...હ્યું કે ભારત તણાવમાં રશિયા ચોક્કસથી ભૂમિકા ભજવી શકે છે, પરંતુ ખૂલીને નહીં, માત્ર પરોક્ષ રીતે જ.

પ્રોફેસર પાંડે કહે છે, "2017માં ડોકલામ વિવાદ સમયે પણ રશિયાએ ચીનને એ સલાહ આપી હતી કે વાતચીત દ્વારા આ વિવાદનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ."

ગત ત્રણ મહિનાથી પૂર્વ લદ્દાખની સરહદ પર જે કાંઈ ચાલી રહ્યું છે તેમાં તો અધિકૃત રીતે રશિયાનું સ્ટેન્ડ એ છે કે બંને દેશોની વચ્ચેનો આ વિવાદ છે, બંને દેશ અમારા મિત્ર છે અને એટલા માટે બંને આનો જાતે જ ઉકેલ લાવે.

પ્રોફેસર સંજય કહે છે કે પરોક્ષ રીતે રશિયા તરફથી પ્રયત્નો ચાલુ છે. માત... બાકીનો લેખ લખો:
શ છે, જ્યારે ચીન સર્વસત્તાવાદી અથવા કહીએ તો એક પ્રકારનો તાનાશાહીવાળો દેશ છે, એટલા માટે રશિયા ભારતની સાથે પોતાના સંબંધ વધારે પ્રેમપૂર્ણ માને છે અને આજ ભારત અને રશિયાના જૂના-ઘનિષ્ઠ સંબંધોનો આધાર છે. પરંતુ ગત એક દાયકામાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે, જોવા મળે છે કે ચીનની સાથે રશિયાના સંબંધ મજબૂત થઈ રહ્યા છે.'

તે કહે છે, "રશિયા માટે પણ પરિસ્થિતિ ઓછી પડકારજનક નથી. વસતિ પાકિસ્તાનથી પણ ઓછી છે અને ક્ષેત્રફળ ઘણું વધારે જે યુરોપથી એશિયા સુધી ફેલાયેલું છે."

"પછી અમેરિકા તો આખી દુનિયામાં બેઝ બનાવી લે છે, પરંતુ રશિયા માટે પડકાર છે કે આટલું મોટું ક્ષેત્રફળ છે જેને ટેકનિકલ મદદથી રક્ષા કરવાની છે અને પોતાની સરહદની ચારે તરફ દુશ્મનીનો માહોલ તે સહન કરી શકે તેમ નથી." 

"રશિયાની પૂર્વ સરહદે જે ચીનને સ્પર્શે છે, ત્યાં રશિયા તણાવ બિલકુલ ઇચ્છતું નથી અને ચીન આ વાતનો ફાયદો ઉઠાવે છે."

"બીજી તરફ રશિયાની અમેરિકા અને તેના સહયોગી કેટલાક યુરોપીય દેશો સાથે ખેંચતાણ છે. એવામાં રશિયાની પાસે પણ ઓછા વિકલ્પ બચે છે."

મૉસ્કોમાં રહેલ ભારતના રાજદૂતે પણ રશિયાની સામે ભારતની ચિંતા કેટલાક સમય પહેલાં જ મૂકી હતી અને રશિયાએ સંપૂર્ણ આશ્વાસન આપ્યું હતું કે ચીનની સાથે ભારતનો વિવાદ જો વધે છે તો તેનો શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલ લાવવાના તમામ પ્રયત્નો કરવામાં આવશે.

ચીન અને રશિયાના સંબંધો

અહીં એક વાત ધ્યાન આપનારી છે. આર્થિક રીતે ચીનને રશિયાથી વધારે સમૃદ્ધ માનવામાં આવે છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ચીન પોતાને અમેરિકાની સમકક્ષ સુપરપાવર પણ માનવા લાગ્યું છે, એવી સ્થિતિમાં ચીન રશિયાનું કેમ સાંભળશે?

આ સવાલના જવાબમાં પ્રોફેસર સંજય કહે છે, "ચીન મધ્યસ્થીની ભૂમિકામાં રશિયા સિવાય ત્રીજા કોઈ દેશને સાંભળશે પણ નહીં. વિશ્વમાં જે પ્રકારે ધ્રુવીકરણ ચાલી રહ્યું છે તેમાં ચીનને હાલમાં રશિયાની જરૂરિયાત છે."

અમેરિકા સાથે જે પ્રકારે ચીનના સંબંધ કોરોનાના સમયમાં ખરાબ થયા છે અને આર્થિક, કૂટનૈતિક, રાજકીય દરેક ક્ષેત્રમાં ચીન અમેરિકાની વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે આવી સ્થિતિમાં  અમેરિકા સામે લડવા માટે ચીનને રશિયાના સાથની જરૂરિયાત છે. 

શીતયુદ્ધ પછી રશિયા ભલે અમેરિકાની સરખામણીએ નબળું પડ્યું, પરંતુ જો આજે પણ કોઈ પણ દેશની સાથે ઊભું થાય તો અમેરિકાના કાન સરવા થઈ જાય છે. 

જો ભૂલથી પણ રશિયા અમેરિકાની સાથે જતું રહ્યું, જેની સંભાવના નજીકના ભવિષ્યમાં ના બરાબર છે, ત્યારે તો પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણ રીતે બદલાઈ જશે.

રશિયા અને ચીનની...