સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: અમે જાન્યુઆરીની એક શિયાળુ સવારે મહિલા પહેલવાન વિનેશ ફોગટને મળવા માટે લખનૌ પહોંચ્યાં હતાં. વિનેશ સવાર-સવારમાં જોશભેર તાલીમ લઈ રહ્યાં હતાં. 

અમને જોઈને તેમણે સ્મિત કર્યું હતું, હાથ હલાવીને આવકાર્યાં હતાં અને ફરીથી તલ્લીનતાપૂર્વક પ્રૅક્ટિસમાં લાગી ગયાં હતાં.

ફોગટ સિસ્ટર્સને જોઈને ગામના લોકોની દીકરીઓ માટેની વિચારસરણી બદલાઈ ગઈ.

કોચની એક-એક વાત તેઓ એટલાં ધ્યાનપૂર્વક સાંભળતાં હતાં, જાણે કે આગલી મૅચની હારજીતનો નિર્ણય તેના પર આધારિત હોય. વચ્ચે તેઓ તેમની પસંદગીનું ગીત પ્લે કરવા માટે રોકાતાં હતાં.

કેટલાંક પંજાબી ગીત હતાં અને કેટલાંક હિન્દી. એ દિવસની થીમ હતી ઉદાસ લવ સૉંગ્ઝ.

1994ની 25 ઑગસ્ટે હરિયાણાના બલાલી ગામમાં જન્મેલાં એક એવાં મહિલા ખેલાડીની કહાણી છે, જેની ગણના તેમની આકરી મહેનત, હિંમત અને જુસ્સાને આધારે હવે વિશ્વની ઉત્તમ મહિલા પહેલવાનોમાં કરવામાં આવે છે.

લગભગ ત્રણ કલાક સુધી ટ્રેનિંગ લીધા બાદ વિનેશ ઇન્ટરવ્યૂ માટે મેટ પર બેસતાં જણાવે છે કે પહેલવાન બનવાનું તો તેમના નસીબમાં કદાચ પહેલેથી જ લખાયું હતું.

વિનેશનો ઇશારો તેમના તાઉ એટલે કાકા મહાવીર ફોગટ તરફ હતો. શરૂઆતના દિવસોની વાત કરતાં વિનેશ કહે છે, "મારા તાઉજી પોતે એક પહેલવાન હતા. મારા દાદા પણ પહેલવાન હતા. અમે બાળક હતાં ત્યારે તાઉજીએ નક્કી કરી લીધું હતું કે ઘરની દીકરીઓને કુસ્તીબાજી શીખવવી છે. હું તો માત્ર છ વર્ષની હતી."

ગીતા અને બબિતા એ મહાવીર ફોગટની દીકરીઓ, જ્યારે વિનેશ તેમનાં ભત્રીજી.

જોકે, કુસ્તીબાજ બનવાનું આસાન ન હતું.

વિનેશ કહે છે, "હરિયાણાનાં ગામોમાં 20 વર્ષ પહેલાં છોકરીઓને કુસ્તી શિખવાડવાનો વિચાર સુધ્ધાં કરી શકાતો નહોતો. રૂઢિચુસ્ત વાતાવરણ હતું. લોકોએ મારા તાઉજીની બહુ ટીકા કરી હતી. અમારી બધી બહેનોના વાળ છોકરાઓની માફક ટૂંકા હતા."

"અમે ચડ્ડી પહેરીને ગામમાં પ્રૅક્ટિસ કરવા જતાં હતાં. પાડોશની સ્ત્રીઓ આવીને અમારી મમ્મીને કહેતી હતી કે તમારી દીકરીઓને કહો કે કમસે કમ ફુલ પૅન્ટ પહેરીને બહાર નીકળે. આ બધું સાંભળીને મમ્મીને શરૂઆતમાં શરમ આવતી હતી."

વાત કરતાં-કરતાં વિનેશના ચહેરા પરના ભાવ બદલાઈ જાય છે.

વાતને આગળ વધારતાં વિનેશ હરિયાણવી શૈલીમાં કહે છે, "હું કોઈની વાત સાંભળતી નહોતી. ફટાકથી સામો જવાબ આપી દેતી હતી. હું મમ્મીને કહેતી હતી કે પાડોશની મહિલાઓને વધુ વાંધો હોય તો કહો કે તેમની પોતાની દીકરીઓને ફુલ પૅન્ટ પહેરાવે."

"મારાં કપડાં વિશે કૉમેન્ટ ન કરે. તાઉજીએ આપેલી તાલીમને...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
નેવુંના દાયકાના હિન્દી ફિલ્મી ગીતો પર વૉર્મઅપ કરતી નાના-નાના વાળવાળી યુવા મહિલા ખેલાડી. કુસ્તીના દાવપેચ શીખતાં પહેલાં આ પહેલવાન પોતાને તૈયાર કરી રહી હતી. લખનૌના ઇન્ડોર સ્ટેડિયમમાં જોવા મળેલું આ દૃશ્ય જ ઘણી વાતો કહી જાય છે.