ભારતીય રેલવેમાં શું છે ખાણીપીણીની વ્યવસ્થા?

બહુ લાંબી મુસાફરી હોય તો ઘણા દિવસો સુધી ચાલે તેટલી ભોજન સામગ્રીની વ્યવસ્થા કરવી પડતી હતી. 

ત્યારે પણ એવું નહોતું કે સ્ટેશનો પર ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ નહોતી મળતી.

તે સમય 'બેઝ કિચન'નો હતો. જેનું સંચાલન રેલવેના વાણિજ્ય વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવતું હતું. 

તમને આ પણ વાંચવું ગમશે

નિર્ધારિત સ્ટેશનો પર સ્ટીલની મોટી થાળીઓમાં ટ્રેનમાં ખાદ્યસામગ્રીઓ પહોંચાડવામાં આવતી. 

એ ભોજન સ્વાદિષ્ટ રહેતું અને ઘણા ભાવથી અમે તેની રાહ જોતા.

ટ્રેનમાં સફર શરૂ કરતા પહેલાં પીવાનાં પાણીની વ્યવસ્થા કરવી પડતી.

બોટલમાં મળતા પાણી કે 'પૅકેજ્ડ ડ્રિંકીંગ વૉટર'ની તો ત્યારે કોઈ કલ્પના જ નહોતી.

IRCTCની દેખરેખમાં હેઠળ સમગ્ર વ્યવસ્થા

CAGના રિપોર્ટમાં ટ્રેનની પેન્ટ્રીકારમાં મળતા ભોજનની ગુણવત્તા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે

ભારતીય રેલવેનો વિકાસ થયો અને સુવિધાઓનો પણ વિકાસ થયો. ભોજન સામગ્રીના પુરવઠાની વ્યવસ્થા ધીમે-ધીમે ખાનગી કંપનીઓ પાસે જતી રહી. 

કેટલાંક 'બેઝ કિચન' બચ્યા છે પરંતુ ભોજનસામગ્રીની મોટાભાગની વ્યવસ્થા હવે ખાનગી કંપનીઓ પાસે છે.

'ઈન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કૉર્પોરેશન'... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
એટલે કે આઈઆરસીટીસીની રચના કરવામાં આવી જેની દેખરેખમાં ખાદ્યસામગ્રીના પુરવઠાની વ્યવસ્થા કામ કરવા લાગી.

આ વ્યવસ્થા ચાલતી રહી પરંતુ સમયની સાથે-સાથે તેની ગુણવત્તામાં ઘટાડો આવવાની ફરિયાદો સામાન્ય થવા લાગી.

સંસદમાં ભારતના 'કમ્પ્ટ્રૉલર એન્ડ ઑડિટર જનરલ' એટલે કે CAGએ તાજેતરમાં રજૂ કરેલા અહેવાલમાં ભારતીય રેલવેમાં મુસાફરોને આપવામાં આવતા ભોજનની ગુણવત્તા પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા હતા.

માત્ર ગુણવત્તા જ નહીં ભોજન માટે પેન્ટ્રીના કર્મચારીઓએ મુસાફરો પાસેથી વસૂલ કરેલી રકમ પર પણ સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

જો કે ટ્રેનમાં મળનારી દરેક ખાદ્યસામગ્રીની કિંમત રેલવે વિભાગ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી છે. 

CAGના રિપોર્ટમાં ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે કે ઘણી ટ્રેનોમાં નિર્ધારિત રકમથી વધારે રકમ વસૂલવામાં આવી રહી છે.

CAGના રિપોર્ટમાં થયો ખુલાસો

ટ્રેનોમાં અનધિકૃત વેપારીઓ ખાદ્યસામગ્રીનું વેચાણ કરતા જોવા મળે છે

CAGના રિપોર્ટ પછી મેં પણ લાંબી મુસાફરી ટ્રેનમાં કરવાનું વિચાર્યું અને જૂની દિલ્હીથી ન્યૂ જલપાઈગુડી સુઘીની યાત્રા કરી. 

36 કલાકની મુસાફરી દરમિયાન ટ્રેનમાં ઉપલબ્ધ પેન્ટ્રીમાંથી ઘણીવાર ભોજન અને પાણી મંગાવ્યા.

જો કે મારો પ્રવાસ CAGનો રિપોર્ટ આવ્યા બાદ નક્કી થયો હતો અને ત્યાં સુધીમાં રેલવે વિભાગે સાવચેતીભર્યાં પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું હતું.

ત્યારે જાણ થઈ કે આઈઆરસીટીસી દ્વારા નિરીક્ષકોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. 

આઈઆરસીટીસીનું કહેવું છે કે, આ વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનાથી તેમણે નવી કેટરિંગ નીતિ શરૂ કરી છે.

છતાં પણ જે બાબતમાં પરિવર્તન જોવા ન મળ્યું તે હતી અનધિકૃત વેપારીઓ દ્વારા ખાદ્યસામગ્રીનું વેચાણ.

જૂની દિલ્હીથી ટ્રેન રવાના થયા પછી કેટલાક કલાક બાદ તૈયાર ખાદ્યસામગ્રી અને પાણી વેચનારા લોકો ટ્રેનમાં આવી ચડ્યા. 

આ લોકોએ એવો જ ગણવેશ પહેર્યો હતો જેવો ગણવેશ પેન્ટ્રીમાં કામ કરનારા લોકો પહેરે છે.

"કેટલાક લોકોની છે સાઠગાંઠ"

'પેન્ટ્રી પાસે રેલ નીર બ્રાન્ડના પાણીનો સ્ટૉક નહોતો'

મારી નજર સામે જ પેન્ટ્રીનો એક કર્મચારી પાણી લઈને પસાર થઈ રહ્યો હતો.

આઈઆરસીટીસી દ્વારા નિર્ધારિત 'રેલ નીર' બ્રાન્ડનું પાણી ત્યાં વેચવાનો નિયમ છે પરંતુ તે પાણી અન્ય કોઈ બ્રાન્ડનું હતું.

તેને જ્યારે આ બાબત પૂછવામાં આવી તો તેણે કહ્યું કે 'રેલ નીર' બ્રાન્ડના પાણીનો સ્ટૉક પેન્ટ્રીકાર પાસે નથી.

ટ્રેનની પેન્ટ્રીના મેનેજર રાકેશ યાદવે મને તેમનું રસોડું બતાવ્યું. સ્વાભાવિક છે કે...