ANF | موراد کارایلان: جە گارێ دوژمن تارومار کریا و گەریلای تارنیا\nموراد کارایلان فەرماندارو (نەپەگە)ی: ئەرتەشو تورکی جە گارێ پەکوزیا و ڕێبازێ چەپەڵێش تاقیێ کەردێوە، ٤ ڕوێ هەوڵش دا تا دەربازو کامپەکێ گەریلای ببۆنە، بەڵام کە زاناش گەمارۆ دریێنێ و هێزەکێمان تارومارێشان مەکەرانێ، کیمیاویش بەکارئاورد و دیلەکێش کوشتێ و ڕەمێ.\nسێشه‌ممه, 23 Feb 2021, 02:21\nموراد کارایلان فەرماندارو بڕیارگەو ناوەندی پارێزنای گەلی- نەپەگە، جە دیمانێوەنە چەنی (بەرناما تایبەت)و ستێرک تیڤی، سەبارەت بە شکستدای ئەرتەشو تورکی جە گارێ، ونەکەوتەکێ شکستەکەی و هاوتوهاوارێ ڕژێمو تورکیای پەیوەست بە هەرێمو گارێی و شکستەکەیشان جە ئا هەرێمەنە. کۆشتەی دیلەکان و هەرپاسە جە گردی گرنگ تەر هەر دمای سەرکەوتەی گارێی، کۆبییەی کۆنسەو فەرماندەیی هێزەکێ پارێزنای گەلی- هەپەگە، بە فراوانی هۆرسەنگنێ و شەیێش کەردێوە.\n"١٥ گەریلایێ فیداکارانە داستانەشا تۆمار کەردە"\nموراد کاریلان، سەرەتا یادش جە ئا ١٥ گەریلایا کەردەوە کە جە گارێ شەهیدێ بیێ و واتش: ئاڎێ داستانەشان نویستەوە و ئێمە قەرزاربارێشانمێ، ئاڎێ بە فیداکارانە ئا داستانێشا تۆمار کەردە. هەمیشە یادشان بەرز و باڵا نگابدارمێ.\nجە ئارۆ بەدماوە، جەنک و مدرامانو گارێی جە مێژوو کۆشای ئازادی کوردیەنە جایگای گرنگش پەی تەرخان بکریۆنە. شەهیدەکێمان بەفیداکاری و گیانبازی و ئازایەتیی ئی داستانێشا نویستەوە.\n"ئامانج ئەرەگێرتەی هەمیشەیی گارێی بێ"\nکارایلان دەستنیشانش کەرد: دەسەڵاتداری ئاکەپە- مەهەپە- ئەرگەنەکۆن، کە دلێ قەیرانێ سیاسی، ئابوری، سەربازی و کۆمەڵایەتی و مۆتەکەنە بەسەر مەبەرۆنە، سەرمەست بە سەرکەوتەی و هۆروچنای زووهەنگام (پێشوەخت)ی، ریسکش کەرد و بەمەبەستو ئەرەگێرتەی هێرشش ئارود سەرو گارێی.\nجە بەرزتەرین ئاستەنە پیلان پەی ئەرەگێرتەکەی نریارە. سەرەڕاو ئانەی زانێنێ کە پیلانەکەشان عەقڵگیر نییەن و مەتەرسیدارەن، بەڵام دیسانەوە ڕسکشان کەرد. ڕاستە ڕاست سەرۆککۆمار، وەزیر جەنگی و فەرماندارو گردی ئەرتەشی سەرپەرشتی جەنگ و هێرشەکەی مەکەرێنێ. چەنڎین مانگێ ئامادەکاریشان پەی کەردەبێ و بە ئا ئۆمێدە سەربگنانێ و جە ڕاشەوە تەمەنو دەسەڵاتداری وێشان درێبکەرانێوە.\n"ئەردۆغان قومارش بە گارێیەوە کەرد"\nکارایلان واتش: جە ڕاستییەنە ئەردۆغان قومارش بە گارێیەوە کەرد و قۆمارەکەش دۆڕنا. پەی ئەرەگێرتەی ئوما بێ و پنەش نەکریا. جیاتی ئانەیە دیلەکانشان دەربازێ بکەرۆنە، کوشتێش، ئەرتەشەکەیچش گەریلای تارومار کەرد.\n"هەرچی دەرفەتێ دەوڵەتی و ئەرتەشی بێنێ بەکارشان ئاوردێ"\nکاریلان ئاشکراش کەرد: ٦ ساڵێ ویەردێنە دژوارتەرین جەنگێ ئەرەگێرتەی ڕووەشان دێنە و جە گارێ هەرچی دەرفەتێ دەوڵەتی و ئەرتەشی بێنێ سەفەربەرێشان کەرێ و دژ بە گەریلای بەکارشان ئاوردێ. بەڵام نەک ئەنجامشان نەپێکا و سەرنەوکتێ، بەڵکو شکستیچشان وارد.\n"ئەگەر جە گارێ سەرکەتێنێ زاڵێ بێنێ سەرو گرد لایێرە"\nکاریلان جە بەردەوامی قسەکانشەنە واتەنش: ئەگەر جە گارێ سەرکەوتێ بیێنێ، ئاوەختە جە تورکیا هۆروچنای زووهەنگام ڕێکوزێنێ و زاڵێ بێنێ سەرو گرد لایێرە. جە یەک ساڵ و نیمەنە جە سەرنیشتو کوردستانی جە سەرحەد تا مێردین و دێرسیم ١٠ ئۆپەراسیۆنێشان دژمان ئەنجامێ دێ، بەڵام سەرجەمشان شکستشان وارد و ئەنجامگیرێ نەبیێ. جە سەرجەم ئا ئۆپەراسیۆنانە زیانی گیانیمان نەبێ، تەنها جە مێردین ٣ هامڕێمان شەهیدێ بیێ. هەر پەوکەی ڕژێم وازیار بێ جە گارە قەرەبوو ئا ئۆپەراسیۆنا بکەرۆنەوە و جە هەر بەرزتەرین ئاستەنە ئامادەکاریش پەی ئانەی کەردەبێ. گەرەکشانبێ کە هەرە ستراتیژیتەرین یاگێ گارێیەنە یاگەگیرێ ببانێ. بە ئی جۆرە هێز و باڵادەستی وێشان هەم بە؟ئێمە و هەم بەهێز و لایەنەکانو دەوروبەری نیشانە بڎانێ.\n"جە پانیشتو گارێی نائامادەیی بییەن"\nکاریلان باسش جە کەموکۆڵیەکانشان جە گارێ کەردەنو واتەنش: دیارەن جە پانیشتو گارێی نائامادەیی بییەن و هامڕاکێمان ئامادەکاری تەمامشان نەبییەن. تەدبیری خاسشان نەگێرتەنوەر. کۆبییەو کۆنسەو فەرماندەیی هێزەکێ پارێزنای گەلی- (هەپەگە)یەنە ئا کەمکوڕیێ وزیێ ڕووە؟و جوون خاڵێ لاوازێ گەریلای دەستنیشانێ کریێ.\n"دەرەقەتێ گەریلای نامێ و پەی وێ دەربازکەردەی کیمیاویشان بەکاربەرد"\nئەرتەشو تورکی جە گارێ پەکەشوزیا، ڕێبازێ چەپەڵێش تاقیێ کەردێوە، ٤ ڕوێ هەوڵش دا تا دەربازو کامپەکێ گەریلای ببۆنە، بەڵام کە زاناش گەمارۆ دریێنێ و هێزەکێمان تارومارێشان مەکەرانێ، کیمیاویش بەکارئاورد و ڕەمێ. ئا سەرکەوتەیە بە پێشەنگی شۆڕش، ڕۆژهات و سەیفییەکان مسۆگەر بی و بەدەستوزیا. هامڕێ گەریلاکێمان هەر جە یەکەمین ساتەوە بە دژواری ڕووبەڕووێ دوژمنی بیێوە و داشان ونە. ئەرتەشو تورکی عاسی کریا و جە جمەی وزیا. هەر پۆکەی ئەرتەشەکە پەناش بەردە پەی ڕێبازگەلێ نائینسانیێ و چەپەڵێ و تەرسەزاڵانە کیمیاویشان بەکارئارورد. چوار ڕوێ پەیاپەی هەوشاندا؟تا وێشان بیاونانێ کامپەکێ گەریلای، بەڵام هەرگیز نەتاواشا و ناچار بەپەلە مەیڎانشان چۆڵ کەرد و ڕەمێ.\n"بەداخەوە جە گارێ سەرنەکەوتێمێ"\nبەحساب ئومێ بێنێ تا گارێی بگێرارە و جە ئاگەوە بازنەوئۆپەراسیۆنەکەیشان فروانتەر بکەرانێوە. بەڵام گەریلای شکست قورس دێ و تارێش نیێ. ئەردۆغان پەی یەکەمین جاری ناچار بی دزان بنیۆنە شکستەکەیشارە و بواچۆنە: بەداخەوە سەرنەکەوتێمێ.قارەمانەکێمان ئەردۆغان-شان ناچار کەرد تا ئا قسێ بکەرۆنە دزان بنێۆن بە شکستەکەیشەرە.\n"ئەگەر یۆشان بە ساخی دەربازش نەبێ"\nکاریلان ئاماژەش بە ئانەی دا: ئەگەر هێرشەکە هامنێ ئەنجامشان دابیایە، یەک یۆشان چێشەن بە ساخی دەربازش نەبێ. بەڵام دیسانەوە سەرەڕاو سەختی بارودۆخەکەی هامڕێ گەریلاکێمان قارەمانانە گورزی قورشان ونەدێنێ. بەڵام ئەگەر هامن بیێ گورزی فرە فرە قورس تەر ونەشان دریابیێ.\nکاریلان باسش جە گرنگی کۆبییەو کۆنسەو فەرماندەیی هێزەکێ پارێزنای گەلی- (هەپەگە) کەرد کە هەر جە دمای جەنگەکەی ڕێکوزیان و جە میانشەنە بواری لەشکری، هێرشە ئەرگێریەکێ ڕێژمو تورکیای بەتایبەتی هێرش دژ بە گارێی، هەرپاسە کەموکوڕیەکێ گەریلای و سەرڕاستکەردەیشان، تەدبیرێ تازێ و وەڵێکەوتێ پەی ڕووبەڕووبییەی دوژمنی وزیێنێ وەرو باسی و گفتوگۆی و جە ئی بارەوە واتش: گەریلا جە هەفتانین ئازموونش هۆرگێرتەبێ، جە گارە ئا ئازموونەشە بەکاربەد. بە پاوئا زانیاریا کە بە؟ئێمە یاوێنی جە هێرشەکەو سەروگارێیەنە ٢٠ درۆنێ و باڵەپڕێ ڤشکنای، ٤١ باڵەپڕێ جەنگیێ، چەنڎین هەلکۆپەرتێ جەنگیێ کۆبرا، سکۆرسی و ئاتاکێو بە دەیان تیمێ تایبەتێ ٤ ڕوێ پەیاپەی هێرششان ئەنجامدا و ٥٠ یاگێ و خاڵێ گارێ-یشان بۆردومانێ کەردێ کە،جە؟ئەنجامشانە؟تەنیایەک گەریلامان شەهیدبی. سەرجەم ١٤ هامڕێکێ- تەرێمان جە جەنگی ڕووبەڕوونە شەهدێ بیێنێ. گەریلا بە تاکتیکێ تازێ جارێ تەر جە گارێ سەلەمناش کە سەردەمێوی نوین و تازە و شێوازێوی سەرکەوتوانەی گەورەش پەیڕەو کەردەن کە جە کۆشای ئێساڵیەنە بکریۆنە بە نموونە و هەمان شێوازی دژ بە دوژمنی بەکارباورمێنە.\n"با کیاستێ سەربەوێ و بێلانێ بەیانێ و پەیجوری بکەرانێ"\nکاریلان باسش جە شێوازێ هێرشەکان پەی سەرو گارەی و کامپو دیلەکان کەردەن و ئاشکراش کەردەن: مومکین نییەن دیلەکێ بەساخی ڕزگارێ بکریانێ. چونکە دەیان جارێ کامپەکەشان بۆردومان کریان، دمایین جار کە شکست دریێ کیمیاویشان بەکاربەرد. پەی ئانەیە دیلەکێ بە ساخی دەربازێ بکریانێ، ڕژێم هیچ هەوڵێش نەڎا. بە پێچەوانەوە گرد جۆرە چەکێ دژشان بەکاربریا. ڕژێم نامابێ دیلەکانش بە ساخی بەرۆنەوە. بەڵکو ئاڎش کوشتێ و کەردێش قوربانیێ دەسەڵاتەکەیش. جە ویەردەنە؟تا؟بە ئارۆ ئێمە بە سەدان سەربازێ و پلەدارێ ئەرتەشو تورکیمان بەدیل گێرتێنێ. هیچ کات دیلمان نەکوشتەن. بە شێوازێ جیا جیێ دێنێماوە بە کەسوکاریشان. ڕژێم هەرگیز هەوڵش پەی ئازادکەردەی دیلەکان نەبییەن و هیچ کەس و لایێوش پەی ئی بابەتەیە نەکیاستەن و میانمانە میانجگەرێ هامۆشیەشان،کەردێنە، بەڵام هەرگیز باسشان جە دیلەکان نەکەردەن. دلێ وڵاتیەنە لایەنگەلێ مەدەنیێ چوون، کۆمەڵەو مافومرۆڤی- ئیهادە هەوڵو؟تەقەلاشان دا، بەڵام ڕژێمو (ئاکەپە-مەهەپە)ی ڕاشان چنە گێرتێ. ئێمە پەوەستێ حقوق و یاساکێ جەنگیەنمێ، پەی پارێزنای دیلەکان فیداکاری گەروەمان کەرد. ئێمە ئەوەکریێنمێ و جە ئێگەوە بانگەوازی مەکەمێ تا کیاستێ سەربەوێ و بێلانێ بەیانێ و سەبارەت بە کوشیای و مەردەی دیلەکان، پەیجوری و ونەکۆڵای بکەرانێ. با بەیانێ تا فاشیزمو دەوڵەتو،تورکی بوینانێ.\nزەهرەکیٛ The Poisons, Toxins (بەشی چوارەم)\nبومەلەرزە هەورامان و پانیشت و وەرکەوتوو کوردستانیش لەرناوە\nهۆرام: ڕابەر ئۆجالان ئیرادەو نەتەوەو کوردی و نەتەوە چێردەسەکان


بینەر و شانۆ: ماندووکردنی بینەر لە شانۆیی کورسییەکاندا » DidiMn\nسەرەتا / بینەر و شانۆ/ستەیج/شانۆ / بینەر و شانۆ: ماندووکردنی بینەر لە شانۆیی کورسییەکاندا\nدیمه‌نێك له شانۆیی كورسییه‌كان، ده‌رهێنانی داستان به‌رزان\nبینەر: ڕێباز تاهیر\nنووسین: یوژین یونیسکۆ\nوەرگێڕان: ھەورامان وریا قانع\nبەرهەمهێنان: گرووپی شانۆی گۆدۆ\nئەوەی گرنگە لەم دۆخ و ڕۆژگارەدا لە بەرچاو بێت، سەختی و دژواریی کارکردنە لە بواری شانۆدا، کە ئەمەش دێتە ڕێی ھەموو شانۆکارێک. بێگومان جێی دەستخۆشییە کە ئەم گروپە کاریان کردووە و ماندووبوونیان جێی پێزانینە، بەڵام لە ھەمان کاتدا ئەمە ناکاتە ئەوەی گوێ لە بینەر نەگرین، کە ئەم کارە بۆ ماندووی کرد؟ بۆ چێژی لێ وەرنەگرت؟ تەنانەت دەبێت بۆڵەبۆڵی بینەریش وەک تێبینییەک بەھەند وەربگرین و ئەوەندەی بتوانین کۆدەکانی بکەینەوە و چەند ھۆکارێک بخەینە ڕوو.\nداستان بەرزان وەک دەرھێنەری ئەم کارە شانۆییە، دەستی داوەتە دەقێکی یوژین یونیسکۆ و دەیەوێت لەو ڕێگەیەوە پەیامێکمان پێ بدات، کە ئەمەیش کارێکی سانا نییە بۆ کارکردن لە دەقێکدا کە سەر بە دنیای ئەبسێردە. گەر لە سەرەتاوە بڕوانین، دوو ئەکتەر کە ڕۆڵی دوو کارەکتەری ژنێکی پیر و پیاوێکی پیر دەبینن، لە دواوەی ناوەڕاستی شانۆ دەبێنرێن، ئەمەیش لە سەرەتاوە مەودایەکی خستە نێوان بینەر و کارەکە، کە دەرھێنەر نەیتوانی تێکی بشکێنێت و لەسەر ھێڵێکی ڕاست، دواوەی ناوەڕاستی شانۆ بۆ ناوەڕاست و ناوەڕاستی پێشەوەی شانۆ، بۆ ماوەی نیو سەعات ئەکتەر لەسەر ئەو ھێڵە ڕاستە جووڵەیان کرد، کە ئەمەیش بووە ھۆی بێزاربوونی بینەر، کە لە سەرەتادا بینەر بەر پانتاییەکەی گەورەی شانۆ دەکەوێت، بەڵام دەرھێنەر نەیتوانی ئەم پانتاییە بە کار بهێنێت و لە ڕێگەی چەندین ھێڵەوە کەشفی ئەو پانتاییەمان بۆ بکات و چاوی بینەر ئاڕاستەی چەند جێیەک بکات. لە دوای نیو سەعات، ھەوڵی دا لاکانی شانۆ بە کار بهێنێت، بەڵام ھێشتا نەیتوانی بە بینەر ڕابگات و بیھێنێتەوە نێو کارەکە، کە ئەمەیش کاریگەریی لەسەر ڕیتمی شانۆییەکە هەبوو و دەبوایە دەرھێنەر زیاتر کاری بۆ ئەمە بکردایە. بۆ نموونە، زیاتر کاری لەسەر ئەو دەرچانە بکردایە کە دروستی کردبوون، تا چاوی بینەر زیاتر ئاڕاستە بکات و پەیوەندیی بینەر بە شانۆوە توندتر دەبوو.\nدەرھێنەر و مامەڵەکردن لەگەڵ ئەکتەرەکان\nدەرھێنەری ئەم کارە ئەکتەرەکانی لە قاڵب دابوو، بەوەی ئازاد نەبوون لە جووڵە و ئەداکردندا؛ بە جۆرێک پیری کردبوون، کە جەستەیەکی ڕەقەڵ و گۆج، دەنگێکی نووساوی دروستکراویان هەبوو، کە ئەمەیش کاریگەریی لەسەر نواندنی ئەکتەرەکان هەبوو و ماندووی کردبوون و ڕێگریش بوو لە ئەدا و جووڵەی ئەکتەرەکان. گەر ئەکتەرەکان بەم شێوەیە لە قاڵب نەدرانایە، بێگومانم توانایان باشتر دەبوو و باشتر دەیانتوانی ڕۆڵی کارەکتەرەکەیان بەرجەستە بکەن، چونکە لە ھەندێک ساتەوەختدا لەو قاوغە دەھاتنە دەر و باشتر ئەدایان دەکرد، تەنانەت چەند جارێک ھێندە ماندوو دەبوون، لە کارەکتەرەکەیان دەهاتنە دەرەوە و چەند ساتێک بە مەبەست لێی دادەبڕان، ئەو کاتانە زۆر باشتر ئەدایان دەکرد، کە گەر دەرھێنەر کاری زیاتری لەسەر بکردایە، باشتر دەبوو.\nچەند ساتێکیش وەک کوێرێک مامەڵەیان دەکرد، ئەمە نەگەیشتە بینەر، دەبوایە زیاتر کار لەسەر ئەو حاڵەتە بکرایە. هەروەها ھێنانی کۆرس یان چەند کارەکتەرێک بە ماسکەوە کاریگەر بوو، بەڵام دەبوایە ئاوێتەی نمایشەکە ببوایە، کە من وا نەمبینی؛ دەبوایە باشتر کاری بۆ بکرایە و ئامادەسازیی بۆ بکرایە، تا ئەکتەرەکان باشتر مامەڵە لەگەڵ ماسکەکاندا بکەن، چونکە ئەوانە ڕۆح بوون، وەک بووکەڵەیەک بوون لە کارەکەدا، کە دەرھێنەر نەیتوانی ڕۆح بە بەریاندا بکات. کۆمبارسەکانیش نەیدەزانی بۆ لەسەر شانۆن، بێکار بوون و جگە لە درستکردنی چەند تەشکیلەیەک، هیچیان نەدەکرد، کە ئەمەیش نەفەسێکی بۆ بینەر نەهێشتبووەوە و ڕیتمی کارەکەی نەگۆڕی.\nهەر ڕۆژەو کارەکتەرێک\nکاردۆ عەزیز، یەکێک لە ئەکتەرەکان، ھەر ڕۆژەو بە کارەکتەرێک ڕۆڵی بینی، ئایا مەبەست لەمە چی بوو؟ نازانم. بۆ من نەنگییەک بوو، چونکە ناکرێت من ھەموو ڕۆژەکان ئامادە بم تا ئەم کارەکتەرە ببینم. با بڵێین ئەمەش بە جۆرێک کارکردنی دەرھێنەرە – من قسە لەسەر ئەو نمایشە دەکەم کە کاردۆ عەزیز ڕۆڵی کارەکتەری گاڵتەجاڕی بینی – ئەوەی جێی سەرنج بوو، دەرھێنەر ئامادەکاریی بۆ ھاتنی ئەو ساتەوەختە نەکردبوو تا بمانباتە نێو دیمەنێکی تر. هەروەها ھاتنی وتاربێژ (کاردۆ عەزیز)، پەیامی کارەکەی بە ئاڕاستەیەکی تردا برد، چونکە دەتگوت ھاتووە نمایشی خۆی بکات و نەک لە نێو کارەکەدا نەبوو، بەڵکو دیمەنێکی دروست کردبوو تەنها بۆ نمایشکردنی توانای کاردۆ عەزیز و پاڵەوانبازیی ئەو بوو لە دەرەوەی شانۆیی کورسییەکان .\nدروستکردنی چەند دەرگا یان دەرچەیەک بە شێوەیەکی ڕوون و شەفاف کە جوانییەکی بەخشیبوو بە کارەکە، بەڵام مانا و مەبەستەکەی نەگەیشت، چونکە جەختی نەکرابووە سەر و بە شێوەیەکی زیندوو لە لایەن کارەکتەرەکانەوە بە کار نەهات، کە دەکرا بە ڕووناکی ئیشی لەسەر بکرایە، یان بە جۆرێکی تر دەرھێنەر کەشفی بکردایە.\nکورسییەکان، کە دەبوایە زۆر زیاتر ئیشی لەگەڵ بکرایە و دەرھێنەر زیاتر بەسەر پانتایی شانۆدا دابەشیان بکات و ئەو ھەستەمان لا دروست بکات کە ئەم کورسییانە تەنها کورسییەک نین و ھەریەکەیان خاوەنێکی ھەیە؛ ھەریەکێک لەو کورسییانە چیرۆکێکی ھەیە.\nھێنانی تابووتێک کە مەرگ دێ، زۆر شت دەگۆڕێت و مەرگ یان تابووت، شکۆیەکی ھەیە، هەروەها سرووتێکی تایبەتی ھەیە، کە لەم نماشەدا کاری بۆ نەکرابوو و کۆمبارسەکان وەک یارییەکی ماڵەباجێنە مامەڵەیان لەگەڵ کر..\nدەکرا ڕووناکی زیاتر کاری لەسەر بکرێت، ئەوەیش بۆ دروستکردنی حاڵەتەکان، کە بێگومان کاریگەریی لەسەر ڕیتمی کارەکە بۆ زیاتر کەشفکردنی زەمەن و ڕوونکردنەوەی سینۆگرافیا دەبوو. بۆ نموونە، چونکە لە دیمەنی خۆھەڵواسینی دوو کارەکتەرەکەدا جیاواز بوو، کاریگەریی ھەبوو.\nدەتوانین چەند ساتێک بە نموونە وەربگرین:\nلە پیاکێشان بە قاپ و کەوچکەکاندا، کە دەکرا ڕیتمێکی وەک موزیک تێدا بێت، تا بینەر بێزار نەکات. بەڵام کۆمبارسەکان دەنگێکی نەشازیان دروست کرد و بووە ھۆی بێزارکردنی بینەر، یاخود ساتی لە دەرگادان، کە ئەمیش بە ھەمان شێوە زرمە زرمێک بوو نەدەزانرا دەنگی دەرگایە یان دەھۆڵە .\nبە بڕوای من ئەوەی باس کرا ھۆکارگەلێک بوون کە نمایشه‌كه بووە ھۆی ماندووکردنی بینەر و لە کۆتاییشدا پەیامی دەرھێنەر نەگەیشت. ھیوادارم ئەم نووسینە وەک لێدان لە نمایشەکە وەرنەگیررێت؛ ھیوای کاری باشتر و بەردەوامیتان بۆ دەخوازم.\n(بینەر و شانۆ بەشێکی تایبەتە لە دیدی من کە تێیدا بینەرانی نمایشە شانۆییەکان سەرنجی خۆیان بەبێ سانسۆر، دەربارەی هەر نمایشێکی شانۆیی دەخەنە ڕوو)\nBinar u Shano,


په‌یك.. له ماوه‌ی سێ ساڵدا حه‌وت هه‌زار كتێبی ئۆریجناڵی گه‌یاندووه‌ته ده‌ستی خوێنه‌ران\n:: AM:10:56:11/01/2021 \nوه‌شانخانه‌ی په‌یك له ماوه‌ی ڕابردوودا، یه‌كه‌مین سێ كتێبی خۆی چاپ و بڵاو كرده‌وه؛ «ڕۆحه خۆڵه‌مێشییه‌كان»ی فیلیب كلۆودێل، «له‌باره‌ی ئابوورییه‌وه بۆ كچه‌كه‌م ده‌دوێم؛ كورته‌یه‌ك له مێژووی سه‌رمایه‌داری» و «له‌ناكاو له ده‌رگا ده‌درێت»ی ئێتگار كێرێت. ته‌واوی چاپكراوه‌كانی په‌یك مافی بڵاوكردنه‌وه‌یان به زمانی كوردی له نووسه‌ر یان ده‌زگای خاوه‌ن ماف وه‌رگیراوه. له چاوپێكه‌وتنێكدا "ژیوار جه‌وهه‌ر" وه‌ك هاودامەزرێنەر و بەڕێوبەری چاپ لە وەشانخانەی پەیك، چه‌ندان زانیاری له‌باره‌ی وه‌شانخانه‌ی په‌یك بۆ خوێنه‌رانی "وشه" ئاشكرای ده‌كات.\n*وه‌شانی په‌یك كێن؟ بۆ ئه‌و ناوه هاته هه‌ڵبژاردن؟ ئامانجی كاره‌كانتان چی بوو و چۆن ده‌ستتان پێ كرد؟\nوه‌شانخانه‌ی په‌یك له‌لایه‌ن چه‌ند گه‌نجێكه‌وه دامه‌زراوه، هه‌نگاوه‌ی دووه‌می پڕۆژه‌یه‌كی گه‌وره‌تره به ناوی په‌یك. چه‌ند ساڵێك پێش ئێسته «په‌یك بووكستۆر»مان ڕاگه‌یاند كه كتێبی ئۆریجناڵ به زمانه جیاوازه‌كانی دنیا له وڵاتانی ده‌ره‌وه ده‌هێنن بۆ خوێنه‌رانی باشووری كوردستان. له ماوه‌ی ئه‌م سێ ساڵه‌دا، نزیكه‌ی حه‌وت هه‌زار كتێبی ئۆریجناڵمان گه‌یاندووه‌ته ده‌ستی خوێنه‌ران. په‌یك له زمانی كوردیدا به كه‌سێك ده‌گوترێت كه ئه‌مانه‌تێك یان نامه‌یه‌ك له كه‌سێكه‌وه ده‌گوازێته‌وه بۆ كه‌سێكی تر، هه‌ستمان كرد ئه‌م ناوه له‌گه‌ڵ كاره‌كه‌ی ئێمه‌دا باش ده‌گونجێت كه بیركردنه‌وه، مێژوو و خه‌یاڵه‌كانی كه‌سێك كه له‌سه‌ر كاغه‌زن، ده‌گوازینه‌وه بۆ لایه‌نی دووه‌م كه خوێنه‌ره.\n*چه‌ند كتێبتان كردووه‌ته‌وه كوردی، كتێبه‌كان چین و باسی چی ده‌كه‌ن؟\nئێمه له مانگی ئاداری ساڵی ڕابردوو پڕۆژه‌ی وه‌شانخانه‌مان ڕاگه‌یاند، به‌ڵام به هۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوه دواكه‌وت و یه‌كه‌مین وه‌جبه‌ی كتێبمان له مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی 2020 چاپ و بڵاو كرده‌وه. وه‌شانخانه‌ی په‌یك ئێسته خاوه‌نی سێ كتێبی چاپكراوه له بواره جیاوازه‌كانی ڕۆمان، چیرۆك، ئابووری و فه‌لسه‌فه. یه‌كه‌م كتێب، «ڕۆحه خۆڵه‌مێشییه‌كان»ی نووسه‌ری ناوداری فڕه‌نسی فیلیب كلۆودێله، ئه‌و كتێبه له ژانری ڕۆمانه و سه‌ڵاحه‌دین بایه‌زیدی له فڕه‌نسییه‌وه كردوویه‌تی به كوردی. ڕۆحه خۆڵه‌مێشییه‌كان ڕۆمانێكه پڕ له ورده‌كاری، پڕ له كه‌سایه‌تی جیاواز و ڕووداوی ئاڵۆز. له ڕووی ژانریشه‌وه، دیسان ئه‌و فره‌ڕه‌هه‌ندییه ده‌بینرێ، هه‌م مێژووییه و هه‌میش پۆلیسی و ده‌روونناسییه. ئه‌گه‌رچی به‌سه‌رهاته‌كانی ئه‌م ڕۆمانه ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ زستانی ساڵی 1917 و یه‌كه‌م جه‌نگی جیهانی، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا ڕۆمانێك نییه له‌سه‌ر جه‌نگ، هیچ دیمه‌نێكی مه‌یدانه‌كانی شه‌ڕ به‌دی ناكه‌ین، ئه‌وه‌ی ده‌یخوێنینه‌وه فڕه‌نسایه‌كی پشت به‌ره‌یه.\nكتێبی دووه‌م، «له‌باره‌ی ئابوورییه‌وه بۆ كچه‌كه‌م ده‌دوێم، كورته‌یه‌ك له مێژووی سه‌رمایه‌داری»ی ئابووریناسی ناوداری یۆنانی یانیس ڤارۆفاكیسه، كتێبه‌كه له ژانری ئابووری-فه‌لسه‌فه‌یه و زانا عوسمان له ئینگلیزییه‌وه به ڕێككه‌وتن له‌گه‌ڵ ده‌زگای پاتاكیسی یۆنانی كردوویه‌تی به كوردی. له‌باره‌ی ئابوورییه‌وه بۆ كچه‌كه‌م ده‌دوێم له بنه‌ڕه‌تدا به زمانی یۆنانی له ساڵی 2013 نووسراوه، دواتر له ساڵی 2018 به زمانی ئینگلیزی بڵاو كراوه‌ته‌وه، له‌و كاته‌وه بۆ زیاتر له 30 زمانی تر وهاتووه‌ته وه‌رگێڕان. كتێبه‌كه هه‌وڵی یانیس ڤارۆفاكیسه بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیارێكی كچه‌كه‌ی له‌باره‌ی بوونی نایه‌كسانی له دنیادا، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌یش له سه‌ره‌تاكانی مێژووی مرۆڤایه‌تی و داهێنانی دراو و مامه‌ڵه‌وه ده‌ست پێ ده‌كات، تا ده‌گاته كۆمه‌ڵگه به‌بازاڕكراوه‌كان و دنیای ئه‌مڕۆ.\nكتێبی سێیه‌م، «له‌ناكاو له ده‌رگا ده‌درێت»ی چیرۆكنووسی ناوداری ئیسرائیلی ئێتگار كێرێته و خۆم له ئینگلیزییه‌وه به ئاگاداری نووسه‌ر كردوومه به كوردی. كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌كه 17 چیرۆكی ئێتگار له‌خۆ ده‌گرێت. چیرۆكه‌كانی ئێتگار كورتن، به‌ڵام زمانێكی چڕیان هه‌یه. كایل سمیس كه ڕه‌خنه‌گرێكی به‌ناوبانگی ئه‌مه‌ریكییه، پێی وایه ئێتگار ده‌توانێ به شه‌ش په‌ره‌گراف زۆر زیاتر بكات له زۆربه‌ی ئه‌و نووسه‌رانه‌ی به 600 لاپه‌ڕه ده‌توانن به‌رهه‌مێكی باش بنووسن.\n*پلانی ئاینده‌تان چییه و بۆ ئه‌مساڵ بڕیاره چه‌ند كتێبی تر بڵاوبكه‌نه‌وه؟\nئێسته كار له‌سه‌ر وه‌رگێڕانی چه‌ند به‌رهه‌مێكی تر ده‌كه‌ین بۆ زمانی كوردی، هه‌روه‌ها له هه‌وڵی وه‌رگرتنی مافی وه‌رگێڕانی كتێبی چه‌ند نووسه‌رێكی تازه‌ین كه پێشتر به‌رهه‌مێكیان نه‌كراوه به كوردی.\n*بۆ ده‌تانه‌وێ جیاواز له‌وانه‌ی تر كتێبه‌كان له نووسه‌ری ڕاسته‌قینه‌وه وه‌ربگرن و خۆتان وه‌رگێڕانی بۆ بكه‌ن؟\nبۆ هه‌ر كتێبێك كه لای ئێمه‌وه چاپ و بڵاو ده‌كرێته‌وه، پێشتر مافی بڵاوكردنه‌وه‌ی به كوردی له ده‌زگای خاوه‌ن مافی كتێبه‌كه یان نووسه‌ره‌كه خۆی وه‌رده‌گرین و دواتر كتێبه‌كه دێته وه‌رگێڕان و كاره هونه‌رییه‌كانی تری ده‌كرێت. كتێبه‌كه له پێگه و ماڵپه‌ڕی خاوه‌ن مافدا ئاماژه‌ی پێ ده‌كرێت كه فه‌رمی به زمانی كوردی چاپ و بڵاو كراوه‌ته‌وه. دواتریش چه‌ند كۆپییه‌ك له چاپی كوردیی كتێبه‌كانیان بۆ ده‌نێردرێت و له ئه‌رشیفی خۆیاندا هه‌ڵیده‌گرن. هه‌روه‌ها ته‌واوی كتێبه‌كانمان ژماره‌ی ستانداردی جیهانی بۆ كتێب ISBNیان بۆ وه‌رده‌گیرێت.\n*په‌یك خه‌ونی چییه و به‌نیازی چییه؟\nئێمه ده‌مانه‌وێ شێوازی چاپ و بڵاوكردنه‌وه به‌و شێوه‌یه‌ی هه‌یه بگۆڕین و زیاتر گرنگی به‌لایه‌نی هونه‌ری و دیجتاڵی و به‌بازاڕكردنی كتێبه‌كان بده‌ین، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌یش كه ڕاسته‌وخۆ پێوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ نووسه‌ره‌كان یان ده‌زگای خاوه‌ن مافدا هه‌بێت. به‌مجۆره ده‌توانین ئاستی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێب بگه‌یه‌نین ئاستێكی باڵاتر و به‌ره‌وپێشی ببه‌ین. بۆ نموونه ئه‌گه‌ر نووسه‌ر ئاگادارت بێت، ده‌كرێ چۆن ئێمه هه‌واڵ له‌سه‌ر وه‌رگێڕانی كتێبی نووسه‌رێكی بیانی بۆ كوردی ده‌كه‌ین، به‌م شێوه‌یه‌یش ئه‌وانیش له ڕۆژنامه‌كانیاندا بابه‌ت له‌سه‌ر وه‌رگێڕانی كتێب و به‌رهه‌مه‌كانیان بۆ كوردی بڵاو بكه‌نه‌وه. ئێتگار له چاوپێكه‌وتنێكی مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی ڕابردوو له‌گه‌ڵ پێگه‌ی كالكالیستی عیبریدا، ئاماژه‌ی به بڵاوبوونه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌كه‌ی به كوردی و كاره‌كانی په‌یك كردووه.\n*ده‌تانه‌وێ زیاتر له‌سه‌ر چ بابه‌تێكی كتێب وه‌رگێڕانی بۆ بكه‌ن؟\nزیاتر گرنگی به ئه‌ده‌بیات ده‌ده‌ین، یان هه‌ر كتێبێك كه نزیك بێت له‌و بواره‌وه. بۆ نموونه، كتێبه‌كه‌ی یانیس، باسی ئابووری ده‌كات، به‌ڵام به پشتبه‌ستن به سه‌رچاوه‌ی مێژوویی و نموونه هێنانه‌وه به فیلم و كاره ئه‌ده‌بییه‌كان.\n*كتێبه‌كان به چ پره‌نسیپێك هه‌ڵده‌بژێرن؟\nئێسته چه‌ند نووسه‌رێكی دیاریكراو هه‌ن كه كار له‌سه‌ر وه‌رگێڕانی به‌رهه‌مه‌كانیان بۆ كوردی ده‌كه‌ین، له‌و نووسه‌رانه‌ن كه له دنیادا ناسراون و لێره كه‌متر، یان به‌رهه‌می ئه‌و نووسه‌رانه‌ی كه تا ئێسته هیچ به‌رهه‌مێكیان نه‌كراوه‌ته كوردی. بۆ هه‌ڵبژاردنی زمانی وه‌رگێڕانیش، تا بتوانین له زمانی یه‌كه‌مه‌وه كتێبه‌كان وه‌رده‌گێڕین.\n*ئاسته‌نگییه‌كانی به‌رده‌متان چی بووه؟\nشێوازی كاركردنی كتێبخانه‌كان لێره، كه‌مێك ئاسته‌نگی بۆ دروست كردووین و ئه‌ركی به‌بازاڕكردن و ناساندنی كتێبه‌كانی له‌سه‌ر شانمان كه‌مێك قورستر كردووه. له ده‌ره‌وه، كاتێك كتێبخانه‌كه كتێبه‌كه له وه‌شانخانه‌یه‌ك ده‌كڕێت، به چه‌ندان شێوازی جیاواز و تایبه‌ت به‌خۆی ڕێكلام بۆ كتێبه‌كه ده‌كات و ده‌یناسێنێت و ژماره‌یه‌ك كۆپی زۆری لێ ده‌فرۆشێت، به‌ڵام ئه‌م شێوازه لێره تا ئاستێك جیاوازه.


کەریم ئیبراهیم پوور – شەهید\nکەریم ئیبراهیم پوور\nیادێک و چوونیەتی شەهید بوونی شەهید\nناسراو بە کەریم زاواکێوی.\nنازانم کەی بۆتەپێشمەرگە،بەڵام کە بووم بە پێشمەرگە کەریم پێشمەرگەیەکی دیاروبەر چاو بوو.\n(تێبینی کاک ڕەحیم پەڕشەیی، ئەوەڵی بەهاری ۱۳٦۰هەتاوی کە بۆتە پێشمەرکە.کەریم پێشمەرگە بووە.)\nکەریم خەڵکی زاواکێوی مەهاباد بوو.\nجەوانێکی شای بەخۆ و دڵخۆش و هەمیشە وەک ئاشق بەرچاو دەکەوت،بەڵام لە هەمان کاتدا کەسێکی نەفس بەرز و حەیا بەخۆ و بەڕێز بوو لە ناو خەڵک دا.زۆر شتی پێ عەیب و شەرم بوو.\nپاکوخاوێنو جوان پۆش بوو.\nغیرەت لە قیافەیدا خۆی دەنواند ترس خەبەرێکی نەبوو لەلای کەریم. بەتوانا و چالاک و لەش سووکو هەڵمەت بەر بوو بۆ سەر دوژمنانی کورد و کوردستان.\nدەم شۆخی و جەفەنگی هەبوو لەگەڵ هاوڕێیانی نزیکی خۆی،بەڵام جارجار بەرخوردی تووند بوو لەگەڵ بەعزێک لە هاوڕێیانی.\nدەتوانم بڵێم لە شەڕدا زۆر ئازاو هەڵمەت بەر بوو،بەڵام زۆر بە تاکتیک نەبوو.\nلە شەڕدا هەڵەشە نەدەبوو ئارامی خۆی لە دەست نەدەدا.جارێک بە ئاربیجی لە پایەگای نجنێ سەرووماندا.من گوللەکانم دەدایە دەستی کە لێی وەردەگرم هەموو جارێک دەی گوت لە بیرمە.منیش وتم خۆ چەڵەمە شکێنەمان نەکردوە.\nکەریم لە زۆر شەڕی قارەمانانەدا بەشداری چالاکانەو ئازایانەی کردووە.\nبۆ کار وئەرکە پێسپێراوەکان بە سینەی\nزۆر دەمێک نەبوو کرا بوو بە فەرمەندەی دەستەی شەهید مەلا ئیبراهیمی حیکمەت لە لکی۲.\nچەند ڕۆژێک بەرلە شەهید بوونی ڕۆژێکیان.\nلە کۆخەکانی بەردەڕەش نانو چای نیوەڕۆمان خوارد بوو.\nکەریم یادی بەخێر لە ماڵێک بووم بانگی کردم. کە چوومە دەر ، پرسیارم لێ کرد دەڕۆین؟ وتی: هەر تۆ وەرە. کە چووم پێی وتم. پەلێک دەچین بۆ مەئمووریەت تۆش لەگەڵمان دەبی. خۆ پێت ناخۆش نیە؟ زۆرم پێ خۆشە.هەمووی ئەوانەی لە لیستەکەدا بوون کۆی کردینەوەو ڕووبە کەشەنێ بە دۆڵێدا هەڵگەڕاین بە شێنەیی.\nلە کۆخەکان دەرچوو بووینەدەر.هاتە نزیکم دەم بە پێ کەنین وتی: ڕێشمان دەکەوێتە سیوچ نەچی خۆتمان لێ وەشاری.منیش وتم: ناهەرگیز فکری وام نیە.بەتایبەت یەکەم جارە بە مەسئولیەتی تۆ دەچین بۆ جەولە.پرسیم لێی دیارە بۆ شوێنک دەچین کە دڵت لێی خۆشە؟ یادی بە خێر وتی: لێت ناشارمەوە چوونکە بڕوام بەتۆ هەیە. لەگەڵ کچێک بڕیارمان داوە کە ژیانی هاوبەش پێک بێنین. ڕێمان دەکەوێتە ئەوێ بەیەکەوە دەچین بۆ ماڵیان دەیبینی. بە گەرمی پیرۆزبایم پێ وت.ئەوە یەکەم جار بوو کە کەریم ئاوا ئیحتیبارم پێ بکات.منیش زۆر خۆشحاڵبووم کە متمانەی پێم کرد. ئەمە یەکەم جارە من باسی دەکەم.\nبەڵێ هەر ئەو شەوە چووین بۆ ئەو دێیە.من چووم بۆ ماڵێکی ئاشنای خۆم،بەڵام بۆ خەو چووین بۆ ئەو ماڵە کە ئازیزەکەی یادزیندو کەریمی لێ بوو. پێشمەرگەکان هەموو خەوتن.من و کەریم نەخەوت بووین.زۆر ماڵی چاک بوون ئەوانیش خەوت بوون ،بەڵام کچە نەخەوت بوو هات بۆ دیوەکەی ئێمەی لێ بووین.کەریم پێی وت کە بۆ منی باس کردووە.منیش ئارەزووی خۆش بەختیم بۆ خواستن و خۆشحاڵی خۆم بۆ دەربرین. چارەکە سەعاتێک قسەیان کردو کچەکە چوو خەوت.\nبۆ شەوی دوای چووین بۆ گوندێکی دیکە تا لای بەیانی لەوێ بووین،لای بەیانی ڕۆیشتین بۆ کێوێک تادوانیوەڕۆ.چووین بۆ گوندێک\nشەوەکەش چووین بۆ سیوچی. پێشمەرگەکانی دیکەش هات بوون بۆ ئەوێ.بۆ شەوی دوایی چووین بۆ نژۆ و سەدبار بۆ خەویش چووین بۆ وشکەدەرە.\nشەو لە وشکەدەرە بووین تا نیوەڕۆی ڕۆژی ۱۳٦۳.٤.۲۷نانو چای نیوەڕۆمان خواردو.وشکەدەرە دراینە بەر تۆپی ۱۰٦.\nئێمە لکی۲ بووین کاک کەریم سەقزیشمان لەگەڵ بوو ئەو جێگری هێز بوو.کاک سەید برایم ئەندامی کۆمیتەی شارستان بوو ئەویشمان لەگەڵ بوو.\nکراین بە دووبەش.ئێمە بە بەری وشکەدەرەوە ڕۆیشتین بۆ دوو شیوانی یان دوو ڕێیانی وشکەدەرە ساوان.ئەو دەستەی ئێمە زۆر بە خێرا ڕۆیشتین دامانە بەر دەست ڕێژی چەکەکانمان.لەوێش بووین بە دوو بەش.بەشکمان دامەزڕا بوون تەقەیان لێدەکردن. ئێمەش هێرشمان کردنە سەریان.کەریم زاواکێوی لەگەڵ تیمی هێرش بوو.\nمن لە ناوشیو دارەکاندا بووم لەگەڵ چوار پێشمەرگەی دیکە.\nکەریم لە دەستی چەپی ئێمەوە بوو بە تەنیا لە نێو گەنمەکەوە ڕۆیشت.لەو کاتەدا تەقە زۆر کەم ببوو چوونکە جاش و پاسدارەکان هەڵاتبوون.ئۆتومبێلێک بە دۆشکەوە لە بەرزایەکی پێشمانەوە بوو. جێبێکیش بە تۆپێکی ۱۰٦ لە ۱۰ بۆ ۱٥ میتری لەپێشمانەوە بوو. لەو کاتەدا پاسدارێک لە ناو گڕەبەردەکان دا لە نزیک تۆیتاکەدابوو. تەقەی لە کەریم کرد. کەریم بریندار بوو.گوللە لە ئەژویی بۆ سەرێ لە ئەستوورای ڕانیدرا بوو.شا ڕەگی خوێنی گرتبوو. هاواری کرد ئەوە بۆ نایەن بمبەنە دوواوە. دوو پێشمەرگە خێرا چوون کەریم بێنن. ئێمەش تەقەمان دەکرد.\nئەوپاسدارەی تەقەی لە کەریم کرد چووە سەر دۆشکەکە لە پشتی تۆیوتاکەدا.پاسدارێکەش ئۆتومبێلەکەی لێ خوڕی هەرچەند تەقەمان لێ کردن ،بەڵام هەر دەرچوون.ئیتر نازانم داخۆ بریندار بوون یان نا.\nکەریم یان هێنایە دوواوە.بۆ شیوەکە. منیش چووم بۆ لای گیانی تێدا مابوو.بەداخێکی زۆر گرانەوە.جوان لە بیرمە قەت لە بیرم ناچێ. دوو جار وتی: خۆزگە شەهید نەبم، خۆزگە شەهید نەبم.ئیتر گیانی شل بوو چاوی لە سەریەک دانان و دڵی پڕ لە هیواو ئاواتی لە لێدان کەوت.\nدوای بەڕێمان کردەوە. چووین بۆ سەر جیبەکە بە ۱۰٦ کە کەڵەشینکۆفێکی یەک لاقی تێدا بوو.هەر لەوێ درا بە ناسر ڕەشیدی کە دوای\nلە دارێنە شەهید بوو.\nتەرمی شەهید کەریم مان برد بۆ وشکەدەرە لەوێشەوە بۆ باوسەین لەوێشەوە بۆ زاواکێو.\nکاک سەید برایم هاشمی بۆی باس کردم کە تەرمەکەیان بردۆتەوە.لە ساردەکۆستان لایان داوە. ویستویانە بەبێ دەنگی مەلای گوند یان کەسانێکی ناسیاو لەگەڵ خۆیان بەرن بۆ ماڵی شەهید کەریم،بەڵام ژنێک دەچێ بۆ لایان بەبێ ئەوەی کەس بۆی باس بکات.دەگرێ و دەڵێ کوا کەریمی برام خەونم پێوە دیوە شەهید بووە.ئەو ژنە خۆشکی شەهید کەریم دەبێ.دەڵێ لە خەوما قاسم کە ساڵێک پێشتر شەهید ببوو جلەکانی داوە بە کەریم.\nشەهید قاسم ساردەکوێستانی نزیکترین هاوڕێی کەریم بوو.\nیادی بەخێرو ڕۆحی شاد بێت.\n(کاک ڕەحیم پەڕشەیش لەگەڵ دەبێ کە تەرمی شەهید کەریم دەبەنەوە بۆ زاواکێو.\nدەڵێ تەرمەکە لە مزگەوتی ساردەکوێستان دادەنێن، نگابانیان لە بەر دەرگاداناوە،بەڵام خۆشکی شەهید کەریم لە پەنجێرێکەوە دەچێتە ژوور سەیری دەکات کە براکەیەتی.لەوێ دەبێ بە شینوگریان.\nئێوارەی ڕۆژی ۱۳٦۳.٤.۲٨ لە ناو کۆڕی ماتەمینی ئازیزانی وخەڵکی زاواکێو و هاوڕێ و هاوسەنگەرەکانی بە خاکی پاکی نیشتمانی لە زێدەکەی واتە کۆندی زاواکێو بە خاک دەس پێرن. کاک خدری باوکی شەهید کەریم ئیبراهیم پوور زۆر بە غیرەت وبە ڕۆحیەکی بەرزەوە کۆڕە قارەمانەکەی دواین ماڵئاوای لێدەکات)


ANF | دۆسیەى کیمیابارانکردنى ھەڵەبجە و هۆکارەکەى و تاوانبارەکانی\nدۆسیەى کیمیابارانکردنى ھەڵەبجە و هۆکارەکەى و تاوانبارەکانی\nکیمیارانکردن و گازبارانکردنی هەڵەبجە لەلایەن ڕژێمى بەعسى عێراقەوە یەکێک لە تاوانەکانى دژ بە مرۆڤایەتییە. لە گازبارانکردن و کیمیابارانکردنى هەڵەبجەدا نزیکەى ٢٠ هەزار هاووڵاتیى هەڵەبجە و دەورووبەرى بوونە قوربانی، کە بەلانیکەمەوە ٥ هەزار کەسیان شەهیدبوون.\nهه‌ینی, 16 Mar 2018, 06:08\nنزیک نیوەڕۆی رۆژی ١٦ی ئازاری ١٩٨٨ / ٢٦ى ڕەشەمەی ٢٧٨٨ى کوردی، فڕۆکە جەنگییەکانى ڕژێمى بەعسى عێراق شاری هەڵەبجەیان بە نزیکەى ٢٠٠ تۆن بۆمب و گازى کیمیایى بۆردومانکرد. بەوەش تاوانێکى دژ بە مرۆڤایەتى و جینۆسایدکردنى نەتەوەی کوردیان ئەنجامدا.\nلەو بۆردومانەدا بەلانیکەمەوە ٥ هەزار هاووڵاتى لە ماوەیەکى کەمدا لە ناو ماڵەکانى خۆیاندا، لەسەر شەقامەکان، لەسەر سفرە و لە کاتى نانخواردندا، لە دەشت و دەر و سەر کانیاوەکان و لە کەنارى چەم و ڕووبارەکاندا شەهیدبوون. زیاتر لە ١٠ هەزار هاووڵاتیش برینداربوون، کە زۆرینەیان ژن و منداڵ و کەسانى بە تەمەن بوون.\nتاوەکو ئێستاش ٧٦ بنەماڵەى هەڵەبجە سۆراغى ١١٢ منداڵى ونبویان نازانن، کە لەکاتى کیمیابارانکردن، یان لە دواى ئاوارەبوونیان بەهۆى کیمیابارانەکەوە لە یەکترى دابڕاون. سەربارى ئەوەش خەڵکى هەڵەبجە، کە هۆى کیمیابارانکردنەکەوە ئاوارەى کەمپەکان بوون لە رۆژهەڵاتى کوردستان و ئێران، سەدان کەسیان گیانیان لەدەستداو لە کەمپەکان، یان شارو شارۆچکەکانى تر بەخاک سپێردراون.\nهەروەها لە کاتى هەڵهاتنى خەڵکى هەڵەبجەدا لە ڕیگا سەخت و کوێستانییەکاندا دەیان کەس گیانیان لە دەستدا. دەیان برینداریش بەهۆى قورسى برینەکانیانەوە لە نەخۆشخانە جۆراجۆرەکانى ئێراندا گیانیان لە دەستدا. تا ئێستا لە پارێزگای هەڵەبجە نزیکەی ٦٠ گۆڕی بەکۆمەڵ هەڵدراونەتەوە، بەڵام ناشزانرێت چەند گۆڕی بەکۆمەڵی تر لەو پارێزگایەدا ماون و هەڵنەدراونەتەوە.\nئەو دۆخە وایکردووە ئامارێکى ڕوون لە شەهید و بریندارەکانى ئەو هێرشە کیمیاییە بۆ سەر هەڵەبجە لەبەردەستدا نەبێت، بەڵام بەپێى خەمڵاندنەکان، بە گشتى نزیکەى ٢٠ هەزار کەس لە خەڵکى هەڵەبجە و دەورووبەری بوونە قوربانیى ئەو چەکە کۆکوژەى بەعس.\nکیمیابارانکردنى شارى هەڵەبجە، کە بە مەبەستى کۆمەڵکوژکردنى خەڵکى هەڵەبجە و لەچوارچێوەى پلانەکانى سڕینەوەى بە کۆمەڵی نەتەوەى کورددا بوو، جگە لە زیانە مرۆییەکان، زیانێکى زۆرى بە ژینگە، زەوی، درەخت، باخ و لەوەڕگە و دەشتەکانى هەڵەبجە گەیاند و ژەهراویکردن. هەروەها هەزاران باڵندە و ئاژەڵى ماڵى و کێوى بە ژەهری کۆمپانیاکانى بەرهەمهێنانى ماددەى کیمیایى و لەسەر دەستى ڕژێمى بەعس لەناو چوون.\nکێ چەکی بە ڕژێمەکەی سەدام فرۆشت؟\nبەگوێرەی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەى (دی تاگستایتونگ - Die tagezeitun)ی ئەڵمانی، کە لە ١٧ی دیسەمبەری ٢٠٠٢دا بڵاویکردووەتەوە، زیاتر لە (١٥٨) کۆمپانیای جیھانی بەڕێگەی نایاسایی یارمەتی ڕژێمەکەی عێراقیان داوە، بۆ بەدەستھێنانی کەرەستەی جەنگی قەدەغەی جۆراوجۆر بە چەکی ئەتۆمی و کیمیایی و بایلۆژییەوە. لەوانەش (٨٠) کۆمپانیای ئەڵمانی، (٢٤)ی ئەمریکی، (٨)ی فەڕەنسی، (١٧)ی بەریتانی، (٥)ی یابانی، (٦)ی ڕووسی، (٧)ی بەلجیکی، (٣)ی چینی، (٣)ی ئیسپانی، (٣)ی ھۆڵەندی و (٢)سویدی بوون.\nتاوەکو ئێستا بەڵگەى پێویست و سەلمێنەر لەسەر ٢٥ کۆمپانیایان کۆکراوەتەوە، کە بەپێى ئەو بەڵگانە دەسەلمێنرێت ئەو کۆمپانیایانە ماددەی کیمیاییان بە سەدام داوە و ئەو ماددە کیمیایەشیان لە دژى خەڵکى هەڵەبجە بەکارهێنراون. لەسەر ئەو بنەمایەش کار بۆ ئەوە دەکرێت، کە سکاڵا لەسەر ئەو ٢٥ کۆمپانیایە تۆمار بکرێت و بدرێن بە دادگای نێودەوڵەتی.\nگاز و ماددەی کیمیاییە بەکارهاتووەکان لە دژى هاووڵاتیانى ھەڵەبجە\nئەو گاز و ماددە کیمیاییانەى لە ھەڵەبجە بەکار ھێنران، زۆر جیاوازترن لەو گازە کیمیاییانەى لەلایەن مرۆڤایەتییەوە ناسراون و پێناسەى روونیان بۆ کراوە.\nبەپێى وتەی پڕۆفیسۆر کریستیان گۆستن لەسەر خواستی تایبەتی سەدام حوسێن تێکەڵەیەک لە کۆمەڵێک گازی جیاواز دروستکراوە بۆ بەکارھێنانیان لە ھەڵەبجەدا. ئەو ماددانەش بریتیبوون لە (گازی خەردەل، گازی دەمار، سارین، ڤى ئیکس، تابوون و سیانید).\nبە وتەى ئەو پڕۆفیسۆرە ئەو تێکەڵەیە، یان بەشێک لە تێکەڵەى ئەو ماددە کیمیاییانە کاریگەریی قورس لەسەر بەرکەوتوان دروست دەکەن و چارەسەرکردنیان ئەستەم دەبێت. ئەوەش بەمەبەست کراوە و لە پێناو کۆمەڵکوژکردنى تەواوەتیدا خراوەتە گەڕ. یەکێکی دیکەش لە ھۆکارەکانی تێکەڵکردنی ئەو ماددە کیمیاییانە لەلایەن ڕژێمەوە بۆ کەمکردنەوەی توانای وەچەخستنەوە بووە، واتە بە مەبەستی سڕینەوەی نەژادی ئەم ماددە کیمیاییە تێکەڵەیە دروستکراوە.\nعەلی حەسەن مەجید ناسراو بە عەلی کیمیاوی\nعەلی حەسەن مەجید (١٩٤١-٢٠١٠) ناسراو بە عەلی کیمیاوی ئامۆزای سەدام حوسێن سەرۆکی پێشووتری ڕژێمی عێراق و فەرماندەى باکووری عێراق و وەزیری بەرگریی ڕژێمى بەعس لە ناوەڕاستی نەوەدەکاندا بوو.\nعەلی حەسەن مەجید لەبەر بەشداریکردنى فراوان و سەرپەرشتیکردن و بەکارهێنانى چەکى کیمیایى لە دژى هاووڵاتیانى باشوورى کوردستان بە عەلی کیمیاوی ناوسراوە. عەلی کیمیایى بەلانیکەمەوە فەرمانى بۆ ٢١ هێرشى کیمیایى لە دژى خەڵکى باشوور و رۆژهەڵاتى کوردستان دەرکردووە و بەسەرپەرشتیى ئەو، ئەو هێرشە کیمیاییانە ئەنجامدراون، کە گەورەترینیان فەرمانى هێرشى کیمیایى بوو بۆ سەر هەڵەبجە.\nعەلی کیمیایی لە وتەیەکدا، کە دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەدام دەست میدیاکان کەوتووە دەڵێت "بەچەکی کیمیای ھەموویان (کوردەکان) دەکوژم. کێ بەتەمایە قسە بکات؟ ھەرچیەک دەڵێن با بیڵێن".\nتاوانباری سەرەکیی کیمیابارانکردنى هەڵەبجە و کوردستان عەلی حەسەن مەجیدە. ئەو تاوانبارە لەلایەن دادگای باڵای تایبەتی تاوانەکانی عێراقەوە، کە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس دامەزرێنرابوو، بە تاوانی بەشداریکردن لە کۆمەڵکوژکردن و ئەنجامدانى جینۆساید لە پرۆسەى ئەنفال و کیمیابارانکردنى ھەڵەبجەدا، سزاى لەسێدارەدانی بۆ دەرکرا.\nلە دواى ڕووخانى ڕژێمى بەعس عەلی حەسەن مەجید وەک تاوانبارێکى سەرەکیى لیستى ٥٥ کەسە تاوانبارەکەى ڕژێمى بەعس لە ڕۆژی ٢١ى ئابی ٢٠٠٣ / ٣٠ى گەلاوێژدا، دەستگیرکرا. رۆژی ٢٤ى حوزەیرانى ٢٠٠٧ / ٣ى پووشپەڕدا، لەلایەن دادگاوە سزاى لەسێدارەدانى بۆ دەرکرا و ڕۆژی ٢٥ ى کانوونی دووەمی ٢٠١٠ / ٥ى ڕێبەندان، حوکمەکەی بەسەردا جێبەجێکرا.\nلە ٢٣ کانونی یەکەمی ٢٠٠٥ / ٤ى ڕێبەندان دادگای باڵای ھۆڵەندا، بڕیاری ١٥ ساڵ زیندانیی بەسەر فرانس ڤان ئانرانتدا سەپاند. فرانس ڤان ئانرانت ئەو کەسە بوو، کە یارمەتیی سەدام حوسێنی دابوو بۆ دروستکردن و دەستکەوتنى چەکى کیمیایى. ھەر لەو دادگایەدا دۆسیەی ھەڵەبجە بە جینۆساید ناسێنرا. ئەوەش یەکەمین جار بوو لە دادگایەکی باڵادا کۆمەڵکوژکردن وگازبارانکردنى ھەڵەبجە بە جینۆساید بناسرێنرێت.\nهەروەها دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق، نزیکەی ٥٠٠ دیکۆمێنتی ڕووبەڕووی سەدام حوسێن سەرۆکی پێشوی ڕژێمی عێراقی کردەوە، کە بەڵگەی ڕاستەوخۆیان تێدابوو، لەبارەى بەکارھێنانی ئەو گازە بە فەرمانی عەلی حەسەن مەجید و خودی سەدام.\nچەمکی کۆمەڵکوژی، یەکێکە لەو چەمکانە، کە لە بوارەکانی سیاسەت و یاسادا بەکار دەھێنرێت. ئەم چەمکە بۆ ئەو تاوانە نێودەوڵەتیانەیە، کە مەبەست لێی کۆمەڵکوژکردنی گەلێک یان نەژادێکە. ئەم چەمکە لە بنەمادا دوو بەشە: جینۆ، واتە نەژاد، ساید، واتە ئیبادە یان بەکۆمەڵ کوشتن.\nبەپێى کۆنڤانسیۆن و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان، بەزۆر دەرکردنى کۆمەڵە خەڵکێک لەسەر ماڵ و زەوی و شوێنى ژیانیان و ڕاگواستنیان بۆ شوێنێکى تر، قەدەغەکردنى زمان و کولتوریان، کوشتن و لەناوبردنیان، ڕێگریکردن لە شێوەى ژیان و لەناوبردنى سەرچاوەى ئابووری و بژێویى ژیانیان و کۆمەڵکوژکردنیان، بە جینۆساید ئەژمار دەکرێت.\nدوای ئەو کارەساتەی لە ھۆڵۆکۆستدا نازییەکان بەسەر جولەکەکانیاندا ھێنا، نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٨دا بڕیارێکی بۆ قەدەغەکردنی کۆمەڵکوژیی گەلان دەرکرد. لەپاڵیشیدا بڕیارێکی بۆ سزادانی ئەو دەسەڵاتانە دەرکرا، کە بەو کردەیە ھەڵدەستن.\nدەوڵەتی عێراق لە ساڵی ١٩٥٩ واژووی لەسەر ئەو پرۆژە بڕیارەی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد. ھەرچەندە بە ھیچ شێوەیەک حکومەتی بەعسی عێراقی پابەند نەبوو پێوەی.\nلە سەردەمى نیشتەجێبوونى مرۆڤەوە، هەڵەبجە تاوەکو ئەمڕۆ ناوچەیەکى ئاوەدان بووە و بە بەردەوامى ژیانى تێدابووە. شارستانیەتەکان و دەسەڵاتەکانى ئاشووری، پیشدادی، میدیا، ئەخمینی (هەخامەنشییەکان)، ئەسکەندەر (مەقەدونی)، ئەشکانى و ساسانى بە خۆیەوە بینیوە.\nمێژوونووس ئەمین زەکی بەگ، لایوایە شوێنی ئێستای ھەڵەبجە، ھەمان ئەو شوێنەیە، کە لە مێژوودا بە شاری سەرجۆنی ئەکەدی (٣٥٠٠-پ . ز) ناسراوە.\nلە ساڵى ٦٤٣ زایینەوە ئایینى ئیسلام لە هەڵەبجەدا بڵاوبووەتەوە و لەوە بە دواوەش هەر یەک لە دەسەڵاتەکانى عەباسی و ڕوادییەکان، سلجوقییەکان، ئەتابەکەکان، ئەییوبییەکان، مەغۆلی، جەلائیری مەڕەسپی، تەیمووری لەنگ، ئەردەڵان و سەفەوییەکان، بابانەکان، عوسمانی، ئینگلیز، شێخ مەحمود، حکومەتی عێراق، حکومەتی هەرێمى بە خۆییەوە بینیووە.\nئەوەى کە ئێستا پێى دەوترێت شارى هەڵەبجە لە سەدەى ١٦ى زایندا دروستکراوە. ھەڵەبجەی جاران دوو قەیسەری گەورەی ھەبوو (قەیسەری پاشا و قەیسەری حامید بەگ) کە لە ساڵی ١٩٣٤ درووستکرابوون.\nبینا و سەرا و پۆلیسخانەی ھەڵەبجە ساڵی ١٩٣٠ درووستکراون. یەکەم قوتابخانە ساڵی ١٩٢٥ و ساڵی ١٩٢٩ بوو بە خاوەنی نەخۆشخانە، ساڵی ١٩٤٠ ئامێری کارەبای ھەڵەبجە، کە موەلیدەیەکى بەرمهێنانى کارەبا بووە، کەوتووەتە گەڕ.\nلە ساڵی ١٩٢٩ پڕۆژەی تۆڕی ئاوی ھەڵەبجە تەواو بووە. لە ساڵی ١٩٢٤ تەلەگراف خانە دامەزاوە، لەناو شاری ھەڵەبجە تەنھا یەک ئۆتۆمبێل ھەبووە پێیان وتووە (لۆریەکەی عەزە) ئەو لۆرییە لە ساڵى ١٩٥٠دا بە دوو ڕۆژ جاریک لەهەڵەبجەوە ئەچوو بۆ سلێمانى.\nسروشت و کشتوکاڵی هەڵەبجە\nبەشێک لە دەشتى شارەزوور دەکەوێتە سنوورى هەڵەبجە. هاوکات تێکەڵبوونی بە شاخەکانى هەورامان وایکردووە، کە ببێتە خاوەنی چەندین کانیاوى گەورە و دەشتى بە پیت.\nساڵانە لە ٥٥٠ ملم تاوەکو ٧٥٠ ملم بارانى لێ دەبارێت. ئەو ڕێژە بارانە و خاکى بەپیت وایکردووە، چەندین جۆر بەروبووومى کشتوکاڵى وەک هەنار، ترێ و گەنم و سێوی بە ناوبانگی تیادا بەرهەمبهێنرێت.\nبە گشتى له سنورى پارێزگاى هه‌ڵه‌بجەدا، ١١٦ هه‌زار دۆنم زه‌ویى كشتوكاڵى هه‌یه، کە ٨ هه‌زار و ٥٠٠ دۆنمى باخى هه‌ناره و له‌لایه‌ن هه‌زار باخه‌وانى ئەو سنوورەوە نزیکەى ٢٥ هه‌زار تۆن هەناری لێ بەرهەم دەهێنرێت.\nهەروەها لە سنووری هه‌ڵه‌بجه و هه‌ورامان نزیكه‌ى ٨٠ هه‌زار دارگوێز هه‌یه و ساڵانه‌ش نزیكه‌ى ١٠ملیۆن گوێزى لێ ده‌چنرێته‌وه.\nبە پارێزگابوونی هەڵەبجە\nلە ٥ى شوباتى ٢٠١٣ / ١٧ى ڕێبەندان، بڕیاری بە پارێزگابوونی هەڵەبجە لەلایەن نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی ئەوكاتەی عێراقەوە دەرکرا.\nلە ١٣ى ئازارى ٢٠١٤ / ٢٢ى رەشەمە دا حوكمەتى هەرێم بڕیاری بە پارێزگا بوونى هەڵەبجەى دەرکرد. لە ١٦ى هەمان مانگدا / ٢٥ى ڕەشەمە، فەرمانی هەرێمیی بۆ دەركرا. پەرلەمانى کوردستانیش لە ٥ى شوباتى ٢٠١٥ / ١٦ی ڕێبەندان دا بڕیارى بە پارێزگا بوونى هەڵەبجەى دەرکرد.\nبەپێى ئاماری دەستەى ئامارى هەرێم ژمارەى دانیشتوانى پارێزگاى هەڵەبجە ١١١ هەزار و ٣٥٥ کەسە. دانیشتوانى ناو شارى هەلەبجە، واتە ناوەندى پارێزگاکە زیاتر لە ٧٠ هەزار کەس دەبێت.\nهەروەها ڕووبەری پارێزگاکە هەزار و ٥٩٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. پێش بڕیارى بە پارێزگاکردنى هەڵەبجە، هەڵەبجە بەشێک بووە لە پارێزگاى سلێمانى و ٣٩.٩%ى ڕووبەرى پارێزگاى سلێمانی و زیاتر لە ١٢%ى دانیشتوانی پارێزگاى سلێمانیى پێکهێنابوو.\nسنووری پارێزگاى هەڵەبجە هەر یەک لە ناحیەکانی خورماڵ، سیروان و بیارە و ١٥٣ گوند لەخۆ دەگرێت.\nھەڵەبجە بە ھەریەکە لە چیاکانی شنروێ، باڵامبۆ، ھەورامان دەورەدراوە. ٧٥ کیلۆمەتر سنوورى هاوبەشى لەگەڵ ڕۆژهەڵاتى کوردستاندا هەیە.\nشارى هەڵەبجە دەکەوێتە ٨٣ کیلۆمەتریى باشوورى ڕۆژهەڵاتى سلێمانى و ١٥ کیلۆمەتریش لە ڕۆژهەڵاتى کوردستانەوە دوورە و دەشکەوێتە ٢٢٥ کیلۆمەتریى باکوری ڕۆژهەڵاتى بەغدادەوە.\nنزیکەى ١٢ هەزار یەکەى نیشتەجێبوون و خانووى تێدایە. لە هه‌ڵه‌بجه نزیكه‌ى ٢٩ هه‌زار خوێندکار له ١٤٥ خوێندنگەدا وانەدەخوێنن، کە ٩٧ خوێندنگەیان بنەڕەتین. هەروەها لە ١١ خوێندنگەش به زمانى ئینگلیزى وانه خوێندکاران دەوترێته‌وه.\nهەڵەبجە ٣٠ هه‌زار هاوبه‌شى كاره‌با هه‌یه. لەو کاتانەدا، کە کارەبای نیشتمانى نەبێت بە ٥٤ موەلیده‌ى ئه‌هلى کارەبا بۆ هاووڵاتیان و شوێنە گشتییەکانى هەڵەبجە دابین دەکرێت.


ئەم وتارە خوێندنەوەیەکە لەسەر سیاسەتی کوردی ڕۆژهەڵات، ئەو پلان و پڕۆژە سیاسییانەی کوردی ئەم پارچەیە، پاش دۆڕاندنی کۆمارییەکان و جۆرێک تێپەڕبوونی قۆناغی\nترامپیسم یا لانیکەم بەسەرهاتنی نۆرە دەسەڵاتی دۆناڵد ترامپ، دەتوانێ هەیبێ. هەروەها توێژینەوەیەکە لە هۆکارەکانی ئەو جۆرە سیاسەت کردنەی کۆمەڵگای کوردی لە ساڵانی ڕابردوودا، بە حیزب و ڕێکخراوە و سیاسیی و نوخبەکانیەوە، بە شێوەیەک کە دەیەوێ بەگشتی خوێندنەوەی کوردی ڕۆژهەڵات بۆ ڕووداوە سیاسییە ئێرانی و جهانییەکان بداتە بەر باس و لێکۆڵینەوە.\nئەوە ڕاستییەکی حاشا هەڵنەگرە کە ئێستا پڕۆسەی ڕێفۆرم لە ئێراندا شکستی هێناوە و هیچ هیوایەک بۆ کرانەوەی فەزای سیاسی لە ئارادا نییە تا کوردیش بتوانێ لەو فەزایەدا خۆی ببینێتەوە. لە لایەکی ترەوە ئەو حوکومەتە ئێستا لەسەر دەسەڵاتە، جارێ نیشانەکانی خێرای ڕووخانی پێوە دیار نییە. تەنانەت لە ئەگەری هەرەسهێنانی ئەو دەسەڵاتە سیاسییەشدا ـ جا بە هۆی دەستێوەردانی دەستێکی دەرەکییەوە بێ یاخود سەرهەڵدانێکی کۆمەڵایەتیی لەناکاو و بەهێز کە بتوانێ جێگای پێ لێژ کا ـ ئەوسایش هێشتا ئیمکانی ئەوە بۆ کورد نییە بیهەوێ لە چوارچێوەی ئەو قەوارە سیاسیـکولتووریە کە ناوی ئێرانە، خۆی دەرباز کا و ئاڵای سەربەخۆیی سیاسی بەرزکاتەوە، بۆیە گرنگە بۆ خۆی ڕوون کاتەوە دەیەوێ چ هەڵسوکەوتێکی لەگەڵ هێزە سیاسییە جۆراوجۆرەکانی ئێستا\nو داهاتووی ئێران هەبێ؟\nلەم پێناوە و لە درێژەدا بۆ کرانەوەی زیاتری بابەتەکە هەوڵ دەدرێ سیاسەتی گشتی حیزب و لایەنە کوردییەکانی تری ڕۆژهەڵات و هەروەها بەشێک لە چالاکیی و هەڵوێستەکانی خەڵکی ئەم پارچە، نوخبە و کەسایەتییە جۆراوجۆرەکانی، وەک نموونە لە مەحەک بدرێ و خوێندنەوەی تازەیان بۆ بکرێ ، لەوێوە بەڵکوو هەنگاوێک هەڵبهێنرێ بەرەو ئەوێ کە چۆن دەکرێ کورد خۆی لە سیاسەتە کۆنەکانی هەتا ئێستای داماڵێ و بیر لە ستراتیژ و سیاسەتی تازە و کاراتر بکاتەوە\n٤۲ساڵە بەشێک لە لایەن وئەجێندا کوردی خەون بە ڕووخانی کۆماری ئیسلامییەوە دەبینێ و پێی وایە ئەو ڕێژیمە لە درەنگ\nو زوویەکی نەک ئەوەندە درەنگدا سەربەرەوخوار دەبێتەوە و هەلێکی مێژوویی زێڕین بۆ کورد و نەتەوەکانی تر دەڕەخسێ بێ ئەوەێ چوارچێوەیەکی پڕاکتیکی ئەوتۆی هەبێ بۆ خێراییدان بەو پڕۆسەیە و هیچ ئامادە کارییەکی کۆنکرێتیشی کردبێ بۆ ڕۆژانی پاش داڕمانی دیواری دەسەڵات. ٤۲ ساڵە کورد سیاسەتی چاوەڕوانی گرتووەتە بەر و چارەنووسی خۆی داوەتە دەست قەدەر، جا سەیریشە نەک ئەوەیە ئەو قەدەرەی پێبگۆڕدرێ نەک ئەوەشە قبووڵی کا و بیەوێ لەگەڵی ڕابێ! چاوخشاندنێک بە مێژووی ڕووداو و کردەکانی ئەو ساڵانەدا پێمان دەڵێ کە ئێمە وەک کورد هەرخەرێکین خۆمان دووپات دەکەینەوە و هیچ قسە، هیچ پلانێکی تازەمان لە ئارادا نییە بەڵکوو لە هەندێک بواریشدا تووشی گەڕانەوە و پاڕادۆکس و شەفاف نەبوون لەگەڵ خۆماندا بووین.\nلەسەرەتای سەرهەڵدانی شۆڕشی گەلانی ئێرانەوە هەتا سەقامگیربوونی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی و هەتا ئێستاش بزوتنەوەی کوردی کە باری گرانی شەڕەکەی لەسەر شانی حیزبەکان و تا ڕادەیەکیش خەڵک بووە، کۆڵەکەی سەرەکیی کە ستراتیژی ئەو بزوتنەوە لەسەری ڕاوەستاوە، شەڕی چەکداری و ڕووخانی کۆماری ئیسلامی بووە. لە سەرەتاوە تا دەساڵی یەکەمی تەمەنی کۆماری ئیسلامی، هێزی پێشمەرگە ئیمکانێکی زیاتری بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ حوکومەت هەبوو بەڵام پاش تەواو بوونی شەڕی ئێران و عێراق و سەقامگیربوونی کۆماری ئیسلامی، وردە وردە پاشەکشێی هێزی چەکدار لە لادێ و شاخەکان دەستیپێکرد، بەجێهێشتنی شارەکانیش کە پێشتر دەستی پێکردبوو، هەروا دەڕۆیی و\nهاوسەنگیی هێزەکان لە دژی هێزی پێشمەرگە دەشکایەوە. لە کۆتایی هەشتاکانی زایینیدا بۆمبارانی کیمیاوی هەڵەبجە، تێرۆری ڕێبەرانی سیاسی کورد و هەرەسهێنانی ئۆردووگای سۆشیالیزم لەئاستی نێونەتەوەییدا، لە باری دەروونییەوە، قورساییەکی زۆری لە سەر دڵی بزووتنەوەی کوردی دانا بە جۆرێک کە ئەو ساڵانە لە ناوەوە و دەرەوە بۆ کورد ساڵانێکی خەموکیی و دڵساردی بوو، تا سەرەتای نەوەدەکان و شەڕی یەکەمی کەنداو کە ئەمریکا هێرشی کردە سەر عێراق و هێنانە ئارای دەنگوباسی نەزمی نوێی جیهانی لە لایەن جۆرج بۆشی یەکەمەوە، بوو بە ڕۆژەڤ.\nحیزبە کوردییەکانی باشووری کوردستان کە تا ئەو کاتە زۆر لاواز ببوون، هەلێکیان بۆ هەڵکەوت و سەرخۆکەوتنەوە. هەر ئەوە هیوایەکیشی خستەوە دڵی حیزبە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و هەر ئەوەش، ڕەنگە بەجۆرێک، بووە خاڵی دەسپێکێکی خراپ چون نەریتێکی ژیانەوە کە لەسەر بنەمای سیاسەتی چاوەڕوانیی و چاو لەدەستی دەرەکیی بوون دامەزرابوو. هەر ئەو سیاسەت و نەریتە کە تا ڕادەیەکی زۆر دەبووە مایەی دانیشتن و پاڵدانەوە. چون لە پڕاکتیکدا پێی وابوو کە ئێمە جارێ کارێکی ئەوتۆمان نییە بۆ کردن تا دەستێک لە غەیبەوە دێ و ڕزگارمان دەکا. کەچی هەر ئەو مەجالەی بۆ باشوور هەڵکەوت، بە پێچەوانەی پێشبینییە سەرەتاییەکان لە هەنگاوی یەکەمدا حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی هەرچی زیاتر سنووردار کردەوە و ئۆردووگا نشینی کردن. شایانی ئاماژە پێدانە هەر لەو ساڵانەدا زۆرترین ڕادەی ناکۆکیی و چەند بەرەکیی و لەتبوون لە ناو حیزبەکانی\nڕۆژهەڵاتی کوردستاندا سەریانهەڵدا و پەرتەوازە بوون زیاتر لەجاران پەرەی ساند.\nبەڵام لە ڕاستیدا ناکۆکیی نێوان ڕێفۆرمخواز و بناژۆخواز، شەڕی دەسەڵات و شەڕی نێوان دوو فکریش بوو. فکرێک کە بەهیچ شێوە ملی نەدەدا و پێیوابوو بە زەبر و زەنگ و سیاسەتی مشتی ئاسنی دەبێ سەقام و ئەمنیەت مسۆگەر کا،\nفکرێکیش کە پێیوابوو بۆ پاراستنی خودی سیستەمی سیاسیش بووە دەبێ تا ڕادەیەک فەزاکە بکرێتەوە و جۆرە دێموکراسییەکی ئیسلامی و کۆنترۆڵکراو مەیدانی پێبدرێ. هێزە سێکۆلار و پێشڕەوەکانیش لەو نێوەندەدا بە شوێن ئەوەوە بوون مەجالێک بۆ هەناسەکێشان و ئەکتیڤ بوونەوەی کۆمەڵگای مەدەنی ببیننەوە. بەڵام هەرچی زەمان دەگوزەرا باڵی پاوانخواز هێژموونیی زیاتر دەبووەوە و زاڵ دەبۆوە بە سەر لایەنەکانی تردا. سەرەتا هێزە چەپ و سێکۆلارەکان بایکۆت بوون، دواتر ڕێفۆرمخواز و ئیسڵاحتەڵەبەکان لە مەیدان بەدەرکران، تا هەروا هات و بازنەی خودیی و ناخودییەکان بەرتەسکتر و پڕۆسەی ڕێفۆرمێک کە تازە سەرپێکەوتبوو، تەواو گەیشتە بنبەست. هەر لەو ساڵانەدا بوو کە ئەمریکا بە ڕێبەرایەتی جۆرج بووشی دووهەم هێرشی دووهەمی کردە سەر عێراق و سەدام حسێنی بە تەواوی لە دەسەڵات وەلانا.\nڕاستی خودی هەڵایسانی شەڕی کەنداو لە سەرچی بوو و هاوپەیمانانی ڕۆژاوایی بە ڕێبەرایەتی ئەمریکا، ئەوکات ئەو ئۆپەراسیۆنە گەورە و گرانەیان لەبەر\nئەوا سی ساڵ بەسەر شەڕی کەنداو لەدژی عێڕاق تێدەپەڕێ، دەکرێ بپرسین کاردانەوەی ئەو شەڕە تا ئێستا، لەسەر فکر و مێشکی سیاسیی کورد چ بووە؟ ئایا ئەو دیاردەیە جۆرێک دڵنیایی و کەمتەر خەمیی ساز نەکرد؟ وەک بڵێی لەوەدوا ڕەوتەکە بەئارەزوو، خۆی خەریکە دەچێتە پێش و چیتر نیاز بە هیچ ڕێکخستنێک نییە؟ وادەردەکەوێ ئەم ڕوانگەیە، بەتایبەت لە بیست ساڵی ڕابردوودا هەتا ئێستایش، خۆی بەسەر چوارچێوەی فکریی بەشی زۆری سیاسیی و نوخبەی کوردی لە ئێراندا داسەپاندبێ بەجۆرێک کە کەمتر بیر لە مەجالەکانی تری خۆڕێکخستن لەناوەوە کراوەتەوە. بەڵام هێرشی ئەمریکا بۆ ڕووخاندنی سەدام هاوکات بوو لەگەڵ خولی دووهەمی سەروککۆماری موحەمەد خاتەمی و بە بنبەست گەیشتنی هەرچی زیاتری ڕەوتی ئیسڵاحات لە ئێراندا. هەربۆیە دڵساردی و نائومێدی بۆ گۆڕان لەناوەوە، زیاتر لەوەش پەرەی ساند و هیوابەستن بە دەرەوە پتر گەشەی دەکرد. لە هەڵبژاردنی سەرەککۆماری ساڵی ۱۳۸٤ی هەتاویدا خەڵکی کوردستان بایکۆتێکی بەهێز و بێ وێنەیان کرد\nبەڵام لەواقعدا، بەدەسەڵات گەیشتنی مەحموود ئەحمەدینژاد لەو هەڵبژڵرنەدا دۆخەکەی بۆ جودابیران بەرەو خرابتربوونیش برد، ڕێژەی دەسبەسەرکردن و لە سێدارەدان ڕووی لە زیادبوون کرد و فەزای سیاسی ئێران بۆ کورد ئەوەندەی تریش بەرسنوور و بەرتەسکتر بووەوە. ڕەنگە هەر ئەوە بەجۆرێک بووەوە هۆکار کە بەشی بەرچاوی چالاکیی کوردی ناوخۆ ـ و تەنانەت بەشێک لە ئۆپۆزسیۆنی کوردی دەرەوەی وڵاتـ بۆماوەیەک ڕوویان هەڵگەڕێتەوە بۆ ڕووداوەکانی ناوخۆی\nوڵات. لە هەڵبژاردنەکانی سەرەککۆماری ساڵی ۱۳۸۸دا، خەڵک بە ڕێژەیەکی بەرچاو ڕوویانکردەوە سندووقەکانی دەنگدان تا بەڵکوو بەری دەنگهێنانەوەی دووبارەی ئەحمەدینژاد بگیردرێ بەڵام ئەنجامی هەڵبژادنەکان ئەوە نەبوو کە چاوەڕوان دەکرا و خەڵک دەیویست. مەحموود ئەحمەدینژاد جارێکی تر هاتەوە سەر کورسی دەسەڵات. دیسانەوە خەڵک دڵسارد و بێ هیوا بوونەوە و ئەو زەینییەتە سەریهەڵداوە کە هیچ مەجالێک بۆ بەشداریکردنی سیاسی لەناوخۆدا بوونی نییە. لەپاڵ ئەوەدا بەهۆی پەرەپێدانی بەرنامەی ناوەکییەوە، هەر لەو ساڵانە ئابڵووقەکان بۆ سەر ئێران، لەلایەن وڵاتانی ڕۆژاوا و ئەمریکاوە بە ڕێبەرایەتی "باراک ئۆباما" توندتر بوونەوە و جارێکی تر ئەگەری هەڵایسانی شەڕ و ڕووخانی حکوومەت ڕووی لە زیادبوون کرد. تا هاتنە سەرکاری حەسەن ڕووحانی لەساڵی ۱۳۹۲دا و دامرکانی کاتی ئاگرەکە. لەو هەڵبژاردنەشدا بەشێکی زۆری خەڵکی کوردستان وەکوو زۆرینەی خەڵکی ئێران بەشدارییان کرد چون ترس لە شەڕ و فشاری گرانی و بێ دەرەتانی برستی لێبڕیبوون. من پێموایە ئەو سالانە خەڵک لە دژواری دۆخەکەدا سەڕسام بوون و گیریان کردبوو بۆیە وەک دەڵێن: تاوێک لەتاو دووپشک پاڵیان بە ئاگرەوە دەدا و تاوێک لەتاوی ئاگر دەهاتنەوە پاڵ بە دووپشکەوە بدەن.\nپاش بەدەسەڵات گەیشتنی حەسەن ڕووحانی لە ساڵی دوهەزار سیانزەدا جارێکی تر هەوڵدرا تاڕادەیەک ناکۆکییەکان لەگەڵ دنیای دەرەوە کەمتر کرێنەەوە، سەرەتا کەمێکیش فەزای سیاسی لەناوەوە هێورتر بۆوە، هەروەها هەندێ چاکسازیش لە بواری ئابووریدا ئەنجام بوون بەڵام لەلایەکی\nترەوە هێزە توندڕەوەکان کاری خۆیان دەکرد و دۆخەکەش لە بنەڕەتدا خرابتر لەوە بوو، بەو ڕێفۆرمە ڕووکەشییانە ئاڵوگۆڕێکی جددی بە ئەنجام بگا. هەتا بەدەسەڵات گەیشتنی دۆناڵد ترامپ کاندیدای نائاسایی کۆماریخوازان کە هاتوو لەژێر هەموو ڕێکەوتنێکی دا و سەرسەختترین بایکۆت و ئابڵووقەکانی خستە سەر کۆماری ئیسلامی ئێران و پشتی ئابووری ئێرانی بەتەواوی لە زەوی دا. جارێکیتر نیگاکان ڕوویان لە دەرەوە کرد و دیسانەوە فکرەی چاوەڕوانی لە دەستی دەرەکی ئەمجار بە هیزتر لە جارانی پێش، سەریهەڵدایەوە. لە ڕوانگەی زۆرکەسەوە ئەگەری پێکدادانی شەڕی ئەمریکا و ئێران، لەو ڕۆ و سبەیدا بوو، تەنانەت هەندێک لە کاربەدەستانی باڵای سیاسەتی ئەمریکا وەک جان بۆڵتۆن ڕایانگەیاند کە کۆماری ئێسلامی، چل ساڵەی جێژنی سەرکەوتنی بە خۆوە نابینێ. بەڵام دۆنالد ترامپ وەک هیچکەس نەبوو، ئەو تەنیا وەک خۆی دەچوو، خۆیشی سەرەککۆمارێکی سەیر و هەمیشە چاوەڕواننەکراو بوو. دەیگوت دەوڵەتەکەی نایەوێ حوکومەتی ئێران بڕووخێنێ بەس دەیەوێ گۆڕان بە سەر کرداریدا بهێنێ. ئەگەرچی ئامانجی بەرچاوی فشارەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران ئەوە بوو کارێک بکا ناڕەزایی خەڵکی ئێران لە دژی حوکومەت زیاتر پەرە بستێنێ. ئەو سیاسەتە تا ڕادەیەک کارساز بوو و لە مانگی بەفرانباری ساڵی دوهەزار و هەژدە و خەزەڵوەری ساڵی دووهەزاروو نۆزدەدا ناڕەزاییەکان گەیشتنە لووتکە بەڵام سەرکوت کران، لەوە زیاتر پەرەیان نەساند و حوکومەت توانیی کۆنتڕۆڵیان کا.\nئێستاکە ترامپ لەدەسەڵاتدا نەماوە و جۆ بایدن ڕێبەرایەتی سیاسەتی وڵاتە یەکگرتووەکان دەکا. ئەو پێشتر وتبووی ئەگەر ببێتە سەرەککۆمار دەگەڕێتەوە بۆ ڕێکەوتننامە ئەتۆمی لەگەڵ ئێران. ئێستا ئیتر سرتەی سیگناڵ و پەیامە ئاشکرا و نهێنییەکان بۆ ڕێکەوتن، بەجوانیی دێنە گوێ و دەبیندرێن. ئەگەرچی هەڵومەرجی سیاسی نێوان ئەمریکا و ئێران لە چاو ساڵانی پێش بە دەسەڵات گەیشتنی ترامپدا گۆڕاوە و مەرج نییە مەرجەکان هەر ئەوانە بن کە ئەو دوو وڵاتە ئەو کات بۆ یەکیان دادەنا، کە ئەوەش کێشەکەی نێوانیان ئاڵۆزتر دەکاتەوە بەڵام حاشا لەوەش ناکرێ کە جارێکە بۆ ماوەیەکی نادیار حکوومەتی ئێران لەو دۆخە قەیراناوییە تێپەڕیوە و پێی ناوەتە قۆناغێکی ئاسانتر. کەچی هێشتا هێندێک کەس و لایەن هەنە، لە لێکدانەوەی ئەو بارودۆخەدا پێیانوایە، زووە جارێ قسە لە بەسەرچوونی سەردەمی ترامپ و ترامپیسم بکەین. ئەو وتەیە لەخۆیدا دەتوانێ ڕاست بێ بەو مانایە کە لەوانەیە لە خولێکی تری هەڵبژاردنەکانی ئەمریکادا، دۆناڵد ترامپ یا\nکەسێکی وەک ئەو دیسان بتوانێ دەنگ بێنێتەوە و دیسانەوە بێەوێ فشار و گەمارۆکان بۆ سەر ئێران زیادتر کا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ڕاستییە کە فکرەی ترامپ و ترامپیسم پێگەیەکی جەماوەری گەورەی لە کۆمەڵگەی ئەمریکیدا هەیە، بەڵام واتایەکی جێی تێڕامانی ئەو ڕوانگەیە ئەوەیە بیهەوێ پێمان بڵێ با سەبووری بکەین تا یەکدوو خولی تریش تاکوو بایدێن و دێموکڕاتەکانیش لەدەسەڵات لاچن بەڵکوو ترامپێکی تر بێتەوە سەر کورسیی دەسەڵات، بزانین چ دەکا کە ئەوە دەتوانێ یەکێک لە مەترسییە سەرەکییەکانی ستراتیژیی سیاسیی کوردی ڕۆژهەڵات بێ چون هیوا و فۆکووسی سەرەکیی خۆی لەسەر ڕووخانی کۆماری ئیسلامی ئێران بە دەستی دەرەکی دادەنێ، هەر بەو بۆنەشەوە "زەینییەتی دەستەوەستانی و چاوەڕوانی" بە سەر ئەو فکرەدا زاڵە. کێشەی جددی ئەو فکرەیە لەوەدایە کە بەدەیان ساڵە نەیتوانیوە هێشتا دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی وەکوو دیاردەیەک کە بوونێکی واقع و درێژخایەنی هەیە، قبووڵ کا و بۆیەش تا ئێستا هیچ فکرێکی جددیی بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ ئەو واقعە و چۆنیەتی چالاکیی و هەڵسووکەوت لە بەرامبەر ئەو واقعەدا نەکردۆتەوە!\nچاوخشاندنێک بە سەر هەندێک هەڵوێست و لێدوانی بەرپرسانی باڵای حیزبەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەمبارەوە، هەندێ خاڵی جێی سەرنجمان بۆ ڕوون دەکەنەوە و نیشانمان دەدەن هێشتاش سەرەکیترین ستراتیژی ئەوان، چاوەڕوانی بۆ ڕووخانی حوکوومەتە بۆیە لە دەرەوەی ئەو ئاواتە، بەرنامەیەکی کارای ئەوتۆیان نییە. وەک بڵێی بە لاچوون و\nجێگۆڕکێی ئەو دەسەڵاتە بە دەسەڵاتێکی دیکە بەشی زۆری کێشەکانی کورد لەئێران چارەسەر دەبن!\nئاشکرایە، ئەوەی کورد لەدەستی دێ، گۆڕینی ئەو دۆخە نییە بەڵکوو گۆڕینی ئەو ڕوانگەی هەتا ئێستای خۆیەتی، تا بزانێ لەسەر عەرزی واقع، بەشێوەیەکی کردەیی چیی لەدەست دێ و دەبێ چی بکا کەمێک وەزعی باشتر ببێ؟ تەنیا بەو شێوەیە دەتوانێ هەمیشە لە مەیداندا بێ تا بتوانێ بوونی هەمیشەیی\nلە وەڵامی ئەو پرسیارەدا کە کامیەک لەو بەربژێرانەی ئەمریکا دەتوانێ بە قازانجی کورد لە ڕۆژهەڵات هەنگاو بنێ؟ دەڵێ:\n"ئەمن دەڵێم، چ بایدن یا ترامپ بە قازانجی خەڵکی ئەمریکا کار دەکەن. کەس نایەت بۆ کورد شەڕ بکا بەڵام کورد بۆ خۆی دەتوانێ سیاسەتێک بگرێتە پێش کە سەرنجی ئەمریکا یا وڵاتانی دیکە بۆلای خۆی ڕابکێشێ و بتوانێ لە گەمەکاندا هێز بێ. هێز بە مانای یەکگرتوویی. ستراتیژییەکی یەکگرتوویان هەبێ بۆ وڵاتەکەیان کە بەداخەوە ئێمە ئەوە لە نێو کوردەکانی هەرچوار پارچەی کوردستاندا نابینین. و ئەوە کێشەیەکی زۆر گەورەیە، دەنا سەردەمێکە بە هۆی جۆراوجۆرەوە کە یەکیان شەڕی کورد لە دژی داعشە، کورد لە دنیادا ناسراوە. بەڵام کورد ئەوەندە بەربڵاوە، ئەوەندە سیاسەتی دژبەیەکیان هەیە کە ناتوانن ببن بەو هێزە شوێندانەرەی کە زلهێزەکان چاویان لێبێ و حسابی تایبەتیان بۆ بکەن".\nجێی تێڕامانە ڕێبەری حیزبی دێموکڕات ئەوەندە پێداگریی و ئەولەویەتی لەسەر ڕووخانی ڕێژیم هەیە کە لە هەموو شوێنێکدا بپەرژێ ئاوڕێکی لێبداتەوە؟ ئەو هەموو پێداگرییە چ مانایەکی هەیە جگە لەوەیکە حیزب هیچ بەرنامە و ئەولەویەتیکی تری بۆ کاری سیاسی نییە! دەنا بۆ دەبێ وزە و توانا و هەموو فکر و زکری کۆنترین حیزبی کوردی، لە جێی هەموو شتەکانی تر، ئەوەندە بە مەسەلەی ڕووخانەوە خەرێک بێ؟ یا دەگوترێ "یەکێک لە مەرجەکانی شۆڕش بوونی ئاڵترناتیڤە". لێرەشدا پاڕادۆکسێکی جددی بەدیدەکرێ چون\nلەلایەکەوە دەگوترێ ئاڵترناتیڤێک هەبێ کە ببێتە پشتیوان و هیوای دواڕۆژی خەڵک. لەلایەکی ترەوە پێیوایە خەڵک خۆی دەبێ ئاڵترناتیڤ سازکا، بەرنامەی هەبێ و چاوەڕوانی دەرەوە نەبن . دیارنییە لەو وتانەدا بەڕاستی کێ دەبێ ڕۆڵی ڕێبەرایەتی ببینێ؟ حیزب یا خەڵک؟ بەتایبەت کاتێک لێپرسراوی حیزب دەڵێ، من نامەوێ بۆ خەڵک نوسخە بپێچمەوە! ئەوەش هیچ واتایەک ناگەیەنێ؟ جگە لە خوێندنەوەیەکی ناواقع لە ڕێکخستن و کاری سیاسییانە، جگە لەوەی کە لە ستراتیژی حێزبدا بەگشتی جۆرێک سیاسەتی چاوەڕوانی، جۆرێک دەستەوەستانی (ئیستیسال) و بێ بەرنامەیی دەبیندرێ؟! جێی خۆیەتی لێرەدا لە ڕێبەرایەتی حدکا بپرسرێ، ئێستا ئەگەر خەڵکی ئێران نەیەوێ بە تێکڕا لێبڕاو بێ و نەیهەوێ هەستێ بەوەی ئەو حکوومەتە بڕووخێنێ، چار چییە؟ ئەو ئاڵترناتیڤە بە هاودەنگی هەموو لایەنە جۆراوجۆر و دوور لەیەکەکانی ناو ئێران چۆن ساز دەبێ کە ویست و داخوازی هەموو نەتەوەکانی ئێرانی تێیدا بگونجێندرێ؟ بەڵام ئەمانە تەنیاجۆرێک خەیاڵ و وەک جۆرێک گەڕان لەناو بازنەی بەتاڵدایە، کاتێک هەرئێستا دەبینین تەنانەت لەنێوان خودی هێزە کوردییەکانیشدا، پێکهاتن لەسەر پلاتفۆرمێکی هاوبەش، ئەستەم و بگرە مەحاڵە!\nو لە ئەنجامدا دووپاتی دەکاتەوە\n" ئەمریکا لە خۆرەڵاتی ناوەڕاستدا وەکوو سیاسەتێکی ستراتیژیک بە شوێن قازانجی خۆیەتی، لەم پێناوەدا پێویستی بە هاوپەیمان هەیە. پێویستی بە هاوکار هەیە. کورد دەتوانێ یەکێک لەو هاوکارانە بێت نموونەی پ ی د کە لە لیستی تێرۆردا بوو بەڵام چون لەوێدا یەکگرتوو بوون و هێز بوون ئەمریکا حسێبی بۆ کردن".\nگومان لەوەدا نییە هەر ئێستا و لە داهاتوودا زۆربەی هەرەزۆری هێزە سێکۆلار و دێمۆکڕاتە غەیرەکوردییەکان لە\nبەرامبەر پڕۆژەی فیدرالیزمدا دەوەستنەوە کەوابوو کورد یا دەبێ ئەوەندە توانای هەبێ کە ئەو داخوازە بەسەریاندا بسەپێنێ یا وازی لێبهێنێ، یا لانیکەم بێدەنگەی لێبکا و ئاراستەی چالاکیی و بەرنامەکانی خۆی بە ڕێبازێکی تردا بگۆڕێ، ئەگەر دەیەوێ لەگەڵ هێزە ئێرانییەکان هاوکاریی و تەعامولی هەبێ!\nهەروەها لەو ڕاپۆرتەدا هاتووە:\n"لە ماوەی ۲ـ۳ ساڵی ڕابردوودا، حیزبی دیموکڕات لەگەڵ هەشت ڕێکخراوەی دیکە وەک ڕێکخراوی فیداییان، کۆماریخوازان، کۆمەڵە و هتد، لە زنجیرە گفتووگۆیەکدا کە تایبەت بە ڕووخانی ڕژیم و جۆری نیزامی سیاسی داهاتووی ئێران بووە، بەشداری کردووە. لەدوای دانیشتن و دیالۆگێکی زۆر، بەداخەوە هیچی لێ پێکنەهات. لەو دانیشتنانەدا کۆمەڵەی شۆڕشگێری زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران و هاوڕێیانی پێشوو، خاڵی ڕووخانی ڕێژیمیان بە تێبینی و تەبسەرەوە قبووڵ بوو و ڕێکخراوەی فیداییانی ئێران(زۆرینە) بە ئاشکرا دژایەتی خۆی بە نیسبەت ڕووخانی ڕێژیمەوە ڕاگەیاند".\nسەبارەت بە داهاتوو و دەسکەوتەکانی ڕاسان، لەو ڕاپۆرتەدا، لەچەند ئاستدا خوێندنەوەی بۆ کراوە بەڵام پڕۆژەی ڕاسان، کە وادیارە وەک ستراتیژیش ناسێندراوە، بە پێچەوانەی ئەوەیکە دەگوترێ، تا ئێستا نەک سەرکەوتوو نەبووە بەڵکوو هیچ داهاتوویەکی ڕوونیشی بۆ بەدیناکرێ. یەکەم هەر لەبەر ئەوەیکە لەباری ئابوورییەوە حیزب کێشەوگرفتی جددی هەیە و ئەو گرفتە کاریگەری بەرچاوی لەسەر هەموو بەشەکانی چالاکیی حیزب داناوە. ئاشکرایە شەڕی چەکداری جگە لە تێچووە گیانی و ئینسانییە قەرەبوونەکراوەکانی، نیازی بە\nئیمکاناتی مادیی و لۆجستیکی بەرفراوان هەیە ئەگینا تێچووی گشتیی لە دەسکەوتەکانی زۆر زیاتر دەبن. دووهەم لە باری دەنگدانەوە و پێشوازی لێکردنی لە نێو خەڵکدا، بە پێچەوانەی ئەوەیکە لە پەیامی پیرۆزبایی نەورۆزی ۱۳۹٥دا هاتووە، خەڵکی ناوخۆ نەک ئەو پەیامەی ڕاسانی بە جددی وەرنەگرتووە بەڵکوو تا ئێستا هیچ ئامادەیی و پێشوازییەکی ئەوتۆشی بۆ نەخستۆتە ڕوو. گومانی تێدا نییە ئێستا ڕێژەیەکی ئێجگار کەمی خەڵکی، بەتایبەت شارەکان، حازر دەبن بۆ ئەو جۆرە خەباتە بێنە مەیدان و گیانی خۆیان بەختکەن. ئەوە ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگرە کە دەبێ لە خوێندنەوە و لێکدانەوەکانی حیزبە کوردییەکاندا ببیندرێ ئەگینا هەرچی لەوبارەوە بڵێن زیاتر وەک پڕۆپاگەندایەکی خۆدڵخۆشکەر دەبیندرێ تا شتێک کە ڕەوایەت لە ڕاستییەکان بکا. لەئاستێکی تردا، هەر لە خودی ڕاپۆرتەکەدا دەڵێ:\nلەم لێکدانەوانەدا بەڕوونی دوو خاڵ دەبیندرێ. یەکەم پاڕادۆکسێک کە لە ڕاپۆرتەکدا سەبارەت بە جێی هیوابوونیی داهاتووی شەڕی چەکداری هەیە، دووهەم ئەو خوێندنەوە\nهەڵەیە لەسەر ڕەوتی ئاڵوگۆڕەکانی داهاتوو کە لە شرۆڤەکاندا بەرچاو دەکەوێ. ئەوا چوارساڵی تریش لە مێژووی خەباتی کورد ڕابورد. ترامپیش ڕۆیشت، بایدن هات. ئێستا دەکرێ بپرسین کامەیە ئەو ئاڵوگۆڕانە کە بڕیارە لە بەرژەوەندی کوردی ڕوژهەڵات بشکێنەوە؟ بەوجۆرە کە لەخودی ڕاپۆرتەکەشدا هاتووە، بۆ ڕۆژاوا و بەتایبەت ئەمریکا گرنگترین پرس پرسی ئەمنی و داعشە، ئەورووپا بەرجامی دەوێ و کۆمپانیاکانیان هەر بەهیوان وخۆ ئامادە دەکەن بۆ سەرمایەگوزاری، کەچی هێشتا حیزب دڵخۆشە بەوەی کە هیچکام لە وڵاتانی بیانی، ئێمەیان لە ڕاسان مەنع نەکردووە.\nبەڵام بەم شێوەیە سیاسەتکردن و لەم قسانەی خالید عەزیزیش هەروەک دیمانەکەی لێپرسراوی "حدکا" بەڕاستی هیچ وەک پلان و بەرنامەی ستراتیژیک نایەتە دەرەوە جگە لە هەندێ هەڵوێست و ڕاگەیاندن و هیوا خواستن. بەڕاستی ئەگەر "حدک" ئەوەندە ڕاگرتنی دڵی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی بەلاوە گرنگە، خۆ ئیتر ناتوانێ باس لە کۆماری کوردستان و\nتەنانەت فیدرالیزم بکا چون ئەوانە بە ئۆپۆزسیۆن و ڕای گشتییانەوە بە هەموویان لەبەرامبەریدا دەوەستنەوە. بۆیە لێرەش زیاتر هێز وتوانایە کە یەکلاکەرەوەیە نەک ئەوەی وەک حیزبی کوردی، بەهەرجۆرێک بەس هەوڵ بدەی سیمایەکی جوان و دێموکڕاتیک لەخۆت نیشاندەی. ئەوە پاڕادۆکسێکە دەبێ چارەسەر بێ، بۆیە ئەگەر حیزبێک توانای هەیە، دەبێ داخوازەکەی بچەسپێنێ، ئەگەر نا، باشترە وازی لێبێنێ و جارێ دروشمێک هەڵگرێ کە توانای جێبەجێکردنی لە دنیای واقعدا هەیە؟\nسەبارەت بەو لێکدانەوانەی سەرەوە، بەر لە هەمووشتێک مەرج نییە چارەنووسی ئێران حەتمەن وەک چارەنووسی ئەو وڵاتانەی لێبێ. چل ساڵ ڕابرد و، ئەوا چوار ساڵی تریش هاتە سەری. ئەو ڕووداوانە بۆ کەی دەبن، جارێ دیار نییە. داستانی یەکیەتی سۆڤیەت کە داستانێکی جیاواز بوو. جگە لە هەرەسهێنانی فکری و ئابووری کە داوێنی سۆسیالیزمی نەوعی شەوڕەوی گرتبۆوە و ئەو وڵاتە بۆ ماوەی حەفتا ساڵ لە ژێر فشار و گوشارەکانی هەموو وڵاتانی ڕۆژاوادا بوو، لە نێو خودی کۆمەڵکا و خەڵکەکەدا خواستێکی جددی و هەڵبەت مەدەنی، بۆ گۆڕان هەبوو. لە هەموو گرنگتر لەو بارەوە ڕۆڵی نوخبە حوکوومەتییەکانە. شایانی ئاماژە پێدانە ئەوسا لە نێو خودی ڕێبەرانی باڵای حیزبی کۆمونیستدا کەسانێکی وکوو گورباچۆف، یێڵتسین، شواردنادزە و عەلییۆف لە ڕێزی پێشوەی گۆڕانکارییکان بوون. شتێک کە لێرە نابیندرێ. بەڵام با وایدانێن لە ئێرانیش شتێکی وا ڕوودەدا، بەڕاستی لە لایەن خەڵک و\nئۆپۆزسێۆنی کوردەوە چ ئامادەکارییەک کراوە بۆ هاوئاهەنگبوون و کەڵکوەرگرتن لە فرسەتەکان؟ گرنگتر لەوە چی کراوە بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ ڕووداو و پێشهاتە نەخوازراوەکان؟ بۆ نموونە ئەگەر نموونەی هەر ئەو شەڕانەی لەنێوان ئازەری و ئەرمەنەکاندا، پێشهاتن، لێرەش لەنێوان کورد تورکدا ڕووبدەن، ئێمە چ دەکەین؟ بەسەرهاتی وێنزۆئێلایش هەر ئێستا بە بەرچاومانەوەیە خەریکین دەیبینین. سەرەڕای ئۆپۆزسیۆنی بەهێز و ڕێبەرایەتی لێهاتوو وناسراو و وێڕای هەموو پشتیوانییەکان کە ڕۆژاوا لێیان دەکا، هێشتا گۆڕانێکی ئەوتۆ لەوێ ڕووینەداوە، باری ژیانی خەڵکیش بەرەو خراپتربوون دەچێ. بەڵام نموونەی کۆریای باکوور دەبێ گەورەترین نگەرانیمان بێ چون لەوانەیە فشاری ئەمریکا و ڕۆژاوا بۆ سەر ئێران ڕێک شتێکی وای لێکەوێتەوە، وێرانتربوونی هەرچی زیاتری ئابووری ئێران، هەژاری و بێدەرەتانی لەڕادەبەدەری خەڵک و تەواو لە ناوچوونی کۆمەڵگای مەدەنی. حکوومەتیش بۆ خۆی هەر بمێنێ و بە بەرزی بانانەوە بسووڕێتەوە!\n" هیچ دوور نییە لەدواڕۆژدا ئەمریکا لەگەڵ ڕێژیمی ئێران\nبکەوێتە سات و سەودا، هەربۆیە هەوڵ و تێکۆشانی گەلانی ئێران لە نێوخۆ و دەرەوەی وڵات تەنیا ڕێگەی ڕزگازییە کە دەبێ بە ئاراستەی نەمانی ئەم ڕێژیمەدا هەنگاو بنێ".\nتەنانەت لە شوێنێکی تری ئەو ڕاپۆرتەدا دەڵێ:\n"لەگەڵ ئەو بەشەش لە چالاکانی نێوخۆ کە لەژێر چاوەدێری حکوومەتدان و زوریان باوەڕ بە ڕووخانی حکوومەت نییە و پتر باوەڕیان بە ئاڵوگۆڕە تا وەلانانی ئەو ڕێژیمە، بیروبۆچوونەکانمان جیاوازن و لێکتێگەیشتنەکانمان لێک دوورن".\nلەم ڕوانگەوە هەڵبەت مەرج نییە هەمیشە و حەتمەن ئاستی داخوازەکان دابەزێنین بەڵکوو دەکرێ داخوازەکان تەنانەت لە\nفیدرالیزم و ئۆتۆنۆمیش ڕادیکالتر بن بەو مەرجە لە ئێستاوە ئامادەکارییەکان چڕوپڕتر و شێوازی خەباتی کورد هەمەلایەنە و مودێرنتر و بێتەوە. هەتا بتوانێ سەرنجی جەماوەری کورد وهەروەها کۆمەڵگای جیهانی بەرەولای خۆی ڕابکێشێ.


Derbarey SecondStep - HbH HengawBeHengaw\nمامۆستای بەرنامەی «هەنگاو بە هەنگاو»ی بەڕێز:\nبەخێر بێن بۆ بەرنامەی «هەنگاو بە هەنگاو»!\nلە ساڵی 1987 ەوە هەزاران ڕێبەری پۆل و جڤات لە سەرانسەری ئەمریکای باکوور و وەڵاتانی زەریابەدەر بەرنامەی «هەنگاو بە هەنگاو: دەربارەی بەربەستن لە توندوتیژی» بەکار دەهێنن بۆ فێرکردنی هونەری جڤاکی- هەستەکی، تۆش بەخێر بێیت.\nهونەری خۆ پاراستن یەکەمین هەنگاوی بەرگرتنە منداڵ فێری دەبێت بۆ پاراستنی سەلامەتیی خۆی. «هەنگاو بە هەنگاو» لە ڕێی ڕاهێزانی توانای جڤاکیی منداڵ و کەمکردنەوەی دڕییان هاوکارییان دەکات ڕووە سەلامەتی و خۆشگوزەرانی. هەر ئەمەشە بەرنامەی «هەنگاو بە هەنگاو» دەکاتە بەرنامەیەکی پارێزکار لە سیستەمی فێرکاریدا.\nمنداڵ لە بەشی یەکەمدا «ڕاهێنانی هاوسۆزی (ئیمپاتی)»، فێر دەبێت:\n- هەستی خۆ و هەستی بەرانبەر دیاری بکات.\n- ڕوانگەی بەرانبەر بگرێت.\n- وەڵامی هاوسۆزانەی بەرانبەر بداتەوە.\nمنداڵ لە بەشی دووەمدا «جڵەوگرتنی جرپنی و چارەی کێشە»، فێر دەبێت:\n- تەکنیکی چارەی کێشە لە بارودۆخی چڤاکیدا پیادە بکات.\n- توانای ڕەفتارەکی - جڤاکی بەکار بهێنێت.\nمنداڵ لە بەشی سێیەمدا «جڵەوگرتنی تووڕەیی»، فێر دەبێت:\n- هەستی تووڕەیی بناسێتەوە.\n- توانای ڕەفتارەکی بۆ خۆ ئارامکردنەوە و بیرکردنەوە بەکار بهێنێت.\nشێوازی ئەم بەرنامەیە ئاسانە، فۆتۆ، ڤیدیۆ و چیرۆکەکان گیان بە بەری چەمکە سەرەکییەکانی بەرنامەکەدا دەکەن. گفتوگۆ، ڕۆڵوازی، نواندنی کەسایەتی و ڕاهێنان کۆمەکی فێرخواز دەکەن فێر ببن چۆن کێشەکانی نێوان خەڵکی بە شێوازی جڤاکدۆستانە چارە بکەن و پاشان ئەم هونەرانە بۆ نێو ژیانی ڕۆژانەیان بگوێزنەوە. ئەم «ڕێنامەی مامۆستا»یە بە درێژایی بەرنامەکە وەک سەرچاوە بەکار بهێنە چونکە سامانێک زانیاریت بۆ دابین دەکات دەربارەی بەکارهێنانی شێوازی خوێندنەکە. بەشی «بەسەرکردنەوەی تۆژینەوه»ش، کە بنەمای بەرنامەی «هەنگاو بە هەنگاو»ن، باسیان لێ کراوە.


ئەمریکا لە رێککەوتننامەی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران ناکشێتەوە\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا، رێکس تیلەرسن رایگەیاند ئەمریکا لە ئێستادا لە رێککەوتننامە ئەتۆمییەکە لەگەڵ ئێران ناکشێتەوە، بەڵام رەنگە سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد داوا لە کۆنگرێش بکات دووبارە چاو بە رێککەوتننامەکە بخشێنێتەوە.\nتیلەرسن لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەوانان لە بارەگانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، زانیاری لەبارەی ھەڵوێستی ترەمپ لەمەڕ ئێران خستەڕوو کە وا بڕیارە ئەمڕۆ ترەمپ لە روونکردنەوەیەکیدا باسی ئەو بابەتە بکات.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاماژە ی بەوە دا کە لە ئێستادا بە رێککەوتننامەکە پابەند دەبن و راشیگەیاند لە بەرامبەردا کۆشکی سپی ئەمجارە روونکردنەوەی وەک "ئێران پابەندی مەرجەکانی رێککەتننامەکەیە" ناکات.\nئیدارەی ئەمریکا لە دوای رێککەوتننامەکە لە ساڵی ٢٠١٥، ھەر سێ مانگ جارێک نووسراوێکی ئاراستەی کۆنگرێس دەکات کە تیایدا دەنوسرا "ئێران پابەندی مەرجەکانی رێککەوتننامەیەکە"، بەڵام بۆ یەکەمجارە تیلەرسن ئەم نووسراوە بۆ کۆنگرێس نانێرێت.\nرێکس تیلەرسن روونیشی کردەوە کە ترەمپ روونکردنەوەی وەک "رێککەوتننامەکە لەگەڵ بەرژوەندییەکانی ئەمریکا ناگونجێت" دەکات و بەم پێیەش وێرای ئەوەی ئەمریکا دەستبەجێ سزای نوێ بەسەر ئێران ناسەپێنێت، بەڵام رەنگە داوا لە کۆنگرێس بکات ستراتێژییەکی نوێ بەرامبەر بە ئێران پەیرەو بکرێت.\nسەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ لە ھەڵمەتی ھەڵبژاردندا رێککەوتننامەکەی لەگەڵ ئێران بە رێککەوتننامەیەکی زۆر خراپ ناوزەند دەکرێت و بەرگری لەوە دەکرد کە دەبێت رێککەوتننامەکە ھەڵبوەشێتەوە.\nرێککەوتننامەی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران لە ساڵی ٢٠١٥ لە نێوان وڵاتانی ٥+١ و ئێران واژوو کرا.


ناساندنی سەرۆک وەزیرانی نوێ؛ ئێراق لە سەروبەندی یەکگرتنەوەی سیاسی - SAHAR KURDISH (Sorani)\nناساندنی سەرۆک وەزیرانی نوێ؛ ئێراق لە سەروبەندی یەکگرتنەوەی سیاسی\nنیسان 10, 2020 13:19 Asia/Tehran\nبە وازلە کارهێنانی "عەدنان زەرتفی" بەرهەم ساڵحی سەرۆک کۆماری ئێراق "مستەفا کازمی" کرد بە بەرپرسی پێکهێنانی کابینەی نوێی ئێراق.\n"بەرهەم ساڵح" سەرۆک کۆماری ئێراق ١٧ی مارسی رابردوو " عەدنان زورفی" کردە بەرپرسی پێکهێنانی کابینەی نوێی ئەم وڵاتە. ژمارێک لە گرووپە ئێراقییەکان نەیارەتییان کردووە لەگەڵ ئەم هەڵبژاردنە و هەوڵیان دا بۆ ناساندنی سەرۆک وەزیرانی نوێ. لە ئاکامدا "عەدنان زورفی" ناچار بە کشانەوە لەو فەرمانبەرێتیی پێکهێنانی کابینەی نوێی ئێراق بوو.\nپرسیاری یەکەم ئەوەیە کە ئەوانەی نەیارتیی بە سەرۆک وەزیران بوونی عەدنان زورفی بوون کێن و هۆکاری سەرەکی ئەو نەیارەتییە چی بووە؟ هاوپەیمانی فەتح بە سەرۆکایەتی "هادی عامری" و هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆکایەتیی "نووری مالکی" لە لیستی گرینگترین گرووپەکانی نەیاری عەدنان زورفی بوون.\nپرسیاری دیکەیش ئەوەیە کە دواهاتەکانی کشانەوەی زورفی و پێناسە کرانی "مستەفا کازمی" وەکوو سەرۆک وەزیرانی بەرپرسی پێکهێنانی کابینە چیە؟ وێدەچی گرینگترین دواهاتی وازلە کارهێنانی زورفی یەک گرتنەوەی گرووپە سیاسییەکان لە ئێراق بێ، لەبەر ئەوەی کە پێناسە کرانی زورفی لە ڕاستیدا ئەنجامی یەکدەنگ نەبوونی گرووپە شیعەکانی ئێراق بوو.\nبەم پێیە لە کاتێکدا کە هاوپەیمانی سائیروون بە ڕێبەرایەتیی موقتەدا سەدر و تا رادەیەکیش ڕەوتی حیکمە بە ڕێبەرایەتیی عەمار حەکیم داکۆکییان کردبوو لە ناساندنی عەدنان زورفی، لە ئاکامدا بوونە هاوبیر و ڕای هاوپەیمانیی فەتح و دەوڵەتی یاسا و لە سەر بە سەرۆک وەزیران بوونی مستەفا کازمی گەیشتنە تەبایی.\nخاڵی گرینگ لێرەدا ئەوەیە کە "محەممەد تەوفیق عەلاوی" لە پەرلەمان ئامادەبوو و بۆی دەرکەوت کە هیچ بەختێکی بۆ بە سەرۆک وەزیران بوون لە ئێراق نییە، بەڵام عەدنان زورفی تەنانەت پێش ئەوەی بێتە پەرلەمانەوە وازی لەو بەرپرسایەتییە هێنا.\nبە داکۆکیی گرووپە حەوتانە شیعەکان، کوردەکان و هاوپەیمانیی بەدەسەڵاتی ئەلعەراقییە بە ڕێبەرایەتی محەممەد حەلبووسی، سەرۆک پەرلەمان، لە سەرۆک وەزیرانیی مستەفا کازمی، ئێراق ئێستا لە سەروبەندی یەکدەنگییەکی سیاسی و کۆتایی هێنان بە چەقبەستوویی سیاسیی پتر لە چوار مانگەیە.\nمستەفا کازمی تەمەن ٥٣ ساڵ بەسراوە بە هیچ حیزبێکی سیاسی نییە. ناوبراو ژوەنی ٢٠١٦ پۆستی سەرۆکایەتی دەزگەی هەواڵگریی ئێراقی لە ئەستۆدا بووە و هێستایش هەر بەرپرسی راپەڕاندنی کاروباری ئەو دەزگەیە. ئێستا کازمی یەک مانگ دەرفەتی دەبێ بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێی ئێراق، بەڵام وێدەچێ کە گرووپە ئێراقییەکان لە پرۆسەی پێکهێنانی کابینە هاوڕێیەتی کازمی بکەن.