...પયોગને અટકાવવાનો છે."

શું સરકાર પાસે ભંડોળના દુરુપયોગ અંગેનો ડેટા છે?

પ્રતીકાત્મક તસવીર

સેન્ટર ફોર સોશિયલ ઇમ્પેક્ટ ઍન્ડ ફિલાન્થ્રોપીના વડા ઇંગ્રિડ શ્રીનાથ કહે છે, "દેશના સિવિલ સોસાયટીને અંકુશમાં લેવાનું આ સૌથી મોટું પગલું છે અને ચોક્કસપણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન છે. સરકાર કહી રહી છે કે આ બિલ વિદેશીભંડોળના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે લાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ દાવાને સાબિત કરવા માટે કોઈ પુરાવા અથવા ડેટા આપવામાં આવ્યો નથી."

"શું સરકાર પાસે માહિતી છે કે કઈ સંસ્થા દ્વારા ખોટા કામ માટે વિદેશીભં... બાકીનો લેખ લખો:
ેંગલુરુ, મુંબઈમાં બેઠેલી મોટી સંસ્થાઓએ નવા લોકોની ભરતી કરીને સંસ્થાને ફેલાવવી પડશે." 

દાખલા તરીકે જો અમને પાંચ કરોડ દાન પેટે મળે તો અમે દૂરસ્થ વિસ્તારોમાં કાર્યરત નાના સંસ્થાઓમાં રકમ વહેંચી નાખીએ, જેથી તે વિસ્તારમાં પાયાના કામો થઈ શકે. પરંતુ હવે આ શક્ય રહેશે નહીં.

"નવા સુધારામાં આ ફેરફારો કેમ કરવામાં આવ્યા છે તે હજી સુધી સમજાતું નથી. પરંતુ તેમ છતાં કાયદો બની ગયો છે. સરકાર દ્વારા એક પછી એક એવા નિર્ણયો લેવામાં આવી રહ્યા છે, જેની પાછળ કોઈ તર્ક નથી."

"રાજકીય ઉદ્દેશ સમજ્યા વિના આ નવા સુધારણા સમજવું અઘરું છે. જો હું દિલ્હીમાં બેઠો-બેઠો દુમકા-ઝારખંડ, બિલાસપુર-છત્તીસગઢમાં કામ કરતી સંસ્થાને પૈસાની ફાળવણી કરું છું, તો આમાં સરકારને શું વાંધો છે? હેતુ તો જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવાનો જ છે.''

ઇંગ્રીટ શ્રીનાથ પણ સબ ગ્રાંટ પરના પ્રતિબંધ અંગે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે, "નિયમો પ્રમાણે એફસીઆરએ હેઠળ નોંધાયેલી એનજીઓને જ સબ-ગ્રાન્ટ આપવામાં આવે છે." 

"આ ડેટા સરકારની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ હવે તમામ અનુદાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે અને તેનાથી નાની સંસ્થાઓ ખતમ થઈ જશે. જે સંસ્થાઓ સીધો રીતે ભંડોળ મેળવી શકતી નથી અને ભંડોળ માટે સેવ ધ ચાઇલ્ડ, ઓક્સફામ, પ્રથામ, અક્ષયપત્ર જેવાં મોટાં સંગઠનો પર નિર્ભર છે, તેમનો આધાર છીનવાઈ ગયો છે."

નિયમો અનુસાર એફસીઆરએ હેઠળ નોંધાયેલી સંસ્થાઓને સબ-ગ્રાન્ટ આપી શકાય છે. દર ત્રણ મહિને એનજીઓએ તેના ભંડોળની વિગતો ગૃહમંત્રાલયની વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવો પડે છે.

અમિતાભ કહે છે, "મારું માનવું છે કે સિવિલ સોસાયટી પર બીજા ક્ષેત્ર કરતા વધુ જવાબદારી હોવી જોઈએ, કારણ કે અમે પ્રશ્નો પૂછીએ છીએ. પરંતુ શું નાના એનજીઓને ગ્રાન્ટ નહીં આપવાથી જવાબદારીમાં વધારો થશે? શું એસબીઆઈની નવી દિલ્હી શાખામાં જ વિદેશીભંડોળ આવવાથી જવાબદારી વધી જશે? 

તમે કહી રહ્યા છો કે સરકારને સ્ટેટ બૅન્ક સિવાય કોઈ અન્ય બૅન્કની ખાતરી નથી. નવાઈ એ વાતની છે કે સરકાર પોતે કહી રહી છે કે આરબીઆઈના નિયમો હેઠળ કાર્યરત અન્ય રાષ્ટ્રીયકૃત બૅન્કો, મોટી ખાનગી બૅન્કો વ્યવહારમાં પારદર્શિતા નહીં લાવી શકે. 

આ વાત પર હસવું આવે છે. જો શંકા હોય તો પ્રશ્નો પૂછો. દર ત્રણ મહિને અમને સરકારને જણાવવાનું હોય છે કે દાનમાં કેટલા પૈસા મળ્યા. હવે આનાથી વધારે જવાબદારી શું હોઈ શકે છે."

એનજીઓ માટે છ વર્ષમાં કડક નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે

1976માં જ્યારે ઇન્દિરા ગાંધી દેશનાં વડાં...