એપ્રિલથી ઑગસ્ટ 2019 દરમિયાન ભારતે ક્રૂડઑઇલની જે આયાત કરી તેમાં ટોચના ચાર સપ્લાયર, ઇરાક (19 મિલિયન ટન), સાઉદી અરેબિયા (15.67 મિલિયન ટન), ઈરાન (13.32 મિલિયન ટન) અને યુ.એ.ઈ (યુનાઇટેડ આરબ અમિરાત -5.88 મિલિયન ટન) રહ્યાં હતાં.

ભારતને ક્રૂડઑઇલ પૂરું પાડનારા 14 દેશોનાં સંગઠનને 'ઑર્ગેનાઇઝેશન ઑફ ધી પેટ્રોલિયમ ઍક્સ્પર્ટિંગ કન્ટ્રીઝ' - OPEC (ઑપેક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 

ભારતના ક્રૂડઑઇલના પુરવઠાનું 80 ટકા ક્રૂડઑઈલ OPEC દેશો પૂરું પડતા હતા. તાજેતરમાં OPEC દેશો પાસેથી જે ક્રૂડઑઈલ આયાત કરાય છે તેની ટકાવારી ઑક્ટોબર 2019ના અંતે ઘટીને 73 ટકા જેટલી થઈ જવા પામી છે. 

ભારત માટે ક્રૂડઑઈલનો પુરવઠો મહત્તમ સ્પર્ધાત્મક ભાવે જળવાઈ રહે તે ખૂબ જ અગત્યની બાબત છે. તેની આયાતને કારણે ભારતની ચાલુ ખાતાકીય ખાધ વધે છે. 

આમ ક્રૂડઑઇલના ભાવમાં વધારો થાય તે પણ ભારતને પોષાય તેવું નથી. એક અંદાજ અનુસાર ક્રૂડઑઇલના ભાવમાં જો બેરલ દીઠ 10 ડૉલર જેટલો ભાવ વધારો થાય તો એની સીધી અસર ભારતના જીડીપીમાં 0.1 ટકાના ઘટાડા રૂપે જોવા મળે છે. 

આમ ભારત માટે પોતાને જરૂરી ક્રૂડઑઈલનો પુરવઠો જળવાઈ રહે તે જેટલું અગત્યનું છે તેટલા જ અગત્ય ક્રૂડઑઇલના... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ભાવો પણ છે. આ સંદર્ભમાં પરિસ્થિતિની ચર્ચા કરતાં પહેલાં વૈશ્વિક ઉત્પાદન પર કોનો કેટલો કાબૂ છે તે જોઈ લઈએ. 

વિશ્વના મુખ્ય ઉત્પાદક દેશોમાં અમેરિકા, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક અને ઈરાન સૌથી મોટાં ઉત્પાદકો છે. યુ. એસ. ઍનર્જી ઇન્ફર્મેશન ઍડમિનિસ્ટ્રેશન પાસેથી ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર આ પાંચ દેશોનું ક્રૂડનું ઉત્પાદન નીચે મુજબ છે. 

ઈરાન-વેનેઝુએલા પરના પ્રતિબંધથી શી અસર થઈ?

ક્રૂડઑઇલની આયાતના મોરચે ભારતને નાનાં-મોટાં વિઘ્નો નડતાં રહે છે. 

આ પહેલાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાન અને વેનેઝુએલા પાસેથી ઑઈલ ખરીદવા ઉપર પ્રતિબંધો આવ્યા. 

જોકે, અમેરિકાએ એમાં ઘણી છૂટ આપી એટલે એ પ્રતિબંધની તાત્કાલિક ઝાઝી અસર ભારતને થઈ નથી. 

ત્યાર બાદ સાઉદી અરેબિયાની આરામકો પર 14 સપ્ટેમ્બરે ડ્રોન હુમલો થયો તેની અસર રૂપે કંઈક અંશે ભારત સાઉદી અરેબિયા પાસેથી જે ક્રૂડઑઇલ ખરીદતો હતો તેનો પુરવઠો ખોરવાય તેવી સ્થિતિનું નિર્માણ થયું. 

દરમિયાનમાં એક સારી બાબત એ હતી કે ભારત માત્ર ઑપેક અને રશિયાની ઉપર નિર્ભર રહેતું હતું એને બદલે અમેરિકા ક્રૂડના એક સપ્લાયર તરીકે ઊપસ્યું. 

ભારત દ્વારા નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં આયાત કરાયેલા ક્રૂડઑઇલના આંકડા નીચે મુજબ હતા. 

ઉપરોક્ત વિગતો જોઈએ તો 2018-19ના વર્ષમાં અમેરિકાએ ભારતમાં ક્રૂડઑઇલ પૂરું પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. 

અમેરિકા પાસેથી ક્રૂડની ખરીદીમાં ખાસ્સો ચાર ગણો વધારો થયો છે. અમેરિકાએ ભારતને વર્ષ 2017માં ક્રૂડઑઈલ વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું. 

નાણાકીય વર્ષ 2017-2018માં ભારતે અમેરિકા પાસેથી 1.4 મિલિયન ટન ક્રૂડઑઇલ આયાત કર્યુ હતું, જે વર્ષ 2018-19માં અગાઉ જણાવ્યું તેમ વધીને 6.4 મિલિયન ટન થયું હતું.

આમ આવનારાં વર્ષોમાં પણ અમેરિકા ભારત માટે વિશ્વ બજારમાં ક્રૂડઑઈલ ખરીદવા માટેના વિકલ્પોમાં એક મહત્વના વિકલ્પ તરીકે ઉમેરાયું છે. 

ઇરાકે સાઉદી અરેબિયાને પાછળ છોડ્યું

ડિરેક્ટર જનરલ ઑફ કૉમર્શિયલ ઇન્ફર્મેશન ઍન્ડ સ્ટેટિસ્ટિક્સ પાસેથી ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ, ભારતે 2017-18ના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન 22 કરોડના ક્રૂડની આયાત કરી હતી.જેની સામે 2018-19માં 20.7 મિલિયન ટન કાચા તેલની આયાત થતાં 1.3 કરોડ ટન જેટલું ઓછું ક્રૂડઑઈલ 2018-19ના નાણાકીય વર્ષમાં ભારતે આયાત કર્યું છે.

બીજી મહત્વની બાબત એ છે કે ઇરાકે સતત બીજા વર્ષે પણ સાઉદી અરેબિયાને પાછળ રાખી ભારતની તેલની જરૂરિયાત પૂરી પાડનાર સૌથી મોટા દેશ તરીકેનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. 

ડિરેક્ટર જનરલ ઑફ કૉમર્શિયલ...