تێرۆری ئیسلامیی، تێرۆری عەرەبە تونڕەوی ئیسلامیی توندڕەوەی مەسیحیی بەرهەمدێنێت ... * مستەفا چوارتایی\nچەند رۆژێك بوو کوردانی باکوور، وەك پێشاندانی ناڕەزایەتییەك دژ بە هێرشە وێرانکارییەکانی حکومەتی ئەردۆگان و سوپا و هێزە ئەمنییەکانی تورکیا بۆ سەر باکووری کوردستان؛ لەنزیك پەرلەمانی ئەوروپا خێمەیەکیان هەڵدابوو. ئەوان خوازیاری گوشاری زیاتری یەکێتی ئەوروپابوون بۆ سەر تورکیا. تورکیاش پەیتا پەیتا گلەیی و گازندە و رەخنەی ئەڕاستەی ئەوروپا دەکرد و بەتایبەت داوای لە برۆکسل دەکرد کە ئەو خێمەیە هەڵگرن چونکە(پەکەکە وەك داعش تێرۆریستە). دوای بەردەوامبوونی خێمەکە، لەلایەن چەند تێرۆریستێکی تورکەوە کە بە "گورگە بۆر"ناسراون؛ سووتێندرا.\nچەند رۆژێك بەسەریدا تێنەپەڕیی و برۆکسل خەڵتانی خوێن کرا.\nئەگەر لەبیرتان بێت لەگەڵ روودانی تەقینەوە خۆکوژییەکانی پاریسدا، بەندە بابەتێکی بچووکم نووسیی و پێشبینیی ئەوەم کرد، کە مەترسیی گەورە بۆ سەر بەلجیکا و برۆکسلە دوای پاریس. ئاخر برۆکسل بە رووکەش و بە کردەوەش زیاتر لە پایتەختی مەغریب دەچێت تا پایتەختی بەلجیکا. ئەو هەموو ئاسانکارییەی بۆ ئەوان کراوە تا وەك هاوڵاتییەکی بەلجیکیی جیاوازییان نەبێ، توانیویانە دەست بەسەر جومگەکانی ئەو شارەدا بگرن.\nلە دروستبوونی قاعیدەوە تا ئێستا، تێرۆری ئیسلامیی تێرۆری عەرەبە، ئەگەرچی مۆری تێرۆر لەنێوچەوانی زیاتر لە یەك ملیار موسوڵمان دەدرێت. رۆژئاوا لەبەر بەردەوامی کڕین و فرۆشتن و بەرژەوەندییەکانیان هەرگیز جورئەتی ئەوەیان نەکردووە بڵێن ئەم تێرۆرە تێرۆی عەرەبە و، دەبێت سەرچاوەکانی وشك بکرێن، تەنیا وەك تێرۆری چەند گرووپێکی بێسەروبەر وێنیایان کردووە. بەدەر لەوەی کەچەند دەوڵەت و چەند کەسایەتیی دەوڵەمەند و دەستڕۆیشتووی ئەو دەوڵەتانە پشتگیریی مادیی و مەعنەوییان دەکەن. لەبیر و هزری هەر مرۆڤێکی موسڵمانی عەرەبدا چەسپاوە، کە ئەم گەردوونە مڵکی عەرەبە و رۆژێک هەر دێت بەکردەیی ببێت بە هی ئەوان، لەکاتی زیندووبوونەوەش بەهەشت هەری هی ئەوانە و زمانی بەهەشتیش هەر عەرەبییە، کەواتە پرۆسەکە خۆی پرۆسەی تەعریبێکی بەردەوامە.\nهاوڵاتییە مەغریبیی و جەزائریی و تونسسییەکان کە لەم وڵاتانەدا جێگیربوون و مناڵیان بووەو وەك هاوڵاتی ئێرە گەورەبوون، بەبێ پەروەردەیەکی دروست گەورەبوون، زۆربەی هەرە زۆریان لە خوێندن و ژیانێکی ئاسایی سەرکەوتوو نەبوون، یان بە دزیی یان بە تلیاککێشان و فرۆشتنییەوە سەرقاڵن، هاوڵاتی ئەم وڵاتانە لەهەرە موسڵمانە توندڕەوەکانن کە رێکخراوە توندڕەوەکان کەڵکیان لێوەردەگرن.\nلەئەڵمانیا چەندین ملیۆن تورك هەن، لەهەر شارێکدا چەندین مزگەوتی گەورە و بچووکیان بنیاتناوە، بەڵام بۆ خزمەتی کۆمەڵایەتیی و نەتەوەیی تورك کەڵکیی لێوەردەگرن نەك بۆ تێرۆر، ئەمە لەکاتێکدا کە حکومەتەکەیان گەورەترین پاڵپشتی داعشە. تەواوی ئەمڕۆ جگە لە کەناڵە ئەوروپییەکان، سەرنجی کەناڵە عەرەبییەکانیشم داوە، بەتایبەتیی کەناڵە ئەوروپییە عەرەبییزامنەکان و کەناڵە عەرەبییەکانی وڵاتانی خودی عەرەب، ئەوەی جێی سەرسامیی و تێڕامان و بێزرانە، ئەوەیە کە هەموویان بیانوو بۆ تێرۆری عەرەب دەهێننەوە و، لەجیاتی داننان بەراستییەکانی خۆیاندا، کۆمەڵگەکانی ئەوروپا تاوانبار دەکەن گوایە ئەوان بواریان بۆ نەڕەخساندوون بگونجێن و تێکەڵ ببن! سەرۆکی رێکخراوێکی عەرەبیی لەمیانەی ئەو گلەیی و رەخنانەیدا بۆ فرانس 24 دەیگوت:(لەهۆڵەندا تەنیا چەند ئەندام پەرلەمان و سەرۆك شارەوانیی و ئەندام شارەوانییەکمان هەیە!) جەنابی ئەمەی پێ کەمە! چۆن؟، ئاخر دەبێت ئەوان دەست بسەر تەواوی حکومەتدا بگرن، بێئەوەی ویژدانیان هەبێت و لەخۆیان بپرسن لەکام وڵاتی عەرەبی ئیسلامییدا، دوو پەنابەر مەسیحیی یان موسڵمانی دیکە رەگەزنامەیان وەرگرتووە گیەشتوونەتە پلە و پایەی سیاسیی، هێشتا نیوەی گەلی کوەیت رەگەزنامەی کوەیتیی نییە و بە(بدون: بەبەێ رەگەزنامە) ناویان دەبەن، چونکە سەرەڕای ئەوەی لەباب و باپیرانیانەوە لەو وڵاتەدا دەژین و عەرەب و موسڵمانیش، هەر بەئێرانی ناویان دەبەن، بەڵام مەغریبییەک کە برسییەتی زۆری بۆ دەهێنێت، سواری شەپۆلی مەرگ و دەریا دەبێت، ئەگەر دوای چەند ساڵێکیش ببێت بە ئەندام پەرلەمانی وڵاتێکی ئەوروپیی یان وەزیر، هێشتا بەلای عەرەبەوە کەمە و غەدریان لێکراوە.\nیەکێک لە هۆکارەکانی دیکەی بەردەوامی تێرۆر، قەشمەرییکردنی شەڕی داعش و بەردەوامبوونییەتی، لەکاتێکدا پێشمەرگە و شەڕڤاڤانی کورد سنووری زیاتر لە 1700 کیلۆمەتر دەپارێزن و لە شەڕێکی بێوێنەی ئەم تێرۆریستانەدان، حکومەتەکانی ئەوروپا و ئەمریکا هێشتا دوودڵ لەوەی راستەوخۆ چەند کڵشینکۆفێکی چیکیی و چەند سنووقەفیشەکێك بدەن بە کوردستان، حکومەتی ئەڵمانیا بەو گەورەییەی خۆیەوەتەنیا 30 بۆبمهاوێژی سەرشان جۆری (میلان) و 500 گوللەی ناردووە بۆ پێشمەرگە، هەموو بیانووەکەشیان ئەوەیە، با بەغدا زویر نەبێت، دەبێت بەغدا رەزامەندیی لەسەر بێت. ئەمە جگە لەوەی هێشتا پەکەکە بە تیرۆرسیت دەزانن و بە گومانیشەوە دەڕواننە پەیەدە چوانکە لەو نزیکە.\nئەم تەقینەوە و کردەوە خۆکوژییانەی برۆکسل؛ رێك دوای رێککەوتنی ئەوروپا و تورکیا دێت لەسەر سنوورداشتکردنەوەی پەنابەران بۆ تورکیا و، پێدانی چەندین ملیار ئۆیرۆ بە تورکیا لەبەرامبەر ئەوەدا، هەروەها هەڵگرتنی ڤیزا لەسەر هاوڵاتیانی تورك.\nچەند پرسیارێکی گرنگ گرنگ لەم رووداوەدانەدا دێنە ئاراوە، ئایا تورك وەك حکومەتی ئەکەپە مەبەستمە، دەستی تێدایە یان نا؟ ئایا ئەوروپا لەمەودواش هەر بەساردیی و بە ناردنی چەند مەفرەزە راهێنەر و چەند بار فیشەکێك شەڕی داعش دەکات، ئایا ئەوروپا چاو بە پەیوەندییەکانیدا دەخشێنێتەوە لەگەڵ ولاتانی عەرەبیی پشتگیریکەری تێرۆری ئیسلامییدا؟\nتێرۆری ئیسلامیی تێرۆری مەسیحیی بەردەهەم دێنێت\nلەبەردەوامیی ئەم کارە نامرۆڤانانەی داعش و قاعیدەدا، ئەگەری زۆر هەیە دژ بە توندڕەوی ئیسلامیی، توندڕەوییەکی مەسیحیی بێتە کایەوە، خۆ ئەگەر ئەمە رووبدات ئەوا هەرچی مرۆڤایەتیی لە شارستانیی و ئازادیی دێمۆکراسیی بنیاتی ناوە، دەکەوێتە مەترسییەوە.\n* مستەفا چوارتایی


سروشت و پەروەردە و بەها لیبڕاڵییەکان - College of Basic Education\nسروشت و پەروەردە و بەها لیبڕاڵییەکان\nposted Jun 11, 2016, 11:44 AM by Adil M. Noori\nڕۆجەر سکروتن فەیلەسوفێکی جوانناسی گەورەی بەریتانیە لە ساڵی ١٩٤٤ لە دایک بووە، زیاتر لە سی کتێبی لەسەر جوانناسی نوسیوە و هەروەها چەندین ڕۆمان و کتێبی فەلسەفی و کەلتوری هەیە، جگە لە نوسینی دوو ئۆپێراش. سکروتن چەندین ساڵ مامۆستای زانکۆکانی بەریتانیا بووە و خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە فەلسەفەدا لە زانکۆی کامبریج لەساڵی ١٩٧٢ وە. لە ئێستادا سکروتن بەیەکێک لە گرنگترین فەیلەسوفانی بەریتانیا و جیهان دادەنرێت و کتێبەکانی زۆرترین جەدەلیان لە ناوەندە ئەکادیمیەکاندا دروستکردووە. ئەم نوسینەی لە ساڵی ٢٠١٢ بڵاوکردووەتەوە کە تیایدا بە زمانێکی فەلسەفی ورد ڕەخنە لە دەرونناسانی پێشخۆیی و سەردەمی خۆی دەگرێت سەبارەت بە ڕۆڵی پەروەردە لە دروستکردنی کەسایەتی مرۆڤ و هەروەها پێشکەوتنەکانی زانستی جینات و ڕۆڵیان لە تێگەیشتن لەسەر لایەنی کەلتوری مرۆڤ و دروستکردنی بەهاکان لای تاک.\nمرۆڤەکان جیاوازن و بە شێوازی جیاواز دەژین، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە ئایا ئێمە بە شێوەیەکی سروشتی جیاوازین و ڕێگەی پەرەسەندنەکانمان جیاوازە؟ یان ئایا دەتوانین بڵێین میراتی بایۆلۆجی هاوبەشمان هەیە و بەڵام بەڕێگەی جیاواز بەپێی ئەو کەلتور و ژینگەیەی تیایدا ژیاوین گەشەمان کردووە؟ لەم ساڵانەی دوایدا توێژینەوە زانستیەکان ئەم گفتوگۆیەیان سەبارەت بە سروشت و پەروەردە جارێکی تر هێناوەتەوەئارا، چونکە هێشتا هەر گرنگە بۆ تیگەیشتنمان لە سروشتی مرۆڤ و ڕەوشتی.\nزانا کۆمەڵایەتیەکانی سەدەی بیستەم پێیانوابوو ژیانی مرۆڤ تەنها دیاردەیەکی بایۆلۆجیيە کە بە کەناڵەکانی کەلتوردا دەڕوات بۆ ئەوەی بەجیا گەشەبکات و هەروەها لەوەدا هاوبەشە کە توانای وەرگرتنی شێوەی تری نییە. هەر کۆمەڵگەیەک کەلتوری خۆی دەگوازێتەوە و پێی دەناسرێتەوە و زۆر لە خەسڵەتە کەلتوریەکانیش لەڕێی زمانەوە دەگوازرێنەوە. هەروەها گرنگترین بوارەکانی کەلتوور بریتییە لە ئایین و سروتەکانی قۆناغی گواستنەوەی تەمەن و یاسا، ئەم بوارە کەلتوریانەش ئەو خەڵکانە یەکدەخەن کە پابەندن پێیانەوە و ئەو خەڵکانەش لەخەڵکانی تر جیادەکەنەوە. ئەمەش لەلایەن جۆن توبی و لیدا کۆسمایدەوە خراونەتەڕوو و ناونراون "مۆدێلی زانستی کۆمەڵایەتی ستاندارد" و لەلایەن فرانز بۆسەوە کراون بە پرنسیپێکی بنەڕەتی بۆ ئەنثرۆپۆلۆجیا و لەلایەن ئیمیلی دۆرکایمیشەوە بە سۆسیۆلۆجی.\nبەم دواییانە ئەو دەرونناسانەی باوەڕیان بە پەرەسەندن هەیە ڕەخنەیان لەم شێوازە گرتووە و دەڵێن هەرچەندە دەتوانن کەلتوری خێڵ وەک بوونێکی بۆماوەیی ڕونبکەنەوە، بەڵام ئەمە ناتوانێت ئەوە ڕوونبکاتەوە کە کەلتور یەکەمجار چۆن دروستبووە. کەواتە پرسیارەکە ئەوەیە: ئەوە چییە کە سەقامگیری و فرمان دەدات بە کەلتوور؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە ئەو بۆچونە هاتە ئاراوە کە کەلتوور دواجار ڕونکردنەوە بە هەر خەسڵەتێکی گرنگی مرۆیی نادات، تەنانەت خەسڵەتی جیاوازی کەلتووریش. ئەمەش بەو واتایە نایەت کە نەگۆڕاوی تایبەت لەناو کەلتوورەکاندا هەیە، وەک رۆڵی جێندەر و پەیوەندی تابۆیی سێکسی نێوان خێزان و فیستیڤاڵەکان و جەنگەکان و باوەڕە ئایینییەکان و ئیعتیبارە ئەخلاقییەکان و حەزە هونەرییەکان، چونکە کەلتووریش بەشێکە لە سروشتی مرۆڤ و ڕێگەی بوونمانە. ئێمە لەناو ڕان و گەلە گیانداراندا ناژین. هەرەمە کۆمەڵایەتیەکانمان تەنها لەسەر بەهێزی و دەسەڵاتی سێکسی بنیاد نەنراون. ئێمە لە ڕێی زمان و ڕەوشت و یاساوە بەیەکەوە بەستراوینەتەوە. هەڵپەڕین و گۆرانی و نوێژەکانمان بەیەکەوەیە و ئەو کاتەی لە فیستڤاڵ و گێڕانەوەی چیرۆک و خۆشیەکاندا بەسەردەبەین زیاترە لەکاتی هەوڵدانمان بۆ خواردن. هەرەمە کۆمەڵایەتییەکانمان، کارەکان و بەرپرسیارێتی و دیاری بەخشینەکان و پێزانینە بۆنەییەکانمان لەخۆدەگرێت. ژەمەکانی خواردنمان پێکەوە دەخۆین و خواردنەکان تەنها بۆ برسێتی شکاندن نییە، بەڵکو دەرفەتێکیشە بۆ میواندارێتی و خۆشەویستی و خۆدەرخستن. هەموو ئەمانە لە بیرۆکەی کەلتوردا مانای هەیە و کەلتوریش تەنها لە کۆمەڵگا مرۆڤایەتیەکاندا بینراوە، بەڵام ئەمە بۆچی تەنها لە کۆمەڵگە مرۆڤایەتیەکاندا هەیە؟\nوەڵامی ئەو دەرونناسانەی باوەڕیان بە پەرەسەندن هەیە ئەوەیە، کە کەلتوور خۆگونجاندنە، لەبەرئەوەی سودی زۆری داوە بە مرۆڤی سەردەمی راووشکار، لەبەر ئەوە کەکتوور بوونی هەیە بەپێی ئەم بۆچوونە، زۆر لە خووە جیاوازەکان کە مۆدێلی زانستی کۆمەڵایەتی ستاندارد بە هی پەروەردەی دەزانێت، جیاوازی ئەو خەسڵەتانەن لە هەزاران ساڵ لەمەوبەرەوە، لە سەردەمی چاخی سەهۆڵبەندانەوە واتە(کلایستەسینەوە)، ئێستاش (وەک خۆگونجاندنە پەرەسەندنییەکانی تر) لکێندراوە بە مێشکەوە. بەڵام ئەگەر ئەمە وابێت، ئەوا خەسڵەتە کەلتوریەکان وەک ئەوەی زانا کۆمەڵایەتیەکان ئاماژەی پێدەدەن دروستکراو نین. ئەو خەسڵەتانە تایبەتن بە مرۆڤ ، وەک رۆڵە جێندەریەکان، کە خەڵک پێیوابووە کەلتوریە و لێرەشەوە نەگۆڕە، بەڵام کەلتور بواریکی سروشتە و بەمانای گۆڕان نایەت. ڕەنگە ئەو خەسڵەتە مشتومڕاویانەی کەلتوری مرۆڤ بەشێک بن لە سروشتی جیینی مرۆڤ. ئەمجۆرە بیرکردنەوە نوێیە لە بیردۆزەی پەرەسەندنی ئەخلاقییەوە پاڵپشتی کرا. بەرگریکارانی پەروەردە پێیانوایە ئەخلاقیات خەسڵەتێکە بەدەستدەهێنرێت و لەڕێی خوو یاسا و سزایانەوە دەگوێزرێتەوە وکۆمەڵگە پیادەی دەکات بەسەر ئەندامەکانیدا. بەڵام لەگەڵ گەشەی زانستی جینات، دیدی تازە هاتەئاراوە. "خۆنەویستی" وەک ستراتیژێکی جینی سەیردەکرێت کە سودی زۆر دەدات بەو جینانەی کە بەرهەمیدەهێنێت. لە کێبەرکێ بۆ ئەو سەرچاوە کەمانەی کە هەن لە ژیانی مرۆڤدا، ئەوانەی لە ڕووی جینیەوە خۆنەویستن دەتوانن ئەوانی تر بۆ یارمەتی خۆیان بانگکەن لەڕێی تۆڕێک لە هاوکاری کە لەوانەی لەڕووی جینیەوە خۆویستن وەریدەگرێت و لێرەشەوە ئەوانەی خۆویستن لە یاریەکە دەکرێنە دەرەوە.\nبۆیە ئەگەر وابێت، ئەوا ئەخلاقیات شتێک نییە بەدەستبهێنرێت بەڵکو خەسڵەتێکی بۆماوەییە. هەر بونەوەرێکی کێبەرکێکار کە نەیتوانیوە گەشە بە هەستە ئەخلاقییە زگماکیەکان بدات، ئەوا لەناودەچێت و تا ئێستا نەماوەتەوە. ئەوەشی بۆ ئەخلاقیات ڕاستە ڕەنگە بۆ زۆر لە خەسڵەتەکانی تری مرۆڤ ڕاست بێت کە پێشتر دەلکێنرا بە پەروەردەوە، وەک زمان و هونەر و میوزیک و ئایین و جەنگ و ئەو گۆڕاوە خۆماڵیانەی کە کەمتر لە بونیادی هاوبەشیاندا گرنگن. من ناڵێم ئەم دیدەی ئەخلاقیات ڕاستە، هەرچەندە لەلایەن چەندین بیرمەندی جیاوازەوە بەرگریلێکراوە، هەر لە جۆن ماینارد سیمسی بایۆلۆجییستەوە تا دەگاتە زانای سیاسی ڕۆبێرت ئاکسیلۆرد و ریچارد دۆکینس و مات رایدلی بەناوبانگ. بەڵام هەتا ئەگەر ئەخلاقیات بەشێکیشی خەسڵەتی وەرگیراو بێت کە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی ترو لەکاتێکەوە بۆ کاتێکی تر جیاواز بێت، ئەوا هێشتا پشتدەبەستێت بە بنەما زگماکیەکان کە سروشتە گشتییە سەرەکیەیەکە بەڕێوەدەبات.\nزمانناسییە گریمانەییەکەی نۆئام چۆمسکی لەم گفتوگۆیەدا بەشێوەیەکی بەرچاو گرنگە، لەبەرئەوەی زمان لە هەموو ڕوویەکەوە ڕیشەی کەلتوورە، حاڵەتێکی نمونەیی چالاکی کۆمەڵایەتییە کە سەرتاپا پەیوەندیەکان و توانایی و مەعریفە و جیهانی ئەوانەی کە خۆیان پێوە خەریک کردووە دەگۆڕێت. بەڵام ڕەنگە لێکدانەوەیەک بۆ زمان نەبێت کە تەنها وەک خەسڵەتێکی گواستراوە کە هیچ ڕیشەیەکی لە بایلۆجیدا نییە سەیربکرێت. زمانفێربوونی خێرا لای منداڵ، لەسەرتاسەری جیهاندا، هەروەها بێ ئەوەی منداڵان زانیاری لە دەوروبەرەوە بەدەستبهێنن، پێماندەڵێت کە ڕێزمانێکی گەردوونی زگماگی هەیە و لێوەی هەر منداڵێک ئەو وشە و دەستەواژە پەرتانەی بەرگوێی دەکەوێت، بەیەکەوە دەبەستێتەوە بۆ ئەوەی وتەی زیرەکانەی خۆی بڵێت و بەرهەمبێنێت. ئەوەی ستیڤن پینکەر ناوی ناوە "غەریزەی زمان" لەڕێی پەرەسەندنەوە دەچێنرێت کە توانستی مێشکی دەدات بەهەرمناڵێک و لەنێوهەموو ڕەگەزی مرۆڤدا هاوبەشە.\nبۆیە ئەگەر شووێن ئەو بایۆلۆجیستانە بکەوین کە باوەڕیان بە پەرەسەندنە، ئەوا ئەوخەسڵەتانەی زۆرجار بە کەلتورەوە دەبەسترێنەوە و بەشێکن لە پاشماوە جینیەکانمان قبوڵدەکەین، بەڵام کەلتور وەک شتێکی گۆڕاو نابینین، وەک جیاوازییە جێندەریەکان و زیرەکی و ناحەزی و تادوایی، لەڕێی هەموو ئەوخەسڵەتانەی خەڵک بەهەر هۆکارێک بێت هیوای بۆ دەخوازێت وەک بژاردەیەک دروستیبکاتەوە. بەڵام ڕامانی ئازادانە لەم مەسەلانە مەترسیدارە. یوجینیکس، کە زانستی باشترکردنی نەوەیە، هێند لەلایەن نازیەکانەوە زیانیپێگەیەنرا کە ئێستا کەس ناچێتە ناویەوە و لێکۆڵینەوە ناکات لەسەری. بایۆلۆجیستی بەناوبانگ جەیمس واتسۆن، کە یەکێکە لە دۆزەرەوەکانی بونیادی حەلەزۆنی دی ئێن ئەی، لەساڵی ٢٠٠٧ دالە ئەکادیمیا کرایە دەرەوە لەبەرئەوەی بەشێوەیەکی ئاشکرا وتی ئەفریقیەکانی باشوری بیابانی گەورە لەرووی جینیەوە لە ڕۆژئاواییەکان ئای کیویان (ئاستی زیرەکیان) کەمترە، هەروەها لاری سەمەری ئابوریناسیش هەمان چارەنوسی پێبڕا کە بانگەشەی ئەوەی کرد مێشکی ژنان لەبەشی سەرەوەی لەهی پیاوان کەمترە بۆ خوێندنی زانستە کان. لە ئەمریکادا بەشێوەیەکی بەربڵاو وا باوە کە جیاوازییە بەرچاوەکانی گروپە نەژادیی و جیاوازییە سێکسییەکان دەرئەنجامی فاکتەرە کۆمەڵایەتیەکانن، بەتایبەتی "جیاکاریەکان" لەدژی ئەو گروپانەی دەرناکەون. ئەم گریمانەیە دەرئەنجامی زانستی کۆمەڵایەتی ژیرانە نییە بەڵکو بنەمای دنیابینیەکی ڕەشبینانەیە بۆ هەڕەشەکردن لەسەرجەم ئە کۆمەڵگایەی کە لەسەری بنیاتنراوە.\nبۆیە خۆمان لەناو گفتوگۆیەکی توندی نائایینیدا دەبینینەوە لەسەر بەها لیبڕاڵییەکان، کە وادەردەکەوێت لەلایەن بیردۆزەی پەرەسەندنەوە گرفتی بۆ دروستکرابێت. لەبەر ڕۆشنایی ئەم پاشخانەدا جێسی پرینزی فەیلەسوف دێتە ناو گفتوگۆکەوە بە کتێبێکی گەورە و دەڵێت " کەم هۆکار هەیە بیربکەینەوە لەوەی بایۆلۆجی کاریگەری سەرەکی هەیە لە لێکدانەوەی جیاوازیەکانی مرۆڤ". بەشێوەیەکی لەسەرخۆ لە ئارگومێنتەکان دەکۆڵیتەوە کە خەسڵەتێک لە خەسڵەتەکان دەدەن بە جیناتی بۆماوەیی و هەوڵدەدات ئەوە بخاتە ڕوو کە یان توێژینەوەکە لەڕووی میتۆدیەوە هەڵەیە، یان دەرئەنجامەکان لەلایەن توێژینەوەکەوە پاڵپشتی ناکرێن. کە دەڵێم بەشێوەیەکی لەسەرخۆ کاتێک دێتە سەر ئای کیو و جیاوازیە سێکسیەکان، ئەوا پرینز بەشێوەیەکی ڕاڤەیانە ئەوانەی حەزیان بە چارلس میورەی و ریچارد هێرنستەین و لاری سەمەرسە وەلادەخات کە لەلایەن زۆرینەی لیبرالەکانەوە پەیڕەوناکرێن.\nپرینز پێیوایە کە هێزی مەعریفیمان تەنها بە ئەزموونی کارکردن هۆشیاردەبێتەوە. منداڵانی ساوا فێردەبن جیهان بۆ بەشەکان جیابکەنەوە لەڕێی هەڵهێنجان لە هەست و بیستن و بینینیانەوە. پۆڵێنە زگماکیەکان بوونی نیە و ئەو ڕۆڵ و پەیوەندیەی کە بەمانا و پێوەرێک لە ڕووی کۆمەڵایەتیەوە دروستبوبێت، بوونی نیە. پرینز هێرشدەکاتە سەر بانگەشەکەی چۆمسکی کە دەڵێت ڕێزمانێکی گەردونی هەیە و هەروەها ئەو بیردۆزەی کە جێری فۆدۆر و ئەوانی تر هەیانە سەبارەت بەوەی کە پرۆسەکانی مێشک لە "زمانێکی فیکری" هاوبەشدا ئەنجامدەدرێن. بیرکردنەوەی بێدەنگ لای پرینز بەکار‌هێنانی ئەو شێوانە دەگرێتەوە کە سەرچاوەکانیان ئەزمونی تاکەکەسییە، ئەمە لەکاتێکدا زمان لەڕێی شیکاریی ئاماریی عەفەویەوە بەخێرایی فێردەبین کە لێوەی منداڵ یاساکانی ڕێزمان بەدەستدەهێنێت. بۆیە پرینز دەگەڕێتەوە بۆ گریمانەکانی سپایەر و هۆرف، کە بە پێی ئەوە، بونیادی زمانی کەسێک، سروشتی جیهانی ئەو کەسە دیاریدەکات. ئەو دەنوسێت زمان داهێنانێکە نەک غەریزە... ئەگەر زمان فێرمان بکات ئێمە کێین، ئەوا وانەکە ئەوەیە ئێمە بە شێوەیەکی بنەڕەتی ئامادەین بۆ گۆڕان. پرینز بەردەوام دەبێت و دەڵێت جیاوازی جێندەری، تاڕادەیەکی زۆر، بەدەستدەهێنرێت و جیاوازی نێوان تاکایەتی و کۆمەڵی بوون مەسەلەیەکی کەلتوریە نەک بایۆلۆجی، هەروەها هەستەکان لەڕووی کۆمەڵایەتیەوە دروستدەبن لە ڕێی ماددەی خامەوە کە زگماکین تەنها لەبەرئەوەی سەر بە پرۆسەکانی جەستە و کاردانەوەکانی هەستن.\nهەموو ئەمانە بەشێوەیەکی بوێرانە و پاڵپشتیکەرانە لەلایەن ئەدەبیاتی سایکۆلۆجیای نوێوە باسکراوە، بەڵام هەستدەکەم کورتیهێناوە لە پێکانی ئامانجەکەیدا. لە کتێبی (بەرنامەی خاڵیدا) کە ساڵی ٢٠٠٢ ستیڤن پینکەر نوسیویەتی، ستیڤن لە دەرئەنجامەکاندا چەندین بەڵگەی کۆکردووەتەوە و پێمان دەڵێت کە توانای بنەڕەتیمان لەڕێی پەرەسەندنەوە دروستدەبێت و تەنها لەو مەسەلانەدا دروستدەبێت کە کاریگەرییەکانی سوودی زۆری دەداتێ. ئارگومێنتەکەی پینکەر ورد و جدیە و چەندین بەڵگەی زانستی مەحاڵە ئینکاری دەکات. لەمەدا زانست لەوانەیە هەڵەبێت یان پێداچونەوەی بوێت، بەڵام حاڵەتەکە بەگشتی قەناعەتپێکەرە. بۆ نموونە جیاوازی ڕۆڵەکان لە هەرشوێنێک لەنێوان ژن و پیاودا دەبینرێت. هۆکاری بەهێز دەخاتەڕوو کە ڕەگی داکوتراوە لە کاری بایۆلۆجیدا و لە بارودۆخی تونددا هەلبژێردراوە و هەڕەشەی لەناوبردنی لە پێشینەکانمانی کردووە.مرۆڤ بونەوەرێکە توانای نوێبونەوەی هەیە، ئەوخەسڵەتەی کە وەچەی مێشک گەورەی ناکارا دەخاتەوە، بۆیە دوای دە ساڵ لە پەروەردەکردن مرۆڤ دەتوانێت سەرپەرشتی خۆی بکات. نوێبونەوە سوودی زۆری پەرەسەندنی هەیە، بەڵام بە لایەنی بایۆلۆجی زۆر بەدەستدەهێنرێت. ئەو ڕەگەزانەی کە وەچەکانیان وەک مرۆڤ لاوازن پێویستیان بە سیستەمی بەرگری ڕێکخراو و ماڵێکە بۆ ئەوەی زۆر ببن و هەر لەسەر ئەم بنەمایانەشە قەڵای ڕۆمانسی جیاوازیە سێکسیەکان بنیاتنراون.\nبەڵام هۆکاری تر هەیە بۆ ڕازینەبوون بە شێوازەکەی پرینز. کاتێک بیرۆکەی جیاوازیە کەلتوریەکان یەکەمجار لە ڕۆشنگەری ئەڵمانیدا هاتە ئاراوە، لێکندرابوو بە لێکۆڵینەوە لە باوەڕە کۆنەکان و خوو و کارە هونەریەکانی سەردەمی کلاسیک، هەروەها دۆزینەوە ئاینیەکانی ڕۆژهەڵات و سەردانکردنی کەلتورە خێڵەکیەکانی ئەفریقا و ئەمریکا. جۆرێک لە ڕێز بۆ ئەو شتانە، ئیلهامی دابوو بە مێشکی ئەوانەی کە ڵیکۆڵینەوەیان لەسەر دەکردن و لەگەڵ پەشیمانیدا ئەنسرپۆلۆجیستەکانی سەرەتا داڕمانی خێرای کەلتورە خۆماڵیەکانیان تۆمارکرد. پرینز سەربە عەقڵیەتێکی ترە، ئەو عەقڵیەتەی کەلە هەندێک لە بنەماکانی (بۆئاس)دا دەبینرێن. ئەو هیچ بەزەییەکی بۆ کەلتورەکان نەبوو بێجگە لەو کەلتورەی کە خۆی تێیدا بوو، ئەویش کەلتوری یەکسانخوازی ئەکادیمیای ئەمریکی بوو کە پێی وابوو ڕۆڵە سێکسییەکان لەڕووی کۆمەڵایەتیەوە دروستدەبن و ئەخلاقیاتی سێکسی لەڕێی پێویستییەکانی ڕێکەوتنەوە نامێنن و هەموو سودەکان بۆ فاکتەرە ژینگەیەکانە کە دەتوانین هاوکاریان بین بۆ زاڵبوون بەسەریدا. ئینکاری دەکرد ئەوە کەلتور بێت، بەڵکو دەیوت ئەوانە کۆمەڵێک باوەڕ و بۆچونێکن. بەڵام مەبەستی سەرەکی ئارگومێنتەکەی، خستنەڕووی ئەوەیە کە دەتوانی و پێویستە وەکو ئەو بژین، بەشێوەیەک جیاوازیەکانمان نەدەین بە ڕێگریە سروشتیەکان یان ڕێگەکانی خودا، بەڵکو خۆمان بەڕووی جیاوازیەکی هێوردا بکەینەوە کە تیایدا ئەگەرەکانی مرۆڤ لە بارودۆخی قبوڵکردنی هاوبەشدا گەشەبکات. لەوانەیە ئەمە ئەو ئاڕاستەیە بێت کە بەرەو ڕووی دەڕۆین، بەڵام بەپێچەوانەوە هەموو ئەوانەی دەیڵێت لەوانەیە ڕێگری لەبەردەم پێشکەوتندا هەبێت کە لە سروشتماندا جێگیرە و لە ڕێی چاکسازی کۆمەڵایەتییەوە ناگۆڕێت. هەمومان بەو تۆمەتەی فێمینیستەکان ئاشناین کە ژنان لە تاقیکردنەوە بیرکاریەکاندا خراپن لەبەرجیاکارییە نەستیەکان و خستنەپاڵ و ئە فاکتەرانەی تر کە متمانەی نەهێشتوون، ئەمە ئارگومێنتێکە، کە لە دیدی پاڵپشتیکەرانیانەوە زیاتر لەلایەن (لاری سەمەر)ەوە سەلمێنراوە، بەڵام کەس باوەڕی بەوە هەیە کە پیاوان دە جار زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە بچنە بەندیخانەوە لەچاو ژناندا لەبەر جیاکاریە نەستی و خستنەپاڵەکان؟ بەدڵنیایەوە نەخێر. دەزانین کە بەسروشتی پیاوان زیاتر شەڕانگێزن و ناکۆکیەکانیان زیاتربە توندو تیژی یەکلادەکەنەوە و هیچ کەسێکی خوێندەوار لەگەڵ ئەمەد اکێشەی نیە کە ئەم جیاوازیە لە نێوان ژن و پیاودا مەسەلەیەکی جینیە.\nپرسیارە سەرەکیەکە ئەوەیە تاچەند ئەن جۆرە کاریگەریە جینیە درێژدەبێتەوە؟ سوزان گرینفیلد ئاماژە بە توێژینەوەیەکی نوێی سەیرکردنی مێشک دەدات لەلایەن رۆیتا کانای و ئەوای تر لە زانکۆی جیهانی لەندەن کە ئاماژە دەدەن بەوەی ئەو خوێندکارانەی بۆچوونی سیاسی پاڕیزگاریان هەیە مێشکێکی گەورەتریان هەیە، بەڵام ئەوانەی بۆچونی لیبڕالیان هەیە بەشی پێشەوەی مێشکیان گەورەترە.ئایا ئەمە بەڵگە گریمانەکەی گیلبێرتە کە هەر منداڵێک لەدایک دەبێت یان کەمێک لیبراڵە یان کەمێک پارێزگارە؟\nئەم تێڕامانانە دەمان بات بۆ ڕێگریەکی تری تێگەیشتین لە بارودۆخی مرۆڤ زیاتر لەوەی پرینز. پێشکەوتنەکانی زانستی مێشک پێمان دەڵێن کاتێک مێشک خۆگونجێن و کاریگەری دەخرێتە سەر، لەگەڵ سنورە زگماکیەکان و پەیوەندیەکانی خۆی بەبێ زانینمان و بەبێ ڕازیبونمان پەیوەندی دروستدەکات. لێرەشەوە پرۆسەکان لە مێشکدا دەتوانێت کاربکاتە سەر بڕیارەکانمان بەبێ ئەوەی بتوانین بەرپەرچی بدەینەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ دا چارلز وایتمان ١٣ کەسی کوشت و ٣٢ کەسی تری بریندار کرد لە زانکۆی ئۆستین لە تەکساس و ئاماژەی بەوەدا کە مێشکی لەوکاتەدا تەواو نەبووە. پاش ئەوەی لەلایەن پۆلیسەوە پێکرا، لێکۆڵینەوەکان دەریانخست کە برینێک لەسەر مێشکی هەبووە، ئەمەش زانستی مێشک وەک کاردانەوەیەک دەیبینێت کەلێوەی دەتوانین ژینگەکەمان بپارێزین. کەواتە ئایا دەبێت وایتمان لۆمە بکرێت بۆ ئەوەی کردی؟ ئەگەر لۆمە نەکرێت، ئایا ئەمە پاش چەندین ساڵ لە ڕەخنەگرتنم لە بۆچونە پارێزەرەکانم، پاساوم ناداتێت وەکو وایتمان؟\nبە سەیرکردنی حاڵەتەکەی وایتمان، دەیڤد ئیگلمان دەڵێت پێویستە بە تێگەیشتنەکانماندا بۆ بەرپرسیاریەتی یاسایی و ئەخلاقیدا بچینەوە، بۆ ئەوەی بزانین کە زۆربەی ئەو شتانەی ئەیکەین و هەستی پێدەکەین لە پرۆسەیەکەوە دێن کە ناتوانین کۆنتۆرڵیان بکەین. مێشک لەژێربیرکردنەوە ئاگاییەکانماندا خۆیشاردۆتەوە، وەک ئەو هێڵەی لە ناو زەریاکاندا هەیە بۆ ڕۆشتنی کەشتیەکان، وا بیردەکەینەوە کە بەپێی خۆمان پیایدا دەڕۆین. بە پێشکەشکرنی ستایلی خۆی بۆ چیرۆکێکی فرۆید لە نوسینێکدا ، ئیگلمان دەڵێت زۆربەی ئەوەی دەیکەین زیاتر بە نائاگایەوە پەیوەستە، نەک بە پرۆسەی ئاگاییەوە و هەروەها چەمکاکانی وەک بەرپرسیارێتی و ئازادی، بەپێشکەوتنەکانیزانستیمێشک، ناتوانن وەک خۆیان بمێننەوە. جا چ پەروەردە یان سروشت بێت کە مێشک ڕێکبخات، ئەوا بەشێوەیەکی گشتی ڕێکخستنی فرمانەکان ئیشی ئێمە نیە و هیچ شتێک نیە کە بۆی لۆمە یان ستایش بکرێین.\nئیگلمان بیرمەندێکی هێندە زیرەک و بەرپرسیارە نییە تا بتوانێت بگاتە ئەم دەرئەنجامە، ئەو دەیەوێت بە تێگەیشتنمان لە بەرپرسیاریدا بچینەوە بۆ ئەوەی جۆری بەرپرسیارێتیەکەی خۆی لەویادا بمێنێتەوە. بەڵام وەڵامدانەوەی من ئەوەیە بەکورتی کە ئەو بەباشی کێشەکەی باس نەکردووە. ئەو وێنەیەی کە داویەتی بە "من" زیرەکیە لەکاتێکدا واپیشاندەدات کە بەرپرسیارە لێی، ئەمەش سروشتی ئاماژەدان بەخود، خراپ ڕاڤەدەکات. وشەی "من" ئاماژە نییە بە بەشە هۆشیارەکەی کەسێتی و ناکارا و شاراوەیە. "من" تێرمێکە بۆ پەیوەندی نیوان من و تۆ، کەئەمەش پەیوەندی بەرپرسیاریەتیە کە کەسەکە پێوەی خەریکە. بەکارهێنانی جێناوی کەسی یەکەم پیشاندانی خۆمە بۆ هەڵسەنگاندن و هەڵگرتنی بەرپرسیاریەتیە بۆ هەموو گۆڕانکاریەکانی جیهان و بەتایبەتیش بۆ ئەوانەی کە بەشێوەیەکی ژیرانە بەرپرسیارم دەکەن بە پرسیارکردن بە "بۆچی؟". ئەم پرسیارە بنەمای چالاکییە کۆمەڵیەکانە کە تیایدا یەکتری بەو هۆکار و مانا و بژاردانەی وامان لێدەکەن زیرەک بین، دەجوڵێنین. تێگەیشتن لە لۆجیکی پرسیاری "بۆچی؟" کارێکە کە زۆر لە فەیلەسوفانی پێشوو ئیشیان لەسەر کردووە وەک ئیلیزابێس ئانسکۆمب و ستیفن دارۆڵ و سێبەستیان ڕۆدڵ و چەندینی تر. ئەمە پرسیارێکە کە چەمکی بەرپرسیارێتی لە یاسای گشتیدا دیاریدەکات و فەیلەسوفان هەوڵیانداوە ئەوە نیشان بدەن ئەو دیالۆگەی کەلێوەی بەرپرسیاریەتیەکانمان لەسەر بنیاتناوە باش دانراوە و لەلایەن مەعریفە نوێیەکانی مێشکەوە ناوەستێنرێت.\nئەم خاڵە دەریدەخات چۆن پرینز فەلسەفەی بەکارهێناوە لەسەر حسابی دەرئەنجامەکان. ئەو پرسیارە راستەقینەیەی کە لەلایەن بایلۆجیای پەرەسەندن و زانستی مێشکەوە کراوە ئەوە نییە ئاخۆ دەتوانرێت ئەو زانستانە بەرپەچبدرێنەوە، بەڵکو ئەوەیە ئایا دەتوانین ئەوە قبوڵبکەین کە وتویانە، لەکاتێکدا هێشتا باوەڕیان بەوە هەیە کە ئەخلاقیات داواکاری ئێمەیە. لە کانتەوە بۆ هیگڵ و بۆ ویتیگنستاین و هەسێرل، چەندین هەوڵ هەبوون بۆ جیاکردنەوەی فەلسەفەی بارودۆخی مرۆڤ لە زانستی بایلۆجی. بەڵام یان ئەم هەوڵانە لەلایەن پرینزەوە هەستیپێنەکراوە یان نەیویستووە بیڵێت.\nئێمە بەدڵنیایەوە مرۆڤین، بەڵام هەروەها کەسیشن. مرۆڤین لە ڕوووی بایلۆجیەوە و زانست ئەوە ڕوندەکاتەوە. ئەمەش ڕەنگە بەو شێوەیەبێت کە سایکۆلۆجیستە پەرەسەندنەکان خستویانەڕوو. بەڵام کەسەکان جۆرێکی بایلۆجی نین، یان هەرجۆرێک لە جۆری سروشتی. چەمکی کەس بەشێوەیەکی تر دروستدەبێت، نەک بە هەوڵدانمان بە شیکردنەوەی شتەکان بەڵکو بە هەوڵەکان بۆ تێگەیشتن و پەیوەندی و بەرپرسیاریەتی و پەیوەندیدارکردن و ئەمانەش بە بەچەمکردنی جیهان لە ژێڕ بوارەکانی ئازادی و بژاردەداوەڵامدەدرێنەوە. خەڵکی ئەوە دەکەن کە دەیکەن بەهۆی ڕوداوەکانی ناو مێشکیانەوە، بەڵام ئەگەر مێشک ئاسایی بێت، ئەوا مرۆڤ بۆ هۆیەک کار دەکات و دەزانێت چی دەکات و وا لە خۆی دەکات وەڵامی بۆ شتەکان هەبێت.\nئەمەش ئەوە ناگەیەنێت کە پێویستە ئەوە فەرامۆش بکەین کە لەمێشکدا ڕوودەدات. سوزان گرین فیلد جەختدەکاتەوە کە مێشکمان شتێکی لاستیکیە و دەتوانرێت کاریگەری بخرێتە سەر بەشێوەیەک کە مەترسی بخاتە سەر گەشە ئەخلاقیەکانمان. بەرگریکردنەکەی پرینز لە پەروەردە وەک بەرگریکردنوایە لە ئازادی مرۆڤ. بەڵام پەروەردە بەئاسانی دەتوانێت ئازادی تێکبشکێنێت لەبەرئەوەی بەرەوەپێشی دەبات. دەتوانین مناڵەکانمان بەشێوەیەکی ناکارا و ئیدمانانە لەسەر خۆشیەکان پەروەدە بکەین کە تێوەگلانیان لە جیهانی واقیعدا کەمکاتەوە و تۆڕە مێشکیەکان جارێکی تر دیاریبکاتەوە کە لێوەی گەشە ئەخلاقیەکان بنیاتدەنرێت.پەیڕەوکردنی کورتماوە ی ڕازیبوون دەتوانێت هەستی ماوەدرێژی بەرپرسیاریەتی لاببات. بەڵام ئەگەر مناڵان فێربن یادیان لە کۆمپیوتەردا خەزن کەن و ژیانی کۆمەڵایەتیان لە ئامرازی هەڵگیراودا، ئەوا وردە وردە یاد و هاوڕێیەتی نامێنن و تەنها وەک تارماییەک دەمێننەوە کە لە ئەرشیفی دیجیتاڵیدا دەردەکەون.\nمن هاوڕام لەگەڵ ئەو نیگەرانیانەدا، بەڵام هیچ لەوە ناگۆڕێت کە پێویستە فەیلەسوف بگونجێت. ئارگومێنتەکەی گرین فیڵد ئەوە دەردەخات کە جۆرێک لەگەشەی مرۆڤ هەیە ئامادەمان دەکات، لەسەر ئاستی نیورۆلۆجی، بۆ پیادەکردنی بژاردەی بەرپرسیارانە. ئەگەر مناڵەکانمان بەشێوەیەکی ڕاست پەروەردە بکەین و تێکیان نەدەین و مێشکیان بە ژوری پڕ لە ئامێری دیجیتاڵی نەشۆینەوە، ئەوا هەستی بەرپرسیاریەتی تیایاندا دەردەکەوێت و بەڕاستی دەچنەوە ناو دنیای من و تۆوە و دەبنە کەسانی ئازاد و بەڕەوشت، هەروەها فێردەبن بەوشێوەیە بژین کە پێویستە، نەک وەک گیاندار و کەسەکان.\nڕێگەبدە منداڵان لەگەڵ خەڵکی ڕاستەقینەدا تێکەڵبن، تا لێرەوە ڕێزمانی کەسی یەکەمی بەرپرسیار سەرهەڵبدات. بێگومان کاتێک ئەمە ببێت، ئەوا پەیوەندی نێوان من و تۆ سودی زۆری دەبێت، وەک چۆن توانستی بیرکاری و مەعریفەی زانستی و بەهرەی مۆسیقی سودی هەیە. بەڵام بیردۆزەی خۆگونجان شتێکی کەممان لەسەر واتای "من" پێدەڵێت چونکە لەبارەی ڕاستی بیرکاری و سروشتی ڕێگەی زانستی یان بەها و مۆسیقاوە شتمان پێدەڵێت. هەتا ئەگەر بانگەشەکانی سایکۆلۆجیای پەرەسەندنیش قبوڵکەین، ئەوا هێشتا هەر نهێنی مرۆڤ هەردەمێنێت. ئەم نهێنیە لە تەنها یەک پرسیاردایە: چۆن مرۆڤ وەک گیانلەبەرێک ڕاڤە دەکرێت و وەک کەسێکی کۆمەڵایەتی لێی تێدەگەین؟\n*) مامۆستا لە پەیمانگای تەکنیکی کوردستان.


با مەرزی نێودەوڵەتیی حاجی ئۆمەران خۆشیمان بۆ بێنێ نەک تەپوتۆز.\n- کەمپین بۆ تەرخانکردنی داهاتی گومرگی مەرزی نێودەوڵەتیی حاجی ئۆمەران بۆ باڵەکایەتی -\nبۆ رای گشتیی و خەڵکی باڵەکایەتی..\nباڵەکایەتی بەدرێژایی مێژو، شوێنی خۆی لە کوردایەتی و خزمەت بە شۆڕشەکان گرتووە. هەرگیز خەڵکی باڵەکایەتی سڵی لەوە نەکردۆتەوە سینگی خۆی بداتە پێشەوەی هەر هەوڵدانێک بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی رەوای گەلی کورد.\nمێژوی هەر گەلێک پڕیەتی لە قوربانی. کوردیش وەک هەر گەلێک، هەمیشە قوربانی داوە. ئێمە لە بەشێکی گەورە لە مێژوی نوێی بزاڤی رزگاریخوازیی کورد، لە پێشی پێشەوە بوینە. قوربانییمان داوە. خوێنمان رشتووە بۆ ئازادیی وڵات. بەڵام قەزای چۆمان تا دوێنێ قوربانی بو، ئەی ئەمڕۆ بۆ؟\nهیچ بستێک زەوی باڵەکایەتیی نییە دڵۆپ دڵۆپ بە خوێنی شەهیدان ئاو نەدرابێ. هیچ بستێک خاکیشی نییە کە پێشمەرگەکانی کورد تێیدا نەبەردییان تۆمارنەکردبێ. ئێمە شانازی بەوە ئەکەین کە بەشی زۆری ئەو دڵۆپانە، دڵۆپە خوێنی رۆڵەی باڵەکایەتیی بونە. شانازیش بەوە دەکەین کە ئەو نەبەردییانەی لە ناوچەکەی ئێمە تۆمارکراون، هەمویان نەبەردیی مێژویین و بە ورەی پۆڵایینی خەڵکی ئەو دەڤەرە تۆمارکراون.\nئێمە هەرگیز بیرمان لەوە نەکردۆتەوە ئەو شانازییانە بە هیچ شتێک بفرۆشینەوە. هەرگیزیش ئەوە ئەخلاقییاتی خەڵکی ئێمە نەبووە مێژو بە هیچ شتێک بگۆڕینەوە. پێشمان وایە خەڵکی ئێمە بە وەفاترین خەڵکە بۆ خاک و نیشتیمانەکەی. هەر ئەو خەڵکەش زۆرترین بێوەفایی بەرامبەر کراوە و کەمترین ئاوڕی لێدراوەتەوە.\nباڵەکایەتی، تا دوێنی بۆ گەلەکەی ژیا. ماڵ و سەروەت و سامانیان کردە قوربانیی بزوتنەوەی رزگاریخوازیی گەلی کوردستان. ئەمڕۆ هیچ کەسێک و لایەنێکیش ناتوانێ هیچ موزایەدەیەکمان بەسەردا بکات. بۆیە؛ ئەمڕۆ پێویستە ئاوڕی جدیی لە باڵەکایەتی و خەڵکەکەی بدرێتەوە.\nدوای ساڵی 1991 و ئاوەدانکردنەوەی چۆمان، دیسان چۆمان بووەوە مەیدانی جەنگ و شەڕی ناوخۆ لێینەگەڕا خەڵکەکە ئاسودە بێت. خەڵکەکە لە هەژارییەکی سەختدا ژیانی بەسەر برد. تا ساڵی 2003 و ئازادکردنی تەواوی عێڕاق لە دەستی رژێمی بەعسی بەدناو.\nئێمە چاوەڕێبوین قەرەبوی زۆرمان بکرێتەوە، هەم لایەنی مەعنەوی و هەمیش لایەنی مادی. باڵەکایەتی سێ جار وێران کراوە. خەڵکەکەی دەیان جار دەربەدەر و راگوێزراون. تا ئێستاش هیچ قەرەبویەک نەکراوەتەوە. ئەوەی بەسەر خەڵکی باڵەکایەتیی هاتووە، زۆر زیاترە لەوانەی کە قەرەبوئەکرێنەوە و بە چەندان دەفتەر دۆلار وەرئەگرن و خانووەکانی خۆیان پێنۆژەنئەکەنەوە و پڕۆژەی خزمەتگوزاریی گەورە گەورەیان بۆ دەرئەچێت.\nئەوەی لە باڵەکایەتیی کراوە، نەک حەقی خۆی پێنەدراوە، بەڵکو چەندان غەدری گەورەشی لێکراون. مرۆ سەریسوڕئەمێنێ لەوەی کە ئەبێ شۆڕشەکانی کورد کە باڵەکایەتی خانەخوێیان بو، باڵەکایەتی چ خیانەتێکی بە شۆڕش کردبێ کە حکومەتی بەرهەمی ئەو شۆڕشانەی کە لە باڵەکایەتیی بون 19 ساڵە حوکمی کوردستان ئەکات و ئاوڕی جدیشی لێنەداوەتەوە و ئەوەشی بۆی ئەکا، هیچی وا نییە.\nئەوە خەریکە باڵەکایەتی گوندەکانی چۆڵ ئەکات. خەڵکەکەی لە قەزا و ناحیەکانی ئەگیرسێنەوە و هیچ ئیشێکی ئەوتۆش نییە بیکەن. گەنجانی ناتوانن ژن بێنن و خانو دروسبکەن. هیچ پڕۆژەیەکی لێنییە کە شیاوی دڵپێخۆشکردن بێ. ئەمە لە کاتێکدا، نە قەزای چۆمان، نە ناحیە و گوندەکانی دیکەش، ئەوەندە گەورە نین کە حکومەت بەوە رانەگات پڕۆژە و خزمەتگوزاریی باشیان بۆ جێبەجێبکات. ئەگەر لە سەدا بیستی هەندێک ناوچە بۆ چۆمان و ناحیە و گوندەکانی سەرفبکرێت، ئەوا بە هەمو شێوازێک دەبوژێنەوە.\nلە عێڕاقدا، چونکە داهاتەکەی لە نەوتەوەیە، هەمو ئەو کێڵگە نەوتییانەی ئەکەونە شارێک، بڕێک لە داهاتی هەر بەرمیلێک بۆ شارەکە ئەبێ. لە مەرزی پەروێزخانیش کە دەکەوێتە نێوان ئێران و عێڕاق و هەرێمی کوردستان، دیسان داهاتی گومرگەکە بۆ شاری کەلار و خانەقین ئەبێ.\nباڵەکایەتی ئەگەر تا دوێنی پێگەی شۆڕش بوبێ، ئەوا لەدوای 1991 کۆڵەکەیەکی سەرەکیی ئابورییش بو بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان. لەبەرئەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان تا ئەو چەند ساڵەی دوایی داهاتەکانی ئەوەندە نەبون و نەیدەتوانی بە هەمو کوردستان رابگات، خەڵکی باڵەکایەتی بیری لەوە نەکردەوە داوای بەشێکی داهاتی ناوچەکەی بکات. نزیکەی 19 ساڵە تەنها تەپ و تۆزی لۆرییەکان بۆ ئێمەیە. زۆربەی ئەو پۆستانەی کە گرنگیشن لە سنورەکەدا، ئەوانیش هەر بۆ خەڵکی باڵەکایەتیی نەبونە.\nلە کوردستاندا، نمونەی مەرزی پەروێزخانمان هەیە. لەو مەرزەدا، داهاتی مانگانەکەی، بە شێوەیەکی یەکسان دابەشئەکرێتە سەر دو قەزا و دو ناحیە. داهاتەکە، %25 بۆ کەلار، %25 بۆ خانەقین، %25 بۆ ناحیەی قۆرەتو و %25یش بۆ ناحیەی مەیدان. ئەو پارەیەش راستەوخۆ ئەچیتە سەر داهاتی شارەوانی. شارەوانییش ئەبێ بۆ پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان سەرفی بکات.\nباڵەکایەتی لەبەرئەوەی زۆرترین جار وێران کراوە و خەڵکەکەشی هەژارە، گەر تا دوێنێ داوای ئەو داهاتەی حاجی ئۆمەرانی نەکردبێ، ئەمڕۆ مافێکی رەوای خۆیەتی کە داوای بکات. تا دوێنێ هاوکاریی حکومەتی هەرێممان کرد، داوای ئەو داهاتەمان نەکرد.\nئەمڕۆ کە حکومەتی هەرێم لەسەر پێی خۆی وەستاوە و بودجەیەکی باشی لەبەر دەستدا دایە، ئێمە کەمپینێک ئەکەینەوە و ئیمزا کۆئەکەینەوە بۆئەوەی لە پارلەمانی کوردستانەوە داوا لە حکومەتی هەرێم بکرێت و حکومەتی هەرێمیش قبوڵیبکات. ئێمە وەک باڵەکایەتی چەند داواکارییەک ئەخەینە بەردەم پارلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستان:\n1- پێویستە ئەو داهاتەی گومرگی حاجی ئۆمەران بە شێوازێکی یەکسان دابەشبکرێت لەنێوان حکومەت و باڵەکایەتییدا.\n2- ئەو بودجەیە، کە مانگانە لە 3 سێ ملیار دینار زیاترە، بکرێتە دو بەش. %50 بچیتە سەر بودجەی حکومەت و %50 بچێتە سەر بەدجەی شارەوانی چۆمان.\n3- ئەو بودجەیەی کە بۆ باڵەکایەتیی تەرخانئەکرێت، بە شێوازێکی یەکسان، بەپێی پێویستی بۆ هەر چوار ناحیەکەی باڵەکایەتی، حاجی ئۆمەران، گەڵاڵە، قەسرێ و سمیلان و سەنتەری قەزاکەی، چۆمان، بێت.\n4- حکومەت بە هیچ شێوەیەک نابێ بودجەی ساڵانە کە بۆ سنوری قەزای چۆمان (واتا تەواوی باڵەکایەتی) تەرخانئەکات، کەمبکات بەهۆی تەرخانکردنی بڕێک لە داهاتی گومرگی سنوری مەرزی حاجی ئۆمەران.\n5- ئەو داهاتە کە بۆ سنوری قەزای چۆمان تەرخانئەکرێت، لەڕێی لیژنەیەکەوە چاودێری بکرێت کە لەلایەن خەڵکی سنوری چۆمانەوە دەستنیشاندەکرێت. (وردەکاریی سەرفکردنی ئەو داهاتە چۆنیەتی دانانی لیژنەکان، دوای قبوڵکردنی لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە گفتوگۆی لەسەر ئەکرێت.).\n6- سەرفکردنی ئەو داهاتە، راستەوخۆ بۆ پڕۆژەی خزمەتگوزاری و بوژانەوەی ناوچەکە ئەبێ. هیچ کەسێکی حیزبی ناتوانێ بەشدار بێ لەو لیژنانەی کە بۆ سەرفکردنی داهاتەکە دیاریئەکرێن. تەنها خەڵکی باڵەکایەتی بڕیاردەدات کە ئەو داهاتە بۆچی سەرفبکرێت بە هاوکاریی شارەوانیی قەزای چۆمان و ناحیەکانی.\n7- ئەو داواکارییەی خەڵکی باڵەکایەتیی ئەگەر وەڵامی ئەرێنییانەی نەدرێتەوە، هەڵوێستی مەدەنیی دیکەیان ئەبێت.\n8- ئێمە لە کاتێکدا داوای ئەو داهاتە ئەکەین کە ئێستا داهاتەکە ئەچێتە سەر بودجەی عێڕاق نەک بودجەی راستەوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان.\nهاووڵاتیی خاوەن شکۆ، هاووڵاتییانی باڵەکایەتی، ئێمە داوای ئیمزای تۆ ئەکەین. تۆش ئیمزا بکە بۆئەوەی دەنگمان بگەیەنینە پارلەمان و حکومەت و ناوەندە بەرپرسەکان. باڵەکایەتی شیاوی هەمو خزمەتێکە. با هەمومان بەیەکەوە لەمەو دوا داوای مافە زەوتکراوەکانمان بکەین. ئەوە هەنگاوێکی سەرەتایی ئەبێ بۆ سەندنی مافەکانمان، ئاخر لە هەمو دونیا و لێرە بەتایبەتی، ماف ئەبێ بسەندرێت، نادرێت.\nکەمپین بۆ تەرخانکردنی داهاتی گومرگی مەرزی حاجی ئۆمەران بۆ باڵەکایەتی


نەبەز گۆران : مانگی شكانی هەیبەتی پارتی . – WTARIKURD\nنەبەز گۆران : مانگی شكانی هەیبەتی پارتی .\nئەم مانگە ، مانگێكی بەدبەخت بوو بۆ پارتی . ئەو حیزبەی هەمیشە پێی وایە ، حیكمەت بەرهەم دەهێنێت و خۆی بە بكەری گشت جوڵە سیاسی و ئابوورییەكانی هەرێم دەزانیت ، ئەم ماوەیە ، بە هۆی خراپ خوێندنەوەی بۆ رووداوەكان و بە هۆی هەڵە رامانكردنی جوڵەكان ، كەوتە ناو كۆمەڵێك گورزی كوشندەوە ، كە گورزەكان لە دوو لاوە بە شێوەیەكی سەخت هیبەتەكەیان تێكشاند . ئەم تێكشكاندنانە روو لە زیاد بووندەكات . هۆكەشی ئەوەیە ، دیدی ئەم حیزبە هێشتا لە سەدە كۆنەكاندا خۆی بینا دەكات و ناتوانێت ببێتە حیزبێكی ئێستایی . با لەوە گەرێین ئەو دیدە جەهەنەمیەی لەم حیزبەدایە چۆن مرۆڤ دەكاتە مرۆڤێكی گوێڕایەڵی بێ ئیرادەی سەركز بۆ ژیانێكی بچكۆلانە . لەوەش گەرێین ، ئەم حیزبە چەند مەترسیە بۆ سەر ئازادییەكانی خەڵك و بۆ سەر ئایندەی كۆمەڵگەی كراوە ، چونكە زۆرینەی مرۆڤە هوشیارەكان ئەم شتانە دەبینن .\nراستەوخۆ دەچینە سەر شكاندنەكانی لەم مانگەدا .\nكاتی هەڵبژاردنەكانی توركیا ، ئەم حیزبە خۆی خستە بەرەی توركیا و بە شێوەیەكی زۆر سەرنج راكێش ، دژی ویستی كوردەكان وەستایەوە و چاوەروان بوو ، لەبەر بەرژەوەندییەكانی خۆی ، كوردانی باكور تێكبشكێن و لەگەڵ بەرەی ( ئۆردوغان ) سەركەوتن بەدەست بهێنێت ! ئاستی خوێندنەوەیان بۆ كوردانی باكور هێندە لاواز بوو، بە شێوەیەكی رژد بروایان وابوو، كورد لە باكور دەنگ بەدەست ناهێنێت و ئاراستە سیاسیەكان لە بەرژەوەندی ئەواندا نابێت . كاتێك خوێندنەوەكەیان بە هەڵە دەرچوو، توشی تێكشكانێك هاتن، ناچار بوون ، بەیاننامەی شەرمنانە دەربكەن بۆ ئەوەی چیتر لەوە زیاتر ، تێكشكاندنەكە ئازاریان پێنەگەیەنێت !\nدژ بوونی ئەم حیزبە بەرامبەر چەمكی ئازادی و دیموكراسی و بروابوونیان بە تاك پەرستی، گەیشتوەتە رادەیەك هەموو مرۆڤێكی ئەم وڵاتە دەركی پێدەكات . هەوڵێكی زۆریاندا كە یاساكان و دەستوورەكە ، بەو جۆرە بنووسرێتەوە لە خزمەتی یەك كەس بێت ، پێیان نەكرا .\nپاشان دەستیانكرد بە هەرەشەكردن لە خەڵك و لە هەموو هێزەكانی دیكە ، تاكو ئەو پرۆژانەی لایەنەكان ئامادەیانكردوون ، خوێندنەوەیان بۆ نەكرێت . بەڵام ، لایەنەكان لەم هەرەشەیە نەترسان و یاسایان پێگرنگتربوو لە راگرتنی دڵی حیزبێك ، كە دژی یاسا و ئازادییەكانە . تا گەیشتە ئەوەی وەك هێزێكی نارازی هۆڵی پەرلەمانیان جێهێشتوو و شكستێك بەسەر هەرەشە و خۆنواندنەكانیدا هات .\nئەم دوو  شكستە لە ماوەی یەك مانگدا ، كە بۆچونی بەشێكی زۆری شەقامی كوردی گۆڕی . دەریدەخات كە ئەم حیزبە ئاستی تێگەیشتنی بۆ دونیای نوێ و بۆ ئازادی و یاساكان و جوڵە گەورەكان ، هێندە لاوازە ، تەنها خۆی دەبینێت و توانای بینینی هیچی دیكەی نیە . ئەگەرچی بارزانی خۆی و حیزبەكەی شەرێكی زۆر دەكەن ، تا بە هەر شێوەیەك بێت لایەنەكان خێری پێبكەن لەسەر كورسیەكەی دانیشێتەوە . لێ وا پێدەچێت ئیدی هێزە خاوەن دەنگەكانی ناو پەرلەمان، گەیشتبنە ئەو بروایەی ئازادی و سەروەری یاسا گرنگترە لە تاكە كەسێك، كە بیمار بووە بە كورسییەكەوە .\nحزبێك ئاستی تێگەیشتنی بەم شێوە لاوازەبێت بۆ رووداوەكان و ئاستی بینینی بۆ یاسا و دیموكراسی هێندە جەهەنەمی بێت ، دەبێت چاوەرێی شكستی دیكەی لێبكرێت . هەرچۆن ئەم مانگە مانگی شكستەكانی بوو ، گەر بەم ئاستە بینینەوە بچێتە پێشەوە ، بێگومان شكستی گەورەتر دێتە بەردەمی . لەبەر هیچ نا ، لەبەر ئەوەی حیزبی سەدە كۆنەكانە و حیزبی ئەم قۆناغەی ژیان نیە . تەنها ئەوانە دەتوانن پارتی قبوڵ بكەن ، دەستیان لە بیركردنەوە هەڵگرتبێت و خەریكی تێركردنی غەریزەكانیان بن و ، باكیان بە سەربەرزكردنەوە نیە . یان بۆیان گرنگ نەبێت ئایندەی وڵات بەرەو كوێ دەچێت . ڤەلێ كاتێك دەبینین كۆدەنگیەكی زۆر هەیە بۆ كوشتنی ئەو ویستە خێڵیەی ناو دەسەڵات و تاك پەرستیە ، ئومێدێك بەدیدەكرێت بۆ ئایندەی هەرێم .\nس – ف ن\nمەریوان وریا قانع : مەسەلەی سەرۆک و سەرۆکایەتیی .\nدەوڵەتی یاسا : مەسعود بارزانی موسڵی تەسلیمی داعش كردووە .


موشەکە چینییەکە کەوتە خوارەوە | KURDPLAT\nکوردپلات 5/09/2021 10:01:00 ص ليست هناك تعليقات\nشەوى رابردو موشەکە چینییەکە دواى زیاتر لە هەفتەیەک لە کۆنتڕۆڵ دەرچوونى کەوتەوە سەر زەوى ئەوەش بە پێى زانیارییەکانى ئاژانسى ئاسمانى چین، بەڵام فەرماندەى ئاسمانى ئەمەریکا بە گومانەوە لەو زانیاریانە دەڕوانێت.\nئاژانسى ئاسمانى چین رایگەیاند: ئەو موشەکە ئاسمانییەى لە ماوەى رابردودا لە خولگەى خۆى دەرچوبوو شەوى شەممە بەکاتى رۆژهەڵات کەوتە ناو زەریاى هیندییەوە لە خۆرئاواى دورگەکانى ماڵدیف.\nلەبارەى زیانى کەوتنە خوارەوەى موشەکە ئاسمانییەکەوە، ئاژانسەکە رایگەیاندووە هیچ زیانێکى گیانى بەهۆى کەوتنە خوارەوەى موشەکەکەوە روینەداوە.\nلاى خۆیەوە، فەرماندەى ئاسمانى ئەمەریکا لە تویتێکدا گومانى خۆى پیشاندا لە بارەى کەوتنە خوارەوەى موشەکەکە لە زەریاى هیندى و رایگەیاند: بەهیچ جۆرێک کەوتنە خوارەوەى موشەکەکە لە زەریاى هیندى پشتڕاست ناکەینەوە.\nئەو موشەكە ناوی (Long March 5B) رۆژی پێنج شەممەی رابردووتر بۆ گەیاندنی پارچەیەكی تەكنینی وێستگەی چین لە بۆشایی ئاسمان هەڵدراوە و بە سەركەوتووی كارەكەی كردووە، بەڵام دواتر لە كۆنترۆڵی زاناكان دەرچووە و نەتوانرا لە شوێن و كاتێكی دیاریكراودا بكەوێتە خوارەوە.\nئەوەی مەترسییەكەی زیاتر كردووبوو گەورەی قەبارەی موشەكەكە بوو، بەشێوەیەک درێژییەكەی نزیكەی لە (30) مەتر و پانییەكەی چوار مەترە، كێشەكەی نزیكەی (21) تۆن بوو، ئەوەش گەورەترین و قورسترین تەنە لەسەدان ساڵی رابروودا لە بۆشایی ئاسمانەوە بكەوێتە خوارەوە.


دینداری لە سەردەمی مەلا هەڵۆ و بەهار مونزیرەکاندا | کوردستان تایمز - Kurrdistan Times\nکاتێک کۆلۆنیالیست روویان کردە ئەم ناوچەیە و وەک چەندین شوێنی دیکە، مەملەکەتی موسڵمانانیشیان داگیر کرد، لە بەروارد بەوان، موسڵمانان خۆیان بە دواکەتوو هاتەبەرچاو. راستییەکەیشی هەروا بوو. هەندێک لە ژیرانی موسڵمانان پێیان وابوو، ئاین یان لانی کەم ئەو جۆرە ئاینە دوور لە عەقڵ و پڕ لە خوڕافەیەی کە باو بوو، هۆکاری دواکەوتنەکەیانە. بۆیە کەوتنە بانگەوازکردن، هەندێکیان بۆ گەڕانەوە سەرخۆ و جۆرێک لە رابردوو، ئەوانی دیکەش بۆ وەشوێنپێکەوتنی ئەوی دیکەی رۆژئاوایی. بە قودرەتی قادر، زرنگیی دەستەی دووەم و پشتیوانی و دەست لەپشتدانی جڵەوبەدەستانی دونیای ئەودەم، لە زۆربەی وڵاتانی موسڵماناندا، تاقمی دووەم هاتنە سەر تەخت. لێ ئەوانیش بە مەقسەد نەگەیشتن. قەیرانەکان بەردەوام بوون، کە هەر عەقڵی و کولتووری نەبوون، بەڵکو ئابووری، سیاسی، زانستی و جۆری دیکەش. گرۆی یەکەم لەژێر قامچی گرۆی دووەمدا ئیسلامی پێ چارەسەر و هەتا دەهات توندتر و توندوتیژتر دەبوو. لە دوایین وێستگەشیدا، لە بەناو دەوڵەتی ئیسلامییەکەی داعشدا گیرسایەوە. قەیرانەکان بەردەوام و هەروا فرەجۆر بوون. یەکێک لەو قەیرانانەی چارکردنی زۆر سەخت و گران دەهاتە بەرچاو، قەیرانی عەقڵی دینی بوو. لەو هەرێمەی خۆشماندا، کەسانێک بۆچوونی ئەوەیان هەبوو، کە ئیسلامی کوردەوای چارەسەرە. ئەودەم گوتمان، کە ئەویش هەو نییە. بەڵگەی سەرەکیشمان ئەوەبوو کە ئەم ئیسلامە هی دەوران و کۆمەڵگەیەکی دیکەی جیا لەوەی ئێستای ئەم هەرێمەیە. ئاستی ئاڵۆزیی ئەم دووانەش بارتەقای یەک نییە و ئەویش لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەمڕۆماندا کورت دێنێت.\nمەرج نییە مرۆ هەمیشە بۆ پرسیارەکان بەدوای وەڵامدا بگەڕێت. لەوانەیە هەندێک جاران لەوە بەرهەمدارتر، پێچەوانەکەی بێت. ئەودەم دەکرێ بپرسین، ئیسلامی کوردەواری وەڵامی چ پێویستییەک بوو؟ نەوەک هەر سەبارەت بە لایەنە روحی و باوەڕدارییەکەی، بەڵکو پێموایە دەکرێ سەبارەت بە رێکخستنی بوارەکانی دیکەی کۆمەڵگەیش هاوڕا بین لەسەر ئەوەی، کە ئەمڕۆ زۆر لە دوێنێ ناچێت. هەر بۆیەش، بۆ پرس و کردنەوەی گرێیەکانی ئەمڕۆمان، پێویستمان بە وەڵامی دیکەیە.\nهەڵبەتە لەو شوێنانەشدا کە پێیان وابوو، زەمانە وردە-وردە ئاین بەرەو ئاوابوون دەبا، لەوێش ئەستێرەی ئاین ئاوا نەبوو؛ هەر فۆڕمەکەی گۆڕا و یاخود مت بوو، تا ئەو رۆژەی دەرفەتی سەرهەڵدانەوەی بۆ مەیسەر بوو.\nپێوەرەکانی دینداری فرە-جۆرن، یەکێک لەوانەی ماقووڵ دیارە و لای گەلێکان جێی پشت پێبەستنە، پێوەرە فرە-ڕەهەندییەکەی گلۆکە. گلۆک پێیوایە، دینداری دەکرێت لە رێی پێوانی رەهەندەکانی بڕواداری، مەعریفی، سرووتی، ئەزموونی و لێکەوتە دونیاییەکانی بپێورێت. بەو پێیە و بەو پێوەرە بێت، لە زۆربەی رەهەندەکاندا، کەم تا زۆر، دینداری لای زۆرینەی کوردیش دیار و هێشتا ماوە. ئەگەر وایە، هەقمانە بپرسین، ئەی ئەو هەموو هەرا و ناماقوڵی دەرهەق بە یەکدیکردن و شکاندنەوە و ملشکاندنەی یەکدی لەسەر پرسە ئاینییەکان لەکوێوە دێن؟\nدەڵێن پەیوەندییەکی توندوتۆڵ لە نێوان زمان و فیکردا هەیە، هەرکامیان بگۆڕێ ئەوەی دیکەش دەهەژێنێ، یان لانیکەم دەیلەرزێنێ. کەچی لێرە دەبینین، بە قەولی ئەڵمانان، ئەوە هەر شەڕابە کۆنەکەیە لە لوولەیەکی نوێدا. عەقڵێک گۆڕانە کۆمەڵایەتییە بونیادییەکان نابینێت و بە زمانێکی میدیایی باوی رۆژیش قسان دەکات، ئامرازەکانیشی هەر ئەوانەن کە خەڵکی دیکەش پەنا بۆ بەکارهێنانیان دەبات. زمانی شڕی نێو تۆڕ و تەڵە کۆمەڵایەتییەکان هاتۆتە ناو دەمی بەشێک لە مامۆستایانی ئایینی و لەوبەریشدا ئەوانی دیش بە هەمان زمان ئەمانە دەدوێنن و بە زمانی رۆژ، دەیانشۆنەوە. ئەوەی کە مەلا و پیاوانی ئایینی کوردەواریش حەزیان لە نوکتە و سوعبەت بووە و هەیە، نە شتێکی نوێییە و نە شاراوە، لێ ئەوەی نوێیە، گەیشتنی ئەمەیە بە کوچە و کۆڵانەکانی میدیای نوێ. یانی سەرەڕای زمان و میدیای نوێ، باوەڕ و مەعریفەی زۆرێک لە پێشەوایانی ئایینی کوردەواری و شوێنکەوتەکانیان هێشتا لەسەر پێڕەوی باب و باپیرانیان و بە ئیستیڵاح، کۆنە شەڕابن. بۆیە دەکرێت، یەکێک لە هۆکارەکانی هەرایەکانی ئەم دواییە، چ لەسەر پرسی ژنان بێت یان پرسە تەندروستییەکان، لێرەوە سەرچاوەی گرتبێت.\nلە لایەکی دیکەشەوە، لە رابردوویەکی نەزۆر دووردا، چ دین خۆی بووبێت یان بە ناوی ئەوەوە، هەم سیاسەت، هەم ئابووری و هەم شتی دیکەش گوێڕایەڵی دین بوون، پرسە کەلتووری و زۆرێک لە کۆمەڵایەتییەکانیش خۆیان دینی بوون. ئێستاش ململانێی نێوان دینی و دونیایی لەم کۆمەڵگەیە و لە زۆر شوێنی دیکەی دونیاشدا هەر لەسەر ئەم پرسی دەستەڵاتە بەسەر ئەوەی دیکە دایە. سێکیولاربوونی کۆمەڵگە و پاشەکشەی ئاین بۆ جوغزێکی تایبەت، لای ئێمە هێشتا وای نەکردووە دین دەستبەرداری کایە کۆمەڵایەتییەکان و بەتایبەتیش کایەی سیاسی بێت، بەڵام ئەگەر دەسەڵاتیشی بەسەر ئەمەی دواییاندا ناشکێت، ئەوا دەتوانێت لە سایەیدا بخشێت. سیاسەتیش بێڕەحمانە، دینی خستۆتە خزمەت خۆی و هەم دەکاری دەخات و هەم کارێکی پێدەکات، لەوە زیاتر چەکەرە نەکات. ئەمەش دواجار دینێک دەخوڵقێنێت، هێندەی سیاسەتە هێندە دینداری نییە. ئەمە دەکرێت لە زەقترین لێکەوتە دونیاییەکانی ئیسلامی کوردیی ئەمڕۆ بێت.\nبەرتەسکبوونەوەی مەودای بڕکردنی ئاین لە ژیانی رۆژانە و کایە کۆمەڵایەتییەکانی دەرەوەی خۆیدا و بەئامرازکردنی سیاسییانەی ئایین، هێشتا مامۆستای ئاینی نەگەیاندۆتە ئەو قەناعەتەی، ئیدی رۆژگاری باڵادەستیی ئاین و کاریگەرییەکەی بەسەر تەواوی کایەکانی ژیاندا بەسەرچووە. ئەم خاڵە لاوازەی ئایین و پیاوانی ئایینی تەماحێکی داوەتە نەیارانیان، ئەوانیش، وەک بەیداخهەڵگری دەورانێکی نوێ، خۆیان لە سەنگەرگیریی لەگەڵ ئەم جۆرە لە ئایین و پیاوانییدا بدۆزنەوە و بەتەواوی حەماسەتییانەوە بێنە مەیدان.\nساڵانێک لەمەوبەر باسم لە هەڵگەڕانەوەی پەیوەندیی نێوان فۆڕم و ناوەڕۆک لە رەوتی بە سرووتبوونی رەمز و سیمبۆلە ئاینییەکاندا کردووە و پێموایە، ئێرە جێی دووبارە تەواوی باسکردنەوەی نییە. لێ دەخوازم بە کورتی ئاماژە بەوە بکەم، کە لە ئیسلامیشدا، ئەو یەکانگیرییەی لە نێوان فۆڕم و ناوەڕۆکی کردەوە سیمبۆلییەکان لە قۆناغی سەرهەڵدانی ئایین و دیاردە هاوشێوەکانی دیکەدا هەیە، دواتر دووچاری لێکدابڕان دەبێت و سیمبۆل دەبێت بە سرووت و فۆڕمیش ناوەڕۆک دەباتە ریزی لەبیرچوانەوە.\n ئیحسان وەڵزی: دەربارەی ئیسلام و داعش و ئیسلام دوای داعش. ئەندێشە 2017.\nArmin Nassehi: Theorie der digitalen Gesellschaft. München: C.H.Beck 2019.


نیوۆڕك تایمز: سیاسەتی ئەمریكا گۆڕاوە\nلەبارەی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی فورات و پێ كردنی كڵۆپی سەوز بۆ توركیا تا داگیری بكات، رۆژنامەی (نیوۆڕك تایمز)_ی ئەمریكی ئاماژە دەدات كە سیاسەتی ئەمریكا گۆڕانی بەسەردا هاتوە، هەروەها رۆژنامەی (واشنتۆن پۆست)_یش، بۆچوونی بەرپرسێكی ئەمریكی وەرگرتوە و دەڵێت هیچ فیكرێكم نییە لەوڕوەوە.\n(نیوۆڕك تایمز) لە راپۆرتەكەیدا دەنووسێت، كاریگەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا و پەنتاگۆنیش نەیانتوانی رێگە لە ترامپ بگرن بەوەی پشت لە كورد نەكات.\nرۆژنامەكە باس لە بڕیارێكی ترامپ دەكات، كە لە ٢٠١٨ بڕیاری كشانەوەی هێزەكانیدا، بەڵام لەژێر فشاری پەنتاگۆن و هەروەها دەزگای هەواڵگری ئەمریكا، ترامپ چاوی بە بڕیارەكەیدا خشاندەوە.\nهەروەها دەنووسێت: ”لە چوارچێوە ئۆپەراسیۆنەكەدا، جارێ نازانرێت ئاخۆ ئۆپەراسیۆنەكە سنووردارە یان گشتگیرە؟ ئایە توركیا لەو ئۆپەراسیۆنەدا تەنیا بە قۆڵایی ٣٢ كیلۆمەتر دەچێتە پێشەوە یان زیاترە؟ ئەمانە جارێ روون نییە و نازانرێت بە چی ئالییەتێكە“.\nروبین گالیگۆ ئەندانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریكا، قسەی بۆ (نیوۆڕك تایمز) كردوە و ئاماژەی داوە، ئەگەر توركیا بچێتە ناو خاكی رۆژئاوا، دەبێتە هۆكارێكی جیدی تا نائارامی لە رۆژهەڵاتی فورات سەر هەڵبدات و ئەوەی دروستیش بوە دەكەوێتە مەترسییەوە.\nدەڵێت: ”ئیدی كوردەكان هیچ متمانەیەكیان بە ئەمریكا نامێنێت و بە دوای هاوپەیمانێكی تردا دەگەرێت“.\nبەرپرسێكی سەربازی ئەمریكا كە نەیویستوە ناوی خۆی ئاشكرا بكات، قسەی بۆ رۆژنامەی (واشنتۆن پۆست) كردوە و، دەڵێت بۆ ئەوەی لە سووریا داعش دووبارە سەر هەڵنەداتەوە، پێویستی بە هێزی كوردەكانە، بۆیە نازانرێت ئایە ئۆپەراسیۆنەكەی توركیا سومبولییە یان گشتگیرە.\nئەو بەرپرسە دەڵێت: ”شتێكی تریش هەیە گرنگە، رەنگە لەو ئۆپەراسیۆنەدا، یەپەگە هەموو ئەو چەكدارانە ئازاد بكات كە سەر بە گروپی تیرۆرستی داعشن، ئەمەش كارەساتێكی گەورە لە ناوچەكە دروست دەكات“.


دیمانە لەگەڵ ماڵباتی گەنجی خەڵکی مەریوان کە قوربانی تێرۆریزمی پەژاک بووە - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nئیبراهیم ئیزدی خەڵکی گوندی گوێزە کوێرەی مەریوانە کە دوای ئەندامێتی لەپەژاکدا، هەواڵێک لەچارەنووسی لەبەردەست نییە؛ ماڵباتەکەشی نازانن منداڵەکەیان چۆن، لەکوێ و کەی کوژراوە و تەرمەکەی لەکوێ شاردراوەتەوە.\nبراکەی لەیمانە لەگەڵ چاودێردا وتی:”براکەم ۲۴ ساڵی بوو و ئیشی خانوبەرەی دەکرد و دۆخی دارئیشی باش بو. بەڵام لەناکاو چەند ساڵ پێش تەڤلی پەژاک بوو. دوای رۆشتنی، دۆخی ماڵبات قەت گونجا نەبوو. باوکم رۆشت بەدوای ئیبرایمدا، ورد وردە کەوتە ماڵەوە و جەڵتە لێیدا و دایکیشم دۆخێکی جەستەیی خراپی هەیە. دایکم دوای براکەم رۆژێکی خۆشی نەبووە. لەڕاستیدا دوای بیستنی هەواڵی مردنی بۆتە مردوویەک کە بەس دەجووڵێتەوە.”\nناوبراو لەبارەی بەدواداچوونەکانی بۆ دەرکەوتنی چارەنووسی براکەی وتی:”نەمدەزانی دەبێت بۆ کوێ بڕۆم. چەندین جار پەیوەندیم بە تەلەفۆنەکەی ئیبرائیمەوە کرد بەڵام لەبەردەست نەبوو. زانیمان کە لەسنوور رۆشتووە دەرێ. ئێستاش کە تەلەڤیزیۆنی پەکەکە وتوویە کە کوژراوە، زانیاریمان لەبارەی شوێنی شاردنەوەکەیمان نییە. رەستەیەکیان وت کە کوژراوە. ئەو تەنانەت دوای تەڤلی بوونی، پەیوەندیەکیشی بە ماڵەوە نەکرد. ئێمە ناتوانین بڕوا بکەین کە کوژراوە. پەژاک لەبارەی براکەمەوە زانیاری راستی بڵاو نەکردووتەوە.”\nشایانی باسە ئیبرایم ئیزدەی لەو سەدان گەنجە ئێرانییەیە کە لەنێو پەژاک و پەکەکەدا چارەنووسێکی چاکتر لە ونبوونی زۆرەملێیان نابێت.\nعایشە گوکان، فمێنیستی کورد ۳۰ ساڵ سزای گیرانی بەسەردا سەپێنرا


بافڵ تاڵەبانی: هەموو هەوڵێكمان لە رابردودا بۆ پاراستنی خەڵكی كەركوك بووە – لڤین پرێس\nھاوسەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بە بۆنەی ساڵیادی مورافەعەكەی مامجەلال رایگەیاند، هیچ سازشێك لەسەر كوردستانیبوونی كەركوك ناكەین.\nبافڵ تاڵەبانی، لەپێگەی خۆی لەتۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك لە باسی ساڵرۆژی سەلماندنی كوردستانی بوونی كەركوك لەلایەن باوكیەوە رایگەیاند “ئەمڕۆ 17 ساڵ بەسەر مورافەعە مێژوییەكەی تۆ بۆ كەركوك تێدەپەڕێت و ئێمەش بە شانازییەوە یادی ئەو ڕۆژە مێژوییە دەكەینەوە”.\nئاماژەی بەوەش كردوە: پەیمانی خۆم دووپات دەكەمەوە كە هەمیشە هەڵگری پەیام و ڕێبازی تۆ دەبین. هەڵگری خەمی نەتەوە و زمان و بەرژەوەندی خەڵكی كوردستان بین. مێژوی درەوشاوە و پڕ لە سەروەری تۆ دەكەینە سەرمەشقی خۆمان و بە ئومێدەوە لە داهاتو دەڕوانین.\nئەو دەشڵێت “هیچ سازشێك لەسەر كوردستانیبوونی كەركوك ناكەین، بۆ مێژو دەیسەلمێنین كە ئێمەین خەمی كەركومان لەسەر شانە و هەموو هەوڵێكیشمان لە رابردودا بۆ پاراستنی خەڵكەكەی بووە و لە داهاتوشدا دەبینە ئەو قەڵغانەی كەركوك و كەركوكییەكان دەپارێزێت.”\nئێران؛ توانای دروستكردنی هەموو جۆرە فرۆكەیەكی بێفرۆكەوانمان هەیە


مرۆڤ لە کاتی خەو و ھۆشیاریی بیر لە ھەناسە ناکا، ئەم کارە بە شێویەکی ئاسایی‌و خۆکار ئەنجام دەگرێ. مرۆڤ ڕۆژانە تا ٢٠ ھەزار جار نەفەس دەکێشێ‌و تا ئەو کاتەی تەمەنی بە ٧٠ ساڵ دەگا بەلانی کەم نزیک بە ٦٠٠ میلیۆن جار نەفەسی کێشاوە. ئەم ڕەوتە تەنیا بە یارمەتی دەزگای ھەناسەکێشان وەدی دێ.\nدەزگای ھەناسەکێشان لە چی پیکھاتووە؟\nدەزگای ھەناسەکێشان بریتیی‌یە لەو ئەندامانەی کە لە ڕەوتی ھەناسەکێشان‌و ئاڵوگۆڕی ئوکسیژێن‌و کەربۆن دی‌ئۆکسید دا بەشداریی دەکەن. ئەم ئەندامانە بریتین لە ڕێگای ھەناسە (لوت، دەم، گەرو، بۆریی‌و بۆریچەکانی ھەناسە) و سیی‌یەکان.\nمەبەست لە ڕەوتی ئاڵوگۆڕی ئوکسیژێن‌و کەربۆن دی‌ئۆکسید چی‌یە؟\nئەرکی سەرەکیی دەزگای ھەناسەکێشان ئاڵوگۆڕی گازەکانە. ئەم کارە تەنیا لە ڕەوتی ھەناسەکێشان وەدی دێ. ئوکسیژێن لە کاتی ھەڵمژێنی ھەوا، دوای تێپەربوون لە ڕێگای ھەناسەو کیسەکانی ھەوایی سیی‌یەکان دەگاتێ ناو گەڕانی خوێن‌و ھاوکات لە کاتی نەفەس‌دانەوە، کەربون دی‌ئوکسید ھەر لەم ڕێگایەوە بەرەو دەرەوەی لەش ڕەوانە دەکرێ.\nکاری کیسەی ھەوا چی‌یە؟\nتان‌و پۆی سیی‌یەکانی مرۆڤ پێکھاتوو لە نزیک بە ٥٠٠ میلیۆن کیسەی ھەوایی‌یە Alveolus . دەوری نزیک بە ھەفتا لە سەدی ئەم کیسانە لە لایەن مویڕەگەکانەوە Capilairy, موولوولەکانی خوێن، شینەدەمار گرتراوە. ئوکسیژێنی ھەڵمژراو پاش گەیشتن بە ئالوویۆلەکان، دەڕێژێتە ناو مویڕەگەکان‌و دواتر ناو خوێنبەرەکان. ھاوکات کەربۆن دی‌ئوکسید لە ڕێگای خوێنھێنەرەکانەوە دەڕژێتە ناو ئالوویۆلەکان‌و لە کاتی ھەناسەدانەوە ھەر لەم ڕێگایەوە ڕەوانەی دەرەوێ لەش دەکرێ.\nبۆمرۆڤ پێویستی بە دەزگای ھەناسە ھەیە؟\nتەواوی ئەندامەکانی مرۆڤ بۆ زیندومانەوەو بەجێ‌ھێنانی ئەرکی خۆیان پێویستیی‌یان بە ئوکسیژێن‌و دەرکێشانی کەربۆن دی‌ئوکسید وەک ماددەی ناپێویست لە لەش ھەیە. ئەم ئاڵوگۆڕە تەنیا بە یارمەتی دەزگای ھەناسە دەکرێ. لە نەبوونی ئوکسیژێن‌دا، سیللولی ئەندامەکان لە ماوەیەکی زۆر کورتدا دەمرن.\nلە نووسینی د. کامەران ئەمین ئاوە\n2705 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nخوێنرێژیی کتوپڕی ئەندامەکانی خوارەوەی دەزگای ھاڕین ...\nخوێنرێژیی کتوپڕی ئەندامەکانی سەرەوەی دەزگای ھاڕین ...\nبرینی دەزگای ھاڕین...\nکیسی ئاوی سه‌ر هێلکه‌دانه‌کان...\nکارو قەوارەی دڵ\nشێرپەنجەی ملی منداڵدان


رێگاي ئێوه ئابوري » پێشوازي پ‌ك‌ك له‌ھه‌ڵبژاردنه‌وه‌ي  ناتانياھۆ وه‌ک سه‌رۆک وه‌زيراني ئيسرائيل\nله ھه ڵبژاردنه کاني ئيسرائيل دا ميدياکاني گرووپي شه ڕخوازي په که که له کرده وه يه کي سه ير و سه مه ردا لايه نگريان له ھه ڵوێسته کاني ناتانياھۆ کرد.\nھه ڵبژاردنه کاني ئيسرائيل که دوێنێ به ڕێوه چوو و به قسه ي کارناسان ئه مجاره بينامين ناتانياھۆ سه رۆک وه زيراني ئيسرائيل له مه ترسيدايه و له وانه يه پێگه که ي له ده ست بدات و بۆيه بانگه شه ي جۆراوجۆري کرد.\nيه کێک له بابه ته کاني بانگه شه ي ناتانياھۆ ئه مه بوو که ئه گه ر دووباره ھه ڵبژێردرێته وه ئه وه سنووري رۆژئاواي چۆمي ئۆردۆن ده کاته به شێک له خاکي ئيسرائي. له م پێناوه دا سايتي په که که ش راپۆرتێکي به رفراواني له مباره وه ئاماده و بڵاوکرده وه که بۆخۆي ئه مجۆره ھه واڵانه ئيشي ئه م راگه ياندنه نييه. شێوه ي ئاماده کردني راپۆرته که پيشاني دا که ئه م ميديايه ي په که که زۆر ئه م دروشم و کرده وه ي ناتانياھۆيه پێ خۆشه و بۆيه ده يه وێت دووباره ھه ڵبژێردرێته وه. شاياني باسي ئيسرائيل له ھانداني ئه مريکا بۆ لايه نگري په که که به تايبه ت له سوريا رۆلێکي گرنگي ھه بووه.\nبرچسب ها : pjak , pkk , په‌كه‌كه , سه‌رۆک وه‌زيراني ئيسرائيل , ناتانياھۆ


لۆژیكی تەواوكردن و توانای جیهانبینی، پۆل سیزانi وەك نموونە | ماڵێک لە ئاسمان\nهایدگەر پێیوایە "بوونەوەر" بۆ هەبوون سەرچاوەیە و بێ بوونەوەر هەبوون هیچ مانایەكی نییە، بەدیوەكەی دیكەش "هەبوون" سەرچاوەی بوونەوەرانە، چونكە بوونەوەر سرووشتی خۆی لە هەبوونەوە بەدەست دێنێ، بەمانایەكی دیكە سرووشتی بوونەر لە هەبوون دەچێ. سەرەڕای ئەوەش هەر یەك لە بوونەوەر و هەبوون ناسنامەی خۆیان لە دازاین "بوون لێرەدا" وەرگرتووە.ii ئەو پەیوەندییە سییانییەش بە بازنەی هیرمینۆتیكی ناو دەبرێت. بەمجۆرە بازنەی هیرمینۆتیكی ئەو فەزا جیاوازەیە كە (حەقیقەت)ی تێدا كەشف دەكرێت. هیرمینۆتیكا ئەركی پڕكردنەوەی ئەو فەزا جیاوازەیە، كە رێگە بۆ پراكتیزەكردنی تەئویلی هیرمینۆتیكی دەكاتەوە. فەزای جیاوازی كە رێگە بۆ پراكتیزەكردنی تەئویلی هیرمینۆتیكی دەكاتەوە، ئەوەیە كە بەهۆی (كردە)وە جەخت لەسەر شوێنی (لەنێوان) دەكات.\nحەقیقەت كەشفكردنە، كەشفكردنیش لە پرسیاركردنەوە دێتە بەرهەم. كەشفكردن رووتكردنەوەی ئەوەیە كە داپۆشراوە، وەك چۆن لە لەبیركردن و فەرامۆشكردن دوور دەكەوێتەوە. كەشفكردن نەشاردنەوەی ئەوەیە كە ناكەوێتە ژێر كاری تێگەیشتن. لەدووتوێی كەشفكردنی وسبەلێكراو و داپۆشراوەوە تەئویلی حەقیقەت دێتە ئاراوە. بەكورتی هیرمینۆتیكا كەشفكردنە و كەشفكردنیش بە پرسیارەوە دەلكێ.\nئەگەر ئەو بازنە هیرمینۆتیكییە بۆ ئەسڵی كاری هونەری تەرجەمە بكەین، ئەوە دەبێ بڵێین ئەسڵی كاری هونەری هونەرمەند بەرجەستە دەكات، بەو وەسفەی كە ئەسڵی هونەرمەندە (چونكە هونەرمەند بەبێ كاری هونەری ناتوانێ هەبێ). بۆ ئەو پرسیارەی لەبارەی ئەسڵی كاری هونەری و هونەرمەندیش دەكرێ دەڵێین وەك چۆن هەر یەك لە هەبوون و بوونەوەران سرووشتی خۆیان لە دازاین (بوون لێرەدا) بەدەست دەهێنن. بە هەمان شێوە ئەسڵی هونەرمەند و كاری هونەری، هونەرە. واتە رێچكەی بەئەسڵبوون لە هونەرمەندەوە بۆ كاری هونەری و لەكارەوە بۆ هونەر جولە دەكات. لەو بارەوە ئەوەی لای هایدگەر گرنگە ئەوەیە كە كاری هونەری بەرێگەی تایبەتی خۆی كەشفی حەقیقەت دەكات. ئەو حەقیقەتە كەشفكراوەی لەڕێگەی هونەرەوە پێیدەگەین، كرانەوەی بازنەی جوانی دەگەیەنێت.\n"من جەستەی منە"\nئەفلاتوون جەستە وەك زیندانێك دەبینێ كە دەروونی تێدا نیشتەجێیە، و ئەرستۆ لەنێوان جەستە و دەروون یەكبوونی وەزیفی رادەگەیەنێت، دواتر دیكارت ئەو چەمكە لەرێگەی میكانیزمەكانی ناوەوە درێژە پێدەدا. بەڵام جەستە لە فیكری هاوچەرخدا بە یەكێك لەو هۆیە بنەڕەتیانە دەژمێردرێت كە لەڕێگەیەوە خود تەعبیر لەخۆی دەكات: بەدیوەكەی دیكەش لەڕێگەی جەستەی خۆمەوە لە ئەویدیكە دەگەم، وەك چۆن هەر لەڕێگەی جەستەمەوە دەرك بە شتەكان دەكەم.\nمیرلۆپۆنتی لەڕێگەی كۆجیتۆیەكی فینۆمینۆلۆژییەوە تەجاوزی كۆجیتۆی دیكارتی دەكات، كە بوونی منی لە فیكردا قەتیس كردووە. بەڵام پۆنتی دەڵێ: جەستەمان لە دەرەوەماندا نییە، بەڵكو بەشێوەیەكی سرووشتی هۆیەكە بۆ تەعبیركردن لە خۆمان. هەر لەوێشەوە دەستەواژە بەناوبانگەكەی (مارسیل) وەردەگرێ كە دەڵێ: من جەستەی منە. لەبەر ئەوەی جەستەمان بەشێوەیەكی بەردەوام بەرەو ئەویدیكەمان دەبات، بۆیە شارەزابوون لە جەستەمان، شارەزابوونە لە جەستەی ئەویدیكە، كەواتە ئێمە جەستەمان بابەتەو جەستەی ئەویدیكە ئاسۆ، یان بەمانایەكی دیكە لایەنێكی دیكەی ئەو شارەزابوونەیە.iii\nمیرلۆپۆنتی پێیوایە مرۆڤ لەڕێگەی جەستەوە بوونی خۆی لە جیهان رادەگەیەنێت. جەستە ئامرازێكە بۆ ئامادەگی لە جیهان و بوون بە بەشێك لە واقیع. هەروەها دەڵێ جەستەی من لە بەرانبەرم نییە، رووبەڕووی منە، واتە بابەتێكی وەستاو بەخۆی نییە، یان شتێك نییە لەدەرەوەی من بێت و بێ من سەربەخۆ بێت، بەڵكو من جەستەی منە.\nلێرەدا دەرككردن ئەوە نییە كە كلاسیكیەكان و قوتابخانەی دەروونی تەقلیدی بە چالاكی فیكری و دەروونی دایدەنێن، بەڵكو دەرككردن ئەو پەیوەندییە پتەوەیە كە دەكەوێتە نێوان جەستەو ئامادەگی جەستە لە جیهاندا، نەك هەر هێندە بەڵكو جەستە لای پۆنتی بنەڕەتی هەموو دەرككردنێكە. جەستە دەریچەیەكە شتەكانی لێوە دەبینین. ئەو پێیوایە ئەگەر قسەكردن تەعبیر لە فیكر بكات، ئەوە جەستە تەعبیر لە جیهان دەكات.\nدنیا و جەستە لەنێو بینراودان، كەواتە دەبێ واز لەو حوكمانە بهێنین كە جەستە دەخەنە نێو جیهان و بینین دەخەنە نێو جەستەوە، یان بە پێچەوانەوە. چونكە هەر یەك لە جیهان و جەستە بەنیویەكداچوونە، یەك لەنێو ئەویدیكەدا دەبینرێت.iv\nبۆ زێتر ئاشكراكردنی فیكری میرلۆپۆنتی ئاماژە بە تیۆری روونبینی (حدس) دەدەین، كە لەسەر دوو تیشكی دووانەیی دەوەستێ: یەكەمیان ئەوەی لەڕێگەی هەستەكانەوە لە دەرەوە بەرەو ناوەوە دێ. دووەمیان ئەوەی لەڕێگەی ئاگایی یان هوشیارییەوە لە ناوەوە بۆ دەرەوە دەچێ. بەو مانایەش كردەی روونبینی لەنێوان خودو بابەتدا كردەیەكی ئاڵوگۆڕئامێزە. مرۆڤ هەر تەنها تەوەرێكی نێگەتیف نییە، كە پێشوازی لە هەستی دەرەكی دەكات، بەڵكو تەوەرێكی پۆزەتیفیشە واقیع بەرەو مانا و دەرككردن دەبات. ئەو نموونەیە تەعبیر لە جیاوازی هەست و خەون دەكات، یان وەك میرلۆپۆنتی جەختی لێدەكاتەوە دنیابینی و روونبینی. یەكەمیان زانستی مرۆیی پشتی پێدەبەستێ و دووەمیان كەشفكردنی فینۆمینۆلۆژی.v\nبینرا و نەبینراو\nلەنێوان گوتنی حەقیقەت و ماهیەتی شتەكان\nئەوەی چاوی هونەرمەند دەیبینێ بە نسبەت مرۆڤی ئاسایی نەبینراوە. وەك گوتمان توانای بینین لای میرلۆپۆنتی جەستەیە، بەو مانایەی كە سیستمێكی سەیری ئاڵوگۆڕكردنە. بەڵام دەبێ بزانین كە لە فینۆمینۆلۆژیادا لەڕێگەی ئاڵوگۆڕی و بەنێویەكداچوون و لە چوارچێوەی كردەی دەرككردنی نێوان جەستە و جیهان، حەقیقەت كەشف نابێ، بەڵكو بە مانا دەگەین. مانا ئەو پرۆژەیە دیاری دەكات كە جەستە بە شتەكان و جەستە بە جەستەی ئەویدیكە دەلكێنێ.\nلەو نووسینەدا من هەوڵدەدەم ئەسڵی (جەستە) لای میرلۆپۆنتی و ئەسڵی (هونەر) لای هایدگەر بەهاوكاری "پۆل سیزان" لەیەكنزیك بكەمەوە، لەوێشەوە بەدوای حەقیقەت هەنگاو دەنێم و لەرێگەی "جاك دریدا" گوتاری حەقیقەت، یان رووییەك لە رووەكانی حەقیقەت دەگرم و دواتریش بە بازنەی هیرمینۆتیكی و حەقیقەتی هایدگەری بەندییان دەكەم.\nلەپرۆسەی نیگاركێشاندا (هونەرمەند/نیگاركێش)vi ئاڵوگۆڕێكی سەیر لەنێوان بینراو و ئەوەی دەیبینێ، دەستلێدراو و ئەوەی دەستی لێدەدا، چاو و چاوێكی دیكە و دەست و دەستێكی دیكەدا دەكات. هەر لەسەر ئەو بنەمایە دەگەینە ئەوەی كە (هونەرمەند/نیگاركێش) لەڕێگەی (هونەر/جەستە)ەوە خۆی ناس دەكات، ئەو پەیوەستبوونە تووندەی نێوان (جولەو بینین/كردەو كەشفككردن) لەلایەن (هونەرمەند/نیگاركێش) دەرككردنی (هەبوون/جیهان)ی لێدەكەوێتەوە، بەدیوەكەی دیكە دەرككردنی (هونەر/جەستە)ی لێدێتە بەرهەم.\nلێرە لای میرلۆپۆنتی نیگاركێش جەستەی خۆی ئامادە دەكات. كاتێك نیگاركێش جەستەی خۆی بۆ جیهان دەردەبڕێ، جیهان بۆ تابلۆ دەگۆڕێ. كۆی ئەو پرۆسەیەش دەكەوێتە سەر بینین یان روونبینی یان بەدیوەكەی دیكە وەسفكردنی مانا. بەڵام لای هایدگەر ئەوە بوونە، هەبوون دیاری دەكات. سرووشتی بوونەوەریش لە هەبوون دەچێ. ئەو پەیوەندییە ئاڵوگۆڕەی هەر یەك لە بوونەوەر و هەبوون بۆ دازاین دەگۆڕێ. كۆی ئەو پرۆسەیەش دەكەوێتە سەر كەشفكردن، یان بەمانایەكی دیكە حەقیقەت. لەبیرمان نەچێ كاری هونەری هەر لەو پەیوەندییە ئاڵوگۆڕەدایە، بەڵام بەرێگەی تایبەتی خۆی حەقیقەت كەشف دەكات.\nنیگاركێش بەهۆی جەستەوە دەرك بە (جیهان) دەكات. هونەرمەندیش بەهۆی هونەرەوە دەرك بە (هەبوون) دەكات. كەواتە مێژووی (هەبوون/جیهان) ئەو كردە تەعبیریەیە كە (جەستە/هونەر) پێی هەڵساوە، بەڵام مێژووی (هونەر/جەستە) پەیوەندی بە روونبینی و كەشفكردنەوە هەیە، لەڕێگەی پەیوەندی جەستە بە جیهان و هونەر بە هەبوونەوە. بەو مانایەش (جەستەو جیهان/هونەر و هەبوون) لەبەرانبەر ئەویدیكەدا كراوەیە، هەر لەوێشەوە دواتر دەگەینە ئەوەی كە هونەرمەند لای هایدگەر و نیگاركێش لای پۆنتی تەئویلكارە. یەكەمیان لەڕێگەی كردەوە بە كەشفكردن دەگات، دووەمیان لەڕێگەی بینینەوە بە مانا دەگات.\nبەر لەهەموو شتێ من بەهەستی بینینەوە پەیوەستم\nپۆل سیزان بەرلەوەی نیگار بكێشێ لەو شتانە دەكۆڵێتەوە كە دەیەوێت نیگارییان بكێشێ، ئینجا لەدوای ئەوە رێگە بە بیركردنەوەكانی دەدا بە ئازادی لە فەزای كاركردندا بخولێنەوە. بەمانایەكی دیكە وەك لە چاوپێكەوتنێكی لەگەڵ (ئیمیل بێرنار)دا دەڵێت: پێویستە مرۆڤ دنیابینی تایبەت بەخۆی بسازێنێ، بۆئەوەی سرووشت بەجۆرێك ببینێ كە كەس پێشتر وای نەبینیووە.vii\nپۆل سیزان جەوهەری تووڕە بوون بوو، دژی خێزان و نیگاری داواكراو و گەوجێتی بورژوازییەت و بیركردنەوەی تەسكی نەریتگەرا، دژی ژیانی راگوزەر بوو... هەمیشە تووڕەییەكانی خۆی لە تابلۆكانیدا بەتاڵ دەكردەوە. كۆمەڵێك رەنگی دەخستە سەر رەنگەكانی دیكەی. هەر كاتێك كارێكی خۆی بەدڵ نەبایە تووڕی دەدا. هەمیشە دەیویست كارێك بكات، كە كەس نەیدیووە. كاتێك بەرانبەر دیمەنی سرووشتی دەوەستا، چرپەیەكی سەیر ناخی دەدواند، بۆیە جارێك لەلای (ئەمیل زۆلا)ی هاوڕێی منداڵی گوتبووی: من لەبەر ئەوەی لەدەرەوەی ژووری نیگاركێشان شتی سەرسوڕهێنەر دەبینم، بۆیە دەبێ بڕیار بدەم هەمیشە لە هەوای پاكدا نیگار بكێشم.\nسیزان لە پرۆسەی نیگاركێشاندا ئەویدیكە تێكەڵ بەخۆی دەكات، بۆیە دەبینین كاتێك نیگاری خۆی درووست دەكات، شتێ دەبینێ كە پێشتر ئەو شتەی لەخۆیدا نەبینیووە، واتە بینراوێكی دیكە دەبینێ، یان ئەو شتە دەبینێ كە هاوەڵی بینینی دەكات. بەدیوەكەی دیكە بینراوێكی دیكە بەرهەم دەهێنێ. بەمجۆرە شتەكان لەخودی ئەودا بیر دەكەنەوە.\nنیگاركێش لەبیركردنەوەدا بەدوای ژیاندا دەگەڕێت، ئەو جۆرە لەبیركردنەوە لەبارەی جیهانەوە تەعبیر لەبیروڕا ناكات، بەڵكو نیگاركێش تێیدا بینین بۆ نیگار دەگوازێتەوە. لێرە دەشێ بڵێین كاری هونەری بیركردنەوەیە، بەو مانایەش نیگاركێش فەلسەفەكارە، چونكە دنیای بینراو لەڕێگەی كاری هونەرییەوە بەقسە دەهێنێ، دنیای بینراو لەڕێگەی نیگارەوە دەبینێ، یان لەڕێگەی گواستنەوەی خودی خۆی بۆ نیگار.\nبێگومان بیركردنەوە لەو جیهانە بینراو و شوێنگەرییە، قسەكردن نییە لە دەرەوەی فەزایەك كە لە رۆشناییدا دەخولێتەوە، بەڵكو بەقسەهێنانە، یان بەمانایەكی دیكە فەزا و رۆشنایی لەقسەكردندا هەڵگرتووە، كەواتە كاتێك لەرێگەی تابلۆوە بیر لە جیهان دەكەینەوە، قسەكردن لە خاڵی سفری شوێندایە.\nلەنێوان گوتنی سیزان و گوتنی شتەكاندا\nمیرلۆپۆنتی لەساڵی (1945) وتارێكی بەناونیشانی "گومانی سیزان" نووسی، لەوێدا بەوردی ئەزموونی نیگاركێشانی "سیزان"ی هونەرمەندی خستە بەرچاوان و دوای (10) ساڵان جاك دریدا وتارێكی لەبارەی هونەری نیگاركێشان بەناونیشانی (حەقیقەت نیگارە) لەبارەی "پێڵاوەكەی ڤان كوخ" بڵاو كردەوە... ئەگەرچی ئەو وتارەی دریدا لەبارەی ڤان كوخ بوو، بەڵام گوتەزایەكی لە نامەی هەشتەم لە نامەكانی سیزان وەرگرتبوو، كە ئاراستەی (ئمێل بێرنار) كراوە و تێیدا دەڵێت: لە حەقیقەتدا من لە نیگار بەتۆ قەرزبارم و دواتریش ئەوە دەدركێنم.viii\nبەڵام میرلۆپۆنتی لە وتاری (گومانی سیزان)دا دێری یەكەمی لە نامەی نۆیەمی سیزان وەرگرتووە كە لەو دێرەدا سیزان وەسفی حاڵەتی شپڕزەیی عەقڵی دەكات و ئەو شپڕزەییەش بە گەرمای هەرێمی "پرۆڤنساڵ" دەبەستێتەوە و دواتریش كە كەش و هەوا خۆش دەبێت، سیزان دەبینێ باشتر دەتوانێ ببینێ و بیر بكاتەوە.ix\nلەنێو ئەو دوو گوتارەدا ئەگەر قسەكردنی میرلۆپۆنتی لە ئاڵوگۆڕی نێوان بیركردنەوە و بینراودا خۆی بنوێنێ، ئەوە لای دریدا لە هەڵوەشانەوەی ئامادەیی نیگار و حەقیقەتدا دەردەكەوێت. وەك ئاماژەمان بۆ كرد سیزان لەو چاوپێكەتنەی ئێمیل بێرنارد هەستی بینینی بەرز راگرتووە، هەر لەسەر ئەو بنەمایەش میرلۆپۆنتی پێیوایە سیزان لە پرۆسەی كاری نیگاركێشاندا بینراو بەقسە دەهێنێ. بەدیوەكەی دیكەش دەیەوێت بڵێت كاتێ سیزان باش دەبینێ دەتوانێ باش نیگاربكێشێ، كاتێ باشیش نیگار دەكێشێ كەواتە باشیش بیر دەكاتەوە. هەڵبەتە لەڕێگەی ئەو دێرە لە نامەكەی سیزان، میرلۆپۆنتی دەیەوێت تیۆری روونبینی پراكتیزە بكات، واتە دەیەوێت لەڕێگەی هەستی بینینەوە لە دەرەوە بەرەو ناوەوە بچێ و لەڕێگەی بیركردنەوە لە ناوەوەی خۆی بۆ دەرەوە بخاتە روو. ئەو ئاڵوگۆڕی و بەنێویەكداچوونەش لە بەقسەهێنانی بینراو دەردەكەوێت. بەقسەهێنانی بینراویش بەقسەهێنانی ماهیەت و چۆنێتی ئەو بینراوەیە. بەمانایەكی دیكە بەقسەهێنانی حەقیقەتە.\nلێرەدا ئەوە جیاوازی نێوان بینین و بیركردنەوەیە، كە لەڕێگەی داهێنانی نیگاردا حەقیقەت دەكێشێ. دەشێ ئەو حەقیقەتە میرلۆپۆنتییە بە بازنەی هیرمینۆتیكی هایدگەر بچوێنین، ئەو بازنەیەی كە لەڕێگەی كەشفكردنەوە بە حەقیقەت دەگات. لای میرلۆپۆنتی لە بەیەكداچوونی هەستی بینین و بیركردنەوە بە دنیابینی دەگات. كەواتە نیگاركێشان لای سیزان دەلالەت لە توانای دنیابینی دەكات هەر لەوێشەوە ئەو توانایەی بینین و بیركردنەوە بەیەكەوە لە نیگاردا قسە دەكەن، یان بەقسەهێنانی لێدەكەوێتەوە.\nمیرلۆپۆنتی پەیوەستبوونی نێوان بینین و بیركردنەوە بە چەندان جار لە نووسینەكانیدا دووبارە دەكاتەوە، هەتا دەگاتە ئەوەی كە بڵێ سیزان بە نیگار بیردەكاتەوە، هەر لەمیانی ئەوەی كە دەڵێ نیگار بیركردنەوەیە، حەقیقەت وەك نیگار بەرجەستە دەكات. سیزان لە نامەكانیدا بانگەشەی ئەوە دەكات كە بە حەقیقەتەوە بەندە.xبێگومان ئەو بانگەشەیە بە فەلسەفەمان پەیوەست دەكات. فەلسەفەش بەڕێگەی بیركردنەوە بە حەقیقەتمان دەلكێنێ. بایەخی فەلسەفە لای میرلۆپۆنتی لە بەقسەهێنانی دنیای شتە بینراوەكاندا خۆی دەنوێنێ. واتە لەكۆی ئەو قسەلێكردنە میرلۆپۆنتی دەیەوێت بڵێ سیزان دنیای بینراو لەڕێگەی ئەوەی نیگار دەیبینێ بەقسە دەهێنێ، هەروەها لەڕێگەی گواستنەوەی دنیای بینراو بۆ نیگار دنیابینی خۆی بەرجەستە دەكات، ئەوەش زۆر بەباشی لای سیزان لە نیگاركردنی خودی خۆی و كێشانی دیمەنی سرووشتی بەرچاو دەكەوێت.\nسیزان دەڵێ دنیای بینراو نیگارە، بەڵام ئایا حەقیقەت نیگارە. وتارەكەی دریدا لە بەدواداچوونی ئەو گوتەزایەی سیزان بە تۆخی لەسەر پەیوەندی نێوان حەقیقەت و نیگار دەوەستێ و ئەو پەیامەش لە چەمكی گوتەزاكەی سیزان دەكاتەوەو دەڵێ: دەشێ سیزان كە دەنووسێ بە حەقیقەت بە نیگار قەردارم، پەیامی كردەی نیگاركێشان رابگەیەنێت. لەڕێگەی ئەو پەیامەش سیزان دەیەوێت بڵێ حەقیقەت نیگارە. بەپێی ئەو لێكدانەوەیەی دریدا دەبێ كردەی نیگاركێشان گوتنی حەقیقەت بێ و حەقیقەتیش لە كردەی نیگاركێشاندا بەخششەكانی خۆی وەدەست بهێنێ. بەو مانایە ئەوە حەقیقەتە لە نیگاردا قسە دەكات، بەڵام ئایا ئەوە بەمانای ئەوەیە كە میرلۆپۆنتی دەڵێ فەزاو رۆشنایی لە نیگار بەیەكەوە قسان دەكەن؟\nدەمەوێت بڵێم لەمیانی ئەو گفتوگۆیە لای میرلۆپۆنتی قسەكردن لە حەقیقەت، قسەكردنە لە بەیەكداچوونی هەستی بینین و بیركردنەوە، یان بەمانایەكی دیكە وەك گوتمان بەرچاو خستنی ماهیەت و چۆنییەتی شتەكانە. بەڵام لای دریدا ئەوە سیزانە لەڕێگەی نیگارەوە دەیەوێت گوتارێك بۆ حەقیقەت بەرهەم بهێنێ، یان بەمانایەكی دیكە رووییەك لە رووەكانی حەقیقەت بخاتە روو.\nسیزان بە نسبەت دریدا لەڕێگەی نیگارەوە گوتارێك بۆ حەقیقەت بەرهەم دەهێنێ. واتە ئەو ئەركە جێبەجێ دەكات كە پێی قەرزارە، ئەوەش وەك نیگاركێش ئەركی سەرشانیەتی، ئەو ئەركەش ئەگەر وەك داهێنان سەیری بكەین دەكەوێتە میانی ئەو حەقیقەتەی كە پێشتر لە ئارادایە (واتە كە دەكەوێتە نێو ئەو شتانەی كە نیگاریان دەكات) و ئەو حەقیقەتەی كە لەڕێگەی نیگاركێشانەوە پێشكەشی دەكات (واتە لەڕێگەی دنیابینی خۆیەوە بەرجەستەی دەكات). بەمجۆرە سیزان پەیمانی داوە لەڕێگەی تێكەڵكردنی سییانەی هەستی بینین و بیركردنەوە دنیابینی، حەقیقەت بەرهەم بهێنێ.\nبەڵام سیزان بە نسبەت میرلۆپۆنتی ئەو كەسەیە كە دەیەوێ نیگاری ئەوەی شتەكان دەیڵێن، بكێشێ. میرلۆپۆنتی دەیەوێت بڵێ سیزان نیگاری شتەكان دەكێشێ و لەوێشەوە ماهیەت و چۆنێتی ئەو شتانە دەڵێ، واتە حەقیقەت دەڵێ ئەوەش تەعبیر لە تەواوكردنی دیاردەگەرانە دەكات. بەو مانایەش توانای دنیابینی لای میرلۆپۆنتی لە ئاسۆی بینراودا جێگیر دەبێ و دەكەوێتە شوێنی جەستەوە. كەچی لای دریدا سیزان ئەوە نیگار دەكات كە دەیڵێ. لای میرلۆپۆنتی سیزان ئەوە دەكێشێ كە شتەكان دەیڵێن.\nلێرە دەتوانم بڵێم حەقیقەت لەنێوان ئەوەی سیزان دەیڵێ و ئەوەی شتەكان دەیڵێن، هێنانە قسەیە. وەك دەزانین بەقسەهێنان خۆی لەنێوان پرسیار و ئەوەی پرسیاری لێدەكات هەڵدەگرێتەوە. بۆیە كاتێك جیاوازی نێوان لۆژیكی توانای دنیابینی میرلۆپۆنتی و هەوەڵوەشانەوەی لۆژیكی تەواوكردنی دریدا لێكنزیك دەكەینەوە دەبینین وەك چۆن توانای دنیابینی جۆرێكە لە تەواوكردنی دیاردەگەرانە، بەهەمان شێوەش هەڵوەشانەوەی لۆژیكی تەواوكردن جۆرێكە لە توانای دنیابینی دەق.\ni - پۆل سیزان )1839_1906 (لە هەرێمی (ئێكس ئان پرۆفانس) فەرەنسا هاتۆتە دنیاوە، لە لاوێتیدا هەمیشە هەستی بە دۆڕان كردووە، ژیان بە نیسبەت سیزان حەفیفەتێكی بزر بووە.. دواتر تا دوا تەمەنی هەموو ژیانی خۆی بۆ نیگاركێشان تەرخان كردووە.\nii - بڕوانە: ج.هیو. سلفرمان، نصیات، ترجمە، حسن ناظم، علی حاكم صالح، المركز الثقافی العربی، دار البیضاء-المغرب، ط1 2002، ص46.\niii - بڕوانە سایتی ئیمپراتۆر، فدوی رمضان، اكتشاف الجسد.\niv - بونتی, موریس میرلو , المرئی واللامرئی , ت. د. سعاد محمد خضر, دار الشۆون الثقافیە العامە , بغداد , 1987 , ص126.\nv - ه.س.پ. ل13. فینۆمینۆلۆژیا –دیاردەگەرایی ئەوەیە كە دراسەی ماهیەتی دەرككردن و ئاگایی.... دەكات.\nvi -وشەی نیگارم زێتر بەرانبەر الرسم الزیتی عەرەبی بەكار هێناوە.\nvii - ئێمیل بێرنار لە وتاری گفتوگۆ لەگەڵ "سیزان" كە لە گۆڤاری فەرەنسی ( Mercure de Frans: Paris, CXL, VIII, 551 “1 June, 1921” 373_393) بڵاو بۆتەوە... بێرنار دەڵێت لەساڵی 1904 لەمیانی سەیرانێك لە هەرێمی (ئایكس) بە (سیزان)م گوت: رات بەرانبەر مامۆستاكان چییە؟ گوتی باشن، من هەموو بەیانییەك بۆ "لۆڤەر" دەچم، بەڵام من لەوان زێتر بەسرووشتەوە بەندم، لەسەر مرۆڤ پێویستە جیهانبینییەك بۆخۆی درووست بكات.. گوتم مەبەستت چییە؟ گوتی: پێویستە لەسەر مرۆڤ چاوێك بۆخۆی درووست بكات، دەبێ سرووشت بەجۆرێك ببینێ كە كەس پێشتر وای نەبینیووە. گوتم مامۆستا دەبێ ئەو چاوە پشت بەچی ببەستێ؟ گوتی: بە سرووشت. گوتم مەبەستت لەو وشەیە چییە، ئایا سرووشتی كەسێتی یان خودی سرووشت؟ گوتی: هەردووكیان.... بەشێك لەو چاوپێكەوتنە لە گۆڤاری (الاداب الاجنبیە) بڵاو بۆتەوە، بەناونیشانی "مابعد الانگباعیە، گرق فردیە نحو البنا‌و و التعبیر/ هرشل تشب، ترجمە: خالدە حامد. ص40-54.\nviii - ج.هیو. سلفرمان، نصیات. ه.س.پ. ل70.\nix - ه. س. پ. ل71.\nx - ه. س. پ. ل71.


پجن - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپجن یان Pidgin (پێشتر ناونرابوو Gaim) ڕاژەخوازێکی دەستبەجێی پەیامکردنی فرە-سەکۆیە، بنچینەکراوە لەسەر ژێدەرگەیەک بە ناوی Libpurple. Libpurple پاڵپشتی ھەیە بۆ زۆربەی کۆنووسەکانی پەیامکردنی دەستبەجێ. ڕێگا بە بەکارھێنەر دەدات بۆ چوونەژوورەوە لە خزمەتگوزاری ھەمەجۆری جیاواز لە یەک نەرمەکاڵاوە.\nPidgin لە زۆربەی زمانەکان بەردەستە، بەخۆشحاڵییەوە زمانی کوردیش یەکێکە لەو زمانانە. ژمارەی بەکارھێنەرانی Pidgin لە ساڵی ٢٠٠٧ بە ٣ ملیۆن بەکارھێنەر خەمڵێندرا. ھەردوو Pidgin لەگەڵ libpurple بریتیین لە نەرمەکاڵای خۆڕا و سەرچاوە کراوە. وەشێندراون لەژێر مەرجەکانی ڕێپێنامەی گشتی گنو.\nنەرمەکاڵاکە لەلایەن Mark Spencer نووسراوە لە ساڵی ١٩٩٩ ،لە قۆناغی دووەمی لە زانکۆی Auburn .وەکو ململانێ لەگەڵ نەرمەکاڵای IMەکانی AOL ،نەرمەکاڵای پەیامکردنی دەستبەجێی AOL، لەسەر لینوکس بە بەکارھێنانی ڕێنماییەکانی +GTK ،ناونرا GAIM بەپێی (GTK+ AOL Instant Messenger) ،ململانێکە لەسەر پێچەوانەی ئەندازیاری بنچینە نەکرابوو ،بەڵکو لەجیاتی متمانەکردن بە زانیاری دەربارەی کۆنووسەکان کە AOL بڵاوکردەوە لەسەر پێگەکە ،گەشەپێدەران یارمەتیاندا بە ھەندێک کەلوپەلی تەکنیکی AOL ،پاڵپشتی بۆ کۆنووسەکانی تری IM زوو زیادکرا بۆ نەرمەکاڵاکە.\nPidgin ڕووکارێکی گرافیکییە بۆ libpurple بە بەکارھێنانی +GTK\nLibpurple پاڵپشتی فرە کۆنووسی (Multi-Protocols) پەیامکردنی دەستبەجێ دەکات. Pidgin پاڵپشتی فرە سیستەمی کارپێکردن دەکات ،لەناویاندا ویندۆز ،ھەروەک بە باشترین شێوە سیستەمی ھاوڕاکانی Unix وەکو لینوکس ،BSD ،Mac OS X لەگەڵ AmigaOS (بۆناو بزوێنەری X١١ ). پاڵپشتی بنیادناوی ھەیە بۆ NSS. بەخشینی کۆنووسەکانی نھێنیکردنی پەیامی دەستبەجێ کە ڕاژەخواز-بۆ-ڕاژە پاڵپشتی دەکات. نەرمەواڵەکە فراوانکراوە بەناو پێوەکراوەکاندا، لەناویاندا "Off-the-Record Messaging" و نھێنیکردنی Pidgin، پێدانی نھێنیکردنی پەیامی کۆتا-بۆ-کۆتا. ھەندێک لە ئامرازە ستانداردەکانی Pidgin پەیامکردنی دەستبەجێی ڕاژەخواز، وەکو لیستی پەیوەندی، ئاڵوگۆڕی پەڕگە لەسەر کۆنووسە پاڵپشتیکراوەکان ،گفتوگۆ لەگەڵ تۆمارگەی دەمەتەقێ ،سەرخشتەکردنی گفتوگۆکان تایبەتمەندییەکی ھەڵبژاردەییە لە Pidgin. پەنجەرەی IM پێکھاتووە لە پەنجەرەی گفتوگۆ و ئامرازەکانی فۆرماتکردن (ڕەنگ و خەندەکان و فۆنت ...ھتد) ،لەگەڵ دەستکاری خشتە. بەکارھێنەر دەتوانێت ھەژمارەکان زیادبکات (زیاتر ناسراوە بە ھاوڕێیەکان) لە پەنجەرەی "Buddy list" یان لە پەنجەرەی IM ،وەکو ڕاژەخوازێک پاڵپشتی IRC و نەرمەکاڵاکانی تری دەمەتەقێ دەکات، ھەروەھا Pidgin دەتوانێت کەناڵە جیاوازەکانی IRC و دەمەتەقێکانی IM زیادبکات. ھەژمارەکان لەگەڵ فرە کۆنووسی دەتوانرێت بکرێنە گروپ بۆ یەک پەیوەندی دەستبەجێی فرە کۆنووسی، وە دەتوانرێت ھەژمارەکان (ھاوڕێکانت) ناوی خوازیاریان پێبدرێت یان جێگایان بکرێتەوە لە گروپەکان. بۆ گەیشتن بە بەکارھێنەران کاتێک کە دێنەژوورەوە یان گۆڕینی دۆخ (وەکو ڕۆیشتن لە "away"دوورەوە بۆ "available"بەردەست)، Pidgin پاڵپشتی سکرێپتی خۆکاری لەسەر-کار دەکات بەناوی Buddy Pounces بۆ گەیشتنی خۆکاری بە بەکارھێنەران لە ڕێگای جیاواز. Pidgin پاڵپشتی ھەندێک ئاڵوگۆڕی پەڕگە دەکات بە توانای ڕاگرتن و بەردوامبوون و ھەڵوەشاندنەوەی ئاڵوگۆڕ، وە توانای ئاڵوگۆڕی فرە پەڕگە بە شێوازی فرە پەنجەرە، وە تایبەتمەندی پەرەسەندوو وەکو بەشدارکردنی بوخچە لە Yahoo. تایبەتمەندی زۆرتر وەکو پاڵپشتی بۆ ڕووکارەکان ،خەندەکان ،پشکنینی حنجە ،وە مەودای ئاگادارکردنەوە لە ھاتنی پەیام و کردەکانی تر.\nئەو کۆنووسانەی خوارەوە بە فەرمی پاڵپشتی کراون لەلایەن libpurple ٢.٦.٤ ،بەبێ ھیچ زیادکراوێک یان پێوەکراوێک.\nخزمەتگوزاری پەیامبەر .NET (بەگشتی ناسراوە بە MSN Messenger یان ویندۆز لایڤ ماسنجەر بەبێ پاڵپشتی ڕەنگاڵە).\nXMPP (کە Google Talk، LJ Talk ،Gizmo٥ ،Facebook Chat...ھتد دەگرێتەوە).\nYahoo (تەنھا دەمەتەوێی بنچینەیی و ئاڵوگۆڕی پەڕگە).\nھەندێک لە ڕاژەکانی XMPP گوێزەرەوەکان دەدەن. کە ڕێگا بە بەکارھێنەر دەدات بە گەیشتن بەکاربەری ڕایەڵەکان لەسەر بەکارھێنانی کۆنووسەکانی non-XMPP ،بەبێ پێویستکردن بە دامەزراندنی پێوەکراوەکان یان زیادکردنی نەرمەکاڵا زیادەکان ،پاڵپشتی Pidgin بۆ XMPP واتە ئەو گوێزەرەوانە دەتوانرێت بەکاربھێنرێن بە پێچەوانەی کۆنووسە پاڵپشتی نەکراوەکان. نەک تەنھا کۆنووسەکانی پەیامکردنی دەستبەجێ ،بەڵکو کۆنووسەکانی بەکارھاتوو بۆ SMS(کورتە پەیام) یان پۆستی ئەلیکترۆنی.\nھەمەجۆری تایبەتمەندیەکانی پێوەکراوەکانیش دەگرێتەوە ،وەکو ئەو تایبەتمەندییانە:\nنھێنیکردن و تایبەتێتی ، لەناو Off-the-Record Messaging.\nنیشاندانی پەیوەندییەکانت (ھاوڕێیانت) کە گوێ لەچی دەگریت لە لێدەری ھەمەجۆری ڕەنگاڵە.\nزیادکردنی نووسینی ھاوکێشەی بیرکارییانە لە گفتوگۆی LaTeX.\nPigin لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا\nدەربارەی Pidgin / لە ماڵپەری سەرەکی\nھەڵگر Pidgin داڕێژرا\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پجن&oldid=542880»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٦:٣٤ی ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


ئاران بارۆن کۆون - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمۆسیقاژەنی بەریتانیداڕێژە:SHORTDESC:مۆسیقاژەنی بەریتانی\nئاران نۆواز بارۆن کۆون (لەدایکبووی ١٩٦٧) مۆسیقادانەر و ژەنیاری ترامپێتی ئینگلیزە کە بە کارەکانی لەگەڵ برا بچووکەکەی، ساشا بارۆن کۆوندا، ناسراوە.\n١ کار و پیشە\nبارۆن کۆون ئەندامی دامەزرێنەری گروپی مۆسیقای جیھانیی زۆھارە کە لەگەڵ ئارک ٢١ی مایڵس کۆپلانددا گرێبەستیان کردووە. ھەروەھا مۆسیقای فیلمەکانی بۆرات، برونۆ، دیکتاتۆرەکە، و گریمبزیی براکەی داناوە، لەگەڵ زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی بەرنامەکەی ئالی جی و ئەمریکا کێیە؟.\nدوای دانانی سکۆری فیلمی بۆرات، ئۆرکێسترای فیلھارمۆنیی تورانی ئالێمی کازاخستان داوای لە بارۆن کۆون کرد کە مۆسیقایەکیان بۆ دابنێت کە وەک مۆسیقای کازاخی وابێت. بارۆن کۆون لە ئێستادا گۆرانیبێژ و ژەنیاری کیبۆرد و ترامپێت باندی پۆپی Ridiculousە لەگەڵ جۆن مۆس، سێباستیان وۆکەر و بەیسیست پیتەر نوون.\nبۆرات (٢٠٠٦) – مۆسیقا\nبرونۆ (٢٠٠٩) – مۆسیقا\nئینفیدێل (٢٠١٠) – مۆسیقا\nدیکتاتۆرەکە (٢٠١٢) – مۆسیقا\nپێش ئەوەی بڕۆم (٢٠١٤) – مۆسیقا\nگرێبەستەکە (٢٠١٥) – مۆسیقا\nگریمبزی (٢٠١٦) – مۆسیقا\nئەمریکا کێیە؟ (٢٠١٨) – مۆسیقا\nکوڕانی برۆمبلی (٢٠١٩) – مۆسیقا\nبۆرات ٢ (٢٠٢٠) – مۆسیقا\n^ ئ ا Sweeting, Adam (1ی ئایاری 2007). "A symphony for Kazakhstan" [سیمفۆنیایەک بۆ کازاخستان]. Daily Telegraph. Retrieved ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)[بەستەری مردوو]\n^ "The Conrtact (2015)". بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.\n^ Dowd, Maureen (17ی تشرینی یەکەمی 2020). "Sacha Baron Cohen: This Time He's Serious" [ساشا بارۆن کۆون: ئەم جارە جددییە]. نیویۆرک تایمز. Retrieved ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)\nئاران بارۆن کۆون لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئاران_بارۆن_کۆون&oldid=809093»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٧:٠٤ی ١٣ی تەممووزی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


سەرۆکی دەسەڵاتی فەڵەستینیەکان و وەزیری بەرگری ئیسڕائیل کۆدەبنەوە\nوەزیری بەرگری ئیسڕائیل بێنی گانتز لەگەڵ سەرۆکی دەسەڵاتی فەڵەستینیەکان مەحمود عەباسدا لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرزدا چاوییان بەیەکتر کەوت، بەڵام سەرچاوەیەکی نزیک لە سەرۆک وەزیری ئیسڕائیل نەفتاڵی بێنێتەوە جەختی لەوە کردەوە حکومەتی ئیسڕائیل هیچ پلانێکی نیە بۆ دووبارە زیندووکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی.\nوەزیری بەرگری ئیسڕائیل بێنی گانتز لە ڕامەڵا لەگەڵ مەحمود عەباسدا کۆبۆوە، ئەمەش لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا یەکەمین کۆبوونەوەی ڕاستەوخۆی نێوان ئەندامێکی کابینەی حکومەتی ئیسڕائیل و ڕابەری فەڵەستینیەکانە.\nئۆفیسی بێنی گانتز وتی کۆبوونەوەکە جەختی لە " سیاسەتی ئاسایش و هاوڵاتیانی مەدەنی و کێشە داراییەکان " کردۆتەوە، هەروەها چەند کاتژمێرێک دوای گەڕانەوەی نەفتاڵی بێنێت هات لە ئەمەریکا کە لەوێ لەگەڵ سەرۆکی ئەمەریکا جۆو بایدندا کۆبۆوە.\nلەلای خۆیەوە بایدن وتی داوا لە بێنێت دەکات ڕێگا بدۆزێتەوە " بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتی و ئاسایش و خۆشگوزەرانی بۆ ئیسڕائیلیەکان و فەڵەستینیەکانیش."\nبەگوێرەی بەیاننامەکەی وەزارەتی بەرگری ئیسڕائیل، گانتز بە عەباسی وتووە ئیسڕائیل " هەوڵی ئەوە دەدات کۆمەڵێک ڕێوشوێن بگرێتەبەر بۆ بەهێزکردنی ئابووری فەڵەستین."\nهەروەها " باسیان لە هێنانەدی ڕەوشێکی ئاسایش و ئابووری کردۆتەوە لە کەناراوەکانی ڕۆژئاوا و غەزە و ڕێکەوتوون لەسەر بەردەوام بوون لە پەیوەندییەکانی نێوانیان."\nسەرچاوەیەکی نزیک لە بێنێتەوە وتی کۆبوونەوەکە " سەنگی خستۆتەسەر کێشەکانی نێوان دامەزراوەی بەرگری ئیسڕائیل و دەسەڵاتی فەڵەستینیەکان."\nسەرچاوەکە کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت وتی " لە ژێر فەرمانڕەوایی بێنێتدا هیچ پڕۆسەیەکی ئاشتی لەگەڵ فەڵەستینیەکاندا نیە و لە داهاتووشدا نابێت."


ئەمریكا : ئێران بووتە هەرەشە بۆ سەر هاوپەیمانەكانمان – Esta News\nئەمریكا : ئێران بووتە هەرەشە بۆ سەر هاوپەیمانەكانمان\nنێد پرایس، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمه‌ریکا لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا لەبارەی هێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر هەولێر گوتی: لەنزیکەوە لەگەڵ عێراق و هاوپەیمانەکانی دیکەشمان لە ناوچەکە کاردەکەین، بۆ ئەوەی ئێران بەرپرسیار بزانن و لێکۆڵینەوەش لە هێرشە مووشەکییەکان دەستیپێکردووە.\nگوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا له درێژه‌ی گوته‌كانیدا ئاماژه‌ی به‌وه دا، “وەزیری دەرەوە دەرەفەتی ئەوەی هەبووە لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی عێراق، مستەفا کازمی و سەرۆك وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، مەسرور بارزانی قسە بکات. توڕەیی و نیگەرانی خۆی بەرامبەر هێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر هەولێر گەیاندووە هەردوو سەرۆك وەزیرانی هەرێمی کوردستان و عێراق، ئەم هێرشانە هێرشن بۆسەر سەروەری عێراق”.\nجه‌ختیشیكرده‌وه، “ئه‌نتۆنی بلینكن، وەزیری دەرەوە پشتیوانی خۆی بۆ خەڵك و حکومەتی عێراق دەربڕیوە و داوای لێکردووە، بەیەکگرتوویی پەلە لە پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق بکەن. پابەندنی ئەمه‌ریکاشی دووپاتکردووەتەوە، بۆ ئەوەی لە نزیکەوە لەگەڵ عێراق و هاوپەیمانەکانی دیکەشمان لە ناوچەکە کاربکەن، بۆ ئەوەی ئێران به بەرپرسیار بزانن و لێکۆڵینەوەش لە هێرشە مووشەکییەکان دەستیپێکردووە”.\nنێد پرایس دووپاتیكرده‌وه، “ئێران بووەتە هەڕەشە بۆ سەر هاوپەیمانەکانمان لە ناوچەکە. کاتێك باسی دەستێوەردانەکانی ئێران دەکەین، جیالە بابەتی ئەتۆمی، دەبینین ئێران پشتیوانی میلیشیاکان و تیرۆریستان لە ناوچەکە دەکات و هێرشی ئەلیکترۆنی ئەنجام دەدات”.\nئاماژه‌ی به‌وه‌شدا، “خاڵی گرنگ ئەوەیە، كه ئەگەر ئێران بەتەواوی لە بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی دوور نەخرێتەوە، ئەم کارە خراپانەی زیاتر دەکات. ئامانجی ئێمەش ئەوەیە ئێران هیچکات نەبێتە خاوەنی چەکی ئەتۆم. ئەمە شتێکە کە ئێمە قەت لێی دوور ناکەوینەوە. سەۆرك بایدن زۆر پێداگرە لەسەر ئەوەی، ئێران هیچکات نەبێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی


Peshawa Kakai – Dengekan\nHome / Articles Posted by Peshawa Kakai\nشەونامە، بە تامی ڕۆشنایی … پێشەوا کاکەیی\nWritten on August 16, 2017, by Peshawa Kakai\n«شەو، لە ڕۆشنایییدا: تاریکیی و دەردەدڵی گشت شاعیرانی شی کردۆتەوە؛ من کە بڵێسەیەک شک دەبەم: چ دەبێت، ڕۆشناییی شەوی پێ شی بکەمەوە!.» ——————————————————————– «لە بری پێشەکی، چەند قسەیەک» پێش ئەوەی Continue Reading »\nلە خانۆچکەکەی ماڵی پوورە خونچێمەوە بۆ کەلاوەکەی سەعیدییان\nWritten on April 22, 2017, by Peshawa Kakai\nدەقی واڵا. پێشەوا کاکەیی —— کە ٩٢ لاپەڕە. لە چاپخانەی کارۆ/ سلێمانی چاپ کراوە لە سالێ ٢٠١٧ لەسەر ئەرکی خۆم. ……….. ئەم کتێبە، لەسەر یەک بەبەتی درێژ قسە دەکات لەسەر Continue Reading »\nWritten on January 7, 2017, by Peshawa Kakai\n-١- لە هەرێمە کاولکراوەکەی خۆمەوە، دەڕۆم… تاکوو، ئەفریقانامە بنووسمەوە. بێئەوەی خاک و ئاسمانی عەرەبستانی سعوودی بگرمەوە. ناشمەوێت: بە لای کوێتی بێدەنگدا تێپەڕم، وەک ئەو مارەی کیف لەسەر جادە بە جێدێڵێت Continue Reading »\nWritten on November 3, 2016, by Peshawa Kakai\n«پڕۆژەی دووەم» ———————————- زەمین، سەد جار: لە ئێمەی مرۆڤ عاشقترە. زەمین، کە دڵی شکا: بە بورکانیش ناوەستێت. زەمین، کە چاوی بە خودا دەکەوێت: لە حەوتەمین پلەی فەنابوونی خولانەوەی خۆیدا، ڕادەچڵەکێت. Continue Reading »\nWritten on October 20, 2016, by Peshawa Kakai\n———— -١- قرژاڵ، کە ئاو ماندووی دەکرد: پاڵی دەنا بە نیوەڕۆ و، لە عەسرێکی فێنکدا، بە دوای تراویلکەدا دەگەڕا!. ————————— قرژاڵ، نیوەڕۆیان دەعوەتی کیسەڵ بوو، بەس هێندە بە خاووخلیچکی چێشتی Continue Reading »\nWritten on October 16, 2016, by Peshawa Kakai\nقەوزە، غەمگینە. ڕاڤەی زمانلووسی بۆ مەکەن، چلکی ئێمەیە، وا لێی نیشتووە!. * قەوزە، حیکایەتخوانی نێو ئاوە. لە داخی ئەو هەموو بوهتانەی بۆق، بۆ کیسەڵ و ماسی هەڵبەستووە: ڕیشی بستێک هێشتۆتەوە!. Continue Reading »\nلێبووردن بۆ كێ؟ … به‌ختیار محه‌مه‌د\nگفتوگۆ لەگەڵ هونەرمەندی سەماکار کاروان عومەر … سازدانی/ شاخه‌وان سدیق


پڕ بەکارهێنراوترین وشەنهێنییەکان بڵاوکرانەوە. بزانە تۆ بەکاریان دێنیت؟ – کەی ئای تی ئێن\nسەرباری ئەوەی کە بەردەوام پێتان دەگوترێت تکایە وشەی نێهێنی سادە و ئاسان بەکارمەهێنن بەڵام ئێوە گوێی پێنادەن و هەر بەردەوامن لەسەر بەکارهێنانی ئەو وشە نهێنیانەی کە بەئاسانی پێبینی دەکرێن و دەتوانرێت بزاندرێن. ئەوەتا بەگوێرەی دوایین ڕاگەیاندراو پڕ بەکارهێنراوترین وشە نهێنییانەکان بۆ ساڵی ٢٠١٦ بریتین لە ١٢٣٤٥٦ و qwerty و ١١١١١.\nئاشکرایە کە ئەمساڵ چەندین خزمەتگوزاری ڕووبەڕووی دزەکردنی زانیارییەکانیان بوونەوە لەلایەن هاکەرەکانەوە لەوانە لینکدئین و یاهوو و تەمبلەر و ڤی کەی و چەندانی تریش و بەهۆیەوە زۆرترین بەکارهێنەر لەسەر ئەم تۆڕانە هاککران.\nشایەنی ئاماژەیە شارەزایان ئامۆژگاری بەکارهێنەران دەکەن کە دووربکەونەوە لەبەکارهێنانی وشەی نهێنی ئاسان و چونکە نەرمەکاڵای زۆر بەردەستن کە بە ئاسانی ئەم جۆرە وشەی نهێنیانە دەتوانن بزانن و بەهۆیەوە دزەبکرێتە ناو هەژمارەکەت. جێگەی باسە و شایەنی تێرامانە کە ئەم لیستەی ئەم ساڵ بڵاوکراوەتەوە زۆر زیاتر مەترسیدارە چونکە وشەی نهێنی تر لەخۆی دەگرێـت کە ساڵانی پێشوو بونیان نەبووە بۆیە تکایە و زۆریش بەجدی ئامۆژگاریتان دەکەم دووربکەنەوە لەم لیستە وشە نهێنییەی کە لەخوارەوە دامناوە.


ئێستا لە هەرێمی کوردستان وەرزی پێگەیشتنی تەماتەیە ،جوتیاران تەماتەیەکی زۆر بەرهەم دەهێنن و هەمووشیان لە یەک کاتتدا دەیخەنە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستانەوە، ئەمەش وادەکات بەرهەمەکەیان پارەیەکی ئەوتۆیان بۆنەکات و زۆر جاریش لەبری ئەوەی قازانج بکەن زەرەرمەند دەبن. کارگەیەکی دۆشاوی تەماتە لە پارێزگای هەڵەبجە هه‌یه، ئەمەش کار ئاسانییەکی زۆر باشی بۆ جووتیاران کردووە بەوەی ڕۆژانە بەرهەمێکی زۆری ته‌ماتە لەم کارگەیە دەکرێت بەدۆشاوی تەماتە، بەناوی دۆشاوی تەماتەی شارەزوورەوە دەخرێتە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان. ساڵانە لە یەکی شەشەوە دەست بە وەرگرتنی تەماتە لەجووتیاران دەکرێت تاوەکوو یەکی نۆ.\nلەهەموو شارەکانی هەرێمی کوردستانەوە لە دهۆک و دەشتی هەولێر و شارەزوور و پێنجوێنەوە ساڵانە بەرهەمێکی زۆری تەماتەی جووتیاران دەهێنرێتە ئەم کارگەیەوە،ڕۆژانە ئەم کارگەیە دەتوانێ بڕی 150 تۆن تەماتە لە جووتیاران وەربگرێت. ئەم کارگەیە توانیویەتی هەلی کار بۆ 40کارمەند بڕەخسێنێت کە 15 لەکارمەندەکان ئافرەتن و زۆربەیان دەرچووی کۆلێژی کشتوکاڵ بەشی پیشەسازی خۆراکن.\nلەکارگەکەدا لەماوەی سێ مانگی وەرگرتنی تەماتە لە جووتیاران بەهۆی ئەوەی ڕۆژانە بڕێکی زۆر تەماتە لەجووتیاران وەردەگرن تەنها بڕێکی کەمی کاری لە قووتوونانی بۆ دەکرێت و ئەویتری لە نێو بەرمیل بەشێوەی دۆشاوی خەست هەڵدەگیرێت بۆ ئەو کاتەی وادەی تەماتەی هەرێمی کوردستان تەواو دەبێت و بەپێی خواست لەسەر دۆشاوەکە لەقووتوونانی بۆ دەکرێت و دەخرێتە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان و عێراقەوە.\nشوخان جمال، هه‌ڵه‌بجه


ANF | لە بەرلین لەگەڵ رێگریەکانی پۆلیس داگیرکەری و خیانەت شەرمەزارکرا\nلە بەرلین لەگەڵ رێگریەکانی پۆلیس داگیرکەری و خیانەت شەرمەزارکرا\nلەگەڵ ئەوەی پۆلیس ڕێگری کرد، بە هەزاران کوردستانی لە بەرلین کۆبونەوە و داگیرکەری تورک و خیانەتی پەدەکەیان شەرمەزار کرد.\nشه‌ممه, 14 May 2022, 21:16\nلە بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا، ئەمڕۆ بە ئامانجی شەرمەزارکردنی هێرشی داگیرکەری دەوڵەتی تورک بە هاوکاری پەدەکە بۆ سەر باشوری کوردستان کە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد، خۆپیشاندانی خەماوەری ئەنجامدرا.\nسەرلەبەیانی، بە بەشداری کوردستانیان و دۆستەکانیان لە زۆر شار و هەرێمەکانی ئەڵمانیا هاتبوون، خۆپیشاندان ئەنجامدرا. لە خۆپیشاندانەکەدا بێوەستان دروشم لەدژی داگیرکەری و بۆ پشتگیری لە گەریلاکانی ئازادی کوردستان وترانەوە. پانکارت و ئافیش لەبارەی هێرشی کیمیایی تورک بەرزکرانەوە و هێرشی تورک بە هاوکاری پەدەکە شەرمەزارکرا.\nلە خۆپیشاندانەکەدا هونەرمەندانی کورد، هۆزان شەمدین، هۆزان حەکیم سەفکان، جەواد مەروانی، هۆزان ئایدن، پەیوان ئارژین، دیلان دەرسیم و ئوزگور روحا گۆرانیان وت. جەماوەر کە بیستی لە دەرسیم تەرمی شەهید ئایسەل دۆغان سیاسەتمەداری کورد لە دەرسیم لەلایەن پۆلیسەوە دەستبەسەرکراوە، دروشمی ' شەهید نامرن'یان وتەوە.\nبە تایبەتی گەنجان گوێیان بە هەوڵە تێکدەریەکانی پۆلیسیان نەگرت و سرودی چەرخا شۆڕەشێیان وتەوە.\nتەحەمولی دروشمی ' بژی سەرۆک ئاپۆیان' نەکرد\nلە کۆتایی رێپێوانەکەدا زیاتر لە ٥ هەزار کوردستان و دۆستەکانیان بەشداریان کرد، پۆلیس هێرشەکانی زیاتر کرد. پۆلیسی ئەڵمان کە لە رەگەزدا تورکن، تەحەمولی وتنەوەی دروشمی 'بژی سەرۆک ئاپۆ' و ' بژی پەکەکە'یان نەکرد و هێرشیان کرد.\nپۆلیس زۆر خۆپیشاندانی بریندار کرد. ١٥ کەس دەستگیرکران. جەماوەر بە دروشم پۆلیسی شەرمەزار کرد. هەندێک پۆلیسی بە رەگەز تورک، قسەی ناشیاویان بە جەماوەر وت. جەماوەر گوێی بە ئاستەنگیەکان نەگرت و بەردەوامی بە خۆپیشانداندا و دروشمی ' بژی سەرۆک ئاپۆ' وتەوە.\nلە گۆڕەپانی میتینگەکە زوبەیدە زومروت و ئەنگین سەڤەر هاوسەرۆکانی کۆن – مەد، گۆکای بولوت پەرلەمانتاری پارتی چەپ و ئەحمەد یڵدرم پەرلەمانتاری هەدەپە قسەیان کرد و هێرشی داگیرکەری تورکیان شەرمەزار کرد.\nمیتینگ بە دروشمەکانی هۆزان جۆمەرد کۆتایی هات.


چەند خاڵی سەرنجڕاکێش سەبارەت به "ماچ"\n15/11/2019 11:25 AM\nماچکردن یەکێک لە ئاسانترین رێگاکانه بۆ دەربڕینی سۆز و خۆشەویستی و دروست کردنی پەیوەندی لە نێوان مرۆڤەکان و تەنانەت ئاژەڵاندا. بەڵام کۆمەڵێک راستی سەرنجڕاکێش سەبارەت به ماچ بوونی هەیه کە لەوانەیه زۆربەی ئێمە ئاگاداری نەبین. لە درێژەدا زیاتر تیشک ئەخەینە سەر ئەم بابەتە.\nماچ چۆن دروست بووە؟\nهیچکەس لە چۆنیەتی دوروست بوونی ماچ ئاگادار نییە. بەڵام کۆمەڵێک تیۆری لەم بوارەدا هەن؛ هەندێکیان ئەڵێن ماچ مەیلێکی دەروونیه کە مرۆڤ بەسەریدا زاڵ نیە و هەندێکیاشیان ئەڵێن ئەم پرۆسەیە لە رێگای فێرکارییەوە دەستەبەر ئەبێت. لە کتێبەکانی ئایینی "ودایی" هیند، ئاماژە به ماچکردن کراوە و هەندێک لە مێژوونووسانی بەم قەناعەتە گەیاندووە کە پاش هێرشی ئەسکەندەری مەقدوونی بۆ هیند، ماچکردن لە سەراسەری دنیادا پەرەی سەندووە. هەندێک لە تیۆرییەکانیش باس لەوە ئەکەن کە "ماچکردن بە دەم" لە دایکانەوە سەرچاوەی گرتووە کاتێک خۆراکێکیان جاویەوە و پاشان بەدەمی خۆیان خستوویانەتە دەمی کۆرپەکەیانەوە. ئەم حاڵەتە زیاتر لە باڵندەکاندا ئەبیندرێت.\nئامارەکان نیشانیان داوە، دوو لە سێی کەسەکان لەکاتی ماچکردندا سەریان بۆ لای راست خوار ئەکەنەوە، بەڵام خاڵی سەرنجڕاکێش ئەوەیه کە ئەم بابەتە بابەتێکی جێنەتیکییە. به گوتەی توێژەران هۆکاری خوارکردنەوەی سەر بە لای راستدا لە کاتی ماچکردندا، ئەگەرێتەوە بۆ ئەو کاتەی کەوا لە مناڵدانی دایکماندا بووین و سەرمان بەلای راستدا خوار ببۆوە.\nئاژەڵەکانیش یەکتری ماچ ئەکەن\nوادیارە سەرجەم جیهان تەنانەت ئاژەڵیش ماچکردن وەکوو میکانیزمێک بۆ دەربڕینی هەستەکان بەکاردێنێت. کۆمەڵێک رەفتار لە مەیموونەکاندا ئەبیندرێ کە هاوشێوەی ماچکردنن و لەپاش شەڕ و ململانێ ئەم کارە ئەنجام ئەدەن. فیلەکانیش زۆر جار دەمیان لە دەمی یەک ئەدەن. ئەم کردەوانه زۆر هاوشێوەی ماچن.


کوژران و برینداربوونی کۆڵبەرانی کورد لە ناوچە سنووریەکانی کوردستان 5 / 12 / 2018\nبەپێی ڕاپۆرتی ناوەندی دێموکڕاسی و مافی مرۆڤی کوردستان، ڕۆژی سێشەممە ١٣ی سەرماوەز، کۆڵبەریکی کورد بە ناوی" جەعفەر منیر" ٢٨ ساڵە خەڵکی سەردەشت کەوتە بەردەسڕیژی ڕاستەوخۆی هێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران و بریندار بوو. هەر لە سنوورەکانی ناوچەی سەردەشت کۆڵبەرێکی دیکە بە ناوی "عادل شافعی" بە هۆی دەسڕێژی چەکی هێزەکانی ڕێژیم بریندار بوو.\nڕۆژی هەینی ٩ی سەرماوەز کۆڵبەرێکی کورد بە ناوی " جوبڕەئیل ئەحمەدی" خەڵکی ناوچەی "سۆما"، بە هۆی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی ڕێژیم بریندار بوو.\nهەر لە پێوەندی لە گەڵ کوژران و برینداربوونی کۆڵبەرانی کورد، بەهۆی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران، کۆڵبەرێک بە ناوی "محەممەد عەبباسی" خەڵکی گوندی " دایماو" ی نەغەدە لە سنووری دلاوەرانی پێرانشار گیانی لە دەست دا.\nدوانیوەڕۆی ڕۆژی پێنجشەممە ٨ی سەرماوەز چەند کۆڵبەر لە سنووری " کانی خودا" ی پیرانشار کەوتنە بەردەسڕێژی هێزەکانی ڕێژیم و لە ئاکامدا کۆڵبەرێک بە ناوی " فەرهاد بیانەک" خەڵکی گوندی "ماشکان" کوژرا و براکەشی بە ناوی " سەددیق بیانەک" بەتوندی بریندار بوو.\nهەر لە ناوچەی پیرانشار کۆڵبەرێکی دیکە بە ناوی " شەریف مەحبووب" تەمەن ٣٢ ساڵ، کەوتە بەردەسڕێژی هێزەکانی ڕێژیم و بریندار بوو.\nهەر لە هەمان ڕۆژدا لە ناوچەی "بانە" کۆڵبەرێک بە ناوی " هادی سەلیمی" تەمەن ٣٠ساڵ، بە هۆی تەقەی هێزەکانی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە گیانی لە دەست دا و کۆڵبەرێکی دیکە بە ناوی "یادگار سەلیمی" بەتوندی بریندار بوو.\nڕۆژی چوارشەممە ٧ی سەرماوەز بە هۆی کەوتنە خوارەوەی یەکێک لە کۆڵبەران لە سنوورەکانی ناوچەی بانە بە ناوی " سەعدووڵڵا شەریفزادە" خەڵکی گوندی "نەمەشیر"ی سەر بە ناوچەی بانە بریندار بوو.\nکۆڵبەرانی کورد ئەو کەسانەن کە بەهۆی بێکاری و نەداری، بۆ بژیویی خۆیان و خێزانەکەیان ڕوو لە کۆڵبەریی دەکەن و ڕێگایەکی سەخت و پڕمەترسی هەڵدەبژێرن. پێڕاگەیشتن بە ژیانی خۆیان و خێزانەکانیان ئەرکی حکوومەتە و پێویستە ڕیگە چارەیەک بۆ دەربازبوونی ئەو خەڵکە هەژار و بێکارە بدۆزێتەوە، بەڵام بەداخەوە حکوومەت نەک هەر گوێ بە ژیانی و گوزەرانی سەختی ئەو خەڵکە نادا بەڵکوو لە ڕێگای پەیدا کردنی نانێک بۆ خێزانەکەیان، بە بێڕەحمانەترین شێوە، دوور لە هەموو یاساکانی پێوەندیدار بە مافی مرۆڤەوە، فەرمانی بەهیزە چەکدارەکانی کردووە کە ئەو خەڵکە زەحمەتکێشە بدەنە بەردەسڕێژی چەکەکانیان و بیانکوژن. ساڵانە سەدان کۆڵبەر لە ناوچە سنووریەکان دەکوژرێن یا بریندار و دەسبەسەر دەکرێن و هەموو ڕۆژی بنەمالەیەک بێ سەرپەرەست دەکەن. هێزە چەکدارەکان بێبەزەییانە فەرمانی کاربەدەستانی حکوومەت جێبەجێ دەکەن و کۆڵبەران دەدەنە بەردەسڕێژی چەکەکانیان و بە ناهەق گیانیان لێدەستێنن.


بێهزاد مەحمودی کە لە بەردەگای یوئێن ئاگری لە خۆ بەردا ، گیانی لە دەست دا. – Peshmergekan\nسەرچاوەیەک لە نەخۆشخانەی ئیمێرجنسیی هەولێر بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، درەنگانی شەوی 23-05-2021 بەهۆی سەختی برینەکەیەوە بەهزاد مەحموود گیانی لەدەستدا.\nنیوەڕۆی رۆژی سێشەممە 18-5-2021 دوو پەنابەری رۆژهەڵاتی کوردستان، بە مەبەستی داواکردنی هاوکاری، سەردانی بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکانیان کردبوو لە شاری هەولێر، ئەوەشیان بە بەرپرسانی بارەگاکە راگەیاندبوو ئەگەر هاوکاری نەکرێن و داواکارییەکانیان جێبەجێ نەکرێت، خۆیان دەسووتێنن، دوای هاتنە دەرەوەشیان لەبەردەم چاوی چەند راگەیاندنێک بەهزاد مەحموود ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا. ئەم رووداوەش کاردانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا.\nهۆگر عەزیز، گوتەبێژی پۆلیسی هەولێر هەواڵەکەی بۆ تۆڕی میدیایی رووداو پشتڕاستکردەوە و رایگەیاند “بەداخەوە ئەو ھاووڵاتییەی رۆژھەڵاتی کوردستان کە لە بەردەم UN ئاگری لە جەستەی خۆی بەردابوو، گیانی لەدەستدا.”\nرۆژی 23-05-2021 رۆژی چوارەمی گردبوونەوەی پەنابەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان بوو لەبەردەم نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری هەولێر، گردبوونەوەکەش بۆ وەرگرتنەوەی وەڵامی ئەو یاداشتە بوو کە 20ی ئەم مانگە پێشکێشی نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد لە شاری هەولێر.\nبەشێک لە پەنابەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان لەبەردەم نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری هەولێر کۆبوونەوە، نوێنەری حیزبە سیاسییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان خۆیان ئامادە دەکرد تاوەکو بچنە نێو کۆبوونەوە لەگەڵ بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان. محەممەد ساڵح قادری کە نوێنەری حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانە لە هەولێر، بە رووداوی گوت “داوا لە خۆپێشاندەران دەکەین هێمن و ئارامبن، ئێمە دوای دانیشتنمان لەگەڵ بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەنجامی دانیشتنەکەشیان بۆ ئاشکرا دەکەین”.\nبەڵام ئەحمەد عەبدوڵڵا کە یەکێک لە خۆپێشاندەران بوو بە دەنگ هات و گوتی “ئێمە نوێنەری حیزبیمان ناوێت، ئێمە کەسێکمان دەوێت کە هەڵقوڵاوی ئازارەکانی خۆمان بێت”.\nئەوەش وایکرد، خۆپێشاندەران، جگە لە نوێنەری حیزبەکان، نوێنەرێکی دیکە بۆ خۆیان دەستنیشان بکەن، بەڵام پاش چوونەژوورەوەی بۆ نێو کۆبوونەوەکە و دوای نزیکەی 10 خولەک، نوێنەرەکە کرایە دەرەوە. ئەشکان ئەحمەدی ئەو نوێنەرەی خۆپێشاندەران هەڵیانبژارد، بە رووداوی گوت “بەرپرسە حیزبییەکان گوتیان ئێمە دەمانەوێت بە تەنیا لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان دابنیشین.. نوێنەری حیزبەکان کە منیان بینی تووشی شۆک بوون”.\nدوای زیاتر لە سێ کاژێر، نوێنەری حیزبەکان لە کۆبوونەوە هاتنە دەرەوە بۆ نێو خۆپێشاندەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان، محەممەد ساڵح قادری، نوێنەری حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە هەولێر کە یەکێک لە بەشداربووەکانی نێو کۆبوونەوەکە بوو، گوتی “بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر هێڵ لەگەڵ ئێمە دەمێننەوە، هەفتەی داهاتوو کۆبوونەوەیەکی دیکە ئەنجام دەدەین”.\nداواکاریی پەنابەرانی رۆژهەڵاتی کوردستان، خۆی لە نۆ خاڵدا دەبینێتەوە، دیارترینیان نیشتەجێکردنیانە لە وڵاتی سێیەم و رەخساندنی هەلی خوێندنە بۆ منداڵەکانیان و ئەوانەی ناویان بە پەناخواز لە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان تۆمارکراوە، بکرێتە پەنابەر.\nبەپێی دوایین ئاماری وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان، کە لە مانگی نیسانی ئەمساڵ بڵاویکردەوە، 10 هەزار و 669 پەنابەری رۆژهەڵاتی کوردستان لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێن، ئەنجوومەنی پەنابەران لە هەرێمی کوردستان مەزەندە دەکەن پێنج بۆ شەش هەزار پەنابەری رۆژهەڵاتی کوردستان ناویان تۆمار نەکرابێت.\nرۆژی 20-05-2021 ئەفسانە رەحیمی، بەرپرسی ئەندامانی ئاشکرای سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران بە رووداوی راگەیاندبوو کە “تەندروستیی بەهزاد مەحموود زۆر خراپە و بە درێژایی ئەمڕۆ ئۆکسجینی لەسەر بووە و خوێنی هەڵهێناوەتەوە. رێژەی 93٪ی جەستەی سووتاوە. پزیشکەکانیش پێیانگوتین کە چاوەڕوان نەبووین بەو خێراییە دۆخی تێکبچێت و ئاماژەیان بەوە کردەوە کە تەنیا هەفتەیەک لە ژیان دەمێنێت”.\nلەبارەی ئەو قسانەشی کە گوایە ئەو گەنجە ئەندامی هیچ پارتێکی رۆژهەڵاتی کوردستان نەبووە، ئەو بەرپرسەی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران رایگەیاند کە “بەهزاد ساڵانێکە ئەندامی ئێمەیە و بەشداری شەڕەکانی دژی داعش لە چیای باشیک کردووە. بەهزاد تائێستاش ئەندامی ئێمەیە و مێژووی پەیوەندیکردنی هەیە و پەڕاو و ناسنامەی لای ئێمەیە”.\nسەبارەت بە چوونی شاندێکی کۆنسوڵخانەی کۆماری ئیسلامی ئیرانیش بۆ نەخۆشخانە، ئەفسانە گوتی، بەهزاد هیچ قسەیەکی لەگەڵ ئەندامانی شاندەکە نەکردووە و گوتیشی هۆکاری چوونی شاندی کۆنسوڵخانە بۆ لای بەهزاد “ناشیرینکردنی پارتە کوردییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئەزموونی هەرێمی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان و نەخۆشخانەکانی ئێرەیە. ئەوان دەیانەوێت ئەو پەیامە بگەیێنن کە گوایە هەرچەند بەرهەڵستکاریی رژێمی ئێران بکەن پەشیمان دەبنەوە، چونکە ئەوە بارودۆخی ئەوانە”.\nلە وەڵامی ئەو قسانەشی کە گوایە بەهزاد کەسێکی کوشتبێت، ئەفسانە دەڵێت، “کەسێک دەڵێت بەهزاد مەحموود لە ساڵی 2018 کەسێکی کوشتووە، بەڵام بەهزاد لە ساڵی 2017ـەوە لە هەولێرە. ئەو کەسەی تۆمەتی لەو جۆرە دەداتە پاڵ بەهزاد مەبەستی دیکەی هەیە و دایکی بەهزادیش نیازی هەبووە لەسەر ئەو بابەتە قسە بکات، بەڵام چوونەتە سەری و هەڕەشەیان لێکردووە”.


زانکۆی سۆران - شه‌هلا عه‌بدوڵا: جێنده‌ر ده‌ست بۆ شێواندنی سرووشتی هیچكام له ژن و پیاو نابا، به‌ڵكو ده‌یه‌وێ ئه‌و نایه‌كسانی و ناداده‌په‌روه‌رییه‌ی كه به هۆی جیاكاری ره‌گه‌زی هاتووه‌ته ئاراوه لا ببات.\nشه‌هلا عه‌بدوڵا: جێنده‌ر ده‌ست بۆ شێواندنی سرووشتی هیچكام له ژن و پیاو نابا، به‌ڵكو ده‌یه‌وێ ئه‌و نایه‌كسانی و ناداده‌په‌روه‌رییه‌ی كه به هۆی جیاكاری ره‌گه‌زی هاتووه‌ته ئاراوه لا ببات.\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 20 نیسان 2020 16:33\nره‌نگه یه‌كێك له‌و بابه‌تانه‌ی كه له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، له ناو كایه‌ی رۆشنبیری، كولتووری و ئه‌كادیمی كوردیدا، گفتوگۆیه‌كی زۆری به دوای خۆیدا هێنابێ و كۆمه‌ڵگه‌ی به‌خۆیه‌وه سه‌رقاڵ كردبێ، بابه‌تی په‌یوه‌ست به جێنده‌ر و پرسه جێنده‌رییه‌كان بێ. ئه‌وه‌ی كه پێویسته بگوترێ له‌م نێوه‌دا ئه‌وه‌یه، كه به‌داخه‌وه زۆربه‌ی جاره‌كان گفتوگۆكان ره‌هه‌ندێكی ئه‌كادیمی به‌خۆیانه‌وه ناگرن و به‌وشێوه‌ی كه پێویسته بابه‌ته‌كه نه‌ك روون ناكه‌نه‌وه، به‌ڵكو ده‌بنه سه‌رچاوه بۆ خراپ لێكگه‌یشتنیش.\nله چاوپێكه‌وتنیكدا له‌گه‌ڵ راگه‌یاندنی زانكۆی سۆران "م. شه‌هلا عه‌بدولا" پسپۆڕی بواری جێنده‌ر و پرسه جێنده‌رییه‌كان له فاكه‌ڵتی یاسا و زانسته سیاسییه‌كان و به‌رێوه‌بردن، تیشكی خسته سه‌ر چه‌ند لایه‌نێكی ئه‌و بابه‌ته.\nبه سه‌رنجدان له ئه‌زموونی خۆت وه‌كو چالاكێكی ئه‌وبواره و وانه‌گوتنه‌وه‌ت له زانكۆ، پێتوایه تا چه‌نده تێگه‌یشتن له جێنده‌ر، زه‌ره‌رمه‌ند بووه له بونیاده كولتوورییه‌كانی كۆمه‌ڵگه؟\nبابه‌تی جێندەر لەناو کولتوورو کۆمەڵگەی کوردیدا نوێیەیە، بۆیه باسکردن و کارکردن لەسەری شتێکی ئەوتۆ ئاسان نییە. بەتایبەت کاتێک دەبینیت کولتوری پیاوسالاری لەگشت سێکتەرەکانەوە رەگی داکوتاوە و بووەتە حەقیقەتێکی چەسپاو و باوەڕپێکراو. خەڵک بەگشتی وا لە جێندەر گەیشتووە، کە بریتیبێت لە یەکسانکردنی ژن و پیاو لە گشت ڕووەکانیەوە. بەمانایەکی تر جێندەر وا لە بیروتێڕوانینیان چەسپاوە، کە دەیەوێت ژن بکات بە پیاو و پیاویش بکات بەژن و مرۆڤ لە سروشتی خۆی دابماڵێت. وا لە بیروهۆشی تاکەکانی کۆمەڵگە گەیەندراوە، کە هەندێک بیرکردنەوە و ئاکار هەن ڕەنگ و دەنگی ژنانەیەو هەندێکی تریش پیاوانەن، کە ناکرێت دەستیان بۆ ببردرێت و گۆڕینیان بەمانای لەکەداری ئەرکی ڕەگەز و لە سروشت لادانیەتی، بەبێ گەرانەوە بۆ سەرچاوەی سەرەکی و سەرەتای ئاکاروکرداری مرۆڤ، دوور لە دەستتێوەردان و کاریگەری سیستەمی پیاوسالاریەت.\nجێندەر تێکشکاندنی نۆڕمی پیاوسالاری و نایەکسانی کۆمەڵایەتییە لەسەر بنەمای رەگەز. ناهێت دەست بۆ بە ژنکردنی پیاو ببات، داشۆرینی پیاو لەرەفتاری پیاوانە نییە. بەڵکو دەیەوێت ئەو نادادپەروەری و نایەکسانییانەی بەهۆی جیاکاری رەگەزییەوە، کە دوورن لە بنەمای مرۆڤایەتی، بنبڕ بکات. هه‌روه‌ها دەیەوێت رێزو بەها بۆ تاک بگەڕێنێتەوە و سوود لە تواناو بەهرەی هەردوو رەگەز وەربگیردرێت. جێندەر خوڵقاندنی دۆخێکی دادپەروەرو یەکسانە، بەگەڕخستنی ئەزموونی ژنانەشە لەپاڵ پیاوان. هەروەها گەڕاندنەوەی مافە زەوتکراوەکان و نەهێشتنی جیاکارییەکانە کە بەهۆی رەگەزەوە، بە تایبەت بەرۆکی ژنیان گرتووە. جێندەر ئەوەمان پێدەڵێت ئەو رەگەزەی تۆ بە کەم ئەقڵ و بێتواناو بێسوود دەیبینیت، بە کارکردن لەسەر پێگەیاندنی و پێدانی هەلی یەکسان و دادپەروەرانە بۆ خۆپێگەیاندن، دەتوانێت زۆر باشتربێت و زیاتر بەرەوپێش بچێت لەوەی کە دەیبینیت.\nراده‌ی وه‌رگرتنی قوتابییان و مامه‌ڵه‌كردنیان له‌گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته(جێنده‌ر)، به سه‌رنجدان له‌وه‌ی كه له ژینگه‌یه‌كی كولتووری ترادیشناڵه‌وه هاتوون، چۆن لێكده‌ده‌یه‌وه؟\nبەپێی ئەو ئەزموونەی لەماوەی وانەوتنەوەم لە زانکۆ لەبارەی وانەی سایکۆلۆژیای جێندەرەوە هەمبوو، لە سەرەتادا، ڕادەی وەرگرتن و قبوڵكردنی لای زۆربەی قوتابییەکان کارێکی کەمێک ئەستەم و ئاڵۆز بوو، تەنانەت توشی بەرهەڵستی و رەتکردنەوە دەبووم. ئەمەش شتێکی لای من چاوەڕوانکراوە، جا چ بەهۆی ئەو پەروەردەیەوە بێت کە لێیەوە هاتوون، مەبەستم بوونی کلتووری پیاوسالاری و رەگەزپەرستیە، یانیش بەهۆی ئەو هەڵە تێگەیشتنەوە بێت كه لە کۆمەڵگە و چالاكانی بوارەکەوه سەرچاوەی گرتووە. بەڵام من زانیومە کە گرێ کوێرەکە لە کوێدایەو چۆن هەڵسوکەوتی لەگەڵ بکەم، تا بە باشترین شێوە مانا راستەقینەکەیان تێبگەیەنم و بۆیان شیبکەمەوە کە حەقیقەتی بابەتەکە ئەوە نییە کە پێیان گوتراوە. بۆیە قوتابی هەبووە لەسەرەتای دەستپێکی کۆرس گوتوویەتی مامۆستا تۆ ئەتەوێ بەڕەلایی درووستبکەی و ژن بکەیت بە پیاو و لە ژنیەتی خۆی داببڕیت. بەڵام بە تێپەربوونی وانەکان و شیکردنەوەی بابەتەکان لە کۆتایی هەمان کۆرس، هاتۆتە لام و گوتوویەتی مامۆستا من سوپاست دەکەم و، ئێستا دەزانم جێندەر چییەو بۆچی هاتووە و، تێڕوانینی منیشی لە بەرامبەر ماف و توانای ژنان گۆڕیوە.\nچۆن ده‌ڕوانییه جۆری مامه‌ڵه‌ی زانكۆی سۆران له‌گه‌ڵ پرسه جێنده‌رییه‌كان؟ چ وه‌كو دامه‌زراوه، چ وه‌كو قوتابیی و مامۆستایان و فه‌رمانبه‌ران؟\nئەوەی مایەی خۆشحاڵی من بوو، خوێندنی بابەتی سایکۆلۆژیای جێندەر لە بەشی دەرونزانی، دەرەنجامێکی زۆر باشی هەبووە و، بووه‌تە هۆی گۆڕینی روئیا هەڵە و نامرۆییه‌كان و کاڵکردنەوەی دەمارگیری رەگەزی و پیاوزاڵی و خودپەسەندی رەگەزی. هەندێک لە قوتابییەکان پێیان راگەیاندووم، کە لە ماوەی خوێندنی وانەکان، لەگەڵ ژنەکەی و لەگەڵ خوشکەکەی، لە رووی هەڵسوکەت و تێروانینی بۆ رەگەزیان، باش بووە. چونکە پێشووتر پێی وابووە کە کەم ئەقڵن و شایانی ئه‌وه نین، بڕیار لەسەر خۆیان بدەن و توانای خۆپارێزییان نییه. هەرچەندە تۆ ناتوانی تێکرا هەموو کۆمەڵگە بەیەک هەنگاو بگۆڕیت. تاکی واش هەیە و بگرە رێژەشی زۆرە کە لێکدانەوەیەکی زانستی و ئەکادیمییانەی نییە بۆ بابەتەکەو پێی وایە کەموکورتی لە ئاکاری کەسێکدا هەیە، کە دەست بۆ بابەتی جێندەر دەبات، بە تایبەت فێمینیستی. وەک چالاكێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و مامۆستایه‌كی ئەکادیمی ئەم بوارە، زۆربەی کات توشی تانەوتەشەرو قسەی نابەجێ و کرداری ناڕەواش بوومەتەوە، بەهۆی ئەوەی دەستم داوەتە هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە و داکۆکیکردن لە مافی مرۆڤ بەتایبەت مافی ژنان. دەکرێت ئەوەش بڵێم نەوەک تەنها لەسەر ئاستی قوتابییان بگرە لەسەر ئاستی مامۆستاو فەرمانبەرانیش، هەمان ئەو تێڕوانینە کۆنە چەقبەستووە هەیە، کە کاتێک باسی بابەتێکی جێندەری و فێمینیستی دەکەی و بە بەڵگە شتەکان پشتڕاست دەکەیەوە و دەتەوێ بە هاوسەنگی ژنان رابگریت، ئەوا گاڵتەیان پێتدێت و تەنانەت بە ئاماژە پیاوسالارییەکانیانەوە بەردێک لەسەر بابەتەكه دادەنێن، یانیش توندڕەوانەو تاکلایەنانە گفتووگۆ دەکەن.\nلەهەمبەر جێندەر، چاوه‌ڕوانیەکی گەورەترم لە ستافی مامۆستایان و زانکۆ دەکرد. بەڵام ئەمە راستیەکی تاڵە و بەداخەوە بەراورد بەو کەسانەی باوەڕیان بە بابەتی جێندەر هەیەو خوێندنەوەیان بۆی هەیە، بەدەمه‌وەچوون و کاکردن لەسەر یەکسانی رەگەزی، کەمە. خودی زانکۆ باوەری بەم کەیسەیەو کاری لەسەر کردووە. هەروەک ئەوەی ئیمە ئێستا لە زانکۆ کارمان لەسەر کاراکردنەوەو چاڵاكکردنی سەنتەری جێندەرکردووە. بەڵام پێویستمان بە ستافێکە کە لێهاتوو بن و لەئاستی متمانەی تێگەیشتن له بابەتەکە بن. هەروەها نەبوونی بودجەی سەربەخۆ رێگریەکی ترە لەبەردەم کارەکانمان.\nپێتان وایه گرنگترین هۆكاره‌كانی هه‌ڵه‌تێگه‌یشتن له جێنده‌ر له كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا، چین؟\nزۆر هۆکار کاریگەرن لەسەر هەڵە تێگەیشتن لە جێندەر. ئەگەر کورتی بکەینەوە بۆ چەند هۆکارێک لەوانە، گەیاندنی بابەتەکە بە هەڵە لەلایەن خودی چالاكه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، چ لەسەر ئاستی تاک و چ رێکخراو. هەروەها رەگداکوتانی سیستەمی پیاوسالاری و شەرعیەتدان بە کردەوە نایەکسان و نادادپەروەرانه‌کان بە پاساوی یاسای سروشت و پارێزگاریکردن لە خودی ژن و واقیعیەتی پێویستی سەردەمی کۆمەڵگەکەمان. هەروەها کەموکورتی لە پلان و کارنامەی حکومەت لەهەمبەر پرسی جیندەری. ئەوەی کە دەشکرێت زۆربەی جار دەرەنجامەکەی تەنها لە سنووری چالاکییەکە تێناپەرێت و ستراتیژێکی کورتمەوداو کەمدەستکەوتە و مەسەلەکە بە جدی نەکراوەتە زەرووره‌تێکی بنەرەتی. وا باشترە زانکۆ لە زۆربەی پسپۆڕییەکان، نەک تەنها بوارە مرۆییه‌كان، بەڵکو بوارە زانستیەکانیش، کۆرسێک یان وانەیەک دابنێت بۆ بابەتی جێندەر و لەلایەن کەسانی شارەزاو پسپۆڕ وانەکە بگوترێتەوە و بەشێوەیەکی تێروتەسەل بە قوتابییەکانی بگەیەنن، چونکە قوتابییەکان بناغەو داینەمۆی گۆڕانکارین لە کۆمەڵگەدا. دەستبردن بۆ نه‌هێشتنی بنه‌ماكانی پیاوسالاریەت، لە رێگەی قوتابییەکانەوە، زۆرترو زووتر جێگای خۆی دەگرێت. هەروەها زانکۆش دەبێت چالاکییەکانی لەسەر بابەتی جێندەر زیاتر بکات، بەتایبەت چالاکییەکان له پێناوی سوودگه‌یاندن و كاریگه‌ری ئه‌نجامبدات، نه‌ك له پێناوی چالاكی و ناوده‌ركردن.\nپرۆفایل: شه‌هلا ساڵح عه‌بدوڵا ساڵی ٢٠١٦ ماسته‌ری له فیمینیزمی سیاسی له زانكۆی سه‌لاحه‌دین به‌ده‌ستهێناوه‌و، جگه له‌وه‌ی چالاكێكی بواری مافه‌كانی ئافره‌ته، مامۆستایه فاكه‌ڵتی یاسا و زانسته سیاسییه‌كان و به‌رێوه‌بردنه له زانكۆ سۆران و سایكۆلۆژیای جێنده‌ر ده‌ڵێته‌وه.


رووپاك ئه‌حمه‌د: نزیکەی 90 ملیۆن دۆلار بۆ كوێ رۆیشتووه؟ – لڤین پرێس\nرووپاك ئه‌حمه‌د: نزیکەی 90 ملیۆن دۆلار بۆ كوێ رۆیشتووه؟\nئه‌ندامێكی فراكسیۆنی كۆمه‌ڵی دادگه‌ری له په‌رله‌مانی كوردستان چه‌ند زانیاریه‌ك له باره‌ی داهاتی نه‌وت بڵاوده‌كاته‌وه و ده‌ڵێت، ئـەگەر به‌رمیلێك نەوت به 90 دۆلار فرۆشرابێت، دەبێت لە خەزێنەی حکومەت 442 ملیۆن دۆلار ھەبێت، به‌ڵام 350 ملیۆن دۆلار هه‌بووه. ده‌شپرسێت كه‌وایه نزیکەی 90 ملیۆن دۆلار بۆ كوێ رۆیشتووه؟.\nرووپاك ئه‌حمه‌د، ئه‌ندامی فراكسیۆنی كۆمه‌ڵی دادگه‌ری له په‌رله‌مانی كوردستان له لاپه‌ڕه‌ی خۆی له تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبوك چه‌ند زانیارییه‌كی له باره‌ی كۆنگره رۆژنامه‌وانیه‌كه‌ی سه‌رۆكی حكومه‌ت بڵاویكردووه‌ته‌وه.\nرووپاك ئه‌حمه‌د ده‌ڵێت، “ئـێمە کە دەڵێین پارەی نەوت دیار نیە، ئه‌وه‌تا سه‌رۆكی حكومه‌ت دەڵێت 41% ی داهاتی نەوت دەگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی، ئـەگەر نەوت تەنھا بە 90 دۆلار فرۆشرابێت لە کاتێکدا ئـێستا نەوت بە 120 دۆلارە، ئـەوە دەبێت لە خەزێنەی حکومەتی ھەرێم 442 ملیۆن دۆلار ھەبێت”.\nئەو پەرلەمانتارە دەشڵێت،کەواتە نزیکەی 90 ملیۆن دۆلار نەهاتوتەوە خەزێنەی گشتی و لەهەمان کاتیش داهاتی سلیمانی ناگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی.\nدەقی نووسینەکەی ڕووپاک ئەحمەد ئەندامی پەرلەمانی کوردستان\nموچە چۆن دەدرێت کاتێک داھات بەو شێوەیە تەخشان و پەخشان بکرێت داھاتی نەوت دیار نەبێت و داھاتی سلێمانیش نەگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی\nئـێمە کە دەڵێین پارەی نەوت دیار نیە فەرموو ئـەوە خۆشیان دان بەو ڕاستیە دادەنێنن\nحکومەت دەڵێت 41% ی داهاتی نەوت دەگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی\nئـەگەر نەوت تەنھا بە 90دۆلار فرۆشرابێت لە کاتێکدا ئـێستا نەوت بە 120دۆلارە\nئـەوە دەبێت لە خەزێنەی حکومەتی ھەرێم 442 ملیۆن دۆلار ھەبێت\nبەڵام بەپێی داتاکان مانگی ڕابردوو تەنھا 350ملیۆن دۆلار ھاتۆتەوە خەزێنەی حکومەت\nکەواتە نزیکەی 90ملیۆن دۆلار نەهاتوتەوە خەزێنەی گشتی و لەهەمان کاتیش داهاتی سلیمانی ناگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی\nهیوادارم قەرزی حکومەتی هەرێم کەمی کردبێت زیادی نەکردبێت چونکە بەپێی داتاکان 7% داهاتی نەوت بۆ قەرزە کە مانگانە نزیکەی دەکاتە75 ملێۆن دۆلار.\nکەوایە نزیکەی 90ملیۆن دۆلارە بۆکوێ چوو؟ داهاتی سلێمانی بۆ کوێ چوو؟\nبۆ دیار نیە؟\nئـەمە ئـەو پرسیارانەیە کە حکومەت ھەر گیز نایەوێت بۆ خەڵکەکەی ڕوونی بکاتەوە ھەر لێرەش گەندەڵی ئـەم حکومەتە بەدیار دەکەوێت،ئـەوانەی نوسیومە وتەی خۆیانە کە ئـێمە گومان دەکەین زیاتر ھەبێت کە دیار نەبێت لە خەزێنەی حکومەت.\nڕووپاک احمد وەرتی/ئـەندامی پەرلەمانی کوردستان\nوەزیری دارایی داوای لە گۆڕان کردووە کەسێکی دیکە بخەنە شوێنەکەی


مەترسیی تیۆرەکان - قەڵەم\nتاریخ ایجاد در یکشنبه, 30 دی 1397 19:39\nبۆیە تیۆر لەگەڵ خۆی هەڵگری نۆرمەکانیشە.\nکەواتە لە نێوان زانیاری و نۆرم دا سنوورێکی باریک هەیە. ئەم دووانە ئەگەرچی جیاوازن، بەڵام هەر بەو رادەیەیش لەیەکتر نزیکن و لە زۆر شوێن سنووری نێوانیان تێکەڵ دەبێتەوە.\nدەتوانین بڵێین هۆکاری ئەمە ئەوەیە زانست لە بنەڕەتدا ئامرازێکە بۆ ژیان، ئەگەرچی زانست لە درێژەی ژیانی خۆیدا دەبێ بە خاوەن سەربەخۆیی رێژەیی خۆیشی و مەرج نیە هەمیشە دنەی دەروونیی خۆی لە پێوەندیی خۆی بە ژیانەوە بهێنێ.\nتیۆر زۆر جار لە یاساکانی تایبەت بە خۆیشی پەیڕەوی دەکا.\nبۆ ئەوەی لە کاتی خوێندنەوەی تیۆرەکان دا بە شێوەی ملکەجانە نەکەوینە ژێر کاریگەرییان، مرۆڤ دەبێ هاوکات هەڵگری توانای رەخنەیش بێت. رەخنە دەبێتە هۆی ئەوەی تەنانەت گەر باوەڕیشمان بە تیۆرێک هێنا ئەوا باوەڕەکەمان لە شێوازی باوەڕی ئایینی نەبێ و بەڵکو لە شێوازی باوەڕی زانستی بێت.\nباوەڕی ئایینی قەت گومان لە خۆی ناکا و خۆی بە باوەڕی نەمر دەزانێ، بەڵام باوەڕ زانستی باوەڕێکی گومان ئامێزە.\n٢٠ یانواری ٢٠١٩