સામગ્રી: અંગ્રેજ સરકારે મીઠા પર લાદેલા ટેક્સને મહાત્મા ગાંધીએ વિશ્વનો સૌથી વધુ અમાનવીય કર ગણાવ્યો હતો. એ સમયે ભારતમાં 38 કિલો મીઠાની કિંમત 10 પૈસા હતી. તેના ઉપર સરકારે વીસ આના એટલે કે 2400 ગણો ટેક્સ લાદ્યો હતો. 

મહાત્મા ગાંધીએ 241 કિલોમીટર દૂર દાંડી જઈને મીઠાનો કાયદો તોડવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. પોતાની સાથે લઇ જવા માટે તેમણે 79 કાર્યકરોની પસંદગી કરી હતી. 

મહાત્મા ગાંધી વિશેના ચર્ચિત પુસ્તક 'ગાંધીઃ એન ઈલસ્ટ્રેટેડ બાયોગ્રાફી'ના લેખક પ્રમોદ કપૂર જણાવે છે કે ''મહાત્મા ગાંધીએ એકેએક કાર્યકરનો ઈન્ટર્વ્યૂ લીધો હતો અને દરેકની પસંદગી જાતે કરી હતી."

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

"એ કૂચના સૌથી નાની વયના સભ્ય 16 વર્ષના વિઠ્ઠલ લીલાધર ઠક્કર હતા અને સૌથી મોટી 61 વર્ષની વયના ગાંધીજી પોતે હતા. જેના પર હત્યાનો આરોપ હતો એવી એક વ્યક્તિ પણ તેમાં હતી અને તેનું નામ હતું ખડગ બહાદુર સિંહ."

"ખડગ બહાદુર સિંહે કેવી પરિસ્થિતીમાં કોઈનું ખૂન કર્યું હતું એ વાત ગાંધીજી સાંભળી હતી અને તેમને કૂચમાં સામેલ કર્યા હતા.''

બાદમાં ખડગ બહાદુર સિંહની અમદાવાદમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રધ્વજને નીચે નમાવ્યા વિના જેલમાં પ્રવેશવા માટે જેલનો મુખ્ય દરવાજો સંપૂર્ણપણે ખોલવો જરૂરી હતો.

 જેલનો મુખ્ય દરવાજો ખોલવામાં ન આવે ત્યાં સુધી જેલમાં પ્રવેશવાનો ખડગ બહાદુર સિંહે ઈનકાર કર્યો હતો, જેથી રાષ્ટ્રધ્વજને નમાવ્યા વિના જેલમાં પ્રવેશી શકાય.

દાંડી કૂચમાં ગાંધીજી માટે એક ઘોડાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી, પણ ગાંધીજી એ ઘોડા પર ક્યારેય બેઠા ન હતા. 

તેમનું કહેવું હતું કે કોઈ પણ સામાન વિના દિવસમાં 24 કલાક ચાલવું એ તેમના માટે રમતવાત છે.

દાંડી કૂચ દરમ્યાન ગાંધીજીના પગમાં છાલાં પડી ગયાં હતાં, પણ તેમણે આગળ વધવા માટે પાલખી કે ઘોડાનો સહારો લીધો ન હતો. 

ગાંધીજી 1906માં 37 વર્ષના હતા ત્યારે જ તેમણે બ્રમ્હચર્ય અપનાવી લીધું હતું, પણ કમસેકમ એક વખત તેઓ એ સંકલ્પમાંથી ડગી ગયા હતા. 

રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની ભાણેજ સરલા દેવી માટે ગાંધીજીના મનમાં કોમળ લાગણી સર્જાઇ ત્યારે એવું બન્યું હતું. 

પ્રમોદ કપૂર કહે છે કે ''ન્યૂ યોર્કની એક બર્થ કન્ટ્રોલ એક્ટિવિસ્ટ માર્ગારેટ સેંગરને ગાંધીજીએ આ કિસ્સો જણાવ્યો હતો. ગાંધીજીએ સરલા દેવી સાથે શૈયાસુખ માણ્યું હતું કે નહીં એ હું ખાતરીપૂર્વક કહી શકું નહીં"

"પણ ગાંધીજીએ લખેલા પત્રો અને બીજાં સુત્રો પાસેથી એવી માહિતી મળી હતી કે ગાંધીજીને સરલા દેવી માટે અપાર સ્નેહ હતો અને...\nઅગાઉની સામગ્રીનો સારાંશ નીચે મુજબ કરી શકાય છે:
મહાત્મા ગાંધીને દાંડી કૂચે આખા દેશમાં ખ્યાતિ અપાવી હતી અને અંગ્રેજો સામેની લડાઈનો ભારતીય ચહેરો બનાવી દીધા હતા.