સર્વોચ્ચ અદાલતના નિરીક્ષણ અનુસાર SC, ST અને SEBC માટે કરાયેલ અનામતની વ્યવસ્થામાં અતિપછાત સમુદાયના લોકોને ન્યાય મળવાની આશા નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યક્ત કરાઈ રહી છે.

સર્વોચ્ચ અદાલતના નિરીક્ષણ અનુસાર અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને સામાજિક-શૈક્ષણિક પછાત વર્ગ (SC, ST અને SEBC) માટે કરાયેલ અનામતની વ્યવસ્થામાં હવેથી અતિપછાત સમુદાયના લોકોને ન્યાય મળવાની આશા નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યક્ત કરાઈ રહી છે.

નોંધનીય છે કે પાછલા ઘણા સમયથી અનામતની વ્યવસ્થાનો લાભ વંચિત સમાજમાં પણ કેટલાક નિશ્ચિત વર્ગના લોકોને જ મળી રહ્યો હોવાના કારણે વંચિત સમાજના અતિપછાત વર્ગ દ્વારા અવારનવાર અનામતના વર્ગોમાં પેટાવર્ગીકરણ કરવાની માગણી ઊઠી રહી હતી.

નોંધનીય છે કે અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્ય દ્વારા અનામતનો લાભ મેળવતા વર્ગોમાં અમુક ચોક્કસ સમુદાયને પ્રાથમિકતા આપવા માટે કરાયેલ પેટાવર્ગીકરણની વ્યવસ્થાને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી હતી.

જોકે, હાલના નિરીક્ષણ પ્રમાણે સુપ્રીમ કોર્ટે આ પ્રકારના વર્ગીકરણ અંગે સંમતિયુક્ત નિરીક્ષણ કર્યું છે.

હવે જ્યારે સર્વોચ્ચ અદાલતે આ મુદ્દો પોતાના હાથમાં લીધો છે ત્યારે આખરે સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાનોમાં અ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
નામત મેળવતા વર્ગોમાં પણ કેમ અલાયદા વર્ગીકરણની વ્યવસ્થા ગોઠવવાની માગ ઊઠી રહી છે એ જાણવા માટે બીબીસી ગુજરાતીએ કેટલાક નિષ્ણાતો સાથે વાત કરી હતી.

એ પહેલાં જાણી લઈએ કે સુપ્રીમ કોર્ટ બાદ ચર્ચાનો વિષય બની ગયેલો આ મામલો ખરેખર શું છે?

શું હતો મામલો?

સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદાથી અનામત મેળવતી જાતિઓમાં પેટાવર્ગીકરણ કરવાના સરકારના અધિકારને ગેરબંધારણીય ઠેરવી દીધો હતો.

વર્ષ 2004માં સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ જજોની બંધારણીય બૅન્ચે ઈ. વી. ચિનૈયા વિરુદ્ધ આંધ્રપ્રદેશ રાજ્ય મામલામાં ઠરાવ્યું હતું કે “અનામત સમાન લોકોના સમૂહને અપાઈ છે.”

આ નિર્ણય પ્રમાણે સુપ્રીમ કોર્ટે તે સમયે ઠરાવ્યું હતું કે, “અનુસૂચિત જાતિના લોકો એક ચોક્કસ જૂથનું નિર્માણ કરે છે. તેથી આ જાતિમાં આંતરિક વર્ગીકરણ એ બંધારણના અનુચ્છેદ 14નું ઉલ્લંઘન ગણાશે.”

સાદી ભાષામાં સુપ્રીમ કોર્ટે એ ચુકાદાથી અનામત મેળવતી જાતિઓમાં પેટાવર્ગીકરણ કરવાના સરકારના અધિકારને ગેરબંધારણીય ઠેરવી દીધો હતો.

જોકે ગુરુવારે જસ્ટિસ અરુણ મિશ્રાની અધ્યક્ષતાવાળી પાંચ જજોની બંધારણીય પીઠે આ ચુકાદા વિરુદ્ધનું નિરીક્ષણ રજૂ કર્યું છે.

આ નિરીક્ષણમાં નોંધાયું છે કે, સરકાર SC, ST અને OBC વર્ગોમાં પેટાવર્ગીકરણ કરી શકે છે. જેથી અનામતનો ખરો હેતુ સિદ્ધ કરી શકાય.

જોકે, આ મામલે આ અંતિમ નિરીક્ષણ ન કહી શકાય. કારણ કે જસ્ટિસ મિશ્રાની બૅન્ચે આખરી નિર્ણય માટે આ મામલાની સુનાવણી સાત જજ કે તેથી વધુની સંખ્યાવાળી બંધારણીય બૅન્ચ સમક્ષ કરવા માટે સર્વોચ્ચ અદાલતના મુખ્ય ન્યાયાધીશને વિનંતી કરી છે.

કોણ છે આ નબળા વર્ગો?

ગુજરાતમાં સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત હોય તેવી 146 જ્ઞાતિઓનાં નામ નોંધાયેલાં છે. જે પૈકી ડફેર, મેતા, મેણા અને કાંગસીયા જેવી 12 જ્ઞાતિઓને અતિ પછાત જ્ઞાતિઓ તરીકે માન્યતા અપાઈ છે.

ગુજરાત સરકારના સામાજિક ન્યાય વિભાગની વેબસાઇટ પર દર્શાવેલ યાદી અનુસાર ગુજરાતમાં સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત હોય તેવી 146 જ્ઞાતિઓનાં નામ નોંધાયેલાં છે.  જે પૈકી ડફેર, મેતા, મેણા અને કાંગસીયા જેવી 12 જ્ઞાતિઓને અતિ પછાત જ્ઞાતિઓ તરીકે માન્યતા અપાઈ છે.

સામાજિક ન્યાય વિભાગની વેબસાઇટ પરની અન્ય વિગતો અનુસાર કુલ 36 જ્ઞાતિઓને અનુસૂચિત જાતિમાં સમાવી લેવાઈ છે. જે પૈકી સેનવા, તુરી અને માતંગ જેવી 12 જ્ઞાતિઓને અતિ પછાત જ્ઞાતિઓ તરીકેની માન્યતા અપાઈ છે.

આદિવાસીઓના અધિકારો માટે કાર્યરત્ પ્રોફેસર આનંદ વસાવાના જણાવ્યા અનુસાર ગુજરાતમાં અનુસૂચિત જનજાતિનીમાં...