Адамны эркинликлерин сакълау прокуратураны баш борчуду | Электронная газета "Заман"\nАдамны эркинликлерин сакълау прокуратураны баш борчуду\n12 январь – Прокуратурада ишлегенлени кюню\nШёндюгю заманда прокуратураны борчлары къаллайладыла, адамланы эркинликлерин сакъларгъа, законлукъну жалчытыргъа полномочиялары жетишемиди? Аны юсюнден КъМР-ни прокуратурасында РФ-ни следствие органларыны ишлерине надзор тамамлау жаны бла бёлюмюню башчысы Мызыланы Магомет бла ушакъ бардыргъанбыз.\n- Магомет Тауканович, сизге адамла къаллай тилекле, тарыгъыула бла келедиле?\n- Аланы асламы следствие органланы ишлерини, оноуларыны, аманлыкъчылыкъ этилгенини юсюнден билдириуле къалай тинтилгенлерини, уголовный ишлени ачыкълауну, районланы бла шахарланы прокурорлары надзор жаны бла борчларын къалай толтургъанларыны юслериндендиле. Алай бирде уа жер халла, граждан ишле, башхача айтханда, аманлыкъчылыкъланы тинтиу бла байламлы болмагъан вопросла бла да келедиле.\nАдамла следователь терс оноу чыгъаргъаныны, ол жаланда кесини къайгъысын этгенини юсюнден жазыучудула. Алай прокуратура тинтмей бир уголовный иш да къалмайды, бир оноу да чыгъарылмайды.\n- Прокурорну къатышыуу бла адамны эркинликлери къорууланнганларына юлгюле келтираллыкъмысыз?\n- Тукъумларын айтмайма, ишле энтта тинтиле турадылала, алай юлгюле уа кёпдюле. Сёз ючюн, РФ-ни Следствие комитетини КъМР-де следствие управлениясыны къуллукъчулары бир эр кишиге РФ-ни Уголовный кодексини 330-чу статьясыны 2-чи кесегине кёре (адамгъа зорлукъ сынатып, саулугъуна уллу заран салыу) материалла жарашдыргъандыла. Ол а ауур аманлыкъладан бириди, аны этгенни эркинлиги беш жылгъа сыйырылыргъа боллукъду. Алай тинтиуледен сора аны бу статьягъа кёре терслерча шартла болмагъанлары, ол РФ-ни УК-сыны 115-чи статьясыны 1-чи кесегине кёре бузукълукъ этгени (адамны саулугъуна женгил заран салыннганы) тохташдырылгъанды, аны ючюн а адамны эркинлиги сыйырылмайды.\nЭнтта бир юлгю келтирейим. Бизге нальчикчи тиширыу тарыкъгъанды. Аны алгъыннгы полициячы тюйюп, саулугъуна уллу заран салгъанды. Алай бу иш бир тюрлю сылтаусуз тинтилмей, созулуп тургъанды. Прокурор этген эсгертиуден сора уа материалла следствие управлениягъа берилгендиле. Алгъыннгы полициячы ол тиширыуну саулугъуна уллу хата салгъаны да тохташдырылгъанды. Шёндю бу иш сюдге берилгенди, аманлыкъчы 10 жылгъа тутулургъа боллукъду.\n- Сиз акъыл этгенден, следовательле ишлеринде кемчиликле болдургъанлары не бла байламлыды, профессионал сынаулары, билимлери болмагъаныны неда башха сылтаула бламы?\n- Бирлени билимлери, профессионал сынаулары жете да болмазла. Мен акъыл этгенден, билим бериуню совет системасындан игиси жокъ эди, ол санда школда, вузда да. Мен прокуратурада 30 жылдан артыкъ ишлейме, ол санда жаш следовательле бла да. Аны себепли алгъыннгы эм шёндюгю специалистлени тенглешдирир онгум барды.\nАлай, андан сора да, следовательле тинтген ишле асыры кёпден, аланы заманлары жетишмей къалыучуду. Киногъа къарасанг, кече-кюн да ол бир ишни тинтип, андан башха жукъ бла да кюрешмей тургъанча кёрюнеди, кертиси уа алай тюйюлдю. Бир жолгъа аны къарауунда он, андан да аслам иш бардыла. Ол ишлеринде чырмамай къоймайды.\nАны бла бирге уа следовательлени, следствие органланы ишлери тийишлисича къуралмагъаны бла байламлы шартла да ачыкъланыучудула. Аны хатасындан а материалла заманында тинтилмейдиле. Быллай кемчиликле ачыкълансала, прокуратура кесини полномочияларыны чеклеринде аланы кетериуню, аны болдургъанны дисциплина жууапха тартыуну юслеринден эсгертиуле этеди.\n- Прокуратураны тарыхы юч жюз жылгъа жууукълаша келеди. Ол кезиуню ичинде ол кючлю да болгъанды, керек болмай къалыр чекге да жетгенди. Бюгюнлюкде уа ол къарыулу органды деп айталлыкъмысыз?\n- Сёзсюз, хау. Къыралны политика мурдоруна, тарых жолуна кёре прокуратураны аллында борчла, муратла да тюрленнгендиле. Болсада бюгюнлюкде да ол кесини магъаналылыгъын тас этмегенди. Ол кючлю, къырал полномочиялары жетишген органды. Прокуратура РФ-де битеу право низамны жалчытхан органланы аманлыкъчылыкъгъа къажау ишлерин бирге келишдиргени анга шагъатлыкъ этеди.\nСени сорууунг не бла байламлы болгъанын иги ангылайма. 2007 жылда следствие системада реформаладан сора прокуратураны бир-бир полномочиялары къысхартылгъан эдиле. Алай арт кезиуде аладан бирлери артха къайтарылгъандыла. Мен бу сферада ишлегенли 30 жылдан артыкъ болады. Аны ючюн шарт айталлыкъма – тюрлениулеге да къарамай, прокуратураны уголовный ишлени тинтиуню битеу кезиулеринде да законлукъну сакъларгъа амаллары бардыла.\nУголовный-процессуал законлагъа 2007 жылда кийирилген тюзетиуле уа жаланда следствие органланы законлагъа этген бузукълукъларын тохтатыу эм кетериу бла байламлы ишни создургъан этгендиле. Аны ючюн а уголовный сюдге къатышханланы барысыны да эркинликлери бла закон сакълагъан сейирлери кереклисича сакъланмайдыла, ол санда аманлыкъчыланы къолундан ачыгъанланы, аны этгенине ишекликде тутулгъанланы да. Алай бла следствие органла этген кемчиликлени кетерир ючюн кёп кюч салыргъа, заман да къоратыргъа тюшеди.\nБылайда да бир юлгю келтирирге сюеме. 7-8 жыл мындан алгъа Чегем районну прокурору болгъан кезиуюмде бир эр кишини мурдарлыкъ этгенине ишекликде тутадыла. Аны ишин тинтгенде, ол ёлтюрмегенине, аны эркин этерге кереклисине шарт тюшюнеме. 2007 жылны реформасына дери мен аны юсюнден кесим бегим чыгъарып, ол адамны юйюне жиберип къояллыкъ эдим. Алай жангы излемлеге кёре уа бузукълукъну юсюнден следствие органны оноучуларына билдиреме. Алай бла прокуратураны бла следствие органны араларында даулаш 8 ай баргъанды. Битеу бу заманны ичинде уа бир тюрлю терслиги болмагъан адам тутулуп тургъанды.\n- Сиз прокуратурада къалай ишлеп башлагъансыз? Бу сайлауугъузгъа сокъуранамысыз?\n- Сабийлигимде «Следствие ведут знатоки» деген детективни бек сюйгенме, анда следовательлеге ушаргъа бек сюйгенме. Алай прокурор боллугъума уа къоншу тиширыу себеплик этген да болур. Гитчелигимде асыры кёп соруула бергенден, ол манга къарап, прокуроргъа ушаш, муну соруулары бир заманда да бошаллыкъ тюйюлдюле дегени эсимдеди.\nИнститутдан сора уа следователь болама, алай Новгород областьны алгъыннгы прокурору Анатолий Чугуновну чакъырыуу бла районладан бирини прокуроруну орунбасарына салынама. Андан бери мен 30 жылдан аслам ишлейме, сайлауума бир кере да сокъуранмагъанма. Прокурордан башха усталыкъда мен кесими кёрмейме.\n- Жашауугъузда сизге болушхан, себеплик этген адамла уа кимледиле?\n- Бек алгъа адамны жашау жолгъа атасы бла анасы саладыла. Атам Таукъан оноучу къуллукълада бир заманда да ишлемегенди, ол колхозчу болгъанды. Алай анга ышанылгъан ишни мюлкде андан магъаналы жумуш болмагъанча алай толтургъанды. Бизни да борчубузгъа, ишибизге ол кёзден къараргъа, жууаплы болургъа юйретгенди. Анам а адамлыкъ ышанланы юлгюсюн, жумушакъ болургъа, къайгъыра билирге, башхаланы ангыларгъа кереклисин кёргюзтгенди.\nЮрист усталыкъда уа Саратовну юридический институтуну устазлары, мен аны 1984 жылда бошагъанма, себеплик этгендиле. Ол бек даражалы, белгили вузду, кесинде да аламат профессорла ишлегендиле, ол санда Къарачай-Черкесни алгъыннгы башчысы Эбзеланы Борис. Прокурор усталыкъны энчиликлерине уа башында сагъынылгъан Анатолий Чугунов бла мен къолунда следователь болуп ишлеп башлагъан прокурор Игорь Городецкий юйретгендиле.\n- Керти прокурор къаллайды?\n- Бек алгъа ол билимли юрист болургъа, экинчиден а, адамланы жарсыуларына къайгъыра билирге борчлуду. Мен хар заманда да прокурорну бла врачны тенглешдиргенме. Бу эки усталыкъны да бир зат бирикдиреди – адамны жашауу, къадары ючюн жууаплылыкъ.\nАлгъаракълада Москваны Кутафин атлы юридический институтуну ректору Виктор Блажеевни интервьюсун окъугъанма, ол да бу оюмну айтханды. Аман хирургну къолуна тюшсенг, операция столдан турмай да къалыргъа боллукъса. Алай билимсиз юристни хатасындан а сау жашауунгу тюрмеде ётдюрюрге къоркъуу барды. Биринчиси, экинчиси да артыкъ къууандырмайдыла, деген эди ол.\n04.12.2020 - 11:35 → Фатарны сатыу-алыуда арагъа башха адамланы къатышдырмазгъа кюрешигиз


Спецтехника Баушевская улица. Аренда спецтехники Баушевская улица\nСпецтехника Баушевская улица. Аренда спецтехники Баушевская улица.\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Баушевская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Баушевская улица. Аренда спецтехники Баушевская улица.\n# Спецтехника Баушевская улица # Аренда спецтехники Баушевская улица


Скачать рабочая программа по английскому языку 2 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 3 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 4 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 5 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 6 класс.2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 7 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 8 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 9 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 10 класс. 2019-2020.pdf\nСкачать рабочая программа по английскому языку 11 класс. 2019-2020.pdf


Форум :: Ахматланы Любовь "Тилек" деген жангъы назму китабы чыкъгъанды. Алгъышлайбыз\nАхматланы Любовь "Тилек" деген жангъы назму китабы чыкъгъанды. Алгъышлайбыз\n14.02.2014 23:19:13 Translit\nКеси айтханна кёре:\n"Мен 1971 ЖЫЛДА БЫЛЛЫМ ЭЛДЕ ТУУГЪАНМА. НАЗМУЛА ЖАЗЫП ШКОЛДА ОКЪУГЪАН ЗАМАНЫМДА БАШЛАГЪАНМА. БИРИНЧИ НАЗМУЛАРЫМ "НЮР ЖУРНАЛДА БАСМАЛАННГАН ЭДИЛЕ,ОЛ ЗАМАНДА МАНГА 10-11 ЖЫЛ БОЛА ЭДИ.ШКОЛНУ БОШАГЪАНДАН СОРА,КЪАБАРТЫ-МАЛКЪАР УНИВЕРСИТЕТНИ МАЛКЪАР ТИЛ БЛА АДАБИЯТ БЁЛЮМЮНЕ КИРГЕН ЭДИМ.АНДА ОКЪУУНУ ЖЕТИШИМЛИ БОШАГЪАНДАН СОРА, ТЫРНЫАУУЗНУ 1-ЧИ ЛИЦЕЙ ШКОЛУНДА ИШЛЕП БАШЛАГЪАН ЭДИМ.БЮГЮНДА АНДА МАЛКЪАР ТИЛ БЛА АДАБИЯТНЫ ДЕРСЛЕРИН БЕРЕМЕ. БИРИНЧИ КИТАБЫМ ("АКЪ ТАШЛА" 1998 ЖЫЛДА ЧЫКЪГЪАНДЫ.ЭКИНЧИ КИТАБЫМ ("ТИЛЕК" 2013 ЖЫЛДА ЧЫКЪГЪАНДЫ.2002 ЖЫЛДА РОССЕЙНИ ЖАЗЫУЧУЛАРЫНЫ ЧЛЕНИ БОЛГЪАНМА.\nЫзы къалын болсун! Хайрын кёр!\n14.02.2014 23:25:43 Translit\nКитапны "Эльбрусоидну" библиотекасына къошарыкъбыз сюйген а андан алып хайырланыргъа боллукъду.\n100_1294.JPG (1.57 МБ)\n14.02.2014 23:29:26 Translit\nimg150.jpg (172.12 КБ)\nИзменено:\tмики - 15.02.2014 00:15:46\n14.02.2014 23:44:41 Translit\nавтор слов Любовь Ахматова\n15.02.2014 14:43:18 Translit\nАХМАТОВА БИЗНИ ПОЭЗИЯДА\nКъарачай-малкъар поэзияда джангыз эки китабны, бир башлагъаным бла, айырылалмай, ахырына дери окъуб чыкъгъанма. Биринчи китаб — АРА БОРАН — 1986-чы джыл чыкъгъанды, автору Бабаланы Ибрахим. Аны аты белгилиди — Къайсын Ибрахимни малкъар поэтлени барындан да баш кёре эди. Экинчи китаб — ТИЛЕК — 2013 джыл басмаланнганды, джазгъан — Ахматланы Люба. Алай а, аны юсюнден уллу джукъ джазылыб, билмейме.\nКъуш къанатлары болгъанны къой, шорбат чыпчыкъ тенгли фахмусу болгъанны да эслеучю, ёрге кёлтюрюучю Къайсын, сау болса эди,- Любаны юсюнден, «поэзиябызгъа къаллай къыз келгенди» деб, къашлары да ёрге кёлтюрюлюб, къолларын да кёкге тутуб, ышарыр эди, къууаныр эди. Аламат назмулагъа тюртюлсе, этиучюсюча, Любаны бир-эки назмусун да, бал татыу этдириб, окъур эди...\nАй медет, Къайсын джокъду энди, алай а, Бегий улу, Ёлмез улу дегенча, Ол ышаннган джашла, Аллахха шукур, саудула. Абдуллах да, Мурадин да, Ахматланы Любаны къарачай-малкъар тиширыу поэзияны баш джетишимине санайдыла. Поэтессаны китабын окъугъандан сора, мен да ол оюмгъа келгенме.\nБу китаб аллай назмуладан къуралгъанды — эм къарысузуна кюмюш, къалгъанларына да алтын, накъутналмаз белгиле бериринг келеди. Эшта, Любаны назму китабы Кърымшаухалланы Ислам-Бийни медалына бош теджелген болмаз.\nДа неди да Ахматланы шайыр къызны дуния поэзияны дараджасына чыгъаргъан?\nНазму джазыуну (силлабикадан башлаб, бюгюннгю эркин назмугъа дери) бютеу джорукълары, амаллары бла хайырлана билгеними? Шийирлеринде ритм-джюрюш чырт бузулмай, асхамай баргъанымы? Рифмаларыны-кафиелерини кючлюлюгю-ариулугъу-джангылыгъымы? «Джыджымны узуну, сёзню уа къысхасы» иги болгъанын ангылаб, джазгъанларын созмагъанымы? Назмусуну суратлау дараджасы бек мийикде болгъанымы? Ауаз бермей, кёзбау, кука ариулукъ къурамай, Хакъ сёзню Акъ сёз бла айталгъанымы?\nБарысы да, барысы да. Къалгъанладан эм уллу башхалыгъы уа — санын-тёнгегин къымыжа этмей, кёлюню-джюрегини ариулугъун-тазалыгъын кёргюзте билгениди. «Къарауаш — бутундан, бийче къыз — къутундан танылады» деб, бир эски айтыу барды. Аллайын, Ахматланы шайыр Любаны назмусу сюймеклик шийирлени ичинде «бутундан» тюл, къутундан танылады. Олду Любаны лирикасыны энчилиги, «бийче мухуру».\n21-чи ёмюрню шайыр къызы Ахматланы Любаны сюймеклик тизгинлери, 16-17 ёмюрледе джашагъан Гошаях Бийчени Къаншаубийге таралгъан джырыны-кюуюню мийиклигине чыкъгъанлары анданды, аны ючюндю. Ма алайды фахмуну кючю — тарих бла да байлайды бизни. Ёмюрле кетедиле, алай а, шайыр тиширыугъа — ол Гошаях Бийче болсун, Ахматланы къыз болсун, — ёмюрлюкге къаллыкъ назму тизгинле айтдыргъан таза Сезим джашайды. Любаны сюймеклик лирикасы халкъ ийнарладан кюч ала, бютеудуния поэзияны тенглигине чыкъгъан эсе, аны эслеб, ол мийик адабият джетищимибизни юсюнден айтыргъа да, джазаргъа да борчлубуз.\nБир-бир китаблада юлгюге келтирирге бир маджал назму табмай абызырайса. Любаны китабында уа къайсысын сайларгъа билмей къыйналаса — къышхы чегетде нызы тереклеча кёгередиле ала. Кюймеклик назмуларын да сюймеклик джарытыб турады.\nАй къанатын жерге тюшюрдю, 9\nАгъызды жилямугъун булут.9\nНасыбым гоккача юшюдю,9\nАкъ къарлада бузлады умут.9\nБузчачакъ жаулугъу жылтырай,9\nКъыш сыйырды жайны саугъасын.9\nСын бола, бирде уа къалтырай,9\nЭшитеме энтта ауазын…9\nБу ата-бабаларыбыз джаза келген эски силлабика (джик тенглик) джорукъ бла джазылгъанды. Рифмала да игидиле: тюшюрдю-юшюдю, булут-умут, джылтырай-къалтырай, саугъасын-ауазын. Суратлау дараджасы уа аламатды: хар тизгини бирер сурат.\nАлай а, назмуну, къойнуча кесиб, союб, тинтиб, санлаб, юлюшле этиб кюреширикле адабиятчы алимледиле. Биз а: «хар бир сёзню барды джаны / Шайырла билебиз аны»,- дейбиз. Любаны назмусундан джюрек сезимле-толкъунла, башха джюрекге джетерча-къатылырча, назму сёзле-тизгинле болуб чачыладыла. Джагъада сюелген джангыз терекни, сууда кетиб баргъан чапракъларына къараб, сын болгъаны, титирегени - бу башында назмугъа тюшюб къалгъанчады.\nКъызны къыркъ джаны барды дейдиле. Любаны сюймеклик лирикасы да къыркъ джаны болгъан къызгъа ушайды — сюеди, кюеди, ёледи, тириледи.\nКъуругъан терекгеми ушайды,\nБутагъы замансыз къуругъан?..\nТаркъайгъан черекгеми ушайды,\nЮзмезге амалсыз жутулгъан?..\nЖоюлгъан жашлыкъгъамы ушайды,\nКъаласы ажымлы оюлгъан?..\nБузлагъан жулдузгъамы ушайды,\nЖюреги сууукъдан уюгъан?..\nБу назму уа, силлабо-тоника джорукъ бла (басымлы, басымсыз бёлюмлени кёзюулешиб баргъанлары) джазылгъанды. Басым хар ючюнчю бёлюмге тюшюб барады (анапест).\nНазму— къайсы джорукъ бла джазылса да — назму боллукъду, аны магъанасы бла кеби бир-бирин тута эселе, суратлау дараджасы мийик эсе, кафиеси кючлю эсе, джюрекдеги-кёлдеги — Акъ сёзге, Иги сёзге бурула эсе. Ахматланы къызны назмулары аллай керти назмуладыла.\nАлай а, мени сейирсиндирген, быллай шайырларыбыз бола тургъанлай, бизни поэзия (Къарачай джанына айтама) Кёкге нек кёлтюрюле болмаз? Кёлтюрюлген къой, дараджасы тюшгенден тюше барады. Бизни сюймеклик ийнарла дунияда джангыз бир халкъны аллай хазнасындан кем тюлдюле. «Джыр Къарачайда этилир да, Малкъарда джырланыр» деб тургъанлары да белгилиди. Энди не болгъан болур бизге?\nКъол джазмамы окъуй, 1983 джыл Къайсынны бир айтханы тюшеди эсиме: «Не эсе да сиз джаны назмуну формасына аз эс бурасыз. Бек фахмулу джазыучугъуз Муссаны назмуларында да бар эди ол кемлик...».\nТюз айта эди Къайсын. Андан бери да 30 джыл кетди, алай а, Къарачайда назму джазыу тёре артха тёнгереген болмаса, бир да алгъа атламагъанды. Къарачайда къаллай назмула басмаланнганларына, алагъа да къаллай махтау сёзле айтылгъанларына къараб, сейир болуб турама. Тепси джанында айтылгъан алгъыш сёзлени бирле назмуду деб басмалайдыла, бирле да аны махтайдыла. Алай бла поэзиябыз къалай ёсер? Назмугъа не уллу магъана салсанг да, ритми асхай эсе, рифмасы-кафиеси къарыусуз эсе, суратлау дараджасы джокъ эсе, - ол поэзия хазна къалай болур?\nАйта, юрете билген да джокъ, юренирге излеген да джокъ. «Неме да былай джазады» деб, назму маталлы бир затланы китаб этиб чыгъарыб, башха графоман да анга махтау сёзле джазыб, не заманнга дери барлыкъбыз экен?\nТамада къауум силлабо-тоникагъа кёчюб, назму джазарыкъларына ийнанмайма, джашыракъ къауум а — излесе — джазаллыкъды. Узакъгъа барыргъа кереги да джокъду, малкъар назмучула ямб, хорей, анапест...ёлчеле бла джазадыла,- айтыргъа, силлабо-тоника джорукъгъа кёчюб бошагъандыла. Орус тилде назмула нек тынч окъуладыла — ол джорукъ бла джазылгъанлары ючюн — басымлы-басымсыз бёлюмле кёзюулешиб келгенлери ючюн. Бизни тилге ол джорукъ келише болмазмы? Келишеди, анга шагъат малкъар къарнашларыбыз, эгечлерибиз джазгъан чыгъармала.\nЭртде айтылгъанды — назму ол ритмди деб. Назму рифмасыз да джашар, ритмсиз а — огъай. Ахматланы Любаны китабын ачыгъыз да, ритми бузулгъан бир назмусун бир табыгъыз — табаллыкъ тюлсюз.\nЛюбаны биринчи китабы 1998 джыл чыкъгъанды, экинчи китабы — 2013 джыл. Ол джукъа ктитабчыкъгъа кирген назмула 14 джылны узагъына джазылгъандыла. Бютеулей да 113 назму — кеслери да къысха назмула. Айтыргъа, орта тергеу бла (поэзияны алай тергерге болмай эсе да) бир джылгъа он назму джазады, таб андан да аз. Алай а, къаллай назмула — адамны эсинде къаллыкъ, халкъыбыз джашагъан къадарда, джашаб турлукъ ёлюмсюз назмула. Любаны назмулары къысха болгъанлыкъгъа, аланы ёмюрлери узун боллугъуна окъуучу кеси тюшюнюр — аны назму китабын окъуса. Мен а, ол китабда къаллай назмула болгъанларын энтда бир кере кёргюзтюр ючюн, сёзюмю тамамлай, Ахматланы Любаны — къарачай-малкъар тиширыу лирика поэзияда эм онглу шайырыбызны — талай назмусу бла окъуучуланы шагъырей этерге излейме.\nКЪАРА ТАШНЫ ЖАРАСЫ\nКъар жауады, жабады жерни\nСагъышым - ажашхан зурнуклай...\nАуазы улутады желни, -\nМен къалгъанма санга тансыкълай.\nЖашауну биринчи къарлары\nАгъарадыла тау башлада.\nЖюрегим жиляды таралып,\nТаш жаргъан кюч а - кёз жашлада.\nГошаях! Ол ачы юлюшюнг\nАчытды кёплени жанларын.\nНек келесе мени тюшюме,\nТашланы да къыя санларын.\nО къалай базындынг кючюнге!\n(Бушуу жокъча, бу къар а - таза!)\nСюймеклик жоюлмаз ючюннге\nсынатдынг сен ташха да азап.\nТаяндырмай армау башынгы,\nКъаншауну сакъладынг ашыгъып...\nЖарасы ол Къара ташынгы\nБюгюн да къанайды, ашланып.\nТуманнга бёленнгенди эсим.\n(Къар жауады Басхан тарында).\nЖашагъанма, ах, билмей кесим\nГошаях бийчени жырында.\nМен жашайма санга тансыкълай.\nБар. Сени сакълайды жол.\nМен сени тыйдыммы?! Къачан?\nКъарамынг сууукъду, къарча.\nКъар, эрип, жерге агъарча -\nБар. Жолунг болсун ахшы,\nНасыбынг – жарыкъ жулдузча.\nСюймеклик ачыды, тузча,\nКёпюрю болгъанды бузча,-\nБар. Баргъан – насып табар…\nЧыкъ жолгъа, манга ышар да.\nСакъласын Аллах, къадар да.\nЖилямукъ тыяр мадар а -\nБар. Мени кюнюм батды,-\nЖарытып чыкъмаз алгъынча.\nНек кёрдюм сени жанымча ?!..\nЖюрегим тохтап къалгъынчы,-\nКъар жауун къатыш тюшеди\nКюз жайгъан кюйюзлеге.\nАй мутхуз нюрюн чачады,\nСагъыш китабын ачады\nЖол излейме, жокъду жол а.\nАйт, неге, кимгеди, сора,\nЖюрекден ургъан шаудан?\nСууукъ отну сууукъ нюрюча…\nМудахсыз сиз – ахыр кюнюча\nбу ёмюрню. О хаух дуния…\nО неди, неди байлыгъынг?!\n(Кюз саламы – жауун къуя…)\nСанга элтирми къайыгъым?\nЖырларыма да, хо, ийнанма…\nКъалды насып, къалды ийнар да.\nБу жиляуукъ кёкню кенгича.\nЮч жол – юч къуругъан черек…\nСен къыйналамыса менича?..\nЖаз табийгъатны нюрю\nКъалай жарыкъды кёлюм,-\nЖюрекде сууукъ ёледи.\nЖуртуму чууакъ тангы\nЛёкъу чакъгъаннга ушайды.\nЖауунну жыры – жангы,\nЖауун къууанчда жиляйды.\nАгъачны жашил чачын\nОюнчакъ желчик тарайды.\nКёзюме биреу къарайды.\nСени айтхан сёзлеринг\nКече, кюн да эсимдеди.\nТёгерекни бийлегенди къарангы,\nАй жарыгъы тереземден къачханды.\nЖюрегимде эрттегили жарамы\nЖай кечени шыбырдауу ачханды\nТюшлериме сормай-ормай келесе.\nМен а сени аллынга чыгъалмайма.\nБошалгъанды жомагъыбыз, билесе,-\nЁлген гюлме, жангыдан чагъалмайма.\nОзгъан кече келдинг мени тюшюме.\nМен а сени алгъынча сакъламайма.\nКъой жанымы акъ къарлада юшюме,-\nЖюрекни таша жырын жокъламайма.\nЖырлай билген жырлагъанын къоярмы,\nЖарыкъ жыры узакъ жары кетгенлей?\nСюе билген сюймекликден тоярмы,\nСюйгенинден къадар къуру этгенлей?\nЖапханды къар жолубузну терен.\nБоллукъ болду, терсни – тюзню излеме…\nОзгъан кюнню къайтмазын тергеп,\nКеллик кюнден умутуму юземе.\nТюнгюлме сен а – насыбынг алда.\nЖашау – насыпды, къалгъаны – алдау.\nУзакъ болса да энди арабыз…\n(Билдим, къоркъгъанына тюбейди ким да)\nМа бюгюн да ачыйды жарабыз,\nЗаман кетди, ол башына эркинди.\nУнутма, жаным, мен да унутмам,\nАлай жашама энди умутда.\nСейирди, тамашады дуния,\nЗаман да эмилик атлай чабады.\nСезимлерим, табалмайын уя,\nХауледиле…Къышны къары жабады\nЧал чачынгы,керти сюймеклигим,\nЖаннет нюрюм, уллу кюймеклигим.\nЖел, къанатларын жайып,\nТар ауузда учады,\nБир къонады, шошайып,\nБир туманны чачады.\nТар ауузда наратла\nБутакълары – къанатла,\nКюнден кюч аладыла.\nТар ауузда къаяла\nТёппелери – мияла,\nЭнтда ётдюрдюк бир кюн…\nОл да тас болду бизге.\nЭки жюрекге жюгюн\nКъоюп, кетгенди тюзге.\nОл кетди, алай тири,-\nСагъышча, ауур бёркюн\nОл кетди бизден, жиляй.\nТамбла да келликди кюн -\nЖашау ётеди алай.\nСен – менсиз, сенсиз а – мен.\nНасыпны этгенди кюл\nУмут тартыучу тирмен.\nКъар жауады, жаш келинча, уяла,\nАгъарта да, жангырта тёгерекни.\nАкъ тонлагъа киргендиле къаяла,\nАкъ жаулукъла къысхандыла терекле.\nСюеме жангызлай айланыргъа,\nКъыш агъартса шахар орамланы,\nСагъышларым да эшиле жыргъа,\nТынчлыкъ излей тынчаймагъан жаным.\nТауушсузду, шум болгъанды тёгерек,\nКъар жапханды битеу да жерни башын.\nСюеледи жангыз къалгъан бу терек,\nЭтген кибик сау дунияны сагъышын…\n15.02.2014 15:05:18 Translit\nКрасавица......и невероятно талантливая поэтесса!\nЫзы къалын болсун, сюймеклик назмула, къуанчлы сезимле орналсыла джюрегинде Любаны.\n16.02.2014 01:18:15 Translit\nАллай кюнлеге джетгенбиз - ана тилибизде джазгъан не онглу назмучу чыкъса да, аны ангылаб, багъалата билген бек аз адам чыгъар энди...\n16.02.2014 04:07:16 Translit\nмики, Любаны юсюнден башхала да джазгъан болурла - табханынгы бери сала бар, марджа.\nЛюбаны юсюнден мени статьямы салыб, дагъыда кетериб къойгъаныгъызны уа - бир да ангыламадым. Кесим салдым - разы болмагъан бар эсе, айтсын.\nИзменено:\tSabr - 16.02.2014 13:50:30\n16.02.2014 13:50:45 Translit\nЛюбаны орус тилге кёчюрюлген назмулары да болурла - аланы да былайгъа салсагъыз, тенглешдириб да къарар эдик..\nИзменено:\tSabr - 17.02.2014 01:19:42\n17.02.2014 01:20:56 Translit\n17.02.2014 22:14:51 Translit\nмики, былайда Ахматланы Любаны юсюнден айтханынгы иги этгенсе. Ол не уллу махтаугъа да тийиншли эгечибизди. Люба кесине махтау,сый излегенледен тюйюлдю. Ол аллай бош, алдау, кёзбау затладан, керти, чынты поэтча,бек кенгдеди. Бюгюнлюкде Къарачайда, Малкъарда да анга тенг боллукъ жангыз бир назмучу эгечибиз жокъду. Пилал аны тюз чертгенди. Угъай деген юлгю келтирсин да, бизни андан да бек къууандырсын..\n18.02.2014 00:14:56 Translit\nСтатьяны Манга Люба кеси бергенди алай сизден ыразылыкъ алмай салыргъа уа болмадым.\nЛюба айтханга кере статья-алкъын басмаланмагъанды.\nОл себепден личкагъызгъа жаздым-сорлугъум барды деп,жууабын алмагъандан сора уа кетердим.Сюйген-сюймеген? Бизде аллай зат жокьду, автор кеси билмей салынса ыразы болмаз дегенден къалды.\n18.02.2014 00:15:55 Translit\nСау болугъуз! Къолубуздан келгени эте келебиз.\n18.02.2014 00:34:18 Translit\nОл себепден личкагъызгъа жаздым-сорлугъум барды деп,жууабын алмагъандан сора уа кетердим.Сюйген-сюймеген? Бизде аллай зат жокьду, автор кеси билмей салынса ыразы болмаз дегенденкъалды.\nИгиди алай эсе. Бу статьяны эки джерде да басмаламай турадыла - форумгъа салыб, кетериб къойгъанынгда, ол къауумладан Сеннге да сёзмю джетди экен деб тура эдим. Алай тюл эсе - игиди. Личкама джазылгъан затланы эслемей къалыучанма, аны себебли джукъ айтырынг болса, тартынмай е-майлыма джаза тур: bilallaypan@hotmail.com\nМалкъаргъа игилик, Къарачайгъа ашхылыкъ. Алгъыш биргеди.\n24.03.2014 00:54:54 Translit\n2014 дж. мартны 20\nМартны 21 — Поэзияны бютеудуния кюню\n«БИЙЧЕ МУХУРЛУ» НАЗМУЛА\nКъарачай-малкъар поэзияда джангыз эки китабны, бир башлагъаным бла, айырылалмай, ахырына дери, окъуб чыкъгъанма.\nБиринчи китаб - «АРА БОРАН» - 1986-чы джыл чыкъгъанды, автору Бабаланы Ибрахим. Аны аты белгилиди - Къайсын Ибрахимни малкъар поэтлени барындан да баш кёре эди. Экинчи китаб - «ТИЛЕК» - 2013-чю джыл басмаланнганды, джазгъан - Ахматланы Люба. Алай а, аны юсюнден уллу джукъ джазылыб, билмейме.\nКъуш къанатлары болгъанны къой, шорбат чыпчыкъ тенгли фахмусу болгъанны да эслеучю, ёрге кёлтюрюучю Къайсын, сау болса эди, Любаны юсюнден, «поэзиябызгъа къаллай къыз келгенди» деб, къашлары да ёрге кёлтюрюлюб, къолларын да кёкге тутуб, ышарыр эди, къууаныр эди. Аламат назмулагъа тюртюлсе, этиучюсюча, Любаны бир-эки назмусун да, бал татыу этдириб, окъур эди...\nБу китаб аллай назмуладан къуралгъанды - эм къарыусузуна кюмюш, къалгъанларына да алтын, накъут-налмаз белгиле бериринг келеди. Эшта, Любаны назму китабы Кърымшаухалланы Ислам бийни медалына бош теджелген болмаз.\nБарысы да, барысы да. Къалгъанладан эм уллу башхалыгъы уа санын-тёнгегин къымыжа этмей, кёлюню-джюрегини ариулугъун-тазалыгъын кёргюзте билгениди. «Къарауаш - бутундан, бийче къыз - къутундан танылады» деб, бир эски айтыу барды. Аллайын, Ахматланы шайыр Любаны назмусу сюймеклик шийирлени ичинде «бутундан» тюл, къутундан танылады. Олду Любаны лирикасыны энчилиги, «бийче мухуру».\nXXI-чи ёмюрню шайыр къызы Ахматланы Любаны сюймеклик тизгинлери, XVI-чи - XVII-чи ёмюрледе джашагъан Гошаях Бийчени Къаншаубийге таралгъан джырыны-кюуюню мийиклигине чыкъгъанлары анданды, аны ючюндю. Любаны сюймеклик лирикасы халкъ ийнарладан кюч ала, бютеудуния поэзияны тенглигине чыкъгъан эсе, аны эслеб, ол мийик адабият джетишимибизни юсюнден айтыргъа да, джазаргъа да борчлубуз.\nБир-бир китаблада юлгюге келтирирге бир маджал назму табмай абызырайса. Любаны китабында уа къайсысын сайларгъа билмей къыйналаса - къышхы чегетде нызы тереклеча кёгередиле ала. Кюймеклик назмуларын да сюймеклик джарытыб турады.\nАй къанатын жерге тюшюрдю,\nАгъызды жилямугъун булут.\nНасыбым гоккача юшюдю,\nАкъ къарлада бузлады умут.\nБузчачакъ жаулугъу жылтырай,\nКъыш сыйырды жайны саугъасын.\nСын бола, бирде уа къалтырай,\nЭшитеме энтта ауазын...\nБу ата-бабаларыбыз джаза келген эски силлабика (джик тенглик) джорукъ бла джазылгъанды. Рифмала да игидиле: тюшюрдю-юшюдю, булут-умут, джылтырай-къалтырай, саугъасынауазын. Суратлау дараджасы уа аламатды: хар тизгини бирер сурат.\nМени сейирсиндирген, быллай шайырларыбыз бола тургъанлай, бизни поэзия (Къарачай джанына айтама) кёкге нек кёлтюрюле болмаз? Бизни сюймеклик ийнарла дунияда джангыз бир халкъны аллай хазнасындан кем тюлдюле. «Джыр Къарачайда этилир да, Малкъарда джырланыр», деб, тургъанлары да белгилиди. Энди не болгъан болур бизге?\nКъарачайда назму джазыу тёре артха тёнгереген болмаса, бир да алгъа атламагъанды. Къарачайда къаллай назмула басмаланнганларына, алагъа да къаллай махтау сёзле айтылгъанларына къараб, сейир болуб турама. Тепси джанында айтылгъан алгъыш сёзлени бирле назмуду деб басмалайдыла, бирле да аны махтайдыла. Алай бла поэзиябыз къалай ёсер? Назмугъа не уллу магъана салсанг да, ритми асхай эсе, рифмасы къарыусуз эсе, суратлау дараджасы джокъ эсе, ол поэзия хазна къалай болур?\nТамада къауум силлабо-тоникагъа кёчюб, назму джазарыкъларына ийнанмайма, джашыракъ къауум а - излесе - джазаллыкъды. Узакъгъа барыргъа кереги да джокъду, малкъар назмучула ямб, хорей, анапест...ёлчеле бла джазадыла,- айтыргъа, силлабо-тоника джорукъгъа кёчюб бошагъандыла. Орус тилде назмула нек тынч окъуладыла - ол джорукъ бла джазылгъанлары ючюн - басымлы-басымсыз бёлюмле кёзюулешиб келгенлери ючюн. Бизни тилге ол джорукъ келише болмазмы? Келишеди, анга шагъат малкъар къарнашларыбыз, эгечлерибиз джазгъан чыгъармала.\nЛюбаны биринчи китабы 1998-чи джыл чыкъгъанды, экинчи китабы - 2013-чю джыл. Ол джукъа китабчыкъгъа кирген назмула 14 джылны узагъына джазылгъандыла. Бютеулей да 113 назму - кеслери да къысха назмула. Айтыргъа, орта тергеу бла (поэзияны алай тергерге болмай эсе да) бир джылгъа он назму джазады, таб, андан да аз. Алай а, къаллай назмула - адамны эсинде къаллыкъ, халкъыбыз джашагъан къадарда джашаб турлукъ, ёлюмсюз назмула. Любаны назмулары къысха болгъанлыкъгъа, аланы ёмюрлери узун боллугъуна окъуучу кеси тюшюнюр - аны назму китабын окъуса. Мен а, ол китабда къаллай назмула болгъанларын энтда бир кере кёргюзтюр ючюн, сёзюмю тамамлай, Ахматланы Любаны талай назмусу бла окъуучуланы шагъырей этерге излейме.\n(Назмула малкъар диалектде басмаланадыла)\nО, къалай базындынг кючюнге!\nО, толмагъан муратларым,\nБу ёмюрню. О, хаух дуния...\nО, неди, неди байлыгъынг?!\n(Кюз саламы – жауун къуя...)\nЖырларыма да, хо, ийнанма...\nЮч жол – юч къуругъан черек...\nЖай кечени шыбырдауу ачханды.\nБоллукъ болду, терсни-тюзню излеме...\nЖашау насыпды, къалгъаны – алдау.\nУзакъ болса да энди арабыз...\nХауледиле...Къышны къары жабады\nЧал чачынгы, керти сюймеклигим,\nЭнтда ётдюрдюк бир кюн...\nИзменено:\tSabr - 24.03.2014 00:58:22


Жаш гёжефлерибиз – алчы жерледе\n5 марта, 2019 - 14:35\nОлимпиада оюнланы чемпиону Борис Гуревични хурметине Москвада грек-рим тутушуудан жаш спортчуланы араларында халкъла аралы эришиу къуралгъанды. Анда бизни республикадан кеслерини ауурлукъ къауумларында алтын майдалны Астемир Бижоев къытханды, «кюмюшню» Абдул Калибатов келтиргенди, «доммакъ» а Улбашланы Адамгъа жетгенди.\nПодробнее о Жаш гёжефлерибиз – алчы жерледе\nЭлбрусчулада – бир «кюмюш» бла эки «доммакъ»\n5 марта, 2019 - 14:34\nНальчикде къатыш аскер единоборстволадан республиканы биринчилиги бла чемпионаты бардырылгъандыла. Элбрус районну олимпиада резервли спорт школундан гёжефле анда ахшы кёрюмдюле болдургъандыла, ала юч майдал къытхандыла. 16-17-жыллыкъ спортчуланы араларында кюмюш майдалны Шауаланы Хамзат (65кг.) къытханды.\nОнсегиз жылдан абадан спортчулада уа Байзуллаланы Баттал (53кг.) бла Гюлюйланы Аслан (84кг.) доммакъ майдалла алгъандыла. Жашланы тренер Арсен Губашиев юйретеди.\nПодробнее о Элбрусчулада – бир «кюмюш» бла эки «доммакъ»


Фильм человек, который изменил всё скачать бесплатно или смотреть человек который изменил всё онлайн. Фильм moneyball скачать или смотреть online\nскачать Фильм человек, который изменил всё скачать бесплатно или смотреть человек который изменил всё онлайн. Фильм moneyball скачать или смотреть online фильмы бесплатно на eZona.org\nФильм человек, который изменил всё скачать бесплатно или смотреть человек который изменил всё онлайн. Фильм moneyball скачать или смотреть online - Скачать быстро\nСкачать фильм человек, который изменил всё / Moneyball, русский перевод, качество DVD-Rip, бесплатно и без регистрации, смотреть трейлер Человек, который изменил всё онлайн.\n> Человек, который изменил всё\nBrad Pitt , Brent Jennings , Casey Bond , Chris Pratt , Glenn Morshower , Jack McGee , Jonah Hill , Ken Medlock , Nick Porrazzo , Philip Seymour Hoffman , Robin Wright , Ruginis Nick Searcy , Stephen Bishop , Tammy Blanchard , Vyto\nТрейлер - cмотреть человек, который изменил всё онлайн\nПосле того, как вы посмотрели трейлер человек, который изменил всё online, вы можете перейти по ссылкам и скачать человек, который изменил всё бесплатно или за SMS.\nБыстро скачать Человек, который изменил всё\nЧеловек, который изменил всё (1402 Mb)


Билим бериуге аслам эс бёлюрге - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nБу ыйыкъда Эресейни окъуу министри Сергей Кравцов ишни юсю бла Къарачай-Черкесиягъа келиб кетди. Аны биргесине Рособрнадзорну тамадасы Музаев Анзор да болгъанды.\nДжангы мекямны ачдыла\nБайрым (февраль) айны 19-да ала КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид бла биргелей регионда эм уллу окъуу учреждениелени бирини – Черкесск шахарда 17-чи номерли гимназияны - джангы мекямын къууанч халда ачдыла. Къууанч джыйылыугъа келгенлени алларында сёлеше, министр Сергей Кравцов былай айтды:\n- Бу къошакъ мекям тюлдю, джангы школча бир затды. Аны босагъасындан кирген сабийле аламат окъуу бёлмелени, джарагъан оборудованиени, огъурлу устазланы кёрлюкдюле. Биринчи бу къурулушха къыйын салгъан адамлагъа бюсюреу-сыпас этеме. КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашидни кесине уа энчи разылыгъымы билдирирге излейме. Республикада билим бериуню иги дараджагъа чыгъарыр ючюн, ол кёб зат этеди. Бу магъаналы ишге тамам къайгъырыб, кёз турада тутханлай турады. Биз да кеси джаныбыздан республиканы бу санагъатына мындан ары да эс бёлгенлей, болушлукъ этгенлей, башламланы джакълагъанлай турлукъбуз.\nКъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид, алгъыш сёз айта, 2020-чы джыл республикада Окъууну джылыча белгиленнгенин эсге салды. Аны ышыгъы бла билим бериуню айнытыр джанындан магъаналы джумушла баджарыллыкъларын чертди, бизни республикагъа уллу эс бёлгенлей, болушханлай тургъаны ючюн, Сергей Кравцовгъа разылыгъын да билдирди.\nЧеркесскени 17-чи номерли гимназиясы республикада айтылгъан окъуу учреждениелени бириди, кеси да шахарны джамагъат эм къалын джашагъан джеринде орналыбды. Бусагъатда анда 2 минг чакълы сабий окъуйду. Ёзге, Рашид Бориспиевич айтханлай, аны махтауу сохталаны кёблюгюнде, мекямларыны айбатлыгъында тюлдю, билим бериуде этген джетишимлериндеди. 900 сабий сыйыныб окъурча хар не таблыкъ да къуралгъан ол джангы мекям джангы джетишимлеге себеб боллугъуна ишек джокъду.\nКъууанч джыйылыуда ата-аналаны атларындан сёлешген тиширыу Байрамукъланы Кристина да уллу къонакълагъа, бу гимназияны устазларына, республиканы тамадаларына джюрек разылыгъын билдирди. «Мен кесим бу школда окъуб чыкъгъанма, бюгюн да сабийлерими бири окъуй турады. Ол себебден, айтханымы билиб, сынаб айтама», - деди ол.\nЫзы бла уллу къонакъла, 1-чи классны сохталары бла бирге къызыл лентаны кесиб, джангы мекямда экскурсия этиб чыкъдыла. Эркин, джарыкъ окъуу кабинетле, спорт зал, сурат салыуну студиясы, хант бёлмеси, арбазында тоб оюнла бардырыучу майданлары – ала бары да бюгюн заманны излеминдеча ишленнгендиле. «Келир заман бюгюнден башланады» - деб 17-чи гимназияны лозунгу алайды. «Окъууну джылыны иннети да олду. Къралны Президенти Владимир Путин билим бериуню игилендириуню джолларын сагъыннган сагъатда хар къуру да билим берген объектлени технология тамалларын бегитирге кереклисин айтханлай турады. Ма бу юлгюлю школда ол джаны бла джангы мадарла ачылгъанларын кёзюбюз бла кёрюб, къолубуз бла тутдукъ», - дегенди республиканы Башчысы Темрезланы Рашид джангы мекямгъа къарагъан сагъатда, устазла, сохтала бла да этген ушагъында.\n«Оноуугъуз тюздю, биз да болушурукъбуз»\nЧеркесскени 17-чи номерли гимназиясында къууанч джыйылыудан сора Башчыны резиденциясында уллу кенгеш болду. Анга республиканы джер-джеринден келген устазла, директорла, бирси джууаблы къуллукъчула да къошулуб, билим бериуню не джаны бла да игилендириуню мадарларын сюздюле.\n- Къарачай-Черкесияда 2020-чы джыл Окъууну джылыды деб белгилегенигизни бек тюз оноугъа санайма. Биз да кеси джаныбыздан болушлукъ этгенлей, мындан ары да республиканы окъуу санагъаты бла къысха байламлылыкъда иш бардыргъанлай турлукъбуз, - деди министр Сергей Кравцов. – Ётген джылланы сынамына таяна, биргелей кюрешсек, аллыбызда тургъан борчланы тындырлыгъыбызгъа ышанама мен. Окъууну джылы демек, ол билим бериуню системасына джангы кёз бла къарауду. Ол джаны бла сизни республикада болгъан сынам къралны башха субъектлерине да хайырлыды. Къарачай-Черкесияны юлгюге келтире, Кравцов къралда бютеулей санагъатны бюгюннгю борчларын, башхача айтсакъ, приоритетлерин да белгилеб сёлешди. Ол айтыудан, бюгюнлюкде эм магъаналы борчла устазны ишини сыйын кёлтюрюудю, педагогланы айлыкъларын ёсдюрюудю, школланы мюлк-техника тамалларын игилендириудю, фахмулу сабийлени, аны кибик окъуялмагъан сохталаны джакълауду, билек болууду, къошакъ билим бериу системаны айнытыуду.\nКенгешде бирси ишле бла бирге миллет проектлени республикада къалай хайырландырылгъанларын да сюзгендиле, аны бла бирге 2020-чы джыл кърал эсеблеу аттестацияны бизде къалай бардырыллыгъына да къарагъандыла. Рашид Бориспиевич Эресейни Окъуу министерствосу бусагъатда эте тургъан мониторингини Къарачай-Черкесиягъа уллу магъанасы болгъанын да чертгенди.\n- Бек магъаналы кенгешди бу, - дегенди ол башха борчланы юсюнден сагъынылгъан сагъатда. - Арт кёзюуде республикада билим бериу системаны айнытыр джанындан кёб иш баджарылгъанды (джангы школла, сабий садла, яслиле ишленнгендиле, керекли оборудование салыннганды). Алай болса да бюгюнлюкде халы къолай болмагъан, амалсыз реконструкция этилирге неда джангы школ ишленирге керекли эллерибиз да аз тюлдю. Алай а окъутууну дараджасын ёсдюрюу барындан да магъаналы борчду дегенди КъЧР-ни Башчысы.\nКенгешде, къууанч джыйылыуда да айтылгъан байламлылыкъны юсюнден Эресейни окъуу министри Сергей Кравцов бла Къарачай-Черкесияны Башчысы Темрезланы Рашид официал халда олтуруб да сёлешгендиле ол кюн. Федерал министерство бла республиканы араларында ол джаны бла биргелей иш джюрютюуню тюрлю-тюрлю лагъымларын сюзе, эки джаны да талай оюм айтхандыла. Сергей Кравцов республикада Окъууну джылы бла байламлы властны мындагъы органлары, муниципалитетле белгилеген джумушлагъа къараб, «Москва сизге болушургъа хазырды» деб билдиргенди.\n- Биз бу джылны ичинде этерик ишлерибиз аллыбызда джыллагъа да себеб боллукъдула. Школлада билим бериуню дараджасын кёлтюрюу, джангы школла, сабий садла ишлеу, мюлк-техника тамалны бегитиу, педагогланы билимлерин, усталыкъларын ёсдюрюу, джаш устазлагъа билек болуу дегенча ишле кёбдюле республикада. Мындан ары да бизге болушуругъугъузгъа ышанабыз, - деб Темрез улу Рашид Эресейни джангы окъуу министри Сергей Кравцовгъа эмда Рособрнадзорну джангы тамадасы Музаев Анзоргъа джюрек разылыгъын билдиргенди.


Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-90 белый+транспарент 1QV70100Z1 купить в интернет-магазине Ravak-Market.ru\nЭлемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-90 белый+транспарент 1QV70100Z1\n1QV40C00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-80 блестящий+транспарент 39376 р.\n1QV40U00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-80 сатин+транспарент 43332 р.\n1QV40100Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2 80 см 38364 р.\n1QV70C00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-90 блестящий+транспарент 39744 р.\n1QV70U00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-90 сатин+транспарент 44988 р.\n1QVA0C00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-100 блестящий+транспарент 42228 р.\n1QVA0U00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-100 сатин+транспарент 45448 р.\n1QVA0100Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-100 белый+транспарент 41584 р.\n1QVD0C00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-110 блестящий+транспарент 47840 р.\n1QVD0U00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-110 сатин+транспарент 51060 р.\n1QVD0100Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-110 белый+транспарент 45448 р.\n1QVG0C00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-120 блестящий+транспарент 48852 р.\n1QVG0U00Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-120 сатин+транспарент 53544 р.\n1QVG0100Z1 Элемент душевого уголка Ravak Chrome CRV2-120 белый+транспарент 47840 р.\n9QV40C00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-80 блестящий+транспарент 23644 р.\n9QV40U00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-80 сатин+транспарент 26404 р.\n9QV40100Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS 23644 р.\n9QV70C00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-90 блестящий+транспарент 24564 р.\n9QV70U00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-90 сатин+транспарент 27968 р.\n9QV70100Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-90 белый+транспарент 24564 р.\n9QVA0C00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-100 блестящий+транспарент 28888 р.\n9QVA0U00Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-100 сатин+транспарент 32108 р.\n9QVA0100Z1 Неподвижная стенка Ravak Chrome CPS-100 белый+транспарент 28888 р.\nЭкономия 9936 р\nДушевой уголок Ravak Supernova SRV2-80 195 S белый+Grape


АЙЫРМАЛЫЛАГЪА АХЧА САУГЪАЛА | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nРеспубликаны Спорт министерствосу билдиргеннге кёре, бу кюнледе Нальчикде Къабарты-Малкъар университетни спорткомплексинде каратэ кёкюсинкайдан КъМР-ни тёрели онбиринчи кубогу ётгенди. Ол 10-17 жыллыкъ спортчуланы араларында бардырылгъанды. Ары КъМР-ден, КъЧР-ден, Ингушетиядан эм Шимал Осетиядан аслам спорчу къатышханды.\nЭнчи зачётда кеслерини ауурлукъ къауумларында хорлагъанланы араларында Асанланы Бэла, Къурманланы Хажи-Мурат, Тогъузаланы Кемал да болгъандыла.\nЭм иги сермешлени бардыргъан беш спортчугъа ахча саугъала берилгендиле.\nБитеукомандлы эсепде уа биринчилени араларында «Сатори» спортклубну Насыплыланы Тахирде жарау этгенле спортчулары болгъандыла. «Азума» спортклубну адамлары экинчи жерни алгъандыла. Аланы тренери Даут Кешевди. Ючюнчю жерге уа «М-Додзё» спортклубну келечилери тийишли болгъандыла. Ала Мурат Захоховда жарау этедиле.


Спецтехника Тбилисская улица. Аренда спецтехники Тбилисская улица\nСпецтехника Тбилисская улица . Аренда спецтехники Тбилисская улица .\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Тбилисская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Тбилисская улица . Аренда спецтехники Тбилисская улица .\n# Спецтехника Тбилисская улица # Аренда спецтехники Тбилисская улица


5 клаас русский язык впр\nВарианты ВПР 2021 по русскому языку 5 класс с ответами\nВарианты ВПР 2020 по русскому языку для 5 класса с ответами\nВ период с 15 марта по 21 мая 2021 года состоялись всероссийские проверочные работы по русскому языку в 5 классах.\nВПР 2021 по русскому языку для 5 класса с ответами\nСтруктура проверочной работы по русскому языку 5 класс\nВсероссийская проверочная работа ВПР 2020 по русскому языку в 7 классах состоялась в сентябре-октябре.\nОсобенность проведения ВПР в 2020 году является то, что контрольные проходят осенью и 6 класс пишет работу за курс 5 класса.\nЧитайте также: Запятая в арабском языке\nВ Рособрнадзоре сообщили, что для каждой образовательной организации подготовили индивидуальный комплект заданий для всероссийских проверочных работ.\nСтруктура проверочной работы ВПР 2020 по русскому языку 5 класс\nДемоверсию ВПР 2021 по русскому языку для 5 класса опубликовал официальный сайт Федерального института оценки качества образования.\n. Внимание срок перенесли на 26 октября (приказ)\nДемонстрационная версия ВПР по русскому языку 5 класс 2021 года с решениями.\nЧитайте также: Во сне на непонятном языке\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 1.\nДемонстрационная версия ВПР по русскому языку 5 класс 2020 года с решениями.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 2.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 3.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 4.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 5.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 6.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 7.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 8.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 9.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 10.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 11.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 12.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 13.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 14.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 15.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 16.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 17.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 18.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 19.\nВПР по русскому языку для 5 класса. Вариант 20.\nДемонстрационная версия ВПР по русскому языку 5 класс 2019 года с решениями.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 1.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 2.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 3.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 4.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 5.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 6.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 7.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 8.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 9.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 10.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 11.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 12.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 13.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 14.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 15.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 16.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 17.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 18.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 19.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 20.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 21.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 22.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 23.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 24.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 25.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2019. Вариант 26.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 1.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 2.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 3.\nЧитайте также: Гвэ 2021 русский язык тренировочные\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 4.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 5.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 6.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 7.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 8.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 9.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 10.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 11.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 12.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 13.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 14.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 15.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 16.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 17.\nВПР по русскому языку для 5 класса 17.04.2018. Вариант 18.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2017. Вариант 1.\nВПР по русскому языку для 5 класса 25.04.2017. Вариант 10.


Подробнее: Джууаблы борчланы сый бла толура\nПодробнее: Джууаблылыкъ болгъан джерде джарсыу болмайды\nОкъ-тоб атылгъан тауушла бюгюн да кетмейдиле\nКаппушланы Махтийни джашы Ахмат 1966-чы джыл Къобан районну Знаменка элинде туугъанды. Орта школну тауусхандан сора ол Къызыл партизанла атлы колхозгъа ишлерге киргенди. Берилген джумушну иги тындыргъанын, тирилигин кёрюб, Ахматха машинаны ышаныб бергендиле. Джаш болса да, шофёрланы арасында атын иги бла айтдыргъанды. 1984-чю джыл аууз-герги (октябрь) айны аягъында ол аскерге кетеди.\nАлгъы бурун Каппуш улуну Грозный шахаргъа ашырадыла. Машинагъа усталыгъын билгенлеринден сора, аны автомобиль батальоннга къошадыла. Ахмат алайда 3-4 айны тургъанды.\nПодробнее: Окъ-тоб атылгъан тауушла бюгюн да кетмейдиле\nКъарачай-Черкес Республикада Ич ишлени министерствосуну тамадаларыны бирине тюбеб, ушакъ этиб, тюзлюк джолда джорукъну, рахатлыкъны сакълагъан адамны джашау джолун суратлаб, «Къарачай» газетде басмаласакъ, ёсюб келген джаш тёлюню шагъырей этсек, ол кёблеге юлгю болур деген оюмгъа келдим.\nМилицияда кёб джылланы ишлеген, бюгюнлюкде «Къарачай - алан халкъ» джамагъат бирлешликни тамадасыны орунбасары, отставкадагъы полковник Боташланы Дауутну джашы Сулейман хаджиге тюбеб, бу оюмуму юсюнден ушакъ этдим. «Аллай адам излей эсенг, Боташладанды деб теджегенлигим тюлдю, джашлай кёбню кёрген, кёбню билген джашды деб айтханлыгъымды… Республикабызны полициясыны тамадасы, полковник Боташланы Азрет-Алийни джашы Ансар бла тюбешсенг, ол сеннге тыйыншлы хапар айтырыкъ эди», – деди Сулейман хаджи.\nПодробнее: ПОЛИЦИЯНЫ ТАМАДАСЫ\nПодробнее: Полициячыла къууанчларын белгилегендиле\nСюд этиуде джангы тюрлениуле


Цифралы технологияла жашауну не жаны бла да игилендирикдиле | Электронная газета "Заман"\nЦифралы технологияла жашауну не жаны бла да игилендирикдиле\n8 июля, 2020 - 11:00\nКъабарты-Малкъар къырал университетде бу кюнледе Нальчикни цифралы копиясын къурау проектге жораланнган онлайн – сессия бардырылгъанды. «Цифралы копия «Акъыллы шахарны» жашауда бардырыргъа себеплик этерикди. Аны хайыры бла заманны, ресурсланы да азыракъ къоратып, шахарны жашауун бютюн женгил тапландырыргъа боллукъду», деп билдиргендиле вуздан.\nОнлайн – сессияны ишин КъМКъУ-ну ректору Юрий Альтудов ачханды. Ол экономикалы эмда социальный жашауну цифрагъа кёчюрюуге бийик магъана бергенди. Аны хайыры бла жамауат айный барлыгъына, экономиканы къыйматлылыгъы, жашауну качествосу да игилениригине ишексиз болгъанын белгилегенди.\n«Байламлыкъланы, ишлени, ресурсланы, сора дагъыда тийрелени къоркъуусузлугъун тийишдириу цифралы платформа» деген проектни презентациясын Москвада рынок прототипле къурау жаны бла Дизайн- араны келечилери Сергей Фирсов эмда Андрей Ивлев бардыргъандыла. Ала кеслери да бизни регионда къурала тургъан «Нейтрино, жангы материалла, информациялы технологияла эмда «жашил экономика» деген илму – билим бериу арагъа къатышырыкъладан бирлеридиле. Эсге сала айтсакъ, былтыр университет бла сагъынылгъан Дизайн-ара бирге ишлеуню юсюнден келишим этген эдиле.\nПроектни сюзюуге КъМР-ни Правительствосуну Председателини орунбасары Муаед Кунижев, КъМР-ни Башчысыны энчи келечиси Хачим Кармоков, республиканы цифралы айныу министри Ислам Ашхотов, Нальчик шахар округну жер-жерли администрациясыны, власть органланы, бизнес – жамауатны келечилери, алимле да къатышхандыла. «Цифрагъа» кёчерге женгил онгла къурау цифралы экономикагъа кёчюуде, бизнес-жумушланы тийишдириуде, къоранчланы азайтыуда эмда файданы кёбейтиуде энчи магъаналы болгъанын сессиягъа келгенлени бары да белгилегендиле.\nАхырында Ислам Ашхотов кёргюзтюлген проектге тийишли багъа берип, Дизайн-араны келечилерине Нальчикни цифралы копиясын къурур амалны сюзюп, мадар этерге чакъыргъанды.\n21.02.2020 - 08:01 → Республиканы аш-азыкъ продукциясы - Эмиратлада\n24.07.2019 - 08:22 → Тёленнген налогну бир кесегин къайтарыр амал\n13.11.2019 - 08:17 → Жангы черкес радио


Джарыкълыкъ юй ачылгъанды\nДжёгетей Аягъы районну Важное элинде джангы джарыкълыкъ юй ачылды.\nАны ачылыууна Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашид да къошулгъанды. Къууанчха КъЧР-ни Правительствосуну келечилери, Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) депутатлары, Джёгетей Аягъы районну джамагъаты да келген эдиле.\nДжыйылгъанланы джангы джарыкълыкъ юй ачылгъаны бла алгъышлай, Темрезланы Рашид Эресей Федерацияны Президенти Владимир Путин бла РФ-ны Правительствосу эллени айнытыугъа уллу эс бёлгенлерин айтды.\n«Элледе джангы джолланы ишлеуге, коммунал мадарланы джангыртыугъа, джангы, бюгюннгю излемлеге кёре, джарашдырылгъан ФАП-ла, социал объектле, джарыкълыкъ юйле ишлеуге уллу эс бёлюнеди. Озгъан эки джылны ичинде Къарачай-Черкес Республикада 20-дан артыкъ джарыкълыкъ юй ишленнгенди. Ол иш бюгюнлюкде да джетишимли бардырылады. Элледе джарыкълыкъ юйле атылыб, аланы къурулушларына къаралмагъанлы талай джыл болады. Ол болумну тюрлендирир джанындан ишлейбиз. Айхай да, этген ишибизни хайыры артыкъ да бек сабийлеге джетсе деген нюзюр бла кюрешебиз. Хар адамны джашауунда маданият, джамагъат ишле уллу орун аладыла, аны ёсюмюне танг юлюш къошадыла. Аны себебли хар элни кесини маданият аралыгъы болургъа керекди. Бу джарыкълыкъ юйде къуру джаш тёлю тюл, уллайгъан къауум да джыйыла, эрикгенлерин кетере, джарыкълыкъ ишле бардыра турлукъларына ышанама. Хар кюнде джангы джарыкъ юйюгюз къууанчдан толгъанлай турсун, анда къуру да той-оюн, джарыкълыкъ ишле бардырылсынла», - деди Темрезланы Рашид.\nКъарачай-Черкес Республиканы Башчысыны буйругъу бла джангы джарыкълыкъ юйню библиотекасына талай китаб да берилди.\nЭлчилени атларындан Джазаланы Надежда джангы мекям ючюн Темрезланы Рашидге джюрек разылыгъын билдирди.\nВажное элде ишленнген джарыкълыкъ юй бюгюннгю излемлеге кёре джарашдырылгъанды. Къыйналыб джюрюген неда чыртда джюрюмеген адамлагъа таблыкъла къуралгъандыла, тюрлю-тюрлю джарыкълыкъ ишлени бардырырча хар неси да толу джарашханды. Джарыкълыкъ юйню залына 250 адам сыйыныб олтурурчады. Аны тышында компьютерле, Интернет байламлылыкъ бла баджарылгъан библиотекасы да барды, тепсеулеге юретирге джараулу, шахмат-шашка ойнаргъа, тюрлю-тюрлю кружокланы бардырыргъа бёлюмлери да джарашыбдыла.\nКъарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашид джарыкълыкъ юйню ичине къараб, халкъ чыгъармачылыкъны ишлери бла шагъырей болгъанды. 3-чю классны сохтасы Дотдайланы Аминат а Темрезланы Рашидге кеси салгъан «Горный пейзаж» деген суратын саугъагъа бергенди.\nАТУРЫХ ЙГIАЛАХАЗ АГIВБЗИ


Google Chrome 27.0.1453.12 Dev (2013/ML/RUS) » Пространство развлечений\nGoogle Chrome 27.0.1453.12 Dev (2013/ML/RUS)\nДобавил SamDel (3-04-2013, 14:03)\nGoogle Chrome содержит огромное количество функций, управляя которыми вебмастера имеют все шансы увеличить степень удобства для конечных юзеров. В Гугл Chrome интегрированы программные свои Gears, дозволяющие вебмастерам применять достоинства API, к примеру, функцию сбережения в автономном режиме. Также, спасибо Гугл Chrome ваши веб-приложения ничем не станут выделяться от "настольных" программ, потому что браузер возможно запустить в режиме с минималистичным пользовательским интерфейсом - когда отображается раз только заглавие.\n» Внедрение самого незатейливого и стремительного движка WebKit для рендеринга HTML\nArrange and organize tabs however you wish - quickly and easily\nTry Minimalist, Star Gazing, or Гугл Chrome Artist Themes.\nОбновление браузера до Гугл Chrome 27.0.1453.12 Dev версии:\nЗабрать Google Chrome 27.0.1453.12 Dev (2013/ML/RUS)


Урушда, мамыр жашауда да хар заманда ал сатырда эди | Электронная газета "Заман"\nУрушда, мамыр жашауда да хар заманда ал сатырда эди\nУллу Хорламны – 75-жыллыгъына\nАхшы ишлери, ариу къылыкълары бла кёпге дери халкъны эсинде къаллыкъ адамларыбызны сагъынсакъ, ол тизмеде биринчи сатырда сюелгенлени араларында Башийланы Огъурлуну жашы Магомет да боллукъду. Ол кёп жылланы Къабарты-Малкъарны Халкъны жашау жумушларын жалчытхан министерствогъа башчылыкъ этгенди. Алай ары дери аны жолу ныхытлы эди.\nОл Огъары Малкъарда Зарашкыда туугъанды. Кесинден сора да, аны юч къарындашы, бир эгечи болгъанды. Аталары сабийлени аш-азыкъ, кийим, башха керекли затлары бла жалчытханды. Билим алырларын, окъуулула болурларын излегенди. Жарсыугъа, аны кёралмады. Отуз жетинчи жыл жууукъ - тенгни, ахлуну да жарсыта, дуниядан кетди. Ол заманда Магометге онбеш жыл бола эди.\nЖаш элде школну тауусады. Андан сора Нальчикде педучилищеге киреди. Къыркъынчы жыл аны да бошап къайтхандан сора комсомолну Черек райкомунда ишлеп тебирейди. Бир бёлюмге башчылыкъ этеди.\nАлай уруш башланды да, жашланы къыстау аскерге алып тебиредиле. Экинчи кюн къарындашын Адрахманны чакъырдыла. Ол Майкопда тёртюнчю атлы аскер корпусха тюшгенди. Къыркъ ючюнчю жылда сермешледен биринде жоюлгъанды.\nБираздан къарындашы Зашко да кетеди фронтха. Дагъыда къауум замандан Магометни да чакъырадыла. Юйде акъылбалыкъ болмагъан къарындашы Хызыр къалады.\nМагомет 417-чи дивизияны 448-чи энчи батальонунда къуллукъ этип тебирейди. Биринчи сермешге Моздок тийресинде къатышады - 1942 жылда 20 сентябрьде. Немислиле бизникиле тургъан жерге бир ненча кере чабыууллукъ этедиле. Аскерибизни бираз артха сюредиле. Болсада шахаргъа жеталмайдыла. Экинчи кюн а аланы кеслерин артха къуууп тебирейдиле.\nАлай башланнган эди малкъарлы жашны уруш жоллары. Кёп шахарланы бла эллени азатларгъа къатышханды. Ала аны хар бири да ахыр кюню болургъа боллукъ эдиле. Аллахны ахшылыгъындан, аладан къутулгъанды.\nСталинград тийресинде сермешледен биринде батальонну комсоргу Баший улу, топ-окъ атылгъанына да къарамай, командирле тургъан жерден биринчи окоплагъа телефон байламлыкъны кёп кере тохташдыргъанды. Бир ауукъ замандан жигит жашны политсоставны хазырлагъан къысха курслагъа окъургъа жибередиле.\nМагомет, аны тауусуп, лейтенант чыны бла кесини бёлюмюне къайтады. Келгенлей, жаяу аскер батальонну комсоргуна саладыла. Кёп да турмай Кантемировка ючюн сермешге къатышады. Анда кёргюзтген жигитлиги ючюн полкну комсоргуна сайлайдыла.\nАндан сора Кърым жарым айрыкам, Мелитополь, Перекоп, Чонгар шахарла ючюн атышыулада болады. Ала бек къызыу сермешле эдиле. Ёлюп кетгинчи ол аланы унутмагъанды.\nКъыркъ тёртюнчю жыл. Жаз башы. Жабалакъ жауа. Магомет къуллукъ этген аскер бёлюм черекден ётеди. Ол кезиуде гитлерчиле уллу сауут кючлери бла чабыууллукъ этедиле. Къызыу сермеш башланады. Бизникиле немислилени танкларын кёп санда кюйдюредиле. Ол заманда ала артха ыхтынадыла.\nМинала салыннган жерге жетгенде, сапёрла аланы кетере тургъанлай, дзотладан душманла атдырып тебирейдиле. Аланы къурутургъа керек эди. Заданияны Магометге буюрадыла. Ол, къауум нёгер да алып, дзотланы бирси жаны бла ётюп, гранатла атып, немислилени къырадыла. Аны хайырындан совет аскерчилеге андан ары барыргъа жол ачылады. Ингир алагъа Жанкой шахарны эркин этедиле.\nБираздан а Севастополь ючюн сермеш башланады. Белгили Сапун тауну къатында атышыуда таулу жаш энчи ётгюрлюгюн кёргюзтеди. Алайда ротаны командири жигитча жоюлгъанда, оноуну къолгъа алады. Аскерчилени алларына ётюп, гитлерчиле таба чабады. Сюнгю урушха киргенде, душманладан тёртюсюн агъызады.\nСермеш бираз шошаяды. Алай немислиле жангыдан пулемётдан атдырып тебирейдиле. Аны агъызыргъа Магомет эки нёгери бла тебирейди. Жашла, сюркеле барып, гранатла атадыла. Пулемёт тохтайды. Алай андан окъ тийип, Магомет ауур жаралы болады, госпитальда иги кесек жатады.\nАндан чыкъгъандан сора Къайсын бла да тюбешгенди. «Сын отечества» деген аскер газетни окъуй тургъанлай, анда поэтибизни назмуларын кёреди. Аны юсю бла Къулий улуну къайда болгъанын билип, аны ишлеген жерине барады. Бир бирлерине къууанадыла, алай халкъны кёчюрюлгени ючюн а бек жарсыйдыла.\nБу эки айтхылыкъ жаш бир бирлери бла шуёхлукъ жюрютгендиле. Къайсынны 1977 жылда «Тюнене» деген назму китабы басмаланады. Магометге бергенинде былай жазылыпды: «Мени багъалы тенгим, сюйген адамым, фронтдагъы шуёхум, иги таулуладан бири, Башийланы Мухамматха. Узакъ ёмюрлю бол!».\nМагомет немислиле бла дагъыда Югославияны, Австрияны, Чехословакияны жерлеринде бардырылгъан сермешлеге къатышады. Аскерден а 1946 жылны аягъында эркин этиледи. Андан сора жууукъларын кёп излеп, Къыргъызстанны Ош областыны Наукат районуну Чапаев атлы колхозунда табады. Андан къайтхынчы, областьны промкооперациясыны председателини экинчиси, мебель фабриканы директору болуп тургъанды.\nБери келгенден сора уа оналты жылны Къабарты-Малкъарны халкъны жашау жумушларын жалчытхан министрини къуллугъун бардыргъанды. Бу ишинде да уллу къурау хунери болгъанын кёргюзтгенди. Республиканы эллеринде, районларында адамланы жумушларын жалчытхан юйле ишлетгенди, кёп ишчи жерле къурагъанды, специалистле хазырлагъанды. Ала, адамланы юйлерине барып, бузулгъан телевизорларына, холодильниклерине, башха затларына ремонт этгендиле. Тау жайлыкълагъа окъуна барып тургъандыла.\nБир жол обкомну биринчи секретары Тимбора Мальбахов Магометни ишин кеси тинтгенди. Ол заманда анга кёп ыспас да этип: «Ишни тюз былай аламат къурагъан болурса деп турмай эдим», - дегенди.\nУрушда, урунууда болса да, Магомет хар заманда ал сатырда эди. Буюрулгъан борчун айыпсыз тамамлагъанды. Кёп алгъышлагъа, сыйгъа да тийишли болгъанды. Къыйынын къырал да унуталмагъанды. Къазауатда болдургъан жигитлиги ючюн Ата журт урушну I-II даражалы орденлери эм кёп майдалла бла саугъаланнганды. Урунууда жетишимлери ючюн а Урунууну Къызыл Байрагъыны эм Халкъланы шуёхлукъларыны орденлери берилгенди.\nЗаманы жетгенде уа, пенсиягъа чыкъгъанды, алай юйде тынчайып турмагъанды. Шахарны школларында бола, окъуучула, устазла бла жолугъа, урушну юсюнден хапар айтханды. Кеси уа 1997 жылда дуниядан кетгенди.\nЮйюрюню юсюнден сагъыннганда, бийчеси Огъурлуланы Абидат бла бир жаш, эки къыз ёсдюргендиле. Алим Пятигорскда тыш къыраллы тиллени институтун бошагъанды. Танизат бла Сакинат да окъугъандыла, билим алгъандыла. Бири Нальчикде ательеледен биринде таматалыкъ этгенди, экинчиси да музыка школда ишлегенди.


МЁЛЕКЕЙ (ФИАЛКА ПОЛЕВАЯ)\nЭкиджыллыкъ, мийиклиги 30 сантиметр болгъан хансды. Тамыры терен бармайды, саптагъайыны ичи къууушду, бошду, кёб бутакълыды. Чапыракълары узун, гаккы тюрсюнлюле, хар бирини тюб джаны бла экишер гитче тюб чапыракъчыкълары боладыла. Хар саптагъайыны учунда бирер сары гокка болады.\nАллай гюллени тышлары бла биришер джашил чапыракъ эсленеди. Мёлекей джайны узунуна чагъыб турады. Джол джанлада, джайлыкълада, ёзен суу джагъалада, юй тёгерекледе дагъыда башха джерледе ёседи.\nДарманнга мёлекейни хансын джаратадыла. Чакъгъан кёзюуюнде кесиб алыб, джел джюрюген салкъында неда ачыкъ хауада кебдирилиб джыйылады. Бу хансны баш ёпкесинде, ёпкесинде сууугъу болгъан, хыппырыкъ аталмайын къыйналгъан джаратыргъа боллукъду. Кебдирилиб джыйылгъан хансдан 15 граммны юсюне 200 миллилитр къайнагъан сууну къуюб, шайча этиб, тутуб, сюзюб, кюнюне уллу шай къашыкъ бла 3 кере ичигиз джылылай.\nКЪОБУСТА, АЛА КЪОБУСТА (КАПУСТА ОГОРОДНАЯ),КАПУСТА ЦВЕТНАЯ\nЭкиджыллыкъ, мийиклиги 40-60 сантиметр болгъан ёсюмдю. Биринчи джылында чапыракъ бла ёзек этеди. Экинчи джылында чагъады, урлукъ этеди, экиджыллыкъ ёсюм деб аны ючюн айтылады. Къобустаны саптагъайы къысхады, баш тамырдан ёседи. Чапыракълары уллула, къалынла, этлиледиле. Къобуста эртделеде Римде, Грецияда битдирилгенди, бизге ол къралладан келтириб, Кърымда салыб башлагъандыла. Дарманнга къуру чапыракъларын хайырландырадыла. Къобустаны сууу ашхынны джарасына, бауурну ауруууна, шекер ауруугъа, сууугъу болгъаннга себеб болады. Аны джангылай да, тузланнганын да, къазанны башын джабыб, сериуюн бишгенин да ашаргъа тыйыншлыды. Андан хычынла, бёрекле, тюрлю-тюрлю шорпала этиб тепсиге сала тургъуз. Тахта кёгетледен къатышмалагъа къошуб, чёблеу джау къуюб да ашагъыз.\nБизни джерледе къобустаны не тюрлюсю да ёседи. Ашха татымлылыгъы, ала къобустаны маджалды, артыкъсыз да инджиулери болуб, аш айырыб, марда бла ашагъанлагъа дарманды.


Джай солуугъа иги хазырланнганлары айтылгъанды - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nЭресей Федерацияны Президенти В. Путин РФ-ны Правительствосуну членлери бла бардыргъан джыйылыуда къралны солуу лагерлери джай кёзюуге къалай хазырланнганларына къаралгъанды. Ол джыйылыуда Къарачай-Черкесия турист санагъаты бла солургъа эм таб джарашхан, лагерлерине туристле эм кёб келген регионнга саналгъаны чертилгенди.\nБусагъат кёзюу джай солууну, алай демеклик турист сезонну ачыуну кёзюуюдю. Бу кёзюуде абаданла да, сабийле да джайгъы солуу лагерледе саулукъларын бегитедиле. Алада хар зат не къадар иги джарашыб болса, солургъа келгенле да ол къадар зауукълу солуйдула, саулукъларын да ол къадар иги бегитедиле. Джыйылыуда ол затла бла байламлы ишле сюзюлгендиле.\nСёзден, Ростуризмни башчысы О. Сафронов къралны башчысына регионлада джай солуу сезон къалай башланнганындан, эресейчиле таб джарашхан лагерледе учуз да, зауукълу да солурча мадарла къуралгъанларындан хапар бергенди. Ведомство ол джаны бла кесини бойнуна салыннган борчланы толтурургъа кюрешгенлей да турады.\nОл билдиргенден, быйылгъы джай кёзюуде туристле, пляж излемлерин толтургъанны тышында маданият-экскурсия амалланы да кенг хайырландырадыла. Солугъанла артыкъ да бек Москваны, Москва областны, Санкт-Петербургну, Ленинград областны, Карелия бла Къарачай-Черкес, Татарстан республикаланы, Ставрополь крайны, Ростов областны аслам джокълайдыла. Алада джангы зат да кёредиле, аланы ариу эмда таза хауаларында иги солуб, саулукъларын да бегитедиле.\n- Аны бла байламлы, - дейди Ростуризмни башчысы, - бу регионланы инфраструктураларын хазырлаугъа, орамланы, арбазланы, джамагъат аслам болуучу джерлени джарашдырыугъа айырылыб уллу эс бёлюнеди.


Къарачай-Черкес Республикада 2019-чу джылны биринчи джарымында социал-экономика болум - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКъарачай-Черкес Республикада 2019-чу джылны биринчи джарымында социал-экономика болум\n2019-чу джылны биринчи джарымыны эсеблерине кёре Къарачай-Черкес Республикада джер хазнаны чыгъарыу эмда джукъ этиучю промышленностда ишни барыуу, 2018-чи джылны биринчи джарымы бла тенглешдиргенде, хайт деб айныгъанды.\nДжукъ этиу промышленностда электрика керекле, къумач, суусун затла, агъачдан этилген керекле чыгъаргъан санагъатла уллу ёсюм кёргюзедиле – 17,5 процентге дери.\nМиллетни быргъыла бла баргъан суу бла баджарыуда, джараусузгъа чыкъгъан затланы эмда багушну тазалауда ёсюм 117,9 процентге дери джетгенди.\nРеспубликаны бютеу эл мюлкчюлери 2019-чу джылны башил-никкол (январь-июнь) айларында 9724,2 миллион сом багъасы хазыр продукция чыгъаргъандыла. 2018-чи джылны биринчи джарымы бла тенглешдиргенде 102,2 процентди ёсюмюню кёргюзюмю.\nУрлукъ атылгъан сабанла 128,1 минг гектар джер алгъандыла. Аладан 99,9 минг гектарына мюрзеу атылгъанды, 8,3 минг гектарына чёблеу, 8,2 минг гектарына да гардош салыннганды. Шекер чюгюндюрню ёсдюрюу да 46,5 процентге аслам болгъанды. Быйыл ол 4,2 минг гектар джерге салыннганды. Къалгъан 1,4 минг гектаргъа тюрлю-тюрлю тахта кёгетле салыннгандыла. Аланы ёсдюрюу да 8,1 процентге кёб болгъанды.\nСабанланы 50,8 процентине элчи-фермер мюлкле, 36,9 процентине да энчи табышлылыкъ бла кюрешгенле урлукъ атхандыла. Ол джерлени 83 процентине мюрзеу урлукъ атылады.\nЭлчи-фермер мюлкледе мюрзеу атылгъан сабанла 4,9 процентге, шекер чюгюндюрню ёсюмю 65,9 процентге аслам болгъандыла, чёблеу салыу а 20,2 процентге азайгъанды.\nЭл мюлклени барында да кюзлюкле 23754,4 гектар джер аладыла.\nМалчылыкъ. 2019-чу джылны никкол (июнь) айыны аягъында эсеблеге кёре республиканы эл мюлклеринде 169,2 минг мал барды. Былтыргъы бу замандан 1,2 процентге асламды ол. Аладан 77,3 минги саулукъ ийнекледиле (0,1 процентге аслам), 1223,5 минги эчкиле бла къойладыла (2,6 процентге аслам). Тонгузланы саны 1,8 кереге азайыб, 2,2 минг болгъанды.\nТууар малланы 10,2 проценти эл мюлк организациялада, 37,6 проценти элчи-фермер мюлкледе, 52,2 проценти да элчилени къолларындады. Ууакъ аякълы малланы 24,6 процентин эл мюлк организацияла, 67,4 процентин элчи-фермер мюлкле, 8,0 процентин да элчиле тутадыла.\n2019-чу джылны башил-никкол (январь-июнь) айларында мюлклени барында да 22,7 минг тонна эт, 89,8 минг тонна сют эмда 42,6 минг гаккы чыгъарылгъанды.\nКъурулуш ишле. 2019-чу джылны биринчи джарымында къурулуш ишле озгъан джылдан 62,1 процентге аслам бардырылгъандыла - саулай да 6521,1 миллион сом багъасы.\nКъарачай-Черкес Республикада джангыртыу-къурулуш ишлени 38,5 процентин уллу эмда орта организацияла бардыргъандыла.\nЁтген 6 айны ичинде 118,3 минг квадрат метр джери болгъан 404 мекям хайырланыугъа берилгенди. Аны къурулушу 525,7 куб метрди.\nДжангы мекямла ишленнгенлери бла бирге эскилени джангыртыу ишле да бардырылгъандыла. Алай бла 2,3 минг тууар эмда 11,4 минг къой-эчки мал сыйынырча мекямла, трансформатор подстанция, 19,5 километр узунлугъу болгъан газ быргъыла, гитче машиналагъа къарагъан станция, джол сервисни аралыгъы, 1,3 минг квадрат метр джери болгъан сатыу-алыу предприятие, сатыу-алыу эмда офис аралыкъ, 3,4 минг квадрат метр джерлери болгъан складла, 66 адам сыйынырча къонакъ юйле, 123 адам сыйыннган хант юйле, сотовый байламлылыкъны баджаргъан 6 антенна, бир кереге 30 адам джатарча саулукъ сакълау учреждениеле, 3 джарыкълыкъ юй хайырланыугъа берилгендиле.\nЭресей Федерацияны Экономика айныууну министерствосу 2019-чу джылгъа федерал эмда кърал магъаналы 14 объектни къурулушун къабыл кёргенди. Аланы ишлеуге федерал бюджетден 2689,2 миллион сом, республикан бюджетден да 40,7 миллион сом джоюм этилликди. Ол ачхадан озгъан 6 айны ичинде 936,8 миллион сом джоюлгъанды.\nАвтомобиль улоу. Уллу эмда орта предприятиеле автомобиль улоу бла хайырланыб, 2019-чу джылны башил-никкол (январь-июнь) айларында 935,9 минг тонна джюк ташыгъандыла.\nКоммерциялы джюк ташыу 56,2 миллион тонна-километр болгъанды.\nДжамагъат улоу озгъан алты айны ичинде 7,3 миллион адамны джюрютгенди. Ол 2018-чи джылны биринчи джарымыны эсеблеринден 1,5 процентге асламды.\nБелгили болгъанына кёре сатыу-алыу этиуден тюшген хайыр 18452,0 миллион сомгъа джетгенди. Базарладан тышында сатыу-алыу этген организацияланы эмда энчи табышлылыкъ бла кюрешген адамланы хайырлары 14043,6 миллион сомгъа джетгенди, базарла бла джармалыкъланы да - 4408,4 миллион сомгъа.\nСатыу-алыудан тюшген хайырны 76 проценти организацияла бла энчи табышлылыкъ бла кюрешген адамланыкъыды.\nХант юйлеге тюшген хайыр, озгъан джылны биринчи джарымындача, 454,7 миллион сомлай къалгъанды.\n2019-чу джылны биринчи джарымында Къарачай-Черкес Республиканы джамагъаты хакъ тёлениб баджарылгъан джумушлагъа 7790,2 миллион сом джойгъанды. Аладан спорт бла физкультурагъа, билим алыугъа, джарыкълыкъ юйлеге эмда телекоммуникациялагъа, къонакъ юйлеге эм аслам джоюм этилгенди. Джоюлгъан ачханы 61,5 проценти фатар-коммунал джумушлагъа кетгенди.\nБашха джумушланы ичинде мекям ишлеу эмда аны джангыртыу, улоугъа ремонт этдириу ишле да бардыла.\nУчуз багъасы бла сатыу-алыу\nУчуз багъасы бла сатыу-алыу бла кюрешген энчи табышлы адамланы этген хайырлары 2019-чу джылны биринчи джарымында 13983,6 миллион сом болгъанды. Организацияланы хайырлары уа 11434,1 миллион сомгъа джетгенди.\nКърал статистиканы федерал къуллугъуну статистика регистрини информацион фонду билдиргенден, Къарачай-Черкес Республикада эсебге алыннган 6634 предприятие бла организация барды. Ол саннга энчи предприятиеле, филиалла эмда келечиликле да киредиле.\nОл субъектлени 46,1 проценти Черкесск шахарда, 10,5 проценти да Къарачай шахарда орналыбдыла.\nАланы 21,3 проценти сатыу-алыу джумушла бла кюрешеди эмда машиналаны кереклерине къарайды.\n«Юридическое лицо» болмагъанлай энчи табышлылыкъ бла кюрешгенлени саны 12030-гъа джетгенди. Аладан 2455-си элчи-фермер мюлклени башчылары, 457-си да ёкюлле бла нотариусладыла. Асламысы - 31,1 проценти - Черкесск шахарда, 12,0 проценти Джёгетей Аягъы районда, 10,5 проценти Гитче Къарачай районда орналгъандыла.\nКъарачай-Черкес Республикада 2019-чу джылны биринчи джарымына багъала бла тарифле, ортача, 2,1 процентге ёсгендиле. «2018-чи джылны биринчи джарымында ол кёргюзюм 1,2 процент эди. Ашарыкъ затлагъа 2,4 процент, башха товарлагъа да 0,6 процент къошулгъанды. Миллетге теджелген джумушланы багъалары 3,8 процентге кёлтюрюлгендиле.\nОзгъан джылны биринчи алты айы бла тенглешдиргенде, ашарыкълада колбасаланы, бузлагъан эмда сууугъан чабакъны, шоколад конфетлени, майонезни, сабийлеге деб этилген эт консерваланы, сууланы, будай унну, сары джауну, тортланы, гырджынны дагъыда башха затланы багъаларына аслам къошулгъанды (9,7 процентге дери).\nТахта кёгетлени ичлеринде айырылыб сарысмакъны багъасы кёлтюрюлгенди, къызыл чюгюндюрню, алмаланы, джюзюмню, гардошну, соханны, быхыны багъаларына да бир кесек къошулгъанды.\nАгурчаланы, гаккыланы, падражанланы, апельсинлени эмда шекерни багъалары уа 59,7 процентге дери тюшгендиле.\nБашха товарланы ичлеринде айырылыб тютюн, орун керекле, аякъ машинала багъаракъ болгъандыла, аякъ кийимни багъасы уа 6,6 процентге тюшгенди.\n2019-чу джылны биринчи джыл джарымында ёлгенлеге этилген джоюмла багъаракъ болгъандыла. Грециягъа барыргъа излегенле да джылладан эсе 32,2 процентге кёбюрек ачха тёлерге керек боллукъдула. Аны кибик, къонакъ юйлени, хамамланы, джамагъат улоуну, маданият бирлешликлени хакълары да кёлтюрюлгендиле.\n2019-чу джылны аллындан бери ачыкъ халда ишлегенлени саны ортача 78,1 минг адамды. Аладан 65,8 минг адам коммерция бла кюрешмеген организациялада ишлейди. Бирер сылтау бла ишлеялмагъанланы орунларына бир кёзюуге чыкъгъанла бла граждан-право келишиуню тамалында ишлегенлени саны да 3 мингнге джууукъду.\nИшсизлик. Миллетни иш бла баджаргъан кърал къуллукълада эсебге тюшюб тургъан 3,5 минг адам барды бюгюнлюкде. Аладан 88,3 проценти ишсиз болуб турады. Озгъан джылны биринчи джарымы бла тенглешдиргенде, ишсизлик да 2,4 процентге аслам болгъанды. Адамгъа джараулу иш табылгъынчы тёленнген ачханы 2,5 минг адам алады.\n2019-чу джылны никкол (июнь) айыны ичинде 456 адам ишсиз болгъаны ачыкъланнганды, 636 адам да ишсизлени тизиминден кетерилгенди. Аладан 199-у иш табханды, 220 адам миллетни иш бла баджаргъан кърал къуллукъгъа заманында келиб, иш табмагъанларын билдирмегендиле, 217 адамны уа, бирер чурум бла келишмегенлери себебли, тизимлеринден иш бла баджаргъан кърал къуллукъ кеси чыгъаргъанды.\nАны бла биргелей, организациялагъа ишчиле керек болгъаны былтырдан эсе 9,6 процентге кёб болгъанды. Элия (июль) айны 1-не белгили болгъан эсеблеге кёре организациялагъа 2113 адам керекди.\nФинанс-кредит система. Къарачай-Черкес Республиканы Финанс министерствосу билдиргенден, 2019-чу джылны башил-хычаман (январь-май) айларында республикан бюджетге 10570,9 миллион сом хайыр тюшгенди, 10589,1 миллион сом да джоюлгъан этгенди. Алай бла аны дефицити 18,2 миллион сом болгъанды. Озгъан джылны биринчи джарымында дефицитни ёлчеми 536,7 миллион сом эди.\nБюджетге тюшген хайырны 32,6 проценти бергеди (налог). Бюджетни тамалы бергеден тюшген ачхады.\nДжоюмланы ичинде миллет экономиканы айнытыугъа 1747,1 миллион сом, фатар-коммунал мюлклеге 738,5 миллион, билим бериуге 3616,5 миллион, социал политикагъа 2674,7 миллион сом джоюм этилгенди.\nКоммерциялы организацияланы финанс болумлары. 2019-чу джылны башил-хычаман (январь-май) айларында уллу эмда орта финанс организацияланы къоранчлары 265,2 миллион сом болгъанды. Озгъан джыл 290,4 миллион сом хайырлары болгъан эди. Бу организацияланы тизимлерине гитче табышлылыкъ бла кюрешген, кърал эмда муниципал учреждениеле, банкла, башха финанс-кредит организацияла кирмейдиле.\nОрганизацияланы кредит борчлары 45001,4 миллион сом болгъанды, андан 6231,3 миллиону тёленирге керекли болуб, тёленмей турады.\n2019-чу джылны биринчи джарымыны эсеблерине кёре Къарачай-Черкес Республикада 465,5 минг адам джашайды. 2018-чи джылны биринчи джарымы бла тенглешдиргенде, къуру 61 адамгъа азайгъанды (озгъан джыл - 521 адамгъа).\nРеспубликада джангы туууб къошулгъанланы саны 5,5 процентге ёсгенди. Алай бла, миллетни саны 211 адамгъа аслам болгъанды. Хар 100 ёлюмге 111 сабий туууб къошулгъанды.\n2019-чу джылны биринчи джарымында республикада джыл да болмагъанлай 18 сабий ёлгенди.\nДжылны аллындан бери, КъЧР-ни ЗАГС-лары билдиргенден, 658 юйдеги къуралгъанды, 428 юйдеги да айырылгъанды. Алай бла, хар джангы къуралгъан 100 юйдегиге 65 юйдеги чачылгъанды. Былтыр ол кёргюзюм 75 эди.\nМиграцион болум. 2019-чу джыл Къарачай-Черкес Республикадан 2609 адам кёчюб кетгенди, 2333 адам да джашаргъа келгенди.\nРеспубликадан тышына кетиу, 2018-чи джыл бла тенглешдиргенде, 2,5 кереге азайгъанды. Бизге джашаргъа Эресей Федерацияны башха регионларындан келгенлени саны 13,5 процентге аслам болгъанды. Бизден кёчгенлени асламысы Ставрополь крайда (1040 адам), Краснодар крайда (312 адам) эмда Москва шахарда (229 адам) орунлашхандыла.\nМиллетни джашау турмушу\nКъарачай-Черкес Республиканы Правительствосуну 2019-чу джылны хычаман (май) айыны 28-де бегитилген 134-чю номерли бегимине кёре, бир адамны джашау тамалына 9775 сом саналады. Былтыргъы кёргюзюмден 5,7 процентге асламды ол.\nРеспубликада орта айлыкъ былтыргъа кёре 5,3 процентге ёсюб, 26733,4 сом болгъанды.\n2019-чу джылны биринчи джарымында Къарачай-Черкес Республикада, озгъан джылны эсеблерине кёре, ёпке ауруула, грипп, сальмонеллез эмда гепатитле бла ауругъанланы саны аслам болгъанды.\nКесекле бла ауругъанланы 86,8 проценти 17 джылгъа дери сабийле болгъандыла.\nАдамдан адамгъа джукъгъан ауруула бла бит кесгенлени саны уа танг кесекге азайгъанды.\nКъарачай-Черкес Республиканы Ич ишлерини министерствосу билдиргенден, 2019-чу джылны башил-никкол (январь-июнь) айларында республикада 2354 аманлыкъ иш этилгенди.\nАманлыкъ ишлени 59,4 проценти Гитче Къарачай районда, 25,4 проценти Черкесск шахарда, 19,4 проценти да Къарачай шахарда этилгендиле.\n2019-чу джылны биринчи джарымында этилген аманлыкъланы 78,9 проценти ачыкъланнганды.\nАманлыкъ ишлени 707-си бек ауурлагъа саналгъандыла, аланы 75,2 проценти ачыкъланнгандыла.\nЭкономика бла байламлы 304 кере джорукъ бузулгъаны ачыкъланнганды. Аланы этгенледен 74 адамгъа терслеу ишле ачылгъандыла. 51 адамны иши сюдге тюшгенди. Ишлени ачыкъланнганларына кёре, саулай да 211,1 миллион сом къоранч болгъанды.\nНаркотиклени джорукъсуз сатыуну, хайырландырыуну юсю бла этилген аманлыкъланы ичинде 53 проценти наркотиклени джорукъсуз сатыб алгъан, юйюнде тутхан, биргесине джюрютген, наркотиклени эмда башха ангыны тюрлендирген препаратланы кеслери этген къауумдула. Саулай да сыйырылгъан наркотиклени эмда башха, ангыны тюрлендирген препаратланы ёлчеми 11,8 килограмм болгъанды.\nДжорукъ бузгъанланы, аманлыкъ ишле этгенлени 86,4 проценти эркишиледиле. Аманлыкъчыланы 78,5 проценти ишсизледиле.\nДжорукъ бузуб, аманлыкъ иш этиб тутулгъанланы 24,6 проценти эсириб болгъандыла, 49,3 проценти алгъаракълада да аманлыкъ ишле этиб тутулгъан къауумладан болгъандыла.\nШимал Кавказ федерал округда кърал статистиканы федерал управлениесини КъЧР-де энчи бёлюмю.


Махтаулу къарындашла | Электронная газета "Заман"\nСамитдин 1957 жылда Къыргъызстанда туугъанды. Орта школну Кёнделенде тауусханды. 1982 жылда Киров атлы аскер окъуу юйню бошагъанды, андан сора – Шимал Осетияны къырал университетини тарых бёлюмюн. Владикавказда аскер училищени кафедрасыны таматасы болуп тургъанды.\nКёп майдалла, махтау къагъытла бла саугъаланнганды, ол санда Ата журтуну аллында къыйыны ючюн орденни II даражасыны майдалы бла. РФ МВД-ны, КъМР-ни билим бериуюню сыйлы ишчисиди. РФ-ни Миллет гвардиясыны полковнигиди.\nРашид 1976 жылда Кёнделенде туугъанды. Орта школну да анда бошагъанды. Шимал-Кавказ аскер институтда билим алгъанды. Андан сора взводну, ротаны, командири болгъанды. Курсантланы аскер бёлюмлерини начальниклерини экинчиси болуп тургъанды.\n2010 жылда Москвада Фрунзе атлы аскер академияны тауусханды. Андан сора Дзержинск шахарда полкну командири эди. 2017 жылда Саров шахаргъа кёчюредиле. Анда 2019 жылгъа дери дивизияны командирин экинчиси эди. Ол жыл Москвада Генеральный штабны академиясына киреди. Быйыл июльда аны айырмалы бошагъанды, 2008-2009 жыллада эки кере Хорламны парадына къатышханды.\nСаугъаларыны юслеринден айтханда, Къоруулау министерствону махтау къагъыты эм майдалла бла белгиленнгенди. Бюгюнлюкде ол Россейни Миллет гвардиясыны Приволжский округуну служба управлениясыны таматасыды.\nЭки къарындаш, эки полковник, миллетибизни айтхылыкъ жашларыдыла. Тутхан ишлеринде бет жарыкълы къуллукъ эте, халкъыбызны къууандыра, кёп жыл жашасынла!


Тюз тепсеуню жаратылыууну тамырлары, бюгюннгю сахна сураты | Электронная газета "Заман"\nАны тарыхыны эм суратыны юслеринден кесини ишлеринде Къудайланы Мухтар жазгъанды. Ол шартла окъуучуларыбызгъа да сейир кёрюнюрле деп, «Малкъарлыланы бла къарачайлыланы буруннгу тепсеулери» деген китабындан материалны кёчюрюп, жарашдырып басмалайбыз.\nХалкъда тюз тепсеуню жер сюргенни аллында бир кесек эркинирек тепсеселе, жерни тирлик бериу кючю уллу боллугъуна, тирликни да элпеклигине ийнаннгандыла. Алтын Хардарны маскасын кийген жаш ол кезиуледе тепсеуде къызны аллында аны уялтырча тебиуле этерге болгъанды. Сабанлыкъгъа ауурлугъу болгъан тиширыуну да чакъыргъандыла, ол ёгюзлени алларында баргъанды, сабанчы готонну сапларындан тутуп: «Сабан семиз, мирзеу кёп болсун», - деп къычыргъанды. Ауурлугъу болгъан тиширыу, буруннгулуланы ийнаныуларына кёре, жерни къутлугъуна, мирзеуню эркин тёгюллюгюне себеплик этгенди.\nАндан сора да, ол мурат бла эр киши эм тиширыу сыфатлы гинжилени да бирге этип, кёрюннген жерге сюегендиле, аланы тёгереклеринде тюз тепсеуде баргъандыла, сабан ишлени аллында той ойнагъанча. Готонну сапларына жюн жаулукъ, къой бёрк такъгъандыла, алай бла сабанчыгъа ыразылыкъларын билдирип, тирлик да жаулукъну бла бёркню тюклерича кёп боллукъду, дегендиле. Сабан агъачны тёгерегинде да энчи тепсегендиле. Жугарны ёре сюеп, аны сабыны баш жанына жаулукъ къысхандыла, башындан къой териден бёрк кийдиргендиле. Аны тёгерегинде да тюз тепсеуде баргъандыла. Бугъаны бир мюйюзюне жаулукъ къысхандыла, бирсисине бёрк кийдиргендиле, аны юсюне тюрсюнлю тасмала такъгъандыла, биягъы аны тёгерегинде да бу тюрлю тепсеуде аякъ бюкгендиле.\nМалланы жайлыкълагъа сюрюрню аллында да адет-тёрели ишлени тамамлагъандыла, аланы аурууладан, жыртхыч жаныуарладан сакъларча, къая тикледен кетмезча, кырдык эркин ёсерча. Къочхаргъа бёрк кийдиргендиле, къойгъа жаулукъ къысхандыла; таякъгъа жамычы кийдиргендиле; текеге да бёрк кийдиргендиле – алай бла аланы элде арбазлагъа элтгендиле. Хар юйюрге бай мал тёлю тежегендиле. Сюрюучюле бир бирлерине таякъларын, башлыкъларын, жамычыларын бергендиле. Ол тёрели ишлени ахырында да тюз тепсеуде баргъандыла.\nЖайлыкъда да сюрюучюле ол тепсеуде кеслерин сынагъандыла. Адетге кёре, аны ахырында Аймуш бла Маккуруш тейрилеге айланыу сёзню айтхандыла. Малланы къышлыкълагъа тюшюргенде да, ол байрамлы жумушланы этерге ашыкъгъандыла.\nЧалгъыгъа чыгъарны аллында да кюн иги, кырдык къалын, бийик болурча тюрлю-тюрлю тёрели ишлени бардыргъандыла. Аланы кезиуюнде да тюз тепсеу энчи жерни алгъанды. Чоппа тейриге къурманлыкъгъа къойла, эчкиле сойгъандыла. Къурманлыкъ малланы терилерин чалгъы кезиуню ахырына дери байракълача такъгъандыла. Чалгъычыла союлгъан малланы тюклери кёпча, кырдык да кёп болсун, дегендиле. Тепсеу байракъланы тёгерегинде баргъанды. Чалгъыгъа чыгъарны аллында бал чибинлени уяларына тиймезге кюрешгендиле, алай болмаса, кюн мылылай турлукъду деп ийнаннгандыла. Жагъаланы тийресинде тёрели отла жандыргъандыла, жай исси болсун деп.\nАлайлада тюз тепсеуню терлегенлери баргъынчыгъа дери тепсегендиле, кюн ариу болурча. Бичен кезиуню ахырында узун таякъны ёрге сюеп, аны башына кырдык къысымны такъгъандыла, бичен тишле аллай бийикле болсунла деп. Оракъчыла да, чалгъычылача, ол адет-тёрелени толтургъандыла.\nУрлукъ сепгенде эм чагалагъанда, кийиз бёрклеге суу сепгендиле, жерде ол кезиуде мылылыкъ сакълансын деп, андан сора энди къарай келген битимлени чыпчыкъладан сакъларча алайлада бодуркъу салгъандыла, ызы бла аны башхасына алышындыргъандыла, къабанланы къоркъутурча. Ол заманда да тапханды жерин биз хапарын бардыргъан тепсеу.\nМирзеуню байрамы да озмагъанды ансыз. Сыйдам бийик къурукъгъа кертмеле, алмала, сарымсах, сохан, къозла такъгъандыла, ётгюрле жетип, аланы тешерге керек болгъандыла. Жашла кёзлерин байлап, аны башына ёрлеп, саугъаладан бирин окъуна алыргъа бек кюрешгендиле. Сыйдам къурукъгъа ёрлеген а алай тынч тюйюл эди!\nСаугъа къоллу болсанг а, сюйген къызынга бералгъанса. Ол а кесини кезиуюнде анга чилле къол жаулукъчугъун тутдургъанды неда аны бла тюз тепсеуге чыгъаргъа унагъанды. Жаш таякъдан кюшлю алманы алса, юй бийчесини къылыгъы къаты боллукъду дегендиле, татлы кертме – кертичи юй бийче, сохан – тюйюшюучю, сарымсах – огъурсуз.\nТиширыуну ауурлукъдан къутулур заманы жетсе, жашла бла къызла Байрым ташны тёгерегинде жыйылып ауузланнганларындан сора тюз тепсеуге сюелгендиле, бу жаны бла хар жумуш да женгил озсун деп тилегендиле. Тепсеу акъырын башланнганды, артда «Тёгерек», «Асланбий» деген тири тепсеулеге ётгенди. Сабий туугъандан сора да тюз алай этгендиле. Къаратонла гинжилени алып чыкъгъандыла арагъа, кеслерине бууазлыкъ тилегендиле.\nКиеу жёнгерле да келинни алыргъа тебирегинчи тюз тепсеуде аякъ бюкгендиле. Хар жаш бла къыз да келин бла киеуню эниклегендиле. Байрым, Тейри, Апсаты, Аштотур, Айланнган, Къарындаш ташланы къатлары бла озуп бара, той жыйын тюз тепсеуде аякъ бюгерге тохтагъанды.\nКелинни юйюнде да алагъа аны бла тюбегендиле. Къызны жанындагъыла жашны шуёхларындан эм фахмулуну соргъандыла, аны бла арагъа чыгъырча. Бозадан толу аякъ узатсала, жашла аны башларына салып тепсерге тийишли эдиле. Ол аны тамычысын окъуна агъызса, тазир тёлегенди.Ол жумушха алай кёпле базыналмагъандыла. Аны ючюн алгъадан аслам жарау да этгендиле. Къызла уа башларында сай табакъны тутуп тепсерге керек болгъандыла. Аланы сынамлылары юч табакъ бла окъуна чыгъалгъандыла. Аллай хунери болгъан саугъагъа сыйлы затла алгъанды.\nТюз тепсеуню баш магъанасын ачыкълагъан суратлары. Жаш къызны бирсиледен айырып, аны аллына баргъанды, артха кетгенди, къыз да тюз алай этгенди. Ол къыз къачыргъанны белгисичады.\nЖаш бла къыз онг инбашлары бла бир бирлерине бурулгъандыла, артха къайтханларында – сол инбашлары бла. Ызы бла ала бетден-бетге сюелгендиле. Ол а сюйген къызын сайлагъанны белгиси болгъанды.\nЖаш къызны тёгерегине баргъанды, сюйгенин билдирип. Къыз ол баргъан ызда бурулса, ол да аны жаратханын белгилегенди.\nКъызла бла жашла узая, артда жууукълаша, бетден-бетге сюелгендиле. Ол а айырылыуну бла тюбешиуню белгисиди. Ызы бла ала бирге тепсейдиле – ол сюймекликди. Жаш бла къыз бир жанлыракъ сюелип, не онгуна, не солуна барсала – къыз ойнагъан этгенча жюрютеди кесин.\nЖаш бла къыз бир ызда бурулсала, тепсеуню ахырына дери бирге боллукъланы белгилейди. Башха-башха барсала, «угъай» дегенликни билдиреди.\nТюз тепсеуню бир тюрлюсюне «Сюзюлюп» деген тепсеу саналады. «Сюзюлюпде» жаш чабакъчыны сыфатында чыгъады, къыз а – чабакъчыкъны. Къызла бла жашла эки ызда сюеледиле, суу черекни кёргюзтгенча. Эки ызны ортасында чабакъчыкъны сыфатында къыз сюеледи. Ызланы тышында «чабакъчы» турады. Къыз къоллары бла шош тебиуле этеди. Жаш а онг къолун ёрге кётюрюп, сол къолун артха, энишге узатады. Тепсеучю чабакъ тутханча тебиулени кёргюзтеди.\nТепсегенле бирде кенгере, бирде бир бирлерине жууукълашадыла, «чабакъчыкъ» аланы араларында чыкъмайды. Тепсеген жаш ары-бери атылады. Ахырында барысы да бир уллу тёгерек къурайдыла, «чабакъчы» да «чабакъчыкъны» тутханда, ол ариу къыз болуп къалады. Бирсиле къарс урадыла, къыз тёгерекге тепсейди, жаш аны ызындан барады. Бир кере алай этгенден сора ала бетден-бетге сюеледиле.\nЖаш ариучукъну жаратханын билдиреди, алай ол а, аны хыликкя этгенча, кёрмезге кюрешеди. Жаш тепсейди, къыз биягъы андан къачаргъа кюрешеди, алай бир кесекден аланы кёзлери бир бирге къарап къаладыла. Ол кезиуде жаш аны жетип, жолун кеседи. Ала бир ненча кере жерлери бла алышындырыладыла. Тепсегенлеге къарс ургъанла да къошулуп, хар бири кесини партия бёлюмюн толтурады.


РАСА (ПАПОРОТНИК МУЖСКОЙ)\nКёбджыллыкъ, мийиклиги бир метрге джетген хансды. Расаны базыкъ къысха баш тамырындан ингичге, узунуракъ, къонгур бетли тюб тамырла ёседиле. Бу хансны саптагъайы болмайды, баш тамырындан узун бутакъла кёлтюрюледиле. Аланы хар биринден эки джанына бирча чапыракъла къысха саблары бла ёседиле. Бу чапыракъланы бир кёрген экинчи кере унутурукъ тюлдю. Раса чакъмайды, юйрегени да къалгъан хансладан башхады.\nРасаны дарманлыгъы мингле бла джылладан бери белгилиди. Ол дараджасын Авиценна XI-чи ёмюрде джазыб бегитгенди. Швецияны алими Нуффер расаны къалай хайырландырыргъа боллугъун ачыкълаб, аны кишиге билдирмей тургъанды. Ол ёлгенден сора, къатыны Францияны патчахы Людовик XVI-ны бакъгъан табибге уллу ачхагъа эрини тахсасын айтханды. Алай бла 1775-чи джылдан бери раса къралла джюрютген дарманды. Ол мырды, салкъын джерледе, кёкен аралада, чегетледе, чынар тюбледе, тау этекледе, таугъа тартаракъ джерледе ёседи. Баш тамырындан илму джаны бла бек уллу магъаналары болгъан дарманла этиледиле. Артыкъсыз да бек адамны ичинден букълесинлени, сууалчанланы чыгъарыргъа джарайдыла ала.\nМиллетде да джебек ауруугъа, орус ауруугъа, ёпке къабукъгъа сууукъ чабханнга, башха инджиулеге да хайырландырадыла. Баш тамырны джангы чыкъгъан джетеги бек татлыды, ёзек тутхан дамлыды. Японияда, Къытайда эмда башха кюн чыкъгъан джанындагъы къраллада аны джангылай да, бузлатыб да, хант орнуна джюрютедиле. Германияда, Болгарияда расаны баш тамырын тартыб, гырджын да этедиле.\nДарманнга баш тамыры хайырландырылады. Ол кюз айлада къазылыб, топурагъындан тазаланыб, кебдирилиб джыйылады.\nСАБАН ХАНС (СТАЛЬНИК ПОЛЕВОЙ БЫЧЬЯ ТРАВА)\nМийиклиги 80-100 сантиметр болгъан, кёбджыллыкъ хансды. Агъашча, къаты, узун, тюб тамыры болады, баш тамырындан талай саптагъай тюз ёрге ёседи. Ала кёб бутакълыдыла.\nЧапыракълары асламысына ючюшердиле, зугулладыла, къыйырлары джити тишледиле, гоккалары къызыл бетлидиле, узунлукълары 15-20 миллиметрди, къысха гокка саблада ёседиле.\nСаптагъайны эмда бутакъланы учларында гоккала джоппу джыйылыб, къылкъычадыла. Урлугъу 7 миллиметр узунлугъу болгъан къудоруду. Сабан ханс никкол-элия (июнь-июль), къыркъар (август) айлада чагъады, урлугъу къыркъар-къыркъаууз (август-сентябрь) айлада бишеди. Джайлыкълада, кёкен аралада, ёзен суу джагъалада, мылы, саз, къара топуракъ джерледе биришер неда джоппу ёседи. Бу ханс кюн бетлени, джарыкъ джерлени сайлайды. Дарманнга тюб тамыры хайырландырылады. Кюзде, къыркъаууз – аууз-герги (сентябрь-октябрь) айлада, къазылыб алынады. Топурагъындан тазаланыб, кюнде неда 40-50 градус джылыуу болгъан ыхтауда кебдириледи. Тамыры къонгур бетлиди, ичи сарыды, татыуу ачыракъды.\nСабан ханс XVI-чы ёмюрден бери илму тамалда багъыуда хайырландырылады. Ичи иги джюрюмеген, сийдиги иги келмеген, къуйрукъ тёгерегинде джарылгъаны болгъан, къуйрукъ тёгерегинде къан тамырлары керилиб, кёбюб къыйнагъан, бутларында къан тамырлары керилиб, аланы ичлеринде къан уюб инджилген, бюрегинде ташы болгъан, бу мардада джарашдырыб хайырланыгъыз: 30 грамм ууакъланнган сабан ханс тамырны бир литр къайнагъан суугъа атыб, ол сууну джартысы къалгъынчы къайнатыгъыз. Андан сора сюзюб, 50 миллилитрден кюнюне 3 кере ашарны аллы бла ичигиз 3-4 ыйыкъны.\nСабан ханс тамыр бла 70 градус кючю болгъан аракъыны келишиулерин 1:5 этиб (сёз ючюн, сабан ханс тамырдан 20 грамм бла аракъыдан 100 миллилитр, бир-бирлерине къатышдырыб, 5-7 кюнню къоюгъуз. Сора суу кисей бла сюзюб, сюзюлмеден биришер гитче шай къашыкъ бла кюнюне 3 кере ичигиз.


Купить загородную недвижимость на улице Шевченко в городе Черкесск, продажа загородной недвижимости - база объявлений ЦИАН\nНайдено 0 загородной недвижимости на улице Шевченко в городе Черкесск\nКупить загородную недвижимость на улице Шевченко в городе Черкесск\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Ставропольская улица от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Набережная улица, 153А от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Набережная улица от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Тургеневская улица, 19 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Набережная улица, 43 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Мирная улица от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, проспект Ленина, 79 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Кутузова от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Кутузова, 51 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Чехова, 2 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Ленина от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Сиреневая улица от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Набережная улица, 95 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Крылова, 5 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, переулок Крылова, 10А от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Крылова от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Красногорская улица, 5 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Псыж аул, улица Чикатуева от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Маяковского, 12 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Зеленчукский переулок от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Осипенко, 48 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, Зеленчукский переулок, 34 от ул. Шевченко\nКарачаево-Черкесская Республика, Черкесск, улица Олега Кошевого, 25 от ул. Шевченко


Гвадалахарада 1992 джылда кёзюу атылыула — Википедия\nГвадалахарада 1992 джылда кёзюу атылыула\nАтылыу Sector Reforma-да болгъанды\nГвадалахарада 1992 джылда кёзюу атылыула — Мексиканы экинчи уллу шахары Гвадалахарада 1992 джылны 22-чи апрелинде болгъан уллу пеляхды.\nОфициал билгилеге кёре 206 адам ёлгенди. Алай а Lloyd’s атлы лондончу компанияны хыйсабларына кёре, ёлгенлени саны 252 адам, джаралыла 1440 аслам, 15 минг адам да юйсюз къалгъандыла, 450 предприятие чачылгъанды, салыннган заранны ёлчеми тюрлю-тюрлю билгилеге кёре АБШ долларла бла 300 миллиондан башлаб 1 миллиардха дери барады.\nБир версиягъа кёре ёсюмлюк джау чыгъарыуда хайырланнган токсик дженгил джаннган гексан газны фабрикадан агъыуу болгъанды.\nАлай а тинтиу башха чурумну чыгъаргъанды - шахар коммуникацияланы бир-бирлерине джууукъ болуулары. Суу быргъы бензин быргъыны юсю бла ётгенди. Къанджаллашхан темирлени бир-бирлерине тийюлери химиялыкъ реакция бла коррозия чурум болгъанды. Отлукъ бензин быргъыдан чыгъыб, диаметринде 1 см болгъан суу быргъыны тешигинден киргенди. 600 минг чакълы бир литр алай саркъгъанды. Аны юсюне отлукъ топракъгъа эмда къатында тургъан канализация быргъыгъа да саркъгъанды.\nБу атылыуну аллы бла шахарда Гвадалахара метрону экинчи сызын ишлеб башлагъандыла, канализация быргъыланы кёчюрюрге керек болгаънды: ол метрону тюбю бла ётюб U-шекилли бурулгъанды. Талай атылыуну чуруму да ол болгъанды. Быргъыны бюгюлген джеринде бензинни кебген тылпыуу насос бла бери алыналмагъанды, ол себебден ол не тышына чыкъгъанды, неда атылыуу къоркъуулу газ хурджунла къурагъанды, аны ючюндю атылыула бир заманда болмагъанлары. Ахырында бензин тылпыула канализация люкладан башха джерден тышына чыгъалмагъандыла.\nПеляхны аллы бла талай кюн адамла хауада бензин ийисге тарыкъгъандыла, тинтиуле атылыуу боллугъуна 100% гарантия бергендиле, алай а адамла къоркъуулу джерден къоратылмагъандыла. Властла радио бла атылыу болмазлыгъын айтханлай тургъандыла.\n22-чи апрелни эртденинде хауаны температурасы Цельсий бла 31 градусха чыкъгъанды. Исси хауа канализациядагъы тылпыуланы башына чыгъартханды. Джилтинни канализация люкланы тинтгенле берген болурла, темир темирге тийириб.\nЭсебде 4 атылыу серия болгъанды: 20-чы ноябрны,Ганте; Виолеттаны; Рио Браво бла Рио Нилло; Гонсалес Гайо орамлада. Атылыуланы сериясы 4 сагъат бла 14 минут баргъанды. Джерни джарылыуу быргъыны башы бла бютеу узунлугъуна баргъанды.\nТалай адамны тюрмеге талай айха ашыргъандыла. Терс болгъанланы табмагъандыла. Бензин быргъы шахар тышына чыгъарылгъанды.\n«Guadalajara Gas Explosion Disaster» in Disaster Recovery Journal (ингил.)\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Гвадалахарада_1992_джылда_кёзюу_атылыула&oldid=98763»\nБу бетни ахыр тюрленнгени: 18:47, 22 апрель 2014.


Газетибиз хар арбазгъа жарыкълыкъ бла къууатлыкъ келтирсин | Электронная газета "Заман"\nАны юсюнден былай айтыргъа боллукъду, адам саныбыз бла къарагъанда, бирси республикалы изданияла бла тенглешдиргенде, кёрюмдюлерибиз игидиле. Эсигизге салайым: «Заман» газет басма тюрлюсюнден сора да, электрон амал бла да чыгъады. Анда кюн сайын материалла жангыртылгъанлай турадыла. Инстаграмыбызда да алайды болум. Инстаграмыбызда шухларыбызны саны 4 мингнге жуукълаша келгенлерин белгилерчады. Ол жаны бла бирси газетледен иги да алгъа барабыз. Инстаграмда бизни бла байламлыкъ жюрютгенлеге ыразылыгъымы айтыргъа сюеме, анда шуёхларыбызны санына къошула барлыгъына ышанама.\nБолсада, дунияны башын электрон газетле бла социал сетьле алып баргъанда, къагъыт версиябызны сакълауну эм айнытыуну биз ишибизде бек уллу борчубузгъа санайбыз. Ол жууаплылыкъны ангылап, 2024 жылда газетибизни 100-жыллыкъ юбилейине тийишлисича, окъуучуларыбыз бютюн кёп болуп тюберге умут этебиз. Окъуучуларыбызны асламысы элледе болгъаны себепли, ала жазылыу ишге къалай къатышханларыны юсюнден да айтыргъа сюеме. Эм уллу кёрюмдю Нальчикни почта бёлюмлериндеди, шахарда жашагъанла - 161 экземляр, Кёнделенде -137, Огъары Малкъарда 106 адам жазылгъанды газетге.\nАндан сора элледе хал а былайды: Хасания -96, Бабугент-85, Тырныаууз-81, Акъ-Суу - 65, Булунгу – 54, Герпегеж-50, Ташлы- Тала-41, Элбрус- 40, Лашкута-32, Къашхатау-30,Тёбен Чегем, Жангы Малкъар, Хушто-Сырт, Жанхотия жыйырма бешишер экземпляр этгендиле. Дагъыда Яникой - 23, Хабаз-19, Къара-Суу-18, Кичибалыкъ-14, Бызынгы-13, Быллым - 13, Нейтрино-13, Бедик-12, Огъары Жемтала-12, Каменка-10, Кенже-9, Биринчи Чегем-6, Экинчи Чегем-7, Огъары Бахсан-5, Урвань -5 эм Терс-Къолда тёрт адам жазылгъандыла газетге. Биришер, экишер, ючюшер газет алгъан жерле, тюрлю-тюрлю биригиуле да кёпдюле.\nКесигиз кёргенликден, хар жерде да жазылыу кампания бирча бардырылмайды, алай ол ишге уллу кёллю болмагъан гитче эллерибизни Ташлы -Таланы, Булунгуну эм Герпегежни энчи белгилерге сюеме. Орта эсеп бла айтханда, ол элледе хар экинчи юй газетни алады. Газетни магъаналылыгъын ангылап, тиражыбызны сакъларгъа, анга жыл сайын кертичилей къалып, жазылыугъа себеплик этгенлени бир къауумуну атларын сагъыныуну тийишли кёреме.\nКъМР-де Адамланы эркинликлери жаны бла уполномоченный Зумакъулланы Борис, Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары Байсыланы Харун, КъМР-ни прокуратурасыны оноучулары, Сюд приставланы федерал службасыны КъМР-де Управлениясыны таматасы Бауаланы Ахмат, КъМР-де энчи связь управленияны таматасы Газаланы Даулетгерий, Элбрус районну администрациясыны къуллугъун толтургъан Сотталаны Къурман, КъМР-ни табийгъат байлыкъла эмда экология министри Шауаланы Илияс, КъМР-ни транспорт эмда жол мюлк министри Аслан Дышеков, КъМР-ни курортла эм туризм министри Мурат Шогенцуков, КъМР-ни урунуу эмда социал къоруулау министри Асанланы Алим, Къабарты-Малкъар къырал университетни ректоруну къуллугъун толтургъан Юрий Альтудов, Республикалы клиникалы больницаны баш врачыны орунбасары Къудайланы Шамил, КъМР-ни саулукъ сакълау министерствосуну сюд-медицина экспертиза бюросуну таматасы Мечукъаланы Алихан бла аны орунбасары Мечукъаланы Азрет, КъМР-ни урунуу эм социал къоруулау министерствосуну «Энчи юй» къырал казна учреждениясыны директору Асанланы Маштай, КъМР-ни Журналистлерини союзуну председатели Шауаланы Разият, белгили журналист Османланы Хыйса, «Чайка» санаторийни таматасы Мамайланы Фатима, Черек, Чегем эм Элбрус районлада электросетьлени таматалары Жангоразланы Хасан, Жаболаны Марат эм Хапаланы Юсюп, РФ-ни МВД-сыны Черек эм Элбрус район бёлюмлеринде таматалары Хапаланы Далхат бла Шауаланы Арсен, КъМР-ни Парламентини депутаты Насталаны Алийсолтан, Нальчик почтаны Элбрус участкасыны таматасы Афашокъаланы Руслан, Элбрус районну Халкъны социал жаны бла жалчытыу комплексли арасыны директору Этезланы Мажит, Элбрус районну Социал жаны бла къоруулау эм иш бла жалчытыу арасыны таматасы Мырзаланы Замрат, «Эльбрустранс» акционер обществону таматасы Темуккуланы Абдул-Хашим, ОГИБДД ОМВД РФ-ни Элбрус эм Черек районлада бёлюмлерини таматалары Оракъланы Рустам бла Къазакъланы Тахир эм башхала, газетни тиражыны ёсерине уллу себеплик этгендиле.\nБашда сагъынылгъанланы барысына да редакцияда ишлегенлени, кесими атымдан да жюрек ыразылыгъымы билдирирге сюеме. Ала газетни тиражын кётюрюрге болушханлары бла малкъар халкъны маданият хазнасын, ана тилин сакъларгъа, айнытыргъа къошумчулукъ этедиле. Ол ишни тамамлауда газетибизни къаллай бир кючю болгъанын арсарсыз ангылайдыла. Жангы жылда «Заман» сизни юйлеригизге иги хапарла келтириучю болсун!\nЭтген муратларыгъызгъа жетигиз, жашауугъуз игиликледен, ахшылыкъладан толсун. Жангы жыл сизге огъурлулукъ, насып, монглукъ келтирсин!\nКЪОНАКЪЛАНЫ Хасан, «Заман» газетни баш редактору.