સારાંશ માટે દસ્તાવેજ: મનમોહન સિંહ

ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહન સિંહના કહેવા પ્રમાણે ભારતે કોરોના વાઇરસની મહામારીના કારણે થયેલાં નુકસાનમાંથી ઊભા માટે ત્રણ પગલાં "તત્કાળ" લેવા જોઈએ. 

ડૉ.મનમોહન સિંહ ભારતીય અર્થતંત્રમાં થયેલાં સુધારાઓના શિલ્પી તરીકે જાણીતા છે અને હાલ તેઓ ભારતના મુખ્ય વિરોધ પક્ષ કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા છે. તેમણે બીબીસી સાથે આ અઠવાડિયે ઇ-મેઇલ દ્વારા વાતચીત કરી હતી. કોરોના વાઇરસના કારણે તેમનો ફેસ ટુ ફેસ ઇન્ટરવ્યૂ ના થઈ શક્યો અને તેમણે વીડિયો કૉલની પણ ના કહી દીધી.  

અમારી ચર્ચામાં તેમણે એવા ત્રણ પગથિયાં બતાવ્યા જેથી સરકાર આગામી દિવસમાં સંક્રમણકાળમાંથી બહાર આવી શકે અને આવનારા વર્ષોમાં આર્થિક સ્થિતિ ફરીથી સામાન્ય થઈ શકે. 

પ્રથમ, સરકારે "સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે લોકોની આજીવિકા સુરક્ષિત રહે અને તેમની ખર્ચશક્તિ નોંધપાત્ર રીતે સીધી રોકડ દ્વારા વધારવાની હોય".

બીજું, "સરકાર દ્વારા ચલાવાતા ક્રૅડિટ ગૅરંટી પ્રોગ્રામ્સ" હેઠળ ધંધાઓને પૂરતી મૂડી ઉપલબ્ધ કરાવવી જોઈએ.

ત્રીજું, સરકારે નાણાંકીય વિભાગને "સંસ્થાકીય સ્વાયત્તતા અને પ્રક્રિયાઓ" દ્વારા ઠીક કરવો જોઈએ.

ભારતની અર્થવ્યવસ્થા મહામારીની શરૂઆત થઈ તે પહેલાંથી જ આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહી હતી. 2019-20માં જીડીપીનો દર 4.2%નો હતો, જે લગભગ એક દાયકામાં સૌથી નીચી સપાટીએ હતો. 

લાંબા અને પજવનારા લૉકડાઉન પછી હવે અર્થતંત્ર ધીમે ધીમે અનલોક થઈ રહ્યું છે, પરંતુ સંક્રમિતોની સંખ્યા વધી રહી છે અને ભવિષ્ય અનિશ્ચિત લાગે છે. 

ગુરૂવારે, ભારત કોરોના વાઇરસના બે મિલિયનથી વધારે કેસ નોંધવનારો દુનિયાનો ત્રીજો દેશ બન્યો.

અર્થશાસ્ત્રીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે ભારતનો જીડીપી આંક 2020-21માં સંકોચાશે, જે 1970 પછીની સૌથી ખરાબ મંદી તરફ લઈ જશે. 

ડૉ. મનમોહન સિંહે કહ્યું, "હું ઉદ્ધત રીતે 'મંદી' જેવા શબ્દ વાપરતો નથી. પરંતુ આને ઊંડુ અને લાંબું ઇકૉનૉમિક સ્લોડાઉન કહીશ," જે 'અટળ' છે. 

તેમણે કહ્યું, "આ ઇકૉનૉમિક સ્લોડાઉન માનવીય કટોકટીના કારણે ઊભું થયું છે. આને આર્થિક આંકડા અને પદ્ધતિઓ સાથે જોડીને જોવાની જગ્યાએ સમાજની લાગણીને ધ્યાનમાં રાખીને જોવાની જરૂરિયાત છે."

ડૉ.મનમોહન સિંહે નજીવા શબ્દોમાં ભારતની આર્થિક સંકુચિતતાને લઈને અર્થશાસ્ત્રીઓમાં બનેલી સર્વસંમતિને દર્શાવતા કહ્યું, "જો આવું થાય તો સ્વતંત્ર ભારતમાં પહેલીવાર બનશે".

"હું આશા રાખું કે સર્વસંમતિ ખોટી હોય." તેમણે કહ્યું.

ભારતે કોરોનાવાઇરસને ફેલાતો અટકાવવા માટે માર્ચ મહિના...\nદસ્તાવેજની સમાન ભાષામાં સારાંશ:
ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અને અર્થશાસ્ત્રી ડૉ. મનમોહન સિંહે બીબીસી સાથેની મુલાકાતમાં ભારતને કોરોના વાઇરસને કારણે ઊભા થયેલાં આર્થિક સંકટમાંથી બહાર કાઢવા અંગે વાતચીત કરી.