Üç hafta önce 2013’te bizde vizyona giren 238 yabancı filmin en iyilerini seçmiştim. Sinemalarımıza uğrayan yapıt adedinin artması sebebiyle ancak ‘30 film’in hakkaniyetli olabileceğini düşünerek bu doğrultuda bir liste hazırladım. Elbette bunlar ‘2013’ün en iyileri’ olarak ‘vizyon sıralaması’nı anlatıyordu. Örneğin “Kutsal Motorlar” (“Holy Motors”) 2012’nin başyapıtıyken bizde bu tarihlerde sinemalarda gösterilirken, “Kadınlar” (“Elles”) 2011’de çekilmesine karşın aynı kaderi paylaşıyordu. 2012 tarihli iki önemli film ise listenin en yukarılarında kendilerine yer bulup, bana göre ‘unutulmaz sekizli’nin arasına girdiler. Kısa süre içinde bir ‘polisiye ya da modern suç filmi klasiği’ olması beklenebilecek “Babadan Oğula” (“The Place Beyond the Pines”) aynı zamanda da bir kesişen hayatlar draması. Bir motosiklet dublörünün, bir polisin ve uyuşturucu bağımlısı bir gencin arasındaki garip bağı, bunları arka arkaya koyarak anlamlandırıyor. Dramatik virajlara sahip olsa da esasen tersine kurulmuş polisiye üçgeni ve bir anlamda suçun her yerden çıkabileceği varsayımı ile dikkat çekiyor. Grenli ve 16mm ile çekilmiş gibi duran film, sinemaskopta (2.35:1) dinginlikle, destansı mesajlarla yoğruluyor. Ryan Gosling’in ‘biker film’den fışkıran tiplemesinin, Bradley Cooper yoluyla bir ‘kirli polis’le dengelenip, ‘teen stoner drama’ alanına kaydığı kesin. Tüm bu bileşenler bakış açılarından ziyade hikayeleri harekete geçirirken her parçasında ayrı üslupla ilerlediğiniz, kameranın dolaşım oranına göre değişkenlik gösteren bu işçilik harikasında 70’ler ruhu peşimizi bırakmıyor. Peter Yates, William Friedkin ve Walter Hill’i akla getirirken geleneksel kalıplara karşı çıkan bir film yanı başımızda canlanıyor. Derek Cianfrance’nin de “Aşk ve Küller”den (“Blue Valentine”, 2010) sonra yakaladığı çıkış bütün detaylarıyla takip edilmeli. Zira burada aile yapısıyla da, derin devletle de, suç eğiliminin kökenleriyle de ilgili söylenenler hiç alışıldığı gibi olmuyor. Tuğlalar lineer hikaye kurgusunu bozup esaslı dramatik akışı yerle bir ederek üst üste yerleştiriliyor. Bunun yanında Scott Derrickson’ın “Lanet”i (“Sinister”, 2012) de “Ruhlar Bölgesi”nin (“Insidious”, 2010) geleneğine “Nabız”ın (“Kairo”, 2001) internet düşüncesini ilave edip okült korku filmine yönelmesiyle değerliydi. Soğukkanlı atmosferden, gerçekçilikten, karanlıktan taviz vermezken, boş yere hayalet, öcü kullanmaması ve ‘buluntu film’ meselesini sömürmemesiyle değer arz etti. 8mm pelikül mirasından beslenerek iki akışlı dramatik yapısında bölüm bölüm “Cannibal Holocaust”a (1980) yanaşıyor. Ama esasen “Şeytanın Evi” (“The House of the Devil”, 2009) kökeninden üreyen, ‘perili ev filmi’ damarlı bir alt tür filmi olarak beliriyor. Araştırma sürecinden atmosfer dolgunluğuna kadar, tekinsiz objelere ve incelikli renk paletine alan açan uzun kaydırmalarla aradan sıyrılıp, her anında ‘arkada ne var?’ sorusunu sordurtuyor. ‘Sinsi ve uğursuz ruh’, ‘sinister’ adı altında maskesiyle tedirgin ederken ‘dördüncü duvarın yıkılışı’ndan çokça besleniyor. “Testere”nin (“Saw”, 2004) Jigsaw’u ya da “Ruhlar Bölgesi”nin Freddy’imsi mahluku karşımıza, astral dünya tanımını internete bağlayarak çıkarken, ‘hiçlik’le dolduruluyor. Sanki “Şok”un (“Shocker”, 1989) manyetik dalgalarla ilişkisini akla getiriyor. “Lanet” de alanında önemli bir filme dönüşebilecek, neresinden bakarsanız bakın tekinsizliği, korkutuculuğu, metinleri, türsel damarı ve daha fazlasıyla Amerikan banliyösünün putperestliğine ve teolojik eğilimlerine el atan, radikal bir eser. Seyircinin merakını sürekli ayakta tutarken, bol akışlı yapısının da değerini bilmesiyle korkuya taze bir kan getiriyor. Bunun yanında Bruno Dumont ve Harmony Korine gibi 90’lardan bu yana ulusal/uluslararası festival seyircilerini hedef alsa da bir türlü genel kitlenin arasına sızamayan, bizde vizyona da fazla uğramayan iki isim azımsanmamalı. Zira benim listemde de yeni filmleriyle ilk 20’de kendilerine yer buldular. Dumont’un günümüzün Bresson’u işlevini doldururken “Camille Claudel 1915”de (2013) bir yıkımdan, delilikten, bağnazlıktan ve sanatçı kimliğinden çıkardığı ‘Juliette Binoche’ ifadeleri bile çarpıcı. Film, üstadın şaheseri “İnsanlık” (“L’Humanité, 1999) kadar kalıcı olmasa da doğasına uyarken, insan psikolojisinin derinlere yapılan yolculukta başvurulacak bir ‘akıl hastanesi filmi’ kaynağına dönüşüyor. Zira Dumont, güncel minimalist sinemanın en önemli figürü. Korine’in “Bahar Tatili” (“Spring Breakers”, 2012) ise saykodelik düşleri ötekilerin, ergenlerin gözüne uyarlarken ‘teensploitation’ (ergen istismarı) tanımıyla anılan yaklaşımının en kalıcı ürünü değil. Ama “Julien Donkey-Boy” (1998) başyapıtı sonrası, burada bu durumu video klip estetiğini tersyüz ederek, teşhirciliği eleştiren, kadın kimliğinin rolüne dikkat çeken ve inadına baş ağrıtan bir dille kavrıyor. Yönetmen, seyirciyle rahatsız edici bir ilişki kurmayı asla ihmal etmiyor. İlerleyen dönemde 13-19 yaş arasındaki ergen cinselliği konusunda görsel arşiv olarak başvurulacak, “Switchblade Sisters” (1975) misali ‘sansür’leri zorlayan bir anti-tatil tanımı yaratıyor. Üstelik bu hortumun içine Vanessa Hudgens, Ashley Benson ve Selena Gomez’i de çekiyor. Korine’in filmi filtreleriyle, elektronik müziğiyle, kurgu teknikleriyle bir an bile temposu düşmeyen yapıbozucu, zalim ve seks-şiddet içerikli upuzun bir video klip kıvamında… Bir başka ‘iyi film’ ise Andrew Niccol’ün “Göçebe”si (“The Host”, 2013). “Ceset Yiyenlerin İstilası”nı (“Invasion of the Body Snatchers”, 1956) günümüze uyarlarken, “Fakülte”yle (“The Faculty”, 1998) akrabalık kurmayı ve “Gizemli Şehir”le (“Dark City”, 1998) yakın temasta bulunmayı ihmal etmiyor. Adeta “Modern Zamanlar” (“Modern Times”, 1936) misali bir ‘fabrika’ açılımını, ‘melez üretimler’ için kullanırken, ‘soul’ adlı bir ırkı da sinemaya sunuyor. İçimizdeki sese ruhsuz gençlik üzerinden bakarken, ‘demo’yu andıran yürüyüşleri anlamlı kılmayı da biliyor. Gerçek sahiple mücadeleden kimlik arayışı metinleri çıkarıyor. Yani Saorsie Ronan ile “Bahar Tatili”nin genç kız çetesi benzer bir ‘kadın’ temsiline doğru çekiliyor. Ama Stephenie Meyer’in gençleri o kadar asi ruhlu değil, en azından bir erkeğe ihtiyaç duyuyorlar. Bunların yanında Haneke’nin siyah-beyaz ve şiirsel faşizm yorumu “Beyaz Bant” (“Das weiße Band - Eine deutsche Kindergeschichte”, 2009) da Bir Film’in piyasaya yeniden sürdüğü Haneke DVD’lerinin içinde “Şato” (“Das Schloß”, 1997) ile birlikte yegane ilk kez çıkanlardan. Ayrıca “Jobs” (2013),“Aklımı Oynatacağım” (“Los Amantes Pasajeros”, 2013),“Acı” (“Pieta”, 2012) ve “Yolların Prensi” (“Prince Avalanche”, 2013) gibi hayal kırıklığı yaratan eserler de raflarda ilgi bekliyor. Steve Jobs’ın hikayesine odaklanan birincisi hem Kutcher’ın yeteneksizliğinin hem de projenin aceleciliğinin mağduru gibi. Sinemaskop oranını kullanamazken makyaj kovasına batırılmış merkezi tiplemeden çekiyor. Aradaki iki filmde Pedro Almodovar ve Kim Ki-Duk, kariyerlerinin dip noktasına ulaşırken, kendi geleneklerini sömürme derdine düşmüş gibi.  David Gordon Green’in sosyal sorumluluk projesi “Yolların Prensi” ise ‘çayır-çimen-doğa’ bileşeninde sıkışıp kalıyor. Sözde iki otoyol işçisinin dokunaklı ve natüralist dostluk hikayesine odaklanıyor. Ama İzlanda filmi kaynağının ruhsuzluğunu üzerine alması bir tarafa oyuncuları da öyküsünün içine çekemiyor. Alexander Payne gibi mizah ile dramı dengeleyecek bir ismin varlığını aratıp karton bir tiyatro uyarlaması izlenimi yaratıyor. David Mackenzie ya da ‘müzik ve sinema’ kitlesi için “Bu Gece Benimsin” (“You Instead”, 2012) ve ‘Paranormal Activity’ parodilerine gülmek isteyenler için “Korkunç Bir Film 5” (“Scary Movie 5”, 2013) de bambaşka seyirciler için seçenekler sunuyor. Bu iki eserin de vaat ettiğini verdiğini eklemekte fayda var.
Kerem Akça, Kasım ve Aralık’ta DVD’si çıkan filmleri değerlendirdi