Ümran Avcı ile Edebiyat Söyleşileri'nin bu haftaki konuğu “Büyükler Ölünce Toprağa Gömülür” adlı ilk romanıyla okurunun karşısına çıkan Nezih Erdoğan...
Bir benzetmeyle işin içinden sıyrılabilir miyim acaba? Bu iki bacağı   olan bir gövdeye sahip olmak gibi. İnsan ayakta beklerken, bir ayağına   yüklenir, sonra o ayak yorulur, diğer ayağına yüklenmeye başlar.   "Büyükler Ölünce Toprağa Gömülür" benim basılan ilk romanım, ancak ben   uzun zamandır hikayeler, romanlar üzerinde çalışıyordum. Ezra Pound,   şairlere nasihat verirken, "Yazdıklarını yayımlayacak kadar cesareti   olmayan insanların dediğini dinlemeyin" diyor. Gün geldi, ben de   yazdıklarımı tamama erdirip, bir kitap olarak ele almanın, yani roman   yazmanın sorumluluğunu üstlenmenin vaktinin geldiğini kavradım. T. S.   Eliot'ın önem verdiğim bir kuramı vardır: "Nesnel karşılık." Bilim adamı   aşık bir insandan söz ederken "Aşık" der ama romancı onun yerine  aşığın  aklına aşkı düştüğünde yanaklarının kızarmasını, nabzının  hızlanmasını,  elinin ayağına dolaşmasını anlatsa sanki daha yerinde  olacaktır.  Bilimsel metinler argümanlarla, genellemelerle,  soyutlamalarla, en iyi  haliyle sorularla ilerler. Roman yazarken bu  türden metinler yazmış  olmanın tuzaklarına düşmemeye gayret ettim.    Tabii, esas olarak neyi merak ettiğinizi tahmin  edebiliyorum: romandaki  çocuk, Mehmet, elbette ben değilim ve elbette  aynı zamanda, evet, Mehmet  benim. Ama Flaubert'in "Emma Bovary benim"  dediği anlamda benim.  Gençlik yıllarımdan beri tanıdığım, çok sevdiğim  bir arkadaşım romanı  okuduktan sonra bana telefon etti. Herhalde kılçık  olsun diye, günün  birinde otobiyografimi yazarsam, geriye  kullanabileceğim malzeme kalıp  kalmadığını sordu. Romanda çocukluğuma  dair bütün malzemeyi kullanıp  bitirdiğimi, geriye bir şey bırakmadığımı  ima ediyordu. Malzeme ne  demekse! Malzeme dediğimiz şey, hiçbir zaman  okuyucunun karşısına çıplak  bir biçimde çıkmaz, okuyucunun okuduğu  kelimelerden örülü bir metindir.  Metin yahut tekst. Tekst ve tekstil  aynı kökten, örmekten, dokumaktan  geliyor. Aynı malzemeyi her seferde  farklı biçimlerde örerek, dokuyarak,  sayısız kez anlatmak mümkün.   Halis  Bey ve özellikle eşi Sabiha Hanım ile ailece görüşürdük. Halis  Bey  "Özgü" adıyla kendi yayınevini kurdu. Karı-koca psikoloji kitapları   yazar, çevirir, basarlardı. Sabiha Hanım daha çok çeviriler yapardı.   Benim kuşağımı yetiştiren ebeveynler, çocuk terbiyesi fikrini Halis Özgü   ve onun zihniyetini paylaştığı bir kuşaktan aldılar. Bu modern bir   terbiye anlayışıdır ve dünyaya nizam verme endişesiyle hareket eder,   nizam verebilmek için de dünyayı ölçmesi, sayması, sınıflara, tiplere   ayırması, tablolar çıkarması, keskin çizgilerle tarifler yapması   lazımdır. Alıntıladığım tahliller ve gözlemler ile Mehmet'in yaşadıkları   arasındaki bağa işaret edebilmiş olmayı umuyorum.        Gülme ve ağlama birbirinden ayrılmaz. Aşk ve cinayet de öyle. Hepsini   istiyoruz. Tekrar tekrar istiyoruz. Hazzın eksiksiz tekrarını talep   ediyoruz. Hep aynı sorunlarla boğuşuyor olmamızın hep aynı hazzı talep   eden seyir pratiklerimizle bir alakası olamaz mı?    Bu dediğinizden, televizyon uyarlamalarının  eğer seyirciyi klasikleri  okumaya yöneltmiyorsa kolaycılığa neden  olduğu anlamı çıkıyor.  Uyarlamalar da en az kitaplar kadar zor, çetin,  derin olabilir. Kaldı  ki, uyarlamalara klasiklerin reklamı muamelesi  yapmak doğru değil. Belki  birileri bir klasiğin uyarlamasını  televizyonda seyrettikten sonra  dönüp kaynak eseri okuyordur. Ne var  ki, bu tartışmalarda gözden kaçan,  diyelim "Suç ve Ceza"yı okumanın ve  seyretmenin tamamiyle farklı ve  kendi içinde bütün deneyimler olduğu.  Televizyonun karşısına  geçtiğimizde Dostoyevski'nin edebi üslubunu  unutup aydınlatma, kadraj,  kurgu ve oyunculuk gibi mecranın  performansına yoğunlaşmak daha çekici  geliyor bana.     Sinema seyircisi üzerine doktora tezi yazan Nezih Erdoğan'ın '90'lı   yıllarda Defter ve Sombahar dergilerinde şiirleri de yayımlandı.   Türkiye'de Amerikan sineması, Yeşilçam sinemasında ses ve dublaj,   melodramatik yapı üzerine yerli ve yabancı yayınlarda yazıları çıktı.
[]
‘Uyarlama, kitap kadar derin olabilir’ 