિંમત અડવાણીમાં ન હતી, એવું હું માનું...