Kerem Akça, 31. İstanbul Film Festivali’ni değerlendirdi
Jüri değerlendirmesini hafta içi, diğer filmlerin incelemelerini festival süresince yaptık. Şimdi ise 31 Mart-15 Nisan 2012 arasında düzenlenen 31. İstanbul Film Festivali sona ermişken gelenekselleşen ‘genel değerlendirme’ kısmımızı listeler eşliğinde harekete geçirmenin zamanı geldi. Bu sene FIPRESCI jürisinde olduğum için 85 filmde kaldığım festival, yine ilginç ilk filmler, heyecan verici eserler ve tavizsiz yönetmen sinemalarıyla yoğun geçti. Romen, Yunan ve Tayland sinemalarının yükselişi perçinlenirken, ölüm ve kıyamet teması moda kavramlar olarak ‘karamsar’ yollara açıldılar. Nihayetinde “İyi Niyetler”, “Uğultulu Tepeler” ve Eylül’de Toronto Film Festivali’ndeki Amerika prömiyerinde izlediğim “Alpler” ile anılması gereken bir etkinliği geride bıraktık.  Bu yılki sinema maratonunun ana programına baktığımızda hakim temaların daha ziyade ölüm, yaşlılık ve ölümcül hastalık gibi konular çevresinde dönmesi hangi açıdan değerlendirilebilir? Acaba kıyamet korkusunun ya da 2012 paranoyasının sinemaya sirayet etmesiyle gelen bir karamsarlık mı? Zira bağımsız sinemada da geçen yıl fazlaca kıyamet konulu film izlemişken bu düşünce yapısı bunlardan hangisine bağlanabilir?  Aslında bu seneki film seçkisinde “Bir Süper Kahramanın Ölümü” (“Death of a Superhero”),“Oslo, Ağustos 31” (“Oslo, August 31”),“Gecikme” (“La Demora”),“Yarı Yolda” (“Halt Auf Freier Strecke”),“Avé”, “Sade Bir Hayat” (“Tao Jie”),“Kırışıklıklar” (“Arrugas”),“Marigold Oteli’nde Hayatımın Tatili” (“The Best Exotic Marigold Hotel”),“Olduğun Gibi Gel” (“Hasta La Vista!”) ve “Unutulan Topraklar” (“Land of Oblivion”) gibi çeşitli ülkelerden gelen yapıtların varlığı bu tartışmaları alevlendiriyor. Peki bu durum festivali hayatı sorgulayan bir dünya sineması portresinin temsilcisi yapmaya yetiyor mu acaba? Bu konuda derin düşüncelere dalıp sabaha kadar süren konuşmaların malzemesi olabiliriz. Ama daha ziyade diğer eğilimlere bakalım deriz. Her ülkenin kendine özgü sinemasında veya kişisel evrenlerde yerinde bıraktığımız izleri sürdük bu sene de. Birer ‘yeni dalga’ya dönüştüğü artık kabul edilebilecek Romen, Tayland ve Yunan sinemaları gerçek bir ‘ilgi’ odağı haline geldi aslında. “İyi Niyetler”in, Adrian Sitaru imzasıyla öznel kamera ve röntgenci kamera terimlerini yerle bir ederken gittiği noktalar o ülke adına sevindirici idi. Böylece Romanya’nın birey hikayeleri anlatma, plan sekanslar kullanma, aksiyonu-çatışmayı yok etme ve politik tansiyonu yükseltme üzerine kurulu geleneğinin en önemli örneği festival izleyicileriyle buluşmuş oldu. Ki bu konuda iddiasını ortaya koyan önceki filmleri de İKSV organizasyonlarında izlemiştik! “Crulic: Öteki Tarafa Yolculuk” (“Crulic – Drumul Spre Dincolo”, 2011) ise politik hesaplaşmayı kısa metraja uygun animasyon tekniğiyle yerine getiremiyordu belki. Ama bu alanda ‘ilginç’ sıfatını hak ederek en azından bir cümle ile sözünü etmemizi sağladı. Yunan sinemasının yabancılaşmanın doruklarına gidip yeni bir karakter dili yaratan anlayışı Eylül’de Toronto Film Festivali’nde gördüğüm “Alpler”in (“Alpeis”) yanında “L” ile de yakın temasa geçti. Sürücülerin, ekiplerin, taklitçilerin absürt ve Brechtiyen temsillerini sundu. İçi doldurulmayan karakterler kendi özellikleriyle seyirciyi sabote etti adeta. Ülkenin etiketini taşıyan “Adaletsiz Dünya” ise bu anlayıştan sıyrılıp kara komediyi Takeshi Kitano-Aki Karusmaki arasında duran yine yetkin bir evrene taşıyordu. Tayland sinemasından yine Toronto’da izlediğim Pen-ek Ratanaruang’ın ‘özellikli’ kiralık katil filmi “Beyninden Vurulmuş”un, “P-047” ile sarılması gerçek bir ülke tanımı daha armağan etti. “Alpler” ve “L” vesilesiyle Yorgos Lanthimos-Babis Makridis arasındaki usta-çırak ilişkisi de böylece Ratanaruang-Jaturanrasmee arasında canlanıyordu. Şüphesiz Tayland sinemasının stilize Alain Resnais tanımları yaratan evreni; fazlasıyla ilgiyi hak ederken, sembolizm, gerçeküstücülük ve halüsinasyon dolu özgünlüğüyle bizlerde deneyimleme arzusu uyandırıyor her daim. Bunun yanında kostümlü dramanın “Yasak Aşk”, “Albert Nobbs” gibi konvansiyonel temsiller verirken “Uğultulu Tepeler” gibi yüzde yüz dönüşümcü bir ürünle tam ekrana transfer olması dikkat çekti. “Cut”ın Amir Naderi, “Kopma”nın Tony Kaye’in gücüyle sinemanın durumunu ve eğitim sistemini sorgulama yetileriyle ‘vurucu’ halleri ise içimize işleyen keşifler oldular bir bakıma. Eski tüfekler genelde hayal kırıklığı yaratırken vizyon sahibi Marjane Satrapi-Vincent Paronnaud ikilisi, Urszula Antoniak, Christian Jimenez, Alexander Sokurov, Christophe Honoré, Bruno Dumont gibi yönetmenler ‘başyapıt’ vermemelerine karşın tatmin ettiler kanımca. Taviani Kardeşler ise hayal kırıklığı yarattı. Kanada sinemasının karlı doğa kullanımı, Alman sinemasının sapkınlıklara soğukkanlı yaklaşımı, Fransız sinemasının sıkıcı tavrı veya cinselliğe serbest yaklaşımı yine derinden hissettiklerimiz arasındaydı. İran sinemasından gelen “Hoşça Kal” ve “Yas” ise ‘minimalist’ damarlarını özgün ve derinlikli temsillerle sararak ilginç yollara girdiler. Biri adalet sistemini, diğeri aile içi iletişimsizliği eleştirip ‘resim’ niyetine karelerden bozucu ve vurgu dolu işlere imza attılar. Böylece ülke sinemasının ‘dilsiz’liğini unutturdular. Güney Amerika sinemasında da Brezilya-Arjantin ayrımı “Döngü” ve “Kaybolan Kedi”yi izleyerek dahi çözülebiliyordu. “Kadınlar”, “Roza”, “Gizemli Kadın”, “Cesaret” gibi Polonyalı yönetmenlerin kendi zemininde veya başka ülkelerde imza attığı eserlerin varlığı da ilginç bir detaydı aslında. Çin sinemasının sosyal gerçekçi minimalist damarı yoluna devam ederken, varoluş peşindeki birkaç yol filmi içeriye yüksek samimiyetle girdi. Belki de kendini sorgulamaya ihtiyaç duyanların bu formatını, “Siyah Kuğu” aşkıyla yanıp tutuşan veya Amerikan bağımsız sinemasının belli tonlarını seven filmlerin (Bkz. “Mike” ve “Kızım İçin”) yanına koyabiliriz. Ama kuşkusuz ‘siyasi geçmişe ağıt’ yakmak için oluşturulan bir taban bu. Tabii “Faust” ve “Uğultulu Tepeler”de tam ekran formatının iki filmle temsil edilip her ikisinde de farklı bir yaklaşıma sokulması, bu konudaki ‘dönüşüm’ ivmesinin ne kadar iddialı olduğunu anlatıyordu. Yani “Artist”e kanmamak lazım! 1-İyi Niyetler (Din Dragoste Cu Cele Mai Bune İntentii / Best Intentions) 2-Uğultulu Tepeler (Wuthering Heights) 3-Sevgililer (Les Biens-Aimés) 4-L 5-Kadınlar (Elles) 6-Faust 7-Azrail’i Beklerken (Le Poulet Aux Prunes / Chicken with Plums) 8-Bonzai  9-Şeytanın Ötesinde (Hors Satan / Outside Satan) 10-Güzellik (Skoonheid / Beauty) 11-P-047 12-Mavi Kod (Code Blue) 13-Adaletsiz Dünya (Adikos Kosmos / Unfair World) 14-Hoşça Kal (Bé Omid é Didar / Goodbye) 15-Kopma (Detachment)  1-80 Mektup (Osmdesat Dopisu / Eighty Letters) 2-Yas (Soog / Mourning) 3-Unutulan Topraklar (Land of Oblivion) 4-Hatırlanınca Var Olan Hikayeler (Historias Que So Exitem Quando Lembradas) 5-Satıcı (Le Vendeur / The Salesman) 6-Mike 7-Avé 8-Kırışıklıklar (Arrugas / Wrinkles) 9-Döngü (Grimundo / Swirl) 1-Alacakaranlığın Portresi (Portret V Sumer Kakh / Twilight Portrait) 2-Sezar Ölmeli (Cesare Deve Morire / Caeser Must Die) 3-Masumiyet (Nevinnost / Innocence) 4-Sade Bir Hayat (Tao Jie / A Simple Life) 5-Cesaret (Wymyk / Courage) 1-Beni Dik Tut (Tiens Moi Droite) 2-İsyan (L’Ordre et la Morale) 3-Kızım İçin (For Ellen) 4-Olduğun Gibi Gel (Hasta La Vista!) 5-Bok Çukurundaki Kadın (Ang Babae Sa Septic Tank / The Woman in the Septic Tank) 6-Yarı Yolda (Halt Auf Freier Strecke / Stopped on Track) 7-Ormandaki Kulübe (Hutte Im Wald / Hut in the Woods) Not: Listeler oluşturulurken yurt dışı festivallerde gördüğüm filmler değerlendirme dışı bırakılmıştır.
['kerem akça']
Festivale genel bakış