ՊԻԵՍՆԵՐ ԵՐԵՔ ՔՈւՅՐ Դրամա չորս գործողությամբ ԳՈՐԾՈՂ ԱՆՁԻՆՔ ՊՐՈԶՈՐՈՎ ԱՆԴՐԵՅ ՍԵՐԳԵԵՎԻՉ։ ՆԱՏԱԼՅԱ ԻՎԱՆՈՎՆԱ, նրա հարսնացուն, հետո`կինը։ ՕԼԳԱ Անդրեյի քույրերը։ ՄԱՇԱ Անդրեյի քույրերը։ ԻՐԻՆԱ Անդրեյի քույրերը։ ԿՈւԼԻԳԻՆ ՖԵՈԴՈՐ ԻԼՅԻՉ, գիմնազիայի ուսուցիչ, Մաշայի ամուսինը։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԻԳՆԱՏԵՎԻՉ, փոխգնդապետ, մարտկոցի հրամանատար ՏՈւԶԵՆԲԱԽ ՆԻԿՈԼԱՅ ԼՎՈՎԻՉ, բարոն, պորուչիկ։ ՍՈԼՅՈՆԻ ՎԱՍԻԼԻ ՎԱՍԻԼԵՎԻՉ, շտաբս կապիտան։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Իվան Ռոմանովիչ, զինվորական բժիշկ։ ՖԵԴՈՏԻԿ ԱԼԵՔՍԵՅ ՊԵՏՐՈՎԻՉ, կրտսեր պորուչիկ։ ՌՈԴԵ ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԿԱՐԼՈՎԻՉ, կրտսեր պորուչիկ։ ՖԵՐԱՊՈՆՏ, գեմստվոյական վարչության պահակ, ծերունի։ ԱՆՖԻՍԱ, դայակ, ութսուն տարեկան զառամյալ կին։ Գործողությունը կատարվում է գավառական մի քաղաքում։ ԱՌԱՋԻՆ ԳՈՐԾՈՂՈւԹՅՈւՆ Պրոզորովների տունը։ Հյուրասենյակի սյուներից այն կողմ ընդարձակ դահլիճն է։ Կեսօր է. բակում արև է, ուրախ տրամադրություն։ Դահլիճում նախաճաշի սեղան են բացում։ Օրիորդաց գիմնազիայի ուսուցչուհու կապույտ համազգեստով`Օլգան ստուգում է աշակերտական տետրերը։ Մաշան սև շրջազգեստով է, լայնեզր գլխարկը ծնկներին`գիրք է կարդում։ Սպիտակ հագած Իրինան կանգնել է մտախոհ։ ՕԼԳԱ Հայրիկը մահացավ ուղիղ մեկ տարի առաջ, հենց այս օրը`մայիսի հինգին, քո անվանակոչության օրը, Իրինա։ Սաստիկ ցուրտ էր, ձյուն էր գալիս, և ինձ թվում էր, թե չեմ դիմանա վշտին։ Իսկ դու ուշաթափվել էիր, պառկել մեռածի պես։ Բայց տես, անցել է ընդամենը մեկ տարի, և մենք այս ամենը հիշում ենք ինչպիսի հանգստությամբ։ Դու արդեն սպիտակ ես հագել, դեմքդ էլ փայլում է Ժամացույցը խփում է տասներկու անգամ։ Այն ժամանակ էլ ժամացույցը խփեց Դադար։ Հիշում եմ, հայրիկին տանելիս նվագում էին, իսկ գերեզմանոցում`կրակեցին։ Գեներալ էր, բրիգադի հրամանատար, բայց հուղարկավորները շատ չէին։ Ասենք, անձրև էր գալիս այդ օրը։ Տեղատարափ անձրև ու ձյուն։ ԻՐԻՆԱ Պետք չէ հիշել։ Սյուներից այն կողմ, դահլիճում, սեղանի մոտ հայտնվում են բարոն Տուզենբախը, Չեբուտիկինը և Սոլյոնին։ ՕԼԳԱ Այսօր տաք է, կարելի է պատուհանները բացել, իսկ կեչիները դեռ չեն բողբոջել։ Ստանձնելով բրիգադի հրամանատարությունը, հայրիկը մեզ հետ դուրս եկավ Մոսկվայից տասնմեկ տարի առաջ. ես շատ լավ եմ հիշում, մայիսի սկիզբն էր, ճիշտ այս օրերին, բայց Մոսկվայում տաք էր, արև, ամենուր ծաղկունք։ Տասնմեկ տարի է անցել, իսկ ես հիշում եմ այնպես, կարծես երեկ է եղել։ Աստված իմ, առավոտյան արթնացա, տեսա լույսը, տեսա գարունը, և հրճվանքը թրթռաց հոգումս, ցանկացա թռչել Մոսկվա։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻն Ո՞նց չէ, կթռչես։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Իհարկե, անմտություն է։ Մաշան, գլուխը գրքին հակած, մտքերի մեջ ընկած, սուլում է կամացուկ։ ՕԼԳԱ Մի' սուլիր, Մաշա։ Ինչպե՞ս ես կարողանում։ Դադար։ Մշտապես ցավում է գլուխս, որովհետև ամեն օր գիմնազիա եմ գնում և դաս տալիս մինչև երեկո, և ինձ տանջում է այն միտքը, թե արդեն պառավել եմ։ Եվ, իրոք, գիմնազիայում աշխատելուս այս չորս տարիների ընթացքում, ես զգացել եմ, թե ինչպես է ամեն օր, կաթիլ առ կաթիլ ինձնից դուրս հոսում ուժն ու ջահելությունը։ Եվ միայն երազանքն է աճել ու ամրացել… ԻՐԻՆԱ Մոսկվա մեկնել է պետք։ Վաճառել տունը, ամեն ինչի հետ փակել հաշիվներն ու մեկնել… ՕԼԳԱ Այո։ Մեկնել Մոսկվա։ Եվ շուտ։ Չեբուտիկինը և Տուզենբախը ծիծաղում են։ ԻՐԻՆԱ Մեր եղբայրը, հավանաբար, պրոֆեսոր կդառնա և, ուրեմն, չի կարող ապրել այստեղ։ Միակ կաշկանդողը խեղճ Մաշան է։ ՕԼԳԱ Մաշան ամեն տարի, ամռանը, Մոսկվա կգա։ Մաշան կամացուկ սուլում է։ ԻՐԻՆԱ Տա աստված`ամեն ինչ կարգավորվի։ (Լուսամուտից դուրս է նայում)։ Հրաշալի եղանակ է։ Ես չգիտեմ, թե ինչու է ներսում այսքան լուսավոր։ Առավոտյան հիշեցի, որ անվանակոչությանս օրն է, և իսկույն ուրախություն ապրեցի, հիշեցի մանկությունս, երբ դեռ կար մայրիկը։ Եվ ինչ հրաշալի մտքեր հուզեցին ինձ, ինչ հրաշալի մտքեր։ ՕԼԳԱ Այսօր դու ոտքից գլուխ փայլում ես և գեղեցիկ ես արտակարգ։ Եվ Մաշան է գեղեցիկ։ Անդրեյն էլ լավիկը կլիներ, եթե այդպես չլցվեր։ Նրան չի սազում գիրությունը։ Իսկ ես պառավել եմ, նիհարել, որովհետև գիմնազիայում շատ եմ բարկանում աղջիկների վրա։ Այ, այսօր ազատ եմ, տանն եմ և գլուխս չի ցավում ու ինձ ավելի ջահել եմ զգում, քան երեկ։ Ես ընդամենը քսանութ տարեկան եմ… Ամեն ինչ լավ է, ամեն ինչ աստծո տվածն է, բայց ինձ թվում է, որ եթե ես ամուսնանամ ու ամբողջ օրը նստեմ տանը, ավելի լավ կլինի։ Դադար։ Ես շատ կսիրեմ իմ ամուսնուն։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ – (Սոլյոնիին) Այնպիսի անհեթեթություն եք դուրս տալիս, որ ձեզ լսելը ձանձրալի է։ (Մտնում է հյուրասենյակ)։ Մոռացա հայտնել, որ ձեզ այսօր այցելության պիտի գա մարտկոցի մեր նոր հրամանատար Վերշինինը։ (Նստում է դաշնամուրի առջև)։ ՕԼԳԱ Թող գա։ Շատ ուրախ եմ։ ԻՐԻՆԱ Նա ծե՞ր է։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Չէ, շատ ծեր չէ։ Ամենաշատը քառասուն քառասունհինգ տարեկան։ (Կամացուկ նվագում է)։ Ըստ երևույթին հիանալի մարդ է։ Մի բան անկասկած է, որ հիմար չէ։ Միայն թե շատ է խոսում։ ԻՐԻՆԱ Գրավի՞չ մարդ է։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Կարծես թե, բայց դե կին ունի, զոքանչ և երկու դուստր։ Ըստ որում`երկրորդ ամուսնությունն է։ Նա այցելում է բոլոր տները և ամենուր հայտնում, որ կին ունի, երկու դուստր։ Ձեզ էլ կհայտնի։ Կինը կիսախելագար է`երկար, աղջկական հյուսքով, խոսում է վերամբարձ բառերով, փիլիսոփայում է և հաճախակի ինքնասպանության փորձեր անում։ Հավանորեն ամուսնուն տանջելու համար։ Նման կնոջից ես վաղուց հեռացած կլինեի, իսկ նա համբերում է և միայն բողոքում։ ՍՈԼՅՈՆԻ (Չեբուտեկինի հետ հյուրասենյակ մտնելով) Մի ձեռքով ես բարձրացնում եմ մեկուկես փութ, իսկ երկուսով`հինգ, նույնիսկ, վեց փութ։ Այստեղից էլ եզրակացությունը. երկուսը մեկից ուժեղ են ոչ թե երկու, այլ երեք, նույնիսկ վեց անգամ… ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (քայլելիս լրագիր է կարդում) Եթե թափվում են մազերը… Երկու մսխալ նավթալինը լցնել կես լիտր սպիրտի մեջ, լուծել և օգտագործել ամեն օր… (Գրի է առնում ծոցատետրում)։ Նշենք։ (Սոլյոնիին) Ահա, ես ձեզ ասում եմ, որ խցանը պետք է խցկել շշի բերանը և նրա միջով անցկացնել ապակյա խողովակ… Հետո վերցնում եք մեկ պտղունց ամենահասարակ, ամենասովորական շիբ… ԻՐԻՆԱ Իվան Ռոմանիչ, սիրելի Իվան Ռոմանիչ… ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Ի՞նչ է, աղջիկս, ուրախությունս։ ԻՐԻՆԱ Ասեք ինձ, խնդրում եմ, ինչի՞ց է, որ այսօր ես այսպես երջանիկ եմ։ Կարծես առագաստների վրա լինեմ, իսկ գլխավերևումս ընդարձակ, կապույտ երկինքն է, ուր թևածում են մեծ, ճերմակ թռչունները։ Ինչից է, հը՞։ Ինչի՞ց։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (համբուրելով նրա ձեռքը, քնքշորեն) Ճերմակ իմ թռչուն… ԻՐԻՆԱ Երբ այսօր արթնացա, վեր ելա ու լվացվեցի, հանկարծ ինձ թվաց, թե այս երկնքի տակ ամեն ինչ հասկանալի է, և ես գիտեմ`ինչպես ապրել։ Սիրելի Իվան Ռոմանիչ, թվաց, թե գիտեմ ամեն ամեն ինչ։ Մարդը պետք է աշխատի, աշխատի քրտինք թափելով… Ով ուզում է լինի։ Աշխատանքի մեջ է կյանքի, երջանկության, հիացմունքի իմաստը։ Ի՛ նչ հրաշալի բան է`լինել բանվոր, արթնանալ դեռ լույսը չբացված, կամ հովիվ, կամ ուսուցիչ, որ ուսուցանում է երեխաներին, կամ մեքենավար։ Տեր իմ աստված, ավելի լավ է լինել եզ, քան մարդ, սովորական մի եզ կամ ձի, միայն թե աշխատես… Այո, սովորական ձի և ոչ թե երիտասարդ մի կին, որն արթնանում է ցերեկվա տասներկուսին, հենց անկողնում սուրճ խմում, հետո երկու ժամ վատնում հագնվելու վրա… Օ՛, ինչ սարսափելի է։ Ինչպես շոգ օրերին ես ցանկանում խմել, այ այդպես էլ ես ցանկանում եմ աշխատել։ Եվ եթե առավոտ շուտ չարթնանամ ու չաշխատեմ, հրաժարվեք ինձ հետ բարեկամություն անելուց, Իվան Ռոմանիչ։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (քնքշորեն) Կհրաժարվեմ, անպայման կհրաժարվեմ։ ՕԼԳԱ Հայրիկը սովորեցրել է մեզ արթնանալ ժամը յոթին։ Իրինան արթնանում է յոթին, բայց ամենաքիչը մինչև ժամը ինը մնում է անկողնում պառկած։ Մտածում է։ Տեսեք`ինչպես լրջացավ դեմքը։ Ծիծաղում է)։ ԻՐԻՆԱ Դու վարժվել ես ինձ նայել որպես աղջնակի, և քեզ համար տարօրինակ է թվում իմ լուրջ դեմքը։ Իսկ ես քսան տարեկան եմ։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Աշխատանքի կարոտ… Օ՛, աստված իմ, ինչպես եմ ես դա հասկանում։ Կյանքումս ես ոչ մի օր չեմ աշխատել։ Ծնվել եմ ցուրտ ու դատարկ Պետերբուրգում, մի ընտանիքում, որին անծանոթ է եղել հոգսը, աշխատանքը։ Հիշում եմ, երբ տուն էի դառնում կորպուսից, սպասյակը ոտքերիցս քաշում էր կոշիկները։ Ես կամակորություններ էի անում, իսկ մայրս հիանում էր ինձնով ու զարմանում, որ ուրիշներն այլ կերպ էին վարվում։ Ինձ պահպանում էին աշխատանքից։ Բայց դե պահպանել կլինի՞։ Հասել է ժամը, մեզ բոլորիս վրա գալիս է հեղեղը, ուր որ է պայթելու է առողջ, ուժեղ փոթորիկը, որն արդեն մոտ է, և շուտով մեր հասարակությունից կքշի կտանի ծուլությունը, անտարբերությունը, արհամարհանքը աշխատանքի նկատմամբ, թարախակալած ձանձրույթը։ Ես պիտի աշխատեմ, իսկ մի քսանհինգ երեսուն տարի անց արդեն կաշխատի ամեն ոք։ Ամեն ոք։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Ես չեմ աշխատի։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Դուք հաշվի մեջ չեք։ ՍՈԼՅՈՆԻ Քսանհինգ տարի անց, բարեբախտաբար, դուք այլևս չեք լինի։ Երկու-երեք տարի հետո դուք կմեռնեք կաթվածից, և կամ ես կկատաղեմ ու կկրակեմ ուղիղ ձեր ճակատին։ Գրպանից հանում է օծանելիքի սրվակը և ցանում է կրծքին, ձեռքերին)։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (ծիծաղում է) Ես, իրոք, երբեք ոչինչ չեմ արել։ Համալսարանն ավարտելուց հետո մատը մատիս չեմ խփել, նույնիսկ գիրք չեմ կարդացել… Միայն լրագրեր… (Գրպանից մի ուրիշ լրագիր է հանում)։ Լրագրերից, ահա, իմանում եմ, որ եղել է, ասենք, ոմն Դոբրոլյուբով, իսկ թե ինչ է նա գրել, չգիտեմ։ Աստված գիտե… Լսվում է, ինչպես են թակում հատակը ներքևի հարկից։ Ահա ինձ ներքև են կանչում, այցելու ունեմ, երևի։ Հիմա կգամ… սպասեք… (Հապշտապ հեռանում է`սանրելով մորուքը)։ ԻՐԻՆԱ Նրա մտքինն ուրիշ բան է։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Այո։ Հանդիսավոր արտահայտությամբ հեռացավ։ Ակնհայտ է, որ ձեզ համար նվեր է բերելու։ ԻՐԻՆԱ Ինչ տհաճ է։ ՕԼԳԱ Այո, սարսափելի է։ Նա միշտ էլ հիմարություններ է անում։ ՄԱՇԱ Ծովախորշի մոտ կանաչ կաղնի կա, ոսկե շղթա է այդ կաղնուց կախ… Ոսկե շղթա է այդ կաղնուց կախ… (Ոտքի է ելնում ու քթի տակ կամացուկ երգում)։ ՕԼԳԱ Այսօր տխուր ես, Մաշա։ Քթի տակ երգելով`Մաշան հագնում է գլխարկը։ Ու՞ր։ ՄԱՇԱ Տուն։ ԻՐԻՆԱ Տարօինակ է… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Անվանակոչության օր չէ՞… ՄԱՇԱ Միևնույն է… Երեկոյան կգամ։ Ցտեսություն, քաղցրիկս։ (Համբուրում է Իրինային)։ Կրկին ցանկանում եմ քեզ առողջություն։ Երջանիկ եղիր։ Մի ժամանակ, երբ դեռ ողջ էր հայրիկը, անվանակոչության օրերին մեր տուն էին գալիս երեսուն-քառասուն սպա, աղմուկ էր լինում, եռուզեռ… Իսկ այսօր եկել են մեկուկես մարդ, և լռություն է, ինչպես անապատում։ Ես գնում եմ… Մռայլ տրամադրություն ունեմ, տխուր եմ, դու ինձ մի լսիր։ (Արցունքների միջից ծիծաղում է)։ Հետո կզրուցենք, քաղցրիկս, իսկ հիմա ուզում եմ գնալ։ ԻՐԻՆԱ (դժգոհ) Ինչ վատն ես… ՕԼԳԱ (արտասվելով) Ես հասկանում եմ քեզ, Մաշա։ ՍՈԼՅՈՆԻ Երբ փիլիսոփայում է տղամարդը`երևույթը կոչվում է փիլիսոփայություն կամ պարզապես`սոփեստություն, իսկ երբ կինն է փիլիսոփայում կամ, որ ավելի վատ է, երբ երկու կին են փիլիսոփայում, երևույթը կոչվում է`քարշ տուր ինձ`մատիցս բռնած։ ՄԱՇԱ Ի՞նչ եք ուզում ասել, սարսափելի մարդ։ ՍՈԼՅՈՆԻ Ոչինչ։ Նա չհասցրեց ախ ասել, արջը վրան պինդ նստեց։ Դադար։ ՄԱՇԱ (Օլգային, բարկացած) Կտրիր լացդ… Ներս են գալիս Անֆիսան և Ֆերապոնտը`տորթը ձեռքին։ ԱՆՖԻՍԱ Այստեղ բեր, հերս։ Ներս եկ, ոտքերդ մաքուր են։ (Իրինային)։ Վարչությունից է, Միխայիլ Իվանիչ Պրոտոպոպովից։ ԻՐԻՆԱ Շնորհակալ եմ։ Շնորհակալություն հայտնեք նրան։ (Վերցնում է տորթը)։ ՖԵՐԱՊՈՆՏ Ի՞նչ։ ԻՐԻՆԱ (բարձր) Շնորհակալություն հայտնեք։ ՕԼԳԱ Դայակ, հյուրասիրիր նրան։ Գնա, Ֆերապոնտ, քեզ թխվածք կտան։ ՖԵՐԱՊՈՆՏ Ի՞նչ։ ԱՆՖԻՍԱ Գնանք, հերս, գնանք, Ֆերապոնտ Սպիրիդոնիչ։ (Գնում է Ֆերապոնտի հետ)։ ՄԱՇԱ Չեմ սիրում Պրոտոպոպովին, այդ Միխայիլ Պոտապիչին կամ Իվանիչին։ Պետք չէ նրան հրավիրել։ ԻՐԻՆԱ Ես չեմ հրավիրել։ ՄԱՇԱ Եվ ճիշտ ես վարվել։ Ներս է գալիս Չեբուտիկինը. նրան հետևում է մի զինվոր`արծաթյա ինքնաեռը գրկած։ Զարմանքի և դժգոհության ձայներ։ ՕԼԳԱ (դեմքը ծածկում է ձեռքերով) Ինքնաեռ… Սոսկալի է։ (Մտնում է դահլիճ)։ [...] ԻՐԻՆԱ Սիրելի Իվան Ռոմանիչ, այս ի՞նչ եք անում։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ (ծիծաղում է) Ես ասում էի, չէ՞։ ՄԱՇԱ Իվան Ռոմանիչ, դուք պարզապես ամոթ չունեք։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Թանկագիններս, սիրունիկներս, դուք իմ միակն եք, դուք ինձ համար ամենաթանկն եք այս աշխարհում։ Շուտով ես վաթսուն տարեկան կդառնամ… Ծեր եմ, միայնակ, անպետք… Իմ մեջ ոչ մի լավ բան չկա, բացի ձեր նկատմամբ ունեցածս սիրուց, և եթե դուք չլինեիք, ես վաղուց հրաժեշտ տված կլինեի կյանքիս։ (Իրինային) Սիրելիս, դստրիկս, ես ձեզ գիտեի ձեր ծննդյան օրից… Այնքան եմ ձեզ գրկած ման ածել։ Ես սիրում էի ձեր հանգուցյալ մորը։ ԻՐԻՆԱ Բայց ինչու՞ համար են այսպիսի թանկարժեք նվերները։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (արցունքների միջից, բարկացած) Թանկարժեք նվերներ… Դե դուք էլ… (սպասյակին) Տար ինքնաեռը… (Տնազ է անում)։ Թանկարժեք նվերներ… Սպասյակը ինքնաեռը տանում է դահլիճ։ ԱՆՖԻՍԱ (հյուրասենյակով անցնելիս) Մի անծանոթ գնդապետ է եկել։ Արդեն հանել է վերարկուն, ներս է գալիս։ Արինուշկա, քնքուշ եղիր, բարեհամբույր… (հեռանում է)։ Եվ նախաճաշելու ժամն է արդեն։ Տեր աստված… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Երևի Վերշինինն է։ Ներս է գալիս Վերշինինը։ Փոխգնդապե՛ տ Վերջինին։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (Մաշային և Իրինային) Պատիվ ունեմ ներկայանալու. Վերշինին։ Շատ-շատ ուրախ եմ, որ վերջապես այցելեցի ձեզ։ Ինչքա՛ ն եք մեծացել… Այ-այ-այ… ԻՐԻՆԱ Նստեցեք, խնդրեմ։ Շատ հաճելի է։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (ուրախ) Շատ ուրախ եմ, շատ ուրախ եմ։ Բայց դուք երեքն եք, չէ՞։ Հիշում եմ`երեք քույր էիք։ Դեմքներդ չեմ հիշում արդեն, բայց որ ձեր հայրը գնդապետ Պրոզորովը երեք աղջիկ ուներ, գերազանց եմ հիշում։ Ինչպես է անցնում ժամանակը, օ՛ յ, օ՛ յ, օ՛ յ, ինչպես է անցնում… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Ալեքսանդր Իգնատևիչը Մոսկվայից է։ ԻՐԻՆԱ Մոսկվայի՞ց։ Դուք Մոսկվայի՞ց եք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Այո, այնտեղից։ Ձեր հանգուցյալ հայրն այնտեղ մարտկոցի հրամանատար էր, իսկ ես նույն բրիգադում`սպա։ (Մաշային)։ Ահա, ձեր դեմքը փոքր-ինչ հիշեցի։ ՄԱՇԱ Իսկ ես ձեզ չեմ հիշում։ ԻՐԻՆԱ Օլյա, Օլյա… (Բղավում է դահլիճի կողմը)։ Օլյա, շուտ արի… (Օլգան հյուրասենյակ է մտնում)։ Պարզվում է, որ փոխգնդապետ Վերշինինը Մոսկվայից է։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ուրեմն, դուք Օլգա Սերգեևնան եք`ավագը, իսկ դուք`Մարիան։ Դուք էլ Իրինան`կրտսերը… ՕԼԳԱ Դուք Մոսկվայի՞ց եք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Այո։ Սովորել եմ Մոսկվայում, ծառայությունս սկսել այնտեղ… Երկար եմ ծառայել Մոսկվայում։ Վերջապես մարտկոց ստացա և, ահա, ինչպես տեսնում եք, այստեղ եմ։ Ես ձեզ չեմ հիշում, միայն հիշում եմ, որ երեք քույր էիք։ Ձեր հայրն է մնացել հիշողությանս մեջ. եթե փակեմ աչքերս, իսկույն կտեսնեմ նրան։ Ես Մոսկվայում եղել եմ ձեր տանը… ՕԼԳԱ Ինձ թվում էր, թե հիշում եմ բոլորին և հանկարծ… ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ինձ կոչում են Ալեքսանդր Իգնատևիչ… ԻՐԻՆԱ Ալեքսանդր Իգնատևիչ, դուք Մոսկվայից եք… Այ քեզ անակնկալ… ՕԼԳԱ Մենք տեղափոխվում ենք Մոսկվա։ ԻՐԻՆԱ Կարծում ենք`աշնանը այնտեղ կլինենք։ Մեր հարազատ քաղաքում։ Մենք այնտեղ ենք ծնվել։ Ստարայա Բասմաննայա փողոցում։ Երկուսով ծիծաղում են ուրախությունից։ ՄԱՇԱ (աշխույժով) Հիմա հիշեցի… Հիշու՞մ ես, Օլգա, մեր տանը մեկին «սիրահարված մայոր» էին կոչում։ Դուք այն ժամանակ պորուչիկ էիք, և չեմ հիշում, թե ում վրա սիրահարված։ Եվ ձեզ բոլորը ձեռք էին առնում, չգիտես ինչու «մայոր» էին կոչում։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (ծիծաղում է) Այո, այո, «սիրահարված մայոր», ճիշտ այդպես… ՄԱՇԱ Այն ժամանակ դուք միայն բեղ ունեիք… Օ, ինչպես եք ծերացել։ Արցունքների միջից)։ Ինչպե՛ ս եք ծերացել։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Այո, երբ ինձ կոչում էին սիրահարված մայոր, ես ջահել էի ու սիրահարված։ Հիմա այն չեմ։ ՕԼԳԱ Դուք ոչ մի ճերմակ մազ չունեք։ Դուք ծերացել եք, բայց դեռ ծեր չեք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Արդեն քառասուներեք տարեկան եմ։ Վաղու՞ց եք դուրս եկել Մոսկվայից։ ԻՐԻՆԱ Տասնմեկ տարի առաջ։ Ինչու՞ ես լալիս, Մաշա, գժուկ… (Արցունքների միջից)։ Ես էլ լաց կլինեմ… ՄԱՇԱ Ոչինչ, ոչինչ… Իսկ դուք ո՞ր փողոցում էիք ապրում։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ստարայա Բասմաննայա։ ՕԼԳԱ Մենք էլ`այնտեղ… ՎԵՐՇԻՆԻՆ Մի Ժամանակ ապրում էի Նեմեցկայա փողոցում։ Այնտեղից էի գնում Կարմիր զորանոցներ։ Ճանապարհին մռայլ մի կամուրջ կար, կամրջի տակ աղմկում էր ջուրը։ Միայնակ մարդու համար շատ տխուր էր։ Դադար։ Իսկ այստեղ ինչ լայն, ինչ շռայլ գետ է։ Հրաշալի գետ է։ ՕԼԳԱ Այո, միայն թե ցուրտ է։ Ցուրտ է և շատ մոծակներ կան։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ի՞նչ եք ասում… Այնքան առողջ, գեղեցիկ, սլավոնական բնություն է այստեղ։ Անտառ, գետ… Կեչիներ կան… Քնքուշ, համեստ կեչիներ… Ծառերից ամենաշատը ես կեչին եմ սիրում։ Այստեղ հրաշալի կարելի է ապրել։ Միայն տարօրինակ է, որ երկաթուղային կայարանը քսան կիլոմետրի վրա է։ Եվ ոչ ոք չգիտե, թե ինչու է այդպես։ ՍՈԼՅՈՆԻ Իսկ ես գիտեմ։ Բոլորը նրան են նայում։ Որովհետև`եթե կայարանը մոտիկ լիներ, ապա չէր լինի հեռու։ Բայց քանի որ հեռու է, նշանակում է մոտիկ չէ։ Անհամար լռություն։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Կատակում ես, Վասիլի Վասիլիչ։ ՕԼԳԱ Հիմա ես ձեզ հիշեցի, հիշեցի։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ես ձեր մորը գիտեի։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻն Լավ կին էր, աստված հոգին լուսավորի։ ԻՐԻՆԱ Մայրիկը Մոսկվայում է թաղված։ ՕԼԳԱ Նովոդեվիչյե գերեզմանատանը։ ՄԱՇԱ Պատկերացնու՞մ եք, ես արդեն սկսում եմ մոռանալ նրա դեմքը։ Ճիշտ այդպես էլ մեզ չեն հիշի։ Կմոռանան։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Այո, կմոռանան։ Այդպիսին է մեր ճակատագիրը։ Եվ ոչինչ չես կարող փոխել։ Այն, ինչ մեզ թվում է լուրջ, կարևոր, երբ ժամանակը գա, կմոռացվի կամ կդառնա անկարևոր։ Դադար։ Եվ հետաքրքիր է, չէ՞. հիմա մենք բոլորովին չենք կարող գուշակել, թե ինչն է համարվելու վեհ, կարևոր, ինչը`խղճուկ, անհեթեթ։ Կոպեռնիկոսի և կամ, ասենք, Կոլումբոսի հայտնագործությունները մի՞թե Ժամանակին անօգտակար և ծիծաղելի չէին։ Իսկ ինչ-որ մի խելառի գրած դատարկաբանությունը ճշմարտության համարում ուներ։ Եվ հնարավոր է, որ այսօրվա մեր կյանքը, ինչին մենք հաշտվել ենք, ժամանակի ընթացքում թվա տարօրինակ, անհարմար, անգիտակից, ոչ բավարար մաքուր, գուցեև մեղսալի… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Ո՞վ գիտե։ Գուցեև մեր կյանքը կոչեն բարձր, վեհ և հիշեն մեզ հարգանքով։ Հիմա չկան մարմնական պատիժներ, մահապատիժներ, ավերիչ արշավանքներ, բայց և այնպես, որքան շատ է տառապանքը։ ՍՈԼՅՈՆԻ (բարակ ձայնով) Ջու', ջու', ջու', ջու'… Բարոնին շիլա մի տուր, թույլ տուր միայն փիլիսոփայել։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Վասիլի Վասիլիչ, խնդրում եմ ինձ հանգիստ թողնեք։ (Նստում է մի այլ աթոռի)։ Վերջապես ձանձրալի է այս ամենը։ ՍՈԼՅՈՆԻ (բարակ ձայնով) Ջու', ջու', ջու', ջու'… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ (Վերշինինին)։ Տառապանքը, որ նկատելի է այսօր, այնուամենայնիվ մատնանշում է բարոյական այն մակարդակը, ինչին հասել է հասարակությունը։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Այո', այո', իհարկե'։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Դուք քիչ առաջ ասացիք, բարոն, թե մեր կյանքը կհամարեն բարձր, վեհ, բայց մարդիկ, առայժմ ցածր են։ (Ոտքի է կանգնում)։ Տեսեք, թե ինչ ցածրահասակն եմ ես։ Ինձ մխիթարելու համար է պետք ասել, թե կյանքս բարձր է, վեհ։ Բեմից այն կողմ ջութակի նվագ է լսվում։ ՄԱՇԱ Անդրեյն է նվագում, մեր եղբայրը։ ԻՐԻՆԱ Նա գիտության մարդ է։ Հավանաբար, պրոֆեսոր կդառնա։ Հայրը զինվորական էր, իսկ որդին ընտրեց գիտության ուղին։ ՄԱՇԱ Հայրիկի ցանկությամբ։ ՕԼԳԱ Այսօր մենք փոքր-ինչ խաղացել ենք նրա հոգու հետ։ Նա կարծես թե սիրահարված է։ ԻՐԻՆԱ Տեղացի մի օրիորդի։ Ամենայն հավանականությամբ նա այսօր մեր հյուրը կլինի։ ՄԱՇԱ Ախ, ինչպես է նա հագնվում։ Ոչ թե տգեղ, անճաշակ, այլ, պարզապես`խղճուկ։ Վառ, դեղնավուն, գռեհիկ ծոպերով մի տարօրինակ փեշ է հագնում և կարմիր կոֆտա։ Իսկ այտերն այնպես մաքուր են, այնպես մաքուր… Անդրեյը սիրահարված չէ, անհնար է երևակայել, չէ, նա ճաշակ ունի, նա մեզ պարզապես ձեռ է առնում։ Ես երեկ լսեցի, որ մեր հարսնացուն ամուսնանալու է նախագահ Պրոտոպոպովի հետ։ Եվ հրաշալի կլինի… (Կողքի դռան կողմը)։ Անդրեյ, մեզ մոտ արի։ Մի րոպեով, սիրելիս… Գալիս է Անդրեյը։ ՕԼԳԱ Իմ եղբայրն է, Անդրեյ Սերգեևիչը։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Վերշինին։ ԱՆԴՐԵՅ Պրոզորով։ Մաքրում է քրտնած դեմքը)։ Դուք մեր մարտկոցի հրամանատա՞րն եք։ ՕԼԳԱ Պատկերացնու՞մ ես. Ալեքսանդր Իգնատևիչը Մոսկվայից է։ ԱՆԴՐԵՅ Այո՞։ Դեհ, շնորհավորում եմ։ Հիմա քույրերս ձեզ հանգիստ չեն տա։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ես արդեն հասցրեցի ձանձրացնել նրանց։ ԻՐԻՆԱ Տեսեք, թե այսօր նկարի ինչպիսի շրջանակ է նվիրել ինձ Անդրեյը։ (Ցույց է տալիս շրջանակը)։ Ինքն է պատրաստել։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (պահելով շրջանակը և չիմանալով ինչ ասի) Այո, լավ գործ է… ԻՐԻՆԱ Եվ, այ, այն շրջանակը, որ դաշնամուրի տակ է, էլի ինքն է պատրաստել։ Անդրեյը թափ է տալիս ձեռքը, հեռանում է։ ՕԼԳԱ Նա և' գիտնական է, և' ջութակ է նվագում, և' հազար ու մի տեսակ բաներ է պատրաստում, մի խոսքով, ոսկի ձեռքեր ունի։ Անդրեյ, մի գնա։ Անվերջ փախչում է։ Մո'տ արի։ Մաշան և Իրինան բռնում են եղբոր ձեռքերից, հետ են բերում։ ՄԱՇԱ Արի, արի։ ԱՆԴՐԵՅ Թողեք, խնդրում եմ։ ՄԱՇԱ Ինչ ծիծաղելին ես։ Ալեքսանդր Իգնատևիչին մի ժամանակ անվանում էին սիրահարված մայոր, և նա բոլորովին չէր բարկանում։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Բոլորովին։ ՄԱՇԱ Իսկ քեզ ես ուզում եմ կոչել սիրահարված ջութակահար։ ԻՐԻՆԱ Կամ`սիրահարված պրոֆեսոր։ ՕԼԳԱ Նա սիրահարված է։ Անդրյուշան սիրահարված է։ ԻՐԻՆԱ Բրա՛ վո, բրա՛ վո, բի՛ ս։ Անդրյուշան սիրահարված է։ (Ծափահարում է)։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (հետևից մոտենում է Անդրեյին ու բռնում նրա կոնքից)։ Սիրո համար է միայն մայր բնությունը մեզ աշխարհ բերել։ (Քրքջում է։ Նա անբաժան է լրագրից)։ ԱՆԴՐԵՅ Դե, բավական է, բավական է։ (Մաքրում է դեմքի քրտինքը)։ Ես ողջ գիշերը չեմ քնել և հիմա լավ չեմ զգում ինձ։ Մինչև չորսը կարդում էի, հետո պառկեցի, բայց չկարողացա քնել։ Մտածում էի հազար ու մի հարցի շուրջ, իսկ այս կողմերում լույսը շուտ է բացվում, արևը պարզապես ննջարանդ է խցկվում։ Ամառվա ընթացքում, քանի դեռ այստեղ եմ, ցանկանում եմ թարգմանել անգլիական մի գիրք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Դուք կարդու՞մ եք անգլերեն։ ԱՆԴՐԵՅ Այո։ Հայրս, աստված հոգին լուսավորի, նեղում էր մեզ դաստիարակությամբ։ Ասածս երևի ծիծաղելի է և հիմարություն, բայց պետք է խոստովանեմ, որ նրա մահից հետո ես սկսեցի լցվել, գիրացա մեկ տարվա ընթացքում, կարծես թե մարմինս ազատագրվել էր ճնշումից։ Հորս շնորհիվ ես և քույրերս գիտենք ֆրանսերեն, գերմաներեն և անգլերեն, իսկ Իրինան նաև`իտալերեն։ Բայց ի՞նչ գնով… ՄԱՇԱ Այս քաղաքում երեք լեզու իմանալն ավելորդ շռայլություն է։ Նույնիսկ, ոչ թե շռայլություն, այլ մի տեսակ անպետք հավելուկ։ Վեցերորդ մատի պես մի բան։ Մենք ավելորդ շատ բան գիտենք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ա՛ յ քեզ բան։ (Ծիծաղում է)։ Ավելորդ շա՞տ բան գիտեք։ Ես կարծում եմ, որ չկա մի այնպիսի ձանձրալի ու խուլ քաղաք, որտեղ պետք չլինի խելոք, կրթված մարդը։ Ասենք թե իսկապես հետամնաց ու կոպիտ այս քաղաքի հարյուր հազար բնակիչներից միայն դուք եք ձեզ նման։ Ինքնըստինքյան հասկանալի է, որ դուք չեք հաղթի շրջապատի խավարի դեմ պայքարում։ Ձեր կյանքի ընթացքում դուք աստիճանաբար պետք է զիջեք և լուծվեք հարյուրհազարանոց ամբոխի մեջ։ Կյանքը ձեզ կխլացնի։ Բայց և այնպես դուք չեք անհետանա, կթողնեք ձեր ազդեցությունը։ Ձեզանից հետո ձեր նմանները կլինեն գուցե վեց հոգի, հետո`տասներկուսը և այդպես շարունակ, մինչև որ թվով կսկսեք գերակշռել։ Երկու, երեք հարյուր տարի անց կյանքը երկրի վրա կլինի աներևակայելիորեն գեղեցիկ, հրաշալի։ Մարդուն այդպիսի կյանք է պետք, բայց քանի դեռ չկա, պիտի նախազգալ այդ կյանքը, պիտի սպասել, երազել, պատրաստվել։ Ահա թե ինչու մարդը պիտի տեսնի ու իմանա ավելին, քան տեսել և իմացել են նրա պապն ու հայրը։ (Ծիծաղում է)։ Իսկ դուք բողոքում եք, թե ավելորդ շատ բաներ գիտեք։ ՄԱՇԱ (հանում է գլխիկը) Ես մնում եմ նախաճաշին։ ԻՐԻՆԱ (խոր շունչ քաշելով) – Այս խոսքերը պետք էր գրի առնել։ Անդրեյը չկա, նա աննկատ հեռացել է։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Շատ տարիներ հետո, ասում եք, կյանքը երկրի վրա կլինի գեղեցիկ, հրաշալի։ Ճիշտ է։ Բայց որպեսզի մասնակցես այդ կյանքին, հիմա, թեկուզև հեռվից, հարկավոր է նախապատրաստվել, հարկավոր է աշխատել… ՎԵՐՇԻՆԻՆ (ոտքի է ելնում) Այո, Որքա՛ ն ծաղիկներ ունեք։ (Շուրջն է նայում)։ Եվ բնակարանն է հարմարավետ։ Նախանձում եմ։ Իմ ողջ կյանքում ես բնակարանից բնակարան եմ տեղափոխվել երկու աթոռով, մեկ բազմոցով և անվերջ ծխացող վառարանով։ Իմ ամբողջ կյանքում ես միշտ այ հենց այս ծաղիկների պակասն եմ զգացել։ Էհ, ինչ արած… ՏՈԻԶԵՆԲԱԽ Այո, հարկավոր է աշխատել։ Դուք, հավանաբար, մտածում եք, թե հուզվեց գերմանացին։ Բայց ես, ազնիվ խոսք, ռուս եմ և գերմաներեն չգիտեմ էլ։ Հայրս ուղղափառ էր… Դադար։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (քայլում է բեմում) Ես հաճախ եմ մտածում. ի՞նչ կլիներ, եթե մենք նորից սկսեինք կյանքը`այս անգամ գիտակցորեն։ Եթե մի կյանքը, այն, որ արդեն ապրված է, լիներ, ինչպես ասում են, սևագիր, իսկ մյուսը`մաքրագիր։ Կարծում եմ, մեզանից յուրաքանչյուրը կջանար նախ և առաջ չկրկնել իրեն, կստեղծեր կյանքի այլ պայմաններ, կկահավորեր մի այսպիսի լուսավոր բնակարան`ծաղիկներով… Ես կին ունեմ, երկու դուստր, ըստ որում, կինս վատառողջ է և այլն, և այլն, բայց այ, եթե կյանքս սկսեի նորից, ապա չէի ամուսնանա… Ոչ… Ոչ… Ներս է գալիս Կուլիգինը`ֆրակը հագին։ ԿՈւԼԻԳԻՆ (մոտենում է Իրինային)։ Թանկագին քույրս, թույլ տուր շնորհավորել քեզ, իմ հրեշտակին, և անկեղծ, սրտանց ցանկանալ առողջություն ու այն ամենը, ինչ կարելի է մաղթել քո տարիքի աղջկան։ Եվ հետո թույլ տուր նվիրել քեզ ահա այս գրքույկը։ (Տալիս է գիրքը)։ Ձեր գիմնազիայի հիսնամյա տարեգրությունն է`իմ հեղինակությամբ։ Դատարկ գիրք է, գրված պարապությունից, բայց դու, այդուհանդերձ, կարդա։ Բարև, պարոնայք։ (Վերշինինին)։ Կուլիգին, տեղիս գիմնազիայի ուսուցիչ։ Արքունի խորհրդական։ (Իրինային)։ Այդ գրքում դու կգտնես հիսուն տարում գիմնազիան ավարտածների ցուցակը։ Feci, guod potui, faciant meliora potentes 1։ (Համբուրում է Մաշային)։ ԻՐԻՆԱ Բայց անցած զատիկին դու արդեն նվիրել ես ինձ այս գրքից։ ԿՈւԼԻԳԻՆ (ծիծաղում է) Չի կարող պատահել։ Այդ դեպքում հետ տուր կամ, ավելի լավ է, նվիրիր գնդապետին։ Վերցրեք, գնդապետ։ Օրերից մի օր ձանձրույթից կկարդաք։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Շնորհակալ եմ։ (Պատրաստվում է գնալ)։ Ես արտակարգ ուրախ եմ ծանոթության համար… ՕԼԳԱ Գնու՞մ եք։ Ոչ, ոչ։ ԻՐԻՆԱ Դուք կնախաճաշե՞ք մեզ հետ։ Խնդրում եմ։ ՕԼԳԱ Խնդրում եմ։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ (Գլուխ է տալիս) Ես, ինչպես երևում է, անվանակոչության եմ եկել։ Ներեցեք, չգիտեի ու չշնորհավորեցի ձեզ… (Օլգայի հետ մտնում է դահլիճ)։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Այսօր, պարոնայք, կիրակի է, հանգստյան օր, եկեք, ուրեմն, հանգստանանք ու զվարճանանք յուրաքանչյուրս մեր տարիքին ու դիրքին համապատասխան։ Գորգերն ամռանը պետք է հավաքել ու պահել մինչև ձմեռ։ Պարսկական փոշի կամ նավթալին ցանել վրան… Հռոմեացիներն առողջ էին, որովհետև թե աշխատել գիտեին և թե`հանգստանալ։ Նրանք ունեին mens sana in corpore sano 2։ Նրանց կյանքը հոսում էր ծանոթ հունով։ Մեր դիրեկտորն ասում է. գլխավորը կյանքի ձևն է։ Ամեն բան ավարտվում է, երբ կորցնում է իր ձևը։ Մեր առօրյա կյանքում էլ նույնն է։ (Ծիծաղելով բռնում է Մաշայի կոնքից)։ Մաշան ինձ սիրում է։ Իմ կինը սիրում է ինձ։ Լուսամուտի վարագույրները նույնպես պետք է գորգերի հետ պահել մինչև ձմեռ… Այսօր ես ուրախ եմ, գերազանց տրամադրությամբ։ Մաշա, ժամը չորսին հավաքվում ենք դիրեկտորի մոտ։ Մանկավարժների և նրանց ընտանիքների զբոսանք է նախատեսված։ ՄԱՇԱ Ես չեմ գա։ ԿՈւԼԻԳԻն (վշտացած) Թանկագինս… Ինչու՞… ՄԱՇԱ Բացատրությունը հետո… (բարկացած)։ Լավ, կգամ, միայն թե, խնդրում եմ, հանգիստ թող ինձ։ Հեռանում է)։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Երեկոն շարունակելու ենք դիրեկտորի տանը։ Չնայած իր տկար վիճակին, այդ մարդը ջանում է առաջին հերթին պիտանի լինել հասարակությանը։ Հրաշալի, լուսավոր անձնավորություն է։ Հոյակապ մարդ։ Երեկ, խորհրդից հետո նա ինձ ասաց. «Հոգնել եմ, Ֆյոդոր Իլյիչ հոգնել եմ»։ Նայում է պատի ժամացույցին, հետո իր թևի կապածին)։ Ձեր Ժամացույցը շտապում է ուղիղ յոթ րոպեով։ Հա, ասաց, հոգնել եմ։ Բեմի հետևում ջութակ են նվագում։ ՕԼԳԱ Պարոնայք, հրամեցեք նախաճաշի։ Կարկանդակ է մատուցվելու։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Ախ, թանկագին իմ Օլգա։ Երեկ ես աշխատել եմ առավոտից մինչև երեկոյան տասնմեկը, հոգնել եմ, իսկ այսօր ինձ երջանիկ եմ զգում։ Մտնում է դահլիճ, ուր սեղանն է)։ Թանկագինս… ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (լրագիրը գրպանն է խցկում, սանրում է մորուքը) Կարկանդա՞կ։ Հրաշալի է։ ՄԱՇԱ (Չեբուտիկինին, խիստ) Տեսեք, հա՛, այսօր ոչինչ չխմեք։ Լսու՞մ եք։ Ձեզ չի կարելի։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Էվա… Ամեն ինչ անցել է, Երկու տարի է գինարբուքի մեջ չեմ ընկել։ (Անհամբեր)։ Էհ, քույրս, մի՞թե միևնույն չէ։ ՄԱՇԱ Ինչ որ է, չհամարձակվեք խմել։ Չփորձեք։ (Բարկացած, բայց այնպես, որ ամուսինը չլսի)։ Սատանան տանի, էլի ամբողջ մի երեկո պիտի ձանձրանամ դիրեկտորի տանը։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Ես ձեր փոխարեն լինեի`չէի գնա։ Չէի գնա ու վերջ։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Մի գնացեք, անուշիկս։ ՄԱՇԱ Հա, մի գնացեք… Այս անիծած, անտանելի կյանքը (Մտնում է դահլիճ)։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ (գնում է նրա հետևից) Նու՛… ու՛… ՍՈԼՅՈՆԻ (դահլիճ մտնելով) Ջու-ջու-ջու… ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Բավական է, Վասիլի Վասիլիչ։ Վե'րջ տվեք։ ՍՈԼՅՈՆԻ Ջու-ջու-ջու… ԿՈւԼԻԳԻՆ (ուրախ) Ձեր կենացը, գնդապետ։ Ես մանկավարժ եմ և այս տանը`յուրային։ Մաշայի ամուսինն եմ Նա բարի, շատ բարի կին է… ՎԵՐՇԻՆԻՆ Ես կխմեմ այ այս մուգ օղին… (խմում է) Ձեր կենացը։ Օլյային) Ձեր տանը շատ հաճելի է։ Հյուրասենյակում մնում են Իրինան և Տուզենբախը։ ԻՐԻՆԱ Մաշան այսօր մռայլ է։ Նա ամուսնացավ տասնյոթ տարեկանում, և այն ժամանակ Կուլիգինը ամենախելացի տղամարդն էր թվում նրան։ Իսկ հիմա ուրիշ է։ Կուլիգինը ամենաբարին է, բայց ամենախելացին չէ… ՕԼԳԱ (անհամբեր) Անդրեյ, դե արի վերջապես… ԱՆԴՐԵՅ (բեմից դուրս) Հիմա։ Մտնում է ներս և մոտենում սեղանին)։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Ի՞նչ եք մտածում։ ԻՐԻՆԱ Հենց այնպես։ Ես չեմ սիրում ձեր այդ Սոլյոնիին. և վախենում եմ նրանից։ Նա միայն հիմարություններ է դուրս տալիս։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ Տարօրինակ մարդ է։ Ես և խղճում եմ նրան և ցավում նրա համար, բայց ամենից շատ ափսոսում եմ։ Ինձ թվում է`նա ամաչկոտ է։ Երբ երկուսով ենք լինում, շատ խելոքն է ու քնքուշ, իսկ հասարակության մեջ կոպիտ է գռեհիկ, կռվազան։ Մի գնացեք, քանի դեռ սեղան չեն նստել։ Թույլ տվեք մնալ ձեզ մոտ։ Ի՞նչ եք մտածում։ Դադար։ Դուք քսան տարեկան եք, իմ երեսունը դեռ չի լրացել։ Քանի՞ տարի է մնացել առջևում, ձեր նկատմամբ իմ սիրով լեցուն քանի՛ – քանի՛ օրերի երկար շարան։ ԻՐԻՆԱ Նիկոլայ Լվովիչ, ինձ հետ մի խոսեք սիրուց։ ՏՈւԶԵՆԲԱԽ (չլսելով) Ես ապրելու, պայքարելու, աշխատելու կրքոտ ծարավ ունեմ և այդ ծարավը հիմա խառնված է ձեր նկատմամբ ունեցածս սիրո հետ, Իրինա, իսկ դուք, հակառակի պես, շատ եք գեղեցիկ, և կյանքն էլ հիասքանչ է թվում։ Ի՞նչ եք մտածում։ ԻՐԻՆԱ Դուք ասում եք`հիասքանչ է կյանքը։ Այո, բայց եթե թվում է թե այդպիսին է։ Մեր երեք քրոջ համար կյանքը դեռ չի եղել հիասքանչ, կյանքը, մոլախոտի պես, խեղդել է մեզ… (Արագորեն սրբում է դեմքը, ժպտում) Աշխատել է պետք, աշխատել։ Տխուր ենք և կյանքին նայում ենք մռայլորեն, որովհետև չգիտենք, թե ինչ բան է աշխատանքը։ Մենք ծնվել ենք աշխատանքն արհամարհող մարդկանցից… Ներս է գալիս Նատալյա Իվանովնան։ Նա վարդագույն զգեստով է և կանաչ գոտիով։ ՆԱՏԱՇԱ Արդեն սեղան են նստել… Ուշացա… (Նայում է հայելուն, շտկում է մազերը, գգեստը) Կարծես վատ չեմ սանրված։ Տեսնելով Իրինային) Թանկագին Իրինա Սերգեևնա, շնորհավորում եմ ձեզ։ Համբուրում է ամուր և երկար) Դուք շատ հյուրեր ունեք, ես անհարմար եմ զգում… Բարև ձեզ, բարոն… ՕԼԳԱ (հյուրասենյակ մտնելով) Ահա և Նատալյա Իվանովնան։ Բարև, սիրելիս։ Համբուրվում են։ ՆԱՏԱԼՅԱ Շնորհավորում եմ։ Այնքան մեծ հասարակություն է հավաքվել, որ ես շփոթվում եմ… ՕԼԳԱ Հանգստացիր, բոլորն էլ մերոնք են։ Կիսաձայն, վախեցած) Կանաչ գոտի՞ եք կապել։ Լավ չէ, սիրելիս։ ՆԱՏԱՇԱ Ինչ է, վա՞տ նշան է։ ՕԼԳԱ Չէ, պարզապես, չի սազում։ Եվ մի տեսակ տարօրինակ է։ ՆԱՏԱՇԱ (լալկան ձայնով) Այո՞։ Բայց այնքան էլ կանաչ չի։ Ավելի ճիշտ`փայլատ է։ (Օլգայի հետևից դահլիճ է մտնում)։ Դահլիճում սեղան են նստում։ Հյուրասենյակում ոչ ոք չկա։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Քեզ, Իրինա, ցանկանում եմ մի լավ փեսացու։ Ժամանակն է քեզ պսակելու։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Նատալյա Իվանովնա, ձեզ էլ ենք փեսացու ցանկանում։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Նատալյա Իվանովնան արդեն ունի փեսացու։ ՄԱՇԱ (պատառաքաղով խփում է ափսեին) Մի գավաթ գինի եմ խմելու։ Ի՞նչ ունենք կորցնելու։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Վարքիդ համար ես քեզ երեքից հանած եմ նշանակում։ ՎԵՐՇԻՆԻՆ Թրմօղին համեղ էր։ Ինչի՞ թուրմ է։ ՍՈԼՅՈՆԻ Փայտաճճվի։ ԻՐԻՆԱ (լալկան ձայնով) Թու-թու… ի՛ նչ զզվելի բան… ՕԼԳԱ Ընթրիքին կհյուրասիրեմ տապակած հնդուհավով և խնձորի քաղցր կարկանդակով։ Փառք աստծո, այսօր տանն եմ, երեկոյան էլ… Պարոնայք, երեկոյան համեցեք… ՎԵՐՇԻՆԻՆ Եթե թույլ տաք`ես էլ կգամ։ ԻՐԻՆԱ Խնդրեմ։ ՆԱՏԱՇԱ Նրանց դուռը միշտ բաց է։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Սիրո համար է մեզ մայր բնությունը լույս աշխարհ բերել։ (Ծիծաղում է)։ ԱՆԴՐԵՅ (բարկացած) Վե'րջ տվեք, պարոնայք։ Չձանձրացա՞ք։ Ֆեդոտիկն ու Ռոդեն ներս են բերում մի մեծ ծաղկեզամբյուղ։ ՖԵԴՈՏԻԿ Արդեն նախաճաշում են։ ՌՈԴԵ (բարձրաձայն և թլվատ) Նախաճաշու՞մ են։ Այո, արդեն ուտում են։ ՖԵԴՈՏԻԿ Մի րոպե սպասիր։ (Հանում է լուսանկարչական սարքը) Մե'կ։ Մի քիչ էլ սպասիր։ (Մի անգամ էլ է նկարում) Երկու'… և… պատրաստ է… Վերցնում են զամբյուղը, մտնում դահլիճ։ Նրանց դիմավորում են աղմուկով։ ՌՈԴԵ (բարձրաձայն) Շնորհավորում եմ, ցանկանում ամենայն, ամենայն… Եղանակն այսօր հրաշալի է, հոյակապ… Առավոտյան զբոսնել եմ գիմնազիստների հետ։ Ես գիմնազիայում մարմնամարզություն եմ դասավանդում։ ՖԵԴՈՏԻԿ Կարող եք շարժվել, Իրինա Սերգեևնա, կարող եք։ (Նկարում է) Այսօր դուք շատ գրավիչ եք։ (Գրպանից հոլ է հանում) Ահա, ձեզ հոլ եմ բերել… Զարմանալի ձայն է արձակում։ ԻՐԻՆԱ Ինչ լավն է։ ՄԱՇԱ Ծովախորշի մոտ կանաչ կաղնի կար, ոսկե շղթա էր այդ կաղնուց կախ… Ոսկե շղթա էր այդ կաղնուց կախ… (Լալկան)։ Ախր, ինչու՞ եմ ես սա ասում… Առավոտից կպել է լեզվիս, պոկ չի գալիս… ԿՈւԼԻԳԻՆ Սեղանի շուրջ տասներեք հոգի ենք։ ՌՈԴԵ (բարձրաձայն) Պարոնայք, մի՞թե դուք կարևորություն եք տալիս նախապաշարմունքներին։ Ծիծաղ։ ԿՈւԼԻԳԻՆ Եթե տասներեք հոգի ենք, նշանակում է մեր մեջ սիրահարներ կան։ Արդյոք դուք չե՞ք, Իվան Ռոմանիչ։ Ծիծաղ։ ՉԵԲՈւՏԻԿԻՆ Ես հին մեղսագործ եմ, իսկ, այ, թե ինչու է Նատալյա Իվանովնան հուզված, գլխի չեմ ընկնում։ Բարձր ծիծաղ. Նատալյան փախչում է դահլիճից հյուրասենյակ, նրա հետևից`Անդրեյը։ ԱՆԴՐԵՅ Հանգստացեք, ուշադրություն մի դարձրեք։ Սպասեք, սպասեք, խնդրում եմ… ՆԱՏԱՇԱ Ես ամաչում եմ… Ես չգիտեմ, թե ինչ է կատարվում ինձ հետ, իսկ նրանք ծիծաղում են վրաս։ ճիշտ է, լավ չստացվեց, որ վեր կացա սեղանից, փախա, բայց ես չեմ կարող, չեմ կարող։ (Ձեռքերով ծածկում է դեմքը)։ ԱՆԴՐԵՅ Թանկագինս, խնդրում եմ, աղաչում եմ, մի' հուզվեք։ Հավատացնում եմ`նրանք կատակում են բարեհոգաբար։ Թանկագինս, լավս, նրանք բոլորը բարի, սրտաբաց մարդիկ են և սիրում են ինձ ու ձեզ։ Եկեք այստեղ, լուսամուտի մոտ, այստեղից չենք նկատվի։ Շուրջն է նայում)։ ՆԱՏԱՇԱ Ես սովոր չեմ հասարակության մեջ լինել։ ԱՆԴՐԵՅ Ջահելություն, հրաշալի, գեղեցիկ ջահելություն։ Թանկագինս, լավս, մի' հուզվեք այդպես… Հավատացեք ինձ, հավատացեք… Ես այնպես լավ եմ ինձ զգում, հոգիս այնպես լիքն է սիրով, հիացմունքով… Մեզ չեն տեսնում… Չեն տեսնում… Ինչու՞ ձեզ սիրեցի… Ե՞րբ սիրեցի, ոչինչ չեմ հասկանում։ Թանկագինս, լավս, մաքուրս, դարձիր իմ կինը։ Ես ձեզ սիրում եմ, սիրում եմ… Երբեք չեմ սիրել այսպես… Համբուրվում են։ Երկու սպա են ներս մտնում և, նկատելով համբուրվողներին, ապշած կանգ են առնում։ Վարագույր ԵՐԿՐՈՐԴ ԳՈՐԾՈՂՈւԹՅՈւՆ Առաջին գործողության կահավորանքը։ Երեկոյան ժամը ութն է։ Բեմից դուրս, փողոցում հարմոն են նվագում։ Լույս չկա։ Մոմը ձեռքին, տնային շորերով հայտնվում է Նատալիա Իվանովնան։ Նա կանգնում է Անդրեյի սենյակի դռան մոտ։ ՆԱՏԱՇԱ Ինչո՞վ ես զբաղված, Անդրյուշա։ Կարդու՞մ ես։ Ոչինչ, ոչինչ, ես հենց այնպես… (Քայլում է, բաց է անում մյուս դուռը, ներսը նայելով, կրկին փակում)։ Կրակ չկա՞… ԱՆԴՐԵՅ (գիրքը ձեռքին դուրս է գալիս) ի՞նչ է պատահել, Նատաշա։ ՆԱՏԱՇԱ Հետևում եմ`կրակ չկա՞, արդյոք… Բարեկենդան է, սպասուհու խելքը գլխին չէ, պետք է չորս աչքերով հետևես, որ փորձանք չպատահի։ Երեկ, կեսգիշերին անցնում էի ճաշասենյակով, իսկ այնտեղ մոմ էր վառվում։ Թե ով էր վառել, այդպես էլ չիմացա։ (Ամրացնում է մոմը)։ ժամը քանի՞սն է։ ԱՆԴՐԵՅ (ժամացույցին նայելով) Ութ անց տասնհինգ րոպե։ ՆԱՏԱՇԱ Իսկ Օլգան և Իրինան դեռ չկան։ Չեն վերադարձել։ Առավոտից աշխատում են խեղճերը։ Օլգան մանկավարժկան խորհրդում է, Իրինան`հեռագրատանը։ (Հառաչում է)։ Առավոտյան ասում եմ քրոջդ. «Պահպանիր քեզ, Իրինա, աղավնյակս»։ Չի էլ լսում։ Ութ անց է տասնհի՞նգ, ասում ես։ Մեր Բոբիկը ոնց որ հիվանդ լինի։ Ինչու՞ է նա այդպես պաղ։ Երեկ ջերմություն ուներ, իսկ այսօր պաղ է։ Շատ եմ վախենում… ԱՆԴՐԵՅ Մի մտահոգվիր, Նատաշա։ Տղան առողջ է։ ՆԱՏԱՇԱ Այնուամենայնիվ նա խնամքի կարոտ է։ Ես վախենում եմ։ ժամը տասին էլ, ասում են, ծաղրաթափորն է գալու։ Լավ կլիներ չգային այդ դիմակավորները, Անդրյուշա։ ԱՆԴՐԵՅ ճիշտն ասած, չգիտեմ… Նրանք, ախր, հրավիրված են։ ՆԱՏԱՇԱ Այսօր երեխան զարթնեց, նայեց վրաս և հանկարծ ժպտաց։ Նշանակում է`ճանաչեց։ Բոբիկ, ասում եմ, Բա'րև։ Բա'րև, թանկագինս»։ Իսկ նա ծիծաղում է։ Երեխաներն ամեն ինչ էլ հասկանում են։ Այսպես, ուրեմն, Անդրյուշա, ես կասեմ, որ դիմակավորներին չընդունեն։ ԱՆԴՐԵՅ (անվճռական) Դա քույրերիս գործն է։ Նրանք են այստեղ տիրուհիները։ ՆԱՏԱՇԱ Նրանք էլ են, այո։ Ես նրանց էլ կասեմ։ Նրանք բարի են (Գնում է)։ Ըն