પૂર્વ ન્યાયાધીશ એ.પી. શાહ

કોરોના મહામારીને લીધે દેશમાં બજેટસત્રને ટૂંકાવવામાં આવ્યું હતું. સંસદીય સમિતિ બે મહિનાથી કાર્યરત નથી. સંસદનું ચોમાસુસત્ર જે જુલાઈના વચગાળાના દિવસોથી શરૂ થવું જોઈતું હતું એ થયું નથી. ત્યારે આયોજકોનું માનવું છે કે કોરોના મહામારીને લીધે સંસદ ચાલી નથી રહી તેથી સરકારની જવાબદારીઓ પર જવાબ માગવો કઠિન થઈ રહ્યો છે. 

એને ધ્યાનમાં રાખીને વર્ચ્યુઅલ જનતાસંસદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. 

જેમાં કોરોના સંબંધીત નીતિગત મુદ્દાઓની ચર્ચા થઈ રહી છે. એના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં પૂર્વ ન્યાયાધીશ એ.પી.શાહ, ધારાસભ્ય જિગ્નેશ મેવાણી,  યોજના આયોગનાં પૂર્વ સભ્ય અને સામાજિક કાર્યકર સઈદા હમીદ, આદિવાસી નેતા સોની સોરી વગેરેએ ભાગ લીધો હતો.   

કેટલાય દેશમાં સંસદ ઑનલાઇન,  ભારતમાં કેમ નહીં? 

જનતાસંસદના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં વક્તવ્ય આપતાં પૂર્વ ન્યાયાધીશ એ.પી. શાહે કહ્યું "સંસદનું બજેટસત્ર જાન્યુઆરીમાં થયું હતું. એ પછી કોવિડ મહામારીને પગલે જગતભરમાં કટોકટી જેવી સ્થિતિ લાગુ પડી છે. એ પછી એવો નિર્ણય લેવાયો કે સંસદને અનિશ્ચિતકાળ સુધી સ્થગિત કરવામાં આવશે."

"જોકે આ સંકટની ઘડીમાં પણ અન્ય ઘણા એવા દેશ છે જ્યાંની સંસદ... બીજા 4000 અક્ષરો માટે લેખ ચાલુ રાખો:
કાર્યરત છે. કૅનેડા અને બ્રિટનની સંસદે પોતાનાં કામકાજમાં બદલાવ કરીને વીડિયો કૉન્ફરન્સના માધ્યમથી સંસદનાં સત્ર યોજ્યાં."

"કેટલાક દેશમાં ઇન્ટરનેટના માધ્યમથી વોટિંગ કરીને પણ એ નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યું કે સંસદનું કામકાજ ચાલુ રહે."

"ફ્રાન્સ, ઇટાલી, બ્રાઝિલ, ચીલી જેવા દેશમાં સંસદનું કામકાજ થયું છે. સ્પેન કે જ્યાં કોરોના મહામારીએ ભરડો લીધો હતો ત્યાં પણ સંસદની કાર્યવાહી ચાલુ રહી હતી."

"માલદીવની સંસદ એક સોફ્ટવેરના માધ્યમથી વીડિયો કૉન્ફરન્સિંગ કરીને કામકાજ ચલાવી રહી છે. માલદીવના સ્પીકરે કહ્યું હતું કે મહામારી કેમ ન હોય, સંસદ પોતાના નાગરિકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનું બંધ કરી શકે નહીં."

"આ પ્રકારની વિચારસરણી આપણા સાંસદોમાં જોવા નથી મળી રહી. માર્ચ પછી સંસદ બંધનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે જે હજી પણ યથાવત છે." 

"આતંકવાદી હુમલો હોય કે યુદ્ધની સ્થિતિ હોય પરંતુ સંસદ બંધ નથી રહી. 2001માં આતંકવાદી હુમલો થયો એના બીજા દિવસથી સંસદ કાર્યરત હતી. " 

"એવું નથી કે ભારતમાં ઇન્ટરનેટના માધ્યમથી સંસદનું કામ ન ચલાવી શકાય. ભારતમાં પણ સાંસદો ઑનલાઇન મળીને સંસદનું કામ ચલાવી શકે છે."

"આ સમયે એ સમજવું જરૂરી છે કે રાજ્યોના અલગઅલગ વિભાગોની શું ભૂમિકા હોય છે."

"ભારતના બંધારણસભા કે જેણે બંધારણ ઘડ્યું તેમને ડર હતો કે સરકારને જો તમામ શક્તિ આપી દેવામાં આવશે તો તે એક સરમુખત્યાર તરીકે પણ કામ કરી શકે છે. "

"તેથી જ એ પ્રકારની વ્યવસ્થા લાવવામાં આવી કે સરકાર સંસદ પ્રત્યે જવાબદાર રહેશે. આ પ્રકારની સંસદીય જવાબદારીને લીધે જ 1977માં ઈન્દિરા ગાંધીએ સત્તા છોડીને જવું પડ્યું હતું."

"સંસદનું કામ હંમેશાં સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવાનું છે. સંસદમાં જે સવાલ પૂછવામાં આવે છે તે જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. "

"પરંતુ કોવિડ મહામારીને લીધે આપણી સંસદ ન માત્ર બંધ રહી બલકે પ્રજાનું પ્રતિનિધિત્વ પણ ન કરી શકી."

"મન ફાવે તેમ કામ કરવાની સરકારને હવે છૂટ મળી ગઈ છે. તેમની સામે સંસ્થાગત રીતે સવાલ કરવાની કોઈ વ્યવસ્થા હવે નથી." 

'2014 પછી નાગરિક સમાજ-સંગઠનોને નબળાં પાડવાના પ્રયાસ' 

જિગ્નેશ મેવાણીએ કહ્યું કે ગુજરાત વિધાનસભાનું સત્ર ચાલુ હોત તો તેમણે સરકારને કોરોના સંબંધિત સવાલ પૂછ્યા હોત અને સરકારના જવાબ રૅકર્ડ થયા હોત

સંસદમાં વાટાઘાટ નથી થઈ રહ્યા કે ન તો સવાલ પૂછાઈ રહ્યા છે, એવામાં અન્ય નાગરિક સંસ્થાઓ જે સરકારની જવાબદારી નક્કી કરે છે તેને નબળી પાડવામાં આવી રહી છે. 

આ...