દિલ્હીના ઑબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના ફૅલૉ અશોક મલિક જણાવે છે કે ભારતમાં કાશ્મીરના મુદ્દે કડક વલણ માટે ઊભાં થયેલાં જનસમર્થનને કારણે આવું પગલું લેવું શક્ય બન્યું છે.

દિલ્હી સ્થિત ઑબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશનના ફેલો, બીબીસી ગુજરાતી માટે

આઝાદીની માગ અને જેહાદની હાકલ

જુલાઈ 2016માં ઉગ્રવાદી નેતા બુરહાન વાણીના મૃત્યુ બાદ પછી કાશ્મીર ખીણમાં હિંસા ફેલાઈ હતી.  

વાણીના મૃત્યુ અને એ બાદ ફાટી નીકળેલી હિંસા એ કાશ્મીરમાં અસંતોષનો એક નવો તબક્કો દર્શાવે છે. 

આ તબક્કામાં આઝાદીની માગને બદલે જેહાદનો નારો બુલંદ થવા લાગ્યો હતો. કાશ્મીરને સ્વતંત્ર કરવા માટે કે પાકિસ્તાન સાથે ભળી જવા માટેના નારાને બદલે હવે ખિલાફતની સ્થાપનાની વાતો થવા લાગી હતી. 

ઇસ્લામિક સ્ટેટ અને તેનાં જેવાં સંગઠનોનાં સૂત્રો, વિડિયો અને પ્રતીકો હવે કાશ્મીરના યુવાનોને પ્રભાવિત કરવાં લાગ્યાં હતાં. 

વર્ષ 2016ની ઘટનાઓની બીજી એક અસર પણ થઈ હતી - કાશ્મીરી ભાગલાવાદીઓના નારા હવે દેશભરનાં કૉલેજ-કેમ્પસો, મીડિયાની ડિબેટ અને જાહેરમંચ પર થતાં ડાબેરી જૂથોનાં નરેન્દ્ર મોદીવિરોધી ભાષણોમાં પણ દેખાવા લાગ્યા હતા. 

ઐતિહાસિક રીતે પણ કાશ્મીરની સમસ્યા એ ભારતીય ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
મુસ્લિમોની સમસ્યા નથી રહી. કાશ્મીરના મુસ્લિમો પોતાને બાકીના બધા જ ભારતીયોથી, મુસ્લિમ અને હિન્દુ બંનેથી જુદા ગણે છે. 

દેશ સાથે જોડાણનો પ્રયાસ 

છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં દેશના બીજા ભાગોમાં ભણવા કે કામધંધે આવ્યા હોય એવા કાશ્મીરી મુસ્લિમોની સંખ્યા વધી છે. 

કાશ્મીરી મુસ્લિમો કૅમ્પસ-પૉલિટિક્સનો પણ હિસ્સો બનવા લાગ્યા હતા. જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી અને અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી જેવી પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનાં વિદ્યાર્થીસંગઠનોમાં તેઓ હોદ્દેદાર બનવા લાગ્યા હતા. 

કેરળ અને ગોવામાં પણ તેઓ નોકરીધંધો કરતાં જોવા મળતા હતા અને તેના લીધે મિશ્ર પરિણામો પણ મળવાં લાગ્યાં હતાં. 

ભારતને એ વખતે આશા હશે કે આવી સ્થિતિને કારણે યુવાન કાશ્મીરીઓ દેશનાં વૈવિધ્ય અને વિશાળ આર્થિક તકોને સમજી શકશે અને દેશ સાથે વધુ જોડાણ અનુભવી શકશે. 

કેટલાક અંશે એવું થયું પણ ખરું, પણ સાથોસાથ ભાગલાવાદી માનસિકતા હવે ઉદ્દામવાદી ડાબેરી વિચારધારા સાથે ભળવા પણ લાગી. સાથે જ નાની પણ ભ્રમિત થઈ શકે તેવી ભારતીય મુસ્લિમ યુવાનોની પેઢીમાં પણ તે પ્રસરવા લાગી. 

ભારતીયો શેનાથી કંટાળ્યા?

વર્ષ 2016 પછી આ બધાં જૂથોને એક કરીને રાખવાનો તંતુ હતો નરેન્દ્ર મોદી સામેનો તેમનો વિરોધ. તેમની કલ્પનામાં મોદી અને દેશને એક ગણીને દેશ સામેનો પણ વિરોધ પણ સામેલ હતો. 

આ કારણે જ સામો પડઘો પડ્યો છે એમ ભારતભરના લોકો માનતા થયા છે. 

વ્યક્તિગત લોકપ્રિયતા છતાં, માત્ર નરેન્દ્ર મોદીને ખરાબ ચીતરવામાં આવતા હતા એટલા માત્રથી જ આવું થયું તેમ કહેવું એ વધારે પડતું સરળીકરણ ગણાશે.

આ એટલા માટે થયું કે જનતા કાશ્મીરી નેતાઓથી, કાશ્મીરી લોકોની સતત 'અમે ભોગ બનેલા છીએ' તેવી વાતોને કારણે કંટાળી ગઈ હતી. 

કાશ્મીરીઓની અલગ થઈ જવાની માનસિકતાથી, કાશ્મીરીઓ દ્વારા શેરીઓમાં સતત દેખાવોથી અને કાશ્મીર સાથે જોડાયેલો ઉગ્રવાદ ટોચે પહોંચી ગયો હતો, તેનાથી પણ જનતા કંટાળી ગઈ હતી.

કાશ્મીરની ચર્ચા દેશભરમાં પ્રસરી

કાશ્મીરની સમસ્યા માત્ર ઉત્તર ભારત (અને તે રીતે પાકિસ્તાન) પૂરતી જ ચર્ચામાં સિમિત નહોતી રહી. દેશભરમાં તેની ચર્ચા થવા લાગી હતી જેની પૂરતી નોંધ લેવાઈ નથી.

આ માટે બે કારણોને જવાબદાર ગણાવી શકાય. 

ટીવી અને સોશિયલ મીડિયાના કારણે કાશ્મીરી ઉગ્રવાદ અને ભારતવિરોધી નારેબાજી અસરકારક રીતે દેશભરના લોકો સુધી પહોંચ્યાં હતાં.

કાશ્મીરખીણ ઉપરાંત દેશના જુદાજુદા ભાગોમાં રાજકીય પ્રસંગોએ વ્યક્ત થતી ભારતવિરોધી વાતો આ રીતે લોકો...