به‌هۆی هێرشه ئاسـمانیـیه‌كانی ئیسرائیل بۆ سه‌ر غه‌ززه به لایه‌نی كه‌م 280 كه‌س ده‌كوژرێن\nفڕۆكه جه‌نگیـیه‌كانی ئیسرائیل بۆ دووه‌م ڕۆژه بۆردومانی شـوێنه‌كانی كۆمه‌ڵی چه‌كداری حه‌ماس له غه‌ززه ده‌كه‌ن و تا ئێسـتا به لایه‌نی كه‌م 280 فه‌له‌سـتینی كوژراون.\nكاربه‌ده‌سـتانی ته‌ندروسـتی فه‌له‌سـتینی ده‌ڵێت فڕۆكه‌كانی ئیسرائیل باره‌گای سه‌ره‌كی ئاسایشی حه‌ماسـیان له غه‌ززه وێرانكردووه و 4 كه‌سیشـیان تیادا كوشـتووه.\nله لایه‌كی دیكه‌وه سه‌رۆكی فه‌له‌سـتینیـیه‌كان مه‌حمود عه‌باس ده‌ڵێت ده‌كرا فه‌له‌ستینیـیه‌كان دووچاری ئه‌م هێرشـانه‌ی ئێسـتای ئیسرائیل نه‌بوونایه ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵی چه‌كداری حه‌ماس درێژه‌ی به‌و ئاگربه‌سـته شه‌ش مانگیـیه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی جوله‌كه‌كاندا بدایه.\nڕۆژی یه‌كشه‌ممه به‌ڕێز عه‌باس له قاهیره‌وه داوای له كۆمه‌ڵی حه‌ماسی ڕكه‌به‌ری كرد ئاگربه‌سـت له‌گه‌ڵ ئیسرائیلدا نوێ بكاته‌وه تا خوێنی زیاتر له غه‌ززه نه‌ڕژێت. هه‌روه‌ها وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی میسریش ئه‌حمه‌د ئه‌بو ئه‌لغێط داوای له حه‌ماس كرد ئاگربه‌سـته‌كه درێژ بكاته‌وه.\nكاربه‌ده‌سـتانی فه‌له‌سـتینی ده‌ڵێن له ئاكامی هێرشه چڕه‌كانی ئیسرائیل بۆ سه‌ر غه‌ززه له ماوه‌ی دوو ڕۆژی ڕابردوودا به لانی كه‌م 280 كه‌س كوژراون. ئیسرائیلیش له لای خۆیه‌وه ده‌ڵێت ئه‌م هێرشـانه له وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و زنجیره موشه‌ك و خومپارانه بووه كه له ماوه‌ی هه‌فته‌ی ڕابردوودا له غه‌ززه‌وه گیراونه‌ته ئیسرائیل و بوونه‌ته مایه‌ی برینداربوونی چه‌ند هاوڵاتیـیه‌كی سڤیل.\nهه‌ر له هێرشـه ئاسـمانیـیه‌كانی ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌شدا بۆ سه‌ر غه‌ززه مزگه‌وتێـك وێرانبووه و 2 كه‌سی تیایدا كوژراوه. كاربه‌ده‌سـتانی ئیسرائیلی ده‌ڵێن ئه‌و مزگه‌وته وه‌ك بنكه‌یه‌ك بۆ چالاكی تێرۆریستی به‌كارده‌هات.\nڕۆژی شه‌ممه‌ش فڕۆكه و هه‌لیـكۆپـته‌ره جه‌نگیـیه‌كانی ئیسرائیل زیاتر له 40 بنكه و ده‌زگای هێزه‌كانی ئاسایشی حه‌ماسیان له غه‌ززه وێران‌كرد، له نێویاندا شوێنێـكی تایبه‌ت به ڕێوڕه‌سمی ده‌رچوونی چه‌كدارانی نوێی حه‌ماس.\nوه‌زیری به‌رگری ئیسرائیل ئێهود باراك هۆشـیاری دا به‌وه‌ی ئۆپه‌راسـیۆنه له‌شـكریـیه‌كانی دژی حه‌ماس به‌رفراوانتر ده‌كرێت ئه‌گه‌ر پـێویسـت بكات. كاربه‌ده‌سـتانی ئیسرائیلی ده‌ڵێن هه‌ر ڕۆژی یه‌كشه‌ممه كابینه‌ی حكومه‌تی وڵاته‌كه‌یان بانگهێشـتكردنی سه‌ربازانی ئیحتیاتی په‌سه‌ندكردووه.\nحه‌ماسیش به‌ڵێنی داوه تۆڵه‌ی ئه‌و هێرشـانه بكاته‌وه به هاویشـتنی موشه‌كی زیاتر و ئه‌نجامدانی هێرشی خۆكوژی. ڕۆژی شه‌ممه چه‌كداره فه‌له‌سـتینیـیه‌كان زیاتر له 50 موشه‌كیان گرته باشوری ئیسرائیل و له ئاكامدا یه‌ك كه‌س كوژراوه.


یەکگرتوی ئیسلامیی کوردستان\nلە ٦/٢/١٩٩٤ پاش ٣ ساڵ لە دوای راپەرینی ھەرێمی کوردستان و لە نێو جەرگەی قەیران و گەمارۆی ئابوری ھەرێمی کوردستان و لە گەرمەی شەری ناوخۆدا وەک حزبێکی سیاسی مەدەنی و بێ چەک و مەکتەب عەسکەریی ھاتە دامەزراندن.\n١- سەلاحەدین محمد بەھائەدین سادق، ساڵى١٩٥٠ لە پاێزگای ھەڵەبجە لەدایک بووە، لە ١٩٩٤/٢/٦ تاوەکو ٢٠١٢/٥/١ ئەمیندارى یەکگرتوو بووە، بۆجاری دووەم لە ٢٠١٦/٥/٢٨ تاوەکو ئێستا کەسی یەکەمە.\n٢- مەحەمەد فەرەج لەدایکبووی پارێزگای ھەڵەبجەیە لە ساڵى ١٩٥٣لەدایکبووە، بەکالوریۆسی لە ئادابی عەرەبیدا ھەیە. لەسەرەتای دامەزراندنی یەکگرتووی ئیسلامییەوە ئەندامی مەکتەبی سیاسی بووە بۆ یەک خول ئەندامی پەرلەمانی کوردستان و بەرپرسی لیژنەی مافی مرۆڤ بووە . لە ٢٠١٢/٥/٢ وە تاوەکو ٢٠١٦/٥/٢٨ کەسی یەکەمی یەکگرتووی ئیسلامیی بووە.\n١- لە ساڵی ١٩٩٣ کۆنگرەی دامەزراندن بەسترا، پێک ھاتبون لە ١٣٠ ئەندام ١٢٢ پیاو و ٨ ئافرەت، بەھۆکاری شەڕی ناوخۆ ٢ کۆنفراسیان لە شارەکانی ھەولێر و سلێمانی بەست و تیایدا ١٥ ئەندامی ئەنجومەنی شورا ھەڵبژێردرا.\n٢- لە ٢٠-٨-١٩٩٦ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ٢٥٠ .\n- ٢٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی شورای ناوەندی ھەڵبژێردرا.\n٣- لە ٣-٩-١٩٩٩ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ٣٢٥.\n- ٣٠ ئەندام بۆ ئەنجومەنی شورای ناوەندی ھەڵبژێردرا.\n٤- لە ٣٠-٤-٢٠٠٥ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ٤٩٠.\n- ٣٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی شورای ناوەندی ھەڵبژێردرا.\n٥- لە ١-٥-٢٠٠٩ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ٥٦١.\n٦- لە ١-٥-٢٠١٢ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ٧٥٥.\n- ٣٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی شورای ناوەندی ھەڵبژێردرا و ١١ ئەندام بۆ دەستەی باڵای چاودێری.\n٧- لە ٢٨-٥-٢٠١٦ لە ھەولێری پایتەخت.\n- ژمارەی ئەندامەکان ١١٠٠.\nکاری سیاسی و ھەڵبژاردن\n* لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٠ بەرێژەی ١١.٠٥% لەسەر ئاستی ھەرێمی کوردستانی دەنگى بەدەستھێنا و ژمارەی دەنگەکانی ٢١٤.٢٢٣- دووسەد و چواردە ھەزار و دووسەد و بیست و سێ دەنگ.\n* لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٤ ئەم رێژەیە دابەزیوە بۆ ٧.٢% وە ژمارەی دەنگەکانی ١٥٥.٩٧٢ سەد و پەنجا و پێنج ھەزار و نۆسەد و حەفتا و دوو دەنگ.\n*لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٨دا جارێکی تر ئەم رێژانە روو لە داکشان دەکەن و ژمارەی کورسیەکان لە پەرلەمانی کوردستان لە ١٠ کورسیەوە دابەزی بۆ ٥ کورسی و لە ئەنجوومەی نوێنەرانی عێراقیش لە ٤ کورسی دابەزی بۆ ٢ لە کۆی ٣٢٥ کورسی


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | سوپای تورکیا و هەسەدە ئاماری کوژراوەکان بڵاودەکەنەوە\nلە 36ەمین رۆژی هێرشەکانی سوپای تورکیا و سوپای سووریای ئازاد بۆ سەر #عەفرین#، =KTML_Mark_Begin=سوپای تورکیا رایگەیاند هەزار و 1931 چەکداری یەپەگە کوژراون. بەپێی ئامارێکی هەسەدەش 889 سەربازی تورکیا و چەکدارانی سوپای سووریای ئازاد کوژراون=KTML_Mark_End=. ئەمڕۆ شەممە 24-2-2018، سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتیی سوپای تورکیا لە 36ەمین رۆژی ئۆپەراسیۆنی چڵە زەیتووندا رایگەیاند، پێشڕەوییەکان لە پێنج میحوەرەوە بەردەوامن بەتایبەتی لە هەردوو میحوەری جندرێس و رەجۆ. یەکەکانی تۆپهاوێژ و فڕۆکە جەنگییەکان بەشێوەیەکی چڕ پێگەکانی یەپەگە تۆپباران و بۆردوومان کردووە و بەهۆیەوە 58 چەکداری یەپەگە کوژراون. هەر بەپێی راگەیێندراوەکەی سوپای تورکیا، لە ماوەی 36 رۆژی ئۆپەراسیۆنەکەدا ژمارەی ئه و #شەڕڤان#انەی یەپەگە کە لە عەفرین کوژراون، گەیشتووەتە هەزار و 931 شەڕڤان. بەپێی ئاماری فەرماندەیی هەسەدە، 98 شەڕڤان، 889 سەرباز و چەکداری ئۆپۆزیسیۆن لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین کوژراون. لە بەرامبەردا تورکیا کوژرانی 32 سەرباز و 69 چەکداری ئۆپۆزیسیۆن و برینداربوونی 170 سەرباز و 214 سەربازی راگەیاندووە. بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستیی عەفرین رایگەیاندووە، لە 28 رۆژی ئۆپەراسیۆنەکەدا 170 کەسی سڤیل گیانیان لەدەستدا و 460 کەسی دیکەش برینداربوون. نزیکەی 140 کەس لە قوربانییەکان ژن و منداڵن. بەپێی ئاماری ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی هەرێمی عەفرین، 60 هەزار کەس لە عەفرین ئاوارەبوون. #24-02-2018#


پەرستارێك کە گازی ژەهراویی هەڵمژیوە لە شارۆچکەی لەتامینەی ناوچە گوندنشینەکانی حەما دوای هێرشێکی ئاسمانی رژێمی سوریا ئۆکسجین وەردەگرێت لەڕێی ماسکەوە. [سكرینشۆتی ڤیدیۆیه‌ك، حەلەب تودەی]\nرێکخراوی جیهانی دژی چەکی کیمیایی چوارشەممە (8 نیسان) بۆ یەکەمجار بەئاشکرا رژێمی سوریای تۆمەتبارکرد بە ئەنجامدانی هێرشی گازی ژەهراوی و رایگه‌یاند كه هێزە ئاسمانیەکەی سێ جار گازی ده‌ماغی سارین و کلۆری بەکارهێناوە لە 2017وە.\nرۆژنامەوانێکی سوریا بە دیارونای وت پشتڕاستکردنەوەکەی رێکخراوی جیهانی دژی چەکی کیمیایی بەوەی رژێم چەکی کیمیایی قەدەغەکراوی بەکارهێناوە لە ناوچە مەدەنیەکاندا، چەندین کاردانەوەی لێدەکەوێتەوە.\nرۆژنامەوان محەمەد عەبدوڵا وتی دۆزینەوەکانی رێکخراوەکە زۆر گرنگن بۆ بەرپرسڕاگرتنی رژێمی سوریا بەرامبەر كرده‌وه‌كانی.\nبە دیارونای وت بەڵگەشن لەسەر درۆکانی رژێمی سوریا کە نکۆڵیدەکات لەوەی ئەم چەکانەی بەکارهێنابێت و ئەو بانگەشانەش رەتدەکاتەوە کە گوایا تۆمەتەکان بەشێکن لە هەڵمەتێكی رۆژنامەوانی کە لەدژی بەگەڕخراوە.\nژنێك کە گازی ژەهراوی بەرکەوتووە لە لەتامینە لە 25 ئازار 2017، ئۆکسجین وەردەگرێت. [سكرینشۆتی ڤیدیۆیه‌ك، حەلەب تودەی]\nدوو ئەندامی کڵاوسپیەکان ماسکی خۆپارێزی وەردەگرن لەکاتێکدا پشکنین بۆ شوێنه به‌ركه‌وتووه‌كانی گازی ژەهراوی دەکەن لە لەتامینە لە 25 ئازار 2017. [سكرینشۆتی ڤیدیۆیه‌ك، حەلەب تودەی]\nوتی پشتڕاستکردنەوەی رێکخراوەکە بەوەی هێزەکانی رژێمی سوریا چەند هێرشێکی کیمیاییان ئەنجامداوە دژی شارۆچکەی لەتامینە لە ناوچە گوندنشینەکانی باکوری پارێزگای حەما کە پشتیوانانی رژێمیان پێ تۆمەتباردەکرێت، بەتایبەتی روسیا.\nعەبدوڵا وتی روسیا زیاد لە جارێك رایگەیاندووە کە ئەم راستیانە تەنیا تۆمەتی بێبنەمان.\nوتیشی راپۆرتەکەی رێکخراوەکە ئەو زانیاریە هەڵانە رەتدەکاتەوە کە لەلایەن میدیای رژێمی سوریا و روسیاوە بڵاودەکرێنەوە، كه تێیاندا دەڵێن گوایە هێرشەکان لەلایەن گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنەوە ئەنجامدراون لە هەوڵێکدا بۆ بەدناوکردنی رژێم و هاوپەیمانانی.\nعەبدوڵا هیوای خواست بەوەی راپۆرتەکەی رێکخراوەکە دادگاییکردنی رژێمی سوریا ئاسان بکات لەبەردەم دادگای نێودەوڵەتیدا و وتی هێرشەکان دەکەونە چوارچێوەی تاوانی جەنگ و تاوان دژی مرۆڤایەتییه‌وه.\nرژێمی سوریا تاوانبارە\nدۆزینەوەکانی رێکخراوەکە لە یەکەمین راپۆرتدا هات لە تیمێکی نوێی لێکۆڵینەوە کە پێکهێنراوە بۆ دیاریکردنی ئەنجامدەرانی هێرشەکان شەڕی بەردەوامی سوریا.\nدەوڵەتانی ئەندامی رێکخراوەکە دوو ساڵ لەمەوبەر قایلبوون بەوەی دەسەڵاتی نوێ بدەنە رێکخراوەکە تا تاوانباری سەرەكی هێرشەکان بدۆزێتەوە، سەرەڕای ناڕەزایی سوریا و هاوپەیمانەکەی، روسیا.\nپێشتر تەنیا دەسەڵاتی ئەوەی هەبوو بڵێت هێرشی کیمیایی ئەنجامدراوە یاخود نا، نەك ئەنجامدەرانی دیاریبکات.\nلە راپۆرتەکەدا هاتووە کە دوو فڕۆکەی سیخۆی ئێس یو-22ی هێزی ئاسمانی عەرەبی سوریا دوو بۆمبیان بەردواتەوە کە سارینیان تێدابووە بۆسەر لەتامینە لە 24 ئازار و 30 ئازار 2017.\nلە راپۆرتەکەدا هاتووە كه کۆپتەرێکی سەربازیی سوریا بەرمیلێکی بەردایەوە کە کلۆرینی تێدابوو بۆسەر نەخۆشخانەیەك لە هەمان گوند لە 25 ئازاری ئەو ساڵە.\nرێکخراوەکە رایگەیاند كه بەگشتی، 106 کەس بەر هێرشەکە کەوتن.\nهێرشەکانی لەتامینە تەنیا چەند رۆژێك پێش هێرشێکی کوشندەی سارین بۆسەر خان شێخونی ئەو نزیکانە هاتن، لە 4 نیسان کە زیاد لە 80 کەسی کوشت.\nتیمه‌كه‌ی رێکخراوی نێودەوڵەتی دژی چەکی کیمیایی وابڕیارە چەند رۆژێکی دیکە ده‌ستبكاته مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ هێرشێك، كه گومانده‌كرێت به کلۆرین كرابێت، له 2018 بۆسەر شارۆچکەی دومای سوریا کە تێیدا 40 کەس كوژران.\n'فەرمان لە فەرماندە باڵاکانەوە'\nرێکخراوەکە رایگەیاند كه تیمه نوێكه‌ی لێکۆڵینەوە و دەستنیشانکردن نه‌یتوانی به‌ته‌واوی زنجیرەی فەرماندارییه‌كه ده‌ستنیشانبكات، بەڵام فەرمانەکان بۆ ئەم هێرشانە ده‌بێت لە فەرماندە باڵاکانەوە هاتبن.\nهەماهەنگیکاری تیمی لێکۆڵینەوە و دەستنیشانکردنی رێکخراوەکە، سانتیاگۆ ئۆناتێ-لابۆردێ وتی: "هێرشی به‌وجۆره ستراتیژی تەنیا لەسەر بنەمای فەرمانی کاربەدەستانی باڵای فەرماندەیی سەربازیی کۆماری سوریای عەرەبی ئەنجامدەدرێن."\nلە بەیاننامەیەکدا وتی: "تەنانەت گەر بكرێت فەرمانەکانیش بدرێنه ده‌ست خوارتر، بەرپرسیارێتی ناكرێت. لەکۆتاییدا، تیمی لێکۆڵینەوە و دەستنیشانکردنه‌كه نەیتوانی هیچ روونکردنەوەیەکی دیکەی روونتری هەبێت."\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا، مایك پۆمپیۆ وتی: "هیچ بڕێك لە زانیاریی هەڵە لە یارمەتیدەرانی [سەرۆکی سوریا بەشار] ئەسەد له روسیا و ئێران ناتوانێت ئەو راستییە بشارێتەوە کە رژێمی ئەسەد بەرپرسە لە چەندین هێرش بە چەکی کیمیایی."\nوەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا هایکۆ ماس وتی: "پێشێلکارییه‌كی وا بێئابڕووانه‌ی یاسای نێودەوڵەتی نابێت بێ سزا تێپه‌ڕێت."\nبەرپرسی رێکخراوی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتوەکان، لویس چاربۆنۆ، وتی: "ئەنجامەکانی رێکخراوی نێودەڵەتی دژی چەکی کیمیایی دەکرێت بەکاربهێنرێت بۆ پشتیوانیکردنی کەیسی دادوەری دژی تاوان بۆ ئه‌و کەسانه‌ی بەرپرسن."\nبەڵام سەرۆکی رێکخراوەکە، فێرناندۆ ئاریاس، ئاماژەیکرد بەوەی تیمه‌كه‌ی لێکۆڵینەوە و دەستنیشانکردن لەوێ نەبوو بۆ ناوهێنانی کەسەکان و ئەو دەسەڵاتەشی نەبوو بۆ لێكۆڵینه‌وه له پابەندنەبوون بە رێكه‌وتننامه‌ی چەکی کیمیاییەوه.\nئاریاس وتی ئێستا لە دەستی وڵاتانی ئەندامی رێكخراوەکە و سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتوەکاندایه "هه‌روه‌ها کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وه‌ك گشتێك تا هه‌ر هه‌نگاوێكی تر بنێن كه به شیاو و پێویستی بزانن".


شه‌هیدان و سه‌روه‌ران له ڕۆژنامه‌وانی كوردیدا\nكوردستانی نوێ وه‌ك نموونه\nنووسه‌ر توێژینه‌وه‌یه‌كی له‌باره‌ی شه‌هیدان و سه‌روه‌ران كردووه له ڕۆژنامه‌وانی كوردیدا و ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێی به نموونه‌وه هێناوه‌ته‌وه و نووسیویه‌تی: پتر له هه‌ر ڕۆژنامه‌یه‌كی كوردی ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ گرنگی به شه‌هیدان و سه‌روه‌ران داوه و هه‌میشه یادی ئه‌وان ده‌كاته‌وه ولاپه‌ڕه‌ی تایبه‌تی بۆ ته‌رخان كردووه بۆ ئه‌وه‌ی شه‌هیدان و سه‌روه‌ران به نه‌وه‌ی ئاینده ئاشنا بكات و له هه‌مان كاتدا په‌یام و سه‌ره‌ڕێی ڕۆژنامه‌وانی هه‌م نیشتمانپه‌روه‌ری و هه‌م پیشه‌ی ڕۆژنامه‌وانی ده‌داته نه‌وه‌كانی دوای خۆی.\nنووسه‌ر له پێشه‌كی كتێبه‌كه‌یدا ده‌نووسێت: كاتێك باس له جوڵانه‌وه‌ی ئازادیخوازی و له‌كۆمه‌ڵێك به‌ها و ئاكاری كۆمه‌ڵایه‌تی و كه‌لتوری كورده‌واری و نیشتمانی ده‌كه‌ین ئه‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه بۆ ڕۆژنامه‌ی كوردستانی.\nڕۆژنامه‌نووس ستران عه‌بدوڵڵا ئاوات ده‌خوازێت كه لاپه‌ڕه‌ی سه‌روه‌ری و یاده‌وه‌ری وا گه‌شه بكات ببێته به‌شێك كه هه‌موو لایه‌نه جیاجیاكانی سه‌روه‌ری شۆڕشی نوێ و شۆڕشه‌كانی كوردستان و خه‌باته‌كه‌ی بگرێته‌وه. وابێت كه باسی سه‌روه‌ری شه‌هید و موقاوه‌مه‌تی زیندان و خه‌باتی نهێنی و هه‌موو جۆره‌كانی خه‌باتی گه‌له‌كه‌مان بگرێته‌وه.\nنووسه‌ر مه‌به‌ستی له نووسینی ئه‌م توێژینه‌وه به نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی كردنی ئه‌و یاد و بابه‌ت و ته‌وه‌رانه‌یه له‌پێناو ئامانجی گشتی و نیشتمانی و دوور له ناوچه‌یی و دونیابینی چوارچێوه‌به‌ندكردن.\nتوێژینه‌وه‌كه له سێ به‌ش و پاشكۆیه‌ك پێكهاتووه.\nله‌به‌شی یه‌كه‌مدا نووسه‌ر باس له ڕۆژنامه‌وانی كوردی و ڕۆژنامه‌وانی حزبی ده‌كات و كورته باسێك له مێژووی ڕۆژنامه‌وانی كوردی ده‌كات و ئاماژه به كاری ڕۆژنامه‌وانی حزبی له كوردستان و كاریگه‌ری ڕۆژنامه‌ی حزبی له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌وانی كوردی ده‌كات پێناسه و ناساندنی وشه و چه‌مكی شه‌هید ده‌كات.\nنووسه‌ر له‌به‌شی دووه‌می توێژینه‌وه‌كه‌یدا باس له لاپه‌ڕه‌ی شه‌هید و سه‌روه‌ران له ڕۆژنامه‌ی كوردستاندا و ڕۆژنامه‌كانی دیكه‌ی كوردستان و هه‌روه‌ها لاپه‌ڕه‌ی شه‌هید و سه‌روه‌ران له ڕۆژنامه و گۆڤاره‌كانی باشووری كوردستان و... هتد ده‌كات.\nله‌به‌شی سێیه‌مدا نووسه‌ر باس له یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و ڕاگه‌یاندن و وێستگه‌ی سه‌ره‌تایی ده‌رچوونی ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ و پێكهاته و شێوازی ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ و لاپه‌ڕه‌ی شه‌هید و سه‌روه‌ران له ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ده‌كات.\nله كۆتاییدا نووسه‌ر باس له پاشكۆكه‌كان ده‌كات.\nناوی كتێب/ شه‌هیدان و سه‌روه‌ری له ڕۆژنامه‌وانی كوردی دا\nئاماده‌كردنی/ محه‌مه‌د مێرگه سووری\nدیزاین/ هه‌رێم عوسمان


کات 22/07/1396 402 بازدید\nوتووێژی سیروان لەگەڵ عەبدوڵڵا کەیخوسرەوی کە لە پرسیاری کۆتاییدا ئاماژە بە رۆمانی فەڕۆخی نێعمەتپوور ئەکات.\nیەکه‌م ڕا کە ناوم بیست، دەگەرێتەوە ساڵی ١٣٨٩، لەسەر وەرگێڕانی کتێبێک بەناوی (تربیع خون. چهار اثر و یک گفتوگو از شیرزاد حسن. ترجمە: عبداللە کیخسروی)، لە ڕاستیدا ئەوەی سرنجمی، زیاتر لە نووسراوەکانی شێرزاد حەسەن ڕاکێشا، پێشەکییەک بوو کە وەرگێڕ بۆ کتێبەکە نووسی بووی. لەم پێشەکییە پەرژا بوو سەر جیاوازی نێوان چیرۆکی کوردی کورستانی ئێران و عێراق. پێشەکییەک کە لە ساڵانی دواتر لە گۆڤاری هەنگاو( پاشکۆی حەوتەنامەی سیروان) جارێکی تر بڵاوبۆوە. پاش ئەو هەموو ساڵە ئێستاش ئەگەر کەسێک پرسیارکات، باشترین دەق بۆ بەراوردی ئەم دوو فەزایە چییە؟ دەڵێم ئەو پێشەکییەی عەبدوڵڵا کەیخوسرەوی. بۆیەش زیاتر بەدوو نووسراوەکانی کەوتم. لەوکات بە هەر کەسم دەوت: “عەبدوڵا کەیخووسرەوی دەناسی؟”، وتی: “ئەوەی (مصیبت کرد بودن)ی نووسیوە؟”، دەم وت: “بەڵێ بەڵێ! دەیناسیی؟ لە کوێیە؟”. دەیگووت: “نازانم، کەس نایبینێت”. ئەوە بوو کە بە شوێنی کەوتم، تا دۆزیمەوە. یەکم ڕا وتی: “من تاقەتی ڕۆژنامە و گۆڤارەکانم نەماوە، وێڵم کە”. منیش هەر زوو تێگەیشم مەبەستی چییە، چوون لە ڕاستی دا خۆشم بە چەشنێک هەر وا بووم و هەر واهەم!. بە هەر جۆر بێت رازیم کرد دانیشتنێکمان هەبێ. دانیشتنێک کە یەک ساڵی خایاند تا ئەم دەقە دیمانەی لێدەرهات. کاتێک قسەم لەگەڵ دەکرد زۆر جار رێکۆردێرەکەم دەکوژاندەوە و خۆم دەهاویشتە باڵی ناسکی خیاڵ و دەتگووت لەگەڵ پیاوێک لە چەشنی بۆرخێس دانیشتووم- هەڵبەت لە سیحری گێڕانەوەدا-، لێیدەگەڕام بە سیحری وشە و گێڕانەوە بمباتە ئەو جێگەیەی شەهرزاد( لە هەزار و یەک شەو)دا، پاشای دەبرد. سەد بریا ئەو کات وەک رۆژنامەوان دیدارم نەکردبایە تا ترس و دڵەڕاوکەی لە دەست دەرچوونی دیمانەکەم نەبایە و لە جادوی ئەم نووسەرەدا هەر گێژم خوارد بایە و گێژم خوارد بایە!.. هەر بۆیەش، دانیشتن و دیمانەیەکی زۆر دۆستانەمان پێک هێنا. ئەم وتووێژەی رووبەروتانە، کوڕت کراوەی دوو دانیشتن لەگەڵ عەبدوڵا کەیخووسرەوی‌یە بە مەودای یەک ساڵ. عەبدوڵڵا کەیخوسرەوی نووسەر و وەرگێڕ، ساڵی ١٣٢٧ لە سەقز لە دایک دەبێت. زیاتر لە پانتای زمانی فارسی دا کاری کردوە –هۆیەکانی لە ناو دیمانەکەدا‌هاتوە- و زۆربەی نووسراوەکانی دەگەرێنەوە سەر چیرۆک. بەناوبگترین نووسراوەی کتێبی (مصیبت کرد بودن)ە کە وێدەچێ لە ساڵی ١٣٨٠ دەستی بە نووسینی کرد بێت، کتێبێک کە لە ژیانی خۆی ڕا سەفەرێکی مێژووی بۆ مێشک و هەڵسووکەوتەکان و ئامانجەکانی کورد دەکات، ئەوەی کە (پیچ هرزهای) مێژووی کورد چۆن ئەو کوردە بەستەزمانەی تووشی قەیران و کارەسات دەکردەوە. « وێدەچێ مێژووی ئێمە، مێژووی درەنگ‌هات بێت. مێژووی ئێمە پێویستی بە تائەویل و هێرمنۆتیک نییە، مێژووی ئێمە، مێژووی دواخستن و پاتە بوونەوەیە».(ل:۴۴، مصیبت کرد بودن).\nکەیخوسرەوی تا هێستا ئەم بەرهەمانەی بڵاوکردونەوە: ( مصیبت کرد بودن، سه قصیده در باب انجماد (وەرگێڕانی سێ قەسیدەی ڕەفیق سابیر بە فارسی)، تربیع خون (وەرگێڕانی چوار بەرهەمی‌شێرزاد حەسه‌ن بە فارسی)، وەرگێڕانی چەندین شێعر لە ئەنوەر مەسیفی، دلاوەر قەرەداخی، فەرهاد پیرباڵ، محەمەد عومەر عوسمان، عەبدۆل ڕەحمان کاکل،هاشم سراج، دلاوەر قەرەداخی و چاپکردنی زیاتر لە ۶۰وتار لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی ئێران و هەرێمی‌کوردستان.). هەر وەها سێ ڕۆمانی ئامادەی چاپ هەیە بە ناوی : (ماجراهای فامیلی و ضمیر مخدوش من)، (بی وزنی)، و ڕۆمانی نیوەنووسراوی: (دوازدە سلول بنیادین). لە کۆتایی دا پێویستە دەست خۆشی لە کاک بێهروز ڕەحیمی‌و کاک ئیبراهیم شەوقی بکەم، بەڕاستی یارمەتی ئەو دوو ئازیزە نەبایە ئەم دیمانە و فایلە لە سەر کاک عەبدوڵڵا کەیخوسرەوی پێکنەدەهات، هیوادارم هەر بەردەوام و سەرسەوز بن. (ئاماده کردنی کاوان محمدپور)\nبەڵێ، یەکی لە تایبەتمەندییەکانی کلاسەکانی بەراهەنی ئەوە بوو هەر حەوتەیەک یەکێ لە گەورەکانی ئەدەبی تارانی بانگهێشت دەکرد، بۆ نموونە مەنووچێهر بەدیعی گشت وەرگێڕانی (یوولیسیس) –اولیس-ی جەیمز جۆیسی لە ١۵ رۆژدا هەر لەو کلاسانە دا بۆمان خوێندەوە، یان کەسانی وەک یەدووڵا رۆیایی ئەو کات کە دەهاتەوە ئێران یان هووشەنگ گوڵشیری بانگهێشت دەکرد\n*وهکوو پاریس که نووسهرهکانی گهورهیان کردۆتهوه…\nنە بەداخەوە!….پێموابی کورد ئەو کاتەی بە قەناعەت بگات بەیەک جاری دادەمرکێ! سرووشتی کورد هەر وایە، تەنانەت لە سیاسەتیش دا کاتێک بە دەرئەنجامێک دەگەن لە جێگەی ئەوەی ئەو دەسکەوتە پەرەپێبدەن، خامۆشی ئەکەن!. (پیچ هرزهای سیاسی) لە کتیبی (مووسیبەتی کوردبودن) (مصیبت کرد بودن). پێشتر باسم کردووە.\nوتووێژ لە گەڵ نووسەر و وەرگێڕ،عەبدوڵڵا کەیخوسرەوی\nسەرچاوە: حەوتەنامەی سیروان، ژمارەی ۹۵۵، شەممە(۹۶/۷/۲۲)


ھەقایەتەکانی دوای سەردەشت ! – Hawpshti\nھەقایەتەکانی دوای سەردەشت !\nسەردەشت زۆر چیرۆکی دیکەی لە دوای خۆی دروست کرد و ئێستاش ھەر بەردەوامە لە نوسین. لەدوای خۆی ، ھەمومانی کردوە بە بەشێک لە کاراکتەری چیرۆکەکانی! لەدوای خۆی وێنەی خۆڕاگری و تەسلیمبوونی کاراکتەرەکانمان پیشاندەدات! پێمان دەڵێت کێ بێدەنگە و کێ پڕدەنگە! کێ لەسەری دێرێکەوە دەستی پێکردوە و دەیان دێری دیکەی نووسیوە! و کێش دەستی دەستی بەدێرێکەوە کردوە و ھەر نەشی نووسیوە!\nسەردەشت لە دوای خۆی، لە نێو چیرۆکەکاندا، دانەیەکی زۆر تازەی پێبەخشین، ئەویش چیرۆکی عوسمانی باوکیەتی، لە ڕۆژانی یەکەمی ڕووداوەکەوە ھەتا ئێستا من چ لە نزیکەوە بێت یان لە دوور، ھەمیشە لەو کاراکتەرە خاوەن ھێزە گەورەیە ڕاماوم، لەو پەڕی بێئومێدیمدا، ھەر بەڕووتی خۆم داوتە بەر تیشکی ئیرادەکەی ئەو و ئومێدم لێی وەرگرتووە! مام عوسمانێک، بەرامبەر ئەو ھەموو فشارەی دەسەڵات چ ماددی بێت، یان مەعنەوی، بەرامبەر ئەو ھەموو ھەڕەشەیەی دەسەڵات ڕاستەوخۆ بێت، یان ناڕاستەوخۆ، کەچی وەکو کێوێک وەستایەوە و نەکەوتە سەر ئەژنۆ!\nئیرادەکەی مام عوسمان بۆ خۆی چیرۆکێکە و سەردەشتی کوڕی پێی ناساندین! مام عوسمان کەسێکی ھەڵەشە نەبووە! ئەو بە کردار ، بچوکیی ھێزێکی گەورەی بەرامبەر بەخۆی پیشانداین، مام عوسمان ھێڵکی ڕاست و چەپی بەسەر ئەو چەمکە داھێنا، کە ناویان ناوە “سوڵحی کۆمەڵایەتی”، ئەو وەک ماڵباتی چەند عەشیرەتێکی دیار نەبوو، کە بە ناوی ئاشتەوایی مامەڵەیان بە خوێنی باوکیان کرد، وەک ھەندێک بنەماڵەی دیاریش نەبوو، کە چۆن مامەڵەیان بە خوێنی کوڕەکەیان کرد ، ئەمیش بیکات.\nمام عوسمان جوتیارێکی بەبێ پشتوپەنای دەشتی ھەولێرە، بەڵام سەری ئیرادە و خۆڕاگرییەکەی لە ھەور دەدات ، ئاخر دەیزانی کوڕەکەی لە پێناو چیدا کوژراوە، بۆیە بەھای خوێنی کوڕەکەی یەکسان کردووە بە چەسپاندنی ئازادی و عەدالەت!\nیانزە ساڵە مام عوسمان لە خەو ڕادەچڵکێت و سەرێک بە ژوورەکەی سەردەشت دادەکات، ئینجا بە بێدەنگی دێتەوە سەر جێگاکەی و بە ھێمنی پێڵوی چاوەکانی لێک دەنێ! من ھیچ گومانم نییە ئەو ڕاچلەکینەی مام عوسمان، ڕاچلەکینێکی گەورەی بەدواوەیە. یانزە ساڵە و لە ھەموو پێنجەمین ڕۆژی مانگی جۆزەردانێک، ئێمە مام عوسمان بە ئیرادە و ھیوای سەوزەوە دەبینین و بۆ یەکجاریش تەپوتۆزی بێئومێدی و تەسلیمبوون لەسەر چاوانی نەنیشتوون!\nمام عوسمان چیرۆکێکە دەبێت ھەمومان بیخوێنینەوە، لێی فێرببین بەرەنگاری مانای چییە، ھەمومان ھێزی ئەوەی لێوەربگرین، چۆک دانەدەین و دەست نەخەینە سەرسنگمان و نەکەوینە بەر پێی ستەمکار.\n# وێنەکەی مام عوسمان خۆم چرکاندومە و لە کاتی سێو مێخەکڕێژکردنە لەسەر گۆڕەکەی سەردەشت.


لە نێوان ٢٥ بۆ ٣٥ ملیۆن کورد دانیشتووی ناوچە شاخاوییەکان لە سنورەکانی تورکیا و عێراق و سوریا و ئێران و ئەرمینیادا دەژین، ئەوان چوارەم گەورەترین نەتەوەن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام ئەوان هەرگیز دەرفەتی وڵاتی نەتەوەییان بۆ نەرەخساوە.\nکوردەکان لە کوێوە هاتوون؟\nکوردەکان یەکێکن لە هاوڵاتیانی سادەیی مێزۆپۆتایما و بەرزاییەکان کە لە ئێستادا نیشتەجێن لە باشوری ڕۆژهەڵاتی تورکیا و باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا و باکوری ڕۆژهەڵاتی ئێران و باکوری عێراق و باشوری ڕۆژئاوای ئەرمینیا.\nئەمرۆ، ئەوان گەلێکی دیارن ، یەکگرتووی کۆمەلێك ڕەگەز و کلتور و زمانن و هەتاوەکو دیالیکتیکێکی ستانداردیان نییە. هەروەها ئەوان پەیڕەوی چەند ئاینێك و مەزهەبی جیاواز دەکەن و زۆرینەیان موسڵمانی سونەن.\nبۆچی دەوڵەتیان نییە؟\nلە سەرەتای سەدەی بیستەم بەشێك لە کوردەکان دەستیان کرد بە بنیاتنانی وڵاتێك، بە گشتی دەگەڕایەوە بۆ "کوردستان" لە دوای جەنگی جیهانی یەکەم و ڕوخانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، هاوپەیمانەبراوەکانی ڕۆژئاوا پەیماننامەیەکیان پێکهێنا بۆ دەوڵەتی کوردستان لە ساڵی ١٩٢٠ بە ناوی پەیماننامەی سیڤەر.\nهەندێ هیوا سەریان هەڵدا سێ ساڵ دواتر، کاتێك پەییماننامەی لۆزان کە دانرا بۆ سنورە نوێیەکانی تورکیا هیچ دەوڵەتێکی بۆ کورد تێدا نەبوو و کوردەکانی هێشتەوە بە بێ دەوڵەت. لە دوای ٨٠ ساڵی دواتر هەر جوڵەیەك لە لایەن کوردەوە بەرەو بنیاتی سەربەخۆیی زۆر بە توندی هەڵوەشێندرایەوە.\nکوردەکان بۆچی لەسەنگەری پێشەوە بوون لە جەنگی دژ بە تیرۆرستانی داعش؟\nلە ناوەراستی ساڵی ٢٠١٣ گروپی جیهادی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش ) ئاڕاستەی خۆییان گۆڕی بۆ ئەو ناوچە باکورى سوریا کەلەژێر کۆنتڕۆڵى کوردەکاندا بوو،. دەستیان کرد بە هێرشی بەردەوام هەتا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤ ، ئەو هێرشانە لە لایەن یەکەی پاراستنی گەل (YPG) و حزبی یەکێتی دیموکراتی کوردی سوریا (PYD) وەڵام دەدرانەوە.\nئەو کاتەی داعش گەشەی کرد لە عێڕاق لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ ئاژاوەکان پەلی کێشا بۆ ناوچە کوردییەکان. حکومەتی هەرێمی کوردستان عێڕاق هێزی پێشمەرگەی کوردستانی نارد بۆ ئەو ناوچانەی کە سوپای عێراق بە جێی هێشتبوون.\nلە مانگی ئابی ٢٠١٤ گروپە جیهادییەکان، هێرشێکی کتوپڕیان کردە سەر پێشمەرگە و لە چەندەها ناوچە پاشەکشەیان پێکردن. هەندێك شار و شارۆچکەی کەمەیاتییە ئایینییەکان چۆڵکران بە تایبەتی شەنگار کە تێیدا چەکدارانی داعش هەزاران هاوڵاتی یەزیدییان بە دیل گرتن و کوشتنیان.\nلە وەڵامدا، ئەمریکا و هێزی ئاسمانی هاوپەیمانان دەستیان کرد بە بۆردومانی باکوری عێراق و شارەزاییانی سەربازییان نارد بۆ یامەرتی هێزی پێشمەرگەی کوردستان، ( YPG) و پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) کە ماوەی سێ دەیەیە لە باکوری کوردستان شەڕی سەربەخۆیی بۆ کورد دەکەن لە تورکیا و بارەگایان لە عێراق هەیە، ئەمانیش هاتن بۆ یارمەتی کوردەکانی باشور.\nلە ئەیلولی ساڵی ٢٠١٤، داعش هێرشێکی دوژمن کارانانەی کردە سەر ناوچە داگیرکراوەکانی کورد لە باکوری سوریا لە شارۆچکەی کۆبانێ، بەم بۆنەیەوە هەزاران هاوڵآتی سیڤیلی کوردی ناچار کرد بەرەو سنورەکانی تورکیا هەڵبێن، تورکیاش ڕەدی کردەوە شەری داعش بکات و هێرش بکاتە سەر شوێنەکانیان یاخود ڕێگە بە کوردەکانی تورکیا بدات بچنە ئەو دیو سنور و پارێزگاری لە خەڵکی کۆبانێ بکەن.\nلە کانوونی دووەمی ٢٠١٥ دوای تەواو بوونی شەرەکە، نزیکەى ١٦٠٠ کەس شەهید بوون و زیاتر لە ٣٢٠٠ باڵەخانە ڕووخان یان داڕمان، دواتر هێزی کوردی توانی کۆبانێ کۆنترۆڵ بکاتەوە.\nپاشان کوردەکان لە ژێر ئاڵای هێزی سوریای دیموکرات SDF)) بە هاوکاری چەندەها چەکداری عەرەبی و یارمەتی ئاسمانی ئەمیرکا و هاوپەیمانان داعشیان تێکشکاند و لە زیاتر لە هەزاران کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ناوچەکانی سوریا پاشەکشەیان کرد و سەدان کیلۆمەتریان هاوسنوری تورکیا کۆنترۆڵ کرد.\nلە مانگی تشرینی یەکەم ٢٠١٧ ، چەکدارەکانی (SDF ) پایتەختی داعش ڕەقەیان وەرگرتەوە و بەرەو باشوری ڕۆژهەڵاتی دەوروبەری پارێزگای دێرەزوور شوێن پێی سەرەکی جیهادییەکان لە سوریا پێشڕەوییان کرد.\nئەم دەستکەوتانە کورد و هاوپەیمانەکانی بردە قۆناغێکی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕوسیای هاوکاری کاری هێزەکانی حکومەتی سوریا و بەرهەڵستکارەکانی تورکیا، وروژاندنی پێكدادانەکانی بونە هۆکاری سەرهەڵدانی پێشبرکێی نێوان وڵاتە زلهێزەکان.\nتورکەکان بۆچی دوو دڵن لە هاوکاری کوردەکان لە شەری داعشدا؟\nرەفتارێکی قووڵی دوژمنکارانە لە نێوان دەوڵەتی تورك و وڵاتی کوردەکان کە نزیکەی ١٥% بۆ ٢٠% دانیشتوانی پێک دەهێنن. کوردەکان لە ژیر دەستی فەرمانرەوایی تورکەکاندا نارەحەتی زۆریان چەشتوە بۆ چەندەها نەوە ، لە دەرئەنجامی ڕاپەرینی ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ چەندان کورد تووشی ڕاگواستن هاتن وچەندان ناو و جل و بەرگی کوردی قەدەغەکران و زمانی کوردی ڕێگەی پێنەدرا بەکاربهێنرێت و هەتا نکوڵیان لە بوونی نەتەوەیی کوردیش دەکرد و ناویان ناون "تورکی چیاکان".\nلە ساڵی ١٩٧٨ عبدالله ئۆجەلان حیزبی پەکەکەى دامەزراند کە ناوی لێنابوو دەوڵەتی سەربەخۆی لەگەڵ تورکەکان، شەش ساڵ دواتر گروپەکەی دەستیان کرد بە خەباتی چەکداری. لەوە بە دواوە زیاتر لە چل هەزار خەڵك کوژران و سەدانی دیکەش بێ سەرو شوێن بوون.\nلە ساڵی ١٩٩٠ پەکەکە دووبارە گەڕانەوە سەر داوای سەربەخۆیی بوون و لە جێی داواکردنی کلتورێکی بەهێز و سیاسەتێکی سەربەخۆ، بەڵام دووبارە بەردەوام بوونەوە لە شەرکردن. لە ساڵی ٢٠١٣ لە دوای چەندان کۆبونەوەی نهێنی ئاگر بەست بەسترا.\nلە تەموزی ساڵی ٢٠١٥ لە دوای تەقینەوەیەکی خۆکوژی بە داعشدا ٣٣ چالاکوانی گەنج کوژران لە شارۆچکەی کوردی سوروچ نزیك سنوری سوریا. پەکەکە دەسەڵاتدارانی تۆمەتبار کرد بە ڕووداوەکە و پەلاماری سوپا و پۆلیسی تورکیای دا لە دەرئەنجامدا. حکومەتی تورکیا هەر زوو "جەنگی دژ بە تیرۆر" لە دژی پەکەکە و داعشى ڕاگەیاند.\nدواتر، هەزاران هاوڵاتی لە نێویاندا هاوڵاتی سیڤیل کوژران لە ئەنجامی پێکدادانەکانی باشوری ڕۆژهەڵات.\nلە ئابی ٢٠١٦، تورکیا سەرباز و تانکەکانی نارد بۆ باکوری سوریا بۆ یارمەتی هێرشی بەرهەڵستکارە سورییەکان لە دژی داعش. ئەو هێزانە شارۆچکەی جەرابلوسی نزیك سنوریان و قەڵای داعشیان لە ئەلباب کۆنترٶڵ کرد، ڕێگەیان نەدا بە یەپەژە و SDF لەو ناوچانە بمێننەوە و خۆیان مانەوە دواتر ڕووەو ڕۆژەهەڵاتی عفرین.\nحکومەتی تورکیا دەڵێت یەپەژە و پەیەدە سێبەری پەکەکەن هەمان ئامانجیان هەیە لە ڕێگەی خەباتە چەکدارییەکانیان و ڕێکخراوە تیرۆرستییەکانیانەوە.\nکوردەکانی سوریا چییان دەوێت؟\nکوردەکان نزیكەی ٧%بۆ ١٠% ی دانیشتوانی سوریا پێك دەهێنن، لە پێش ڕاپەرینی دژی بەشار ئەسەد کە لە ساڵی ٢٠١١ دەستی پێکرد زۆربەیان لە شارەکانی دیمەشق، حلب و سێ ناوچەی دەوروبەری کۆبانێ و هەروەها عفرین و باکوری ڕۆژهەڵاتی شاری قامشلۆ دەژیان.\nکوردەکانی سوریا زۆر چەوسێندراونەتەوە لە مافە بنەڕتییەکان بێبەشکراون، نزیکەی سێ سەد هەزاریان لە ساڵی ١٩٦٠ ەوە بێبەشکراون لە بەڵگەنامەی هاوڵاتی بوون و خاکی کورد زەوتکرا و دابەش کرا بەسەر عەرەبەکاندا لە هەوڵی " تعریب کردن"ی ناوچە کوردیەکان.\nکاتێك ڕاپەرینەکە گەشەی کرد بۆ شەری مەدەنی حیزبە سەرەکییە کوردەکان ئاگاداری خۆ لێ لادانیان بڵاوکردەوە، لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٢ هێزەکانی حکومەت دەستیان کرد بە کشانەوەی شەری بەرهەڵستکارەکان لە هەموو شوێنێك و بەم جۆرە گروپە کوردییەکان ئەو شوێنانەیان کۆنترۆل کرد.\nلە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ حزبە کوردییەکان لە نێویاندا پەیەدە دروست کردنی "ئیدارەی خۆجێی" ڕاگەیاند لە سێ کانتۆنی عفرین و جزیرە و کۆبانێ.\nلە مانگی ئازاری ٢٠١٦ ئەوان "سیستەمی فیدراڵی"یان دامەزراند کە سەرجەم ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە عەرەب و تورکەکان وەریان گرتبوو لە داعش.\nڕاگەیاندنی سیستەمە لە لایەن هەریەك لە حکومەتی سوریا و ئۆپۆزسیۆنی سوریا و تورکیا و ئەمریکاوە ڕەدکرایەوە.\nپەیەدە ڕایگەیاند کە ئەمە سەربەخۆیی نییە بەڵام سووربوون لەسەر هەر بابەتێکی سیاسی بۆ کۆتایی هێنان بە ناکۆکییەکانی سوریا و کە سوریا دەبێت گەرەنتی بدات مافی یاسایی کوردەکان سەربەخۆیی بیت.\nسەرۆك بەششار ئەسەد سوێندی خوارد کە تەواوی سوریا کۆنترۆل بکاتەوە بەڵام وەزیری دەرەوەکەی لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٧ ڕایگەیاند کە ئەوان ئامادەی گفتوگۆن لەگەڵ کوردەکان لە پێناو مافی سەربەخۆیی بونیاندا.\nئایا کوردەکانی عێراق سەربەخۆییان بەدەست هێنا؟\nکوردەکان نزیکەی ١٥% بۆ ٢٠% ى دانیشتوانی عێڕاق پێكدەهێنن. ئەمان زیاتر توانیویانە مافە نەتەوەییەکانیان لە چاو کوردەکانی وڵاتانی دراوسێدا بەدەست بهێنن، بەڵام دواجار تووشی بەرپەرچدانەوەیەکی توند هاتن.\nلە ساڵی ١٩٤٦ مەلا مستەفا بارزانی پارتی دیموکراتی کوردستانی دامەزراند (پ.د.ك) بۆ شەری سەربەخۆیی لە عێراق. بەڵام هەتا ساڵی ١٩٦١ دەستی نەکرد بە خەباتی چەکداری.\nلە کۆتاییەکانی ١٩٧٠ حکومەت دەستی کرد بە دانانی عەرەب لەو ناوچانەی کە زۆرینەی کوردن بە تایبەتی لە دەوروبەری ئەو شوێنانەی کە کە دەوڵەمەندن بە نەوت وەك کەرکوك و بە فشار و هێز کوردەکانی لێ وەدەرنا.\nسیاسەتەکە لە ماوەی جەنگی نێوان ئێران – عێراق لە ساڵی ١٩٨٠ دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٨٨ صدام حسین دەستی بە هەڵمەتێکی بێ ڕەحمانەکرد بۆ تۆڵەسەندنەوە لە کوردەکان لەم پێناوەشدا هێرشی کیمیایی کردە سەر شاری هەڵەبجە.\nکاتێك عێراق شکستی هێنا لە ساڵی ١٩٩١ لە جەنگی کەنداو کوری مستەفا بارزانی مەسعود بارزانی و جلال تاڵەبانی سکرتیری یەکێتی نیشتیمانی کوردستان (ینك) سەرکردایەتی شۆڕشی کوردیان کرد. ئەمریکا ناوچەی دژە فرینی سەپاند لە باکور کە ڕێگەی دا بە کوردەکان کە خۆیان فەرمانڕەوایی خۆیان بکەن، هەردوو حزبی (پ.د.ك ) و (ی.ن.ك) بەشداری دەسەڵاتیان کرد و هیواکان زۆر هەڵچنان تا دواجار بووە شەڕی براکوژی نێوانیان لە ساڵی ١٩٩٤.\nحزبەکان هاوکاری ئەمریکایان کرد لە ساڵی ٢٠٠٣ لە لە ناوبردنی صدام و حکومەتەکەی بە هاوکاری حکومەتی هەریمی کوردستان، دوو ساڵ دواتر ئیدارەی پارێزگای دهۆك و هەولێر و سلێمانیان دروست کرد.\nمسعود بارزانی دانرا بە سەرۆکی هەرێمی کوردستان و لەکاتێکدا جلال تاڵەبانی بووبە یەکەم سەرۆکی دەوڵەت کە عەرەب نەبوو.\nلە ئەیلولی ٢٠١٧ ریفراندۆمی سەربەخۆیی بەسترا لە هەرێمی کوردستان ناوچە جێ ناکۆکەکان کە لە لایەن پێشمەرگەوە کۆنترٶل کرابوونەوە لە ساڵی ٢٠١٤ ەوە، هەروەها لە کەرکوکیش. ڕاپرسیەکە لە لایەن حکومەتی عێراقەوە بە نایاسایی هەژمار کرا.\nزیاتر لە٩٠% کە دەیکردە ٣.٣ ملیۆن هاوڵاتی کوردی پشتگیری خۆیان بۆ پرۆسەکە دەربڕی، بەرپرسانی حکومەت ڕایانگەیاند کە دەرئەنجامەکان وامان لێدەکات کە دەست بکەینەوە بە گفتوگۆکان لەگەڵ بەغداد بەڵام سەرۆك وەزیرانی ئەو کاتی عێراق حیدر عبادی ڕایگەیاند کە دەبێت ئەم دەرئەنجامە بەتاڵ بکرێتەوە.\nمانگەکانی دواتر هێزەکانی حکومەت ناوچە جێ ناکۆکەکانیان وەرگرتەوە لە کوردەکان. لەدەستدانی کەرکوك و داهاتە نەوتییەکەی ئاواتی سەرەکی کوردەکانی بۆ دەوڵەتەکەیان هەڵکەند.


كوردی » نووچه : رۆژهات ئامەدی :بۆ رای گشتی\nرۆژهات ئامەدی :بۆ رای گشتی\nهەبوونی پەیوەندی لەگەڵ توركیا گرنگ و پێویستە بەمەرجێك لەسەر حیسابی هێزەكانی باكووری كوردستان نەبێت!!\nوەكو ئاشكرایە بە درێژایی سەدان ساڵە میللەتی كورد لەسەر خاكی خۆی، لە گشت مافە رەوا مرۆڤی و نەتەوەییەكانی بێبەشكراوە. پێشەنگیی ئەم زۆردارییە مێژووییەش، لەلایەن توركە تۆرانی و عەجەمە فێڵبازەكانەوە بەڕێوەچووە. بێگومان میللەتی كورد لەبەرامبەر ئەم زۆردارییە بێدەنگ نەماوە. مێژووی كورد پڕە لە سەدان راپەڕینی رزگاریخوازنە، كە سەد ساڵەی(20) باشترین نموونەیە بۆ سەرهەڵدانەكانی ئازادیی نەتەوەیی كورد. لەمانە راپەڕینی شێخ سەعیدی پیران، سەید رەزای دێرسمی، قازی محەمەد و سەرۆكی نەمر مستەفا بارزانی، لەو نموونە بەرزانەی بەرخۆدان و خۆراگریی نەتەوەی كوردن.\nبەداخەوە، گشت سەرهەڵدانە نەتەوەییەكانی كورد، لەلایەن دەوڵەتە شۆڤینییەكانەوە، كە وڵاتی ئێمەیان داگیركردووە، بەهەموو میتۆدێكی چڵكەنی دژە مرۆڤی لەناوبران. یاخود سەرهەڵدانەكانی گەلەكەمان بوونە قوربانی پێشهاتی كۆنژەكتۆرە سیاسییەكانی جیهان. لە باكووری كوردستان میتۆدی هەرە نامرۆڤایەتی لە ساڵانی 1925 – 1938، لەدژی داخوازییە رەواكانی نەتەوەی كورد بەكارهێنراون. لە ئەنجامدا بە سەدان هەزار كورد كورژان و شوێنی ژیانیان وێرانكرا، وێڕای ئەمەش بە سەدان هەزار كەسی كورد لەسەر خاكیان دەركران، لە خاكی كوردستان دوورخرانەوە، بوونە قوربانی سیاسەتی ئاسمیلاسیۆنی شۆڤینیزمی تورك. لە كایەی ئەم سیاستە نامرۆڤایەتییەدا، لەدوای ساڵی 1938، لە سەرتاسەری باكووری وڵاتمان، لە ئاكامی ئەم شاڵاوەدا، بێدەنگییەك باڵی بەسەر كوردستاندا كێشا.\nگەڕانەوەی سەرۆكی نەمر مستەفا بارزانی، هەروەها تێكۆشان و خەباتی ئەو لە باشوور، لەڕووی گیانی تێكۆشانی نەتەوەییەوە كاریگەریی خۆی لەسەر باكووری كوردستان كرد. بەتایبەتی، بانگەوازییەكەی لەپێناوی پێكێهنانی كۆنگرەی نەتەوەیی، لە هەموو كوردستان دەنگی دایەوە. بەگوێرەی ئەو كات، ئەگەر كەمیش بووبێت، بەسەدان وڵاتپارێزی كورد لەپێناوی پاراستنی مافی نەتەوەیی، دەستیان بە خەبات كرد. لەم نێوەدا لەناو ریزی توێژە رۆشنبیر و وڵاتپارێزەكاندا گفتوگۆ دەستپێكرا. بیرۆكەی دامەزراندنی پارتی و دەزگاكانی كورد، لەدوای ئەمەو بە ئاسان گفتوۆگیان لەسەر كرا. دەسەڵاتدارانی تورك لەبەرامبەر ئەم پێشهاتانەدا، هەستیان بەم پێشكەوتنانە كرد، بۆ پێشگیریكردنی پەنای بردەبەر بە هەمان میتۆدە كۆنەكانیانی. بەهۆی ئەم سیاسەتەی توركیا لە ساڵی 1959دا، (50) رۆشنبیری كورد دەستگیركران. بەر لەمەش (500) كەسایەتی لە بنەماڵە ناودارەكانی كورد دەسگیركرابوون، لەنێویشیاندا (55) كەس نەفیكران. یەك لەمانە فائیق بوجاك بوو، كە سەردەمێك سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانی توركیا بوو.\nدەوڵەتی توركیا بە میتۆدی گرتن و نەفیكردن، نەیتوانی پێشگیری لە خەباتی وڵاتپارێزانی كورد بكات. لەلایەن كۆمەڵێك رۆشنبیری كورد، لە بواری راگەیاند، دەستیان بە كار و خەبات كرد، لەلایەكی دیكەشەوە كۆمەڵە كەسێكی رۆناكبیر و وڵاتپارێزی كورد، دامەرزاندنی پارتییەكی كوردیان بە پێویست دەزانی. بەم هۆیەوە لە ساڵی 1965 لە باكووری كوردستان پارتیمان (پ. د. ك –ت) دامەزرا. (پ. د. ك –ت) هەر لە سەرتاوە قورسایی خەباتی خۆی خستە سەر شۆرشی باشووری كوردستان. لەبەر ئەمەش بووە ئامانجی هەرە سەرەكیی هێزە ئاسایشەكانی دەوڵەتی توركیا. ساڵێك لەدوای دامەزراندنی پارتی، سەرۆكی پارتی پارێزەر فائیق بوجاك بە دەستی ئەرگەنەكۆنچییەكان (Özel Harp Dayiresi) كوژرا. پاشان لە 19/1/1968دا گشت كادر و بەڕێوەبەرانی پارتی دەستگیركران. لەدوای پەیماننامەی (11) ئادار، پارت و لایەنە وڵاتپارێزەكانی تریش، لەلایەن دەوڵەتی توركیا بەمە تۆمەتباركران، كە هاوكاریی بارزانی دەكەن، سەرلەنوێ بوونە ئامانجی هێزەكانی ئاسایش. ئەم رەوشە تاكو كودەتای سەربازیی 1971 بەردەوام بوو. بەهۆی ئەم سیاسەتەوە ژمارەیەكی زۆری كادر و ئەندامانی پارتی و كەسانی وڵاتپارێزی كورد دەستگیركران.\nلەگەڵ هەموو ئەم كێشە، گرفت و ئاستەنگانەدا ناكۆكییە ناوخۆییەكانی رێبەرانی پارتی دەستیپێكرد. هەرچەندە بۆ چارەسەركردنی كێشە ناوخۆییەكان هەوڵدرا، بەڵام هێزە ئەمنییەكانی دەوڵەتی توركیا ئەو كێشەو گرفتانەی قوڵتركردەوە. ئەنجامی ئەمە كوشتنی رێبەر و ئەندامانی بەڕێوەبەرایەتیی پارتیی لێكەوتەوە. ئەوە لە مێژووی بزاڤی كورددا وەك(بوویەرا سەیدان) جێیگر تووە.\n(پ. د. ك –ت) بەهۆی ئەم پێشهات و رووداوانە، بەدوای یەكەوە دووچاری دەربەخواردن بووەوە، بەڵام پارتی لە خەباتی خۆی هەمیشە بەردەوام بوو. لەگەڵ ئەم كۆسپانەشدا، پارتی لە ساڵی 1973بە بەشداربوونێكی بەهێز، یەكەمین كۆنگرەی خۆی بەست. بۆ بەهێزكردنی رێكخستنی پارتی، ئەگەر كەمیش بووبێت، بەپێی هەلومەرجەكانی ئەو كات، خەباتێكی رێكوپێك كرا. ئەو هەڵوێستە بە بڕیارەی بووە ئاكامی بەستنی كۆنگرەی دووەم لە ساڵی 1975، كە درێژە پێدانی خەباتی بەردەوام كرد. زۆر بەداخەوە، لەگەڵ ئەم پێشكەوتنە پۆزەتیفانەدا، لە باشووری كوردستان شۆرشی ئەیلول دووچای شكست بووەوە، پارتی بەهۆی ئەم شكستەوە دەربەیەكی دیكەی بەركەوت. دەتوانین بڵێین، گشت رێكخستنەكانی دیكە، پارتی ئێمە و رێبازی (بارزانی)ـیان بە شكستخوزادرنی شۆرشی ئەیلول تاوانبار دەكرد. بێگومان لەو هەلومەجەدا بەردەوامكردنی خەبات زۆر بە زەحمەت بوو. لەدوای ساڵی 1975 قۆناغی نوێ بۆ پارتی هاتەپێشەوە، لەلایەك لە باشووری كوردستان سەرلەنوێ دەستپێكردنەوەی شۆڕش، لەلایەكی دیكەشەوە لە باكووری كوردستان بەهێزكردنی پارتی بوو. پێویستە بگوترێت لە ساڵی 1976پارتی هەم بۆ دەستپێكردنی شۆڕشی گۆڵان، هەمیش بۆ بەهێزكردنی خەباتی ئازادیخوازی لە باكووری وڵاتمان، هەنگاوی زۆر هێژای نایەوە. -جەنابی سەرۆكی هەرێمی كوردستان كاك مەسعود بارزانی لە پەرتووكی خۆیدا رۆڵی خەباتی (پ. د. ك –ت) لە دەستپێكردنی شۆڕشی گۆڵان باس دەكات. لە تەنگانەی ئەم رۆژانەدا، كە هەر كەس لە رێبازی بارزانی دووردەكەتەوە، بە رەخنەی زۆر توند هێرشی دەكرایەسەر، پارتیمان برایانی خۆی لە باشووری كوردستان بە تەنیا نەهێشت، بە هەموو شێوەیەك پیشتیوانیان بوو-. راستگۆ بوون، ئەم پارتییە هەر وەكو لقێكی پارتیی باشوور كاریكرد. بەهۆی ئەم هاوكاریكردنەشەوە، كۆسپی نوێی دروستكرا. هاتنە پێشەوەی گیروگرفتەكانی ناو پارتی باشوور، كە لەسەر رەتكردنەوەی رێبازی (بارزانی)ی نەمر دروست ببوون، كاریگەریی لەسەر پارتی ئێمەش كرد. ئەمە لە ساڵی 1977دا بووە هۆی پارچە بوونی پارتیمان.\nلەلایەك ئەو گۆڕانكارییانە، لەلایەكی دیكەشەوە كاریگەریی بای بیرۆكەی ماركسیزم لەسەر كەسانی وڵاتپارێز و گەنجە شۆڕشگێرەكان، كە رێكخراوی جۆراوجۆریان پێكهێنابوو، ئەو بوارەی نەهێشتەوە، كە كورد لە باكووری كوردستان، بتوانێت ببێتە خاوەنی ئەلتەرناتیفێكی رێكوپێك. لەگەڵ ئەم راستییەش، ئەم گروپە شۆڕشگێر و خوێنگەرمانە رۆژ بە رۆژ لە پەرەسەندندابوون. چاڵاكییەكانی ئەو گروپانە لە سەرانسەری باكووری كوردستان، رۆژەڤی توركیایان داگیركردبوو. لە هەموو شارەكانی كوردستان كۆمەڵە و دەزگایان دروستكردبوو. بەڵام دەوڵەت هەموو هێز و تواناكانی لەهەمبەر ئەم پەرەسەندنانە بەكارهێنا. سەرئەنجام بە سەدان گەنج و شۆڕشگێری كورد كوژران. هێزە ملیتاریستەكان بەم بەرنامەیە بناغەی كودەتای (جۆنتای) سەربازیی داڕشتبوو. ئیدی هیچ كۆسپێك لە بەردەم هێزە ملیتاریستەكان نەمابووەوە. ئەوەبوو لە 12ی ئەیلولدا بە كودەتایەكی سەربازی جڵەوی دەستەڵاتیان گرتەدەست. لە ئاكامی ئەمەدا بە هەزاران كورد دەستگیركران و كوژران. زیندانی دیاربەكر شاهیدی ئەم بوویەرە شەرمەزارییەیە. زەمەنی ساڵانی (80)كان بە شەڕی چەكداریی (پەكەكە) پڕكرایەوە، ئەم شەڕە لە ئامانجە راستەقینەكەی زیاتر زیانی بە كورد گەیاند. بەهۆی ئەمەوە لە سەرتاسەری باكووری كوردستان، كارەساتێكی زۆر گەورە روویدا. لە سایەی ئەم شەڕەوە گشت كەسایەتی، رێكخستن و پارتەكانی دیكە دەست و پێیان بەسترایەوە. جگە لە (پەكەكە)، هیچ كەس مافی ئەوەی نەبوو، بچێتە مەیدانی رۆژەڤی سیاسەتەوە. دڵسۆزیی چەكدارانی (پەكەكە)، كە سینگی خۆیان لە بەرامبەر هێزە ملیتاریستەكان كردبووە قەڵغان، بووە قوربانیی سیاسەتی چەوتی سەرۆكایەتی (پەكەكە).\nلە كۆتایی ساڵانی (80)كاندا ئایديۆلۆژی ماركسیزم - لینینیزم، كە لەسەر بنەمای ستالینیزم بونیاتنرابوو، تێكچوو. ئەمە لەگەڵ خۆیدا هەڵوەشانەوەی یەكێتی سۆڤیەتی هێنا. بەهۆی ئەمەوە كۆنژەكتۆری سیاسی لە سەرتاسەری جیهان گۆڕانكاریی بەسەرداهات. لەناو سۆڤیەتدا دەوڵەتی نوێ دروست بوون. ئەو دەوڵەتانەی لەژێر هەگەمۆنیای سۆڤیەتدا بوون، سەربەخۆیی خۆیان راگەیاند. بەمە گشت دیكتاتۆرەكانی ئەوروپای رۆژهەڵات چوونە زبڵدانی مێژووەوە. هەردووك دەوڵەتی ئەڵمانیای رۆژهەڵات و رۆژئاوا یەكیانگرتەوە. ئەم پێشكەوتنانە كاریگەرییان لەسەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش بەجێهێشت. رژێمی دیكتاتۆری بەعس، كە هەموو هێزی خۆی لە یەكێتی سۆڤیەت وەردەگرت، بە بێ پاڵپشت مابووەوە. ئیدی كاتی ئەوە هاتبوو، كە رێگە لە رژێمی بەعس بگیرێت، ئەو رژێمەی كە بەهاوكاری سۆڤیەتی ستالینیستی زیاتر لە نیو ملیۆن كورد و شیعەی كوشت، بە هەزاران گوندی كوردستانی وێرانكرد. بە كارهێنانی چەكی كیمایی، ئەنفالكردنی(182) هەزار كورد، بێسەروشوێنكردنی (8) هەزرا بارزانیی مێرخاس، ئاوارەكردنی زیاتر لە (200) هەزرا كەسی كورد لەساڵی1975بۆ ئێران، پەنابەربوونی دەیان هەزار كەس لە هەرێمی بادینان بۆ توركیا، تابڵۆی ئەم رژێمە بۆگەن و چڵكەنە بوو...\n(زۆر بەداخەوە، ئەمڕۆ بەسەدان لایەنگر و كارمەندی ئەو رژێمە چڵكەنە، بە دەیان ئایدیۆلۆگی ستالینیستی لەناو دامودەزگاكانی كوردستان بەژن و باڵای خۆیان دەهەژێنن، ئەمە كۆسپێكی جددییە لە پرۆسەدۆری سەركەوتندا).\nلە سەرەتای ساڵی 1991دا وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەگەڵ هاوپەیمانەكانی هێرشیان كردەسەر رژێمی دیكتاتۆر. ئەو رژێمەیان لە كوێت دەرخست، گەنەڕاڵ شوارس كۆپف بە بڕیارەوە بۆ لەناوبردنی رژێم، رووی لە بەغدا كرد. بەڵام دیسان كۆنە ستالینیستەكانی یەكێتی سۆڤیەت، بە مەبەستی "بەرنامە لەناوبردنی رژێمی بەعس نەبووە، بەرنامە تەنیا رزگاركردنی (كوێت)ـە"، رێگربوون بۆ لەناوبردنی رژێمی بەعس. سەیرە، رۆژێك لە رۆژان ئەم راستییە، بەشێوەیەكی تەندروست لەناو راستای سیاسەتمەدارانی كورد گفتوگۆی لەسەر نەكرا. دەبێ مرۆڤ ئەمە بە بیری ئەو كەسانە بێنێتەوە، كە نیقاشكردنی ئەم راستییە لە بەرژەوەندیی ئەواندا نەبوو. سۆڤیەتی"گەورە"، لەكاتی بەكارهێنانی چەكی كیمایی لە هەڵەبجە، بە هەمان سیاسەتەوە پشتیوانیی لە سەدامی تكریتی كرد. كاتێكە لە ساڵی1988دا هەندێك لە وڵاتانی رۆژئاوا بە سەرپەرشتی ئەمریكا، ویستیان عێراق بەهۆی بەكارهێنانی چەكی كیمایی، لە (UN) تاوانباربكەن، لە سەرەتادا سۆڤیەت لەدژی ئەم هەوڵە دەركەوت. لەگەڵ ئەمەشدا رۆژنامەی پڕاودا هەواڵێكی بڵاوكردەوە كە "عێراق لەدژی كورد چەكی كیماییی بەكارنەهێناوە، ئەمە درۆی خودی (جەردەوانە) كوردەكانە". لە سایەی هاوكاریی سۆڤیەت، بەعس لەسەر كار مایەوە، بەڵام زۆر بەلاوازی. بەهۆی ئەم بێهێزبوونەی رژێمی بەعسەوە، بۆ كوردیش رێگە كرایەوە، كە وڵاتی خۆی، ئەگەر بەتەواوەتیش نەبێت، رزگار بكات.\nدەستپێكردنی قۆناغێكی نوێ لە كوردستان\nئازادبوونی كوردستانی باشوور، كاریگەری خۆی لە گشت پارچەكانی دیكەی كوردستان كرد. زۆری نەخایاند، كورد لەناو رۆژەڤی دیپلۆماسی جیهاندا جێ خۆی كردەوە. گەڕە دیپلۆماسییەكانی كورد دەستیپێكرا. بەڕێز كاك مەسعود بارزانی و مام جەلال تاڵەبانی لە وڵاتانی ئەوروپا تا ئەمریكا دیداری گرنگیان سازكرد. سیاسەتمەدار و پارتە ئەوروپییەكان، كە لە پێشان ئامادەنەبوون لەگەڵ كورد دانیشن، ئیدی لەسەر ئاستێكی بڵند لەگەڵ سەركردایەتی كورد كۆدەبنەوە. ئەو باوەڕییەی كە "كورد ناتوانێت خۆی بەڕێوەببات"، بەتایبەتی كە لەلایەن سیاستمەدارە ئەوروپیەكان دروست ببوو، بە بێبنەما مایەوە!\nهەرچەندە دەربازبوون لە فەرهەگی پێشمەرگایەتییەوە بۆ دەسەڵاتی سیاسی و ئافراندنی دامودەزگای ئیداری و حكومی زەحمەتیش بووبێت، بەڵام بە هاوكاری هێزە هاوپەیمانەكان، بە هەبوونی فیداكاری و دڵسۆزیی ئەو كات، كە لە فەرهەنگی پێشمەرگایەتییەوە سەرچاوەی دەگرت، بووە هێزی چارەسەركردنی ئەو زەحمەتییانە.\nئەو پێشكەوتنانەی كوردستان دەوڵەتە دراوسێیەكانی نیگەران كرد، كە هەر یەكەیان پارچەیەكی كوردستانی داگیركردووە، بەدوای تێكدانی ئەم رەوشەدا گەڕان. رۆژنامەوانی تورك جەنگیزچاندار لە ساڵی 1991دا، بە بێهۆ نەیگوتووە "لەمەودوا كارتی (پەكەكە) لەهەمبەر پێشكەوتنەكانی باكووری عێراق بەكاردەهێنرێن". هەر كوردێكی رۆناكبیر، دەبێ لەسەر ئەم تەسپیتەی جەنگیز چاندار بیر بكاتەوە، شەڕی (پەكەكە) لەدژی هێزەكانی باشوور، هەروەها شەڕی ناوخۆی باشووری كوردستان، ئەو تەسپیتەی جەنگیز چاندار بە بیر مرۆڤ دێنێتەوە. دەستێوەردانی وڵاتانی دراوسێ، كە بووە مایەی شەڕی ناوخۆیی، بە دەستوەردانی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، لە ساڵی1998دا، بە پەیمانی واشنگتۆن كۆتاییهات.\nگۆڕانكارییەكانی سەرەتای ساڵانی (90)كان، رێی لەبەردەم پارتی ئێمەش كردەوە. لە ماوەیەكی كورتدا پارتی هێزەكانی خۆی گەیاندە ئاستێك، كە دەیتوانی بە بێكەموكوڕی وەك (پەكەكە) دەستوەردانی رۆژەڤی بكردایە. بەڵام بەهۆی رەوشی هەستیاری باشوور، ئامۆژگاری و پێشنیاری برایانەی دەسەڵاتدارانی باشوور، ئێمە بڵاوەمان بە گشت هێزەكانی خۆمان كرد. نرخی ئەمە، بۆ ئێمە بە گران تەواو بوو، دیسان پارتی بووە دوو پارچە...\nهەمدیسە پارتیمان لە ساڵی 1992دا قورسایی كاری خۆی خستەسەر مەیدانی خەباتی سیاسی. كۆنگرەی ساڵی 1992باشترین نموونەیە، كە كەسایەتییە سیاسی و رۆشنبیرە كوردەكان لەم كۆنگرەیەدا یەكگرتوویی خۆیان پیشاندا، كە لە هێزی جۆراوجۆرەوە هاتبوون. ئەم كۆنگرەیە بە بەشدارییەكی گەلێك بەهێز و گەرمی ئەم لایەنانە پێكهات، كە لە رێكخستنەكانی وەك رزگاری، ئاڵارزگاری، كاوە و گروپەكانی دیكە هاتبوون. پارتی وەكو هەموو جارێك بە بێئەوەی ستاتۆپەرستی بكات، رێگەی بۆ زانا و رۆناكبیرەكانی خۆی واڵاكرد. ئەمە لە ترادسیۆنی پارتیدا زۆر جاركراوە. هەر لە قۆناغی دامەزراندنی پارتی لەساڵی1965،1969،1975،1991،1992 دامەزرێنەر و كادرانی كۆن، بەدوای كادرە نوێیەكاندا رۆیشتوون، سەرۆكایەتی (پارتی)ـشیان داوەتە ئەم خوێنە تازەیە. بەم هەڵوێستە ترادسیۆنالە، پارتی توانیویەتی باوەڕییەكی مەزن بە كادرە نوێیەكانی بدات، باوەشی خۆی بۆ خوێنی تازە بكاتەوە، رێوەبەرایەتییەكەشی تەسلیم بەوان كردووە. گەلەكۆمەی "نیمچە ئنتەلەكتوئەلەكان" لەدژی ئەم یەكێتییەی پارتی سەركەوتوونەبوو. لەدوای ئەم یەكێتییە بەهێزە، هزری یەكێتی گشت هێزەكانی باكووریش هاتە كایەوە. مێژوو شاهدی ئەم هەوڵدانە دڵسۆزانەی (پارتی)یە. لە بورای خەباتی یاساییدا، لەگەڵ هەبوونی كەموكورتی لە رێكخستنی هێزێكی وەها، كە لەسەر ئەم خەباتە یاساییە، لە گەلێك لایەنەوە ئەژمار دەكرا، چ لە دەمەزراندنی پارتە یاساییەكاندا، چ لە دروستكردنی گەمەیەكی هاوبەش بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانتاران، قورساییەكی لە رادە بەدەر بەدیدەكرا. لەواری پەیوەندییە دیپلۆماسییەكان كاركرا. هەندێك وەزارەتی دەرەوەی وڵاتانی ئەوروپا پێشوازییان لە شاندی پارتەكەمان كرد.\nلە ساڵی 1993دا (پ. د. ك-باشوور)، لەگەڵ رێكخستنەكانی دیكەی وەك پارتی گەل، پاسۆك، سۆسیالیست، رێكخستنی گروپی كوردیی فەیلی و یەكێتی دیموكراتی كورد، یەكێتییەكی زۆر بەهێزی دروستكرد. (پ. د. ك-باشوور) لە هەڵبژاردنی ساڵی 1992دا 51% دەنگەكانی بە دەستهێنا، بەهۆی ئەو یەكێتییەی كە لە ساڵی 193دا دروستیكردبوو، بە شێوەیەكی ئۆتۆماتیكی دەنگەكانی گەیاندبووە زیاتر 55%دا. ئەو بە هێزبوونەی پارتی، نیگەرانیی هەندێكی لایەنی لێكەوتەوە، بەهۆی ئەمەوە بناغەی شەڕی ناوخۆیی دانرا. زۆری نەخایاند لە دوای 6 -7 مانگ، كورد كەوتە نێو گەمەیەكەوە، كە بەمە شەڕی ناوخۆیی دەستیپێكرد. هەم دیسان خەباتی پارتیمان لەژێر سێبەری پێشكەوتنەكانی باشووردا مایەوە. هاوتەریب لەگەڵ بوویەرەكانی باشوور، پارتی ئێمە هەڵوێستی تەندروستی وەرگرت. بەهۆی ئەمەوە نیقاشێكی نوێ لەناو ریزەكانی پارتیدا دروست بوو.\nلەبەرئەوەی رەوشی باشووری كوردستان بۆ ئێمە ئەوەندە هەستیاربوو، ئێمە هەموو هێزی خۆمان كۆنسەنترە(تەركیز)ی سەر پێشهاتەكانی باشوور كرد. ئەمە بۆ ئێمە زۆر روون بوو ، كە كاریگەریی ئەم هەڵوێستەمان، لەسەر ئەم یەكێتییە بەهێزەمان بە نرخێكی گران تەواو دەبێت. بەڵام بە هەر نرخێك بووبێت، لەوانە نییە پارتی كارێك بكات، كە ئەژمار بۆ رەوشە هەستیارەكانی باشوور نەكات. ئەم راستییە وابەستەیە بە فەرهەنگی پارتیمان. ئێمە، هەمیشە باشووری كوردستان وەك بیبیلەی چاومان پاراستووە. گەرەنتی بوونی مافی میللەتی كورد لە دەستووری هەمیشەیی عێراق، گرنگترین ئامانجی ئێمە بوو.\nئەنجامی گۆڕانكارییەكانی شەڕی ناوخۆی باشووری كە رووبەڕوومان بوونەتەوە\nپێكهێنانی ئەنتەگراسیۆن (یەكانگیری)ی كادران لە نێوان كادرانی نوێ و كادرە كۆن، كە "كارتێكردنی پێشهاتەكانی باشوور رۆڵی خۆی هەیە". مانۆری سیاسی كە (هێشتانیش بەردەوامە) بۆ لەناوبردنی رێبازی (بارزانی)ی نەمر لە باكووری كوردستان، كە لەمیانەی ئەمەدا پارتیمان كراوەتە ئامانج، هەروەها لەلایەن خودی كادرانی پارتی تێنەگەیشتن لە راستیی فەرهەنگ و هێزی (پ. د. ك)، كە پارتیمان (ئەمڕۆ لە پرۆتۆكۆلی هێزەكانی ئاسایشی دەوڵەتی توركیا و لە داوانامەی ئەرگەنەكۆن، وەك هێزێكی ترسناك دەبینرێت)، لەگەڵ ئەمەدا هەڵوێست و تێڕوانینی هەندێك "نیمچەئنتەلەكتوئەلە" كوردەكان، كە لە ساڵی 1992دا پەیوەندییان بە ریزەكانی (پارتی)یەوە كرد، كە ئەم رەوشە(لەسەر كارەسات و شەڕی ناوخۆیی تا ساڵی 1998 لە باشوور بەردەوام بوو). پشتگوێخستنی پارتی باكووری كوردستان لەلایەن پارتی باشوورەوە.\nلەگەڵ ئەوەی بوون بە هۆكاری لاوازبوونی پارتی باكوور، پارتی نەیتوانی رۆلی خۆی ببینێت، ئەمە تا كۆنگرەی نۆی 2005 بەردەوام بوو. لەگەڵ هەموو ئەم بەربەستانەدا، پارتی توانیی لە ساڵی2005 كۆنگرەی خۆی ببەستێت. ئێمە بە جۆشێكی مەزنەوە روومان لە خەبات كرد. رۆڵی پارتیمان، لە ناوەندی خەباتی بزاڤی ئازادیخوازی گەلی كورددا، وەك پارێزەرانی بارزانی نەمر دەبینرا. دیسان رێگە لەبەردەم ئێمەدا واڵابوو، ئێمەش دەستمان بەخەبات كرد. بەداخەوە، لە ئامادەكردنی كۆنگرەدا هەندێك هەوڵی نیگەتیف لەلایەن چەند كەسانی(لەخۆبایی) ئاستی كۆنگرەیان دابەزاند. ئەم كەسانە لە خەباتی رێكخستنی كوردیدا زۆرباش دەناسرێن، دەرەنجامێكی وەهای بەدوای خۆیدا هێشت، كە مرۆڤ ناتوانێت پێیەوە سەربەرز بێت. ئامانجیان لە خەباتێكی پیرۆز زیاتر تێركردنی رۆحی كەسایەتی خۆیان بوو. ئەوانە خاوەنی فەرهەنگی(با بچووك بێت، بۆ من بێت) بوون، بەڵام دوای ماوەیەك ئەو كەسانە لە دەسەڵات رایانكرد، رێگەی پارتی دیسان واڵابوو. جۆرە كادرێكی دڵخوازی خەبات دەست بەكار بوو. لەنێوان (2) ساڵدا چەند هەنگاوێكی جددی نران. لە رووی راگەیاندنەوە كارێكی زۆر باشكرا. كار بۆ دامەزراندنی دەزگا هونەرییەكان لە باكووری كوردستان كرا. بۆ بەردەوامیدان بە كاری دیپلۆماسی كۆمەڵە كەسێكی ئاستبەرز بە هاوكاری پارتی، گەلێك كاری سەرنجراكێشیان ئەنجام دا. لەمیانەی ئەم كارانەدا چەند دیدارێكی هێژا لەگەڵ پەرلەمانتارانی ئەوروپا، كۆمیسیۆنی ئەوروپا سازكران. هەر لەو سەروبەندەدا، دامەزراندنی "هەڤبەندی"، كە جگە لە (پەكەكە)، گشت پارتەكانی باكوور وەك پارتەكانی (هاك-پار) و (كادەپ) پێكهات، لەمبارەوە رۆڵێكی سەرەكیی بینی. لەم رووەوە پارتی بووە ئومێدێك لە باكووری كوردستان. گشت كەسانی وڵاتپارێز، رۆناكبیر و سیاسیی كورد چاویان لە خەباتی ئێمە بوو. پەیوەندییەكانی ئێمە لەگەڵ گشت پارتە كوردستانییەكان، بەتایبەتی لەگەڵ پارتەكانی باشوور جێی بایەخ بوون. لەم سەروبەندەدا ئەرگەنكۆنچییەكان هاتنە كایەوە. باشووری (كوردستان)یان كردە گۆرەپانی مانۆری خۆیان. لەمانە لە دەرەوەی كەركوك، پیلانی تێكدانی باری هەولێر و (سلێمانی)یان بەدەستەوە بوو. لە هێزەكانی باشوور زیاتر، هێزە ئەمریكییەكان بەدوای ئەواندا دەگەڕان. داڕشتنی پیلانی كوشتنی پارێزگاری كەركوك، لەڕێگەی كێشەی (جواڵ)ـەكەوە پووچەڵكرایەوە! ڤەدات یەنەر، كە لە باشوور وەكو رۆژنامەوانێك كاری دەكرد، كەسی من وەكو "پیاوی مەسعود بارزانی" دیاردەكرد، سەرئەنجام ئەو كەسە لەگەڵ ستراتیژیسیەنە (ئەرگەنەكۆن)ـەكان دەستگیركرا. ئاتیلا ئوگور، بەرلە دەستگیركردنی، لە ئیمرالی بەرپرسی ئاسایش بوو، ئەو كەسە لە سلێمانی دەسووڕایەوە. درێژ ئەل كەسێكی چەتەی ئەرگەنەكۆن بوو، لەلایەن هەندێك لە بەرپرسانی باشوور وەك مرۆڤێكی رێزدار پێشوازیی لێدەكرا.\nتوركيا و باشوور\nلە ساڵی 1991 بەدواوە دەوڵەتی توركیا گشت هێزەكانی خۆی بۆ لێدانی دەسكەوتەكانی باشوور دەستەبەركرد، كە ئەمە وەك دیفاكتۆیەك لەژێر لووتیان دروست ببوو، ئەوانی نیگەران كردبوو. چەمكی سەختەكاری و فێڵبازیی "كورد و تورك بران" لەناو هەوڵەكانیاندا بەدیار دەكەوت. ئەو توركیای بۆ توركمانانی عێراق دنیای خراپ دەكرد، بەڵام بۆ دەسكەوتەكانی كورد، رزگاربوونی كورد لە زۆرداریی رژێمێكی فاشیست تەحەمولی نەبوو.\nبۆ توركیا چاڵاكییەكانی حەماس رەوان، كادر و ئەندامەكانیشی بە قارەمان دەبینێت، بەڵام بارزانی و تاڵەبانی بە(سەرۆك عەشایەر" دادەنێت. چەكدارەكانی حەماس قارەمانن، بەڵام هێزی پشێمەرگە بە "جەردەوان" دادەنێت. چەكدارەكانی (پەكەكە)ش "تیرۆریست"ـن. بۆ مناڵەكانی فەلستین فرمێسك دەبارێنن، بەڵام مناڵەكانی كوردیش بە پشتیوانی(تیرۆر) لە قەڵەم دەدەن. ئەمە شتێك نییە قبوڵ بكرێت، ئەمە سەختەكارییە!\nگەر مرۆڤ دەستی خۆی بخاتەسەر ویژدانی خۆی، دەبینێت كە (پەكەكە) لەهەمبەر كردەوەكانی حەماس، رێكخستنێكە لە مەلاییكەتەكان پێكهاتووە. تێڕوانینیان لەهەمبەر باشووری (كوردستان)یش بە هەمان شێوەیە. بۆ فەلستینییەكان داوای دەوڵەتێكی سەربەخۆ دەكات، كوردیش ناچاری دەسەڵاتی حكومەتێكی ناوەندگەرایی دەكات. سەرەڕای ئەمەش بووەتە پارێزەری(عێراقێكی یەكگرتوو). پەیوەندییە سیاسی و ئابورییەكانی لەگەڵ عێراق، لەسەر بنەمای پاكتاوكردنی حكومەتی هەرێم دروست دەكات. راستە، لەم دواییەدا هەندێك نەرم بوون، بەتایبەتی حكومەتی تەییب ئەردۆگان. بەڵام ئەم نەرمبوونە، بۆ خاتری چاوە رەشی كورد نییە. بەڵكو پەیوەستە بە هەڵوێستی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ئەوروپا. بێگومان پێشهاتە جیهانییەكان، ئیفلاسكردنی سیستەمی كەمالیزم، بەهۆی ئەمانەوە دەوڵەتیش ناچارییەوە پێویستە هەندێك "هەنگاو" بنێتەوە، بەڵام بە شێوەیەكی گشتی، دەیەوێت ئەمەش لەسەر ئەژماری پاكتاوكردنی بزاڤی كورد بێت.\nدانوستانی سیاسییان بە ناردنی شاندێك بۆ باشووری كوردستان دەستیپێكرد، كە ئەم شاندە بەسەرۆكایەتی راوێژكاری (میت) ئەمرە تانەر بوو. ئێستا بە پێویست نابینم زیاتر لەسەر دەتاكانی راوەستم. بە بێئەوەی كۆنسەپتێكی چارەسەری پێشكەش بكەن، بە فەرمی داوای پاكتاوكردنی گشت رێكخستنە چەكدار و ئیلەگالەكان (نایاساییەكان) دەكەن. سەیرە، لە رێگەی پەیوەندییەكانی دەسەڵاتدارانی باشوورەوە داوای پاكتاوكردنی قەندیل، (پەكەكە)، (پ. د. ك-باكوور و (پ. و. د) دەكەن. بەداخەوە...\nماوەیەكی زێدە بەسەر ئەمەدا تێپەڕنەبوو، كە هێزەكانی ئاسایشی دەوڵەتی توركیا لەژێر ئەم سیاسەتە نەرمەدا، پارتی ئێمەیان بە پارتییەكی(تیرۆریست) لە قەڵەم دا. ئەو پارتییەی لە گشت ژیانی سیاسی خۆیدا، بۆ رۆژێكیش بووبێت، چەكی بەكارنەهێناوە، كرا بە "تیرۆریست"!\nلە هەموو لایەكەوە پاكتاوكردنی پارتیمان، (پەكەكە) و هێزەكانی باكوور دەستیپێكرد. دەستپێكردنەكە بە چ شێوازێكە، فیگۆرانەكانی كۆنسەپتەكە كێن؟ ئەم مەسەلەیە ئێستا كەمێك ئاشكرا دەكەم، ئەگەر پێویست بوو، بە هەموو دەتاكانیەوە بۆ رای گشتی رادەگەیەنم.\nبەهەر هۆكارێكەوە بووبێت، ئەمڕۆ لە توركیا بڕوایەك دروست بووە، كە سیاسەتی ئاسمیلاسیۆنی دەوڵەتی توركیا سەركەوتوو نەبووە. سەد ساڵەی دوایین پڕە لە وەڵامی میتۆدی نامرۆڤانەی دەسەڵاتدارانی توركیا، لەهەمبەر سەرهەڵدان و خەباتی ئازادیخوازی گەلی كورد لەپێناوی مافە رەواكانی. كوشتن، لەسێدارەدان نەفیكردن وسیاسەتی ئاسمیلاسیۆن بەجارێك ئیفلاسی كرد! شەڕی چەكداریی (پەكەكە) بۆ دواڕۆژی توركیا بوو بە كێشەیەكی تایبەت. لە ئامانجی خۆیاندا كە دەیانگوت لە ماوەیەكی كورتدا هێزە تیرۆریستەكان لەناودەبەین، بەسەرنەكەوت. لەلایەكی دیكەوە لەژێر لووتیاندا، كورد لە باشووری كوردستان بوونەتە فاكتەرێكی سیاسی، كە دەتوانێت كاریگەریی لەسەر هەموو پارچەكانی دیكەی كوردستان هەبێت. هەڵوێستیان لەبارەی پەراوێزخستنی باشوور، كە هیچ كاتێك ئامادەنەبوون، لەگەڵیان دانیشن، بەسەرنەكەوتن! تێڕوانینە سەیروسەمەرەكانیان "بەناو پەرلەمانتۆ" و "بەناو كوردستان"، بەناچاری لە دەستەواژە سیاسییەكانیان دەرخست. بەكورتی، سیاسەتی دەوڵەتی توركیا بەسەرنەكەوت، دووچاری قەیران بووەتەوە. لەبەر ئەمەیە حكومەتی ئەردۆگان پێویستی بە هەندێك گۆڕانكاری دەبینێت. بەرنامەی خۆی بەناوی"كرانەوەی دیموكراتیك" راگەیاند. پێشان بەناوی"كرانەوەی چارەسەری بە رووی پرسی كورد"دا بوو. ئەو جوامێرانە، دەیانویست پرسی كورد چارەسەر بكەن، بەڵام هێشتا لە سەرەتادابوون كە پەشیمان بوونەوە. بەرەو دواوە گەڕانەوە، ناوی بەرنامەكەیان گۆڕی. دوورنییە، لە ماوەیەكی دیكەدا بە تەواوێتی واز لە بەرنامەكەیان بێنن. ئاخافتنەكانی ئەو دواییەی ئەردۆگان ئاماژەن بۆ ئەو راستییە. لە ئێستادا دیارە، كە هەموو هەوڵەكانیان بەرلە هەر شتێك بۆ پەراوێزخستنی هێزە چەكدارەكانی (پەكەكە)یە، لەگەڵ ئەمەشدا رێگرتنە لە بڵاوبوونەوەی هزری نەتەوەیی، كە رۆژ بە رۆژ لە باكوور بەهێزتر دەبێت. ئامانجی بنەڕەتییان گۆڕانی خودی كوردە، لەمەش خراپتر مەبەست دروستكردنی كوردی توركە. دەبێ مرۆڤ بپرسێت؛ گەلۆ ئەگەر كەسێك لە وشەی كورد و كوردستان را بكات، چۆن دەتوانێت بۆ چارەسەركردنی كێشەی كورد كەسێكی دروست بێت؟ راستە "كرانەوەی دیموكراتیك" رێگەی دیالۆگ دەكاتەوە، لەسەر پرسی كورد گفتوگۆیەكی ئازادانە بەڕێوەدەچێت، ئەمە دەتوانێت ببێتە رۆناكییەك بۆ نەتەوەی كورد، تورك و كەمەنەتەوەكانی دیكەش. بەڵام بۆ ئەمەش هیچ گەرەنتییەك نییە. هەڵبژاردنەكانی ساڵی 2011، دەتوانێت گشت بەرنامەكانی حكومەتی ئەردۆگان بشێوێنێت. یاخود چواچێوەی بەرنامەكانیان تەسكتر بكاتەوە. لەوانەشە وەكو ئێستا بە شێوەیەكی نارێك و پچرپچر بەڕێوەبچن. دەبێ لە بیر نەكەین، جددییەتی كۆنسەپتی چارەسەری، یاخود دیموكراتیزەكردنی وڵاتێك، تەنیا بەقسە ناكەوێتە واری ژیانەوە.\nدیموكراسی بە شێوەیەكی پچرپچر نابێت! توركیا ناچاری هەڵگرتنی هەنگاوی رادیكالانەیە. ئەمەش بە هاتنە كایەی گۆڕانگاری لە یاسای بەڕەتیدا پێكدێت. دەبێ لە یاسای بنەڕەتیدا جێگیركردنی مافی نەتەوەی كورد بنێتە مەرجێكی بنەرەتی! ئەو هەنگاوانەی ئێستا دەنرێن، بەپێی یاسای بنەڕەتی شتی نایاسایین. بۆیە ئاراستەی ئەم هەنگاوانە بەرەو ئاقارێكی نادیارن. پێدەچێت ببنە هۆكاری كارەساتێك لە سەرتاسەری توركیا. بۆیە پێویستە ئێمەی كورد وشیار بین، داخوازیی جددییەت، دروستی و بڕوا پێدان بكەین. بڕواش لە ئەنجامی گۆڕانكاری لە بڕگە یاساییەكان سەرچاوە دەگرێت. لە مێژوودا گەلی كورد بڕوای زۆری بە تورك داوە. ئێمە لە مێژوودا بۆ پێكەوەژیان شان بە شانی برای تورك، لە كاتی ئۆسمانییەكان و دامەزراندنی كۆماری توركیا، لەدژی هێزە هاوپەیمانەكان شەڕمان كردووە. بەڵام لە دوایین كاتدا لەدواوە خەنجەریان لە پشتی كورد داوە، فەرموون با سەیری سەرهەڵدانەكانی ساڵانی 1925 – 1938 بكەین. بۆیە ئێستا رۆڵی دەزگاكانی دەوڵەت، سیاسەتمەدار، رۆشنبیر و ئەكادیمیسیەنەكانی تورك هاتووە، كە ئیدی دەبێ ئەوان باوەڕی بدەن بە گەلی كورد. ئێمە بە زیادەوە بڕوامان بە ئەوان داوە! ئەمە لەلایەك، لەلایەكی دیكەوە؛ بەهەر شێوەیەك بێت، لایەنی توركیا كۆنسەپتی خۆیان ئامادە كردووە، دەیانەوێت لەسەر كورد بسەپێنن. ئەوان دەیانەوێت بەم كۆنسەپتە دەست لە "تیرۆر" بوەشێنن. هێزە "رادیكالە"كان لەناو ببەن. بەمە دەیانەوێت لەهەر لایەكەوە "توركیایەكی ئارام" بئافرێنن.\nگەلۆ كۆنسەپتی ئێمەی كورد چییە؟\nبە بڕوای من، بەشیر ئاتالای وەزیری ناوخۆی توركیا، بەچ شێوەیەك بۆ سەرخستنی كۆنسەپتی خۆی سەردانی گشت دامودەزگاكانی توركیا دەكات، رای پارتی و كەسایەتیی سیاسی وەردەگرێت، دەبوایە كوردیش بۆ پێكهێنانی كۆنسەپتێكی هاوبەش، بە یەكەوە گفتوگۆ و دیالۆكیان بكردایە. ئەمە پێكنەهات... لە جیاتی ئەمە، بەدوای ئەوەدا دەگەڕێن بە "موخاتیب" وەربگیرێن، واتە "ئێمەین، نە كەس و هێزێكی دیكە!" بەڕاستی، هەبوونی هێزەكانی دیكە جێی پرسیارە. تائێستا لەدەرەوەی (پەكەكە)، بواری هێزێكی دیكە نییە، كە بتوانن دەستیان لە رۆژەڤی سیاسیدا هەبێت. ئەمە ماوەی (30) ساڵە گەمارۆی سیاسی لەسەر گشت هێزەكانی باكوور هەیە، هێشتانیش بەردەوامە! پێشهاتەكانی كۆنژەكتۆر و فاكتەرە بازرگانە سیاسییەكان، لە پشت دەرگا داخراوەكاندا، كوتەكیان لە گشت هێز و كەسایەتی باكووری كوردستان دا. لێرەدا راستییەك هەیە، لە سەرتاسەری جیهان، هیچ هێزێك وەك كورد بە فیداكاری و دەرفەتی خۆی تێكۆشینی بەردەوام نەكردووە. بەڵام هەوڵە فیداكارییەكانی بۆ سەركەوتن بەس نین. چەندین كەسایەتی هێژا هەن، كە (40) ساڵ زیاترە لەناو بزاڤی كورددا كار دەكەن، كە لە هەر بوارێكدا بوونەتە پسپۆڕ، ناتوانن لەهەمبەر كەسانی كەمالیستی وەك ئایسەل توغلۆك سەركەون. ئەمە ئیماژی بەردەوامبوونی كۆنسەپتی دەوڵەتی قووڵ بەخۆیەتی. (گۆڕانكاری ئەم رەوشە ئێستا دەستیپێكردووە).\nبمانەوێ و نەمانەوێت ئەم پێشهاتانەی باكووری كوردستان، دەسەڵاتدارانی باشووری (كوردستان)یش پەیوەندار دەكات. ئەوانیش لەناو ئەم پرۆسەدۆرەدان. هەوڵەكانی پاكتاوكردنی هێزەكانی باكووری كوردستان، كاریگەرییەكی مەزن لەسەر ئەوانیش دەكات، بە زیانی ئەوانیش تەواو دەبێت. سەیرە، گەلۆ بەڕاستی نازانن، یاخود ناتوانن بیبینن؟ چۆن ناتوانن بیبینن، توركیا لە بنبەستكردنی رەوشی كەركوك رۆڵێكی سەرەكیی هەیە؟ لەبەر چییە، ئەردۆگان لە كاتی سەردانەكەی بۆ بەغدا پێشنیار دەكات، كە ئەوان ئامادەن هێزی سەبازی لە كەركوك جێگیر بكەن؟\nدیارە، كە توركیا بەدوای "پەیمانی موسڵ"دا دەگەڕێت. ئەم پەیمانە لە 5/6/1926 لە نێوان توركیا، عێراق و بریتانیادا پێكهات. بەپێی ئەم پەیمانە توركیا لە ولایەتی موسڵ دەكشێتەوە، بە مەرجێك هیچ گۆڕانكارییەكی جوگرافی لە ستاتۆی هەرێمەكە دا نەكرێت، یانی هەرێمی كوردستان. لە هەمان پەیماندا، توركیا ئەمەی گەرەنتی كردووە، كە بتوانێت سنووری باشووری وڵاتمان ببەزێنێت، بۆ ئەوەی بەدوای نەیارەكانیدا بگەڕێت. لە دەرەوەی (بارزانی)یەكان، كێ بوون ئەو هێزە نەیارانە؟ ماوەیەكی كەم بەرلە پەیماننامەكە (شێخ عەبدولسەلامی بارزانی) لە سێدارە درا. توركیا ئەمەی بۆ خۆی كرد بووە ئامانج؛ كە شەڕی گشت بارزانییەكان بكات، ئەوان لەناو ببات. لە دەسپێكی ساڵی 1940 لە باشوور و رۆژهەڵاتی وڵاتمان، بزاڤی ئازادیخوازیی گەلی كورد دەستیپێكرد. لە ئەنجامی ئەمەدا لە 22/1/1946دا كۆماری كورد لە مەهاباد دامەزرا. هێزی بارزانییەكان رۆڵی هەرە گرنگیان تێدا بینی. دیسان ئەمە توركەكانی نیگەران كرد، كە (2) مانگ لەدوای دامەزراندنی كۆماری كورد، لە 29/3/1946دا توركیا بەناوی "پەیمانی پەیوەندیی دۆستانە" لەگەڵ عێراق هاوپەیمانییەكی مۆركرد. بەپێی ئەم پەیمانە توركیا ئەم مافەی پێدرا، كە بتوانێت ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە باشووری وڵاتماندا ئەنجام بدات. واتە ئەمە لەسەر بنەمای نەهێشتنی بارزانییەكان كرابوو. بۆ ئاگاداریی هەندێك لە ئۆپتەمیستەكانی باشوور، ئەو كات چیرۆكی (قەندیل) و (پەكەكە) نەبوو.\nئێستا سەردەم گۆڕاوە، چاوی هەموو دنیا لەسەر پێشهاتەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. ئەگەر بە شێوەیەكی كەمیش بێت، بەڵام كورد لەناو پەیوەندییەكانی نێونەتەوەییدا جێی خۆی گرتووە. توركیا ناتوانێت وەكو پیشەی هەموو جاری بە پەیمانی ئیلەگال هێرش بكاتە سەر كورد. بۆ ئەمەش بە پیلانی سەختەكاری (جامبازانە)، كە هێشتان دیارنییە لەناو "كرانەوەی دیموكراسی"دا چ هەیە، دەیانەوێت رێگە لە پێشكەوتنەكانی كورد بگرن.\nگەلۆ تا چ رادەیەك كورد لە سەختەكارییەكانی توركیا ئاگادارە؟ لەراستیدا پرسی هەر گرنگ ئەمەیە! بۆچی دەسەڵاتدارانی باشوور بێدەنگن، ئەم ئۆپتمیزمە لە كوێ دێت! لەسەر چ بنەمایەك كۆنسەپتی سەختەكاری بە "باش" دەبینن؟ بۆچی لەمبارەوە رای براكانی خۆیان وەرناگرن، بەتەنیا بەجێیان دەهێڵن؟ ئایا تا هەنوكە سەبارەت بە "كرانەوەی دیموكراتی" هیچ لێكۆڵینەوەیەكی سیاسی كراوە، یاخود نا؟\nلەبەر چی مام جەلال لە بانگەوازییەكەی خۆیدا كوردانی باكوور هاندەدات، كە "ئەوان ئاقڵ" بن، لە دەوری (ئاكەپە) كۆببنەوە! ئایا لەنێوان پارتی مالیكی و (ئاكەپە)دا چ جیاوازییەك هەیە؟ بەڕای من، جیاوازییەكی ئەو و تۆیان نییە، كە بتوانرێت كوردەكانی باكوور هان بدرێن، لە دەوری (ئاكەپە) كۆببنەوە. ئەم هەڵوێستەی مام جەلال بەڵگەیەكە، كە ئەوان چارەسەریی كێشەی كورد لە توركیا، لەناو كۆنسەپتی حكومەتی ئەردۆگاندا دەبینن.\nخوا دەزانێت، ئاخۆ لە پشت دەرگە داخراوەكاندا چ جۆرە كلاوێك بۆ سەری كوردانی باكوور دەدوورێت. بێگومان ئێمە پێویستیمان بە ئامۆژگاری و ئەزموونی برایانی باشوورمان هەیە. ئێمە لە مێژووی بزاڤی خۆماندا بۆ چەندین جار سەلماندوومانە، كە ئێمە گەلێك بایەخ بە ئەزموونی ئەوان دەدەین. بەڵام ئەم هەڵوێستەی ئەوان تەنیا خزمەتی تێكچوونی هێزە نیشتیمانپەروەرەكان دەكات. وەكو لەسەرەوە ئاماژەم پێدا، ئێستا پێویست ناكات داتاكان ئاشكرا بكەین. بەڵام بەداخەوە بەشێكی گرنگ لە دەسەڵاتی سیاسیی باشوور، ناڕاستەوخۆ پشتیوانی لە كۆنسەپتی "كرانەوەی دیموكراسی" دەكەن. لە راستیدا كارەساتی هەرە گەورە ئەمەیە!\nمرۆڤ ناتوانێت گلەیی لە نەیارانی خۆی بكات. هەر لەو كاتەی لە ئاسیای ناوەڕاستەوە هاتوونەتە هەرێمی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، خەریكی هەڵخەڵەتاندنی كوردن. هەروەها كورد لەدژی كورد بە كاردەهێنن. ئەمە ترادسیۆنی باب و باپیریانە. بەڵام كاتێكە برایانی ئێمە، ئێمە ناچاری كۆنسەپتی بێناوەرۆك بكەن، ئێمەش مافی ئەوەمان هەیە، بیر لە خۆمان بكەینەوە، داوای مافی خۆمان بكەین.\nكاتێكە حكومەتی عێراق، ئۆتۆنۆمییەكی كارتۆنیی لەسەر ئەوان سەپاند، ئێمە بە هەموو توانایەكمانەوە، لەپێناوی ئۆتۆنۆمییەكی راست و دروست پشتیوانی ئەوانمان كرد. راستە كە گۆڕانكاری بەسەر ئەم سەردەمەدا هاتووە، بەڵام دەبێ ئێوەش بەپێی توانای خۆتان لەپێناوی دەستەبەركردنی چارەسەرییەكی راست، پاڵپشتیمان بكەن. ئێمە لە برایەتی دەرەكی تێر بووین، ئێمە داوای برایەتییەكی راست دەكەین، ئێمەش مافی خۆمانە، هیچ كەسێك ناتوانێت بۆ ئاسوودەیی خۆی مافەكانی ئێمە بخاتە ژێر پێیەوە!\nدووبارە دەكەمەوە، ئەگەر توركیا لە بەرنامەكانیدا هەندێك راستگۆیانە بێت، دەبێ ئەمە بسەلمێنێت، كەوا سەختەكاری ناكەن. ئەمەش بە گۆڕینی یاسای بنەڕەتی دەستەبەر دەبێت، بەپێی یاسا ئەوە بەواتای چەسپاندنی مافی گەلی كورد دێت. بەپێچەوانەوە، ئەگەر كورد وشیار نەبێتەوە، هەر لە ئێستاوە داوای مافەكانی بە ئەنجامدانی چەند ریفۆرمێك كۆتا بكات، پرسی چارەسەریی كێشەكەی لە چوارچێوەی "كرانەوەی دیموكراتی"دا، بەلای زیادەوە وەك پرسی كەمەنەتەوەكانی ئەورپا "چارەسەر" دەبێت. برایانی ئێمەی باشوور، ئەگەر پشتگیریمان بكەن و نەكەن، ئەمە شتێكی دیكەیە. بەڵام دەبێ ئێمە ناچاری جێبەجێكردنی كۆنسەپتی بێناوەرۆك نەكەن. لە كاتی ئاوەرابوونیان سەرجەم پارچەكانی دیكەی كوردستان، یارمەتیی ئەوانیان دا. چ لە توركیا، چ لە ئێران و چ لە سوریا بە هەموو دەرفەت یارمەتییان دراوە. كاتێكە كادرانی باشوور لە ساڵی 1991دا نەیاندەتوانی سەد كەس كۆبكەنەوە، كوردی پارچەكانی دیكە، بە دەیان هەزار كەسیان لە سەرانسەری ئەوروپا بۆ خۆپیشاندان هێنایانە مەیدان. بە رادەیەكی زۆر میتینگ و مانگرتنیان سازكرد. بەڵام هەمان كەس، ئەمڕۆ لە هەولێر، سلێمانی و دهۆك لە بەردەگای ئەوان بوونەتە پەنابەر، بەداخەوە!\nئەم بێعەدالەتییەی ئەوان، سەرنجی گەلێك لە دیپلۆماتە ئەوروپییەكانیشی راكێشاوە. خاتوو میتران لەناو پەرلەماندا بە زمانێكی شیرین ئەوانی رەخنەكرد.\nئەو گوتی؛ "ئێوە لە من باشتر دەزانن، كە ئاییندەی نەتەوەی كورد، وابەستەیە بە كوردستانی عێراق، بۆیە ئەركی ئێوەیە هاوكاریی چاڵاكوانانی كوردی پارچەكانی دیكەی كوردستان بكەن، ئێستاش دەوری ئێوەیە هاوكاری خۆتان بۆ كوردەكانی پارچەكانی دیكە بسەلمێنن. هاوكاریكردنی ئێوە تاكە گەرەنتییە بۆ سەركەوتنی ئەوان".\nپارتی دیموكراتی باكوور، هەر لە رۆژی دامەزراندنیەوە تائێستا گشت هێزی خۆی خستووەتە پاڵ بزاڤی ئازادیخوازی لە باشوور. ئەو هێرشانەی دەكرانە سەر پارتی باشوور، لە هەمان كاتدا دەكرانە سەر پارتی باكوور. ئەو كات ئێمە برا و هاوپشكی یەكبووین. بەڵام ئێستا وەك ئەندامێكی مەكتەبی سیاسیی پارتی باشوور دەفەرمووێت "ئێمە براین، بەڵام هاوپشك نین". وەكو ئەوها دیار دەكەوێت، ئەمە تەنیا هەڵوێستی كەسێك نییە، لە هەمان كاتدا گەلێك ئەندامی دیكەش خاوەنی هەمان هەڵوێستن. باشە چ بەرژەوندیی ئەوان لە بێهێزبوونی و پشگوێخستنی پارتیی "برا"دا هەیە؟ ئایا تاوانی ئێمەیە؟ بێگومان كەموكوڕیی ئێمەش هەیە، دەبێ قەبووڵی بكەین، كە ئێمە بێتواناین، كۆر و پەككەوتووین. باشە، مرۆڤ دەستی برای پەككەوتووی خۆی نەگرێت؟ بە بڕوای من، تێكچوونی (پ. د. ك-باكوور)، واتای نەمانی رێبازی بارزانی نەمر دەگەیەنێت لە باكووری كوردستان. لە راستیدا هەوڵەكانی دەوڵەتی توركیا نەهێشتنی لایەنگریی رێبازی (بارزانی)یە. لە رەوشێكی وەهادا پشتگوێخستنی (پ.د.ك باكوور) خزمەتی كێ دەكات. پ.د.ك باكوور، دەبێتە قوربانی هەڵوێست و ستراتیژیی هەڵە، كە دەكرێ لە رۆژێكدا لەسەر باشووریش بە نرخێكی گران تەواو ببێت. دەسەڵاتداری سیاسیی باشوور، نەتەنیا هێزە سیاسییەكان پشتگوێ دەخات، هەروەها پێشمەرگەكانی بەشەكانی دیكەش كە لە شۆڕشی ئەیلول و گوڵاندا بەشدارییان كردووە، پشتگوێ دەخات. قوتابی، دەزگا مەدەنییەكان رۆناكبیر و كارسازانی كورد(بزنسمان) وەك كەسانێكی هەتیم پشتگوێ خراون. گەلێك پێشمەرگە لە پارچەكانی دیكە بێماف ماون. بەر لە (2) –(3) ساڵ پێش ئێستا بە هەزاران كچ و كوڕی كورد دەیانویست لە زانكۆكانی كوردستان بخوێنن. ئەمڕۆ 70%ی ئەم داخوازییە كەمبووەتەوە. دەزگاكانی راگەیاندن لە پارچەكانی دیكە لەبەر دەرگاكەیان بوونەتە "سواڵكار". كارسازانی كورد مەغدوردەبن و كوردستان جێدەهێڵن. بەڵام كارسازانی تورك لە كوردستان گەورەترین تەندەر بەدەست دەخەن، تائێستا یەك كۆمپانیای توركیاش مەغدور نەبووە. خاوەنی زۆربەی ئەو كۆمپانیایانەش لەسەر بنەمای نەژادپەرستی سیاسەت دەكەن، هەروەها گەورەترین تەندەریش لە كوردستان بەدەست دەهێنن. نموومەی هەرە دوایین، سەرۆكی كۆمپانیای (یوكسەل)، سلێمان سەرڤەت سازاك، كە كوڕی (گوون سازاك)ـە، كە بەرلە (12)ی ئەیلول جێگری سەرۆكی (مەهەپە)ی نەژادپەرست بوو، سلێمان سەرڤەت سازاك خۆیشی ئەندامی (مەهەپە)یە، لە ساڵی 1999 لەسەر لیستی (مەهەپە) بوو بە ئەندام پەرلەمانی توركیا. ئەو كەسێكی نەژادپەرستە، لە رۆژی 29/10/2009 تەندری رێگەی كۆڕێ تا هەریر، بە بڕی (178) ملیۆن دۆلاری وەرگرت. هەر بەرلە چەند رۆژێكیش، جێگری سەرۆكی (مەهەپە) مەهمەت ئەكیجی، كە بە هاوكاری سەرڤەت سازاك سیاسەت دەكات، لە كۆنگرەیەكی لقێكی پارتەكەیدا، گەلێك سووكایەتیی بە سەرۆكی هەرێم مەسعود بارزانی و سەرۆك كۆماری عێراق جەلال تاڵەبانی كرد. دووبارەكردنەوەی ئەو سووكایەتییەی مەهمەت ئەكیجی بە كاك مەسعود بارزانی و مام جەلال نابنە شتێكی ئەخلاقی. با راوێژكارەكانیان زەحمەتێك بكێشن، كە چ بێرێزی بە سەرۆكەكانیان كراوە، زانیاری كۆبكەنەوە. وەكو ئاشكرایە (مەهەپە) لەسەر خوێنی گەلی كورد سیاسەت دەكات. ئەو تەندەرانەی ئەو لە هەرێمی كوردستان وەردەگرن، دەبنە چەك لەدژی برایانی باكووری ئێوە بەكاردەهێنرێن.\nمن لە ئەنجامی هەموو ئەو رەوشە نادیار و تاریكەدا، وەرگرتنی هەڵوێستێك بە پێویست دەبینم. بەم شێوەیە بەردەوامكردنی بێدەنگی تەحەمول ناكرێت. من لەلایەی خۆمەوە، وەك كەسایەتییەكی كورد دوا رۆژی ئەم سیاسەتە هەڵەیە، نابینم ئەنجامەكەی باش بێت. ئەگەر بە شێوەیەكی فەرمیش نەبێت، بەرلە 6-7 مانگە، من دەستم لە كاروباری پارتی كێشاوەتەوە. وەكو گەلێك لە كوردەكانی دیكە بەدوای رێگەی نوێدا دەگەڕێم.\nلەم نێوەدا من داوای لێبوردن لە گشت كادر و ئەندامانی پارتی دەكەم، كە نەمتوانیوە ئەركەكەم جێبەجێ بكەم. لەهەمبەر پارتی و برادەرانم شەرمەزارم. بەڵام خوا شاهیدی گشت پێشهاتەكانە. من هەوڵی زۆرم دا بۆ ئەوەی پارتیمان لەسەر رێبازی بارزانی نەمر، بتوانێت ببێتە ئەلتەرناتیفێك، هەروەها رۆڵێك بگێڕێت، بەڵام ئێمەیان بە تەنیا هێشتەوە. ئەمڕۆ برایانی ئێمە لە رەوشێكی باشدا دەژین، هیوادارم كە باشتریش بێت، لێرەدا وتەی فەیلەسۆفی ئەڵمانی نیچە دێتەوە بیرمان، كە دەڵێت "مرۆڤ گەورەترین هەڵە لەو كاتەدا دەكات، كە رەوشەكەی باشە". لەبەر ئەوەی من هەڵوێستی برادەرانمان لە باشوور، سەبارەت بە ئێمە راست نابینم، بۆیە بە پێویستی دەزانم ئەم هەڵوێستە پرۆتەستۆ بكەم.\nمن هەڵوێستی دەسەڵاتدارانی باشوور پرۆتەستۆ دەكەم! ئەم پرۆتەستۆیەی خۆم بە رێپێوانێك لە هەولێرەوە تا بارزان رادەگەیەنم. من گلە و گازندەكانم دەبەمە حزوری بارزانی مەزن.\nگەلۆ لەهەمبەر هەموو ئەو ناهەقییەی كورد لەگەڵ كورد، ئەگەر ئەمڕۆ بارزانی مەزن زیندوو بوایە، دەبوایە چیی بگوتایە؟ ئەگەر بۆ هەستانەوەی ئەو بۆ كاتێكی كەمیش فرسەت هەبوایە، بێگومان دەیگوت "نا، نەخێر ئەمە وڵاتی من نییە، رێگە بدەن با بگەڕێمەوە گۆڕەكەم!\nسكرتێری پێشوی پ.د.ك باكوور-


حكومەت جدی نییە لە چارەسەركردنی بە پەلەی كێشەی مووچە\nحكومەت جدی نییە لە چارەسەركردنی بە پەلەی كێشەی مووچە   7/8/2017\nپەرلەمانتارێكی یەكگرتووی ئیسلامی، پڕۆژەیەكی حكومەت بۆ چارەسەركردنی قەیرانی دارایی ئاشكرا دەكات و رایدەگەیەنێت: ئەگەر كێشەی مووچە چارەسەر نەكرێت، گەرموگوڕیی خەڵك بۆ ڕیفراندۆم نابێت. حاجی كاروان ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە فراكسیۆنی یەكگرتووی ئیسلامی رایگەیاندوە: لەدوا كۆبوونەوەی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەت و سەڵاحەدین بەهائەدین ئەمینداری یەكگرتوو، بارزانی هەنگاوێكی حكومەتی بۆ چارەسەركردنی مووچەی فەرمانبەران ئاشكراكردووە.\nنێچیرڤان بارزانی ڕایگەیاندووە حكومەتی هەرێم داوای لە بانكی نێودەوڵەتی كردوە، كە بە پێی ڕیزبەندی و ڕێنماییەكانی ئەوان، سیستمی مووچە رێكبخەن.\nراشیگەیاند: لە كۆبوونەوەكەی نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكومەت و سەڵاحەدین بەهائەدین دا دەركەوت حكومەت جدی نییە لە چارەسەركردنی بە پەلەی كێشەی مووچەی فەرمانبەران.\nئەوەشی ڕاگەیاند: هەنگاوەكانی حكومەت بۆ چارەسەكردنی ئەو پرسە جیاوازو نا دیارن، چونكە پێشتر جێگری سەرۆكی حكومەت روونیكردبۆوە كە مووچەی مانگی ئەیلول بەپێی سیستمی بایۆمەتری دەبێت و دەستكاری دەكرێت، كەچی سەرۆكی حكومەت باسی هەنگاوی تر دەكات.\nقەیرانی دارایی پێش ڕیفراندۆم\nبە وتەی حاجی كاروان، ئەگەر قەیرانی دارایی پێش ڕیفراندۆم چارەسەر نەكرێت، خەڵكی بە گوڕوتینەوە بەشداری پڕۆسەكە ناكەن.\nلە لایەكی ترەوە، بە وتەی بەرپرسێكی بزوتنەوەی ئیسلامی بەمنزیكانە حكومەت و لایەنە سیاسییەكان لەسەر باشكردنی بژێوی خەڵك و دەستكاریكردنی مووچە كۆدەبنەوە.\nعەبدوڵڵا وەرتی كارگێڕی مەكتەبی سیاسی بزوتنەوەی ئیسلامی رایگەیاندوە: لە ماوەیەكی نزیكدا حكومەت لەگەڵ نوێنەری لایەنە سیاسییەكاندا كۆدەبێتەوە بە مەبەستی وەرگرتنی بڕیارێك لە بارەی چاككردنی بژێوی خەڵك و دەستكاریكردنی موچەی فەرمانبەرانەوە.\nخواستی لایەنە سیاسییەكان\nوتیشی: یەكێك لە خواستی لایەنە سیاسییەكان ئەوەیە بژێوی خەڵك چاكبكرێت، حكومەتیش دەیەوێت بۆچوونی لایەنە سیاسییەكان لەو بارەیەوە وەربگرێت. بەڵام تائێستا هیچ وادەیەك بۆ ئەو كۆبوونەوەیە دیارینەكراوە.\nسەبارەت بەگرنگی ئەو كۆبوونەوەیە، عەبدوڵڵا وەرتێ دەڵێت: نامانەوێت پێش رووداوەكان بكەوین، بەڵكو حكومەت لەو كۆبوونەوەیەدا بڕیارێكی گرنگ بدات و ببێتە موفاجەئەیەك بۆ فەرمانبەران.\nهاوكات ئەندامێكی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان رایدەگەیەنێت: پرسی دەستكاریكردنی پاشەكەوتی موچە تەنها قسەیەو تا ئێستا نەخراوەتە بواری جێبەجێكردنەوە.\nشێركۆ جەودەت ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی كوردستان رایگەیاند: دەنگۆیەك هەیە كە لە مانگی ئەیلولدا دەستكاریی پاشەكەوتی موچە بكرێت، بەڵام تەنها قسەیە. هەوڵێك هەیە لە ئەنجومەنی وەزیران لە رێی وەزارەتی داراییەوە پرۆپۆزەلێك بۆ ئەو مەبەستە ئامادە بكات، بەڵام هیچ شتێكی كۆنكرێتی لە ئارادا نییە.\nلە لایەكی ترەوە ئەندامێكی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، زیاتر لە 20 ملیۆن دۆلار كە لە پڕۆژەكانی هەولێر ماوەتەوە، بۆ هەڵەبجە خەرج دەكرێت.\nپڕۆژەی ئاو لە هەڵەبجە\nنەجیبە نەجیب، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق باسی لەوەكرد، لە 12 ساڵی رابردوودا ژاپۆن چەند پڕۆژەیەكی لە هەولێر جێبەجێ كردوە و 22 ملیۆن دۆلار لەو پڕۆژانە ماوەتەوە.\nوتیشی: لە سەردانێكمان بۆ لای باڵیۆزی ژاپۆن لە عێراق بەڵێنیداوە ئەو پارەیە بۆ جێبەجێ كردنی پڕۆژەی ئاو لە هەڵەبجە خەرج بكرێت.\nئەو ئەندامە كوردەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق هێمای بۆ ئەوەش كرد، ماوەی سێ ساڵە بەهۆی قەیرانی داراییەوە، پارەكە وەستاوە، بەڵام لە مەودوا خەرج دەكرێت و بە نووسراوی رەسمی رەزامەندی حكومەتی عێراق وەردەگرین و هیچ كێشەیەك لە خەرجكردنی پارەكەدا نەماوە.


بەبۆنەی ژنەوە خۆیان دەرەخەن\nرەنگە بەتەواوی راست بێت بڵێین پیاو گەلێك بەبۆنەی ژنانەوە دەیانەوێ ببنە فیگەرێكی گرنگ، ئەوان كە خۆیان ناتوانن ببنە كەسێكی كاریگەر، ئەوا دێن و كەسێتی ژنان دەكەنە هۆكاری دەركەوتنیان، ئێ خۆ مەعلومی هەموو لایەكیشتانە مەبەستم هەموو پیاوێك نییە.\nلە وڵاتانی ئیسلامی و دواكەوتوو هەمیشە جەستەی ژنان پۆینتی سەرنجڕاكێش بووە، پیاوەكان بەچڵیسییەوە لە جەستەی ژنان دەڕوانن و ژنان وەكو مرۆڤی ئاسایی نابینن، ئەمەش بۆ خۆی مایەی كارەسات و شكاندنی كەسێتی ژن بووە، چما ئەو كولتوورە تا كەی درێژەی دەبێت؟\nژنان مرۆڤن و مرۆڤیش قابیل بە هەڵە و كەموكوڕییە، لێرە هەردوو كارەكتەری ژنان و پیاوان هەن، دوو بیركردنەوە و دوو جەستە و دوو شێوە ژیان هەن، بۆ دەبێت ژن قوربانی و پیاوەكانیش پاڵەوان بن؟\nدیاردەیەك كە لە سەروبەرندی هەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق دەبینرێت ئەوەیە وێنەی چەند ژنێك بە باكگراوندی سێكسییەوە پێشان دەدرێن، لێرە ناوی كارەكتەری پیاویش دەهێنرێت، بەڵام بەرانبەر كۆمەڵگا خۆی بە شەرمەزار نازنێت، ئەو پاڵەوانە و ژنیش قوربانی.\nتۆ سەیر بكە ئەو دیمەنانە بۆ شكاندنی شكۆی ژنانە لەكاتێكدا ژن لە كڵاورۆژنەی میهرەبانییەوە لە جیهان دەڕوانێت، بۆ دەبێت ئەم جۆرە لە كولتووری شكاندن و بێرێزیكردن تەنها بۆ ژنان ببێتە نموونە و پیاوانیش سەلامەت بن؟\nمن نامەوێ بەرگری لە دیاردەی خیانەت و پەیوەندی نادروست بكەم، بەڵام مەبەستمە بڵێم كۆمەڵگا بەرانبەر بە ژنان "بەئاستی زۆرینە" غەدارە و دەیەوێت ئاستە خراپەكە بەسەر ژندا بشكێنێتەوە لەكاتێكدا پیاو راوچییە و ژنیش قوربانی سەرەكی.\nئەم كولتوورە كە ژنان دەكاتە قوربانی كولتوورێكی ناهاوسەنگ و بێ ئەرزشە، وەڵامی بۆ راوچێیەتی پیاوان نییە و ئەستەمە وا زووش رووی خۆی بۆ مرۆڤدۆستی وەربگێڕێت.\nپەرلەمان بۆ هەر كەس و لایەنێك بێت، هەر جۆرە ململانێیەكی لەسەر بكرێت، كێ براوەیە و كێ دۆڕاوە، بۆ دەبێت فۆكسە خراپەكە لەسەر ژنان بێت؟\nراستییەكەی دروست وایە ژنان نەبنە قوربانی، ژنان لەئێستای كوردستاندا رووبەڕوون لەگەڵ كولتووری پیاوسالاری كە زۆر بێ سۆز و دووریشە لە بنەماكانی مرۆڤ بوون.\nژن ئازایە و ئازادە، لە هەوڵدایە بۆ دەربازبوون لە چەقبەستوویی كۆمەڵگا و نەریتە باوەكان، دەیەوێت مرۆڤ بێت بەمانا ستاندارەكەی، حزب یان كۆمەڵگا دروست وایە لەسەر رێگای پێشكەوتنی ژنان لاچن، بەپێچەوانەوە شۆڕشی ژنان دەستپێدەكات و كۆمەڵگا دەكەوێتە سەر جۆرێكی دیكەی ژیانكردن.\nئەگەر ژنتان وەكو خۆی ناوێت ئەوا لێی دووربن، رەنگە ئەوەش بۆ زۆرێك قوت نەدرێت، بەڵام ئیدی ژن ناوەستێت و گیرۆدەی تۆمەتەكانی پیاوان نابن، خۆری ئاسۆ هەڵهاتنی نزیكە و چیتر خۆتان بەژنانەوە دەرمەخەن.


تەندروستی عیراق؛ لە 24 كاتژمێردا زیاتر لە 5 هەزار حاڵەتی نوێی كۆرۆنا تۆماركراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرایدەكات، 5443 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 3892 كەسیش چاكبوونەتەوە و 36 حاڵەتی مردنیش هەبووە .\nوەزارەتی تەندروستی عیراق لە بەیاننامەیەكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە لە 24 كاتژمێری ڕابردوودا 42 هەزار و 246 پشكنینی تایبەت بە كۆرۆنا ئەنجام دراوە و دەركەوتووە 5443 كەس تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و ئەنجامەكانیان پۆزەتیڤ بوون.\nئاشكراشی كردووە، كە زۆرینەی تووشبووەكان لە بەغدا بوون ، هەروەها لە كەركوك 62 سلێمانی 139 و هەولێر 195 حاڵەت و دهۆك 178 حاڵەت تۆماركراوە.\nڕوونیشی كردۆتەوە ، كە 3892 تووشبوو بە پەتاكە چاكبوونەتەوە، كە زۆرینەیان لە بەغدا بوون و هەروەها لە سلێمانی 79 و هەولێر 60 و دهۆك 92 و كەركوك 67 كەس چاكبوونەوە.\nڕاشیگەیاندووە، 36 كەس بە پەتاكە گیانیان لەدەستداوە و بەوەش ژمارەی مردووان گەیشتۆتە 13896 كەس.\nتەندروستی عیراق؛ زیاتر لە چوار هەزار حاڵەتی كۆرۆنا لە شەو و ڕۆژێكدا تۆماركراوە\n13 ئازار 2021 4.15 pm\nخەڵك- وەزارەتی تەندروستی عیراق ئاشكرایدەكات، 4054 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە و 4086 كەسیش…\n30 کانونی دووهەم 2021 1.45 pm\nخەڵك- وەزارەتی تەندروستی عیراق هۆشداری دەداتە هاووڵاتیان لە سەپاندنەوەی نیمچە قەدەغەی هاتووچۆ لەحاڵەتی پابەندنەبوونی…


نزیكەی 100 ملیار دۆلار لە توركیا دیارنامێنێت - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدوو بەرپرسی باڵای بانكی توركیا داوای لێكۆڵینەوەی فەڕمی دەكەن لە دیارنەمانی دەیان ملیار دۆلار لە دراوی یەدەگی دامەزراوەی دارایی توركیا لە ساڵی رابردوودا.\nبانكی نێوەندی توركیا ناونیشانێكی دیكەی قەیرانی ئابوری توركیایە، سەرۆكی توركیا رەجەب تەیب ئەردۆغان دەڵێت دراوی یەدەگ لە بانكدا نزیكەی 100 ملیار دۆلارە، بەڵام ئۆپۆزسیۆن بە پشت بەستن بە زانیاری فەڕمی دەڵێت دامەزراوەی دارایی توركیا 60 ملیار دۆلار قەرزدارە.\nیەدەگی دراوی بیانی لە بانكی ناوەندی زیانێكی گەورەی بەركەوتووە و زیانی داوە لە سەقامگیری رەوشی دارایی لە وڵات بەتایبەت پشتیوانی دراوی ناوخۆیی.\nدورموش یەلماز كە سەرۆكایەتی بانكی كردووە لە ساڵانی 2006 بۆ 2011 و جێگری پارێزگاری بانك ئیبراهیم تورهان باس لە پێویستی دامەزراندنی لیژنەیەكی لێكۆڵینەوە دەكەن لە زیانەكان.\nبانكی وەبەرهێنانی ئەمریكایی گولدمان ساكس خەمڵاندنی كردووە كە بانكی ناوەندی 100 ملیار دۆلاری لە دراوی یەدەگ زیان كردووە لە 10 مانگی یەكەمی 2020 لەگەڵ دابەزینی بەهای لیرە لە بەرامبەر دۆلار و یۆرۆ.\nدوای ئەم زیانە گەورەیە سیاسییەكان و ئۆپۆزسیۆن داوای ئاشكراكردنی چارەنووسی ئەم پارەیە دەكرێت، دوو بەرپرسی پێشووی بانكیش هاتونەسەر خەتی قەیرانەكە.\nیەلماز كە ئەندامی حزبی بزووتنەوەی نەتەوەییە دەڵێت: رەنگە ئەم پارەیە بۆ پشتیوانیكردن لە كۆمپانیا داراییەكان خەرج كرابێت.\nدەپرسێت كام كۆمپانیای پیشەسازی دراوی بیانی پێ بەخشراوە؟\nلە ماوەی دوو هەفتەی رابردوودا رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا بەرگری كردووە لە سیاسەتەكانی دارایی و هەڵسەنگاندنی رەوشی ئابووری توركیا بە باش.\nئەردۆغان دەڵێت: ئۆپۆزسیۆنی دوو ڕوو دەڵێن یەدەگی بانك لە دراوی بیانی بە تەواوی نەماوە، ئەوان سنووریان بەزاند، دەڵێن یەدەگ سفرە.\nدەشڵێت: هاوڕێیان كاتێك گەیشتین بە فەرمانڕەوایی، یەدەگ 27.5 ملیار دۆلار بوو، ئێستا نزیكەی 95 ملیار دۆلارە، لە ماوەی سەرۆكایەتی وەزیراندا یەدەگی دراوی قورسی بیانی بەرز بووەوە بۆ 132 ملیار لە بانكدا، بەڵام پاشەكشەی كردووە بۆ 95 ملیار دۆلار لە ئێستادا.\nئۆپۆزسیۆن بە پشتیوانیكردن بە داتا و زانیاری فەڕمی دەڵێن بانكی ناوەندی نزیكەی 95 ملیار دۆلار قەرزدارە.\nوتەبێژی حزبی گەلی كۆماری دەڵێت ئەم زانیارییانە لەلای ئێمە هەیە، بانكی نێوەندی پابەند كراوە بە دانەوەی 95 ملیار دۆلار لە ماوەیەكی كورت دا بەهۆی رێككەوتنەكانی ئاڵوگۆڕی دراوی ناوخۆیی.\nخەڵك- بەشی هەواڵ دوو تەقینەوەی یەك لەدوایەك لە شاری سەرێكانێ كە لەژێردەستی سوپای توركیا و گروپە سورییەكانی سەر…


گەمارۆدانه‌وه‌ی دووبارەی ئێران، ئه‌مریکای خستووه‌ته په‌راوێزه‌وه - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٧ Aban ٢٠ ٠٩:١٠\nNews Code 22958\nئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی – جەواد حەیران نیا و فاتمە محەمەدی: دەوڵەتی ئەمریکا لە دووهەمین قۆناغ لە داسەپاندنەوەی گەمارۆکان لە دژی ئێران، بەشێک لە گەمارۆوه هەڵپەسێراوەکانی دەست پێکردووە. لەمناوە دۆناڵد ترامپ سەرۆک کۆماری ئەمریکا بە پێداگری لە داسەپاندنی "توندترینی گەمارۆکان" لە دژی ئێران وتی: بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی دواجار بۆ دانوستان سەبارەت بە ڕێککەوتنی نوێی ناڤۆکی دەگەڕێنەوە سەر میزی دانوستان.\nناوبراو بۆ جارێکی دیکە بەرجامی بە ڕێککەوتنێکی زۆر خراپ زانی و وتیشی: لە بری ئەو ڕێککەوتنە، توندترین گەمارۆکان لە دژی ئێران دادەسەپێنین.\nدیتر کەمف سەرۆکی یەکێتی فیدرڵی ئابووری ئەڵمانیا لە کاردانەوە بە وتەکانی ترامپ بە هەواڵدەریی ئاڵمانیای ڕاگەیاند: تا ڕادەیەک پاشهاتی نگریسی دەسپێکردنەوەی گەمارۆکانی ئەمریکا لە دژی ئێران جێی نیگەرانییە. هەنگاوی ئەم دواییەی ئەمریکا دەتوانێ ناسەقامگیریی لە رۆژهەڵاتی ناڤینی بە دواوە بێت، چونکە کاریگەری لە سەر پەیوەندی و هاوکێشە نێودەوڵەتییەکان دادەنێ. هەموو دەزانین کە ئێران ڕۆڵێکی گرینگ و کارای لە سەقامگیریی رۆژهەڵاتی ناڤیندا هەیە و ئەو ڕەوتە دەتوانێ کاریگەریی خراپی بە دواوە بێت.\nلە هەمان کاتدا وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا وێرای ڕەخنە لە دۆناڵد ترامپ بۆ گەڕاندنەوەی گەمارۆ ناڤۆکییەکان، ئەو هەنگاوەی بە هەنگاوێکی جێی مەترسی و زیانبەخش بۆ "NPT" زانی و بە دەرکردنی بەیاننامەیەک ڕایگەیاند: شەپۆلی نوێی گەمارۆگەلی دژە ئێرانیی ڕاگەیێندراو لە لایەن ئەمریکا، خستنە ژێر گوشاری هەوڵە ئەنجام دراوەکان لە لایەن وڵاتانی بەشداری ناو ڕێککەوتنی هەنگاوی کۆگری هاوبەش (بەرجام)ـه.\nمسکۆ ڕاشیگەیاندووە کە هاوکاتی گەمارۆگەلی ئەمریکا، هەموو هەوڵی خۆی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکان و پەرەدان بە بازرگانی و هاوکاریگەلی دارایی و ئابووری لە گەڵ ئێران دەخاتە گەڕ و هەوڵە نوێیە وێرانگەرەکانی ئەمریکا بە توندی ئیدانە دەکات.\nهەر لەو پەیوەندییەدا هەواڵنێری مێهر وتووێژێکی لە گەڵ "کلێسی داونپۆرت" بەڕێوەبەری کەرتی چەک‌داماڵینی ئەنجومەنی کۆنتڕۆڵی چەک و چۆڵی ئەمریکا ئەنجام داوە کە لە خوارەوە دەیخوێننەوە:\n* هەر وەک پێشتر ڕاگەیێندرا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەموو گەمارۆوه ناڤۆکییەکانی لە دژی ئێران داسەپاندۆتەوە. ئایا ئێوە لاتان وایە کە ئەو گەمارۆیانە لە پێناو بەرژەوەندیی نیشتمانی ئەمریکا لە درێژخایەنە؟\nـ بڕیاری ترامپ بۆ پێشێل کردنی گرێبەستی ناڤۆکیی لە گەڵ ئێران و گەمارۆی نوێی تەنیا دەبێتە هۆی تەریک کەوتنی واشنتۆن، پێگە و ڕەوایی ویلایەتە یەکگرتووەکان لاواز دەکات و جێبەجێ کرانی گەمارۆکان مەترسیگەلێکی بۆ ئەو وڵاتە بە دواوە دەبێت. ئەوە خەسار و زیانێکی جیدییە بۆ دەوڵەتی ناشەرعیی ئێستای ترامپ لە بابەتی پرسە هاوپەیوەندەکان بە قەدەغەی پەرەدان بە چەکە ناڤۆکییەکان.\nبە داسەپانی دووبارەی گەمارۆکان لە لایەن دەوڵەتی ترامپەوە، سەرەڕای پابەندبوونی ئێران بە بەرجام و بە پێچەوانەی ویستی هاوپەیمانانی گرینگی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە پاڵپشتی لەو ڕێککەوتننامەیە دەکەن، ئەو ڕێککەوتنە بە بێ خستنەڕووی پلانێکی جێگرەوانە دەخرێتە مەترسییەوە.\nهەڵوێستی گەمارۆتەوەرانەی ترامپ کاتێک لە گەڵ ترامپێکی دیپلۆماتی ڕاستەقینە و جێی متمانە هاوکات بێ، دەتوانێ دەسکەوتی کارای هەبێ و پلانی دەوڵەتی ترامپ بۆ دانوستانی "ڕێککەوتنی باشتر" لە گەڵ ئێران هیچکام لەو دووەی پێ نییە.\nکەواتە ئەو هەنگاوە ملهۆرانەی داسەپاندنی دووبارەی گەمارۆکان تەنیا ئاسایشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئامانجی پەرە نەدان بە چەکی ناڤۆکی دەخاتە مەترسییەوە. هەر بەو هۆیە بەرجام بۆ سیاسەتدانەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە پاڵپشتی لێ دەکەن، گرینگە و ئەوان جەخت لە بایەخی ناڕاستەوخۆی ڕێککەوتن دەکەن و رێگە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە کراوەیی دێڵنەوە هەتا لە داهاتوودا بگەڕێتەوە سەر ئەو ڕێککەوتنە.\nئێران مومکینە بۆ مانەوە لە بەرجامدا پێداگرتر بێت – تەنانەت بە بێ قازانجی پێشبینی کراوەی ئابووری- بەو مەرجەی لایەنگرانی ئەو ڕێککەوتنە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڵێنیی گەڕانەوەی ئەمریکا بۆ سەر بەرجام لە خولی دواتری سەرۆک کۆماری بدەن.\n* ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ٨ وڵاتی بە شێوەی کاتی لە گەمارۆی نەوتی لە گەڵ ئێران بەری کردووە. ئایا ئێوە لاتان وایە ئەو وڵاتانە بتوانن سەرچاوەگەلێکی دیکە لە بری نەوتی ئێران بدۆزنەوە؟\nـ پێشبینیی ئەوەی کە بازاڕی نەوت لە ١٨٠ رۆژی داهاتوو – مەودایەکی زەمانی کە ئەمریکا بۆ داسەپاندنەوەی سزاکانی لە دژی ئێران دیاری کردووە- چۆن دەبێت، لە ئێستاوە دژوارە. دیارە کە بازاڕ تا ٥ی نوامبێر ناتوانێ کەمکردنەوەی یەکجاریی هەناردەی نەوتی ئێران – ئامانجی سەرەکیی دەوڵەتی ئەمریکا- بە ئەنجام بگەیێنێت.\nبێ شک لە ماوەی ١٨٠ رۆژی داهاتوو، دەوڵەتی ترامپ گوشارەکانی بۆ سەر وڵاتانێک کە چاوپۆشی لە یاسای کەمکردنەوەی زیاتری کڕینی نەوت لە ئێران دەکەن، زیاتر دەکات. بەڵام ئەو ماوەیە دەرفەتێکیش بۆ لایەنگرانی بەرجام دەڕەخسێنێت تا بژیرەگەلێکی زیاتر بۆ پاراستنی ڕەوتی کڕینی یاسایی نەوت لە ئێران کە لە بەرجامدا رێگەی پێدراوە، مسۆگەر بکەن.\n* "ستیڤ منۆچین" وەزیری خەزێنەداریی ئەمریکا ڕایگەیاندووە کە واشنتۆن دەیەوێ تۆڕی سویفێت بە ڕووی کەسانێک کە دەکەونە ژێر کاریگەریی گەمارۆکانی ئێران دابخات و هۆشداریشی داوە کە ئەگەر سویفێت بە پێچەوانەی ئەو بڕیارە بجووڵیتەوە، ئەگەری ئەوە هەیە کە سویفێتیش بایکۆت بکرێت. ئایا ویلایەتە یەکگرتووەکان کاری وای لە دەست دێت؟\nـ دەوڵەتی ئەمریکا دەتوانێ سویفێت وەک بەشێک لە هەوڵەکانی خۆی بۆ بەرزکردنەوەی گوشارەکانی بۆ سەر ئێران بکاتە ئامانج. بەڵام پێوشوێن گرتنی گەمارۆکانی سویفێت دەتوانێ پاشهاتی نگریسی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بە دواوە بێت و دەوڵەتی ترامپ دەبێ بەر لە ئەنجامدانی کاری لەو چەشنە، وردبینانە بیر لە دەرئەنجامی درێژخایەنی ئەو بڕیارەی بکاتەوە.\nلە ئێستادا چەندین دەوڵەتی جیهانی گەمارۆکانی دەرەوەی دەسەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا وەک پێشێل کردنی سەروەریی خۆیان وێنا دەکەن و بەرجام زیاتر تەشەنە بەو نائۆمێدییە دەدات. ئەو ڕاستییە مومکینە دەوڵەتان هان بدات بۆ دەستەبەر کردنی میکانیزمگەلێکی هەمیشەیی لە پێناو دەوردانەوەی سیستەمی ماڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان.\nئەگەر ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بیەوێ بەرژەوەندیی گەمارۆکان لە درێژخایەن بپارێزێت و گەمارۆکان کەرەسەیەکی گرینگی دەسەڵاتدارێتی بێت – کاتێک کە وەک بەشێک لە ستراتژییەکی گەورەتر بۆ ئامانجە ڕاستەقینەکان کاریان پێ بکرێت- دەبێ بە وردبینییەوە بیر لەوە بکاتەوە کە چۆناوچۆن بە ئامانج کردنی سویفێت مومکینە توانستی ئەمریکا بۆ سەرکەوتنی گەمارۆکانی لە داهاتوودا لاواز بکات.\n* ئەگەر ئێران نەتوانێ نەوتی خۆی خۆی هەناردە بکات و نەتوانێ لە گەڵ سویفێتدا کار بکات، کەواتە بەرجام چ مانایەکی بۆ ئێران هەیە؟ مەبەستم ئەوەیە کە ئەگەر ویلایەتە یەکگرتووەکان بتوانێ ئیرادەی خۆی لە رێگەی ئەو دوو پرسە گرینگە بە سەر ئێراندا داسەپێنێت، ئایا مانەوەی ئێران لە بەرجامدا ژیرانە و لۆژیکییە؟ یەکێتی ئەورووپا، ڕووسیا و چین بۆ پاراستنی ئەو دوو فاکتەرە چ ئەرکێکیان لە سەر شانە؟\nـ لایەنە بە جێ ماوەکان لەو ڕێککەوتنە – یەکێتی ئەورووپا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، بەریتانیا، چین و ڕووسیا- گەلێ جار بەڵێنیی خۆیان بۆ جێبەجێ کرانی بەرجام تا کاتی پابەندبوونی تاران بەو ڕێککەوتنە سەلماندووە و بە دروستی جەختیان لە لایەنە شازەکانی وەک پێشگری لە پەرەسەندنی چەکی ناڤۆکی و ئاسایش لەو ڕێککەوتنەدا کردووە.\nئەو دەوڵەتانە هەروەها هەنگاوگەلێک و لەوان "Special Purpose Vehicle" (میکانیزمی تایبەت بۆ درێژەدان بە هاوکاریی ئابووری لە گەڵ ئێران) هەڵگرتووە، بۆ ئەوەی بەرژەوەندییە ئابوورییە پێشبینی کراوەکان لەو ڕێککەوتنەدا بپارێزرێت.\nلە کاتێکدا کە دەوڵەتان ناتوانن کۆمپانیاکان ناچار لە درێژەدان بە بازرگانی لە گەڵ ئێران بکەن، هەنگاوە هەڵگیراوەکان لە لایەن یەکێتی ئەورووپا پەیامێکی بە هێزی سیاسییە بۆ پاڵپشتی لە بەرجام.\nجگە لەوە، لە کاتێکدا کە بەرجام جەخت لە هەڵوەشانەوەی گەمارۆکان دەکات، ئەو ڕێککەوتنە هەڤیازیگەلێکی دیکەی بۆ ئێران وەک پڕۆژەکانی هاوکاریی ناڤۆکی و لابردنی تەنگەژەکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بەردەم چالاکیگەلی ناڤۆکی ئێران لەخۆ گرتووە، کە هێشتاش دەپارێزرێت. کەواتە باشترین بارودۆخ بۆ ئێران ئەوەیە کە بە تەواوەتی پابەندی بەرجام بێت و لە گەڵ بژێرەی P۴+۱ بۆ پاراستنی بازرگانیی شەرعی و ڕەوا هەوڵ بدات.


دووڕێیانی هاوپەیمانێتیی شیعەی ئەمریكی و شیعەی ئێرانی؛ هەرێمی كوردستان و دۆزینەوەی ڕێگەی سێیەم\nپەرویز ڕەحیم 01, 09, 2018\nپاش هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە 12ی مایسی 2018، هەوڵەكانی حزب و هاوپەیمانی و لایەنە سیاسییەكانی عێراق و وڵاتانی هەرێمیی وەكوو ئێران و سەرووهەرێمیی وەكوو ئەمریكا بۆ پێكهێنانی گەورەترین كوتلەی پەرلەمانی لە ڕووی ژمارەی پەرلەمانتارانەوە بە مەبەستی پێكهێنانی حكوومەتی نوێی عێراق چەندین جار شكستی هێناوە. بۆیە كورد وەكوو پێكهاتەیەكی سەرەكی لە سێ پێكهاتەكەی عێراق، یەكێك بووە لە لایەنەكانی دانوستاندنی لایەنەكان؛ هەرچەندە وەكوو هەموو پێكهاتەكانی دیكەی عێراق یەكگرتوو نەبووە و نەیتوانیوە وەكوو بلۆكێكی پێكهاتەی نەتەوەیی لەم دانوستانانەدا بەشدار بێت. بەڵام لە لایەك لێكترازانی نێوان لایەنە سیاسییەكانی شیعە، وەكوو زۆرینەی عێراق و، ناكۆكیی بەرژەوەندیی دوو ئەكتەری سەرەكیی دەرەكی، وەكوو ئەمریكا و عێراق، دەرفەتی بۆ ڕۆڵبینینی كورد فەراهەم كردووە. لەم نووسینەدا هەوڵ دەدەین ئەم پرسە تاووتوێ بكەین كە ئایا كورد تاكه بژاردەی هەڵبژاردنە لە نێوان دوو لایەنی سەرەكیی هێزە سیاسییە شیعەكانی نزیك یاخود لایەنگرانی ئێران (عامری و مالیكی)، یان ئەمریكا و سعوودیا (عەبادی) لە عێراق؟ یاخود ڕێگەیەكی دیكەی سێیەم، بوونی هەیە؟\nكورد و هاوپەیمانێتییەكان\nتاكوو ئێستا له نێوان چه‌ند لايه‌نێكدا باس له هاوپه‌يمانى و لێكحاڵيبوون كراوه وه‌ك: "سائيرون" و "ته‌ييارى حيكمه" و "ئيئتلافى وه‌ته‌نيیه‌ى عه‌للاوى" و، "سائيرون" و "فه‌تح" و، دواجاريش 8 خاڵه‌كه‌ى نێوان "سائيرون" و "نه‌سر" له 23ى حوزه‌يراندا. هەروەها دواترینیان هەوڵی پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی (مرشح الکتلة النیابیة الأکثر عددا) لە نێوان "وەتەنییە، حیكمە، نەسر و سائیرون" لە لایەك و، "هاوپەیمانێتیی فەتح و دەوڵەتی یاسا و بەشێك لە سوننەكان" لە لایەكی ترەوە، ئەمانە و چەندین هەوڵی دیكە لەم ماوەیەدا وای كردووە، كە ئاسۆی پێكهێنانی حكوومەت ناڕوون و ئاڵۆز بێت؛ گرنگترین هۆكاریشی پێكناكۆكیی بەرژەوەندییەكانی ئێران و ئەمریكایە لە عێراق.\nتاكو ئێستا، به‌ره‌ی یه‌كه‌م (مالیكی و عامری) توانیویانه كه‌متر له 100 كورسیی په‌رله‌مانی كۆ بكه‌نه‌وه، هاوپه‌یمانیی ده‌وڵه‌تی یاسا به سه‌رۆكایه‌تیی نووری مالیكی (26 كورسی)، هاوپه‌یمانیی فه‌تح به سه‌رۆكایه‌تیی هادی عامری (48 كورسی)، ئیراده به سه‌رۆكایه‌تیی حه‌نان فه‌تلاوی (٣ كورسی)، كه‌فائات به سه‌رۆكایه‌تیی هه‌یسه‌م جبووری (٢ كورسی)، له‌گه‌ڵ چه‌ند لیستێكی بچووك كه كورسییه‌ك یان دوانیان به‌ده‌ست هێناوه له باشووری عێراق. له به‌رانبه‌ردا، به‌ره‌ی دووه‌م سه‌ركه‌وتوو بووه له كۆكردنه‌وه‌ی نزیكه‌ی 130 كورسی، سائیرون به سه‌رۆكایه‌تیی موقته‌دا سه‌در (54 كورسی)، وه‌ته‌نییه به سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌یاد عه‌لاوی (21 كورسی)، ڕه‌وتی حیكمه به سه‌رۆكایه‌تیی عه‌ممار حه‌كیم (19 كورسی)، هاوپه‌یمانیی نه‌سر به سه‌رۆكایه‌تیی حه‌یده‌ر عه‌ببادی (42 كورسی)، له‌گه‌ڵ لیسته‌كانی كه‌مینه‌ی توركمان و مه‌سیحییه‌كان.\nبۆیە هەرێمی كوردستان لە نێوان دوو بژاردە یاخود هاوپەیمانێتیدایه، كە ئەگەری پێكهاتنی هەیە. بەڵام وا باشترە كە بەپێی ئەزموونی ڕابردوو و واقعی ئێستای عێراق و گۆڕانكارییە چاوەڕوانكراوەكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هاوسەنگیی لەرزۆكی هێزەكان لە عێراق و هێزە هەرێمی و سەرووهەرێمییەكان له ناوچەكەدا، هیچ كام لەم هاوپەیمانێتییانە هەڵنەبژێرێت.\nهەرێمی كوردستان و بژاردەی بەرەی نزیك لە ئەمریكا یاخود ئێران\nسەرەڕای ئەوەی كە كورد یەكگرتوو نییە، بەڵام زۆرینەی دەنگەكانی كورد بە نزیكەی 43 كورسی، لە لایەن پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان نوێنەرایەتی دەكرێت. لێرەوەیە كە لەم هاوكێشانەدا كورد دەتوانێت ڕۆڵی پارسەنگی هێز لە نێوان لایەنە سەرەكییەكاندا بگێڕێت. بۆیە ئەمریكا لە هەوڵی ئەوەدایە، كورد بەشداری لە هاوپەیمانێتیی لایەنی نزیك لە ئێران وەكوو "دەوڵەتی یاسا و فەتح" نەكات، بەڵكوو بچێتە ناو هاوپەیمانێتیی "نەسر و سائیرون و حیكمە و وەتەنییە". بەڵام لە ڕاستیدا بەردەوامبوونی ناكۆكیی نێوان ئەو دوو بەرەیە، بە قازانجی كوردستان و لە بەرژەوەندیی كورددایە. باشترین سیناریۆ بۆ هەولێر، بەشداریكردنە لە حكوومەت وەكوو پێكهاتەیەكی سەرەكی و، هەروەها پاشان دابەشكردنی پۆستەكان بەپێی ئیستحقاقی هەڵبژاردن لە نێوان خودی كوتلە كوردستانییەكان. بەم واتایە ئەگەر هەر كام لە پێكهێنەرەكانی حكوومەت لە ڕووی ناسنامە-پێكهاتەی سەرەكییەوە (سوننە و شیعە و كورد) بلۆكێك پێك بێنن، پاشان حكوومەت پێك بێت و پۆستەكان دابەش بكرێت، ئەوە مافەكانی كورد پارێزراو دەبێت.\nبەڵام خراپترین سیناریۆ بۆ كورد، یەكەم پەراوێزخستنییەتی یاخود بەشداریپێكردنییەتی بە شێوەیەكی ڕواڵەتی و پاشان دابەشبوونی هێزە سیاسییە كوردستانییەكانه بەسەر هاوپەیمانێتییە گەورەكانی شیعەدا. لە ڕوانگەیەكی دیكەوە، ناكۆكیی نێوان هێزە سیاسییەكان لە لایەك و، باڵادەستیی ئەو هێزانەی كە لە هەمبەر مافە دەستوورییەكانی كورد هەڵوێستی ڕوونیان نییە، دەتوانێت زۆر مەترسیدار بێت. هەروەها پێكهێنانی حكوومەتی زۆرینە لە عێراق سیناریۆیەكی هەرە مەترسیدارە بۆ كورد. بێجگە لەمانەیش، ئەگەر هەر یەكە لە ئەمریكا و ئێران بەناڕاستەوخۆ بۆ ڕێگریكردن لە دروستبوونی بارگرژی و، هەروەها هەڵوەشانەوەی عێراق، ڕێك بكەون كە حكوومەتی زۆرینە پێك بێت، ئەوە ئەو كاتە كورد تووشی دۆخێكی دژوار دەبێتەوە.\nلێرەوە، دەتوانین هەڕەشەكانی بەشداریی كورد لە هەر یەكە لەو هاوپەیمانێتییانەدا بەم شێوەیە بخەینە ڕوو:\nیەكەم: هاوپەیمانێتیی نێوان كورد و بەرەی نزیك لە ئەمریكا\n١- بەشداریی كورد لەم هاوپەیمانێتییە، دەتوانێت ئێران و هاوپەیمانەكانی لە عێراق بكاتە دوژمنی سەرسەختی كوردستان و بۆ ئەم مەبەستەیش بە هەموو شێوەیەك هەوڵی دروستكردنی ناكۆكی و دووبەرەكی لەنێو ماڵی كورددا بدات. تەنانەت ئاسایشی سیاسی و كۆمەڵایه‌تیی كوردستان تووشی مەترسی بكاتەوە.\n٢- بە بەشداریی كورد لەم هاوپەیمانێتییەدا، كورد دووبارە ڕووبەڕووی سەرسەختترین نەیارەكانی لە عێراق لە ڕابردوودا و بەتایبەتی پاش 16 ئۆكتۆبەر و هێزەكانی حەشدی شەعبی دەكاتەوە. بەم پێیەیش ئەم هێزانە هەوڵی لاوازكردنی كورد لە ڕووی ڕای گشتیی عێراق و لە ڕێگەی هاوپەیمانەكانیان لە ناوچەكەدا دەدەن.\n٣- بوونی كورد لەو هاوپەیمانێتییە بە خواست و داواكاریی ئەمریكا، وا دەكات كە پرسەكانی جێگەی ناكۆكی لە نێوان هەولێر و بەغدا پەراوێز بخرێت. بەم واتایە كە حكوومەتی پێكهاتوو نەتوانێت لە ڕووی ڕای گشتییەوە و، هەروەها گوشارەكانی لایەنە نەیارەكان داواكارییە سەرەكییەكانی كورد لە ماددەی 140ی دەستوور و پێشمەرگە و پرسی بوودجە و پرسی نەوت و...، جێبەجێ بكات.\n٤- لە ئەگەری هەر ڕێككەوتنێك یاخود ئاڵوگۆڕێكی نێوان هێزە سیاسییەكانی عێراق لە لایەك و، ئەمریكا و ئێران لە لایەكی ترەوە، ئەوە كورد دەبێتە قوربانیی ئەو ڕێككەوتن و ئاڵۆگۆڕانە.\nدووەم: هاوپەیمانێیتی كورد و بەرەی نزیك لە ئێران\n١- دروستبوونی نادڵنیایی لە كورد لە لای ئیدارەی ئەمریكا و بەم پێیەیش ئەگەری لەدەستدانی پشتیوانیی ڕاستەوخۆی ئەمریكا لە هاوكێشە سیاسییەكاندا. هەرچەندە بە هۆی سروشتی هێزە سیاسییەكانی عێراق و، هەروەها ڕۆڵی ئێران ئەمە ئەگەرێكی لاوازە، بەڵام لە كورتمەودادا بە هۆی بارگرژییەكانی ئێستای ئەمریكا و ئێران ئەم پرسە كاریگەریی لەسەر هەڵوێستی ئەمریكییەكان دەبێت.\n٢- دروستبوونی ناكۆكی لە نێوان كورد و هێزەكانی نزیك لە وڵاتانی سوننە و ئەمریكا لە ناوخۆی عێراق وەكوو: سائیرون و نەسر و حیكمە و وەتەنییە و هتد. بەم پێیەیش شەقامی عێراقیی لایەنگری ئەو هێزانە دەتواندرێت لە داهاتوودا لە دژی كورد و داواكارییە دەستوورییەكانی بەكار بهێندرێت؛ هەرچەندە ئەم خاڵەیش پەیوەستە بە هاوسەنگیی نێوان هێزە هەرێمییەكانەوە، بەتایبەتی ئێران و توركیا و ئەمریكا لە لایەكی دیكەوە.\n٣- ئەزموونی ڕابردوو ئەمەی نیشان داوە كە ئەم هێزانە هیچ كرانەوەیەكیان لە بەردەم چارەسەركردنی پرسەكانی جێگەی ناكۆكیی نێوان بەغدا و هەولێر نەبووە؛ بەڵكوو بەپێچەوانەیشەوە لە كاتی بەهێزبوونیان هەوڵی كەمكردنەوەی نفووز و پاشەكشەپێكردنی كورد و هەرێمی كوردستان لە دامەزراوەكانی عێراق و هەڵپەساردنی مافە دەستوورییەكانی كوردیان داوە.\n٤- نفووزی ئێران لەسەر ئەم هێزانە وا دەكات، كە كورد بكەوێتە بەرەیەكی دژەئەمریكی لە عێراق و بەم پێیەیش لە ناوچەكەدا، كە وا دەكات لە زیانی پێگەی كورد بێت لە ئەگەری ئاڵوگۆڕە هەرێمییەكاندا. ئەمەیش پێگەی هەرێمی و نیودەوڵەتیی كورد دەخاتە مەترسییەوە.\nهەرێمی كوردستان و بژاردەی سێیەم\nلە ڕاستیدا پرسی سەرەكیی كورد لە بەشداری لە حكوومەتی داهاتووی عێراقدا بە پلەی یەكەم بەردەوامی و جێگیركردنی پێگەی یاسایی و دەستووریی هەرێمی كوردستان و پاشان چارەسەركردنی پرسە هەڵپەسێردراوەكانی جێگەی ناكۆكیی نێوان هەولێر و بەغدایە. گرنگترینی ئەو پرسانەیش لە ئێستادا بریتین له: چارەنووسی ماددەی 140ی دەستووری و ئاساییكردنەوەی بارودۆخی ئەو ناوچانەیە پاش ڕووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2017 و پرسی بوودجە و مووچە و چەك و ڕاهێنانی پێشمەرگە و بەشداریی ڕاستەقینەی كورد وەكوو پێكهاتەیەكی سەرەكی لە عێراق و، هەروەها ناردنی نەوت و گاز و دانپێدانان بە گرێبەستەكانی هەرێمی كوردستان لەگەڵ كۆمپانیاكان. هەرچەندە ڕووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر پێگەی كوردی لە هاوكێشەكانی عێراقدا لاواز كرد، بەڵام هەڵبژاردنی 12ی مایسی 2018 لە عێراق، جارێكی دیكەی وای كرد ئەم دۆخە بەردەوام نەبێت. گەورەترین هەڕەشە بۆ كورد ئەوەیە كە عێراق نەك بە لۆژیكی بەشداریی پێكهاتەكان و هاوسەنگیی نێوانیان، بەڵكوو بە لۆژیك و سیاسەتی زۆرینە و كەمینە بەڕێوە بچێت.\nبۆیە باشترین بژاردە بۆ كورد بەشدارینەكردنە لە هیچ كامە لەو بەرانەی كە ئاماژەمان پێ كرد، چونكە لە لایەك كوردستان ناكەوێتە ناو ململانێكانی ئێران و ئەمریكا و، لە لایەكی تریشەوە هەر دوو هێزی باڵادەست لە عێراق پێویستیی بەردەوامیان بە كورد دەبێت. بۆیە سیاسەتی "چاودێری و چاوەڕوانی" لە لایەك و، بەشداریی خودی كورد لە پێكهێنانی هاوپەیمانێتی لە لایەكی ترەوە، باشترین بژاردەیە لە ئێستادا. ئەگەر وەكوو پرۆسەی پێكهێنانی حكوومەتی ڕابردوو كورد پەراوێز بخرێت، ئەوە بەشدارینەكردن و كشانەوەی كورد لە پرۆسەی سیاسی دەتوانێت كارتێكی زۆر بەهێز بێت، چونكە بارودۆخی ئێستا زۆر جیاوازیی لەگەڵ سەردەمی پێكهێنانی حكوومەتەكەی حەیدەر عەبادی هەیە؛ ئەمریكا و ئێران بۆ گوشاردروستكردن لەسەر یەكتری پێویستیان بەوە هەیە كە لایەنەكانی نزیك لە بەرەی بەرامبەریان بخه‌نه پەراوێزەوە. بەڵام مەرجی سەرەكیی بەشداری لەم نێوەندەدا، دەتوانێت جێبەجێكردنی داواكارییەكانی كورد بێت. هەرچەندە نابێت فەرامۆش بكرێت كە وەرگرتنی پۆست لە بری چارەسەركردنی كێشەكان، دەتوانێت هەڵەیەكی دیكەی كوشندە بێت كە كورد ڕووبەڕووی دەبێتەوە. لێرەوە بە مەرجێك كورد بە شێوەیەكی یەكگرتوو، وەكوو بلۆكێكی كوردی بەشداری لە هاوكێشەكاندا بكات، دەتوانین دەرفەتەكانی ئەم بژاردەیە بخەینە ڕوو:\n١- سەرنەكەوتنی ئەجێندای هیچ لایەنێكی عێراقی لە پێكهێنانی حكوومەتی داهاتوو بەبێ كورد و ئەگەری جێبەجێنەكردنی داواكارییەكانی كورد.\n٢- ڕاگرتنی باڵانس لە نێوان هێزە عێراقییەكان، بەتایبەتی دوو بەرەی پێكناكۆكی شیعی.\n٣- بوون بە پارسەنگی هێز لە هاوسەنگیی ناوخۆیی عێراق و هاوكێشە هەرێمییەكانی نێوان ئێران و ئەمریكا.\n٤- ڕاگرتنی باڵانسی پەیوەندی لە نێوان ئەمریكا و ئێران لە بەرژەوەندیی كورد، نەك بەرژەوەندیی لایەنێك لەو دوو دەوڵەتە.\n٥- ناردنی پەیامێكی سیاسی بۆ ئیدارەی ئەمریكا و ئێران لە هەمبەر ڕووداوەكانی ڕیفراندۆم و پاش ڕیفراندۆم لە 16ی ئۆكتۆبەر و بێدەنگی و هاوهەڵوێستیی ناڕاستەوخۆی ئێران و ئەمریكا لەم پرسەدا.\n٦- وەرگرتنی گرێنتیی جێبەجێكردنی داواكارییە دەستوورییەكانی كورد لەسەر پرسە جێناكۆكه‌كان لە حكوومەتی داهاتوو یاخود لانی كەم كەمكردنەوەی كێشە و بارگرژییەكان و گەڕانەوە بۆ دۆخی پێش ڕووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەری ساڵی 2017.\nبەشداریكردنی كورد لە هاوپەیمانێتیی دوو بەرەی سەرەكی لە عێراق، هەڵگری هەڕەشە و دەرفەتی تایبەتە؛ بەڵام دەكرێت كورد ڕێگەیەكی سێیەم بە ڕەچاوكردنی باڵانس و بەم پێیەیش داواكارییەكانی لە حكوومەتی داهاتوو بگرێتە بەر. ئەم ڕێگە سێیەمەیش دەتوانێت لەو خاڵەدا بەرجەستە بێت كە كورد هەوڵ بدات هیچ لایەنێك نەتوانێت لە بارودۆخی ئیستادا به‌بێ كورد حكوومەت دروست بكات، بەڵام پێویستە كورد ڕەچاوی بارودۆخی ناوخۆییی خۆی بكات. لێرەوەیە ئەگەر كورد بەشداریی لایەنی نزیك لە ئەمریكا نەكات، ئەوە باڵادەستیی لایەنی نزیك لە ئێران دەتوانێت ببێتە دەرفەتێكی مەزن لە هاوكێشەكانی نێوان ئێران و عێراقدا بۆ هەرێمی كوردستان. بەم واتایە كە سەركەوتنی فراكسیۆنی زۆرینەی نزیك لە ئەمریكا هەڕەشە لە دەسكەوتەكانی كورد دەكات وەكوو ڕابردوو و، كورد تەنیا بەشداریی پێ دەكرێت بەبێ چارەسەركردنی پرس و كێشەكانی لە عێراق، بەڵام سەركەوتنی بەرەی ئێران دەتوانێت وا بكات كە ئەمریكا بۆ گۆڕینی هاوسەنگیی هێز و بۆ كەمكردنەوەی نفووزی ئێران، پێویستیی زۆری بە كورد بێت. بۆیە پێویستە هاوكێشەكان بەپێی ئەزموونی ڕابردوو ببینرێت و هەنگاو و پلانی پێویستی بۆ دابنرێت. چونكە لەم قۆناغەدا ئێران پێویستییەكەی زۆری بە كورد هەیە، بەتایبەتی لە ڕووی سیاسی و ئابووری و ئاسایشییەوە و، لە هەمان كاتیشدا ئەمریكایش بۆ گوشارخستنە سەر ئێران پێویستی بە هێزی كورد لە هاوكێشەكاندا هەیە. بەڵام نابێت كورد بە لای ئێراندا بشكێتەوە، كە ئەمە بۆ كورد مەترسیدارە و لە هەمان كاتیشدا پچڕانی پەیوەندی لەگەڵ لایەنی نزیك لە ئێران لە بەغدا و تەنانەت خودی ئێران، دەتوانێت هەمان مەترسیی بۆ كوردستان هەبێت.\nتەنیا بابەتێك كە دەتوانێت ئەم سیناریۆیە پێچەوانە بكاتەوە، ئەوەیە كە لە نەخشەڕێگەیەكی زەمەنیدا داواكارییەكانی كورد وەكوو بەرنامەی كاری فراكسیۆنی زۆرینە و بەم پێیەیش حكوومەتی داهاتوو لە بەغدا بچەسپێندرێت. ئەمەیش ئەگەریكی لاوازە لە ئیستادا؛ بەم واتایە كە هیچ لایەنێك ناتوانێت/ نایەوێت ئەم كارە بكات، بەڵكوو تەنیا گۆڕانكاریی ناوخۆیی لە عێراق لە پاڵ توندوتیژیی نێوان سوننە و شیعە و شیعە و شیعە لە لایەك و، ململانێكانی ئەمریكا و ئێران، دەتوانێت پێگەی كورد بەرز بكاتەوە. بۆیە هەڵچنینی هیوا لەسەر حكوومەتی داهاتوو بۆ دەستەبەركردنی مافەكانی كورد، بژاردە و ڕوانگەیەكی ڕیاڵیستی نییە. كه‌واته پێویستە بەڕێوەبردن لە ئێستادا و چاوەڕوانی بۆ داهاتوو و گۆڕانی هاوسەنگیی هێزەكان، ئەم دەرفەتە بێنێتە ئاراوە. باشترین بەڵگەیش گۆڕانی هاوكێشە ئاسایشی و سیاسییەكانی ناوخۆی عێراق و ناوچەكەیە لە نێوان ئەمریكا و ئێراندا كە لە پاش ڕووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەری ساڵی ڕابردوو به قازانجی كورد شكایه‌وه و، توانی پێگەی كورد جارێكی دیكە بەرز بكاتەوە.\nنووسەری ئەم بابەتە پێی وایە كە بۆ یەكەم جار لە عێراقی پاش 2003وە، پێویستە بیر لە دۆزینەوە و پەیڕەوكردنی میكانیزمێك بكرێتەوە كە كورد وەكوو "حكوومەتی هەرێمی كوردستان"، وەكوو نوێنەری یاسایی و سیاسیی كورد (بە نوێنەرایەتیی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستانیشەوە) بەشداری لە دانوستانەكان بكات، نەك نوێنەرانی حزب و هێزە سیاسییەكان. ئەم خاڵە دەتوانێت زیاتر تاووتوێ بكرێت و كۆتایی بە پەرشوبڵاویی كورد و، سیاسەتی زۆرینە و كەمینە لە عێراق بهێندرێت.


سەرۆکوەزیرانی تورکیا: هێرشی سه‌ر عه‌فرین بەردەوام دەبێت - ئاوێنه\nوەزیری بەرگری تورکیا كوژرانی ٤١ سەربازی وڵاته‌كه‌ی له‌عه‌فرین راده‌گه‌یه‌نێت\nسەرۆکوەزیرانی تورکیا: هێرشی سه‌ر عه‌فرین بەردەوام دەبێت\nسەرۆکوەزیرانی تورکیا ته‌ئكید ده‌كاته‌وه كه هیچ واده‌یه‌ك بۆ كۆتاییهاتنی هێرشه‌كانی سه‌ر عه‌فرین دیاری نه‌كراوه. هاوكات وەزیری بەرگری تورکیاش كوژرانی ٤١ سەربازی سوپای وڵاته‌كه‌ی له‌عه‌فرین راده‌گه‌یه‌نێت.\nئاوێنه: بینالی یڵدرم، سەرۆکوەزیرانی تورکیا، له‌باره‌ی هێرشی سوپای وڵاته‌كه‌ی بۆ سه‌ر عه‌فرین وتی، “ئەم ئۆپەراسیۆنە تا دواسات بەردەوام دەبێت. هیچ وادەیەک دیاری نەکراوە. ئۆپەراسیۆنەکە بەردەوام دەبێت، ئەم ئۆپەراسیۆنە تەنیا پەیوەست نییە بەعەفرینەوە”.\nهاوكات نورەدین جانیکلی، وەزیری بەرگری تورکیا، رایگەیاند، ئەم ئۆپەراسیۆنە تا ئەرکەکەی خۆی تەواو دەکات بەردەوام دەبێت. وتیشی، تائێستا، ٤١ سەربازی سوپای تورکیاو ١١٦ چەکداری سوپای سوریای ئازاد له‌عه‌فرین كوژراون.\nله‌لایه‌كی تره‌وه مه‌ولود چاوشئۆغڵو، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا، له‌وتارێكیدا كه له‌رۆژنامه‌ی “The Telegraph”ی به‌ریتانی بڵاوكراوه‌ته‌وه، جه‌ختی له‌وه كردۆته‌وه ئامانج له‌ئۆپه‌راسیۆنی لقی زه‌یتون به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌كانی سه‌ر یه‌كپارچه‌یی خاكی سوریایه.\nچاوشئۆغڵو ئاماژه‌ی به‌وه‌دا كه وڵاته‌كه‌ی هه‌وڵه‌كانی چڕكردۆته‌وه بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگاچاره‌یه‌كی سیاسیی بۆ سوریا. تیشكی خسته سه‌ر ئه‌وه‌ی كه توركیا له‌گه‌ڵ چاره‌سه‌رێكی سیاسییه له‌سه‌ر بنه‌مای پاراستنی یه‌كپارچه‌یی خاكی سوریا كه ئیراده‌ی گه‌لی سوریای تیادا ره‌نگبداته‌وه.\nزیاتر له‌مانگێكه سوپای توركیا به‌پێشكه‌وتوترین چه‌ك‌و ته‌كنه‌لۆژیای سه‌ربازیی هێرشی بۆ سه‌ر كانتۆنی عه‌فرینی رۆژئاوای كوردستان ده‌ستپێكردوه‌و تائێستا ده‌یان هاوڵاتی مه‌ده‌نی له‌عه‌فرین شه‌هید بون‌و سه‌دانی دیكه‌ش برینداربون.


ئەمەریکا دەڵێت سزا بەسەر تۆڕێکی قاچاخی نەوتی ئێرانیدا دەسەپێنێت کە ڕووسیا پشتیوانی لێدەکات\nڕۆژی چوارشەممە ئەمەریکا سزای بەسەر " تۆڕێکی قاچاخی نەوتی ئێرانیدا سەپاند کە لەلایەن ڕووسیاوە پشتیوانی لێدەکرێت "، هەروەها بەرپرسە لە پارە سپیکردنەوەدا و کار بۆ هێزی قودسی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێراندا دەکات.\nوەزارەتی خەزێنەی ئەمەریکا وتی تۆڕەکە لەلایەن کەسایەتیەکانی پێشوو و ئێستای هێزی قودسەوە ڕابەرایەتی دەکرێت و " لەلایەن بەرپرسانی باڵای حکومەتی فیدراسیۆنی ڕووسیاوە پشتیوانییان لێدەکرێت " و چەند کۆمپانیایەکی چینی و دیبلۆماتکارێکی پێشووی ئەفغانستان لەخۆدەگرێت. تۆڕەکە سەدان ملیۆن دۆلاری بۆ هێزەکانی قودس و حیزبوڵای لوبنانی هاوپەیمانی تاران پەیداکردووە، هەروەها یارمەتی ئێرانیداوە پشتیوانی لە گروپە چەکدارییە بریکارەکانی بکات.\nهێزی قودس لقێکی سەربازیی سوپای پاسدارانی ئێرانە و سەرپەرشتی گروپە چەکدارییەکانی سەر بە ئێران دەکات لە دەرەوە. بەڕێوبەرایەتییەکەی سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ لە ساڵی 2019 دا سوپای پاسدارانی ئێرانی خستە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییە بیانییەکانەوە، ئەوەش یەکەمین جار بوو ئەمەریکا سوپای وڵاتێکی دیکە وەکو ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بناسێنێت.\nبەڕێوبەرایەتییەکەی سەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدن لە گفتوگۆیەکی ناڕاستەوخۆدایە لەگەڵ ئێراندا بۆ دووبارە زیندووکردنەوەی ڕێکەوتنە ناوەکییەکەی ساڵی 2015 ی نێوان ئێران و زلهێزەکانی جیهان، کە سەرۆکی پێشووی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ لە ساڵی 2018 دا کشایەوە لێی. ڕێکەوتنەکە بەرنامە ناوەکییەکەی ئێران سنووردار دەکات و لەبەرامبەریشدا سزا ئابوورییە نێودەوڵەتییەکانی سەر تاران لادەبات.\nوەزیری دەرەوەی ئەمەریکا ئەنتۆنی بلینکن لە بەیاننامەیەکی جیادا وتی " لەکاتێکدا ئەمەریکا بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ دووبارە زیندووکردنەوەی ڕێکەوتنە ناوەکییەکە و پابەندبوونی هاوبەش بە جێبەجێکردنی سەرجەم بەندەکانی ڕێکەوتنەکەوە، بە توندی سزا بەسەر بازرگانییە نایاساییەکانی نەوتی ئێراندا دەسەپێنین."\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا نێد پڕایس وتی " ئەو ئاماژەیەی ئێمە دەینێرین ئەوەیە کە چالاکییە نایاساییەکانی هێزی قودس و گروپە چەکدارییەکانی دیکەی ئێران و ئەو گروپە تیرۆریستیانەی کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانییان لێدەکرێن قبوڵ ناکەین."\nسزاکانی ئەمەریکا کۆمپانیای ئاڕ پی پی ئێڵ ئێڵ سی لە ڕووسیا و کۆمپانیای زەمەنئۆیڵ دی ئێم سی سی لە ئیماڕات دەگرێتەوە. خەزێنەی ئەمەریکا دەڵێت ئاڕ پی پی ئێڵ ئێڵ سی لەجیاتی هێزی قودس ملیۆنان دۆلاری گواستۆتەوە، زەمەنئۆیڵ دی ئێم سی سیش کە لە ئیماڕاتە لەگەڵ حکومەتی ڕووسیا و کۆمپانیای ڕۆزنەفتی ڕووسیدا کاریکردووە بۆ ڕەوانەکردنی نەوتی ئێران بۆ کۆمپانیاکان لە ئەوروپا.\nبەرپرسی کاروباری پێشووی ئەفغانستانیش لە مۆسکۆ کراوەتە ئامانجی سزاکانی ئەمەریکا، کە وەکو هاوبەشی سوپای پاسدارانی ئێران ناوبراوە.\nکۆمپانیا چینیەکانیش بریتین لە کۆمپانیای سنوورداری وزەی هاوکون لە پەکین و لقەکەی لە هۆنگ کۆنگ. ئەمەریکا کۆمپانیا چینییەکەی تۆمەتبار کردووە بەوەی ملیۆنان بەرمیل نەوتی ئێرانی لە هێزی قودس کڕیوە.


میسی‌و سوارێز دووردەخرێنەوە\nئارنستۆ ڤاڵڤێردی ئیسپانی‌و راهێنەری یانەی بەرشەلۆنە لیستی یاریزانە بانگهێشتكراوەكانی یانەكەی بۆ یاری بەرانبەر لیڤانتی راگەیاند.\nیانەی بەرشەلۆنە ئەمڕۆ پێنج شەممە لەقۆناغی 16ی جامی شای ئیسپانیا رووبەڕووی لیڤانتی دەێتەوە، كە بۆ ئەو یارییە هەریەكە لەیۆنێل میسی ئەرجەنتینی‌و لویس سوارێزی ئۆرۆگوایی لەلایەن ئارنستۆ ڤاڵڤێردی دوورخراونەتەوە.\nراهێنەرەكەی بەرشەلۆنە، جگە لەو دوو یاریزانە هەریەكە لە جێراد پێكی‌و ئیڤان راكیتیچی‌و جۆری ئەڵباشی دوورخستووەتەوە، لەگەڵ دوورخستنەوەی مونیر حەدادی، بەهۆی ئەوەی ئەو هێرشبەرە ریزی یانە كەتەلۆنییەكە جێدەهێڵێت.\nلیستی یاریزانی بانگهێشتكراوەكان:\nگۆڵپارێز: تێر شتیگن و یاسبر سیلیسین\nبەرگری: مۆسی واجی، كلیمونت لینگلیت، نیلسۆن سمیدۆ، سێرجیۆ رۆبەیرتۆ، خوان مێراندا، چۆمی و جیسۆن مۆریلو.\nناوەند: سێرجیۆ بۆسكیتس، ئارسەر میلۆ، كارلیس ئەلینیا، ریكی بویگ، ئارتۆرۆ ڤیدال و دینیس سواریز\nهێرشبەر: مالكوم دی ئۆلیڤێرا، فیلیپ كۆتینیۆ و عوسمان دیمبلی.


چی به‌سه‌ر جه‌سته دا دێت كاتێ كه تووره ده‌بیت ؟ - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nچی به‌سه‌ر جه‌سته دا دێت كاتێ كه تووره ده‌بیت ؟\nمرۆڤ له ژیانی ڕۆژانه‌ی دا به زۆریك له حاڵه‌ته‌كانی تووڕه بووندا تێپه‌ڕ ده‌بێت به هۆكاری جیاواز . وه كه‌سه‌كانیش جیاوازن له ده‌ربڕینی تووره‌ییه‌كه‌یان به گوێره‌ی كه‌سایه‌تی كه‌سه‌كه ، هه‌ندێكیش ناتوانێ كۆنتڕۆڵی خۆی بكات و له‌وانه‌یه كاردانه‌وه‌ی خراپی تووش ببێ .\nبه‌ڵام ئایا ده‌زانی له‌كاتی توڕه‌ییدا چی ڕوودادات ؟\nله‌كاتی تووڕه‌ییدا خێرایی هه‌ناسه‌دان به‌رز ده‌بێته‌وه ، له‌م كاته‌شدا په‌ستانی خوێن زیاد ده‌كات و ماسوڵكه‌كان هان ده‌دات و به‌هێزتریان ده‌كات ، بۆیه كه‌سه‌كه ئاماده‌ده‌بێت بۆ هێرش كردن و كاردانه‌وه‌ی خراپ .\nزۆرێك له هه‌سته‌كانی مرۆڤ له كاتی توڕه‌ییدا له‌ڕێگه‌ی ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌وه وه‌ڵام ده‌درێته‌وه .\nكاتێ كه‌سێك هێرش ده‌باته سه‌ر كه‌سێكی تر له‌كاتی توڕه‌ییدا هه‌وڵ ده‌دات به توندو تیژی مامه‌ڵه بكات .\nزۆرێك له خه‌ڵكیش له‌كاتی توڕه‌ییدا پرسیاری زۆر و ده‌مه‌قاڵێ و هه‌ره‌شه ده‌كه‌ن .\nله‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه‌ی سه‌ره‌وه‌و چه‌ندان زیانی نه‌رێنی تر هه‌وڵ بده له‌كاتی توڕه‌یدا كۆنتڕۆلی خۆت له‌ده‌ست نه‌ده‌یت و ئارام ببیته‌وه.\nسوودە سەرسوڕهێنەرەکانى گریان بۆ تەندروستى\nرەمەزان :: بۆ ئەوەی تینوونـەبن ئەو سێ خواردنە بخۆن


هەموو ١٢ ڕۆژ جارێک زمانێک لەناودەچێت – کوردی – RojNews.News\nشه‌ممه, شوبات 27, 2021\nهەموو ١٢ ڕۆژ جارێک زمانێک لەناودەچێت\n21/02/2021 - 7:41:22 am\nڕێکخراوی کلتووریی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان یونسکۆ ٢١ی شوباتی هەموو ساڵێکی وەک ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک دیارییکردووە، نەتەوە یەکگرتووکان پێشبینی دەکات تا کۆتایی سەدەی ٢١ نیوەی زمانەکانی جیهان لەناوبچن، بەپێی ڕووپێوییەکانیش هەر ١٢ ڕۆژ جارێک لە جیهاندا زمانێک لەناودەچێت.\nمێژووی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ساڵی ١٩٥٢، پاش جیابوونه‌وه‌ی پاکستان له هندستان و لکاندنی ویلایه‌تی به‌نگلادیش به‌پاکستانه‌وه، زمانی فه‌رمی پاکستان زمانی ئۆردوو بوو، به‌نگالییەکانیش ناچارکرابوون زمانی ئوردوو له په‌روه‌رده و خوێندندا به‌کاربهێنن.\nله ساڵی ١٩٥٢ کۆمه‌ڵێک خوێندکاری زانکۆی به‌نگلادیش که‌مپەینێکیان بۆ زمانی به‌نگالی سازدا، به‌ڵام ڕۆژی ٢١ی شوباتی ساڵی ١٩٥٢ پۆلیسی پاکستان ته‌قه‌یان لێکردن و بەهۆیەوە چه‌ندین خوێندکار گیانیان له‌ده‌ستدا.\nبۆ ڕێزگرتن له زمانه‌کانی سه‌رجه‌م نه‌ته‌وه‌کانی جیهان، ساڵی ١٩٩٩ ڕێکخراوی کلتووریی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان یونسکۆ ڕۆژی ٢١ی شوباتی هەموو ساڵێکی وه‌ک ڕۆژی جیهانیی زمانی دایک ده‌ستنیشان کرد.\nدۆخی زمانی دایک لە جیهاندا چۆنە؟\nبەپێی ئاماری ڕێكخراوی یونیسێفی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، نزیكه‌ی حەوت هەزار و ١١٧ زمان له جیهاندا بوونی هه‌یه، لە حەفتا ساڵی ڕابردووشدا زیاتر لە ٢٠٠ زمان لە جیهاندا لەناوچوون.\nڕووپێوییەکانی یونسێف دەریدەخەن ٤٠٪ی زمانەکانی جیهان هەڕەشەی لەناوچوونیان لەسەرە، پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی ئەم سەدەیە سێ هەزار زمان لە جیهاندا لەناوبچن، ئەوەش بەنزیکەیی دەکاتە نیوەی کۆی زمانەکانی جیهان، واتە هەر ١٢ ڕۆژ جارێک زمانێک ناودەچێت.\nداتاکانی یونسێف دەریدەخەن، زیاتر لە چارەکی زمانەکانی جیهان لەلایەن کەمتر لە هەزار کەسەوە بەکاردەهێندرێن، ١٨٤ زمانیش له جیهاندا له‌لایه‌ن كه‌متر له ١٠ كه‌سه‌وه به‌كارده‌هێنرێت.\nلە ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکدا زمانی کوردی لە چ دۆخێکدایە؟\nئەمشەو بەهۆی شەڕی نێوان دوو بنەماڵەوە لە سنوری شارۆچکەی کفری سەر بە ئیدارەی گەرمیان، سێ كەس کوژران. بەپێی زانیاریی سەرچاوەیەکی...\nلە سلێمانی هێرش كرایە سەر د. غالب- نوێ كراوەتەوە\nئێوارەی ئەمڕۆ لە شاری سلێمانی، هێرش كرایە سەر د. غالب محەمەد عەلی، پەرلەمانتاری عێراق. بەپێی زانیارییەكانی پەیامنێری ڕۆژنیوز لە سلێمانی،...