ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل: جیهانبینی فەیلەسوفێكی بەختەوەری بۆ پەتا بەشی 16 …ئازاد حەمە – Dengekan\nئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل: جیهانبینی فەیلەسوفێكی بەختەوەری بۆ پەتا بەشی 16 …ئازاد حەمە\nbyAzad Hama\tAugust 23, 2020\tGeneral, Opinion, Slider\n“”هەموو گوناهەكان تەقەلان بۆ پڕكردنەوەی بۆشاییەكان””\nسیمۆن ڤێی Simone Weil\nئاماژە: فەلسەفە لە هیچەوە دەستپێناكات، لە جێگایەكەوە دەستپێدەكات کە منداڵدانی پێكدادانەكانی ناو بیركردنەوەی مرۆڤە. فەلسەفەش كە بەم شێوەیە دەردەكەوێت سرەوت ناناسێت. وەكیتر، فەلسەفە كە ناسرەوێت، دۆشدامانەكانیشی كۆڵەكەی ئەو پانتاییانە پێكدێنن دەبنە مەحەكی دادوەرییەكانمان. سەنگی دادوەرییە فەلسەفییەكان بیركردنەوەكانمان لە لێڵییەوە بەرەو ڕوونی دەبەن و بڕەو بە تێگەیشتنەكانمان دەدەن. وێجا قەڵەمرەویی شیكردنەوەی فەلسەفیی دێتەكایەوە و ئەوەش درز دەخاتە ناو بینینی مرۆڤەكانەوە و كێڵگەی تێڕامان بەپیتتردەكات. داخۆ قەتیسكردنی قەڵەمرەویی فەلسەفە نابێتە هۆكاری كپكردنی پرسیارەكانمان كە خودی فەلسەفە بەهۆی ئەوەوە (پرسیارەوە) هەیە؟ بێگومان هەژاری فەلسەفی بەشێك دەبێت لە لێكەوتەكانی ئەو قەتیسكردنە كە دواتر كۆششەكانمان تاریك دەكەن و ڕووبەری تێگەیشتن بە چەشنێك تەسك و بچووكدەكەنەوە كە خۆشگوزەرانی هزری نەیەتەدی. بەم جۆرە بێت بەسەرهاتی ئەم بەشەمان (بەشی دواتریشمان) هەنگاونانە بەرەو هێنانەگۆی كرۆكی سەیركردنە فەلسەفییەكانی بیرمەندی فەرەنسی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل (André Comte-Sponville ) لەبارەی كۆڤید- 19وە.\nجیهانبینی فەیلەسوفێكی بەختەوەری، وەك كۆنت–سپۆنڤیل، بۆ پەتا ناونیشانی هەنگاونانەكەمان دەبێت تا بەهۆیەوە لە دوو مەودا دا، لەم بەشە و بەشی دواتر، ئیش لەسەر فەلسەفەی ئەم فەیلەسوفە بكەین. مەودایەك ئەو تێگەیشتنە فەلسەفییانە لە تێكستەكانییەوە دەردێنین كە لە پەیوەندیدان بە واتەگەلێكی وەك: نەخۆشی، تەندروستی و بەختەوەری ….هتد. مەودای دووەم كاردانەوەی تێكستەكانیەتی لە ساتەوەختی قسەكردنەكانی لەسەر كۆڤید- 19. ڕاستە جیهانبینیەكانی كۆنت–سپۆنڤیل بۆ ڕاڤەكردنی كۆڤید- 19 جیهانبینیگەلێكی فەلسەفی وروژێنەر و گفتوگۆئامێزن، بەڵام ئاڕاستەی سیاسی، ئابووری و پزیشكیشیان هەیە. ئەوەش دەڵێین كە بەشێكی زۆر لە جیهانبینیەكانی ئەم بیریارە لە میدیای فەرەنسی لێكدانەوەی هەڵەی بۆكرا وەك: بێباكبوونی ئەم فەیلەسوفە بەرامبەر بە مەرگی بەساڵاچووان، گرنگیدانی بە ئابووری لەبڕی تەندروستی، ئەوەش كە بەختەوەری تەندروستی دروستناكات و كەرەنتین ئازادی كوژە و زۆرێك بۆچوونی تریش.\nسەرئەنجام لەم بەشە (بەشی دواتریش ) جەخت لەوە دەكەین كە لەگەڵ هەڵكشانی نووسین لە میدیاكانا لەسەر كۆڤید- 19 ترسێكی زۆر دروستبوو، سەرەتای ترسەكەش ئەوە بوو، تەندروستی بەهایەكی باڵای بۆخۆی گێڕاوەتەوە، ئەوەش ترسێكی دروستكرد كە هەموو شتێك لەپێناوی تەندروستیدایە. بایەخدانیش بە تەندروستی پێگەی پزیشكی بەهێزكرد. لێرەوە پزیشكی كارگێڕی ژیانمانیکرد و لە كەرەنتینكردنیشمان بڕیاربەدەستبوو. كەرەنتین بووە هۆكاری بێبەریكردنمان لە ئازادی، ئەمەش تووڕەبوونێكی تیا دروستكردین، بابەتەكە دژی كەرەنتینبوون نەبوو بەقەد ئەوەی شێوازەكانی كەرەنتین شایانی خستنەژێرپرسیار بوون. كۆنت–سپۆنڤیل وتەنی، زۆرجار پزیشكەكان كە دێنەسەر شاشەكان باس لە بەردەوامی كەرەنتیندەكەن بەمە ئێمە دووچاری خەمۆكی دەكەن، لەكاتێكا ڕێژەی مردووان بە كۆڤید- 19 كەمترە لە مردن بە شێرپەنجە یان بە ئەلزهایمەر. بۆیە لێرەوە دێینە سەر ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل، سەر جیهانبینی فەلسەفەی فەیلەسوفێك كە كار لەسەر بەختەوەری دەكات بۆ لێدانی ترس لە پەتای كۆرۆنا.\nبنەمای تێگەیشتنی فەلسەفیی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل\nلە دووتۆیی ئەم باسە دەرفەت بۆ گفتوگۆیەكی بەرتەسكی بنەمای تێگەیشتنی فەلسەفیی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل دەدۆزینەوە. توێژینەوە فەلسەفییەكانی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل لە چوارچێوەی ئێپیكۆر (Epicurus)، سپینوزا (Spinoza) و مۆنتاین (Montaigne) دا دەخولێنەوە. هەریەك لەم فەیلەسوفانە ،كە دەنگی فەلسەفیی سەدەی خۆیان بوونە، وایان لە كۆنت–سپۆنڤیل كردوە پردێك لەنێوان فەلسەفە و ژیان دا دروستبكات، خۆشەویستی بۆ ژیان بكاتە بناغە بۆ فەلسەفەكردن، بوون بە ژیانەوە گرێداتەوە و ئەمەش ببێتە هۆكاری دروستكردنی بەختەوەری. بەختەوەری هەر لەسەر دەستی ئەم هزرەڤانە نییە کە گرنگی پێدەدرێت، بگرە دەمێك وەختە فەلسەفە بەخێویدەکات. مەرجە ئەوەش بەهەند وەربگیردرێت كە كاردانەوەی تێگەیشتنی ماتریالیستی ئێپیكۆر و عەقڵگەرایی سپینوزا دەروازەیەكی فەلسەفی جیاوازیان بۆ ئەم فەیلەسوفە فەرەنسییە دروستكردووە. مۆنتاینیش بە فەلسەفە هۆمانییەكەیەوە دووریەكی تری فەلسەفیی بە تێگەیشتنە فەلسەفییەكانی كۆنت–سپۆنڤیل بەخشیوە. ئەو سێ فەیلەسوفە (ئێپیكۆر، سپینوزا، مۆنتاین) بناغەیەكی ئەوتۆیان بۆ كۆنت–سپۆنڤیل داناوە كە لێهاتوانە هزری خۆی لەناو وتاری فەلسەفەی هاوچەرخی فەرەنسی داڕێژێت و بۆچوونە فەلسەفییەكانی لەسەر مرۆڤبوون و ڕۆحانییەكی بێ ئیمانانە(مولحید)، فەلسەفەیەكی ماتریالیستی، پەرەپێبدات. ڕوونتر بێژین كۆنت–سپۆنڤیل نوێنەری بەڕۆحانیكردنی بێئیمانی(spiritualisation of atheism) یە لە فەلسەفەی هاوچەرخی فەرەنسیدا. ئەڵبەتە لە ڕێگای ئێپیكۆر و سپینوزاوە بەو ڕۆحانیەتە دەگات کە دواتر ناوی دەنێت ڕۆحانی بێئیمانی، ڕۆحانیەك كە یەزدان تیایدا ئامادە نییە، لەوێدا مرۆڤ چەقی بوونە، پەیوەندی بە بوونیشەوە لە دەرەوەی هێزی ترانسندێنسە (باڵا). تێكەڵكردنی ئیمانیش بە زانین بە كارێكی دەبەنگانە دەزانێت. لە لێدوانێكی تەلەفزیۆنیشدا باس لەوە دەكات كە لەكاتی بزووتنەوەی ئایاری 68 لە پاریس تەمەنی 16 ساڵان بووە. سەرەتا چەپ بووە و دواتر بۆماوەی پانزە ڕۆژێك ئەنارشیست بووە و لەكۆتایشا سێ هەفتە ترۆتسكی بووە. لەو دەمەدا خولیایەكی زۆری شۆڕش بووە و پەیوەندی بە یەزدانیشەوە پچڕاندووە. ئەم فەیلەسوفە سەرچڵی بێئیمانی لە ئاست سەرچڵی ئیمانداری دادەنێت و بەمە هەردوو پێكەوە كار بۆ دروستكردنی سەرچڵی ئاینی و نا- ئاینی دەكەن. ئەمەش لەبەرئەوەی ،بەبۆچوونی ئەم بیرمەندە، مرۆڤایەتی خەریكە دەكەوێتە ناو ماتریالیستیەكی بێئیمانییەوە. ئەم لایەنەش بە بۆچوونی”ئەو” بە ڕۆحانیكردنی بێئیمانی چارەسەردەكرێت. بەمەش دەمارگیری ئاینی لاوازدەبێت. لەناو ئەو ڕۆحانیەی باسیدەكات شوێنێك بۆ پەیوەندیكردن بە نەمری، ناپایان و ڕەها بوونی هەیە.\nكۆنت–سپۆنڤیل یەكێكیش بووە لەو فەیلەسوفە فەرەنسیانەی بەشداری لە نووسینی پەرتووكێك كردووە بەناوی””بۆ ئێمە نیچەخواز Nietzscheen نیین””. لە هەڤپەیڤینێكیشدا لەگەڵ گۆڤاری لۆفیگارۆ Le Figaro ئاماژە بەوە دەكات كە زۆر شت لەگەڵ نیچە كۆیدەكاتەوە: دژایەتیكردنی ئایدیالیزم، هیچگەرایی، ئاشكراكردنی وڕێنەكانی تاك و….. هەروەك نیچەش دژە (ڤاگنەر، ئەفلاتون، دێكارت و كانت) ە. كۆنت–سپۆنڤیل پێشیوایە ئەوە نیچە بوو فێریكردین لێكدانەوە قۆرخی زانین دەكات و ماناش ڕاستی دروستدەكات. بەپێی كۆنت–سپۆنڤیل، نیچە نەك هەر ئەنتی سێمیت (anti-Semite دژەجوولەكە ) بووە دژە نازیش بووە، بەڵام مۆركی نیچە بە نازیەكانەوە دیارە. لە كوێوە؟ لە زۆر شوێنەوە. بۆنموونە لە ویست بۆ هێزەوە تا ڕق لە ژن و كۆیلە و لاواز و…بەپێی تێگەیشتنی كۆنت–سپۆنڤیلیش بێت مەجبوور نییە نیچەخوازبێت، بەڵام ئەستەمیشە فەلسەفەكردن بێ ڕووبەڕووبونەوەی هزری نیچە. بە قسەی ئەم بیرمەندە پاریسییە نیچە بەرچاوترین سۆفیست Sophist ە كە سەردەمی نوێ بەخۆیەوە بینیویەتی. نیچە بەوە لەقەڵەم دەدات كە پرۆتاگۆراس Protagoras ی سەردەمی ئێستامانە. كۆنت–سپۆنڤیل لەم بارەیەوە چاكی بۆدەچێت كە دەڵێت: فەلسەفە هەموو سەردەمێك پێویستی بە سۆفیستەكان دەبێت تا تێستی خۆی بكات.\nبەختەوەری لە فەلسەفەی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل\nواتای بەختەوەری Bonheur / Happiness ،هەر لە كۆنەوە، لە یۆنانەوە، بەشێك بووە لە بایەخی فەیلەسوفەكان و بێداركەرەوەی پرسیارە فەلسەفییە ڕەوشتی و سیاسییەكانیش (باشە، نایەكسانی، ئازادی) بووە. نەك هەر ئەوە ئەم واتایە هەوێنی گفتوگۆی ئەو دوانەییانەش بووە لە منداڵدانی بەختەوەرییەوە هاتوونەتە دەرێ: بەختەوەری / نابەختەوەری، بەختەوەری / بێهیوای، بەختەوەری/ خەمۆكی.\nلە تێكڕای فەلسەفەی ئەندرێ كۆنت–سپۆنڤیل تێناگەین گەر تێگەیشتن لەسەر جیهانبینییە فەلسەفییەكانی ئەم فەیلەسوفە تایبەت بە واتاگەلێكی وەك: بەختەوەری، مەرگ، دانایی، چێژ، ئازادی، خۆشەویستی و ڕەوشت لای خۆمان گەڵاڵەنەكەین. بۆیە لێرە، و لە دووتۆیی ئەم بەشە نووسینە، لەسەر واتای بەختەوەری بەجۆرێک دەوەستین کە بکارین وێنەیەكی كرۆكدار لەسەر تێگەیشتنی ئەم فەیلەسوفە بۆ پەتا و تەندروستی دروستبكەین. لەم سۆنگەیەوە پێویستمان بەوەیە بەختەوەری وەك دژە جەمسەری خەمۆكی بخەینەڕوو كە لە تێكستەكانیدا خۆی بەو شێوەیە دەردەخات. ئەمەش بەپێی ئەو تێگەیشتنە دەکەین کە ئەم بیریارە بۆ بەختەوەری/ خەمۆكی هەیەتی لە پەیوەندی بە ڕووبەڕوبوونەوەی ترس لە مەرگ.\nوێرای ئەوە، كۆنت–سپۆنڤیل بۆ داڕشتنی تێگەیشتنێكی فەلسەفییانە بۆ بەختەوەری دانایی بە بناغە دەزانێت. دانایی بنەما بۆ بەختەوەری دادەنێت و سەنگی هزریشی بۆ دادەڕێژێت. ئەم سەنگە ئەو لایەنە عەقڵییەیە كە بەختەوەری تیابەرجەستەدەكرێت. واتە بەختەوەری لەتەك عەقڵ دا یەكدەگرێتەوە. گومانیشی ناوێت ،كۆنت–سپۆنڤیل وتەنی، ئاینەكان گفتێكی زۆرمان سەبارەت بە بەختەوەری پێدەدەن و هیچیشی لێسەوزنابێت. مۆدێرنەش، لەڕێگای تێكنەلۆژیاوە پەیمانی بەختەوەریمان دەداتێ و كەچی ناشمانگەیێنێتە دوا مەنزڵگای بەختەوەری. باشە بەختەوەری دوا مەنزڵی هەیە؟ ئایا بەختەوەری هەمیشەی دێتە دی؟ دەبینین كۆنت–سپۆنڤیل لە لێدوانێكدا باس لەوە دەكات، بەختەوەری شتێكی تاكییە نەك دەستەجەمعی (كۆلێكتیڤ). واتە بەختەوەری شتێكی خۆیییە. بەختەوەری بەختەوەری تۆیە نەك گشت كۆمەڵگا. ناشێت لە چاوەڕوانی ئەوەدا بین كۆمەڵگە هەموو پێكەوە بەختەوەربن. ئەمەو جگەلەوەی بەختەوەری كۆتای نایەت. بۆ كەسێك تەندروستی بەختەوەرییە و بۆ ئەوی تر سەرمایە یان جوانی.\nسەرباری ئەوە، كۆنت–سپۆنڤیل لە توێژینەوە و هەڤپەیڤینەكانیدا پردێك لەنێوان بەختەوەری و دانایدا دروستدەكات. جەختدەكات كە بەختەوەری ئامانجی فەلسەفەیە یان بەختەوەری لەناو ئامانجی فەلسەفەدایە، بەڵام ڕاستی لە بەختەوەری گرنگترە. دیاریكراوتر، ئامانجی فەلسەفە داناییە، دواتر بەختەوەری دێت. فەلسەفە كە دەمانخاتە سەر ڕێی بەختەوەری، ئەوە ئەو شتەیە یۆنانیەكان ناویناوە دانایی. لە نەریتی یۆنانیشا بەم جۆرە هاتووە كە دانایی دان بە بەختەوەریدا دێنێت، یان جۆرێك لە بەختەوەری. داناش كە بەختەوەر دەبێت چونکە بەختەوەری دانایی تیایە. دانا ،ئەم بیریارە وتەنی، لەپێناوی باشە دەژیت لەبڕی ئەوەی لەپێناو هیوا دا بژیت. دانایی بەختەوەریەكی بێهیوایە. دانا لە ئێمە بەختەوەرتر نییە لەبەرئەوەی ژیانی خۆشتردەوێت. لەبەرئەوەیە كە ژیانی خۆشتردەوێت پتر لەوەی كە بەختەوەرە. كۆنت–سپۆنڤیل هیوای باش ژیان ڕەتدەكاتەوە، چونكە ژیان دەكات بەوەی دەبێت لەپێناوی باشە دا بێت. بەختەوەریش پێویستە بەختەوەریەكی ڕاستەقینە بێت نەك بەختەوەریەكی بێ هیوا. بەختەوەری ڕاستەقینە بەهۆی شتی سەرپێی و لاوەكیەوە نایەتەدی. ئەم فەیلەسوفە بەختەوەری لەوە بەدوور دەگرێت كە بكەوینە تەڵەی هیواوە.\nلەسەر ڕەوتی بیركردنەوەی مۆنتاین فێری ئەوەشمان دەكات كە فێربین بژین و دواتر فەلسەفەبكەین نەبا درەنگ بکەوین. پێویستمان بە بەختەوەرییە، بەختەوەریش پێویستی خۆی هەیە. لێكدانەوە لە ئارەزووەوە دەستپێدەكات، سپینوزا وتەنی، كە جەوهەری مرۆڤە. بۆئەوەی بەختەوەر بیت پێویستە ئەوەی دەتەوێت هەتبێت، بەڵام نەك هەموو ئەوەی دەتەوێت. چونكە هەرگیز بەختەوەر نابیت! واتە بەدەستهێنانی هەموو، گشت، بەختەوەری ناهێنێت.\nتەندروستی بەختەوەری هێنەرە؟\nپان- پزیشكیگەرایی Panmédicalisme ئاڕاستەیەكی پزیشكی گشتییە، خۆی وەك ئێدیۆلۆژیایەك نیشاندەدات كە هەموو هێزێك بە پزیشكی دەبەخشێت. ئەم تێگەیشتنەی كۆنت–سپۆنڤیل لە كاتی شیكردنەوەی كۆڤید- 19 لە سۆسیال میدیای فەرەنسی كاردانەوەی زۆری بەدوای خۆی هێنا. هاوكات لەم تێگەیشتنە پێكدادانێک بەدیدەكرێت لە نێوان تەندروستی و بەختەوەری. لەو بارەیەوە دێڕێكی ڤۆلتێرمان بەنموونە بۆدێنێتەوە كە دەڵێت: بڕیارمداوە بەختەوەر بم لەبەرئەوەی باشە بۆ تەندروستی. ئەم وتنەی ڤۆلتێر، بەختەوەری بۆ تەندروستی باشە، بەوە شیدەكاتەوە كە بەختەوەری وا بۆ 25 سەدەیە مانای بۆ تەندروستیبوون هەیە. ڕەخنەش لە شارستانی ئێستا دەگرێت كە دەیەوێت تەندروستی بكاتە ئامراز بۆ بەختەوەری لەكاتێكا ئەوە بەختەوەرییە كە ئامرازی تەندروستییە. ئەڵبەتە ئازادی، خۆشەویستی و یەكسانیش ئامرازی بەختەوەریین، كەچی هەموو ئەوانە لە فەرەنسا وەلاوەنراون و تەندروستی خراوەتە جێیان. تەنانەت سیاسیەكانیش وازیان لە گشت بابەتەكان هێناوە و تەنیا باس لە تەندروستی هاوڵاتیان دەكەن. بەقەولی كۆنت –سپۆنڤیل لەگەڵ بڵاوبوونەوەی تەنگژەی پەتای كۆرۆنا زانست شاشەی تەلەفزیۆنی بۆخۆی برد و گشت زانستیش بریتیبوو لە پزیشكی. پزیشكیش تەندروستی كردە باسی بنەڕەتی خۆی و یەكسانیشیكرد بە بەختەوەری مرۆڤەكان.\nئەم بیرمەندە ئەو لایەنەی لایسەرەوە باسكرا، دیاردەی بایەخدانی زۆر بە تەندروستی، وەك كێشە دەبینێت. تەندروستی وەك دروستكەری بەختەوەریش بۆ پزیشكی دەگەڕێنێتەوە و ناویشیدەنێت پان-پزیشكیگەرایی. شارستانی ئێستای ئەوروپا، بە پێی بۆچوونی كۆنت–سپۆنڤیل، دەخوازێت لەڕێگای تەندروستیەوە یان پزیشكییەوە، بە جیهان و بە خۆمان و بە ئەویتریشەوە گرێماندات. ئەوەشمان پێدەڵێت كە وشەی پان (pan) لە زمانی یۆنانی گشت (هەموو) دەگەیێنێت. واتە چاوەڕوانی زۆری مرۆڤ لە پزیشكی. پان پزیشكی هەموو شتێكی لە پزیشكی دەوێت، نەك هەر تەنیا تەندروستیمان بگرە بەختەوەریش! تەندروستی لەم حاڵەتە خۆی بە دروستكەری بەختەوەری دەزانێت. ئەمەشە ئێدیۆلۆژیا نوێكەی پزیشكی لە ڕۆژئاوای ئێستا. سەرباری ئەوەی وترا، پێویستە ئەوەش بزانین ئایا تەندروستی ئێدیۆلۆژیایەكی نوێیە یان بەرژەوەندیەكی گشتییە؟ بەپێی كۆنت-سپۆنڤیل تەنگژەكە ئاراستەی سەرەكی چاخەكەمانی ئاشكراكرد، ئەمەش ناودەنێت پان- پزیشكیگەرایی. ئەم پان- پزیشكیگەراییە ئەو ئێدیۆلۆژیایەیە کە تەندروستی دەخاتە سەروی هەموو شتەكانی ترەوە. بەواتەیەكیتر، ئەم پان-پزیشكیگەراییە لەڕێگای پزیكشییەوە تەندروستی لە سەروی گشت بەهاكانی تر دەبینێت: بەختەوەری، ئازادی، خۆشەویستی، دادپەروەری. ئەم ئاڕاستەیە وادەكات هەموو شتێك ،نەك هەر چارەسەری نەخۆشی كە شتێكی ئاساییە تەنانەت كارگێڕی ژیانی كەسی و كۆمەڵایەتیش، بكەوێتە ژێركاریگەری پزیشكییەوە. ئەمەش شتێكی ڕاڕائامێزە. كۆنت-سپۆنڤیل دەڵێت: “نامەوێت مەجبووركرێم بۆ بایەخدان بە خۆم. ڕێزم بۆ ئەوانە هەیە لە ماڵی بەساڵاچوان كاردەكەن. پێمباشترە بە كۆڤید- 19 بمرم وەك لەوەی لە ماڵی بەساڵاچوان یان لە هەر شوێنێكی تر پێنج یان دە ساڵێك بمێنمەوە. ئەگەرچی دڵنیام خەڵكانێك حەز بەم قسانەناكەن”. تەنانەت گازندەی ئەم سێستەمە تەندروستیە تازەیەش لە فەرەنسا دەكات كە ڕێگری لەوە دەکات قسەی خۆمان بكەین. بۆیە دەبێت بە هەستیارییەوە مامەڵە لەتەك ئەم سێستەمە تەندروستییەدا بكەین.\nئەوەتا بە دكتۆر دەوترێت: دكتۆر غەمبارم، ماندووم، ڕاڕام : ناتوانن شتێكم بدەنێ تا چاكبمەوە؟ بەپێی كۆنت–سپۆنڤیل، غەمباری، ماندووی، ڕاڕای بەشێكە لە مرۆڤ، لێ مرۆیبوون بریتی نییە لە نەخۆشی. چۆن پزیشكی چارەسەرماندەكات؟ ئەمەش بۆ خۆی پرسیارە و ڕووبەڕووی پزیشكی دەبێتەوە. هەر تایبەت بەم لایەنە كۆنت-سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ Le Télégramme نموونەمان لەسەر ئەو وێنەیەی Sempé بۆدێنێتەوە كە ساڵانێك لەمەوبەر لە یەكێك لە گۆڤارەكانا بینیویەتی. وێنەكە كڵیسەیەكە كە لە ڕووی دەرەوەی بە شێوازێكی جوان كێشراوە و لە ناوەوەش ڕووگومەزێكی بەتاڵی هەیە تەنیا ئەوە نەبێت كە لەبەردەم میحرابەكەدا خانمێكی بچووكی میهرەبان وەستاوە و نوێژدەكات و دەڵێت:”” خواگیان، خواگیان من متمانەیەکی زۆرم پێتە تا ئەو ڕادەیەی كە دەمەوێت بە دوختۆرەكەم بانگتبكەم””.\nكۆنت–سپۆنڤیل لە میانەی لێدوان و گفتوگۆكانی گومانناكات پزیشكی باشترین شتە و ڕەنگە چاكترین بەختیش بێت لەبەردەم سەردەمەكەمانا، بەڵام داوامان لە پزیشكی ئەوە نییە كە جێگای سیاسەت، ڕەوشت و ڕۆحانیەت بگرێتەوە. لەبەر ڕۆشنای بۆچوونەكانی خۆی ئەم فەیلەسوفە فەرەنسییە بۆ چارەسەركردنی نەخۆشیەكانی كۆمەڵگەی ئێستای فەرەنسی دەڵێت: پتر پشت بە سیاسەت دەبەستم تا پزیشكی. بۆ ئاڕاستەكردنی ژیانیشم زۆرتر پشت بە خۆم دەبەستم وەك لە پزیشكەكەم. تەندروستی بێ سامان باشترە لە سامانی بێ تەندروستی، ئەم قسەیە جارجار دەوترێت و زۆر لایەنی ڕاستیشی تیایە، بەڵام پزیشكی گرانە و لەگەڵ كاتیشا گرانتریش دەكەوێت. لەم بارەیەوە، تایبەت بە تەندروستی، ئابووری ناتوانێت بە تەنیا قسە بكات، چونكە پزیشكیش قسەی خۆی هەیە. ئابووری پێویستی بە بودجێتە و ئەویش پێویستی بە بژاردەیە. لەكۆتایشا كێشەكە پەیوەندی بە هەمووانەوە هەیە و پێكەوەش دەبێت چارەسەریبكەین. هەر ئەوەشە كە پێیدەڵێن دێمۆكراسیەت. بۆیە ئەم بیرمەندە فەرەنسییە لە دەمووەختی كەرەنتینەكە دژی دیكتاتۆریەتی پزیشكەكان وەستایەوە. ئەو دۆزەی كەرەنتین لە فەرەنسا دروستیكرد سێستەمی ڕەوشتی و سێستەمی تەندروستی ڕووبەڕووی یەك كردەوە. ئەمەش پاڵنەری بەشێك لە گفتوگۆكانی ئەم فەیلەسوفە بوو. دۆزێك هاتەئارا گشت شتێك بە تەندروستیەوە گرێدرا. تەندروستی و بەختەوەری یەكیانگرتەوە و پێكەوە ئەوەیان سازان كە پێش تەنگژەی كۆڤید -19 نەبوو. هاوكات لەم تەنگژەیە زانایان و تەندروستی كەوتنە بەری پێشەوەی گشت گفتوگۆكانیتر. ئەم تەندروستیە ئێستا بەهایەكی باڵای بۆدادەنرێت و ئەستەمە هێرشكردنەسەری.\nئایا تەندروستی ئەوەنە گرنگە كە ئێمە خۆمان تەسلیمی پزیشكەكان بكەین؟ نەخێر سیاسەت بڕیاردەدات. سیاسیەكان دەبایە گوێ لە پزیشكەكان دواتر ئابووریناسانیش بگرن. شتێك هەموو پێكەوە بیكەن و پێكەوە بڕیاریتیابدەن، ئەوەشە كۆمەڵگەی دێمۆكراسی. نەك وەك ئەوەی بینرا كە پزیشكەكان، کارمەندی تەندروستی، لە رادیۆ و تەلەفزیۆنەكان واقسەیان دەكرد وەك بڵێیت هەموو شتێك لە دەستی ئەواندایە و سیاسەت بڕیاریتیانادات. ئەمەش تەنیا لەبەرئەوەی پەتاكە تەندروستی خستە پێشیپێشەوە و پزیشكیشی لەبەر ڕۆشنای دانا. سۆسیال میدیای فەرەنسیش خۆی زۆر پێوەسارقاڵكرد.\nلە جیهانا شتی زۆر لە كۆڤید- 19 سەرەكیتر هەیە\nكۆنت-سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ Le Télégramme ئاماژە بەوە دەكات كە كۆڤید- 19 لە فەرەنسا 20000 كەسی كوشتوە( ئێستا گەیشتۆتە 30 هەزار و 451 كەس) و زۆربەشیان لە بەساڵاچووەكانن. ئەم ژمارەیە زۆرە و غەمبارئامێزیشە، بەڵام خراپ نییە ئەوە بزانین كە ساڵانە 600000 كەس لە فەرەنسا دەمرێت، 150000 كەسیش بە نەخۆشی شێرپەنجە دەمرێت، ئەی بۆ ئەم مردانانە باسناكرێت. بۆ ئەم بەزیهاتنەوەیە بە كۆڤید- 19 نەك 600000 مردووەكە؟ ئەمە جگەلەو چەند میلیۆن مناڵانەی لە جیهانا ساڵانە بە بەدخۆراكی دەمرن كە ژمارەیان 9 میلیۆنێك تێدەپەڕێنێت. جگەلەو هەزارانەش ساڵانە بە نەخۆشی ئەلزهایمەر دەمرن.\nكۆنت-سپۆنڤیل گومانناكات، ئەم پەتایە ترسناكە و ڕەنگە ژیانی میلیۆنەهاش بخاتە مەترسیەوە بەس ئایا شتی ترمان نییە جگەلەم پەتایە بۆ باسكردن؟ كێشەی تریشمان هەیە با فەرامۆشینەكەین (كێشەی كۆچبەران، كێشەی تێكچوونی ژینگە و…). بۆیە ئەم پەتایە ترسناكە بەس كۆتای جیهان نییە. کەوابێت پێویستناكات ژورنالیستەكان هێندە گەورەیكەن. سەبارەت بە سۆزداریشمان بۆ قوربانیانی كۆڤید- 19 ناكرێت لە سۆزداریمان بۆ كێشەی كۆچبەرەكان زۆرتر بێت یان ئەوانەی دووچاری شێرپەنجە بوونە، كە لە ئێستادا ژمارەیان لە فەرەنسا و لە جیهانا لە زیادبووندایە.\nكۆنت- سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەتەك لێكۆ lecho باس لەوە دەكات كە لەكاتی خۆیدا پەتای “هۆن كۆنگ” لە ساڵی 1968 بووە هۆكاری كوشتنی میلیۆنەها كەس و ئەو هەڵایەشی بۆنەكرا وەك ئەوەی ئێستا بۆ كۆڤید- 19 دەكرێت. پێشتریش پەتای “ئاسیاوی” لە 1957-1958 بە هەمان شێوە خەڵكێكی زۆری كوشت و بیریشچوەوە. پێدەچێت، بەبۆچوونی كۆنت-سپۆنڤیل، سێ هۆكار هەبێت كە شێوەی مامەڵەی لەگەڵ كۆڤید- 19، لەچاو پەتاكانی پێشوو، گۆڕیوە. هۆی یەكەم جیهانگیرییە ،ئەڵبەتە بەدیوە میدیایەكەی. ئەم لایەنە هۆكارە كە ئێمە زوو زوو لەناو ڕووداوەكانی ئەم پەتایە بین و بەووردیش لە ڕێژەی مردنەكان لە وڵاتان بەئاگابهێنرێین. لێرە با ئەوەمان بیرنەچێت كە بۆ ئەم بیریارە جیهانگیری دروستكەری ڤایرۆسەكان نییە. تاعونی ڕەش لە سەدەی 14 نیوەی ئەوروپای كوشت و ئەو دەمە جیهانگیریش بوونی نەبوو. هەرچی هۆی دووەمە خێراییە لە بەدەستهێنانی زانیاریی. سەرئەنجام كەناركردنی مەرگ لەم ڕوەوە دوا هۆیە. ئەم پەتایە ئەم كەناركردنەی مەرگ پەسەندناكات. پەتاكە مەرگی بیرخستینەوە و هێناشیەوە نێو باسەكانمان. بەمجۆرە دەشێت بڵێین كە مەرگ پێش كۆڤید- 19 لەبیركرابوو. هەر بەگشتیش مەرگ كە باسدەكرێت یان بیریلێدەكرێتەوە دواتر وردە وردە وندەبێت و ئەو دەمەش كە نزیكدەبێتەوە ترس لە مەرگ دەستپێدەكاتەوە.\nتەندروستی تاك یان ئابوورییەكەی؟\nتەندروستی سەرووی ئابووری نییە. ئابووری خراپ دۆزی كۆمەڵایەتی و تەندروستی خراپ دروستدەكات. هەژاریش ترسناكە و لە كۆڤید- 19 زیانبەخشترە. لەم تەنگژەیە ئابووریناسان زۆر قسەیانكرد ،تەنانەت پتر لە پزیشكەكانیش، بەڵام قسەكان چی بوون؟ چ ئاقارێكیان وەرگرت؟ لەم بارەیەوە ئەوەی پەیوەندی بە كۆڤید-19 وە هەبێت ئەوەیە كە، بڵاوبوونەوەی پەتاكە بووە هۆكاری تێكچوونی شیرازەی ئابووری وڵاتان. كاردانەوەكەی لە وڵاتانی هەژار زۆرتربوو. پەتاكە نابێت ببێتە هۆكاری بایەخدان تەنیا بە تەندروستی. واتە ناكرێت بودجە هەمووی بە تەندروستییەوە تایبەتبكرێت، چونكە ئابووری بەرگەی ناگرێت و دادەڕمێت. بۆیە كۆنت-سپۆنڤیل لە لێدوانێك لەگەڵ ماڵپەڕی كات (Le Temps) لەسەرێكەوە گومانناكات هەموو دەمرین، لەسەرێكی ترەوە گوماندەكات هەموو بە كۆڤید- 19 بمرین. هاوكات ئەوەش دەڵێت: لەگەڵ ئەوەشدا كە ڕاڕام كەچی ناترسم بەم ڤایرۆسە بمرم. ترسی من زۆرتر لە نەخۆشی ئەلزهایمەرە. تووشی ئەم ڤایرۆسەش ببم پێموایە تێیدەپەڕێنم. جا بۆ دەبێت بترسم؟ ئەوەی ڕاڕایكردوم تەندروستیم نییە دۆزی لاوانە. بەهۆی ئەو داڕمانە ئابووریەی كەرەننتینەكە هێنای لاوان باجە زۆرەكەی دەدەن ئەوەش لەڕێگای بێكاری و كەوتنەژێرباری قەرزەوە. قوربانیدان بە لاوان لەپێناوی تەندروستی بەساڵاچووان كارێكی نابەجێیە. ئەوەی باوە ئەوەیە كە بەساڵاچووان لەپێناو مناڵەكانیان قوربانیان بە ژیانی خۆیانداوە كەچی بەهۆی كۆرۆناڤایرۆسەوە شتەكە پێچەوانەبووەوە. ئەمە وادەكات بوترێت كە سێستەمی پزیشكی پێویستی بە بودجێتە و ئەوەش كاتێك دەبێت كە ئابووری لە بوژانەوەدا بێت. ئەمەش لەو سەرەوە دەمانخاتە بەردەم قەرزێكی زۆرەوە كە دەبێت مناڵەكانمان بیدەنەوە.\nبەپێی ئەوەی لایسەرەوە باسكرا، بایەخدانێكی زۆر بە تەندروستی ناكرێت لەسەر حسێبی ئابووری بێت. پێویستە تەندروستی و ئابووری پێكەوە بەهەندوەرگیرێن. هەژاری لە ڤایرۆسەكان زیاتر بكوژە. ناشێت دژایەتی پزیشكی و ئابووری بكرێت. پزیشكی تێچوونی زۆرە و لەسەر ئابووری گران دەكەوێت. بۆیە پزیشكی بۆ ئەوەی تەندروستیەكی چاك دروستبكات ئابووریەكی بوژاوەی پێویستە. ئەمە وادەكات ئەم فەیلەسوفە پێیوابێت كارێكی ناڕەوشتی نییە قسەكردن لە تەندروستی شانبەشانی قسەكردن لە پارە. تەنانەت ماڵپەڕی ناوبراو ئەوەش بە كۆنت-سپۆنڤیل دەڵێن : زۆر دوور نییە بەوە تاوانباربكرێن كە بایەخ بە ئابووری دەدەن لەبڕی بایەخدان بە ڕوحی مرۆڤەكان. ئەمە لەكاتێكدایە كە كۆنت-سپۆنڤیل پێوایە پزیشكی تێچوونێكی گرانبەهای هەیە. بۆ ئەو مەبەستە پێویستمان بە ئابووریەكی بووژاوە دەبێت. كەی كەرەنتین كۆتای دێت؟ ناشێت تەنیا بایەخ بە ئامارە پزیشكییەكان بدرێت ،پێویستمان بەوەیە كە بایەخ بە ئامارە ئابووری، كۆمەڵایەتی، سیاسی و مرۆیەكانیش بدرێت. تێچوونی پزیشكی لە زیادبوونە و ئەوەش داوای ئابووریەكی بەهێزمانلێدەكات. ئەم ئابووریەش دووچاری قەرزێكی زۆرماندەكات و ئەمەش كاردانەوەی ئابووری خراپ لەسەر لاوان دادەنێت. لەم بارەیەوە كۆنت-سپۆنڤیل درێژە بە قسەكانی دەدات و دەڵێت: پیرەكان لە فەرەنسا، هێندەی حاڵیبووبێتم، زۆرتر لەبارەی ژیانی ئابووری مناڵەكانیانەوە نیگەرانن تا مردنی خۆیان بە پەتای كۆرۆنا. هەرچی خودی پیرەكانە بۆ خۆپاراستنیان لە مەرگ، بەم پەتایە، خۆكەرەنتین و گۆشەگیرییان هەڵبژاردوە. بەس ئەم هزرەڤانە ئەوەشمان وەبیردەهێنێتەوە گەر وابڕوات كەرەنتین مەترسیە بۆسەر ئابووریمان و بۆسەر ئازادیەكانیشمان. كەواتە ئایندەی مناڵەكانمان لە فەرەنسا لەژێر هەڕەشەی ئەو تەنگژە ئابوورییە دایە كە كەرەنتین دروستیدەكات. هەر لەبەر ئەوە لەگەڵ قوربانیدان نییە بە لاوان لەپێناو بەساڵاچووان یاخود بە ئازادی لە پێناو تەندروستی. تەندروستی لەم دوو شتە جیادەكاتەوە: ئابووری و ئازادی. وێرای ئەوە، پێویستە ئاماژە بەوەش بكرێت كە تەندروستی بەها نییە، باشەیەكە لە باشەكان. بەهاكان خەڵك دەیانناسنەوە: دادپەروەری، خۆشەویستی، سەخاوەت، بوێری و ئازادی. بۆیە ئەم بیرمەندە لەم لێدوانە دانبەوەدا دەهێنێت كە ئامادە نییە قوربانی بدات بە ئازادی لەپێناو تەندروستی. كۆنت-سپۆنڤیل بۆ ئەوەی ئەم لایەنە زۆرتر ڕوونبكاتەوە لە لێدوانێك لەگەڵ فرانس ئینتێر France Inter نیگەرانی خۆی لەبارەی قۆناغی پاش پەتاكە نیشاندەدات، بەڵام دژی زێدەڕۆییە لەو قۆناغە بەناوی تەندروستییەوە. شتێك لە ئێستادا بەناوی تەنگژەی تەندروستییەوە دەبینێت بەس ئەم تەنگژەیە كۆتای جیهان نییە. ئەم تەنگژەیە ناشێت ژیانمان تێكدات و ئەو بایەخە زۆرەی بە تەندروستی بەساڵاچوانیش دەدرێت پێویستی بە پارەیە و ئەوەش وادەكات قەرزێكی زۆر لەسەر دەوڵەت كۆببێتەوە. قەرزەكەش لاوان لێیزەرەرمەندن. لێرە و بۆ كۆتایهێنان بەم بەشە دەپرسین: تەندروستی یان ئابووری؟ تەندروستی یان ئازادی؟ ئەو دوو پرسیارە كە بەهۆی لێدوانەكانی ئەم بیریارەوە دروستبوون بەرەو ئەوەشمان دەبەن كە بڵێن: لێگەڕێین پزیشكەكان سیاسەتی وڵات ببەنەڕێوە یان بەپێچەوانەوە؟ لێگەڕێین لەم جۆرە كاتانەدا ئابووریناسەكان ڕێنومای سیاسییەكان بكەن یان پزیشكەكان؟ ئەم لایەنانە لە بەشی دواتر دێیینەوەسەری.\nسەرنج: لە بەشی دواتر ژێردەرەكان بەسەریەكەوە بەردەستدەخەین.\nPrevious چیتر بۆت ناخورێنم نیشتیمان … کۆشش محمد\nNext شیعر/ تابلۆ …. ڤان محەمەد


Lab description - College of Science - University of Sulaimani\nposted May 28, 2019, 1:48 AM by Sarkhel Hawre Mohammed Raza\nسڵاو بەڕێزان و خۆشەویستان......\nبەشی جێۆلۆجی زانکۆی سلێمانی ، بە خۆشحاڵییەوە ، زنجیرە باسێکتان پێشکەش دەکات لەسەر جۆر و توانای تاقیگەکانی. لێرەوە، هەر جارە و باسی یەکێک لە تاقیگەکان دەخەینە بەردەم بەڕێزتان، بۆ ئەوەی زیاتر ئاشنا بن بە توانای بەشەکەمان و زانیاریتان لە بارەیانەوە هەبێت.\nبۆ ئەم هەفتەیە ئەم تاقیگەیەتان پێ ئاشنا دەکەین:\n١- تاقیگەی Geosoftware\nبفەرموون کورتە باسێک لەسەر ئەم تاقیگەیە.\nتاقیگەی Geosoftware : یەکێکە لە تاقیگەکانی بەشەکەمان، دەکەوێتە نهۆمی دووەمی بینای بەشی جیۆلۆجی و بەڕووبەری نزیکی (١٥٠ ) مەتری چوارگۆشە. ١٠م x ١٥ م.\nلەم تاقیگەیەدا ٢٠ کۆمپیوتەری جۆری (HP desktop) بەردەستە، سەرجەمیان (windows 7) یان لەسەر دابەزێندراوە. هەروەها بەرنامەکانی Office 2016) و بەرنامەکانی کۆمپانیای Golden software یش دابەزێندراون.\nلەم تاقیگەیەدا دوو قۆناغ وانە دەخوێنن:\n١- قۆناغی یەکی جیۆلۆجی : خوێندنکارانی ئەم قۆناغە دەتوانن سوودمەندبن لەم تاقیگەیە. بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠١٨-٢٠١٩ هەریەکە لە بەڕێزان: د.عمر بەشی تیۆری وانەی کۆمپیوتەر و م.ئازاد و م.زانا بەشی پراکتیکی هەمان وانە دەڵێنەوە. کە تێیدا بابەت و بەرنامەکانی Office 2016 بەگشتی بە خوێدکاران ئاشنا دەکرێن وەک:\n٢- قۆناغی دووی جیۆلۆجی: خوێندنکارانی ئەم قۆناغە دەتوانن سوودمەندبن لەم تاقیگەیە. بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠١٨-٢٠١٩ هەریەکە لە بەڕێزان: د.سیروان بەشی تیۆری وانەی Geosoftware و م.سردار سلیم فتاح و م. هێمن فریق بەشی پراکتیکی هەمان وانە دەڵێنەوە. کە تێیدا ئەم بابەتانە دەوترێنەوە:\nGolden software Grapher v.13\nGolden software Surfer v.14\nهیوای سوود وەرگرتن و سەرکەوتن بۆ سەرجەم خوێندکاران دەخوازین و سوپاس و دەست خۆشیمان هەیە بۆ مامۆستایانی سەرپەرشتیاری ئەم تاقیگەیە.


دادگای عێراق چوارشه‌ممه (19 ئه‌یلول) سزای مه‌رگی سه‌پاند به‌سه‌ر توندڕه‌وێكی ناسراودا كه به جێگری سه‌ركرده‌ی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش)، ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی ناسێنرا به‌تاوانی ئه‌نجامدانی كرده‌وه‌ی تیرۆریستی، ئاژانسی فرانس پرێس رایه‌گیاند.\nوته‌بێژی دادگا، عه‌بدولستار به‌یره‌قدار وتی: "دادگای تاوانی كه‌رخ له به‌غدا سزای له سێداره‌دانی سه‌پاند به‌سه‌ر سه‌ركرده‌یه‌كی ناسراوی داعشدا، كه وه‌كو جێگری به‌غدادی كاریكردووه."\nئیسماعیل عه‌لوان سه‌لمان عیساوی كه سه‌ره‌تای ئه‌مساڵ له توركیاوه راده‌ستكرایه‌وه، سوریای به‌جێهێشتبوو له‌كاتێكدا به‌ناو "خه‌لافه‌ت"ی گرووپه‌كه روخا.\nئه‌فسه‌رێكی باڵای عێراق له شوباتدا به دیارونای وت كه به هه‌ماهه‌نگی نێوان توركیا و عێراق و ده‌زگای هه‌واڵگریی ئه‌مه‌ریكا تاوانباره‌كه چاودێری و ده‌ستبه‌سه‌ركرا.\nعیساوی، كه خه‌ڵكی ره‌مادییه، تاوانباربوو به هه‌بوونی چه‌ندین پله و پۆست، له نێویاندا "وه‌زیر"ی داعش بۆ فه‌توا ئایینه‌كان.\nپارێزگاری پێشووی به‌غدا سزای زیندانی به‌سه‌رداده‌سه‌پێندرێت به‌هۆی گه‌نده‌ڵییه‌وه\n7 سه‌ركرده‌ی داعش سزای مه‌رگیان به‌سه‌رداسه‌پێنرا له نه‌ینه‌وا


اسلی تاک / نبشتانک / بلالئے اِشک\nمدیر 8 months ago مئ 30 2022 لبزانک گونڈێن آزمانک\nLali and Bilal\nنبیسۆک: ادیب مهر\nلال و بِلال هر دوێن یک جاه، شاھدربرجاہ، دانشگاها، درس وانگا اَتنت.لالا هئورباز دۆستَ بوت! لالا گوَشت: هر کس نۆد و جمبران هئور بکنت منی سرا گوارێنیت ، من گۆن آییا سور کنان.\nبِلالا، لال سک دۆستَ بوت، آ دانشگاهئے شررنگ ترێن جَنکّ‌اَت، آییئےجتگێن دُنانی وشبوی سجهێن وانگ جاها شِنگ اَت آییا انچێن هدای هُسن و رنگ و دانگے گۆن‌اَت بِلال په آییئے گِندگا مَلار اَت.\nبِلالا گۆن آییئے دزگهارا ماریا گوَشتگ‌اَت ، تئو برئو لالئے کِرا و آییا بگوَش بِلالا ترا سک دۆست بیت.\nتئو گۆن بِلالا سور کنئے؟ بچار، گۆن تئو لال چه گوَشیت!\nماریا گوَشت شرێن. ماریا گۆن بچکندانا لالئے کِرّا شُت بلالئے کلئوی سر کرتنت.\nاُو جنکّان پهک بیاێت مرۆچی منا وشّێن گپے په لالا گۆن اِنت شمای هم به‌اِشکنێت. دراهێن جنکّ بچکندانا مُچ بوتنت، لالئے دزگهار،ماریا بچکندگا اَت، ماریا وتی گپ گۆن لالا گوَشت.\nلالا دراهێنت: تئو زانان منی شَرت گۆن بِلالا نگوشتگ ، ماریا گوَشت نه ، لالا کند اِت و گوَشت برئو بگوشی ، که لالا گوشتگ تئو هر وهد هئوران منی سرا بگوارێنئے، گڑا من گۆن تئو سور کنان.\nماریا شُت ، بِلالئے کِرّا گوشتی بِلال بیا، بِلال آتک و ماریا گوَشت لالا گوشتگ ، هر وهد منی دل بلۆٹت ، تئو اگن آ وهدا منی سرا جمبرا بگوارێنئے من گۆن ترا سور کنان. نون بِلال هَئیران بوت، ماریا لالئے کلئوه بِلالا داتنت ، ماریا کندان شُت ، لالا جُست کُرت: <> ماریا ءَ گوشت. بِلال پِکر کنگا لگِت من هم آتکگان. نون بلال پِکرا اِنت که چۆن جمبرا بگورارێنان.\nآ شت، ماتئے کِرّا گوشتی: من جَنکّے در گِپتگ بله آ جَنکّ گوشگا اِنت هر وهدا منی دل بلۆٹیت جمبران هئور بکنت ومنی سرا بگوارێنیت، من گڑا گۆن آییا سور کنان . بِلالئے مات، لالئے گپئے متلبا سرپد بوت. بله گۆن بِلالا هچی نگوشت.\nماتا دراێنت: ابا من نزانان، تئو چۆن هدائے جمبران لالئے سرا گوارێنئے!. بِلال لَگِت گِرێوگا ، بِلالئے مات بچکندگا لگِت و زانت، که نون بلال په لالا زوت رسیت .\nنون بِلالئے وانگئے رۆچ هم نزیک اِنت که برئوت په وانگا. بَلال چه لۆگا در کپیت و سرا برزَ کَنت په آزمانئے نێمگا که گِندیت، هچ جمبر نێست بِلال پَرێشانَ بیت رئوت دانشگاها گِندیت لالئے ڈکُمێن مودان و زاگُلێن چمان بِلالئے دل اێر مِرِیت.\nبلال همۆدا گرێوگا لگیت، لال، بلالا گوشیت بلال منا ترا کبول اِنت، تئیی اِشک من پچاہ آورت و هروهدا من گۆن وتا گوشتگ تئیی چم چۆ هئورئے وڑا په منا بگرێونت گڑا تئو منا په دۆست دارگا ائے. من مرۆچی دیست تئیی چم په منا چۆ هئورئے پئیما ارس گوارت.\nگڑا بِلال په لالا رسِت، آیان سانگ و آروس کرت\nPrev جنکانی میان اُستمانی رۆچ


لەمیدیاكانەوە.. رێككەوتنی پارتی‌و یەكێتی لەسەر پۆستی پارێزگاری كەركوك\n07/07/2019 2426 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nكەناڵی ئێن ئاڕتی بڵاویكردەوە:\nیەكێتی نیشتمانی كوردستان ڕایگەیاندووە، لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان گەیشتوونە ڕێككەوتنێك بۆ دانانی پارێزگاری كەركوك.\nزانیارە دزە پێكراوەكانیش ئاشكرایان كردووە، كە پۆستی پارێزگاری كەركوك بە تەیب جەباری ئەندازیار دەسپێردرێت.\nئەندازیاری ناوبراو، پێشتر پۆستی بریكاری وەزیری ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردنی هەبووە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و كادریكی سەر بە یەكێتییە، سەرباری ئەوەش شاعیر و ڕۆماننووس و كەسێكی دیاری گۆڕەپانی ڕۆشنبیری كوردییە.\nهاوكات ئەندامێكی بەرەی توركومانیش رایگەیاند، گرتنەبەری ڕێبازی بەزۆر سەپاندنی ویستەكان سەبارەت بە پۆستی پاریزگاری كەركوك دەبێتە هۆی لێكهەڵوەشانی كۆمەڵگا، بۆیە دەبێت هەموو لایەنەكان لەسەر مێزی گفتوگۆ دانیشن و نوێنەری هیچ پێكهاتەیەكی شارەكەش فەرامۆش و پەراوێز نەخرێت. داواشیان كردووە پۆستی پارێزگار بۆ پێكهاتەی توركمان بێت و تایبەتریش بۆ بەری توركومانی بێت.\nهەروەها ئەندامێكی دیكەی بەرەی توركومانی وتی: كوردەكان لە بەڕێوەبردنی پۆستی پارێزگار لە ماوەی 15 ساڵدا شكستیان هێناوە، ئێستاش پۆستەكە بەدەست عەرەبەكانەوەیە و جۆرێك لە سەقامگیری هەیە، ئێمەش وەك دوو پێكهاتەكەی دیكە (عەرەب و كورد) مافی ئەوەمان هەیە ئەو پۆستە بگرینەدەست. ووتیشی ناكرێت لە هیچ پارێزگایەك پارێزگاریكی توركمان نەبێت. ئەوەشی گووت كە ئەوان دژ بە ڕێككەوتنی هەردوو پارتە كوردیەكە یان ڕێككەوتنی دوو پیكهاتە بۆ دانانی پارێزگاری كەركوك.\nئێران دەست دەكات بە قۆناغی دووەمی كەمكردنەوەی پابەندییە ئەتۆمییەكانی، ئاژانسی نێودەوڵەتی ووزەی ئەتۆمیش ڕۆژی 4 شەممە، یەكەم كۆبونەوەی خۆی گرێدەدات بۆ تاوتوێكردنی پێشێلكارییەكانی ئێران، ئەمەش لەسەر داواكاری شاندی ئەمریكی بووە لە ئاژانسەكە.\nعەلی ئەكبەر ویلایەتی ڕاوێژكار نیودەوڵەتی موڕشیدی باڵای ئێرانی ڕایگەیاند، لە وانەیە ئێران ئاستی پیتاندنی یۆڕانیۆم بۆ 5% بەرزكاتەوە، بەمەش ئەو ڕێژەیە تێدەپەڕێنێت كە (3.67%) و ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكە بۆی دیاریكردووە. هەردوو ئاژانسی فارس و ڕۆیتەرز- یش دووپاتیان كردووە كە عەباس عێراقچی گەورە دانوستانكاری ئیرانی و بەرپرسانی دیكەش، رۆژی 1 شەممە كاتژمێر 10:30 ی بەیانی ئەو هەواڵە ڕادەگەیەنن.\nپێش تەواو بوونی وادە 60 رۆژییەكەی تاران كە بۆ لایەنەكانی ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكەی داناوە، لایەنەكانی ڕێككەوتننامەكە چۆنیەتی دەربازكردنی ئێرانیان لەو سزا ئەمریكییە تازانە تاوتوێ كرد، بەڵام تاران پێی وایە هێشتا كۆششەكان وەك پێویست نین.\nئاژانسەكانی هەواڵی ئێرانیش ئەوەیان ڕاگەیاند، ئیمانوێڵ ماكڕۆنی سەرۆكی فەرەنسا پەیوەندییەكی تەلەفۆنی 1 كاتژمیری بە حەسەن رۆحانی هاوتا ئێرانییەكەیەوە كردووە سەبارەت بە هەنگاوە چاوەڕوانكراوەكەی ئێران.\nماكڕۆنیش وتویەتی كە هەنگاوەكانی ئەوروپییەكان سەركەوتوو كارا نەبوون وو هەموو هەوڵێكیش دەخەینەگەڕ كەموكورتییەكانی چارەسەر بكەین.\nهەروەها ڕۆحانیش رایگەیاندووە، سەرباری فشارەكانی ئەمریكا، ئێران ماوەی 14 مانگە لە هەوڵە پاراستنی ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكەدایە و داواشی لە یەكیەتی ئەوروپا كرد بەرپرسیارییەتییەكانی خۆی لەوبارەوە هەڵگرێت و ڕێككەوتننامەكەش بپارێزێت.\nڕۆژنامەكە ئەوەشی بڵاویكردەوە، كە ماكڕۆن ڕۆژی شەممە ووتوویەتی: لەگەل حەسەن ڕۆحانی سەرۆكی ئێران ڕێككەوتوون تا 15 ی تەمموز، باسی ئەو مەرجانە بكەن كە پێویستن بۆ دەستپێكردنەوەی گفتوگۆ سەبارەت بە ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكە.\nمەدا پرێس ڵاویكردەوە:\nڕێكخراوی هیومان ڕایت وچ رایگەیاندووە، بنكەكانی ڕاگیركردن لە شاری موسڵ ئەوەندە قەرەباڵغن كە هەزارەها ڕاگیراو لەخۆ دەگرن و جێگەی ڕاگیراوی دیكەیان تیدا نابێتەوە، لە دۆخێكی زۆر خراپیشان و مامەڵەی توندیش لەگەڵ ڕاگیراوەكان دەكرێت.\nزۆرینەی ڕاگیراوەكان تۆمەتی تیرۆریان دراوتەپاڵ، دەسەڵاتدارانیش پێویستە خەمێكی ئەو بنكانە بخۆن و پارێزگاری لە بنەما یاساییەكانی مافی ڕاگیراوان بكەن. لما فقیەی بەڕێوەبەری بەشی ڕۆژهەڵاتی ڕێكخراوەكە ئەوەی دووپات كردەوە كە حكومەتی عێراقی زۆر پێویستی بە بنكەكانی ڕاگیركردن و دووبارە بنیاتنانەوە هەیە، دەبێت ڕاگیراوان لە شوێنی شایستەدا ڕابگیرێن كە لەگەڵ پێودانگە نێودەوڵەتییەكاندا بێنەوە.\nبە گوێرەی قسەی گەورە بەرپرسێكی عیراق، توانستی لە خۆگرتنی هەر سێ بنكەكەی باكوری عێراق (تلكیف، فیسەڵییە، تەسفیرات) 2500 ڕاگیراوە. كەچی تا ساڵی 2019 ژمارەی ڕاگیراوان گەیشتۆتە 4500 كەس كە 1300 ڕاگیراویان فرمانی دادگایان بەسەردا دراوە و دەبێت بگوازرینەوە بۆ بەندیخانەكانی بەغدا.\nنوێنەری جوڵانەوەی ناڕەزایانی عێراق، كردەی ڕفاندنی چالاكوانانی بەسڕەیان ڕسوا كردووە و داواش لە دەسەڵاتداران دەكەن سەلامەتی ئەو چالاكوانانە بپارێزن.\nجوڵانەوەكە رایگەیاند، ئەم دۆخەی چالاكوانان لە بەسرە نیشانەی فشەڵی و لەرزوكی دەزگا ئەمنییەكان و مەترسیداری دۆخەكەیە كە لایەنە چەكدارەكان تیایدا باڵادەستن. ووتیشی كار و ڕەفتاری زۆر لە دەرەوەی یاسا دژ بە خۆپیشاندەرانی بەسرە ئەنجام دەدرێت و دواتریش دەستگیر و ئازار و ئەشكەنجە دەدرێن.\nجوڵانەوەكە چەند داواكارییەكی خستۆتە بەردەم دەسەڵاتدارانی لۆكاڵی شارەكە، پاراستنی كازم سەهلانی و خێزانەكەی كە چالاكوانێكی مەدەنییە و ئۆباڵەكەشی خستۆتە ئەستۆی دەسەڵاتداران، ئاشكراكردنی چارەنووسی چالاكوانە مەدەنییە دەستگیركراوەكان، ئازادكردنی ڕاگیراوان". جوڵانەوەكە ڕاشیگەیاندووە كە داواكراییەكانیان كۆك و تەبان لەگەڵ دەستوری عێراقیدا، ووتووشیانە ئەگەر دەسەڵاتدارانی شارەكە بەدەنگیانەوە نەیەن هەڵوێستی هەڵكشاری دیكەیان دەبێت.\nخەلیج ئۆنلاین بڵاویكردەوە\nهێزە سیاسییەكانی سەر بە ئێران داوای ئەوەیان كردووە جەنەڕاڵێكی عێراقی بە تۆمەتی ناپاكی مەزنی نیشتمانی بدرێتە دادگا ، ئەمەش لە دەرئەنجامی تۆمارێكی دەنگی ئابڕووبەر كە یەكێك لە كەناڵە ئاسمانییە شیعەكان پەخشی كردووە و تیایدا لیوا ڕوكن محەمەد فەلاحی لەگەڵ كارمەندێكی دەزگای هەواڵگری ئەمریكا قسە دەكات سەبارەت بە بوونی هێزەكانی حزبوڵای لاگیری ئێران بە مەبەستی بەئامانجگرتنیان لە لایەن ئەمریكاوە، لەمەشەوە ناجح شمری وەزیری بەرگری عیراق، فرمانی كردووە دۆسییەی لێكۆڵینەوە بۆ لیوا ڕوكن مەحمود فەلاحی فەرماندەی پڕۆسەكانی ئەنبار بكرێتەوە. هاوپەیمانی فەتح- یش كە ئێران و عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیر پشتیوانی دەكەن، داوای چاوخشانەوەی كردووە بە پۆستە ئەمنییەكانی ئەو شارەدا لەوەی ئاخۆ فەرماندە ئەمنییەكان لاگیرییان بۆ كێیە. سەرچاوەیەكی ئەمنی لە ئەنجومەنی پارێزگای ئەنباریش گووتی كە هێزە ئەمریكییەكان گەیشتونەتە بنكەی عەینوئەسەد لە ناحیەی بەغدادی سەر بە پارێزگای ئەنبار.\nقودسی عەرەبی بڵاویكردەوە:\nدوای ئەوەی وەزارەتی دەرەوەی عێراق گوێبیستی لێدوانەكانی "فەرید یاسین" باڵوێزەكەی بوو لە واشنتۆن سەبارەت بە ئیسڕائیل، ڕایگەیاند كە لێدانەكەی نەگونجاوە، میدیا عێراقییەكانیش ئەو پرسەیان هێنا و برد و ئەو گرتە ڤیدیۆییەیان بڵاوكردەوە كە تیایدا باڵوێزی ناوبراو دەڵێت هۆكاری بابەتی هەن كە لەوانەیە وا لە بەغدا بكات پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئیسڕائیل پەرەپێ بدات، بەو پێیەی ڕەوەندێكی گەورەی عێراقی لە ئیسڕائیل دەژین، هەروەها بە مەبەستی سوود وەرگرتن لە شارەزاییەكانی ئیسڕائیل لە بوارەكانی تەكنەلۆجیا و كشتوكاڵ.\nلە بەیاننامەكەی وەزارەتی دەرەوەشدا هاتووە كە هەڵوێستی عێراق بەرامبەر پرسی فەڵەستین جێگیرە، دووپاتیشیكردەوە كە هەڵوێستی مێژووییان لە بەرامبەر كێشەی فەڵەستین و داگیركاری ئیسڕائیلدا نەگۆڕە و هیچ پەیەندیەكیش لەگەڵ دەوڵەتی داگیركەری ئیسڕائیل گرێنادەن.\nسەرچاوە: میدیا عێراق‌و جیهانییەكان


هەینی, 20. 9. 2013\tشۆڕش گوڵكار\nرۆژێك كه لاوێكی توونسی به نێوی "موحه‌مه‌د بوعه‌زیز" خۆی له پێناو دابین بوونی دادپه‌روه‌ری ده‌سوتێنێ قه‌ت بیری له‌وه نه‌ده‌كرده‌وه كه ئه‌م كاره‌ی وی ببێته ده‌ستپێكی گۆڕانێكی مه‌زن له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.كه وڵاتانی تونس‌و میسر‌و یه‌مه‌ن‌و سووریه‌و ئۆردۆن‌و ته‌نانه‌ت عه‌ره‌بستان‌و به‌حره‌ینیش بگرێته‌وه بۆیه وادیاره كه هه‌نووكه لاوانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست كه پێكهێنه‌ری زۆربه‌ی حه‌شیمه‌تی ئه‌م ناوچه‌یه‌ن تازه راچه‌ڵه‌كاون‌و هه‌ستیان به هێزی كاریگه‌ری خۆیان كردووه‌و بۆیه خۆازیاری مافه زه‌وتكراوه‌كانیان‌و كۆمه‌ڵگایه‌كی نوێن به پێكهاته‌یه‌كی سیاسی كۆمه‌ڵایه‌تی نوێیه‌وه. ئه‌م ره‌وته یان باشتره بڵێین ئه‌م بزاڤه كه لاوان ده‌ستیان پێ كرد به "صوره الشباب" ناوبانگی ده‌ركرد واته شۆڕشی لاوان، ئه‌مه‌ش وای كرد كه ته‌واوی ناوه‌نده لێكۆڵینه‌وه‌كان‌و پسپۆڕان ئاوری زۆرتر‌و سه‌رنجی جدیتر له لاوان بده‌نه‌وه هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه هۆی ئه‌وه كه ئه‌مه‌ش به هۆی ئه‌وه‌ی كه وڵاته‌كه‌مان زۆربه‌ی حه‌شیمه‌ته‌كه‌ی له لاوان پێكهاتووه سه‌رنجی تایبه‌تی پێ بده‌ین‌و ئاوردانه‌وه له‌م چینه هه‌ره گرینگه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان بخه‌ینه ئه‌وله‌ویه‌ته‌وه.\nپتر له سی ساڵه كه رێژیمی كۆماری ئیسلامی له ئێران ده‌سه‌ڵاتی به ده‌سته‌وه‌یه‌و له‌م ماوه‌یه‌شدا گه‌له‌ك گۆڕانكاری له كۆمه‌ڵگادا روویداوه. جێگای ئاماژه‌یه چین‌و توێژێك كه زۆرتر كه‌وتووه‌ته ژێر كاریگه‌ری ئه‌م گۆڕانكاریانه، لاوان‌و نه‌وجه‌وانانن. سه‌رنجدان به ویست‌و داخوازیه‌كانی ئه‌م هێزه مه‌زنه كۆمه‌ڵایه‌تیه گه‌له‌ك جێ بایه‌خه. چونكه وان به هۆی لاویه‌تیه‌وه له هه‌مبه‌ر ده‌ورووبه‌ری خۆیان به به‌راورد له‌گه‌ڵ توێژه‌كانی دیكه‌ی كۆمه‌ڵگه هه‌ستیاری زۆرتریان هه‌یه. یه‌كێكی دیكه له‌و پێوه‌رانه‌ی كه ئه‌وڕۆ له كۆمه‌ڵگه‌ی خاوه‌ن ژیار‌و ئه‌وڕۆیی بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ره‌وتی پێشكه‌وتن‌و گووراوی هه‌ر وڵاتێك له به‌رچاوی ده‌گرن، هێزی لاوانی ئه‌و وڵاته‌یه. له راستیدا جیلی لاو، وزه‌و پوتانسیێڵی سه‌ره‌كی جمان‌و بزێوی‌و وریایی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه. به‌ڵام جیگای ئاماژه‌یه كه ئه‌گه‌ر ئه‌م هێزو وزه كه‌ڵكی لێ وه‌رنه‌گیردرێت‌و رێنوێنی گونجاو دروست نه‌كرێ، ده‌توانێ به شێوه‌یه‌كی رووخێنه‌ر‌و كاولكه‌ر گه‌له‌ك كێشه‌و ئاریشه بۆ كۆمه‌ڵگه چێ بكات. بۆیه به‌و ئاكامه ده‌گه‌ین كه بۆ كۆمه‌ڵگه گونجاو ژیرانه‌یه بۆ لاوانی خۆی پێداویستی ئاسووده‌ی‌و سه‌رگه‌رمكه‌ر‌و په‌روه‌رده‌یی‌و هه‌روه‌ها پیشه‌ی گونجاویان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكا تاكوو له‌م رێگایه‌وه بتوانێ تا راده‌یه‌ك پێش به نامۆیی لاوان له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه بگرێ. له ئێران مه‌خابن به‌رده‌وام به نیگه‌رانی‌و خانه‌گومانێ‌و نه‌بوونی متمانه له‌گه‌ڵیان هه‌ڵسووكه‌وت ده‌كه‌ن. له سه‌ره‌تایی شۆڕشی گه‌لانی ئێرانه‌وه تاكوو هه‌نووكه، رێژیمی كۆماری ئیسلامی هێشتا نه‌یتوانیوه جێگه‌و پێگه‌یه‌كی شیاو بۆ لاوانی وڵاته‌كه‌ی ده‌سته‌به‌ر بكات‌و بۆیه له‌م ساڵانه‌دا هه‌ر وێنه‌یه‌ك كه حكومه‌ت له خۆی چێ كردووه بۆ لاوان، له لایه‌ن زۆربه‌ی لاوانه‌وه وه‌لانراوه. یه‌كێ له‌و هۆكارانه‌ی كه بووه‌ته هۆی نامۆیی لاوان له حكومه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه، ئه‌وه‌یه كه به هیچ جۆرێ ئاورنه‌دراوه‌ته‌وه له ویست‌و داخوازی‌و نمێنه‌كه‌كانی ژیانی وان. له‌م ساڵانه‌ی ته‌مه‌نی كۆماری ئیسلامی به‌رده‌وام بێ به‌شداری‌و وه‌رگرتنی بیروبۆچوونی خودی لاوان گه‌ڵاڵه‌یان بۆیان داڕشتووه‌و به لاوانی گوتووه كه چۆن بیربكه‌نه‌وه‌و ژیان بكه‌ن. كه‌چی هیچ كات پرسیاریان له خودی لاوان نه‌كردووه كه ده‌یانهه‌وێ چۆن بن‌و چۆن ژیان بكه‌ن. له راستیدا له رێگه‌ی نوێ كردنه‌وه‌ی جیلیه كه گۆڕان له شێوازی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی دێته كرده‌وه‌ی كرن. له وڵاتی مه نمێنه‌كه‌كانی ژیان هه‌روا كه پێشتریش ئاماژه‌ی پێكرا بۆ جیلی لاو ده‌ستنیشان كراوه. له راستیدا ئه‌مه له گرفته سه‌ره‌كیه‌كانی حكومه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه‌یه له‌گه‌ڵ ئه‌م جیله نوێیه.\nساڵانێكی زۆره كه لاوانی ئێرانی به شێوازگه‌لی جۆراوجۆر له كۆمه‌ڵگه ناڕه‌زایه‌تی خۆی ده‌رده‌بڕێ له‌م به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌ڵسووكه‌وتانه. چونكه له راستیدا لاوانی وڵاته‌كه‌مان ده‌یانهه‌وێ له وڵاتێكدا بژین كه له‌وێدا بتوانن به ئازادی پێویسته‌وه بۆ رسكاوی كه‌سایه‌تی خۆیان تێبكۆشن. ته‌واوی به‌ڵگه‌و رسته‌كان‌و تۆژینه‌وه‌كانی وڵات، گه‌ڤا له سه‌ر ئه‌م راستیه‌یه ده‌ده‌ن كه له جیلی سێهه‌می شۆڕش،گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی له خوو خده‌و ره‌وشت‌و كه‌سایه‌تی‌و ئاكار‌و داب‌و نه‌ریت‌و ره‌وشتی وان هاتووه ئاراوه كه له راستیدا گه‌له‌ك جیاوازی هه‌یه له‌گه‌ڵ دوو جیلی پێش خۆیدا. گۆڕانكاری‌و جیاوازیه‌كان له جیلی سێهه‌می شۆڕش، ئه‌وڕۆیتر‌و زۆر قووڵتر‌و ریشه‌یتره. له بارودۆخی هه‌نووكه‌یی ئێران، كاریگه‌ریدانانی جیلی هه‌وه‌ڵ‌و دووهه‌م زۆر دابه‌زیوه. به‌ڵام له به‌رامبه‌ردا ئه‌وه جیلی سێهه‌میه‌كانه كه به‌رده‌وام كۆمه‌ڵگه ده‌خه‌نه ژێر كاریگه‌ری‌و گوشاری خۆیانه‌وه، ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ گه‌نج بوونی حه‌شیمه‌تی ئێران‌و واقعبینی‌و ئه‌وڕۆیی بینینی مه‌سه‌له‌كان له لایه‌ن وانه‌وه كه به‌م جۆره بڕشت‌و هێز‌و كاریگه‌ری ئه‌وانی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه رۆژ له دوای رۆژ پتر كردووه. جیلی هه‌وه‌ڵی وڵاتیش له به‌رامبه‌ر ئه‌و داخوازی‌و هۆگرایه‌تی‌و گۆڕانكاریانه به توندی خۆڕاگری ده‌كات. دوو جیلی رابردوو به هۆی ریشه‌داكوتانی نه‌ریت و ئایین له وڵات‌و كاریگه‌ری ئه‌مانه له‌سه‌ر وان نه‌یانتوانیوه به باشی زمانی ئه‌وڕۆیی‌و هه‌نووكه‌یی بۆ راكێشانی جیلی سێهه‌م په‌یدا بكه‌ن. له سه‌رده‌می هه‌نووكه خێرایی گۆڕانكاریه‌كان‌و په‌یوه‌ندیه‌كان‌و ئاڵوگۆڕه‌كان‌و ئینجا راگواستنی بۆ سه‌رانسه‌ری جیهان گه‌له‌ك خێرا جێ به‌جێ ده‌بێ. له راستیدا كلتووری جیهانی توانیویه تاكوو ئێستا خۆی له رێگای كه‌ره‌سته‌و ئامڕازگه‌لی وه‌كوو سه‌ته‌لایت‌و ئینتێرنێت‌و مۆبایل‌و هتد به خێرایی ته‌واوه‌وه له سه‌رانسه‌ری جیهاندا بڵاوبكاته‌وه‌و په‌ره‌پێ بدات. بێ گومان بنه‌ما نه‌ریتیه‌كان كه خه‌رێكی خۆڕاگرین له به‌رامبه‌ر ئه‌م گۆڕانكاریانه ده‌كه‌ونه ژێر گوشاره‌وه‌و ئه‌گه‌ریش نه‌توانن خۆیان له‌گه‌ڵ ئه‌م ره‌وته نوێیه هاوئاهه‌نگ بكه‌ن ده‌بنه هێزێكی یه‌كجۆر‌و بێ گۆڕان یان كه‌مایه‌تیه‌ك كه كاریگه‌ری كه‌می له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ی خۆی هه‌یه‌و ئه‌مه‌ش ده‌بێته كه‌ڵێنێكی قوڵتری وان له‌گه‌ڵ جیلی لاو. سه‌رنجدان‌و ئاوردانه‌وه له مه‌سه‌له‌كانی نه‌وجه‌وانان‌و لاوان له وڵاتێك كه پتر له حه‌فتاد له سه‌دی حه‌شیمه‌ته‌كه‌ی هێزی لاوان پێكی دێنی گه‌له‌ك گرینگ‌و جێ بایه‌خه.\nله ئێستاكه قسه‌كردن له مه‌سه‌له‌و كێشه‌كانی لاوان بێ ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادیگه‌لی سه‌ره‌تایی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ وان ئیدی ناێته‌كرن. ئه‌م مژاره ده‌بێ قبوڵ بكرێ كه جیلی لاوی وڵات ده‌بێ ئه‌م قۆناغه تێپه‌ڕبكات تاكوو بتوانێ له‌م رێگایه‌وه به وه‌ده‌ست هێنانی ئه‌زموون بتوانێ له‌و فه‌وزا گونجاوه كه كۆمه‌ڵگه بۆی دابین ده‌كات خۆی‌و ده‌وروبه‌ری باشتر ناز بكات. لاوانی تاراوگه له‌و جیاوازیانه كه له نێویاندا هه‌یه له بۆاری چینایه‌تی‌و كلتووری‌و نه‌ته‌وه‌یی‌و هتد پێان خۆشه به شێوازی خۆیان‌و ئه‌وڕۆیی ژیان بكه‌ن. ئه‌وڕۆكه له وڵاتی مه ئه‌م هێزه به‌ربڵاوه خاوه‌نی داخوازیگه‌لێكی روونی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كلتووری‌و سیاسیه.\nدووه‌م ـ به شێوه‌یه‌كی به‌ربڵاو گوێ نه‌دان به پێداویستیه‌كانی لاوان:\nپاش شۆڕشی گه‌لانی ئێران هه‌وڵ‌و سه‌رنجی پێویست‌و روون‌و بنه‌ڕه‌تی بۆ فام كردنی داخوازیه‌كانی لاوانی وڵاته‌كه‌مان له لایه‌ن رێژیمی كۆماری ئیسلامیه‌وه نه‌كراوه. له‌م ساڵانه به‌رده‌وام به شێوه‌یه‌كی توندوتیژانه له‌گه‌ڵ لاوان هه‌ڵسووكه‌وتیان كردووه‌و ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ گروپێك له لاوانیش وه‌كوو هه‌ڵگرانی كلتووری" گه‌نده‌ڵی رۆژئاوایی" رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تووندوتیژانه روویداوه‌و رووده‌دا. بۆیه لاوانیش ئیدی ماندوو بوونه له‌م جۆره هه‌ڵسووكه‌وت‌و رووبه‌ڕووبوون‌و شێوازه توندوتیژانه ماندووبوونه‌و ئیدی ئه‌م جۆره هه‌ڵسووكه‌وته‌یان پێ باش نیه‌و قبوڵی ناكه‌ن‌و خۆازیاری سه‌ربه‌خۆیی‌و ئازادیی‌و كونتڕۆڵ له‌سه‌ر شێواز‌و باروودۆخی ژیانی خۆیانن. لاوان ئاوات‌و ئاره‌زوو ئاڕمانجگه‌لێكی دیكه‌یان له مێشكدا هه‌یه كه ده‌بێ سه‌رنجی پێ بدرێ‌و ئاوری لێ بدرێته‌وه.\nجیلی لاوی ئه‌وڕۆ ئیدی سه‌ره‌ڕۆیی ئایینی ناهه‌وێت. لاوان خوازیاری فه‌وزایه‌كی كراوه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تین كه بتوانن به دڵی خۆیان له‌و فه‌وزا ژیان‌و لاویه‌تی بكه‌ن. له بنه‌ڕه‌تدا لاو پتر خوازیاری ئازادیگه‌لی مه‌ده‌نی له چوارچێوه‌ی ژیانێكی باشتر‌و شادتره. جیلی لاوی ئێران له سه‌رده‌مێكدا ده‌ژی كه ئه‌وڕۆی له‌گه‌ڵ دوێنێ ده‌توانێ زۆر جیاواز بێ. لاوان ئیدی نایانهه‌وێ به ویست‌و سه‌لێقه‌ی جیلی پێشووی كۆمه‌ڵگه،ژیان بكه‌ن به‌ڵكوو به‌رده‌وام له هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی شتانی نوێن. لاوان له سه‌رده‌می سه‌ته‌لایت‌و ئینتێرنێت‌و مۆبایل‌و تكنیك‌و گه‌شه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كان‌و هتد ده‌ژین كه به‌رده‌وام له ئاڵووگۆڕدایه. بۆیه لاوان قه‌ت ناتوانن له به‌رامبه‌ر رووداوه‌كانی سه‌رده‌می هه‌نووكه بێ ته‌وفیر بێ‌و ئاوری لێ نه‌داته‌وه.ئه‌م جیله به شێوه‌ی رۆژانه به‌ره‌وڕووی كلتوور‌و یاسا‌و ته‌نگاوی گه‌لی كۆمه‌ڵگه\nده‌بێته‌وه‌و چوونكه ئه‌و كلتووره بایه‌خگه‌له میراتی جیله‌كانی پێشووه. حكومه‌ت‌و به‌شێك له كۆمه‌ڵگه له لاوان ده‌خوازن كه میراتگه‌ری ئایین‌و نه‌ریته‌كانی پێشینیان بن. له كاتێكدا كه نه‌ریت له ژیانی رۆژانه‌ی لاوانی ئێرانی ئیدی جێگه‌و پێگه‌یه‌كی ئه‌وه‌نده قایمی نیه. راستیه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێران ده‌رخه‌ری ئه‌م راستیه‌یه كه له بۆاری نمێنه‌كه‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی قه‌ڵش وكه‌ڵێنی نێوان دوو جیلی رابردوو‌و ئه‌وڕۆ رۆژبه‌رۆژ زێده‌تر‌و قوڵتر ده‌بێ. هه‌روه‌ها حكومه‌تیش تاكوو هه‌نووكه نه‌یتوانیوه رێگه‌چاره‌یه‌ك بۆ زاڵ بوون به‌سه‌ر ئه‌م مه‌ودا‌و كه‌ڵێنه كه رووی له زیادبوونه په‌یدا بكات.\nبه‌رپرسی به‌ڕێوه‌به‌ری سندۆقی حه‌شیمه‌تی رێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، سوره‌یا ئه‌حمه‌د عه‌بید ده‌ڵێ:" لاوان به داهێنان‌و داهێنه‌ری‌و پێداگری‌و داكۆكی‌و هه‌روه‌ها پێویستی به تاقیكردنه‌وه‌ی شته نوێ‌و نه ناسراوه‌كان، ده‌ناسرێنه‌وه." ناوبراو له درێژه‌دا ئه‌وه‌ش ده‌ڵێ:" ئه‌م رۆحیه‌یه, هه‌ر ئه‌و رۆحیه‌یه كه ئه‌گه‌ر به باشی رێنوێنی بكرێ به‌خته‌وه‌ری بۆ هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌دیاری دێنێ". ئێمه له‌م نووسراوه‌یه هه‌وڵ ده‌ده‌ین ئاور له هۆگرایه‌تی‌و نمێنه‌كه هزری‌و مه‌سه‌له‌كانی جیلی لاوانی وڵات كه به تاسه‌وه له هه‌وڵ‌و تێكۆشانن بۆ چێ كرنی رێگایه‌كی نوێ له كۆمه‌ڵگه بده‌ینه‌وه. له‌م نووسراوه‌یه بۆ لایه‌نه جۆراوجۆره‌كانی مژاره‌كه، جوێكاری له نێوان لاوان‌و خوێندكاران‌و كچانی گه‌نج دراوه.\nسێهه‌م ـ بارودۆخی گه‌شت وگوزار یان كاتی به‌تاڵی‌و سه‌رقاڵی له نێو لاواندا:\nیه‌كێ له تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی كاتی به تاڵی، ئازادی هه‌ڵبژاردن‌و جۆری چالاكیه. گرینگترین پێویستیه‌كانی كاتی به تاڵی لاوان به ریزبه‌ند بریتین له گه‌شتووگۆزار‌و مۆسافره‌تی به كۆ‌و به‌شداری كۆمه‌ڵایه‌تی‌و په‌یوه‌ندی‌و راوێژی ئازاد له‌گه‌ڵ هاوته‌مه‌نه‌كانی خۆیان‌و چالاكیگه‌لی وه‌رزشی‌و هونه‌ری‌و كلتووری‌و مۆسیقا‌و هونه‌ر‌و مۆد‌و په‌رتووكخوێندنه‌وه‌و فێربوونی زمان‌و كامپیوتر‌و ئینترنێت‌و هتده. به پێ نووسراوه‌یه‌ك له ژێر نێوی" پتر له 60% لاوان كاتی به تاڵی خۆیان له ته‌نیایی به‌سه‌ر ده‌به‌ن له ماڵپه‌ڕی رێكخراوی ته‌بلیغاتی ئیسلامی له رێكه‌وتی دووشه‌مۆ16ی به‌فرانباری 1387ی هه‌تاوی( وتاره‌كه كه‌ڵكی له ژمێركۆی رێكخراوی میللی لاوان گرتووه)، له‌وێ ده‌یخوێنین كه" هه‌ر نه‌جه‌وانێك 11 تا 19 ساڵه له هاویندا هه‌شت كاتژمێر‌و له وه‌رزه‌كانی دیكه‌ش سێ كاتژمێر كاتی به تاڵی هه‌یه‌و كه‌سانی 20 تاكوو 29 ساڵیش له هاویندا 5/5 كاتژمێر‌و له وه‌رزه‌كانی دیكه‌ی ساڵیش چوار كاتژمێر كاتی بێ كاریان هه‌یه". سه‌یران‌و سه‌رگه‌رمی‌و پشوو‌و بووژانه‌وه له گه‌شه‌ی كه‌سایه‌تی‌و ده‌سته‌به‌ركردنی هاوسه‌نگی له بیچمگرتنی شۆناس‌و وه‌رگرتنی زانیاری‌و به‌رزكردنه‌وه‌ی زانست‌و په‌روه‌رده‌كردن‌و گه‌شه‌و شكۆفایی به‌رهه‌ڤی‌و توانایی‌و داهێنه‌ری گه‌له‌ك گرینگه كه هه‌مووی له كارداگه‌لی كاتی به‌تاڵ دێته ئه‌ژمار. هه‌موو ساڵێك به تایبه‌ت له وه‌رزی هاوین، رێژه‌یه‌كی زۆر له لاوان به‌ره‌و ناوه‌نده گه‌شتووگوزاریه‌كان ده‌ڕۆن. به‌ڵام دیارده‌ی گه‌شتووگوزاری‌و خۆشگوزه‌رانی له درێژه‌ی چه‌ند ساڵی رابردوو به نوێ كردنه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌و تێكنۆلۆژیگه‌لی نوێ له نێو لاوانیش گۆڕانی زۆری به‌سه‌ر هاتووه. لێكۆڵینه‌وه‌كان ده‌ریانخستووه كه شاد بوون وه‌كوو پێناسه‌ی سه‌ره‌كی ده‌بێته هۆی زێده‌بوونی لێهاتووی كۆمه‌ڵگه. له جیهانی ئه‌وڕۆ په‌ڕانپه‌ڕی داخراو‌و ویشك ئیدی وڵامده‌ری پێویستی به گه‌شتووگوزار‌و شادی‌و چێژ ناتوانن له لاواندا بن. بۆ ده‌ربڕینی شادی ده‌بێ هۆه‌كانی وی به‌رهه‌ڤ بێ، لانیكه‌م داهێنانێك بۆ هاندانی كۆمه‌ڵگه به‌ره‌و ژیانی شاد بڕۆن. له به‌ڕێوه‌بردنی سه‌رگه‌رمیه‌كانی به كۆمه‌ڵ بگره تاكوو به‌ڕێوه‌بردنی مۆسیقای شاد ده‌نێۆ خه‌ڵكیدا، هه‌مووی له خاڵه‌كانی چێ كرنی به‌ستێنگه‌لی شادی‌و نه‌شه‌وگه‌شه له كۆمه‌ڵگه‌یه. جیلی لاوی مه‌ش به دووی وه‌ها شادی‌و هه‌یه‌جاناته له كۆمه‌ڵگه. بۆیه كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ش ده‌بێ به‌پێ پێویستیگه‌لی سه‌ره‌كی لاوه‌كانی كه هه‌ر ئه‌و خاڵی كردنه‌وه‌ی هه‌ستوو هه‌یه‌جاناته، كه به دابینكردنی به‌ستێنگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كلتووری‌و به‌ستێنی شادی له كۆمه‌ڵگه دابین بكاتوو بیكاته كلتوورێكی گشتی تاكوو بتوانێ پێش به زه‌ره‌روزیانگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی بگرێ. تۆژینه‌وه‌ی رێكخراوی لاوان ده‌ریده‌خات كه وێڕای به‌ربڵاوی حه‌شیمه‌تی لاوی وڵات‌و چه‌شناوچه‌شنی داخوازیه‌كان‌و كه‌ره‌سته‌گه‌لی كاتی به‌تاڵی،ته‌نیا وڵامده‌ری بیست له سه‌دی داخوازی لاوانه‌و هه‌شتاله‌سه‌دی دیكه به پێ پێویست ئاوریان لێ نادرێته‌وه‌و ته‌نانه‌ت ئه‌م پێویستیه ده‌روونیانه‌ش به سانایی له لایه‌ن رێژیمه‌وه له ژێر سه‌ردێڕگه‌لی جیاواز، ده‌كه‌ونه به‌ر سووكایه‌تی پێكردن‌و سه‌ركوتیان ده‌كه‌ن.\nدوو هۆكاری گشتی وه‌كوو بارودۆخی ته‌مه‌ن‌و پێگه‌ی چینایه‌تی،كلتووری‌و ئابووری لاوان گه‌له‌ك پڕ بایه‌خن چوونكه زانینی ئه‌م زانیاریانه، رۆانگه‌یه‌كی تایبه‌ت له هه‌ل ومه‌ج‌و بارودۆخگه‌لی بیچمگه‌ری ژیان‌و ره‌فتاری چینه جۆراوجۆره‌كانی لاوان‌و بارودۆخی ته‌مه‌نی وان‌و كاروباری هاوبه‌ش‌و وه‌كوو یه‌كی گروپگه‌ل‌و ورده فه‌رهه‌نگگه‌لی لاوان مان بۆ روون ده‌كاته‌وه. له كاتی شرۆڤه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی به‌شه جۆراوجۆره‌كانی لاوان كه له ناوچه جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌ژین به‌ڵام هی چینگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و پێكهاته‌گه‌لی كلتووری جیاوازن،ده‌بێ به‌پێ پێویست سه‌رنج بدرێ به ناكۆكی قوڵی نێوان هۆكارگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی،ئابووری, بایه‌خگه‌ل‌و هه‌روه‌ها بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ده‌روونی‌و ژینناسینی ئه‌وانه كه ئافڕێنه‌ری ده‌رفه‌ت‌و نمێنه‌كگه‌لی هه‌لسووكه‌تی گرۆیی جیاواز وجیاكارن. هاوكات كۆمه‌ڵناسانیش زۆرترین هۆكارگه‌لی ده‌روونی تووش بوونی تاوان له ناكامیگه‌ل‌و ناته‌بایگه‌لی ژیان‌و هه‌ستی سووكی‌و دڕدۆنگی له لێهاتوویی‌و هه‌ستی نه‌بوونی ئاسایش‌و هه‌ستی نه‌توانین ده‌زانن. زۆربه‌ی هه‌ره زۆری كاتی به‌تاڵی لاوانی وڵات، به شێوازگه‌لی ناچالاك تێپه‌ڕده‌بێ. هه‌ر بۆیه ساماندانی كاتی به‌تاڵی لاوان‌و سیاسه‌تی په‌ره‌پێدان‌و به‌ربڵاوكردنی سه‌یرانی سالم ده‌توانێ تا راده‌یه‌ك پێش به په‌ره‌گرتنی تاوانباری لاوان بگرێ. چونكه زۆربه‌ی ره‌فتارگه‌لی فه‌رهه‌نگی‌و ته‌نانه‌ت ره‌فتارگه‌لی ئابووری‌و كۆمه‌ڵایه‌تیش له كاتی به‌تاڵی بیچم ده‌گرێ. نه‌بوونی به‌هره‌مه‌ندی له كاتی به‌تاڵی‌و سه‌رنج نه‌دان به‌م مژاره له رێگه‌ی به‌رپرسانی ده‌وڵه‌تی، گه‌له‌ك كۆسپ‌و گرفتی كۆمه‌ڵایه‌تی له گه‌له كه ده‌توانرێ ئاماژه به به‌ستێنسازی پێكهاته‌یی تاوانكاری لاوان‌و نه‌جه‌وانان له وه‌رزی هاویندا بكه‌ی. له‌م ده ساڵه‌ی دواییدا كه‌ره‌سته‌و ئامڕازگه‌لی سه‌رگه‌رمی گۆڕانی زۆری به‌سه‌ر هاتووه‌و حه‌ز‌و هۆگره‌تی لاوان سه‌باره‌ت به بڕێك له سه‌رگه‌رمیه‌كان به ته‌واوه‌تی گۆڕاوه. له‌م نێوه‌دا بارودۆخی ئابووری فه‌رهه‌نگی‌و ئه‌ندازه‌ی ئاسووده‌یی چینه جۆراوجۆره‌كانی كۆمه‌ڵگه له چلۆنایه‌تی سه‌یرانه‌كاندا رۆڵێكی بنه‌ڕه‌تی‌و پڕ بایه‌خی هه‌بووه، هه‌روه‌ها جێگای ئاماژه‌یه كه سه‌رگه‌رمی لاوانی چینه‌كانی خۆش بژیو‌و مامناوه‌ندی‌و هه‌ژار له باژێره مه‌زنه‌كان هاوكات له‌گه‌ڵ هه‌بوونی خاڵی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ یه‌كتر مه‌وداگه‌لی ماناداریشی په‌یداكردووه. هه‌ر وه‌ها جێگای لێ وردبوونه‌وه‌یه كه له كۆمه‌ڵگه بابه‌تگه‌لی به‌ربڵاو بۆ تێپه‌ڕكردنی كاتی به‌تاڵی هه‌یه كه رێگه به لاو ده‌دا كه خۆی له ئیدیكه جوێ بكاته‌وه. به‌م پێیه بۆ جیاواز بوون،لاو شێوازیكی تایبه‌ت په‌یڕۆ ده‌كات كه ئه‌م شێوازه ده‌بێته هۆی ئه‌وه كه گورخی‌و ئاژاوه‌گێڕی له ژیانی نۆباو په‌ره بستێنێ. له‌و كۆمه‌ڵگه‌یانه كه به‌ره‌و نۆباو ده‌چن‌و تیایاندا بانگه‌شه‌ی فه‌رهه‌نگی نۆباو ده‌كرێ، جیلی لاو له چۆارچێوه‌ی كاتی به‌تاڵی ده‌رفه‌تێك په‌یدا ده‌كات تاكوو گوشاره‌كان، ته‌نگاویه‌كان‌و هێڵه سووره كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان له بیر بكات‌و كاری ناهه‌نجاری بكات. به‌ڵام خاڵێكی هه‌ره گرینگ ئه‌وه‌یه كه ده‌ستپێڕاگه‌یشتن به كه‌ره‌سه‌گه‌لی یاری له نێو لاواندا به تایبه‌ت له باژێری تاران‌و باژێره مه‌زنه‌كانی دن هه‌ر چه‌ند له ژێر كاریگه‌ری هێندێ تایبه‌تمه‌ندی هاوبه‌شدایه، جیاوازیگه‌لێكی به‌رچاویان له‌گه‌ڵ یه‌ك هه‌یه كه ئێمه لێره ئاماژه به بڕێكیان كه له نێو به‌شه‌كانی جۆراوجۆری لاواندا هه‌یه،ده‌كه‌ین.\nئه‌لف ـ گه‌شتووگوزار‌و سه‌رگه‌رمی له نێو لاوانی چینه‌كانی خۆشبژیو له باڵاشاردا:\nلاوانی چینه به‌رزه‌كانی كۆمه‌ڵگه ده‌سكه‌وتی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه له سه‌رگه‌رمی. به‌شێك له لاوانی باڵاشاری له به‌رنامه‌كانی كۆتایی حه‌وتوو هه‌روه‌ها له سه‌فه‌ره‌كانی ده‌ره‌وه‌ی شار،ده‌رفه‌تی خه‌ریكبوون به مه‌سه‌له‌گه‌لی سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌و فه‌رهه‌نگی په‌یدا ناكه‌ن. ئه‌گه‌ر ئه‌وان خوێندكاریش بن ئه‌وه‌نده چالاكی سینفی‌و رێكخراوه‌ی‌و مه‌ده‌نی تیایاندا به‌دی ناكرێ. له ناوچه‌گه‌لی باكووری باژێری تاران چالاكیگه‌لی سه‌رگه‌رمی‌و گه‌شتوگوزاری به ته‌واوه‌تی گروپی بووه‌ته‌وه. پتر كه‌سه‌كان به شێوه‌ی كۆمه‌ڵ له جێژن‌و پارتیه تایبه‌تیه جۆراوجۆره‌كاندا به‌شداری ده‌كه‌ن.\nسه‌رگه‌رمیگه‌لی دیكه كه به‌شێكی لاوانی باكووری شاره‌كان روویان تێكردووه، به‌كار هێنانی ماده هۆشبه‌رگه‌لی نۆباو‌و حه‌بگه‌لی شادیهێن‌و هه‌موو جۆره خۆاردنه‌وه‌گه‌لی ئه‌ڵكۆڵی ده‌ستكرد‌و قاچاخه. له راستیدا له خۆنامۆیی‌و كه‌مته‌رخه‌می‌و بێ په‌رۆشی‌و نهیلیسم له نێو ئه‌م به‌شه له لاوان به ته‌واوه‌تی به‌رچاوه. ئه‌م به‌شه له لاوان به هۆی ده‌سڕه‌سی به سه‌رچاوه‌ی ماڵی به‌هره‌مه‌ندن له گه‌له‌ك كه‌ره‌سه. ئه‌وان به له‌به‌رچاوگرتنی كه‌ره‌سه‌كانی خۆیان پێ له گیروداو یاسا‌و نه‌ریته‌كانی كۆمه‌ڵگه درێژتر ده‌كه‌نه‌وه‌و به شێوه‌ی گورخی بۆ سه‌رگه‌رمی‌و تێپه‌ڕكردنی كات خه‌رێكی به‌كارهێنانی ماده‌هۆشبه‌ره‌كان ده‌بن،ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌كارهێنانه‌ش ببێته هۆی گیرۆده‌یی وان. ئه‌م به‌شه له لاوان به‌كارهێنانی ماده‌هۆشبه‌ره‌كان ته‌نیا بۆ سه‌رگه‌رمی‌و جۆرێ تێپه‌ڕكردنی كاتی به تاڵی به شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت‌و جیاواز له خه‌ڵكی به‌كاری دێنن. ئه‌وان به هۆی بارودۆخی گونجاوی ئابووری ده‌توانن تا راده‌یه‌ك راحه‌تتر له به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان، ده‌توانن ده‌رفه‌ته‌كان بۆ خۆیان زێده‌تر بكه‌ن‌و به‌ربه‌ستوو ته‌نگاویه حكومه‌تیه‌كان به دانی به‌رتیل كه‌م كه‌نه‌وه. له راستیدا ئه‌وان زۆربه‌ی پێویستیه‌كانی سه‌رگه‌رمی خۆیان له رێگای ماڵیه‌وه چاره‌سه‌ری ده‌كه‌ن. ئه‌وان زۆرتر هه‌ر كارێك ده‌كه‌ن بۆ سه‌رگه‌رمی‌و كات تێپه‌ڕكردن‌و چێژبردن. له ئێستاكه جۆرێك كه‌ڵێن‌و مه‌ودا له نێوان ئه‌م به‌شه له لاوان له‌گه‌ڵ به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان خه‌رێكی په‌ره‌سه‌ندنه. به‌ڵام پێویست به جه‌ختكردنه‌وه‌یه كه به هه‌بوونی ده‌سڕه‌سی به كه‌ره‌سه‌گه‌لی به‌ربڵاو له نێو ئه‌م به‌شه له لاوان، دیسانه‌وه ئه‌وانیش هه‌روه‌كوو به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوانی كۆمه‌ڵگه له ژێر گوشار‌و ئازار‌و ئه‌زیه‌ت‌و ته‌نگاوه فه‌رمیه‌كانی رێژیمن كه به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه دایسه‌پاندووه.\nب ـ سه‌رگه‌رمی له نێو لاوانی چینی مامناوه‌ند:\nله ئێرانێدا، چلۆنایه‌تی سه‌رگه‌رمی لاوانی چینی مامناوه‌ندی شاری تا راده‌یه‌ك له‌گه‌ڵ باڵاشاریه‌كان جیاوازه. چوونكه وان وێڕای هه‌بوونی هۆگرایه‌تی‌و پێویستی لاوانی ناوچه‌كانی باڵاشار له ده‌سڕه‌سی ته‌واو به كه‌ره‌سه‌گه‌لی رێ پێ دراو رێ پێ نه‌دراو كه‌م تا فره بێ به‌رین. به‌ڵام ئه‌وان له بڕێك له بواره‌كاندا له نێو كۆمه‌ڵی جیلی لاوی وڵات زۆر كاریگه‌رن.\nله ناوچه‌ی ناوه‌ندی شاری هێشتا په‌روه‌رده‌كردنی بنه‌ماڵه‌ی رێگره له چوون بۆ سنووری خه‌ساره كۆمه‌ڵایه‌تیه پڕ مه‌ترسیه‌كان، به‌مه‌شه‌وه له ئه‌گه‌ری رۆیشتن بۆ وه‌ها سنوورێك، هه‌موو شت ده‌بێ به شێوه‌ی نهێنی به‌ڕێوه‌بچێ. په‌یوه‌ندی نیوه نهێنی‌و به‌ركارهێنانی شته قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان سه‌ره‌كیترین تایبه‌تمه‌ندی سه‌رگه‌رمیه‌كانی لاوانه له ناوچه ناوه‌ندیه‌كانی باژێری تاران. په‌یوه‌ندی ئازادی كوڕان‌و كچان له نێو چینی مامناوه‌ندی كۆمه‌ڵگه تا راده‌یه‌ك به شتێكی ئاسایی‌و سرووشتی دێته ئه‌ژمار. په‌یوه‌ندی ئه‌م به‌شه له لاوان له گه‌ڵ ئه‌و دوو به‌شی دیكه له لاوان جێگه‌ی سه‌ره‌نجه‌و به‌ربڵاویشه. پاراستنی په‌یوه‌ندی‌و جاروبار هاریكاری‌و به‌شداری له چالاكیه‌كان‌و سه‌رگه‌رمیه‌كانی به‌شه‌كانی دیكه، په‌یوه‌ندی‌و رۆڵی لاوانی چینی مامناوه‌ند له‌گه‌ڵ به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان به هێز كردووه. ئه‌م چالاكیانه بووه‌ته هۆی پارادوكس‌و ناته‌بایگه‌لی جۆراوجۆر له هه‌ڵسووكه‌وتی لاوان له نێو خۆیان‌و هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵگه‌و بنه‌ماڵه‌كانیان. ئه‌م به‌شه له لاوان له چالاكیگه‌لی مه‌ده‌نی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی زۆر چالاكن. به‌شێكی مه‌زن له‌م ریزه هه‌موو جۆره تێكۆشانێك ده‌كات بۆ چوون بۆ ناوه‌نده به‌رزه‌كان. به‌رنامه‌ڕێژی بۆ پێشكه‌وتن‌و تێپه‌ڕاندنی هێڵه‌سووره‌كان‌و پێشڕه‌وبوون له بۆاره جۆراوجۆره‌كان له كۆمه‌ڵگه‌و له نێو به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوانیش جۆرێ " ئۆتۆریته" بۆ رێكخستنی بزاڤه ناڕه‌زایه‌تی‌و گشتیه‌كانی به وان داوه. ئه‌م به‌شه له لاوان له نێو به‌شه‌كانی دیكه رۆڵی ناڤبژیوان بۆ مه‌شاندنی كاری هاوبه‌ش یان رێكووپێك كردنی په‌یوه‌ندیه‌كان بۆ بزاڤه گروپی‌و هاوبه‌شه ئه‌گه‌ریه‌كان ده‌گێڕن.\nب ـ سه‌رگه‌رمی له نێو لاوانی باشووری شار:\nله باشووری شار په‌یوه‌ندیه نه‌ریتیه‌كانی بنه‌ماڵه‌كان به به‌راورد له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی دیكه به‌هێزتره. به‌ڵام به‌مه‌شه‌وه نمێنه‌كی سه‌رگه‌رمی لاوانی خواره‌وه‌ی شار تا راده‌یه‌ك بێ به‌رگه‌تره له ناوچه‌كانیتر. چوونكه وان كه‌مترین ده‌ره‌تانیان هه‌یه بۆ سه‌فه‌ركردن یان چێژبردن له ده‌رفه‌ته‌كان بۆ سه‌رگه‌رمی. نه‌بوونی ده‌رفه‌تگه‌لی پیشه‌ی گونجاو به هۆی ئه‌وه‌شه‌وه نه‌بوونی داهات، به‌ستراوه‌یی به بنه‌ماڵه‌و هتد لاوی خواره‌وه‌ی شاری له سنووری هاوڵاتی وه‌ده‌رناوه‌و له په‌راوێزی خستووه‌و لاوانی له بارودۆخێكی كه‌مایسی‌و پێویست خستووه. له راستیدا ده‌توانێن بڵێین كه ئه‌مه پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی وڵاته كه ده‌بێته هۆی ئه‌وه كه زۆرێك له لاوان له بارودۆخی له په‌راوێزكه‌وتن بكه‌ون‌و له ژیان‌و بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری‌و ئاسووده‌یی خۆیان كه‌مترین ره‌زایه‌تیان هه‌بێ.\nهه‌روه‌ها جێگای ئاماژه‌یه كه لاوانی چینی هه‌ژار له ژێركاریگه‌ری كۆمه‌ڵگه به خووخده‌و بایه‌خه‌كانی چینی مامناوه‌ندی به‌ره‌وڕوون، له كاتێكدا كه بێ به‌شن له جمانی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و به‌شداری له‌م چینه‌دا. هه‌موو ئه‌م خاڵانه ده‌بێته هۆی خه‌مۆكی،بێ هیوای، وه‌ڕه‌زی‌و دڵساردی له نێو ئه‌م به‌شه له لاوان‌و واده‌كات كه رووبكه‌نه خه‌ساره‌كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان وه‌كوو تاوانكاری. راستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه كه پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی‌و بارودۆخی ئابووری‌و ژیواری، خه‌ڵكانی لاوی ئه‌م ناوچانه‌ی به‌رامبه‌ر به مژاره كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان،بێ به‌رگه‌تر له به‌شه‌كانی دیكه كردووه. له روون كردنه‌وه‌ی ئه‌م كێشه‌وبه‌ره‌یه ده‌بێ ئه‌وه‌ش زیاد بكه‌ین كه هه‌ژاری‌و كه‌نارنشینی ئابووری به دووی خۆیدا،كه‌نارنشینی فه‌رهه‌نگی‌و سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی دێنێ. له‌م ناوچه‌گه‌له به هۆی كه‌مایسیگه‌ل‌و ده‌سكورتیگه‌لی له راده‌به‌ده‌ر، به‌كارهێنانی ماده هۆشبه‌ره‌كان‌و تاوانكاری په‌ره‌یسه‌ندووه‌و مه‌خابن هیچ كه‌ره‌سه‌یه‌كی سه‌رگه‌رمكه‌ریش له‌وێ نیه، چونكه ده‌سكورتی ئابووری له‌م ناوچه‌گه‌له ئه‌وه‌نده رێگه نادا كه ئه‌و خه‌ڵكه ده‌ستیان به‌و كه‌ره‌سه‌و پێداویستیانه بكه‌وێ. په‌یوه‌ندی كچ‌و كوڕ له‌م ناوچه‌گه‌له به شێوه‌ی نه‌هێنی به‌ڕێوه‌ده‌چێ. په‌یوه‌ندی سكسی له بڕێك له‌و ناوچه‌گه‌له به تایبه‌ت ناوچه دووره‌كانی په‌راوێزی شار تا راده‌یه‌ك كاره‌ساتی لێ ده‌كه‌وێته‌وه.\nلاوانی شاره‌كانی دیكه كه به دووی ئیشدا هاتوونه‌ته تارانێ یان شاره گه‌وره‌كانی دیكه به هۆی گرانی كرێ ماڵ له ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاستی شار یان شوماڵی شار به ناچار روو له شوێنه دوور‌و په‌راوێزه‌كانی ئه‌م ناوچه‌گه‌له ده‌كه‌ن‌و به‌م شێوه‌یه به‌ره‌وڕووی گه‌له‌ك خه‌سار ده‌بنه‌وه. له رۆژنامه‌ی" مردم سالاری"( ژماره 1926 رێكه‌وتی ره‌زبه‌ری 1387ی هه‌تاوی) به پێ راپۆرتی موحه‌مه‌د ئیسحاقی جێگری تۆژینه‌وه‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی رێكخراوی میللی لاوان، له نێوان ساڵه‌كانی 1375 تاكوو 1385 واته له ماوه‌ی 10 ساڵدا، كۆچ له نێو وڵاتدا واته گۆڕینی شوێنی ژیان له گونده‌كان‌و باژێره چووكه‌كان بۆ باژێره مه‌زنه‌كان گه‌یشتووه‌ته پتر له 11 میلیون كه‌س. كه زۆربه‌ی ئه‌م كۆچگه‌له له لایه‌ن لاوانه‌وه به‌ڕێوه‌چووه. له‌م ناوچه‌گه‌له بێ هیوای سه‌باره‌ت به داهاتوو له نێو لاواندا شه‌پۆل لێ ده‌دا. ئه‌و لاوانه له‌م ناوچه‌گه‌له شاد‌و سه‌رحاڵ نین. چوونكه بۆ شاد بوون ده‌بێ نیشانده‌ری هیوا به ژیان زۆرتر بكات. له راستیدا هیوا به ژیان‌و شادبوون ده‌بێته هۆی هاتنه خواری رێژه‌ی خه‌ساره كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان وه‌كوو تووشبوون به ماده‌سڕكه‌ره‌كان‌و خۆكوژی‌و تاوانكاری‌و هتد. پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی هه‌نووكه‌ی كۆمه‌ڵگه بووه‌ته هۆی ئه‌وه كه زۆربه‌ی لاوانی كه‌ناری شار له بارودۆخێكی په‌راوێزخراودا بكه‌ون‌و له ژیان‌و بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئابووری‌و ئاسووده‌ی خۆیان ئه‌و په‌ڕی ناڕازیی بن‌و چوونكه به‌شێكی هه‌ره زۆری پێویستیه‌كانیان ده‌سته‌به‌ر نابێ‌و له بارودۆخێكی ده‌سكورتیدان. هه‌ر ئه‌و جوره‌ی كه روونه لاوان به شێوه‌ی دڵخوازانه نه‌چوونه‌ته نێو بارودۆخی كه‌نارنشینی،به‌ڵكوو گوشار‌و كه‌مایسی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئابووری سه‌رده‌می نووكه بووه‌ته هۆی هاتنه ئارای وه‌ها بارودۆخێك بۆیان. به‌م پێیه كۆمه‌ڵگه‌و حكوومه‌ت ده‌بێ رێگه‌گه‌لی شادبوون‌و شادژیان كردن بۆ ئه‌م ناوچانه‌و به تایبه‌ت لاوان‌و نه‌وجه‌وانان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن. له‌م ساڵانه‌ی دوایی مه‌ودای نێوان لاوانی كه‌نارنشین له‌گه‌ڵ لاوانی باڵاشار ئێگجار زۆر بووه‌و حكومه‌تیش به‌رده‌وام له‌سه‌ر هه‌بوونی ئه‌م مه‌ودا‌و په‌ره‌گرتنی هه‌رچی زۆرتری به شێوه‌گه‌لی جۆراوجۆر پێداگری ده‌كاته‌وه. دووبه‌ره‌كی نێو لاوان هێزی وان لاواز ده‌كات‌و بارودۆخه‌كه بۆ داخوازی گشتی لاوان كه هه‌ر ئه‌و ئازادیگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و مه‌ده‌نییه ده‌خاته ژێر پرسیارو هێزی ناڕه‌زایه‌تی وان جڵه‌و كونترۆڵ ده‌كات. به‌ڵگه‌گه‌لی زۆر گڤاهی ئه‌م راستیه‌یه كه به تایبه‌ت له‌م ده‌ساڵه‌ی دوایی زۆربه‌ی تێكهه‌ڵچوون‌و كێشه سه‌ره‌كیه‌كانی رێژیمی كۆماری ئیسلامی له‌گه‌ڵ جیلی لاودا بووه. ئه‌منییه‌تی كردنی ئه‌و شوێنانه كه لاوان تیایدا به‌شدارن‌و كاریگه‌ریان هه‌یه‌و گرتن‌و زیندانی كردنه‌كان‌و ده‌یان سیاسه‌تی دیكه هه‌مووی له پێناو كه‌م كردنه‌وه‌ی كێش‌و قورسایی‌و پۆتانسیه‌لی ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕینی ئه‌م هێزه 70% له كۆمه‌ڵگه‌یه. پشتیوانی له لاوان‌و پشتیوانی له به‌رۆژكردن‌و تاكێتی وان له كۆمه‌ڵگه‌و پشتیوانی له داخوازیه مه‌ده‌نی‌و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانیان ده‌بێ سه‌رنجی زۆرتری پێ بدرێت.\n(كۆتایی به‌شی 1)


خستنی ئۆپۆزسیۆن مەترسیدارە\nئەگەر پەرلەمان ئۆپۆزسیۆنی تێدا نەبێت، دایبخەن و ناوێکی دیکە لەم بینایە بنێن. سیستەمی حوکمڕانی پەرلەمانی و دامەزراوەیی بێ ئۆپۆزسیۆن نابێت. لەم خولەی پەرلەمانی کوردستان ھێزە ئۆپۆزسیۆنەکان خاوەن کورسی کەم و پاڵپشتی کەمن، یەکێک لە گرنگترین رەگەزەکانی ئۆپۆزسیۆن لە کوردستان کە بزوتنەوەی گۆڕان بوو، ئێستا بەشداری حوکمڕانی دەکات. تەنھا جوڵانەوەی نەوەی نوێ و یەکگرتوی ئیسلامییە کە خاوەنی ١٣ کورسین دەیانەوێت بلۆکی ئۆپۆزسیۆنی ناو پەرلەمان بن. بەڵام نەوەی نوێ گوتارێکی زۆر راشکاوانە و رون و بەر جەستەی ھەیە کە رێک و رەوان خۆی بە بەدیلی دەسەڵات دەزانێت و دەزانێت چی دەوێت و چی دەڵێت. ئەم پۆلە گەنجە توانیان دەنگی بەرچاو بێنن و دوو فراکسیۆنی پەرلەمانیان ھەیە. من مافی ئەوەم نیە بەھیچ شێوەیەک باس لەدیوی ناوەوەی جوڵانەوەکە بکەم، چونکە نە کادیر‌و نە ئەندامی ئەم جوڵانەوەیەم. بەڵام وەک ھاونیشتمانیەک سەد دەر سەد مافی قسەکردنم لەسەر وڵاتەکەم و دەسەڵات و حوکمڕانیەکەم ھەیە کە راستەوخۆ پەیوەستە بە ژیانی منەوە.\nئەوەی ئێستا بەرامبەر نەوەی نوێ دەکرێت، بۆ خستن و کەوتن و لاوازکردنیەتی. پرۆسەیەکە پلان بۆ داڕێژراوە. ئەم گەنجە خوێندەوار و پاک و خاوەن ئیرادانە، کەوتونەتە ناو تەڵەیەکی ناشیرینی سیاسیەوە، کە دەیانەوێت بە دژایەتی کردنی سەرۆکی جوڵانەوەکە سەری جوڵانەوەکە ببڕن.\nکردەی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی لەھەرێمی کوردستان کێشەی گەورەی تێکەوتووە، کە یەکێک لە کێشەکانی پەرتەوازەیی و خراپی پەیوەندییانە، من ئێستاش لەم سیحرە تێناگەم بۆچی بزوتنەوەی گۆڕان و نەوەی نوێ ناکۆکن. بۆچی گۆڕان ھێندە بۆچونی خراپە لەسەر نەوەی نوێ؟ ئایا جوڵانەوەکە بۆ بەئامانج گرتنی پێگەو دەنگی ئەوانە؟ گونجاو نیە ئەو ھێزانەی دەرەوەی دەسەڵات پەیوەندیان ھێندە خراپ بێت، رای جیاواز‌و بۆچونی جیاواز شتێکەو دوژمنایەتی شتێکی دیکەیە؟\nحزبە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان دەبێت بەگرنگیەوە سەیری ھێزە ئۆپۆزسیۆنەکان بکەن، چونکە پارسەنگی مانەوەو بەھێزبوونی حوکمڕانی، یەکێک لە کۆڵەکە سەرەکیەکانی ھەبونی ئۆپۆزسیۆنە. ئەگەر پێتان وایە نەوەی نوێ کردەی ئۆپۆزسیۆن نازانێت مومارەسە بکات، ئەوا دەرھاویشتەی دەسەڵاتداریەتی خۆتانە، کە ھەر ئەوەی لێ بەرھەم دێت.\nکادیران‌و دەنگدەرانی نەوەی نوێ دەبێت بزانن لەدوای روداوەکەی سماقوڵی، جوڵانەوەکەیان فشاری دروست کردووە، جاددەو رێگاوبانەکان وێران و رێگای مەرگ و چاڵ و چۆڵ بوون. کەس بەلایان دا نەدەھات، دوای ئەوەی شاسوار گوتی چاکی دەکەم، بە ملیار دینار تەرخان کرا بۆ چاککردنەوەی رێگاوبانەکان و ھەرزووش سماقوڵیان چاک کرد؟ کەواتە مانای وایە جوڵانەوەکە توانیویەتی ھێزی فشار بێت بۆ سەر دەسەڵات. بۆیە ناشێ بەدەستی خۆتان سەری جوڵانەوەکەی خۆتان ببڕن.\nبۆچونم وایە کێشەکانی ناو جوڵانەوەی نەوەی نوێ زۆر گەورە نین، کێشەی کەرکوک و ریفراندۆم و کەپکی حەمەد ئاغا‌و گومرگ و موچە و پێکھێنانی حکومەت نیە، تاوەکو ھەڵوێستی بەمجۆرە توندە لە سەرۆک و بزوتنەوەکە ھەڵبگرن. ئاسایە حزبە دەسەڵاتدارەکان کێشەیان ھەبێت، چونکە گیرۆدەی ململانێی مێژوویی و حوکمڕانی و داھات و شێوەی دەسەڵاتداریەتین. بەڵام سروشتی نیە نەوەی نوێ خاوەنی کێشەی گەورە بێت، بەڵام دەتوانێت خاوەنی دەستکەوتی گەورە بێت، ئەگەر یەکگرتوو، خاوەن ئیرادەو براو تەبا بن.\nئەو تۆمەتانەی لەبارەی گرتەی سێکسی و دەنگ و رەنگ تۆمار کردن بڵاوکرایەوە، دەخوازێت نەوەی نوێ زۆر توند لەسەر ئەم بابەتە بێتە مەیدان، بەداخەوە بەرامبەر ھەمومان خەریکی گەمەی قێزەونی لەم جۆرەن، کەم ھێز‌و لایەن و کەسایەتی ماوە سەدان بوختان‌و سیناریۆی قێزەونی لەمجۆرەی بۆ دروست نەکرابێت. دەبێت کردەوەی لەم جۆرە لە کوردستان بنەبڕ بکرێت‌و ئەوانەی سیناریۆی وا دەدارێژن کوڕی ئەم کۆمەڵگایە نین‌و دوژمنی ھەرە سەرسەختی کورد‌و کوردستانن.\nبەڵێ بۆ ھەبونی ئۆپۆزسیۆن..بەڵێ بۆ ئاشتی نیشتمانی‌و کۆتایی ھێنان بە سیناریۆی قێزەون.\n4/27/2019 11:23:18 AM\n← چیرۆكی سعودیە\n← حەوت دیمەنی ئەمریكا‌و ئێران\n← لەبارەی پێكهێنانی حكومەتی هەرێمەوە\n← تەرمی فەنزوێلا..نمونەیەك بۆ كوردستان\n← خستنی ئۆپۆزسیۆن مەترسیدارە\n← كه‌س هه‌یه گوێ بگرێ؟\n← چی روودەدات؟\n← یەكێتی دەتوانێت...؟\n← كشانەوەی ئەمریكا لە سوریا...؟\n← توركیا نیشانە لە دڵی كورد دەگرێت


کۆمەڵگاێك چەندە ئەخلاقی و سیاسی بێت، ئەوەندەش نێزیکی دیموکراسی و ئازادیە\n27 كانونی دووه‌م, 2017\nبۆ ئەوەی کە کۆمەڵگاێك خۆی لەسەر پێ بگرێت پێویستی بە بنەما گرتنی ئەخلاق و پۆلێتیکا (سیاسەت) هەیە. یەکێك لە بنەماکانی کۆمەڵگای دیموکراتیك ئەخلاقە.\nئەخلاق چییە؟ ڕیشە و بنەمای ئەخلاق لەکوێدا سەرچاوە دەگرێ؟ ئەخلاق مێژووی کۆمەڵگاییە، لە بنەڕەتدا کۆمەڵگا خۆیەتی، نەمادی مرۆڤایەتییە، بەکورتی دەتوانین بڵێین کە پایە و بنەمای کۆمەڵگاییە، هەر بۆیە ناتوانین ئەخلاق و کۆمەڵگا لەیەکتری جیابکەینەوە، چونکە نرخە بەهاکانی کۆمەڵگا دەپارێزێت. بە وتەی ڕێبەر ئاپۆ: کۆمەڵگاێەك چەندە ئەخلاقی و سیاسی بێت، ئەوەندەش نێزیکی دیموکراسی و ئازادیە. کۆمەڵگای بە ئەخلاق کۆمەڵگاێەکی ئیکۆلۆژیك و سۆسیالیستیە، بێ گەڕانەوە بۆ ئەخلاق نە کۆمەڵگابوون پێکدێت، نە کۆمەڵگابوون بەڕیوە دەبردرێت.\nلێرەدا شوێنی لێپرسینە ئاخۆ بۆ ئەوەی کۆمەڵگاێەکی بە ئەخلاق درووست بکەین دەبێت چی بکەین؟!\nمێژوو، چاند، زانست، سیاسەت، زمان…..چ ڕۆڵێکیان لەناو کۆمەڵگادا هەیە؟ ئەمانە هەموو لە بنەماڵەێکدا پێکدێن، یەك لە یەکتر پتەوترن و نرخی مرۆڤایەتی دەپارێزن، هەر بۆییە لەبەرامبەر ئەو ڕەگەزانە دژە دیموکراتیك بوونانە، ڕۆژانە لە سیستەمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری بەڕێوە دەبات. سیستەمی سەرمایەدار ( جگە لە خۆت هەرکەسێکیت)، لە قۆناغێکی وەك ئێستادا بە ڕێگاکانی هاوسەرگیری سپی، تەڵاق، لەسێدارەدان، کۆچبەرتی…. بەم ڕێباز و سیاسەتانە گەل بە دەستی گەل بەکار دەهێنن و بەمەش ئەم گەلە قوربانی زیهنیەت و سیاسەتی خۆیان دەکەن، ئەمان زۆر نمونەی بەرچاون و ئیتر لە پشت پەردە نین.\nلەم بابەتەدا ڕێبازی ڕاست خۆبەڕێخستن کردنە، شێوازی ڕێکخستنی گەورەترین هێزی خۆڕاگری بە ئێمە دەبەخشێت، کەواتە لەبەرامبەر زیهنیەتی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری ژیانێکی ئازاد و دیموکراتیك ئاوا بکەن و بە ئارمانجی کۆمەڵگای دیموکراتیك هێزی چارەسەری ئاوا بکرێ. تایبەتمەندیەکانی کۆمەڵگای دیموکراتیك ڕیشەی خۆی لە مێژووی مرۆڤایتیەوە دەگرێت، هەموو نرخە و مافە ڕەواکانی ژیان لە دڵی خۆیدا بحەوێنێ و ئیرادەی گەلان دەردەخاتە مەیدان.\nدەتوانین بڵێین ناوەڕۆکی کۆمەڵگا پیشاندەدات، هەر وەك چۆن ئەندامانی لەش هیچ کامێکیان بێ ئەوی تر نابێ، کۆمەڵگای دیموکراتیكیش بێ مافە ڕەواکان و پیوانەکانی گەلان ناتوانێت خۆی بەڕێخستن بکات، بەڕێخستن کردن ئەو وزەییە کە هاوسەنگی و یەکسانی نێوان گەلان ئاوادەکات و بەمەش ڕێگای چارەسەری پێکدێت.\nکابینە نوێکەی ڕوحانی، بێ ڕیزیکردنە بە ئیرادەی ژنان\nرێبەر ئاپۆ دەڵێت: " بۆ ئەوەی کە بزانی کۆمەڵگاێك چەندە ئازادە، بڕوانە بارودۆخی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ژنانی کە چەندە لە ناو بەرێوبردنی کۆمەڵگا خاوەن رۆڵ ونەقشن و ئازادن". بە دڵنیایەوە کاتێ…


کەلا دمدم - د. زێدان برادۆستی\nسەرەتا / بڵاوکراوەکان / کەلا دمدم\nئەڤ کەلە دکەڤیتە ۱۸ کیلومەتریا باشورێ شارێ ئورمیێ، دوو کیلومەترا ل باشورێ گوندێ (بالانج) و ۸ کیلومەترا ل دەریاچا ئورمیێ دوورە. روبەرێ کەلا دمدم ٤٠ دونەم یان سەد هەزار مترێن چوار گوشەیە و دورماندورێ وێ نێزیکی ۱٥٠٠ مەترایە، لسەر ئەردێن دەوروبەرێن خۆ ۷٠ مەتران بلندترە، ۱٤٥٠ مەتران لسەر ئاستێ دەریایێ یا بلندە.هەردوو رەخێن باکور و باشور بەرەکێ ئاسێیە و بتێ ژلایێ رۆژهەلات و رۆژئاڤا ڕێ دچیتێ، کو ئەو ژی ب دیوارێن موکم و بلند و ب بورجان هاتبوو ئاسێ کرن. نها ژ ئالیێ روژئاڤا کەلێ، دیوارێن بەری ب بلنداییا میترەکێ ماینە د جهدا. زەرەرکا زور د ئەنجامێن شەراندا گەهشتینە ڤێ کەلێ.\nئەڤ کەلە بۆ سەردەمێ ئورارتیان (۸٦٠ ــ ٥۹٠ پ. ز) د زڤریتەڤە، ل دەستپێکا سەدێ هەڤدێ ژلایێ ئەمیر خانێ برادوست یێ ناڤدار ب خانێ لەپ زێرین ڤە، کەلەکا نوو لسەر جهێ کەلا کەڤن هاتە ئاڤاکرن. ئەڤ کەلە ل تشرینا دووێ سالا ۱٦٠۹ تا تەموزا ۱٦۱٠ ژلایێ مەزنترین لەشکرێ شاە عەباسێ سەفەوی (۱٥٠۱ ــ ۱۷۳٦) ب سەرکردایەتیا حاتەم بەگێ ئوردوبادی ئیعتمادودولە ئانکو سەروک وەزیران ڤە هاتە دورپێچکرن و پاش بەرخودانەکا مێرانەیا کوردان ژێر سەرکردایەتیا ئەمیر خانێ لەپ زێرین و عەبدال خانێ کورێ میرە پاشایێ موکریان، سەرەنجام ل دووماهیا حوزەیرانا ۱٦۱٠ کەلا دمدم هاتەگرتن و کورد هاتنە قەتلوعام کرن.\nجارەکا دیتر ئولوغ بەگێ برادوست ل سالا ۱٦۱٥ ئەڤ کەلە ب هاریکاریا (پەریزاد خانما) ژنا ئەمیر خانێ لەپ زێرین گرتەڤە، لێ د ئەنجامێ تەقینا بارۆتخانا کەلێ، جارەکا دیتر کەلا دمدم کەفتە د دەستێن لەشکرێ عەجەماندا.\nدووماهی جار پاش تورککرنا ئورمیێ (کەلب عەلی خانێ ئەفشار ) دەسەلاتدارێ ئورمیێ سالا ۱٦۲۸ ئەڤ کەلە پشتی ژ دەستێ تەمەر خانێ کورێ خانێ لەپ زێرین ئینایە دەر، وێران کر.\nنها ئەڤ کەلە ژلایێ ڕێڤەبەریا پاراستنا شوێنەوارێن نەتەوەیی ل ئیرانێ ب ژمارە ۳۱۱۷۳ هاتیە تومارکرن.\nپ.د.عەلی تەتەر نێروەیی: ئەمیر خانێ لەپ زێرین و کەلا دمدم دناڤبەرا مێژوو و ئەفسانێدا، دەزگەها سپیرێز ، (دهوک ، ۲٠۱۸)


ئەمڕۆ کۆنگرەی WWDC 2020 بەڕێوە دەچێت، ڕێگاکانی سەیرکردن - Home4T\nالرئيسية / IFTTT / کەی ئای تی ئێن / ئەمڕۆ کۆنگرەی WWDC 2020 بەڕێوە دەچێت، ڕێگاکانی سەیرکردن\nئەمڕۆ کۆنگرەی WWDC 2020 بەڕێوە دەچێت، ڕێگاکانی سەیرکردن\nUser Home4T 6/22/2020 01:07:00 am IFTTT, کەی ئای تی ئێن\nئەمڕۆ کۆنگرەی گەشەپێدانی جیهانی (Worldwide Developers Conference) بۆ یەکەمجار لە مێژوودا بە شێوەی سەرهێڵی بەڕێوەدەچێت، هاوکات بە شێوەی ڕاستەوخۆش پەخش دەکرێت. زۆرینەمان بە تامەزرۆوە چاوەڕێی دەستپێکردنی کۆنگرەکەین.\nکۆنگرەی WWDC 2020 لە ئەمڕۆدا لە کاتژمێر 8:00 ـی ئێوارە بە کاتی هەولێری پایتەخت و 10 ـی سەر لە بەیانی بە کاتی ڕۆژئاوای ئەمریکا دەست پێدەکات. ڕاگەیاندراوی بەرهەمە نوێیەکان 2 کاتژمێر دەخایەنێت، لە کاتێکدا کە خودی کۆنگرەکە بە هەبوونی زۆر بەشی جیاوازی تایبەت بە گەشەپێدەرانەوە تاوەکو 26 ـی ئەم مانگە بەردەوامی دەبێت.\nهەر لەبەر ئەم دۆخە تەندرووستییە شێواوەی جیهان، ئەپڵ بڕیاریدا بۆ یەکەمجار و لە ئەمساڵدا کۆنگرەکە بە شێوەی سەرهێڵی ئەنجام بدات. بە هیوای ئەوەی هەمان چێژی کۆنگرە بەرجەستەییەکانی پێشووی هەبێت، کە مەحاڵە.\nئەمانە ڕێگاکانی سەیرکردنی کۆنگرەکەن لە سبەی شەودا، بەڵام لە یادی مەکەن، کە ئێمەش وەکو هەموو جارێک لەگەڵتان دەبین و کۆنگرەکەتان بۆ ڕووماڵ دەکەین:\nپەڕەی فەرمی کەی ئای تی ئێن لە فەیسبووک (بە شێوەی نووسین).\nماڵپەڕی فەرمی بۆنە تایبەتەکانی ئەپڵ (ڤیدیۆ).\nئەپی Apple Developer لە ئایفۆن، ئایپاد، ماک و ئەپڵ تیڤی (ڤیدیۆ).\nکەناڵی یوتیوبی ئەپڵ (ڤیدیۆ).\nfrom کەی ئای تی ئێن https://ift.tt/3hNUfT4


دوای ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا بڕیاریدا بە کەمکردنەوەی هێزی سەربازی وڵاتەکەی لە عێراق، فوئاد حسێن، وەزیری دەرەوەی عێراق سەردانی مۆسکۆی پایتەختی ڕوسیا دەکات.\nماریا زاخارۆڤا، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ڕوسیا دوێنێ 19 ی تشرینی دووەم لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاشکرایکرد، “ڕۆژی ٢٥ی ئەم مانگە، فوئاد حسێن، وەزیری دەرەوەی عێراق سەردانی ڕوسیا دەکات و لەگەڵ هاوتا ڕوسییەکەی سێرگی لاڤرۆڤ کۆدەبێتەوە”.\nبە وتەی زاخارۆڤا تەوەرەکانی گفتوگۆ گۆڕانکارییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبن، بەتایبەت ناکۆکییەکان لە سوریا و عێراق و یەمەن و کەنداوی فارس.\nسەردانی فوئاد حسێن، وەزیری دەرەوەی عێراق بۆ مۆسکۆ لە دوای بڕیاری کشانەوەی بەشێک لە هێزەکانی ئەمریکا هاوکاتە لەگەڵ کۆبوونەوەی بەرهەم ساڵح، سەرۆککۆماری عێراق و ماکسیم ماکسیمۆڤ، باڵیۆزی ڕوسیا لە عێراق.\nپێشتریش ئەلیکسەندەر لاورنێڤ، فەرماندەی هێزەکانی سەربە سەرۆکایەتی ڕوسیا لەگەڵ قاسم عەرەجی، ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق کۆبوونەوەی کردووە.\nلە کۆبوونەوەکەدا لاورنێڤ وتی، ئەوان ئەمنیەتی عێراقیان بۆ گرنگە و وەک چۆن هاوکاری عێراقیان کردووە لەو پرسەدا هەروا بەردەوام دەبن.\nفەرەنسا ترسی هەیە تورکیا هێزی سەربازی لە قەرەباغ جێگیر بکات\nعێراق و ڕوسیا ژمارەیەك لێكتێگەیشتن واژوو دەكەن\nوتەبێژی دەرەوەی عێراق ئاشكرایكردووە، عێراق لەگەڵ ڕوسیادا ژمارەیەك لێكتێگەیشتن واژوو دەكات، بوارەكانی نەوت و بازرگانی لەخۆ دەگرێت. ئەحمەد…


دوکتۆر حوسێن موحەممەد عەزیز: پێوەندیی کورد و دەوڵەتی عێراق. – WTARIKURD\nبریتانیا ساڵی 1921، بناغە سەرەکییەکانی دەوڵەتی عێراقی دامەزراند. شا (فەیسەڵ 1883-1933)ی لە دەرەوە هێنا، ڕۆژی 23. 8. 1921، لەسەر تەختی شایەنشایی دانرا. پێش ئەوەی دەوڵەتی (عێراق) دامەزرێ، گەلی عەرەب دەوڵەتی هەبێ، گەلی کورد خاوەنی دەوڵەتی خۆی بوو، باشووری (کوردستان)، بە کردەوە سەربەخۆبوو، وەک ئەو دەوڵەتەی (شێخ مەحموود) لە نێوان ساڵانی 1918-1924دایمەزراند و بە هیچ شێوەیە، پێوەندیی بە عێراقەوە نەبوو. بەڵام ڕۆژی 16. 11. 1925، ئینگلیزەکان ڕیفراندۆمێکیان سازکرد، لە ئەنجامدا باشووری کوردستانیان، بە دەوڵەتی نوێی عێراقەوە لکاند. ئیدی لە ئەو ڕۆژەوە تا ئەوڕۆ، خاکی کوردستان داگیرکراوە، گەلی کورد سەربەخۆیی لەدەسچووە و بە ژێردەسیی دەژی!\nلەبەرئەوە، ئەوا ماوەی 83 ساڵە، عەرەبەکان بە چاوی هاونیشتمانیی پلە دوو، لە کورد دەڕوانن، لە هەموو مافە ڕەوا ڕاستینەکانی نەتەوەیی، ڕامیاریی، یاسایی و دەستووریی بێبەشکراوە. دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی داگیرکەری عێراق، هەمیشە هەوڵیانداوە، ناوی کوردستان لە بیر و هۆشی ڕۆڵەکانی گەلی کورددا بسڕنەوە، تاوێ بە باکووری عێراق و تاوێکی دیکەش بە نێوچەی ئۆتۆنۆمیی ناویانبردووە. هەر بۆشیان لوابێ، بەشێکی زۆریان لە خاکی کوردستان دابڕیوە و بە نێوچەکانی عێراقی عەرەبییانەوە لکاندووە، تا توانیویانە، نیشتمانەکەیان عەرەباندووین، کوردیان لەسەر ماڵ و زیدی خۆی دەرکردووە، عەرەبی خێڵەکیی و دەشتەکییان، لە نێوچەکانی خوارووی عێراقەوە هێناوە و نیشتەجێیانکردوون. ئەم ڕەوشە نالەبار و نامرۆیانەیە، تا ئەوڕۆش هەر بەردەوامە.\nدەسەڵاتی دەوڵەتی داگیرکەری عێراق، هەر لە سەرەتاوە تا ئەوڕۆ، بە 4 قۆناغی جیاوازدا تێپەڕبووە:\n1. قۆناغی پاشایەتی (1921- 1958)\nئەم قۆناغە، بە قۆناغی فەرمانڕەوایی دوولایەنەی هاوبەشی نێوان هەردوو دەوڵەتی بریتانیا و عێراق دادەنرێ. هەر لە سەرەتاوە، دەنگی ئازادیی ڕۆڵەکانی گەلی کوردیان کپکردووە، زۆر بێبەزییانەش، هەموو ڕاپەڕین و شۆڕشەکانی کوردیان خەڵتانی خوێن کردووە، وەک شۆڕشەکانی (شێخ مەحموود)، ڕاپەڕینەکەی (بەردەرکیسەرای سولەیمانیی 1930) و شۆڕشەکانی (بارزان 1931-1945). ئەم قۆناغەش 37 ساڵی خایاندووە.\n2. قۆناغی کۆماریی (1958- 1963)\nلە کۆدەتاکەی ڕۆژی 14. 7. 1958ەوە دەسپێدەکا و بە یەکەمین کۆدەتای (بەعس)ی ڕۆژی 8. 2. 1963 کۆتاییدێ. دوای ئەوەی دەسەڵاتدارانی (عێراق)، لە بیر و باوەڕ، گفت و بەڵێنەکانی خۆیان پەشیمانبوونەوە، گەلی کورد ناچاربوو، شۆڕشی 11. 9. 1961 بەرپاکا. هیزەکانی دوژمنی داگیرکەریش، دەسیان نەپاراستووە و خاکی نیشتمانەکەمانیان، بە بۆمبا و چەک کێڵاوە. ئەم قۆناغەش 5ساڵی خایاندووە.\n3. قۆناغی دەسەڵاتدارانی ناسیۆنالیستەکانی عەرەب (1963- 2003)\nلە ئەم قۆناغەدا، هەموو دەسەڵاتدارانی دەوڵەت، لە سەردەمە جیاوازەکاندا، هەمان بیر و ئایدۆلۆژیای نەتەوەیی شۆڤێنیستانە و ڕەگەزپەرستانەی عەرەبییان هەبووە. ئەم قۆناغە خراپترین قۆناغی پێوەندیی نێوان گەلی کورد و فەرمانڕەوایانی دەوڵەتی عێراق بوو. هەر لە ئەم قۆناغەشدا، بۆ یەکەمین جار لە مێژوودا، بە شێوەیەکی بەرنامە بۆ داڕێژراو، بەعەرەبکردنی کوردستان دەسیپێکردووە، چەکی کیمیایی دژی ڕۆڵەکانی گەلی کورد بەکارهێنراوە، ئەنفالی سەر و ماڵی کوردیان کردووە. ئەم قۆناغەش، تا ڕۆژی 9. 4. 2003 ڕژێمی بەعس ڕوخا، هەر بەردەوامبووە و 40 ساڵی خایاندووە.\n4. قۆناغی دەسەڵاتدارانی شیعەکانی عەرەب (2003- )\nهێشتا زۆری ماوە، لە خاڵە ئەرێنیی و نەرێنییەکانی ئەم قۆناغە بدوێین. بەڵام وەک دەڵێن: مانگەشەو سەرلەئێوارە دیارە! چونکە وا 15 ساڵ بەسەر فەرمانڕەوایی شیعەکاندا تێپەڕبوو، هێشتا گەلی کورد، بە هەموو مافە ڕەواکانی خۆی نەگەیشتووە!


ئەمریکا تا ئێستا چەندجار ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێناوە؟ – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ جیهانی ئیسلامی/ئەمریکا تا ئێستا چەندجار ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێناوە؟\nئەمریکا تا ئێستا چەندجار ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێناوە؟\n50 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\nبەگوێرەی سەرچاوەکان مێژووی ڤیتۆکردنی ئەمریکا لە ئەنجومەنی ئاسایش لەپێناو پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیلدا مێژوویەکی درێژە و تا ئێستاش ٤٤ جار ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێناوە.\nئەمریکا ئەگەر پێشتر بە شێوەی ناڕاستەوخۆ بەرگری لە ئیسرائیل کردبێت و بە لۆبیکردن ئەو کارەی کردبێت، ئەوا ئێستا بە ئاشکرا بەرگری لە ئیسرائیل دەکات و لەوانەیە هەڵە نەبێت ئەگەر بڵێین چیتر پێویست بە لۆبیکردن ناکات بۆئەوەی ئەمریکا بەرگری لێبکات.\n١٨ی دیسەمبەری ٢٠١٧ ئەمریکا ڕەشنوسێکی ئەنجومەنی ئاسایشی ڤیتۆ کرد کە ڕەشنوسەکە دژایەتی ناساندنی قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل و گواستنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکای لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس دەکرد، بەوەش بۆ ٤٣هەمین جار ئەمریکا لە ئەنجومەنی ئاسایش ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێنا.\nبۆ یەکەمجار ئەمریکا کە لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ڤیتۆی لەپێناو ئیسرائیلدا بەکارهێنا ساڵی ١٩٧٠ بوو کە دژی ڕەشنوسێک بوو بە ناوی (ئێس/١٠٧٨٤) کە دژایەتی دەستدرێژییەکانی ئیسرائیلی لە سنوری لوبنان دەکرد، ئەو ڕەشنوسەش لەلایەن هەریەکە لە غینیا و یۆگوسلاڤیا و سۆماڵەوە پێشکەشکرابوو، و تەنیا لەلایەن ئەمریکاشەوە ڤیتۆ کرا.\nلە ١٩٧٥یش ئەمریکا چەند ڕەشنوسێکی ڤیتۆ کرد یەکێک لەوانە (ئێس/١١٨٩٨) بوو کە داوای ڕاستەوخۆ وازهێنانی هەموو هێرشە سەربازییەکانی ئیسرائیلی دژی لوبنان دەکرد، کە لەوکاتەدا لوبنان لە شەڕی ناوخۆدا بوو.\nلە ساڵی ١٩٨٢شدا و دژی دەستدرێژییەکانی ئیسرائیل بۆسەر لوبنان، ئیسپانیا ڕەشنوسێکی پێشکەشی ئەنجومەنی ئاسایش کرد کە تیایدا داوای کشسانەوەی سەرجەم هێزە سەربازییەکانی ئیسرائیلی بەبێ مەرج کردبوو لەماوەی شەش کاتژمێردا، بەڵام ئەمریکا ڤیتۆی کرد.\nهەروەها لە ساڵەکانی ١٩٨٥، ١٩٨٦ و ١٩٨٨یشدا ئەمریکا ڤیتۆی دژی چەند ڕەشنوسێکی هاوشێوە بەکارهێنا لە بەرژەوەندی ئیسرائیل، و جەنگی ناوخۆی لوبنانیش لە ١٩٩٠ کۆتاییهات بەڵام ئیسرائیل لە باشووری ئەو وڵاتە تا ساڵی ٢٠٠٠ مایەوە.\nلە ساڵی ١٩٧٦دا ڕەشنوسێک بە ناوی (ئێس/١٢٠٢٢) پێشکەشی ئەنجومەنی ئاسایش کرا و تیایدا داوا لە ئیسرائیل کرابوو کە شوێنە پیرۆزەکان لەو شوێنانە بپارێزێت “کە داگیریکردوون”، بەڵام ئەمریکا ڤیتۆی کرد.\nلە ١٩٨٢ هەریەکە لە مەغریب، ئێران، ئوردن و ئۆگەندا دوایئەوەی ئیسرائیل لەناو حەرەمی مزگەوتی ئەقسا لە قودس لانیکەم دوو موسڵمانی کوشت ڕەشنوسێکیان پێشکەشکرد، لە ڕەشنوسەکەدا داواکرابوو کە ئیسرائیل ڕێز لە شوێنە پیرۆزەکان بگرێت، بەڵام ئەمریکا ڤیتۆی لە دژی بەکارهێنا.\nلە ١٩٧٦ ئەمریکا ڤیتۆی دژی ڕەشنوسێکی چارەسەری بەکارهێنا کە تیایدا داوای کشانەوەی ئیسرائیلی لە سەرجەم ناوچەکانی فەڵەستین دەکرد.\nلە ١٩٨٠ تونس ڕەشنوسێکی پێشکەشکرد و تیایدا جەختی لە بێبەشکردنی مافەکانی گەلی فەڵەستین کردبووەوە، بەڵام لەلایەن ئەمریکاوە ڤیتۆ کرا.\nچەند ڕەشنوسێک بۆ ئیدانەکردنی نیشتەجێکردنی نایاسایی ئیسرائیل لەلایەن ئەمریکاوە لە ساڵانی ١٩٨٣، ١٩٩٧ و ٢٠١١ بلۆک کراوە.\nلە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٦ ئەمریکا ڕەتیکردەوە کە داوا لە ئیسرائیل بکات جەنگ و شەڕکردن دژی غەززە هەڵپەسێرێت و لەوکاتەشەوە بە سەدان هاووڵاتی فەڵەستینی کوژراون. ئەمانە و چەندین جاری تر کە ئەمریکا لە بەرژەوەندی ئیسرائیل لە ئەنجومەنی ئاسایش بڕیاری داوە.\nتەنها جار کە ئەمریکا دژی ئیسرائیل لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دەنگیدابێت ساڵی ٢٠١٦ و کۆتاییەکانی دەسەڵاتی ئۆباما بوو وەکو سەرۆکی ئەمریکا، کە ئەویش تەنیا ئیدانەکردنێکی ئیسرائیل بوو دژی نیشتەجێکردنی نایاسایی ئیسرائیل.\nبەگوێرەی میدیا جیهانییەکانیش، ئەمریکا لە سەردەمی دۆناڵد ترەمپدا بە شێوەیەکی ئاشکرا و بێ پەروا بەرگری لە ئیسرائیل دەکات و پشتگیری لە ئیسرائیل دەکات، ئەمە لەکاتێکدایە کە ئیسرائیل بە نزیکەیی هەموو خاکی گەلێکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی داگیرکردووە کە ئەویش خاکی گەلی فەڵەستینە، خاکی فەڵەستین.\nلە پێکدادانێکدا لە باکوری سوریا ٣٠ کەس کوژران


هالاند بۆ مان سیتی و ئه‌دیمی بۆ دۆرتمۆند\n08:49 - 2022-05-12\nیانه‌ی مانچسته‌ر سیتی به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سمی بۆندی ئیرلینگ هالاندی ئه‌ستێره‌ی یانه‌ی بروسیا دۆرتمۆند راگه‌یاند و دوپاتی كرده‌وه ئه‌و یاریزانه وه‌رزی داهاتوو به درێسی سیتیزن یاری ده‌كات.\nدوای ئه‌وه‌ی سه‌رجه‌م سه‌رچاوه‌كان ئاشكرایانكرد مان سیتی هه‌موو رێكاره‌كانی گواستنه‌وه‌ی هێرشبه‌ره نه‌رویژیه‌كه‌ی كۆتایی پێهێناوه دواجار یانه‌كه له پێگه‌ی ره‌سمی خۆی هه‌واڵی گواستنه‌وه‌ی یاریزانه‌كه‌ی راگه‌یاند.\nمان سیتی له پێگه‌ی خۆی نووسیویه‌تی: ده‌توانین رایبگه‌یه‌نین مان سیتی گه‌یشتۆته رێككه‌وتنی كۆتایی له‌گه‌ڵ یانه‌ی بروسیا دۆرتمۆند بۆ ئه‌وه‌ی ئیرلینگ هالاندی هێرشبه‌ری ئه‌و یانه‌یه بگوازێته‌وه ریزه‌كانی.\nیانه‌كه هیچ ورده‌كاریه‌كی بۆنده‌كه‌ی ئاشكرا نه‌كردوه‌و ته‌نها رایگه‌یاند ئیمزاكردنی بۆنده‌كه له‌سه‌ر ورده‌كاریه‌كانی بۆنده‌كه ماوه له‌گه‌ڵ یاریزانه‌كه.\nبه‌مه‌ش مان سیتی دوای ركابه‌ری به‌هێز له‌گه‌ڵ گه‌وره‌كانی ئه‌وروپا توانی ئه‌و یاریزانه به‌هره‌مه‌نده بگوازێته‌وه ریزه‌كانی كه له 88 یاری له‌گه‌ڵ دۆرتمۆند 85 گۆڵ كردوه.\nهالاند هه‌مان رێچه‌كه‌ی ئالف ئینگه‌ی باوگی گرته به‌ر كه پێشتر بۆ ماوه‌ی سێ وه‌رز له ریزی یانه‌ی مانچسته‌ر سیتی یاریكردوه.\nئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجیشه بۆندی ئه‌و یاریزانه به‌رامبه‌ر به ته‌نها 60 ملیۆن یۆرۆ بووه كه ئه‌مه پاره‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بۆنده‌كه‌ی بووه، به‌ڵام مان سیتی نزیكه‌ی 80 ملیۆنیشی وه‌كو شیرینی بۆند داوه به باوكی یاریزانه‌كه‌و كۆمپانیای سپۆنسه‌ری هالاند و مووچه‌ی ساڵانه‌شی 30 ملیۆن یۆرۆ ده‌بێت.\nئه‌دیمی بووه جێگره‌وه‌ی هالاند\nبۆ شوێنگرتنه‌وه‌ی هالاندیش یانه‌ی بروسیا دۆرتمۆند رایگه‌یاند گه‌یشتونه‌ته رێككه‌وتنی كۆتایی له‌گه‌ڵ یانه‌ی رێدبۆڵ سالزبۆرگی نه‌مسایی بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ریم ئه‌دیمی هێرشبه‌ری ئه‌و یانه‌یه بگوازنه‌وه ریزه‌كانیان.\nدوای ماوه‌یه‌كی كورت له راگه‌یاندنی بۆندی رۆیشتنی هالاند یانه‌ی بروسیا دۆرتمۆند هه‌واڵی گواستنه‌وه‌ی جێگره‌وه‌ی ئه‌و یاریزانه‌ی راگه‌یاند كه هێرشبه‌رێكی لاوی ئه‌ڵمانیه.\nئه‌دیمی ئه‌م وه‌رزه به ئاستی زۆر به‌رز له ریزی یانه‌كه‌ی ده‌ركه‌وت و به‌هۆیه‌وه چه‌ندین یانه له‌سه‌رو هه‌موویانه‌وه بارسێلۆنا گرنگیان پێده‌دا، به‌ڵام دواجار دۆرتمۆند توانی په‌لكێشی ریزه‌كانی بكات.\nدۆرتمۆند رایگه‌یاند بنۆدێكی بۆ ماوه‌ی 5 وه‌رز له‌گه‌ڵ ئه‌و یاریزانه 20 ساڵه ئیمزا كردوه‌و ئه‌و یاریزانه‌ش پشكنینه پزیشیكه‌كانی تێپه‌ڕاندوه و به‌پێی سه‌رچاوه‌كانیش بڕی پاره‌ی بۆنده‌كه‌ی 30 ملیۆن یۆرۆیه.\nئه‌دیمی له‌گه‌ڵ لاوانی ئه‌ڵمانیا بووه‌ته پاڵه‌وانی یۆرۆی خوار 21 سال و ئه‌م وه‌رزه‌ش له خولی نه‌مسا 21 گۆڵی كردوه‌و به‌شێوه‌ی گشتیش له 35 یاری ئه‌م وه‌رزه 22 گۆڵی كردوه‌و 6 گۆڵیشی دروستكردوه.\nبه‌هۆی ئاسته به‌رزه‌شی ئه‌و یاریزانه بانگهێشتی هه‌ڵبژارده‌ی ئه‌ڵمانیا كراو مانگی سێپته‌مبه‌ری ساڵی رابردوو به درێسی مانشافته‌وه له پاڵاوتنی مۆندیال یاری كرد و گۆڵیشی به‌رامبره به ئه‌رمینیا كرد.


ل دووماهییا ڤێ مه‌هێ موچێ مه‌ها ئێك یێ پێشمه‌رگه‌ى دێ هێته دابه‌شكرن لسه‌ر سیسته‌مێ كه‌ڤن یێ پاشكه‌فتى . – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / نوچه / ل دووماهییا ڤێ مه‌هێ موچێ مه‌ها ئێك یێ پێشمه‌رگه‌ى دێ هێته دابه‌شكرن لسه‌ر سیسته‌مێ كه‌ڤن یێ پاشكه‌فتى .\nل دووماهییا ڤێ مه‌هێ موچێ مه‌ها ئێك یێ پێشمه‌رگه‌ى دێ هێته دابه‌شكرن لسه‌ر سیسته‌مێ كه‌ڤن یێ پاشكه‌فتى .\nح.ي 2018-04-21\tنوچه لابردنی بۆچوون 12 بینین\nگه‌له‌ك نه‌مایه مه‌ها چوار دێ ب دووماهى هێت و هێشتا پێشمه‌رگه‌ى و هێزێن ئه‌منى و خانه‌نشینان، موچێ مه‌ها ئێكا ئه‌فساله نه‌وه‌رگرتینه،و پشتى گه‌هشتنا پاره‌یێن موچه‌خوران یێن هه‌یڤا شوباتا ئه‌فساله ژ به‌غدا، بریار هاته دان موچێ پێشمه‌رگه‌ى و هێزێن ئه‌منى و خانه‌نشینان یێ مه‌ها ئێكا 2018ێ ل دووماهییا ڤێ مه‌هێ ب هێته دابه‌شكرن .\nسەرۆكا لژنەیا پێشمەرگەى ل پەرلەمانێ كوردستانێ ڕادگەهینت، ڕۆژا دوو شەمب و سێ شەمبییا حه‌فتییا داهاتى موچێ وەزارەتا پێشمەرگەى دێ هێته دابه‌شكرن، دبێژت ژى، بەشه‌ك دێ ل دویڤ سیسته‌مێ كه‌ڤن یێ پاشكه‌فتا موچه‌ى بت و به‌هرا دیتر ژى دێ ب سیسته‌مێ كه‌ڤن بت .\nشیلان جەعفەر بۆ خه‌ندانێ راگەهاند، “حه‌فتییا بهێت وەزارەتا پێشمەرگەى دێ موچه‌ى وه‌رگرت، هێزێن بەرگریێ و هه‌وارهاتنێ و زێرەڤانی دێ موچێن خوه ب سیسته‌مێ نوى وه‌رگرن “.\nئاماژە ب وێ ژى كر، “یەكەیێن 70 و 80 یێن وەزارەتا پێشمەرگەى موچێن وان دێ ل دویڤ سیسته‌مێ كه‌ڤن هێته دابه‌شكرن”.\nماوێ مه‌هه‌كه 317 ملیار دینار ژ به‌غدا هاتینه ره‌وانه‌كرن بۆ هه‌رێما كوردستانێ،به‌لێ پشتى بورینا 33 رۆژان، هێشتا حكومه‌تا هه‌رێمێ موچێ مه‌هه‌كێ یێ موچه‌خوران ب ته‌مامى دابه‌ش نه‌كریه .\nب گورەی هەواڵه‌کێ ماڵپەڕێ (شەفەق نیوز) کو ل شه‌ڤا بورى، بەشه‌ک ژ موچێ مه‌ها شوباتێ یێ فەرمانبەرێن هەرێما کوردستانێ، کو ژ لایێ بەغدا دهێته دابینكرن و بڕێ وێ ژى ٣١٧ ملیار دینارن، بەشه‌ک ژ وى پاره‌ى هاتییه گه‌هشتییه، بەڵێ هێشتا به‌غدا نەئێخستییە سەر حسابا حکومەتا هەرێما کوردستانێ .\nدواتر ده‌سته‌یا مافێ مرۆڤى : ل هه‌رێما كوردستانێ سال بۆ سالێ ره‌وشا مافێ مرۆڤى به‌ره‌ڤ خرابترێ دچت .\nدواتر ڤیدۆ : حه‌نان فه‌تلاوى به‌ربژێرا ده‌وله‌تا یاسایى موبه‌ریدا ل بابل دابه‌ش دكت بۆ پشته‌ڤانیكرنا وێ د هه‌لبژارتناندا .


لەڕوداوێكی هاتووچۆدا دوو ئافرەت گیانیان لەدەستدا - تۆڕی میدیایی خەڵک\nلە ڕووداوێكی هاتووچۆدا لە شارۆچكەی كەلار ژن و كچێك گیانیان لەدەستدا.\nمقەدەمی مافپەروەر، عەلی جەمال قدووری، وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان ڕایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ سێ شەممە لەسەر شەقامی پشتێنەیی شارۆچكەی كەلار ڕووداوێكی هاتووچۆ لەنێوان دوو ئۆتۆمبێل لەجۆرەكانی تۆیۆتا پیكاپ و نیسان مینی پاص ڕوویدا.\nڕاشیگەیاند، لەئەنجامی ڕووداوەكەدا دوو ئافرەت بەناوەكانی (مەنار سۆما سیروان) لەدایكبووی 2011 و (عایشە خورشید احمد) لەدایكبووی 1962 گیانیان لەدەستدا.\nئاشكراشی كرد، كە دوو كەسی دیكەش بریندار بوون و بەمەبەستی چارەسەر ڕەوانەی نەخۆشخانە كراون.\nئەمە لەكاتێكدایە، كە هەر ئەمڕۆ لەسەر ڕێگای سەیدسادق ڕووداوێكی هاتووچۆ لە جۆری وەرگەڕان ڕووویدا و بەهۆیەوە كەسێك گیانی لەدەستدا و كەسێكی دیكەش برینداربوو.\nخەڵك بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی گەرمیان ڕایدەگەیەنێت ، لەتەكسیەكدا شۆفێر و دوو سەرنشین بوون دەستگیرا بە سەر 1400 فیشەكی كڵاشكۆف، بەوتەی خۆیان دەیانویست…\nخەڵك ڕاگەیاندنی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی گەرمیان بڵاویكردەوە، ئەمشەو هەینی لە نزیك شارەدێی قۆرەتوو ڕووداوێكی وەرگەڕان ڕوویدا و بەهۆیەوە 4 كەس…\nخەڵك- ڕووداوێكی هاتووچۆ لەسەر ڕێگی سەرەكی هەولێر- كەركوك ڕوویدا و بەهۆیەوە 3 كەس بە سەختی بریندار بوون. بەپێی زانیارییەكان، دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ لەسەر…\nخەڵك- ڕووداوێكی هاتووچۆ لەسەر ڕێگای دەربەندیخان- كەلا كە ناسراوە بە "ڕێگای مەرگ" 6 برینداری لێ كەوتۆتەوە. بەڕێوەبەرێتی هاتووچۆی دەربەندیخان لە…


فارس بریفکانی پەرلەمانتاری عێراق لە پشکی پارێزگای نەینەوا ڕەتیکردەوە ئەو هیچ لێدوانێکی دابێت سەبارەت بە دەستگیرکردنی نەوفل عاکوب پارێزگاری پێشووی نەینەوا و پۆلیسی پارێزگاکەش بە هەمان شێوە هەواڵی دەستگیرکردنەکەی رەتدەکاتەوە.\nبریفکانی لە بەیاننامەیەکدا ئەمڕۆ یەکشەممە (٢١ی نیسانی ٢٠١٩) بڵاویکردەوە، "ئەو لێدوانە ڕەتدەکەمەوە کە دراوەتە پاڵ من، گوایە من وتبێتم نەوفل عاکوب پارێزگاری پێشووی نەینەوا و عەبدولکەریم ئەتروشی سەرۆکی دەستەی وەبەرهێنان دەستگیرکراون."\nبریفکانی جەختیکردووەتەوە، ئەو لێدوانەی بە ناوی ئەوەوە بڵاوکراوەتەوە هیچ بنەمایەکی ڕاستی نییە و بە تەواوی ڕەتیدەکاتەوە، داواشی لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن کرد، بەر لە بڵاوکردنەوەی هەر هەواڵێک پێویستە زانیاری لە سەرچاوەی فەرمییەوە وەربگرن.\nلە لایەکی ترەوە فەرماندەیی پۆلیسی نەینەوا ئەو هەواڵانەی ڕەتکردەوە کە باس لە دەستگیرکردنی نەوفل عاکوب دەکەن لە شاری هەولێر.\nلەوبارەیەوە فەرماندەیی پۆلیسی نەینەوا لە بەیاننامەیەکدا بڵاویکردەوە، هەواڵی دەستگیرکردنی عاکوب رەتدەکەنەوە کە لەلایەن ژمارەیەک دەزگای ڕاگەیاندنەوە بڵاوکراوەتەوە و ئەو زانیاریانەی بڵاوکراونەتەوە ڕاست نین.\nئەوەش لەکاتێکدایە، ئەمڕۆ لە چەند سەرچاوەیەکی هەواڵیی ناوخۆییەوە بڵاوکرایەوە، گوایە نەوفل عاکوب پارێزگاری پێشووی نەینەوا دەستگیرکراوە.\nلە دوای ڕووداوی ژێرئاوکەوتنی قەیاغەکەی موسڵ و خنکانی زیاتر لە ١٠٠ کەس و بێسەروشوێنبوونی دەیان کەسی تر، پەرلەمانی عێراق پارێزگاری نەینەوا و جێگرەکەیی لە پۆستەکانیان دوورخستنەوە و، دواتریش دادگا فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ ناوبراو دەرکردووە.


حەسەن ماوەرانی/ هەڵبژاردنی هەرچی زووتر لە باشور چارەی دەردە!\nهەلبژاردن و دامەزراندنی پارلمانێکی کارا و کارناس ، تاقە ڕێگای دەرباز بوونی باشورە لە قەیران!\nهەریمی کوردستان بە تەواوەتی لە لێکترازان دایە. پاش نزیکەی ٢٥ ساڵ دەسەڵاتداری لەسەر بنچینەکانی فیفتی فیفتی و پاشان دەسەڵاتی شەراکەتی هەر پێنج حیزب، لەکاتێکدا ٩٣ لەسەتی خەڵک دەنگیان بە ڕیفڕاندۆمێکدا کە پشتی داگیرکەرەکانی کوردستانی چەماندەوە، حیزبەکانی ناو دەسەڵاتی باشور بە ناوچەگەری و شەڕی کورسی و خۆبەستنەوەیان بە بیانی، کارەساتێکی گەورەیان قەوماندوە کە خەریکە دەسکەوتێک بە نێوی باشور بسرێتەوە و هەمدیسان کورد بەرێتەوە ژێر پۆستاڵی عەرەب.\nگەندەڵکاری حیزبەکان، نفوزی داگیرکەرەکانی کوردستان لە زۆربەی حیزبەکاندا، نەبوونی بەرنامە، نەبوونی پرۆژەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی بۆ دەرچوون لە قەیران، ملکەچ کردنی رۆژ بە ڕۆژ پتری دەسەڵاتی هەریم لە ئاست بەغدا، تێکڕا بوونە هۆی بەڕەڵایی و بۆشاییەکی سیاسی پڕ لە مەترسی. ڕاکە ڕاکەی حیزبە جیاوازەکان بەرەو بەغدا، نەک بە مەبەستی خێرخوازانە بۆ گەڵ، بەڵکو بۆ چەسپاندنی دەسکەوت بۆ خۆیان، پێوەندیگرتنی جیاواز بە وڵاتانی ڕۆژئاوایی، ئەویش نەک بە مەبەستی پەیدا کردنی لۆبێک بۆ پشتیوانی لە خەباتی ڕەوای نەتەوەی کورد، بەڵکو بۆ ناوڕزاندنی یەکتر، توانای کارا بوونی سیاسیی لە باشور بڕیوە. ڕاست لەو کاتەدایە کە عەبادی کلک دەخاتە سەر پشت و پێکهاتەی هەریم بە هیچ ناگرێ. بەغدا بە هەموو پرش و بڵاویی حیزب و مافیا دینیەکانیەوە، بە یەکدەنگی دژی باشور رادەوەستێ. مەیلی گەڕاندنەوەی مێژوو و خولیای داگیرکاریی سەربازی دەسەڵاتی ناوەندی دادەگرێ.\nباشور تووشی پەرتەوازەیی، ڕاڕایی و شەڕی سیاسیی خێلەکی و ناوخۆیی تەنانەت لە ناو حیزبەکانیشدا هاتووە. لەڤهەر حیزبێکدا چەند خێڵێک و کەسێک خەونی ڕاوڕووت دەبینێ و کەسایەتیەکانی ناو حیزبەکەش لە ژێرەوە لە دژی یەکتر کار دەکەن.\nئاشکرایە لە وڵاتێکی وەک باشوری کوردستان، حیزبایەتی بە شێوازی زانستی پێک نەهاتووە و پتر لە لەبەرچاوگرتنی پێوانەکانی زانستی، کەسایەتی و خێڵ، دەوریان گێڕاوە. یەکێتی نیشتمانی پاش کۆچی دوایی مام جەلال، ئیتر بوو بە مەیدانی ڕمبازێنی چەندین دەستە و تاقم کە بەداخەوە خۆ گرتنەوەی دژوارە. پارتی لە مێژووی خۆیدا بارزانیەکان بڕبڕەی پشتی بوون و هەتا ئێستاش سەقامگرتووتر ڕاوەستاوە. بەڵام ئایا پارتی بە نەمانی بەڕێز مەسعودی بارزانی هەر ئەو هێزە دەمێنێ؟ ئایا گۆڕانکارییەکانی ئەو سێ دەیە، کارتێکەریان لە سەر یەکگرتوویی بارزانیەکان کە لەسەر بنەمایەکی هاوپەیمانیی عەشیرەیی و ئایینی دامەزراوە، نەبوە؟ بێگۆمان بارزانیەکانیش ئیتر ئەو بارزانیانە نەماون کە بە فەرمانی خودان خۆ بە ئاو و ئاگر داکەن. پێکهاتنی توێژێکی بازرگان و گەندەڵکار، وەک کرمی ناودار، یەکگرتوویئ ئەوانیشی خستۆتە مەترسیەوە. بەڵام کەسایەتیی بەڕێز مەسعود بارزانیە کە هەتا ئێستا بەرگریی لە ئاشکرابوونی جموجۆڵی ئەو سەوداکارانە گرتوە کە وەک لایەنەکانی دیکە خەریکی خۆبەستنەوە بەم و بەو داگیرکەر بن. گەرچی هەوڵی بۆ دەدەن و لە ئاستی پێوەندییەکانی پارتیش بە تورکیە و ئێرانەوە ئەو هەوڵەی سەوداگەرە نوێ پێکهاتووەکانی ناو پارتیش بەرچاوە. لە ئاستی مێدیایشەوە دەبینین کە چۆن ئەردۆغان کە لە مێدیای دنیادا بۆتە وێنەی دڕندەیی و تاوانکاری، ئەستێرەیەکی بەشێک مێدیاکانی ناوچەی پارتیە.\nحیزبە سکۆڵارەکانی کە هەتا ئێستا بە گشتی بەشدار و شەریکی هەموو چاک و خراپەکانی ئەو دەسڵاتەبوون و بەشێکیان پێیان وایە بەدانی دروشمی زڵ ئەو بەشدارییە پاک دەبێتەوە، کە بریتین لە پارتی و یەکێتی و گۆڕان و حیزبە نوێەکەی بەرهەم، کە ڕاستیشدا هەر پارتی و یەکێتین بە ڵاباڵە جیاوازەکانیەوە، چاویان لە مەترسیەکی گەورەی پەنادەستیان کە سێ ڕەوتی ئیسلامین و باشور لەداهاتوودا تووشی مەترسیەکی گەورە دەکەن نووقاندوە. یەکگرتوو کە بە پاڵپشتیی ئەردۆغان پەرەی گرت و تەنانەت بە هۆی دڵداریی پارتی و تورکیە بەشێکی گەورە لە حکومەتی هەریمی کوردستاندا بوو بە پێنج وەزیرەوە، بە هێزترین حیزبی ئیسلامیە. بزوتنەوە کە سەر بە سعودیەیە و لەگەڵ کۆماری پەت و سێدارەش پێوەندی دیرینی هەیە، یەکی تریانە. کۆمەڵی ئیسلامیش کە بە ئاشکرا سپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی دروستی کردوون و پیاوکوژ و سیخوڕی ناسراو عەلی باپیر ناوی ئەمیری کۆمەڵی لە خۆی ناوە سێهەمینیانە. هەم پارتی و هەم حیزبە سکۆڵارەکانی دیکە نەک تەنیا چاوپۆشی دەکەن لە پێوەندییەکانی ئەو حیزبانە تەنانەت یارمەتیان دەکەن بۆ ژاراوی تر کردنی زەینی خەڵکی ئاسایی باوەرمەند بە ئایین.\nتەنانەت گؤڕان بۆ گەیشتن بە دەسەڵات و زەربە لێدان لە پارتی بۆتە هاوپەیمانی ستراتێژیی کۆمەڵ و حیزبە نۆیەکەی بەرهەمیش ئەو هاوپەیمانێتیەی مۆر کرد.\nلەڕاستیدا ئێستا ئیتر باشور دووبەشە و دەستور و فەرمانەکانی دەسەڵاتی هەریم هەرلە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی پارتی حوکی دەڕوا. سنوورەکانی ناوچەی سەوزیش نەلە ژێر دەستی پارتی و نە یەکێتی دان. بەڵکو لەڕاستیدا بنەماڵەی تاڵەبانی بەسەریاندا حوکم دەکەن و بە چاوەدێریی سیخوڕەکانی سپای پاسداران بوونە ڕێگای دزینی نەفتی کەرکوک.\nدەرچوون لەم بارودۆخە، پێویستیی بە یەکلا کردنەوەی دەسەڵاتە! یەک لاکردنەوەی دەسەڵاتیش تەنیا بە هەڵبژاردن و دانانی پاڕلمانی نوێی بەدەسەڵات دەکرێ. هەڵبژاردنێک بە چاوەدێری خۆبەخشانی نێوەنەتەوەیی کە لە ئەنجامیدا لایەنی سەرکەوتوو، بە تەنیا یان بە هاوبەشی لەگەڵ لایەنی تر ببێتە دەسەڵاتدار و ئەوانیتر ئۆپۆزیسیۆن.\nلەم حاڵەتەدایە کە دەسەڵاتداران و حیزبەکانی ناو حکومەت، ناتوانن بە مەیلی خۆیان گەندەڵکاری بکەن وەک سەردەمی فیفتی فیفتی و حکومەتی شەڕاکەتی مافیای ئابوری پێکبێنن و کور جێگای باب بگرێتەوە و یان مووچەی خەیاڵی بە ناو ئەم و ئەو دا دابەش بکرێ.\nوەدوا کەوتنی هەڵبژاردن بۆ هەر ساتێکیش تەنیا خزمەت بە بێگانە دەکا و هەریمی کوردستانیش بەرەو فەوتان دەبا. واتە ئاواتی عێراق و تورکیە و ئێران بەجێدەگەیەنێ.


22/10/2021 681 جار خوێنراوەتەوە\nزیاد بوونی کێش گرنگه، به‌ڵام لاواز نه‌بوونه‌وه گرنگتره:\nژماره‌یه‌کی به‌رچاو له مرۆڤه‌کان کێشه‌ی لاوازی و که‌می کێشی هه‌یه و به‌رده‌وام دوای چاره‌سه‌ردا ئه‌گه‌ڕێن، زۆربه‌یان بۆ ماوه‌یه‌ک هه‌ندێک ده‌رمان به‌کارئه‌هێنن وکێشیان زیاد ئه‌کات، دوای وازهێنان دووباره کێشیان داده‌به‌زێته‌وه.\nهه‌نگاوه‌کانی چاره‌سه‌ری که‌میی کێش:\n۱ ـــ دیاری کردنی کێشی نموونه‌یی به گوێره‌ی باڵا و ته‌مه‌ن و ڕه‌گه‌ز.\n۲ ـــ ئه‌نجام دانی فه‌حسی پێکهاتووی له‌ش ( BMA ) بۆ زانینی ڕێژه‌ی ماسولکه و چه‌وری و ئێسقان و ئاو له جه‌سته‌دا.\n۳ ـــ وه‌رگرتنی زانیاری ته‌واو ده‌رباره‌ی نه‌خۆش و مێژووی حاڵه‌ته‌که و نیشانه و ده‌رئه‌نجامه‌کانی ۰\n٤ ـــ فه‌حسکردنی ئه‌و که‌سه له لایه‌ن پزیشکه‌وه بۆ ده‌ست نیشان کردنی هۆکاری لاوازی و زانینی ئه‌و شیکارانه‌ی پێویستن و دواتر دانانی ده‌رمان و به‌رنامه‌ی خۆراکی گونجاو.\n٥ ـــ ئه‌نجام دانی شیکاری تاقیگه و تیشک و سۆنار و هه‌ناوبینین به گوێره‌ی پێویست.\n٦ ـــ چاره‌سه‌ری هۆکاری لاوازی ئه‌گه‌ر بتوانرێت.\n۷ ـــ به‌کارهێنانی ده‌رمانی زیادکردنی ئیشتها و ته‌واوکه‌ره خۆراکی و ڤیتامینه‌کان به تایبه‌ت ڤیتامین بی کۆمپلێکس و زینک بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی به گوێره‌ی پێویست به‌ڵام له ژێر پزیشکی پسپۆڕی زانستی خۆراکه‌وه له‌گه‌ڵ پڕۆگرامی خۆراکی ته‌ندروست و گونجاو.\n۱ـــ پێویسته ده‌رمان بۆ ماوه‌یه‌کی کورت و دیارکراو به‌کار بێت به‌ڵام ڕێنمیایه‌کان هه‌میشه‌یین.\n۲ـــ ده‌رمانی زیادکردنی ئیشتهای ڕێگه پێدراو نابێت له‌پڕ بوه‌ستێنرێن به‌ڵکو گرنگه به ته‌دریج که‌م بکرێنه‌وه.\n۳ـــ هیچ ده‌رمانێک نیه به گه‌ره‌نتی (% ۱۰۰) کێش زیاد بکات له زانستی پزیشکی دا.\nئه‌م ڕێنمیانه زۆر گرنگن بۆ پارێزگاری له کێشی نموونه‌یی و لاشه‌ی ته‌ندروست:\n۱ــــ زوو هه‌ستان و خواردنی نانی به‌یانی پێش سه‌عات هه‌شتی به‌یانی ؛ شه‌وان پێویسته پێش سه‌عات ده و نیو بخه‌وه به تایبه‌ت ڕۆژانی هه‌ینی و پشووه‌کان.\n۲ـــ له پێش نان خواردن به نیو سه‌عات و کاتی خواردن ئاو و ماستاو و شه‌ربه‌ت و خواردنه‌وه گازیه‌کان و دۆ مه‌خۆره‌وه.\n۳ـــ ئه‌نجامدانی وه‌رزش به شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام : ڕۆژانه بۆ ماوه‌ی یه‌ک چاره‌ک یان زیاتر.\n٤ـــ نه‌خواردنی ترش ، لیمۆندۆزی ، ترشیات ، بیبه‌ری توند ، میوه‌ی ترش بۆ ماوه‌ی دوو مانگ.\n٥ـــ رِۆژانه ۸ په‌رداخ ئاو بخۆره‌وه له نێوان ژه‌مه‌کان به‌ڵام نیو سه‌عات دوای ژه‌مه‌کان پێویسته ئاو بخورێته‌وه.\n٦ـــ ڕۆژانه سێ جار یان زیاتر میوه‌ی هه‌مه‌جۆر بخۆ؛ میوه‌ی خۆماڵی و وشکراو باشتره.\n۷ـــ خواردنی سارده‌مه‌نی و خواردنه‌وه گازیه‌کان ڕێگه پێ دراوه له نێوان ژه‌مه‌کان.\n۸ـــ پێویسته چا و قاوه که‌م بخورێته‌وه و لانی که‌م یه‌ک سه‌عات پاش ژه‌مه‌کان بخورێته‌وه.\n۹ـــ ئه‌و که‌سانه‌ی ئیشتهای خواردنیان نیه پێویسته بێ سه‌رپه‌رشتی پزیشکی پسپۆڕ ده‌رمانی ئیشتها به‌کار نه‌هێنن و به هێواشی و به ته‌دریج که‌م بکرێته‌وه.\n۱۰ـــ ڕۆژانه یه‌ک سه‌عات یان زیاتر بچۆره به‌ر هه‌تاو له نێوان سه‌عات نۆی به‌یانی بۆ سێی عه‌سر.\nدکتۆر کامه‌ران ڕه‌سوڵ ژاژڵه‌یی


کەسێک کە دەوڵەمەند بێت و جلوبەرگى گرانبەها بکڕێت دەچێتە بابی ئیسرافەوە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nهەمەجۆرکەسێک کە دەوڵەمەند بێت و جلوبەرگى گرانبەها بکڕێت دەچێتە بابی ئیسرافەوە؟\nکەسێک کە دەوڵەمەند بێت و جلوبەرگى گرانبەها بکڕێت دەچێتە بابی ئیسرافەوە؟\nزیادەڕۆیی واتە سنووربەزاندن ، و عورفی خەڵکیش جیاواز و ھەمە جۆرە لەم ڕووەوە ، ئەو کەسەی بە ملیۆنەھا ریالی ھەیە و کراسێک بە سێ سەد ریال دەکڕێت ئەوا پێی ناوترێت موسریف ، بەڵام ئەو کەسەی کە قەرز دەکات و تەنانەت بژێوی ماڵ ومنداڵی نیە ئەوا پێی بەو دەڵێین: موسریف ، واتە زانینی ئەندازەی ئیسراف و زیادەڕۆیی بەپێی عورفی خەڵکیە.\nئایا دروستە براكەم خوێن ببەخشێت بە خێزانم؟ چۆن واز لە جگەرە کێشان بێنم؟ ڕێگاكانی وازهێنان لە جگەرەكێشان چین؟ ئایا دروستە دیاری وەربگیرێت لە كەسێك كە مامەڵە بە سوو و ڕیبا دەكات ؟ ئێستا سواڵکەر زۆر بووە لە بازاڕ و مزگەوتەکان ئایا دروستە پارەیان پێ بدرێ یاخود نا؟ حوکمى خوێن بەخشین و فرۆشتنى پلازماى خوێن\nسەردان: ١,٠٤٢ بەش: هەمەجۆر\nپرسیاری دواترپزیشكان دەڵێن (ترسان) هۆیەكە لە هۆیەكانی كزی جنسی! جا مەبەست لەم گوتەیە چییە و مانای چییە؟ پرسیاری پێشترهەجركردنی قورئانی پیرۆز ماناى چیە و جۆر و حوکمەکەى چیە؟


09:07 - 27/09/2021 104 جار خوێندراوەتەوە\nرۆژی دوشەممە 27/9/2021، لە دیدارێکی هاوبەشدا، ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابوری و دانا عەبدولکەریم، وەزیری ئاوەدانکردنەوەو نیشتەجێکردن، لەگەڵ شاندێکی یەکێتی بەڵێندەرانی کوردستان کۆبونەوە.\nئامانج لە کۆبونەوەکە، گفتوگۆکردن بو سەبارەت بە داواکارییەکانیان و دابینکردنی شایستە داراییەکانی بەڵێندەران لە لایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە، لە بەرامبەر ئەو پڕۆژانەی لە هەرێمی کوردستان جێبەجێی دەکەن.\nلەمڕوەوە وەزیرانی دارایی و ئاوەدانکردنەوە، وێرای تیشکخستنە سەر بارودۆخی ئابوری و دۆخی دارایی حکومەت و هەوڵدان بۆ دابینکردنی موچەو ئەنجامدانی پڕۆژەی خزمەتگوزاری بۆ هاوڵاتیان، جەختیان کردەوە لەسەر هەوڵەکانیان بۆ دابینکردنی شایستە داراییەکانی بەڵێندەران و پاڵپشتی و پشتیوانی خۆیان بۆ داواکارییەکانیان دوپات کردەوە.\nهاوکات رزگار جەمال، سەرۆکی یەکێتی بەڵێندەران رۆڵی هەردو وەزیری دارایی و وەزیری ئاوەدانکردنەوەی لەماوەکانی رابردودا بەرزنرخاند کە خەمخۆر و پشتیوانیان بون و داواشیان کرد؛ دامودەزگاکانی حکومەت کارئاسانی زیاتر بۆ بەڵێندەران بکەن لەکارەکانیاندا.\nهەر لە کۆبونەوەکەدا بڕیاردرا کە درێژە بە هەماهەنگی و کۆبونەوەکان بدرێت بەمەبەستی چارەسەرکردنی کێشەکانیان و جێبەجێکردنی داواکاریەکانیان.


مۆسکۆ ڕێگه‌نادات 18 که‌سی ئه‌مریکایی بچنه ڕوسیا\nڕوسیا لیستی ناوی 18 که‌سی ئه‌مریکایی بڵاوکردۆته‌وه که ناتوانن بچنه ناو وڵاتی ڕوسیاوه.\nئه‌م هه‌نگاوه‌ی مۆسکۆ وه‌ک وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌که بۆ هه‌نگاوێکی هاوشێوه‌ی وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا.\nڕۆژێک پێش ئه‌م بڕیاره‌ی ڕوسیا ، واشنتۆن لیستێکی بڵاوکردۆته‌وه به ناوی ئه‌و ڕوسیایانه‌ی ناتوانن بچنه ناو ئه‌مریکاوه.\nکاربه‌ده‌ستان له مۆسکۆ ده‌ڵێن واشنتۆن به‌و هه‌نگاوه‌ی گورزێکی دا له په‌یوه‌ندیه‌کانی نێوان هه‌ردوو وڵات و هه‌روه‌هاش له متمانه‌ی نێوانیان.\nئه‌م لیسته‌ی ئه‌مڕۆ شه‌ممه‌ی ڕوسیا ناوی دوو کاربه‌ده‌ستی سه‌روه‌ختی به‌ڕێوبه‌رایه‌تیه‌که‌ی سه‌رۆک بوش ی تیادایه و هه‌روه‌هاش ناوی دوو سه‌رکرده‌ی له‌شکریی له گرتوخانه‌ی گوانتانامۆ به‌یی ئه‌مریکا له کوبا.\nڕۆژی هه‌ینی ئه‌مریکا لیسته‌که‌ی خۆی بڵاوکرده‌وه و ئه‌و 18 که‌سه‌ی ڕێیان لێگیراوه بچنه خاکی ئه‌مریکاوه به‌هۆی ئه‌و پێشێلکاریانه‌ی مافی مرۆڤه‌وه‌یه که له ڕوسیادا کردویانه و له‌گه‌ڵ ئه‌و یاسایه‌شدا یه‌کده‌گرێته‌وه که له مانگی 12ی ڕابردووه‌وه کاری پێده‌کرێت بۆ سزادانی ئه‌و کاربه‌ده‌سته ڕوسیایانه‌ی ده‌ستیان هه‌بووه له گرتن و مردنه مشت و مڕ له‌سه‌ره‌که‌ی سێرگیێ ماگنیتسکی.\nئه‌و 18 ناوه‌ی واشنتۆن ده‌ستنیشانی کردوون چیی دی ڤیزای ئه‌مریکایان نادرێتێ و ئه‌و سامانانه‌ش که هه‌یانه سڕ ده‌کرێن، وه زۆربه‌شیان ئه‌و کاربه‌ده‌سته ڕوسیایانه‌ن که ده‌ستیان هه‌بووه له دۆسێی سێرگیێ ماگنیتسکی.


پەرلەمانی تورکیا مافی پەرلەمانتاری لە پەرلەمانتارێکی کورد سەندەوە - KGN\nپەرلەمانی تورکیا مافی پەرلەمانتاری لە پەرلەمانتارێکی کورد سەندەوە\n11 كانونی دووه‌م، 2018 fryad mohammad\nپەرلەمانی تورکیا مافی ئەندامێتی پەرلەمانی لە پەرلەمانتاری ھەدەپە لە بازنەی ئاگری، لەیلا زانا سەندەوە .\nبریکاری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا، نور باخچەکەپلی لە دانیشتنی پەرلەمانی وڵاتەکەی ڕایگەیاند کە پەرلەمانتاری ھەدەپە لە بازنەی ئاگری، لەیلا زانا بەھۆی دەوام نەکردنی پێویست لە 1ی تشرینی یەکەمی 2016 تا 30ی نیسانی 2017 بەشداری لە 212 دانیشتنی پەرلەمانی نەکردووە و بەم ھۆیەشەوە و بەپێی ماددەی 84ی دەستووری تورکیا، دەنگدان لەسەر راپۆرتی لێژنەی هاوبەشی ھەردوو لێژنەی دادپەروەری و دەستوور و بڕیاری سەرۆکایەتی دیوان لەمبارەیەوە ئەنجام درا.\nلێسەندنەوەی مافی ئەندامێتی پەرلەمانی لە پەرلەمانتاری ھەدەپە لە بازنەی ئاگری، لەیلا زانا بەھۆی دەوام نەکردنی پێویست لە 1ی تشرینی یەکەمی 2016 تا 30ی نیسانی 2017 کە بەشداری لە 212 دانیشتنی پەرلەمانی نەکردووە، خرایە دەنگدانەوە.\nبە زۆرینەی دەنگی زیاتر لە 276 پەرلەمانتار بڕیار لەسەر لێ سەندنەوەی مافی ئەندامێتی پەرلەمانی لە پەرلەمانتاری ھەدەپە لە بازنەی ئاگری، لەیلا زانا دروەا.\nئەمە لە کاتێکدا کە 324 پەرلەمانتار بەشداری دانیشتنەکەیان کرد و بە 302 دەنگی بەڵێ لە بەرامبەر 22 دەنگی نەخێر بڕیارەکە دەرکرا.\nلە دوای ئەمەش بریکاری سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا، نور باخچەکەپلی بڕیاری لێ سەندنەوەی مافی پەرلەمانتاری لە لەیلا زانا راگەیاند.\nعەبادی”ھەندێک لە بەرپرسان بە بڕیاری دادگا دەستبەسەر کراون”\nپارتی داوای هاوپەیمانی لە لایەنەكان دەكات


پێوه‌ندیی لوڕه‌کان و لوڕستان ده‌گه‌ڵ کورده‌کان – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / پێوه‌ندیی لوڕه‌کان و لوڕستان ده‌گه‌ڵ کورده‌کان\nپێوه‌ندیی لوڕه‌کان و لوڕستان ده‌گه‌ڵ کورده‌کان\ndidar othman 2016-05-01\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی كۆنی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە پێوه‌ندیی لوڕه‌کان و لوڕستان ده‌گه‌ڵ کورده‌کان 5,453 Views\nهێندێک له مێژووزانانی ئێران به تایبه‌تی مێژوونووسانی ئه‌م سه‌رده‌مه لوڕه‌کان به‌کورد نازانن، ته‌نانه‌ت له‌م پێوه‌ندییه‌دا لوڕه‌کان ده‌وروژێنن و له نێوانیان دا بۆ ئاژاوه نانه‌وه پروپاگه‌نده ده‌که‌ن. مه‌به‌سته سیاسییه‌کانی خۆیان که په‌ره‌پێدانی ناته‌بایی و دووڕووییه له نێوان کورد و لوڕه‌کان په‌یره‌و ده‌که‌ن و له‌و پێناوه‌دا ناکۆکیی سوننه و شیعه ده‌که‌نه که‌ره‌سه‌ی سیاسی و که‌لکی لێ وه‌رده‌گرن.\nبۆ ئێمه بۆئه‌م مه‌به‌سته نووسراوه‌کانی میر شه‌ره‌فخان به‌سه که به ڕاستی مێژوونووسێکی شاره‌زاو ڕاستگۆ بوو. هه‌روه‌ها ئاماژه به بارودۆخ و به‌سه‌ر هاته‌کانی ڕۆژگاری خۆی و سه‌ده‌کانی پێش خۆشی ده‌که‌ین که زانیاریی ته‌واوی له باره‌یانه‌وه هه‌بوو تاکوو بۆ هه‌موان ڕوون بێته‌وه که لوڕ و کورد یه‌کن و له بنه‌ڕه‌ت و ڕه‌گه‌زدا به‌یه‌ک ده‌گه‌ن .\nسه‌باره‌ت به ناوی» لوڕ» له شه‌ره‌ف نامه‌دا ده‌بینین که «لوڕ«ه کان ناوی خۆیان له ناوچه‌یه‌ک دا هه‌ر به‌و ناوه له ویلایه‌تی مانروود وه‌رگرتوه و به‌شی هه‌ره زۆری نژادی لوڕه‌کان هه‌ر له‌و ناوچه‌یه را بۆ کوردستان هاتوون. جیا له‌شه‌ره‌فخان هێندێک له مێژوونووس و خاوه‌نڕایانی دیکه پێیان وایه ناوی لوڕ‌ستان له« لێر» وه‌رگیراوه که له کوردیدا به مانای دارستانی جه‌نگه‌ڵه. له زمانی کورد‌یدا ناوی «لێره‌وار» به ناوچه جۆراوجۆره‌کانی کویستانی زاگرۆس ده‌کوترێ که جه‌نگه‌ڵێکی زۆری له‌خۆ گرتوه. لوڕستان به دوو به‌ش دابه‌ش بووه (لوڕی گه‌وره) که مه‌به‌ست مادی گه‌وره‌یه، (لوڕی بچووک ) که به‌شێکه له مادی بچووک. له سه‌ده‌ی سێی کۆچیدا لوڕی گه‌وره له ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌میرێک بووه به‌ناوی «به‌در»، لوڕی بچووکیش برای به‌در واته ئه‌میر مه‌نسور به‌ڕێوه‌ی بردوه. له‌ساڵی 500 ی کۆچی ڕاده‌ی چوارسه‌د بنه‌ماڵه‌ی کورده‌کانی شام له شوێنی ژیانی خۆیان له«جبل السماق» (کوردستانی سورییه‌ی ئێستا) به‌ره‌و لوڕ‌ستانی ئێستا کۆچیان کردوه. مێژوونووسان هۆکاری ئه‌م کۆچ کردنه له تێک هه‌ڵچوون و دمه‌قاڵه‌یه‌ک ده‌زانن که له نێوان کۆچه‌رییه کان و ده‌سه‌ڵاتداره‌تیی ئه‌و ناوچه‌یه هاتبووه ئاراوه. ئه‌و کۆچه‌رانه‌ی که له جه‌به‌ل سماق هاتبوون به شێوه‌ی ژێر ده‌سته‌یی له( خیل احفاد اولاد محمد خورشید) واته گروپی سوارکارانی کوڕ و کچه‌کانی محه‌ممه‌د خورشید که پاشماوه‌ی ئه‌میر به‌در بوون مانه‌وه. سه‌رۆکی کۆچه‌ره‌کان که ناوی ئه‌بوو حه‌سه‌نی فه‌زله‌وی بوو هێواش هێواش له نێو سیستمی ده‌سه‌ڵاتداریی خانه‌دانی محه‌مه‌د خورشید به هۆی دلێری و لێوه‌شاوه‌یی پله‌کانی سه‌رکه‌وتنی بڕین. یه‌کێک له نه‌وه‌کانی ئه‌بوو حه‌سه‌نی فه‌زله‌وی به ناوی ئه‌بوو تاهیر پۆستی ساڵاری به‌شێک له سوپای سه‌لخوریانی به‌ده‌ست هێنا. له ئاکامدا به هۆی دلێری و سه‌رکوتی سه‌رکه‌وتوانه‌ی نارازییان، له سیتمی ده‌سه‌ڵاتداریی ئه‌تابه‌ک «اتابک» ی سلخور به‌پۆستی گه‌وره گه‌یشت و ده‌سه‌ڵاتداریی ویلایه‌تی لوڕستان به‌و سپێردرا. ئه‌بوو تاهیر دوای ماوه‌یه‌ک له لوڕستان سه‌ربه‌خۆیی ڕاگه‌یاند و خۆی به ئه‌تابه‌ک ناو نا و له به‌ڕێوه بردنی ده‌ستووراتی ئه‌تابه‌کی سه‌لخوری سه‌ر پێچیییی کرد. دوای ئه‌بوو تاهیر پاشماوه‌کانی وی به ناوی ئه‌تابه‌کی لوڕستان درێژه‌یان به ده‌سه‌ڵاتداری دا. له ئه‌بوو تاهیر پێنج کوڕ به یادگار مانه‌وه که بریتی بوون : هه‌زار ئاسف، به‌همه‌ن، عیماده‌دینی په‌هڵه‌وان، نه‌سره‌دینی دیلواکوش و قزڵ ئه‌تابه‌ک.\nئه‌م برایانه به پێچه‌وانه‌ی زۆر له‌ده‌سه‌ڵاتداران وحاکمانی دیکه که به‌رده‌وام له‌سه‌ر وه‌ده‌ستهێنانی هێزی زیاتر دژایه‌تی و به‌ربه‌ره‌کانیان ده‌کرد، پێکه‌وه یه‌کگرتوو بوون، که هه‌ر ئه‌وه‌ش بووه هۆکاری مانه‌وه و به‌هێزیی حکوومه‌ته‌که‌یان. هه‌زار ئاسف به هاوکاریی براکانی و سه‌رانی عه‌شیره‌ته‌کان ده‌ستی کرد به ئاوه‌دان کردنی لوڕستان، هه‌روه‌ها بۆ ئاسایش و خۆشگوزه‌رانی خه‌ڵکی و ئاوه‌دان کردنی ناوچه‌کانی لوڕستان هه‌رچی له‌ده‌ستی هات کردی و له‌و ڕاستایه‌دا خۆبه‌خشانه تێ ده‌کۆشا. چه‌ند شوێنی جۆراوجۆرو گوندو شاری تازه‌ی بۆ ژیانی خه‌ڵکی دروست کرد، به‌جۆرێک که ده‌نگی عه‌ده‌اڵه‌ت خوازی وخزمه‌ت به‌گه‌ڵه‌که‌ی له هه‌موو ناوچه‌ی دوورو نیزێکی لوڕستان ده‌بیسراو ده‌بینرا. هه‌ر ئه‌و کارانه‌ش بۆنه هانده‌رێک بۆ کۆچ کردنی به‌شێکی به‌ر چاوی دیکه له کورده‌کانی شام و ده‌وروو به‌ری بۆ لوڕستان. میر شه‌ره‌فخان ناوی هێندێک له‌و تایفه‌و عه‌شیرانه‌ی هێناوه که ئاماژه به‌ناوی به شێکیان ده‌که‌ین: ئه‌ستره‌کی، ماماکۆیی، به‌ختیاری، جوانکی، بیدانیان، زامدیان، تووتووند، بووازکی، شناوه‌ند، تیووند، ڕاکی، هاروونی، ئه‌شکی، کۆیی، که‌مانکێش، ئه‌ومکی، کولارد، کوردو …..پێکه‌وه لکانی ئه‌و تایفه‌و عه‌شیرانه که زۆر ده‌ست رۆیشتوو به نفووز بوون بۆ هۆی به هێز بوونێکی زۆری سوپاو سه‌رۆکایه‌تی هه‌زار ئاسف و براکانی. دوای ماوه‌یه‌ک شاری لوڕستان و چه‌ند ناوچه‌یه‌کی دیکه ش به ده‌سه‌ڵاتی حکوومه‌تی لوڕستان زیاد کران. خه‌لیفه‌ی به‌غدایه ده‌گه‌ڵ هه‌زار ئاسف پێوه‌ندێکی دۆستانه‌ی پێک هێناو نیشانه‌و خه‌ڵاتی بۆ نارد. له زه‌مانی هێرشی هه‌لاکۆ خان بۆ سه‌ر به‌غدایه ئه‌تابه‌ک تکله فه‌رمانره‌وای لوڕستان بۆڵای خه‌لیفه چووو پێوه‌ندێکی باشی دۆستانه‌یان پێک هێنا. به‌ڵام کوژرانی خه‌لیفه‌ی به‌غداو ئازاردانی موسولمانان بۆ هۆی دڵ ڕه‌نجی تکله. هه‌لاکۆ به ناره‌زایه‌تی و سۆزی ته‌کله‌ی زانی، بۆیه هه‌ڵاکۆ ویستی بیکوژییه به‌ڵام تکله هوشیار تر بوو له‌وه‌ی خۆی وه‌ده‌ست بدا ، له‌هه‌لێکی ڕوخساوکه‌ڵکی وه‌رگرت و ده‌رباز بووو له قه‌ڵای به هێزی لوڕستان سه‌نگه‌ری گرت. هه‌لا کۆ به‌شێک له له‌شکره‌که‌ی خۆی به دوادا نارد که بیگرن به‌ڵام نه‌یان توانی تکله ده‌ست گیر که‌ن. سه‌ره‌نجام هه‌ڵاکۆ ئه‌نگوستیله‌ی خۆی به نیشانه‌ی ئاشتی و سوڵح بۆ نارد که بۆ هۆی ئاشتی و ته‌بایی له به‌ینیان. پێشینان و ودواماوه‌کانی تکله ده‌گه‌ڵ ئیلخانانی مه‌غول به ئاشتی هێمنی ده‌ژیان و له سه‌ر ته‌ختی هێز مانه‌وه. ته‌نانه‌ت ئاباق خانی مه‌غول حکومه‌تی خوزستان و کوهگیلۆیی و فیروزان و جرباتان «له‌ده‌ورووبه‌ری هه‌مه‌دان» نیش به‌وان سپارد. ئیمه لێره مه‌به‌ستمان نییه شه‌رح و لێکۆلینه‌وه له مێژووی لوڕستان بکه‌ین، به‌وه‌نده وازدێنین که شه‌ره‌فخان به‌ڕاستی لوڕستان به به‌شێک له کوردستان ده‌زانێ، که بێجگه له به‌ڵگه‌و شته مێژوویه‌کان وێکچوونی ژیانی،ئاداب، کولتوورو به‌شێکی زۆر فره‌وانی زمانیش خۆی ئه‌وه ده‌سه‌ڵمێنێ که ئه‌مه ڕاستێکی حاشا هه‌ڵنه‌گره.\nخلاصه تاریخ کردستان: احمد قازی\nوه‌رگێر : سمایل سۆهرابی\nله ژماره 587ی رۆژنامه‌ی “کوردستان” دا بڵاو بۆته‌وه.\nPrevious ژیاننامەی جۆرج واشنتۆن\nNext ڕژێمی ئایینی لە ئێران\nمیرەكانی میرنشینی بابان ( محەمەد پاشای سفرە زێڕین(1719-1729)\nئەگەر 131 ساڵ بەر لە ئەمرۆ فەریزەی حەج كردنت بە جێ هێنا با بەو شێوەیە دەتبینی\nپەروەدە و خوێندن لە كوردستانی دێریندا\nکۆنترین گۆرانی لە مێژوودا کوردییە؟