Thursday, 08.08.2019, 11:15\nلە تیۆری پە‌رە‌سە‌ندندا هە‌رچییە‌ک لەبارەی ڕوە‌ک بگوترێت وەک، سە‌رە‌تای پە‌یدابوونیان، بنە‌چە‌کانی دار و دەوەن و گژوگیا، گشت بابەتگەلە پێوە‌ندیدارە‌کانی ڕوە‌کزانی، هیچ کێشە‌یە‌ک نایەتە ئاراوە، زۆر بە‌دە‌گمە‌نیش ڕە‌خنە‌یان لێ دەگیر‌ێت. کامە درەخت پێش ئەوەی دی پەیدا بووە، پێشینەی داری گوێز و خورما هەر ڕوەکێک بێت، جگە لە زانا و شارەزایان لەم بوارەدا کەس گوێی پێ نادات. بەڵام لەبەرئەوەی پەرەسەندن هەموو زیندەوەرەکان دەگرێتەوە، ڕوەکیش بەشێکی گرینگە لێی، بۆیە پوختەیە‌کی کورتی پە‌رە‌سە‌ندنی ڕوە‌ک لێرەدا بە پێویست دە‌زانرێت.\nڕوە‌کە بە‌ردەنییەکان بە‌ڵگە‌ی بەهێزن کە ڕوە‌کیش بە‌گوێرە‌ی بنە‌ماکانی پە‌رە‌سە‌ندن وەک ئاژەڵەکان، بە مێژووێکی درێژخایەن لە پە‌رە‌سە‌ندن تێ پە‌ڕیووە. هەروەها سەرهەڵدانی ئە‌و هە‌موو جۆرە ڕوە‌کە و بڵاوبوونە‌وە‌یان، هۆکارێکی بنە‌ڕە‌تی بووە بۆ هاتنە‌کایە‌ی هە‌لومە‌رجێکی لە‌بار و شیاو بۆ پە‌یدابوونی مرۆڤ و ئاژەڵانی دیکە.\nڕوە‌ک ئەو زیندەوەرەیە توانی چێکردنی پێکهاتە‌یە‌کی زیندووی هەیە لە‌و مادانە‌ی لە ژینگە‌کەیدا هەن. ئەوەی پێی دەگوترێت ڕوە‌ک، ژمارە‌یە‌کی یە‌کجار زۆر جۆر دە‌گرێتە‌وە، ئەوانەی بەهۆی بوونی نیشانە هاوبە‌ش و شێوە لێکچووەکانیان پۆلێن دە‌کرێن. ڕوە‌کزانی بە‌شێکی بنەڕەتییە لە زیندە‌وە‌رزانی، بەوەی کە تۆژینە‌وە‌یە‌کی زانستییە لە ژیانی ڕوە‌ک، لە گشت بوارە فرەوان و جیاجیاکانی وەک: خۆراک، گە‌شە‌کردن، زۆربوون، کرداری ڕۆشنە پێکهاتن، نە‌خۆشییە‌کانی ڕوە‌ک، پە‌یدابوونی ڕوە‌ک، ژینگەزانی، پەرەسەندن و... هتد.\nچەندان شێوازی جیاجیا هە‌ن بۆ دابەشین و پۆلاندنی ڕوەکەکان، وەک ئەوەی پێشان تە‌نیا لایە‌نی بە‌کاربردنیان گرینگی پێ دە‌درا، بۆیەش دە‌کرانە دوو بە‌شی سە‌رە‌کی کە ڕوە‌کی سووددە‌ر و ڕوەکی زیاندە‌ر بوون. بێگومان ئە‌م چە‌شنە پۆلێنسازییە زانیاریی تە‌واومان پێ نادەن، بۆیە دە‌بێت پە‌نا ببرێتە بە‌ر شێوازێکی دی، تا زۆربە‌ی لایە‌نە‌کان لە‌خۆ بگرێت. شێوازی نوێ، پە‌رە‌سە‌ندن لە‌بە‌رچاو دە‌گرێت و پێکهاتە‌ی ناوە‌کی خانە و سووڕی ژیان بە یە‌کە سە‌رە‌کییە‌کانی پۆلێنکردن دادە‌نێت. ئە‌و جۆرانە‌ی لە نیشانە بنە‌ڕە‌تییە‌کاندا هاوبە‌شن، لە ئاستێکدا کۆدە‌کرێنە‌وە کە بە ڕە‌گە‌ز ناو دە‌نرێن، ڕە‌گە‌زە چوونیە‌کە‌کانیش دە‌بن بە یە‌ک خێزان، پاشان بۆ یە‌ک پلە، لە‌دوای ئە‌مانە بۆ یە‌ک تیرە، لە‌کۆتادا دە‌بن بە کۆمەڵەی گشتیی کە پێی دەگوترێت، شانشین (ڕوە‌کنشین)، بەمەش زۆرینە‌ی زاناکان و لێزانانی ئەم بوارە سە‌رلە‌بە‌ری ڕوە‌ک لە ١٢ کۆمەڵەی گشتیدا کۆدە‌کە‌نە‌وە. ئە‌م شێوازە دەرفەت دە‌ڕە‌خسێنێ بۆ هاتنە‌ڕیزی ئە‌و ڕوە‌کانە‌ی دە‌دۆزرێنە‌وە، جا چ بەردەنی بن، یان زیندوو. ژمارە‌ی دۆزەوەکانی ڕوە‌کی بەردەنی کە‌من، ئەمەش لەبەر نە‌بوونی بە‌شە ڕە‌قە‌کانی وەک ئەوەی لە ئێسکی ئاژەڵاندا هەن، بۆیە زانینی ئە‌وە‌ی کامە ڕوە‌ک لە یە‌کێکی دیکە پتر پە‌رە‌ی سە‌ندووە کارێکی سە‌خت و دژوارە، ئەمەش بووەتە هۆی ئە‌وە‌ی بە‌ردە‌وام خشتە‌کانی پۆلێنکردن دە‌ستکاری بکرێن و فرەوانتر ببن.\nئە‌مڕۆ ڕوە‌ک بە‌گشتی دە‌کرێتە دوو بە‌شی سە‌رە‌کی:\n١- ڕوە‌کە بێگوڵە‌کان: بە‌کتریاکان، کە‌وزە‌کان (Lichen)، قەوزەکان، کەڕووبابەتەکان، سە‌رخە‌سییە‌کان و چەندانی دیکە. ئە‌مانە زۆربە‌یان لەڕێی دابەشبوون، یان پێکهاتە‌یە‌کی خانە‌یی وردەوە کە پێی دەڵێن سپۆڕ (تۆزەگوڵ)، زۆر دەبن.\n٢- ڕوە‌کە گوڵدارە‌کان: گوڵداری تۆوڕووتە‌کان و گوڵداری تۆوداپۆشراوە‌کانن، تۆوڕووتە‌کان بە شێوە‌یە‌کی گشتیی چە‌ندان جۆر لە درە‌ختە‌کان، تۆوداپۆشراوە‌کانیش جۆرە‌کانی دی دە‌گرنە‌وە. تۆوداپۆشراوە‌کان بە گوێرەی پێکهاتە‌ی تۆوە‌کانیان دەکرێنە دوو بەش، یە‌کێکیان بە تۆوی دووپە‌لکە (وەک: نیسک و نۆک)، ئە‌وە‌ی دیکە بە تۆوی یە‌کپە‌لکە (وەک: گە‌نم و جۆ) دەناسرێن، ئەم ڕوە‌کە گوڵدارانە لەڕێی تۆوە‌کانیان زۆر دە‌بن.\nگوڵدارە‌کان چە‌ندان جۆری جیاواز‌یان هە‌یە لە ڕە‌نگ، بۆن، گە‌ورە و بچووکیی گوڵ، گە‌ڵا، تۆوە‌کان و چە‌ندان تایبە‌تمە‌ندی جۆراوجۆری دیکە، ئەوانە سەرانسەری جیهانیان تەنیووەتەوە بە جیاوازی ژینگەکە‌یان، جا چ لە ئاودا بن، یان لە‌سە‌ر وشکانیی.\nمێژووی پە‌رە‌سە‌ندنی ڕوە‌ک\nپاش ئە‌وە‌ی بوونە‌وە‌ری زیندوو پە‌یدا بوو و توانی بەهۆی پێکهاتە خانە‌یییە‌کە‌یەوە زۆر ببێت (زۆربوونی خۆیە‌کی)، گرینگترین هە‌نگاو لە مێژووی ڕوە‌کدا دە‌ستی پێ کرد، ئە‌ویش بە پە‌رە‌سە‌ندن ڕۆشنە‌پێکهاتن هاتە کایەوە. ڕۆشنەپێکهاتن ئەو کردارەیە کە لەڕێیەوە ڕوەک ئە‌و وزە‌یە‌ی لە تیشکی خۆرە‌وە وە‌ری دە‌گرێ، بۆ وزە‌یە‌کی کیمیایی وەردەگێڕێت. ئە‌م جۆرە زیندە‌وە‌رە سادانەی ئەو سەردەمە بە خاوە‌ن ناوکۆکە سە‌رە‌تایییە‌کان دادە‌نرێن، ئەمانە توانیویانە هەر لە یەکەم دەرکەوتنیانەوە هە‌تا ئە‌مڕۆکە بمێنن.\nبە ڕۆشنە‌پێکهاتن کارلەیەککردنە کیمیایییە‌کان ڕوو دە‌دە‌ن و لە ئە‌نجامدا گە‌ردیلە‌ی ئۆکسیجن بە‌رە‌ڵا دە‌بێت، ئۆکسیجنی بە‌رە‌ڵابوو و زێدە‌بوونی ڕێژە‌کە‌ی، وای کرد کە گۆڕانکارییە‌کی ڕیشەیی و مە‌زن بێتە ئاراوە لە بە‌رگی کژە‌کی و شێوازی ژیان لە زەویدا، هەر بۆیە زانایان دەبێژن، سەرچاوەی لە ٩٩%ی بەرگی کژەکی زەوی، بەهۆی زیندەوەرانەوە هاتووەتە کایەوە. پاشان بە کە‌ڵە‌کە‌بوونی ئۆکسیجن چینی ئۆزۆن پە‌یدا بوو، ئە‌م چینە کرداری مژینی تیشکی ژووروە‌نە‌وشە‌یی ئەنجام دەدات کە کاریگەرییەکی زۆری هەیە بۆ پاراستنی ژیانی زیندە‌وە‌ران لە زیانە‌کانی ئە‌م تیشکە. پێویستە ئاماژە بەوە بکەین کە هەرچەندە ئۆکسیجن لە زۆر لایەنەوە بۆ ژیانی زیندەوەران گرینگە، کەچی گازێکی ژاراوی و کوشندەیە بۆ ئەو زیندەوەرانەی لە پێکهاتەیاندا لەگەڵ ئۆکسیجن نەگونجاون، لەبەرئەوەشە لە سەرەتاکانی کەڵەکەبوونی ئۆکسیجندا، ژمارەیەکی یەکجار زۆر زیندەوەر لەناو چوون، بۆیە ئێستە هەندێ جۆرە وردەزیندەوەر هەن، ناتوانن لە جێیەکدا بژین ئۆکسیجنی لێ هەبێت.\nڕوە‌ک یە‌کە‌مین جێنشینانی زە‌وین، ئە‌گە‌رچی لە جۆری یەکجار وردی زیندە‌وە‌رانیش بن، ئەوانەی ئەو کاتە کە لە جۆری ڕوە‌کە لوولە‌یییە‌کان بوون، سە‌رە‌تای سەرهەڵدانیان دە‌گە‌ڕێتە‌وە بۆ ساڵەکانی نێزیک لە مێژووی پێکە‌وە‌نانی چینی ئۆزۆن. پاش ئەمانە ئەو ڕوە‌کانە دەرکەوتن کە گە‌ڵایان هەبووە، لە‌دوای ئە‌مانە‌وە یەکەمین ئە‌و ڕوە‌کانە پە‌یدا بوون کە بە تۆو و تۆزە‌گوڵ زۆر دە‌بن، ئەوانەی بە ڕوە‌کە تۆوڕووتە‌کان ناو دە‌نرێن. تۆوڕووتەکان بۆ ماوە‌یە‌کی دوورودرێژ بە‌سە‌ر پانتایییەکی فرەوانی زە‌ویدا زاڵ بوون، تا ئە‌و کاتە‌ی ڕوە‌کە تۆوداپۆشراوە‌کان سە‌ریان هە‌ڵدا.\nئێستە‌ش پوختە‌یە‌ک لە مێژووی سە‌رهە‌ڵدانی ڕوە‌کە‌کان و پە‌رە‌سە‌ندنیان لە چە‌ندان لایە‌نی جیاجیا دەخەینە بەردەست، لە‌و ڕوە‌کانە‌ی کە‌مترین پە‌رە‌سە‌ندنیان بە‌خۆوە بینیووە، تا دە‌گاتە ئە‌وانە‌ی بە زنجیرە‌یە‌کی درێژی پە‌رە‌سە‌ندن تێ پە‌ڕیوون، هەتا ئە‌م شێوە‌یە‌ی ئێستە‌یان وە‌رگرتووە. بۆ ڕوونکر‌دنە‌وە و دیارکردنی ئاراستە‌کانی پە‌رە‌سە‌ندنی ڕوە‌ک، دە‌بێت بەگشتی سووڕی زیندە‌کی و مێژووی پە‌رە‌سە‌ندنیان ڕە‌چاو بکرێن. بەمەش پێویستە لە ڕوە‌کە بە‌رایییە‌کانە‌وە دە‌ست پێ بکە‌ین، تا دە‌گەینە پە‌رە‌سە‌ندووترینیان، وەک ئە‌م ڕیزبەندییەی خوارەوە:\n- تۆوداپۆشراوە‌کانی دووپە‌لکە\n- تۆوداپۆشراوە‌کانی یە‌کپە‌لکە\nبە کۆنترین زیندە‌وە‌رانی زە‌وی دادە‌نرێن، لە زۆری ژمارە‌شیاندا لە پێش هە‌موو زیندە‌وە‌رانە‌وە دێن. ئە‌مانە زیندە‌وە‌ری یە‌کخانە‌یی یە‌کجار بچووکن، مانە‌وە‌شیان بە‌ندە بە خێرایی زۆر بوون و گە‌شە‌کردنیان، هەروەها خۆسازانیان لە‌گە‌ڵ ئە‌و جێیەی کە تێدان. ئەم جۆرانە لە ژینگە‌ی وادا دە‌توانن بژین کە بۆ هیچ زیندە‌وە‌رێکی دی گونجاو و لە‌بار نە‌بێت، وەک ئەوەی لە ژینگە زۆر سوێر، یان ترشەکان، هەندێکی دیکەیان دەتوانن لە شوێنە پلە گە‌رمییە بە‌رزە‌کاندا بژین. بوونی ئە‌م تایبە‌تمە‌ندییانە دە‌مان گە‌یێنێتە ئە‌و ئاکامە‌ی کە ئە‌و گۆڕانکارییانە‌ی بە کرداری پە‌رە‌سە‌ندن هاتوونە‌تە دی، بایەخیان گەلێک زۆرە بۆ مەبەستی خۆڕاگری و مانەوەی ئەو زیندەوەرانە، لە ژینگە سە‌خت و ناهەموارەکاندا.\nڕووداوێکی دیکەی مە‌زن لە مێژووی پە‌رە‌سە‌ندندا دوای پە‌یدابوونی زیندە‌وە‌رە ناوکۆکە‌سە‌رە‌تایییە‌کان، سە‌رهە‌ڵدانی زیندە‌وە‌ری خاوە‌ن ناوکۆکە‌ڕاستە‌قینە‌کانە. چۆنە‌تی هاتنەکایەی ئە‌مانە و ڕوە‌کە فرە‌خانە‌کان هەتا ئێستە بە‌تە‌واوی نازانرێ، بە‌ڵام زاناکان وای بۆ دە‌چن، لە پێوە‌ندییە‌کانی زیندە‌وە‌رە ناوکۆکە‌سە‌رە‌تایییە‌کان بە خانە‌کانی دیکەوە بووبێت. بەوەی کە‌ڵە‌کە‌بوونی ئۆکسیجن و کرداری ڕۆشنە‌پێکهاتن و بە‌کاربردنیان لەلایەن ئە‌و زیندە‌وە‌رانەوە، بووبێتە هۆی ئە‌وە‌ی بەشێکیان ببنە بە‌کتریای هە‌وا، هەندێکیش ببن بە خاوە‌ن خانە‌ی گە‌ورە‌تر.\nپاش ئەمانە مایتۆکۆندریا پەیدا بوو، ئە‌مە‌ش پێکهاتە‌یە‌کە لە‌ناو خانە‌دا لەڕێی ئە‌نزیمە‌کانیە‌وە پوختە‌کردنی وزە لە‌و ئاوێتانە‌ی لە‌ناو خانە‌دا هە‌ن ڕێک دەخات. ئە‌م وزە‌یە بە‌کار دەبرێ، بۆ بە‌بە‌رهە‌م هێنانی ئە‌دینۆسینی سێیینە فۆسفات کە بە ئاوێتە‌ی بنەڕەتی داکردن و گلدانەوەی ئەو وزە‌یە دادە‌نرێ بۆ جێبە‌جێکردنی کردارگەلە زیندەکییەکان. هە‌موو ئە‌مانە وامان لێ دە‌کەن بڵێین، زیندە‌وە‌رە ناوکۆکە‌ڕاستە‌قینە‌کان بریتین لە زیندە‌وە‌رە ناوکۆکە‌سە‌رە‌تایییە پە‌رە‌سە‌ندووە‌کان. پێشتر گوتمان کە ناکۆکەڕاستەقینەکان زۆربەی زیندەوەرە فرەخانەکانی وەک، ڕوەکەکان، کەڕووبابەتەکان و ئاژەڵان بەگشتی دەگرێتەوە.\nزاناکان لە‌و باوە‌ڕە‌ن سەرەتای ڕوە‌کەکانی ئە‌مڕۆ، خزمایە‌تییان هە‌یە لە‌گە‌ڵ جۆرێک لە کە‌وزە کەسکە‌کان. کە‌وزە‌کان بە شێوە‌یە‌کی سە‌رە‌کی بریتین لەو ڕوە‌کانە‌ی لە ئاودا دە‌ژین، زۆربە‌یان لە‌گە‌ڵ هەندێ جۆرە قە‌وزە و کە‌ڕووە دە‌زوولە‌یییە‌کان بەپێکە‌وەیی دە‌ژین. هە‌ڵبژاردنی ئە‌و کە‌وزە کەسکانە لەبەرئەوەیە، لە زۆر لایە‌نە‌وە لە‌گە‌ڵ ڕوە‌کی وشکانیی لە یە‌ک دە‌چن، چونکە هە‌ردووکیان کەسکێنە‌ی کلۆرۆفیل (a و b) و کارۆتینە‌کان (وە‌ک ڕە‌نگە‌کان)، بۆ کرداری ڕۆشنە‌پێکهاتن بە‌کار دەهێنن، هە‌ردووکیانیش بە‌شێک لە وزە بە شێوە‌ی نیشاستە گل دە‌دە‌نە‌وە.\nئەمانە چە‌ند ئاکارێکی دیکەیان هە‌یە کە بەشێکیان لە‌گە‌ڵ ڕوە‌کە‌کاندا هاوبە‌شن، هەندێکیشیان جیاوازن. لە‌مە‌وە بەدە‌ر دە‌کە‌وێت، ڕوە‌کە‌کان بە‌رهە‌می پە‌رە‌سە‌ندنی کۆمە‌ڵێک جۆرە کە‌وزە‌ن، بۆیە دەکارین بێژین، ڕوە‌ک چەندان پێشینە‌ی جیاجیا هە‌بووە لە چاخە سەرەتاکانی مێژوودا.\nشاڵاوی ڕوە‌کە‌کان بۆ سە‌ر وشکانیی\nبەگوێرەی ڕای زۆرینەی زانستمەند و شارەزایان لەم بوارەدا، ژیان لە سە‌رە‌تاوە لە‌ناو ئاودا پە‌یدا بووە، ماوە‌یە‌کی گەلێک دوورودرێژیشی خایاندووە تا هاتووەتە دە‌رە‌وە. ڕوە‌کە ئاوە‌کییە‌کان پێویستییان بە‌بوونی ژمارە‌یە‌کی زۆر لە ئە‌ندامە تایبە‌تمە‌ندە‌کان نییە، بۆ ئە‌وە‌ی لە ژیاندا بمێننە‌وە، چونکە ئاو لە چەندان ڕووە‌وە یاریدە‌رە بۆ ئە‌نجامدانی کردارە پێوە‌ستییە‌کانی گە‌شە‌کردن وەک، دابینکردنی خۆراک و ڕێگرتن لە وشکبوونە‌وە، بۆیەش ئە‌مانە لە ڕوە‌کی وشکانیی سادە‌ترن.\nلە مێژوودا ڕوە‌کە‌کان هە‌وڵێکی زۆریان داوە بۆ گە‌یشتن بە وشکانیی، چونکە لە‌سە‌ر زە‌وی ئەو کاتە کر‌داری ڕۆشنە‌پێکهاتن هاتبووە ئاراوە. بێگومان ئە‌و هە‌وڵدانانە کارێکی سووک و سانا نە‌بوون و چە‌ندان ئاستەنگیان دەهاتە ڕێ، بەڵام پاش ئەوەی گەلێک پەرەسەندنیان بەخۆوە دیت، هە‌وڵە‌کان سە‌ریان گرت و ئە‌و گە‌یشتنە هاتە دی. لەگەڵ ئەوەش ئەمانە پێویستیان بەوە هەبوو چە‌ند ئە‌ندامێکی تایبە‌تمە‌ندی وەک، ڕەگ، قەد و گەڵا لە لایاندا پە‌یدا ببێت، تا لەڕێی ئە‌وانە‌وە چەندان کرداری جۆراوجۆر ئەنجام بدەن، هەروەها بتوانن لەسەر وشکانییدا سوودێکی تە‌واو لە ئاو وە‌ربگرن، خۆیانیش بپارێزن لە وشکبوونە‌وە.\nگوتمان کە کە‌وزە کەسکە‌کان، بەتایبەتیش ئە‌وانە‌ی لە ئاوی سازگاردا دە‌ژین بە پێشینە‌ی ڕوە‌کە‌کان دادە‌نرێن، ئە‌مانەش بەهۆی ڕوودانی چە‌ند جۆرە پە‌رە‌سە‌ندنێک، بوونە خاوە‌ن هەندێ تایبە‌تمە‌ندی وا بتوانن لە‌گە‌ڵ بارودۆخی جیاوازدا بسازێن. ئە‌و کە‌وزە کەسکانە‌ی لە زە‌لکاوە‌کاندا دە‌ژیان، بە‌ردە‌وام لە وە‌رزی بە‌رزبوونە‌وە‌ی پلە‌ی گە‌رمی، تووشی کە‌م ئاوی و دووچاری گرفتی وشکبوونە‌وە دە‌بوون. بۆیە ئەمانە بۆ سازانیان لە‌گە‌ڵ ژینگە‌ی وشکدا، پێویستییان بە جۆرە پە‌رە‌سە‌ندنێک هە‌بوو بۆ مانە‌وە‌یان، ئەمەش دەرەنجام بووە هۆی هاتنەکایەی توێکۆکە‌یە‌ک کە شانە‌ی دە‌رە‌وە‌یان داپۆشێ و ڕێگر بێت لە لە‌دە‌ستدانی ئاو، لە هەمان کاتدا بتوانن بە‌بوونی کونیلە‌کان لە‌گە‌ڵ گازە‌کاندا کار لە‌یە‌ک بکە‌ن. جگە لە پێویستییەکانی ژیانی وشکانیی وەک، ڕیشاڵ، گرێ و قە‌د، ئەوانەی لێکگرێدان و پتەوبوونیان بە ڕوەک بەخشی، لەڕووی زۆربوونیشەوە چە‌ند خۆسازانێکی گرینگ لە لایاندا پەیدا بوو، وەک سپۆڕە‌کان کە لە لایەک توێکێکی زبر و پتە‌ویان هە‌بێ تا وشک نە‌بن، لە لایەکی دیکەوە ئەوەندە ورد و سووک بن، تا بتوانن بە‌ئاسانی لە‌ڕێی باوە بڵاو ببنە‌وە.\nچەندان بۆچوون و تێڕوانینی جیاواز هە‌ن بۆ سەرهەڵدان و پە‌رە‌سە‌ندنی ڕوە‌کی وشکانیی. هەندێک دە‌ڵێن، تەنیا یە‌ک جۆرە ڕوە‌کی ئاوی هاتووەتە سە‌ر زە‌وی، پاشان ئە‌و هە‌موو ڕوە‌کانە لێیەوە پە‌یدا بوونە، بەشێکیش وای بۆ دە‌چن کە چەندان جۆرە ڕوە‌کی ئاوی بووبن. لەبارەی مێژووی ها‌تنە‌سە‌ر وشکانییش، هەندێ دە‌بێژن، ئەمە یە‌ک جار و لە چاخێکی دیارکراودا بووە، هی واش هەیە پێی وایە، چە‌ند جارێک و لە چەندان چاخی جیاجیای مێژوودا ڕووی دابێت.\nپێشە‌نگە‌کانی ڕوە‌کی وشکانیی\nپاش جێگۆزی ڕوە‌کە‌کان بۆ سە‌ر وشکانیی، یە‌کێک لە‌و پە‌رە‌سە‌ندنە گرینگانە‌ی ڕووی داوە، پە‌یدابوونی ئە‌ندامە‌کانی زاوزێی (زۆربوون) فرە‌خانە‌یییە، واتە هاتنەکایەی ئە‌ندامە‌کانی زاوزێی نێرینە و مێیینە (تۆو و هێلکۆکە) و کرداری پیتاندن.\nدوای ئە‌وە بە ماوە‌یە‌کی کە‌م لەسەر وشکانیی، ڕوە‌کە‌کان بوون بە دوو بە‌ش لە ئاستی پە‌رە‌سە‌ندندا: بە‌شێکیان بووە بنە‌چە‌ی ئە‌و کۆمە‌ڵە ڕوە‌کانە‌ی بە نالوولەیییەکان (Bryophytes) دە‌ناسرێن کە قە‌وزە‌کانیش دەگرێتەوە، بە‌شە‌کە‌ی دیکە بووە بنە‌چە‌ی ئە‌و کۆمە‌ڵە‌یە‌ی کە ڕوە‌کە لوولەیییەکان (Tracheophytes) بە‌شێکن لێی، ئەوانەی هە‌موو ڕوە‌کە باڵاکانی سە‌ر ڕووی زە‌وی لەخۆ دەگرن. جیاوازی بنەڕەتی لە نێوانیاندا ئە‌وە‌یە، ڕوە‌کی لوولەیی کۆئە‌ندامێکی لوولەیی گەلێک پە‌رە‌سە‌ندووی هە‌یە کە لەڕێیە‌وە خۆراک دە‌گوێزرێتەوە بۆ هە‌موو بە‌شە‌کانی لە‌شی، کەچی نالوولەیییەکان ئەو کۆئە‌ندامە‌یان نییە.\nنالوولەیییەکان بریتین لە زیندە‌وە‌ری زۆر سادە و بچووک کە ڕە‌گیان نییە، بە دە‌زوولە‌کان خۆیان دە‌نووسێنن بە‌و جێیەی لێی دە‌ژین، زۆربە‌یان پێکهاتە‌یە‌کی وردیان هە‌یە بۆ کرداری ڕۆشنە‌پێکهاتن. ئەمانە لە‌بە‌ر نە‌بوونی ڕە‌گ و تایبە‌تمە‌ندی گواستنە‌وە‌ی خۆراک، کرداری مژینی ئاو لە هە‌وادا ئەنجام دەدەن، بۆیە لە ناوچە شێدارە‌کان و زە‌لکاوە‌کاندا چاکتر گە‌شە دە‌کەن، ئەمانەش بە‌گشتیی بە دابە‌شبوون زۆر دە‌بن. دیسانەوە لوولەیییەکان وێڕای بوونی کۆئە‌ندامی گواستنە‌وە‌ی ئاو و خۆراک، چە‌ند پێکهاتەیەکی گرینگی دیکەیان هە‌یە، وەک لیگنین (هە‌ویری تە‌ختە) کە ئاوێتە‌یە‌کی کیمیایییە، پتە‌وی و ڕەقی دە‌داتە ڕوە‌ک و کۆئە‌ندامی چێکردنی سپۆڕە‌کان. ئە‌مانە بۆ چەندان ئاستی پە‌رسە‌ندنی جیاجیا دابە‌ش دە‌بن، نموونەیان، ڕوەکی پێ گورگ (Lycopodium)، کلکە ئە‌سپ (Equisetales) و سە‌رخە‌سییە‌کانن.\nڕوە‌کە لوولەیییەکان بە چەندان قۆناغی جۆراوجۆری پە‌رە‌سە‌ندن تێ پە‌ڕیوون لە بوارگەلی گەشەکردندا وەک:\n١- چاککردنی ئامرازە‌کانی گواستنە‌وە، دە‌رکە‌وتنی گە‌ڵا وەک پە‌رە‌سە‌ندنێک بۆ کرداری ڕۆشنە‌پێکهاتن، هەروەها ڕە‌گ وەک پێکهاتە‌یە‌ک بۆ هێنانی خۆراک، بۆیە گە‌یاندنی خۆراک بۆ گشت بە‌شە‌کانی ڕوە‌ک لای ئەمانە چاکتر بە‌ڕێوە دە‌چێت. ئێستە لە‌م ڕوە‌کانە‌دا ئە‌م گواستنە‌وە‌یە بە دوو جۆر بەدەر دەکەون، یە‌کێکیان گواستنە‌وە‌ی ئاو و ئایۆنە‌کانە لە ڕە‌گە‌وە بۆ گە‌ڵاکان، دووەمیشیان شە‌کری تواوە و ئاوێتە‌کانی دیکەی ڕۆشنە‌پێکهاتنە کە لە گە‌ڵاکانە‌وە دە‌گوێزرێنەوە بۆ ئە‌و خانانە‌ی ناتوانن کرداری ڕۆشنە‌پێکهاتن بەڕێوە ببەن.\n٢- بچووک کردنە‌وە‌ی قە‌باری ئە‌ندامە‌کانی زاوزێ و پێکهاتە زایە‌ندییەتییەکان، ئەمە لە هە‌موو ڕوە‌کە لوولەیییەکانی ئێستە‌دا دەبینرێت.\n٣- تۆوە‌کان، بوونی تۆوە‌کان یە‌کێکە لە گرینگترین پە‌رە‌سە‌ندنە‌کان بۆ کرداری چە‌کە‌رە و زۆربوون لە‌و ڕوە‌کانەدا.\nتۆودارەکان (Spermatophytes)، بەشێکن لە کۆمەڵەیەکی یەکجار گەورە لەو ڕوەکانەی تۆو بەبەرهەم دێنن. تۆو بۆ کرداری زۆربوون و مانە‌وە‌ی ڕوە‌کەکان گرینگییە‌کی زۆری هە‌یە، بۆیە دەبینین ئەمانە ڕوەکی گەلێک پەرەسەندوون، لە هەموو کۆمەڵە ڕوەکەکانی دیکە پتر و بەربڵاوترن لە جیهاندا. بەگشتی ڕوەکە تۆودارەکان دەکرێنە دوو بەشی سەرەکی، یەکێکیان بە تۆوداپۆشراوەکان (ڕوەکە گوڵدارەکان)، ئەوەی دیکە بە تۆوڕووتەکان دەناسرێن.\nلە کۆتاکانی چاخی کاربۆنی (خەڵووز)، بەتایبەتیش لە چاخی پێرمیدا، چەندان گۆڕانکاری مە‌زن ڕوویان داوە لە ئاووهە‌وا و ژینگە‌ی زیندە‌وە‌راندا. پاش ئەو کاتانەی وشکی کە‌ش زۆربە‌ی ناوچە‌کانی جیهانی گرتە‌وە، زیندە‌وە‌ران دووچاری فشارێکی تووندی هەڵبژاردنی سروشتی بوونە‌وە، دەرەنجام تەنیا ئە‌و زیندە‌وە‌رانە مانە‌وە کە توانی خۆگونجانیان هە‌بوو لە‌و ژینگە سە‌خت و ناهەموارەدا. پە‌رە‌سە‌ندن و پە‌یدابوونی تۆو وای لە‌و جۆرە ڕوە‌کانە کرد، بتوانن بەرگەی وشکی و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بگرن، بەمەش گەشە بکەن و بمێننەوە، پاشان لە سەرانسەری جیهاندا تەشەنە بکەن.\nتۆوڕووتەکان (Gymnosperms)، سەربە کۆمەڵەیەکن بە خاوەن گەڵا ڕاستەقینەکان دەناسرێن. لە چاخی پێرمیدا ئە‌و ڕوە‌کانە بڵاو بوونە‌وە و چە‌ندان جۆر و بە‌شیان لێ پە‌یدا بوو، بە‌شە سە‌رە‌کییە‌کە‌یان بە سنە‌وبە‌رییە‌کان (کاژەکان) دە‌ناسرێن، جە‌ویدارە‌کان و چەندان دار و درە‌ختی جۆراوجۆریش نموونەی بەشەکانی دیکەن.\nتۆوەکانی ئەمانە قووچەکی و ڕووتن، وەک ئەوەی لە داری جۆری کاژدا دەبینرێن، بەڵام پێکهاتەیەک نین، لە هێلکەیەکی داپۆشراو کە پاشان ببن بە بەر، وەک لە تۆوداپۆشراوەکاندا هەن. ژمارەیەکی زۆری ئەم تۆوڕووتانە داری هەمیشە سەوزن و گەڵای جۆراوجۆریان هەیە، هەروەها ئەم ڕوەکانە گوڵیان نییە، بەڵام قووچکە نێرینەکانیان سپۆڕ بەبەرهەم دێنن، پاشان لەڕێی باوە دەگوێزرێنەوە بۆ ئەو قووچەکە مێیینانەی کاتێک پێ دەگەن، لە دارەکانیانەوە دەکەونە سەر زەوی، دواجاریش بە پیتێنیان ڕوەکی نوێ پەیدا دەبێت.\nتۆوداپۆشراوەکان (Angiospermae)، ئەو ڕوەکانەن بەرەکانیان دەبنە بەرگێک بۆ داپۆشینی تۆوەکانیان کە دەبێتە هۆی پەیدابوونی ئەندامەکانی زۆربوون، لەنێو پێکهاتەیەکدا پێی دەگوترێت گوڵ. تۆوداپۆشراوەکان ڕوەکی کۆنی سەر زەوین، زۆربەیان داری بەرز و مەزنن، تەمەنیشیان گەلێک درێژە.\nچۆنەتی دەرکەوتنی ئەمانە و دیارکردنی پێشینە هاوبەشەکانیان لە کۆتاکانی چاخی کریتاسیدا، بیروبۆچوونی جیاجیا لەخۆ دەگرن. چەندانێک پێیان وایە، ئەم تۆوداپۆشراوانە لە جۆرێکی نێوانەکی تۆوڕووتەکان و داپۆشراوەکان پەیدا بووبن، کەچی هەندێ زانای دیکە وای بۆ دەچن، ئە‌مانە لە کۆمە‌ڵە‌ی تۆوڕووتە‌کانی بنە‌بڕبوو پە‌رە‌یان سە‌ند بێت. ئە‌مڕۆ ژمارە‌ی ئە‌و تۆوداپۆشراوانە پترن لە تۆوڕووتە‌کان، ئە‌مە‌ش بە‌ڵگە‌ی سە‌رکە‌وتنی تۆوداپۆشراوە‌کانە لە ئاستی پە‌رە‌سە‌ندندا. ئە‌و سە‌رکە‌وتنە لە زۆر لایە‌ندا دەبینرێت وەک، کۆئە‌ندامی زاوزێکردنی نێرینە و مێیینە و کرداری پیتاندن، ئە‌و پیتاندنەش دە‌شێ لە یە‌ک ڕوە‌کدا ببێ (خۆپیتاندن)، لەوانەی هە‌ڵگری هە‌ردوو ئە‌ندامی نێرینە و مێیینەن، یانیش بە‌ڕێی گواستنە‌وە‌ی جیاجیا ببێت وەک، با، ئاو، مێروو و... هتد.\nسە‌رباری ئە‌وانە دوو تایبە‌تمە‌ندی دی گرینگ لەمانەدا هەن و لە ڕوە‌کە‌کانی دیکەدا نین، ئە‌وانیش بە‌ر و گوڵن کە هە‌ردووکیان کرداری پیتاندن بە‌ڕێوە دە‌بە‌ن. بە‌ر، ئاژەڵێک دە‌ی خوات پاشان بە پاشە‌ڕۆکەکە‌ی تۆوە‌کان بڵاو دە‌کاتە‌وە، گوڵیش بە‌بوونی جوانی و شیلە‌کەی مێرووە‌کان بۆ لای خۆی ڕادە‌کێشێت، لەڕێی ئە‌وانە‌وە‌ش هە‌ڵاڵە‌کانی بڵاو دە‌بنە‌وە. ئە‌م جۆرە ڕوە‌کانە ئەمڕۆکە ڕێژە‌ی لە ٩٠% ڕوە‌کی وشکانیی پێک دەهێنن، ئە‌م ڕێژە‌یە سە‌رباری ڕوە‌کە گوڵدارە‌کان چەندان ڕوە‌کی دی دەگرێتەوە وەک، درە‌ختە باڵاکان، سە‌وزە، میوە و دانە‌وێڵە‌کان، ئاشکرایە ئەمانەش سەرچاوەی خۆراکی مرۆڤ و گەلێک زیندەوەری دیکەن.\nزانستی هاوچە‌رخ و ڕوەک\nگرینگی دان بە ڕوەکزانی و پۆلێنکردن بۆ سەرەتاکانی سەدەی چواردەیەم دەگەڕێتەوە، لەو کاتانەی ئەوروپا کیشوەر و وڵاتانی نوێی دەدۆزییەوە، شارەزایان چاویان بە چەندان جۆرە ڕوەکی نوێ دەکەوت کە دەبوایە پۆلێنیان بکەن. لە لایەکی دیکەوە بە زێدەبوونی بزافی بازرگانی، دواکارییەکان بۆ پتربوونی جۆرەکانی بەروبوومی ڕوەکی ڕوویان لە زیادبوون کرد، بەمەش زانیاری لەبارەی ڕوەکە ناسراوەکان گەلێک زۆر ببوون، زاناکان نەتوانن چی دیکە پشت ببەستن بە شێوازە کۆنەکانی پۆلاندنی ڕوەک.\nئەوەی لەم ڕووەوە شایەنی گوتنە، ئەریستۆ خاوەنی داهێنانی بیرۆکەی (درەختی ژیان)ە کە گشت بوونەوەرێک دەگرێتەوە بە زیندوو و نازیندووەکانەوە. ئەریستۆ نازیندووەکانی لە بەشی ژێرەوە دادەنا، پاشان ڕوەکەکان، ئاژەڵەکان، دواجار مرۆڤ. ئەم شێوازەی پۆلێنسازی لەو ساتانەدا، هیچ پێوەندییەکی بە پێشینە هاوبەشەکانیانەوە نەبوو، ئەوەی دەکرا بنچینە تەنیا بەشکردنێک بوو بۆ پلەی پەرەسەندن و پێگەیشتن، ئەویش لە لایەنی توانی گەشەکردن، جووڵە، هەستکردن و هۆشداریی.\nلە سەدەی هەژدەیەمدا زانای ناوداری سوێدی، کاڕۆلۆس لینێیوس کە بە دامەزرێنەری ڕوەکزانیی نوێ دادەنرێت، شێوازە یاسایەکی بۆ ناونانی ڕوەکەکان دانا، بە جۆرێک زۆربەی زاناکان لەو سەردەمەوە هەتا ئەمڕۆ لەسەریدا هاودەنگ بن. لینێیۆس بەم شێوازەی پۆلاندن، هەر ڕوەکێک ناوێکی دوانەیی لێنا، بە شێوەیەک یەکەمیان ناوی ڕەگەز، دووەمیش ناوی جۆرەکەی بێت کە پشت ببەستێت بە چەندان لایەنی زانستییەوە. پاش ئەمە چەندان زانای دیکە لەڕێی تۆژینەوەکانیانەوە پەرەیان بەم شێوازە دا، لە گەلێک ڕووی جیاوازەوەش ئەم زانستەیان بەرەو پێشەوە برد، لە سەرووی هەموویانەوە زانای بەناوبانگ مێندل دێ، بەوەی توانی یاسا بنەڕەتییەکانی بۆماوەیی کە یاریدەرن بۆ پۆلاندن دابنێت.\nلە کۆتاکانی سەدەی بیستەم و سەرەتای ئەم سەدەیەدا، زاناکان چەند تۆژینەوەیەکیان ئەنجام داوە لەبارەی پێکهاتە ناوەکییە بۆماوەیییەکان (دنا)، بەمەش گەلێک زانیاریان دەست کەوتووە، بۆ ناسینی وردتر و دیارکردنی پێوەندی نێوان جۆرەکان لە ڕوەکدا. بۆیە لەم سەردەمەدا زانایان هەوڵ دەدەن، بۆ پۆلێنسازیی زیندەوەران چەندان لایەنی وەک، پەرەسەندن و پێوەندیەکان و ئەو نێزیکایەتییە بۆماوەیییانەی لە نێوان زیندەوەراندا هەن، ڕەچاو بکەن.\nتۆژینەوەکان لە بواری پێکهاتە ناوەکییەکانی ڕوەک و زیندەوەرانی دیکە، سوودێکی یەکجار زۆر بە مرۆڤ دەگەینن، وەک ئەوەی لەسەر گەنمەشامی کران، دەریان خست کە دەشێت چەند پێکهاتەیەکی ناوەکی دیارکراو لەناو خانەدا جێگۆڕکێیان پێ بکرێت. ئەم دۆزەوەیە (ساڵی ١٩٥١) بایەخێکی زۆری هەبوو، بۆ زانینی چۆنەتی گوێزانەوەی تایبەتمەندییەکان لەڕێی پێکهاتە بۆماوەیییەکانەوە، لە ڕوەک و گشت زیندەوەرانی دیکەدا. ئەمە وای کرد زاناکان بتوانن پلاستیدە کەسکەکان بەدەست بهێنن، بە جۆرێک کە لەدەرەوەی پێکهاتەی ڕوەکدا، ڕۆشنەپێکهاتن ئەنجام بدات. هەموو ئەمانەش بوونە هۆی ئەوەی بوار بسازێت، بە شێوەیەکی دەستکرد شەکر و ئاوێتەی دیکە بەبەرهەم بهێنرێ، تا مرۆڤ بتوانێت بۆ خۆراکی، بە ڕێژەیەکی کەمتر پشت بە ڕوەکەکان ببەستێت.\nبە دۆزە‌وە زانستییە‌کانی ئەم دوایییانە، هە‌نگاوی مە‌زن نراوە لە چاکسازی و گە‌شە‌پێدانی ڕوەک، بۆ ئەوەی ئە‌وپە‌ڕی سوودیان لێ وەربگیرێت. بۆ نموونە، کرداری هاتنەکایە‌ی جۆرێکی تایبە‌تی بە تێکە‌ڵکردنی دوو جۆری جیاواز (دووڕە‌گاندن)، ئەوەی بووە‌تە هۆی زێدە‌بوونی بە‌روبووم و پە‌یدابوونی چەندان جۆرە ڕوەکی نوێ. هەروەها ئێستە لە ئە‌زموونگە‌کاندا زاناکان چە‌ند جۆرە ڕێسایە‌کی زانستیی زۆر پێشکە‌وتوو پێڕەو دەکەن، بەوەی لەڕێی لەبەرگرتنەوە دە‌توانرێ لە یە‌ک دانە ڕوە‌ک، نێزیکە‌ی ملیۆنێکی یە‌کسان بەبەرهەم بهێنرێت!\nجگە لەمانە شێوازێک هەیە لە دە‌سکاری کردنی هەندێ خانە‌ی تایبە‌تییەوە (نازایەندییەتییەکان) ئە‌نجام دە‌درێت، بۆ چێکردنی چەندان جۆری نوێ. نموونەیەکی باو لێرەدا، ئەو ڕوەکە بوو کاتی خۆی بە (Pomato) ناونرا کە ئاوێتەیەک، یاخۆ تێکە‌ڵە‌یە‌ک بوو لە پە‌تاتە و تە‌ماتە (پەماتە!). ئەم شێوازە نائاسایییە وای لە مرۆڤ کرد بیر و ئە‌ندێشە‌ی بۆ چێکردن و داهێنانی چەندان جۆرە ڕوە‌کی سە‌یر و سە‌مە‌رە دیکە بچێت.\nپێویستە ئاماژە بەوە بکەین کە ڕوەک ڕۆڵێکی بنچینەیی دەگێڕێت لە بوونی هاوسەنگی لە سروشتدا، بۆیە گرینگی دان بە ڕوەک و ژیانگەی ڕوەکی، ئەرکی سەرەکیی هەمووانە. بە کەمبوونەوەی ڕوەک، ڕێژەی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لە بەرگی کژەکی زۆر دەبێت، بەمەش ژیانی مرۆڤ و ئاژەڵان دەکەوێتە بەر مەترسی و هەڕەشەی خنکان.\nئەمەی سەرەوە کورتکراوەی بابەتێکە لە کتێبی (دەروازەیەک بەرەو تیۆری پەرەسەندن)، بۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکان، چاوەڕێی دەرچوونی کتێبەکە بکەن بە (pdf) بڵاوی دەکەینەوە، دەتوانن لە کتێبخانەی کوردستانپۆست بیخوێننەوە. (دارا سلێمان)\nزانست و پرسی بوونی خوا (بەشی دووەم)\nتیۆری پەرەسەندن و زانست\nتیۆری پەرەسەندن و ئاینەکان


ئەحمەد حامید/ ئاخۆ ئەگەرى گەڕانەوەى (داعش) بۆ عێراق هەیە؟\nبەپێیى هەواڵەکانى ناوخۆ و دەرەوە جمجوڵى ـ داعش ـ لەماوەى شەش مانگى ڕابوردودا ڕوو لە زیاد بونە. هەر لە پارێزگاى ـ ئەنبارەوە ـ تا ئەگاتە موسڵ و خۆرئاواى کەرکوک و بەدرێژایى چیاى حەمرین بەرەو دیالە تا ئەگاتە خانەقین!!\nئەمە لەلایەک, لەلایەکى ترەوە هەواڵەکان ئەڵێن ـ زۆرێک لەو هێزانەى ـ داعش ـ کە لە کوردوستانى سوریاوە ڕاوئەنرێن, دزە ئەکەن بۆ ناو عێراق, هەرچەندە عێراق زۆر هەوڵ ئەدات سنورەکانى کۆنترۆڵ بکات لەلایەکى تریشەوە ئەگەر لەبیرمان نەچوبێ کە ئەمریکا ـ داعش ـ ى بۆ سوریا و عێراق هێنا. بەمەبەستى لێک هەڵوەشاندنەوەى ئەم دو دەوڵەتە بەپێى بەرنامەو پیلاانى خۆى. و ئەوەیشمان لەبەر چاو بێ کە ئەمریکا لەبەر زۆر هۆکار ئەو ئامانجانەى بۆ نەهاتە دى!! بەڵام دەستى هەڵنەگرتوە بەڵکو سەرگەرمى نەخشەو پیلانێکى نوێیە (گواستنەوە لە سوریاوە بۆ عێراق) بە بیانوى ئەوەى کە رێکەوتن نامەى ستراتیژى لەگەڵ عێراق دا هەیە. و ئەیەوێ یارمەتى عێراق بدات دژى سەرهەڵدانەوەى ـ داعش ـ لەلایەک و چاودێرى کردنى ئێران لەلایەکى ترەوە. هەر بۆیە ناو بەناو بڵاوى ئەکاتەوە کە ـ داعش ـ خەریکە لە عێراق دا دێتەکایەوە.\nمن لەو باوەڕەدام خودى ئەمریکا بۆ ئەوەى بیانوى پەسەندکراوى بەدەستەوە بێ بۆ گەڕانەوەى تەواو بۆ عێراق بەجدى بوارى نهێنى و ئاشکرا بۆ سەرهەڵدانەوەى ـ داعش ـ لە عێراق دا ئەڕەخسێنێ. بگرە یارمەتى ئەدات!! چونکە وەک ئەبینین و ئەبیستن. لەناو کۆمەڵگەى سیاسى عێراق دا ناڕەزاییەکى ئاشکرا بەرزبوەتەوە دژى هاوردنى سوپاى ئەمریکا بۆ عێراق و جێگیربون لەم وڵاتەدا.\nئەمریکا ئەیەوێ بەدو شێوە مامەڵە لەگەڵ ئەم (ئۆپۆزسیون/ ەى) عێراق دا بکات:\nیەکەم: ـ بەزیادکردنى مەترسیەکانى ـ داعش ـ کە عێراق وەکو جاران پەناى بۆ ببات داواى هاوکارى لێ بکات.\nدوەم: ـ وەکو لە هەفتەى ڕابوردودا لە ڕاپۆرتێکى دەنگى کوردى ڕادێوى واشنگتۆن / ەوە کرایەوە ئەڵێ: ـ ئەبێ سیستمى سیاسى لە عێراق دا بگۆردرێ!!\nگۆڕینى سیستمى سیاسى بەپێى بۆچونى ئەمریکا, ئەبێ دەسەڵاتێک لە عێراق دا حوکم بکات کە مل کەچى ئەو بێ!! و عێراق بکەن بە بنکە و (طرف) ى بەشدار لەو نەخشەو پیلانەدا کە بەدەستیەوەیە چ لە ئێران و چ لەناوچەکەدا.\nخەڵکى عێراق لەساڵى ٢٠٠٣ وە. تاقیکردنەوەیەکى تاڵیان هەیە بەهۆى سیاسەت و مەبەست و پیلانەکانى ئەمریکاوە!! هەر بۆیە زۆرینەى حزب و لایەن و بزوتنەوەو کەسایەتیە سیاسى و ئایین/ یەکانەوە دژى گەڕانەوەى سوپا و دەسەڵاتى ئەمریکا / ن بەهەر شێوەیەک بێ.\nپێ داگرى ئەمریکا لەسەر ئەم ڕەوتەى, جارێکى تر ئەم وڵاتە توشى ئاشوب و ئاژاوە و ناسەقام گیرى ئەکاتەوە!! هیچ دور نیە شەڕى ناوخۆ بەرپاببێ.


لەیەک رووژ عراق.. ٢٤٢٦ تووشهاتن نوو و ١٥١١ خاسەوبوین لە ڤایڕۆس کۆڕۆنا\nشەفەق نیوز/ وەزارەت تەندروسی عراق ئمڕوو سێشەممە، خه‌ور لە مردن ١١٨ بیمار وە ڤایڕۆس کۆڕۆنا دا لە گشت وڵاتەگە لە ماوەی ٢٤ ساعەت گوزەیشتە.\nوەزارەتەگە لە بەیاننامەیگ ك رەسیە ئاژانس شەفەق نیوز وت: 11832 تاقیکردنەوە ئەنجام داگە وەپیان تووشهاتن ٢٤٢٦ کەس دەرکەفتگە وەیجوورە بەشەو بویە:\nبەغداد/ رەسافە ٢٤١ . بەغداد/ کەرخ ٤٣٦ ، شار پزشکی ٤١ ، نەجەف ٤٣ ، سلێمانی ١٧٢ ، هەولێر ١٣٧ ، دهۆک ١٥ ، کەربەلا ٧٥ ، کەرکوک ٦٦ ، دیالە ٦٢ ، واسیت ٢٧ ، بەسرە ١٣٧ ، میسان ٨٩ ، بابل ١٧٢ ، دیوانیە ٤٩ ، زیقار ١٦٢ ، ئەنبار ١٨ ، موسەنا ٤٣ ، نەینەوا ١٥ ، سەڵاحەدین ٤٢٦ .\nهەژمار خاسەوبویەیل رەسیە: ١٥١١ کەس، وەیجوورە:\nبەغداد/ رەسافە ٢٠٨ . بەغداد/ کەرخ ٢٨١، شار پزشکی ٥ ، نەجەف ٩٥ ، سلێمانی ٤ ، هەولێر ٨٤ ، دهۆک ٩ ، کەربەلا ٨٩ ، کەرکوک ٦٤ ، دیالە ٧٥ ، واسیت ٣١ ، بەسرە ٧١ ، میسان ١٠٣ ، بابل ٩٨ ، دیوانیە ١٣٠ ، زیقار ١٤٥ ، ئەنبار ١٣ ، نەینەوا ٦ .\nمردگەیل ١١٨ کەس وەیجوورە:\nبەغداد/ رەسافە ٢١ . بەغداد/ کەرخ ١٢ ، شار پزشکی ٤ ، نەجەف ٢ ، سلێمانی ٥ ، هەولێر ٦ ، کەربەلا ٥، کەرکوک ٣ ، دیالە ١ ، واسیت ٦ ، بەسرە ١١ ، میسان ٤ ، بابل ٤ ، دیوانیە ٢ ، زیقار ٢٢ ، ئەنبار ٢ ، موسەنا ٢ ، سەڵاحەدین ٤ .\nلە وەخت بڵاوبوین پەتاگە ٦٤٧٠١ کەس تووشهاتگە، و ٣٦٢٥٢ کەس خاسەوبویە، بڕ گشتی مردگەیل بویە ٢٦٨٥ کەس.


چی له‌باره‌ی نه‌خۆشیی سه‌ده‌فییه‌وه ده‌زانیت؟\nله ئه‌نجامی زیادبوونی خانه‌كانی چینی سه‌ره‌وه‌ی پێست ڕووده‌دات\nنه‌خۆشیی سه‌ده‌فییه، یه‌كێكه له نه‌خۆشیییه بڵاوه‌كانی پێست، كه له ئه‌نجامی زیادبوونی خانه‌كانی چینی سه‌ره‌وه‌ی پێست ڕووده‌دات، ئه‌م زیاد بوونه‌ش به شێوه‌ی پوله‌كه‌یی له‌سه‌ر رووی پێست ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌و ده‌ركه‌وتنه‌ش بووه‌ته هۆی ناوهێنانی به "سه‌ده‌فی"ـیه.\nنه‌خۆشیی سه‌ده‌فییه له نه‌خۆشیییه درێژخایه‌نه‌كانه، كه به‌پێی كات زیاتر ده‌رده‌كه‌وێت و ره‌نگه بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ست به نیشانه‌كانی نه‌كه‌یت، به‌ڵام دواتر ده‌رده‌كه‌وێت، چاره‌سه‌رییه‌كه‌یشی بریتییه له رێگرتن له خێرایی زۆربوونی خانه‌كانی پێست.\nئه‌گه‌رچی تا ئێسته چاره‌سه‌رییه‌كی بنه‌بڕی نییه، به‌ڵام چه‌ند جۆره چاره‌سه‌رییه‌ك هه‌ن، ده‌كرێت كۆنترۆڵی نیشانه‌كانی بكرێت و ئه‌وه‌ش وا بكات نه‌خۆشه‌كه ژیانێكی سروشتی هه‌بێت.\n*ده‌ركه‌وتنی په‌ڵه‌ی سوور له‌سه‌ر پێست، كه به پووله‌كه‌ی ئه‌ستووری ره‌نگ جیوه‌یی داپۆشراوه.\n*په‌ڵه‌ی بچووكی داپۆشراو به توێژ.\n* وشكهه‌ڵگه‌ڕانی پێست و ده‌ركه‌وتنی قڵێش كه ڕه‌نگه خوێنیان لێ بێت.\n*هه‌ستكردن به خوران یان سووتانه‌وه‌ی پێست.\n*زیادبوونی ئه‌ستووری نینۆك و ڕه‌نگه چاڵ و نووك له‌سه‌ر رووی نینۆكه‌كان دروست بێت.\n*هه‌ندێك له نه‌خۆشان ره‌نگه به‌ده‌ست هه‌وكردن و گرێی جومگه‌شه‌وه بناڵێنن.\nگرنگه بزانیت كه چه‌ند جۆرێك سه‌ده‌فییه هه‌یه و ئه‌وان له رووی چڕی نیشانه‌كان له‌یه‌كتر جیاوازن، بۆیه پێویسته له‌كاتی ده‌ركه‌وتنی ئه‌و نیشانانه راوێژ به پزیشكی شاره‌زای پێست بكرێت بۆ دیاریكردنی جۆره‌كه‌ی و چاره‌سه‌رییه‌كه‌ی.\nتوێژه‌ران تا ئێسته هۆكاری سه‌ره‌كی نه‌خۆشیی سه‌ده‌فییه‌یان نه‌دۆزیوه‌ته‌وه، به‌ڵام زانراوه كه به‌هۆی بوونی كێشه له سیسته‌می به‌رگری له‌شه‌وه رووده‌دات و ده‌بێته هۆی هێرشكردنی خانه‌كانی به‌رگری له‌ش بۆ سه‌ر خانه‌كانی پێست به شێوه‌یه‌كی هه‌ڵه و ئه‌وه‌ش ده‌بێته هۆی زیادبوونی تێكڕای خانه‌كانی پێست، له‌پاڵ ده‌ردانی كۆمه‌ڵێك ماده‌ی كیمیایی كه ده‌بێته هۆی زیادبوونی هاتنی خوێن و دروستبوونی هه‌وكردن و سوورهه‌ڵگه‌ڕانی پێست، هاوكات تا ئێسته زانایان نه‌گه‌یشتوونه‌ته هۆكاری ئه‌و كێشه‌ی له به‌رگری له‌ش رووده‌دات و هۆكاره بۆ نه‌خۆشیییه‌كه، به‌ڵام باوه‌ڕ وایه كه له ئه‌نجامی تێكهه‌ڵكێشی هۆكاری بۆماوه‌یی و ژینگه‌یی رووده‌دات.\nئه‌و هۆكارانه‌ی ده‌ركه‌وتنی سه‌ده‌فییه زیاتر ده‌كه‌ن:\n*په‌تای به‌كتریایی وه‌ك هه‌وكردنی قورگ و نه‌خۆشیی پێست.\n*زیانكه‌وتن به پێست به‌هۆی برین و گه‌ستنی مێروو و سووتان به تیشكی خۆر و سترێس.\n*كه‌میی ڤیتامین دی.\n*زۆر خواردنه‌وه‌ی ماده كحوولییه‌كان.\n*خواردنی چه‌ند جۆرێك ده‌رمان وه‌ك لیسیۆم و ده‌رمانه‌كانی په‌ستانی خوێن و مه‌لاریا.\nده‌توانرێت بوونی ئه‌و نه‌خۆشیییه له مرۆڤ به‌هۆی مێژوو و تۆماری خێزانی و پشكنینی ئیكلینیكی ئاشكرا بكرێت و هه‌ندێكجاریش پزیشك نموونه‌یه‌كی پێست وه‌رده‌گرێت بۆ پشكنینی له‌ژێر وردبیندا.\nبۆ چاره‌سه‌ری نه‌خۆشیی سه‌ده‌فییه پزیشكان چه‌ند جۆرێك ده‌رمان به‌كارده‌هێنن به‌پێی جۆر و توندی نه‌خۆشیییه‌كه له‌وانه چاره‌سه‌ری شوێنی وه‌ك كرێم و مارهه‌م بۆ حاڵه‌ته‌كانی سووك و ناوه‌ند وه‌ك كۆرتیزۆن كه یارمه‌تی چاره‌سه‌ركردنی هه‌وكردن و سوورهه‌ڵگه‌ڕان و خوران ده‌كات.\n*هاوتاكانی ڤیتامین دی، توانای كه‌مكردنه‌وه‌ی خێرایی زۆربوونی خانه‌كانی پێست هه‌یه.\n*ئه‌نسرالین، ئه‌وه‌یش یارمه‌تی كه‌مكردنه‌وه‌ی زۆربوونی خانه‌كانی پێست ده‌دات، هه‌روه‌ها یارمه‌تی لابردنی توێژ و جوانكردنی دیمه‌نی پێست ده‌دات.\n*ریتینویدات، هه‌وركدنی پێست كه‌م ده‌كاته‌وه، به‌ڵام ره‌نگه ببێته هۆی دروستبوونی هه‌ستیاری پێست بۆ رووناكی، بۆیه پێویسته پێش به‌كارهێنانی راوێژ به پزیشك بكرێت.\n*دژه‌كانی كالسینیۆرین، هه‌وكردن و زیادبوونی توێژ كه‌م ده‌كاته‌وه.\n*ترشی سالسیلیك، یاریده‌ره بۆ رزگاربوون له توێژ.\n*قه‌تران، توێژ و خوران و هه‌وكردن كه‌م ده‌كاته‌وه.\n*شێداركه‌ری پێست، خوران و وشكهه‌ڵگه‌ڕانی پێست كه‌م ده‌كاته‌وه.


برێت مەکگۆرک: مەترسی لەسەر هێزەکانی ئەمریکا هەیە لە باکوری سوریا\nبرێت مەکگۆرک، نوێنەری سەرۆکی ئەمریکا بوو لە هاوپەیمانی دژ بە داعش.\n31137 جار خوێندراوەتەوە\nبرێت مەکگۆرک، نوێنەری پێشوی سەرۆکی ئەمریکا لە هاوپەیمانی شەڕی دژ بە داعش ڕایگەیاند، بەهۆی بێپلانی لە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، مەترسی تەوقدانیان لەسەرە.\nمەکگۆرک وتوشییەتی، "کشانەوەی هێزەکان بەبێ بیرکردنەوە و بێپلان، و تەنها بە تەلەفۆنێک، مەترسی لەسەر ئاساییشی نیشتیمانی ئەمریکا درووست دەکات و لە ئێستادا تەنها هیوا دەخوازم سەربازەکانمان بە سەلامەت لەو ناوچانە دەربچن".\nهەر ئەم ئێوارەیەش، بینجامین هۆڵ، ڕۆژنامە نووسی فۆکس نیوز لە تویتێکیدا ڕایگەیاند، "بەرپرسێکی ئەمریکی پێی وتم کە بارودۆخەکە لە باکووری خۆرهەڵاتی سوریا بە خێرایی بەرەو مەترسی گەورە دەڕوات و ئەگەری تەوقدانی هێزەکانی ئەمریکا، لەلایەن گروپە چەکدارەکانی سەر بە تورکیاوە هەیە".\nئەمەش لە کاتێکدایە، ئەمرۆ هەسەدە و ڕووسیا لەسەر ئەوە ڕێککەوتون کە هێزەکانی حکومەتی سوریا لە کۆبانێ و منبج جێگیر ببن. بەمەش ئەو هەزار سەربازە ئەمریکییەی لە باکوری سوریا ماونەتەوە دەکەونە ناو سێگۆشەی گروپە چەکدارەکانی سەر بە تورکیا، هێزەکانی حکومەتی سوریا و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە).


یەکێتی ئەوروپا: له سێ مانگدا زیاتر له 45 كه‌س له سعودیه له سێداره دراون\nیه‌كێتیی ئه‌ورووپا دژایه‌تیی خۆی بۆ جێبه‌جێكردنی سزای له‌سێداره‌دان له عه‌ره‌بستانی سعودییه دووپاتكرده‌وه و، ئاشكرای كرد: له ماوه‌ی سێ مانگدا زیاتر له 45 كه‌س له سعودیه له سێداره دراون.\nفێدریكا مۆگرینی، نوێنه‌ری باڵای سیاسه‌ته‌كانی ئاسایش و ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتیی ئه‌ورووپا، له ڕاگه‌یه‌ندراوێكدا ئاشكرای كردووه "له كانوونی دووه‌می ئه‌مساڵه‌وه تا ئێستا، ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له سعوودیه له سێداره دراون، 45 كه‌سی تێپه‌ڕاندووه".\nمۆگرینی ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كردووه "له‌م ڕۆژانه‌ی دواییدا چوار كه‌س كه به‌هۆی قاچاخچێتیی تلیاكه‌وه ده‌ستگیر كرابوون، له‌لایه‌ن حكومه‌تی سعوودیه‌وه له سێداره دراون".\nنوێنه‌ری باڵای سیاسه‌ته‌كانی ئاسایش و ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتیی ئه‌ورووپا، جه‌ختی له‌وه كرده‌وه "یه‌كێتییه‌كه دژی جێبه‌جێكردنی سزای له‌سێداره‌دانه به بێ جیاكردنه‌وه‌یه‌ی دۆخه‌كان".\nفێدریكا مۆگرینی تیشكی خستووه‌ته سه‌ر ئه‌وه‌ی "كه له دوو له‌سه‌ر سێی وڵاتانی جیهاندا سزای له‌سێداره‌دان هه‌ڵگیراوه". دووپاتیشی كردووه‌ته‌وه "یه‌كێتیی ئه‌ورووپا له‌و بڕوایه‌دایه ئه‌م سزایه زۆر بێبه‌زه‌ییانه و دژه مرۆڤانه‌یه و، هاوكات هیچ كاریگه‌رییه‌كی ئه‌وتۆی ئه‌رێنیشی نییه.


ئامانجەکانی تورکیا لە چڕ کردنەوەی هێرشەکان دژی کوردەکانی سووریا - Mehr News Agency\nAP ١٤٠٠ Bahman ١ ١٢:٣٥\nNews Code 40787\nئەلمانیتۆر شرۆڤەی دەکات؛\nتورکیا بۆ تۆڵە کردنەوەی تەقینەوەی گوماناوی لە سنووری تورکیا-سووریا هەوڵی کردنە ئامانجی چەندین بنکەی دا.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر لە ئەلمانیتۆر، وادیارە کە تورکیا لە ڕێگای هەندێک هێرشی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بۆ سەر باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا و پێکانی چەند بەرپرسی باڵای کوردی سووریا، بەدوای پاراستنی ئاڵۆزییەکان لە ئاستی باڵا لە ئەو ناوچەیەیە.\nوادیارە تورکیا دەیەوێت لە ڕێگای هەندێک هێرشی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان کە کەسایەتییە پایەبەرزەکانی کوردی سووریا دەکاتە ئامانج، ئاڵۆزییەکانی ئەم دواییە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا درێژە بدات. ئارامشێک کە دوای ئەوەی کە ڕووسیا و ئەمریکا گڵۆپی سەوزیان بە هێرشی تورکیا بۆ سەر کوردەکانی سووریا نیشان نەدا، بەهۆی تەقینەوەی بۆمبێک لە نزیک شاری تل ئەبیز تێکشکا. بەهۆی ئەو تەقینەوە سێ سەربازی تورک کوژران.\nسوپای تورکیا و گرووپە تیرۆریستییەکان لە وەڵام بە ئەو هێرشە، چەندینبنکەی کوردەکانیان لە نزیکی شارەکانی کۆبانێ، تل ئەبیز و سەرێکانێ کردە ئامانج. بە وتەی وەزارەتی بەرگری تورکیا زیاتر لە 10 میلیشیای کوردی سووریا لە ئەو هێرشەدا کوژراون.\nڕۆژنامەڤانێکی کورد لە ئەو بارەوە دەڵێت: ئەو هێرشانە لە هەموو بوارەکانەوە سەرتر لە چاوەڕوانی بوو. من پێم وایە تورکیا لێرە بەدوای تاقی کردنەوە شتێکی دیکە بوو؛ ئامانج لە ئەو هێرشانە، تاقی کردنەوەی بارودۆخی کۆبانێ یان کاردانەوەی ئەمریکا و ڕووسیا بوو.\nنازم دەستان وتیشی: ئەگەرچی تەقینەوە لە تل ئەبیز ڕووی دا و کوژرانی سەربازی تورکی لێکەوتەوە بەڵام هێرشە تۆڵە کردنەوەکانی تورکیا کۆبانێ و گوندەکانی دەوروبەری گرتەوە. ئەو ناوچە کە تەقینەوەکەی تێدا کرا لەلایەن فڕۆکە بێ فڕۆکەوانە سیخوڕی و سەربازییەکانەوە چاوەدێری دەکرێت. کەواتە نزیک بوونەوە بە ناوچەکە و دانانی بۆمب لە جادەیەک کە گەشتی تێدا ئەنجام دەدرێت، کارێکی ئاسان نییە.\nهێرشەکانی تورکیا لە خزمەت بەرژەوەندییەکانی دیمەشقیشدا هەیە چونکوو دەوڵەتی سووریا بە بێ ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ ئیدارەی خۆسەر، بەدوای کۆنترۆڵ کردنەوەی ڕۆژهەڵاتی فراتە.\nخەڵاتی دامەزراوەی ئیبرایم ئەحمەد


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: وتە بە نرخە کانی مامۆستا سامان و ھەڵۆێستێکی باش و لە جێ خۆ کە پڕ بە پێستی کۆیلەکانی ئەردۆغان و خامنەیە لە باشوری کوردوستان و لە شۆێنەکانی تریش!\nوتە بە نرخە کانی مامۆستا سامان و ھەڵۆێستێکی باش و لە جێ خۆ کە پڕ بە پێستی کۆیلەکانی ئەردۆغان و خامنەیە لە باشوری کوردوستان و لە شۆێنەکانی تریش!\nھەڵبەت تێ بینیەکیشم ھەیە، من ئەم ھەڵۆێستە باشە بۆ گەلی کورد قەت لە ئاین و ئیسلام دانابینم و سەر و بنی ئاین و ئیسلام دژ بە ئازادی و دژ بە کورد و دژ بە ژن و ئینسانە! بەڵکو ئەم ھەڵۆێستە باشە لە کەسایەتی مامۆستا سامان دەبینم و سەرنج و ڕا و تێ بینیە باشەکانی لە تێ گەیشتن و عیلمانیەتی کەسایەتی خۆێ دادەبینم نە ھیچ ئاین و ئیسلامێک و ھەر ئەم تێ گەیشتنە باشەشە کە مەلا سامان لە مەلا داعشەکانی تر جیا دەکاتەۆە! پێشڕەو\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۱۰/۲۲/۱۳۹۷ ۰۷:۴۱:۰۰ قبل‌ازظهر


ANF | گه‌ریلاكانی هه‌په‌گه له چه‌ندین به‌ره‌وه چالاكییان دژی هێزه‌كانی داگیركه‌ر ئه‌نجامدا\nگه‌ریلاكانی هه‌په‌گه له چه‌ندین به‌ره‌وه چالاكییان دژی هێزه‌كانی داگیركه‌ر ئه‌نجامدا\nگه‌ریلاكانی هه‌په‌گه له باشوور و باكووری كوردستان له دژی هێزه‌كانی توركیای داگیركه‌ر زنجیره‌یه‌ك چالاكیی دیكه‌یان ئه‌نجامدا. له چه‌ولیك لایه‌نی كه‌م ٥ سه‌رباز كوژران، ئه‌نجامی چالاكییه‌كه‌ی هه‌رێمی برادۆستیش تا ئێستا ڕوون نه‌بووه‌ته‌وه.\nدووشه‌ممه, 11 Jun 2018, 15:00\nناوه‌ندی ڕاگه‌یاندنی هێزه‌كانی پاراستنی گه‌ل - هه‌په‌گه ڕاگه‌یه‌ندراوێكی بڵاوكرده‌وه و ئاشكرای كرد كه هێزه‌كانی گه‌ریلا له هه‌رێمی برادۆستی سیده‌كان هێرشیان كردۆته سه‌ر یه‌كه‌یه‌كی شاراوه‌ی هێزه‌كانی توركیای داگیركه‌ر. هه‌په‌گه ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ش كردووه، هێزه‌كانی گه‌ریلا له چه‌ولیك دژی ٢ بنكه‌ی سه‌ربازیی سوپای توركیا چالاكییان ئه‌نجامداوه.\nهاوكات هه‌په‌گه ڕایگه‌یاند، سوپای توركیای داگیركه‌ر له دژی قه‌ندیل هێرشێكی به‌رفره‌وانی ئاسمانی ئه‌نجامداوه و به‌م هێرشه ئاسمانییانه ده‌یانه‌وێت خه‌ڵك ناچار بكه‌ن ئه‌و هه‌رێمانه چۆڵ بكه‌ن، به‌ڵام هێرشه‌كانی داگیركاری به ئه‌نجام ناگه‌ن.\nده‌قی ڕاگه‌یه‌ندراوی هه‌په‌گه:\nله برادۆست هێرشكرایه سه‌ر یه‌كه‌یه‌كی شاراوه\nله چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تی شۆڕشگێڕیی شه‌هید ئاگری و شه‌هید پیرۆزدا، هێزه‌كانمان ١٠ی حوزه‌یران\_٢٠ی جۆزه‌ردان كاتژمێر ٩:٣٠ له دۆڵی عه‌لی درێژ-ی هه‌رێمی برادۆستی سه‌ر به ده‌ڤه‌ری سیده‌كانی باشووری كوردستان، له دژی یه‌كه‌یه‌كی شاراوه‌ی سوپای توركیای داگیركه‌ر چالاكییه‌كیان ئه‌نجامدا. له‌م چالاكییه‌دا ژماره‌ی كوژراو و برینداره‌كان ڕوون نه‌بوویه‌وه.\nله ناوچه‌ی چه‌رمێی چه‌ولیك ٤ سه‌رباز كوژران و ٢ی دیكه‌ش بریندار بوون\nڕۆژی ٨ی حوزه‌یران\_١٨ی جۆزه‌ردان كاتژمێر ١٦:٢٠ هێزه‌كانمان له سه‌ربازگه‌ی فه‌مێی ناوچه‌ی چه‌رمێی چه‌ولیك له دژی گرووپێكی سه‌ربازی چالاكییه‌كیان ئه‌نجامدا. له‌نزیكه‌وه له یه‌كه‌كه‌ی دوژمن درا و ٤ سه‌رباز كوژران و ٢ی دیكه‌ش بریندار بوون. سوپای توركیای داگیركه‌ر له دوای چالاكییه‌دا كوژراو و برینداره‌كانی خۆی به كۆپته‌ری سكۆرسكی و كۆبرا له هه‌رێمه‌كه گواسته‌وه و ئۆپه‌راسیۆنێكی ده‌ستپێكرد. ئه‌م ئۆپه‌راسیۆنه ڕۆژی ٩ی حوزه‌یران كاتژمێر ١٤:٠٠ به‌بێ ئه‌نجام پاشه‌كشه‌ی كرد.\nبه‌سه‌ركه‌وتوویی له سه‌ربازگه‌ی ئانیته‌په درا\nڕۆژی ٩ی حوزه‌یران\_١٩ی جۆزه‌ردان كاتژمێر ٢١:٤٥ هێزه‌كانمان له دژی سه‌ربازگه‌ی ئانیته‌په‌ی ناوه‌ندی چه‌ولیك چالاكییه‌كیان ئه‌نجامدا. به‌سه‌ركه‌وتوویی له سه‌نگه‌ره‌كانی دوژمن درا و ئه‌وه‌نده‌ی ڕوون بوویه‌وه سه‌ربازێك كوژرا. سوپای توركیای داگیركه‌ر ڕۆژی ١٠ی حوزه‌یران كاتژمێر ٥:٣٠ له هه‌رێمه‌كه ئۆپه‌راسیۆنێكی ده‌ستپێكرد و له هه‌مان ڕۆژ و شه‌ودا به‌بێ ئه‌نجامی پاشه‌كشه‌ی كرد.\nهێرشی ئاسمانی له دژی قه‌ندیل\nڕۆژی ١٠ی حوزه‌یران\_٢٠ی جۆزه‌ردان له‌نێوان كاتژمێر ١١ و ١٢، فڕۆكه‌جه‌نگییه‌كانی سوپای توركیای داگیركه‌ر هێرشێكی به‌رفره‌وانی ئاسمانییان له دژی هه‌رێمه‌كانی پاراستنی مه‌دیا له قه‌ندیل ئه‌نجامدا. فڕۆكه جه‌نگییه‌كان بۆردومانی گوندی بێتالا، دۆڵی به‌دران، سوره‌دێ و ده‌ره‌شێی سه‌ر به ده‌ڤه‌ری قه‌ڵاتووكان، گردی شێخ ناسری سه‌ر به دۆڵی باڵه‌ییان، گردی شه‌هید جیهان، گوندی كۆزینه، گوندی بۆكریسكان، دۆڵی زارگه‌لی و ناوچه‌ی ته‌پێ هیوایان كرد.\nسوپای توركیای داگیركه‌ر ده‌یه‌وێت به بابه‌تی داگیركردنی هه‌رێمی قه‌ندیل گوندنشینانی هه‌رێمه‌كه بترسێنێت و وایان لێ بكات هه‌رێمه‌كه چۆڵ بكه‌ن. له ئه‌نجامی ئه‌م هێرشانه‌دا چه‌ندین ڕه‌ز و باخی گوندنشینان زیانیان پێگه‌یشتووه.\nله لایه‌كی دیكه‌وه هێزه‌كانی داگیركه‌ر كه له به‌رانبه‌ر گه‌ریلاكان ناتوانن شه‌ڕ بكه‌ن، به هێرشی ئاسمانی پیشانی خه‌ڵكی ده‌ده‌ن كه ئه‌وان ئه‌نجامیان به‌ده‌ستهێناوه و له چوارچێوه‌ی شه‌ڕی تایبه‌ت و ده‌روونیدا به هه‌واڵی درۆ پڕوپاگه‌نده ده‌كه‌ن. داگیركاریی سه‌ر باشووری كوردستان له ١٤ی كانوونی یه‌كه‌می ٢٠١٧ له هه‌رێمی برادۆستی ده‌ڤه‌ری سیده‌كان ده‌ستیپێكرد. له‌م هه‌رێمه گه‌ریلاكانمان له ڕۆژی سه‌ره‌تاوه به‌رخۆدان ده‌كه‌ن و گورزی توندیان له داگیركه‌ران داوه. ئه‌و دیمه‌نانه‌ی كه له گه‌ریلا تی ڤی بڵاوده‌كرێنه‌وه، زیندووترین به‌ڵگه‌ی به‌رخۆدانی گه‌ریلاكانه. له به‌رانبه‌ر به‌رخۆدانی گه‌ریلا، داگیركه‌ران هه‌رگیز سه‌رناكه‌ون و تێكده‌شكێن.


زانا كوردە: یەكێتیی ئەورووپا جەخت لە كیانی دەستووریی هەرێمی كوردستان وەك بەشێكی گرنگ لە عێراقدا دەكاتەوە 2018-02-17\nخەبات: كەنعان بەهادین \nزانا هەڵۆ كوردە، لە نوێنەرایەتی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە یەكێتیی ئەوروپا لە برۆكسل. ماستەری لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان هەیە، تایبەتمەندی لە كاروباری یەكێتیی ئەوروپا. لە ئێستاشدا ناوبراو توێژینەوەی دكتۆرا ئەنجامدەدات لەسەر پەیوەندییەكانی نێوان یەكێتیی ئەوروپا و هەرێمی كوردستان لە ئەنستیتۆی دیراساتی ئەوروپی لە زانكۆی برۆكسل، لەم دیدارەی لەگەڵ خەبات تیشك دەخاتە سەر چەند پرسێكی گرنگی پەیوەست بە پەیوەندییەكانی یەكێتیی ئەوروپا لەگەڵ هەرێمی كوردستان.\n❊ رەوشی ئێستای یەكێتیی ئەوروپا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟\nزانا كوردە: لەراستیدا یەكێتیی ئەوروپا وەك دەسەڵاتێكی سیاسی و ئابووری فرەلایەنی، فرەئاستی مۆدێرن، بەردەوام لە گۆڕانكاریی و گەشەكردندایە. گەر بڕوانینە كۆی بەرهەمی ناوخۆی تەواوی بلۆكی یەكێتیی ئەوروپا ئەوا لە ساڵانی رابردوودا لەنێوان 14 ترلیۆن یۆرۆ لە 2014 بۆ زیاتر لە 17 ترلیۆن یۆرۆ لە 2017دا بووە. جگە لەوەش رێژەی جموجۆڵی بازرگانی یەكێتییەكە لەگەڵ دەرەوەدا بە ڕێژەی 15%ی كۆی جموجۆڵی بازرگانی لە جیهاندا پێكدێنێت كە بە هەڵسەنگاندنی ئەم فاكت و داتایانە یەكێتیی ئەوروپا وەك دووەم گەورەترین ئابووری جیهان لە پاش چین و لە پێش ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكاوە دێت. ئەمە سەرەڕای ئەوەی كە لە دە ساڵی رابردوودا قەیرانی ئابووریی جیهانی كاریگەرییەكی زۆری لەسەر ئابووری وڵاتانی ئەندامی یەكێتیی ئەوروپا هەبووە. هەرچی لە كایەی سیاسیشە، یەكێتیی ئەوروپا لە ساڵانی رابردوودا بەردەوام گەشەی كردووە. ئۆفیسی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتیی ئەوروپا و نوێنەری باڵای سیاسەتی دەرەوە تا دێن زیاتر دەسەڵاتە یاساییەكانیان بەكار دەهێنن بۆ ئەوەی لە قەیران و پرسە گرنگە نێودەوڵەتییەكاندا هەڵوێستی هاوبەشی یەكێتی ئەوروپا نیشانبدەن و بەوەش دیبلۆماسییەتی ئەوروپی پێشبخەن. بۆیە دەكرێ بگوترێت كە یەكێتیی ئەوروپا سەرەڕای تێپەڕبوونی بە هەندێك قەیران و تەنگەژەی مەزندا وەك قەیرانی دارایی یۆنان و هەروەها قەیرانی كۆچ و كۆچبەران كە لە ساڵی 2015وە سەریهەڵدا و دواتریش بڕیاری بەریتانیا بۆ كشانەوە لە یەكێتییەكە، توانیویەتی خۆی وەك بلۆكێكی ئابووری بەهێز و دەسەڵاتێكی سیاسی بهێڵێتەوە. \n❊ ئایا چوونەدەرەوەی بەریتانیا لە یەكێتیی ئەوروپا چۆن دەبینن؟ \nزانا كوردە: بێگومان بەریتانیا وڵاتێكی بەهێزی جیهانە كە ئەندامی جێگیری ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتوەكانە و هەروەها لەڕووی ئابووریشەوە شەشەم گەورەترین ئابووری جیهانە 2017. سەرباری هەموو ئەوەش، بەریتانیا هەردەم رۆڵێكی دیاریكراوی لە چوارچێوەی یەكێتیی ئەوروپادا هەبووە. ئەمەش چەند هۆكارێكی هەبووە. یەكێك لە هۆكارەكان ئەوەبووە كە بەریتانیا خۆی بە بەشێكی جودا دەبینێت لە قاڕەی ئەوروپی و لەڕووی جیۆپۆلەتیكیشەوە بەریتانیا لە جەنگی جیهانی یەكەمەوە بەردەوام فۆكسی لەسەر پەیوەندییە ئەتڵەسییەكان بووە و ئەولەویەتی بە كۆمنوێڵز و بە پەیوەندییەكانی لەگەل ئەمەریكادا داوە. بۆ نموونە بەریتانیا ئەندامی دامەزرێنەری یەكێتی ئەوروپا نییە، بەڵكو لە ساڵی 1973دا بووە ئەندام پاش ئەوەی كە دركی بەوە كرد بوون بە ئەندامی لە كۆمەڵگەی ئابووری ئەوروپی ئەو كاتەدا سوودی زۆری ئابووری و بازرگانی هەیە. بەریتانیا هەمیشە خوازیاری ئەوەبووە كە یەكێتیی ئەوروپا لە قاڵبە ئابوورییەكەی دەرنەچێت و پەل نەهاوێژێت بۆ كایەكانی سیاسی و بەرگری. لەو سۆنگەیەشەوە، بەریتانیا هەمیشە هەوڵیداوە كە ئاستەنگ بۆ ئەو پرۆژە سیاسی و بەرگریییانە دروستبكات كە لە چوارچێوەی یەكێتیی ئەوروپادا پێشنیار دەكران لەپێناو بەهێزكردنی یەكێتیی ئەوروپا وەك دەسەڵاتێكی سیاسی خاوەن دبلۆماسی و سوپای سەربەخۆ. بە لەبەرچاوگرتنی ئەم هۆكارانە، دەكرێ بگوترێت كە چوونەدەرەوەی بەریتانیا لە یەكێتیی ئەوروپا لە مەودای درێژدا بە سوودی یەكێتیی ئەەوروپا دەشكێتەوە بەو پێیەی دوو وڵاتە بەهێزەكەی دیكەی یەكێتییەكە كە فەرەنسا و ئەڵمانیان دەستكراوەتر دەكات بۆ هەنگاونانی زیاتر بەرەو فراوانكردنی یەكێتیی ئەوروپا.\n❊ لە وتارێكدا ئاماژەت بەوە دابوو كە گۆڕانكاریی گەورە بەڕێوەیە لە سیستەمی یەكێتیی ئەوروپادا، فاكتەر و پاڵنەرەكانی ئەم گۆڕانكارییانە چین و چۆن بەرجەستە دەبن؟\nزانا كوردە: لە ئێستادا ئاماژەكان وا دەردەخەن كە یەكێتیی ئەوروپا لەبەردەم وێستگەیەكی دیكەی گەشەسەندن دابێت ئەوەش لە سایەی پەیوەندی باشی نێوان ئەڵمانیا و فەرەنسادا. ئیمانوێل ماكرۆنی سەرۆككۆماری فەرەنسا وەك سەرۆكێكی بەهێزی ئەوروپیخواز خۆی نیشانداوە كە ئەجێندایەكی سیاسی فراوانی بۆ گەشەكردنی یەكێتیی ئەوروپا هەیە لە تێكڕای بوارەكانی بازاڕی ناوخۆی ئەوروپی، سیاسەتی دەرەوەی یەكێتیی ئەوروپا و پەرەدان بە سیاسەت و هێزی بەرگری هاوبەشی ئەوروپی. هەرچی ئەڵمانیاشە، ئەنگیلا مێركل كە جارێكی دیكە دەبێتەوە ڕاوێژكاری ئەڵمانیا، خواستی هاوكاریكردنی توندوتۆڵی لەگەڵ سەرۆك ماكرۆن دەربڕیوە. لێرەدا پێویستە ئاماژە بە حكوومەتی نوێی ئەڵمانیا بكرێ كە سۆسیال دیموكراتەكان بە سەرۆكایەتی مارتن شوولتز پۆستە گرنگەكانی وەك وەزیری دەرەوە و وەزیری ئابووری تێدا وەردەگرن. لە بەرنامەی حكوومەتی نوێی ئەڵمانیادا بایەخێكی زۆر بە یەكێتیی ئەوروپا دراوە و چاودێران ''دەستی شوولتز'' لەم بەرنامەیەدا دەبینن كە بە كەسێكی 'ئەوروپیخواز' ناسراوە و سەردەمێكی زۆری ژیانی سیاسی خۆی لە پەرلەمانی ئەوروپادا بەسەر بردووە وەك ئەندام و دواتریش وەك سەرۆكی پەرلەمانی ئەوروپا. \nچاوەڕوان دەكرێت كە بوونی مارتن شوولتز وەك وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا لە لایەك و لە لایەكی دیكەش پەیوەندی باشی نێوان میركل و ماكرۆن ببنە دوو فاكتەری گرنگ بۆ ئەوەی ئەو ئەجێندا ئەوروپییەی كە هەردوو وڵات هەیانە جێبەجێبكرێت. هەرچی ئاكامی ئەم بەرنامە سیاسییە ئەوروپییەشە، چاوەڕوان دەكرێ یەكێتیی ئەوروپا لە ماوەی شەش مانگ تا ساڵی داهاتوودا هەنگاوی گەورە لە بوارەكانی بازاڕی ناوخۆی ئەوروپی، سیاسەتی دەرەوە و سیاسەتی بەرگریدا بنێت.\n❊ رەنگدانەوەی ئەم گۆڕانكارییانە بۆ كورد چی دەبێ و كورد چۆن دەتوانێت خۆی لەگەڵیاندا بگونجێنێت؟\nزانا كوردە: گەر بڕوانینە ئاستی پەیوەندییەكانی دەسەڵاتی یەكێتیی ئەوروپا لەگەڵ هەرێمی كوردستان، دەبینین یەكێتیی ئەوروپا جگە لە پەیوەندی راستەوخۆی دیبلۆماسی، هاوكات لە بواری هاریكاری مرۆیی و گەشەكردندا یارمەتی راستەوخۆی هەرێمی كوردستانی داوە. بۆ نموونە سندووقی مەدادی یەكێتیی ئەوروپا كە تایبەتە بە هاوكاریكردنی عێراق و سووریا تا ساڵی2017  لە كۆی50  ملیۆن یۆرۆ بۆ پرۆژەكانی لە عێراق،27  ملیۆنی لە هەرێمی كوردستاندا خەرجكرد. ئەمە جگە لەو هاریكارییە مادییەی كە یەكێتیی ئەوروپا لە رێگەی یۆنامی و رێكخراوەكانی دیكەی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكانەوە پێشكەشی كردووە. هەرچی لە بواری سیاسیشە، هەڵوێستی فەرمی یەكێتیی ئەوروپا رەنگدەرەوەی هەڵوێستی وڵاتانی ئەندامی یەكێتییەكە بووە كە ئەویش بریتییە لە جەختكردنەوە لە یەكێتیی و یەكپارچەیی خاكی عێراق، هاوكات جەختكردنەوە لە كیانی دەستووری هەریمی كوردستان وەك بەشێكی گرنگ لە عێراقدا. هەرچەندە ئێمەی كورد چاوەڕوانی زیاترمان لە یەكێتیی ئەوروپا هەبووە و هەڵوێستی سیاسییان لە بەرامبەر ریفراندۆم و رووداوەكانی دواتر مایەی رەزامەندی كورد نەبووە، بەڵام دەبێ درك بەو ڕاستییە بكەین كە یەكێتیی ئەوروپا ئێستاشی لەگەڵدا بێت دەسەڵاتەكانی لە بواری سیاسیەتی دەرەوە و پرسە گرنگەكانی گرێدراوی جیۆپۆلەتیك سنووردارە و پتر ڕەنگدەرەوەی سیاسەت و خواستی وڵاتانی ئەندامە. لەو ڕوانگەیەوە بە بۆچوونی من گەشەكردنی یەكێتیی ئەوروپا لە بوارەكانی بەرگری و هەنگاونان بەرەو دانانی سوپایەكی سەربەخۆی ئەوروپی، رەنگدانەوەی كاریگەری دەبێت لە سەر گۆڕانكاری سیاسەتی دەرەوە و دیبلۆماسییەتی یەكێتیی ئەوروپا وەك كیانێكی سەربەخۆ. لەو سۆنگەیەشەوە گرنگە كە كورد لە باشووری كوردستان و پارچەكانی دیكەش، لە نزیكەوە ئاگاداری گۆڕانكارییەكانی یەكێتیی ئەوروپا بن و لۆبی و سیاسەتی خۆیان لەگەڵ رەوتی ریفۆرم و گەشەكردنی یەكێتیی ئەوروپادا بگونجێنن.


جەیڵبرەیک بۆ وەشانەکانی iOS 12.1.3 تاوەکو iOS 12.2 بەردەستکرا – کەی ئای تی ئێن\nبە شێوەیەکی سەرسامکەرانە، گەشەپێدەری ئامرازی Unc0ver بە ناوی Pwn20wnd، وەشانێکی نوێی لە ئامرازەکەی بە پشتگیریکردن لە ژمارەیەک وەشانی زیاتری iOS 12 ـەوە بەردەستکرد.\nدوێنێ یەکەمین وەشانی تاقیکاری ژمارە 3.3.0 لە ئامرازی Unc0ver لە لایەن Pwn20wnd ـەوە بەردەستکرا. لە وەشانە نوێیەکەدا، پشتگیری جەیڵبرەیک کردنی هەریەکە لە وەشانەکانی iOS 12.1.3 و 12.1.4 و 12.2 بۆ ئامرازەکە زیادکرا. بۆ زیادکردنی پشتگیری ئەم وەشانە نوێیانە بۆ ئامرازەکە، ئێکسپڵۆیتی Sock Puppet ـی درووستکراو لە لایەن NedWilliamson ـەوە بەکارهێندراوە.\nئەوەی جێگەی ئاماژە پێکردنە، وەشانەکە تەنها پشتگیری لەو ئامێرانە دەکات کە پڕۆسێسەری A8 تاوەکو A11 ـیان لەسەر جێگیرە. بەو مانایەی، وەشانە نوێیەکەی ئامرازەکە پشتگیری لە جەیڵبرەیککردنی ئامێرەکانی ئایفۆن XS و XR ناکات.\nهەروەها گەشەپێدەری ئامرازەکە ڕایگەیاندووە کە ڕەنگە بەربەست پەیدا ببێت لە بەردەم جەیڵرەیک کردنی وەشانەکان لە ئەو ئامێرانەی کە پۆسێسەری A7 و A8 ـیان لەسەر جێگیرە (iPhone 5S و 6)، هاوکات کار لەسەر چارەسەرکردنی کێشەی ناوبراو دەکات.\nئەمانە لیستی ئەو ئامێرانەن کە پشتگیری لە جەیڵبرەیک کردنی وەشانە نوێیەکەی ئامرازەکە دەکەن:\nکرتە بکە بۆ داگرتن و چۆنیەتی جەیڵبرەیک کردنی وەشانەکانی iOS 12.1.3 تاوەکو iOS 12.2 بە ئامرازی Unc0ver.\nتاگەکان ئای ئۆ ئێس ئایپاد ئایفۆن cydia iOS 12.2 iPad iphone jailbreak unc0ver جەیڵبرەیک سیدیا


دکتۆر ناسر: کەسایەتی بەهێز دەتوانێ دڵەڕواکێی کۆرۆنا تێپەڕێنێت\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»دکتۆر ناسر: کەسایەتی بەهێز دەتوانێ دڵەڕواکێی کۆرۆنا تێپەڕێنێت\nBy nuche.net on\t 2020/07/09 تایبه‌ت, تەوەری نوچەنێت, گرنگ\nئایا چۆن خۆمان لە دڵەڕاوکێی کۆرۆنا بپارێزین؟ جیاوازی نێوان دڵەڕاوکێی تەندروستی و ئابوری چییە؟ کاریگەرییەکانی بە پێی تەمەن جیاوازە؟\nدکتۆر محەمەد ناسر سیمایی، لە گفتوگۆیەکی نوچە وەڵامی ئەم پرسیارانە دەداتەوە چەند رێنماییەکانی گرنگ بۆ خۆپاراستن لە دڵەڕاوکێ دەخاتەروو.\nنوچە: دڵەڕاوکێ چییە؟\nدکتۆر ناسر: لە دەروونناسیدا گریمان وایە کە مرۆڤ لە کاتى ئاسایى و ئاسوودەییدا هاوسەنگییەکى لە ناخ و ویژدانیدا هەیە، دڵەڕاوکێ بە واتاى تێکچوون و لێکترازانى ئەو هاوسەنگییەیە کە زۆرینەى جار بە نیشانەى جەستەییەوە دەردەکەوێت. بۆنموونە شەوى تاقیکردنەوەکان زۆرینەى خوێندکاران بە رێژەى کەم یان زۆر تووشى دڵەڕاوکێ و خەوزڕان دەبن. یان نیگەرانیى رۆژێک پێش نەشتەرگەرى و ٥ خولەک پێش وەرگرتنەوەى جوابى فەحسى خوێن.\nنوچە: جیاوازی لە نێوان دڵەڕاوکێی منداڵ و تەمەن گەورەدا هەیە؟ یان جیاوازی لە قۆناغەکانی تەمەندا هەیە؟ کاریگەرییەکانی لەکام قۆناغ سەختترە؟\nدکتۆر ناسر: ئاماژە بە جیاوازیى بە پێى تەمەن نەکراوە وەکونیشانەکان و ئاستى قورسایى، تەنها هۆکارەکان جیاوازن، بۆنموونە منداڵى ساوا تا دووساڵان زۆرتر نیگەرانى دوورکەوتنەوەى دایک یان کەسانى ناسراوە، لە کاتێکدا مێردمنداڵ یان هەرزەکار تووشى دڵەڕاوکێى ئایندە دەبیت کە لە داهاتوو خوێندنم دەبێتە چى؟ یان باڵقبون هاوڕێیەتی رەگەزى بەرانبەر چى لێدەکەوێتەوە. لە هەر قۆناغێکدا بە پێى جیاوازیى تاکەکەسى-رووداوەنەخوازراوەکان- یان دەستێوەردانى کەسانى تر دەکرێت نیشانەکان سوک یان زۆر قورس بن.\nنوچە: ئێستا بە هۆی پەتای کۆرۆنا، خەڵک لە دڵەڕاوکێدا دەژی واتە دڵەڕاوکێی تەندروستی هەیە، کاریگەرییەکانی لەگەڵ دڵەڕاوکێیەک کە بەهۆی دۆسی سیاسی و ئابورییەوە دروست بووە جیاوازە؟ یان هەمان کاریگەری هەیە؟\nدکتۆر ناسر: بەگوێرەى گەشەى عەقڵى منداڵى ٨-٩ ساڵان لە کەم ئەندامى یان شێرپەنجەى ئەندامێکى خیزان نیگەران دەبێت، یان هاتنى کۆرۆنا، زۆر بیردەکاتەوە کە ئایا ئەم دیاردەیە لە لە کۆتاییدا دەبیتە هۆى دابڕان لە ئەندامانى خێزان و هاوڕێکان یان نا. رەنگە تێبگەن کە بەساڵاچوان زۆرتر لە مەترسیدان و ئەمە نیگەرانترى دەکات بۆ دایک وباب. هەروەها بە لاسایى و نموونە وەرگرتن لە دایک و باب، تووشى دڵەڕاوکێ- ترس یان خەم وپەژارە دەبێت یان رەنگە وەکو ئەوان خەمسارد بێت، تەنها سەرقاڵى چێژ و بەڕێکردنى ژیانێکى سادەبێت. وەسواس و نیگەرانیى خۆپاراستن و بەکارهێنانى ئامرازەکانیش لە پلەى یەکەمدا بە لاساییکردنەوەى دایک ، باب یان براو خوشکى گەورە وپاشان کاریگەرى لە کۆڵان و گەڕەک و میدیاى منداڵان و میدیاى گشتى وەردەگرێت.\nمیدیا دەبیتەوە سەرچاوەیەکى ناوەندگر بۆ خەم وترس و گەشبینى و دیاردەکانى تریش. دیارە لە تەمەنى سەرووى ١٤ -١٥ ساڵاندا هەر ئەم بابەتانە کەڵەکەدەبن و ئاڵۆزتر دەبن و فاکتەرى رەگەزى بەرانبەر یان هاوسەر، هەبوونى سەرقاڵى یان دەوام وبەرپرسیارێتیى بژێو (بەدەر لە یاریکردن) و خوێندنگەش رۆڵ دەبینێت.\nلە تەمەنى گەوراندا ستایلى ژیان و ئەزمونى تاکەکەسى جیاوازیى و تایبەتیى زۆر پێکدەهێنێت بۆنموونە، رەنگە کەسێک بۆ بەهاى مەعنەوى وئایینى یان بۆ وەرگرتن و پەرەپێدانى زانست و تەکنۆلۆجیا زۆر پابەند و هەوڵدەر بێت بەڵام بۆ رەفتارى تەندروست و خۆپارێزى خەمسارد بێت بیداتە دەست قەزاو قەدەر. یان تاکێکى تر لە بارى ئابورى نەترسێت و بڵێت هەرچۆن بیت خۆم دەژیێینم، بەڵام زۆر لە نەخۆشى و کەم ئەندامى بترسێت یان لە دەرزى و خواردنى حەب. کەسایەتیى پێگەیشتوو و تۆکمە دەتوانێت بە هاوسەنگى بڕوانێتە دیاردەکان و رێژەیەکى راستەڕێ و گونجاو لە نیگەرانى و گەشبینى و رەفتارى سازگارانە، لەگەڵ قەیرانى تەندروستى و ئابوری بۆ خۆى و کەسانى نزیک دابڕێژێتەوە.\nنوچە: رێنماییەکانی خۆپاراستن لە دڵەڕاوکێ چییە؟ لە چ کاتێکدا دڵەڕاوکێ نەخۆشییە؟\nدکتۆر ناسر: دڵەڕاوکێ لە رێژەى کەمدا زیانى نییە و پیویستیشە، کاتێک دەبیتە تێکچوونى دەرون کەوا بەهۆى نیشانەى جەستەیى بەهێز وەکوو دڵەکوتێ، ئارەقەى نائاسایى، شێوازی تەندوستى خەو و خواردن و چالاکیى رۆژانە تێکبدات، یان بە پەرەسەندنى لێکەوتە ناخییەکان وەکو داڵغەلێدان ببێتە هۆى ناکارامەیى لە پەیوەندییەکۆمەڵایەتییەکاندا و رۆڵى تاک و ئەرکەکانى دەوام کردن ناخۆش و لاوازبکات،\nوەکو خۆپاراستنى گشتى لە شڵەژانى دڵەڕاوکێی و سترێس دەکرێت ئەم خاڵانە دیاریبکەین:\n١. بیرکردنەوە لە پلانى رۆژانە و پلانى داهاتووى بژێو و ژیان وپێداچوونەوە وچاکسازیى ژیرانەى پلانەکان.\n٢.پاراستنى هێزدارى و ئارامیى جەستە بە وەرزش و خەو و خواردنى رێک وپێک.\n٣.رەنگە بەگشتى بڵیین ژیانێکى هەرەوەزى رووبە کۆمەڵگە، بە بێ زیادەرۆیی لە ململانێى سۆزداریدا و بە بێ تێکئاڵان یان پشت بەستن بە کەسانى تر.\nنوچە: دڵەڕاوکێی درێژماوە، وەک ئەم دۆخەی ئێستا کە هەم قەیرانی ئابوری هەم کۆرۆنا هەیە کاریگەرییەکانی چین؟ لەسەر داهاتوو چۆن دەبن؟\n– دکتۆر ناسر: دڵەڕاوکێی درێژخایەن (کە دیارە چارەسەر نەکراوە یان پشوویەکى وەرنەگرتووە) ژێرخانى سەقامگیریى دەرونى و تەندروستیى ،جەستەیى و ژیارى دەخاتە مەترسییەوە و و هیچ بەڵا یان دەرهاویشتەى خراپ ناناسین کە لێى نەکەوێتەوە.\nلە گرفتى یادگەمان(زاکیرە)،گۆشەگیرى، داماوی و رەشبینیى قوڵەوە ، تا پرچ هەڵوەرین، تێکچوونى پەستانى خوێن و بارى خەو و خواردن و رەفتارى شەڕەنگێزی و توڕەیى و نینۆک خواردن. ئەمانە لە داهاتوودا خێزان و جەماوەرێکى ناکارامە لەرووى پیشەییەوە بەدى دەهێنێت و رێژەى بەرزى تووشبوانى شڵەژانى رەفتارى و نەخۆشیى دەروونیى تێدادەبینرێت.\nوشەى کۆرۆنا یان پەتا و درم دەبێتە دێوەزمەیەک لە ناخى هەندیک منداڵ و گەنجدا و گەورەکانیش، توشى فۆبیا یان تۆقانێکى گەورە دەبن لە ووشە و چەمکى بێکارى یان کەسادیى بازاڕ.\nبە بیرم دێت بەساڵاچوان تا دووسێ دەیە لەمەوپێش بە هەژان و ترسێکی زۆرەوە هەر باسى ساڵى برسیەتییەکەیان دەکرد و بەداخەوە ئەم سوڕە دووبارە بووەتەوە بە گیرۆدەیى جیهانیى کۆرۆنا.\nنوچە: بۆ ئارام بوونەوەی دەرون و خۆپاراستن دڵەڕاوکێ چیبکەین؟ دووبارە جەخت لە چیبکەینەوە بۆ ئەوانەی هێشتا توشنەبوون؟\n– دکتۆر ناسر: بۆ ئارامگرى بێجگە لەو رێببازە گشتییانەى پێشتر وتم دەکرێت لەم هەنگاوەکردارییانە سوودوەربگرین:\n١. هاوڕێیەتى و پرس بەکەسانێک بکە کە رزگاربووى قەیران و تەنگژەن و دەتوانن ئەزمونى خۆیان بڵینەوە. ئەگەر توشى دڵەراوکێى قورس و نیشانەجەستەییەکان بووین، زۆر بە ئاسایى پرس بە دەروونناس و پەرستار و ستافى پسپۆرى ئەم بوارانەبکەین.\n٢.بەسوودوەرگرتن لە رێنمایى پزیشکى نیزیکبوونەوە لە خەو و خواردنى رێک وپێک و سروشتى و هەروەها وەرزش و یۆگا(خۆئارامکردنەوە و خۆبەهێزکردن بە چالاکى و سەقامگیریى جەستە و هەناسەى قووڵ و هەواى پاکژ).\n٣.شەوان پێش نووستن هەڵوەستەیەکى ٣- ٤ خولەک\nبکەین کە ئەوڕۆ چ کارێکى باش و رەوا و بەسودمان کردووە، هەم بۆ خۆم و هەم بۆ ژینگە و کۆمەڵگە و بەیانیان کاتى بەخەبەربوون دیاریبکەین کارى لە پێشینە و بەسود و پەسندکراومان چیە وچۆن رێکى بخەینەوە، چۆن کارى دووبارەیى و کەم سوود و ئەوانەى کاتمان لێ دەکوژن کەم بکەینەوە.\n٤.سەرچاوەى زانست و زانیاریمان فراوان بکەین، سودێکى باش لە سەیرى هەواڵەکان و بیروراى هاوڕێ و کەسانى دەوروبەرمان و میدیا و تۆرەکۆمەڵایەتییەکان وەربگرین- بەڵام بەدیدى رەخنەگرانە سەیریان بکەین و بۆ ئەوانە کاتێک دیاریبکەین کە لە شەو و رۆژێکدا لە ٣-٤ کاتژمێر تێنەپەڕێت و هەموو رۆژ کاتێک بهێڵینەوە بۆ تێڕامان و پێداچوونەوەى خود بە تەنیا.\nمحمد ناسر مستەفا محمدسعید\nلە دایکبووى ١٩٦٤ سەقز لە کوردستانى رۆژهەڵات\nبەکالۆریۆس : پەرستارى – زانکۆى حکوومى شهیدبهشتى تاران 1987\nخوێندنى ماستەر: زانکۆى ئازادى تاران- ساڵى (1991) لە بوارى دەروونزانى پەروەردەیى.\nئەندامى ئەنجومەنى رینماییکارانى ئیران – 1998\nدکتۆرا: رێگاکانى وانەوتنەوەى گشتى و پەیرەوى خوێندن.


بایدن، رەتى دەکاتەوە سزاکان لەسەر ئێران هەڵبگرێت - باسک نێت\nدەستپێك/ هەواڵ/ جیهان/بایدن، رەتى دەکاتەوە سزاکان لەسەر ئێران هەڵبگرێت\nسەرۆکى ئەمەریکا رەتى دەکاتەوە سزاکان لەسەر ئێران هەڵبگرێت تا ئەو کاتەى ئێران پابەندى جێبەجیکردنى رێککەوتنامەى ئەتۆمى دەبێت.\nلە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تەلەفزیۆنى (سى بى ئێس)ى ئەمەریکى، جۆ بایدن لەبارەى پرسى هەڵگرتنى سزاکان لەسەر ئێران رایگەیاند: بەهیچ شێوەیەک سزاکانى سەر ئێران هەڵناگرین، تا ئەو کاتەى تاران پابەندى جێبەجێکردنى سەرجەم بڕگە و ماددەکانى رێککەوتنى ئەتۆمى (2015) دەبێت.\nلاى خۆیەوە عەلى خامنەیى رێبەرى شۆڕشى ئیسلامى ئیران بەر لە لێدوانەکەى بایدن رایگەیاندبوو: بۆ ئەوەى ووڵاتەکەى رێککەوتنى ئەتۆمییەکەى جێبەجێبکات پێویستە ئەمەریکا سزا ئابورییەکانى سەر ئێران هەڵبگرێت.\nپیشتریش ئاژانسی بلومبێرگ-ى ئەمەریکى بڵاوی کردبۆوە جۆ بایدن، سەرۆکى ئەمەریکا بیر لەوە دەکاتەوە فشارى دارایی لەسەر ئێران کەمبکاتەوە بەبێ ئەوەى سزا ئابوریەکانى سەر ئەو وڵاتە هەڵبگرێت، یاخود دەستکارى بکرێت.\nڕابەری گشتی پێشوازی کرد لە وەفدێکی یەکێتی زانایانی ئیسلامی و خوێندنگە ئیسلامیەکان لەشاری دیار بکر


لە تورکیا رۆڵه‌كانی ئاگر ٧ كارگه و ١٨ ئۆتۆمبێلیان سوتاند – لڤین پرێس\nده‌ستپێشخه‌ری رۆڵه‌كانی ئاگر رایگه‌یاند، كه ئه‌وان له كۆجاعه‌لی و كرككاڵا حه‌وت كارگه و ١٨ ئۆتۆمبێلی دوژمنی كوردانیان سوتاندووه.\nده‌ستپێشخه‌ری ڕۆڵەکانی ئاگر له راگه‌یه‌نراوێكیدا کەوێنەیەکی دەست ” لڤین” کەوتووە هاتووە “جزیر، سور، نسێبین، گه‌ڤه‌ر، عه‌فرین، سه‌رێكانی و بۆ هه‌ر پارچه‌یه‌كی خاكه‌كه‌مان كه سوتاوه و وێران بووه، ئێمه‌ش شاره‌كانی توركیا ده‌كه‌ینه تۆپه‌ڵێك له ئاگر. ئه‌گه‌ر له كوردستان هه‌موو شێوازێك دڕنده‌یی به ره‌وا ده‌بینن و قبوڵیانه، ئێمه‌ی كوردیش به‌رامبه‌ر ئه‌و دڕنده‌ییه له شاره‌كانی توركیا مافمان هه‌یه كه ئێمه به هه‌موو شێوازێك وه‌ڵام بده‌ینه‌وه. یا ئێوه له كوردستان بچنه ده‌ره‌وه، یاخود هه‌موو رۆژێك له ناو ئه‌و ئاگره‌دا بسوتێن.”\nهەر لە ڕاگەیەنداوەکەی ڕۆڵەکانی ئاگردا هاتووە، له‌ناوچه‌ی ئیزمیتی كۆجاعه‌لی له كه‌رتی پیشه‌سازیدا دوكانی مه‌رجانلار ئۆتۆمۆتیڤی تایبه‌ت به پارچه‌ی یه‌ده‌گ كه خاوه‌ندارییه‌كه‌ی بۆ فاشیستێك ده‌گه‌ڕێته‌وه و شه‌ش كارگه‌ی تر له‌گه‌ڵ ١٥ ئۆتۆمبێل به شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت سوتێنران. له كه‌رتی پیشه‌سازی كه ئێمه كردمان به تۆپه‌ڵێك ئاگر، زیانێكی زۆر به‌ر دوژمنی كوردان كه‌وت.\nله‌هه‌مان كاتدا له دامه‌زراوه‌ی حه‌واندنه‌وه‌ی ئیرماك له ناوچه‌ی یاهشاهینی كرككاله، ئێمه ٣ بارهه‌ڵگرمان به كه‌لوپه‌له‌كانی ناویانه‌وه ئاگرتێبه‌ردا و كردمانن به خۆڵه‌مێش. ئێمه وه‌ك ده‌ستپێشخه‌ری رۆڵه‌كانی ئاگر دێینه سه‌رتان و له ناوچه‌كانی ژیانتان، ئێمه لێپێچینه‌وه‌ی ئه‌وه‌تان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین كه له وڵاتی ئێمه‌دا كردووتاننن”.


بڕیارە سبەی دوبارە وەفدی هەرێمی كوردستان بچێتەوە بەغدا، دوو رۆژی داهاتوو یەكلاكەرەوەیە. بەپێی زانیاریی نوێ، بەغدا گۆڕاوەو نەرمتر بووە.\nئێستا قسە لەسەر رێككەتنێكی واقعی دەكرێت بتوانرێت جێبەجێبكرێت. لە دوایین دانوستانی نێوانیاندا هەرێم هیچ رێگرییەكی نەبووە سەبارەت بەرادەستكردنی نەوت یان بەهای نەوت، بەڵام ئاستەنگەكان پەیوەندی بەچۆنیەتی رادەستكردن و خەرجیی دەرهێنان و ناردنی نەوت و وردەكارییەكانی دیكەیە.\nپێشنیارێك هەیە هەرێم رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت یان بەهای ئەو بڕە نەوتە (بەنرخی سۆمۆ) بداتە بەغدا، هەرێم بۆخۆی خەرجی دەرهێنان و تێچووی فرۆشتن و پارەی كۆمپانیاكان لەو 180 هەزار بەرمیل نەوتە دابین بكات كە دەمێنێتەوە، بەوپێیەی هەرێم توانای دەرهێنانی 430 هەزار بەرمیلی هەیە. بەغداش بەركەوتەی هەرێم بدات دوای لێدەركردنی بەهای ئەو 250 هەزار بەرمیل نەوتە.\nپێشنیارێكی دیكە هەیە كە هەرێم تەواوی نەوت رادەست بكات، واتە رۆژانە هەر 430 هەزار بەرمیل (نەوت یان بەهای نەوت) رادەستبكات و بەغدا تەواوی بەركەوتەی هەرێم لەبودجەی گشتیی دابینبكات، بەڵام ئەو پێشنیارەش وردەكاریی تێدایەو هێشتا یەكلایی نەكراوەتەوە.\nگوایە هەرێم بەو پێشنیارە رازی بووە بەمەرجێك خەرجییەكانی دەرهێنان و رەوانەكردن و فرۆشتن و بەركەوتەی كۆمپانیاكان لەلایەن عیراقەوە دابینبكرێت، بەوپێیەی بەغدا بۆ ساڵی 2021 نزیكەی 9 ملیار دۆلاری بۆ خەرجی دەرهێنانی نەوت دابینكردووە، ئەوەی هەرێمیشی بخاتەسەر.\nبەدڵنیاییەوە پێشنیاری دیكەش هەیەو باسكراوە، ئەمەی سەرەوە گرنگترین پێشنیارەكانە، ئەوەی گرنگە هەریەكێك لەو پێشنیارانە سەربگرێت بەغدا بڕێك پارە بۆ هەرێم دەنێرێت، بەڵام رەنگە تێرایی پێویستییەكانی هەرێم بۆ دابینكردنی موچەو پێویستی هەرێم نەكات، چونكە نەوتی هەرێم بەجۆرێك ئاڵۆزكراوە مومكین نییە بەغدا بێتە ژێر باری دابینكردنی تەواوی موچەی موچەخۆرانی هەرێم، بۆیە لەباشترین حالەتدا ئەگەر رێككەوتنیش بكرێت ئەوا مانگانە موچەی موچەخۆرانی هەرێم لەنێوان لە 15% بۆ زیاتر 20% لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە دەبڕێت. تا دوای رێككەوتنەكە ئەو رێژەی ئەو لێبڕینە بەتەواوی دەرناكەوێت. خۆ ئەگەر رێككەوتن نەكرێت، لێبڕینەكە زۆر زیاتر دەبێت.\nئەگەر هەرێم لەگەڵ بەغدا رێككەوێت، لەوانەیە بەغدا ئامادەبێت 900 بۆ 950 ملیار دینار مانگانە بداتە هەرێم، بەڵام گرفتی گەورە بەركەوتە (مستحقات)ی كۆمپانیاكانی نەوتە كە (جەماعەت گرێبەستیان لەگەڵ كردوون) و لەسەر حیسابی موچەخۆرانی هەرێم پارە دەكێشنەدەرەوەی هەرێم و لەبەرامبەردا موچەی فەرمانبەرانی هەرێم دەبڕدرێت.\nرێككەوتن لەگەڵ بەغدا جگە لەدەستكەوتنی داهاتی زیاتر، هاوكات بەشێك لەداهات دیار دەبێت، چونكە ئێستا ئەو نەوتەی كوردستان دەفرۆشرێت نازانرێت چۆن دەفرۆشرێت و پارەكەی چەندە! ئەگەر رێككەوتنەكە بكرێت بەشێك لەداهاتی كوردستان دیاردەبێت.\nئەوەی زانراوە، وەفدی هەرێمی كوردستان لێكتێگەیشتنیان لەگەڵ حكومەتی بەغدا زیاترە، ماوەتەوە لەگەڵ گروپ و لایەنە شیعەكان رێككەون، هاوكات پێویست دەكات لەگەڵ فراكسیۆن و لایەنە كوردستانییەكانیش لێكتێگەیشتنێكیان هەبێت، چونكە رێككەوتنێك موچە بڕینی بەدواوە بێت، ئاسان نییە پشتیوانی كردنی! نەخاسمە هەڵبژاردن لەپێشەو ململانێ و موزایەدەی سیاسی لەچەند مانگی داهاتوودا توندتر دەبێت.


پێشبینی بورجەکان بۆ ئەمڕۆ 8ی کانونی دوەم لە خەندان لایفەوە بخوێنەرەوە.\nئەمرۆ ئەمرۆ پێوێستە لەگەڵ هەمو کەسێک بە رێزەوە مامەڵە بکەیت و دوربکەویتەوە لەهەر گفتوگۆیەک کە ببێتە هۆی دروسبونی ناکۆکی، دەنا دەکەویتە کێشەوە، پەیوەندی سۆزداریت لە ئێستادا جێگیرە، دەرفەتی ئەوەت دەبێت کات لەگەڵ خۆشەویستەکەت بەسەر بەریت، ئەمڕۆ تەندروستیت باش دەبێت.\nلەلایەنی پیشەییەوە هەوڵەکانت زۆر باشن و ئەنجامێکی باش بەدەست دەهێنیت، ئەگەر کار لەسەر پرۆژەیەکی نوێ دەکەیت ئەمڕۆ ئەنجامەکان بە خواستی تۆ دەبن، هەوڵ بدە چێژ لە ساتەکانت ببینە ئەم چەند رۆژە، بەتایبەتی ئەو کاتانەی لەگەڵ خۆشەویستەکەت بەسەری دەبەیت، تەندروستیت ئەمڕۆ زۆر باشە.\nبە هێمنی بمێنەرەوە و پشو وەربگرە، بەهۆی ئەوەی ئەم چەند رۆژە ئەرکێکی زۆرت لەسەر شان بوە و هەست بە ماندوبون دەکەیت، ئەگەر پلانت هەیە بۆ ئەوەی کارێکی نوێ دەست پێبکەیت ئەمڕۆ رۆژێکی گونجاوە، پەیوەندیت لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکەت زۆر باشە.\nلەلایەنی سۆزدارییەوە خۆشەویستەکەت ناچار مەکە بۆ ئەوەی ئەو کارانە ئەنجام بدات کە بە خواستی تۆیە، ئەم جۆرە هەڵسوکەوتە پەیوەندی خۆشەویستیتان دەشێوێنێت، ئەم چەند رۆژە دەرونت ماندوە پێویستت بە پشو دانە، بەرپرسیاریەتیت بەرامبەر خێزانەکەت زیاتر دەبێت.\nچەند کێشەیەکت هەیە لەژیانی تایبەتیتدا کە نیگەرانی کردویت، بەهۆی کەمی ئاگاداربونی قسەکانت رەنگە کێشەت بۆ دروست ببێت، ئەمرۆ پاڵپشتی تەواو ناکرێیت لەلایەن خۆشەویستەکەتەوە، هەوڵبدە هه‌ڵسوکەوت و قسەکانت کۆنترۆڵ بکەیت بەم شێوازە کەمترین کێشەت بۆ دروستدەبێت.\nئەگەر ئەرکەکانت بە پێی ئەو پلانە ئەنجام بدەیت کە داتناوە بەم زوانە سەرکەوتن بەدەست دەهێنیت، لەلایەنی داراییەوە ئەمڕۆ رۆژێکی باش دەبێت، نیگەران مەبە بە قسەی کەسانی چواردەورت، خۆت هه‌ڵسەنگاندن بۆ کارەکانت بکە و لەگەڵ خۆتدا راستگۆبە.\nهەر لێکتێنەگەیشتنێک لە نێوان تۆ و خۆشەویستەکەت رویدا پێویستە بە زویی چارەسەری بکەیت، بۆ ئەوەی ناکۆکی نێوانتان زیادنەکات، لەلایەنی پیشەییەوە دۆخێکی کەمێک سەخت روبەڕوت دەبێتەوە، ئەگەر بە ژیرانە مامەڵە بکەیت بە ئاسانی چارەسەری دەکەیت.\nلەلایەنی پیشەییەوە ئەمڕۆ رۆژێکی باش دەبێت، لەلایەن خاوەن کار و هاوپیشەکانتەوە پاڵپشتی دەکرێیت ئەمەش هۆکارە بۆئەوەی بە متمانەبەخۆبەنەوە کارەکانت ئەنجام بدەیت، پەیوەندیت لەگەڵ خۆشەویتسەکەت ئاساییە، رۆژێکی باش دەبێت بۆت.\nلەلایەنی سۆزدارییەوە روبەڕوی چەند کێشەیەک دەبیتەوە، لەلایەنی داراییەوە رۆژێکی باش دەبێت بۆت، دوای ماوەیەکی زۆر چانسی ئەوەت دەبێت هاوڕێکانت ببینیت و کاتیان لەگەڵدا بەسەر بەریت، ئەمڕۆ تەندروستیت زۆر باشە و هیچ کێشەیەکی تەندروستیت نیە.\nلەلایەنی داراییەوە بەختێکی باش روت تێدەکات، لەلایەنی سۆزدارییەوە بە ئاشکرا هەستەکانت دەربخە بۆ خۆشەویستەکەت، بۆ ئەوەی خۆشەویستیتان زیاد ببێت، دڵی بەدەست بهێنیت، تەندروستیت فەرامۆش مەکە و گرنگی پێبدە، هەوڵبدە نیگەران مەبە و لە سترێس دوربکەوەرەوە.\nئەم چەند رۆژە وریای هه‌ڵسوکەوتت بە لەلایەنی سۆزدارییەوە بۆ ئەوەی هیچ ناکۆکیەک لە نێوان تۆ و خۆشەویستەکەت رونەدات، ئێستا کاتێکی گونجاوە بۆ ئەوەی پلان بۆ داهاتوت دابنێیت، کاتەکانت بە بیرکردنەوەی بێسودەوە بەسەر مەبە، وەرزش کردن هۆکارە بۆ ئەوەی هەست بە ئارامی بکەیت.\nئەگەر چەند لێکتێنەگەیشتنێک لە نێوان تۆ و هاوڕێکەت رویدا نیگەران مەبە، چونکە هەمو شتێک ئاسایی دەبێتەوە، کاتێک دەتەوێت گاڵتە لەگەڵ کەسێک بکەیت، بە وریایی وشەکانت دەرببڕە و ئازاری هەستەکانی مەدە، ئەگەر بتوانیت مێشکت ئارام بکەیتەوە دەتوانیت بە ئاسانی کێشەکانت چارەسەر بکەیت، ئەمڕۆ هیچ کارێکی مەترسیدار ئەنجام مەدە، بە ژیرانە رەفتار بکە.\nئه‌م بابه‌ته 43012 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ژیاننامەی شەهید كاوە قادر كەریم | دەزگاى زارى کرمانجى\nكاتێك لاپەڕەكانی مێژووی سەروەری كوردستان هەڵدەدەینەوە، ئاماژە بە خەبات و تێكۆشانی چەندین خەباتكار و گیانفیدایان كراووە، كەوا بە خوێن و گیانی خۆیان پارێزگارییان لە كوردستان كردوو.\nلەم ژمارەی هەفتەنامەی زاری كرمانجیدا مەبەستمانە بگەڕێینەوە بۆ سەر چەند وێستگەیەكی ژیان و خەباتی شەهیدی فەرماندە ( كاوە قادر كەریم).\nكاوە قادر كەریم، لە ساڵی 1970 لە گوندی ناوگەردانی سەر بە پارێزگای سلێمانی لەدایك بووە.\nشەهید، هەر لە سلێمانی دەست بە خوێندن دەكات و هەوڵ بۆ بەدەستخستنی زانست و زانیاری دەدات، بەڵام بەهۆی خراپی بارودۆخی ئابووری ماڵباتەكەی شەهید كاوە واز لە خوێندن دێنێت.\nدوای ئەوەی حكومەتی عێراق چەندین زوڵم و ستەم لە گەلی كوردستان كرد، ئەمە بۆیە هۆكاری ئەوەی شەهیج ئم زوڵم و ستەمە قەبول نەكات و شەهید لە ساڵی 1991 پەیوەندی بە رێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستانەوە دەكات لە سنووری سلێمانی.\nبەر لە راپەڕینی ساڵی 1991 شەهید كاوە چەكی شەڕەفی كوردایەتی لەشان دەكات و دەبێتە پێشمەرگە لە ناوچەی عەربەتی پارتی دیموكراتی كوردستان.\nدواتر شەهید پەیوەندی بە رێزەكانی سوپای رزگاری كردووە، دواتر وەك ئەفسەر دەگوازرێتەوە بۆ فەرماندەیی سلێمانی و چەندین ئەرك و بەرپرسیاریەتی لەشان دەگرێت.\nشەهید لە ژیانی پێشمەرگایەتی دوو جار برینداربووە، بەڵام بەردەوام هەوڵی داوە خزمەت بە گەلی كوردستان بكات و ئامادەبووە بۆ پارێزگاریكردن لە خاك و وڵاتی خۆی.\nدواتر وەك فەرماندەی سریە لە سوپای 4ی زێرەڤانی دەست بەكاردەبێت و رولێكی بەرچاوی دەبێت لە پڕۆسەی رزگاری عێراقدا.\nشەهید، لە هەمبەر خەبات و ماندووبوونیدا و بەهۆی برینداربوونی بڕیار دەدرێت بە پلەی موقەدم خانەنشین بكرێت.\nدوای پەیدابوون و پەلهاوێشتنی تیرۆرستانی داعش بۆ سەر خاكی كوردستان، شەهید هەر زوو پەیوەندی بە هێزەكانی پێشمەرگەوە دەكات و وەك پێشمەرگەیەك ئامادەیی خۆی بۆ پارێزگاریكردن لە كوردستان دەربڕیوە.\nسەبریا عوسمان، خێزانی شەهید دەڵێت: لە ساڵی 1994 ژیانی هاوسەرگیرم لەگەڵ شەهید كاوە پێكهێناوە، لە سەرەتای ژیانی هاوسەرگیرماندا لە بارودۆخێكی سەخت و دژواردا دەژییان، ئەو كاتانەی شەهید لە ئەرك دەگەڕایەوە بەردەوام سەردانی خزم و دۆستانی دەكرد، شەهید كەسێكی كۆمەڵایەتی و نەرم و نیانبوو، بەردەوام دووپاتی دەكردەوە كەوا وەك پێشمەرگەیەك ئامادەیە خۆی لە پێناو خاك و وڵاتەكەی خۆیدا فیدا بكات.\nئاواتی شەهید ئەوەبوو منداڵەكانی بخوێنن و لە رێگەی زانست و زانیارییەوە خزمەت بە خاك و وڵاتی خۆیان بكەن.\nدوای ئەوەی سەرۆك بارزانی لە پەیامێكدا داوای لە هاووڵاتییان كرد بەشداربن لە پاراستنی خاك و دەستكەوتەكانی كوردسان، شەهید كاوە هەر زوو پەیوەندی بە هێزەكانی پێشمەرگەوە دەكات و وەك فەرماندەیەك ئامادەیی دەبێت لە سەنگەرەكانی بەرگریكردن لە خاك و وڵات.\nشەهید یەك لەو پێشمەرگانە دەبێت سەرەڕای ئەوەی خانەنشینكراوە، بەڵام بەردەوام هەوڵیداوە لە سەنگەرەكاندا بمێنێتەوە.\nشەهید، بەشداری لە شەڕەكانی عەلی رەش و میحوەری خازر كردووە، دواجار وەك فەرماندەیەك بەشداری لە شەڕی ئازادكردنی چیای زەرتك كردووە، بەڵام بەداخەوە لە رۆژی 5-9-2014دا، لە شەڕێكی دەستەویەخەدا كاوە قادر شەهید دەبێت و دەگاتە كاروانی شەهیدانی كوردستان.\nسەبارەت بە شەهیدبوونی سەبریا عوسمانی خێزانی شەهید دەڵێت: رۆژێك بەر لە شەهیدبوونی ئێمە دانیشتبووین و باسی لەوە كرد كەوا بەیانی دەچێتە بەرەكانی شەڕ، ئەو رۆژە زۆر بێ تاقەت بوو، بەڵام زۆر دڵ خۆش بوو، ئەو ئامۆژگاری ئێمەی دەكرد و بە منداڵەكانی خۆی گووت، ئەگەر شەهید بووم ئێوە بە زانست و خوێندن درێژە بە خەباتی من بدەن.\nبەداخەوە دوای چوونی بۆ بەرەكانی جەنگ هەواڵی شەهیدبوونی بە ئێمە گەیشت، ئاواتی ئەو شەهیدبوون بوو، هەردەم حەزی دەكرد لە سەنگەرەكانی بەرگریدا شەهیدبێت.\nلە كۆتایدا بنەماڵەی شەهید دەڵێت: شەهید كاوە، تەنها مۆڵكی ئێمە نییە، ئەو تاكە شەهید و كۆتا شەهیی بنەماڵەی ئێمە نییە و نابێت، ئەگەرچی ئەو گەیشتە ئاواتی خۆی، ئێمەش بەردەوامی بە خەباتی ئەو دەدەین تا ئاواتی هەموو شەهیدان بەدی دێنین كەوا سەربەخۆییە.


شۆڕشی خەڵکی میسر بۆ ئازادی (بەشی یەکەم)\n6/2/2022 04:53 PM\nلە رۆژی ١٤ـی ژانویەی ٢٠١١ـدا، جیهانی عەرەب لەوپەڕی سەرسوڕماندا، ناڕەزایی بەکۆمەڵی خەڵک و راکردنی سەرۆک‌کۆماری تۆنس، بن عەلی، بەخۆیەوە بینی. بۆ یەکەم جار لە مێژووی مۆدێرندا، حاکمێکی عەرەب لەلایەن خەڵکەوە رووخا و خەڵکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئیمانیان بە دەسەڵاتی خۆیان بۆ پێکهێنانی چارەنووسی خۆیان هێنا. وێبلاگ‌نووسێک دەڵێ: «خەڵکی تۆنس نموونەیەکن بۆ جیهانی عەرەب – ئێمە ئیتر دیکتاتۆرمان ناوێ!»\nلە میسر، تووڕەیی گشتی بەهۆی بارودۆخی ئابووریی نەگونجاو، گەندەڵیی گشتگیر، بێ‌مەبالاتی حکومەت، سیاسەتی دەرەوەیی هەڵە و سەرکوتی سیاسی لە ماوەی ٣٠ ساڵەی سەرۆکایەتیی موبارەک، چڕ ببووەوە. زۆرینەی خەڵکی میسر بەهۆی بێکاری، ئاوسانی ئابووری، بەرزبوونەوەی بێ‌هۆی نرخی مەوادی خۆراکی و ئاست‌نزمیی ژیان لە ئازاردا دەژیان؛ لەڕاستیدا، زیاتر لە ٤٠٪ـی خەڵک هەموو رۆژێکیان بە کەمتر بە دوو دۆلار تێپەڕ دەکرد. لەهەمانکاتدا، پاش تێپەڕبوونی چەندین ساڵ لە فێڵبازیی لە هەڵبژاردنەکاندا، رژێم لەلایەن حزبی دیموکراتیکی نەتەوەیی دەسەڵاتدارەوە بە فێڵبازی، دەرئەنجامی هەڵبژاردنی پەرلەمانیی نۆڤەمبەری ٢٠١٠ـی کرد بە هی خۆی.\nلەم کاتەدا، وێبلاگ‌نووسەکان ئینتەرنێتیان بەمەبەستی بەڵگەسازی سەبارەت بە پێشێل کردنی مافی مرۆڤ و زانیاری بەخشین لەبارەی توندوتیژیی پۆلیس، بەکار دەهێنا. لە ژوەنی ٢٠١٠ـدا، کاتێک گەنجێکی میسری بە ناوی خالید سەعید، لە ئەنجامی لێدان و ئەشکەنجەی هێزەکانی پۆلیس لە ئەسکەندەریە گیانی خۆی لەدەست دا، چالاکانی مەدەنی وێنەکانی ئەویان لە ئینتەرنێتدا بڵاو کردەوە و لاپەڕەیەکیان دروست کرد بە ناوی «ئێمە هەموومان خالید سەعیدین». ئەم کردەیە توانی بەخێرایی، پشتگیرییە گشتییەکان بەرەو خۆی رابکشێت و هەواڵەکانی لە سەرانسەری جیهاندا بڵاو بکاتەوە. گرووپە دژبەرەکان بۆ نموونە کیفایە و بزوتنەوەی لاوانی شەشی ئاڤریلیش کۆمەڵێک ناڕەزانییان رێکخست و تۆڕە ئۆنلاینەکانیان لە رێگەی فەیسبووک، تویتەر و وێبلاگەکانەوە دامەزراند. لەکۆتاییدا، لەدوای راپەڕینی خەڵی تۆنس، گەنجانی میسری بڕیاریان دا بۆ هێنانە ئارای ئاڵوگۆڕی دیموکراتیک لە وڵاتەکەیاندا، لەم هەڵە کەڵک وەربگرن.\nلە رۆژی ٢٠ـی ژانویەدا، ٣٠ کەس لە رێبەرانی ئەم گرووپانە بۆ نموونە کیفایە، لاوانی شەشی ئاڤریل و گرووپەکانی دیکەی بەرەی چەپ لە قاهیرە، یەکتریان بینی بۆ ئەوەی خۆپیشاندانێکی گشتی لەدژی رژێم رێک بخەن. گرووپی «ئێمە هەموومان خالید سەعیدین» کە پێوەندیی نزیکی لەگەڵ رێکخەران هەبوو، هەواڵی خۆپیشاندانەکەی بۆ رۆژی نیشتمانیی پۆلیس، واتە ٢٥ـی ژانویە، بڵاو کردەوە. ئەم گرووپە رایگەیاند: «ناڕەزاییە بەربڵاوەکانی ئێمە لە رۆژی ٢٥ـی ژانویەدا دەبێت بە دەسپێکی کۆتاییەک، کۆتایی بێدەنگی و خۆبەدەستەوەدان...و دەسپێکی لاپەڕەیەکی دیکە». «ئێمە خوازیاری مافەکانی خۆمانین و لەمەودوا ئیتر بێدەنگ نابین.»\nبەپێی پلانەکە، هەزاران خۆپیشاندەری ناڕازی لە ناوەندی شاری قاهیرە، گۆڕەپانی تەحریر، کۆ بوونەوە. ئەوان دەیانگوت: «ئێمە تا ئەو کاتەی داواکارییەکانمان جێبەجێ نەبێت ئێرە جێناهێڵین.» ئەگەرچی پۆلیس، ئەو شەوە خۆپیشاندەرانی پەرتەوازە کرد، بەڵام گۆڕەپانی تەحریر بوو بە هێمایەکی شۆڕشگێڕانە و ناوەندی ناڕازیانی میسری کە تا چەندین هەفتە، رۆژ و شەو لەوێ کۆ دەبوونەوە و خوازیاری گۆڕان بوون.


Diplomatic Magazine | گۆڕان بووەتە ئارایشکەری چەوتوچێڵیی دەسەڵات\nپێشترو لە چەند وتارو بۆنەی تردا گوتومانە کە شکستهێنانی بزوتنەوەی گۆڕان دەبێتە مایەی نائومێدبونی هاوڵاتیانی باشوری کوردستان بە پرۆسەی گۆڕانکاری، چونکە گۆڕان وەک جوڵانەوەیەکی گۆڕانخواز خاوەنی تێڕوانین‌و بەرنامەی چاکسازی بو بۆ هەمو بوارەکانی حوکمڕانی.\nبۆیە ئەگەر گۆڕان شکست بێنێ ئاراستەی روداوەکان بەئاقارێکی تردا دەڕواو رەوتی چاکسازی بۆ ماوەیەک پاشەکشە دەکات.\nهەروەها پێشتر هۆشداریماندا لەوەی کە بزوتنەوەی گۆڕان لەبەردەم دوڕیانێکی چارەنوسسازدایەو ئەگەری شکست‌و سەرکەوتن لەبەردەمیدا کراوەیە.\nهەروەها هەوڵێکی زۆرماندا بۆ ئەوەی بتوانرێ قەرەبوی شکستی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان‌و ئەنجومەنی نوینەرانی عیراقی ساڵی ٢٠١٨ بکرێ، بەڵام بێسود بو. لە ئێستادا هێماکان بەرەو لاسەنگ بونی زیاتری تای تەرازوی شکستی بزوتنەوەی گۆڕان دەچێ‌و نیشانەکانی ئەو شکستە لە دو بواردا بەرونی دەرکەوتون.\nیەکەم، شکستی گۆڕان لە شێوازی رابەرایەتیکردن‌و ئیدارەدانی جوڵانەوەکەو میکانیزمی بڕیاردان‌و هەڵوێست وەرگرتنە لەسەر هەمو پرسەکان.\nدوەم، شکستی گۆڕانە لە چنینەوەی بەرهەمی بەشداریکردنی لە کابینەی نۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان. دەرهاویشتەکانی شکستی گۆڕان لەو دو بوارە وایانکردوە رۆژ لەدوای رۆژ خەڵک لە بزوتنەوەی گۆڕان دور بکەوێتەوەو پەیتا پەیتا قورسایی ئەو جوڵانەوە گۆڕانخوازە لەناو خەڵک‌و کاریگەریی لەسەر کایەی سیاسی کەمبێتەوە.\nبۆیە ئەرکی هەمو خەمخۆرانی ئەم گەل‌و نیشتمانەیە بەوردی چاودێری ئەدای بزوتنەوەی گۆڕان بکەن‌و تاووتوێی مەترسی داکشانی گۆڕان بکەن لەسەر پرۆسەی سیاسی‌و بەرژەوەندی هاوڵاتیان لە باشوری کوردستان.\nپرسیارە گەورەکە ئەوەیە، کە ئایا مانی بزوتنەوەی گۆڕان بەم گوتارو هەڵوێست‌و شێوازی کارکردنەی ئێستای‌و، لەژێر رابەرایەتی ئۆرگانە فەرمییەکانی ئەمڕۆی گۆڕان‌و بڕیاربەدەستەکانی دەرەوەی دامەزراوەکانی گۆڕان لە قازانجی چەمکی گۆڕانخوازی‌و رەوتی چاکسازییە لە باشوری کوردستان، یان لە زەرەریێتی؟\nبۆ وەڵامی ئەو پرسیارە با دوا هەنگاوی گۆڕان لە کایەی سیاسیدا بەنمونە وەرگرین. بزوتنەوەی گۆڕان لەدوای هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٨، کەوتە گفتوگۆ لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ بەشداریکردن لە حکومەتی هەرێمی کوردستان.\nدواتر رێکەوتنێکی لەگەڵ پارتی واژۆ کرد، کە لەئاست چاوەڕوانی گۆڕانخوازانی کوردستان نەبو. بەڵام ئەو خاڵانەی شاندی دانوستانکاری گۆڕان باسیانکرد کە لەگەڵ پارتی لەسەری رێکەوتون لەچاو کەمیی ژمارەی کورسییەکانی گۆڕان مایەی رەزامەندی رێژەیەکی بەرچاوی گۆڕانخوازان‌و هاوڵاتیانیش بو. سەرەڕای ئەوە، هەر لەسەرەتاوە رەخنەی ئەوە لەرێکەوتنەکە گیرا کە سەقفی زەمەنی بۆ جێبەجێکردنی خاڵەکانی ناو رێکەوتنەکە دیاری نەکرابو‌و هیچ مەرج‌و کۆتوبەندێکیش بۆ ئەگەری جێبەجێنەکردنی رێکەوتنەکە دانەنرابو.\nپارتی دیموکراتی کوردستان، جگە لە رێکەوتنە نوسراوەکە، لە کۆبونەوەی فەرمیدا کۆمەڵێک بەڵێنی زارەکی بە بزوتنەوەی گۆڕان دا. دیارترین خاڵەکانی رێکەوتنی نوسراوو لێکتێگەیشتنی زارەکی نێوان پارتی‌و گۆڕان بریتی بون لە: دەرکردنی یاسای چاکسازی گشتگیر (نەک ئەو یاسایەی کە بەمدواییە لە پەرلەمان پەسەندکرا بۆ رێکخستنی موچەو خانەنشینی پلە باڵاو تایبەتەکان)و دروستکردنی ئەنجومەنی چاکسازی‌و پێدانی پۆستی یاریدەدەری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران بۆ چاکسازی بە بزوتنەوەی گۆڕان‌و دروستکردنی سندوقی داهاتەکانی نەوت‌و پێدانی پۆستی سەرۆکی ئەو سندوقەش بە گۆڕان‌و گێڕانەوەی پاشەکەوتی موچەو باشکردنی بژێوی هاوڵاتیان‌و حەلکردنی یەکەکانی ٧٠ و ٨٠و رێکخستنەوەی هێزی پێشمەرگەو هێزەکانی ناوخۆو کردنیان بەهێزی نیشتمانی.\nهەروەها بەربژێری گۆڕان بۆ پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێم بەرپرس دەبێ لە رێکخستنەوە‌و ئیدارەدانی هێزی پێشمەرگەو هێزەکانی ناوخۆو پێدانی ١٢٪ی پۆستە حکومییەکانی هەرێمی کوردستان بە بزوتنەوی گۆڕان.\nئێستا وا زیاتر لە ٢٠٠ رۆژ بەسەر پێکهێنانی کابینەی نۆ تێپەڕیوەو تا ئێستا هیچکام لەو خاڵانەی رێکەوتنی نێوان بزوتنەوەی گۆڕان‌و پارتی دیموکراتی کوردستان جێبەجێ نەکراون. تەنیا شتێک کە تا ئێستا کرابێ دامەزراندنی چوار وەزیرو جێگرێکی سەرۆکی هەرێمە لەسەر پشکی بزوتنەوەی گۆڕان. لەبەرامبەردا گۆڕان لە پەرلەمانی کوردستان رازی بو بە تێپەڕاندنی هەمواری یاسای سەرۆکایەتی هەرێم بەو شێوەیەی کە خواستی پارتی بو.\nنەک هەر ئەمە بەڵکو، بزوتنەوەی گۆڕان ئێستا لەرێی هەندێ لە بەرپرسەکانی ناو حکومەتەوە بۆتە داکۆکیکەر لە شێوازی خواروخێچی کارکردنی هەندێ لە دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم‌و بەرگریکار لە نارۆشنی‌و دیزەبەدەرخۆنە کردنی داهاتی نەوت‌و داهاتەکانی ناوخۆ.\nبزوتنەوەی گۆڕان لەسەرەتای دروستبونیدا بڕیاری دابو لەڕێی هەڵبژاردن‌و سندوقەکانی دەنگدانەوە دەسەڵات بگرێتە دەست‌و چاکسازی‌و گۆڕانکاری ریشەیی لە سیستمی سیاسی‌و ئابوری‌و کارگێڕیدا بکات.\nئەگەر ئەوە نەکرا، بەنیاز بو لەڕێی خەباتی مەدەنی‌و فشاری جەماوەرییەوە لەسەنگەری ئۆپۆزیسیۆنەوە دەسەڵات ناچار بکا بەشێک لەبەرنامە چاکسازییەکەی گۆڕان جێبەجێ بکات. بەڵام ئێستا بزوتنەوەی گۆڕان لەبری پەیڕەوکردنی ئەو ستراتیژە بۆتە ئارایشکەری چەوتوچێڵیی دەسەڵات‌و پەیتا پەیتا دور دەکەوێتەوە لەو بەڵێنانەی کە بەخەڵکی دابو. خەم‌و خولیای ئێستای گۆڕان بۆتە ئەوەی کێ لەکوێ دابمەزرێنێ.\nتۆ بڵێی گۆڕان بۆ ئەوە دروست بوبێ کە هەر چەند ساڵ جارێک چەند کەسێک بکاتە پەرلەمانتارو وەزیرو هیچی تر؟ کاتی ئەوە هاتوە گۆڕانخوازان‌و لایەنگرانی چاکسازی لە باشوری کوردستان بۆ دواجار داوا لە بزوتنەوەی گۆڕان بکەن بگەڕێتەوە بۆ پەیام‌و ستراتیژەکەی جارانی‌و بوێرانە هەوڵی گۆڕانکاری بدات. ئەگەر بزوتنەوەی گۆڕان ئەوە ناکات با گۆڕەپانەکە چۆڵ بکاو لێگەڕێ لە هەلومەرجێکی گونجاوی تردا جوڵانەوەیەکی تر سەرهەڵبداو ئەو پەیام‌و مەشخەڵەی گۆڕان بەرزیکردەوە، ئەو بیگەیەنێتە مەنزڵ.


بەرپرسێكی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، لایەنەکان دەتوانن تاوەكو سێ ڕۆژی دیکە، بە بەڵگەوە تانەکانیان لەسەر ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردن پێشکەشبکەن.\nحەسەن سەلمان، بەڕێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکانی کۆمسیۆن لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوە كردووە، جارێكی دیكە دەرگای پێشکەشکردنی تانە لە ئەنجامە بەراییەکانی ھەڵبژاردنەکان لەلایەن كۆمسیۆنەوە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ کراوەتەوە.\nئەو بەرپرسەی كۆمسیۆن پێشیوایە، پێشتر زۆربەی لایەنەکان بەبێ بەڵگە، تانەکانیان پێشکەش کردووە، بۆیە دەڵێت، “ھەر لایەنێک بەڵگەی نوێی ھەیە دەتوانێت لە سێ ڕۆژدا، پێشکەشیبکات”.\nجەختیشیكردەوە، ئەنجامی دووبارە ژماردنی دەنگەکان لەلایەن كۆمسیۆنەوە كە بەشێوەی دەستی بۆ ئەو وێستگانەی کە تانەیان لێدراوە كراون لەگەڵ ئەنجامەکانی ئەلیکترۆنی، ھاوتا بوون.\nڕوونیشیكردووەتەوە، پەسەندکردن یان ڕەتکردنەوەی ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردنەکان لە دەسەڵاتی دادگای فیدراڵییە.\nیوڤانتۆس هازاردی دەوێت و ڕیاڵ بەیل-یشی ناوێت\nعەلی سیستانی پەیامێكی لەبارەی پێكهێنانی حكومەتی داهاتووەوە بڵاوكردەوە\nكۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنەكانی عێراق مه‌رج و ڕێنماییه‌كانی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنی ئاشكراكرد، كه لە چەند خاڵێك پێكهاتووە و تیایدا هاتووە…\nئەمریکا گومانی لە چوار هەزار حاڵەتی ساختەکردن هەیە لە بەرنامەی پەنابەرانی عێراقیدا\nبەپێی ڕاپۆرتێکی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، دەسەڵاتدارانی ئەمریکا لێکۆڵینەوەیەکی گشتگیر لە دۆسیەی ساختەکاری لە نزیکەی چوار هەزار عێراقیدا دەکەن،…


بۆ پۆلیس و ئاسایش 1200 یەكەی نیشتەجێبون دروست دەكرێت\n04.11.2019 12:24 PM\nلە دوو پڕۆژەدا 2 هەزار یەكەی نیشتەجێبوون بۆ هێزەكانی ئاسایش و پۆلیس لە هەفتەی داهاتووەوە دەست بە دابەشكردنی فۆرن دەكرێت بەسەر هێزە ئەمنیەكاندا.\nرزگار وەهاب، بەڕێوەبەری كارگێڕی و خۆیەتی لە ئیدارەكیە گەرمیان و سەرپەرشتیاری دابەشكردنی فۆڕمی فەرمانبەران بە (تۆڕی هەواڵی ژیان)ی راگەیاند: كۆمپانیای HDA كرەزامەندی وەرگرتووە بۆ دروستكردنی 600 یەكەی نیشتەجێ بوون لە شاری كەلار و تایبەتە بە هێزەكانی ئاسایش و پۆلیس.\nناوبراو لە قسەكانیدا بە ژیان ی وت هاوكات كۆمپانیایەكیتریش مۆڵەتی وەرگرتنی 600 یەكەی تری وەرگرتووە كە ئەو لەسەرەتای كاركردنیدا.\nئەو لەبارەی نرخی یەكەكانەوە رونیكردەوە تا ئێستا نرخیان نەزانراوە بەڵام لە دوومانگی داهاتوودا نرخەكانیان ئاشكرا دەكرێت ئیچمە وەك ئیدارەی گەرمیان داواشمان كردووە لەدانانی نەخشە و نرخ بەشداریمان پێ بكرێت بۆ ئەوەی بتوانین بەشێوەیەكی گونجاو رێكی بخەین.\n5173 جار بینراوە


دۆستێکی لەمێژینەی نەتەوەی کورد – Knwe.org\nسەرەکی » راپۆرت » دۆستێکی لەمێژینەی نەتەوەی کورد\nد. فێردیناند هێنەبیشلەر\nدۆستێکی لەمێژینەی نەتەوەی کورد\nوەرگێڕانی لە زمانی ئینگلیزی و ئەڵمانییەوە:: عەبدولحەمید حسێنی (سەپان)\nئامادەکردنی: بوار نوورەدین\nفێردیناند کەسێکی ناوداری ئەوروپاییە. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابوردووەوە، وەك دۆستێکی بەوەفای کورد لەسەر ئاستی ئەوروپا و ئەمریکا، لە پێناوی ناساندنی پرس و چارەسەری کێشەی کورددا، لە کوردستانی گەورە بە گشتی و باشووری کوردستان بە تایبەتی، هەوڵی داوە و خۆی ماندوو کردووە.\nناوبراو بەهاری 1979، لە ئاوایی ناوزەنگ- بێورانی خوارووی سەر بە شاری سەردەشت، بۆ گوزارشی دانوستانی دەستەی دانوستانکاریی تاران لەگەڵ کوردەکانی ئێراندا (حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، کۆمەڵەی زەحمەتکێشان و کەسایەتیی ناسراوی کورد شێخ عیزەدین حوسەینی) بە نێوانگیریی مام جەلال تاڵەبانی، بۆ ئەو شوێنە چووە. هەرچەند وا بڕیار بووە کە هیچ هەواڵنێر و ڕۆژنامەنووسێکی بیانی بۆ ئەو شوێنە نەیەن. داریوشی فرۆهەر کە سەرۆکی دەستەی دانوستانکاری حکوومەتی تاران بووە، کاتێک «فێردیناند»ی دیوە، پرسیاری لە مام جەلال کردووە: (ئایا ئەم ڕۆژنامەنووسە بیانییە، لێرە چی دەکات؟ بڕیار وابوو هیچ ڕۆژنامەنووس و هەواڵنێرێکی بیانیی ئاگادار نەکرێتەوە؟!)\nمام جەلال دەڵێ: (ئەم بیانی نییە، کوردێکی نەمساوییە!)\nپاش ئەوەی کۆبوونەوەکان هیچ ئەنجامێکی نابێ، مام جەلال بۆ ئاگادارکردنەوەی پێشمەرگەکان و دابینکردنی ئاسایشی ڕێی گەڕانەوەیان، لەسەر پێلیژەیەک «پەیژەیەک» دادەنیشێ و خەریکی نووسین دەبێ. فێردیناند لەو کاتەدا، ئەو وێنە مێژووییەی مام جەلال دەچرکێنێ، کە لەسەر پەیژەکە دانیشتووە.\nئێمەیش وەک وەفایەک بۆ «فێردیناند»ی خۆنەویست و دڵسۆزی گەلی کورد و مرۆڤایەتی، بە بۆنەی ڕۆژی لەدایکبوون و بڵاوكردنەوەی نوێترین كتێبی: (كوردەكانی عیراق- قوربانیانی گازی ژەهراوی «توركیا كەمپی سووستو لەیۆكسەكۆڤا» ڕاپۆرتی شایەتحاڵێك 13/9/1988)، كە بڕیارە هەر ئەمڕۆ لە مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەمنەسوورەكە بڵاوبكرێتەوە، پێمان باش بوو ئەم بابەتە ئامادە بکەین و بەشێک لە هەوڵەکانی بخەینەڕوو، تاوەکوو دكتۆر فێردیناندی بیانیی باشتر بناسێنین، كە ساڵانێكە لە پێناوی دۆزی گەلەكەماندا تێدەكۆشێت:\nفێردیناند سێی نۆڤەمبەر (تشرینی دووەم)ی 1946 لە شاری لینز Linzی وڵاتی نەمسا لە بنەماڵەیەکی دینداری نەمساویی لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی و دواناوەندیی هەر لەو شارەدا تەواو کردووە. ساڵی 1965 لە زانکۆی ڤییەنا وەرگیراوە و لە بەشەکانی مێژوو، زمانەوانی، زمانناسی، شوێنەوارناسی، دەروونناسی، زمان و فەلسەفەی ئەڵمانی، لەژێر چاودێریی چەند مامۆستایەکی بەناوبانگی نەمساویدا خوێندوویەتی، وەک:\nشوێنەوارناسی (Archaeology with Richard Pittioni, 1906-1985).\nچاخەکانی دێرین .(Fritz Schachermeyr, 1895-1987)\nمێژووی سەردەم- مۆدێرن (Heinrich Lutz, 1922-1986) .\nفەلسەفەی ئەڵمانی (Werner Welzig, 1935-2018).\nتوێژینەوە لە زانستی زمانەوانیی هیند و ئەوروپاییدا (Manfred Mayrhofer, 1926-2011).\nفەلسەفە (Leo gabriel, 1902-1987).\nدەروونناسی (Hubert Rohracher, 1903-1972).\nدواتر درێژەی بە خوێندن داوە و ساڵی 1972 بڕوانامەی دکتۆرای لە زانستی فەلسەفەدا، لە زانکۆی ڤییەنا وەرگرتووە. ساڵانی 1965 – 1973، لە دواناوەندیی شارەکانی ڤییەنا و وێڵز لە وڵاتی نەمسا مامۆستا بووە. ساڵانی 1967 -1975 و 1985-1990 هەواڵنێری بەشی دەرەوەی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی نەمسا (ORF) بووە. ساڵانی 1980-1985 لە باڵیۆزخانەکانی نەمسا لە لەندەن و ئاتێن، کاری دیپلۆماتیی کردووە. لە 1985 بە دواوە، وەك ڕۆژنامەوان، نووسەر و مێژوونووس لە بوارەکانی: یەکێتیی ئەوروپا، کورد، ئێران، عیراق، تورکیا، ئیسرائیل، فەلەستین، لوبنان و قوبرسدا کاری کردووە.\nلە بوارەکانی دیپلۆماتی، کاری مرۆڤدۆستی، ئیدارە و بەڕێوەبەرایەتیدا ئەزموونی وەرگرتووە، وەک: ساڵانی 1982-1981/ 1983-1984 هەڤپەیڤین و دانوستان بۆ ڕزگارکردنی 11 کەسی سەر بە حەوت وڵاتی ئەوروپایی کە لە عیراق بە دیل گیراون. ساڵی 1984 کاری بۆ ڕزگارکردنی تێکنسیەنەکانی كۆمپانیای «تۆمسۆن» کردووە کە خەڵکی وڵاتانی: ئیتاڵیا، سویسرا، ئەڵمانیا، نەمسا و تورکیا بوون. 1984 نێوانگیریی لە نێوان وڵاتانی ئێران و فڕەنسەدا کردووە تا پێوەندییە دیپلۆماسییەکانیان ئاسایی بکەنەوە، لە کۆتاییدا هەر دوو وڵات لەسەر ئەوە ڕێککەوتن، کە فڕەنسە بڕی یەک میلیارد دۆڵار بە ئێران بدات، تا پێوەندییەکانیان ئاسایی بکرێتەوە.\nساڵانی 1983 بۆ 1985 وەك ڕاوێژكاری تایبەتیی سەرۆك وەزیرانی نەمسا (د. برونۆ کرایسکی Bruno Kreisky) سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوەی نەمسا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا كاری كردووە، وە لەو پەیوەندییەدا بە یارمەتیی د. هێربێرت ئێمری -جێگری سەرۆک وەزیران و باڵیۆزی ئەوکاتەی وڵاتی نەمسا لە یۆنان- لە ژێر چاودێریی ڕاستەوخۆی د. برونۆ کرایسکی، کاریان بۆ ڕزگارکردنی دیلەکانی شەڕی ئیسرائیل و فەلەستین کردووە و لە ئایاری 1985دا، پڕۆسەكە بە ڕزگارکردنی سێ دیلی ئیسرائیلی بەرامبەر بە هەزار دیلی فەلەستینی و 150 شیعەی لوبنانی کۆتایی پێ هاتووە.\nلە نێوان مانگی خاکەلێوە بۆ جۆزەردان (نیسان – حوزەیران)ی 1991، سەرۆک و بەرپرسی گەورەترین پڕۆژەی یارمەتیی وڵاتی نەمسا بۆ پەنابەرانی کورد بووە لە ئێران (کاتی کۆڕەوەکە) بە ڕێکخستنی 500 پزیشک، پەرەستار و سەربازی ئەوروپایی، پێ‌گەیاندنی خزمەتی پزیشکی، خۆراک، بەڕێکردنی سەدان کورد بۆ وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا.\nلە بواری ڕۆژنامەوانی و هەواڵنێرییدا، کاری مەیدانیی زۆری کردووە، وەک:\n1985-1990 بە جێگیربوون لە قوبروس، وەك هەواڵنێری تایبەتیی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، کاری بۆ چەند ڕۆژنامە و گۆڤارێک کردووە، وەک: PROFIL, Wiener Zeitung, NEUE ZEIT. هەروەها لە سەردەمی شۆڕشی گەلانی ئێراندا، لە تاران کاری بۆ چەند کەناڵێکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کردووە و هەواڵی تایبەتیی لەبارەی شۆڕشەکەوە بۆ ناردوون، وەک: NDR, RIAS, SFB, BR, WDR, SDR, SWF. بۆ ڕۆژنامەی Die Zeit و گۆڤاری Der Spiegel چاوپێکەوتن و وتوووێژی تایبەتی لەگەڵ «خەڵخالی»ی وەک قازیی شەرع و شەڕ کردووە. هەواڵنێری ڕۆژنامەکانی NZZ و SDR وڵاتی سویسرا بووە، بۆ ڕۆژنامەی (Berner Zeitung) چاوپێکەوتنێکی تایبەتی لە ژێر سەردێڕی: سەرهەڵدانەوەی کوردەکان لە دوای 1975دا، لەگەڵ شەهید د. قاسملوودا کردووە.\nساڵانی 1990 -1992 لە شاری برۆکسلی پایتەختی یەکێتی ئەوروپا، جێگیر بووە و هەواڵنێری بۆ ڕۆژنامەی WIENER ZEITUNG و گۆڤاری PROFIL کردووە. ساڵی 1993 وەك هەواڵنێری پسپۆر لە بواری خۆرهەڵاتی ئەوروپا و ڕوانینیان بۆ بە ئەندامبوون لە یەکێتیی ئەوروپا و هەروەها کێشەی تورک و کورد، لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی دەنگی ئەوروپا بەشداریی کردووە.\nفێردیناندی دڵسۆز و خەمۆری مرۆڤایەتی و بە تایبەتیش گەلی کورد، لە بواری لێکۆڵینەوە و نووسینیشدا، لە هەوڵ و تێکۆشان بەردەوام بووە، چەند نموونەیەک لە بەرهەمەکانی دەخەینەڕوو:\n-1 شۆڕشی کوردەکانی ئێران و ڕێبەرەکانیان، کە لە بەرگی 29ی ژمارەی 12ی ساڵی 1980ی ڕۆژنامەی (Neue Zrcher Zeitung)دا بڵاوکراوەتەوە.\n-2 کوردەکان، نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت لە نیشتمانێکی سووتێندراودا، ساڵی 1986 لە «ئینترناسیۆناڵ»دا چاپ کراوە.\n-3 گوزارشتێك لەبارەی بەرەنگاربوونەوە و شۆڕشی کورد لە نێوان ساڵەکانی 1975- 1982، کە ساڵی 1982 بڵاوکراوەتەوە.\n-4 وتارێك بۆ کۆنفڕانسی ژمارە 22ی نێودەوڵەتی «کار و مێژووی کۆمەڵایەتی» لەبارەی چەند لایەنێکی سەرهەڵدانەوەی شوڕشی کوردەکان پاشی 1975، ساڵی 1986 بڵاوکراوەتەوە.\n-5 کوردەکان و تایبەتمەندییەکانیان، لە 16 بەشدا بۆ ڕۆژنامەی (WIENER ZEITUNG) نووسراوە و ساڵی ١٩٨٧ بڵاوکراوەتەوە.\n-6ئەوانەی بۆ ئازادیی دەمرن، مێژووی نەتەوەی کورد، کە بۆڕنۆکرایسکیی ڕاوێژکاری وڵاتی نەمسا پێشەکی بۆ نووسیوە، ساڵی 1988 لە ڤییەنا لە چاپخانەی حکومی لە چاپدراوە.\n-7 کوردەکان، قوربانییەکانی گازی ژەهراویی، لە ئۆردووگای کاتیی سوویستوو، یوکسەکۆڤای تورکیا 13ی سیپتامبری 1988.\n-8 نەمسا و کوردەکان، وتارێك لەبارەی ئازادیی لە چیاکان دایە، بۆ گۆڤاری ئازادی لە 17ی ئەیاری 1992دا.\n-9 کوردەکان- مێژووی نەتەوەی کورد لە بەرەبەیانی مێژوووە تا ئێستا، کە کتێبێکی 700 لاپەڕەیە و بە زمانی ئەڵمانی نووسراوە و ساڵی 2004 چاپکراوە، تەنانەت تایپ و دیزان و خەرجیی چاپەکەیشی لەسەر ئەرکی خۆی بووە.\n-10 ڕەچەڵەکی کوردەکان- زنجیرە وتارێکە کە وەك کتێب لە 700 لاپەرەدا بە ئینگلیزیی نووسیویەتی و ساڵی 2010 چاپی کردووە.\n-11 خوێندنەوەیەکی نوێ لەبارەی تێرۆرکردنی د. عەبدوڕەحمان قاسملوو، ساڵنامەی دیراساتی کوردیی، ڤییەنا، 2013.\nلە چەندین کۆڕ و کۆنفڕانسی نێودەوڵەتی و کوردستانیشدا بەشدار بووە، کە پێوەندییان بە زمان و مێژوو و داهاتووی کوردەوە هەبووە، وەک:\nداهاتووی پرس و کێشەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کۆنفڕانسی نێودەوڵەتی، زانکۆی تونجەلی-دەرسیم، 2-13.\nڕیکخستن و بەشداریی لە کۆنفڕانسی نێودەوڵەتیی «بژاردەکانی داهاتووی کورد» زانکۆی سلێمانی، بە دوو وتار، 2018.\nڕێکستن و بەشداریی لە کۆنفڕانسی نێودەوڵەتیی «شوناسی نەتەوەیی کورد لە چەمکی نوێی جیهانیدا» زانکۆی سلێمانی، 2019.\nزانکۆی سلێمانی، ساڵی 2012 دکتۆرای شانازی و ڕێکخراوی «برایم ئەحمەد فاوندەیشن»یش، ساڵی 2017 «خەڵاتی زێڕینی بلە»یان پێ بەخشیوە.\nبۆ زانیاریی زۆرتر بڕوانە:


کینیا ڕێگری زاوزێ بەکاردێنێت بۆ پاراستنی یەکشاخ لەڕاوکردنی لەلایەن شێرەوە\nنیرۆبی – بەڕێوبەرایەتی پارێزگاری ژیانی کێوی لەکینیا KWS تووشی ڕەخنەی گەورە بۆتەوە دوای ئەوەی دەستیکرد بە چاندنی ڕێگرتن لە دووگیانبوونی شیرە مێکان بەمەبەستی پاراستنی جۆرە گیانلەبەرەکانی مەترسی نەمانیان لەسەرە.\nKWS دەڵێت کەمبوونەوەی ژمارەی لەدایکبوونی شێرەکان، واتە سنووردارکردنی ژمارەی ئەو گیاندارانەی راودەکەن و کەمکردنەوەی مەترسی لەسەر ژیانی جۆرەکانی ئەگەری نەمانیان لەسەرە. بەلام پارێزەرانی ژینگە دەڵێن شێرەکان خۆیان ژمارەیان لەکەمبوونەوەدایە، دەشڵێن ڕێگای جیاوازی باشتر هەیە بۆ پاراستنی ئەو گیاندارانە لە نەمان.\nKWS بەرگری دەکات لەبەکارهێنانی ڕێگری لە دوگیانبوون بۆ 6 شێری مێ لە باکوری ڕۆژهەڵاتی ناوچەی لاکیبیا.\nبەریوەبەری پلاندانان لە بواری هەمجۆری بایۆلۆجیدا، پاتریک ئۆمۆندی دەلێت "دەبوو ئەو هەنگاوە بنێن و سنوردارکردنی ژمارەی شێرەکان بەمەبەستی ڕزگارکردنی یەکشاخە".\nهەروەها ئۆمۆندۆ ووتی " کەمتر لە هەزار یەکشاخی ڕەش لەکینیا هەیە، ساڵانە بەهۆی ڕاوکردنیان لەلایان شێرەکانەوە ئەگەر 4یان لێکەمبێتەوە، ئەوا هاوسەنگیی دەگۆڕێت، ئێمەش وەک بەرێوبەرایەتی ژیانی کێویی بەرژەوەندی جۆرەکان دەخەینە بەرچاو".\nلەکینیا بەلانی‌کەمەوە 2000 شێر هەیە، ئەو ڕێگریانە لە دووگیانبوون بۆ ماوەی ساڵێک دەبێت، هۆرمۆنی جەستەی شێرەکان دەگۆڕێت، ئەوانەی بۆیان دانراوە تەمانیان 5 ساڵە.\nفیلیب مۆرۆسی جێگری سەرۆکی پارێزگاری لە جۆرەکان و زانست لە دامەزراوەی ژیانی کێویی لە ئەفریکا ووتی "هەرچ هەنگاوێک بنرێت بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی گیانداران دەبێت بە ئاگاهه‌یەوە بەکاربێت".\nلەلایەکی‌کەوە بەهۆی هێرشی ڕاوچیەکان و کۆمەڵگاکانی نزیک لە باخچەکانی گیاندارەکانن، ژیانی کێوی لەکینیا لەژێر مەترسیدایە.\nمۆرۆسی دەلێت "یەکێک لە بژاردەکانی‌کە گواستنەوەی شێرەکانە بۆ ناوچەی دوور، بۆ پاراستنی یەکشاخەکان".\nئۆمۆند لە KWS ووتی "گواستنەوەی شێرەکان لەناوچە پارێزراوەکان پەسەند ناکرێت، لەبەرئەوەی لەناوچە نوێکە کاتی زۆریان دەوێت تا دەگوونجێن و ئەگەری زۆر هەیە لەوێ دورکەوەنەوە و مەترسی ڕاوکردنیان لەلایان مرۆڤەوە لەسەرە".\nلەساڵی 20118دا لەکۆی 14 یەکشاخ گوازرانەوە بۆ باخچەی نیشتمانیی ڕۆژهەڵاتی تۆسیڤۆ 8 یان بەهۆی خواردنەوەی ئاوی سوێر گیانیان لەدەستدا.\nئۆمۆندی دەڵێت "ئەگەر بەکارهێانی ڕێگریی لە دووگیانبوون کاربکات ئەوا پژاردەیەکە KWS بەهەند دایدەنێت لەهەوڵەکانیدا بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاکانی شێر".\nبەڕێوبەرایەتی ژیانی کێوی لەئەفریکا دەڵێت لە 20 ساڵی ڕابردوودا ژمارەی شێرەکان 43% کەمبۆتەوە بۆ 23 هەزار.\nزاناکان تاریکترین تەنی زەوەی لەسەر ماسیەک دەدۆزنەوە\nتوێژەرەوان تاریکترین تەنیان دۆزیوەتەوە – کەمتر لە 0.5% لەتیشک لەسەری دەگەرێتەوە – لەسەر پێستی ماسیەک لە قووڵایی دەریادا دەژی، ماسیەکە بەکاریدێنێت بۆ بزربوون لەگیاندارە ڕاوجیەکان.\nتوێژینەوەکە لە گۆڤاری زانستیی کەرنت بایۆلۆجیدا بڵاوکراوەتەوە. سەرپرەشتیاری توێژینەوەکە کارین ئۆزبۆرن زانای گیانداران لە مۆزەخانەی سمسۆنیان بۆ مێژویی سروشتیی لەتوێژینەوەکەدا دەڵێت" لەو توێژینەوەیدا لەسەر ئەوجۆرە ماسیانە کراون، هێندە تاریکن لەوێنەدا وەک سێبەر دەردەکەون.\nهەروەها کارین ووتی "ئەمجۆرە ماسیانە ڕەنگی تاریکیان بەکاردێنن بۆ هاڵاتن لە گیاندارەکانی ڕاویان دەکەن. لەو ژینگەیەدا کە تیشکی خۆر ناگاتە قوڵایی دەریا، زۆر لەوماسیانە درەوشەدانەوەی باێۆلۆجیان پەرەپێداوە – جەستەیان تیشک دروست دەکات – بۆ ڕاکێشانی نێجیر و ڕاوکردنی، بەڵام نێچیرەکان پەرەیان بە پێستیان داوە و لەتاریکیی تاریکترە.\nئۆزبۆرن بۆی دەرکەوتوە پێکهاتەی (میلانین) کە ڕەنگی پێستە، پەرەی پێدراوە لەچێنێکی تەنکی نزیک سەر پێست کۆبۆتەوە. ووتیشی بەشێوەیەک چڕبۆتەوە ڕێگریی لە شکانەوەی تیشک دەکات و لەپێستەکەدا وون دەبێت. ئەم تایبەتمەندیە ماسیەکان لە بەدیکردن وون دەکات چ بۆ ئەوانەی ڕاوی دکەن و چ بۆ ئەوانەی ئەو ڕاویان دەکات.\nتوێژینەوەکە ئاماژە بە 16 جۆر لەوماسیانە دەدات ، هەندێکیان هیچ پەیوەندیەکەیان نیە، بەڵام ئەم تایبەتمەندیەیان هەیە.\nتوێژەرەوان دەڵێن دەرئەنجامەکانی پێی گەیشتوون لەوانەیە مرۆڤ بتوانێت بەکاریبێنێت بۆ درەستکردنی تیلسکۆب و کامیراو بزرپۆشی سەربازیی.\nسۆلاری خولگەی خۆر نزیکترین و ڕوونترین وێنەی خۆر دەگرێت\nئاژاسنی ئاسمانی ئەوروپا ESA و ناسا یەکەم وێنەی کەشتیی ئاسمانی سۆلاری خولگەیان بەڵاکردەوە نزیکترین وێنەی خۆری گرتوە.\nهۆڵی گیلبرت زانای پرۆژەکەی ناسا ووتی "ئەم وێنانە یارمەتی زاناکان دەدات زانیاری گرنگ لەسەر جینەکانی بەرگی خۆر بەدەستبێنن ئەمەش گرنگە بۆ تێگەیشتن لەشەپۆلەکانی و کاریگەری بڵاوبوونەوەی لەسەر زەوی و هەسارەکانی کۆمەڵەی خۆر.\nهەردوو ئاژانسی ئاسمانی کەهاوکاری یەکتردەکەن، کەشتی سۆلاری خولگەیان نارد بۆ واڵایی بۆ خولگەی خۆر لە مانگی 2ی رابردوودا لە بنکەی کاب کینەڤراڵەوە، یەکەم نزیکبوونەوەی لەخۆرەوە لەمانگی 6ی رابردوودا بوو. کەشتیە ئاسمانیەکە وێنەی خۆری لە نزیکیی 772 ملێۆن کیلۆمەترەوە چرکاندوە – نزیکەی نیوەی دوریی نێوان خۆر و زەوی.\nوێنە ڕوونەکان ڕۆژی 5 شەممەی ڕابدوو بڵاوکرانەوە گڕێکی بچوکی خۆر دەردەخات، توێژەرەوەی سەرەکی دەیڤید بیرگمانز ناوی لێنا گڕی دەوارەکان.\nبیرگمانز زانای فیزیای گەردوون لە بنکەی چاودێری شاهانە لەبرۆکسل لە بەلجیکا ووتی "ئاگری دەوارەکان" کە باسی لێوە دەکەین بنەمای درەستبوونی گڕەکانی خۆرە، ملێۆنەها یاخود ملیارەها کەڕەت بچووکترە".\nبیرگمانز ووتیشی "کاتێک تەماشا دەکەین لە هەموو جێگایەکی سەر خۆر هەیە".\nلەوانەیە "گڕی دەوارەکان"هاریکار بێت لە ڕونکردنەوەی بەرزیی بێوێنەی پلەی گەرمای خۆر، لەسەر بەشی بەرگی سەرەوەی خۆر 300 کەرەت زیاترە پلەی سەر خۆر.\nلەنێوان ئەو 10 ئامێرەی سۆلاری خولگە، 6 کامیرەی وێنەگرتن هەیە ، هەریەک و لایەکی جیاوازی خۆر دەگرێت.\nئامێری وێنەی سۆلار و هلێۆسفێریک SoloHI تیشکدانەوەی تۆزی نێوان هەسارەکان دەردەخات. بۆ چرکاندن و وێنەگرتنی ناچاربوون بەفلتەر تیشکی سروشتیی خۆر بۆ ترلێۆن بەش تاریکترکەن.\nوێنەگرتنی هلێلیزم PHI دەتوانێت پانتایی مەگناتیکیی خۆر دەستنیشانکات. هەروەها 4 ئامێرە‌کەی‌کە تایبەتن بە پێوانەکانی ژینگەی ئاسمانی و چواردەوری ڕاستەوخۆی کەشتیە ئاسمانیەکە ، کە داتا سەبارەت بە کاربۆن و ئۆکسجین وسلیکۆن و ئایۆناتی قورس و ڕەشەبای خۆر لە بەرگی ناوەوەی خۆر کۆدەکاتەوە.\nبەهۆی پەتای کۆرۆنا، بنکەی کۆنترۆڵی کارەکانی واڵایی ئەوروپا لە ئەڵمانیا بۆ زیاتر لە هەفتەیەک داخرا، بێجگە لە کارمەندە بنەڕەتیەکان، ئەوانی‌دی لەماڵەوە کاردەکەن.\nدانیاڵ مولەر زانای پرۆژەکەی سۆلاری خولگە سەر بە ئاژانسی واڵایی ئەوروپا ووتی "ئەم دەرئەنجامەمان پێشبینی نەکردوە، زۆر زوو بەدەست هات، ئەم وێنانە دەردەخات کاری سۆلاری خولگە چەند گرنگە".\nمۆلەر ووتیشی ئەمە سەرەتای گەشتێکی دوور مەودای سۆلاری خولگەیە".\nبەرنامەی زانست و تەکنەلۆجیا 20-07-2020


زارۆکێن مه به‌ر ب کودا دچن – Sibehî سبەھی\nزارۆکێن مه به‌ر ب کودا دچن\nBergeh Kurdistan On 19/03/2020 / سیاسی\nمن خوه‌ست د ڤێ ته‌ڤلیهه‌ڤیا نه‌خوه‌شیا کۆرۆنایێ و به‌لاڤبوونا وێ دا نڤیسه‌کا جوودا بنڤیسینم. بنڤیسینم دا کو ئه‌م کوردێن ئه‌ورۆپا بکاربن هنده‌کێ ل خوه ڤەگەرن و ببینن کو ئه‌م تێک دهەرن.\nئه‌م ئه‌و که‌سێن ژ به‌ر تۆفانا كۆدەتایا له‌شکه‌ری یا ۱۲ ئیلۆنا سالا ۱۹۸۰ێ به‌رب وه‌لاتێن ئه‌ورۆپا ڤە ڕه‌ڤیان ئان هاتن دا کو بکاربن کاره‌کی ژ بۆنا گه‌لێ خوه بکن و پشتی زه‌لالکرنا ڕه‌وشێ ئه‌م ل وه‌لاتێ خوه ڤه‌گەرن.\nبه‌لێ ئه‌ڤ بوو، ۳۰،٤۰ و ٥۰ سالێن مه لێ ھێشتا ژی ئه‌م ڤه‌نه‌گه‌ریانن. ڤه‌ناگه‌رن ژی ژبه‌ر کو ئێدی ئه‌م نکارن ڤه‌گه‌رن و ناخوازن ڤه‌گه‌رن. سه‌ده‌م ژی ئێدی ئه‌م فێری ڤر بوونه. زارۆکێن مه ل ڤر مه‌زن بوونه، نه‌ڤیێن مه ل ڤر هاتنه دنیایێ. ئێدی ئه‌و بوونه مالێ ئه‌ورۆپا.\nب هاتنا مه یا ئه‌ورۆپایێ پرانیا مه کارێن باش کرن. ئه‌م زمانێ خوه فێر بوون. مه به‌رهه‌مێن کوردی نڤیسین. مه زمانێ خوه پێشڤه بر. مه گه‌له‌ک ڕۆژنامه، کۆڤار و… ھتد ل ئه‌ورۆپا ده‌رخست. ل گۆر من ئه‌ڤ سه‌رکه‌تنه‌که باش بوو.\nبه‌لێ کاره‌کی باش بوو، لێ مه زارۆکێن خوه، نه‌ڤیێن خوه ژ بیر کرن کو وان ب چاندا خوه مه‌زن بکن. ب وان ڕا ب زمانێ خوه قسه بکن و دڤێ مه ڕێ نه‌دابا کو ئه‌و ب ته‌مامی چاندا گه‌لێ خوه دوور بکه‌تنا. ل گۆر من پرانیا ئه‌ڤ کر و ئه‌ڤ ژی گونه‌هکاری و سووجه‌کا مه‌زنه.\nبه‌لێ ڕاسته، گه‌له‌کان ژ مه، مه خوه باش فێری کوردی کر و بوونه خوه‌دی گه‌له‌ک به‌رهه‌مان ژی. ئه‌ڤ سه‌ربلندیی یه. گه‌له‌ک ژ مه هه‌ر ڕۆژ به‌هسا زمان و فێربوونا وی دکن. پرانیا مه دبێژن زمان تێک دهەره. لێ دیسا پرانیا مه، زمانزانێن مه، نڤیسکارێن مه، ئاکاده‌مسیه‌نێن مه، مامۆسته‌یێن مه یێن زمانێ کوردی، زارۆکێن خوه ژ بیر کرن و ئەو ب زمانی بیانیان مه‌زن دکن.\nد مالێن پرانیا وان که‌سێن من ل ژۆر به‌هسا وان کرن، زمانێ وان یێ مالێ نه کوردی یه. پرانیا زارۆکێن وان ب کوردی نزانن. لێ دبێژن ئه‌م کورد ن. ئه‌ڤ ژی باشه. لێ وێ نه‌ڤیێن مه ل ئه‌ورۆپا بێژن کالێ من کورد بوو. ئاها مالوێرانی د ڤردا یه.\nئه‌م زارۆکێن خوه ب خوه ڕا نابن شین و شاهیان دا کو ل ور فێری چاندا کوردی ببن. ئه‌م زارۆکێ خوه ب خوه ڕا نابن جڤینێن پارتیێن سیاسی کو ل ڤر فێری سیاسه‌تێ ببن، دا کو بکاربن ڕۆژه‌کێ ڤه‌گه‌رن وه‌لاتێ خوه ئان فێده‌یه‌کێ ژ بۆنا وه‌لاتێ خوه بکن.\nئه‌م ژ زارۆکێن خوه ڕا، ژ نه‌ڤیێن خوه ڕا، سه‌رپێهاتیێن خوه نابێژن، ژ به‌ر کو ئه‌م ناخوازن ئه‌و بێشن. ئه‌م دبێژن بلا ئه‌و بخوینن. باشه خوه‌ندن و دخوینن، گه‌له‌ک ژ وان چاندا خوه، زمانێ خوه، ئاده‌تێن خوه نزانن. گه‌لۆ وێ چاوا فێدێ بده خوه ئانگۆ وه‌لاتێ خوه.\nئه‌م هه‌ر لۆمان ژ که‌سێن ل وه‌لات ئانگۆ یێن ل کوردستانێ نه دکن و دبێژن زمان ل به‌ر تێکچوونێ یه. لێ ئه‌م ژ بیر دکن کو مه ل ئه‌ورۆپا ئه‌ڤ تێک بری یه. ژ به‌ر کو چ ده‌ما ئیمکان په‌یدا ببه، که‌سێن ل وه‌لات دکارن پر ب ڕه‌هه‌تی و زوو زمانێ خوه فێر ببن.\nلێ زارۆکێن مه، نه‌ڤیێن مه یێن ئه‌ورۆپا زمان ژ بیر کرن ئێدی زه‌حمه‌تە کو جاره‌که دن سه‌رێ خوه پێرا بێشینه و وی زمانێ دێ و باڤێ خوه فێر ببن.\nدڤێ ئه‌م باش بزانبن کو زارۆکێن زمانێ خوه ئانگۆ کوردی نزانبن، هوون باوه‌ر بکە وه‌که کورده‌کی/ێ مه‌زن نابن. ئه‌و هه‌ر وه‌که که‌سایه‌تیه‌کی/ا وه‌لاتێ لێ مه‌زن دبن، دمینن.\nده‌ما کو دۆزا چما زارۆک نایێن جڤینێن سیاسی تێ کرنێ، هن باڤ ئاجز دبن و دبێژن ما ئه‌م چ بکن ئه‌و نایێن و ئه‌م نکارن وان ب زۆرێ ژی بینن”. ئاها ئه‌ڤ مالوێرانیه‌کا دنه کو ئه‌م ب ده‌ستێ خوه زارۆکێن خوه ژ کوردبوونا وان ب دوور دخن.\nژ بۆنا ئه‌ڤ ڕه‌وش بێ گوهه‌راندنێ دڤێ؛ ئه‌م زۆرێ بدن زارۆکێن خوه دا کو بکاربن ب خوه‌شی وه‌رن جڤینێن مه یێن سیاسی. وه‌رن شین و شاهیێن مه، ئه‌م ڕێ نه‌دن وان دا کو ل مالێ ب زمانه‌کی دن قسه بکن.\nدڤێ دێ و باڤ ته‌نها ب زارۆک و نه‌ڤیێن خوه ڕا ب کوردی قسه بکن، یا نا ئێدی ئه‌و نه‌ما دبن یێن مه. هه‌گه‌ر ئه‌م ڤێ ڕه‌وشێ نه‌گوهه‌رن، ئه‌م هەم زارۆکێن خوه وه‌ندا دکن هەم ژی وان ژ چاندا کوردی ب دوور دخن کو هزرا کورده‌واریێ ب وان ڕا پر کێم دمینه.\nلێ ئه‌م په‌سنێ خوه ددن و ها ها دنڤیسینن کو زمان ل به‌ر تێکچوونێ یه. ئه‌م نابینن کو ئه‌م ب خوه وی زمانێ تێک دبن.ئه‌م هه‌ر ڕه‌خنان ل که‌سان دکن، لێ ڕه‌وشا خوه نابینن ئان نایێ هه‌سابێ مه کو ئه‌م ببینن.\nئه‌ز ب خوه ڕه‌شبینم کو ئه‌م ل ئه‌ورۆپایێ تێک دهەرن و ژ بۆنا پێشی ل ڤێ بێ گرتنێ ژی تشته‌کی ناکن. ئه‌م زمان زانن، مامۆسته‌یێ زمانێ کوردی نه، نڤیسکارێن کوردن، لێ زارۆکێن مه ب کوردی نزانن. گه‌لۆ ئه‌ڤ ل هه‌ڤ دکه…\nنها به‌رێ زارۆک و نه‌ڤیێن مه ژ کوردی پێتر، ژ چاندا کوردان پێتر، ئاده‌ت و تۆره‌یێن کوردان پێتر، به‌رب وه‌لاتێ لێ نه دهەره و ئه‌و ڕۆژ ب ڕۆژ دبن مالێ وی وه‌لاتی…


ئەپڵ MacBook Proـی نوێی بە چیپی M1 پرۆ و M1 ماکس و بوونی نۆچ و نرخی سەرسوڕهێنەرەوە نمایشکرد – کەی ئای تی ئێن\nڤیدیۆ: چۆنیەتی لابردنی ڕیکلام لە ئەپ و یاریەکان لە ئەندرۆید\nئەپڵ 19, تشرینی یه‌كه‌م 2021\nئەپڵ لە بۆنەکەی شەوی رابردوودا، MacBook Proـی نوێی بە دوو قەبارەی جیاواز و بە دیزاین و چیبی نوێی تایبەت بەخۆی نمایشکرد، کە بە رەنگەکانی خۆڵەمێشی و زیوی لە هەفتەی داهاتوو بەردەست دەخرێت.\nلاپتۆپەکان بە دوو قەبارەی روونما بەردەست دەخرێن، قەبارەی 14.2 ئینجی بە روونی 1964*3024 پیکسڵ و قەبارەی 16.2 ئینجی بەروونی 2234*3456 پیکسڵ. هەردوو روونماکە پشتگیری لە تایبەتمەندی ProMotion دەکەن کە پشتگیری لە نوێ بوونەوەی 120 هێرتز دەکەن. هەردوو روونماکە پشتگیری لە تەکنەلۆژیاکانی mini LEDـی و HDR دەکەن. روونماکان نۆچییان هەیە کە کامێراکانی تێدا جێگیر کراوە و توانای ڤیدیۆ تۆمارکردنی بە روونی 1080p هەیە. ئەپڵ ئاماژە بەوەدەکات کامێراکان دوو هێندە باشتر کراون بە بەراورد بە نەوەی پێشوتر.\nئەپڵ لەگەڵ لاپتۆپەکان دوو چیپی نوێشی راگەیاند، کە M1 پرۆ و M1 ماکسە و لە ماکبووک پڕۆ نوێیەکان بەکاری هێناون. چیپی M1 پرۆ قەبارەی 5 نانۆمەترە و یەکەی ناوەندی (CPU)ـی 1.5 خێراترە بەراورد بە نەوەی پێشوتری و 16 ناوکی گرافیک لە خۆدەگرێت کە 2 هێندە خێراترە بە نەوەی پێشتوتری M1 و بژاردەی ڕامی تاکو 32 گێگابایت بەردەست دەبێت. لەبەرامبەردا چیپی M1 ماکس هەمان هێزی یەکەی ناوەند(CPU)ـی هەیە وەکو چیپی M1 پرۆ، بەڵام خاوەنی دوو هێندەی ناوکی گرافیکه بە بەراورد بە چیپی M1 پرۆ، کە 32 ناوکی گرافیکی لە خۆدەگرێت و 4 هێندە گرافیکی خێراترە لە نەوەی پێشوتری M1 و بە بژاردەی ڕامی تاکو 64 گێگابایت بەردەست دەبێت.\nهەر یەک لە لاپتۆپەکان خاوەنی 3 دانە دەرچەی Thunderbolt و هەر یەکە لە دەرچەکانی HDMI و SD Card و MagSafe گەڕاندۆتەوە، و دەرچەی هێدفۆن جاکیش لەخۆ دەگرن. ڕوونمای هەستیاری Touch Barـی بە چەند دوگمەیەکی ئاسایی گۆریوە و بەمەش ماڵئاوایی لە تاچ باڕ کرا کە 5 ساڵ لەمەوبەر لە ماکبووکەکان بەردەستی کرد. ئەم ماکبووکە پڕۆ نوێیانە خاوەن شەش بڵندگۆن کە پشتگیری لە تەکنەلۆژیاکانی Spatial Audio و Dolby Atmos دەکەن.\nلە رووی پاترییەوە ئەپڵ ئاماژە بەوەدەکا روونما 14 ئینجەکە بەرگەی 17 کاتژمێر لە سەیرکردنی ڤیدیۆ دەگرێت، کە 7 کاتژمێر زیاترە لە توانستی MacBook Proـی پێشتر و وە پشتگیری لە بارگاویکەرەوەی خێرای 67 یان 96 وات دەکات لە ڕێگەی MagSafe. ئەمە لەکاتێکدا روونما 16 ئینجەکە بەرگەی 21 کاتژمێر لەسەیرکردنی ڤیدیۆ دەگرێت کە 10 کاتژمێر زیاترە لە نەوەی پێشتری و وە پشتگیری لە بارگاویکەرەوەی خێرای 140 وات دەکات و ئەپڵ دەڵێت کە تەنها لەماوەی 30 خولەک دەتوانێت %50 پاترییەکە بارگاوی بکاتەوە.\nلاپتۆپەکان بە بژاردەی بیرگەی 512 گێگابایت تاکو 8 تێرابایت لەجۆری SSD بەردەست دەخرێن. نرخی دستپێکی روونما 14 ئینجییەکە 1999 دۆلار دەبێت، و نرخی دەستپێکی روونما 16 ئینجییەکە 2499 دۆلار دەبێت. ئێستا داواکاری پێشوەختەی دەستی پێکردووە و لە ڕێکەوتی 23 مانگ ڕەوانە کریارە پێشوەختەکان دەکرێت و لە 26ی 10 بۆ هەمووان بەردەست دەکرێت.\nتاگەکان Apple M1Max M1Pro MacBook Pro


لە برادۆست دوو هاووڵاتی هەرێم لەلایەن توركیاوە دەستگیركران - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمڕۆ شەممە سووپای توركیا لە گوندێكی سنووری دەڤەری برادۆست لە سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران سەر بە پارێزگەی هەولێر دوو هاووڵاتی دەستگیركرد.\nبەپێی زانیارییەكان ئەم دوو هاووڵاتییەی سنووری برادۆست چوونە كێوەكان بۆ راوكردن و لە كاتی نزیكبوونەوەیان لە بارەگاكانی سووپای توركیا دەستگیركراون.\nتا ئێستا چارەنووسی ئەم دوو هاووڵاتییە دیارنییەو لایەنە پێوەندیدارەكانیش بەدەم كێشەكەوە نەچوون كە لەلایەن كەسوكاری دوو هاووڵاتییەكەوە ئاگاداركراونەوە.\nلە سنووری برادۆست شەڕ و ئاڵۆزی لەنێوان گەریلاكانی پەكەكە و سووپای توركیادا هەیە و چەند بنكە و بارەگای سووپای توركیاش لە نێو خاكی هەرێمی كوردستان لە سنووری برادۆستدا هەن.\nلە ساڵانی رابردووەوە تا ئێستاش بەردەوام ناوچە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستان زیانمەندی سەرەكی بوون لە شەڕی نێوان گەریلاكانی پەكەكە و سووپای توركیادا.\nلە ئۆكرانیا شەڕ لەنێوان لایەنگرانی روسیا و ناتۆ رووی دا


ئایا ئێران خۆی لەگەڵ ئەمریکا دەگونجێنێ یان دەڕۆخێ؟\nYou are at:Home»شیکاری»ئایا ئێران خۆی لەگەڵ ئەمریکا دەگونجێنێ یان دەڕۆخێ؟\nگوشاری ئەمریکا و خۆپیشاندانه‌كانی ناوخۆی ئێران كاریگه‌ری له‌سه‌ر پێگه و سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی رژێمی ئێران له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌بێت، ئه‌گه‌ر خۆپیشاندانه‌كان درێژه‌یان هه‌بێت، ئه‌وا ئه‌و پلانانه‌ی، كه رژێمی ئێران بۆ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی داینابوون، پووچه‌ڵ ده‌كرێنه‌وه. چونكه ئێران له سه‌ركوت كردنی خۆپیشانده‌راندا خاوه‌ن ئه‌زموونه و ئه‌گه‌ری زۆریش هه‌یه، كه رژێمی ئێرانیش وه‌كو به‌شار ئه‌سه‌د وا له خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆی بكات، كه نیوه‌ی زیاتری ئاواره ببێت.\nهەروەها دەسەڵاتی ئێران خۆپیشاندەر بە ئاسانی پەیوەندەدات بە مونافق و بەکرێگیراو بۆ وڵاتانی نەیار و دوژمن، کە ئەمەش رەوایەتی دەات بە سەرکوت کردنیان لە لایەن هێزەکانییەوە، بەڵام ئەم جارە گوشاری ئەمریکا و کێشەی ئابووری تەنگی بە ئێران هەڵچنیوە و پێناچێت بە ئاسانی لە ژێرباری دەربێت. بۆیە دوو ئەگەر هەیە یان دانوستان و رێککەوتن لە گەڵ ئەمریکا، یان بەرگری کردنیان و ئاڵۆزی تا رووخانی ئەم دەسەڵاتە.\nجەعفەر حامیدی، کەسایەتی سیاسی دیاری رۆژهەڵاتی کوردستان و شارەزا لە دۆخی ئێران، لەبارەی ئەگەری دانوستانی ئێران و ئەمریکا، بە نوچەنێت-ی رایگەیاند: ئەگەری وتووێژ و باشبوونی وەزعی ئێرانی پاش وتووێژ، ئەگەری ئەوە ھەیە بکەونە وتووێژەوە، ئەمەریکا ئینکاری بیرۆکەی پێکھاتن ناکا، ئێرانیش ھەتا سەر ناتوانێ ئەو گەمارۆ توندە تەحەمول بکا، بۆیە ئەو ئەگەرە زۆر لە واقیع نزیکە کە پێش تێکڕمانی دەسەڵاتی رێژیم دوولایەن بکەونە گفتوگۆوە!\nجەعفەر حامیدی پێیوایە، کە لە گەڵ ئەوەش دا لە نێوان ئێران و ئەمەریکا دەڵاڵێکی گەورە ھەیە، کە نێوی یەکێتی ئەوروپایە. وەڵاتەگەورەکانی یەکێتی ئەوروپا دەیانەوێ بە نرخی کڕینەوەی ئابڕووی خۆیان، ئێران و ئەمەریکا پێک بگەیەنن. کە دەڵێم کڕینەوەی ئابڕوو مەبەستم ئەوەیە کە فشاری تڕامپ بۆ سەر ئێران، پێچەوانەی ئەو سیاسەتە کاسبکارانەیە، کە دەیان ساڵە یەکێتی ئەوروپا لە بەرانبەر ئێران دا گرتوویەتە پێش گوتیشی “سەرکەوتنی تڕامپ بە سەر ئێران دا، بەتەواوی ئابڕووی سیاسەتی شلە مەکرە و بێرۆکراتی کۆمپلێکسی ئەوروپییەکان دەبا”.\nپێش وتووێژی ئەتۆمی، ئێران زۆری هەوڵیدا، روسیا و چین لە بەرانبەر ئەمەریکا و دۆستە ئەوروپییەکانی دا رابگرێ، بەڵام بۆی نەچۆ پێش. ئەو جاریش مێژوو خەریکە دووپات دەبێتەوە، ئێرانی و دەسەڵاتەکەی نەرم بوون؛ دەڵێن ئەمەریکا داوای وتووێژی لە گەڵ کردووین؛ دەشڵێن وتووێژ رەتناکەینەوە.\nحامیدی ئاماژە بەوە دەکات، کە لە ئێران باس لە جنێو و سووتاندنی ئاڵای ئەمەریکا و خوتبە ئاگرینەکانی رۆژانی جومعە نەماوە، ئەوەش دەمانگەیەنێتە ئەو واقیعە، کە ئێران ئەم جاریش مل رابکێشێ بۆ پێکھاتن لە گەڵ ئەمەریکا. بۆیە لە ئێستاوە دەتوانین شێمانەی دەرکەوتنی سیاسەتی دەستپێکردنی وتووێژ بەدی بکەین.\nئەو کەسایەتییە سیاسییە ئەوەش دەخاتەڕوو، کە ئەگەری ئەوە نییە، کە ئێران بتوانێ بە پێکھاتن لە گەڵ ئەمەریکا وەزعی خۆی باش بکاتەوە. ئاکامی وتووێژێکی لەم چەشنە: کشانەوەی ھێزی نیزامی-تێرۆریستی ئێران لە وڵاتانی رۆژھەڵاتی ناوەڕاستە. قووتدانەوەی تێئۆری و کردەی ناردنەدەرەوەی شۆڕشی ئیسلامییە.\nگوتیشی “خۆگونجاندن لە گەڵ بازاری ئازادی ئابووریی جیھانی و لێکەوتەی سیاسی ئەو بازاڕەیە کە بەر لە ھەر شت، دابینبوونی ئەمنیەت و ئاسایش و بەدام و دەزگاکردنی پڕۆتۆکۆلە گەورە و نێونەتەوەییەکانە، ئەوانەش ھەموویان لە گەڵ دارشتەی بیری ئاخوندی دەکەونە «تضاد» وە”.\nلەبارەی ئەوەی ئەگەر پاش ئەو گۆڕانکارییەش دەسەڵاتی ئاخوندی بمێنێ، حامیدی گوتی “ئەوە وەک خەسیو و یەختە دەمێنێ و دەستەمۆی رۆژاواییەکان دەبێ، خۆ ئەگەر ئەو گۆڕانکاری یەش رووبدا؛ ئەوە گۆڕانی دیکەش وەک گۆڕانی کۆمەڵایەتی، گۆڕانی راگەیاندن و مێدیا، پێکدێ. لەوەھا حاڵەتێک دا، ئاسەوارێک لەو ئۆڕتێدۆکسە ئایینییەی ئاخوندی پێوە دەناسرێ نامێنێ”.