[...] ԱՌԱՋԻՆ ՄԱՍ I 1806 թվի սկզբներին Նիկոլայ Ռոստովն արձակուրդով վերադարձավ տուն։ Դենիսովը նույնպես տուն էր գնում՝ Վորոնեժ։ Ռոստովը համոզեց նրան գնալ միասին մինչև Մոսկվա և իջևանել իրենց տանը։ Նախավերջին կայարանում, ընկերոջը հանդիպելով, Դենիսովը նրա հետ երեք շիշ գինի խմեց և, մինչև Մոսկվա, չնայած խորդուբորդ ճանապարհին, չզարթնեց, մնալով պառկած սահնակի մեջ, Ռոստովի կողքին, որը, քանի մոտենում էին Մոսկվային, այնքան ավելի անհամբեր էր դառնում։ Շ n՞ ւտ՝ կհասնենք արդյոք։ Հը՞… Օ՛, այդ անտանելի փողոցները, խանութները, կալաչները, լապտերները», մտածում էր Ռոստովը, երբ գրանցել տվին իրենց արձակուրդի վկայականները ուղեկալի մոտ ու մտան Մոսկվա։ Դենիսո՜վ, հասանք։ Քնած է, ասում էր Նիկոլայն ամբողջ մարմնով առաջ ընկնելով, կարծես այդ դիրքով հույս ուներ արագացնել սահնակի ընթացքը։ Դենիսովը չպատասխանեց։ Ահա ճամփաբաժանի անկյունը, ուր կառապան Զախարն է կանգ առնում, ահա և ինքը Զախարը, ու դարձյալ նույն ձին։ Ահա և խանութը, ուր շաքարահաց էինք գնում։ Երբ պիտի հասնենք մի։ Դե՜հ… Դեպի ո՞ր տունը քշեմ, հարցրեց կառապանը։ Այ, ծայրի այն տունը, մի թե չես տեսնում։ Դա մեր տունն է, ասում էր Ռոստովը, չէ որ դա մեր տունն է։ Դենիսո՜վ, Դենիսո՜վ։ Հիմա կհասնենք։ Դենիսովը գլուխը բարձրացրեց, հազաց ու ոչինչ չպատասխանեց։ Դմիտրի, դիմեց Ռոստովը սահնակի առաջամասում նստած լաքեյին։ Այդ մեր տանն է լույս վառվում, չէ՞։ Այո։ Հայրիկի կաբինետում էլ լույս է երևում։ Ուրեմն դեռ չե՞ն պառկել։ Ի՞նչ ես կարծում։ Տե՜ս, Դմիտրի, չմոռանաս, իսկույն մի նոր բաճկոն գտնես ինձ համար, ավելացրեց Ռոստովը, նորածիլ բեղերը շոշափելով։ Դե, քշի՜ր, ձայն տվեց նա կառապանին։ Իսկ դու, Վասյա, զարթնիր, ասավ նա Դենիսովին, որ զլուխն իջեցրեց կրկին։ Դե, քշիր, երեք ռուբլի քեզ նվեր, քշիր, գոչեց Ռոստովը, երբ արդեն երեք տուն էր մնացել, որ սահնակը հասներ իրենց շքամուտքին։ Նրան թվում էր, թե ձիերը չեն շարժվում։ Վերջապես սահնակը ծռվեց աջ՝ դեպի շքադուռը։ Ռոստովն իր գլխավերև տեսավ ծանոթ կարնիզը`թափված ծեփերով, սանդուղքը, մայթի սյունը։ Դեռ սահնակը շարժվում էր, երբ նա դուրս թռավ նրա միջից ու վազեվազ նախասրահը մտավ։ Տունն առաջվա պես անշարժ էր, անտարբեր, կարծես բնավ չէր էլ հետաքրքրվում, թե ով է եկել ներս։ Նախասրահում ոչ ոք չկար։ Տեր աստված, տեսնես ամեն ինչ կարգի՞ն է», մտածեց Ռոստովը, նվաղուն սրտով մի րոպե կանգ առնելով և իսկույն առաջ վազելով նախասրահի միջով ու ծանոթ ծռված աստիճաններով։ Դարձյալ դռան նույն բռնակը, որի անմաքրության համար բարկանում էր կոմսուհին, նույնպես թույլ է բացվում։ Նախասենյակում վառվում էր մի ճարպամոմ։ Ծերունի Միխայլոն քնած էր սնդուկի վրա։ Պրոկոֆին, որ լաքեյություն էր անում ճանապարհորդության, քաղաքից դուրս գալու միջոցին, նա, որ այնքան ուժեղ էր, որ կառքը բարձրացնում էր ետևի կողմից, նստել և մահուդի կտորտանքից տրեխներ էր շինում։ Նա նայեց բացվող դռանը և նրա անտարբեր, քնատ տեսքը հանկարծ փոխվեց խանդավառ ու երկչոտ արտահայտության։ Տեր աստված, այս ումն եմ տեսնո՛ ւմ, երիտասարդ կոմսը, բացականչեց նա, ճանաչելով ջահել պարոնին։ Այդ ի՛ նչպես, հոգիս։ Եվ Պրոկոֆին հուզմունքից դողալով նետվեց դեպի հյուրասրահի դուռը, նրա համար երևի, որ երիտասարդ պարոնի գալուստը հայտնի, բայց, ըստ երևույթին, միտքը փոխեց, ետ դարձավ ու փարվեց ջահել պարոնին։ Առո՞ղջ եք, հարցրեց Ռոստովը, ձեռն ազատելով նրանից Փառք աստծո։ Առողջ ենք, փառք աստծո։ Հենց նոր հաց կերանք։ Թող մի մտիկ անեմ քեզ, ձերդ պայծառափայլություն։ Բոլորը առողջ-առո՞ղջ են։ Փա՜ռք աստծո, փառք աստծո։ Ռոստովը, միանգամայն մոռանալով Դենիսովին, չկամենալով անգամ որևէ մեկին նախազգուշացնել իր մասին, մուշտակը գցեց վրայից ու ոտքերի ծայրերի վրա վազեց մտավ մութ, ընդարձակ դահլիճը։ Ամեն ինչ նույնն էր. նույն թղթախաղի սեղանները, նույն ծածկոցով ջահը։ Բայց մեկն արդեն նկատել էր երիտասարդ պարոնին, և հազիվ սա հասել էր հյուրասրահին, երբ ինչ-որ մի բան, փոթորկի պես սրընթաց, դուրս վազեց դռնից և, նրան գրկելով, սկսեց համբուրել։ Դարձյալ մի ուրիշը, երրորդ այդպիսի մի էակ դուրս թռավ մի ուրիշ, երրորդ դռնից, կրկին գրկախառնություն, կրկին համբույրներ, դարձյալ բացականչություններ և ուրախության արցունքներ։ Նիկոլայը չէր կարողանում ջոկել ուր է և ո՜րն է հայրը, ո՜րն է Նատաշան, որը Պետյան։ Բոլորն էլ աղմկում էին, խոսում և միևնույն ժամանակ համբուրում նրան։ Դրանց մեջ չկար միայն մայրը այդ նկատում էր Նիկոլայը։ Իսկ ես չգիտեի… Նիկոլուշկա… սիրելիս։ Ահա… մեր Կոլյան։ Փոխվել է։ Մոմ չկա, ի՛ նչ է։ Թեյ բերե՜ք։ Դե, ինձ էլ համբուրիր։ Հոգյակս, ինձ էլ։ Սոնյան, Նատաշան, Պետյան, Աննա Միխայլովնան, Վերան, ծեր կոմսը գրկում էին նրան, իսկ սպասավորներն ու սպասուհիները, սենյակներում հավաքված, խոսում էին ու հառաչում։ Պետ յան կախվել էր Նիկոլայի ոտքերից։ Բա ինձ չես համբուրո՛ ւմ, ճչում էր նա։ Նատաշան, նրանից հետո, երբ Նիկոլային թեքեց դեպի իրեն ու համբուրեց նրա ամբողջ երեսը, քիչ ետ քաշվեց ու նրա բաճկոնի փեշը բռնած՝ այծի նման ծուլծուլ էր լինում միևնույն տեղը և ուրախությունից ճչում ականջ ծակող ձայնով։ Ամեն կողմ փայլում էին ուրախության արցունքով լի սիրող աչքեր, ամեն կողմ շրթունքներ էին, որ համբույր էին որոնում։ Սոնյան, կակաչի պես կարմրած, նույնպես կախ էր ընկել Նիկոլայի ձեռիը և ամբողջովին ցնծում էր՝ իր երջանիկ հայացքը հառած Նիկոլայի աչքերին, որոնց նայվածքին սպասում էր նա։ Սոնյայի 16 տարին լրացել էր արդեն, և նա շատ գեղեցիկ էր, առանձնապես այդ երջանիկ, խանդավառ րոպեին։ Նա Նիկոլային նայում էր ակնապիշ, ժպտուն ու շունչը պահած։ Նիկոլայը շնորհապարտ հայացքը նետեց Սոնյայի վրա. բայց տակավին սպասում ու որնում էր մեկին։ Պառավ կոմսուհին դեռ դուրս չէր եկել։ Դռան մոտ քայքերի ձայն լսվեց, այդ քայլերն այնքան արագ էին, որ եկողը չէր կարող մայրը լինել։ Բայց դա նա էր մայրը, Նիկոլային անծանոթ զգեստ հագած։ Բոլորը թողին Նիկոլային, հեռացան, և նա վազեց դեպի մայրը։ Երբ նրանք իրար մոտեցան՝ կոմսուհին հեկեկալով ընկավ որդու կրծքին։ Կոմսուհին չէր կարողանում երեսը բարձրացնել և սեղմում էր այն Նիկոլայի հունգարական բաճկոնի սառը կապերին։ Դենիսովը, աննկատ մտնելով սենյակ, կանգնել էր հենց այդտեղ և, նրանց նայելով, տրորում էր աչքերը։ Վասիլի Դենիսով, ձեր որդու բարեկամը, ասավ նա, ներկայանալով կոմսին, որն այդ րոպեին հարցական հայացքով դիտում էր նրան։ Համեցեք, խնդրեմ։ Գիտեմ, գիտեմ, ասավ կոմսը, համբուրելով ու գրկելով Դենիսովին։ Նիկոլուշկան գրել էր Նատաշա, Վե րա, ահա Դենիսովը։ Նույն երջանիկ ու խանդավառ դեմքերը դարձան դեպի Դենիսովի մազոտ կերպարանքն ու շրջապատեցին նրան։ Հոգյակս, Դենիսով, ծղրտաց Նատաշան, ուրախությունից իրեն կորցրած, ցատկեց դեպի նա, գրկեր ու համբուրեց նրան։ Նատաշայի այդ վարմունքից բոլորը շփոթվցին։ Դենիսովը նույնպես կարմրեց, բայց ժպտալով բռնեց Նատաշայի ձեռքը և համբուրեց։ Դենիսովին տարան նրա համար պատրաստած սենյակը, իսկ Ռոստովները բոլորը միասին հավաքվեցին բազմոցարանում՝ Նիկոլայի շուրջը։ Պառավ կոմսուհին, որ բաց չէր թողնում որդու ձեռը և համբուրում էր ամեն րոպե, նստեց որդու կողքին, մյուսները նրանց շուրջը խմբվելով հետևում էին նրա յուրաքանչյուր խոսքին, հայացքին և Նիկոլայից չէին հեռացնում իրենց սիրառատ խանդավառ հայացքները։ Եղբայրն ու քույրերը վիճում և իրար տեղ էին խլում, որ Նիկոլային մոտիկ լինեն, և կռվում էին, թե ով թեյ, թաշկինակ ու ծխամորճ բերի նրա համար Ռոստովը շատ երջանիկ էր այն սիրով, որ ցույց էին տալիս իրեն, բայց հանդիպման առաջին րոպեն այնքան երանելի էր, որ իր այժմյան երջանկությունն իրեն քիչ էր թվում, և նա էլի ու էլի ինչ-որ նոր բանի էր սպասում։ Հետևյալ առավոտ եկվորները քնեցին մինչև ժամը 10-ը։ Նրանց ննջարանի առջևի սենյակում թափթփված էին սրեր, պայուսակներ, զինվորական մախաղներ, բաց ճամպրուկներ և կեղտոտ կոշիկներ։ Դրանցից խթանավոր երկու զույգ հենց նոր մաքրված էին և պատի տակ գրված։ Սպասվորներր բերում էին լվացվելու պարագաներ, տաք ջուր`սափրվելու համար, և մաքրած հագուստներ։ Ծխախոտի և տղամարդկանց հոտ էր գալիս։ Էյ, Գղ'իշկա, ծխամորճ, գոչեց Վասյա Դենիսովը խռպոտ ձայնով, Ղ'ոստով, վեղ'կաց։ Ռոստովը կպչող աչքերը տրորելով, խճճված գլուխը բարձրացրեց տաք բարձից։ Ի նչ է, ո՞ւշ է։ Ուշ է, ինն անց է։ պատասխանեց Նատաշայի ձայնը, և հարևան սենյակից լսվեց օսլայած հագուստների շրշյուն, աղջկանց ձայների շշուկ ու ծիծաղ, ու հազիվ բացված դռան արանքում արևային ինչ-որ երկնագույն մի բան, ժապավեններ, սև մաղեր և ուրախ դեմքեր։ Դա Նատաշան էր՝ Սոնյայի ու Պետյայի հետ, որ միասին եկել էին իմանալու՝ զարթնե՞լ են արդյոք Նիկոլենկա, վեր կաց, կրկին լսվեց Ն ատաշայի ձայնը դռան մոտից։ Իսկույն։ Այդ ժամանակ Պետյան կից սենյակում սրեր տեսնելով՝ վրա պրծավ, վերցրեց նրանցից մեկը և մի այնպիսի հրճվանք զգաց, որպիսին զգում են երեխաներն իրենց ռազմասեր մեծ եղբոր հանդեպ, ու մոռանալով, որ քույրերի համար անհարմար է տեսնել շորերը հանած տղամարդկանց, բացեց ննջարանի դուռը։ Այս քո un՞ ւրն է, հարցրեց նա։ Աղջիկները ետ քաշվեցին։ Դենիսովը վախեցած աչքերով իր բրդոտ ոտները թաքցրեց վերմակի տակ։ Պետյայի ներս մտնելուց հետո դուռը կրկին ծածկվեց։ Դռան ետևից ծիծաղ լսվեց։ Նիկոլենկա, խալաթով դուրս արի, ասավ Նատաշայի ձայնը։ Այս թուրը քո՞նն է, հարցրեց Պետյան։ Գուցե ձե՞րն է, խոնարհ հարգանքով դիմեց նա բեղավոր սև Դենիսովին։ Ռոստովն շտապ հագավ ոտնամանները, հագավ խալաթը և դուրս եկավ։ Նատաշան հագել էր խթանավոր կոշիկներից մեկը և ձեռ էր մեկնում մյուսին։ Սոնյան պտտվում էր և հենց այն է ուզում էր ուռցնել շրջազգեստն ու նստել, երբ Նիկոլայը դուրս եկավ։ Աղջիկները՝ երկուսն էլ միատեսակ նոր երկնագույն զգեստներով թարմ էրն երևում, կարմիր ու զվարթ։ Նիկոլային տեսնելով Սոնյան փախավ, իսկ Նատաշան բռնեց եղբոր թևը, տարավ նրան բազմոցարան, և սկսեցին զրուցել։ Նրանք ժամանակ չէին գտնում կարգին հարցուփորձել միմյանց և պատասխանել այն հազարավոր մանր-մունր բաներին վերաբերող հարցերին, որ միայն նրանց կարող էին հետաքրքրել։ Նատաշան ծիծաղում էր ամեն մի խոսքի վրա, որ ասում էր Նիկոլայը կամ ինքը, ծիծաղում էր ոչ թե նրա համար, որ ծիծաղելի էր այն, ինչ ասում էին, այլ ծիծաղում էր նրա համար, որ ուրախ էր և անկարող էր զսպել իր ուրախությունը, որն արտահայտվում էր ծիծաղով։ Ա՛ խ, ինչ լավ է, հիանալի, ասում էր նա, ամեն մի խոսքի վրա։ Ռոստովն զգաց, թե ինչպես սիրո ջերմ կրակի ազդեցության ներքո, տարի ու կես անցնելուց հետո, առաջին անգամ իր հոգում և իր դեմքին ծաղկեց այն մանկական ժպիտը, որով երբեք չէր ժպտացել`սկսած այն օրից, երբ հեռացել էր տնից։ Ո՜չ, լսիր։ ասավ Նատաշան, դու հիմա բոլորովի՞ն տղամարդ ես դարձել։ Ես շատ ուրախ եմ, որ դու իմ եղբայրն ես։ Նատաշան ձեռը քսեց նրա բեղերին։ Ես ուզում եմ իմանալ, թե ի՞նչ բան եք դուք, տղամարդիկդ։ Այնպե՞ս եք արդյոք, ինչպես մենք։ Ո՞չ։ Սոնյան ինչո՞ւ փախավ, հարցրեց Ռոստովը։ Հա՜, դա մի ամբողջ պատմություն է։ Դու ինչպե՞ս պետք է խոսես Սոնյայի հետ. դու-ով թե դուք-ով։ Ինչպես պատահի, ասավ Ռոստովը։ Նրան դուք ասա, խնդրում եմ, ես հետո քեզ կասեմ բանն ինչումն է։ Բայց ոչինչ, հիմա կասեմ։ Դու գիտես, որ Սոնյան իմ բարեկամն է, այնպիսի բարեկամ, որի համար ես ձեռս կայրեմ։ Այ, տե՜ս։ Նա թևքը ետ քշտեց և իր երկար, նիհարիկ ու քնքուշ թևի վրա, ուսից ցած, արմունկից շատ վեր (այն տեղը, որ ծածկվում է և պարահանդեսի զգեստով) ցույց տվեց մի կարմիր նշան։ Սա ես այրել եմ, որ ցույց տամ նրան իմ սերը։ Ոլղղակի քանոնը տաքացրել եմ կրակի վրա ու դաղել։ Նստած իր նախկին դասարանական սենյակում`բազմոցի վրա և նայելով Նատաշայի աշխույժ աչքերին, Ռոստովն իրեն զգաց կրկին այն հարազատ մանկական աշխարհում, որը, բացի իրենից, ոչ ոքի համար որևէ իմաստ չուներ, բայց որը նրան պատճառում էր կյանքի լավագույն բավականություններից մեկը։ Եվ այն, որ Նատաշան իր սերն ապացուցելու համար, քանոնով դաղել էր թևը նրան անօգուտ չթվաց։ Նա հասկանում էր այդ ու զարմանում այդ բանի վրա։ Ուրեմն միայն ա՞յդ, հարցրեց Նիկոլայը։ Այո. այնպե՛ ս լավ ենք իրար հետ, այնպես լավ։ Դա ոչինչ հիմարություն է քանոնով։ Բայց մենք միշտ բարեկամ ենք։ Նա որ մեկին սիրեց, կսիրի ընդմիշտ. իսկ ես այդ չեմ հասկանում, ես կմոռանամ իսկույն։ Էհ, հետո ի՞նչ։ Այո, այդպես, սիրում է ինձ և քեզ։ Նատաշան կարմրեց հանկարծ։ Դու հիշում ես քո գնալուց առաջ… Ասում է՝ դու այդ բոլորը մոռացիր… Նա ասում էր՝ ես նրան միշտ պետք է սիրեմ, իսկ նա թող ազատ լինի։ ճիշտ է, չէ՞ որ դա շատ լավ և ազնիվ վարմունք է։ Այո՞, այո՞։ Շա՞տ ազնիվ։ Այո՞, հարցնում էր Նատաշան այնպես լուրջ և հուզված, որ երևում էր, թե այն, ինչ ասում է այժմ, առաջ այդ նույնը նա ասում էր արցունքներով։ Ռոստովը մտածմունքի մեջ ընկավ։ Ես իմ խոսքը երբեք ետ չեմ վերցնում, ասավ նա։ Եվ հետո Սոնյան մի այնպիսի սքանչելիք է, որ ամենամեծ հիմարն էլ չէր հրաժարվի այդպիսի երջանկությունից։ Ոչ, ոչ, գոչեց Նատաշան։ Մենք դրա մասին արդեն խոսել ենք։ Մենք գիտեինք, որ դու այդ կասես։ Բայց դա չի կարելի, որովհետև, գիտես, քանի որ դու այդպես ես ասում, քեզ խոսքով կաշկանդած ես համարում. բանից դուրս է գալիս, որ նա կարծես թե դիտմամբ է այդ ասել։ Դուրս է գալիս, որ դու այնուամենայնիվ զոռով ես ամուսնանում նրա հետ, և բոլորովին այն չէ։ Ռոստովը տեսնում էր, որ այս ամենը նրանց կողմից լավ է մտածված։ Սոնյան դեռ երեկ հիացրեց նրան իր գեզեցկությամբ։ Այժմ էլ, թռուցիկ կերպով նրան տեսնելով, նա Նիկոլային թվաց ավելի գեղեցիկ։ Սոնյան 16 տարեկան հիասքանչ մի աղջիկ էր, որ, ըստ երևույթին, բուռն կերպով սիրում էր Նիկոլային (այդ մասին Նիկոլայը ոչ մի կասկած չուներ)։ Ռոստովը մտածում էր ինչո՞ւ հենց հիմա չսիրի նրան և չամուսնանա հետը, բայց այժմ այնքան ուրախություններ ու զբաղմունքներ կային։ Այո, այդ բանը նրանք շատ լավ են մտածել, կրկնեց Ռոստովը մտքում, «պետք է ազատ լինել»։ Շատ գեղեցիկ, ասավ նա, հետո կխոսենք։ Ա՛ խ, որքան ուրախ եմ քեզնով, Նատաշա, ավելացրեց նա։ Հը իսկ դու Բորիսին հո չե՞ս դավաճանել, հարցրեց եղբայրը։ Այ քեզ հիմարություն, գոչեց Նատաշան ծիծաղելով։ Ոչ նրա, ոչ էլ ուրիշ որևէ մեկի մասին ես չեմ մտածում և չեմ էլ ուզում լսել։ Այ թե ի՛ նչ։ Ուրեմն դո՞ւ… Ե՞ս, հարցրեց Նատաշան, և երջանիկ ժպիտը լուսավորեց նրա դեմքը։ Դու տեսել ես Duport-ին։ Ոչ։ Նշանավոր Դյուպորին, պարող Դյուպորին, չես տեսե՞լ։ Ուրեմն դու չես հասկանա։ Ահա թե ես ինչ եմ։ Նատաշան, ձեռները կորացնելով, շրջազգեստը բռնեց այնպիսի ձևով, ինչպես անում են պարողները, ու մի քանի քայլ առաջ վազեց, շրջվեց, վեր ցատկեց, ոտքը խփեց ոտքին, և կոշկի քթի ծայրերի վրա կանգնելով՝ մի քանի քայլ արավ։ Կանգնո՞ւմ եմ, չէ։ Մի տես, ասավ Նատաշան, բայց չկարողացավ մնալ ոտքի ծայրերի վրա։ Այ թե ինչ եմ ես։ Երբեք ոչ ոքին չեմ առնի, կդառնամ պարուհի։ Միայն մարդու բան չասես։ Ռոստովն այնպես բարձր և ուրախ ծիծաղեց, որ Դենիսովն իր սենյակում նախանձեց նրան. Նատաշան նույնպես չկարողացավ զսպել իրեն ու ծիծաղեց նրա հետ միասին։ Հա՜, լավ է, չէ՞, կրկնում էր նա։ Լավ, ուրեմն էլ չե՞ս ուզում ամուսնանալ Բորիսի հետ։ Նատաշան բռնկեց. Ես ոչ ոքի հետ չեմ կամենում ամուսնանալ։ Ես նրան էլ նույնը կասեմ, երբ տեսնեմ։ Այ թե ինչ, ասավ Ռոստովը։ Դե, դրանք բոլորը դատարկ բաներ են, շարունակեց շաղակրատել Նատաշան։ Իսկ Դենիսովն ինչպե՞ս մարդ է։ Լա՞վն է, հարցրեց նա։ Լավն է։ Դե, մնաս բարով, հագնվիր։ Սարսափելի՞ է այդ Դենիսովը։ Ինչո՞ւ է սարսափելի, հարցրեց Նիկոլայր։ Չէ, Վասկան սքանչելի տղա է։ Դու նրան Վասկա ես ասո՞ւմ… տարօրինակ է։ Իսկ նա ինչ է, շատ լա՞վն է։ Շատ։ Դե շուտ եկ թեյ խմելու։ Բոլորս միասին։ Ու Նատաշան ոտքի ծայրերի վրա դուրս եկավ սենյակից այնպես, ինչպես անում են պարուհիները, բայց այնպես ժպտալով, որպես ժպտում են միայն 15 տարեկան երջանիկ աղջիկները։ Հյուրասրահում Սոնյային հանդիպելով՝ Ռոստովը կարմրեց։ Չէր իմանում՝ ինչպես վարվի հետը։ Երեկ, հանդիպումի ուրախության առաջին րոպեին, նրանք համբուրվեցին, բայց այժմ երկուսն էլ զգում էին, որ այդ անել չի կարելի։ Նիկոլայն զդում էր, որ բոլորը՝ թե մայրը, թե քույրերը իրեն էին նայում հարցական և սպասում, թե նա ինչպես կվերաբերվի Սոնյային։ Նիկոլայը համբուրեց Սոնյայի ձեռը և դիմեց նրան դուք Սոնյա։ Բայց նրանց հայացքները, իրար հանդիպելով, իրարու «դու» ասին և քնքշորեն համբուրվեցին։ Սոնյան իր հայացքով ներողութվուն խնդրեց Նիկոլայից նրա համար, որ ինքը`Նատաշայի դեսպանությամբ՝ համարձակվել էր հիշեցնել նրան իր խոստոսմը., ու շնորհակալություն հայտնեց նրա սիրո համար։ Նիկոլայն իր հայացքով շնորհակալություն էր հայտնում ազատության առաջարկի համար ու ասում էր, որ ինքը, այսպես թե այնպես, երբեք չի դադարի նրան սիրել, քանի որ նրան չսիրել չի կարելի։ Որքան տարօրինակ է, սակայն, խոսեց Վերան, ընտրելով ընդհանուր լռության րոպե, որ Սոնյան ու Նիկոլայն այժմ հանդիպում են դուք-ով և իբրև օտարներ։ Վերայի դիտողությունն իրավացի էր, ինչպես և նրա բոլոր դիտողությունները, բայց ինչպես միշտ, այս անգամ էլ նրա դիտողությունից բոլորն անհարմարություն զգացին, ոչ միայն Սոնյան, Նիկոլայը, Նատաշան, այլև պառավ կոմսուհին, որ երկյուղ էր կրում որդու սիրուց՝ դեպի Սոնյան, մի անձնավորություն, որր Նիկոլային կարող էր զրկել փայլուն զույգից, նույնպես կարմրեց ջահել աղջկա պես։ Դենիսովը, ի զարմանս Ռոստովի, հյուրասրահ եկավ նոր մունդիրը հագին, պոմադ քսած և անուշահոտ յուղով օծված, պճնված այնպես, ինչպես կռիվներում, և այնքան սիրալիր դամաների ու կավալեռների հետ, որ Ռոստովը երբեք չէր սպասում։ II Բանակից վերադառնալով Մոսկվա, Նիկոլայ Ռոստովը տնեցիներից ընդունվեց իբրև լավագույն որդի, հերոս և աչքի լույս Նիկոլուշկա. հարազատներից՝ իբրև սիրելի, հաճելի և հարգելի երիտասարդ, ծանոթներից իրրև գեղեցիկ հուսար-տեղակալ, լավ պարող և մեկը Մոսկվայի լավագույն փեսացուներից։ Ամբողջ Մոսկվան Ռոստովների ծանոթն էր, այս տարի ծեր կոմսը բավականաչափ դրամ ուներ, որովհետև բոլոր կալվածքները կրկին գրավ էին դրված, ուստի և Նիկոլայը, ձեռք բերելով սեփական արագավազ մի նժույգ և ձիավարության համար նորագույն հատուկ ձևի մի կաշեպատ վարտիք, որից դեռ ոչ ոք չուներ Մոսկվայում, և նորագույն ձևի ճտքավոր կոշիկներ ամենասուր քթերով ու փոքրիկ արծաթե խթաններով, ժամանակն անց էր կացնում շատ ուրախ։ Տուն վերադառնալով, Ռոստովը կարճ ժամանակից հետո ներքին գոհունակություն զգաց, հարմարվելով իր կյանքի հին պայմաններին։ Նրան թվում էր, որ ինքը շատ մեծացել, առնական է դարձել։ Կրոնի անհաջող քննությունը, որ վհատություն էր առաջ բերել նրա մեջ, Գավրիլից կառքի փող վերցնելը, գաղտնի համբույրները Սոնյայի հետ այս ամենը նա հիշում էր իբրև տղայամտություն, որից ինքն այժմ անչափ հեռու էր. նա հիմա հուսարական գնդի տեղակալ է արծաթագույն մենտիկրվ, զինվորի Գեորգի, շքանշանով, իր ձին պատրաստում է ձիարշավի, որը պետք է տեղի ունենա հայտնի, հասակավոր ու պատվավոր ձիարշավասերների մասնակցությամբ։ Նա։ բուլվարում ունի ծանոթ մի կին, որի մոտ գնում է երեկոները։ Նա ղեկավարեց մազուրկան Արխարովների պարահանդեսին։ Պատերազմի մասին զրույց ունեցավ ֆելդմարշալ Կամենսկու հետ, եղավ Անգլիական ակումբում, դու-ով խոսեց քառասուն տարեկան մի գնդապետի հետ, որին ծանոթացավ Դենիսովի միջոցով։ Նրա սերը դեպի թագավորր փոքր-ինչ թուլացավ Մոսկվայում։ Բայց որովհետև նա չէր տեսել և առիթ չուներ տեսնելու նրան, ուստի հաճախ պատմում էր թագավորի և նրա վերաբերմամբ ունեցած իր սիրո մասին, զգացնել տալով, որ ինքը դեռ բոլորը չի պատմում, որ թագավորի վերաբերմամբ ունեցած իր զգացմունքի մեջ կա էլի մի ինչ-որ բան, որը չի կարող հասկանալի լինել ամենքին։ Նա ամբողջ հոգով համակրում էր պաշտամունքի այն ընդհանուր զգացումը, որ տիրում էր այն Ժամանակ Մոսկվայում՝ կայսր Ալեքսանդր Պավլովիչի նկատմամբ, որին Մոսկվայում անվանում էին «մարմնացրել հրեշտակ»։ Մոսկվայում եղած կարճ միջոցին, մինչև բանակ մեկնելը, Ռոստովը ոչ թե մոտեցավ, այլ, ընդհակառակը, հեռացավ Սոնյայից։ Սոնյան շատ գեղեցիկ էր, դուրեկան, և ըստ երևույթին, սաստիկ սիրահարված՝ Ռոստովի վրա. բայց Ռոստովը երիտասարդական հասակի այն շրջանումն էր, երբ թվում է, թե շատ գործ կա, բայց ժամանակ չկա դրանով զբաղվելու, ու երիտասարդ մարդը վախենում է կապվել թանկ է գնահատում իր ազատությունը, որը հարկավոր է իրեն ուրիշ շատ բաների համար։ Երբ նա մտածում էր Սոնյայի մասին, այս վերջին անգամ Մոսկվա եղած միջոցին, նա ինքն իրեն ասում էր. «Է՛, դեռ շատ-շատ կլինեն այդպիսիները և կան այնտեղ՝ դեռ ինձ անհայտ ինչ-որ տեղերում։ Երբ ցանկություն լինի, դեռ ժամանակ կունենամ սիրով էլ զբաղվեւու, իսկ այժմ ժամանակ չկա»։ Բացի դրանից, կանանց հասարակության մեջ գտնվելը մի տեսակ ստորացուցիչ էր թվում իր տղամարդության համար։ Նա գնում էր պարահանդեսներ, լինում էր կանանց շրջանում, ու ձևացնում էր, թե այդ անում է հակառակ իր կամքի։ Ձիարշավը, Անգլիական ակումբը, քեֆերը Դենիսովի հետ, այնտեղ գնալը, սրանք ուրիշ բաներ էին. սրանք պատշաճում էին ջահել-հուսարին։ Մարտի սկզբներին ծեր կոմս Իլյա Անդրեյիչ Ռոստովը մտահոգված էր իշխան Բագրատիոնի ընդունելության համար Անգլիական ակումբում ճաշ կազմակերպելու գործով։ Կոմսը խալաթով շրջում էր դահլիճում, հրամաններ էր տալիս ակումբի տնտեսին ու հռչակավոր Ֆեոկտիստին՝ Անգլիական ակումբի ավագ խոհարարին, ծնեփակի, կանաչ վարունգի, մորու, հորթի մսի և ձկան վերաբերյալ, որ անհրաժեշտ էին իշխան Բագրատիոնի ճաշի համար։ Կոմսն ակումբի հիմնադրության օրից նրա անդամն էր և ավագներից մեկը։ Ակումբը նրան էր հանձնարարել Բագրատիոնի համար հանդես կազմակերպելու գործը, որովհետև հազիվ թե մեկը կարողանար նրա պես ճոխ, լիառատ խնջույք սարքել, մանավանդ այն պատճառով, որ հազիվ թե մեկը կարողանար և ցանկանար իր դրամը ծախսել, եթե դա հարկավոր լիներ խնջույք սարքելու համար։ Ակումբի խոհարարն ու տնտեսն ուրախ դեմքերով լսում էին կոմսի կարգադրությունները, որովհետև գիտեին, որ միայն նրա մոտ կարելի է լավ շահվել ճաշից, որը սովորաբար նստում էր մի քանի հազար։ Տես ուրեմն, արգանակի մեջ սունկ կգցեք։ Կնշանակի երեք հատ սա՞ռը, հարցնում էր խոհարարը։ Կոմսը մտածմունքի մեջ ընկավ։ Երեք, պակաս չի կարելի… մայոնեզ 1, մեկ, ասավ նա մատը ծալելով։ Ուրեմն կհրամայեք ստերլետ ձկից խոշորնե՞րը վերցնեք, հարցրեց տնտեսը։ Ի՜նչ արած, վերցրու, քանի որ չեմ զիջում։ Հա, քիչ մնաց մոռանայի։ Չէ որ հարկավոր է մի ուրիշ անտրե 2 էլ սեղանի համար։ Ա՛ խ, աստված իմ։ Նա բռնեց գլուխը։ Իսկ ո՞վ պետք է ծաղիկներ բերի։ Միտենկա, այ Միտենկա, մի վազիր քաղաքամերձ կալվածքը, դիմեց նա իր ձայնի վրա ներս մտնող կառավարչին, վազիր այնտեղ և այգեպան Մաքսիմկային պատվիրիր, որ ճորտերին իսկույն գործի դնի։ Ասա, որ ջերմոցի բոլոր ծաղիկներն այստեղ բերեն, և թող թաղիքներով ծածկեն, որ ցուրտը չտանի։ Այնպես, որ ուրբաթ օրը այստեղ երկու հարյուր ծաղկաման լինի։ Կրկին ու կրկին զանազան հրամաններ տալով, նա ուզում էր գնալ հանգստանալու իր սիրելի կոմսուհու մոտ, բայց էլի ինչ-որ կարևոր բան հիշեց, վերադարձավ, նորից կանչեց խոհարարին ու տնտեսին և դարձյալ սկսեց հրամաններ տալ։ Դռների մոտ լսվեց տղամարդու թեթև քայլվածք, խթանների շխկոց, և ներս մտավ գեղեցկատես, կարմրադեմ, սևին տվող բեղերով ջահել կոմսը, ըստ երևույթին, հանգստացած ու թարմացած Մոսկվայում՝ անդորրության պայմաններում։ Ախ, եղբայր պատվական, շշմել եմ գործի մեջ, ասավ ծերունին ժպտալով, կարծես որդուց ամաչելով։ Գոնե դու օգնեիր։ Հարկավոր են էլի երգիչներ։ Երաժշտախումբ ունեմ, հիմա գնչուներ կանչե՞նք, թե ի՞նչ։ Դուք՝ զինվորականներդ, սիրում եք այդ։ ճիշտն ասած, հայրիկ, ես կարծում եմ, որ իշխան Բագրատիոնը, երբ պատրաստվում էր Շենգրաբենի ճակատամարտի համար, ավելի քիչ էր անհանգստանում, քան դուք այժմ, ասավ որդին ժպտալով։ Ծեր կոմսը բարկացած ձևացավ։ Խոսում ես, ապա մի փորձիր։ Եվ կոմսը դիմեց մոտը կանգնած խոհարարին, որ խելացի ու պատկառելի դեմքով, զննողաբար ու քնքշությամբ դիտում էր հորն ու որդուն։ Տեսնո՞ւմ ես, Ֆեոկտիստ, ի՛ նչ ջահելներ են, ասավ նա, ծիծաղում են մեզ`ծերերիս վրա։ Ինչ արած, ձերդ պայծառափայլություն. նրանցն այն է, որ լավ ուտեն միայն, իսկ երբ բանը գա պատրաստելուն և սեղան սարքելուն`դա նրանց գործը չի։ Այդպես է, այդպես, գոչեց կոմսը և ուրախ-ուրախ որդու ձեռները բռնելով, բացականչեց. Այ, լավ ձեռս ընկար Այս րոպեիս սահնակ նստիր, գնա Բեզուխովի մոտ ու ասա, թե ահա կոմսը, Իլյա Անդրեյիչն ուղարկել է մորի և թարմ անանաս խնդրելու ձեզնից։ Ուրիշ ոչ ոքի մոտ չի լինի։ Ինքը Բեզուխովն այստեղ չի, ուրեմն գնա իշխանադուստրերին ասա. այնտեղից էլ այ ինչ, գնա դու Ռազգուլյայ, կառապան Իպատկան գիտի, գտիր այնտեղ գնչու Իլյուշկային, որը հիշում ես, այն օրը պարում էր կոմս Սոլովի տանը, սպիտակ կազակին հագած, և նրան քաշ տուր այստեղ, ինձ մոտ Գնչուհիների՞ հետ բերեմ նրան, հարցրեց Նիկոլայը ծիծաղելով։ Դե, դե։ Այդ միջոցին անձայն քայլերով, մտազբաղ, մտահոգ և միաժամանակ քրիստոնեական հեզ տեսքով, որ երբեք չէր հեռանում նրա դեմքից, ներս մտավ Աննա Միխայլովնան։ Չնայած որ նա ամեն օր կոմսին տեսնում էր խալաթով, բայց և այնպես կոմսը միշտ շփոթվում էր նրա առաջ և ներողություն խնդրում հագուստի համար։ Ոչինչ, կոմս, հոգիս, ոչինչ, ասավ Աննա Միխայլովնան, աչքերը հեզաբար գոցելով։ Ես կերևամ Բեզուխովի մոտ, ասավ նա։ Պիեռը եկել է մենք հիմա ամեն ինչ կճարենք նրա մոտ, կոմս, նրա ջերմոցներից։ Ես հենց ուզում էի նրան տեսնել։ Նա ինձ ուղարկել է Բորիսի նամակը։ Փառք աստծու, Բորյան հիմա շտաբումն է։ Կոմսն ուրախացավ, որ Աննա Միխայլովնան հանձնարարությունների մի մասը վերցրեց իր վրա, և հրամայեց փոքրիկ կառեթը լծել։ Դուք Բեզուխովին կասեք, որ գա։ Եu նրան կմտցնեմ հրավիրյալների ցուցակի մեջ։ Նա կնոջ հետ միասի՞ն է, հարցրեց նա։ Աննա Միխայլովնան աչքերը ոլորեց և նրա դեմքին երևաց մի խորին թախիծ։ Է՛ հ, բարեկամս, նա շատ դժբախտ է, ասավ Աննա Միխայլովնան։ Եթե ճիշտ է, ինչ որ լսել ենք, դա սարսափելի է։ Սկի մտքներովս ա՞նց էր կենում, երբ ուրախանում էինք նրա բախտավորության վրա։ Եվ այնքան բարձր, մաքուր հոգու տեր է այդ երիտասարդ Բեզուխովը։ Այո, սրտանց խղճում եմ և կաշխատեմ մխիթարել նրան, որքան կարող եմ։ Ի՞նչ է պատահել որ, հարցրին հայր և որդի Ռոստովները։ Աննա Միխայլովնան խոր հառաչեց։ Դոլոխովը, Մարյա Իվանովնայի որդին, ասավ նա խորհրդավոր շշուկով, ասում են բոլորովին խայտառակել է Պիեռի կնոջը։ Պիեռը նրան մարդամեջ դուրս բերեց, հրավիրեց իր տունը՝ Պետերբուրգ, և ահա Կինը եկավ այստեղ, այդ թոկից փախածն էլ ետևից, ասավ Աննա Միխայլովնան, կամենալով իր համակրանքը հայտնել Պիեռին, բայց ձայնի ակամա շեշտով ու կիսաժպիտներով համակրանք ցույց տալով թոկից փախածին, ինչպես անվանում էր նա Դոլոխովին։ Ասում են Պիեռը վշտից մեռած է ու թաղած չի։ Դե, այնուամենայնիվ, ասացեք նրան, որ գա. ամեն ինչ կմոռանա։ Մեծ խնջույք է լինելու։ Հետևյալ օրը, մարտի երեքին, ցերեկվա ժամը 2-ին, Անգլիական ակումբի 250 անդամները և 50 հոգի հյուրեր ճաշի հրավիրված սպասում էին ավստրիական արշավանքի հերոս, այժմ թանկագին հյուր իշխան Բագրատիոնին։ Սկզբում, երբ տեղեկություն ստացվեց Աուստերլիցի ճակատամարտի մասին, Մոսկվան տարակուսանքի մեջ ընկավ։ Այդ ժամանակ հաղթություններն այնպես սովորական էին դարձել ռուսների համար, որ պարտության լուրն ստանալով, մի շարք մարդիկ ուղղակի չէին հավատում, իսկ ոմանք այդ տարօրինակ անցքի համար բացատրություններ էին որոնում ինչ-որ անսովոր պատճառների մեջ։ Անգլիական ակումբում, ուր հավաքվում էին ճիշտ տեղեկություններ և կշիռ ունեցող բոլոր նշանավոր մարդիկ, դեկտեմբեր ամսին, երբ սկսվեցին լուրեր ստացվել, ոչինչ չէին խոսում պատերազմի և վերջին ճակատամարտի վերաբերյալ, կարծես բոլորն էլ խոսքերը մեկ էին արել`լռել այդ ճակատամարտի մասին։ Այն մարդիկ, որ ուղղություն էին տալիս խոսակցություններին, այն է՝ կոմս Ռոստոպչինը, իշխան Յուրի Վլադիմիրովիչ Դոլգորուկին, Վալույևը, կոմս Մարկովը, իշխան Վյազեմսկին, չէին երևում ակումբում, այլ հավաքվում էին տներում, իրենց նեղ շրջանակների մեջ, և մոսկվացիք, որ սովոր էին ուրիշի բերանից խոսելու (որոնց թվին պատկանում էր և Իլյա Անդրեյիչ Ռոստովը), կարճ ժամանակով մնացին առանց որոշակի կարծիքի պատերազմի մասին, և առանց առաջնորդների։ Մոսկվացիք զգում էին, որ ինչ-որ վատ բան կա, և որ այդ վատ լուրերի մասին դատողություններ անելը դժվար է, ուստի և գերադասում էին լռել։ Բայց մի թանի ժամանակից հետո, ինչպես երդվյալները դուրս են գալիս խորհրդակցական սրահից, երևացին և ջոջերը, որոնք կարծիք էին ստեղծում ակումբում, և նորից ամեն ինչ ասվեց պարդ ու որոշակի։ Գտնվեցին այդ անօրինակ, չլսված ու անհնարին անցքի պատճառները, այն, որ ռուսները ջարդվել են, և ամեն ինչ պարզվեց, ու Մոսկվայի բոլոր անկյուններում խոսեցին միևնույն բանը։ Այդ պատճառներն էին. ավստրիացիների դավաճանությունը, զորքի վատ պարենավորումը, լեհ Պրժեբիշևսկու և ֆրանսացի Լանժերոնի դավաճանությունը, Կուտուզովի անընդունակությունը և (ավելացնում էին կամացուկ) թագավորի ջահելությունն ու անփորձությունը, որ հույսը դրել էր չնչին ու վատ մարդկանց վրա։ Սակայն զորքը, ռուսական զորքը, ասում էին ամենքը, աննման էր և քաջության հրաշքներ էր գործում։ Զինվորները, սպաները, գեներալները հերոս էին։ Բայց հերոսների հերոսը՝ իշխան Բագրատիոնն էր, որ հռչակվել էր իր՝ Շենգրաբենի ճակատամարտով և Աուստերլիցի նահանջով, ուր նա մենակ իր զորասյունը պահեց կազմ ու կանոնավոր և ամբողջ օրը ետ էր մղում կրկնակի ուժեղ թշնամուն։ Որ Բագրատիոնը Մոսկվայում ընդունվե g իբրև հերոս, դրան նպաստեց և այն, որ նա կապեր չուներ Մոսկվայում և դրսեցի էր։ Հանձին Բագրատիոնի արժանի պատիվ էր տրվում քաջարի, պարզ, կապերից ու բանսարկություններից ազատ մի ռուս ռազմիկի, որի անունն իտալական արշավանքի հիշողություններով կապված էր Սուվորովի անվան հետ։ Բացի դրանից, Բագրատիոնին մատուցվող այդ հարգանքը պերճախոս կերպով վկայում էր այն անբարյացակամության և անվստահության մասին, որ կար Կուտուզովի նկատմամբ։ Եթե չլիներ էլ Բագրատիոնը, il faudrait l'inventer 3, ասավ հանաքչի Շինշինը, ծաղրական կերպով ձևափոխելով Վոլտերի խոսքերը։ Կուտուզովի մասին ոչ ոք չէր խոսում, մի քանիսը միայն քրթմնջալով անարգում էին նրան, անվանելով պալատական խաղալիք և ծեր սատիր։ Ամբողջ Մոսկվայում բերնից-բերան էր անցնում իշխան Դոլգորուկովի խոսքերը, թե «ծեփելով, ծեփելով, մի օր էլ ինքդ կծեփվես, որ մեր այսօրվա պարտության հանդեպ իրեն մխիթարում էր նախկին հաղթությունների հիշատակներով, կրկնվում էին և Ռաստոպչինի խոսքերն այն մասին, թե ֆրանսական զինվորին կռվի համար պետք է ոգևորել ճոռոմ խոսքերով, թե գերմանացիների հետ պետք է խոսել տրամաբանորեն, համոզելով նրանց, որ փախչելը վտանգավոր է, քան առաջ գնալը, իսկ ռուս զինվորին պետք է միայն զսպել և խնդրել կամաց։ Ամեն կողմից լսվում էին նորանոր պատմություններ արիության առանձին դեպքերի մասին, որ ցույց էին տվել մեր զինվորներն ու սպաներն Աուստերլիցի մոտ։ Այնինչը փրկեց դրոշակը, այսինչը սպանեց հինգ ֆրանսացի, երրորդը մեն-մենակ լցրեց հինգ թնդանոթ։ Խոսում էին և Բերգի մասին, ովքեր չէին ճանաչում, թե նա աջ ձեռքից վիրավորվելով, սուրն առել է ձախ ձեռքը և առաջ գնացել։ Բալկոնսկու մասին ոչինչ չէին խոսում, և միայն նրան մոտիկ ճանաչող մարդիկ ցավում էին, որ նա շուտ մեռավ, հղի կինը թողնելով խենթ հոր խնամքին։ III Մարտի երեքին Անգլիական ակումբի բոլոր սենյակներում կանգնել էր խոսակցոզ ձայների մի խուլ շշունջ, և ինչպես մեղուները գարնան օդում, այնպես էլ ակումբի անդամներն ու հյուրերը՝ նշանազգեստներով ու ֆրակներով, մի քանիսը նույնիսկ շպարված ու կաֆտան հագած, ետ, ու առաջ էին անում, մոտենում էին իրար ու բաժանվում, նրանցից ոմանք նստած էին, ոմանք կանգնած։ Երկարաճիտ գուլպաներով, կոշիկներ հագած ու շպարված լաքեյները կանգնեք էին դռների մոտ և լարված ուշադրությամբ քանում էին աչքաթող չանել հյուրերի և ակումբի անդամների ամեն մի շարժումը, որպեսզի իրենց ծառայությունն առաջարկեին։ Ներկաների մեծամասնությունը ծեր, պատկառելի մարդիկ էին լայն, ինքնավստահ դեմքերով, հաստ մատներով, հաստատ շարժվածքով ու ձայնով։ Այս կարգի հյուրերն ու անդամները նստել էին հայտնի, սովորական տեղերում և կազմել էին որոշ, սովորական խմբեր։ Իսկ փոքրամասնությունը կազմված էր պատահական հյուրերից, առավելապես երիտասարդներից, որոնց թվում էին Դենիսովը, Ռոստովն ու Դոլոխովը, որը դարձյալ Սեմյոնովյան գնդի սպա էր։ Երիտասարդների դեմքին, առանձնապես զինվորականների, նկատվում էր արհամարհական պատկառանքի զգացումի մի արտահայտություն դեպի ծերերը, որ կարծես թե ասում էր հին սերնդին. հարգել և պատվել ձեզ՝ պատրաստ ենք, բայց լավ հիշեցեք, որ այնուամենայնիվ ապագան մերն է։ Նեսվիցկին էլ այդտեղ էր, իբրև ակումբի հին անդամ։ Պիեռը, որ կնոջ կարգադրությամբ մազերը թողել էր, ակնոցը վերցրել, նորաձև հագնված, բայց տրտում ու ընկճված տեսքով պտտվում էր դահլիճներում։ Նրան, ինչպես ամեն տեղ, շրջապատել էր այնպիսի մարդկանց մթնոլորտ, որոնք խոնարհվում էին նրա հարստության առաջ, և նա իշխելու սովորույթով, նրանց վերաբերվում էր անտարբեր արհամարհանքով։ Ըստ տարիքի՝ նա պետք է որ երիտասարդների հետ լիներ, բայց հարստությամբ ու կապերով՝ նա ծեր, պատկառելի հյուրերի շրջանի անդամ էր, ուստի մի խմբից անցնում էր մյուսը։ Ամենանշանավոր ծերերը կազմում էին այդ շրջանի կենտրոնը, որին պատկառանքով մոտենում էին մինչև անգամ անծանոթները, որպեսզի լսեն հայտնի մարդկանց։ Մեծ շրջանակներ էին կազմվել կոմս Ռաստոպչինի, Վալույևի և Նարիշկինի շուրջը։ Ռաստոպչինը պատմում էր, թե ինչպես փախչող ավստրիացիները կոխկոտել են ռուսներին և ռուսները հարկադրված են եղել սվիններով իրենց համար ճանապարհ բանալ փախչողների միջով։ Վալույևը գաղտնի պատմում էր, թե Ուվարովը Պետերբուրգից ուղարկված է նրա համար, որ մոսկովցիների կարծիքն իմանա Աուստերլիցի մասին։ Երրորդ խմբի մեջ Նարիշկինը խոսում էր ավստրիական զինվորական խորհրդի նիստի մասին, ուր Սուվորովն աքաղաղի նման կանչել էր ի պատասխան ավստրիական գեներալների հիմարության։ Շինշինը, որ կանգնած էր հենց այդտեղ, կամենում էր հանաքով ասել, թե Կուտուզովը, ինչպես երևում է, անգամ այդ հեշտ արվեստը աքաղաղի նման կանչելը չի կարողացել սովորել Սուվորովից, բայց ծերերը խստությամբ նայեցին կատակաբանին, դրանով զգացնել տալով, որ այդտեղ և այդ օրը անվայել է այդպես խոսել Կուտոլզովի մասին։ Կոմս Իլյա Անդրեյիչ Ռոստովը մտահոգ, շտապ-շտապ, իր փափուկ կոշիկներով, գնում-գալիս էր սեղանատնից հյուրանոց, շտապով և միակերպ գլուխ տալով նշանավոր ու աննշան անձանց, որոնց բոլորին նա ճանաչում էր, և երբեմն աչքերով որոնում էր իր բարեկազմ որդուն, հայացքը հրճվանքով ուզվում էր նրան ու աչքով անում։ Երիտասարդ Ռոստովը կանգնած էր լուսամուտի մոտ, Դոլոխովի կողքին, որի հետ նա նոր էր ծանոթացել և որի ծանոթությունը բարձր էր գնահատում։ Ծեր կոմսը մոտեցավ նրանց և սեղմեց Դոլոխովի ձեռը։ Խնդրեմ շնորհ բերեք մեզ մոտ, ուրեմն դուք ծանոթ եք իմ կտրիճին այնտեղ միասին հերոսություններ եք արել… Ա՛, Վասիլի Իգնատիչ… ողջույն ծերուկ, դիմեց նա մոտից անցնող ծերունուն, բայց իր ողջույնը դեռ չէր ասել վերջացրել, երբ բոլորն իրարով անցան և վազեվազ մոտեցող լաքեյը վախեցած դեմքով զեկուցեց. «Շնորհ բերին։ Զանգակները հնչեցին, ավագներն առաջ անցան, զանազան սենյակներում ցրված հյուրերը, ինչպես թափ տված հաճարը թիու վրա, ի մի խմբվեցին և կանգ առան մեծ հյուրասրահում, դահլիճի մուտքի առաջ։ Նախասենյակի դռան մոտ երևաց Բագրատիոնը, առանց գլխարկի և թրի, որոնք նա, ակումբի սովորության համաձայն, թողել էր բարապանի մոտ։ Նա գառան մորթու գլխարկով չէր, ոչ էլ մտրակն ուսովը գցած, ինչպես տեսել էր նրան Ռոստովը Աուստերլիցի ճակատամարտի նախօրյակի գիշերը, այլ հագել էր նոր նեղ պաշտոնազգեստ ռուսաբան ու օտարերկրյա շքանշաններով և Գեորգի աստղը կրծքի ձախ կողմը։ Նա, ըստ երևույթին, հենց այժմ, ճաշից առաջ, խուզել էր մազերն ու բակերը, որը և տգեղացնում էր նրա դեմքը։ Նրա դեմքին կար ինչ-որ միամիտ տոնական մի բան, որը միացած նրա հաստատուն, առնական գծերի հետ, դեմքին տալիս էր փոքր-ինչ կոմիկական արտահայտություն։ Բեկլեշովը և Ֆեոդոր Պետրովիչ Ուվարովը, որ եկել էին նրա հետ միասին կանգնեցին դռան մոտ, որպեսզի նա, որպես ավագ հյուր, իրենցից առաջ անցնի։ Բագրատիոնը շփոթվեց, չուզելով օդ տրվել նրանց ցույց տված քաղաքավարությունից մի վայրկյան ամենքը կանգ առան դռան մոտ, և, վերջապես, Բագրատիոնը, այնուամենայնիվ, առաջ անցավ։ Նա, չիմանալով ուր թաքցնել ձեռները, ընդունարանի պարկետի վրա քայլում էր ամոթխած ու անհամարձակ քայլերով, նրա համար սովորական ու հեշտ էր քայլել հերկած դաշտում, գնդակների տակ, ինչպես անցել էր Շենգրաբենում, Կուրսկյան գնդի առջևից։ Ավագները դիմավորեցին նրան առաջին դռան մոտ, ասելով մի քանի խոսք, թե ուրախ են տեսնելու այդչափ մի թանկագին հյուրի ու չսպասելով նրա պատասխանին, կարծես նրան տիրելով, շրջապատեցին ու տարան հյուրասրահ։ Հյուրասրահի դռնով անհնար էր անցնել, շնորհիվ ակումբի խմբված անդամների ու հյուրերի, որոնք իրար սեղմելով և իրար ուսի վրայից, ջանք էին թափում, իբրև մի հազվագյուտ գազանի, լավ տեսնել Բագրատիոնին։ Կոմս Իլյա Անդրեյիչն ամենի g եռանդով ծիծաղելով «և թո՜ղ, mon cher, թո՜ղ, թող» ասելով, հրեց ամբոխը և հյուրերին առաջնորդեց