ناسیونالیزم و رەگوڕیشەکانی یان پایەو بنەماکانی-4- نووسینی: عەتا قەرەداخی – Dengekan\nbyAta Qaradaxi\tFebruary 11, 2022\tGeneral, Opinion\nباسکردنی نەتەوەو ناسیونالیزم و گێڕانەوەیان بۆ مێژوویەکی کۆنتر لەوەی مۆدێرنیستەکان دیاری دەکەن، زیاتر پشت بە هەندێ بنەما دەبەستێت کە وەکو رەگوڕیشەی ناسیونالیزم سەیر دەکرێن کە بریتین لە:\nیەکەم: کەلتورو نەریتی هاوبەش، مەبەست لە کەلتور کۆی خاسێتەکانی گروپێک لە خەڵک، یان پێکهاتەیەکی ئیتنیکیە کە لە درێژەی مێژوودا بەدەستیانهێناوەو رووبەری مادی و مەعنەوی دەگرێتەوە، لەوانەش زمان، ئایین، بیروباوەر، فەلسەفە، ئەدەب، گۆرانی، مۆسیقا، فۆلکلۆر، نەریت، شێوازی ژیان، میرات و کەلەپور، ئەفسانە و چیرۆک، بەیت و بالۆرەو سرووتی کۆمەڵایەتی بۆ هەردوو باری ئاسودەیی و خەمباری و شارستانی و کۆی بەرهەمەکانی تری هەر پێکهاتەیەک. ئەم رەگەزانە رووبەرێکی فراون لە بوونی هەر پێکهاتەو کۆمەڵگایەک داگیردەکەن و هەم بەرهەمی کۆمەڵگان هەم دەبنە پایەی بەهێز بۆ بوون و خۆنمایشکردن و ناساندن و پێناسەکردنی هەر پێکهاتەو گروپێک. کاتێ دەگوترێت کەلتوری هاوبەش، مەبەست لە کۆی ئەو رەگەزانەیە کە لەسەرەوە ناویانهێنراو تایبەتن بە ئیتنیکێکی تایبەت یان پێکهاتەیەکی کۆمەڵایەتی تایبەت. رەگەزەکانی کەلتور ئەو خاسێتانەیان هەیە کە ئەو پێکهاتەیە بەرهەمیان دەهێنێت و بە کۆی خاسێتە ئەنتۆلۆجیەکانی خۆی بارگاویان دەکات. هەر لەبەرئەوەشە کە کەلتور وەکو بنەمایەکی سەرەکی دیاریکردنی شوناس سەیردەکرێت و پشتی پێدەبەسترێت. کەلتور ئاسایی لە هەر کۆمەڵگایەکدا بڕوای هاوبەش و شێوازو رێگای هاوبەشی ژیان دروست دەکات و رێککەوتن و رێکخستنێکی گشتی ژیان لە نێوان کۆی ئەندامانی ئەو پێکهاتە یان کۆمەڵگەیەدا دروست دەکات. کەلتور بەرهەمی مەعنەوی و مادی ژیانی کۆمەڵگایە و لەگەڵ رۆیشتنی کات و کارلێکی کۆمەڵایەتی نێوان تاکەکانی هەر پێکهاتەیەکدا بەرهەم دێت.\nئێمە باسکردن لە ئایین و زمان و هەندێ لەو رەگەزانەی تری کەلتور جیادەکەینەوەو سەربەخۆ لێیان دەدوێین، چونکە سەرباری ئەوەی کە کۆی ئەو رەگەزانە رۆڵی دیار دەبینن لە گەشەپێدان و پەرەسەندنی ناسیونالیزمدا، بەڵام زمان و ئایین وەکو دوو بنەما، یان دوو پایەی سەرەکی نەتەوەو ناسیونالیزم سەیردەکرێن. کەلتورو نەریتی هاوبەشی کۆمەڵگا وەکو ئاماژەی بۆ کرا زۆر رەگەز لەخۆدەگرن، بە تایبەتی بواری ئەفسانەو حیکایەت و خەیاڵی مێژوویی، کە لەم بوارانەدا زۆربەی کات رابردوویەکی گەش و پڕ لە بەها لە رێگای دروستکردنی ئەفسانەی هاوبەشەوە بۆ ئەو پێکهاتەیە دروست دەکرێت. کە پاڵەوانی ئەفسانەیی و ئەفسانەی مێژوویی و کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت. ئایا ئەو جۆرە پاڵەوانە ئەفسانەییانە لە رابردووی کوردیدا تۆمارکراون و خاسیتی خەیاڵیان وەرگرتبێت؟ ئایا کاریگەری هێمای ئەفسانەیی و پاڵەوانی نموونەیی لەسەر کورد وەکو نەتەوەو وەکو ناسیونالیزم هەبووە هەیە؟ ئایا پاڵەوان یان هێمای ئەفسانەیی کوردی توانیوێتی لەسەر زەمینەی واقیع پاڵەوان و هێما بێت، یان تەنیا لە خەیاڵدا دروستکراون؟ ئایا ئەگەر هێمای ئەفسانەیی لەوجۆرە لە رابردووی کورددا هەن بۆچی خاسێتی کاریزمییان وەرنەگرتووەو نەیانتوانیووە ببنە هێمای نەتەوەیی و لە رووی مەعنەویەوە کورد پشتیان پێببەستێت؟\nبۆ نموونە با سەرنجی چەند هێمایەکی ئەفسانەیی کوردی بدەین. با سەیری کەسێتی کاوەی ئاسنگەرو سەلاحەدینی ئەیوبی بکەین، کە بە ئاستی جیاواز وەکو هێمای ئەفسانەیی لە رابردووی کورددا سەیر دەکرێن. یەکەمیان کە گوایە لاوێکی کورد بووەو دژی پاشایەکی خوێنڕێژ راپەڕیووە، لە کۆنەستی کۆمەڵایەتی کوردیدا رووبەرێکی فراوانی داگیرکردووەو وەکو هێمای ئازایەتی و بەرخوردان و قوربانیدان سەیردەکرێت و نەورۆزو هێمای ئاگریش پەیوەست دەکرێن بەوەوە. بەڵام بۆچوونی لەوجۆرە هەیە کە ئەو مێژووە ئاوەژوو کراوەتەوەو ئەو پاشایەی کە بە خوێنڕێژ ناودەبرێت، دەشێت کورد بێت و کاوەی ئاسنگەر فارس یان رەگەزێکی تری ئێرانی بێت. رێگای تێدەچێت ئەم بۆچوونەیان لە چوارچێوەی ئەفسانەدا راست بێت، چونکە فارسەکان لە هەموو روویەکەوە ئەوەی باش و بەرهەمهێنە بۆ خۆیانیان تۆمارکردووەو ئەوەیشی خراپ و روخێنەرو دزێوە داویانەتە پاڵ ئەوانی تر بە تایبەتی کورد. ئەگەر کاوە کوردیش بووبێت ئاوا پێدەچێت دژی دەسەڵاتێکی کوردی راپەڕیبێت و مەرجیش نیە ئەو ئەفسانەیەی دەگێڕدرێتەوە سەبارەت بە ئەژدیهاک راست بێت، بەڵكو پێدەچێت بەرهەمی عەقڵ و مێژوونووسی فارسی بێت و زیاتر بۆ سووککردنی کوردو شێواندنی راستیەکانی مێژوو لە بەرژەوەندی خۆیان بەوجۆرە نووسیبێتیانەوە.\nبەهەرحاڵ سەرباری تەمومژاویبوونی ئەو رابردووە، بەڵام کاوەی ئاسنگەر وەکو پاڵەوانێکی ئەفسانەیی لە رابردووی کورددا سەیر دەکرێت و رۆڵی بنیادنەری لە هەست و پەیوەستبوونی تاکی کورددا دروستکردووەو دەشێت بگوترێت وەکو پاڵەوانێکی ئەفسانەیی رۆڵی هەیە لە پتەوکردن یان بەهێزکردنی گیانی ناسیونالیزمی کوردیداو وەکو وێنەی ئازایەتی و خۆڕاگری و ئیرادە سەیر دەکرێت. ئەویتریان کە سەلاحەدینە پاڵەوانێکی مێژوویی ئەفسانەییە کە بەڕەگەز کوردە، بەڵام لە روانگەی نەتەوەیی و ناسیونالیزمی کوردیەوە هیچ ئامادەبون و پێگەیەکی نیە، چونکە پەیوەست بە رابردووی کوردو کەسێتی کوردی هیچ رۆڵ و کاریگەرییەکی نەبووە، بەڵکو بە پێچەوانەوە رۆڵی ئەو لە رووی نەتەوەییەوە نەرێنیەو وەکو هێمای خزمەتکردنی ئەوانی تر سەیردەکرێت و لە دوای خۆیشیەوە زەمینەی بۆ ئاراستەیەک لە کۆمەڵگای کوردیدا خۆش کردووە بۆ خزمەتکردنی ئەوانی تر بە ناوی ئایین و ئایدیۆلۆجیا ئومەمیەکانەوە. تاکو ئیستاش ئاراستەیەک کە وەکو ناسیونالیزمی ئایینی خۆیان دەنوێنن، خۆیان لە شێوەی پارتی سیاسی ئایینیدا رێکخستووەو لە راستیدا نەتەوەیان لە پێناوی ئایینەکەیاندا دەوێت، بە جۆرێک سرۆش لە کەسێتی سەلاحەدین وەردەگرن، کە خزمەتی ئیسلام و عەرەبی کردووە. کەواتە لێرەوە دەتوانین بڵێین کەلتوری کوردی نەیتوانیووە پاڵەوانی ئەفسانەیی ئەوتۆ بەرهەمبهێنێت کە ببێتە هێمای بەهێز بۆ پتەوکردنی ناسیونالیزمی کوردی یان وەکو پایەیەکی ئەو ناسیونالیزمە دەربکەوێت و رۆڵی نموونەی باڵا ببینێت.\nدووەم: ئایین وەکو بنەمایەکی ناسیونالیزم سەیر دەکرێت، ئەمە بێجگە لەوەی کە ناسیونالیزمێک هەیە بە ناوی ناسیونالیزمی ئایینی. ئاشکرایە ئایین ئەو بڕوایەیە کە زۆرینەی دانیشتوانی کۆمەڵگەکان پەیڕەوی دەکەن و بڕوایان پێیەتی، کە دەشێت ئایینێکی ئاسمانی یان زەمینی بێت. ئاشکرایە ئایین پانتایی رۆحیی کۆمەڵگا داگیر دەکات. ئەستەمە کۆمەڵگایەک ببینرێت لە دەرەوەی ئایین یان بەبێ ئایین. لەبەرئەوەی ئایین پەیوەندی رۆحیی تاکەکەس و کۆمەڵگەیە بە خودایەکەوە کە بە دروستکەرو جوڵێنەرو پارێزەری ژیان دەزانرێت و بە پیرۆز سەیر دەکرێت و دەپەرسترێت. مرۆڤ لە زۆربەی بنەماو رەگوڕیشەکانی تر زیاتر بە ئایینەوە پەیوەست دەبێت. سرووتە ئایینیەکان و یاساو رێساکانی ئایین لە هەر کۆمەڵگایەکدا رۆڵی کاریگەر دەبینن لە رێکخستنی ژیانی کۆمەڵایەتیدا. هەروەک ئایین لە رووی رۆحیەوە بڕوادارانی پێکەوە دەبەستێت. لە رووی رەفتارو کەشە کۆمەڵایەتیەکانەوە جۆرێک لە هاوبەشی لە نێوانیاندا دروست دەکات و تەنانەت ئایین بڕوادارانی ناچاری یەکگرتن دەکات یان بێ هیچ سەپاندن و زۆرلێکردنێک لە رووی رۆحیەوە یەکیان دەخات و کاری هاوبەشیان پێدەکات و وایان لێدەکات کە هاوکاری یەکتری بن و خۆیان بۆ یەکتری تەرخان بکەن. بێگومان ئایین کە تێکەڵاوی رووبەری رۆحی و کۆمەڵایەتی دەبێت وەکو جۆرێک لە ئایدیۆلۆجیا کاردەکات و لە گەوهەریشیدا بەرنامەی یەکبوون و یەکگرتن هەڵدەگرێت. رەگەزی یەکگرتن کە ئایین لە رووبەرێکی فراواندا بەرهەمی دەهێنێت، دەبێتە خاسێتێکی دیاری ناسیونالیزم و لەم رووەوە ئایین وەکو پایەیەکی ناسیونالیزم سەیردەکرێت یان دەتوانین بڵێین دەبێتە یەکێک لە رەگوڕیشەکانی ناسیونالیزم، بەلام ناسیونالیزمی ئایینی.\nرەنگە ئەو پرسیارە سەرهەڵبدات کە دەڵێت: ئایا لە مێژووی کورددا ئایین توانیوێتی ببێتە بنەما یان پایەی ناسیونالیزمی کوردی؟ ئەگەر توانیوێتی چۆن؟ ئەگەر نەیتوانیووە بۆچی؟ ئایا رۆڵی گۆڕینی ئایین لە مێژووی کورددا لەم رووەوە چ کاریگەرییەکی هەبووەو تاکو ئێستا چی کاریگەرییەکی هەیە؟ رەنگە قسەکردن لە مەسەلەی ئایینیش لە کۆمەڵگەی کوردیدا تا ئەندازەیەک تەمومژاوی بێت. ئاشکرایە لە بڵاوبوونەوەی ئایینی ئیسلامەوە کورد بەهەر شێوەیەک بێت بووەتە پەیڕەوکەری ئەم ئایینەو تەنانەت بەسەر مەزهەبەکانی ئەو ئایینەشدا دابەشبووە. هەروەک پێش ئایینی ئیسلامیش ئەوەی باوەو باس دەکرێت گوایە کورد پەیڕەوکەری ئایینی زەردەشتی بووە. کەمایەتی کوردی پەیڕەوکەری ئایینی جوو، فەلە بوون. ئەمە بێجگە لە پەیڕەوکەرانی ئایینی ئێزیدی و یارسان یان کاکەیی. لەناو ئیسلامیشدا کورد پەیڕەوکەری مەزهەبی سونەی شافیعی و شیعەن. هەروەها کورد لە بواری تەسەوفیشدا شوێنکەوتووی زیاتر لە رێبازێکی تەسەوفن. ئەگەر سەیری ئەم نەخشەی دابەشبوونەی ئایین و مەزهەب و رێبازی تەسەوف بکەین لە کوردستاندا، ئەوە راستەوخۆ ئەو نەخشەیە ئەم پرسیارەمان لەلا دروست دەکات: ئایا ئایین لە کۆمەڵگەی کوردیدا هۆکاری یەکگرتنە یان بە پێچەوانەوە هۆکاری دابەشبوونە؟ بێگومان ئەو نەخشەی دابەشبوونەو رەوشی ئایینی لە کوردستاندا زیاتر لە هۆکاری یەکگرتن و یەکبوون، هۆکاری دابەشبوون و پەرتکردنی زیاترە. ئەمەش دەریدەخات کە ئایین نەک نەیتوانیووە ئەرکی یەکخستن و یەکگرتن لە نێوان شوێنکەوتووانیدا دروست بکات، بەڵکو زەمینەی پەرتکردن و دابەشبوونی زیاتری ئامادەکردووە.\nئەمەش ئەوە نیشان دەدات کە ئایین لە کوردستاندا نەیتوانیووە زەمینەی تەنانەت یەکبوونی رۆحی لە نێوان تاکەکانی کۆمەڵگادا دروست بکات و لەو روانگەیەشەوە نەیتوانیووە ببێتە پایەیەکی دیارو فاکتەرێکی چالاک و رەگوڕیشەیەکی پەل هاوێشتوو بەناخی کۆمەڵگادا و دەرکەوتنی وەکو ئایینی ئیتنیکێکی دیاریکراو کە ئیتنیکی کوردیە. بەڵکو بە پێچەوانەوە ئیتنیکی کوردی چەندین ئایین دەپەرستێت و پیادەی سرووتەکانی ئایینی جیاوازو مەزهەبی جیاوازو رێبازی جیاوازی تەسەوف دەکەن، کە ئەوانەش نەک هەر جیاوازی لە نێوانیاندا هەیە، بەڵکو زۆرجار لەگەڵ یەکتر دژ و ناکۆکیشن. هەر بەوپێیەش کۆمەڵگا رێکدەخەن و ئاراستەی دەکەن و رووبەری رۆحی ئامادە دەکەن. بێگومان بە پێی سرووستی ئایینی و جۆراوجۆری و دابەشبوون لە رووبەری ئاییندا رۆحی کۆمەڵگاش دابەش دەبێت کە ئەو دەبەشبوونەش نەک لەگەڵ رۆح و ئایدیۆلۆجیای ناسیونالیزمدا کۆک نیە، بەڵکو دژو ناکۆکیشە. هەر لێرەوەیە کە ئایین لە مێژووی کورددا لە هیچ سەردەمێکدا نەیتوانیووە رۆڵی بوون بە رەگوڕیشەی یان پایەی بەهێزی ناسیونالیزم ببینێت. لەبەشەکانی دواتری ئەم بەرگەدا باسی ناسیونالیزمی ئایینی دەکەین.\nسێیەم: ئیتنیک- Ethnic، یەکێکی تر لە رەگوڕیشەکانی یان بنەماو پایەکانی ناسیونالیزم ئیتنیکە. کەواتە مەبەست لە ئیتنیک چیە؟ ئیتنیک گروپێکە لە خەڵک کە وا دادەنرێت بە رێگایەک یان بە رێگای جۆراوجۆر هاوشێوە بن. هەمان رەچەڵەک و باوباپیرانیان هەبێت، بەهەمان زمان قسەبکەن و هەمان ئایینیان هەبێت و لەسەر هەمان خاک، یان نزیک لەیەکترو لەسەر خاکێکی دیاریکراو بژین و بنەما هاوبەشەکانی تری وەکو کەلتورو مێژوو دابونەریتی هاوبەشیان هەبێت. بنەمای سەرەکی بۆ ئیتنیک بریتیە لە رەگەز یان رەچەڵەکی هاوبەش، واتە کۆی ئەندامانی گروپێکی کۆمەڵایەتی نەوەی هەمان باپیرانن و رایەڵەی بەهێزی پێکەوەبەستنیان پەیوەندییەکانی خوێن و دەمارە. لێرەوە چەمکی هاوخوێنی دەبێتە پایەیەکی بەهێزی ئیتنیک. ئەگەرچی ئیتنیک لە رووی پەرەسەندنەوە وەکو شوێنگرەوەی دامەزراوە کۆمەڵایەتیەکانی پێش خۆی دێت لە بنەماڵەو تیرەو خێڵ یان عەشیرەت، بەڵام ئاستی فراوانبوونی دامەزراوەکەو خاسێتەکانی زیاتر گەشەیان کردووەو وەکو دامەزراوەی کۆمەڵایەتی پێش نەتەوە دەردەکەوێت و لە بنەڕەتیشدا پایەیەکی گرنگی نەتەوە یان ناسیونالیزمە. بەتایبەتی بەو خاسێتانەوە هەیەتی لە زمان و خاک و مێژوو نەریت و ئایین لە رووکەشدا وەکو نەتەوە دەردەکەوێت، بەڵام بە بێ ئەوەی سەروەریی هەبێت.\nئاشکرایە رەچەڵەک لەخۆیدا وەکو جۆرێک لە خەیاڵ یان ئەفسانە دەردەکەوێت. هەروەک لێرەدا، لە چوارچێوەی خەیاڵ و خەیاڵی دروستکردندا تەنانەت هەندێجار بە پیرۆز سەیرکردنی رەچەڵەکیش سەرهەڵدەدات، کە ئەوەش رێگای بەرەو رەیسزم دەگرێتەبەر، ئەگەر نەوەستێندرێت. ئەفسانەی رەچەڵەک و تەنانەت دروستکردنی هێماو پاڵەوان لە چوارچێوەی ئەو ئەفسانەیەدا هەندێجار وەکو رەگەزی بەهێزو ئەرێنی بۆ پتەوکردنی پایەکانی نەتەوەو ناسیونالیزمیش سەیر دەکرێت. بە مانایەکی تر ئەفسانەی رەچەڵەک دەرکەوتن یان وانواندنی نەتەوەیی بەهێزدەکات و لەوێشەوە دیسان دەبێتە بنەمایەکی ناسیونالیزم، چونکە رەچەڵەک یەکێک لە بەهێزترین رایەڵەکانی پێکەوەبەستن و دروستکردنی یەکێتی و یەکبوون، کە وەکو ئەرکێکی سەرەکی ناسیونالیزم دادەنرێت و سەیردەکرێت. بەڵام سەرباری ئەوەی کە ئیتنیک وەکو پایە یان ریشەیەکی سەرەکی ناسیونالیزم دادەنرێت، بەڵام ئەوەش ئاشکرایە، گومان دەکرێت رەگەز یان رەچەڵەکی خاوێن هەبێت، ئەمە بێجگە لەوەی کە خودی رەگەزو رەچەڵەک وەکو جۆرێک لە بوویەکی لە خەیاڵدا دروستکراو یان شێوەیەک لە ئەفسانە سەیر دەکرێن.\nچوارەم: خاک یەکێکە لە بنەما سەرەکیەکانی نەتەوەو ناسیونالیزم. خاک ئەو شوێنە جوگرافیە دیاریکراوەیە کە کۆمەڵە خەڵکێک یان گروپێکی ئیتنیکی یان کۆمەڵایەتی لەسەری دەژین و بەخاکی ئەوان ناودەبرێت. پەیەوەندی خاک و رەچەڵەک پەیوەندییەکی پتەو و لەیەکتر جیانەکراوەیە. زاراوەکانی خاکی باوک، خاکی دایک و پاشان خاکی نیشتیمان، ئەوە دەردەخەن کە مرۆڤ هەر لە سەرەتای نیشتەجێبوونیەوە بە تووندی بە خاکەوە پەیوەستبووە. پەیوەندی مرۆڤ و خاک پەیوەندییەکە خاسێتێکی ئەنتۆلۆجیانەی هەیەو تا ئەو ئاستەی کە جیاکردنەوەی مرۆڤ لە خاکەکەی لەو شوێنەی تیایدا لەدایکبووەو پەروەردە بووە کارێکی ئەستەمە. هەربۆیە دەتوانرێت بگوترێت پەیوەندی مرۆڤ و خاک دەکەوێتە سەرووی تەنانەت رایەڵەی بەهێزی پەیوەندی نەتەوە بە خاک یان بە نیشتیمانیشەوەو دەگوازرێتەوە بۆ چوارچێوەی بوون کە خاک رۆڵی پایەیەکی ئەو بوونە دەبینێت. بەهەرحاڵ سەرباری پەیوەستبوونی مرۆڤ بەگشتی بە خاکەوە، هەر پێکهاتەو گروپێکی کۆمەڵایەتی هەر لە سەرەتای بوونیانەوە پێداویستی ژیان پەیوەستیکردون بە رووبەرێک لە خاکەوەو سنوورەکانی ئەو گروپە کۆمەڵایەتیە، کە پێشتر بنەماڵەو تیرەو خێڵ و عەشیرەت بوون و پاشان ئیتنیک و نەتەوە، سنوورەکانی ئەو خاکە، یان ئەو رووبەرە جوگرایەیان دیاریکردووە. بەهەرحاڵ تەنانەت ئەگەر لە دەرەوەی مەسەلەی نەتەوەو نەتەوایەتی و ناسیونالیزمیش سەیری خاک بکەین، ئەوا ناتوانین ئەوە بشارینەوە کە بەگشتی مرۆڤ تەنانەت وەکو تاکەکەسیش بەخاکەوە پەیوەستە و ئەستەمە بە ئاسانی بەو گروپە مەعنەویەوە پەیوەست نەبێت کە لەگەڵیاندا نەوەی یەک خاکە. واتە هەموو تاکێک لە رووی نەستەوە بە زێدی خۆی و بە خاکی باوک یان دایک یان نیشتیمانەوە پەیوەستەو پەیوەندی تاکەکەس و خاک لە زۆر ئاستدا دەبێتە پەیوەندییەکی ئۆنتۆلۆجی. هەر لێرەوە شوێنی لە دایکبوون و پەروەردەبوون کە دەلالەتی نیشتیمان یان خاکی هەیە، لەخۆیدا بنەمای یەکگرتن و یەکخستنی ئەندامانی کۆمەڵگا یان نەتەوە هەڵدەگرێت.\nپێنجەم: زمان، زمان یەکێکە لە رەگوڕیشە یان پایە سەرەکیەکانی بوونی نەتەوەو هەروەها ناسیونالیزمیش. زمان ئامرازی پەیوەندیکردن و دەربڕینە. کاتێک باسی زمان دەکەین وەکو پایەیەکی ناسیونالیزم و نەتەوەش، سەرنجمان بۆ لای بوونی زمانێکی دیاریکراو دەچێت، واتە زمانێک ئەگەر کۆی دانیشتوانیش پێی نەدوێن و ئاخاوتنی پێ ناکەن، ئەوا دەبێت زۆرینەی دانیشتوان پێی بدوێن، بەجۆرێک کە بەتەواوی خاسێتی هاوبەش یان گشتێتی تێدا بێت و هەمووان قسەی پێبکەن و پێیبنووسن و پێی بخوێننەوە. زمان و ئەدەب کە ئەدەبیش لە رێگای زمانەوە دەردەبڕرێت و بەرجەستە دەکرێت و دەگات بەوی خوێنەر، هاندەری گرنگن بۆ ناسیونالیزم. لە ڕێگای زمانەوە خەڵک پەیوەندی بەیەکترەوە دەکەن و لەیەکتر تێدەگەن و ئاگاداری یەکتر دەبن و هەست بەیەکتر دەکەن. هەر لە ڕێگای زمانەوەو بەهۆی زمانەوە بیرو بۆچوون و تێڕوانین و بەها نەریتیەکان لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر، لە قۆناغ و سەردەمێکەوە بۆ قۆناغ و سەردەمێکی تر دەچن و دەگوازرێنەوە. زمانی گشتی یان زمانی هاوبەش هۆکاری سەرەکی یەکگرتن و یەکبوونی کۆمەڵایەتیە، چونکە دروستبوونی هەست و بیرو ئەندێشە ئاسان دەکات و برەو بە پەرەسەندنی ئەدەبی نەتەوە دەدات و داب و نەریت بەهێز دەکات و هەموو ئەمانەش بێجگە لەوەی وەکو بنەمای شوناسی نەتەوەیی کاردەکەن، دیسان رۆڵی گرنگ دەبینن لە نەشونوماکردنی ناسیونالیزمداو وەکو بنەمایەکی سەرەکی ناسیونالیزم سەیردەکرێن و فاکتەرێکی بەهێزی پێکهێنەری ناسیونالیزمن و لەراستیشدا بە بیرو ئایدیۆلۆجیاو خەیاڵ و مەعریفەی نەتەوەیی بارگاوی دەکرێن و بەوپێیەش دەبنە رەگەزی بەرهەمهێنانی ناسیونالیزم و گوتاری ناسیونالیزم.\nئەگەر لەم روانگەیەوە سەیری زمانی کوردی بکەین، ئەوا دەشێت ئەو پرسیارەمان لە لا دروست ببێت کە دەپرسێت: ئایا زمانی کوردی توانیوێتی ببێتە بنەما یان پایە یان بەشێک لە رەگوڕیشەی نەتەوەو ناسیونالیزمی کوردی؟ ئەگەر توانیوێتی ئەوە بکات، چۆن و کەی و بەرهەمەکانی چین؟ ئەگەر نەیتوانیووە ئەو ئەرکە جێبجێ بکات، هۆکار چیە؟ ئایا هۆکارەکان ناوخۆیین یان دەرەکی، بە دەربڕینێکی تر هۆکارەکان زاتین یان بابەتین؟ گومانی تێدا نیە کە سەرباری نەبوونی دەسەڵاتێک کە بوونی کوردو هەموو پایەکانی بوونی بپارێزێت، بە لایەنی کەمەوە لە دوای روخاندنی دەوڵەتی مید، بەڵام هێشتا هەم کورد خۆی وەکو پێکهاتەیەکی ئیتنیکی، هەم زمان و پایەکانی تری بوونی لە سەرووی هەمووشیانەوە زمان، پارێزگارییان لە بوونی خۆیان کردووەو سەرباری هەوڵ و کۆششی بەردەوامی ئەوانی تر- فارس و عەرەب و تورک- بۆ تواندنەوەو لەناوبردنی تەواوەتی، بەڵام هێشتا لەوەدا سەرکەوتوو نەبوون، چونکە کورد وەکو پێکهاتەیەکی ئیتنیکی ماوەو زمانەکەشی سەرباری ئەو هەموو کۆسپ و تەگەرەیەی لەبەردەمیدا بووە، یان بۆی دروستکراوە، هێشتا وەکو زمان ماوەو توانیوێتی ئەرکی زمان کە پەیوەندیکردن و تێگەیشتن و گواستنەوەی بیرو بۆچوون و روانینەکانە، جێبەجی بکات.\nبەڵام دیارە نەبوونی دەسەڵاتێکی کوردی و پەرت و بڵاوی کۆمەڵگەی کوردی و بوون و ژیان و دواتریش نیشتەجێبوونی کورد لە جوگرافیایەکی فراون و لە تۆپۆگرافیایەکی ئاڵۆزدا بنەمای کۆمەڵایەتیبوونی گشتی و تێکەڵاوبوونی دواخستووەو ئەوەش سەرئەنجام کاریگەری نەرێنی هەبووە لەسەر ئامادەکردنی زەمینەی زمانی ستاندەر یان یەکگرتوو کە وا پێدەچێت بەگوێرەی نەتەوەیەکی وەکو کورد هەتا دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی لەسەر خاکی خۆی دروست نەکات، زەمینەی دروستبوونی زمانی یەکگرتووی کوردی پێکنایەت. ئەم دەوڵەتە لە رابردووداو تاکو ئێستاش پێکنەهاتووە. لە روویەکی ترەوە زمانی کوردی لە چەند دایەلێکت و زاری جیاوازی ئاخاوتن پێکهاتووە، کە هەندێ جارو لە هەندێ ئاستدا پەیوەندیکردن و تێگەیشتنی قسەکەرانی دوو زاری جیاواز لەگەڵ یەکتری و لەیەکتری زۆر گرانە. زۆرینەی قسەکەرانی کرمانجی بە ئاسانی لە سۆرانی تێناگەن و بە پێچەوانەشەوە. ئەم دوانەش هەردووکیان مەگەر بە دەگمەن یان تەنیا لە ئاستی وشەدا لە نیمچە زارەکانی گۆرانی و لوڕی تێبگەن، سۆرانی و زارەکانی لوڕی زۆر دوورن لە زازاوە. کەواتە ئاستی پەیوەندیکردن لە نێوان قسەکەرانی زارە جیاوازەکاندا زۆر لاوازە. ئەوەش بە بارێکی تردا ئەوە دەگەیەنێت کە ئاستی تیکەڵاوبوون و پەیوەندیکردن لە نێوان پێکهێنەرەکانی یەک پێکهاتەی ئیتنیکیدا کە کوردە زۆر لاوازەو لە رووکەشدا یان لە ئاستی بینراودا هەست دەکرێت کە ئاستی یەکێتی و یەکبوون لە نێوان پێکهێنەرانی هەمان پێکهاتەدا زۆر لاوازە، تا ئەو ئەندازەی لە هەندێ بارودۆخ و لە هەندێ ئاستدا لە رووی زمان و لە یەکتر تێگەیشتنەوە وەکو یەک نەتەوە دەرناکەوێت. فرە زاری زمان و لاوازی ئاستی تیگەیشتن لە یەکتری، لەبری هەستی لە یەکتر نزیکبوونەوەو تێکەڵاوبوون، جۆرێک لە هەستی بەیەکتر نامۆبوون و دوورکەوتنەوەی لە یەکتری دروست کردووە.\nلە راستیدا لە ئێستادا بێجگە لە دەستەبژێرێکی ناسیونالیست کە وەکو یەکەیەکی یەکگرتوو سەیری کورد دەکەن، لەسەر ئاستی گشتی ئەو هەستکردنە زۆر لاوازەو کوردی ژێرسایەی هەریەکە لە داگیرکەرەکانی کوردستان پەیوەندییان بە زمانی نەتەوە سەردەستەکەی دەوڵەتی کۆڵۆنیالیستی وڵاتەکەی خۆیانەوە لە رووی تیگەیشتن و پەیوەندیکردن و بەکارهێنانەوە، بەهێزترە لەگەڵ زاری ئاخاوتنی ئەو بەشانەی تری کوردستان کە زاری ئاخاوتنیان لەوان جیاوازە. بۆ نموونە کوردی سۆرانی لە باشوری کوردستان و لە رۆژهەڵات ئاستی تێگەیشتن و مامەڵەکردنیان لەگەڵ زمانەکانی عەرەبی لە عێراق و فارسی لە ئێران بەهێزترە لە ئاستی بەکارهێنان و مامەڵەکردنیان لەگەڵ زاری کورمانجی و بەهەمان شێوە کوردی باکورو رۆژئاوا ئەوەندەی پەیوەندییان بە تورکی و عەرەبیەوە بەهێزەو بەکاری دەهێنن و لێی تێدەگەن، ئەوەندە پەیوەندییان بە زاری سۆرانیەوە نیەو لێی تیناگەن و مامەمەڵەی پێناکەن. ئەم واقیعە ئەگەرچی زۆر تاڵە بەڵام تا ئاستێکی زۆر راستی تێدایەو ئەوە نیشان دەدات کە زمانی کوردی نەیتوانیووە سادەترین بنەمای زمانی هاوبەش یان گشتی دروست بکات. هەروەک نەیتوانیووە ببێتە هۆکاری یەکگرتن و یەکبوون و تەنانەت بەشێوەیەکی گشتی نەبووتە هەڵگری بیرو بۆچوون و دیدی هاوبەش لەسەر ئاستی کۆمەڵگا. راستە زمان پایەیەکی زیندووی نەتەوەو ناسیونالیزمە، بەڵام دیسان زمانی کوردی نەبووەتە بنەما یان پایەو ریشەیەکی بەهێزو پتەو بۆ ناسیونالیزمی کوردی چونکە زمانەکە خۆی دابەشبووەو بەوپێیەش زیاتر لەوەی لەخۆیدا پەیامی یەکگرتنی هەڵگرتبێت، هۆکاری دابەشبوون و لە یەکتر دوورکەوتنەوەی زیاتر بووەو تاکو ئێستاش بەو ئەندازەی یارمەتیدەری زیاتری دابەشبوونە ئەوەندە یارمەتیدەری یەکگرتن نیە.\nشەشەم: مێژوو، مەبەست لە مێژوو چیە؟ مێژوو بریتیە لە تۆماری زنجیرەی رووداوەکانی رابردوو کە پەیوەستن بە مرۆڤ و سەردەمەکەیەوە، کە لەخۆیدا تۆماری کرۆنۆلۆجیانەی ئەو رووداوانەیە کە پەیوەست بە مرۆڤ روویانداوە. بێگومان سەرباری ئەوەی مێژوویەکی گشتی هەیە کە مێژووی مرۆڤایەتیە، هەر گرۆپ و دەستەو پێکهاتەو چینێکی کۆمەڵایەتیش مێژووی تایبەتی خۆیانیان هەیە، کە مێژووی هەر پێکهاتەیەک دەشێت هێڵێکی کاتی درێژکراوە بێت و ئەو هێڵەش لە روانگەی تۆماری رووداوەکانەوە دەناسرێت و دەشێت لە مێژووی هەندێک لە میللەتاندا دابڕانی گەورە لەو مێژووەدا هەبێت بە تایبەتی کە تۆماری رووداوی گەورەو دیار سنووری نێوان قۆناغێک و قۆناغێکی تری دیاری کردبێت. مێژووی هاوبەش وەکو تۆماری رووداوەکانی رابردووی هەر پێکهاتەیەکی ئیتنیکی لە لایەک بوون و ئامادەبوونی ئەو پێکهاتە لە رابردوودا نیشان دەدات، لەلایەکی ترەوە تێگەیشتن لە رووداوەکانی رابردوو، شیکردنەوەی ئەو رووداوانە دەشێت وەکو ئەزموون ببێتە مایەی سوود لێوەرگرتن بۆ ئێستاو یارمەتی بدات بۆ پێشبینیکردنی داهاتووش.\nبێگومان لە رووی سروشتیەوە پێویستە هەر پێکهاتەیەک یان دانیشتوانی وڵاتێک، مێژوو یان رابردوویەکی هاوبەشیان هەبێت. ئەو مێژووە دەبێت ئامادەبوونی ئەوان لە رابردوودا بنوێنێت. ئەگەر لەم رووەوە سەیر بکەین، ئەوا زۆربەی رابردووی میللەتان یان پێکهاتەو گروپەکان نابێتە مێژوو، چونکە شتێکی ئەوتۆیان تێدا تۆمار نەکردووە، بە تایبەتی ئەوانەیان کە بەشداری بەرهەمهێنانی شارستانێتی مرۆڤایەتییان نەکرووە، یان بە لایەنی کەمەوە لە رابردوودا نەبوونەتە خاوەنی دامەزراوەی دەوڵەت و سەروەرییان نەبووە. بە گوێرەی کورد ئەوەی وەکو مێژوو سەیر دەکرێت، مێژووی سەردەمی میدە ئەگەر پێداگری ئەوە بکرێت کە مید دەوڵەتێکی کوردی بووە. بێگومان ئاشکرایە کە مید بەرهەمهێنی کەلتورو بەشێک لەو شارستانێتیەیە کە ئێستا پێی دەگوترێت شارستانێتی ئێرانی. لەراستیشدا ئێرانیەکان، واتە فارس هەوڵیانداوە ئەوەی مید بەرهەمیهێناوەو ئەوەی مێژووی میدە ناو و شوناسی میدی لێ بسڕنەوەو بەناوی ئەخمینی یان ساسانیەوە تۆمار بکرێت. ئەگەر ئەوەش بۆ هەموو شتێک سەری نەگرت کە بە شارستانێتی و مێژووی ئێرانی ناوببرێت، ئەوا گرنگ ئەوەیە ناوی میدی لێبکریتەوەو ئەو ناوە لەیاد بکرێت. ئامانج لە فەرامۆش کردن و پشتگوێخستنی ناوی مید هەوڵێکە بۆ سڕینەوەی رابردوویەک کە تیایدا کورد ئامادەبوونی هەبووە. ئەو تۆمارکردنەش بەناوی فارس یان ئێرانەوە، بۆ سڕینەوەی رووبەی یادەوەری کورد و تۆمارو ئامادەبوونی کوردە لە ڕابردوودا. ئەویش بۆ وادەرخستنی ئەوەی کە کورد لە رابردوودا بوون و ئامادەبوونێکی ئەوتۆی نەبووە تا ببێتە پاشخان و زەمینەو ئێستای خۆیی لەسەر بنیاد بنێتەوەو لەسەر ئەو بنەمایەش سەیری ئایندە بکات.\nPrevious بەعسیقڕانەکەی دێیەکەمان و جینۆسایدی پشیلەکان.. شەماڵ بارەوانی\nNext نزیکبوونەوە لەوێڵگەی گێڕانەوەکانی ڕۆڵفۆ.. نووسینی: یوسف عزەدین\n…سەردانەواندنی ڕۆژاوا بۆ ئیخوانیەکان بۆ؟ جیهاد محەمەد


ژنێکی تورک هەرچەندە سەگ و پشیلەی سەردەبڕی و دەیخوارد بەڵام سزا نەدرا – لڤین پرێس\nژنێکی تورک هەرچەندە سەگ و پشیلەی سەردەبڕی و دەیخوارد بەڵام سزا نەدرا\nژنێکی تورک هەرچەندە سەگ و پشیلەی سەردەبڕی و دەی خوارد، بەڵام دادگا نەیتوانی سزای بدات تەنها دەیەویت چاودێری بکات.\nفاتما چ، لە مانگی 11 ساڵی ڕابردوو لە ناوچەی توزلا-ی ئیستەنبووڵ وتبووی پشیلە لە شەقامەکە دەبڕێت و دەیانخاتە ناو جانتایەک و دەیباتەوە ماڵەوە بۆ خواردن ئەو خەڵکەی لە ناوچەکەبوون بەو قسەیە توشی شۆک بوون و دەستبەجێ بارودۆخەکەیان بە پۆلیس ڕاگەیاند.\nدوای چاودێری پۆلیس ژنەکە دەستگیرکرا، لەو کاتەدا کە دەستگیرکرا پشیلەیەکی سەربڕدراویشی پێبوو، دواتر گواستراوەتەوە بۆ دادگا دوای لێکۆڵینەوە دەرکەوت کە ساڵانێکە پشیلە و سەگی سەردەبڕیو گۆشتەکەی دەخواردن.\nفاتما چ وتی “من پێشتر پشیلە و سەگم سەربڕیوە. من پەشیمان نیم کارێکی نایاساییم نەکردووە، تا وابزانم تاوانێکم ئەنجام داوە” هەر بەوهۆیەوە دادگا بڕیاریدا چاودێری فاتما بکات، داواکاری گشتیش دەستنیشانی کردبوو پێشتر نەخۆشی شیزۆفرینیای لەسەر دیاریکراوە.\nفاتما لە کاتی دەستگیرکردنیدا وتوشیەتی: خوا دروستی کردوون تا من بیانخۆم. هەرچەندە بڕیاربوو بە هۆی زیانگەیاندن بە موڵکی گشتی و جۆشدانی خەڵک بۆ ڕق و دوژمنایەتی سزا بدرێت، بەڵام لە لێکۆڵینەوەکاندا دەرکەوت کە نەخۆشی هەبووە بۆیە دادگا نەیتوانی سزای بدات.\nئەو ژنە لە دوای دەستگیرکردنی بە فەرمانی داواکاری گشتی گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی دەروونی پاش ئەوەی بە نزیکەی دوو هەزار لیرە غەرامە کرا بە پێی یاسای پاراستنی مافی ئاژەڵان، لە ڕابردوودا پێنج جار بە هۆی کوشتنی ئاژەڵەوە دادگایی کراوە.\nتورکیا: 28 ئامانجمان لە هەرێمی ئاسۆس تێکشکاند\nئەو کەسەی کامێرای تیژڕەوی هاتووچۆی شێواندبوو دەستگیرکرا


كازمی: تا دوایین ڕۆژی تەمەنی حكومەت پشتیوانی لە كۆمسیۆن دەكەم – تۆڕی میدیایی خەڵک\nمستەفا كازمی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق، جەخت لەسەر پشتیوانى لە كۆمسیۆنی هەڵبژاردن دەكاتەوە، تا دوایین ڕۆژی تەمەنی حكومەت.\nئەمڕۆ سێ شەممە، حەسەن نازم وتەبێژی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند”كازمی جەخت لەسەر پشتیوانیكردن لە كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن دەكاتەوە، تا دوایین ڕۆژی تەمەنی حكومەت، بۆیە حكومەت بەردەوامە لە كاركردن بۆ پتەوكردنی متمانە بە هەڵبژاردن و زەمینەسازیی بۆ بەڕێوەچوونی”.\nبە وتەی نازم”مافی ئەوە دراوە بە كۆمسیۆن، پشت بە دابینكردنی پێداویستییەكانی ببەستێت لەڕووی كارمەنداوە بۆ بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن”.\nلەلایەكی ترەوە، وتەبێژی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق وتی”وەزارەتی نیشتەجێكردن سەرپشك كراوە بۆ واژۆكردنی پرۆژەی پاڵاوتنی ئاوی دەریا لە بەسرە”.\nنازم ئاماژەی بە تەرخانكردنی 3 ملیار دیناریش كرد بۆ كەربەلا، تا خزمەتگوزارییەكان لە كاتی سەردانی چلەی ئیمام حسێن، فەراهەم بكات.\n24 مارس 2021 6.03 pm\nخەڵك- مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایدەگەیەنێت”پێویستە یاسای بودجە، ڕەنگدانەوەی شەفافانەی…\n23 ئیلول 2021 10.29 pm\nخەڵك- ڕێكخراوی منداڵپارێزی جیهان ڕەخنە لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەگرێت بەرامبەر گوێنەدان بە دۆخی منداڵانی چەكدارانی…


سه‌رمایه‌داری هه‌ڕه‌شه له ژیانی سه‌ر گۆی زه‌وی ده‌كات – رادیو ده‌نگی ئازادی و یه‌كسانی\nسه‌رمایه‌داری هه‌ڕه‌شه له ژیانی سه‌ر گۆی زه‌وی ده‌كات\nكۆنفڕانسی مه‌جازیی گۆڕانكاریی كه‌ش و هه‌وا، له‌ماوه‌ی ڕۆژانی ٢٢ و ٢٣ی ئاوریل، به‌رابه‌ر له‌گه‌ڵ ٢ و ٣ی مانگی گوڵانی ١٤٠٠ی هه‌تاوی، به خانه‌خوێیی ده‌وڵه‌تی ئه‌مریكا به‌ڕێوه‌چوو.\n٤٠ ڕێبه‌ری جیهان له‌م كۆنفڕانسه‌دا به‌شدار بوون و ژماره‌یه‌ك له‌م ڕێبه‌رانه له‌وانه “جۆو بایدێن“، سه‌رۆك كۆماری ئه‌مریكا و “شی جین پینگ“، سه‌رۆك كۆماری چین، بۆ پاراستنی ژینگه چه‌ندین به‌ڵێنیان دا. یه‌كێك له گرینگترین به‌ڵێنه‌كان هێنانه‌خواره‌وه‌ی گازی گوڵخانه‌یی، هه‌ر له ئێستاوه تا به سفر گه‌یاندنی له ساڵی ٢٠٥٠ و ٢٠٦٠ بوو. نابێ له‌بیرمان بچێته‌وه كه ئه‌وان سه‌رانی ئه‌و وڵاتانه‌ن كه خاوه‌نانی سه‌رمایه و ده‌وڵه‌ته‌كانیان زۆرترین ڕێژه‌ی كه‌ربۆن ده‌نێرنه ئه‌تمۆسفێره‌وه و له خوڵقاندنی كاره‌ساتی گه‌رمبوونی زه‌ویدا ڕۆڵێكی به‌رچاویان بووه و هه‌یه.\nله‌م باروودۆخه‌دا ڕێبه‌رانی یه‌كیه‌تیی ئۆرووپاش هه‌وڵیان داوه تا له دانی به‌ڵێنی هاوشێوه و بێناوه‌رۆكدا، وه‌دوا نه‌كه‌ون. یه‌كیه‌تیی ئۆرووپا به‌ر له‌م كۆنفرانسه، یاسایه‌كی په‌سند كرد كه به پێی ئه‌م یاسایه پێویسته بڵاوبوونه‌وه‌ی گازی كه‌ربۆن له ساڵی ٢٠٣٠دا ٥٥ له‌سه‌د كه‌متر له ساڵی ١٩٩٠ بێت. ئه‌م یاسایه بڕیاری داوه كه پێویسته ڕێژه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ی گازی كه‌ربۆنی ٢٧ وڵاتی ئه‌ندامی یه‌كیه‌تیی ئۆرووپا تا ساڵی ٢٠٥٠ به سفر بگات. ئه‌مجۆره به‌ڵێنیانه له “ڕێكه‌وتننامه‌ی پاریس“یشدا له ساڵی ٢٠١٥ دران. له كۆنفڕانسی پێوه‌ندیدار به كه‌ش و هه‌وای پاریسیشدا، كه ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان ڕێكیخستبوو، نوێنه‌رانی ١٩٥ وڵات تێیدا به‌شدار بوون و ڕێكه‌وتنه‌كه‌یان واژۆ كرد. نوێترین ڕاپۆرتی ڕێكخراوی جیهانیی كه‌شناسی كه ناوه‌ندێكی سه‌ربه ڕێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه، ئه‌م حه‌قیقه‌ته‌ی ئاشكرا كردووه كه بڵاوبوونه‌وی گازی كه‌ربۆن تا ساڵی ٢٠٢٠ نه ته‌نیا كه‌می نه‌كردووه، به‌ڵكوو زیادیشی كردووه. هه‌ڵبه‌ت ده‌وڵه‌ته‌كان هاتنه‌ده‌ره‌وه‌ی كابینه‌ی دۆناڵد ترامپ، سه‌رۆك كۆماری پێشووی ئه‌مریكا له ڕێكه‌وتننامه‌ی پاریس و پێشێلكاری یاسا و ئاواڵه كردنی ده‌ستی كۆمپانییه زه‌به‌لاحه‌كان بۆ به‌رهه‌مهێنانی به‌ردی خه‌ڵووز و نه‌وت له‌ئاستی به‌ریندا به هۆكاری ئه‌م باروودۆخه ده‌زانن.\nترامپ له سه‌ره‌تای مانگی ژۆئه‌نی ساڵی ٢٠١٧دا ڕایگه‌یاند كه ئه‌مریكا، واته گه‌وره‌ترین پیسكه‌ری ژینگه‌ی جیهان، له ڕێكه‌وتننامه‌ی پاریس دێته ده‌رێ. هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌م بڕیاره، شاره‌زایان پێشبینیان كرد كه نه‌سلی ئێستا و نه‌سلی داهاتوو له‌گه‌ڵ نه‌خۆشی و مه‌رگی سه‌رچاوه‌گرتوو له پیس بوونی كه‌ش و هه‌وا، زیاتر به‌ره‌وڕوو ده‌بنه‌وه. ئه‌وان نووسییان و پێشبینییان كرد كه باروودۆخی كه‌ش و هه‌وا له‌وه خراپتر ده‌بێت و ئه‌وه‌ش بێگومان وه‌ڕاست گه‌ڕا. ئه‌وان پێشبینییان كرد كه ساڵی ٢٠٢١ له بوار بڵاوبوونه‌وه‌ی گازی دی ئۆكسیدی كه‌ربۆن، دووهه‌مین پێگه‌ی ده‌بێت له گشت مێژووی مرۆڤدا.\nزانایان، گه‌رمبوونی زه‌وی كه له ناوه‌ڕاسته‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه به‌دی ده‌كرێت، سه‌رچاوه‌گرتوو له په‌ره‌سه‌ندن و زیاد بوونی ڕێژه‌ی گازه گوڵخانه‌ییه‌كان ده‌زانن. ئه‌م گازانه كه یه‌كیان كه‌ربۆنه، له ئاستی سرووشتی و نۆرماڵدا بۆ پاراستنی گۆی زه‌وی له به‌رامبه‌ر تیشكی خۆردا پێویستن. به‌ڵام ئه‌م گازانه و به‌تایبه‌ت كه‌ربۆن به‌هۆی كه‌ڵك وه‌رگرتنی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر له به‌ردی خه‌ڵووز، نه‌وت و به‌رهه‌مه‌كانی له‌وانه بێنزین، گازۆئیل و وزه‌ی ناوه‌كی، له ئاستی نۆرماڵ یه‌كجار چوونه سه‌رێ و له ئاكامدا پله‌ی گه‌رمای زه‌وی تا ئاستێكی مه‌ترسیدار به‌رز بووه‌ته‌وه.\nگه‌رمبوونی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری زه‌وی بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌یكه كێوه سه‌هۆڵه‌كان خێراتر بتوێنه‌وه. ڕاپۆرتی ڕێكخراوی جیهانیی كه‌شناسی، ئاكامی چه‌ندین لێكۆڵینه‌وه‌ی ده‌رباره‌ی ئۆقیانووسه‌كان، ویشكه‌ساڵی، توانه‌وه‌ی سه‌هۆڵه‌كان و باقیی دیارده‌كانی پێوه‌ندیدار به كه‌ش و هه‌وای له ساڵی ٢٠٢٠دا، بڵاو كرده‌وه. به پێی ئه‌م ڕاپۆرته، ئاستی سه‌هۆڵی ده‌ریاكان له جه‌مسه‌ری باكووری زه‌وی، دووهه‌مین ڕێكۆرد و خوارترین ئاستی سه‌هۆڵی تۆماركراو بووه. له هه‌مان حاڵدا میلیاردها تۆن سه‌هۆڵ له گرینله‌ند و جه‌مسه‌ری باشووری زه‌وی تواونه‌وه و بوونه هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی ئاوی ده‌ریاكان. هه‌ستانی سێڵاوی به‌هێز له چه‌ند به‌شێك له ئه‌فریقا و ئاسیا، مه‌رگ و وێرانیی بێوینه‌ی به‌بار هێناوه و ورووژمی كولـله‌ی له “شاخی ئه‌فریقا” لێكه‌وتووه‌ته‌وه.\nله ساڵی ٢٠٢٠دا ویشكه‌ساڵیی كه‌م وێنه له زۆرێك له ناوچه‌كانی جیهان ڕوویدا و پێش بینی ده‌كرێ كه ساڵی ٢٠٢١ وه‌زعه‌كه له‌وه‌ش خراپتر بێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌یكه كۆمپانییه زه‌به‌لاحه‌كان و ده‌وڵه‌تانی سه‌رمایه‌داری به ئاسانی ده‌ست له به‌رهه‌مهێنانی سووته‌مه‌نیی فۆسیلی و په‌ره‌سه‌ندنی هه‌ڵناگرن. بۆ نموونه یه‌كێك له‌و حاكمانه‌ی كه له كۆنفڕانسی ڕۆژانی ٢٢ و ٢٣ی ئاوریلدا به‌ڵێنی دا كه به كه‌ڵك وه‌رگرتن له وزه‌ی با، ئاو و مادده‌ی بێ زیان بۆ ژینگه، ڕێژه‌ی گازه گوڵخانه‌ییه‌كان بێنێته خوارێ “شی جینگ پینگ” بوو. ده‌وڵه‌تی به‌ناو كۆمۆنیستی چین كه به پێی پێناسه‌كه‌ی ده‌بێ ئه‌وله‌وییه‌تی پاراستنی ته‌ندرووستی و گیانی مرۆڤه‌كان بێت، به‌كرده‌وه، له ڕێگه‌ی سووتاندنی كێوه‌كانی به‌ردی خه‌ڵووز له ناوه‌نده سه‌نعه‌تیه‌كان و وه‌زه‌خانه‌كان و هه‌روه‌ها به‌كوشت دانی ساڵانه‌ی سه‌دان مه‌عده‌نچیی له‌ناو مه‌عه‌ده‌نه نائه‌منه‌كان، پاش ئه‌مریكا زۆرترین زه‌ربه‌ی له ژینگه و كرێكاران داوه. له‌م دوایانه‌دا ئیداره‌ی ئاماری چین ڕایگه‌یاندووه كه ئه‌م وڵاته سه‌ره‌ڕای گشتگیر بوونی په‌تای كۆرۆنا له سێ مانگی ئه‌وه‌ڵی ئه‌مساڵدا له‌چاو سێ مانگی ئه‌وه‌ڵی ساڵی ٢٠٢٠، هه‌ژده له‌سه‌د گه‌شه‌ی ئابووریی به‌خۆوه بینیوه. كه‌سانی شاره‌زاش له وڵامدا نووسیویانه كه سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌تی چین به‌هۆی كه‌ڵك وه‌رگرتنی زیاتر له به‌ردی خه‌ڵووز كه یه‌كجار هه‌رزانه، به‌م ڕێژه‌یه له گه‌شه‌ی ئابووری گه‌یشتوون.\nكه‌وتنه ژێر مه‌ترسی باروودۆخی ژیان له‌سه‌ر گۆی زه‌وی، هه‌م له ڕووی نیشانه‌كان و هه‌م به پێی لێكدانه‌وه و تۆژینه‌وه‌ی زانایانی به‌ویژدان، ئه‌وه‌نده به‌رچاو و ئاشكرایه كه تازه‌لاوانی له ئاستی ملیۆنیدا هێناوه‌ته مه‌یدان. ئه‌م تازه‌لاوانه به ڕێبه‌ریی “گرێتا تونبێرگ” كه به تازه‌یی بووه‌ته ١٨ ساڵ، بزووتنه‌وه‌ی مه‌زنی “هه‌ینییه‌كان بۆ داهاتوو“یان بنیات نا. خه‌باتی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه بۆ دیفاع له ژینگه له ئاستی جیهانیدا ڕه‌نگدانه‌وی به‌رینی بوو. ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه درێژه‌ی خه‌باتی زۆرێك له زانایان و جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك بوو بۆ پاراستنی ژینگه. ئه‌م خه‌باته یه‌كێك له‌و هۆكاره گرینگ و تایبه‌تانه‌یه كه سیاسه‌تمه‌دارانێكی وه‌ك بایدێن و شی جین پینگ ناچار ده‌كات تا كۆنفڕانس به‌دوای كۆنفڕانسدا به‌ڕێوه‌به‌رن و تێیدا ئه‌و به‌ڵێنانه بده‌ن كه هیچكات له چوارچێوه‌ی سیستمی سه‌رمایه‌داریدا وه‌دی نایه‌ن.\nماركس له یه‌كه‌مین بیرمه‌ندانی شۆڕشگێڕ بوو كه به لێكدانه‌وه‌ی قووڵی یاسامه‌ندییه‌كانی سیستمی سه‌رمایه‌داری، به‌وه گه‌یشت كه ئه‌گه‌ر نیزامی سه‌رمایه‌داری به زه‌بری خه‌باتی كرێكاری كۆنتڕۆڵ نه‌كرێت و له ڕێگه‌ی شۆڕشێكی به‌رینی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه جێی خۆی نه‌دا به سۆسیالیسم، واته قۆناغی پێش نیزامی كۆمۆنیستی، سه‌رمایه‌داری زه‌وی له‌گه‌ڵ دواهاتی خۆفناك به‌ره‌وڕوو ده‌كات. چالاكانی بواری ژینگه كه به پێی بیروبۆچوونه جیهانییه‌كانی ماركس و ئینگێڵس، لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر باروودۆخی كه‌ش و هه‌وای جیهان ئه‌نجام ده‌ده‌ن، به‌وه گه‌یشتوون كه ته‌نیا خه‌باتی پشت به‌ستوو به بزووتنه‌وه‌ی شۆرایی كرێكاران ئه‌و ئیمكانه ده‌خوڵقێنێ تا به شێوه‌ی كاریگه‌ر، مرۆڤایه‌تی به‌ره‌نگاری كێشه و گرفته‌كانی ژینگه بێته‌وه. \nPrevious Article دڕێژه‌ی نائارامییه‌كان له شاری بیتۆلموقه‌ده‌س\nNext Article ان له ده‌ست دان و بنداربوونی پێنج كرێكار له شاره‌كانی مه‌شهه‌د و نوورئاباد


نامە عاشقانەكان - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nچیرۆک Dec 17, 2021\nوەرگێڕ: ئارام ڕەشيد\nساڵان تێپەڕين، ساڵانێكى زۆر و نامەكان ماڵەكەيان پڕ كردبوو. سندوقێكى گەورە و قايمى بۆ هەڵگرتنى نامەكان كڕى؛ لەبەرئەوەى گەنجينەى گەورەى ژيانى بوون. بەمجۆرە پێموايە دە ساڵ، پانزە ساڵ تێپەڕين، بيرم نايەتەوە.\nئەوان بەڕێكەوت بە يەكتر ئاشنا بوون، كە فرەتر عەشقە گەورەكان لەم ڕێگەيەوە ئەدۆزرێنەوە، تاڕادەيەك هەميشە بەڕێكەوت، لە بەهەڵە لێدانى ژمارە تەلەفۆنێك، لە بەريەككەوتنێكى بەڕێكەوت. ئەوەى كە لەمان ڕوويدا بەمجۆرە بوو: پياوەكە لە كۆفێيەك وادەى ديدارى لەگەڵ كەسێك هەبوو، كەسەكە نەهات. ئاشكرايە هەراسان لە چاوەڕوانى، ئەو ژنەى لە پشت مێزێكى ناو كۆفێكە بينى، گەش و بەدەماغ. پياوەكە يەك چركە لێى نەوەستا و بەخۆى گوت: "ئێستا مادام تا ئێرە هاتووم، ناتوانم ئەم هەلە لەدەست بدەم."\nلە مێزەكە نزيكبووەوە و گوتى: "يارمەتى هەيە؟"\nشتێكى لەمجۆرە لەو چيرۆكانەى ئەوانى تر بۆت دەگێڕنەوە ڕوو ئەدا، نەوەك لە ژيانى واقعيدا. فرەتر وەختێ دەڵێى: "يارمەتى هەيە؟" وەڵام ئەدەنەوە: "بۆچى؟"\nڕنگبێ ئەويش چاوەڕوانى كەسێكى كردبێت كە نەهاتبوو، كێ دەزانێ، من چوزانم، دەبێ چيرۆكێكى تر بنووسرێ كە تێيدا ژنەكە پێى دەڵێ: "بۆچى؟" بەڵام لەمەياندا ژنەكە بانگهێشتى دانيشتنى كرد و ئەويش دانيشت. ئاشكرايە؛ شتێك نەبوو لەبارەيەوە قسە بكەن.\nخراپيى بابەتەكە لەوەدابوو كە پياوەكە هيچ بەرهەمێكى ئەو نووسەرەى كە ژنەكە كتێبێكى دەخوێندەوە، نەخوێندبووەوە. خراپ دەست پێدەكەين، خراپ، فرە خراپ.\nبەڵام دەسەجێ دەستيانكرد بە قووڵبوونەوە، لەبەرئەوەى ژنەكە گوتى: "بەڵێ، بەڕاستى ڕۆژێكى خۆشە." سەربارى ئەوەى ڕۆژێكى خۆش نەبوو. بەڵام پياوەكە وردە وردە بەسەر شەرمێونييەكەيدا كە لە شەخسيەتيدا بوو، زاڵ بوو. سەرى قسەيان دامەزراند. لە هەوەڵەوە پياوەكە بۆ سەرنجڕاكێشانى ئەو، يەك لەسەر يەك درۆى هۆنيەوە، كە نووسەرە، پاشان دانى پێدانا كە تا ئێستا هيچ بەرهەمێكى ئەميان بڵاو نەكردووەتەوە، بەڵام ئەم درۆيەيان تۆزێك درەنگتر هاتە نێوانەوە، كاتێك بوو كە زياتر يەكتريان ناسى، كاتێك كە لە خواردنەوەى قاوەوە گەيشتبوونە خواردنەوەى عارەق بە كۆكاكۆلاوە.\nدواترێك، زانيان زياتر لەوەى پێشتر بيريان لێدەكردەوە، شتگەلێك پێكەوەيان دەبەستێتەوە، باسى فيلمى دڵخوازى خۆيان بۆ يەكتر كرد، لەم ڕووەوە پياوەكە پێى گوت: "دەتەوێ بڕۆين بۆ سينەما، فيلمى "ژيان جوانە"ت بينيوە؟"\n"كۆتايى هەفتە بڕۆين باشە؟"\nئەو كۆتايى هەفتەيە، من باش نازانم كە بۆ غافڵگيركردنى ئەو بوو يان نا، بەڵام لەو ديمەنەى كە كوڕيژگەكە دەردەكەوت ئەو دەستى بە گريان دەكرد. ئەمە، ژنەكەى خستە ژێر كاريگەرييەوە. من حەزم لێيە وا بير بكەمەوە كە هەر بەڕاستى بەمجۆرە بوو.\nدەرەنجامەكەى ئەمە بوو، كە لە خۆشيگەلێكى زياتردا پێكەوە جۆر بوون، بۆ نموونە لە مۆسيقادا. پێى گوت: "ئەم كۆتايى هەفتەيە "ئيسماعيل سيرانۆ" مۆسيقا دەژەنێ."\n"بەڵام تۆ حەزت لە مۆسيقارە گۆرانبێژەكانە، وانييە؟"\n"هەر بەڕاستى حەزم لێيانە."\nپياوەكە ڕازى كرد و ڕۆيشتن. وەختێ سيرانۆ دەستيكرد بە چڕينى ئەو ئاوازە مەستانە، پياوەكە بوێرى پەيدا كرد و دەستى ژنەكەى گرت. وردە وردە بەجۆرێكى خۆلێلانەدراو عاشقى يەكتر بوون، بەڵام نەوەك بەهۆى ئاوازى ئيسماعيل سيرانۆوە، نەوەك بەهۆى مەستانەبوونيەوە، ڕەنگە بەهۆى گريان بەديار "ژيان جوانە"ەوە بووبێ.\nبەيانى ڕۆژێك پياوەكە بێدار بووەوە و لەگەڵ هەڵهێنانى چاوەكانيدا زانى هێجگار عاشقى ئەوە، پاشان لە هەمان ئەو كۆفێيەى بەڕێكەوت بە يەكتر ئاشنا بووبوون، وادەى ديداريان دانا. ساتەوەختە گرنگەكان تاڕادەيەك هەردەم لەگەڵ شوێنەكانياندا بەرامبەر دەبن، زۆر دڵنيا نيم لەوەى كە دەيڵێم، بەڵام ڕستەيەكى باشە. بەڵام لە هەمان كۆفێ بوو كە ژنەكە پێى گوت: "دەزانى چى، پێموايە دەبێت لێرە بڕۆم."\n"من دەمويست پێچەوانەى ئەمەت پێ بڵێم، ئەوەى كە بە درێژايى تەمەن لەگەڵ من بمێنيتەوە."\nژنەكە گوتى: "خەمت نەبێت، چونكە من چاوەڕوانى گەڕانەوەى ڕۆژێك دەكەم كە بتوانم دووبارە درێژە بەو ڕێگايە بدەم كە دەستمان پێكردووە. سەربارى ئەوەش، هەموو پانزە ڕۆژ جارێك نامەيەكت بۆ دەنێرم و تێيدا باسى هەموو ئەو شتانەت بۆ دەكەم كە دەيانكەم، هەموو ئەوەى كە هەستى پێدەكەم، گشت ئەو دڵتەنگيانەى كە بەرامبەر تۆ هەستيان پێدەكەم، هەموو ئەو شتە كەمانەى كە بۆ بينينى يەكتر نيمانە."\nپياوەكە گوتى: "ئێ، باشە. بەڵام ئەگەر نەڕۆيت باشترە."\nبەڵام ئەو ڕۆيشت.\nئەوكاتە بوو كە پياوەكە زانى كارى تەواوە، كە خۆى بە عەشق دۆڕاندووە، كە هيچ ئەكسيرێك نييە بتوانێت ئەوى پێ لەبير بكات، كە هيچ دڵنياييەك نييە لەمپەر لە دواى لەمپەرى سەر ڕێگاى لابەرێ، كە ڕاستە عەشق لە نيگاى يەكەمدا بوونى هەيە، ئێ، ڕەنگە عەشقەكانى تريش بوونيان هەبێت؟\nڕێك پاش پانزە ڕۆژ نامەيەكى پڕ لە خۆشەويستى و ماچ و پڕ لە (بيرت دەكەم) گەيشت. پياوەكە گريا و ئەمجارە گريانەكەى هەقيقى بوو. نامەكانى بە خۆشەويستييەوە لەسەر مێزێكى بچووك هەڵدەگرت.\nپانزە ڕۆژ تێپەڕى و پانزە ڕۆژى تريش، پانزە ڕۆژى تر و پانزە ڕۆژى تريش، نامەكان كەڵەكە دەبوون. ژيانى بووبوو بە چاوەڕوانكردنى ڕۆژى پانزەهەم، كردنەوەى سندووقى پۆستەكە و بينينى نامەيەكى عاشقانە، كە تێيدا ژنەكە بەڵێنى گەڕانەوە بدات، ژيانى بووبوو بە چاوەڕوانى نامەيەك كە ئەو تێيدا بڵێت بەم زووانە دەگەڕێتەوە.\nساڵەكان تێپەڕين، ساڵانێكى زۆر، نامەكان تاڕادەيەك لە ماڵەكەدا جێيان نەدەبووەوە، سندوقێكى گەورە و قايمى بۆ هەڵگرتنى نامەكان كڕى، لەبەرئەوەى گەنجينەى گەورەى ژيانى بوون، چونكە بۆ خوێندنەوەى ئەو نامانە دەژيا كە ئەو دەينووسين، لەبەرئەوەى ئەوى لە هەر كەسێكى تر زياتر خۆشدەويست، بەمجۆرە وابزانم دە ساڵ، پانزە ساڵ تێپەڕين، لە بيرم نييە.\nڕۆژێكيان ژنەكە بێ هيچ چۆن و بۆچييەك؛ لە نووسين وەستا، ڕۆژى پانزەهەم پياوەكە سندوقى پۆستەكەى بە بەتاڵيى بينى و ناخى دوولەت بوو.\nئێستا بەس دەيتوانى بە يادەوەرى بژى، بە دووبارە خوێندنەوەى ئەو نامانەى كە ئەو بەوپەڕى خۆشەويستييەوە بۆى نووسيبوو. ئەو نامانە گەنجينەى گەورەى ژيانى بوون.\nڕۆژێك پياوەكە لە ماڵ چووە دەرەوە -چونكە دەبوو بڕواتە دەرەوە- چەند دز هاتنە ماڵەكە. بە بينينى سندووقە گەورەكە دووجار بيريان نەكردەوە، لەبەرئەوەى پێيانوابوو سندووقەكە گەنجينەيەكى گەورەى تێدا هەڵگيراوە؛ سامانێكى مەزن. بەڕاستى وانەبوو. سندووقە گەورە قايمەكەيان لەگەڵ خۆيان برد.\nوێناى نائومێدى كەسايەتييە سەرەكييەكەمان بكە؛ وەختێ دەگەڕێتەوە ماڵەوە و دەزانێ ئەو شتەيان دزيوە كە ئەو لە هەموو شتێك زياتر خۆشى دەويست.\nزۆرجار دزەكان كەسانى باشن، لەمەشياندا وابوون؛ كەسانى باش بوون. بەڵام وێناى سيماى دزەكان بكە لە كاتى كردنەوەى سندووقەكەدا كە كۆڵێك نامەى عاشقانە ئەدۆزنەوە، كۆمايەك ڕاگەيەندراوى مەحاڵ. سەرۆكى دزەكان تۆزێك تووڕە بوو. هەڵبەت سندووقەكە قوورس بوو و بردنى بۆ فەرمانگەى پۆليس، بەهايەكى كەمى نەبوو.\nپياوەكەى ئێمەش، تاڕادەيەك بەدەم گياندانەوە؛ بەناو كوچە و كۆڵانەكانى شاردا سەرگەردان بوو، بە ئومێدى ئەوەى نامەيەك بدۆزێتەوە، بە ئومێدى ئەوەى كەسێك باس لە سندووقێكى گەورە و قايمى پڕ لە نامە بكات، بێئەوەى بزانێ دەبێ چى بكا.\nئەوەى سەرۆكى دزەكان گوتى ئەمە بوو، كە دەبێ نامەكان بسووتێنن ياخۆ بيانخەنە ناو ڕووبارەوە، بەجۆرێك كە دەسبەجێ بفەوتێن. بەڵام لاوترين دزيان لەوانى تر باشتر بوو، بيرۆكەيەكى گەورە هات بە مێشكيدا.\nڕۆژێكيان پياوەكەى ئێمە، پاش ئەوەى هەموو عەسر و ئێوارە گەڕابوو، گەڕايەوە ماڵەوە و بە كردنەوەى سندووقى پۆستەكە، هەڵيبێنە چى بينى؟ نامەيەك... دزەكان بڕيارياندا بوو نامەكانى بۆ بنێرن، بەڵام بەوجۆرەى كە ژنەكەى فەرمانى پێكردبوون، ڕێك پانزە ڕۆژ جارێك نامەيەك بنێرن.\nئێستا پياوەكە سەرلەنوێ ژيابووەوە، بە ئومێدى گەيشتنى ئەو ساتانەى نامەيەكى تێدا بخوێنێتەوە، كە ژنەكە بڵێت:\n"بەم زووانە دەگەڕێمەوە."\n* ئێدواردۆ گاليانۆ (1940 - 2015) بەناوبانگترين نووسەر و ڕۆژنامەنووس و ڕۆماننووسى ئورۆگوايى. كتێبى (دەمارە كراوەكانى ئەمريكاى لاتين) يەكێكە لە بەناوبانگترين بەرهەمەكانى و ڕۆمانە سێيينەكەى (يادگەى ئاگر) بۆ زۆربەى زمانەكانى جيهان وەرگێڕدراوە.


ئالوودەبوون بە خواردن چی یە؟\nئایا ئەزانی ئالوودەبوون تەنها بە مادەی بێهۆشکەر نییە بەلکو ئالوودەبوون بە خواردنیشمان هەیە؟؟؟\nکەسانێک هەن کە ئالوودەبووی خواردنن چونکە لە هەندێک خواردندا کە پێیان دەلێین junk food ەکان وەکو جبس و بسکیت و شەکر و ئیشی هەویر و خواردنە لە قوتوکراوەکان و خواردنە چەور و خێراکان و پرۆسێس کراوەکان ، هەندێک پێکهاتە هەیە کە ئیعاز دەنێرێت بۆ مێشک و وا دەکات جەستەی کەسەکە زۆرتر داوای ئەو خواردنە بکات، ئەمە لە رێگەی دوو میکانیزم:\n۱ـ دەبێتە هۆی زیادبوونی هۆرمۆنی دۆپامین کە هۆرمۆنێکە دەبێتە هۆی دلخۆشی کەسەکەو ئارامکردنەوەی بۆیە جەستەکە داوای زیاترین لەو خۆراکە دەکات.\n۲ـ دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ئەو هۆرمۆنەی کە کاریگەری لەسەر هەستکردن بە تێری هەیە. بۆ یە کەسەکە ئیعاز ناچێت بۆ مێشکی کە گەدەی پر بووە و برێکی زۆری خواردووە. بۆیە لەش بەردەوام داوای زۆر و زۆرترین دەکات لەو جۆرە خۆراکەو ئەمەش بە هەمان رێگەی ئالودەبوون بە دەرمان کاردەکات.\nنیشانەکانی کەسی ئالودەبوو بە خواردن:\n۱ـ خواردنی ئەم جۆرە خواردنانە لە کاتێکدا هیچ هەست بە برسێتی ناکەیت.\n۲ـ شاردنەوەی خواردنەکە و هەلگرتنی تا لە کاتێکدا بە تەنیا بیخۆیت.\n۳ـ هەستکردن بە دڵتەنگی لە دوای زۆر خواردنی ئەو خواردنانە.\nدەرئەنجامی ئەم شێوازە لە خواردن قەلەویە وە لە پاشاندا زۆر بوونی ئەگەری تووشبوونە بە شەکرەو فشاری خوێن و نەخۆشیەکانی دڵ و هەندێک جۆری شێرپەنجەیە.\nوەکو هەموو جۆرێکی ئالودە بوون، چارەسەری ئالوودەبوون بە خواردن ئاسان نی یە و کاتی دەوێت هەندێک لە رێنماییەکان پابەند بیت پێوەی وەکو لە خوارەوەدا ئاماژەی پێکراوە:\n۱ـ لابردنی ئەو خواردنانە لە مالەکەتدا و بە هیچ شێوەیەک لەبەرچاودا نەبێت.\n۲ـ نابێت لە کاتی برسێتیدا برۆیت پێداویستی خواردن بکریت.\n۳ـ هەبوونی اختیاری تەندروست لە سەلاجەدا بە دائمی وەکو سەوزەو میوە و چەرەسات و زەیتوون...\n٤ـ پێویستە کێشەکەت لەگەڵ هاورێیانی خۆت باسکەیت کە هاوشێوەی تۆن تا بزانیت چۆن زاڵبوون بەسەر ئالوودەبونەکەیاندا یاخود رێنمای لە کەسانی پسپۆر وەربگریت.\nدکتۆر ئه‌سرا که‌مال شا محه‌مه‌د\nبەکالۆریۆس لە پزیشکی هەناوی و نەشتەرگەری - ماستەر لە زانستی خۆراکـ ـ بریتان


کەرکووک لەنێوان ڕێککەوتن و ڕێکنەکەوتنى یەکێتى و پارتى دا، خەریکە بە یەکجارى بارودۆخەکە لەسەر ئەم دۆخەى ئێستاى جێگیر دەبێت. بەبێ ئەوەى هەست بەمەترسییەکانى بکرێت.\nهێندەمان گوت ڕێکخستنەوەى ئەنجوومەنى پارێزگا و کۆبوونەوەى ئەنجوومەن لەناو بیناى پارێزگا یان لەهەر شارێکى ترى هەرێمى کوردستان، تەنانەت پێشنیارى پارێزگاکانى عێراقیش کرا، هەر لەگەڵى بووین بەمەرجێک کۆبوونەوەى ئەنجوومەن بکرێت، بۆ ئەوەى پارێزگارێکى کورد بکرێتە دابنرێت.\nچونکە ئیستحقاقى هەڵبژاردنى لیستى برایەتییە کە سەرجەم حزبە کوردستانییەکان لە خۆدەگرێت.\nئەوکاتەى ململانێیەکان لەنێوان یەکێتى و پارتیدا توندبوو، لەسەر پێکهێنانى حکوومەتى هەرێمى کوردستان پێداگرى زۆرکرا، کەرکووک و هەرێم یەک پاکێجن و پێکەوە دەبێت چارەسەر بکرێت.\nتورکمان و عەرەب هەریەکەیان بەجۆرێک هاتنە سەر هێڵى ئەو ململانێیەى نێوان یەکێتى و پارتى، هەریەکەیان بەبارێکدا پەتەکەیان ڕادەکێشا، ئەویش تەنیا بۆ لاسەنگ کردنى لایەکیان بۆلایەکی تریان، تاکو ئەو کێشانە ماوەکەى درێژ بکرێتەوە، بۆ ئەوەى کورد دەسەڵات و پارێزگاریان نەبێت و دەسەڵاتى ڕابردوویان بۆ نەگەڕێتەوە. ئەوان بە ململانێیەکانى حزبە کوردستانییەکان قازانجیان کردووە، دوخەکە بۆ ئەوان بەباشى دەگەڕێت.\nهەر بە ڕێککەوتنى یەکێتى و پارتى لەسەر حکوومەتى هەرێمى کوردستان پاکێجى کەرکووک کرا بەقوربانى پاکێجى هەرێمى کوردستان، کە هەرگیز نەدەبوو ئەوەى هەرێم ڕووبدات، چونکە دواى 16ی ئۆکتۆبەر دۆخەکە زیاتر ئەوەى دەخواست ناوماڵى کورد ڕێکتربێت.\nکەرکووک کرایە قوربانى رێککەوتنى هەرێمى کوردستان، ئێستا نەتوانراوە، ئەنجوومەن کۆبوونەوەکانى خۆى بکات، نەپارێزگارێکى کوردیش بکریتە پارێزگار. پاریزگارى ئێستاش بەکەماڵى ئیسراحەت بڕیارى شەلم کوێرم دەست ناپارێزم کار دەکات، تەعریب دەکات، بە بەرچاوییەوە زیادەڕۆیى لەسە زەوى دەکرێت، حساب بۆ هیچ کەسێک ناکات.\nپێشنیارى 32 بە 32 خەریکە دەکرێت بەواقع، لەکاتێکدا ئەمە پێشێلکردنى مافی ڕەواى گەلى کوردە و ناکریت ئەم غەدرە قبوڵبکرێت. بۆیە باشە هەموو لایەنە کوردستانییەکان و پەرلەمان و حکوومەتى هەرێمى کوردستان لەسەر ئەم مەلەفە بێنە دەنگ.


شانۆگەرییا ئاشۆپ – خەدەنگ\nئایار 15, 2020 ئایار 15, 2020\nنڤیسین: فێدریكو غارسیا لوركا\nئێنریكی: ب خاترا هه‌وه.\nشه‌ش: ده‌نگ: (ژ ژۆر) بخێربچی.\nئێنریكی: ئه‌ز دێ بۆ ده‌مه‌كێ درێژ ل چیای بم.\nده‌نگه‌ك: من سڤۆره‌ك دڤێت.\nئێنریكی: به‌لێ، دێ سڤۆره‌كێ بۆ ته ئینم و دێ پێنج چویچكێن وه‌سا ژی ئینم كۆ چ زاڕۆكا به‌ری هینگێ نه‌بن.\nده‌نگه‌ك: من چه‌پچه‌پیسكه‌ك دڤێت.\nده‌نگه‌ك: من ژی خولده‌ك دڤێت.\nئێنریكی: هین گه‌له‌ك د جیاوازن گه‌لی زاڕۆكا، لێ ئه‌ز دێ هه‌می داخوازیێن هه‌وه بجه ئینم.\nڕیه سپی: گه‌له‌ك جیاوازن.\nئێنریكی: ته چ گۆت؟\nڕیه سپی: بلا ئه‌ز ل شینا ته چه‌نتا ب هەلگرم؟\n(ده‌نگێ كه‌نیا زاڕۆكا دهێت)\nڕیه سپی: ئه‌رێ ئه‌و زارۆكێن ته‌نه؟\nئێنریكی: به‌لێ .. هه‌ر شه‌ش یێت منن.\nڕیه سپی: ژمێژه بۆ ده‌مێ من ده‌یكا وان نیاسی، مه‌ره‌ما من هه‌ڤژینا ته. من وه‌ك عه‌ره‌بانچی د مالا وێدا كاردكر .. لێ ب ڕاستی، نوكه، ره‌وشا من باشتریا لێ هاتی، چونكی ئه‌ز بۆ مه خازخازۆك. (دكه‌نیت) خوزی تۆ بزانی كا ئه‌ز چه‌ند ژ هه‌سپا د ترسم. ڕۆناهییه‌كا ب ترس ژ چاڤێن ڤان هه‌سپا دهێت. چه‌ند یا ب زه‌حمه‌ته، هاژۆتنا عه‌ره‌بانێ گه‌له‌ك یا ب زه‌حمه‌ته! ئاه، گه‌له‌ك و گه‌له‌ك یا ب زه‌حمه‌ته. ئه‌گه‌ر تۆ ژێ ب ترسی تۆ به‌رێ خۆ ناده‌یێ و ئه‌گه‌ر ته به‌رێ خۆ دایێ تۆ ناترسی .. هه‌سپ د نه‌فره‌تكرینه.\nئێنریكی: (چه‌نته یێن هلگریتن) من بهێله.\nڕیه سپی: نه .. نه .. ب تنێ ب چه‌ند پارچێن كێمێن پاره‌ی ئه‌ز دێ ل شینا ته هلگرم، هه‌ڤژینا ته دێ یا مه‌منون بیت .. ئه‌و ژ هاژۆتنا هه‌سپا ناترسیت. ئه‌و یا كه‌یف خۆشه.\nئێنریكی: دێ زوی پێدڤییه ئه‌ز ل شه‌مه‌نده‌فرا ده‌مژمێر شه‌ش سوارببم.\nڕیه سپی: ئاه، شه‌مه‌نده‌فر گه‌مژاتییه، ئه‌گه‌ر سه‌د سالا بژیم ئه‌ز هه‌ر ژ شه‌مه‌نده‌فرێ ناترسم، چونكی نه‌بوونه‌وه‌ره‌كێ ساخه .. دهێت و دچیت .. لێ هه‌سپ …\nهه‌ڤژین: (ژ په‌نجه‌رێ) ئێنریكی خۆشتڤیێ من، نامێن به‌رده‌وام فرێكه، من ژبیر نه‌كه.\nڕیه سپی: ئاه، كچێ (دكه‌نیت) بیرا ته دهێت چه‌وا خۆ ل سه‌ر دیوارا دهاڤێت و داچیته سه‌ر دارا به‌س دا ته ببینیت.\nهه‌ڤژین: دێ هه‌ر ل هزرا من بی هه‌تا ئه‌ز دمرم.\nئێنریكی: تۆ ژی.\nهه‌ڤژین: ئه‌ز دێ ل به‌ندا ته‌بم .. بخێربچی.\nئێنریكی: بخاترا ته.\nڕیه سپی: ب خه‌م نه‌كه‌ڤه، ئه‌و هه‌ڤژینا ته‌یه و حه‌ز ژته دكه‌ت و تۆ ژی حه‌ز ژێ دكه‌ی، ب خه‌م نه‌كه‌ڤه.\nئێنریكی: ڕاسته، لێ ئه‌ڤ دویربوونه من خه‌مگین دكه‌ت.\nڕیه سپی: یا ژ وێ خراپتر ژی هه‌یه، یا خراپتر ئه‌وه مرۆڤ بچیت و روویبار ده‌نگڤه‌دانا وی ب هلگریت، یێ خراپتر ئه‌وه یێ وێ باهۆزا مه‌زن چێدكه‌ت.\nئێنریكی: من گێولێ یارییا نینه.\nڕیه سپی: ها .. ها .. ها .. د جیهانێ هه‌میێدا تۆ ئێكه‌م كه‌سی، وه‌سا هزر دكه‌ی كۆ تشتێ گرنگ ل ده‌ڤ باهۆزا ڕۆخاندنه، ئه‌و ڕۆخاندنا ژ ئه‌نجامێ وێ په‌یدا بیت، لێ ئه‌ز به‌روڤاژی ته هزر دكه‌م، یا گرنگ ل ده‌ڤ باهۆزێ ئه‌وه …\nئێنریكی: (تۆره) دێ، ته هند دیت بۆ ده‌مژمێر شه‌ش.\nڕیه سپی: ئه‌گه‌ر هۆسا بیت، ئه‌ز ده‌ریامه، د ده‌ریایدا.\nئێنریكی: (ئاریای) من گۆت دێ.\nڕیه سپی: ته چ ژبیر نه‌كرییه؟\nئێنریكی: من هه‌می تشت ب شێوه‌یه‌كێ گه‌له‌ك باش یێت ڕێكخستین، به‌س كا بێژه من ته شۆله ژێیه؟ نه‌خۆشترین تشت د ئەڤێ جیهانێدا پیره‌مێره‌كێ خازخازۆك و مایتێكه‌ره.\nده‌نگێ 1: باب.\nده‌نگێ 2: باب.\nده‌نگێ 3: باب.\nده‌نگێ 4: باب.\nده‌نگێ 5: باب.\nده‌نگێ 6: باب.\nڕیه سپی: زاڕۆكێن ته؟\nئێنریكی: زاڕۆكێن منن.\nزاڕۆك: (ل به‌ر ده‌رگه‌هی) من سڤۆره نه‌ڤێت .. ئه‌گه‌ر ته بۆ من سڤۆره ئینات ئه‌ز حه‌ز ژته ناكه‌م .. بۆ من سڤۆرێ نه‌ئینه، من نه‌ڤێت.\nده‌نگ: من ژی چه‌پچه‌پیسك نه‌ڤێت.\nده‌نگ: من خولد دڤێت.\nزاڕۆك: ته دڤێت تۆ كانا دگه‌ل خۆ بۆ مه بینی.\nده‌نگ: نه، من خولد نه‌ڤێت.\nده‌نگ: نه، خولد بۆ منه.\nزارۆك: (ده‌ما دچیته ژۆر) ئێپا، نوكه دێ خولد بۆ من بیت.\nئێنریكی: به‌سه! بمینن وه‌كی خۆ، كه‌یف خۆش.\nئێنریكی: به‌لێ، هین گه‌له‌ك دجیاوازن و هین گه‌له‌ك ب شه‌نسن ژبۆ ڤێ چه‌ندێ.\nڕیه سپی: چه‌وا؟\nئێنریكی: (ب هێز) گه‌له‌ك ب شه‌نسن!\nریه سپی: (ب خه‌م) گه‌له‌ك ب شه‌نسن!\nهه‌ڤژین: (ل به‌ر چه‌نجه‌رێ) بخێربچی.\nهه‌ڤژین: كه‌یف خۆش بزڤڕه.\nده‌نگ: (ژ دویر) زوی.\nهه‌ڤژین: دێ خۆ گه‌له‌ك باش نخێفیت، چوار به‌ته‌نی دگه‌ل خۆ برن، ئه‌ز ژی دێ ب تنێ بم ل سه‌ر ته‌ختی. دێ هه‌ست ب سه‌رمایێ كه‌م. وی دوو چاڤێن گه‌له‌ك جوان هه‌نه .. چه‌ند حه‌ز ژ هێزا وی دكه‌م، گه‌له‌ك یێ بهێزه (ده‌ست ب خۆ رویسكرنێ دكه‌ت، رویس دبیت) پشتا من پیچه‌ك یا دئێشیت. ئاه، خوزی ئه‌ز بشێم كه‌ربێن خۆ ژێ ڤه‌كه‌م، من دڤێت ئه‌و ژی كه‌ربێن خۆ ژمن ڤه‌كه‌ت و حه‌ز ژمن بكه‌ت .. من دڤێت ب ڕه‌ڤم و ئه‌و ژی دویڤ من بكه‌ڤیت، من دڤێت ئه‌و من ب سۆژیت، من ب سۆژیت. (ده‌نگێ خۆ بلند دكه‌ت) بخاترا ته ئێنریكی .. بخاترا ته ئێنریكی .. ئه‌ز حه‌ز ژته دكه‌م، ئه‌ز ته وه‌كی بچویكه‌كێ دبینم و تۆ یێ غارده‌ی. خۆ ژ به‌ره‌كێ بۆ به‌ره‌كێ دی دهاڤێژی .. نوكه ژی ئه‌ز دشێم ته بداعویرم هه‌ر وه‌كو تۆ قولپكه‌كی .. ئه‌ز دشێم ته ب داعویرم .. ئێنریكی.\nهه‌ڤژین: نه ده‌ركه‌ڤه، بایه‌كێ سار یێ دهێت .. من گۆت نه.\n(ب ژۆر دكه‌ڤیت. ڕۆناهی نامینته ل سه‌ر ده‌پێ شانۆیێ)\nزاڕۆك: (ب له‌ز) بابو .. بابو .. من دڤێت تۆ بۆ من سڤۆره‌كێ بینی، من كان نه‌ڤێت، كان نینوكێن من دشكێنن .. بابو .. بابو ..\nزاڕۆك: ( ل به‌ر ده‌رگه‌هی) م .. ن .. ه .. ا .. ی .. ژ .. ت .. ه .. ن .. ی .. ن .. ه.\nزارۆك: بابو، من سڤۆره‌ك دڤێت (ده‌ست ب گریێ دكه‌ت) وه‌ی خودێ، من سڤۆره‌ك دڤێت.\nCategory: شانۆ, وه‌رگێرانTag: ئاشۆپشانۆشانۆگەری by Awaz Ibrahim


نوێنه‌رى کۆریاى باکوور گه‌یشته ئه‌مه‌ریکا\nنوێنه‌رى کۆریاى باکوور گه‌یشته واشنتن به‌مه‌به‌ستى گفتوگۆکردن له‌گه‌ڵ وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌مه‌ریکا مایک په‌مپیۆ و له‌وانه‌شه چاوى به سه‌رۆکى ئه‌مه‌ریکا دانۆڵد ترامپ بکه‌وێت به ئامانجى ڕێکخستنى کۆبوونه‌وه‌ى دووه‌م له‌نێوان واشنتن و پیۆنگیانگدا.\nنوێنه‌رى کۆریاى باکوور له هه‌مان ڕۆژدا گه‌یشته واشنتن که سه‌رۆک ترامپ تیایدا پلانى ستراتیژیى نوێى ئاسمانى وڵاته‌که‌ى ڕاگه‌یاند که کۆریاى باکوور به هه‌ڕه‌شه‌یه‌کى نائاسایى ناودێر ده‌کات. ئه‌مه‌ش حه‌وت مانگ دواى ئه‌وه‌ى له کۆبوونه‌وه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ ڕابه‌رى کۆریاى باکوور کیم جۆنگدا سه‌رۆک ترامپ وتى هیچ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک نه‌ماوه له‌لایه‌ن کۆریاى باکووره‌وه.\nسه‌رچاوه‌یه‌کى نزیک له پلانه‌که‌وه وتى نوێنه‌رى باڵاى دانوستانه‌کانى ناوه‌کیى کۆریاى باکوور له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا کیم یۆنگ چول له‌گه‌ڵ په‌مپیۆدا کۆده‌بێته‌وه و سه‌ردانى کۆشکى سپیش ده‌کات.\nسه‌رچاوه‌که وتیشى پێشبینى ده‌کرێت له سه‌ردانى به‌رپرسه‌که‌ى کۆریاى باکووردا پلانه‌کانى ڕێکخستنى کۆبوونه‌وه‌ى دووه‌م له‌نێوان سه‌رۆک ترامپ و کیم جۆنگ ئوندا ڕابگه‌یه‌نرێت.\nده‌زگاى هه‌واڵى یۆنهابى کۆریاى باشوور وتى سه‌رۆکى هه‌واڵگرى کۆریاى باکوور کیم یۆنگ چول به گه‌شتێکى بازرگانییه‌وه له په‌کینه‌وه گه‌یشتۆته واشنتن. یۆنهاب و ده‌زگاکانى دیکه‌ى هه‌واڵى کۆریاى باشوور ئاماژه‌یان به‌وه‌دا نوێنه‌رى تایبه‌تى ئه‌مه‌ریکا بۆ کۆریاى باکوور ستیڤن بیگیۆن له فڕۆکه‌خانه‌ى داڵاس به‌خێرهاتنى کیمى کردووه.\nجێى ئاماژه‌یه وابڕیاربوو له مانگى یانزه‌ى ساڵى ڕابردوودا وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌مه‌ریکا مایک په‌مپیۆ چاوى به هاوتا کۆرییه‌که‌ى بکه‌وێت به‌ڵام له دوا ساته‌کاندا کۆبوونه‌وه‌که‌ى هه‌ڵوه‌شانده‌وه.


ئەیسەر تەنکترین لاپتۆپی لە جیهان بە ناوی Swift 7 بە بوونی 4G LTE ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nشەڕی نازناوی تەنکیی لە لاپتۆپەکانی کۆمپانیاکان هەر لە بەردەوامیدایە بەڵام ئەیسەری Swift 7 نەک تەنیا خاوەن تەنکترین لاشەیە، بەڵکو خاوەن تۆڕی تایبەتیی پەیوەندیی کردنە کە کۆمپانیای ئەیسەر دوێنێ لە پێشانگای CES بۆ ساڵی ۲۰۱٨ نمایشی کرد. ئەیسەری Swift 7ـی نوێ ئەستوورییەکەی تەنیا ٨.۹٨ مللیمەترە لەگەڵ بوونی پڕۆسێسەری Core i7ـی نەوەی حەوتەم، لەگەڵ سیستەمی تەواویەتی ویندۆوز ۱۰، زۆرتر لەسەر تایبەتمەندییەکانس بزانە.\nلاشەی لاپتۆپەکە ئەلەمنیۆمە، خاوەن ڕوونمایەکی ۱٤ ئینچە بە ڕوونی ۱۹۲۰×۱۰٨۰ لە جۆری IPS و خاوەن تایبەتمەندیی لەمسە کە بە پارێزەری گۆریلا گلاس NBT ڕووپۆش کراوە. هەروەها پشتگیری لە هەستەوەری پەنجەمۆر دەکات. تەختەکلیلەکەشی ڕووکارێکی پێشکەوتووی هەیە و خاوەن Backlitـە بۆ کاتی بەکارهێنانی لە شوێنی تاریک.\nلە ناوەوەشدا، خاوەن پڕۆسێسەری نەوەی Core i7ـە لە نەوەی پێشکەوتووی حەوتەم، لەگەڵ ٨ گێگابایت فراوانیی ڕام لە جۆری LPDDR3. لە جۆری SSD بیرگەیەکی ۲٥٦ گێگابایتیشی هەیە. لاپتۆپەکە دەتوانێت بە شێوەیەکی باش بەرگەی بەکارهێنان بگرێت چونکە پاترییەکی هەیە کە توانای ۱۰ کاژێر بەرگەگرتنی هەیە. لە تایبەتمەندییەکانی تریشی بوونی تۆڕەکانی پەیوەندییە. ئەیسەر خاوەن تۆڕێکی وای فای 802.11ac 2×2 MIMOـە لەگەڵ بوونی بلوتوس، هەر چۆنێکیش بێت ئەیسەر سوودی لە مۆدێمی ئینتێڵ XMM 4G LTE وەرگرتووه، بۆ ئەوەی لاپتۆپە نوێیەکەی پشتگیری لە کارپێکردنی سیم کارد بکات.\nلەگەڵ ئەم بەرهەمە درەوشاوەیەدا ئەیسەر لاپتۆپێکی تری جۆری ڕیفرێشی لە لاپتۆپی Spin 3 ڕاگەیاند.\nتاگەکان ئەیسەر CES2018 بەرهەمی نوێ قۆناغێکی_نوێ لاپتۆپ هەواڵ


گفتوگۆیەک لەگەڵ ئەوانەی یاسای نەوتەکەیان بە راستی بۆ کوردایەتی بوو\nئالان ممتاز نوری\n(719 بینراوە) | Monday, 02.21.2022, 10:27 AM |\nلە ململانێی بیروڕادا لەسەر هێڵە گشتییەکانی سیاسەتی ئابووری و، لەبەر ئەوەی ئاکامەکانیان گۆڕانێکی نابەرابەر بەسەر ژیان و گوزەرانی خەڵکدا دێنێت، ئاسانە بکەوینە سەنگەر لە نەیارانی بیربۆچوونمان و هەمیشە گومان لە نییەت و رەوشت و هەستی نیشتمانیی بەرامبەرەکانمان بکەین. ئەمە بە تایبەتی راستە کاتێک ببینین کە لە ئەنجامی سیاسەتە ئابوورییەکانی داکۆکییان لێ دەکەن، خۆیان بێ شومار دەوڵەمەند بوون و هاووڵاتیانیش رۆژ بە رۆژ بە قوڕدا دەچن.\nبەڵام ئەگەر بمانەوێت لە ئەخلاقی سیاسیی دەسەڵاتدارانی هەرێم خۆمان جیا بکەینەوە و رەوشتی ئەوان پێوەر و رێنیشاندەرمان نەبێت، ئەوا دەبێت رێگە بە خۆمان بدەین گریمانەی ئەوە قەبووڵ بکەین کە لە ناو ئەوانەی نزیکەی 30 ساڵە موقەددەراتی ئەم هەرێمەیان بەدەستە، کەسانێک هەن کە لە روانگەی بەرژەوەندیی تەسکی گۆڕینی بژێویی خۆیان و قازانجی ماددی خۆیان و خۆبردنە پێش لە ئاغاکانیانەوە سیاسەتیان نەکردووە و، ئەگەرچی ئاکامی بڕیارەکانی سیاسەتی ئابووری تێرتر و پڕتری کردوون، بەڵام نییەتیان پاک و هیوایان خزمەتی گشتی بووە… جا لەبەر ئەگەری پۆزەتیڤی ئەوەی کە لەو جۆرە سیاسەتمەدارانەمان لە پێگەی دەسەڵاتدا هەبێت و، لە پێناوی فەرامۆش نەکردنیان و رێزلێگرتنیان، لەم وتارەدا رووی دەمم دەکەمە ئەوان، ئەگەر هەبن و، ئەگەر هۆش و ویژدانیان بۆ گوێگرتن واڵابێت:\nوەک دەزانن دادگای فێدراڵی عێراق رۆژی 2022/2/15 و، دوای 10 ساڵ خۆ خڵەفاندن، لە وەڵامی کەیسە پەیوەندیدارەکاندا، بڕیاری دا کە یاسای نەوت و گازی هەرێمی کوردستان (ژمارە 22، ساڵی 2007) دەستووری نییە و بەو پێیەش لێکەوتەکانی یاسایی نین. بێ گومان ئێوەی بەڕێز، کە ئەو یاسایەتان بە گیانی کوردایەتی و مافی کوردان داڕشتووە و بردووتانە لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان پەسەندتان کردووەو سروودی (ئەی رەقیب) تان بەسەریدا خوێندووە، بەم بڕیارە نیگەرانن…بریندارن…تووڕەن!\nلەبەر ئەوەی تووڕەن، سەرەڕای ئەوەی دەزانن کە لایەنگرانی خۆتان و هاوپەیمانە جۆراوجۆرەکانتان زۆرینەی ئەندامانی دادگای فێدراڵیی عێراق پێکدێنن، خێرا بڕواتان کرد بەوەی ئەم بڕیارە "ئەوان"ی دژ بە ئێوە دەریان کردووە.\nکەسی تووڕە و بریندار، لە کاتی گەرمەی ئازارەکانیدا هێشتا توانای بە خۆدا چوونەوەی نییە و بەدوای هۆی دەرەکیدا دەگەڕێت بۆ ئازارەکانی، لە بەر ئەوە یەکێک لە خەسڵەتەکانی ئەم قۆناغەی برینداری ئەوەیە کە ئەگەر دەرگایەکی لۆژیکی دابخەیت بە رووی تۆمەتبارکردنی "هەموان، تەنها خۆم نەبێت"دا، ئەوا ئەو کەسە پەنا بۆ دەرگایەکی دیکە دەبات.\nئێوەش پەناتان بۆ ئەو دەرگایە برد کەوا ئەم دادگایەی خۆتان دەستی باڵاتان هەبوو لە دیاری کردنی پێکهاتەکەیدا، نەشارەزایە و رێز لە بڕیارە پێشینەکانی دەستەی پێش خۆی ناگرێت و چۆتە ژێر فشاری سیاسییەوە… لەمەشدا هەنگوینتان لە کونە داردا نەدۆزیوەتەوە. بەڵێ ئەوەی دەیڵێن راستە! سیستەمی دادوەری لە سەرتاپای عێراقدا، وەک هەموو دەزگاکانی خزمەتگوزاریی گشتی، تەنراوەتەوە بە خەڵکێکی نەشارەزا کە رازی کردنی ئاغاکانیان لە سەروەری و جێگیریی یاسا و عورفی یاسایی لا پیرۆزترە. بەڵام ئەوانەتان کە لە نزیکەوە ئاگادارن، دەزانن بڕیارەکەی دادگای فێدراڵی لێکدانەوەی تەنها ئەوان نییە. هەر لە سەرەتای کردنەوەی سێکتەری نەوت و گازی هەرێم بۆ وەبەرهێنەرانی جیهان، حکومەتی ئەمریکا هۆشداریی دا بە کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لەبەر ئەوەی بنەمایەکی یاسایی بەهێز لەپشت ئەم هەڵوێستەی حکومەتی هەرێمەوە نییە، ئەو کۆمپانیا ئەمریکییانەی نیازیانە وەبەرهێنان لەم سێکتەرەی هەرێمدا بکەن، دەبێت بزانن کە لە رووی یاسای نێودەوڵەتییەوە، ئەگەر کێشەیەکیان بۆ دروست بوو، حکومەتی ئەمریکا ناتوانێت پاڵپشتیان بێت. هەروا دادگای فێدراڵی عێراق لە میانی روونکردنەوەی بڕیارەکەیدا، ئاماژە بە کەیسێکی حکومەتی عێراقی دژی حکومەتی هەرێم لە دادگای ویلایەتی تەکساس ی ئەمریکا، لە ساڵی 2015 دا دەکات، کە حکومەتی هەرێم لە دوو قۆناغی دادگاییدا، بە هەمان ئەو بەڵگانەی خستنیە بەر چاوی دادگای فێدراڵی، شکستی هێنا لە سەلماندنی ئەوەی مافی فرۆشتنی نەوتی تانکەرێکی دەریایی هەبووبێت کە گەیشتبووە کەنارەکانی ویلایەتی تەکساس.\nئەوەی لە روونکردنەوەکەی دادگای فێدراڵیدا نەهاتووە ئەوەیە کە دوای دۆڕاندن و پێش رادەستکردنی نەوتەکە، تانکەرەکە "دیار نەما" و دادگای تەکساس لەبەر دیارنەمانی نەوتەکە کەیسەکەی داخست! ئەمەش جگە لەوەی ئەگەر لە سەرەتاوە بڕواتان وا بوایە کە لەسەر بنەمایەکی پتەوی دەستووری وەستاون، ئەوا بەو شێوە پڕ زەلیلییە لە پشتی دەوڵەتی تورکیاوە نەوتتان نەدەفرۆشت و ، کە دەشتانفرۆشت هەر جارە چەندین کەشتی تانکەری بەتاڵتان بە کرێ نەدەگرت تا سەر لە حکومەتی عێراقی بشێوێنن و نەزانێت نەوتەکە لە کامیاندایە و بۆ کوێ دەچیت! نەوەک گەر بزانێت دواتان بکەوێت و، بۆ سەندنەوەی نەوتەکە لەو وڵاتانەدا بتاندات بە دادگا. دەزانم بریندارتر دەبن کە پێتان بڵێم ئەم جۆرە لە شمەک فرۆشتن و خۆ قوتارکردن لە دادگا پیشەی کێیە، بەڵام دۆستتان ئەوەیە دەتانگریێنێت… بۆیە پێتان دەڵێم ئەمە پیشەی قاچاخچی و باندی تاوانە، نەک دەسەڵاتی هەرێمێکی سەربەرزی چاو لە سەربەخۆیی!\nدەرگایەکی دی با تاقی بکەینەوە: دەڵێن دەستوور "حمّال أوجە" ە و ئێمەش مافمان هەیە بەلای خۆماندا دەقەکان لێک بدەینەوە. ئێمە خۆمان بەشدارێکی کاریگەری نووسینی بووین و دەزانین چۆن بە دووفاقی دەستەواژەکانیمان نووسیوە. بۆیە، وەک چۆن دەستەی ئەم دادگایە کەی ویستبێتی بە پێچەوانەی دەستەی پێش خۆی بڕیاری داوە، ئاواش دەستەیەکی داهاتوو دەبێت، رۆژێک لە رۆژان، لە بەرژەوەندیی لێکدانەوەکەی ئێمە بڕیاری نوێ بدات… وا نییە؟\nلە چاکترین لێکدانەوە بە لای ئێوەدا، ئەم دەستوورەی کە خۆتان بەشداری چالاک بوون لە نووسینەوەی بەو جۆرە تەمومژاوییە، رێگە دەدات بە رێکخستنی کاری کەرتی سامانە سروشتییەکان بەهەماهەنگی لە نێوان هەرێم و بەغدادا (هەرچەندە، لە رووی زمانەوانییەوە ، دەقەکە رێکخستنی ئەو کەرتەی بە پلەی یەکەم خستۆتە ئەستۆی دەسەڵاتی مەرکەزی، چونکە بکەر لەو رستەیەدا ئەو دەسەڵاتەیە، پاشان باسی هەماهەنگی لەگەڵ هەرێم و پارێزگاکان دەکات). بەڵام خۆ ئێوە، کە دەستتان کرد بە ئیمزاکردنی گرێبەستەکانتان، نە هەماهەنگی و نە "هم یحزنون"تان لەگەڵ دەسەڵاتی مەرکەزدا نەبوو. دەقی گرێبەستەکانیش تەنانەت لە زۆربەی ئێوە شاردرابۆوە. لەوە زیاتر، یاساکەتان دوای ئیمزاکردنی گرێبەستەکان نووسی. واتە نەک لەگەڵ بەغدا هەماهەنگ نەبوون، بەڵکو کە بەشی هەرە زۆری گرێبەستە سەرەکییەکانتان ئیمزا کرد، هەماهەنگیتان لەگەڵ‌پەرلەمانی بەستەزمانی هەرێمیشدا نەبوو. یاسای (22 ساڵی 2007) لە جەوهەردا حیلە شەرعی بوو بۆ دیزە بە دەرخونە کردنی کردارێکی نایاسایی کە سەرانی هەرێم بە بێ ئاگای ئێوە ئەنجامیان دابوو. لەوە زیاتر،بگرە ئەوان ئامادە نین هەندێک لە گرێبەستە هەرە موشکیلاوییەکانیان تا ئێستەش، دوای چەندین ساڵ، بخەنە بەر تیشکی خۆر و بەرچاوی ئێوە. کێتان گرێبەستەکانی هەرێم و تورکیا ی دیوە؟ کێتان گرێبەستە سوپەر نهێنییەکەی کێڵگەکانی کەرکوکی ئێکسان مۆبیلی دیوە؟\nنەفامترین پارێزەر بگرە، ناچێت بە دادگایەک بڵێت لێکدانەوەکەی ئێمە قەبوڵ بکەن، کاتێک لانی کەمی لێکدانەوەکەی خۆمان جێبەجێ نەکردبێت و، تەنانەت بەو ئەرێنیترین لێکدانەوەیەی خۆشمان کەیسەکەمان بدۆڕێنین! نەفامترین پارێزەر ناتوانێت بڵێت مادام رێکخستنی کەرتی نەوت و گاز لە دەسەڵاتی حەصریی بەغدا نییە، کەواتە دەسەڵاتی هەرێم مافی تاکلایەنەی ئەو رێکخستنەی هەیە. چونکە نەفامیش دەزانێت ئەو بازەی لەبەردەم دادگادا، پێ نادرێت.\nکەواتە با بڕۆین دەرگایەکی دیکە بکەینەوە: یاسای رێکخەری کەرتی نەوت لە عێراقدا (ژمارە 101 ی ساڵی 1976) هی زەمانی بەعسە و پڕاوپڕی سیستەمێکی سیاسیی مەرکەزیی توندە و لەگەڵ جەوهەری سیستەمی فێدراڵیی دوای روخانی رژێمی بەعس ناگونجێت و قابیلی بەردەوامبوون نییە. لەبەر ئەوە کاتێک پەرلەمانی مەرکەز نەتوانێت ئەو یاسایە بەپێی جەوهەری سیستەمە سیاسییە تازەکە، واتە، جەوهەری دەستووری ئەو سیستەمە تازەیە دابڕێژێتەوە، ئەوا مافی خۆمانە بۆ خۆمان یاسایەک دابڕێژین کە لەگەڵ‌جەوهەری فێدراڵییەتدا بگونجێت! ئەوەش مانای وایە یاساکەمان ئەگەر لەگەڵ دەقی دەستووردا نەگونجێت، خۆ لەگەڵ جەوهەری بنەماکانی سیستەمی سیاسیی نوێ‌ی زادەی ئەو دەستوورە دەگونجێت… وا نییە؟\nئەوەی لانی کەمی ئاگایی هەبێت لە بونیادی یاسایی لە سەرانسەری عێراقدا دەزانێت هیچ بوارێکی ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتی و سیاسیی ئەم وڵاتە نییە کە زۆربەی تا ئێستەش یاساکانی سەردەمی پێش 2003 ، بە یاساکانی سەردەمی بەعسەوەی تیدا کارا نەبێت. خوێندکارێکی یاسا دەزانێت کە هیچ یاسایەک، بە یاسایەکی نوێ نەبێت، پەک ناخرێت. چونکە گەر وا نەبێت هەموو زیانلێکەوتوویەکی هەر یاسایەک دەچێتە بەردەم دادگا و دەڵێت ئەم یاسایە لەگەڵ تێگەیشتنی من بۆ "العهد الجدید" ناگونجێت و جێبەجێی ناکەم!\nهەروا خوێندکارێکی یاسا دەزانێت کە هەر ئاستێک لە یاسا، تەنها بە ئاستێکی هاوتای خۆی یان بەرزتر هەڵدەوەشێنرێتەوە. بۆ نموونە ئەگەر سەرچاوەی ڕینماییەکی وەزیر تەنها دەسەڵاتە پێدراوەکانی خۆی بێت، ئەوا بە وەزیری دوای خۆی هەڵدەوەشێنرێتەوە. بەڵام بە رێنمایی وەزیر یاسا هەڵناوەشێتەوە. بە هەمان شیوە، بە بڕیاری پەرلەمانی هەرێمێک کار کردن بە یاسایەکی وڵات کە دەسەڵاتی وەزارەتێکی مەرکەزی دیاری بکات، هەڵناوەشێتەوە. پارێزەرانی حکومەتی هەرێم، کە دەبێت لە خوێندکارێکی یاسا زیاتر بزانن، لەمورافەعەیاندا لەبەردەم دادگای فێدراڵی دەڵێن یاساکەی هەرێم (22 ی ساڵی 2007)، بە بڕگەیەک، کارکردنی بە یاسای عێراقی (101 ی 1976) لە هەرێمدا پووچەڵ کردۆتەوە. پارێزەرە زۆر و زەبەندەکانیشیان لە سەر تەلەفزیۆن دەڵێن لە عێراقدا یاسایەک نییە بۆ رێکخستنی سێکتەری نەوت و گاز. واتە لەسەر تەلەفزیۆن نەک کارپیکردنی یاسا عێراقییەکە لە هەرێمدا بەتاڵ دەکەنەوە، بەڵکو فەتوای بەتاڵ کردنەوەی لە هەموو عێراقیشدا دەدەن! ئێ خۆ کێ بە کێیە لە سەرتەلەفزیۆن؟\nئەوەی لە نزیکەوە ئاگاداری شکستی پرۆژە یاسا جیاجیاکانی پەرلەمانی عێراق بێت بۆ گۆڕینی یاسای رێکخەری سێکتەری نەوت و گاز لە عێراقدا، کە دەسەڵاتدارانی "پێکهاتەی کورد" زۆر بە پەرۆشەوە هەوڵی تێپەڕاندنی دەدن، ئەوەیە کە دەیانەوێت دوای 60 ساڵ، یاسای 80ی ساڵی 1961 ی سەردەمی عەبدولکەریم قاسم، نەک سەردەمی بەعس، قڵپ بکەنەوە… واتە لە جەوهەردا دەیانەوێت موڵکایەتیی بۆ نەوت و گازی هەموو عێراق لەو شوێنانەدا کە یەدەکن و هێشتا کاری دەرهێنانیان تیدا نەکراوە (زۆرینەی نەوتی عێراق لەوێدایە) لە موڵکی گشتییەوە بگۆڕن بۆ موڵکی تایبەت (ئەوەش 180 پلە قڵپکردنەوەی یاساکەی ساڵی 1961 ە). تا ئێستە، سەرەڕای ئەوەی دەعبای سەیر کراوە بە هۆڵی پەرلەمانی عێراقدا، بەڵام بەلای زۆرینەیان کارێکی گەلێک ئاستەم بووە ئەو تاڵانکارییە ئاشکرایە لە گرنگترین سەرچاوەی سەروەت و سامانی وڵاتەکەدا بکەن. هیوادارم لە ناختاندا بەشی ئەوەندە شەرم بدۆزنەوە کە دەنگتان بخەنە پاڵ ئەو زۆرینەیە.\nبا بچینە سەر دەرگایەکی دیکە. ئەوە نییە چەندین ساڵە حکومەتە جیاجیاکانی عێراق دانیان ناوە بە لێکەوتەکانی یاساکەی هەرێم و تەنها کێشەیان لەسەر بڕی پارەی رادەست کراو هەیە؟ ئیتر خێرە ئێستە کێشەکە لە بڕی شایستەی دەسەڵاتی مەرکەزەوە بوو بە کێشەی مافی دەسەڵاتی هەرێم لە سەرپەرشتیکردنی سەربەخۆی سێکتەری نەوت و گازی خۆی؟…وانییە؟\nلە پەیوەندیی نێوان پێکهاتە دامەزراوەییە سیاسییەکاندا، ئامادەیی بۆ خۆ گونجاندن لەگەڵ واقیعێکی سەپێنراودا، کە بنەمای یاسایی نەبێت، هیچ کات سابیقەی یاسایی لێوە پەیدا نابێت. بەڵکو تەنها دەربڕی کاتیی هاوسەنگیی هێزە. هیچ کات و لە هیچ نوسراوێکدا هیچ کابینەیەکی حکومەتی عێراقی دانی بە سەلامەتیی ئەو یاسایەی هەرێم و گرێبەستەکانی نەوت و گازی لێکەوتەی ئەو یاسایە نەناوە. لە دوا بودجەی عێراقدا کە لایەنە "کوردییەکان" نەک هەر پەسەندیان کرد بەڵکو بە سەرکەوتنیشیان لەقەڵەم دا، تەنانەت لەوێشدا جارێکی دیکە، بە راشکاوی باس لە پێداچوونەوە بە گرێبەستەکانی هەرێمدا دەکات و تا ئێستە دەسەڵاتی هەرێم رێگری دەکات.\nجێی داخە دوای 30 ساڵ لە دەسەڵاتدارێتی رەها لە هەرێم و بەشداری لە دەسەڵات لە عێراقدا، ئێوەی کادیری سیاسیی حیزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم هێشتا لۆژیکی ئەمری واقیع و تەرازووی هێزتان لا خۆشەویستترە لە کارکردن بە بنەمای یاسایی. ئەمە دەربڕێکی ترسناکی تێگەیشتنتانە بۆ سیستەمی سیاسیی هاوچەرخ و بنەما شارستانییەکانی هاووڵاتی بوون. راستە کە بەرامبەرەکانتان لە عێراقدا لە ئێوە خراپتر نەبن، چاکتر نین، بەڵام کە رازی بوون بە لۆژیکی ئەمری واقیع و، لە دەرەوەی بنەمای یاسایی، ویستی خۆتان سەپاند، گلەیی لە بەختتان مەکەن کە بەرامبەرە "هاوپەیمانە جۆراوجۆرەکانت" بە هەمان لۆژیک مامڵەتان لەگەڵدا بکەن. دەرچوونە دەرەوە لەم بازنە ترسناکەی خۆسەپاندن لە رێی توند و تیژی و هەڕەشەی توندو تیژییەوە بە کەسانێک دەکرێت کە ئەو لۆژیکە بۆ خۆیان و بۆ بەرامبەرەکەیان قەبووڵ نەکەن.\nماوە باس لە دەرگایەکی دیکە بکەین کە پەیوەندیی راستەوخۆی بە بژێوی و خۆشگوزەرانیی هاووڵاتیانی هەرێم و پاشەڕۆژی نەوکانی داهاتوویەوە هەیە… ئەویش ئەو دەرگایەی کە دەڵێت: ئەم بڕیارەی دادگای فێدراڵی قابیلی جێبەجێکردن نییە! لێکەوتەکانی یاساکەمان کۆمەڵێک گرێبەستن لەگەڵ کۆمپانیای زەبەلاحی نێودەوڵەتی. بە نایاسایی ناسینیان ئیلتیزاماتی دارایی و یاسایی و جەزائی و قەرەبوو کردنی لێ دەکەوێتەوە و، ئەو ئیلتیزاماتە دەبێت بکەونە ئەستۆی ئێمە لە هەرێم، یان دەبێت حکومەتی مەرکەزی بچێتە ژێر باریان…ئەوەش نە لە توانای دارایی ئێمە و نە لە توانای دارایی دەسەڵاتی مەرکەزدایە…وا نییە؟\nجارێکی دیکە هەڵوێستی حکومەتی ئەمریکی لەبەرامبەر خواستی کۆمپانیا ئەمریکییەکان بۆ وەبەرهێنان بە پێی یاساکەی هەرێمی کوردستان، دێنمەوە یاددتان…وڵاتێکی زلهێزی وەک ئەمریکا ناتوانێت و نایەوێت لە کەیسی کۆمپانیایەکیدا خۆیهەڵقورتێنێت کە ئۆپەراسیۆنەکانی بە بێ رەزامەندیی دەزگا سیادییەکانی عێراق لە سنووری عێراقدا کاری کردبێت. بە واتایەکی دیکە لە دیدی پێوەرە یاساییە رێکخەرەکانی بازرگانیی نێودەوڵەتییەوە، کۆمپانیا خاوەن گرێبەستەکانی هەرێمی کوردستان هیچ وەزعێکی یاسایی: Legal Standing یان نییە کە بەهۆیەوە بتوانن لە بەرامبەر حکومەتی عێراقدا لە هیچ دادگایەک رابوەستن. ماوەتەوە بپرسین ئەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، کە بەپێی ئەم بڕیارەی دادگای فێدراڵی ئەهلییەتی یاسایی نەبووە ئەو گرێبەستانە ئیمزا بکات. بەڵام وەک ئیمزاکەری هەر گرێبەستێک ئیلتیزامی مەرجی جەزائی و مەرجی قەرەبوو کردن لە دەرەوەی عێراق دەیگرێتەوە. ئەی ئێمە چیمان لێ بەسەر دێت؟\nلە گرێبەستەکانی کۆمپانیا بیانییەکان لەگەڵ‌هەرێمی کوردستاندا مەرجیعی چارەسەری کێشەکان دادگای تەحکیمی دەرەکین، بڕیاری ئەوانیش، کاتێک عێراق بەشێک نەبێت لە گرێبەستەکە و هیچ کات بە گرێبەستی یاسایی دانەنابێت، تەنها بەسەر موڵک و ماڵی حکومەتی هەرێمی کوردستان یان شەخسی بەرپرسەکانی هەرێمی کوردستان لە دەرەوەی عێراقدا قابیلی جێبەجێکردنە. ئاشکراشە کە حکومەتی هەرێمی کوردستان، وەک حکومەت، مەوجوداتی لە دەرەوەی عێراق لە خوار سفرەوەیە، واتە حکومەتی هەرێم لە قەرزێکی گەورە، کە بە 30 ملیار دۆلار دەخمڵێنرێت، بەولاوە خاوەنی هیچی دیکە نییە. هەرچی موڵک و ماڵی شەخسیی زۆر و بەخێر و بەرەکەتی سەرانی حکومەت و حیزبە باڵادەستەکانی کوردستانیشە، بڕاو ناکەم کەسێک هەبێت لە کوردستاندا چاوەڕێی خێر بێت لێیان یان دڵی بسووتێت ئەگەر ئەو موڵکانە کۆمپانیاکانی نەوت وەک قەرەبوو دەستی بەسەردا بگرن!\nرەنگە بابەتەکە لەمە ئاڵۆزتر بێت. چونکە حکومەتی هەرێم و عێراقیش دەیانەوێت کە شێوازێکی باشتری مامڵەکردنی کۆمپانیای بیانی بۆ جیهان بخەنە روو و هەوڵی گەیشتن بە جۆرێک لە سازان بدەن لەگەڵ ئەم کۆمپانیایانەدا. ئەوەش بۆ نموونە، بە قەرەبووکردن بە قیستی درێژخایەنی بنەماکانی وەبەرهێنانیان و گۆڕینی گرێبەستەکان بە گرێبەستی خزمەتگوزاریی هاوشێوەی چاکترین گرێبەستە خزمەتگوزارییەکانی ئێستای حکومەتی عێراقی. لەم حاڵەتەشدا بە بەراورد بە دۆخی ئێستای سێکتەری نەوت و گازی هەرێم، (بە تایبەتی دوای بردنەوەی چاوەڕوانکراوی کەیسی حکومەتی عێراقی دژی تورکیا لە بارەی یاسایی بوونی گرێبەستی گواستنەوەی نەوتی لەگەڵ‌حکومەتی هەرێم، کە لە یانەی پاریس بۆ تەحکیمی نێەدەوڵەتی بەڕێوە دەچێت) حاڵمان باشتر دەبێت.\nپێم وایە کۆمپانیاکان لەپاش بوومەلەرزەی گۆڕانی جوگرافیای سیاسی دوای ئەم بڕیاری دادگای فێدراڵییە، زیانی کەمتریان، هەرچەندێک بێت، لە زیانی رەها لەلا باشترە. هەر لەبەر ئەوەش ئامادەی سازان دەبن.\nماوە بڵێن دەی باشە کەواتە ئەم یاسایەی هەرێم، ئەگەرچی لە رووی هەڵسەنگاندنی ئابوورییەوە، بۆ هەموو لایەک ئاشکرا بوو کە لێکەوتەی خراپی هەیە، بەڵام مەبەست لێی دانانی ژێرخانی سەربەخۆییە. ئەوجا پێگەی دەستووری و ئابووریشی لاواز بێت، ئەوە دەستکەوتی خەباتە و قەڵەمبازێکی گەورەیە بەرەو سەربەخۆیی. بەغداش پێی خۆش بێت یان نا، بە هێزی بازووی رۆڵەی کورد داکۆکیی لێ دەکەین…وا نییە؟\nئا لێرەدا دەبێت زۆر بە راشکاوانە بڵێین کە لە رووی ئابوورییەوە لێکەوتەکانی ئەم یاسایە یەکێکن لە خراپترین جۆری گرێبەست لە جیهاندا. بە جۆرێک نوسراونەتەوە کە بەردەوام بوونیان تاڵانکردنی سەروەتێکی نیشتمانیی روو لە ناوچوونە و، تا ماوەی گرێبەستەکانیش کۆتاییان دێت، شتێکی ئەوتۆ نامێنێتەوە بۆ چاککردنەوەی هەموو خراپەکارییەکانیان. لە رووی شانازیش بە "قەڵەمبازی گەورە بەرەو سەربەخۆیی"ەوە، دەبێت راشکاوانە بڵێین کە کەمن ئەوانەی لایان ئاشکرا نەبووە ئەم "سەربەخۆیی"ەی لە سێکتەری نەوت و گازی هەرێمدا لە عێراق بەدەست هاتووە، لە راستیدا هیچ نییە جگە لە وابەستەییەکی ترسناک بە تورکیاوە. سووربوون لەسەر جێبەجێ نەکردنی بڕیاری دادگای فێدراڵی هەردوو فاکتەری خراپیی ئابووریی گرێبەستەکان و وابەستەیی پێشێلکەری سەروەریی هەرێمی کوردستان بە تورکیاوە چەندین ئەوەندە زیاد دەکات. ئەگەر ئێستە بە تێکڕا نەوت بە نزیکەی 10 دۆلار کەمتر لە نرخی شیاوی بفرۆشین، دوای ئەم بڕیارە بە چەند کەمتری دەفرۆشین، بەڵکو کەسێک هەبێت لە رێی تەزویرکاریی حکومەتی تورکیاوە لێمان بکڕێت؟ ئەی تورکیا بڕی "کۆمیشن"ی خۆی چەند زیاد دەکات و چ مەرجێکی تازەی زەلیلکەرمان بەسەردا دەسەپێنێت؟\nبەردەوامبوونمان وەک قاچاخچی لە چاوی کۆمەڵگای جیهانیدا، لە سەربەخۆیی نزیکمان ناکاتەوە، بەڵکو وەک کیانێکی سیاسیی ناشایستەی سەربەخۆیی دەمانناسێنێت بە جیهان.\nلەبەر ئەمانە هەمووی بەڕێزان، کوردپەروەران، ئەم بڕیارەی دادگای فێدراڵی، تەنانەت ئەگەر پێتان وایە دەربڕی دوژمنکاری و شۆڤێنییەتی عەرەبییە بەرامبەرتان (لە لایەن هاوپەیمانە عەرەبەکانتانەوە) و زۆریش رێی تێدەچێت کە بۆچووەنەکەتان راست بێت…بەڵام سەرەڕای ئەوە، ئەمە بڕیارێکە کە دەتوانین وەک پەیژەیەک بەکاری بێنن بۆ دەرچوونە دەرەوە لە بیری قووڵ و تاریک و ترسناکی گرێبەستەکانتان کە ئەمڕۆ و دوارۆژی نەوکانی داهاتووی هەرێمی تێکەوتووە. ئەوانەی کە بەهۆی ئەم گرێبەستە پڕ شەرمەزارییانە دەوڵەمەند بوون دەیانەوێت ئێوە جەنگی داکۆکی لە ئیمتیازاتەکانیان بۆ بکەن…ئەگەر دڵسۆزی داهاتووی گەلەکەتانن، ئەو گرێبەستانە لە ئاڵای کوردستان مەئاڵێنن. ریزی خۆتان لە ئاغا قاچاخچییەکانی نەوت جیا بکەنەوە. ناچاریان بکەن دەست لەو گرێبەستانە هەڵگرن. ئەگەر هاوپەیمانە عێراقییەکانی ئێستاتان بەلای ئێوەوە دوژمنکار و شۆڤێنی و مەترسین بۆ سەر خۆشگوزەرانیی گەلی کوردستان (کە بێ گومان وان) بەردەوام مەبن لە هاوپەیمانیدا لەگەڵیان. "پێکهاتەی کوردی" گەر بیەوێت، دەتوانێت ببێتە هێزێکی کاریگەر بۆ کۆتایی هێنان بەو سیستەمە سیاسییە تایەفەگەرییەی عێراق، کە کورد بە عەرەب و، عەرەب بە کورد دەترسێنێت. هەموومان لە عێراقدا، بە کورد و عەرەبەوە شایستەی پاشەڕۆژێکی باشترین لەوەی قاچاخچییەکانی نەوت و تاڵانچییەکانی ئابووری لە سەرانسەری عێراقدا بۆیان داڕشتووین… بیسەلمێنن کە هەڵوێستی تا ئێستاتان بۆ کوردایەتی بووە، نەک بۆ هەریسەکە!\nشه‌ریف هه‌ژاری: سەبارەت بەبڕیارەکەی دادگای باڵای عێراق؟! عەبدوڵا مەحمود: لە ١٧ شوباتەوە، تا ئێستا دانا مەنمی: مرۆڤایەتی و نزیکبونەوە لە جەنگێکی تری جیهانی دلێر محەمەد نوری: گوێ بگرە ئەی پیاوی بچووک عەلی کەریمی: ئەزبەنی خراوت کرد! جەواد خەلیل: لە دەستدانی بینین ( مەرگی ڕەیان؛ کارەسات لە چاوی ئەوانی ترەوە) ئالان ممتاز نوری: ئای لەو "عێراقچی"یانە! دانا مەنمی: بەڵێنی نەوت و دەڵاڵەکانی ئابوری سەربەخۆ وەرگێڕانی: دلێر محەمەد نوری: مولکی میری گولێد: ئەو ڕۆژەی بووم بە "حەڵاڵ". دلێر محەمەد نوری: ڕەزازی و داعش


ناسۆری چەشتن چەشنی قوتدانی دڕکەزی – بزاڤی خزمەت\n276 9 minutes read\nتورکیا لە ڕێگەی دووبەرەکی کۆمەڵگاوە، بە شێوەیەکی خێرا و هەنگاو بە هەنگاو بەرەو کودەتاکەی ١٢ ی ئازاری ١٩٧١ دەڕۆشت. هەندێک کەسیش بە ئەنقەست زیاتر ئاگرەکەیان خۆش دەکرد. پێکدادان و دووبەرەکی تەنیا لە زانکۆکانی ناو وڵاتدا نەبوو، بەڵکو لەسەر ئاستی هەموو کۆمەڵگا تەشەنەی سەند بوو. سەرئەنجام ڕۆژی هەینی ١٢ ی ئازاری ١٩٧١، لە ڕێگەی خوێندنەوەی بەیاننامەی کودەتا لە ڕادیۆی دەوڵەت، هەواڵی کودەتاکە بە فەرمی ڕاگەیەندرا.\nمامۆستا فەتحوڵڵا گولەن، لە بەرواری ٣ ی ئایاری ١٩٧١ دەستبەسەر کرا و لە بەرواری ٩ ی تشرینی دووهەمی ١٩٧١ ئازاد کرا. لە بەرواری ١١ ی تشرینی دووهەم، بە مەبەستی دەست بەکاربوون، یەکەم داوای خۆی پێشکەشی سەرۆکایەتی کاروباری ئاینی کرد. بە هۆی باری نائاسایی وڵاتەوە، یەکسەر وەڵامی ئەرێنی وەرنەگرت، هەربۆیە ماوەیەک ڕۆشتە شاری ئێرزروم.\nدەتوانم بڵێم ڕۆژەکانی سەرەتای مانەوەم لەو ماڵەوە، تەنیایی چەشنی قومدان لە ژەهر بوو، بە بۆنەی ترس و تەدبیرەوە هاوڕێکانم نەیاندەتوانی زۆر یارمەتیم بدەن، لەوە دەچێت زۆرێک لەوان هێشتا ئەو ترسەی باڵی بەسەردا کێشابوون بەری نەدابێتن، هەندێک لەوانیش پێیان وابوو کە پێویست دەکات بە تەدبیرەوە! هەنگاو هەڵبگرن.\nتەنانەت گەر کەمێکیش بێت لە ناخی هەندێکیاندا هەندێک گرێ هەبوو، کەسانێک پێیان وەهابوو کە کاری من تەواو بووە و، سەبارەت بەو شوێنەی کە دەبوو منی تێدا دابنێنن، لە گومان و دوودڵیدا بوون. هەندێک لە هاوڕێکانی تریشم، وازیان لە خەڵکی ئیزمیر نەدەهێنا و وردە وردە هەڵمەتی پڕوپاگەندەیان لە دژم پەرە پێدەدا.\nلە ڕاستیشدا کۆمەڵێک لە هاوڕێکانم هەر لە سەرەتاوە لە دژی ئەم کارە بوون و، ئەوەی بەسەرمان هات لە ئیزمیر، بە شەپازلەی قەدەر ئەژماریان دەکرد، کە وەک ئاگاداریەک سەبارەت بە هەڵەبوونی ڕێگاکەمان و تاوانباریمان لێماندرابێت.\nبەڵام کاتێک وتارەکان دەستی پێکردەوە، ئەو ساردیەی کەوتبوویە نێوانمان وردە وردە بەرەو ڕەوانەوە دەڕۆشت. کەسانێکیش کە هەست و هزریان بەلای کەسانی تردا دەیڕوانی، بە چەشنی جاری جاران دەستیان کردەوە بەوەی بەشداری وتارەکان بکەن. بەڵام تەواوی ئەم هاتووچۆیەی ئەنجام دەدرا، تەنیا لە ڕوانگەی ڕەهەندی مرۆڤانەوە ئەنجام دەدرا و بە شعوری هەستان بە ئەرک و کاری داواکەمانەوە ئەنجام نەدەدران. لە ڕاستیشدا نەدەکرا بە شێوەیەکی تر ئەمە ئەنجام بدەن، چونکە کاریگەریەکی خراپ، بە تەواوی هێزیەوە برەوی بە کاریگەریەکانی دەدا. گەرچی ئەمە ڕاستیش نەبێت، لەوە دەچێت هەندێک بڵێن ئەمە بە هۆی براگەورەکانەوە بووە، بە شێوەیەک لە شێوەکان کەشوهەوای باری دەرونی هەموو لایەک، کاریگەری بەسەر هزر و بیرکردنەوەی ئەوانەشەوە دانابوو. جگە لەوان کەسانێکیش هەبوون کە لە ئیجتیهادێکی هەڵەدا بوون، خزمەتکارانێکیش هەبوون کە بە ناوی خۆیانەوە قسەیان بەوان دەکرد! واتە گەر بە ناسکترین شێوە گوزارشت لەمە بکەین، ئەمە بە واتای خۆنەناسین دێت. تەنانەت دەشێت ئەمە بە سوکایەتی و ئیهانەتیش ئەژمار بکرێت. کاتێک ئەمە کەشوهەوای گشتی بوو، باسکردنی هیچ شتێک بۆ خەڵک، کاری نەکردە بوو. کاتێک لە مەکتوبچو دەمامەوە، توشی تراڤمایەکی بەهێزی سەرئێشە بووم، سەقفی تەوالێتەکە زۆر نزم بوو، کاتێک چوومە ژوورەوە سەرم بە شێوەیەک پێیدا کێشا، گەر سەقفەکە لەوانە بووایە کە دەشێت بشکێت، ئەوا لەتوپەت دەبوو. لەو کاتەدا ئەمەم بە ڕاڤەی ڕووداوەکانی ئەو سەردەمە لێکدایەوە. لە دوای ئەم تراڤمایەوە چەندین ڕۆژ نەخۆش کەوتم. بە شێوەیەک بوو بەردەوام هێڵنجم دەهات. لەو سەردەمەدا کاک سەباحەدین لەگەڵمدا دەمایەوە و قەت بە تەنیا جێینەدەهێشتم و بە باشی ئاگای لێمبوو. دکتۆر ئەحمەدیش پێیڕاگەیاندم کەوا پیویستە تا ماوەیەک لەگەڵ کەسدا نەدوێم. ئیدی نەیاندەهێشت چاوم بە کەس بکەوێت. هەندێک لە هاوڕێ نزیکەکانیشم لە کاتی سەردانیکردنمدا گەڕێنرابوونەوە و نەیانهێشتبوو بێنە ژوورەوە و چاویان پێمبکەوێت. بێگومان من ئاگام لەمە نەبوو. بەهۆی پێداگری کاک زەفەرەوە، یەک دوو شەو لە ماڵەکەی ئەوانیش لە ناوچەی زەیتونبورنوو مامەوە. لەوێش وەڕز بووم، کەشوهەوای ئەوێش دڵتەنگکەرانە و بە شێوەیەک نەبوو کە ئارامی و دڵنیایی بداتە مرۆڤ.\n” لەو کاتەی لە ئیزمیر دەژیام، زۆر دژواربوو ژیانم. هەموو کتێبەکانم کردە تورەکەیەکەوە و فرۆشتم بە کتێب فرۆشێک. هەرچیەک زۆر پێوستم بوو لە کتێبەکان، جیام کردەوە و ئەوانی ترم هەمووی فرۆشت. هەندێک کتێبی وەک مێژووی فەلسەفە و ئینسایکلۆپیدیای فەلسەفەم جیاکردبوویەوە. هەندێک لە هاوڕێکانم دواتر مەراقی ئەو کتێبانە لێیدان و کڕییان، ئێستا دەڵێم خۆزگە نەمفرۆشتنایە، بەڵام کە بیرم دەکەوێتەوە چاوەکانم پڕ لە ئاو دەبن؛ دەبێت دانیش بەوەدا بنێم کە زۆر ناچار بووم، بۆیە فرۆشتمن. من سەردەمانێکی ژیانم بە گوێرەی ئەوەی لە جزدانەکەمدا هەبوو ژیاوم. بە خۆم دەوت: دەتوانم لەم تەمەنەدا چەندین ساڵ بەیانیان بە خواردنی چۆرەکێک ڕۆژ بکەمەوە و بەڵام دەست لە کەس پان نەکەمەوە…\nدۆستان تەنانەت گەر گوڵیشت تێبگرن بریندارت دەکەن، بەڵام من زۆر جار لە جیاتی گوڵ بە پیک بەسەریاندا کێشاوم. لەم حاڵەدا بەردەوام ناچاری ئەوە بووم کە ئازار و ناسۆری ناخم بخۆمەوە. هەربۆیە زەردەخەنە دەکەیت و لە ناخیشتەوە خوێن و زوخاو هەڵدەقوڵێت. یاخود دەبێت شەربەتی شیرین دەرخواردی ئەوانە بدەیت کە زوخاوت پێ دەڕێژن. ئەمانە هێندەی ئەوەی بە دەم دەوترێن کارێکی ئاسان نیە، بەڵام دەبوو لەبەر ئەو داوایەی لەسەر شانمانە بەرگەی هەموو ئەمانە بگرین”. ئەوانەی ئێمەش لە ناو خۆیاندا خەریکی ڕاوێژ بوون و بڕیارگەلێکیان دەردەکرد. درێژەیان بە بۆشاییەکەی دوای ١٢ ی ئازار دەدا، تەنانەت جارێکیان پێیان وتم:” هاوڕێکانی ئێمە خەریکی ڕاوێژکردنن، گەر حەز دەکەن ئێوەش دەتوانن بەشداری بکەن” ئەم قسەیە لەلای من زۆر لە زیندان سەختتر بوو”…\nئەنگواس: نارەحەتیەکی جەستەیی و دەرونیەوە کە دەبێتە هۆی گرژبوونی ماسولکەکانی سەرو سک هەتا دەگاتە قوڕگی مرۆڤ.\nئەنەس کانتەر: هەوڵدەدەم ببم بە دەنگێک بۆ ستەملێکراوان


ده‌ڵیێن سبه‌ی جه‌ژنه !!!\nشەممە, 18. 8. 2012\tئه‌ژین به‌هرامی\nیانی کۆرپه‌کانی نیشتمانی منیش جه‌ژن بگرن!!\nئاخر پێم ناڵێن بۆچی جه‌ژن ؟؟\nبۆ ئه‌و خێروبه‌ره‌که‌ته‌ی که مانگی ره‌مه‌زان رژاندیانه تاریکه بازاره‌که ی سنه\nیا جه‌ژن بۆ حه‌له لۆ کردنی مریشکه سوره‌کان !!!! به هێلکه‌ی 2 زه‌ردێنه‌وه ....\nجه‌ژنه جه‌ژنه !! نه‌تان زانیوه هه‌ر ئه‌م ئێواره‌یه\nمنداڵه 13 ساڵه کاسبکاره‌که‌م درایه به‌ر فیشه‌کی شادی..!\nجه‌ژنه ده‌ی شیرینی بگێرن، ئاها 2 کیژۆڵه‌که‌ی روانسه‌ر\nئه‌م به‌یانیه خرانه کونجی به‌ندیخانه‌وه\nده‌ی سفره‌ی جه‌ژن برازێنه‌وه ، بۆ راوه‌ستاوی ؟؟ چیی ؟؟ گوێم لێ نه‌بوو\nوتت تۆ دایکی شه‌هید یوسفی؟ کێ ؟ خوشکی شه‌هید ئازاد\nنا پێم مه‌ڵێ که منداڵه ساوایکه‌ی شه‌هید حوسێن و\nدراوسێ ئازیزه‌که‌ی شه‌هید سه‌یفوڵای!! ئاخ......\nباش بیرم مه‌خه‌نه‌وه تو ئه‌و خودایه...\nمنداڵه‌کانی ژیر خاک و ئاسنه‌که‌ی بومه‌له‌رزه‌ی ئازه‌ربایجان؟؟!!!\nنااااااااا.... خۆ ئه‌وانه هاوڵاتی من نه‌بونن... به من چی!!\nنه‌فه‌رێک که‌متر.. رانه مریشکێکی جه‌ژنانه زیاترر...!!!!!\nچیه شه‌رم ئه‌تانگرێ .. نا بپارێنه‌وه .. نه‌زر بکه‌ن.. دوعا بکه‌ن\nبه‌زه‌یی گه‌وره‌ی ئه‌م گه‌ردونه بمانگرێته‌وه و\nئیتر سبه‌ی به‌یانی که له خه‌و هه‌ستام\nماڵپه‌ری کوردستان میدیا نه‌ینوسیبێ\nسزای زیندان بۆ رۆژنامه نوس " ئاسۆ"..\nسزای سیداره بۆ تازه لاو " ئاوات"\nسزای سه‌نگسار بۆ کیژیؤڵی ئیلامی " نیشتمان"\nچیه ؟ هێشتا جه‌ژن ئه‌گێڕن !!!!!!\nپه‌له‌مه‌که کوڕم..... با رۆژ بێته‌وه..\nبه‌یانی له نوێژی جه‌ژن .. ره‌هبه‌ر\nمزگێنی کوژانه‌وه‌ی بۆمبه ئه‌تۆمیه‌که‌ی\nسه‌ر سفره‌ی ماڵه‌کانت پێ ڕاگه‌یه‌نێت.......\nجاری خوێندراوه: 2369


پێداچوونەوی ١٠:٥٧، ١ی شوباتی ٢٠٠٩ لە لایەن Sia (لێدوان | بەشدارییەکان) (←جۆرەکانی سەرنج PHP)\nسەرنج نوسین وەکو باوە بۆ ئەوەیە زیاتر ڕوونکردنەوە بدەیت بەفرمان و کار شوێن و داخوازی. هەمان کات دەتوانێت سوودمەندبێت بۆ یەکێک پاس خۆت کەئەو کۆدانە بخوێنێتەوە بەبێ کێشە و مەبەستەکە بگات بزانێت بۆ ئەم کردارە کراوە. زۆرکات بۆ خودی کۆدنوسەکەش پێویستە کاتێک زۆر کۆد بنوسێت. بەهەمان شێوە دەتوانرێت فرمان و چەند کردەیەکی پێ ناچالاک بکەیت.\nلە HTML دا فێبوویت کەسەرنج نوسین بەهۆی\n<!-- سەرنج لەHTML -->\nئەم جۆرەیان تاوەکو کۆتایی مۆدێکی PHP کەبە?> کۆتایی دێت بڕ دەکات. وەهەمیشە بە // دەستپێدەکات. بەڵام ئاگاداری ئەوەبە لەگەڵ\nوەرگیراو لە «https://chawg.org/wiki/w/index.php?title=PHP&oldid=304»


سه‌رۆک ئۆباما له‌گه‌ڵ جه‌نه‌ڕاڵ مه‌کـکرسته‌ڵ کۆده‌بێته‌وه\nی مانگی شه‌ش ٢٣, ٢٠١٠\nفه‌رمانده‌ی باڵای له‌شـکری ئه‌مه‌ریکا له ئه‌فغانستان ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه له‌گه‌ڵ سه‌رۆک ئۆبامادا کۆده‌بێته‌وه. ناوبراو بۆ کۆشکی سپی بانگ کراوه پاش ئه‌وه‌ی خۆی و کارمه‌نده‌کانی له وتاری گۆڤارێکدا گاڵته‌یان به ئه‌ندامه باڵاکانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی سه‌رۆک ئۆباما کردووه.\nبه‌ڕێز ئۆباما دوێنێ سێشه‌ممه ڕه‌خنه‌ی له جه‌نه‌راڵ ستانلی مه‌كکرسته‌ڵ گرت له‌سه‌ر ئه‌و هه‌ڵـسه‌نگاندنه لاوازه‌ی، به‌ڵام گوتیشی به‌ر له‌وه‌ی بڕیار بدات ئایا له پـۆسته‌که‌ی لای بدات یان نا ده‌یه‌وێت به ڕاسته‌وخۆ قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بکات.\nمیدیاکانی ئه‌مه‌ریکا ڕاده‌گه‌یه‌نن که مه‌ککرسته‌ڵ ئاماده‌یه بۆ ده‌ست له کارکێشانه‌وه.\nبه‌ر له ده‌رچوونی بۆ واشنتن مه‌ککرسته‌ڵ گوتی ئه‌و ڕاپـۆرته‌ی له ڕۆڵینگ ستۆن دا بڵاو بۆته‌وه هه‌ڵه بووه‌و نه‌ده‌بوایه به‌و شێوه‌یه بـبوایه.\nله‌و ڕاپـۆرته‌دا یاریده‌ده‌رانی مه‌ککرسته‌ڵ گاڵته به کاربه‌ده‌سته باڵاکانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئۆباما ده‌که‌ن و به که‌سـانی گاڵته‌جاڕ و بێ توانا ناویان ده‌به‌ن. هه‌روه‌ها له ڕاپـۆرته‌که‌دا هاتووه جه‌نه‌راڵ مه‌كکرسته‌ڵ هه‌ر له یه‌که‌م کۆبونه‌وه‌یدا له‌گه‌ڵ سه‌رۆک ئۆباما بێ هیوابووه.\nوته‌بێژێکی سه‌رۆکی ئه‌فغانستان حامید کارزای ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه له ڕایگه‌یاندنێـکدا جه‌نه‌راڵ مه‌كکرسته‌ڵی به هاوبه‌شێکی باوه‌ڕپێکراوه ناوبرد و گوتی یه‌کێکه له که‌سه گرنگه‌کان له په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌مه‌ریکا و ئه‌فغانستان.


خانوو بۆ فرۆشتن له سلێمانی-زڕگوێز – Mulk Real Estate\nخانوو بۆ فرۆشتن له سلێمانی-زڕگوێز\n#خانوو بۆ فرۆشتن ،لە #زڕگوێز، نزیکی جادەی ڕەیسی ،ئاوی ڕەئیسی ھەیە. پێکھاتووە لە:میوان+مەتبەخ+ھۆڵ+نوستن+موشتەمەلات . نرخ:قوفڵی ١٩٠$ یەک دەفتەرو ٩٠ گەڵا بۆ زانیاری زیاتر پەیوەندی بەم ژمارەیەوە بکە 07719928007? یان سەردانی #نوسینگەی #بنیاد ? بکەن قڕگە-لەسەر شەقامی ٢٠ مەتری بەینی کۆمپانیای نەوزاد و نەخۆشخانەی شۆڕش -خوار فەرمانگەی ژینگەی سلێمانی\nخانوو بۆ فرۆشتن له سلێمانی-شاری ڕۆشنبیران خانوو بۆ فرۆشتن له سلێمانی-سه‌رچنار


ئەندامێكی پەرلەمانی كوردستان ئاشكرایدەكات، لە گرانبەھاترین شوێنی ھەولێر، دوو پارچە زەوی بە ڕووبەری 680 دۆنم زەوی لە زۆنی زێڕ مابووەوە، دەكرا بكرایە بە پرۆژە و داهاتەكەی یەك ملیار دۆلار بووایە، بەڵام دراوە بە دوو كۆمپانیای دەستڕۆیشتوو.\nعەلی حەمەساڵح، ئەندامی پەرلەمانی كوردستان لە هەژماری تایبەتی خۆی لە فەیسبووك نوسینێكی بڵاوكردووەتەوە، ئاشكرایكردووە، “لەماوی ڕابردوودا زۆر ھەوڵمدا ئەم زەوییە بفرۆشرێت، ئەگەر 40٪ بکرایە بە سەوزایی و بە دیزاینێکی شایستە بفرۆشرایە و بکرایە بە پڕۆژە، زیاتر لە یەک ملیار دۆلار داھاتی دەبوو بۆ خەزێنەی گشتی”.\nبەڵام دەڵێت، “دواجار لەنێوان دوو کۆمپانیای دەستڕۆیشتوودا دابەشکرا، لە ڕێگای کۆمپانیای لالاڤەوە دەکرێتە گرانبەھاترین پرۆژەی ھەولێر”، بەوتەی ئەو پەرلەمانتارە، دوو كۆمپانیاكە پارەیەكی زۆر قازانج دەكەن.\nدەقی نوسینەكەی عەلی حەمەساڵح:\nلە گرانبەھاترین شوێنی ھەولێر، بەرامبەر فڕۆکەخانەی ھەولێر، نێوان شەقامی 100 مەتری ق 120 مەتری..\nدوو پارچە زەوی بەڕووبەری 680 دۆنم زەوی لە زۆنی زێڕ مابووەوە، ململانێ بوو کامیان بیبەن!!\nلەماوی ڕابردوودا زۆر ھەوڵمدا ئەم زەویە بفرۆشرێت، ئەگەر 40٪ بکرایە بە سەوزایی و بە دیزاینێکی شایستە بفرۆشرایە و بکرایە بە پرۆژە، زیاتر لە یەک ملیار دۆلار داھاتی دەبوو بۆ خەزێنەی گشتی (زیاتر لە دوو ھێندەی ئەو پارەیەی ئەم کابینەیە بۆ پرۆژە خەرجی کردووە).\nکۆمپانیایەکیان نزیکەی 400 دۆنم و ئەوی دیکەش 280 دۆنمی برد!!\nبەشێک لەو پرۆژەیەی کە سەدان ملیۆن دۆلاریان بۆ کۆدەکاتەوە..\n65 باڵەخانەی 20 نھۆمی، نرخی یەک مەتر شوقە 1500 دۆلارە، واتە: شوقەیەک ئەگەر 200 مەتر بێت 30 دەفتەر!\n750 ڤێلای ھەزار مەتری، نرخی مەترێک 2500 دۆلارە، واتە: ڤێلایەک (دوو ملیۆن و 500 ھەزار دۆلار) 250 دەفتەر دۆلار!\nھەندێک ڤێلای زیاتر لە دوو ھەزار مەترە و نرخی مەترێک 3000 دۆلار، واتە: ڤێلایەک (6 ملیۆن دۆلار) 600 دەفتەر!\nلە ئاوی ئیفرازەوە ئاو ڕادەکێشرێت بۆ ڕووبارێکی دەستکرد بۆ ناو پرۆژە! لەکاتێکدا ھەولێر بێئاوە!\n-قازانجی ئەو دوو کۆمپانیایە لەم زەویە بەبێ ئەوەی ھیچ کارێک بکەن زیاتر لە دوو ھێندەی تێچوونی شەقامی 120 مەترییە!\n-قازانجی ئەم دوو کۆمپانیایە پارەی دروستکردنی ھەزار و 200 قوتابخانەیە!\nیۆنان.. ئاگر لە پایتەخت نزیكدەبێتەوە\n(ڤیدیۆ) ئاڵتونی تۆکیۆ خرایە گەردنی تۆپی پێی بەرازیل\nئەمڕۆ كارەبای 24 كاتژمێری بە هاوڵاتییانی هەرێم دەدرێت\nئەندامێكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی دەڵێت، بڕیارە ئەمڕۆ وەزارەتی كارەبا، وزەی كارەبا بۆ ماوەی 24 كاتژمێر بۆ سەرجەم شار…\n”گرێبەستەكانی هەرێم پووچەڵن”\nسۆمۆ هەنگاوەكانی مامەڵەكردن لەگەڵ دۆسیەی نەوتی هەرێمدا دەخاتەڕوو\nکۆمپانیای سۆمۆ بۆ بە بازاڕکردنی نەوتی عێراق، جەختدەكاتەوە هۆشداری داوە بە کۆمپانیا نەوتییەکان بەبێ گەڕانەوە بۆ حکومەتی ناوەندی…


عەفرین لە جەنجاڵی هەڵوێستە دژەكاندا\nچەند رۆژێك لەمەوبەر، لەسەردانی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ توركیا، هەردولا لە وتووێژەكانیاندا لەسەر ئەوە رێك كەوتن كە پەیوەندییەكانیان بەپێی "میكانیزمێكی دووقۆڵی" دەربارەی سوریا رێك بخەنەوە. هەرچەند هیچ رونكردنەوەیەك دەربارەی ئەو میكانیزمە دوقۆڵییە نیە، بەڵام پێدەچێ هەردولا هەوڵێكی لێبڕاوانەیان بۆ فریاكەوتنی پەیوەندییەكانیان داوەو بە هەندێ پرنسیپی گشتی گەیشتون كە وردەكارییەكانی بە قەد ئەوەی كە پێویستە هێشتا رون نین.\nلەگەڵ بڵاوكردنەوەی ئەوەی كە ئەمریكییەكان و توركەكان گەیشتون بە "میكانیزمی دوقۆڵی" ، كوردە سورییەكان و حكومەتی سوریاش كەوتنە گەڕ بۆ گەیشتن بە "میكانیزمی دوقۆڵی" و زۆری نەخایاند هەواڵی رێككەوتن لەسەر رازیبونی هێزەكانی یەپەگە بەكردنەوەی دەرگاكانی عەفرین بۆ چەكدارە خۆبەخشەكانی سەر بە حكومەتی سوریا بڵاو بۆوە.\nئەگەر توركیا رێوبانەكانی كە بەرەو عەفرین دەچن، تۆپباران نەكردایە، ئێستا ژمارەیەكی زۆرتری هێزەكانی سەر بە حكومەتی سوریا لە ناو عەفرین دا دەبون. هەواڵیش هەیە كە...\nوەرزی خستنی فڕۆكەكان\nپێدەچێ وەرزی خستنی فڕۆكەكان لە سوریا دەستی پێ كرد بێ. لە 3ی شوبات فڕۆكەیەكی سۆخۆی 25ی روسی لە ئاسمانی ئیدلب بە موشەكێكی دژ بە فڕۆكە خرایە خوارەوەو فڕۆكەوانەكەی لە ناوچەیەكدا دابەزی كە لە ژێر دەسەڵاتی چەكدارەكانی بەرەی نوسرە دایە. ئەم فڕۆكەیە دووەم فڕۆكەی جەنگیی روسیایە كە لە سوریا دەخرێتە خوارەوە.\nهەروەها لە 10ی شوباتدا فڕۆكەیەكی ئێف 16ی ئیسرائیلی كە بە ئاسمانی سوریا دەسوڕایەوە، تەقەی لێ كراو پێكرا، دواتریش لە باكوری حەیفا كەوتە خوار. فڕۆكەیەكی ئێف 15ی ئیسرائیلیش پێكرا، بەڵام فڕۆكەوانەكەی گەیاندییە ناو ئیسرائیل و لە شوێنێكدا نیشتەوە. هەر ئەو رۆژە ئیسرائیل فڕۆكەیەكی بێ فڕۆكەوانی ئێرانی لە شیوەكانی ئوردون خستە خوارەوە.\nلە عەفرینیش هێزەكانی كورد لە 10ی شوباتدا هەلیكۆپتەرێكی توركیایان خست و...\nعەفرین و ململانێی دژەكان\nهیچ كات پەیوەندیی نێوان دوو ئەندامی پەیمانی ناتۆ، بەقەد پەیوەندیی ئێستای نێوان توركیا و ئەمریكا خراپ نەبوە. ئەمەش زۆرتر لە میدیاكانی توركیادا دەردەكەوێ. وتارێكی ئەم دواییەی برایم قەرەگول لە رۆژنامەی "یەنی شەفەك" كە زۆر لە ئەردۆغانەوە نزیكە، هێرشی توندی كردۆتە سەر ئەمریكا و بە "دەوڵەتێكی دوژمن" ناوی بردووە كە گوایە "پلانی بۆ وێران كردنی توركیا" هەیە. هەر لەم وتارەدا داوا كراوە حكومەت بنكەی ئینچەرلیك دابخات.\nلەوەتەی توركیا ئۆپەراسیۆنی عەفرینی دەست پێ كردووە، میدیاكانی توركیا بە بەردەوامی هێرش دەكەنە سەر ئەمریكا. وردتر، لەوەتەی توركیا هەستی كردووە عەفرین بە ئاسانی ناگیرێ و رەنگە ئۆپەراسیۆنەكە درێژە بكێشێ، تەنگەتاو بووە و ترسی سوپرایزی پێشبینی نەكراوی لێ نیشتووە. رۆژنامەی "میللیەت" لە وتارێكدا كە خاتوو سەرپل چوویكجان نوسیویەتی، گوزارشتی لەو نیگەرانییە كردووە و...\nشاندی هەرێم لە بەغداوە بۆ تاران\nفایلەكانی نێوان هەولێر و بەغدا لە ساڵی تازەدا\nعیراقی داهاتوو لە نێوان مالیكی و عەبادیدا\nخۆپیشاندان وەك ماف و وەك رەفتار


دایكە بریتانیاییە ناڕازیەكان لە سەر شەقام شیر دەدەنە كۆرپەكانیان – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / دایكە بریتانیاییە ناڕازیەكان لە سەر شەقام شیر دەدەنە كۆرپەكانیان\nدایكە بریتانیاییە ناڕازیەكان لە سەر شەقام شیر دەدەنە كۆرپەكانیان\nیه‌ك شه‌ممه 7 كانونی یه‌كه‌م 2014\tجیهان, هەواڵ 83 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nژمارەیەك دایكی خەڵكی وڵاتی بریتانیا لە ناڕەزایی بە هەڵسوكەوتی نەشیاوی فریاگوزارانی هۆتێلێك لوكس لە شاری لەندەن، لە بەرامبەر ئەو هۆتێلە و لە سەر شەقام دەستیان كردە شیردان بە كۆربەكانیان و ئێستاكە باسێكی گەرم و گوڕ لە بەریتانیان سەبارەت بە هەڵوێستی ئەو دایكانە، هەڵگیرساوە.\nئەم ناڕەزاییە لە كاتێكدا سەریهەڵدا، كە یەكێك لە فریاگوزارەكانی هوتێلێك لە شاری لەندەن پایتەختی بریتانیا كاتێ دەبینێ دایكێك شیر دەداتە كۆرپەكەی و مەمكیشی لە دەرەوەیە، پارچەیەكی سپی گەورەیان دابووە سەر ئەو دایەكەدا و ئەوەش ناڕەزایی ژمارەیەك لە ژنانی ئەو وڵاتەی هەڵخڕاند.\nبە پێی یاسایەك كە لە ساڵی 2010ی زایینی لە بریتانیا پەسەند كرا، هەڵاواردن بەرامبەر ئەو دایكانەی كە شیر دەدەنە كۆرپەكانیان، دژی یاسایە. كاربەدەستانی ئەو هۆتێلە وتوویانە: ئەوان بە پێی سروشتی خۆیان ناڕەزاییەكیان بەرامبەر بە شیردانی دایكان بە كۆرپەكانیان نیە، بەڵام داوا لە میوانەكانیان دەكەن تا بە چەشنێ شیر نەدەنە منداڵەكانیان و سەرنجی كەسانی دیكە رانەكێشێ.\nلە ئاكامی ئەو كردەوەیەدا نزیك بە 15 دانە لە دایكانی شاری لەندەن رۆژی شەممە 15ی مانگی سەرماوەز لە ئەو بەری شەقامی بەرامبەر بە هۆتێلەكە كۆبوونەوە و دەستیان كرد بە شیردان بە كۆرپەكانیان.\nئێستاكە هەڵوێستی ئەو دایكانە لە بیروڕای گشتی بریتانیا بووەتە هۆی هەڵخڕاندنی هەندێ قسە و باس و لە هەمان كاتدا دەیوید كامێرۆن سەرۆك وەزیرانی بریتانیا، یەكێك لە لایەنگرانی شیردانی دایكان بە منداڵەكانیان لە شوێنی گشتیدایە.


چوار شەممە, 19 ئایار 2021 11:43\nزانکۆی کوردستان، چوارشەممە، ١٩ی ئایاری ٢٠٢١\nدەمەوێت بە سوپاسکردنی زانکۆی کوردستان دەست پێ بکەم بۆ بانگهێشتکردنم بۆ ئەم چالاکییەی ئەمڕۆ. شانازییەکی گەورەیە و خۆشحاڵم کە من لێرە ئامادەم.\nمن ئەمڕۆ دەمەوێت گەر ڕێگەم بدەن زۆر بە ڕاشکاوی قسە بکەم. مەبەست لە سەرنجەکانم هەم تەحەددی کردنە و هەمیش بۆ هاندانی بیرکردنەوەیە بۆ ئەوەی بتوانین ڕاستگۆیانە و بنیاتنەرانە هەوڵ بدەین لەپێناو دۆزینەوەی چارەسەر بۆ هەندێک لە گیروگرفتەکان و کێشەکانی سیستەم.\nبە واتایەکی تر، رەنگە هەندێکتان ئەم رایانەی منتان لە رادەبەدەر بە ڕاشکاو بزانن بەڵام وەک کورد دەڵێت "دۆست ئەو کەسەیە بتگریەنێت."\nدەبا رووبەڕووی ببینەوە. لە هەندێک لە گفتوگۆیەکانم لە هەرێمی کوردستاندا دیدە دەربڕاوەکان، پێمان خۆش بێت یان ناخۆش، دلێرانەن. لە هەمان کاتیشدا، ئەمە یەکێکە لەو شتانەی کەمن پێی سەرسامم. هەروەها نابێت ئاڵوگۆڕی بیروڕا تەنها بۆ مەبەستی کۆبوونەوە بێت و بەس بەڵکوو پێویستە لەپێناو باسکردنی کرۆکی بابەتەکان بێت بە مەبەستی دۆزینەوەی چارەسەر.\nئامادەبووانی بەڕێز و خۆشەویست،\nخەباتی نەپساوە بۆ کۆنترۆڵکردنی چارەنووسی یەکێک پێویستە بۆ هەر کەسێک. بە سەیرکردنی مێژوو و جوگرافیای ئەم ناوچەیەش، بە ڕای من باشترە بڵێین کە ئەم دۆخە بە تایبەتی بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستانیش راستە. سەیرکردنی رابردوو بەسە لەم رووەوە و هەروەها ئێستا و ئایندەش پڕە لە نادڵنیایی و مەترسی.\nئەوەی کە ئێمە دەیزانین ئەوەیە کە ئەم قەوارە ئۆتۆنۆمييه‌ى ئێستا کات و قوربانییەکی زۆری ویستووە. بەڵام وەک هەر شوێنێکی تری ئەم جیهانە، ماف و ئازادیيەکان هەروا بە ئاسانی بەدی نەهاتوون. نەخێر، هەرگیز.\nئەوەی من دەمەوێت بیڵێم ئەوەیە کە هەرگیز وا مه‌زانن ئەم جۆرە ئوتۆنۆمييه هەر بە مسۆگەری هەتاهەتایی دەمێنێتەوە. هەر بۆیە یەکڕیزی بۆ مانەوەی ئەم قەوارەیە لەوپەڕی پێویستیدایە.\nلە ڕاستیدا، من هەر وەک لە هەفتەی رابردوودا بە ئەنجوومەنی ئاسایشیشم وت کە هێزی سیستەمی فیدڕالی لە بەهێزیی ئەو گرێبەستانەوە سەرچاوە دەگرێت کە لەنێوان پێکهاتەکاندا هەیە کە ئەمانیش هێزی خۆیان لە ئاشتەوایی و یەکڕیزی نێوان کۆمەڵگاکانەوە وەردەگرن.\nسەبارەت بە عێراقيش، وڵاتەکە بە قەد ئەو پەیوەندییەی کە پێکهاتە جیاوازەکانی بەیەکەوە گرێ دەدا بەهێزە. بە زۆریش ئەم خەڵکە جیاوازانە پێویستیان بە ئاشتەوایی نێوان کۆمەڵگاکان هەیە.\nئێستا هەرێمی کوردستان بە دڵنیاییەوە و بە شێوەیەکی بۆماوەیی و بەرفراوان پڕە لە جیاوازی و فرە ئاینی و فرە زمانی ئەمەش بە ڕوونی لە سەردانەکەی ئەمدواییەی پاپا فرانسیسدا رەنگی دایەوە.\nیەکێک بۆى هه‌يه بڵێت بەهێزیی و بووژانەوەی بەرچاوی هەرێمی کوردستان لە هەبوونی ئەم جیاوازییانەوە سەرچاوەی گرتووە.\nیەکێک هەتتا دەتوانێت بشڵێت "یەکییەتی دژەکان" یەکێک بوو لەو هۆکارە بناغەییەی کە بووە هۆی دروستبوونی هەرێمی كوردستان و بە دڵنیاییشەوە هەر ئەم بنەمایەشە کە دەتوانێت ئایندەی مسۆگەر بکات.\nبەڵێ وەک زۆربەی وڵاتان، لە عێراق و هەرێمی کوردستانيشدا ناکۆکی سیاسی هەیە و زۆربەی دیموکراسییە بەهێزەکانی ئەمڕۆش دوێنێ بە هەمان دۆخی شەڕ و خوێنڕشتن و نەهامەتیدا تێپەڕیون.\nهیچ پێویست بە وتن ناکات کە کوردستانێکی بەهێز مانای توانابوونیەتی له‌وه‌ى كه بە باشترین شێوە بەرژەوەندییەکانی بپارێزێت. بە پێچەوانەوەشەوە، پەرتەوازەیی دەبێتە هۆی لاوازی.\nبێگومان، هەرێمە کوردستانێکی بەهێز و یەکگرتوو دەبێتە مایەی بەهێزبوونی عێراقی فیدڕالیش، نەک هەر لەسەر ئاستی ناوخۆیی بگرە جیهانیش. هەروەها گومانیش لەوەدا نییە کە بەهێزبوونی ناوخۆیی دەبێتە هۆی بەهێزبوونی دەرەكيش.\nمن وەک سیاسەتمەدارێکی پێشووى ئەوروپايى ، دەتوانم لە ئەزموونی خۆمەوە پێتان بڵێم کە فه‌راهه‌مكردني دیموکراسی، بە تایبەتیش ئەوەی کە ئاستی زۆر جیاوازی فەرمانڕەوایی هەیە، کارێکی سەختە.\nئەمە زۆر ڕاستە کە دیموکراسی درێژخایەن لە کۆمەڵگاکاندا لە چاوتروکانێکى موعجیزە ئاسا بەدی نایەت بەڵکو سازشکردن پێویستی بە ئارامگرتنی لەڕادەبەدەر و بریاری شێلگیرانە هەیە.\nبێئارامی ئاساییە و من بە تەواوی ئاگادارم لێی. ڕەنگە هەتتا بۆ پاڵنانی شتەکان بە ئاراستەی بەرژەوەندیی هاوبەشی زیاتر ویستراویش بێت.\nبەڵام بە شێوەیەکی مسۆگەریيانە پێویستە پرۆسەی دیموکراتی کاتی بدرێتێ بۆ ئەوەی بتوانێت گەشە بکات.\nئەمە رەنگە ڕوو بدات. پێویستە کارلێکی تەندروستانەی ئۆپۆزسیۆن و حکوومەت و پێکهاتەی پارتە سیاسییەکان لە سەر هەموو ئاستەکانی ناوخۆیی و هەرێمی و نیشتمانی ڕێگەپێدراو بێت.\nلە میانەی هەموو ئەمانەدا، دوا ئامانجی سەرکردایەتی پێویستە بریتی بێت لە دابینکردنی خزمەتگوزاری بۆ هاوڵاتیيەکانی. چەقەکە پێویستە لەسەر ئەو چارەسەرانە بێت کە نوێنەرایەتی بەرژەوەندییەکانی هەموو خەڵکی هەرێمی کوردستان دەکەن به‌ڵام ئەو چارەسەرانەی کە لەسەر بنەمای زۆرینەداده‌مه‌زرێن ئەوە ناتوانن بە دوورمەودایی بمێننەوە.\nهەر وەک وتم یەکڕیزی ئەگەر بۆ یەکجاریش بەدەست بێت بەڵام هێشتاش نابێت بە مسۆگەر دابنرێت و بۆیە پێویستە بەردەوام کاری بۆ بکرێت.\nئەم "کاری ئیدامەدان" ە خۆگەیاندن و هانابردني بەردەوام بۆ ناو خەڵکی سادە و گفتوگۆ و کاری تۆکمەى پێويسته کە ئەمەش نیشاندەری ئەوەیە کە پێکهاتەکان و کۆمەڵگاکان لە هەموو کاتێک گوێیان لێ گیراوە.\nکاتێک کە یەکڕیزی تووشی هەڕەشەی لێکترازان دەبێت ئەوە ئەرکی سەرکردایەتییە کە رێنمایی بدات و بەرژەوەندییە دژەکان یەک بخات.\nلە هەمان کاتدا، ئەرکی هەر هاووڵاتییەکيشە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێت کە هاوسەنگی راگرتن لە نێوان دید و بەرژەوەندییە جیاوازەکاندا پێویستی بە سازش و نه‌رمى نواندنه وەک هەر کۆمەڵگەیەکی فرەڕا.\nسیاسەت بە "هونەری ئەنجامدانی ئەوەی دەکرێت بكرێت" پێناسە کراوە. پێمان خۆش بێت یان ناخۆش، نه‌رمى نواندن ڕێگەیەکە بۆ نه‌هێشتنى جیاوازییەکان. من ئەوەش رەت ناکەمەوە کە نه‌رمى نواندن رەنگە لەپڕ ببێتە هۆی بێهیواییش. بەڵام هەرچۆنێک بێت نه‌رمى نواندن بۆ یەکتر دەبێتە مايەی کردنەوەی دەرگای سەرکەوتنی درێژخایەن.\nبەو پێیەی کە هەموو سیاسەتێک دواجار هەر ناوخۆییە، بۆیە زۆر پێویستە کە گیانی یەکڕیزی و هاوبەشکاری بە کردەنی لەسەر ئەم ئاستە پیادە بکرێت. سیستەمی هاوسەنگ ئەو سیستەمەیە کە تێیدا دابینکردنی خزمەتگوزارییەکان لە هەموو کات و شوێنێکدا بە تەواوی مسۆگەر کراوە بێگوێدانە ئەوەی کە چ هێزێکی سیاسی لە دەسەڵاتدایە.\nلەگەڵ وتنی هەموو ئەمانە، ئێمە پێویستە جیاوازی بکەین لەنێوان یەکگرتوویی لەگەڵ یەکڕایی.\nئەوە کە تەنها کە کۆمەڵێک بتوانێت یەکگرێت و ببێتە یەک ئەوە هەرگیز مانای ئەوە نییە کە ناتوانرێت تاووتوێی تەندروستییانەی ناوخۆیی ئەنجام بدرێت یانیش ناتوانرێت چەندین دەنگی جیاواز ببیسترێن. راجیاوازی هەرگیز هەڕەشە نییە و بگرە بە پێچەوانەشه‌وه سەرچاوەی هێز و دەوڵەمەندییە.\nئەوەی کە شانبەشانی ئەمە گرینگە ئەوەیە کە قسە بۆ کردار بگۆڕدرێت. راسته قسە و راگەیاندنی بریقەدار باشە بەڵام دواجار بۆ ئەوەیە کە شتەکان ئەنجام بدرێن.\nهەر لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆرەوە تا دەگاتە وازهێنان لە بەرژەوەندیی تەسکی حیزبایەتی بۆ هەنگاونان بۆ یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە و ئەنجامدانی چاکسازی. بەڵێ "دیدی پێشمەرگە بۆ ٢٠٢٥" یەکێکە لە نمونە باش و تۆکمەکان. هەرێمی کوردستان چیتر نابێ بەسەر دوو ناوچەی "زەرد" و "سەوز" یان بەسەر هەر ڕەنگێکی تردا دابەش بێت. هەر بە ڕاستی کاتی ئاشتبوونەوە و یەکگرتن هاتووە بۆ ئەوەی سەقامگیریی سیاسیی بێتە ئاراوە.\nبا بێینە سەر سەروەریی نیشتمانی . بەداخەوه، هەڵکەوتەی ناوازەی جوگرافیی عێراق هەموو کات لە قازانجی دا نییە و لەمەدا هەرێمی کوردستانيش بەدەر نییە. بە واتایەکی تر، ئێوە رووبەڕووی چەندین بارودۆخی جیۆپۆلەتیکی دەبنەوە و هەر ئەم ڕاستییەش بەسە بۆ ئەوەی وا لە یەکێک بکات کە دوو جار بیر بکاتەوە.\nبەهۆی هەڵبژاردنی مانگی تشرینی یەکەمەوە عێراق لە بەردەم گۆڕانکارییەکی چارەنووسسازدایە. بە دڵنیاییەوە هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرد بە بەشدارییەکی فراوانەوە دەبێتە مایەی دابینکردنی ئایندەیەکی سەقامگیرتر و خۆشگوزەرانتر بۆ وڵات. لەلایەکی تریشەوە، ئەنجامەکانی ئەو هەڵبژاردنەش بۆ پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغداش لەوپەڕی گرینگیدان.\nئێستا، هەرێمی کوردستان بژاردەیەکی هەیە لەو رووەی کە دەتوانێت یەکگرێت و رێزی خۆی سەبارەت بە ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکان بەهێز بکات و پێشڤەچوونی بەرچاو لە چاکسازیی ئابوری و ئاسایشدا، کە ئاواتی لەمێژینەی خەڵکن، ئەنجام بدات و سەرەڕای جیاوازییە ناوخۆییەکانیش، کە من لەو باوەڕەم کە هه‌تتا لە ڕابردووشدا نەهێشتنیان زۆر ئەستەم بووبێت، دەست بەگفتوگۆ بکات.\nیانیش رەنگە لە دروستکردنی تەبایی و یەکڕیزیدا شکست بهێنێت و بەمەش هەموو دەسکەوتەکان بخاتە مەترسییەوە.\nلەمدواییەدا، بابەتی دەستووری کوردستان هاتەوە بەر باس و خواس و هەموو خەڵکیش لەسەر گرینگی هەبوونی دەستوور هاوڕان.\nگەر من هەڵە نەبم یەکەم رەشنووس لە ساڵی ٢٠٠٩ پێشکەش کرا. چەندین هەوڵ دران بەڵام لە چەند قۆناغی جیادا بەهۆی نەبوونی کۆدەنگیی و سازانی سیاسییەوە شکستیان هێنا.\nڕێگەم بدەن با ڕاشکاوتر بم. سەرکردایەتیی سیاسی و دەستوور بۆ خەڵکه كه پێويسته مافەکانیان و هەروەها چۆنیەتی پاراستنی مافەکانیشيان مسۆگه‌ر بكات و هەروەک چۆن سنووری دەسەڵاتەکانیش دیاری بكات.\nراستە دەستوور گرێبەستێکی کۆمەڵایەتییە بەڵام چالاککردنی پرۆسەکانی تریش بە دڵنیاییەوە دەبێتە هەلێکی گرینگ بۆ هەموو پێکهاتە و کۆمەڵگاکانی هەرێمی کوردستان بۆ ئەوەی بەیەکەوە دانیشن.\nرەنگە ببێتە مایەی نەهێشتنی جیاوازی و ناخۆشییەکان و قبوڵکردنی خەڵکی تر و هەروەها، گەر پێویست بێت، ببێته مايه‌ى داوای بووردن و رێزگرتن لە مێژووی یەکتر و هەروەک چۆن رەنگە ببێتە مایەی زاڵبوون بەسەر کێبڕکێی سیاسیی و هاوبەشکاری و چەقبەستوویی نێوان پارتە سیاسییەکانیش.\nهەروەها دەکرێ ببێتە مایەی هەلێکی زۆر باش بۆ دروستکردنی شانازی بەرەوپێش و متمانەش.\nئەمە دەرفەتێکیشە بۆ بەروونی دەستنیشانکردنی هێز و بەرپرسیاريى دامودەزگاییش. ناڕوونی یاسایی زیانی هەیە لەسەر ئاستی فیدرالی و هەرێمی کوردستان.\nبە هەر حاڵ، گەر ئێوە دەتانەوێت پرۆسەکە سەرلەنوێ چالاک بکەنەوە ئەوە پێویستە بە رێکی و دروستی ئەنجامی بدەن. بەڵێنی بۆش و جێبەجێنەکراو دەبێتە مایەی بێمتمانەیی زیاتر. هەرگیز ڕقی هەڵچوو بە كه‌م وه‌رمه‌گرن.\nشەڕی سیاسی و حیزبحیزبێنێ تا ئێستاش هەر پەتایە و هەموو کون و کەلەبەرێکی گرتووەتەوە بەشێوەیەک کە جێگەی سەرسوڕمان نییە گه‌ر خەڵک متمانەی بەوە نه‌مابێت کە پرۆسەی سیاسی لە خزمەتی ئەواندا بێت یان ببێتە مایەی هیچ گۆڕانکارییەک.\nدووبارە، گەر ئێوە ئەمە دەکەن ئەوە بە ڕێکی و دروستی ئەنجامی بدەن.\nبێگومان دیکۆمێنتی ئەنجام پێویستە لەگەڵ دەستووری فیدرالی گونجاو بێت.\nئەمە خۆی لەخۆیدا گرفتێکی تری دروست کردووە چۆنکە دەستوری فیدرالی بەرچاوڕوونی تەواوی تێدا نییە. لەو کاتەی کە دەستوور گەڵاڵە دەکرا بنەما گشتییەکانی تێدا جێگیر کرا بەڵام جێبەجێکردنیان بە یاسایەکانی دواتر سپێردران.\nدوای شانزە ساڵ نەبوونی ئەم تایبەتمەندییە بووەتە سەرچاوەی مشتومڕی بەردەوام لە نێوان حکومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێمی کوردستاندا. هەر بۆیە چارەسەرێکی درێژخایەن لەوپەڕی پێویستیدایە. من دڵنیاشم کە ئێمە هەر هەموومان کۆکین لەسەر ئەوەی کە کاتی ئەوە هاتووە عێراق ڕێز لە هەموو پێکهاتەکانی بگرێت.\nلە کۆتاییدا ڕێگەم بدەن با جارێکی تر جەخت لەسەر گرینگیی ئەو دەسکەوتانە بکەمەوە کە لە سەدەکانی رابردوودا لەلایەن خەڵکی کوردستانەوە بەدەست هاتوون.\nپرسیارەکە ئەوەیە کە ئایە چۆن ئەم دەسکەوتانە درێژە و پەرە پێ بدەین؟\nلە کاتێکدا کە نەتەوە یەکگرتووەکان لەگەڵ ئێوەدایە، ئەوەش گرینگە کە پێش هەموو شتێک ئەوە بزانن کە هەر هەمووتان لەم پرسە بەیەکەوەن.\nیەکڕیزی وێڕای جیاوازییەکان کلیلی ناودەستتانە\nزیاتر لەم بەشە: « نوسینگەی مافەکانی مرۆڤ/ یونامی بەشداری دەکات لە دەستپێکی پلانی کاری نیشتیمانیی مافەکانی مرۆڤ لە عیراق\tئۆفیسی مافەکانی مرۆڤی یونامی خولێکی ڕاهێنانی پاڵپشتی مافەکانی مرۆڤی بۆ ڕێکخراوی ئەنجومەنی ئاوارەکانی نەرویج (NRC) ئەنجامدا »


له‌لایه‌ن: كارزان دوكانی - به‌روار: 2020-08-14-02:53:00 - کۆدی بابەت: 354\nئەتەكێـی مامەڵە كردن لەگەڵ كەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت جۆاروجۆرە ، وەك زانراویشە بۆ هەر شوێنە و قسەیەك هەیە ، كەواتە پێویستە بنەمای تایبەت بە سەلیقە و ڕەفتار جوانی هەبێـت بۆ مامەڵە كردن لەگەڵ ئەو كەسە كەمئەنداكانەدا .\nهەوڵ بدە ئەم خاڵانە جێبەجێ بكەیت\nدیاریكردنی شوێنێك بۆ پشوودانیان ، كە بە ئاسانی بتوانن بۆی بچن ، هەروەرها شوێنی تایبەت بە تەلەفۆن كردن . ئەگەر ئەم هۆكارانە نەبوون ، ئەوا پێویستە دەست بەجێ جێگرەوەكانیان دابین بكەیت، بۆ نموونە : ژوورێكی تایبەت یان هەر ژوورێكی تایبەت بە كارمەندەكان كە ئەو جۆرە پێداویستییانەی تێدا بێت، تەنانەت ئەگەر نوسینگەكەی خۆیشت بێـت ، لەگەڵ دابینكردنی كوپێك ئاو .\nقسەكردن بە ئاوازی دەنگی سروشتی خۆت ، كاتێك پێشوازی لە خەڵكانێك دەكەیت ئاستی دەنگت بەرز مەكەرەوە ، ئەگەر پێویستی نەكرد.\nئەگەر كەسێكت پێ ناسێنرا ئەندامێكی نەبوو ، ئەوا باشترە بە دەست تەوقەی لەگەڵدا بكەیت ، تەنانەت ئەگەر كەسەكە دەستی دەستكرد بوو یان جۆرە برینێكی پێوە بوو ، وا جوانترە بە دەستی چەپ تەوقە بكەیت ، بە نیسبەت كەسێكیشەوە نەتوانێـ بە دەستەكانی تەوقەت لەگەڵدا بكات ، ئەوا پێوستە لەسەرت دەست لە شانی یان لە قۆڵی بدەیت بۆ بەخێرهێنانی تا هەست بەوە بكات تۆ گرنگی بە بوونی ئەو دەدەیت .\nبە جۆرێك مامەڵە لەگەڵ كەسی بە تەمەن بكە ، كە شیاوی تەمەنەكەی بێـت .\nناوبردنی بە ناوی یەكەمی، ئەگەر لە سەرەتای كەشێكی خۆشەویستی هاوڕێیانەدا بوویت لەگەڵ ئامادەبوواندا .\nهەوڵ بدە دەست نەخەیتە سەر شانی یان سەری ئەو كەسەی كە كورسی جوڵاو بەكاردەهێنێـت .\nكاتێك لەگەڵ كەسێك دەدوێیت كە كورسی جوڵاو بەكاردەهێنێـت ، هەوڵ مەدە نزیكی بكەویت ، یان خۆتی پێوە ڕابگریت ، چونكە ئەو كورسییە بەشێكە لەو شوێنە تایبەتەی كەسی كەمئەندام هەیەتی و ، مافی خۆیەتی كە بە تەنها خۆی بەكاری بهێنێـت .\nكاتێك لەگەڵ كەسێكی كەم ئەندامدا قسە دەكەیت پێ،یستە تەماشای بكەیت ، ئەمەش بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ لە خۆتەوە بێ كۆمەك وەرگرتن لە لایەنی سێهەم .\nلە كاتی بوونی كەسێكدا كە ئاماژەكان وەربگێڕێـت بۆ كەم ئەندامەكە ، هەرگیز لەگەڵیدا مەدوێ یان پرسیاری لێ مەكە ، جەخت لەسەر ئەوە بكەرەوە ، كە پەیوەندییەكی نیگاكردن لە نێوان وەرگر و كەسی كەم ئەندامدا هەبێـت .\nخستنەڕووی كۆمەك كردن دەبێـت بە شێوەیەكی شیاو بێـت ، لەگەڵ پیشاندانی ڕێز و هەستیاری ، بەڵام ئامادەبە بۆ ڕەتكردنەوەی كۆمەكەكەت ، ئەگەر وەڵامەكەی ڕەتكردنەوە بوو ، ئەوا سوورمەبە لە سەر پێشكەش كردنی كۆمەكەكەت ، بەڵام ئەگەر قبوڵی كرد ، ئەوا گوێی لێ بگرە و ، چۆنی وت ئاوها بۆی جێبەجێ بكە .\nڕێگە بە كەسی نابینا بدە دەست بە ئانیشكتەوە بگرێت (لای ئانیشك یان زیك لەوێوە) ئەمەش هەستی ئەوە دەداتە كەسی نابینا كە ڕێنموێنی دەكەیت نەك لەگەڵ خۆتدا بردن و ڕۆیشتن لە پێشییەوە .\nمۆڵەت لە كەسی كەم ئەندام وەربگرە ، تا كەلوپەلەكانی بۆ هەڵبگریت ، بەڵام بە شێوازێكی شیاو .\nئەگەر ویستت چاكەت یا چەترەكەی لێ وەربگریت ئەوە كێشە نییە ، بەڵام شتێكی نەشیواەو گۆچانەكە یان داردەستەكەی لێ وەربگرین ، ئەگەر خۆی داوای ئەوەمان لێ نەكات .\nكاتێك هەندێك لەو دەستەواژانەت بەكارهێنا ، كە زۆر بەربڵاون مەشڵەژێ ، بۆ نموونە : كاتێك بە نابینایەكت وت "تەماشا بكە" مەیگێرەوە لەسەر دەمت ، تا وا هەست نەكات كە مامەڵەیەكی تایبەتی لەگەڵدا دەكەیت .\nكاتێ: سڵاو لە كەسێك دەكەیت كە بەتەواوی چاوی لەدەست دابێـ ، پێویستە خۆت و ئەو كەسانەش كەلەگەڵتدان بناسێنیت .\nئەگەر بە كۆمەڵ قسەتان كرد ، دەبێت ناوی ئەو كەسە بڵێیت كە لەگەڵیدا دەدوێـت ، بە ئاوازی سروشتی دەنگی خۆت بدوێ ، ئەگەر ویستت شوێنەكەت بگۆڕیت یان قسەكانت تەواو بوو ، پێویستە پێشتر ئاماژە بەوە بكەیت .\nكاتێك لەگەڵ كەسێكدا دەدوێیت كە لەسەر كورسییەكی جوڵاو دانیشتووە و ماوەیەكی درێژ دەخایەنێـت ، ئەگەر بكرێت دەبێت كورسییەك بهێنیت و بەرامبەری دابنیشیت ، تا بەرامبەر ئاستی چاوەكانی بیت ، ئەمەش قسەكردن لەگەڵیدا ئاسان دەكات .\nتا سەرنجی كەسێك ڕابكێشیت كە خراپ دەبیسێت یان هەر نابیستێت ، دەتوانیت بە هێواشی دەست بخەیتە سەر شانی یان بە دەست ئاماژەی بۆ بكەیت ، كاتێكیش لەگەڵیدا دەدوێیت ، ڕاستەوخۆ تەماشای چاوەكانی بكەو دەبێت چۆنێتی دەربڕینی دەستەواژەكان ڕاڤەبكەیت و ، بە لەسەرخۆیی و سروشتی قسە بكەیت ، زۆر لە خۆت مەكە لە كاتی قسەكردندا تا بتوانێت جوڵەی لێوەكانت بخوێنێتەوە ئەگەر بتوانێت .\nبە نیسبەت ئەو كەسانەشەوە كە پشت بە گوزارشتەكانی ڕوخسارو زمانی ئاماژە دەبەستن ، دەبێـ گرنگی بە پێگەی جەستەت بدەیت ، بە جۆرێك لە شوێنێكدا بیت ڕووناكی بەربكەوێـت ، دەمت بە هیچ شتێكەوە خەریك نەكەیت و ، دەنگت بەرز نەكەیتەوە .\nكاتێك لەگەڵ كەسێكدا دەدوێیت كە نابیستە ، دەبێـ بە وریاییەوە گوێی بۆ بگریت ، هەوڵ نەدە قسەكانی بۆ ڕاست بكەیتەوە ، بەڵكو لە ئاماژەكانتدا هاندەربە و هەوڵ بدە ئارام بگریت لەسەر گوێگرتن لە جیاتی ئەوەی بەردەوام بیت لەسەر قسەكردن ، ئەگەر ئاخاوتنەكە بە لاتەوە قورس بوو ، هەوڵ بدە پرسیارەكە دووبارە بكەیتەوە و ، ئەو پرسیارانە بەكاربهێنیت كە زیاتر گشتین ، ئەمە چارەسەرێكی زۆر چاكە . لەوە چامتر ئەوەیە ئەو پرسیارانە بكەیت كە پێویستیان بە وەڵامێكی كورتكراوە هەیە .\nبۆ ئەوەی وابكەیت ئاخاوتنی كۆمەڵەكە بۆ كەسە نابیستەكە یان نابیناكە ئاسانتر بێـت ، ئەوا پێویستە هەندێك ئاماژەی بینراو یان بینراو بەكاربهێنرێت ، بۆ دیاریكردنی ناسنماەی ئەو كەسەی كە دەدوێت ، هەروەها دەبێت ئاماژە بە گواستنەوەی ئاخاوتنەكە لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی تر بكەیت .\nئەو كەسانەی كە گوێچكەكانیان نابیستە ، پێویستە لەلای ئەو گوێچكەیانەوە دابنیشین كە ساغە ، تا بتوانێت گوێت بۆ بگرێت ، نابێت ڕاستەوخۆ بەرامبەری دابنیشیت .\nلە كاتێكدا كە نابیستی تەواوەتی بوو ، ئەوا زیادەڕەوی لە جوڵاندنی لێوەكانت دا مەكە ، ئەگەر كەسەكە لەوانە بوو كە توانای خوێندنەوەی لێویان هەیە ، ئەو زیادەڕەوییە دەیشڵەژێنێت ئەگەر ئەو فێری خوێندنەوەی جووڵەی سروشتی لێو بووبێت .\nلە كاتی ئاخاوتن یان كاتێك ووشەكان دووبارە دەكەیتەوە یان دووبارە لەبەرامبەر كەسی نابیستدا دای دەڕێژیتەوە ئارامگربە.\nئەگەر كەسەكە ئامێری یارمەتیدەری دەنگیی بەكاردەهێنا ، دەنگ بەرزمەكەوە ، چونكە ئەو ناتوانێت بە چاكی گوێی لێی بێت لەبەر ئەوەی ئەو ئامێرانە بە ئاوازی سروشتی دەنگ كاردەكەن ، لەوانەیە بە دەنگی بەرز تووسی ژاوە ژاو بن .\nهانی بدە لەسەر بەشداریكردن لە تەواوی چالاكییەكانی خێزاندا ، چونكە ئەو بە سروشتی خۆی كەسێكی كەنارگیرە.\nلەو كاردانەوانەی تێبگە ، كەلەهەندێك هەڵوێستدا دەیانوێنێت ، لەبەر ئەوەی لەوانەیە فشاری لە ڕادەبەری ئەو كەسانەی لە چواردەورین ، ببێتە هۆی دەرەنجامی پێچەوانە .\nبەڵام ئەو كەسەی تووشی ئاستەنگی بینایی بووە ، هەموو هەستەوەرەكانی تری بە توانایەكی بەرزەوە كاردەكەن ، بۆیە لە لای خۆت وەك كەسێكی هاوشێوەی خۆت بە هەند وەریبگرە ، و بە شێوەیەكی سروشتی مامەڵەی لەگەڵدا بكە .\nخۆت لە وشەی "دەبینێت" و هەموو ئەو وشانەی لەو جۆرەن بەدووربگرە ، چونكە كەسی نابینا وەك هەركەسێكی ئاسایی بەكاریان دەهێنێت .\nئەگەر لە ژوورێكدا لەگەڵیدا دانیشتبوویت ، ئەوە لە زەوق جوانی تۆیە ، كە باسی ژوورەكەی بۆ بكەیت و ناوی ئەو كەسانەشی پێ بڵێیت كە لە ژوورەكەدا دانیشتوون .\nجوانترە لە كاتی پەڕینەوە بە شەقامەكەدا ، لێی بپرسی كە ئایا پێویستی بە یارمەتییە؟ نەك دەستی بگریت و بتەوێت بە زۆر هاوكاری بكەیت ، بەبێ ئەوەی خۆی داوات لێ بكات .\nئەگەر داوای كۆمەكی لێ كردیت ، لێیگەڕێ ئەو دەست بە باڵی تۆوە بگرێـت ، نەك تۆ دەست بەوەوە بگریت .\nكاتێك شانبەشانی دەڕۆیت پێویستە هەر ئاستەنگێك دێتە بەردەمی ئاگاداری بكەیتەوە ، وەك پێ پلیكانە یان پێچ كردنەوە .\nئەگەر سەگێكی لەگەڵدا بوو ، هەوڵ مەدە یاری لەگەڵ سەگەكە بكەیت ، یان بە هەر جۆرێك ئازاری بدەیت ، چونكە لەوانەیە ئاسایشی كەسی نابینا پشت بەو سەگە ببەستێت كە هاوەڵێتی دەكات .\nبەڵام كەسی ناگۆ (لاڵ) هەوڵ بدە زۆر وردبیت لەگەڵیدا و لێی تێبگەیت .\nوای لێ بكە وەك تاكێكی سروشتی بە وردی ئاخاوتن و گفتوگۆكان بكات ، كاتی بدەرێ تا ئەوەی دەیەوێت دەری ببڕێت یان بە ئاماژە بیخاتەڕوو .\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئەتەكێـتی مامەڵەكردن لەگەڵ كەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت