સોનિયા ગાંધી લેફ્ટના નેતાઓ સાથે

એક તરફ ભાજપના રાષ્ટ્રીય નેતાઓ બંગાળની મુલાકાત કરતા રહે છે, બીજી તરફ ટીએમસી પણ ભાજપને જવાબ આપવામાં કોઈ કસર છોડતી નથી.

આ દરમિયાન કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટ પાર્ટીએ પણ વિધાનસભાની ચૂંટણી માટે ગઠબંધનનું એલાન કર્યું છે.

કૉંગ્રેસ નેતા અધીર રંજન ચૌધરીએ ગુરુવારે ટ્વીટર પર લખ્યું કે આ ગઠબંધન માટે કૉંગ્રેસના હાઈકમાન્ડે મંજૂરી આપી દીધી છે.

એટલે કે પશ્ચિમ બંગાળમાં આવનારી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હવે મુકાબલે ત્રિકોણીય થવા જઈ રહ્યો છે. ટીએમસી, ભાજપ અને લેફ્ટ-કૉંગ્રેસનું ગઠબંધન.

એવું નથી કે લેફ્ટ અને કૉંગ્રેસ પશ્ચિમ બંગાળમાં પહેલી વાર સાથે આવ્યો હોય. અગાઉ 2016ની વિધાનસભા ચૂંટણી પણ બંને પાર્ટીએ સાથે મળીને લડી હતી.

જોકે 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેઓ અલગ થઈ ગયા હતા. હવે 2021ની વિધાનસભામાં ફરી સાથે આવી રહ્યા છે.

આ માટે બંને પાર્ટીઓના 'મિલન-અલગ થવું-મિલન'ની રાજનીતિ અને રણનીતિ સમજવી જરૂરી છે.

કૉંગ્રેસ-લેફ્ટ કોનો ખેલ બગાડશે?

રેલી

વર્ષ 2011માં જ્યારે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ સત્તામાં આવી એ અગાઉ પશ્ચિમ બંગાળ લેફ્ટનો ગઢ માનવામાં આવતું હતું.

પણ ધીરેધીરે તેની શાખ એવી ઘટી કે વિધાનસભામાં મુખ્ય વિપ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
ક્ષ પાર્ટી પણ ન રહી. આજે અસ્તિત્વ બચાવવાની નોબત આવી ગઈ છે.

પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિ પર પક્કડ ધરાવતા વરિષ્ઠ પત્રકાર જયંતો ઘોષાલ કહે છે, "બંગાળમાં હાલમાં કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટ મુખ્ય વિપક્ષી દળ છે. મમતા બેનરજી સત્તાવિરોધી લહેરનો સામનો કરી રહ્યાં છે. જો તેમની સાથે મળીને ગઠબંધન કરત તો કદાચ કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટનું રાજકીય અસ્તિત્વ સાવ ખતમ થઈ જતું. એટલા માટે બંને પાર્ટીઓએ તૃણમૂલ કૉંગ્રેસને પડકાર આપવા માટે એક થવું પડ્યું છે."

તેઓ વધુમાં કહે છે, "આ ગઠબંધન સામે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તેમના માટે ભાજપ સૌથી મોટો પડકાર છે કે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ. ગઠબંધને એ અંગે નક્કી કરવું પડશે."

હાલમાં બંને પાર્ટીઓ સમાન અંતર રાખીને ચાલવાની રણનીતિ પર કામ કરી રહ્યા છે. પણ તેમની આ રણનીતિથી તૃણમૂલને નુકસાન થશે કે ભાજપને એ કહેવું મુશ્કેલ છે.

જયંતો ઘોષાલ કહે છે, "ભાજપના હિંદુ વોટ છે અને કૉંગ્રેસના પણ. એ જ રીતે તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ પાસે પણ મુસ્લિમ વોટ છે અને લેફ્ટ પાસે પણ."

"આ ગઠબંધન અન્ય પાર્ટીઓના મત કાપશે કે પછી પોતાનું અસ્તિત્વ બચાવવામાં સફળ થશે? આ સૌથી મોટો સવાલ છે. રાજ્યમાં ભાજપના વધતા પ્રભાવે મુકાબલાને વધુ રસપ્રદ બનાવી દીધો છે."

વિધાનસભા અને લોકસભાની ચૂંટણી તસવીર

અમિત શાહ

હકીકતમાં છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજકીય સમીકરણ ઝડપી બદલાયાં છે.

વર્ષ 2016ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કુલ 293 સીટોમાંથી તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ 211 સીટ જીતીને સૌથી મોટી પાર્ટી બની હતી. કૉંગ્રેસને 44 સીટ, લેફ્ટને 32 સીટ અને ભાજપને 3 સીટ મળી હતી.

વોટશૅરની વાત કરીએ તો તૃણમૂલ કૉંગ્રેસને અંદાજે 45 ટકા વોટશૅર મળ્યા હતા.

લેફ્ટ પાસે વોટશૅર 25 ટકા હતો, પણ સીટો ઓછી હતી. કૉંગ્રેસ પાસે 12 ટકાની આસપાસ હતો. પણ તેને લેફ્ટથી વધુ સીટ મળી હતી. ભાજપનો વોટશૅર અંદાજે 10 ટકા હતો.

વર્ષ 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં આ બધાં સમીકરણ બદલાઈ ગયાં. કુલ 40 સીટોમાંથી તૃણમૂલ કૉંગ્રેસને 22 સીટ મળી, ભાજપને 18 અને કૉંગ્રેસને 2 સીટ. લેફ્ટ ખાતું પણ ખોલી શકી નહોતી.

તૃણમૂલ કૉંગ્રેસનો વોટશૅર 43 ટકા હતો અને ભાજપનો 40 ટકા. એટલે કે બંને પાર્ટી વચ્ચે માત્ર ત્રણ ટકા વોટશૅરનું અંતર હતું. કૉંગ્રેસ અને લેફ્ટ પાર્ટીનો વોટશૅર 10 ટકાથી નીચે રહી ગયો હતો.

આ કારણે આ વખતે બંગાળ વિધાનસભામાં ભાજપની આશા બુલંદ છે અને અમિત શાહ 200+ સીટ જીતવાનો નારો આપી રહ્યા છે.

ચૂંટણી આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કરનારા અને સેન્ટર ફૉર ધ સ્ટડી ઑફ ડેવલપિંગ સોસાયટીઝમાં...