ગુજરાત વિધાનસભા

ભાજપ-શિવસેના કે કૉંગ્રેસ-એનસીપી તમામને મહારાષ્ટ્રના રાજ્યપાલ ભગત સિંહ કોશ્યારીએ સરકાર રચવાનું આમંત્રણ આપ્યું હતું પરંતુ એક પણ પક્ષ સરકાર ન બનાવી શક્યો. આથી આખરે રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવવાનો વારો આવ્યો છે.

દેશનાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાં અત્યાર સુધી કુલ 125 વખત રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવવામાં આવ્યું છે.

જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં આ પહેલાં બે વાર રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવવામાં આવ્યું છે. આ ત્રીજી વખત એવું બન્યું છે કે મહારાષ્ટ્ર રાષ્ટ્રપતિશાસન હેઠળ આવ્યું હોય. 

રાષ્ટ્રપતિશાસનની વાત ચાલી રહી છે ત્યારે આ મામલે ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસ વિશે વાત કરીએ તો ગુજરાતમાં અત્યાર સુધી પાંચ વખત રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવવામાં આવ્યું છે.

વર્ષ 1971-72, 1974-75, 1976, 1980, 1996 એમ પાંચ વખત રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવાયું હતું. 

જેમાં સૌથી લાંબો સમય 400થી વધુ દિવસ સુધી ચીમનભાઈ પટેલની સરકાર વખતે નવ નિર્માણ આંદોલન વેળા રાષ્ટ્રપતિશાસન લગાવવામાં આવ્યું હતું.

ગુજરાતમાં પહેલું રાષ્ટ્રપતિશાસન ક્યારે?

રાષ્ટ્રપતિ ભવન

ભારત એક લોકશાહી દેશ છે અને વિવિધ રાજ્યોના સંઘથી બનેલું માળખું અને સત્તાઓની કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચેની વહેંચણી બંધારણના મૂળ સ્વ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ભાવની પ્રતીતિ કરાવે છે.

આથી કેન્દ્રમાં એક મુખ્ય (કેન્દ્ર) સરકાર હોય અને વડા પ્રધાન તથા રાષ્ટ્રપતિના બંધારણીય પદની વ્યવસ્થા છે. 

ત્યારબાદ સંઘીય માળખા હેઠળ રાજ્યમાં સરકાર (વિધાનસભા) અને મુખ્ય મંત્રી પદની વ્યવસ્થા કરાયેલી છે.

કેટલાક સંજોગોમાં જ્યારે જરૂર ઊભી થાય ત્યારે રાજ્ય કે ઉપ-રાજ્યપાલ રાષ્ટ્રપતિ-કેન્દ્રને રાષ્ટ્રપતિશાસન લાદવા માટે ભલામણ કરે છે અને રાજ્ય-સંઘ પ્રદેશની કમાન કેન્દ્ર (સંસદ)ના હાથમાં જતી હોય છે.

જેને સરળ ભાષામાં રાષ્ટ્રપતિશાસન કહેવાય છે. આ શાસન દરમિયાન રાજ્યની વિધાનસભાની સત્તાઓ છીનવાય જાય છે અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રાજ્યાપલ કે ઉપ-રાજ્યપાલ દ્વારા રોજબરોજનું કામકાજ ચલાવવામાં આવે છે.  

ગુજરાત વિધાનસભા

ગુજરાતના સંદર્ભમાં રાષ્ટ્રપતિશાસન વિશે વાત કરીએ તો અહીં પાંચ વખત રાજ્યની વિધાનસભાને 'સસ્પેન્ડેડ એનિમેસન' રાખવામાં આવી હતી.

જોકે, છેલ્લા લગભગ બે દાયકાથી ગુજરાતમાં રાજકીય સ્થિરતા જળવાય રહી છે, જેના કારણે રાષ્ટ્રપતિશાસન લાદવવાની જરૂર ઊભી નથી થઈ.

ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ 1971-72 દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગ્યું હતું.

ગજરાતમાં ત્રીજી વિધાનસભા દરમિયાન 13મી મે 1971 થી 17 માર્ચ 1972 દરમિયાન આ શાસન લાદવામાં આવ્યું હતું. 

રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણી અને રાષ્ટ્રપતિશાસન

યુગોસ્લેવિયાના પ્રમુખ જોસીપ ટિટો અને તેમના પત્ની મદામ ટિટો સાથે તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ વી. વી. ગીરી અને તત્કાલીન વડાં પ્રધાન ઇંદિરા ગાંધીની વર્ષ 1997ની તસવીર

અત્રે નોંધવું કે 1969માં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસ પાર્ટીમાં ઊભી ફાટ પડી હતી. 

1966માં લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ બાદ ઇંદિરા ગાંધી વડાં પ્રધાન બન્યાં હતાં.

તેમણે આ મામલે પાર્ટીમાં મોરારજી દેસાઈ સામે મજબૂત મુકાબલો કરવો પડ્યો હતો. કેમ કે પાર્ટીનો એક ભાગ મોરારજી દેસાઈને વડા પ્રધાન બનાવવા ઇચ્છતો હતો. 

જોકે તેમ છતાં ઇંદિરા ગાંધીએ મોરારજી દેસાઈને નાયબ વડા પ્રધાન તરીકે સ્વિકારવા જ પડ્યા હતા.

પરંતુ આગળ જતાં રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર મામલે પાર્ટીમાં વધુ ફાટ ઊભી થઈ હતી.

દરમિયાન મે-1969માં રાષ્ટ્રપતિ ઝાકિર હુસેનનું મૃત્યુ થતાં વી. વી. ગીરીએ તેમનો ચાર્જ સંભાળ્યો હતો.

1969 પહેલાં ઉપ-રાષ્ટ્રપતિને રાષ્ટ્રપતિ તરીકે બઢતી આપવાની પ્રથા પર સહમતિ જોવા મળી હતી.

પરંતુ સિન્ડિકેટ (કૉંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓ) ગીરીને પ્રમોટ કરવાના વિરોધમાં હતા. તેઓ એન. એસ. રેડ્ડીને ચૂંટવા માગતા હતા. ત્યારે...