મહાત્મા ગાંધીએ સત્ય અને અહિંસાની પ્રતિષ્ઠા માટે ભરપૂર પ્રયાસ કર્યા, જે મોટા સ્તરે નિષ્ફળ નીવડ્યા

તેનાથી ઠાલા માનસિક સંતોષ કે દંભ સિવાય બીજું કશું નીપજે ખરું? આવા સવાલ વર્ષોથી થતા રહ્યા છે અને ગોડસેની વકીલાતની પરંપરા હવે વધારે મજબૂત બની છે ત્યારે, આવા સવાલ પ્રકારાંતરે થતા પણ રહેશે. શો હોઈ શકે તેનો જવાબ? 

તમે આ વાંચ્યું કે નહીં?

વિશાળ પટ, વિવિધ પ્રવાહો

મહાત્મા ગાંધીએ જીવનનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં માનસિક ઉપરાંત અનેક શારીરિક તકલીફો વેઠી

ગાંધીજીનું જીવન અનેક પ્રવાહોમાં વહેંચાયેલું હતું. તેમના સમયનો ભાગ્યે જ એવો કોઈ વિષય હશે, જેની પર તેમણે કશું કહ્યું ન હોય. 

સંઘર્ષ અને રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ તેમના જીવનમાં સમાંતરે ચાલ્યાં. 

આઝાદીની લડાઈની સાથે અસ્પૃશ્યતાનિવારણ, હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા, ચરખો-ખાદી, ગ્રામસ્વરાજ, બુનિયાદી તાલીમ, કુદરતી ઉપચાર જેવાં ઘણાં ક્ષેત્રોમાં તેમણે નોંધપાત્ર કામ કર્યું. ભારતભરમાં તે ઘૂમી વળ્યા.  

જાહેર જીવનમાં લોકપ્રિયતાને સર્વસ્વ ગણીને તેમાં રાચવાને બદલે, અળખામણા થઈને લોકોને કહેવા જેવું કહેવાની ફરજ તેમણે અનેક વાર નિભાવી. 

સત્ય અને અહિંસાની પ્રતિષ્ઠા માટે તેમણે ભરપૂર પ્રયાસ કર્યા, જે મોટા સ્તરે નિષ્ફળ નીવડ્યા પણ વ્યક્તિગત સ્તરે ઘણા લોકોને તે સ્પર્શ્યા. 

ગાંધીજીને એક વાર મળીને કે ફક્ત તેમના વિશે જાણીને પોતાનું આખું જીવન ગાંધીજીએ ચીંધેલી કોઈ પ્રવૃત્તિમાં વીતાવી દેનારા ઘણા નીકળ્યા. 

માણસ તો દરેક કાળમાં માણસ જ હોય છે, મર્યાદાઓથી ભરેલો ને નબળાઈઓ ધરાવતો. પણ ગાંધીજીના સમયમાં, તેમના એકંદર પ્રભાવને લીધે લોકોમાં રહેલાં બંને પ્રકારનાં તત્ત્વોમાંથી સારા તત્ત્વોને બહાર આવવા માટે વધુ અનુકૂળતા મળી. 

પછી કોમી વિખવાદ સારપને ભરખી ગયો અને અભૂતપૂર્વ હિંસા ફાટી નીકળી, ત્યારે ગાંધીજી કેવળ આંસુ સારીને બેસી રહેવાને બદલે, જતી જિંદગીએ આંસુ લૂછવા નીકળ્યા. 

જીવનનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં માનસિક ઉપરાંત અનેક શારીરિક તકલીફો વેઠી અને પોતે સેવેલું સ્વપ્ન વેરવિખેર થઈ જાય ત્યારે શું થઈ શકે તેનો ઉત્તમ દાખલો પૂરો પાડ્યો. આઝાદીનો ઉત્સવ ઉજવવા દિલ્હીમાં હાજર રહીને સન્માનવર્ષામાં નહાવાને બદલે, તે કલકત્તામાં કોમી હિંસા ઠારવા રહ્યા. 

આટલા વિશાળ પટ અને વિવિધ પ્રવાહોમાં અસંમતિનાં ઠેકાણાં હોય જ. તેને આગળ કરીને આખેઆખા ગાંધીને ફેંકી દેવામાં-ભૂલાવી દેવામાં કે સરકારી અભિયાનો પૂરતા વાપરી લેવામાં કે ગાંધીહત્યારાને દેશપ્રેમનાં પ્રમાણપત્રો આપવામાં કેટલું... \n\nમને ઉપરના લેખ માટે સારું શીર્ષક આપો.
બાપુ બોલે તો.... 'ગાંધીજી પ્રસ્તુત છે?' એ સવાલ કેટલો પ્રસ્તુત છે?