ઉદ્યોગો માટે તેમજ શૅરબજાર માટે રિઝર્વ બૅન્કનું આ વલણ સ્વાભાવિક રીતે જ રાહત આપનારું હતું.

અપેક્ષા વધારે હતી તેમ છતાંય ઑક્ટોબરમાં 25 બેઝિસ પૉઇન્ટનો રેપો રેટ કટ જાહેર કરવામાં આવ્યો. 

અપેક્ષા વધારે હતી એમ એટલા માટે કહ્યું કે એ સમયે જીડીપી ગ્રોથનો અંદાજ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે 80 પૉઇન્ટ નીચો બતાવાઈ રહ્યો હતો.

સપ્ટેમ્બરના ત્રિમાસિક ગાળાના જીડીપીના આંકડા 4.5 ટકાના વિકાસદર સાથે છાતીના પાટિયા બેસાડી દે તેવા આવ્યા છે.

કોર સેક્ટરનો ઑક્ટોબર મહિના માટેનો વિકાસદર તેમજ ઑટો સેલ્સના નવેમ્બર મહિના માટેના આંકડા, બધું જ ઝડપથી અધોગતિ તરફ જઈ રહ્યું હોય તેવો નિર્દેશ કરે છે.

આ બધું મળીને જે કાંઈ અણસાર આપે છે તે મુજબ નીચે જતો જીડીપી વૃદ્ધિદર હજુ પણ રોકાવાનું નામ લે એવી શકયતાઓ દેખાતી નથી.

આવનારા દિવસોમાં પણ સુધારાની શક્યતા નહીં

જાપાનની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બૅન્ક નોમુરા, જેણે ધિરાણ માટેનો એક કૉમ્પોઝિટ ઇન્ડેક્સ બનાવ્યો છે (જેને કારણે નૉન ઍગ્રિકલ્ચરલ જીડીપીના કરતાં એક ત્રિમાસિક ગાળો આગળ જોવાનું શક્ય બને છે).

તે મુજબ આવનાર ત્રિમાસિક ગાળામાં પણ જીડીપી વિકાસદર સુધારા તરફી રહે તેવી કોઈ શક્યતા દેખાતી નથી.

ઊલટાનું ઓક્ટ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ોબર-ડિસેમ્બરના ત્રિમાસિક ગાળાનો જીડીપી વૃદ્ધિદર સપ્ટેમ્બરમાં પૂરા થતા ત્રિમાસિક ગાળા કરતાં પણ નીચો આવે એવી શક્યતાઓ જોવાઈ રહી છે.

આવું થશે તો જીડીપી વિકાસરે અત્યાર સુધી સતત છ વર્ષ નીચે સરકતા જવાનો વિક્રમ સ્થપાયો છે તે ઑક્ટોબર-ડિસેમ્બર 2019ના ગાળામાં હજી આગળ વધશે.

ઉપરોક્ત ધારણાઓને લક્ષમાં લઈને તેમજ અત્યારે જે પરિસ્થિતિ છે તે પ્રમાણે હવે આગામી ત્રિમાસિક ગાળા માટે રિઝર્વ બૅન્કની પોતાના અગાઉના આંકડાઓ સુધારીને જીડીપી વિકાસદરના આંકડાઓ વધુ નીચા મૂકે તો એમાં નરી વાસ્તવિકતા હશે એમ કહેવું વધુ યોગ્ય રહેશે. 

એક બાજુ ફુગાવો વધી રહ્યો છે તો પણ મહદંશે ખાધાખોરાકીની ચીજવસ્તુઓમાં (અને તેમાંય ફળો અને શાકભાજીમાં) આસમાનને આંબી રહેલા ભાવ તે માટે કારણભૂત છે તેમ માની રિઝર્વ બૅન્ક પોતાનો નિર્ણય લેશે.

રિઝર્વે બૅન્ક પણ સજાગ રહેશે

રિઝર્વ બૅન્ક માટે હાશકારો થાય તેવી બે બાબતો છે: પહેલી, આ મહિને જીએસટીનું કલેક્શન એક લાખ કરોડ કરતાં વધુ આવ્યું છે.

આનું કારણ તહેવારોની ખરીદી હોઈ શકે. આ કારણથી જીએસટીની વસૂલાત એક લાખ કરોડના આંકડાને પાર કરી ગઈ એથી હાશકારો અનુભવાય ત્યાં સુધી વાંધો નહીં પણ આને ટ્રૅન્ડ રીવર્સલ એટલે કે જે પ્રસ્થાપિત ટ્રૅન્ડ હતો તે હવે બદલાઈ ગયો છે તેવું માની લેવાની ઉતાવળ કરવા જેવી નથી.

રિઝર્વે બૅન્ક પણ આ બાબતમાં સજાગ રહીને જ નિર્ણય કરશે.

અંગ્રેજીમાં કહેવત છે "One Swallow does not make a Summer" તે અનુસાર એક મહિનો જીએસટીની રિકવરી વધે એટલે "સબ સલામત"ની આલબેલ ન પોકારાય. 

બીજા મુદ્દામાં થોડો વધુ દમ છે. નવેમ્બર મહિનામાં PMI ઑક્ટોબર મહિનાના 50.60ની સરખામણીમાં વધીને 51.20 આવ્યો છે.

જોકે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે ઓક્ટોબરમાં PMI બે વર્ષની નીચી સપાટીએ રહ્યો હતો.

એટલે નવેમ્બરના આ વધારા માટે માંદગીમાંથી સહેજ રિકવરી થવા માંડી છે તેના પરિણામે ઉત્પાદનક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિમાં પણ સાધારણ વધારો થયો છે તેટલું જ લઈ શકાય.

ઉત્પાદનક્ષેત્રનો PMI 50 પૉઇન્ટની ઉપર રહે તે જે તે ક્ષેત્રનું વિસ્તરણ સૂચવે છે, જ્યારે 50થી નીચે રહે તો એ સંકોચન સૂચવે છે.

અત્યારે ભારતમાં માગની મંદી પ્રવર્તી રહી છે

બજારની માહિતી મુજબ નવેમ્બરમાં ઉત્પાદનક્ષેત્રની પ્રવૃત્તિમાં થોડોક વધારો થયો છે પણ 2019ની શરૂઆતમાં નવા ફૅક્ટરી ઑર્ડર્સ એટલે કે ઑર્ડર બુક, ઉત્પાદન તેમજ નિકાસમાં જે ધમધમાટ દેખાતો હતો તેવો અણસાર હજુ વર્તાતો નથી.

આ બધાનું મુખ્ય કારણ માગ-મંદી છે એવું કહી શકાય. અગાઉ અનેક વખત...