Къургъакъ хапар айтып турмай, ишни къолгъа алыргъа | Официальный сайт газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nСчетчики портала Къургъакъ хапар айтып турмай, ишни къолгъа алыргъа 1 июня, 2015 - 09:57 СтатьиТюнене КъМР-ни Башчысы Юрий Коков, Правительствону юйюнде жетишимли спортчула, аланы тренерлери, спорт федерацияланы эм школланы келечилери бла тюбешип, физкультураны бла спортну айнытыуда чыкъгъан проблемаланы тинтгенди. Жыйылыугъа Парламентни депутатлары, Правительствону членлери, тийишли министерстволаны келечилери да къатышхандыла.\nБек алгъа Юрий Александрович спортда эндиге дери болумну суратлагъанды. 2014-2015 жыллада спортчуларыбыз 178 халкъла аралы, къырал, регион даражалы эришиуге къатышханларын, 723 адам призёрла болгъанларын белгилегенди. «Айтхылыкъ жетишимлери, хорламгъа итиниулюклери бла ёсе келген тёлюлеге, республиканы халкъына адам физкультурагъа, спортха, кесини саулугъуна къалай къараргъа кереклисини юлгюсюн кёргюзтедиле. Аны ючюн алагъа жюрек ыразылыгъымы билдирирге сюеме. Биз бийик жетишимли спортну айнытыугъа тири болушлукъ этерге, Россейни баш эм резерв жыйымдыкъ командаларына киргенлеге не къадар иги болумла къураргъа кюреширикбиз. Спортчуларыбызны эркин эм грек-рим тутушуудан, самбо, ауур эм женгил атлетикадан, каратеден бла тхэквондодан жетишимлери асламдыла. Ахыр жыллада уа алагъа баскетболда, дзюдода, боксда, универсальный эм къол тюйюшде хорламла болдургъанла да къошулгъандыла. Алай эсе да, спортну республикада болумун теренинден тинтирге керекди. Былайда бютюнда жерлешлерибизни 2016 жылда Бразилияда бардырыллыкъ жай Олимпиада оюнлагъа хазырлаугъа къайгъырыргъа тийишлиди», - дегенди ол.\nАны бла бирге Башчы асламлы спортну да унутургъа жарамазлыгъын чертгенди. Ол оюм этгенден, спортчуланы жангы тёлюлерин хазырлауда, ол угъай, халкъны саулукълу жашау бардырыргъа юйретиуде да аны магъанасы уллуду. Шёндю бизде 50 спорт школ эмда хазырлауну аралары ишлейдиле, алада 218 бёлюм бардыла. Ары 35 мингден аслам жаш бла къыз жюрюйдюле. Сакъат сабийле да жюрюялырча Сабий-жаш тёлю спорт-адаптив школ ачылгъанды. Алай бла физкультура эм спорт бла бусагъатда жамауатны 28 проценти кюрешеди, ол къыралда орта эсепге жете да келеди. Алай, РФ-де физкультураны эм спортну айнытыуну стратегиясына кёре, 2020 жылгъа бу кёрюмдюню бек аздан 40 процентге жетдирирге борч салынады.\nСёзсюз, шёндюгюлю качестволу мюлк-техника базаны игилендирмегенлейин бу борч толтуруллукъ тюйюлдю. Ол жаны бла ахшы атламла этилгендиле. Ахыр жыллада отуз уллу спорт объект, жалгъан кырдыгы бла он футбол майдан, гитче футбол ойнарча къыркъдан аслам майдан ишленнгендиле, кёп къатлы юйлени арбазларында тренажёрла салыннгандыла.\nНальчикде, Нарткъалада, районлада спорт комплекслени къурулушлары барады. Спорт инфраструктурабыз аман тюйюл эсе да, бюгюннгю излемлеге толусунлай келишмейди. Ол себепден бу ишни битеу эллерибизде алада къаллай бир адам жашагъанына къарамай бардырыргъа керекди, деп белгилегенди Юрий Коков.\nСпорт министр, Олимпиада оюнланы чемпиону Асланбек Хуштов да жылдан-жылгъа спорт бла кюрешгенлени саны ёсе баргъанын эсгертгенди. Ол айтханнга кёре, СКФО-ну бирси регионлары бла тенглешдиргенде, биз эм иги эсеплери болгъанланы санындабыз. Бийик жетишимлери бла Мария Кучина, Мусукланы Исмайыл, Ануар Гедуев, Билял Махов эм башхала къууандыргъандыла.\n-Ала мындан арысында да республикабызны атын айтдыра турурла деп ышанабыз. Алай хар не да биз сюйгенча аламат тюйюлдю, талай проблема алгъа барыргъа чырмау этеди. Бек башы – ахча жетишмейди. Бу жаны бла бюджет бизде округда эм гитчеди. Аны кёбейтиу мюлк-техника базаны игилендириуге, Олимпиадагъа къатышырыкъ профессионал спортчуларыбызгъа болушургъа себеплик этерик эди, ол санда аланы биргелерине тренерлерин иерге да.\nАллай жууаплы эришиуде хар спортчуну къатында ышаннган, юйреннген адамы турса, кёлю кётюрюледи, психология болушлукъ болады. Дагъыда ахча бёлюнмегенини сылтауундан умутландыргъан спортчуларыбыз, башха регионлагъа кетип, очколаны алагъа келтиредиле, - дегенди ол.\nМинистрни айтханына Парламентни тийишли комитетини башчысы Мурат Карданов да шагъатлыкъ этгенди. Андан тышында, ол спортну айнытыугъа предпринимательлени къошуу да хайырлы боллугъун айтханды.\nЫзы бла сёз тренерлеге бла спортчулагъа берилгенди. Ала, ишлеринде эмда жарау этиуде къаллай проблемалагъа тюбегенлерин айта, республиканы Башчысындан болушлукъ излегендиле. Спорт хазырланыуну арасыны директору Аслан Жанимов спортчулагъа аш-азыкъгъа 6 минг компенсация берилгенин, алай ол да заманында тёленмегенин билдиргенди. Ол Спорт дворецге эрттеден бери ремонт керек болгъанын да жарсып айтханды. «Аны башындан суу агъады. Канализация эскиди, къабыргъалары тешилипди. Тийишли министерствода болушургъа да айтхан эдиле», - дегенди директор.\nЭлбрус районну Физкультура эм спорт комитетини председатели Жаппуланы Магомет а спортчула бла тренерле офциальный турнирлеге окъуна кеслерини ахчаларына баргъанларын белгилегенди. «Келир жылда Олимпиада болады. Анга бизден аслам адам тюшер ючюн, ала эришиулеге баралырча ахчаны кёбюрек бёлюрге керекди», - дегенди.\nРоссейни сыйлы тренери Римма Кумыкова уа Башчыны, жыйылгъанланы да баскетболчу жашларыбыз Беккиланы Тамирлан эм Александр Приказчиков бла танышдыргъанды. Тамирлан экинчи Олимпиада оюнлада эриширге боллугъун айтханды. Нальчикде спортну оюн тюрлюлеринден фахмулу сабийлерибизге жарау этдирирча бир зал болмагъанына жарсыгъанды, онг бар эсе, алагъа да мадар этилирин тилегенди.\nДагъыда бир уллу кемчилик – спортчула къыйын эришиуледен сора кеслерине келирча, саулукъларына чып тюшген эсе, багъылырча медицина учрежденияла жокъдула. Алагъа къоншу республикалагъа, тыш къыраллагъа барыргъа тюшеди. Сёз ючюн, Олимпиада жыйымдыкъ командагъа кандидат болгъан спортчубуз Мурат Хабачиров билегин ачытханды. Анга Германияда операция этерге керекди, ахча уа жетишмейди. Аны бла байламлы тренер Мухамед Емкужев Юрий Александровичден болушлукъ тилегенди.\nЖыйылыуда дагъыда бир тапсыз шарт ачыкъланнганды. Эришиулеге барыргъа неда бир башха затха ахчаны берирге оноу бар эсе да, ол тыйылады. Аны алыр ючюн, финансла министрни кесине окъуна жетерге тюшеди. Сора дагъыда спорт школлада транспорт болмагъаны чырмау салады. Анда-мында, адамлагъа тилеп-жалынып, машинала алай табыладыла. Аны ючюн учрежденияланы директорлары школланы бирер Газель бла окъуна жалчытыргъа кереклисин айтхандыла.\nБу эм башха шартла Юрий Коковну чамландыргъандыла. Алай чиновникле аны сорууларына жууапла бералмагъандыла. «Мен бу къуллукълагъа эки олимпиада спортчуну бошдан салмагъанма. Сиз проблемаланы юслеринден айтып тургъан угъай, аланы тамамларгъа керексиз. Ахчаны сылтаугъа тутуп туруу неге келтирликди?! Ол угъай, ахча бёлюнюп, керекли жерге жетмей эсе, ол неге ушагъан ишди? Жангыз да бир Спорт дворецибиз барды да, аны башын жангыртхан Правительствогъа, министерстволагъа аллай уллу проблемамыды?» - дегенди ол. Аны бла байламлы Юрий Александрович Правительствону Председатели Мусукланы Алийге алай нек болгъанын тинтирге буюргъанды.\nРеспубликаны Башчысы, къуллукъчуладан этген жумушлары ючюн жууаплылыкъ излей, аланы сёзледен ишге кёчерге чакъыргъанды. Ахырында ол, жыйылгъанлагъа ачыкъ ушакъ бардыргъанлары ючюн ыразылыгъын билдирип, спортчулагъа, аланы тренерлерине да жангы жетишимле тежегенди.\nКульчаланы Зульфия. 43 просмотра\n01.06.2015 - 09:58 Приватизацияны планы толтурулмай къалгъанды 01.06.2015 - 09:59 Ахшы тёрелени тирилте 01.06.2015 - 10:00 Аскерчилерибиз энчи кийимлени киедиле 02.06.2015 - 19:02 Законнга кёре эм намысынг бла жашаргъа 02.06.2015 - 19:04 Экологияны игилендирир амалларын излей Свежие номера газет Заман


МАЛКЪАР ЖАЗЫУЧУЛА – УЛЛУ АТА ЖУРТ УРУШНУ СОЛДАТЛАРЫ | Электронная газета "Заман"\nМАЛКЪАР ЖАЗЫУЧУЛА – УЛЛУ АТА ЖУРТ УРУШНУ СОЛДАТЛАРЫ\n22 января, 2020 - 08:53\nУллу Ата журт уруш келтирген палахлары бла хар аны сынагъан адамны жашауун тюрлендиргенди, жангы жашауну, кёп жангы умутланы жарыгъын ёчюлтгенди. Малкъар жазыучуланы бир къаууму урушну ал кюнлеринде окъуна Ата журтларын къорууларгъа атланнгандыла.\nКъулийланы Шууаны жашы Къайсын\nXX ёмюрню айтхылы поэтлеринден бири, бизни ёхтемлигибиз, Къабарты-Малкъарны халкъ поэти, кёп саугъаланы да лауреаты Къулийланы Къайсын Ата журтуна къыйынлыкъ келгенде, биринчиледен болуп, урушха киреди. Ол, десантник-парашютист, аскер журналист болуп, Москва, Орёл, Ростов шахарлада, Украинада, Кърымда, Прибалтикада да уруш этегенди. Тамам ол заманлада назмуларыны юсю бла аты да уллу къыралыбызда белгили болгъанды.\n1942 жылда аны «Таулу болгъаным – къууанчымды» («Всегда гордился тем, что горец я!») деген назмусу радио бла саулай къыралгъа эшитилгенди. Орус назмучу Н. Тихоновха атап жазылгъан бу назму къазауат кюнледе кёчюрюлюп, 14 тилде айтылгъанды! Назму лирика жигитни дуниягъа – Волга суугъа, чувашлылагъа, Латвиягъа, шимал жоллагъа... сюймеклигинден башланып, алай ата юйюн, таулу болгъанын сюймекликни не тюрлюсю бла да тенг эталмагъанын айта, ахырын таукел бошайды:\nУруш бара тургъанына да къарамай, СССР-ни жазыучуларыны союзу 1942 жылда Москвада Къайсынны быллай таукел чыгъармачылыгъына атап, аны юлгюге келтирип, жыйылыу этгенди. Аны бла къалмай Къайсыннга 1943 жылда Сталин атлы премия берирге оноу этилген эди. Алай кёчгюнчюлюк палах ол затны болдурмады.\nКъайсынны уруш жыллада жазгъан назмулары адам улу уруш бла бетден-бетге тюбегенде, не сынагъанын, не оюм этгенин кёргюзтедиле:\nОл уруш деген бетсиз, кюйсюз бла\nТюбегенме мен бюгюн бетден-бетге,\nЖан-жанымда кырдыкланы къучакълай,\nЖаш тенглерим жыгъыладыла жерге…\nКъалай ачыды уруш кертилик! Бютюнда биринчи китабына «Салам, эрттенлик!» деп атагъан, таукел, жарыкъ ауазлы, ахшы умутлу, дуния игиликлени юсюнден адам улуна назму тил бла жырлай тургъан жаш адамгъа. Къайсыннга ол заманда жаланда 26 жыл бола эди.\nАшыгъып жазама назмуму,\nКъалыр деп къоркъа жартылай,\nБетсиз окъдан жыгъылгъан солдатны\nШкогу къарда къалгъанлай…\nСолдатны ёлгени, аны ушкогу къарда атылып къалгъаны урушну жандауурсуз, бушуулу бетиди. Ол ачы затланы кеси кёзю бла кёрюп, хорлам кюнню жууукъ этер ючюн, Къайсын жанын аямагъаны хакъды. Андан жазады ол 1941 жылда белгисиз жигитни юсюнден былай:\nХалкъны жигитлиги деген уллу сёз\nТууады ол сени кибик мингледен,\nАны минг жомагъы, минг сейир жыры –\nСенича, атсыз батырла юсюнден!..\nКъайсынны уруш кезиуде жазгъан назмулары ол заманны эсгертмелеридиле. Таза ниетли адам тюзлюк излегенча, алай излейди ол урушну тохтарын. Уруш, къуралыу жанына угъай, жашауну, насыпны, тынчлыкъны, сюймекликни, игиликни, сабийликни, къартлыкъны… – ояргъа, жокъ этерге излегени баямды. Ол кюнлени от къызыуу бла окъ сызгъырыуу назмуну ауур да, мудах да этедиле.\nКъара къузгъун чёге ёлюлеге, – деп жазады Къайсын 1942 жылда.\nБолсада аны назмуларында адам улуну умуту жашайды. Хорлам кюнню, мамырлыкъны, насыпны излеми. Хар не да бир заманда бир бошалады. Уруш да ёмюрлеге бармазлыгъы назмучуну «Келлик кюнлени поэтине» деген назмусунда айтылады:\nЁкюргени тохтар къонгур топланы,\nТуякълары сууур уруш атланы,\nКёз жашлары къурурла аналаны… – дей, жангы терекле чагъарыкъ ариу эрттенни ашыкъдырады поэт. Сора:\nУруш тюзледе къазылгъан къабырла\nКырдыкла жапхан дуппурла болурла.\nО, къалай кёп болур аланы саны –\nДуппургъа бурулгъан къабырланы!.. – деп, жангыдан кючсюнеди, кюеди.\nОл келлик кюнню «урушда кюймеген» поэтине Къайсын ахшылыкъ тилейди, салам иеди. Алай поэтни оюмларында акъдан эсе къара бояу кёп болгъаны, назмучуну жюрегинде жарсыуу башха нени да озгъаны баямды. Алай болмаса:\nМени назмум, аналары кибик,\nКъапланды окъла жыкъгъан жашлагъа,\nОл, къара кийип, ол, къара кийип,\nКъарады къан боягъан ташлагъа… – демез эди поэт.\n«Жашсыз ананы жиляуу», «бутакъларын топ окълары» юзюп жилягъан нарат, «башкесле ёлтюрген еврей къарт», «бутсузлай къалгъан жыйырмажыллыкъ жаш»… ала бла бир жолну атлай:\nАла бла бир жолну баргъанма.\nКюлмезсе шарайыплы назмума,\nАны окъла тюбюнде жазгъанма… – дейди назмучу келлик кюнлени поэтине.\nКъулийланы Къайсын адамлыкъны, сюймекликни жырчысы эди. Аны назмуларында («Мен билеме…», «Госпитальда жазылгъан назму», «Палах келгенде», «Жерим», «Азат къушум»…) жашауну ангылау, аны къууанч, бушуу сынауларындан дерс алыу, Ата журтха сюймеклик, жер бла адамны къадары бир болгъанын ачыкълау энчи, сыйлы жерни аладыла. «Жерим» деген назмусунда Къайсын, жаралы жерине ант эте, быллай сёзле табады:\nО, таурухланы уясы – жерим,\nО, эрлени да анасы – жерим,\nТаза сууларын ичирген жерим,\nЁсдюрген, жашау, кюч берген жерим!\nСени душманнга къоюп кетгенден,\nКъанлы жауларыбызгъа къойгъандан,\nАла сени къул жери этгенден,\nКирли солдатлары малтагъандан\nЭсе, мен, ахыр огъуму атып,\nУрушда, жан аямай, сермешип,\nКёкюрегими душман окъ тешип,\nЁлюрме, сени къучакълап, жатып!..\nУрушну юсюнден кёп назму этилгенди. Адам эсинде тутхан назму жазгъан къыйынды. Къайсынны бу назмусун окъусанг а, аны жюрегинде жаннган от санга кёчеди. Аллай отну уа жаланда уллу фахму тиргизеди.\nОл къыйын кюнледе Къайсынны назмуларыны асламысы чакъырыу эдиле. Алай болмай амалы да жокъ эди: заманнга кёре – жыры.\nУруш къазауатын сынагъан, аны къыйынлыгъын кёрген адамны назмулары трагедиялы болмай амалы жокъду. Ол драмагъа философия оюмланы къошуп, Къайсын поэзияны терен, магъаналы ёлчемине жол ачханды. Не заманда да кишилик игиликге ийнаныудады. Жашауну къарасын акъ этер кючле табыллыкъларына окъуучуну ийнандырыу, таукел этиу ол кюнледе хар поэтни да баш борчуна саналгъанды.\nБюгюн а бушууунга кюеме мен…\nЖарсыу, сен кюч бер манга къыйынлыкъда,\nБушуу, сен тыянчагъым бол палахда!\nКъыйынлыкъда адамлайын къалыргъа! – деп жазады поэт «Палах келгенде» деген назмусунда. Ёлюмден къоркъмагъан жокъду. Алай аны да унутдургъан къара кюн келсе, адамны дарманы биягъы таукелликди.\nХалкъым сау-азат къалыр деп ийнанып,\nКесиме байракъ этгенме мен аны.\nКъыралым душманларын хорларына,\nЖашлары сауут алып къолларына,\nИйнаннганлай киреме къазауатха,\nДушманла жеримде жандыргъан отха,\nУруш этгенле бла бирге бара,\nКишиликге, азатлыкъгъа баш ура!\nУллу поэт жашауну, ёлюмню юслеринден кёп сагъыш этгенди. Андан береди ол тенгине «Жюрегими сёзю» деген назмусунда кеси жетишалмагъан иги ишлени этер эркинлик: мени орунунма «азат болгъанларына тауларымы тенгим къарасын», «ол ташлы жолларымда тенгим айлансын», къар башларын … тауланы тенгим кёрсюн», «тойлада… жарыкъ чагъырны тенгим ичсин». Ол кимге да татлы затла душмандан кери болсунла ансы, ол ёлсе да, къайгъырмаз. Назмуну ахыр эки тизгини назмучуну сёзю керти болгъанына жангыдан ийнандырадыла:\nБу назму угъай – жюрегимди мени,\nЖюрек ёлюм урушда алдау билмез!\nУруш аулагъында да Къайсын – уучулукъ, малчылыкъ, жерчилик бла кюрешген таулуну жашы, жангы жазгъа, жангы кырдыкга, кукук къычыргъанына, ийнекле ингирде элге келгенлерине къууанады. Ол затлагъа атап Къайсын «Фронтда жаз» деген назмусун жазады. Жазны ариулугъун, жангылыгъын уруш къыйынлыгъы бла келишдирген къыйынды. Поэт ёлюм келтирген уруш жангы жазны мудах этгенине жарсыйды. Къышда уа ол:\n…Жиляйма, сууукъ ташха чёгюп,\nКъар а жабады ёлюлени!.. – дерикди «Урушда бек къыйын кюн этилген назмусунда». Айхай, не медет, ол кюн жангыз тюйюл эди…\nУрушну бушууу поэтни бир заманда да жибермегенди. Ол алай боллугъу алгъадан да белгили эди. Алай болмаса, Къайсын 1943 жылда былай жаза эди:\nКъулийланы Къайсынны урушда урушну юсюнден жазылгъан назмуларыны бир къауумуна жиляу дерге боллукъду. Ата-ана, эгеч-къарындаш, жууукъ-ахлу орунуна поэт этеди ёлген солдатланы жиляуларын:\nУруш ёлюр урлукъ чачхан тюзде\nКъарны къучакълап жатхан ёлюле!\nАнагъыз келип, жилямаз сизге,\nАтагъыз къапланмаз юсюгюзге...\nАнала ючюн да жарсыйма мен,\nЭгечле ючюн да ачыйма мен…\nАла ючюн да жиляйма сизге…\nКъайсынны «Перекоп» назму къаууму урушну юсюнден поэзияны ачыкъ, терен суратлы, жюрек тебиую эсде къалгъан бутакъларындан бириди. Батырланы жолгъа чыгъаргъан къан къазауатла таурухлагъа киредиле. Сёз ючюн, «Хасауканы жыры», «Гапалауну жыры»… Алада суусаплыкъ, ачлыкъ къысса да, азатлыкъ ёлмегенине ийнаныу жашайды, кюч береди, таукел этеди. Суу окоплада тургъан солдатла, капитан Саанянча, батырла, Тюрк индекни эсинде, аны таурухларында ёмюрлеге къалгъанла, алагъа ушагъанла – жаланда аллай жигитле келтиредиле хорлам. Бу къауумда «Алгъа!» деген назму чынтты таукелликни юлгюсюдю:\nЭрлик, ёлюм да ала хорлауну,\nХорларгъа сюйген, ёлюмню унут!\nУрушну темасы Къайсынны битеу чыгъармачылыкъ ишинде да дайым айтылгъанлай турады. Ол аны бек уллу сынауу эди. Жаралы да, жарлы да этген, алай поэтни жашаугъа ийнаныуун къурчлай къатдыргъан. Малкъар поэт, чегемли жаш, урушну керти бетин кёргюзтгенде, таулу сёзюн бир жумдурукъ болгъан кёп миллетни жашларыны юсюнден айтады. Терсликни миллет бети жокъду, аны бла кюрешгенлени да алай. Ол капитан Саанян болсун, неда Сивашны тузлу сууларында баргъан оруслу солдат жашчыкъ болсун. Миллетчилик жокъ эди анда. Латвияны сарычач жашлары, чувашлы къарт да киргендиле Къайсынны уруш заманда жазылгъан назмуларына.\nУруш палахы келгенде, хар поэт да кеси сёзюн айтханды. Ачый, жарсый, халкъына онг тапдырыргъа кюреше. Ата журтха сюймеклик, окъдан, отдан да къоркъмай, арада сюелгенди. Уруш не жерледе барса да, къазауатха кирген адам, андан чыкъгъан адам да, туугъан жерлерин, ёсген жерлерин эслеринден кетермегендиле.\nОтарланы Сарамырзаны жашы Керим\nУллу Ата журт урушну кезиуюнде Отарланы Керим тасхачы къауумгъа командирлик этгенди. Поэт къадарында уа къазауатчы тенглерин таукелликге чакъыргъанды. Керимни «Жаралы комиссар», «Чалбаш майор» деген назмулары Ата журтну къоруулаучула къалай сермешгенлерини юсюндендиле. «Бутсуз жашчыкъ», «Аугъан бешикчик» деген назмулары къанлы уруш не сабий, не къарт айырмагъаны къалай бушуулу болгъанын айтадыла. Ол жарсыула, унутулмай, поэтни жюрегинде къалгъандыла. Керим хар жаны бар затны къыйналгъанына кеси да жарсыйды, окъуучуну да жарсытады. Бир санын уруш тюзде къоюп келген къазауатчы къырал буйрукъдан сора да, Ата журтну къорууларгъа жюрек от керек болгъанын ангылай эди. Аны ышырлыгъ’а – къыралынга сюймеклик, – дуния магъаналадан бек уллусу.\nАндан жазгъанды Къайсын 1942 жылда, Отарланы Керимге атап, былай:\nМен, акъсыл солдат шинелни кийгенлей,\nФронтланы къыйырсыз тюзлеринде\nКёп сагъыш этгенме сени юсюнгден\nУруш жолларында, кечелеринде…\nУруш айыргъанды бизни бир бирден,\nАлай кишиликден а айыралмаз.\nБизни жырыбыз окъланы тюбюнде,\nАбызырап, къаргъа жыгъылып къалмаз.\nАнга жууапха жазылгъанча эди Керимни «Унуталмабыз» деген, Къайсыннга аталгъан назмусу.\nКим билсин, урушдан сау чыгъа, рахат\nДунияда жашаргъа иш тюшсе бизге,\nБюгюн жюреклени кюйдюрген кёп зат\nУнутулургъа болурла. Эсибизге\nТюшмезге да болур къайсы окъ, къайда\nЖетип, уруш жолда бизни жыкъгъаны.\nШаугютюбюзню кюйдюре, къалайдан\nТийип, окъ къалайыбыздан чыкъгъаны…\nАта ташны сыйлылыгъы, аны бир тюрлю бир уруш да жоймаз деген ийнаныу эки поэтни да назмуларыны ёзегидиле. Поэтлени жюреклери хар бир урушда жоюлгъан адам ючюн да кюеди. Ала биледиле: хар бир къазауатда жоюлгъан адам – ол Ата журтну жигитиди.\nКеримни «Сенден узакъда», «Сен жиляма...» деген назмулары солдатланы уруш жолладан ахлуларына жазгъан къагъытларыны юлгюсюдю. Ол къагъытлада хорлау кюнню жууукълугъуна ийнаныу бюгюн да жарыгъын тас этмегенди.\nСакъла! Урушну хорламлы бошасакъ,\nБир узакъ кюнде санга къайтырма мен.\nАнда сени бла эте шош ушакъ,\nУруш жолладан хапар айтырма мен.\nЖилягъан а этме сен, аны биле –\nКёз жашла болушмайдыла ёмюрде.\nЖилягъан ёлгенлеге этедиле\nБиз а алыкъа ёрлербиз кёп жерден...\nОтарланы Керим не заманда да таукел болгъанды. Урушну зорлугъу, хорлугъу, аны къызылгъа боялгъан жоллары жангы жазны аллын тыялмагъанлары, тыялмазлары поэтни жюрегин кюч-къарыу къошады.\nКъарылгъашчыкъ мени блиндажымы\nУячыгъын ашыгъып ишлейди.\nМен сукъланып къарайма аны мамыр ишине.\nЖюрек: «– Жаз башы, жаз башы!»\nКеримни «Зурнукла», «Кечеги тюзде», «жаралы комиссар» деген эм башха назмулары адам эси урушха хорлатмаз деген таукелликден, ийнаныудан толудула.\nЖангы ай турады, сыннган жюзюкча,\nКъайгъылы дуниягъа къарай бийикден.\nЗурнук сюрюу а, шынтагы юзюкча,\nКетип барады уруш башы кёкде.\nЖазны келтирип келдиле зурнукла,\nАны биргесине – мудах жырларын.\nОкоп эринледе жашил кырдыкла\nАйтадыла ёлмезлик жашау барын.\nТопла арыгъандыла къанлы ишден,\nКырдык ийис урду жаз аязында...\nСолуулукъ жерге бир кесекге тюше,\nКъарайбыз зурнук сюрюуню ызындан.\nКерим 1942 жылда «Урушну бир сураты деген назмусунда былай жазады:\nЖай кюнню чыгъарын сакълай, шош къалкъыу\nЭтедиле тюзде орус элчикле.\nКъайнагъан къазанлача, кёксюл тылпыу\nЖаядыла чунгурлада кёлчюкле.\nСубай акъ къайынчыкъ, белиеден сынып,\nЖатады, топ окъ юзюп. Андан азчыкъ\nАрлакъда, таш ышыгъына къысылып,\nЖангы къанча, къызарады гюл хансчыкъ.\nСолдат а, бир эски ишин этгенча,\nОлтуруп, байлайды жангы жарасын.\nАйыралмазса, сабан чек ётгенча,\nЖашауну бла ёлюмню арасын.\nОтарланы Керимни Ата журтуна, тенглерине тутхан таза ниети, жарыкъ сюймеклиги, поэтни поэзиясында бир заманда да селеймегенди. «Жиляма» деген назмусунда ол былай айтады:\n...Уруш кюйдюргенди жерни жюрегин,\nСолдатлача, ынчхайдыла кырдыкла.\nО, жиляма, мени къайын терегим!\nЖаз энтта келир, къайтырла зурнукла.\nЫрахатлыкъ энтта къайтыр жерибизге,\nОл кюн кёк дарийден киерсе жыйрыкъ.\nЖиляма, жаным, къайгъы этме бизге.\nХорлам кюн тюбербиз, алдамаз буйрукъ.\nАртда уа, уруш окъла сызгъыргъанларын тохтатханда, барлыкъды поэт Орёл тийресинде уруш жолла бла, кирликди эски окоплагъа, блиндажлагъа...\nКелгенме да айланама мында.\nУзакъ кюнню эсге тюшюреме.\nАдамны эсине жокъду марда,\nБарын тапдым, сормай кишиге да.\nОкопла – тюшген къабырла кибик,\nБетон дотла да – шиякылача\nТурадыла. Ичлерине кирип,\nМен хар бирине, шуёхумача,\nШыбырдайма: – Къыйын кюн сен керти\nКъуллукъ къылгъанса солдатха. – дейме. –\nСен аны топ окъ чачханын кёрдюнг.\nСюелликмисе шагъатха? – дейме. –\nКъайдам, солдатны аты указгъа.\nПриказгъа да къалгъан болур тюшмей.\nСолдат къабырда жатмайла азла.\nКъан шинеллерин киши да тешмей...\nКерим урушну къыйынлыгъын, къатылыгъын, жандауурсузлугъун, аны терслигин, иймансызлыгъын назму сёзге салып, алай бла, мамырлыкъны, игиликге итиниуню, таукелликни бизге аманат этгенди. Ол затлагъа кертичи болуу жер юсюнде хар адамны да энчи эм биринчи борчунлай къалады.\nГуртуланы Исмайылны жашы Берт\nАкъ сёзню, къара сёзню да устасы Гуртуланы Берт да Уллу Ата журт урушну солдатыды. Ол сынаулада тюбеген, кёрген зат-лары поэтни эсинден бир заман-да да кетмегендиле. Аны лирика жигити от-окъ алгъан жоллада айланнганын бир да къоймайды. «Къорасынла урушну кюсегенле!» деген назмуну жигитлери уруш этген солдатла бла урушну жан-дауурсуз къатылыгъын сынагъан мамыр адамладыла – «сюнгю кирип ёшюнюне… жол тюбюнде чулгъанып… ёлюп тургъан сюрюучю къарт», топ-окъла жыгъылтхан аналарындан болушлукъ излеген юч къагъанакъ, сора къазауатдан хорлам бла чыкъгъан совет солдатла. Ол ачы болумну суратлай, поэт былай айтады:\nУруш отда халкъны къалай ёлгенин,\nАнга къаллай къара кюнле келгенин,\nЖюз жылланы жашасакъ да, унутмакъ,\nАны дауун душманлагъа къурутмакъ…\nНазмуну ахыры уа урушха, къайда да аны башларгъа сюйгенлеге берилген налат бла бошалады:\nХалкъ кёргенди уруш отну къылыгъын,\nЖюреклеге нелляй бир ачылыгъын.\nКъорасынла урушну кюсегенле,\n– Энтда да халкъ бир къырылсын, – дегенле!\nГуртуланы Бертни уруш темагъа жазылгъан назмулары асламдыла. Аладан бир къаууму: «Согъушдан сора», «Жарты назму», «Зулмучула», «Эки да Катюшагъа», «Саугъала», «Бизни аскер ингир ала», «Волгоградны къатында», «Тилек», «Мен да мудах болгъан эдим» эм башхала. Уруш жолланы суратлагъан поэтлени жюреклери жалан эди, алай… таукел! Ала – сёзню ачыкъ, жашырын да кючюн ангылагъанла, назму тизгинлерин заманнга кёре, байракъ бла баргъанча, алай тизе эдиле.\nМен атакагъа чабып барама,\nТопуракъ къатыш тютюнде.\nЖазгьан назмуму жарты къояма,\nТолу жазарма бир кюнде.\nОтла жаудура, танкла келелле,\nАллыбыз таба секире,\nБомбовозла да, булутдан чыгъып,\nБугъала кибик ёкюре… – деп жазады 1942 жылда уруш къазауатында къаламны ушкокга алышхан поэт Гуртуланы Берт. Волгоград шахарны къатында баргъан сермешледе совет аскерле алгъан хорлам урушну жолун башха жанына бургъанды. Аны къууанчына аталгъан назмуланы хар бири да ол кюнледе бир Уллу умут туудура эди – дуния башында хар кимге да бирча керек Хорламгъа элтген умут.\nКъара ёлетден халкъланы къутхаргъан\nЖигитлеге махтау-ыспас этебиз.\nКючлю согъушлада таукеллик салгъан\nБайрагъыбызны ёр тутуп элтебиз.\nКёп миллетлени къууургъан, малтагъан\nФашистлени бизни аскерле къуудула,\nДуньяда бизни аскерни махтагъан\nКёп тилледе жангы жырла туудула.\nГыттыуланы Исмайылны жашы Максим (Магомет)\nУруш башланнган кюнден, жангы ёмюр, жангы санау ба-рады. Малкъар жазыучуланы араларында Уллу Ата журт урушну ачы бетине къарагъанладан бири Гыттыуланы Магометди. Ол урушну ал кюнлеринден окъуна фронтха кесми ыразылыгъы бла кетип, къа-зауат бошалгъынчы баргъанды аны от жолларында. Бир ненча кере жаралы болгъанды, алай аякъ юсюне тургъанлай, анда политрук ишине къайтханды.\nМаксим Ата журт урушну II-чи даражалы ордени бла дагъыда иги кесек майдал бла саугъаланнганды. Аны, ол, от-окъ тёкген дзотну чачып, кеси ауур жаралы болгъанда, жигитлени санына къошаргъа къагъыт жарашдыргъанларын а поэт кёп жылла озуп, фронтовиклени Москвада баргъан жыйылыуларында билгенди.\nУрушда назму жазар онгу артыкъ аламат болмаса да, Максим ахлуларына атап жазгъан къагъытларын назму бла жазгъанды. Алада жууукълрына къайгъаргъандан сора да, Максим уруш кертиликни хапарлагъанды.\nАны кеси кёзлери бла кёрген адамгъа бошалгъан уруш болмайды дейдиле. Баям, ол оюм кертиди. Къазауатны къара кюнлерин эсден кетерген тынч тюйюлдю, бютюнда жашау ауаралыкъланы, къууанчланы да жюреги бла ётдюрюрге юйреннген поэтге.\nГыттыу улуну «Озгъан урушну жигитлери», «Чекде», «Тогъузунчу май», «Лейтенант», «Фронтчуну хапары» дегенча эм башха назмулары ол затха шагъатлыкъ этедиле. Максимни лирика жигити – жаралы солдат, къазауат тохтагъан сагъатда ай бла сёлешеди:\nКъарангы болуп, тыйылды сермеш,\nЫнчхайма ёлюкле ичинде.\nЁлюкле ичинде жатарма деп,\nКёрмеген эдим мен тюшюнде...\nКъадар деген жашырын нёгеринг не жолла бла элтиригин алдан билген боламыды? Алай къазауат этген жашла умутлудула Аллахдан. Сермеш бир кезиучюкге тохтагъанда уа, жатадыла аулакъда жашла, кими – жаралы болуп, кими – ёлюп. Ала бирча къарайдыла узакъ кёкге, баям андан болушлукъ излеп:\n...Кёбюбюз къалды былайда ёлюп,\nКёбюбюз болгъанды жаралы.\nЖилягъан сунама тауда агъач,\nУрушну отундан къаралып...\nСора тилейдиле, баям, энишгерек тюшерге къоркъуп, узакъда жарыгъан айдан кими – жараларыны ачыгъанын селейтир кюч, кими – къарындаш къабырда юлюш:\n...Бек тилейме, Ай, тилейме сенден,\nЖарыт кюйген жараларымы.\nЖыйчы бир жерге, жыйчы къабыргъа\nЖоюлгъан ёз баларынгы.\nКъайда эсе да бирде уа, «кюн тууушха чыгъарла анала» – ол ёлген жашланы аналары, Аллахдан саулукъ-эсенлик тилей ёлген балаларына. Ала да къарарла кёкге.\nУрушда ёлген тенглерини бушуулары иймейди къарт солдатланы. Алагъа айланып, аласыз баргъан узун жылланы ичлеринде кёп ажымлы хапар айтадыла сау къалгъан шуёхлары:\nСанга тюберге термиледи\nМени окъ тийген тёрт саным.\nЁлтюрюп къойду, окъ тийип...\n– дейди поэт, кючсюннгени мудах назму тизгинледен чыгъып, жашаугъа кире.\nМаксимни «Совет Союз» деген поэмасы «Пограничник» деген журналда басмаланып, кёп тиллеге кёчюрюлгенди. Аны темасы адамны Ата журтуна сюймеклигиди. Автор туугъан жерге атап этерге боллукъ кишиликни, жигитликни юслеринден айтады. Эпика жанрны тюз хайырлана билиу бу поэманы кючлю этеди.\nПоэт чыгъармаларында озгъан жашауну суратлап къалмай, келлик жашаугъа ышаннганын да къатлагъанлай турады. «Жыйырманчы ёмюр», «Солдат жолла» деген китапланы юлгюлеринде аны кёрюрге боллукъду. Озгъан урушну юсюнден сагъыш эте, поэт келлик кюннге да къараргъа кюрешеди, аны бла бирге этиллик игиликлеге къууанады, алай боллугъуна ийнанады. Революцияны ниетлери ючюн кюрешгенлени, уруш къазауатында жаралы болуп, неда жан берип, Уллу хорламны келтиргенлени бла эндиги тёлюню араларында болгъан бирлик поэтни кёп чыгъармасына киреди. Ол бирлик бир заманда да юзюлмезине ийнаннган назмучу эди Гыттыуланы Исмайылны жашы Магомет (Максим).


Таматала хыйлачыланы ыргъакъларына тюшмез ючюн барыбыз да борчлубуз | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nТаматала хыйлачыланы ыргъакъларына тюшмез ючюн барыбыз да борчлубуз\nКъМР-де МВД-да бардырылгъан брифингде полициячыла арт кезиуде шёндюгю технологияланы хайырланып этилген хыйлачылыкъланы саны ёсгенин билдиргендиле эмда республиканы жамауатын сакъ болургъа, кеслерин аманлыкъчылагъа алдатмазгъа чакъыргъандыла. Жылны башындан бери уа аллай 39 аманлыкъ эсепге алыннганды.\nЖурналистле бла тюбешиуге КъМР-де МВД-ны следствие управлениясыны бёлюмлерини башчылары - юстицияны подполковниклери Сергей Галачиев бла Мурат Бечканов, уголовный розыск управленияны бёлюмюню башчысыны орунбасары полицияны подполковниги Мурат Хажнагоев бла тамата оперуполномоченныйи полицияны майору Олег Чепурной, РФ-ни МВД-сыны Нальчикде бёлюмюню следствие управлениясыны башчысы юстицияны полковниги Геннадий Кангашуев келгендиле.\nСергей Галачиев технологияла айныгъанлары бла аманлыкъчыла да тири болгъанларын, Интернетни, мобиль байламлыкъланы онгларын хайырланып адамланы алдагъанланы саны ёсгенин чертгенди. «Биз республикалы информация органланы болушлукълары бла жамауатны сакъ болургъа, хыйлачылагъа алдатмазгъа чакъырыргъа сюебиз»,-дегенди ол.\nАны айтханына кёре, быллай бузукълукъланы асламы Нальчикде бла Прохладныйде этиледиле. Аланы азайтыу жаны бла мадарлагъа, профилактикагъа баш магъана бериледи. Ол мурат бла право низамны сакълаучула бу кюнледе Сбербанкны эмда республикада мобиль байламлыкъ сетьлени келечилери бла кенгеш бардыргъандыла. Анда уа хыйлачыланы жолларын кесиуню, ведомстволаны араларында информацияны тыйгъычсыз белгили этиуню амаллары сюзюлген эдиле.\nМурат Хажнагоев а хыйлачылыкъны тюрлюлерини юслеринден айтханды. Асламында Интернетде ол неда бу товар сатылгъаныны юсюнден сайтла хазырлайдыла. Биреу аны алыргъа излеп, ахчаны бузукъчуланы счётларына ийгенлей, ала телефонларын ёчюлтюп, тас болуп къаладыла. Дагъыда кредитле алгъанда да алданадыла бизни инсанларыбыз. «Картагъызны шартларын бир адамгъа да билдирмегиз, банкны ишчилери пин-кодну бир заманда да сорлукъ тюйюлдюле, аны унутмагъыз. Дагъыда хыйлачыны «ыргъагъына» тюшмез ючюн, кёп соруула беригиз, ол неда бу шартны ангылатырын тилегиз»,-дегенди ол.\nДайым да эсгертилип тургъанлыкъгъа, жарсыугъа, телефон бла сёлешип, жууукъ адамыгъыз къыйынлыкъгъа тюшгенди, анга болушур ючюн ахча тёлерге керекди, деп алдагъан кезиуле да азаймагъандыла. «Асламында анга тамата тёлюню келечилери тюшедиле. Аманлыкъчыла уа кече сёлешедиле, бу кезиуде уа ата-ана жюрек не затха да ийнанып къалады»,-деп чертгенди Хажнагоев.\nПолициячыланы айтханларына кёре, былтыр эсепге алыннган аманлыкъланы тинтиу игиленнгенди. Анга уа бир ненча Интернет хыйлачы тутулгъанлары да шагъатлыкъ этеди. Ала уа барысы да республикадан тышында жашагъанладыла. Сёз ючюн, аладан бири Свердловск областьда ачыкъланнганды. Ол Интернетде малла сатханыны юсюнден билдириуле басмалагъанды. Ахча къолгъа тюшгенлей а, телефонларын да ёчюлтюп, тас болуп къалгъанды. «Ол бизни 27 жерлешибизни алдагъанды, алагъа 720 минг сом къоранч этилгени тохташдырылгъанды. Алай аны къайтарыр онг болмагъанды. Ведомстволаны араларында келишимле этилгинчи, ол ачханы счётундан тешип, къоратып къойгъанды. Аны ючюн право низамны сакълаучула банкла, сотовый связьны келечилери бла документлени бир бирге электрон амал бла жибериуню мадарларын этедиле»,-дегенди Геннадий Кангашуев, сёзге къошула.\nЖыйылыуну ахырында журналистлени сорууларына жууапла бере, Сергей Галачиев полицияда интернет хыйлачылыкълагъа къажау энчи бёлюм къуралгъанын, анда сынаулу, шёндюгю технологияладан ангылаулары болгъан полициячыла ишлегенлерин чертгенди. «Бизни билимли кадрларыбыз бардыла, алай республиканы инсанларын да сакъ болургъа чакъырыргъа сюеме. Ата-аналарыгъызгъа терк-терк сёлеше туругъуз, ала хыйлачылагъа ийнанып къалмаз ючюн не этерге кереклисин ангылатыгъыз. Дагъыда къайтарып айтама, банк картагъызны шартларын бир адамгъа да билдирмегиз, сайтлада болгъан шартланы эринмей тинтигиз»,-дегенди ол.


Фахмулу суратчыны чыгъармачылыгъына тюшюне | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nФахмулу суратчыны чыгъармачылыгъына тюшюне\n11 марта, 2020 - 17:22\nБу кюнледе Суратлау искусстволаны А.Л.Ткаченко атлы музейинде КъМР-ни Маданият министерствосуну болушлугъу бла Россейни Художниклерини союзуну келечиси, къыралыбызны эмда тыш къыралланы аслам кёрмючлерине къатышхан Уяналаны Аслангерийни энчи кёрмючю ачылгъанды.\nОл КъМКъУ-ну инженер-къурулуш бёлюмюн бошап, Ленинградха кёчеди эмда Художестволаны академиясына эркин тынгылаучу болуп киреди. Анда живопись жаны бла билимин ёсдюрюп, сынамын кючлендирип, суратлау искусствону энчи, аны бла бирге уа жашыртын дуниясына жол ачады. «Эркин маданият» фондну келечисиди.\nАслангерийни биринчи энчи кёрмючю Санкт-Петербургда Ф.Достоевский атлы музейде 1991 жылда болгъанды. Аны ишлерине къараучула бийик багъа бичгендиле. Ызы бла ол экспозицияланы Москвада, Германияда, Италияда, Лондонда кёргюзтгендиле. Бир-бир ишлери Къырал Орус, АБШ-ны Zimmerly Art Museum of Brunswick, Санкт-Петербургну Нонконформизм музейлерини хазналарында сакъланыпдыла. Дагъыда Россейни бла Германияны коллекционерлерини къолларында суратчыны ишлери аз тюйюлдюле.\nНальчикде кёрмючюне республиканы интеллигенциясы бла власть органланы келечилери жыйылгъандыла. Къараучуланы саны да аслам эди.\nКёрмючню къууанчлы халда махкемени таматасы Елена Ремхен ачханды. Ол, келгенлеге жюрек ыразылыгъын билдирип, тагъылгъан суратлада чексиз хунерлилик кёрюннгенин белгилегенди.\n- Автор кесини сагъышын, оюмун, кёз къарамын къагъытха кёчюре, бояуланы келишдире билгени энтта да кёп жылланы искусствоведлеге соруула туудурлукъдула: не зат айтыргъа сюеди ол бу чыгъармасында неда эки жанр бир къагъытха не ючюн тюшгендиле деп. Къалай-алай болса да, Аслангерий сау дунияды, юлгюдю, аны ишлерине къарап, кёп затха юйренирге боллукъду, - дегенди КъМР-ни маданият министрини къуллугъун толтургъан Мухадин Кумахов.\nКъМР-ни Художниклерини союзуну председатели Геннадий Темирканов экспозиция терен магъаналы, аны бла бирге ангыларгъа къыйын болгъанын чертгенди. Суратланы, сезерча кёз кёрген бла чекленип къалмай, жюрек бла ангыларгъа керек болгъанын белгилегенди. Дагъыда ол художникни усталыгъына бийик багъа бичгенди эмда, кёрмючде кёргюзтюлюннгенича, таза абстракциялы ишле бизде кёп тюбемегенлерин белгилегенди.\nДагъыда къонакъланы санында «ВТК «Къабарты-Малкъар» ГКУ-ну малкъар тилде бериулени хазырлагъан бёлюмюню баш редактору Мишаланы Ахузат, КъМР-ни халкъ художниги Руслан Цримов, КъМР-ни Къырал миллет китапханасыны башчысы Анатолий Емузов, жазыуучу эм публицист Кючмезланы Рая болгъандыла. Ала, художникге тийишли махтау сёзле айтып, аны фахмусун, битеу дунияда даражасы жюрюгенин энчи чертгендиле.\n- Бу суратлагъа къарап турлугъунг келеди. Нек дегенде мында ассоциатив реализмни кёрюрге болады. Хар къараучу кесине жууукъ затланы табаллыкъды Аслангерийни суратларында. Живописьни быллай тюрлюлюгю суратлау искусстводан узакъ болгъан адамгъа къыйын ангылашынады, алай профессионалны кёз къарамы бла уа къыйыры-чеги болмагъан ариулукъ ачылады.\nМаданият министерствогъа энчи жюрек ыразылыгъымы билдирирге сюеме, быллай сейир, тамашагъа къалдыргъан кёрмючню къурагъанлары ючюн, – дегенди КъМР-ни Башчысыны кенгешчиси Уяналаны Аминат. Ол художникге чыгъармачылыкъ жолу мындан арысында да байыкълана барырын тежегенди.\n20.12.2017 - 15:05 Ветеранлагъа - махтау, грамотала, орденле, майдалла


Агъачланы отдан сакъларгъа болушурукъ бусагъатдагъы техника | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nАгъачланы отдан сакъларгъа болушурукъ бусагъатдагъы техника\n24 января, 2020 - 17:34\nТюнене КъМР-ни Табийгъат байлыкъла эм экология министерствосуна 30-гъа жууукъ техника берилгенди. Ауур жюклю КамАЗ-ла, тракторла, экскаваторла, УАЗ машинала да агъачланы от тюшюуден сакълауда хайырланыллыкъдыла. Бу бёлюмде ишлегенлени къууанчлы иш бла алгъышларгъа РФ-ни Табийгъат байлыкъла эм экология министрини орунбасары - Агъач мюлк жаны бла федерал агентствону таматасы Сергей Аноприенко, КъМР-ни Башчысы Казбек Коков эмда КъМР-ни табийгъат байлыкъла эм экология министри Шауаланы Илияс келгендиле.\nКерекли техника «Экология» миллет проектни «Агъачланы сакълау» программасыны чеклеринде бериледи. Аны бла шагъырейлене, Сергей Аноприенко быйыл республикагъа битеу да бирге агъачланы отдан сакълау жумушлада хайырланыллыкъ 80-нге жууукъ машина бла оборудование бериллигин чертгенди. «Бизге уллу борчла салыннгандыла. 2024 жылгъа дери отдан экономикагъа тюшген заранны юч кереге азайтыргъа керекбиз. Регионлагъа болушлукъ этилликди, алай сиз да ишигизни бет жарыкълы толтурурсуз деп ышанабыз», -дегенди ол.\nКазбек Коков а республикада агъач мюлкледе ишлерин билген, анга жууаплы кёзден къарагъан адамла уруннганларын чертгенди. «Ала, тийишли техникалары болмагъанларына да къарамай, усталыкъларын асыры сюйгенден, борчларын тийишлисича толтургъандыла. Энди бу машинала бизге боюнубузгъа салыннган жумушланы тындырыргъа, агъачланы сакълаугъа, аланы кёбейтиуге себеплик этериклерине ишексизме»,-деп чертгенди республиканы оноучусу.\n22.06.2018 - 20:59 Адабиятыбызны айныууна уллу къыйын салгъанланы тийишлисича кёргендиле\n14.01.2019 - 21:17 Ушакъны Байсыланы Марзият бардыргъанды.\n23.04.2018 - 15:22 Сапаришле бютюн ачыкъ болур ючюн


Уллу Ата джурт къазауатда Хорламны джарыкъ кюнюн джууукълашдырыугъа хар ким да къолундан келгенича юлюш къошханды. Айхай да, аланы ичлеринде бизни миллетни мингле бла уланлары, къызлары да бардыла. Фашистлени Берлиннге дери сюрюб баргъан аскерлени тизиминде да кёб къарачайлы болгъанды. Аланы бир къаууму Рейхстагны къабыргъасына «Минги Таудан Берлиннге дери!» деб къол ыз джазыб къойгъанды. Андан сора да 1945-чи джыл хычаман (май) айда япон къазауатда кючленнген Квантун аскерни къаушатыуда бизни уланларыбыз, асланлача сермеше, ётгюрлюк танытхандыла. Аланы барысыны да атлары бюгюнлюкде бизге белгили болмагъанлыкъгъа, хар бири Хорламны келтириуге уллу юлюш къошханлары хакъды.\nКъарачай халкъ Уллу Хорламгъа тыйыншлы юлюш къошханды деб таукел айтыргъа эркинбиз. Алайды да, 1943-чю джылны абыстол (ноябрь) айына дери бизни халкъдан санына кёре «Совет Союзну Джигити» деген атха эм кёб адам теджелгенди. Алай болса да миллетибиз, сатлыкъ атха чыгъарылыб, Орта Азия бла Къазахстаннга кёчюрюлген эди. Аны амалтын, урушну кёзюуюнде ол сыйлы ат сынгар Багъатырланы Харуннга берилгенди. Ол «Совет Союзну Джигити» деген атха юч кере теджелгенди. Уллу Хорламны 20-джыллыгъыны аллы бла, 1965-чи джыл, Къасайланы Муссаны джашы Османнга ол сыйлы ат аталгъанды. Андан къалгъанлагъа ол сыйлы кърал саугъагъа элтген эшикле онла бла джыллагъа джабылгъандыла.\n1995-чи джыл миллетибизни тогъуз онглу уланына «Эресей Федерацияны Джигити» деген ат аталгъанды. Аланы атларын ёсюб келген тёлюле билирге керекдиле: Бадахланы Ибрайны джашы Хамзат, Биджиланы Локъманны джашы Солтан-Хамит, Гербекланы Чомайны джашы Магомет, Голаланы Нанакны джашы Джанибек, Ижаланы Махайны джашы Абдулла, Къаракетланы Кёккёзню джашы Юнюс, Ёзденланы Тананы джашы Дюгербий, Хайыркъызланы Алимырзаны джашы Кичи-Батыр, Чочуланы Адемейни джашы Харун.\nЭресей Федерацияны Къоруулау министерствосуну Ара архивинде, Белоруссияны, Украинаны ара архивлери бла Уллу Ата джурт къазауат бла байламлы музейлеринде сакъланнган документлеге кёре 24 уланыбызгъа (бир къауум тарихчиле ачыкълагъаннга кёре 30-дан аслам адамгъа, башхала айтханнга кёре уа 56 адамгъа) теджелиб тургъанлай, Джигит ат берилмей къалгъанды. Къазауатны отлу джолларын тёзюмлю ётген, миллетге сый, махтау келтирген джигит уланларыбызны атларын унутмазгъа борчлубуз.\nКъобанланы Тамашны джашы Сафар да башында айтылгъан джигитлерибизни бириди. Ол 1922-чи джыл Хурзук элде туугъанды. Тамашны юйдегиси бла 30-чу джылланы ал сюреминде Зеленчук районну Къызыл Октябрь элине кёчгенди. Анда Сафар джетиджыллыкъ школну окъуб бошайды да, ызы бла Къарачай шахарда педагогика техникумгъа окъургъа киреди. Аны да тири джаш къысха заманны ичинде джетишимли тауусады. Андан сора Сафар бир кесек заманны устаз болуб ишлегенди.\n1940-чы джыл элия (июль) айда Къобан улу аскер комиссариатха тилек къагъыт джазыб, кесини разылыгъы бла Къызыл Аскерни тизимине тюшеди. Алай бла ол 1941-чи джыл Новочеркасск шахарда атлы училищени тауусады, кесине да лейтенант чын бергендиле. Уллу Ата джурт къазауат башланнганында урушха ол генерал Белов башчылыкъ этген 1-чи атлы корпусну 5-чи дивизиясында взводну командири болуб кирген эди. Мариуполь шахарны къатында баргъан къаты урушха къошулгъанды. Москва шахарны джаудан къоруулагъан совет аскерчилени ал тизиминде болгъанды ол. Къобан улу кесини билимин, усталыгъын урушлада танытыр ючюн къалмагъанды. Джаш лейтенант 1941-чи джыл абыстол (ноябрь) айны 7-де Москвада Къызыл майданда парадха да къошулгъанды. Ол кюн огъуна Сафар параддан урушха кетеди.\nЖиздра шахардан узакъ болмай баргъан къаты сермешлени биринде джаралы болуб Сафар госпиталгъа тюшеди. Госпиталда бир кесек эс джыйыб, аякъ юсюне миннгенлей, аны Сталинград ючюн баргъан къаты урушха джибередиле. Алай бла 1942-чи джылны абыстол (ноябрь) айында Г.И.Котовскийни атын джюрютген 5-чи атлы дивизияны 24-чю гвардиячы полкуну къурамында тахсачы взводха башчы болуб Сталинградны джакълагъанды. Абыстол (ноябрь) айны 19-да Клетскай-Калач, ызы бла Платонов, Тёбен эмда Огъары Бузиновка эллени фашистледен джакълаугъа тири къошулгъанды. Былайда джаш абычарны усталыгъын чертерге тыйыншлыды. Къобан улу башчылыкъ этген атлы бёлек джауну атлы аскерине къаршчы чабыуул этерге бир сагъат бла джарымны ичинде хазырланнганды. Танг аласы бла къалын тубанда адам кёзге дженгил кёрюнмезча кёзюуню мараб ётгюр тахсачыла джауну атлы бёлегине чабыуул этгендиле. Сафар алларында башчылыкъ этиб, атлы бёлек юрюлюб Евлампиевский шахаргъа киргендиле. Алайда къаты уруш этиб, джауну бетджанын да къурутхандыла. Ёлюмден къоркъмагъан батыр аскерчиле къысха заманны ичинде фашистлени къаушатхандыла, 19 учакъны да кючлегендиле. Андан сора, ол джумушну ызы бла Къобан улу тахсачы бёлеги бла бирге Карачевский районда Большенабатовский, Малонабатовский, Малоголубинский, Сухановский эллени дагъыда талай стансени уруш этиб джаудан сыйыргъандыла.\nОл джыл абыстол айны 23-де лейтенант Къобан улу къуллукъ этген атлы корпус бла танка бёлекле Сталинградны кюнбатыш джанында Калач шахарыны къатында немец абычар Паулюс башчылыкъ этген гитлерчи аскерни бир бёлегини тёгерегин къуршоулайдыла. Алайда къаты сермешиу баргъанды. Сафар алайда да ётгюрлюк танытыр ючюн къоймагъанды. Къобан улуну аллай джетишимлери кёб болгъанды. Ол затлагъа аны архивде аскер тамадаларындан саугъалагъа теджелген документлери шагъатлыкъ этедиле.\nДагъыда Северный Донец сууну бир джанында фашистле бетджан салыб тургъандыла. Анга совет аскерчиле тахса билирлей джууукъ барыргъа мадар табмай тургъандыла. Полкну командири Ткаченко Къобан улуну ары дери да тирилигин кёрюб сынагъаны себебли, ол къоркъуулу джумушну анга бергенди. Лейтенант Къобан улу джумушну толу баджарыргъа сёз бергенди. Алай бла Сафар биргесине тири тахсачыладан сегиз адамны къураб кече бла джолгъа чыкъгъанды. Сууукъ къышхы кечени къатылыгъына да къарамай, батыр аскерчиле суудан ётюб, джау аскерни тургъан джерине джууукълашхандыла. Алайда бир джер юйчюкню оджагъындан тютюн чыгъа тургъанын эслегендиле. Тёгерекге тамам сакъ болуб, тахсачыла юлешинирге керек болгъандыла - бир къаууму юйчюкню ичине кирирге, къалгъан къаууму да эшикде тёгерекни мараргъа. Сафар, къазах аскерчи Янсари Юлдашев, эрменли джаш Николай Комбаров эмда оруслу Иван Дмитриев юйчюкню ичине кирирге, къалгъан тёрт адам да эшикде къоркъуусузлукъну сакъларгъа неда алагъа къоркъуу болса, болушлукъгъа чабарча оноулашхандыла. Алай бла юйню эшигинден биринчи Сафар киргенди, ол шинелин юсюне джабыб нарда джатыб тургъан фашистге мыллыгын атханды. Алайда къысха заманны ичинде немецни къолларын, ауузун байлаб, тауушсуз урлаб чыгъарадыла, штабха келтиредиле. Уста тахсачыны ол джигитлигини юсюнден Сталинградда уруш этген отставкадагъы гвардиячы майор Ф. Таланов толу джазгъанды.\nБатыр Сафаргъа дагъыда ышаныб аллай къоркъуулу тахса джумушланы бериб тургъандыла. Ол аланы джетишимли тындырыб, кеси да саугъалагъа тыйыншлы болгъанды. Алай бла аскер тамадалары бир оноугъа келишиб, ышаннгылы кёрюб Къобан улуну атлы дивизияны штабыны управлениесини тахсачы эскадронуна командир этедиле. Ётгюр тахсачы Смоленск, Витебск, Кенигсберг дагъыда талай шахарда баргъан урушлада «джауну тилин» алгъанлай тургъанды. Кенигсберг шахарда гитлерчи аскерни бетджанындан тахса билирге биягъынлай Сафаргъа джумуш бергендиле. Къобан улу биргесине тири тахсачыладан 10 адамны да алыб, 15 кюнню джауну тургъан джерин тинтиб, хар не керекли тахсаны ачыкълаб, рация бла штабха толу хапар билдириб тургъанды. Фашистлени бетджанларыны картасын джазыб штабха табдыргъанды. Ол джумушда тахса бёлегинден юч адамын фашистле ёлтюрген эдиле. Алай болса да тахсачыла аскер джумушну толу баджарыб къайтхандыла. Андан сора дивизияны штабыны тамадасы А.Светозарский Къобан улуну чакъырыб, штабны абычары Н.Зевальскийни къатында былай айтханды: «Сафар, сен Ата джуртха кертилигинги, эркишиликни эмда ётгюрлюгюнгю бу джол да толу кёргюздюнг. Сен джазгъан карта дагъыда рация бла билдирген керекли тахса джумушунг бизге бек уллу магъанасы болгъан бла къалмай, аскер операцияларыбызгъа да танг болушлукъ боллугъуна мен ишексизме. Аны себебли ол джумушну мийик дараджада этгенинг ючюн, тирилинг ючюн сен Ата джуртну эм сыйлы саугъасына – «Совет Союзну Джигити» деген атха - тыйыншлы болгъанса. Кесинг да билесе ол сый СССР-ни Баш Советини Президиумуну Указы бла бериледи. Аны айтханым, сен кёчюрюлген миллетни келечиси болгъанынг амалтын ол саугъа бериллик тюлдю. Ол огъай эсенг, фронтдан чыгъарыргъа керек эдик сени, алай а штабда тамадала бла бирге Башына тилек къагъыт джазыб сени алай къойдургъан эдик аскерни тизиминде да. Сау бол, хакъ кёлюнг бла къуллугъунга кертилей къалгъанынг ючюн. Тамадаланы кёзлерине тюшмезге кюреш…» - деген эди. Ма ол чурум бла Къобанланы Сафарны, Алтын Джулдузгъа теджелиб тургъанлай, Къызыл Байракъны ордени бла саугъалагъандыла. Ол юч кере джаралы болуб госпиталгъа тюшгенди, юч айын госпиталда ашыргъанды. Дохтурла урушха къошулургъа джарамайды деб ангылатханларында да, кючлю контузиясына да къарамай, ётгюр тахсачы дагъыда ызына, фронтха, къайтыб, урушлагъа тири къошулгъанды.\nКъобанланы Сафар Уллу Хорламгъа Эльба сууда тюбегенди.\nУллу Ата джурт къазауатда этген джигитликлери ючюн Къызыл Байракъны (эки кере), Къызыл Джулдузну, Ата Джурт къазауатны I-чи, II-чи дараджалы орденлери бла, «Ётгюрлюгю ючюн», «Сталинградны къоруулагъаны ючюн», «1941-чи-1945-чи джыллада Уллу Ата джурт къазауатда Германияны хорлагъаны ючюн» медалла бла саугъаланнганды. 1945-чи джыл никкол (июнь) айны 24-де Къызыл майданда парадха 5-чи гвардиячы атлы дивизияны атындан къошулургъа Къобанланы Сафарны тыйыншлы кёргендиле. Алай бла Къобан улу 2-чи Беларусь фронтну ал тизиминде 23 джылы толгъан джаш абычар болуб парадха къошулгъанды.\nУллу Ата джурт къазауатдан сора Къобан улугъа Совет Аскерни тизиминде къуллугъун андан ары бардырыргъа теджегендиле. Алай болса да, ол уллу джетишимле этсе да, мийик дараджагъа чыгъармазлыкъларын кеси толу ангылай эди. Кёчгюнчю халкъны келечиси болгъаны ючюн аскер академияны эшиклери таулу абычаргъа джабылгъанын да биле эди. Алай бла Сафар аскер къуллукъдан башына бош болуб адамлары болгъан джерге - Къазахстаннга - узакъ джол тутуб кетеди.\nКъобан улу Орта Азияны джеринде, Къазахстанда адамларын излеб кёб айланнганды. Ай медет, атасыны, анасыны эмда тогъуз къарнашы бла эгечини ачдан, сюргюнню азабындан къырылгъан ачы хапарларын «Пахта-Арал» совхозда эшитеди. Ата джуртну джаудан къоруулай къанын-джанын аямай уруш этген ётгюр аскерчини адамлары бу тукъум зорлукъда, учузлукъда ёлгенлерине ол бек къыйналгъанды. Берия ёлгенден сора Къобан улу СССР-ни Баш Советине тилек къагъыт джазыб, Москва областны Коломна шахарында джашаргъа маршал С.М.Буденныйден эркинлик алады. Алай бла сыйлы фронтчу ол шахарда кёб джылланы джашагъанды. Къарачайны ётгюр уланы 1994-чю джыл ауушханды, джандетли болсун.\nДжигитлени атлары миллетини джюрегинде ёмюрлюкге джашарыкъдыла, тёлюлеге юлгю болуб къаллыкъдыла.


Легенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33620\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33621\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33623\nПоследнее редактирование: 11 года 5 дн. назад от AnnTenna.\tПричина: патч!!!\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33625\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33627\nПоследнее редактирование: 11 года 5 дн. назад от AnnTenna.\tПричина: грамматические ошибки исправила в сообщении\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33631\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33635\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33639\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33641\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33642\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33643\nЛегенда о Дряньке\t11 года 5 дн. назад\t#33644\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33645\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33646\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33648\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33651\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33655\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33657\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33658\nЛегенда о Дряньке\t11 года 4 дн. назад\t#33659


Байрагъыбызда болгъан бояула-магъанала сакъланадыла Тамгъабызда да. Джангыз, Кёкден Джерге-Джуртха созулгъан Айны къучагъындады Минги Тау джетимюйюш джулдузу бла башында. Акъ барс чекни сакълайды. Акъ барс (къар барс) Алан къралыбыздан келген белгиди. Ай бла джулдуз ислам динни белгисиди. Джулдузну джетимюйюш болгъаны – «джетини»- таша, туру да кёб магъанасы болгъанындан чыгъады. Тамгъа юч бояулу къуршоуну ичиндеди.\nТеатр такъкъычдан башланады дейдиле, халкъ а – байракъдан. Дунияны башында байрагъы, тамгъасы, орайдасы болмагъан халкъ бармыды? Джокъду. «Бёрю атарыкъ – бёркюнден» дейдиле. Байракъ – ол халкъны бёркюдю. Адамны (манкъурт болмай, адам эсе ол) аты, тукъуму болмай мадар болмагъанча, Халкъны да (сюрюу болмай, халкъ эсе ол) Байрагъы, Тамгъасы, Орайдасы болмай амал джокъду. Бизни халкъ ёмюрлени узагъына кърал бола, къраллыкъ джюрюте келгенине шагъатлыкъ этген – Флаг, Герб, Гимн сёзле бизни тилибизде бардыла – Байракъ, Тамгъа, Орайда. Ёмюрлени узагъына ол символла тюрлене келгендиле. Барын да эсге ала, джарашдыргъанма бу сыйлы миллет белгилени. 1990-чы джыллада «Джамагъат» къабыл этген Байракъны, Тамгъаны, Орайданы халкъыбыз ёрге тутар деб, умут этеме.


Жамауат улоулада жюрюгенлеге таплыкъгъа | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nСагъынылгъан билет система жамауат транспортда жюрюгенлени онгларын игилендириуге ахшы себеплик этерикди. Картаны тутханла тарифлени сайларгъа, электрон халда тёлерге да боллукъдула. Аны бла бирге быллай амал пассажирлени санын тюз тергерге эм шахарда маршрут ызны да игилендирирге болушурукъду. Улоуланы ишине чырмау салмазча, жангы тёлеу халгъа акъырын кёчерге мурат этиледи.\nРоссейни регионларында билет системаны бирикдириу бла байламлы «Тройка» проект «Transport Ticketing Awards 2021» деген халкъла аралы премияда «Акъыллы билет системаладан эм иги программа» категорияда хорлагъанды.


TurkLib электронная библиотека : Literature : Омар Хайям на балкарском языке\nОмар Хайям на балкарском языке\nMалкъар тилде/ На балкарском языке\nMалкъар тилде кёчюрген Ёлмезланы Мурадин\nПодготовил Хасан Конаков\nДуния поэзияны кёгюнде Хайямны жулдузу бек бийик жулдузладан бириди. Аны жарыгъы бюгюнбюгече да, ёмюрлени теренинде жутулуп къалмай, жюреклерибизге жетип, дуния хакъ, къадар, къудурет деген сагъышларыбызны къозгъай, минг соруугъа жууап излетеди. Аллахны къудуретин, баям, топуракъдан жаратылгъан адам билаллыкъ болмаз, алай хакъ тюзюн а излегенлей турлугъу да кертиди.\nОмар Хайям адам улуну керти акъылман алими эди, бек уллу, бек закий поэти да. Адам, къыйын, тынч болса да, жашау этип, биягъы топуракъ болуп, ол топуракъдан къошун этген къошунчу ол къошунну чагъырдан толтуруп, аны тёгерегине жыйылгъан факъы-рачыланы, патчахланы да сагъышларын, оюмларын сыйындыралгъанды Хайям тёрттизгин назмуларына. Алтын созгъан устача, алай ишлегенди, алай этгенди ол закий поэт хар назмусун.\nОн ёмюр дегенинг ташха окъуна ауур жюкдю. Ол заманны ичине кёп къыралла тюп болуп кетгендиле, кёп шахарланы оюлгъан къалаларын, хуналарын къум басханды, жер жутханды. Алай а Хайямны рубайятлары, адам баласы жашагъан къадарда, юзмезде алтын бюртюклеча, чууакъ кёкде жулдуз кезлеулеча, тенгиз тюбюнде жаухар минчакълача, жылтырагъанлай-жаннганлай турлукъдула жашауну айланч-къыланч жолларында - бирде жырлай, бирде жиляй баргъан адам улума жол нёгерлик этгенлей.


Маликаны уллу хорламлары алдадыла. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nМаликаны уллу хорламлары алдадыла.\n16 января, 2020 - 07:10\n«Звезда» каналны «Жангы жулдуз -2020» деген жыр конкурсуну ахыр эсеплери тохташдырылгъандыла. Анга къатышхан таулу къыз Атабийланы Малика ючюн къол кётюргенлени саны 24,66 процентни тутханды. Биринчи жерге чыкъгъан къалмукълу жырчы Лиджи Горяевдан ол жаланда 7 процентге артха къалгъанды. Алай бла Къабарты-Малкъар Республика «кюмюшге» тийишли болгъанды бу проектде.Маликаны бу жетишими бла КъМР-ни Башчысы Казбек Коков да алгъышлагъанды эм аны уллу хорламлары алда болгъанларына ийнаныуун билдиргенди.\nЭришиуню баш саугъасын бериу а «Звезда» каналда тюзюнлей эфирде бардырылгъанды. Малика аны ючюн къайгъырып, къол кётюргенлеге ыспас сёзлени къызгъанмагъанды. Кертиси бла да, 28 адамдан саулай къыралдан аллай бир инсан аны чыгъармачылыгъын жаратханлары бек уллу жетишимди. Сёз ючюн, Маликаны ызындан тохташхан «Триумф» эр киши квартет жаланда 10, 5 процент алгъанды. Андан къалгъанла уа - андан аз. Алай бла фахмулу къызыбызны экинчи жери бла ёхтемленирчады.


Уруш баргъан жерлени жокълагъандыла | Электронная газета "Заман"\n«Альтаирни» башчысы, краевед Мокъаланы Тенгиз белгилегенича, кюнню шулпулу, агъач мылы болгъаны алагъа артыкъ чырмау этмегенди. Ол угъай, жолоучулагъа бийикледен Нальчикни, Черек эм Чегем тарланы, къаяланы тамашалыкъ къудуретлери ачылгъанды. Талай жыл мындан алгъа «Альтаир» бла республиканы Курортла эм туризм министерствосу маршрутну къоркъуусузлугъун кючлендирир муратда, анда белгиле салып башлагъан эдиле, бу жол клубну келечилери ол ишни андан ары бардыргъандыла. Жолоучулукъ бошалгъандан сора, анга къатышханлагъа Курортла эм туризм министерствону грамоталары эм сыйлы саугъала берилгендиле.\nЭсгертиу: Нальчик-Орджоникидзе къоруулау операция Агъачлы сыртны тийресинде бардырылгъанды. 1942 жылны кюзюнде бизни расчётла 37-чи аскер бёлюмге болушлукъ этгендиле. Артда алайгъа фашистле да жетгендиле. Урушдан сора жыллада уа туристле былайда совет эм душман аскерлени сермешлеринден къалгъан патронланы бла гильзаланы жыйыучу эдиле.\nСовет союзну жылларында мында санаторийле, турбазала болгъандыла, алагъа аслам адам келгенди. 90-чы жыллада бу маршрутла унутулгъандыла, жаланда арт кезиуде алагъа сейир жангыдан къозгъалгъанды, алай эсе уа аланы тапландырыргъа, къоркъуусузлукъларына да къайгъырыргъа тийишлиди.


Коммерциялы болмагъан организацияланы тирилтирге алланып | Электронная газета "Заман"\nКоммерциялы болмагъан организацияланы тирилтирге алланып\n6 декабря, 2017 - 08:15\nКъабарты-Малкъарны Жамауат палатасыны Советини кезиулю жыйылыуунда республиканы коммерциялы болмагъан организацияларыны (НКО) болумлары, проблемалары, аланы айнытыуну амаллары тинтилгендиле.\nЖыйылыу регионда Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченный Зумакъулланы Борис, Къабарты-Малкъарны Башчысында сабийлени эркинликлери жаны бла уполномоченный Светлана Тлинова эм палатаны башчысы Хазратали Бердов бирге ишлеуню юсюнден келишимге къол салгъанлары бла башланнганды. Ала бир бирлери бла байламлыкъла эрттеден жюрютгенлерин, барысыны да борчлары бир болгъанын черте, мындан арысында да граждан обществону къурауда эм айнытыуда бирге ишлерге оноулашхандыла. Келишимлеге тийишлиликде ала сабийлени, гражданланы законлу сейирлерин къоруулауда кючлерин бирикдирликдиле.\nКъагъытлагъа къол сала, Хазратали Александрович палатаны баш борчларындан бири граждан обществону институтлары бла власть органланы араларында байламлыкъланы тохташдырыу болгъанын эсгертгенди. Жамауат палата да, омбудсменле да сабийлени бла абаданланы эркинликлерин къоруулайдыла, дегенди.\nЗумакъулланы Борис да, аланы муратлары бир болгъанына шагъатлыкъ эте, ала былтыр палата бла КъМР-де Къарау комиссияны къурашдыргъанда уллу ангылатыу, методика иш бардыргъанларын айтханды. Бу келишим а бизге болгъан амалланы бютюн тынгылы хайырланыргъа онг берликди, деп къошханды ол. Упономоченный палатаны членлерине «Десять лет на защите прав человека и свобод гражданина на территории Кабардино-Балкарской Республики» деген китабын да саугъалагъанды.\nСветлана Тлинова уа бу келишим къыйын жашау болумгъа тюшген сабийлени сейирлерин къорууларгъа себеплик этеригин белгилегенди. «КъМР-де сабийлени эркинликлери жаны бла уполномоченныйни инстиутуту къуралгъанлы алай кёп болмайды. Ол 2011 жылдан бери ишлейди. Аны ючюн бу жаны бла къарыуубузну бирикдириу хар ким да кеси аллына ишлегенден эсе игирек боллукъду. Биз сабийликни проблемалары бла кюрешген къайсы жамауат организациягъа да бек ыразыбыз», - дегенди.\nНКО-ланы болумларыны юсюнден докладны Хазратали Бердов этгенди. Ол белгилегенича, грант ахчаланы алыуда бизни республикабызны организациялары округда биринчи жердедиле. Ставрополь край 13 президент грант ахча (21,6 млн.) алгъанды, Чечен – 11 (20,2 млн.), Север Осетия-Алания – 7 (7,5 млн.), Дагъыстан – 7 (9,3 млн.), Ингушетия – 4 (3,7 млн.), Къарачай-Черкес – 3 (4,6 млн.), биз а – 10 (25,4 млн.). Аланы араларында Жамауат палатаны келечилери – Хаути Сохроков бла Гуппойланы Тимур – болгъанлары къууандырады.\nБылтыр быллай конкурсда бизни НКО-ла жангыз да алты грантха тийишли болгъан эдиле. Андан тышында, РФ-ни Жамауат палатасы граждан тирилик жаны бла «Мой проект – моей стране!» деген премияны бардыргъанды. Анда бизни региондан «Помоги ближнему» волонтёр организациядан Екатерина Борисевич «Миллетле аралы байламлыкъла. Миллетле эм динле аралы келишиулюкню кючлеу» деген номинацияда хорлагъанды.\nАлай, Хазратали Бердов айтханыча, республикада эсепде 900-ден аслам НКО болгъанын эсге алсакъ, бу жетишимле алай уллу тюйюлдюле, алыкъа кёп проблема барды. Аланы ишлерини хайырлылыкъларын санлары бла угъай, республиканы жашаууна келтирген игиликлери бла ёнчелерге тийишлиди. Бизге къайсы организацияла къалай ишлегенлерин, жашауда аланы проектлери къалай толтурулгъанларын, ала къаллай чурумлагъа тюбегенлерин билирге керекди.\nОл информация «ючюнчю секторну» кючлерге, анга гитче бизнес эм муниципал учрежденияла бла байламлыкъла тохташдырыргъа себеплик этерикди. Тинтиуле коммерциялы болмагъан бёлюмню айнытыу ахча жетишмеген, мюлк, жамауат эм информация болушлукъ аз кезиуледе бардырыладыла. Кёпле, эсепде тургъанлыкъгъа, финансла къытлыкъдан ишлерин тохтатадыла. Бу эм башха проблемаланы тамамлауну амаллары палатаны пленар жыйылыуундан сора этилген рекомендацияларында берилгендиле, алай аланы кесеги толтурулмагъанды, дегенди докладчы.\nГраждан обществону институтлары бла байламлыкъла жюрютюу эмда миллетлени ишлери жаны бла управленияны башчысыны орунбасары Гергъокъланы Жамболат да республикада быйыл эсепде - 917, былтыр - 900, 2015 жылда уа - 862 НКО болгъанын эсгертгенди. 2014 жылдан башлап аланы саны асламысында жангы дин организацияла къуралгъанлары бла байламлы ёсгенди. Алай аладан керти да ишлеген, социальный жумушланы тамамлау бла кюрешгенлени саны 70-80-ди. 30-гъа жууугъу жылгъа бир мероприятие бардырадыла, къалгъанлары уа жангыз къагъытда бардыла.\n2012 жылда НКО-ла 37 проект тамамлагъандыла, алагъа федеральный бюджетден - 6 миллион 600 минг, республикалы бюджетден да 6 миллион 900 минг берилген эди. Жылдан-жылгъа аланы санына къошула баргъанды, бюгюнлюкде СКФО-да эм иги кёрюмдю биздеди, дегенди ол.\nАйтылгъанны эсге алып, жыйылгъанла рекомендацияланы проектин къабыл кёргендиле. Ызы бла совет гражданланы айырыучу эркинликлери жаны бла ишчи къауумну юсюнден бла жамауат тынгылауланы бардырыу эм аланы эсеплерин чыгъарыу жаны бла положенияланы къабыл кёргенди, палатаны декабрьде ишини планын бегитгенди.


Подробнее: Саугъаларын алалмай къалгъан малкъар джигитле\nПодробнее: хар затыбыз таб джарашыбды\nПодробнее: ЧАЧЫЛГЪАН ЭМДА ЧАЧЫЛЛЫКЪ КЪРАЛЛА\nАта джуртну къоруулагъанды\nДжашауларын кеслери къыйынлары бла ашырыб, кёзге тюшерге излемей, башларына сый, бюсюреу тартмай, ёзге юлгюге айтылырча юйдеги да ёсдюрюб, тёгерекдегилеге игиликлерин да джукъдуруб, дуниядан кетген адамла аз тюлдюле. Аллайланы бири болгъанды Эдиланы Маштайны джашы Мусса – Уллу Ата джурт къазауатда джуртуну азатлыгъы ючюн къан тёкген ётгюр уланларыбызны бири.\nОгъары Марада джашагъан Эдиланы Маштай бла Гочияланы Нинюаны джети сабийлери болгъанды: Паго, Кытан, Мусса, Аскер, Мариям, Сапият, Унух – тёрт джаш бла юч къыз.\n1939-чу джыл Муссаны Къызыл Аскерге къуллукъ этерге чакъырадыла. Ол Узакъ Шаркъда Хасан кёлге джууукъда атлы полкга тюшеди.\n- Атам айтханнга кёре, японлула, чекден ётюб, тынчлыкъны буза эдиле. Была да, от ачыб, аланы къуууб тургъандыла, - деб хапар айтады джашы Тохтар. – 1939-чу джылны аякъ сюреминде атам къуллукъ этген полкну, атларын, кеслерин да темир джол бла Польшаны чегине атадыла. Бир кюн уллу чынлары болгъан аскер къуллукъчула келиб, полкну тизедиле. «Кеси разылыгъы бла фин урушха барыргъа излегенле бир атламны алгъа чыгъыгъыз», - дейдиле. Талай адам чыгъады, ичлеринде мени атам да болады.\nПодробнее: Ата джуртну къоруулагъанды\nМахти Прибалтика аскер округда мараучу полкну пулемёт ротасында пулемётчу болуб къуллукъ этгенди. Къуллукъ этген биринчи айларында огъуна ол кесин махтаулу кёргюзгенди. 1941-чи джыл арттотур (апрель) айны 20-да Дауут улу къуллукъ этген аскер бёлекни командири аны тирилигини юсюнден газетде да джазгъанды. Аллай керти уланны ёсдюргенлери ючюн аны атасы Зулкъарнайгъа джюрек разылыгъын да билдириб, письмо джазыб ийген эди.\nЭнчи байрамларын белгилегендиле\nКъуллугъун махтау бла баджаргъанды\nМиллетни джюрегинде сакъланныкъды\nЭм ариу джерлени тизиминде айтылады


8 мая, 2020 - 10:01\nФразеология айланчланы къуралыулары, тилге кириулери миллетни жашауу бла терен байламлыды. Ёмюрле ётселе да, ушакъда, жазыуда аланы хайырлансакъ, тил хазнабыз бай боллугъу туурады.\nУниверситетни алимлери коронавирус инфекцияны жайылыууну математикалы юлгюсюн жарашдыргъандыла\nБюгюнлюкде Къабарты-Малкъар Республикада жангы коронавирус инфекция жукъгъанланы саны 400-ден атлагъанды. Саулукълары къайтышханла да бардыла. Бу кёрюмдюле КъМКъУ-ну Физика эм математика институтуну специалистлери – «408» деген – алгъындан прогнозларындан узакъ тюйюлдю.\nПодробнее о Университетни алимлери коронавирус инфекцияны жайылыууну математикалы юлгюсюн жарашдыргъандыла\nПодробнее о Промышленный производствода, эл мюлкде да ёсюм эсленеди\nПодробнее о Сабанланы буздан къоруулауну къошакъ мадарлары\nПодробнее о Аграрчыланы солуусуз кюнлери\n«Адамлагъа бир зат бла жарагъан эсем – насыплыма…»\nКъабарты-Малкъарны халкъ жазыучусу Токумаланы Жагъафар малкъар адабиятда энчи, белгили ыз къойгъанланы санына киреди. Анга 1985 жылда республиканы литературасыны айнытыугъа салгъан къыйыны ючюн КъМР- ни Баш Советини Президиумуну Сыйлы грамотасы берилгенди. Ол Къабарты -Малкъарны искусстволарыны сыйлы къуллукъчусуду. Быйыл жазыучу туугъанлы 85 жыл толлукъ эди.\nПодробнее о «Адамлагъа бир зат бла жарагъан эсем – насыплыма…»\nШахарны атына пашаны аты нек аталгъанды?\nКъарачай-Черкес Республиканы ара шахары Черкесскде уллу къыралыбызда жашагъан миллетлени асламыны келечиси кеслерине орун тапхандыла. Ара шахарыбыз ёсе, айный баргъанына барыбыз да шагъатбыз. Алай анга Батал - пашинск деген ат нек бегип къалгъанын жаш тёлю артыкъ хапарлы болмаз.\nПодробнее о Шахарны атына пашаны аты нек аталгъанды?\nКъаламны ушкокгъа алышындырыргъа тюшгенди\nБулунгу элден Жарашууланы Мажит кесине эм огъурлу усталыкъны – сабийлени юйретиуню - сайлап, анга кертичилей къалгъанды. Аны жарыкъландырыу иши ликбезледен башланнганды, ол эллилерин жазаргъа бла окъургъа юйретип тургъанды.\nПодробнее о Къаламны ушкокгъа алышындырыргъа тюшгенди\nПраво низамны, ырахатлыкъны чынтты жакъчысы эди\n2005 жылда октябрьде Нальчикге чабыууллукъ этилгенли быйыл он жыл толады. Алай андан бери бизни мамыр, айбат, къонакъбай республикабызда ол къужур иш нек болгъанды, аны сылтауу недеди деген соруулагъа жууапла алыкъа берилмегендиле.\nПодробнее о Право низамны, ырахатлыкъны чынтты жакъчысы эди\nАта журт урушну ордени бла рядовойладан башлап генераллагъа дери аскер операцияланы жетишимли болууларына себеплик этген,батырлыкъ да болдургъан аскерчиле саугъаланнгандыла. Ол орден узакъгъа созулмай берилгенледен эди.\nПодробнее о Ата журт урушну ордени\nЖашау журт алыргъа - учуз ипотека\nРоссельхозбанкны Къабарты-Малкъарда бёлюмю «Къыралны болушлугъу бла 2020 жылда ипотека» деген программагъа кёре адамлагъа фатарла алыргъа эм къурулушчулагъа да болушурча жангы проектни башлагъанды. Аны хайыры бла энди ипотеканы жылгъа 6,3 процент тёлерча алыргъа боллукъду, деп билдириледи финанс учрежденияны пресс-службасындан.\nПодробнее о Жашау журт алыргъа - учуз ипотека\nТукъумну намысын жюрютген, юйню от жагъасын жылытхан таулу ана\nАнаны къыйынын къайтарыр кюч жокъду, дегендиле бизни ата-бабаларыбыз. Дагъыда анасы жюрюшлю болса, тайы жоргъа болур деп да айтхандыла. Биз не жетишимле, уллу жумушла толтургъан эсек да, не бийиклеге жетген эсек да, ала ата-аналарыбызны, юйюрде халны, бир бирге хурмет эте билгенибизни хайырындан болгъандыла.\nПодробнее о Тукъумну намысын жюрютген, юйню от жагъасын жылытхан таулу ана\nБиз да, жырчы шуёхум бла мен, арбазгъа киргенлей, бети бизге айланып олтургъан къарт ёрге къобады.\nПодробнее о Тейрини келечиси\nКЁП ЗАТНЫ БИЛМЕЙ…\nЖашайбыз, кёп, аз эсе да, Аллах берген чакълы. Кёп жашырын, тасха затны уа билмей кетебиз дуниядан. Сен да аны айтаса, даусуз-дауурсуз. Мен а тынгылайма.\nПодробнее о КЁП ЗАТНЫ БИЛМЕЙ…\nНасып намыслы юйюрге къонакъды\nБизни миллетде культурабызгъа сейирлери болгъан адамларыбыз аз тюйюлдюле. Аладан бирлери «Заман» газет бла байламлыкъ жюрютедиле. Улбашланы Саният аладанды. Ол халкъда жюрюген таурухларыбызны жыяды, абаданладан адет-тёрелерибизни юсюнден эшитген кёп сейирлик болгъан ишлени жазып алгъанды. Анычала халкъда ичинде тохташхан адеп-къылыкъны сакълайдыла.\nПодробнее о Насып намыслы юйюрге къонакъды\nАхшы умутладан толгъан жашау\n8 мая, 2020 - 08:00\nЧерек муниципал районда Билим бериу эм жаш тёлю политика управленияны инспектору Керменланы Рита юч сабийни анасыды. Къыйынмыды анга жууаплы ишни толтургъан? Ол, артыкъ сёз айтмай, кёп ишлей биледи. Баям, анга сейир этерча тюйюлдю: ата-бабаладан бери таулу тиширыула солуу кюнсюз ишлеп жашаргъа юйреннгендиле.\nПодробнее о Ахшы умутладан толгъан жашау


9 февраль 2019, Шабат кюн (джангырт).\nБюгюн... (9 февраль)\n1849 — Рим шахар, бир джюзджыллыкъны ичинде экинчи кере республика баямланнганды.\n1895 — Уильям Морган, Холиок шахарда волейболдан биринчи ойунну ётдюргенди.\n1896 — Санкт-Петербургда Фигурала этиб учуудан дуниялыкъ чемпионат тарихде биринчи кере ачылгъанды.\n1904 — «Варяг» крейсер бла «Кореец» канонер кемени япон флотилия бла сермешиую.\n1920 — Парижде Шпицберген трактатха къол салыннганды.\n1956 — Венада айтылгъан опера балла джангыдан башланнгандыла.\n1960 — Голливудда махтауну аллеясында биринчи джулдуз (суратда), Джоан Вудвардны сыйы ючюн салыннганды.\n1973 — Уллу Британия эмда Франция, ГДР бла дипломат илишкиле джарашдыргъандыла.\nФёдор Достоевскийни Василий Перов джазгъан портрети, 1872 джыл


Республиканы Башчысы жамауатны санын жазыугъа къатышханды | Электронная газета "Заман"\nКъысха интервьюсунда Казбек Коков халкъны санын жазыуну къыралгъа магъаналылыгъын белгилегенди: «Ол къырал структуралагъа экономика эм социал бёлюмледе жумушланы шарт кёрюмдюле бла хайырланып тамамларгъа себеплик этерикди. Халкъны тергеуню жангыртылгъан кёрюмдюлерине кёре къырал экономика, саулукъ сакълау, билим бериу, демография дегенча бёлюмледе бютюн ахшы эсеплеге келтирлик оноула эталлыкъды».\n«Ол бек магъаналы ишди. Сёз ючючн, Нальчик шахарда алгъын бардырылгъан переписьге кёре 260 минг инсан жашайды.Баям, алай болмаз. Бюгюнлюкде Нальчик шахарда андан кёбюрек адам барды, эмда шарт кёрюмдюлени чыгъарыу кёп ызланы тапландырыргъа онг берликди, сёз ючюн, саулукъ сакълауда. Тюз кёрюмдюле социал болушлукъну да адресный халда тапдырыргъа, къыралны жанындан билеклик изленнген инсанла бла энчи ишлерге онг берликдиле. Аны себепли переписьге хар адам къатышыргъа тийишлиди», - деп ангылатханды Къабарты-Малкъарны Башчысы.\n«Халкъны санын жазыудан республиканы экономикасыны эм социал айныууну ишлерин тийишлисича бардырыргъа, Къабарты-Малкъарда жашагъанланы жашауларын игилендирирге онг берген жангыртылгъан кёрюмдюлени сакълайма», - деп чертгенди Казбек Коков.\nБасма органланы келечисини «Миллетигиз» деген тизгинде, социал сетьледе тюрлю-тюрлю оюмланы эсге ала, ол къалай белгиленнгенини юсюнден соруууна Къабарты-Малкъарны оноучусу былай дегенди: «Сёзсюз, эм биринчиден мен Россейни гражданиниме. Дуния даражада бизни россейлилеча билирге керек сунама. Миллетими уа къабартылы деп белгилегенме, аны бла ёхемленеме. Ол сёз манга «ана», «ата», «юйюр» деген сёзле бла тенгди. Башхача болургъа амалы да жокъду. Миллетинг неди деп соргъаннга, кече болсун, кюн болсун, къабартылы деп жууапларыкъма.\nТукъумуму тарыхын билеме, ата-бабаладан бери. Аппамы атасы къабартылы болгъанды, аппам къабартылы болгъанды, атам да алай, сабийлерим да ол миллетни белгилерикдиле. Сора мен ким болургъа керекме? Ангылайма, бюгюнлюкде аны юсюнден кёп хапар жюрюйдю, алай жерлешлерими бирине да эсгертиу эталмайма, хар кимни кесини энчи оюму болургъа болады. Алай властьда ишлей, энчи салыннган полномочияла ючюн, теренирек къарайма – ол мени борчумду. Къабарты-Малкъар Республикада малкъарлы малкъарлыма деп жазарыгъына, оруслу – оруслума, дюгерли дюгерлиме деп белгилеригине ийнанама. Башханы миллетини юсюнден тюзетиуле, тюрлениуле къошарча чакъырыуланы дурус кёрмейме».


Гитче сабийлеге къайгъыра - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКъЧР-ни Парламентини депутаты Эбзеланы Ахмат «Детские сады - детям» деген проектни Къарачай-Черкесияда джашауда къалай баргъанын сюзюб эсеблегенди.\nБу проект Къарачай-Черкесияда арт кёзюуде къызыу джюрюш алгъанды. Бизни республика джамагъатны сабий садла бла байламлы излемлерин баджарыуда бюгюнлюкде алчы регионланы бирине саналады. 2012-чи джылдан бери бютеулей да мында 49 аллай учреждение ишленнгенди, аланы бир талайына деменгили реконструкция этилгенди. Аны бла бирге «школа+детский сад» деген формат бла ишленнген школлада эмда сабий садлада школгъа хазырлагъан къошакъ къауумла ачылгъандыла. Алада бютеулей да 6 минг бла 837 сабийге орун ачылгъанды.\n- Къуру ётген джылны ичинде бизде сабийлени школгъа хазырлагъан 7 организация хайырланыугъа берилгенди. Алагъа 926 сабий джюрюйдю. Бусагъатда энтда аллай тёрт учреждениеге реконструкция этиле турады. Ала да 50 чакълы бир сабийни сыйындырлыкъдыла. Бу тукъум мадарла сабий садлагъа кёзюу сакълау бла байламлы джарсыуланы тюбелек къоратыргъа мадар бергенди, алай бла джыллары 3-ден 7-ге дери сабийлени школгъа дери юретиу 100 процентге баджарылгъанды, - дейди «Детские сады - детям» деген проектни регионал координатору, КъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) депутаты Эбзеланы Ахмат.\nОл айтыугъа кёре, бу проектни «Бирикген Россия» партияны Баш Советини члени, КъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид таймаздан контролда тутады. Аны бла бирге джамагъатны иш бла баджарыугъа да себеблик этеди. Сёз ючюн, арт джыллада ол проектни юсю бла 1 минг бла 500 иш орун ачылгъанын да чертгенди ол.\nРФ-ны Президентини май указларына кёре «Бирикген Россия» партияны «Детские сады - детям» деген проектини кючю бла бютеу къралда 1 миллиондан аслам сабийге школгъа деричи учреждениелеге джол ачылгъанды. Ол хапар «Детские сады - детям» деген проектни координатору, Кърал Думаны билим бериуню эмда илмуну хакъындан комитетини председателни заместители Лариса Тутованы ауузундан чыкъгъан хапарды.\n- Бютеу къралда арт джыллада 5 мингден артыкъ сабий сад ишленнгенди эмда реконструкция этилиннгенди, алагъа тыйыншлы оборудование салыннганды. Ол заманны ичине 7 мингден аслам мероприятие бардырылгъанды. Аллай сабий учреждениелени ишчилерини айлыкъларына, алада сабийлени ашларына-сууларына, юретиуню дараджасына мониторинг этиу ол джумушланы тизиминдеди. Школгъа дери сабий учреждениелени инфраструктураларын айнытыугъа да уллу эс бёлюнеди. Бу санагъатны ёсюмюне джораланыб кёб тюрлю конференция, форум, конкурс эмда бирси ишле бардырыладыла, - дейди Лариса Тутова.\nАны кибик бу партия проектни аллында джангы борчланы юсюнден да сёлешгенди ол. Сёз ючюн, аллай борчланы бириди джыллары 3-ге дери сабийлени яслиле бла баджарыу. Адамла джашагъан фатарлада, вузлада эмда предприятиеледе къуралгъан «семейные дошкольные группы» деген къауумланы кёбейтиу, ол ишге тыйыншлы болум къурау эмда бирси борчланы толтуруу, ол проектде сагъынылгъан федерал партия проектни къошакъ мадарларыдыла.\nБу проект 2017-чи джылдан 2022-чи джылгъа дери созуллукъду. Башха ашхы ишлени юсюне да «юретиучю» («воспитатель») деген усталыкъны статусун кёлтюрюрге да себеб болады ол.


Спецтехника Лодейнопольская улица. Аренда спецтехники Лодейнопольская улица\nСпецтехника Лодейнопольская улица. Аренда спецтехники Лодейнопольская улица.\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Лодейнопольская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Лодейнопольская улица. Аренда спецтехники Лодейнопольская улица.\n# Спецтехника Лодейнопольская улица # Аренда спецтехники Лодейнопольская улица


Кёлю бла жазылгъан жазмагъа - бийик багъа | Электронная газета "Заман"\nКёлю бла жазылгъан жазмагъа - бийик багъа\n10 января, 2018 - 08:16\nМосквада Бауман атлы къырал техника университетде россейли школчуланы къыш фестивальлары ачылгъан кезиуде «Россия, устремлённая в будущее» деген Битеуроссей конкурсну эсеплерин чыгъаргъандыла. Анда саулай къыралдан тюрлю-тюрлю номинациялада жюз школчу хорлагъанды, аланы санында Хасанияны 16-чы номерли орта школуну 9-чу классыны окъуучусу Кючмезланы Фатимат да.\nРФ-ни Президенти Владимир Путин былтыр биринчи сентябрьде Ярославльде бардырылгъан «ПроеКТОриЯ» жаш тёлю форумгъа къатышханында: «Бизни къырал 2040-2050 жыллада къаллай болурун кёрюрге сюйгенигизни билдирсегиз эди», - деп, быллай конкурсну къураргъа кереклисини юсюнден айтхан эди.\nЭришиулени РФ-ни Билим бериу эм илму министерствосу бардыргъанды. Анга 9-11-чи классланы окъуучулары къатышхандыла. Ала кеслерини жазмаларында келир кезиуледе Россей Федерацияда, аны регионларында, шахарларында, эллеринде кёп тюрлю ахшы тюрлениулени кёрюрге сюйгенлерин туура этерге, табийгъат байлыкъланы, тёгерекдеги къудуретни сакълау жолларын да белгилерге керек эдиле. Башхача айтханда, кесини Ата журтуну къадарына уллу кёллю болмагъан жаш тёлюге къыралыбызны тамблагъы кюнюне кёз къарамын ачыкъларгъа онг берилгенди.\n-Быллай конкурс бардырылып башланнганын манга орус тилден устазым Темуккуланы Зулейха билдиргенди эм ары къатышыргъа кёллендиргенди. Ол эмда класс башчыбыз Гуртуланы Нюржан бек болушхандыла. «Урок истории в будущем» номинацияны сайлагъан эдим. Анда сагъынылгъан 2040-2050 жылланы кезиуюнде ёз школумда «Россей 2017–2040 жыллада» деген темагъа аталгъан тарых дерсге къатышханымы юсюнден жазгъанма.\nСёзсюз, хар адам да эм башына ахшы умутланы салыргъа кюрешеди, мен да ол кёзден къарагъанма къыралыбызны тарыхына. Ата журтубуз сау дуниягъа аты айтылгъан аллай деменгили, къолайлы, мамыр, бизде жашаугъа ким да сукъланырча аллай къырал болурун чертгенме, - дейди Фатимат.\nАны конкурс ишини ал тизгинлери кёллендирирчадыла: «Бюгюн, 2045 жылда 12 майда, ёз школума келеме. Мен мында окъуп кетгенли жыйырма бла беш жыл озгъанды, алай мектепни иги да тюрленнгени уа кёзге илинеди. Мында энди эркин бассейн, хар неси болгъан спортзал да бардыла, мекямны аллында уа ариу гюл бахча къуралгъанды. Устазны иши да энди бек даражалыгъа саналады…».\nФатимат къурагъан тарых дерсде сабийле бизни къыралда медицина, эл мюлк, экология эм башха бёлюмледе болгъан тюрлениулени юсюнден айта эдиле. Илму тири айныгъаныны хайырындан, кёп къыйын аурууланы хорларгъа, экономиканы, эл мюлкню аягъы юсюне салыргъа, экологияны къорууларгъа амал табылгъанды. Къыралны кючлюлюгюн а Уллу Хорламны 100-жыллыгъына аталгъан парад кёргюзтгенди.\nЭришиуле эки кезиуден къуралгъан эдиле. Регионлада алчы болгъанла аны финалына чыкъгъандыла. Ары жиберилген 2500 ишден эм игиге жюз школчуну жазмалары саналгъандыла. Саугъалау Москвада МГТУ-да бардырылгъанды. Жаш тёлю бла РФ-ни билим бериу эм илму министрини орунбасары Татьяна Синюгина да тюбешгенди. Ол алагъа Владимир Путинни атындан ыразылыгъын билдиргенди, кеси жанындан алгъышлагъанды эм аланы педагогларына да ыспас этгенди.\n-Сиз жазмаларыгъызда къыралыбызда бек магъаналы темаланы юсюнден оюмларыгъызны билдиргенсиз. Келир кезиулени къурарыкъла да сизсиз. Биз а хар биригиз да деменгили миллетибизни ахшы тёрелерин андан ары бардырыучула болуругъузгъа толу ышанабыз, -дегенди ол. Хорлагъанла дипломла эмда айырмалы жазмаладан къуралгъан «Россия, устремлённая в будущее» деген китапла бла саугъаланнгандыла.\nБу къууанчлы иш бошалгъанындан сора окъуучулагъа концерт эм той-оюн программала бардырылгъандыла, ала ара шахарны белгили жерлеринде, ол санда Третьяковну галереясында, экскурсиялада болгъандыла эмда атлары айтылгъан адамла бла да тюбешгендиле. Бек сейир инсанладыла барысы да, дегенди Фатимат, аладан бирини – белгили спортчу Светлана Хоркинаны: «Хорламны 99 проценти - кюрешди, къалгъан бир проценти уа хунерликди»,- деген сёзлери аны эсинде къалгъанларын а къызчыкъ энчи белгилеп айтады.


ТЁРТГЮЛ КЪАУРА(ПУСТЫРНИК ПЯТИЛОПАСТНЫЙ)\nКёбджыллыкъ, тёртгюл кёб бутакълы саптагъайлары бла, мийиклиги бир метрге джетген джюрек дарман хансды. Мен айланыб, соруб, табхан атларым тели мурса, тёртгюл къаура, гырхы хансдыла. Башха атлары да болурла, алай а не тюрлюсю бла да бирча хайырланадыла.\nКъыйырлары ючге бёлюнюб, тюбюнде чапыракълары джарыкъ джашил, башында мутхуз джашил боладыла. Чапыракълары битген джеринде саптагъайны тёгереги бла тогъай гоккалары бардыла. Джити чыгъанакъчыкълары бла урлугъу ючкюл къозгъа ушайды. Хычаман айдан къыркъаууз айгъа дери чагъады, юй тёгерекледе, бачхалада, багушлада, къургъакъ ёзен, суу джол джагъалада тюбейди.\nДарманнга джер юсюнде бёлюмюн хайырландыргъаныбыз себебли, Никкол-къыркъар айлада саптагъайыны башындан 40-50 сантиметр узунлукъда чапыракълары бла, гоккалары бла, урлугъу бла кесилиб алыныб, салкъында ариу кебдирилиб джыйылады.\nКебдирилген кёзюуюнде айландырыб турургъа керекди мукут болмаз ючюн. Бу къалапелядан бери сансыз-санаусуз инсанланы джюреклерине дарман болуб, сабырлыкъ салыб келгенди. Джебеклерине джетиб, татыб сер болгъанлагъа да болушады. Къан басымы кёлтюрюлгеннге, джётелге, джюрек дженгил ишлесе джарайды, макъа аурууу, къоян аурууу болгъаннга да хайырлыды.\nДжарашдырыу мардасы уа былайды: 15 грамм къургъакъ хансны алыб, 200 миллилитр къайнай тургъан суугъа атыб, шайча этиб, сууутуб, сюзюб, уллу шай къашыкъ бла кюнюне 4 кере ичигиз. Джашиллей саптагъайыны чапыракъла битген джеринден кесиб алыб, ариу джуууб, иги силкиб, кебдириб, сора сууун чыгъарыб, андан 200 миллилитрни 300 миллилитр аракъы бла къатышдырыб, 30-40 тамчыдан кюнюне тёрт кере ичигиз.\nДжюрек дарманны (валерьяна) тамырындан 10 граммны, тёртгюл къаураны хансындан 15 граммны алыб, бир-бирлерине къатышдырыб, 200 миллилитрни 70 градуслу кючлю аракъыгъа атыб, 2-3 кюнню тургъандан сора, 30-40 тамчыдан кюнюне 3 кере ичигиз.


Скорая помощь 3 сезон 2 серия – Dior Outlet\nАнгелы (2020) 5 серия 2020 (Ангелы (2020) 5 серия) смотри «Ангелы (2020) 5 серия» смотреть онлайн в хорошем качестве ‘Ангелы (2020) 5 серия’\nАнгелы (2020) 5 серия смотреть онлайн online. ‚Ангелы (2020) 5 серия’ смотреть онлайн — в хорошем качестве. Ангелы (2020) 5 серия смотреть онлайн — в хорошем качестве. (Ангелы (2020) 5 серия) смотреть онлайн online. Смотреть онлайн «Ангелы (2020) 5 серия»


Жерлешлерин эсгергендиле, батырлыкъларыны юслеринден айтхандыла. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nЖерлешлерин эсгергендиле, батырлыкъларыны юслеринден айтхандыла.\n13 ноября, 2019 - 06:42\nНарткъаланы 6-чы номерли школунда кеслерини борчларын толтургъан кезиуде аманлыкъчыланы къолларындан жоюлгъан полициячыла Асанланы Муратны, Амурбек Битоховну, Арустам Альборовну, Асланбек Куашевни эсгериуге аталгъан Кишиликни дерси бардырылгъанды. Жашла барысы да Урван районда туугъандыла.\nАланы хурметин кёрюрге келгенлени арасында КъМР-ни Парламентини депутаты Мурадин Карданов, ич ишле органланы ветеранларыны районда советини башчысы Леонид Анимуков эм башхала да бар эдиле.\nДерс аманлыкъчылыкъгъа къажау кюрешде жанларын берген полициячыланы бир минут шумсуз туруп эсгериуден башланнганды. Жыйылгъанла жерлешлерин эсгергендиле, аланы батырлыкъларыны юслеринден айтхандыла.\nАсанланы Муратны устазы Татьяна Рябикова уа кёлю толуп сёлешгенди. Ол Мурат сабийликден окъуна низамлы, намыслы жаш болгъанын, школда иги окъугъанын айтханды. Асанланы Мурат 2016 жылда ауушханды, анга ол кезиуде жаланда 37 жыл толгъан эди. Аны эки жашы къалгъандыла.


КЁБНЮ БИЛГЕН, КЁБ ЗАТХА БОЛУМУ ДЖЕТГЕН - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКЁБНЮ БИЛГЕН, КЁБ ЗАТХА БОЛУМУ ДЖЕТГЕН\nИгини, аманны да кёрген, кёб сынамладан ётген, адамлыкъ шартланы, миллет адетлени тутхан, болумлу джашларыбызны бири Боташланы Хаджи-Дауутну джашы Сулайманды. Аны кёбле таныйдыла. Бу кюнледе «Къарачайны» корреспонденти Аппаланы Билял милицияны отставкада полковниги, «Къарачай – алан халкъ» бирлешликни башчысыны орунбасары Сулайман хаджи бла тюбеб ушакъ этгенди да, аны окъуучулагъа теджейбиз.\nСулайман хаджи, сен кёб джылланы милицияда ишлеб, джашауунгу кёбюсюн аманлыкъчыла бла кюрешиб ашыргъанса. Ол огъай, айырылыу, къошулуу деб, джер-джерде митингле, къаугъала чыгъыб, къоркъуулу, къыйын заманда да сен ол къалабалыкъны арасында эдинг. Алайды да, Къарачай шахар бла районда милицияны тамадасы болгъан кёзюуюнгю эсинге тюшюр да, ушагъыбызны андан башлайыкъ.\n- Къарачай область болсун да, алгъыннгы чеклерибизни белгилеб, аны республика этейик Эресейни ичинде, деб алайын тута эдиле бир къауумла. Республиканы Башчысы Хубийланы Исламны джашы Владимир, чачылыб чыртда боллукъ тюлдю деб, ол оюмну айтыб кюреше эди. Митинглени къурагъанладан кёбле: «Алгъы бурун республика этейик да, бирге боллугъубуз бла къаллыгъыбызны юсюнден артда оноу этербиз», - дей эдиле. Хубий улу референдум этдирди. Миллетни асламысы республика чачылмасын, деб чёб атды. Митингледе сёлешгенле, законнга кёре халкъыбызгъа толу реабилитация болсун да, башха ишлеге андан сора къаралыр деб, джыйылыуланы тохтатмазгъа оноу этдиле.\nКюнлени биринде, Владимир Исламовични Къарачай шахарда митингге чакъырдыла. Аллай затны бизге МВД-дан билдирирге керек эдиле. Хубий улу келиб, сёлеше тургъан сагъатында телефон бла къонгурау къагъыб айтдыла. Олсагъатдан Советлени юйюне джетдим. Мен келгинчи Хубй улу нени юсюнден айтханын билмейме, залгъа киргенимде экономикабыз бирге къуралгъанын, аны юлеширге мадар болмагъанын, миллетле ёмюрледен бери да бирге джашаб, бир туздамны ашаб келгенлерин дагъыда алача затланы юслеринден сёлешди.\nАндан сора джыйылгъанладан адамла чыгъыб, анга аманны къуюб тебредиле. Сёлеширикле дагъыда кёб эдиле, алай а эки-юч адамгъа тынгылаб, мен чыкъдым сахнагъа. «Танымагъанла да болурсуз, мен былайда милицияны тамадасыма. Бюгюннге дери къайгъысыз, дауурсуз, хар ким кёлюндегин айта турдугъуз. Биз джанындан да тохтагъыз деб киши хыны этмеди. Бу республиканы тамадасыды. Кел, дедигиз, келди. Кесини оюмун айтды. Анга алай-былай этерикбиз дерге эркинлигигиз джокъду. Тохтамасагъыз, закон бла къатыллыкъбыз», - деб, къаты эсгертдим. Хыны сёлешгенле да артда ангыладыла Хубий улу тюз болгъанын. Митингле чачылдыла.\n- Милицияда ишинге энтда къайтырбыз, кесинги джашауунгдан хапарлы болургъа излерикдиле окъуучула...\n- 1949-чу джыл Къыргъызстанны Шевченко элинде туугъанма, юйдегиде 4-чю сабийме. Кавказгъа къайтханыкъда, Къызыл Урупха тюшген эдик. Мындан кёчгюнчю анам да, анамы атасы Лайпанланы Иссалий да юйдегиси бла анда джашагъандыла. Немецле былайларын алгъан айлада была бир чууут тиширыуну джашырыб сакълагъандыла. Азиядан келгеникде ол, Стругацкая Любовь Моисеевна, Преграднада Советни тамадасы эди. Иссалий Азияда ауушхан эди, анамы анасы Дауум сау эди. Любовь Моисеевна аны юсюне къабланыб, джылаб, «анам» деб эркелетгени кёз аллымда турады. Бизге кёб болушду.\nКелген джылыбызда огъуна мен да, башха джыллары джетгенле да школгъа бардыкъ. Атам Хаджи-Дауут маллада эди. Мында да эки сабий туууб, 10 болдукъ. Къызыл Урупда 8 классны бошаб, андан ары Преграднада орта школгъа джюрюдюм. Аны бошаб, къурулуш организацияда бир кесек ишледим. Аскерден къайтханымда, совхозда да бир джылны малчы болдум. Комсомолну райкому направление бериб, окъургъа Астраханда милицияны школуна кетдим. Билим алыб къайтханымда, Черкесскеде иш бердиле. Талай джылны къуллукъ этдим. Ич ишлени область управлениесине алдыла алайдан. 1980-чы джыл Ростовда университетде заочно окъуб, юрист болуб чыкъдым. Артда, ишлей тургъанлай, Москвада СССР-ни МВД академиясын да бошадым. Гитче Къарачай районда милицияны тамадасыны орунбасары этиб ийдиле. Андан сора тёрт джылдан артыкъны Къарачай шахар бла районда ол ишлеге да башчылыкъ этдим. Алайдан Черкесскеде оперлени хазырлагъан аралыкъгъа кёчюрдюле. Анда окъуу бёлюмню тамадасы этдиле. Алайдан да Черкесск шахар управлениени тамадасына орунбасаргъа салдыла. Алайда кёб тутмай, МВД-ны уголов-излеу ишледен тамадасыны орунбасары къуллукъгъа теджедиле. Пенсиягъа андан кетдим.\n- Окъуб къайтханынгда биринчи не ишни бергенлери эсингдемиди?\n- Черкесскеде уголов-излеу бёлюмге алгъан эдиле. Ма бу джумушну эт деб бергенлери шахарны къыйырында заготбаза бла байламлы болду. Ары иги сортлу соханла келтире эдиле тышындан, ала урланадыла. Тинтиб тебрейме да, соханланы табама. Кимле урлагъанларын да ачыкълайма. Олсагъатда МВД-гъа башчылыкъ этген полковник Шуть эди. Джыйылыуда саугъа да берди, бек махтады.\nЭм уллу, эм джууаблы ишим а ол джыллада джоллада къыйынлыкъланы тохтатыу болду. Ставрополь, Краснодар крайладан Дагъыстаннга дери кърал джол барды. «Ростов-Баку» дей эдиле анга. Ол трассада машинала тоналыб, адамланы ёлюклери бирер джерде табылыб тура эдиле.\n1978-чи - 1979-чу джыллада аллай аманлыкъла джыйырмагъа джетген эдиле. Аманлыкъчыланы къалынында болмаса да, ала кимле болгъанларын билген бир таныш чыгъыб къалады. Ставрополь крайда бу аманлыкъ ишни тохтатыргъа бригада къуралады. Мени да анга къошадыла. Ол адам айтхан затлагъа таяна, аманлыкъчыланы ызларындан тюшебиз. Санаб айтханда, 22 уллу, ачы аманлыкъны ачыкълайбыз. Мурдарлагъа башчылыкъ этген Краснодар милицияны капитаны болады. Аманлыкъчыланы барын да тутабыз. Милицияны край управлениесини тамадасы меннге саугъа да берген эди.\n- Ючкекенчиле бир уллу къуллукъчуну тутханынгы айтыб кюлюучен эдиле…\n- Ючкекен дегенлей, ары 1989-чу джыл ийген эдиле. Анда 1991-чи джылгъа дери ишледим. Сау джылны тамада салынмай, аны къуллугъун да мен тындырыб турдум. Районда, саулай Кавказда болмагъанча, уллу базар бар эди. Тёрт джанындан дуния анга келе эди. Курорт шахарлада солугъанла да къошула эдиле алагъа. Алай миллет джыйылгъан, сатыу-алыу этилген, ачха джюрюген джерде бизге джюз тюрлю джумуш чыгъа эди. Кесибизден, андан-мындан келген транспорт да бир джаны бла кириб, базарны арасы бла, экинчи джанына тыйгъычсыз ётерча этген эдик. Бир кюн областдан бир уллу къуллукъчу, ичгени да, нёгерлери да бар, машинала чыкъгъан джанындан ичине иймейсиз деб, джорукъдача, баргъанланы алларын тыйыб, къычырыкъ-хахай бола тургъанын билдирдиле. Машинаны шофёру не этерге билмей, машинама деген да тохтаб тура эди. «Ызыгъызгъа чыгъыгъыз, кёрмеймисиз не бола тургъанын?» - дейме. «Сен кимсе?» - деб хыны сорады ол тамада. Районда милициягъа тамадалыкъ этгеними билдиреме. «Тамбла къысталлыкъса», - деб аманла айтады. Ариулукъ бла болмайды. Машинасын алайдан зор бла къоратдырыб, кесин милициягъа алыб келеме. Къырама-джырама деб, дауур этерге къалгъанында, «темир аугъа» джыябыз. Базарда бизден къуллукъчуланы талайын чакъырама. «Бу анда кесин къаллайла джюрютгенин джазыгъыз», - дейме. Аны «темир аудан» чыгъарыб: «Ма окъу. Сен коммунистсе, уллу къуллукъчуса. Бу къагъытланы барын да джарашдырыб, КПСС-ни Ара Комитетинде партия контролгъа джибереме», - дегенимде джаны «чыгъады». Халкъгъа аллайласыз-быллайласыз, дегенлерин да эсине салама. Кечмеклик тилейди…\n- Олсагъатда алай айтханлыкъгъа, артда партия джаны бла тамадаланы бирин юсдюрмей къойдуму?\n- Мен коммунист тюл эдим да, ол джанына рахат эдим…\n2004-чю джыл, полковник чыным бла, пенсиягъа чыкъдым.\n- Миллетни къалынында айланнган адам, юйге кириб туралдынгмы да?\n- Бек ауур тиерик эди, насыбха, ишге чакъырдыла. КъЧР-ни баш сюдюсюню болушчусу этиб алдыла. Узаймай анда судопроизводствогъа тамадагъа салдыла. 2008-чи джыл къуллугъуму къойдум. Экинчи джылында хаджиликге барыб келдим. 2010-чу джыл «Къарачай Халкъ Тёре» деген джамагъат бирлешликни Черкесск шахар бёлюмюне тамадагъа сайладыла. Артда ол бирлешликни тамадасы этиб бегитдиле. Олсагъатда беш джамагъат бирлешлик бар эди. Аланы бирикдирирге керек эди. 2012-чи джыл съезд джыйылыб, Къарачай-Черкесияны регионал бирлешлигин къурадыкъ. Атына «Къарачай - алан халкъ» атадыкъ. Тамадагъа Хабланы Руслан сайланды, аны орунбасарына да мени тыйыншлы кёрдюле. Бирлешликни ара совети да айырылды. Къартланы советине тамадагъа Катчиланы Ахмат сайланды. Алай бла бир тилли болуб, миллетни ишлерине къарарча таблыкъ чыкъды.\n- Баш ишлеге нелени санайсыз? Къаллай джумушла баджарылгъандыла, мындан арыгъа не ишлени бегилегенсиз?\n- Миллетни ана тилин, маданиятын, адетлерин сакълау, тин джаны бла ангыларын ёсдюрюу, мамырлыкъны, халкъланы арасында шохлукъну бегитиу, бу затлагъа властны эсин бёлдюрюу, дагъыда былача ишлеге уллу магъана берилгенди бюгюннге дери, мындан ары да алай боллукъду. Ала бла байламлы джюзден артыкъ иш этилгенди. Айырыб айтсакъ, окъуу учреждениеледе ана тил бла халкъны тарихин билиуден конкурсла, белгили адамла бла тюбешиуле, кёчгюнчюлюкде джетген къыйынлыкъланы юслеринден, адабият бла маданиятха аталгъан тюрлю-тюрлю джыйылыула, Ата джурт къазауатда Хорламыбызгъа, къарачай халкъны туугъан джерине къайтханына, реабилитация бла байламлы ишлеге аталгъан джыйылыула болгъандыла. Эски эллерибизни бешисинде (Схауатда, Дууутда, Джазлыкъда, Къызыл Къарачайда, Джагъанасда) ата-бабаларыбызны туугъан джерлерин келир тёлюле да унутмазча эсгертмеле салыннгандыла. Халкъыбызны кёчюрген эмда ызыбызгъа къайтхан кюнлерибизге аталгъан джыйылыула эллерибизни барында да боладыла. Бизни джамагъат бирлешлик аланы къураугъа, бардырыугъа да уллу эс бёледи.\nКъарачай-Черкесияны баш къуллукъчулары, кёбчюлюк информация мадарла, онглу адамларыбыз бизге таймаздан болушуб турадыла. Алагъа джюрек разылыгъымы билдиреме.\n- Энди газет окъуучуланы кесинги юйдегинг бла да шагъырей этсенг. Туугъанладан, туудукъладан сени сокъмагъынг бла атлагъан бармыды?\n- Бизни юйдегиде менден сора баш билим алгъан джокъду, орта усталыкъ билимлери бардыла, джетишимли урунуб тургъандыла. Энди юйдедиле, туудукъларына къууана джашайдыла.\nКесибизде бир джаш бла эки къыз бардыла. Къызла тышындадыла, экишер баш билимлери барды - экономист, юрист. Тёртюшер сабий ёсдюредиле. Бир къыз Оля, майор чыны бла, полицияда къуллукъ этеди. Экинчиси Кезиба, сабийлерине да къарай, «Къарачай - алан халкъ» джамагъат бирлешликде бир къауум джумушланы баджарады. Джаш Ойсул полицияда ишлейди, подполковник чыны барды, юйленнгенди, сабийле ёсдюреди. Аллахха шукур, джокъду хатабыз.\n- Джетмиш джыл сенича эсли адамгъа кёбню билген, кёб затха болуму джетген, Къарачайда айтылгъанча «джерни къалыны бла джукъасын билген» заманыды. Кёб джерде халкъынгы сыйын чыгъаргъанса, мындан ары да муратларынга джет, туудукъларынгы къууанчларын кёрюрге буюрсун Аллах.\nКъарачай-Черкес Республиканы халкъ поэти\nМамчуланы Динаны Боташланы Сулайман хаджиге атагъан назмусун окъуучулагъа теджейбиз\nЗаман атына джер салыб, миниб,\nЧаришге барыб, алгъа да чыкъгъан,\nКъалай игиди джерни юсюнде\nАшхы иши бла джарсыуну джыкъгъан.\nСыйынг уллуду, Сулайман хаджи,\nЫшанмакълыкъны уясыса сен,\nДжюрек тёрюнге салыб тураса\nАдамлыкъны деб, айталлыкъма мен.\nКъадарыма да дау таба кетсем,\nКёб иги затынг тюшер эсиме:\nХатер этгенинг, ангылагъанынг\nКёрюннюкдюле мени кёзюме.\nОнглу Боташны онглу баласы -\nАтынг миллетде белгилиди кенг,\nДжаугъа джау болуб, тенгнге тенг болуб,\nТауну башына ёрлегенсе сен.\nАллахны, адамны таныгъанынг бла\nДжашау джолунда бараса алгъа,\nТюзюн, сыйдамын излеб кесинге,\nТюртерик тюлсе биреуню джаргъа.\nСенича джанла болгъан дунияда\nКъалай ачылмаз тейри эшиги,\nМиллетим-джаным деб, ёрге къобсанг,\nКъалай джабылмаз кёкню тешиги?!\nКъалай бителмез джерни джарасы\nСенича инсан тилесе тилек?\nДжашау джулдузунг кёб джылны джансын,\nЭнтда болурча халкъынга билек.\n18.04. 2019 дж.


Паломникле Тегейни православ дин багъалатхан джерлеринде табын этдиле\nТерк Башы Тегейни православ дин багъалатхан джерлери бизни паломниклени кезлерин къачан да къаратдырадыла. «Кавказский Паломник» деген паломник къуллукъ хоншуларына къонакъгъа аслам джюрюйдюле. Анда. Кавказда джюрюген къонакъбайлыкъны бек ариу биледиле, ол себебден Пягиорске бла Черкесск епархиядан келген къонакълагъа джарыкъ тюбейдиле. Быйыл февраль айны 3-де джолоучулукъларыны аллын Алагир шахарда Вознесенский клисадан башлагъан эдиле. Паломникле бардырылгъан литургияда табын этиб, клисаны тамадасы иеромонах (Битиев) Гаий бла тюбешиб ушакъ да этдиле.\nБогоявлен тиширыу монастыргъа, «Всецарица» деген иконаны алында этилген дуаны аллына келдиле. Быллай тилек ауругъанлагъа деб хар шабат кюн сайын этиледи. Хар хаманда да тиширыу монастырда ауузланыргъа хаман да татымлы хантла бередиле, ол джолоучулагъа къарыу берди.\nЭресейде эм мийик джэерде орналгъан Фиагдонский Успен эркиши монастыр, кесини шошлугъу бла мийик таулары бла эсде къаллыкъды. Былайда эм эртдеги Клиса бабссланы бири преподобный Антонийни: «Сен монах эсенг-таулагъа бар» деген сезлери эсинге тюшеди. Монастырда экскурсияны кезюунде насельниклени бири паломниклеге табын этерге Успения Богородицы деген иконаны чыгъарды. Аны большевикле чачхан Киево-Печорский Лаврады Успен клисаны ташларында монахла джазгъандыла. Паломникле бек разы болуб бу иконагъа табын этиб Раббийни Анасына аталгъан православ диндеча зикирле айтдыла. Ызларына къайтыб келе джолоучула бары да джол усталары Пятигорскеде Спасс клисаны къуллукъчусу Иванкин Георгийге джюрек разылыкъларын билдирдиле.


Саптагъайла базыкъдыла, суулудула, башыракъларында 3 бутакъгъа айырыладыла да, сенекге ушаш боладыла, чапыракълары кёзюулю, экишер битедиле, хаман да ол эки чапыракъны бири уллуду, бири гитчеди, тунакы-джашил бетлидиле, къыйырлары тюздюле, уллу чапыракъларыны узунлукълары 22, кенгликлери 2 сантиметрди. Гитчелени узунлукълары 7,5 кенгликлери 3,5 сантиметрдиле. Гоккалары бутакъла айырылгъан джерден эмда чапыракъланы къоюнларындан гокка санлада ёседиле, узунлукълары 2,5 - 3,5 сантиметрди. Ала къонгур-кимит бетлидиле, къонгураугъа ушашдыла. Кёгети эки уялыды, джемиши кёб урлукълуду, уллулугъу балийчады. Сууу тунакы-кимит бетлиди. Урлукълары тёгерекдиле, къара бетлидиле. Джемишини татыуу татлыракъ-мыстыды, бютеу хансы да, джемиши да уулудула, артыкъсыз да бек урлугъу уулуду. Никкол-къыркъар (июнь-август) айлада чагъады. Урлукъ элия (июль) айда этеди, ол къыркъар-къыркъаууз (август-сентябрь) айлада бишеди.\nКъутуртуучу ханс кийик да ёседи, иш этиб битдирген да этедиле. Чегет къыйырлада, ёзен суу джагъалада, чегет талалада, джол джанлада, чынар, наз терекле кесилген джерледе аслам тюбейди. Дарманнга хансны чапыракъларын, саптагъайын, урлугъун, тамырын да хайырландырадыла. Кёбюсюне чапыракълары бла тамырларын джаратадыла. Чапыракълары никкол-элия (июнь-июль) айлада 3-4 кере да джыйыладыла. Тамыры кюз айлада къазылыб алынады. Чапырагъын да, тамырын да морт, кир этмейин, кебдириб джыйыгъыз. Къутуртуучу хансны ашхынында, ичегилеринде джарасы болгъан, ашхынында мыстысы кёлтюрюлген, ичегисинде сууугъу болуб, ичи иги джюрюмей аурутуб къыйнагъан, ёт къууугъунда, ёт джолларында сууугъу болгъан, джюреги къарыусуз ишлеген, акъылындан тайышхан, мыйы аурууу болгъан, шашыб, башы къысхан адам, аракъыны мардасыз ичиб акъылындан тайышхан, кёз ауруулары болгъан, артыкъсыз да кёзюнде сууугъу болгъан, кёбюсюне кърал этген дарманла бла хайырланыгъыз.\nКеслери джарашдырыб ичерге излегенле да болурла. Къутуртуучу хансны чапыракълары бла 40 градус аракъыны келишиулерин 1:10 этиб, 20 грамм чапыракъ бла 200 миллиграмм аракъыны бир-бирине къошуб, башын джабыб, 10 кюнню тутуб, андан сора 2-3 къат суу кисей бла сюзюб, аны да бир шишагъа къуюб, ол сюзюлмеден 10-шар тамчыдан кюнюне 3 кере ичигиз.\nКъутуртуучу хансны чапырагъындан 2 граммны, мынгыланны чапырагъындан 1 граммны, кёбдюрюучюню чапырагъындан 6 граммны алыб, иги къатышдырыб, тютюнню бургъанча, къагъытха буруб, къабындырыб, тютюнню ичгенча ичигиз неда кюйдюрюб, тютюню бла солугъуз. Ол ёпке бууулуб ауругъан аурууугъуз тутса болушурукъду. Къайтарыб айтама, бек уулуду, сакъ болугъуз.


Чайник Bugatti Чайник электрический VERA Chrome (уцененный) купить в интернет-магазине ФортХаус ру, бесплатная доставка по Москве, отзывы, характеристики, фото. Чайник Bugatti Чайник электрический VERA Chrome (уцененный) купить в кредит.\nЧайник электрический VERA Chrome (уцененный)\nЧайник Bugatti Чайник электрический VERA Chrome (уцененный)\nАртикул товара: Чайник электрический VERA Chrome (уцененный)\nЦена по регистрации При заказе от 5 тысяч рублей вы можете получить нашу дисконтную карту.: 16 600 рублей\nот 692 руб/мес. Доступен в рассрочку на 24 месяца.\nЧайник Bugatti Vera Chrome - новый чайник с небольшой волной на металле ближе к центральной части.\nМатериал: Нержавеющая сталь хромированная, пластик\nBugatti Чайник электрический VERA Chrome (уцененный), отзывы (0)