Подробнее: Алтын медалла бла къайтхандыла\nСотрудник Управления Росгвардии по Карачаево-Черкесской Республике Кемал Каитов стал бронзовым призером чемпионата России по дзюдо в весовой категории свыше 100 кг.\nПодробнее: Призер чемпионата России по дзюдо\nТаулада чабышыудан эришиуле\nБу кюнледе Къарачай-Черкесияны «Архыз» курортунда тау чабыудан, скайраннингден, трейлраннингден «Архыз Sky Race» деген аты бла халкъла арасы фестиваль болуб ётгенди.\nФестивалда баш рекордну салгъан Москвадан чабыучу Илья Цыганков болгъанды. Ол тау джолну 80 километрин 18 сагъат бла 51 минутха ётгенди. Фестиваль бардырылгъан кёзюуде анга дери ол джолну киши ётмегенди.\nПодробнее: Таулада чабышыудан эришиуле\nКъарачай-Черкес Республиканы Архыз курортунда таудан дженгил тюшген аякъ машиналаны (даунхилл) кубогу ётгенди.\nЭришиулени ахыр IV-чю атламына Эресейни 24 шахарындан 53 спортчу къошулгъанды. Эресейни даунхиллден кубогу бла Екатеринбург шахардан Андрей Ушаков саугъаланнганды.\nЭришиуле эки кюнню баргъандыла. Аланы эсеблерине кёре, «Элита» деген къауумда Виталий Хрипунов, «Мастера» къауумда Константин Гордиенко, «Юниоры» эмда «Любители» къауумда Михаил Тиунов бла Степан Якименко, тиширыуланы араларында да Анна Шишулькина хорламлы болгъандыла.\nПодробнее: Эришиуле бардырылгъандыла\nБу кюнледе джиу-джитсу тутушдан бютеудуния эришиу бошалды. Анга Къарачай-Черкесиядан тюрлю-тюрлю ауурлукъладан юч гёджеб къошулгъан эди. Аланы бири, Отарланы Азамат, алтын медалгъа, Гочияланы Халид бла Александр Попандопуло да джез медаллагъа тыйыншлы болгъандыла.\n- Быллай бютеудуния эришиулеге къошулгъан къайсы спортчугъа да уллу сыйды. Мен 95 килограмм ауурлукълары болгъанла бла тутушдум. Аланы хорлаб биринчи орунну алгъаныма къууаныб къайтдым, - дегенди джиу-джитсудан дунияны эмда Эресейни чемпиону, эркин тутушдан эмда дзюдодан спортну устасы Отарланы Азамат.\nБу чемпионатха быйыл хычаман (май) айда Эресейни биринчилиги ючюн баргъан эришиуледе алгъа чыкъгъанла къошулгъандыла. Отарланы Азамат анда да алтын медаль алыб къайтхан эди.\nОлимпия кюннге аталыб\nЭресейни Кюнюне аталыб\nЁЧЛЮ ОРУН АЛГЪАНДЫ\nАрхызда эришиуле болдула


Элчилеге аламат саугъа\nКъЧР-ни Башчысы Темрезланы Рашид мындан алда Псыж элде джангы Джарыкълыкъ юйню хайырланыугъа берилгени бла элчилени алгъышлагъанды.\nАны къууанч халда ачхан сагъатда элчилени алларында сёлеше, бу ашхы иш элни, Абаза районну, бютеу Къарачай-Черкесияны да социал-экономика ёсюмюн танытхан бир атлам болгъанын чертгенди. Арт кёзюуде къуру Псыж элде талай ашхы тюрлениу болгъанды – эки джангы сабий сад, бир джарыкълыкъ-спорт комплекс ишленнгендиле, джолла джангыргъандыла. Башында сагъынылгъан 500-квадратметрлик джарыкъ мекям алгъыннгы эски клубну орнун алгъанды.\n- Бу Джарыкълыкъ юйню къурулушуна къошулгъан адамланы барына да разылыгъымы билдирирге излейме – элге аламат саугъа этгендиле ала. Бу объект ётген джылны ичинде ишленнген эмда реконструкцияны кючю бла джангыртылгъан 12 культура объектни бириди. Быйыл республикада энтда 9 джангы Джарыкълыкъ юй ишленникди.\nПодробнее: Элчилеге аламат саугъа\nТемрезланы Рашид: «Президентни Чакъырыуу этимлиликни ёсдюрюрге учундурады»\nКъарачай-Черкесияны Башчысы Темрезланы Рашид, Россия Федерацияны Президенти Путин Владимирни Федерал Джыйылыугъа Чакъырыуун окъугъан джыйылыуда болуб, аны айтханына тынгылагъанды.\nОл, къралны башчысыны Чакъырыууну юсюнден оюмун айта, «бу документ регионал дараджада ишде башчылыкъгъа тутаргъа тыйыншлы документди», дегенди.\nПрезидентни Чакъырыуу, къысха болджаллы эмда узакъ болджаллы борчланы белгилеб, аланы толтурууну джолларын кёргюзгенин черте, Темрезланы Рашид: «Анда саулукъ сакълауну, билим бериуню, культураны, спортну, аны кибик башха санагъатлада, 2018-чи джылдан башлаб, узакъ болджалны ичинде баджарылыргъа керекли ишлени тизимлери белгиленедиле. Аланы ичинде, айхай да, баш орунланы аналыкъ бла сабийликни къоруулау, адамланы джашауларын созуу ишле аладыла», - дегенди. Къарачай-Черкесияны Башчысы Россия Федерацияны Президентини аллыбыздагъы алты джылны къралны шахарлары бла эллерин джарашдырыуну джыллары этерге чакъыргъанына да учунмакълыкъ бла тюбегенин айтханды.\nПодробнее: Темрезланы Рашид: «Президентни Чакъырыуу этимлиликни ёсдюрюрге учундурады»\nБютеуроссия Халкъ фронтну Къарачай-Черкесияда активистлери КъЧР-ни Сайлау комиссиясыны эмда СМИ-ни келечилери бла биргелей мындан алда информацион акция бардыргъандыла.\nКърал эмда муниципал джумушланы баджаргъан кёб функциялы аралыкъда этилген ол мероприятиени борчу мартны 18-де чёб атыуну магъанасын ангылатыу эди.\n«Кърал президент сайлаулагъа хазырланыб кюрешеди. Бу сайлауланы магъаналы энчиликлерини бири джашагъан джерим, регистрациям деб къарамай, ким да джюрюген, айланнган джеринде чёб атаргъа мадар табарыкъды. Ишексиз, сайлау процедураны адамгъа тынч этерикди ол. Мени, сёз ючюн, регистрациям Медногорскедеди, мартны 18-де уа Черкесскеде боллукъма. Алай эсе, ол кюн боллукъ джеримде чёб атаргъа мадар табар ючюн, мен бюгюн тилек къагъыт джазгъанма», - деб хапар айтханды Халкъ фронтну активистлерини бири Елена Бердниченко.\nПодробнее: Президент сайлайбыз\nЭки къууанчны да бирден белгиледиле\nКёб болмай Къобан районну Кавказский посёлогунда джангы ишленнген Джарыкълыкъ юйню ачылыуу болду. Ол къууанчха Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы Темрезланы Рашид да келген эди.\n- Бусагъатда Къарачай-Черкесияда джашагъан халкъланы миллет адетлери бла маданиятларын сакълау эмда айнытыу къралыбызны эм баш ишлерини бириди. Бизге аллай борчну В. В. Путин салгъанды. Мен а, багъалы джердешлерим, бу Джарыкълыкъ юй бизни халкъларыбызны культураларын, ашхы адетлерин сакъларыкъ, айнытырыкъ эмда терен фахмуларыбызны ёсдюрлюк аралыкъ болуб къалыр, деб ышанама.\nБу чурум бизге эки къат къууанчды. Нек дегенде, бу иш Ата джуртну Къоруулаучуну кюнюню аллы бла бола турады.\nПодробнее: Эки къууанчны да бирден белгиледиле


Къырал Думада Единая Россия Битеуроссей партияны социально магъаналы башламчылыкъларына ыразылыкъларын билдиргендиле. Анга юлгюле келтирейик. Алай бла Парламентни тебен палатасыны бюджет ишле комитети бу кюнледе етген жыйылыуда бюджетни экинчи окъулууунда тюрлениулени къабыл кергенди.Анга Правительство да ыразы болгъанды. Алай бла уа партия социально эм жаш телю политикагъа иги къошумчулукъ этерге чакъырады, жамауат биригиулеге, эл жерлени айнытыугъа бла инфраструктурасына. Тюзетиуле бир къауум программагъа къарайдыла-сакъатланы жашау журт бла жалчытыугъа ол санда.Анга кере уа эки минг бешинчи жылны аллына эсепге салыннганлары фатарла алыргъа керекдиле.Анга деп жети миллиард сом белюнюрюкдю.Къошакъ ырысхыны жыл санлары келгенлеге къарагъанлагъа да белюрге умутлудула. Аны бла уа жети пилот программа барлыкъды. Жыйырма экинчи- жыйырма тертюнчю жыллада анга бир бла жарым миллиард къошакъ ырысхы белюнюрюкдю. Саулукъ сакълауда ВИЧ аурууланы багъыугъа эки миллиард сомдан аслам, донорлукъ къанны жыйыугъа ол санда. Жаш адамланы иш бла жалчытыугъа юч миллиард сом белюнюрюкдю. Эл жерлени комплексли айныуларына терт миллиард терт жюз минг сом. Регионлу жолланы ремонтларына къошакъ халда отуз миллиард сом белюрге умутлудула. Эллени спорт инфраструктураларына терт жюз миллион сом жыл сайын къоратырыкъдыла. Бу тизме уллуду эм кенгди,аны юсюнден социально сетьледе окъургъа боллукъду.\nАдабият жангылыкъ. Мария бла Виктор Котляровланы басма юйлеринде онунчу юбилейли Приэльбрусье атлы журнал чыкъгъанды. Аны басмачыла эки минг он экинчи жылдан бери басмалайдыла,жылгъа бир кере чыгъарадыла -орус бла ингилиз тилледе. Керек болса уа аны елчеми терт- алты номерге дери есерге боллукъду. Бу ишни баш магъанасы- сейирлик къыралны юсюнден кеп билиргеди.Бизни жерибизге келген къайсы бири да дейди Виктор Котляров аны айриулугъун, сейирлик табийгъатын кермей къоймайды. Юлгю келтире ол он сегизинчи емюрню сексенинчи жылларында Европаны Вестниги журналда басмаланган статьяны келтиреди. Анда Минги тауну тюбюнде деп очерк барды эм быллай сезле басмаланадыла- бизни обществону къайсы бири да Швейцарияны сейирлик жерлери бла шагъырейдиле, аллай ариулукъ бир жерде да жокъду деп тургъанбыз -бу эки кюнде кергенибиз а Швейцарияны аллына салырча этмейди.Олда алайды. Биз мында жашагъанлыкъгъа кюн сайын бу ариулукъгъа тюшюне, ол да бизге жангыча керюне келгени ачыкъды. Журналны хар бири энчи шартха жораланады, тегерекдеги эскермелеге сез ючюн, экскурсиялагъа, походлагъа, тарых шартлагъа, тарлагъа эм кеп башха. Журналны тиражы беш жюз экземплярды, аны хакъсыз юлешедиле, туристли агентлени хайырлары бла.\nБелгили назмучу Уяналаны Лейляны- Канамготованы ючюнчю жыйымдыгъы Луч света деген аты бла басмаланнганды. Жаш назмучубуз эки минг он тогъузунчу жылда Жауунну макъамы деген китабы бла белгили болгъан эди. Быйыл ары дери басмаланнган ишлерини арасында чыгъармалары кергюзтюледиле. Асламында Лейля адамны адамлыкъ шартына эс бурады.Сез ючюн китапны баш шартына ол композитор Джаппуланы Ахматны сезлерин санагъанды-адам, адамлай къал деп айтханды.Лейля юйюр терени бузмай къырал службада урунады, алай къыйын эм жууаплы иши творчестволукъ терюне себеплик этеди ансы, чырмау болмагъаны ачыкъды.\nЖыйырма алтынчы ноябрьге дери республикабызны жер жерлеринде жаш адамланы аманлыкъчылыкъгъа къажау ишлерини чеклеринде федеральный оператив профилактикалы акция бардырылады. Ич ишле министерствону республикабызда белюмю толтуруучу власть органланы эм сейирсиннген ведомстволаны къатышыулары бла лекцияла, семинарла, тегерек столла бардырадыла, алагъа тамата класслы окъуучуланы бла студентлени аслам халда къатышдырадыла. Бу акцияны баш магъанасы общество бла ачыкъ ушакъны къурауду, экстремизмге къажау ишлени сорууларына тюз жууапла берирге хазырлыкъ эм бу жанлы байламлыкъны кенгертиу.Бюгюнлюкде жаш телюню бу аманлыкъчылыкъдан къутхарыу ал сатырлы ишледен бирине саналгъанын къайсы бирибиз да билебиз.Жарсыуладан кери болайыкъ.\nРоспотребнадзор Управленияны специалистлери тютюн продукцияны тинтедиле, аны законнга тийишлилигин ачыкълайдыла. Быйылны озгъан айларында бардыргъан тинтиулени кезиулеринде эки жюзге жууукъ кемчилик ачыкъланнганды, ол санда багъалары бла байламлы, жорукълагъа келишмегенлери бла. Энчи маркалары болмагъанлары. Алтмыш терт административ иш Управленияны бла сюд инстанцияланы къарауларындадыла. Бюгюнлюк жашауда деп эскертедиле тютюн букъуну саулукъгъа зараны къаллай уллу болгъанын къайсы бирибиз да ангылайбыз, жыл сайын аны хатасындан алты миллион адам ауушады. Жарсыуладан кери болайыкъ.


Спецтехника Астраханская улица. Аренда спецтехники Астраханская улица\nСпецтехника Астраханская улица . Аренда спецтехники Астраханская улица .\nОТЗЫВЫ АРЕНДА СПЕЦТЕХНИКИ Астраханская улица\nНаш портал spetstehnikaspb.ru в сети интернет можно найти по таким запросам как: Спецтехника Астраханская улица . Аренда спецтехники Астраханская улица .\n# Спецтехника Астраханская улица # Аренда спецтехники Астраханская улица


Миллетибиз талкъ боллукъ миллет тюлдю\nБыйыл «Къарачайны» 46-чы номеринде Ижаланы Умарны «Кесибизден башлайыкъ» деб материалы чыкъгъан эди. Статьяда сёз нени юсюнден бара болур деб, бир кере тюл, талай кере окъудум. Сёз а къарачай миллет бу арт джыллада адетни, адебни унутуб баргъаныны юсюнден эди. «Аллай миллетни тамблагъы кюню джокъду: ол къуруб, талкъ болуб къаллыкъды», - дейди олтуруб тургъан джашланы арасында биреулен. Башхала аны бла хош болмайдыла. Алайда огъуна джашланы бири къарачай миллет адетни, адебни къаты сакълагъанын танытады: суусаб болуб тургъанлай, ол стаканда сууну кеси ичиб къоймайды. Эм алгъа къатында олтуруб тургъан джашланы хар бирине теджейди. Ичерик адам табылмагъанында, кеси ичеди.\nПодробнее: Миллетибиз талкъ боллукъ миллет тюлдю\nГочияланы Топай бла Шамаханны (Батчаладан) он джаш бла бир къызлары болгъанды. Кеслери да Тебердиде джашагъандыла. Осман ортанчылары болгъанды. 1913-чю джылда туугъанды. Артда Тебердиден Къызыл Октябрь элге кёчгендиле. Уллула бирер джерде уруннгандыла, ууакъла школгъа джюрюгендиле. Осман, орта ветеринар усталыкъ билим алгъанындан сора, Къызыл Октябрь элде комсомол организацияны секретары болуб ишлегенди. Аскер къуллукъгъа къазауат башланнгынчы кетеди. Ол кёзюуледе Мутчаланы Азретни джашы Магомет да чакъырылады аскерге. Мутчаланы юйдеги да Хурзукдан Къызыл Октябрь элге кёчген эди. Бу эки джаш бир джерден алыннганларыча, бир аскер бёлекге да тюшедиле - 24-чю джаяу аскер полкга. Узаймай, “атхан окълары джерге тюшмейди”, деген хапар джайылады экисини юсюнден. Кертиси да, юрениулени кёзюулеринде къара атхан сагъатда, быланы озгъан болмайды.\nПодробнее: Сауут джюрютюр ючюн джорукъну толу билирге керекди\nКъачан да атын махтау бла айтдыргъанды\nГочияланы Азретни джашы Магомед Огъары Теберди элде 1969-чу джыл уллу юйдегиде бешинчи сабий болуб туугъанды. Атасы Азретге болуша, туугъан элини тауларында гитчеликден огъуна чабханлай, юч къарнашындан артха къалмай чалкъы чала, сыртлада малланы сюре, саны чыныгъыб ёсгенди. Магомет спорт бла кюреширге да бек сюйгенди. Ол шартлары аскерде къоркъуулу кёзюуледе анга бек болушхандыла.\nГочия улу заманы джетиб, 1987-чи джыл къач кёзюуде аскер борчун берирге чакъырылгъанды. Ол биринчи Ставрополда аскерчилени джыйгъан пунктда 2-3 кюнню тургъанды, андан сора аны дагъыда талай джашны алайдан Узбекистанда Термез шахаргъа ашыргъандыла. Магомедни былайда алты айны окъутхандыла. Термез Узбекистанны къыбыла джанында, Афганистаннга бек джууукъ джерде, орналыбды.\nПодробнее: Къачан да атын махтау бла айтдыргъанды\nПодробнее: КЪЫЧЫРЫКЪ-ХАХАЙ ДА ЭТМЕГЕНЛЕЙ


МАЛКЪАРНЫ ДЖИГИТЛЕРИ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nУ ллу Ата джурт къазауатда Хорламны джарыкъ кюнюн джууукълашдырыугъа хар миллет къолундан келгенича юлюш къошханды. Айхай да, аланы ичлеринде малкъар халкъны мингле бла уланлары, къызлары да бардыла.\nКъазауатны башланнган кюнюнде огъуна Ата джуртну джаудан къоруулау аскерлени биринчи сафларында малкъарлыладан саулай юйдегилери бла фронтха кетгенле да кёб болгъандыла. Аланы бир къауумун айтыргъа тыйыншлыды. Сёз ючюн, Хасания элден Холамлыланы Биймырзаны беш джашы – Зулкъарний, Солтан, Алибий, Аскербий, Къралбий - кетген эдиле фронтха. Аладан сау къуру Алибий къайтханды юйюне.\nТёбен Акътопракъ элден Тёппеланы Хаджи-Бекир бла Фатима онбеш башлы юйдеги болгъандыла. Аланы беш джашлары къазауатдан къайтмай къалгъандыла, къалгъан онбир адамы да Орта Азияда сюргюнде къырылгъанды. Дагъыда Элеккуланы Къасымны фронтха беш уланы кетген эди да, аланы бири да къайтмагъанды.\nГерходжан элден Этезланы юйдегиден 6 къарнаш кетген эдиле фронтха, аладан да экиси къайтханды. Акъсуу элден Бачийланы Джандарны да алты джашы къазауатдан къайтмай къалгъанды.\nГраждан къазауатны джолларын ётген кёнделенчи Джанатайланы Алий фронтха беш уланын ашыргъан эди. Аланы тёртюсю уруш тюзде джау бла сермеше джан бергенди.\nТёбен Басхандан Этезланы Сулейманны алты джашы кеси разылыгъы бла фронтха кетген эдиле. Ала джанларын аямай фашистле бла сермеше джан бергендиле. Бу тизимни арты узунду.\nУллу Ата джурт къазауатда къыйын кёзюуде батырлыкъ этиб, эркишилик танытхан Малкъарны уланларына тыйыншлы сый берилмей къалгъанла да кёб болгъандыла. Айтыугъа кёре, аланы арасында 16 батыр уланнга кёчгюнчю халкъдан болгъанлары ючюн Джигит ат берилмей къалгъанды. Алайды да, малкъарлыла да, къарачайлыла да къазауатны, геноцидни да къыйынлыгъын сынар ючюн къалмагъандыла. «Совет Союзну Джигити» деген сыйгъа Малкъарны къуру эки джашы Байсолтанланы Алим бла Уммайланы Мухаджир ие болгъандыла.\nБашында сагъынылгъан уланланы хар бирини юсюнден да айырыб китаб джазаргъа тыйыншлыды.\nБиз а джигитлеге атаб рубрика ачханбыз да, аны газет окъуучуларыбызгъа теджейбиз.\nБайсолтанланы Юсуфну джашы Алим, 1919-чу джыл хычаман (май) айны 15-де Къабарты-Малкъарны Яникой элинде кеси къыйыны бла джашагъан юйдегиде туугъанды. 1937-чи джыл педагогика училищени, ызы бла да Нальчик шахарда аэроклубда курсланы тауусхандан сора, ол аскерге чакъырылады. Аскер къуллугъун Алим Аскер-Тенгиз флотда бардыргъанды. 1939-чу джыл Ейск шахарда лётчикле хазырлагъан авиация училищени джетишимли тауусханды. Ол лётчик-къурутуучу болуб Балтикагъа ашырылгъанды. 1939-чу – 1940-чы джыллада совет-фин къазауатха къошулгъанды. Арадан бир кесек заман озгъанлай, Уллу Ата джурт къазауат башланады. Алим къазауатны биринчи кюнюнде огъуна урушха киргенди. Ол 13-чю къурутуучу авиаполкну къурамында къуллугъун бардыргъанды.\n1942-чи джыл элия (июль) айны 5-де Алим учагъы бла Ханко айрымканны башында гитлерчи фашистле бла хауада хатерсиз уруш этгенди, ол кюн джауну учагъын биринчи кере къурутхан эди. Хатерсиз урушда батырлыкъ танытыб, кесин керти ётгюр лётчикча танытханы ючюн биринчи саугъаны – Къызыл Байракъны орденин - бергендиле. Ызы бла дагъыда Алимни «Ленинградны къоруулагъаны ючюн» медаль бла саугъалагъандыла.\nБатыр лётчикни дагъыда бир джигитлигин айтыргъа тыйыншлыды. Алим тахса джумуш бла учуб чыгъыб ызына келе тургъан кёзюуде джауну учакълары колонна болуб, тизилиб, Таллин шахар таба учуб баргъанларын эслеб къойгъанды. Аланы алларын тыяр мурат бла Алим алагъа мыллык атханды. Алайда ачы сермешиу баргъанды. Алимни учагъы джауну окъларындан элек болса да, ол хауада дагъыда ала бла уруш бардырыб тургъанды. Кесине бир окъ да тиймегенди, аны насыбына. Ахырында талай учакъны да кюйдюрюб джерге агъызыб, кеси джангыз ол алагъа къарыу эталмазын ангылаб, кеси да ичинде тургъанлай, кёкде машинасы джаныб атылгъынчы джерге къондурур къайгъысын этгенди. Алимни учагъы джауну окъларындан бек къыяулу болгъаны амалтын уста лётчик аэродромда къондуралмай тёгерек бурула келиб, сора аэродромну къыйырында амалсыз къондургъанды. Алайда учакъ атылыб джанаргъа боллугъу амалтын лётчикни джашаууна къоркъуу болгъаны ачыкъ белгили эди. Алим олсагъатлай терк машинадан секириб тюшгенди. Алай бла бу джол да аскер джумушну джетишимли баджарыб, ётгюр лётчик усталыгъын танытханды. Полкну командири Романенко, тамада техникге къысха заманны ичинде сыныб тургъан учакъланы арасында И-16 учакъны джыйышдырыб, Байсолтанланы Алимге урушха хазырларгъа буйрукъ бергенди. Юч кюнден Алимге учакъны хазыр этгендиле. Ма ол сыннган учакъладан толу джыйылгъан учакъда Байсолтанланы Алим Таллин шахарны, Ханко джарым айрымканны эмда Ладога кёлню джаудан къоруулау сермешде уруш этгенди. Алим ол «темир къушха» миннгинчиге дери ол учакъны атына башха лётчикле «эшек» деб атагъан эдиле. Аны урушда не джаны бла да деменгили болмагъаны ючюн, аны ышанырча учакъгъа санамагъанлары амалтын, къоркъуулу техника болгъаны ючюн айта эдиле атына алай. Алай болса да, Байсолтан улуну, тамам керти уста болгъаны аны юсю бла да бек танылгъанды.\nУллу Ата джурт къазауат бошалгъандан сора, артда, 1968-чи джыл, полкну командири Романенко Алимни туугъан элине, Яникойгъа, къонакъгъа келген заманда элчилеге батыр джердешлерини юсюнден кёб хапар айтхан эди. «…Алимни учагъын немец фашистле таный эдиле. Ала кёкде аны эслеб къойсала: «Хауада Байсолтан улуду! Хауада Байсолтан улуду!» - деб, олсагъатлай бир-бирине радио бла терк билдириб, сакълыкъгъа чакъыра эдиле. Ол керти ётгюр джюреги болгъан, джукъдан къоркъмагъан батыр адам эди. Джауну учагъы бла бетден бетге тюбешиб, тараннга бара эди да, сора аны ол къылыгъындан немец фашистле бек къоркъа эдиле. Алимни атхан окълары хауада къалмай эдиле. Алай уста мараучу эди…» - деб хапар айтхан эди полкну командири.\n1942-чи джылны никкол (июнь) айына дери уста лётчик бютеулей да 277 кере хауагъа учакъ бла чыкъгъанды, ачы урушха 45 кере къошулгъанды. Аскер файдалы 64 кере джаугъа чабыуул этгенди, 27 кере тахса джумушха баргъанды. Хауада джау бла сермешге 45 кере къошулгъанды. Немец фашистлени 7 учагъын кёкде кюйдюрюб агъызгъанды, экисин да джерде кюйдюргенди. Байсолтанланы Алим берилген аскер джумушну бир кере да толу баджармай къайтмагъанды.\n1942-чи джыл аууз-герги (октябрь) айны 23-де СССР-ни Баш Советини Президиумуну Бегими бла къурутуучу 4-чю гвардиячы авиаполкну эскадрильясыны командирини заместители, гвардиячы капитан Байсолтанланы Юсуфну джашы Алимге урушда ётгюрлюк танытханы, къоркъуулу кёзюуде батырлыкъ кёргюзгени ючюн «Совет Союзну Джигити» деген сыйлы ат берилгенди. Бютеу совет къралда ол сыйгъа тыйыншлы болгъан биринчи тогъуз адамны бири болгъанды Байсолтан улу.\n4-чю гвардиячы авиаполкну командири Совет Союзну Джигити Василий Голубев кесини эсге тюшюрюулеринде Байсолтанланы Алимни юсюнден былай джазады: «Лётчиклени атларына «къушла» деучендиле. Ол кертиси да Алимге бек тыйыншлы болгъанына толу ийнанама. Джаш адам болуб тургъанлай аны тирилигине, фахмусуна, батырлыгъына къайсы бирибиз да сейирсине эдик, ол огъай эсенг «аныча болалсам» деб сукъланнганла да кёб эдиле. Ол, сынамын бегитген курслада кеси окъуй тургъанлай, башха лётчиклеге кесини сынамындан да юрете эди. Аллай керти болум, фахму анга Аллахдан эди, десем тюздю…». Джигит таулу уланны ахыр кере хауада уруш этген хапарын да джазады ол. «…1943-чю джыл къыркъаууз (сентябрь) айны 28-де Байсолтанланы Алим башчылыкъ этген эскадрильягъа Фин богъазгъа (Финский залив) къоркъуу тюшюб, чабыуул этиучю бёлекни хауагъа кёлтюрюрге башындан буйрукъ келген эди. Ол уста лётчиклени сайлаб мараучу, атыучу тёрт учакъны хазырлаб, буйрукъну толтура бёлеги бла хауагъа чыкъгъанды. Алларында да кеси таукел бара, богъазгъа джууукълаша тебреген кёзюуде, билмей тургъанлай, булутланы ичинден джауну 18 учагъы аланы алларына чыкъгъандыла. Ахыр кере Алимни ауазы радио бла: «Сермешге киреме!» - деб эшитилген эди. Алайда джауну 18 учагъына тёрт совет лётчик къаршчы туруб, къаты уруш баргъан эди. Ол урушда Байсолтан улу эки немец учакъны да кюйдюрген эди. Лётчик тенглерине джауну джууукъ иймей ахыр тылпыууна дери кюрешген эди. Ахырында тенглерин сау къалдырыр ючюн кесини джанын аямай джаугъа ышан болгъан эди. Ол керти джигитди, аны аты Хауа Кючлени эмда Аскер-Тенгиз флотну тарихинде ёмюрлюкге джазылгъанды …» - деб джазады Василий Голубев. Ётгюр таулу лётчик Сескар айрымканны башында ачы сермешде Ата джуртну немец фашистледен къоруулай джан бергенди. Аны ёлюгю Балтика тенгизге кетгенди, табылмай къалгъанды.\nАлимни усталыгъын джаш лётчиклеге юлгюге айтыб тургъандыла. Ол джыллада огъуна бютеу Балтикагъа батыр мараучу лётчикни ётгюрлюк хапарлары дженгил джайылгъан эдиле, бюгюнлюкде да, таурухну джигитича, аны юсюнден кёб сейир хапарла джюрюйдюле.\nАлтын Джулдузну иеси, Ленинни эмда Къызыл Джулдузну орденлерини кавалери дагъыда башха аскер саугъаланы иеси Байсолтанланы Юсуфну джашы Алимни атын аны туугъан элинде – Яникойда - школгъа атагъандыла, аны джарыкъ саугъасын ёмюрлюк эсгертме этиб салгъандыла. Ол джаш тёлюге патриотлукъну танытхан, Ата джуртха къуллукъ этиуню юлгюсюдю. Къабарты-Малкъар Республиканы ара шахарыны эм уллу орамларыны бирине эмда 19-чу номерли школуна Джигитни атын атагъандыла.\n2005-чи джыл таулу джигитни джууукъ адамы Мизийлени Таубийни «Алим Байсултанов – легенда Балтики» деген китабы басмадан чыкъгъанды. Дагъыда белгили режиссёр Кожемов Измаил ётгюр лётчикни юсюнден фильм салгъанды.


Назмучу, назмучу эсе, алагъа » Бизнес планирование - крупных зданий и объектов\nБизнес планирование - крупных зданий и объектов » Факторинг ДВ » Назмучу, назмучу эсе, алагъа\nАвтор: Admin Опубликовано: 27-05-2004, 01:35 Комментариев: (0)\nНазмучу, назмучу эсе, алагъа дженгил юренеди. Бош затла болсалада, была керек затладыла. Биз, Sabr да, Бейбарс да, Сапар да, башхала да, менда алагъа къошулуб, назму къаллай болургъа керекди деб, кесибиз ангылагъанча чек салыб, ол чекден чыкъгъан затны джаратмай тура болурбузму? Назмуну ариулугъу, игилиги къуру биз айтханча джазылса боллукъду деб, кесибиз юренгенден баш кёлтюралмай тура болурбузму, джылыбызгъа кёре, артха кетиб, эскиликге тартыб? Алайды деб къоярыкъ эдим, ол чекни биз салмагъаныбыз болса. Назму джазыууну эртдеден салынган джорукълары бек да тюрленмеин, бузулмайын ёмюрледен келедиле. Ол джорукъла табигъатны джорукъларычадыла, кюн батса, ай чыкъгъанча. Биз алагъа эс бёлмей къоярча тюлдюле. Назму джазары келгенле ол джорукъланы терен да иги да билмеин узакъгъа бараллыкъ тюлдюле. Назму джазары келген ол джрукъланы окъуудан, эджиклеб окъуудан, башларгъа керекди. Джорукъсуз джазылгъан назму, назму тюлдю! Бу байракъны былайгъа орнатама. Заман келир, назмугъа бир зат джорукъда керек тюлдю деб да айтырма. Джаш назмучугъа айтырыкъ тюлме алай. Назмучу болургъа излей эсенг, биринчи (эм биринчи), назмуну джоругъу бла джазыб юрен, алай а Лайпанланы Билал айтхан сёзню эсден тюшюрме! «Назмуну назму этген - неден да алгъа - магъанасы бла суратлау кючюдю». Аны юсюнден да, къайтыб, бёлюмлени, басымланы, рифмаланы юсюнден да сёлеширбиз бара барсакъ. Бусагъатчыкъда уа чюйчюкле уруб къойяыкъ, энтда къайтарыб: - рифма – назмуну бет ариулугъу, тыш чырайлыгъы; - магъанасы - назмуну иннети, намысы, джюрек тазалыгъы, ич ариулугъу. Бошайым, ол айтхан рифмаларыма къайтайым да. Бир бирледе алай келеди эсиме, бу эки сёзден сора бизни тилибизде рифма къурубму къалгъанды. Бир талай джырда, назмуда да келишидиредиле бизни назмучуларыбыз бу эки сёзню бир бирине. Ма аллай джырланы бири. Джырлайыкъ, тебсеик, ойнайыкъ Къыз къачыргъанбыз тенгиме. Андан арысы, алгъышла «тутайыкъ», «барайыкъ» рифма бла. Энтда бир джыр. Туугъан кюнюне тенгиме. Къызда барды, джашда бард Алгъыш этебиз тенгиме. Джырны андан арысы биягъа алгъышла «болсун», «толсун» деген рифмала бла тохдаусуз барады. Сен да, Рамазан, бу рифмалагъа къондунг. Ма, Sabr санга джазгъан сёзлени бири: «Сеннге дери да кёб айтыла келген сёзлени къайтарыу, назмугъа джукъ къошмайды». Менда къошайым. Назмучу кесича кёре билирге керекди нени да, кесини сёзлери бла, кесини сезимлери бла джазаргъа керекди. Башгъаланы сёзлерин чайнамаз ючюн, аланы джазгъанларын билирге керекди. Кёб затны билирге керекди, бу къыйын ишде. «Назмуну назму этген - неден да алгъа - магъанасы бла суратлау кючюдю». Энтда бир юлгю келтиреим, назму ишде чот къуру джорукъда болмагъанын. «Алай акъыллы эсенг, кесинг нек джазмайса назмула?» - деб бир сор манга Рамазан. Джазыб кюрешгенме, алан, джукъ чыкъмайды ансы. Бара да онушар дюрюню чыгъа, кёб кюрешгенме, дыгаласгъа кириб, бир затны ангылагъанчы.


ТАУЛУ ЖУРТНУ ЮСЮНДЕН ФИЛЬМНИ ТЮРКДЕ БЕК ЖАРАТХАНДЫЛА | Электронная газета "Заман"\n6 ноябрьде тырныауузчула кеслерини Культура дворецлеринде Къумукъланы Магометни «Юй» деген кинофильмине къараргъа боллукъдула. Бу жаш адамны республиканы жамауаты, андан тышында да иги таныйдыла. Ол бир къауум къысха метражлы кинону, иги кесек клипни, «Любовь не за горами» комедияны да режиссёруду. Аны «Ах, мой Чегем» деген, Къулийланы Къайсынны сёзлерине Атмырзаланы Элдар жазгъан, кеси жырлагъан жыргъа этилген клипи кимни да ыразы этгенди.\nБылтыр а Магомет «Бичакъ» деген киносун алдыргъанды. Ол къарачай-малкъар бичакъны юсюнденди. Аны да Тюркде былтыргъы 24-чю халкъла аралы фестивальда «Тюрк дунияны киносуну кюню» деген номинацияда кёргюзтгендиле. Ол андан лауреат болуп къайтханды.\nМахтаулу таулу жашны «Юй» атлы чыгъармасы быйыл Тюркде Адан шахарда сентябрьде баргъан "Altın koza" ("Золотой кокон") деген 25-чи халкъла аралы кинофестивальда «Миллет документли кино» деген номинацияда игиледен бирине саналгъанды. Орусча аны аты «Архитектура балкарского жилища» деп айтылады.\nБу документли кино малкъар халкъны эрттегили жашау турмушуну юсюнденди. Аны сценарийи Эммануил Бернштейн деген белгили тарыхчыны илму, тинтиу ишлерини мурдорунда жазылгъанды. Аланы хайырланып, тарых илмуланы кандидаты Асанланы Юрий, архитектор Екатерина Кохташвили, къурулушчу Байсыланы Алим, искусствовед Григорий Климовицкий, художник-скульптор Вадим Джиоев таулуланы юй-журт ишлеуде эрттегили хунерлерин эсге тюшюрюрге болушхандыла. Валерий Новиков а, Чистые Пруды деген жерде сурат галереяны директору, Эммануил Бернштейнни ишини энчилигин белгилеп, анга уллу багъа бергенин билдиргенди.\nКинону бютюнда магъаналы этген а жаш композитор Малкъондуланы Ахматны «Минги-Тау» симфониясы бла Отарланы Омар айтхан халкъ жырладыла.\nАны бир-бир жигитлери ана тилибизде сёлешедиле. Бу ишге аллай белгили фестивальда бийик багъа бергенлери бизни кино искусствобузда алгъа эслерча атлам этилгенини шартыды. Аны бизге, малкъар халкъгъа, магъанасын айтыргъа уа сёз жетмейди.\nФестивальны программасы бир да уллу эди. Анда «Мен азиятма, мен – африканлыма» деген аты бла да болгъанды номинация. Аны эсгертгенлигим, муну къурагъанла узакъ миллетлени, жууукъ къоншуланы да жыйгъандыла бирге – кинону байрамыны географиясы алай кенг эди.\nКинофорумда къаралгъан битеудуния кинематографияны ишлерини саны эки жюз бла жарымдан аслам эди. Алагъа онбеш номинацияда беш жюри къауум къарагъанды. Жыйылыуну тарыхыны юсюнден бир къауум сёз: быллай къууум бла Тюркде онсегизинчи кере жыйыладыла. Бек биринчи 1969 жылда болгъанды ол. Онсегиз жылны унутулуп туруп, ишин жангыдан башлагъанды. 2005 жылдан бери уа тохтамай бардырылады.\nБу байрамны къурагъанла фахмулу режиссёрлагъа не жаны бла болушлукъ этериклерин билдиргендиле. Айыргъанларына ахча саугъала да этгендиле. Бизни жерлешибиз Къумукъланы Магомет андан хорлам бла къайтханы, сюйюнчюлюкча, алай кирди юйлерибизге. Ызы къалын болсун!


Адамланы беш мингден аслам жумушларына къаралгъанды | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nАдамланы беш мингден аслам жумушларына къаралгъанды\n21 августа, 2020 - 07:18\nКъабарты-Малкъарны Эл мюлк министерствосунда озгъан жети айгъа адамланы беш мингден аслам жумушларына къаралгъанды. Аланы кёбюсю субсидия эм грантла бериу бла байламлы болгъандыла, деп билдириледи КъМР-ни Эл мюлк министерствосуну пресс-службасындан.\n- Къыралдан болушлукъ берилген программа жаз башында пандемияны кюйсюз кезиуюнде ишлеп бшлагъанды. Аны бла байламлы чекле салыннганларына да къарамай, ведомство борчун толтурурча тири ишлегенди. Ол себепден графикден кеч къалмай заявкаланы заманында жыяргъа, алагъа къараргъа эм конкурсну да бардырыргъа онг табылгъанды. Андан сора да, кезиулерин сакълагъанладан уллу очередьле къуралмазча солуу, байрам кюн демей бизни специалистлерибиз районланы бла шахарланы эл мюлк управленияларына барып ишлегендиле, дейди КъМР-ни эл мюлк министри Хасан Сижажев.\nЭсге сала айтсакъ, къыралдан субсидия неда грант болушлукъ излеген эл мюлк предприятияланы келечилери заявканы Къырал эм муниципал жумушланы тамамлагъан кёп функциялы аралагъа, «Почта Россиини» бёлюмлеринде да берирге боллукъду. Быйыл быллай жумушла дистанцион халда да тири бардырылгъандыла. Конкурсантланы 85 процентинден кёбюсю документлени электрон халда жибергендиле. Ол аланы кеси ыразылыкълары бла этилгенди, ол шарт информацияны билирча да ахшы онг береди.\nЖыл башланнганлы ведомство тракторланы, кеслери алларына жюрюген-къурулуш эмда башха машиналаны регистрациясы, къырал техосмотр бардырыу, энчи техникалагъа правала бериу дегенча 2,9 минг жумушну тамамлагъанды.


Усталыкъларын ёсдюрюп, жетишимли ишлерге юйренедиле | Электронная газета "Заман"\nБу кюнледе Пятигорскда РАНХиГС Шимал-Кавказ институт-филиалны мурдорунда социал сферада башчылыкъ этген кадрланы усталыкъларын ёсдюрюу жаны бла Президент программа ишин башлагъанды. «Саулукъ сакълауда управление» эмда «Культурада управление» программаланы чеклеринде Къабарты-Малкъардан, Къарачай-Черкесден, Чеченден, Ингушетиядан, Дагъыстандан саулукъ сакълау эмда маданият махкемелени 85-ден аслам таматасы окъуу курсланы ётерикдиле.\nБилимлерин ёсдюрлюклени сагъынылгъан институтну директору, РФ-ни Жамауат Палатасыны келечиси Азамат Тлисов алгъышлагъанды. Ол сагъынылгъан программаны магъаналылыгъын, бюгюнлюкде керек болуп тургъанын ангылатханды. «Бизни хар бирибиз да энчи кесибизни ишлеген жерлерибиздеги кемчиликлени, жарсыуланы бегирек билебиз. Аны ючюн а окъуугъа кёл салып, андан хайырны толусунлай алыргъа керекбиз», - дегенди. Билим бериуню форматы артда регионланы кеслеринде жашауда бардырыллыкъ проектлени жарашдырыргъа жол ачханын да белгилегенди.\nАны орунбасары экономика илмуланы доктору, профессор Наталья Кисилёва программаны борчу башчылыкъ этиуню тапландырыу, игилендириу эмда аланы ишлерине проектле хазырлауну кийириу болгъанын ангылатханды. Тренинглени бла лекцияланы РАНХиГС-ни экспертлери бла специалистлеринден сора да, СКФО-ну министерстволарындан, ведомстволарындан, бизнес-структураларындан чакъырылгъан келечиле бардырыллыкъдыла.\nОкъуу курсланы ётериклеге саулукъ сакълау эмда маданият сфералада башчылыкъ этиуню информациялы технологияларына, организациялагъа таматалыкъ этиуню проект амалларына, маркетингге бла PR-ге тюшюнюрге керек боллукъду.\nАланы арасында Ахмед Бараков (ол Майскийде стоматология поликлиниканы баш врачыны орунбасарыды) да барды. Ол а усталыкъны сагъынылгъан амал бла ёсдюрюу хар къайсы махкемени башчысына да хайырлы болгъанындан сора да, жетишимли ишлерге онг берлигине ийнаннганын билдиргенди.


Башхалагъа ушамагъан ийнекле - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nБашхалагъа ушамагъан ийнекле\nКъарачай халкъ ата-бабаладан келген ашхы адетлени къатлай, джашау дараджасын иги этер ючюн, табигъатны кёб ашхы заты бла эсебли хайырланнганды. Бурундан къуралгъан къарачай ийнекле да халкъны рысхы байлыгъыны бир кесегидиле.\nРоссияны Илмула академиясында Миклуха-Маклай атлы этнология бла антропологияны институту 2014-чю джыл «Карачаевцы и Балкарцы» деб китаб чыгъаргъанды. Аны «Живодноводство» деген бёлюмюнде Хурзук элде болгъан хурзук тукъумлу мюйюзсюз ийнекле (гыджайла) айырылыб сютлюле, этлиле, агъачлыла болгъанлары джазылады. Андан сора, Аджилары тукъум къурагъан ийнекле - сарыла, Темирбулатлары-Къарчалары тукъум къурагъан ийнекле - сары къулакълыла, Абайхан тукъум къурагъан белгили ийнекле сары-къоланла болгъандыла, деб джазылады.\nДжашаууну асламысын малда урунуб ашыргъан, къошда къартланы ушакъларына тынгылаб, кёб ашхы затха юреннген фахмулу адам, 83 джыл толгъан Батчаланы Бекирни джашы Ибрагим мени бла ушагъында къарачай ийнеклени юслеринден айтханнга кёре, аланы тюклерини бояуу талай тюрлю болгъанды. Ибрагим къарачай халкъны Къазахстан бла Орта Азиягъа кёчюргюнчюлерине дери, сабийлигинден колхозда бузоучу болуб ишлегенди. Ол заманда, тюелеча, уллу, тюклери къара, кёксюл, сары къарачай тукъумлу ийнекле болгъандыла. Башха джюрюмегенди, не ючюн десенг, колхозну малы энчиледен къуралгъанды. Адамла колхозгъа членнге ийнекле, арбала, ёгюзле, къаладжюкле, тырнаула бериб кирмеселе, «сен колхозчу тюлсе», деб джер, суу бермегендиле. Къарачай ийнекле иссиге, сууукъгъа, ташлы джолда джюрюрге тёзюмлю малладыла. Тоюб ингир ала стауатха барсала, джелинлери асыры уллудан чатларына сыйынмазча болуб тургъандыла. Сютню саууб къайнатхынчы алай къойсала, башы сап-сары къаймакъдан толгъанды. Ол сютден этилген айран да башы алынмагъан бышлакъгъа ушаш сары бетли болгъанды.\nМиллетибиз кёчгюнчюлюкден къайтхандан сора да, къарачай тукъумлу малла болуб тургъандыла. Ол заманда совхоз алагъа эс бёлюб, тукъумну ёсдюрмегенди, малланы тышындан келтириб кюрешгенди. Алай бла асламысы ууакъ-ууакъ джокъ болгъанды. Абайхан тукъумлу малла бюгюннге дери сакъланнгандыла. Сары-къолан уллу ийнеклени кёб адам энчиликде, Союзну заманында уа, совхозла тутхандыла. Сёз ючюн, Красногор совхозну 3-чю бёлюмюнде, Сарытюзню шимал джанында тюзде ишленнген уллу сют комплекси болгъанды. Аны тёрт тууар гурту Абайхан тукъумлу ийнекле эдиле. Ала, сютбашыча, къалын, кёб сют бергендиле. Къартла айтхандан, аланы бек эртделеде Абайханланы Чопанны джашы Исхакъ къурагъанды. Ол тыш къралдан эки тана алыб келиб, аланы ёсдюрюб, къарачай ийнеклеге къошуб, алай къурагъанды. Коммунист партияны заманында ол ийнеклеге «семитал» тукъум, деб къойгъандыла. Ала, уллу сары-къоланла, бурундан келген таза абайхан тукъумлу ийнекледиле. Бусагъатда Къарданикде, Зеленчукде, Къызыл Октябрда бардыла. Эт да, сют да иги берген онглу малладыла. Сууукъгъа, иссиге да бек тёзюмлюдюле. Тикли, джаргамлы, ташлы джерледе тынч айланадыла. Генала бла келген къанлары кючлюдю, дженгил ауруб къалмайдыла, тынч, рахат малладыла.\nБюгюнлюкде абайхан тукъумлу ийнеклерибиз болгъанлары бизни къууандырады. Башха тукъумлу малларыбызны да къайтарыр амалла къуралсала, ашхы иш этиллик эди, аллай мадар да табылыр деб, ышанабыз.\nХалал ашын къыйын урунууда табхан берекетли, джигер халкъыбыз, тюзлюкню джулдузун джандырыб, алгъа къарай джашайды.


Иванько 13 серия – Dior Outlet\nАнгелы (2020) 13 серия смотреть онлайн — в хорошем качестве. (Ангелы (2020) 13 серия) смотреть онлайн online. Ангелы (2020) 13 серия смотреть онлайн в хорошем качестве. “Ангелы (2020) 13 серия” смотреть в хорошем качестве. Смотреть онлайн «Ангелы (2020) 13 серия»


Дуния рекорд, сейирлик шоу да | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nДуния рекорд, сейирлик шоу да\n8 октября, 2019 - 09:38\nжемиш да - элпек\nОзгъан солуу кюнледе Нальчикде Абхазия майданда «Гастрофест» фестиваль бардырылгъанды. Аны Нальчикни жер-жерли администрациясы бла шахарны айнытыуну "Платформа" институту къурагъандыла. Эки кюнню ичинде башха жерледен чакъырылгъан, бу жерли устала да аш жарашдырыуда фахмуларын кёргюзтгендиле. Шахарчыла, аны къонакълары да миллет ашарыкъладан татхандыла.\nБу байрамны къурагъанла хар затны эсге алгъандыла. Майданда уллу тюрсюнлю чыккырла нек салыннгандыла деп турсам, алагъа адамла ашагъанларындан къалгъанын жыйгъандыла. Узун столланы тёгереклеринде шинтиклеге олтуруб а ашаргъа, суусап ичерге да боллукъ эди.\nМайданны бир жеринде сюелген арбадагъы гинжи ыннагъа бла аппагъа, тёгереклеринде бахчада ёсген кёгетлеге бла жемишлеге ётген-сётген да эс бурмай къалмагъанды. Башха жанында уа - гюлле бла ариу жасалгъан къыллауча, олтур да уч. Дагъыда кюз артыны саугъалары: уллу четенледе хыярла, алмала, нартюхле, харбызла, картофла да олсагъатда жыйылып келтирилгенчадыла.\nСюйсенг - шорпа,\nсюйсенг - бургер\nБайрамгъа Железноводскдан, Пятигорскдан, Москвадан, Нижний Новгороддан, Уфадан, Чечен Республикадан да атлары айтылгъан устала келгендиле. Аланы араларында Россейни шеф-поварларыны миллет гильдиясыны членлери: Рыбинск шахардан "Dom chtsse" деген бишлакъ юйню иеси Сергей Ткачёв, Уфадан Руслан Галуза, аты айтылгъан шеф-повар Александр Шанин, "Шашлык-машлык" деген экинчи халкъла аралы фестивальда хорлагъан Хадижат Мовлатова, "Кондитер" телевизор шоуда алчы болгъан Эльдар Хаконов да бардыла. Ала ыразылыгъы болгъанлагъа олсагъат сюйсенг - шорпа, сюйсенг - бургер, тауукъ, тууар этледен шишликле, бёрекле этип да бергендиле. Аланы къалай жарашдырыргъа кереклисине да юйретедиле.\nБизни жерлешлерибиз да алагъа оздурмагъандыла чемерликлери бла. Хычинле, бёрекле, локъумла да отдан алыннганлай окъуна юлешиннгендиле. Аш этиучю усталаны бир къауумлары уа мастер-классла, лекторийле да къурагъандыла.\nФестивалгъа битеу да республикадан къыркъ предприятие къатышханды. "Къууанч" ашхананы келечилери, хар замандача, энчи печь келтирип, уча этгендиле. Исси локъумланы бла татыулу таулу бишлакъны уа олсагъат чачып тауусхандыла. "Ридада" ресторанны жапмалары уа омакъ столлары эм шинтиклери, ариу адырлары да олсагъат кёзге илиннгендиле. Экологиялы ашла, гыржынны кёп тюрлюлери да сатылгъандыла.\nМайданда гюлле да кёзге ариу кёрюнюрча жарашдырылгъандыла. Къол усталаны ишлерини, художниклени кёрмючлери да сейир эди.\nЫйых кюн фестиваль андан ары бардырылгъанды. Ол кюн майданнга келгенлени алмаладан жарашдырылгъан «Жашауну терегини» сураты, «Нальчик» деген жазыу да сейир-тамашагъа къалдыргъандыла. Ол минг квадрат метрден артыкъ жерни алгъанды. Аны художник Акъкъызланы Керимни башчылыгъында КъМКъУ-ну дизайн колледжини студентлери жыйышдыргъандыла. Ала жашил, къызыл, сары алмаладан битеу да 175 мингден артыгъын къоратхандыла.\nАлай бла бизни республика бу алма сурат бла дуния рекорд тохташдыргъанды. Аны юсюнден Дунияны рекордла китабыны Россейде келечиси, спортну устасы Александр Пересвет билдирип, шагъатлыкъ къагъытны Нальчик шахарны мэри Таймураз Ахоховха майдандагъыланы толкъун къарслары къагъыла тургъанлай бергенди. Фестиваль бошалгъандан сора уа алмала ёксюз сабийле тургъан юйлеге бериллигин да билдиргендиле.\nТаймураз Ахохов кёгетлени келтирген предприятияланы "Сады Баксана", "Сады Эльбруса", "Голден Сад", "Мелетто", "Агро-07", "Фрукт-Трейд", "КаббалкРастениеводство" "Экорос", "Сады КБР" обществоланы башчыларын сахнагъа чакъырып, мэрияны грамоталарын бергенди. Жыйылгъанланы байрам эмда рекорд бла КъМР-ни эл мюлк министрини орунбасары Мачраил Шетов да алгъышлагъанды.\nЭки кюнде да, фестивальны къурагъанла айтханнга кёре, майданны къыркъ мингден артыкъ адам жокълагъанды. Сабийле эрикмезча да мадарла этилгендиле. Татыулу эм татымлы ашаргъа сюйгенле да къууаннгандыла. Бирле сатып алгъан ашларын алайда, стол артына олтуруп, ашагъандыла, башхала юйлерине алып кетгендиле. Бу гастрофест Къабарты-Малкъарда угъай да, битеу Шимал-Кавказ Федерал округда да биринчиди. Аны бла республикада жашагъанла ёхтемленирге эркиндиле.\nКонцерт программа да аламат болгъанды. Краснодар крайдан келген гепсоркъала сабийлени, абаданланы да булжутхандыла. Ставропольядан дауурбасчы артистле уа сейирлик шоу къурагъандыла.


9 декабря, 2021 - 08:10\nПодробнее о Республиканы спортчулары – эм кючлюлени санында\n26 ноября, 2021 - 14:56\nБу кюнледе Бирлешген Араблы Эмиратланы Абу-Даби шахарында дзюдодан «Уллу шлем» турнир бардырылгъанды.\nПодробнее о Къууандыргъан хорлам\nСпортну усталары болгъанланы алгъышлагъандыла\n18 ноября, 2021 - 12:36\nРеспубликаны Спорт министертвосунда жетишимли болгъан гёжефлеге къууанчлы халда «спортну устасы» деген атла берилгендиле, деп билдиредиле ведомствону пресс-службасындан.\nПодробнее о Спортну усталары болгъанланы алгъышлагъандыла\nУмуту айтхылыкъ гимнастка болургъады\n16 ноября, 2021 - 14:02\nМалкъондуланы Русалина жаш умутландыргъан спортчуларыбыздан бириди, кеси да спортну эм ариу, аны бла бирге уа къыйын тюрлюсюн сайлагъанды – гимнастиканы.\nПодробнее о Умуту айтхылыкъ гимнастка болургъады\nУллу борчланы салып тамамлагъанла\n15 ноября, 2021 - 17:36\nЭлбрус районда грек-рим тутушуу спортну эм айныгъан тюрлюсюдю десек, жангыллыкъ тюйюлбюз.\nПодробнее о Уллу борчланы салып тамамлагъанла\nКъаршчыларындан кючлюрек болгъанды\n4 ноября, 2021 - 13:52\nГрозныйде онсегиз жылгъа эм жыйырма жылгъа дери спортчуланы арасында ауур атлетикадан Россейни биринчилиги бардырылгъанды.\nПодробнее о Къаршчыларындан кючлюрек болгъанды


Театргъа тюз ниет бла къулланады, къараучулагъа жарыкълыкъ, зауукълукъ тапдыра | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nТеатргъа тюз ниет бла къулланады, къараучулагъа жарыкълыкъ, зауукълукъ тапдыра\n2 марта, 2020 - 16:51\nМалкъар театрны жетишимлери бизни не заманда да къууандырадыла. Аланы болдургъанла уа артистлерибиздиле – миллет бетин жюрютген, таныулу адамларыбыз. Аланы къайсы да тийишлиди махтаугъа. Къырал иш хакъ бла къууандырмаса да, биз да, къараучула, аланы артыкъ уллу эркелетмесек да, хар бири да бизни ёхтемлигибиз болгъанын а билебиз. Бу кюнледе аладан бири, сахнабызны бийчеси, Къабарты-Малкъарны сыйлы артисткасы Токумаланы Зубейирни къызы Рая юбилейин белгилейди.\nОл Ташлы-Талада туугъанды. Сабийлиги Къазахстанны Талды-Курган областыны Бёлекчи деген элчигинде ётгенди. Ол юйюрде сюргюн жолгъа чыкъгъан беш сабийден экинчиси эди.\nРая анда ёсгенди, школгъа жюрюгенди. Уллу Ата журт урушдан къайтхан атасын да анда тансыкълагъанды. Юйюрге анда эки сабий къошулгъандыла: Хусей бла Лейля. Алай а ала уллу бушуу да сынагъандыла – жарсыугъа, юйюр тамата ахыр жерин анда тапханды.\nМалкъар халкъ сюргюнден къайтхандан сора къыз ишлерге малкъар театргъа келгенди. Бюгюн да тиширыу сюйдюмюн тас этмеген актрисабыз ол заманда къаллай къыз болгъанын кёзюгюзге кёргюзтюгюз.\nКелгени уа сейир тюйюл эди. Токумаланы Зубейирни бла Мисирланы Бадинаны сабийлери – халкъ жазыучу Жагъафар, Къабарты-Малкъарны сыйлы журналисти Хусей, республиканы культурасыны сыйлы къуллукъчусу Лейля, РСФСР-ни халкъ билимини отличниги Захида, жумушакъ сёзлю радиотелемастер Ахмат, къолундан кёпле татхан халал Рахима – была бары да халкъыбызны тин байлыгъына юлюш къошхан адамладыла.\n«Анда бизни элибизге къазах театр терк-терк келгенди. Сабий болсам да, ол жашауубузгъа жарыкъ къошхан насыплы кюнле эсимдедиле», – дейди бюгюн ол. Ма ол кезиуде тартханды жюреги сахнагъа, баям.\nАйхай да, ол театргъа келген жылла тынч болмагъандыла: таулула оюлгъан журтлада, ханс басхан арбазлада жангыдан от тиргизирге, мюлк къураргъа кюрешгендиле. Алай а ол къыйын чакъда да тин байлыгъыбызгъа – санатыбызгъа, маданиятыбызгъа къайгъырыулары тохтамагъанды. Ол себепден таматала бла бирге жаш адамла да жангыргъан театргъа жан салыргъа итиннгендиле.\n«Кими урушдан къайтмай, кими сюргюнде жоюлуп, артистле жетишмегени уллу чырмау болгъан эди жангырыу кезиуню аллында, – деп эсгереди юбилярыбыз. – Алай театрны жангыдан ачаргъа сюйгенле аны къайгъысын кёргендиле: драматург Боташланы Исса, артистле Атайланы Магомет, Маммеланы Ибрагим, Рахайланы Таубий, Балаланы Омар, Кючюкланы Магомет, Къудайланы Ахмат, Чочайланы Жюнюс, Чабдарланы Хызыр, Кючмезланы Шарифа, Къудайланы Маржан, Геляланы Налбийке, Залийханланы Тамара, Махийланы Зоя, Биттирланы Абидат, Ахкёбекланы Фатимат, Уяналаны Баблук, Жантууланы Исса…» Рая аланы араларына тюшгенин уллу насыпха санайды.\nАны сахнада къараучула биринчи кере Боташланы Иссаны «Таулада танг жарыйды» деген пьесасына кёре салыннган спектакльде кёргендиле. Миллет сахнабыз аны бла башлагъанды ишин жангыргъан ата журтунда.\nОюн малкъар миллетни, башха халкъланыча, кесини тарыхы болгъанын эсге салып, бизде революция келтирген жангылыкъланы юслеринден айтханды. Жигитлик жолланы суратлай эди ол. Анда Токумаланы къызлары Фаризатны ролюн ойнагъанды.\nОл сахнада ишин къысха рольладан башласа да, ала эсде къалгъандыла. Сёз ючюн, ол кезиуде салыннган спектакльледен бири белгили дюгер жазыучу Коста Хетагуровну «Фатимасы». Ызы бла Михаил Зарудныйни «Тейри къылычы». Тамам ол жыллада Этезланы Омарны «Къанлы той» деген пьесасында Къайтукъ бийни къызы Маржанны сыфатын да къурагъанды.\nАктрисаны оюнуна Беш да Тау элде, Къарачайда да кёпдюле бюсюрегенле. Аллай ыспасха тийишли болур ючюн, ол, кимни сыфатын къураса да, аны жашауу бла жашайды, аны кёзлери бла къарайды дуниягъа, ол этгенча сагъыш окъуна этеди деригинг келеди.\nМаммеланы Ибрагимни «Сюймекликни поэмасы» деген пьесасына кёре салыннган оюнда бийче къызны жумушчусу Ханифаны сыфатын къурагъанды. Ол а тынч болмагъанды, нек десенг Кязим хажи шаркъ дуниядан алгъан жашау сурат малкъар тилде кертилигин, теренлигин тас этмегенди. Эки дунияны бир этип, жашау адамлагъа къайда да бирча сынаула келтиргенине ийнандыргъан эди Рая къараучуланы.\nБоташланы Иссаны «Абрек» деген пьесасына кёре салыннган оюнда уа ол Асланны эгечи Зубайданы ойнагъанды. Ол эсде къалгъан сыфат болгъанына бюгюн да кёпдюле шагъатла. Алай болмай амалы да жокъ эди – эгечлик этерге таулу тиширыудан уста къайда?! Ол биз халкъ болуп къуралгъанлы да алайды, баям. Жашауда юч къарындашны эгечлери бу рольну былай эсде сакъланырча ойнагъаны да анданды – эгеч сюймекликни сезгенинден.\n«Ачемез» атлы оюн Баболаны Сафарны пьесасына кёре салыннганды. Анда Рая Боюнчакъны ойнайды, Маммеланы Ибрагимни «Къурманында» уа – Налжанны. Тёппеланы Алимни «Коммунистинде» Кезибанны, Къулийланы Къайсынны «Дунияда сюймеклик барды» деген пьесасында элли тиширыу Даринаны, Токумаланы Жагъафарны «Ауаналарында» таулу юй бийче Айшатны, Мустай Каримни пьесасына кёре салыннган «Ай тутулгъан кече» деген спектакльде Шафакъны, Г. Лорканы «Къанлы тоюнда» Леонардону юй бийчесин, Ф. Шиллерни «Сюймеклик бла хыйлалыкъ» атлы комедиясында Сафини, дагъыда кёп таулу къызланы сыфатларын къурагъанды. Ала бир бирге арталлыда ушамайдыла.\nФахмулулукъну кёп тюрлюлюгю\nФахму кеси жангыз келмейди дейдиле. Ма ол сёзлени кертиликлерин биз Токумаланы Раяда кёребиз. Ол дагъыда назмула жазады, жырла тагъады. Аны жюрекден келген макъамлы сёзюне миллетибиз сюйюп тынгылайды: «Келчи, анам, бери жет», «Сюйген жюрегим», «Малкъар тангларым» эм башхала.\nАны жырларын эшитсенг, сюе билмеген сюймекликни юсюнден аныча жазалмазлыгъын, кюе билмеген жарсыуланы чачар асыу аныча излеялмазлыгъын ангылайса.\nБиринчи назмуларын ол окъуучулагъа анасы дуниясын алышханда эшитдиргенди. Жюрегине алай бла сабырлыкъ алыргъа сюйген къыз сёзюне эс бурдургъаны туурады. Аланы ызлары къалын болгъанды, бюгюн да атмайды къолундан къаламын Рая.\nБагъалы адамларына жоралай\n«Кюмюш кёлде алтын ай» деген ат бла назмуладан бла жырладан къуралгъан китабы уа басмаланып, окъуучуланы къолларына кеч тюшгенди – 2014 жылда. Аны да нёгерлери, шуёхлары таукел этип. Ол аналагъа, тиширыулагъа, эр кишилеге аталгъан аламат назмуланы авторуду. Хар биринде – жюрек талпыу, жашау институтланы дерслери.\nАчыуунгда бек ачырыкъ анангды,\nКъууанчынгда къууанырыкъ анангды,\nТап, кир болуп, сен кёзюне тюшсенг да,\nУумай турлукъ жангыз сени анангды…\nМа быллай терен сезимлидиле ала бары да. Дагъыда эсгериу назмуларын ол къан эм жан жууукълукъ жюрютген, ызларындан къаратхан адамларына атагъанды: къарындашы Жагъафаргъа, артистле Маммеланы Ибрагимге, Кючюкланы Магометге, Къудайланы Маржаннга, Ахматланы Зейтуннга, жазыучу Тёппеланы Алимге… Бюгюн жашап тургъан тенглерине да айтады магъаналы, таукел сёзюн таулу актрисабыз. Ала бары да бирча жылыулудула, жюрекге жетген, жумушакъ ауазлыдыла.\nФилософия магъаналы назмуларында уа Токумаланы Рая ата-бабаладан къалгъан, жашау сынау берген оюмланы эсгертеди бизге. «Ийнанмайма» деген назмусу да энчи магъананы элтеди. Жашауда кеслери затха къыйын салмай кечиннгенлеге тюбейбиз. Аланы бир-бирлери уа кюрешип ырысхы жыйгъанлагъа айып салыргъа кюрешедиле. Автор аллайлагъа былай айтады:\nКим айтханды бар болгъаннга аман деп?\nКим айтханды жокъ\nболгъаннга тамам деп?\nЁз къыйынын ашай эсе, тер тёгюп,\nКим айтханды ол гыржыннга харам деп?..\nЭнчи тизгини, энчи ёню\nКъайсы назмусун алсанг да, Раяны кесини башхалагъа ушамагъан чыгъармачылыкъ ызы, энчи ёню болгъаны кёрюнюп турады. Ол дунияда къаллыкъ сёзню айтады, алай а кесин не поэтге, не жырчыгъа санамайды. Ол актрисады! Сахна искусствону татлылыгъын дуния байлыгъына да алышырыкъ тюйюлдю.\nТеатрда ишлегенни уа жашау болуму бир заманда да тынч болмагъанды. Ол излемлени жолундады къуру да. Таплыгъы да азды ол сайлауну: узакъ тау эллеге барып, сууукъ клублада ойнагъанды, жукъусуз кечеле ётдюргенди, ыйыкъла, айла бла юйюрюн къоюп, гастрольлада айланнганды алтмыш жылдан артыкъ заманны ичинде…\nАлай а театргъа сюймеклик аны бек сыйлы сезими болгъанлай къалады. Бар сынауланы да хорлап, андан къуллукъ этеди Малкъар театргъа Токумаланы Рая бюгюн-бюгече да. Ариу фахмусу бла энтта да кёп жылланы сахнаны, къараучуларыны да бетлерин жарытханлай турсун!


Florencio Varela 4000 Kms.\nFlorencio Varela 12800 Kms.\nFlorencio Varela 12300 Kms.\nFlorencio Varela 6859 Kms.\nFlorencio Varela 3800 Kms.


Аланы тюз жолгъа салыр амал болурму?.. | Электронная газета "Заман"\nАланы тюз жолгъа салыр амал болурму?..\n16 октября, 2019 - 08:10\n«Ана кёлю балада, бала кёлю талада» дейдиле, алай балаларын унутханла да тюбейдиле. Мен бир сюдде болгъан эдим бир талай жыл мындан алгъа. Жыйырма тёртжыллыкъ тиширыу, ючжыллыкъ къызчыгъына бла бешжыллыкъ жашчыгъына ахырысы бла да эс бурмай, аман кюннге жетдирип тургъанын Нартан элден къоншулары Чегем районну прокуратурасына жазгъандыла. Андан бу тарыгъыу къагъыт Чегем районну ич ишлерини бёлюмюне жиберилгенди. Акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери юсю бла бёлюмню инспектору Татьяна К.-ны фатарына баргъанында, кёзлери бла кёргенине къыйналып ийнаннганды. Хау, шёндю жарлы жашагъан юйюрле кёпдюле. Баям, сабийге не аламат, бай интернатда жашагъандан эсе жарлы анасы бла тургъан игиди. Ол тойгъунчу ашамагъанлыкъгъа, анасыны къатында тургъанына не жетеди? Алай бир-бир анала сабийлерини жауларыдыла, балаларын жаланда жунчутургъа устадыла. Татьяна К. ма аллайладанды. Сюд а анга условно жети ай берип къойгъанды, сабийлери «Намыс» реабилитация арагъа тюшгендиле. Ачлыкъ сынагъандан сора да, Тимур бла Илга тюйюлюп тургъандыла.\nКъоншула сюдде айтханнга кёре, Нартанда кёп фатарлы юйге Татьяна кёчгенден сора ол, ючжыллыкъ Илга бла бешжыллыкъ Тимур юйде тургъанлай, фатарына ичип тургъан эр кишилени келтиргенди, бирде уа, ала бла бирге кетип къалгъанды. Тимур бла Илга, биягъы кеслери алларына къалып, сирнекле бла ойнай кетип, юйге от салгъандыла. Къоншула сабийлени къычырыкъларына чабып келгендиле да, кючден отну ёчюлтгендиле. Былай эки-юч кере болгъанды.\nТатьяна К. фатарында юсю жабылмагъан газ форсунка орнатханды, ол а сабийлени жашауларына къоркъуулуду. Терезеледе, инспектор айтханнга кёре, терезе жабыула жокъ эдиле, бир терезе уа - мияласыз. Телевизорну проводу изоляциясыз болгъаны Татьянаны ууакъ сабийлерини жашауларына къоркъуулуду. Фатарда унитаз жокъду. «Биз суу алгъан краннга келип, Татьяна кир челеклерин жууады», - деп тарыгъадыла къоншула.\nТимур бла Илга ач болгъанлары сайын, къоншулагъа барып, аш тилеп тургъандыла. Ала адамла итлеге чыгъаргъан ашны алып да ашагъандыла. Кёп кере, кир-кипчик къуюлгъан бакланы чачып, къабаргъа зат табаргъа кюрешгендиле.\nАчлыкъ сынагъан сабийлени дагъыда бир уллу къыйынлыкълары болгъанды: аналары аланы тюйюп тургъанды, сюд-медицина экспертиза жашчыкъ да, къызчыкъ да тюйюлгенлерине шагъатлыкъ этгенди.Къоншула да Татьяна сабийлерин сопакълап, аланы къычырыкъларын эшитип тургъанларын айтхандыла.\nСора сюд бу тиширыугъа жумушакъ нек болду? Сабийлени андан нек сыйырмады?\nАхшы юлгюле уа бардыла\nНальчикде «Мени юйюрюм» деген конкурс-фестиваль бардырылгъан эди. Анда Адыгеядан келгенле къартла тургъан юйде бир адыг да жокъду деген эдиле. Чечен Республиканы келечилери уа алада ёксюзлеге деп ишленнген алты интернат да жабылгъандыла, дегендиле. Нек? Ёксюзлерин чеченлиле юйюрлерине алгъандыла. Чеченде жаланда реабилитация ара барды, сабий анда къадарына оноу этилгинчи жашайды.\nРоссейде да ёксюз эм аталары-аналары къарамагъан сабийле тургъан юйле жабылып барадыла. Бай регионлада приёмный ата-аналагъа ай сайын ахча бериледи, аланы стажлары да барады. Бизни республиканы бюджети дотациялыды, башха жерледеча ёксюзлени, ата-аналары къарамагъан сабийлени алгъанлагъа уллу ахчала тёлерге алыкъа онгла жокъдула. Болсада, баям, башхаладан артха къалмазгъа жарыкъ умутла уа бардыла.\nМа ол умутла ючюнмю сыйырмай къойгъандыла Татьянадан сабийлерин? Ким билсин? Сюд «жумушатхан жорукъ» деп бу тиширыуну бусагъатда да ауурлугъу болгъанын эсге алгъанды. Эри болмагъан, бир жерде да ишлемеген, эки сабийин да ачдан къыйнап тургъан тиширыуну ауурлугъу бар эсе, ол аны башсызлыгъын, жууапсызлыгъын кёргюзтеди.\nКертиси бла да, сабийле ёсдюрген тиширыуну стажы да бармайды, къартлыгъында пенсиясы да азчыкъ болады. Энди, иш хакъ да тёлеп, стажы да барырча этселе, бек сейирди, ишлеринден чыгъып, сабийлерини къатларында турургъа сюйгенле кёп боллукъ болурламы?..\nБылайда жарсытхан зат да барды: Татьянача тиширыула, бу закон чыкъса, бек къууанырыкъдыла. Кеслерин тап жюрюте билмеген, ишлерге да сюймеген, ала сабийлерини ахчаларына жашап турлукъдула.\nАналыкъны даражасын кётюрюрге керекди, дейдиле. Хау, керекди. Алай сабийле тапхандан сора да, ана сезимлери, ана жюреклери болмагъан тиширыулагъа уа не оноу? Сабийлерине ахырысы бла да къайгъырмагъан, жаланда, кеслерини башларын кечиндирип, кеслерине зауукълукъ излеп айланнган анала аз тюйюлдюле. Аланы тюз жолгъа ким, не зат тюзеталлыкъды? Бу соруугъа жууап жокъду.


АЧКЁЗЛЕНИ КЪЫЙЫН КЕЗИУЛЕРИ | Электронная газета "Заман"\nАЧКЁЗЛЕНИ КЪЫЙЫН КЕЗИУЛЕРИ\n10 августа, 2018 - 11:40\nАман тёрени бузадыла\nБусагъатда барын тутадыла – министрлени, бизнесменлени, миллет жигитлени окъуна. Гудучулукъ бла улутхачылыкъны керилиую мында болмагъанча уллу эди. Башхасы да сейирди – сунмай тургъанлай халкъ кеси тюз ниетли болургъа таукелди.\n- Бу ахыр айда хар эрттен къобама, ишге хазырланама, автобус тохтагъан жерге барама эм кёреме – адамла, бюгюн кимни тутдула деп, къызыу хапарла бардырадыла.\n- Кёпмюдюле тутмакъда чиновникле?\n- Хау, тамамды. Андан да аслам болурла деп ийнанама.\nЕреванны супермаркетлеринден биринде менеджер болуп ишлеген Эдуард Манукян Эрменде хазна къалмай юч ай коррупция бла кюреш баргъанына бек къууанады. Кавказда улутхала алгъан – эрттеги тёреди. Ол СССР-ни кезиуюнде да юзюлмегенди.\nЭсимдеди, Гюржюде ГАИ-ни офицерлерини къаллай дачалары болгъанын. Коррупцияны рейтингинде Эрмен 107 жерни алады (не къадар алаша болса, ол къадар аманды). Россей, кертиси бла да, 135-синде орналгъанды. Къалай-алай болса да, бизни гитче республикабызда хал осал эди. Бары сатылгъанды эмда алыннганды. «200 долларгъа водитель правала табаргъа онг бар эди, - дейди таксист Гарик. – Аланы туугъан кюннге саугъалагъандыла. Аны себепли бизде аварияла асламдыла. Жюрюй билмейдиле, ёлюрча урадыла бир бирни. «Керекли адамгъа» бир зат узатмай орта мектепге устаз болуп ишге кирирге амал жокъ эди».\nШёндю хал ыйыкъланы ичинде тюрленнгенди. «Аиф»-ни обозреватели, Эрменнге келип, ангыларгъа кюрешгенди: Россей «эрмен жорукъ бла» коррупцияны къуруталлыкъ болурму?\nБиринчи кёлюнге келген: мында къаллай къатыш-къутушлукъ эсленнгенди. Ереванда жылла бла супермаркетле жасакъладан баш алгъандыла, гитче бизнесча жазылгъанлыкъгъа. Айхай да, аллай затла правительствону чиновниклерини ыразылыкълары бла этилгендиле. Бу кюнледе сатыу-алыу сетьге 20 минг долларгъа тазир салгъандыла. Ол жалгъан алкоголь суусапла чыгъаргъанды. Энчи фирмалада да аслам тинтиуле бардырыладыла. Эрменде, 90-чы жыллада биздеча, предпринимательле ишчилеге хакъны конвертледе бергендиле. Налогланы юсюнден киши сагъышланмагъанды. Энди кёп махкемеле жыйылгъан борчларын тёлерге керекдиле. Сёз ючюн, медицина жумушланы «Астхик» ара бюджетге 73 минг доллар къайтаргъанды.\nЭкинчи уа башыма не келеди: ярабий, бу алай тынчмыды? Уручуланы тынгылы къолгъа алсанг, аланы иги силкиндирсенг, къырал олсагъат казнагъа миллионла аллыкъды? Хау, алайды. Баям, бек башы уа – Эрменде «сыйлы ийнекле» окъуна ачыгъандыла.\n- Генерал-лейтенант, къоруулау министрни алгъыннгы орунбасары, эрмен аскерни къурагъан, аслам орденле бла майдалланы иеси Манвел Григорянны тутханда, мен кёк жерге тюшген суннган эдим, - деп эсгереди юрист Самвел Хачикян. – Ийнанмай эдим: ол къалай болургъа боллукъду?! Аты айтылгъан адам, Къарабахда урушну жигити! Артда телевизор бла кёргюзтдюле. Миллет къоркъуусуз службаны ишчилери Григорянны вилласында жюз мингле бла долларла тапхандыла. Генерал а гюняхсызгъа саналгъанды, ол а уятсыз къойнун толтуруп тургъанды. Башхаладан не сакъларыкъса? Эрменлиле угъай демейдиле – бизни битеу олигархларыбызны шишликге ийсинле.\nМанга алгъын президентни къарындашы Левон Саргсянны дачасын кёргюзтедиле: энчи бай юй, башы алтын суу бла жылтырайды. «Ол эрттенликде къопса, балкондан Араратны кёргенди», - деп сукъланады жер-жерли басманы келечиси. Бусагъатда экс-лидерни жууугъу къачып айланады, излеу ачылгъанды. Аны законсуз байыкъланнганы, 1,5 млн доллар жасакъ тёлемегени ючюн терслейдиле.\nКёп болмай тутулгъанды эмда залог берип ийилгенди президентни охранасыны таматасыны орунбасары генерал Вачаган Казарян. Аны банкда 4,2 млн доллар ала тургъан такъыйкъада тыйгъандыла. Гитче хакъы бла анга аллай бир ахча къайдан чыкъгъанын ол ангылаталмагъанды. Аяусуз тутмакъгъа бизнесменлени, министрлени, депутатланы къалай олтуртханларына къарай, бош адамла да тюз ниетли болургъа излейдиле: биреу таза жюрекден, биреу къоркъуп.\nАлгъын Ереванда гаишникле дайым водительлеге сылтаусуз илинип тургъандыла, улутхагъа 650 сом юзер ючюн. Энди «тазирле» тохтадыла. Алай ол мардасыз низамсызлыкъгъа келтиргенди: шофёрла ёхтем къоркъуусузлукъ къайшни тюйрерге унамайдыла – чынтты кавказ къылыкъ. «Чиновникле, депутатла – ол ангылашыулуду, - дейди Сусанна Хачикян. Аладан тюзлюкню киши да сакъламагъанды, алай коррупцияны уллулугъу мени бек сейирликге къалдыргъанды. Бош халкъда уяннангды. Адамла докторлагъа, устазлагъа, полициячылагъа улутха бермей башлагъандыла. Сен ишлегенинг ючюн жална ала эсенг, мен санга нек тёлерге керекме?»\n- Россейни ёлчемлерине кёре, къыралны бюджетине алыкъа кёп къайтармагъандыла – 40 млн доллар, - деп ангылатады экономист Гамлет Оганесян. – Бизге ол уллу ахчады – Эрменде жангыз да 2,5 млн адам жашайды. Титиретген шартла ачыкъланнгандыла: бары даражалада урлагъандыла – министрден юй жыйыучугъа дери. Школлада поварла аш-азыкъ къымгъандыла, таможняда ётюп кетер ючюн – ахча даулагъандыла, налогланы уа чий телиле тёлейдиле дегендиле.\nБусагъатда бизде тиерге жарамагъан чиновникле жокъдула деп айтырыгъым келеди. Энди урласанг, жууапха тартырыкъдыла. Керти, бир чырмау барды. Эрменде адамла жарлы жашайдыла. Экономика игиленмесе, иш хакъла ёсмеселе, коррупция бла кюрешиу хайырсыз боллукъду – жангыдан урлап башларыкъдыла.\nКюндюз Варданянц атлы орамда орналгъан кофейняда телевизорну экранында Миллет къоркъуусузлукъ службаны башчысы Артур Ванецян кёрюннгенлей, сёлешиуле тохтайдыла. Ол кезиулю чиновникни юйюнде тинтиуле бардыргъаныны юсюнден билдиреди. «Мен жангы премьер экономиканы айнытыр деп уллу ийнанмайма, алай коррупцияны онгларыкъды, - деп айтады журналист Баграт Саркисян. – Жалынчакъсыз 27 жылны ичинде улутхачылыкъ танг бездиргенди. Ким болса да, жууукъларым окъуна, коррупциягъа къатышсала, кечиу боллукъ тюйюлдю деп ант этеди Пошинян. Кёрюрбюз. Шёндю ол бек таукелди.\nГеоргий ЗОТОВ. «Аргументы и факты» газет. Ереван, Эрмен.


Къызындырадыла эмда не затла сагъышландырадыла бюгюн кинематографмстлени? | Электронная газета "Заман"\nБиринчи кюнде окъуна, 15 декабрьде, къараучула эки ишни кёргендиле. Аллында – «Жарсыудан къууанчха» («От печали до радости»). Аны сценарийин Алексей Бородачёв жазгъанды, режиссёру уа Эдуард Парриди. Анда ойнагъанла барысы да къараучула таныгъан эм сюйген устала. Баш рольла уа Россейни халкъ артисти Фёдор Добронравовха, аны эки жашы Иваннга бла Викторгъа, Инга Оболдинагъа эм Ирина Пеговагъа жетгендиле. Бу мелодрама бир юйюрню юсюнденди. Ала – ата, ана, кичи жашлары Паша да вертолётла чыгъаргъан заводда ишлейдиле. Таматалары Роман а пилотду, ол Шимал жанына учады, эки арада жашайды.\nХар не да иги эди, Паша юч сабийи болгъан, кесинден тамата тиширыуну сюймесе. Ала юйюр къурарларын унамай, кёп чырмаула излейди анасы. Артда, ала айырылгъанда уа, жашыны инжилгенин кёрюп, жарсыйды эмда кёчген жерин билгенлей, ол тиширыуну кесине келин этеди.\nБу совет заманны эсинге тюшюрген кино бек уллу жарсыу адамлада ахча азлыгъы угъай, сюймеклик жетишмегениди ансы деп айтылады. Дагъыда фильмге къарагъандан сора, насып байлыкъда тюйюлдю, юйюрде, урунууда, бир тёлюден бирси тёлюге ёте баргъан ниет хазнадады деген оюм келеди башынга. Ахырында предприятиялада уялчакъ, ийменнген ишчи адамланы кёргюзтгенлери уа урунуугъа махтауну энчи хатыды.\nФестиваль келтирген экинчи чыгъарма уа кеч сюймекликни юсюнденди, «Эльзаны жери» («Земля Эльзы») деп. Аны сценарийин драматург Ярослава Пулиновични драмасына кёре режиссёр Юлия Колесник бла Александр Русаков жазгъандыла. Баш рольланы РСФСР-ни сыйлы артисти Ирина Печерникова бла Вениамин Смехов ойнайдыла.\nБири – немисли тамырлы болгъан Эльза, экинчиси – кёп жылланы географиядан устаз болуп туруп, солуугъа чыкъгъан Василийдиле. Алагъа жетмиш жылдан атлагъанды. Кеч тюбегендиле, алай къадарларын бирлешдирирге сюедиле. Ахлулары аланы ангыламайдыла. Кими юй, кими фатар сакълайды, ала дунияларын алышханда. Ала уа, болгъан затларын сатып, жер кёре айланыргъа излейдиле. Аланы ушакъларына тынгыласанг, экиси да насып сынамагъандыла. Кеч келген сюймеклик жарытханды аланы ахыр кезиулерин.\nАндан арысында режиссёр Полина Ольденбург «Ad libitum» (кёчюргенде – «Кесинг къалай сюйсенг да») деген киносуна къарагъандыла фестивальгъа келгенле. Сценарийин да ол кеси жазгъанды. Аны баш жигити журналист Гелла деген бир тиширыу бла келишим этип, бай адамла жыйылып, эрикгенлерин кетерген жерге кирирге онг табады. Анда аланы кеслерин насыплы сундургъан жашауларыны ич жанын кёреди. Хар не да жалгъан болгъанда, пластик, силикон заманлада, сюймеклик кертилей къалсын. Ма олду ёзек ниети кинону.\nФестиваль битеуроссейли болса да, халкъла аралыгъа тартады. Къазакълыла да кёргюзтгендиле ишлерин – «Жаным, ийнанырыкъ тюйюлсе» деген комедияны. Аны сюжет ызын Ернар Нургалиев, Жандос Айбасов эмда Алишер Утев жазгъандыла. Режиссёру да Ернар Нургалиевди. Сабий тууарын сакълап тургъан жаш бла къыз тюйюшедиле да, юйню иеси эки нёгери бла бир кюннге чабакъ тутаргъа – солургъа кетеди. Артха уа кеси жангыз къайтады. Анда болгъан ишлеге юй бийчесин ийнандыралмайды – хапарлары кертиге ушамайдыла.\n«Экспонат бла болгъан ишле» (Приключения экспонатла) деген кинокомедияны режиссёр Алена Олейник алдыргъанды. Сценарийин а Екатерина Соболь, Илья Мотовилов эмда Мария Огнева жазгъандыла.\nАнда музейде ишлеген эр киши тас болады. Жашы Паша нёгери бла аны излей чыгъады. Аланы ызларындан эки бандит айланадыла. Бир башха адам а – капитан Гик алагъа не этерлерин телефон бла айтып турады.\n«Ант» (Клятва) деген уруш драманы режиссёр Роман Нестеренко алдыргъанды. Сценарий жазаргъа анга Татьяна Мирошник болушханды. Кинону жигитлери психбольницада ишлеген доктор Наум Балабан бла аны юйдегиси Елизавета Нелидовадыла. Озгъан ёмюрню отузунчу жылларында бу доктор адамланы НКВД-дан къоруулап, ауруйдула деп къагъыт берип тургъанды. Уллу Ата журт урушну заманында да чюйютлюлеге алай болушханды.\nКъысха метражлы «Артда болгъан ишле» (Последствия) деген кинону режиссёру Андрей Мышкинди. Сценарийни да ол Матвей Зубов бла бирге жазгъанды. Ол сабийликден бирге ёсген, чабакъ тутаргъа жюрюген, биреуню бахчасына тюшюп, алмала урлагъан эки шуёхну юслеринденди. Ала ёсюп, уллу кишиле болгъанда, бири биринден ахча ёнкюч алып, жокъ болуп къалады. Ала алты жылдан тюбешедиле.\n«Бир суратны тарыхы» («История одной картины») деген мелодраманы режиссёр Руслан Магомадов алдыргъанды. Ол чечен урушну заманында анасы бла Франциягъа кетип, анда художник болгъан жашны юсюнденди. Ол сабий заманында этген биринчи суратын излей Чеченнге келеди. Анга мында ата журтун жангыдан таныргъа онг чыгъады.\n«За любовь» дегенни осетинли режиссёр Сослан Макиев алдыргъанды. Сценарийин да кеси жазгъанды. Уллу Ата журт урушну кезиую. Хапар экеуленни юсюнденди. Бири Сергеев – жаш адам, экинчиси – аны командири. Биринчи биледи кёп бармай дуниядан кетеригин. Ол къабыргъада къаны бла бир зат жазып къояргъа излейди. Не жазаргъа уа билмейди. Тамата жюрегингдегин жаз дейди. Ол а: «Анда сюймекликден сора жукъ жокъду, – дейди.\n– Люба къоншу юйде жашаучу эди. Мен анга: «Биз бир юйюрлю болсакъ, атынг Любовь Сергеева – Сергейни сюйгени боллукъду», – деучю эдим…» Къабыргъада ол «За Любовь» деп жазады. Командири, кесини кёкюрегинден алып, анга Совет Союзну Жигитини Къызыл Жулдузун тагъады. Сора чыгъадыла ала, къолларын кётюрюп, душманны аллына, аланы къалыныракъ жерлеринде кеслерин атдырыр ючюн гранатла тагъып.\n«Къонакъ» деген трагедияны режиссёру Георгий Татоновду. Сценарийин да ол абхаз жазыучу Михаил Лакербайны хапарына кёре жазгъанды. Аны да Осетияда алдыргъандыла. Аны жашын ёлтюргенин билмей, ызындан къуугъун чапхан биреу бир юйге киреди. Зауурбек аны чардагъында букъдурады. Бир кесекден а сал болуп тургъан жашын алып киредиле арбазгъа. Ол, эрттеги тёрелеге кёре, къонагъындан къан алмайды, аны ашатып-ичирип, жашын басдыргъандан сора, жол азыкъ берип ашырады.\n«Устаз» деген дагъыстанлы кинону режиссёру Максим Елагинди, сценарийни автору уа – Алексей Герман. Тюкенден алтын бууунлукъну урлагъанды деп, социал сетьледе сураты чыгъып, жалгъан дау айтылгъан устаз кеси кесин асады. Алтын бууунлугъ а жерге тюшюп табылады. Ол таза ниетли адамгъа киши ийнанмайды – юй адамы, атасы, анасы, къарындашы…\n«Больше никто не умрёт» деген а Грузия бла Юг Осетияны арасында баргъан урушха аталгъанды. Режиссёру Ирина Гедровичди. Сценарийни Илья Куликов жазгъанды. Ара шахарда жашагъан инженер Алан, уруш хапарны эшитип, Москвада сабийден ауурлугъу болгъан юйдегисин къоюп, ата журтуна келеди. Атасы, анасы да къоркъадыла жангыз балаларына. Ол Цхинвалны къоруулай жоюлады… Артда жигит жашындан туугъанны къолундан тутуп айланады туугъан жеринде аппасы. Дагъыда фестивальны къонакълары, республиканы жамауаты Олег Хамоковну «Антигонасын» кёргендиле.\nБылай къарагъанда, бу кинола барысы да адам улу сынагъан сезимледен къураладыла. Ала дуниялыкъдан – игини, аманны юсюнден сагъыш этдиредиле. Баям, инсан кесин аллай тазалауну юсю бла ишлейди.\nПандемиядан къоркъуп, бирге элли адамдан кёп жыймагъандыла бу байрамны къурагъанла. Сюйгенле ол фестивальда баргъан жыйылыулагъа Къабарты-Малкъарны Маданият министерствосуну сайтында къараргъа боллукъдула.


Алчы мюлклени санында | Электронная газета "Заман"\nАны баш зоотехниги Владислав Русс айтханнга кёре, бу кюнледе суткагъа 15 750 литр сют сауулуп башлагъанды. Орта эсеп бла бир ийнек кюннге 22 литр сют береди. Саулай алып айтханда, биринчи кварталгъа аны ёлчеми 1254 тоннагъа жетгенди.\n- Кооператив къуралгъанлы рекордла болдура тургъанбыз, алай быллай ахшы кёрюмдюге уа биринчи кере жетишгенбиз. Сёз ючюн, былтыр бу заман бла тенглешдиргенде, ол 24 тоннагъа асламды, - деп къошады зоотехник.\nЖетишимде, малчыладан сора, сабанчыланы да къошумчукълары уллуду. Бюгюнлюкде механизаторла Александр Мамонов бла Василий Морозов мал ашха деп къыстау рапсны орадыла, Михаил Фомин а аны жерине ташыйды. Кюннге бригада 65 тонна хазырлайды.


ГлавнаяНовостиСтатьиАрхив газетАрхив 2007 года2007 - 03 (Март)2007 - 04 (Апрель) 2007 - 05 (Май) 2007 - 06 (Июнь) 2007 - 07 (Июль)2007 - 08 (Август)2007 - 09 (Сентябрь)2007 - 10 (Октябрь) 2007 - 11 (Ноябрь)2007 - 12 (Декабрь)Архив 2008 года2008 - 01 (Январь)2008 - 02 (Февраль) 2008 - 03 (Март)2008 - 04 (Апрель) 2008 - 05 (Май) 2008 - 06 (Июнь) 2008 - 07 (Июль)2008 - 08 (Август)2008 - 09 (Сентябрь)2008 - 10 (Октябрь) 2008 - 11 (Ноябрь)2008 - 12 (Декабрь)Архив 2009 года2009 - 01 (Январь)2009 - 02 (Февраль) 2009 - 03 (Март)2009 - 04 (Апрель)2009 - 05 (Май)2009 - 06 (Июнь)2009 - 07 (Июль)2009 - 08 (Август)2009 - 09 (Сентябрь)2009 - 10 (Октябрь)2009 - 11 (Ноябрь)2009 - 12 (Декабрь)Архив 2010 года2010 - 01 (Январь)2010 - 02 (Февраль)2010 - 03 (Март)2010 - 04 (Апрель)2010 - 05 (Май)2010 - 06 (Июнь)2010 - 07 (Июль)2010 - 08 (Август)2010 - 09 (Сентябрь)2010 - 10 (Октябрь)2010 - 11 (Ноябрь)2010 - 12 (Декабрь)Архив 2011 год 2011 - 01 (Январь)2011 - 02 (Февраль)2011 - 03 (Март)2011 - 04 (Апрель)2011 - 05 (Май)2011 - 06 (Июнь)2011 - 07 (Июль)2011 - 08 (Август)2011 - 09 (Сентябрь)2011 - 10 (Октябрь)2011 - 11 (Ноябрь)2011 - 12 (Декабрь)Архив 2012 год 2012 - 01 (Январь)2012 - 02 (Февраль)2012 - 03 (Март)2012 - 04 (Апрель)2012 - 05 (Май)2012 - 06 (Июнь)2012 - 07 (Июль)2012 - 08 (Август)2012 - 09 (Сентябрь)2012 - 10 (Октябрь)2012 - 11 (Ноябрь)2012 - 12 (Декабрь)Архив 2013 год 2013 - 01 (Январь)2013 - 02 (Февраль)2013 - 03 (Март)2013 - 04 (Апрель)2013 - 05 (Май)2013 - 06 (Июнь)2013 - 07 (Июль)2013 - 08 (Август)2013 - 09 (Сентябрь)2013 - 10 (Октябрь)2013 - 12 (Декабрь)Архив 2014 год 2014 - 01(Январь)2014 - 02(Февраль)2014 - 03(Март)2014 - 04 (Апрель)2014 - 05 (Май)2014 - 06 (Июнь)2014 - 07 (Июль)2014 - 08 (Август)2014 - 09 (Сентябрь)2014 - 10 (Октябрь)2014 - 11 (Ноябрь)2014 - 12 (Декабрь)Архив 2015 год2015 - 01 (Январь)2015 - 02 (Февраль) 2015 - 03 (Март) 2015 - 04 (Апрель) 2015 - 05 (Май)2015 - 06 (Июнь) 2015 - 07 (Июль) 2015 - 08 (Август)2015 - 09 (Сентябрь)2015 - 10 (Октябрь) 2015 - 11 (Ноябрь)2015 - 12 (Декабрь)Архив 2016 год2016 - 01 (Январь) 2016 - 02 (Февраль)2016 - 03 (Март)2016 - 04 (Апрель) 2016 - 05 (Май)2016 - 06 (Июнь) 2016 - 07 (Июль) 2016 - 08 (Август)2016 - 09 (Сентябрь)2016 - 10 (Октябрь) 2016 - 11 (Ноябрь)2016 - 12 (Декабрь)Архив 2017 год 2017 - 01 (Январь)2017 - 02 (Февраль) О редакции 27.02.2017, 18:10 - Новости Ангылауларын, билим даражаларын кётюре «Праволу республика» деген проект бла аны автору Аслан Шипшев былтыр декабрьде сабий чыгъармачылыкъны «Кюн шахар» академиясында шагъырей этген эди. Анга кёпле эслерин бургъандыла. Читать далее 27.02.2017, 18:10 - Статьи Китап окъууну тамашалыгъына тюшюндюредиле Элбрус районну ара библиотека системасында ишлегенле китап билимни, ниет жаны бла ёсюуню шауданы болгъанлай къалыр ючюн къолларындан келгенни аямайдыла, ол жаны бла жетишимле да болдурадыла. Читать далее 27.02.2017, 18:09 - Новости Къолайсыз юйюрге - болушлукъ Алгъаракълада Интернетде Нальчикде жашагъан къыйын болумгъа тюшген Гилядовланы юйюрлерине болушлукъ керекди деп билдириу этилгенди. Эри, аны эгечи, юй бийчеси, жашлары да сангырау эм тилсиз инсанладыла. Къызларыны тёрт сабийи да ол халлидиле. Читать далее 27.02.2017, 18:09 - Новости Оюмларын, излемлерин айтхандыла «Заманны» келечилери газет окъуучула бла жолугъа тургъанларыны юслеринден билдире турабыз. Аллай иш бу кюнледе Акъ-Сууда онбешинчи номерли школда да къуралгъанды. Анда тамата классланы окъуучулары, устазланы къаууму редакцияны бёлюмюню редактору Османланы Хыйса бла ушакъ этгендиле. Читать далее 27.02.2017, 18:09 - Статьи Туугъан элинде орамладан бири аны атын жюрютеди Совет аскерчиле Афганистандан къайтханлы 28 жыл болады. Ол уллу байрам эди, алай кёпле уа къууанч сынаялмагъандыла. Заман озгъанлыкъгъа, адамны жюрегинде, эсинде унутулмазлыкъ ыз къалады. Читать далее 27.02.2017, 18:08 - Статьи Атасыны юлгюсю анга базыныулукъ береди Яникой элден Геграланы Алимни жашы Амурбий былтыр кюз арты чакъырыу бла аскерге кетип, бюгюнлюкде Миллет гвардияны аскерлеринде БТР машинаны водители болуп къуллукъ этеди. Таулу жаш Ростов областьны Новочеркасск шахарында аскер бёлюмге тюшгенди. Читать далее 27.02.2017, 18:08 - Статьи Аскер бла жашауун байларгъа умутлуду Акъ-Суудан Аккуланы Магомедни жашы Масхут бюгюнлюкде кесини инсан борчун толтурады. Ол Челябинскде аскер бёлюмледен биринде мараучу болуп къуллукъ этеди. Читать далее 27.02.2017, 18:10 Ангылауларын, билим даражаларын кётюре 27.02.2017, 18:10 Китап окъууну тамашалыгъына тюшюндюредиле 27.02.2017, 18:09 Къолайсыз юйюрге - болушлукъ 27.02.2017, 18:09 Оюмларын, излемлерин айтхандыла 27.02.2017, 18:09 Туугъан элинде орамладан бири аны атын жюрютеди 27.02.2017, 18:08 Атасыны юлгюсю анга базыныулукъ береди 27.02.2017, 18:08 Аскер бла жашауун байларгъа умутлуду Свежий номер\n28 Февраля Просмотров: 13 Сайты портала СМИ КБР\n23 Февраля Просмотров: 57 22 Февраля Просмотров: 41 21 Февраля Просмотров: 45 18 Февраля Просмотров: 51 17 Февраля Просмотров: 55 16 Февраля Просмотров: 53 15 Февраля Просмотров: 52 1 из 81\nКъараучула алыкъа ыразы тюйюлдюле\n27 февраля, 2017 - 18:11 Футболну миллет лигасыны экинчи турунда спартакчыларыбыз биягъы къытдыргъандыла, аланы Санкт-Петербургну «Зенити» бла тюбешиулери хорлатыу бла бошалгъан эди. Подробнее о Къараучула алыкъа ыразы тюйюлдюле\nАнгылауларын, билим даражаларын кётюре\n27 февраля, 2017 - 18:10 «Праволу республика» деген проект бла аны автору Аслан Шипшев былтыр декабрьде сабий чыгъармачылыкъны «Кюн шахар» академиясында шагъырей этген эди. Анга кёпле эслерин бургъандыла. Проектни мураты - жаш тёлюню эмда школчуланы араларында право культураны ангылатыуду, правогъа эм законнга бойсунууну, низамны сакълауну тёрелерин, къыралны белгилерин, башха затланы да билирча этиудю. Подробнее о Ангылауларын, билим даражаларын кётюре\nКитап окъууну тамашалыгъына тюшюндюредиле\n27 февраля, 2017 - 18:10 Элбрус районну ара библиотека системасында ишлегенле китап билимни, ниет жаны бла ёсюуню шауданы болгъанлай къалыр ючюн къолларындан келгенни аямайдыла, ол жаны бла жетишимле да болдурадыла. Аны директору Тебердиланы Лейла бизге билдиргеннге кёре, озгъан жылда окъуучуланы саны ёсюп, 10800 чакълы бирге жетгенди. Алагъа тюрлю-тюрлю литератураны 174 200 экземпляры да берилгенди. Подробнее о Китап окъууну тамашалыгъына тюшюндюредиле\nКъолайсыз юйюрге - болушлукъ\n27 февраля, 2017 - 18:09 Алгъаракълада Интернетде Нальчикде жашагъан къыйын болумгъа тюшген Гилядовланы юйюрлерине болушлукъ керекди деп билдириу этилгенди. Эри, аны эгечи, юй бийчеси, жашлары да сангырау эм тилсиз инсанладыла. Къызларыны тёрт сабийи да ол халлидиле. Къыш сууукълада Гилядовлары юйлерин отун бла жылытыргъа кюрешедиле. Алай аны да жетерча алыргъа къолларындан келмейди. Подробнее о Къолайсыз юйюрге - болушлукъ\nОюмларын, излемлерин айтхандыла\n27 февраля, 2017 - 18:09 «Заманны» келечилери газет окъуучула бла жолугъа тургъанларыны юслеринден билдире турабыз. Аллай иш бу кюнледе Акъ-Сууда онбешинчи номерли школда да къуралгъанды. Анда тамата классланы окъуучулары, устазланы къаууму редакцияны бёлюмюню редактору Османланы Хыйса бла ушакъ этгендиле. Тюбешиуге школну директору Бачиланы Анжела да къатышханды. Подробнее о Оюмларын, излемлерин айтхандыла\nТуугъан элинде орамладан бири аны атын жюрютеди\n27 февраля, 2017 - 18:09 Совет аскерчиле Афганистандан къайтханлы 28 жыл болады. Ол уллу байрам эди, алай кёпле уа къууанч сынаялмагъандыла. Заман озгъанлыкъгъа, адамны жюрегинде, эсинде унутулмазлыкъ ыз къалады. Онбеш мингнге жууукъ онтогъуз-жыйырмажыллыкъ жашчыкъла уруш аулакълада жанларын бергендиле - суусапдан къанмай, жашаудан юлюшлерин алалмай, насыпларын табалмай. Подробнее о Туугъан элинде орамладан бири аны атын жюрютеди\nАтасыны юлгюсю анга базыныулукъ береди\n27 февраля, 2017 - 18:08 Яникой элден Геграланы Алимни жашы Амурбий былтыр кюз арты чакъырыу бла аскерге кетип, бюгюнлюкде Миллет гвардияны аскерлеринде БТР машинаны водители болуп къуллукъ этеди. Таулу жаш Ростов областьны Новочеркасск шахарында аскер бёлюмге тюшгенди. Подробнее о Атасыны юлгюсю анга базыныулукъ береди\nАскер бла жашауун байларгъа умутлуду\n27 февраля, 2017 - 18:08 Акъ-Суудан Аккуланы Магомедни жашы Масхут бюгюнлюкде кесини инсан борчун толтурады. Ол Челябинскде аскер бёлюмледен биринде мараучу болуп къуллукъ этеди. Подробнее о Аскер бла жашауун байларгъа умутлуду\nЖыйырма жылында - батальонну командири\n27 февраля, 2017 - 18:07 Улбашланы Маштайны уланы Магомет таула, сыртла къуршалагъан кенг ёзенде, черек сууну сол жанында орналгъан ариу тау элибиз Къашхатауда ёсгенди. Урушну аллында жыллада къуллукъ этерге чакъырылгъанды.\nАлгъа аскер училищени бошагъанды. Борчун тийишли тамамлагъаны ючюн командирлери ариу кёргендиле эм аны чынын болжалдан алгъа кётюргендиле. Подробнее о Жыйырма жылында - батальонну командири\nЮч къарындаш да душманны аллына тургъандыла\n27 февраля, 2017 - 18:07 Бу кюнледе редакциягъа Сардиянланы Хусей келгенди. «"Заман" газетни дайым да алып турама. Аны бетлеринде Уллу Хорламгъа юлюшлерин къошхан жерлешлерибизни юслеринден бютюнда сюйюп окъуйма. Мени атамы экиге айланнган къарындашлары Магометни, Хызырны, Татарны да юслеринден а бир заманда бир жерде да сагъынылмагъанды. Сёзсюз, анда бизде, аланы туудукъларында да барды терслик. Подробнее о Юч къарындаш да душманны аллына тургъандыла


29 июня, 2022 - 11:00\n28 июня, 2022 - 13:08\nТаукенланы Тамукну жашы Магомет миллетибизде медицина илмуланы биринчи доктору болгъанды. Ол жюзле бла саналгъан къыйын саусузланы саулукъларын къайтарып, жашауларын жангыдан кюн тийгенча жарытханды.\nПодробнее о Кеси заманында ол кёплеге жарагъанладан болгъанды\n28 июня, 2022 - 09:05\n«Россети Шимал Кавказ» компания электрокюч сетьлени келир кюз эмда къыш кезиуледе чурумсуз ишлетирге хазырлайды. Аны КъМР-де бёлюмюню - «Каббалкэнергону» специалистлери, тийишли программаны чеклеринде, Прохладна районда «Саратовская» подстанциягъа тынгылы ремонт этгендиле.\nПодробнее о Токну хайырланыучуланы сурамларын жалчыта\n28 июня, 2022 - 08:22


КЪАРАЧАЙНЫ ЮСЮНДЕН САГЪЫШЛА\nOtuzTomlukOnekinchi Билал лайпанов\n4. Къыямат кюнню Тёресине! 5. Джангыз Сеннге къуллукъ этебиз эмда умутчубуз джангыз Сенден: 6. Тюз джолгъа тюзет бизни\n[ АЧЫУЧУ ] Рахматлы, джумушакъ Аллахны аты бла\n1. Махтаула бары да дунияланы Иеси – 2. Рахматлы, Джумушакъ Аллаххады 3. (тюзлюк бла) сюд боллукъ кюнню патчахына.\n7. ол Сен насыб этгенлени джолуна, чамланылгъанладан да, аджашханладан да тышында болгъан!\nАбаза, черкес, ногъай, къарачай адамладан къуралгъан джыйын, чалкъы чалады. Джыйынны кёбюсю къарачайлылалла. Ауузланыргъа тохтагъанлары сайын сёз-дауур чыгъады. «Аш адам башындан тюл, миллет башындан юлешинсин» деб тохтайдыла. Алай бла бир абазалыгъа, бир черкеслиге, бир ногъайлыгъа биришер табакъ шорпа, джети къарачайлыгъа да бир табакъ шорпа джетеди. Аш юсюнде сёз къозгъамайыкъ деб, тёзерге юреннген адебли къарачайлыла, къатангыдан къатангы бола, кюз ишлени бошайдыла. Гебен юлешиннген сагъатда, биягъыла «адам башындан тюл, халкъ башындан» деб, бирери бирер гебенни кючлейдиле, джети къарачайлыгъа да бир гебен джетеди. Алай бла ишге эм кёб къыйыны кирген халкъ, юлюшсюз къалады. Бир джыл тюл, эки джыл тюл, онла бла джылланы, бу джыйымдыкъ Къарачай-Черкес област (республика) къуралгъанлы барады бу къыйынлыкъ. Къарачайлыла муну юсюнден сёз къозгъасала, атлары аманнга чыгъады. «Аллайла-быллайла» деб тебрейдиле. Айырылайыкъ, «сиз да кесигиз болугъуз, биз да кесибиз болайыкъ» дегенни уа унамайдыла. Башханы юлюшюн ашаб джашаргъа юреннгенле игит да унамайла айырылыргъа.\nЧеркеслиле аз болгъан джерлеринде (сёз ючюн, бизни республикада) «адам башындан тюл, халкъ башындан» деб, башханы юлюшюн къабалла. Кёбюрек болгъан джерлеринде уа, (сёз ючюн, Къабарты-Малкъарда ) «хар халкъны санына кёре» деб, къат-къат юлюшлю болалла. Юлгюге гуманитар тинтиулени бардыргъан эки институтну келтирейик. Черкесскедеги институтда 11 черкесли, 11 къарачайлы ишлейди. Республикада къарачайлыла черкеслиледен тёрт къатха кёб болгъанлары тергеуге алынмайды. Нальчикдеги институтда 90 къабартылы, 20 малкъарлы ишлейди. «Анга не сейирсиниу, биз таулуладан 4 къатха кёббюз» дейдиле къабартылыла. Былай нек болгъанын ангылаталлыкъ бар эсе – айтсын. Юлгюге институтланы келтиргенлигибизге, хар неде да иш алайды.\nШколлада окъугъан къарачай сабийлеге ана тил бла адабиятдан 40 мингнге джууукъ дерс китаб джетмейди. Аллай бир сабий ана тиллерин билмей ёсерикди, аладан не джазыучу, не окъуучу чыгъарыкъ тюлдю. Къарачай халкъны джанын марагъан бир аманлыкъды бу. Терслик кимдеди? Тамадалада. Ала барыбыз да билген бу проблеманы билмеймилле? Билелле. Сан этмейле, къайгъырмайла. Устазла да терсле. Къара тынгылауну басыб турмай, бирге джыйылыб хахай этерге керегелле. Дерс китабладан сора да, илму, суратлау литератураны чыгъарыргъа мадар джокъду. Хар ким кесича мадар-дыгалас этерге кюрешеди.\nБизни республикагъа не къан джаугъанды? Къабартыда, Тегейде, Адыгеяда, таб Юнгюшде да хал башхады. Оноучуларыбызны джууаблары хазырды, бирди: 1. Биз джаш Республикабыз, алкъын аякъ юсюне туралмагъанбыз. 2. Бизде кёб халкъ джашайды.\nАланла, бу къарыусуз хыйлаланы къоюгъуз. Адыгея да бизнича област бола туруб, бизни бла бир кёзюуде Республика болгъанды. Ингушетия уа Чеченден айырылыб, джокъдан джукъ болгъанды. Аланы Москвада къалалача келечи юйлери барды. Бизни уа джокъду. Бизге башындан берилген ачханы «кимле эселе да» къымгъанла. Ол себебден иш джылда-джашда тюлдю, башдады. Ара мюлк биздеча бир джерде тоналмагъанды, оюлмагъанды. Бизде тенгли бир джаш адам илинмек аджалдан хоншулада (барын бирге алыб айтсакъ да) джоюлмагъанды. Азияда къыйынлашхан 5 минг къарачайлыны бери джыялмайбыз, джуртубузну уа эрмен, чечен, курд, чыган, таджик дегенчала толтуруб баралла. Была бары да къуугъун этерча затлалла.\n«Бизде кёб халкъ джашайды» деб, аны да бир проблема этиб айтхан оноучуларыбызгъа уа не дерге боллукъду? Къарачайны кесин энчи болургъа къоймай, джюз халкъны бири этген тамадаларыбызгъа не айтыргъа боллукъду? Къарачайны къраллыкъсыз къойгъан къауумну башчылары халкъны эсинделле: Хубийланы Владимир, Орусланы Азрет, Алийланы Исмайыл. Бюгюн оноудагъыланы да кёбюсю алгъын алагъа харс къакъгъанлалла. Ол себебден этерлерин этиб, «бизде кёб халкъ джашайды да аны ючюн джугъубуз джокъду» деген тамадалагъа не тыйыншлы болгъанын айтмай къойыкъ. Республикагъа уа «Миграцияны хакъындан» закон керекди, алайсыз бу барыудан барса, джыйымдыкъдан джыйымдыкъ бола, ит иесин танымазча боллукъду. 1930 джыллада, ачлыкъ джетгенле къыбыла джанындан Къарачай таба мыллык атхандыла. Гюрджю улу Къурман ашарыкъ бла, кийим бла да алагъа бек уллу болушлукъ этдиргенди, алай а Къарачайны чегинден иймегенди. «Минг-минг ач-джаланнгач бери кирсе, къарачайны джутарыкъды; ала былайгъа бир бегиселе, биз артда аланы былайдан чыгъараллыкъ тюлбюз; болушхан а къаллай бир да болушайыкъ» деб тохтагъанды.\nБютеу проблемаланы юсюнден айтхан къыйынды. Айтылыр ючюн да къалмагъанды, джукъ тюрленмейди ансы. Алай а, кёзюбюз джана тургъанлай, тил-адет-намыс джукълана-кете баргъанын кёрмегенча-билмегенча къалай этейик? Кеси кесибизни эсгермесек, бизни не кърал, не оноучула сакъларыкъ-къутхарлыкъ тюлдюле. Бирикген халкъ кючню кёрселе, оноучула да бери айланныкъдыла, сюйселе-сюймеселе да бир затла этерикдиле. Бизни бирикдирген да, халкъ этген да динибизди, тилибизди, джуртубузду, адетибиз-тёребизди. Аланы сакълайыкъ, кесибизни эсгерейик.\nБылай барады къалгъан сураланы да ачыкълау эмда кёчюрюу. 2002-чи джыл «Ас-Алан» дергиде-журналда чыкъгъандан сора, Къуран къарачай тилде Китаб болуб юч джылдан чыкъгъанды. Ол заманны ичинде Абюсюб мубарек, кёчюргенлерине джангыдан къараб, тюзетиб, игилендириб кюрешгенди. Журналда чыкъгъанына ал сёзню джаза, Тоторкъулланы Алий бу затланы чертген эди: «Бизни халкъны джашауунда эмда культурасында Къуранны ана тилибизге кёчюрюлгени бир белгили затды эмда бир белгиди. Абюсюб афендини къыйыны бизни къолубузгъа сыйлы Рамадан айда тюшгени да иги ышанды. Бизни борчубуз бу Китабны хар бир къарачайлы окъурча этиудю. Алай а, аны деменгили Китаб этиб чыгъарырдан алгъа, журналда басмалансын, алимле, джазыучула, тюз окъуучула да кёллерине келгенни билдирсинле. Сора, тюз-терс айтханланы барысына да автор кеси къараб, халатлы джерлерин тюзетсе, Инша Аллах, энчи Китаб этиуню сагъышына кёчербиз...\nБыйыл Къарачай-Малкъар халкъ сюргюнден (1957-2007) Джуртуна къайытханлы 50 джыл болады. Ол ёмюр джарымны ичинде халкъыбызны къууанчындан джарсыуу кёб болгъанды. «Ол элли джылны ичинде тарих, адабият джаны бла талай онглу китабны айт, тарих, адабият, культура джетишимибизди деб белгилерча эмда халкъыбызгъа эм бек хайыры тийгенди (тиерикди) деб, ёрге тутарча» деселе, бу китабланы, газетлени айтырыкъ эдим:\n2. Мызыланы Исмайылны тарих тинтиулери, китаблары – бары.\n3. «Кузей-Баты эмда Орта Кавказны халкълары: джашагъан джерлери бла кёчюулери».\nДжазгъан Кипкеланы Зарема.\n9. газетле «Юйге Игилик», «Тёре», «Балкария» эмда журнал «Ас-Алан».\nАлай а, бу китабланы белгилеген къой, атларын да айтырыкъ тюлдюле. Къарачайда (Къарачай-Черкес джумхуриетде) бюгюн хал алайды – халкъгъа джарагъан китаблагъа да, аланы джазгъанлагъа да джол джокъду. Алай а, зулму кюн айтылгъан хакъ сёзню багъасына багъа джетмез, ол сёзню айталгъан да халкъны эсинден кетмез.\nКъуру Къолду былайыны аты. Алгъын аты Суулу Къулакъ эди, Терекли да деучен эдиле. Энди былайда шоркъулдаб баргъан къара суу да джокъду, шууулдаб, тёгерекге джан салыб тургъан чегет да джокъду. Тереклеге къонуб, джюз тамакъдан къычырыб, сызгъырыб, джюуюлдеб, джырлаб туруучу къанатлыла да джокъдула – башха берекетли джуртлагъа кетгендиле ала да. Къулакъны эки джанында къабыргъала да джаландыла. Джалан болгъан бла къалсала уа. Джангурла джууа, топрагъы кете, таб, ууакъ аякълыла булджунурча, кырдык ышаны джокъду.\n- Эй, мен джаш сагъатда былайда бир берекет, бир къудурет бар эди... Мал да кютеем, чалкъы да чалаем, суусаб болмасам да, къара сууундан ичмей кетмеученем – алай татлы эди ол...\n- Да къалай думп болуб къалды да ол берекет?\n- Къалаймы? Алгъа чегетлени кесиб, къурутдула. Сай бола келди да, бираздан къара сууну да чыкъгъаны тохтады да къалды. Чегет бла суу бир-биринден къарыу ала джашайла. Энди экиси да джокъ.\n- Огъай, терс айтаса,- деб, сёзге къошулду экинчи джюзджыллыкъ къарт. – Сууну илипин этиб башха къулакъгъа тартхандан сора, къуруб башлагъан эди чегет. Чегетни ёре туругъун, сауун да кесиб артына чыкъгъанларында уа, суу да къуруду да къалды.\nЧегетни кесиб къурутханларындамы къуругъанды суу, огъесе, сууну къурутханларындамы къуругъанды чегет? Ёзге мени къайгъым, джарсыуум джангыз Къуру Къол тюлдю. Чегетсиз суу да къуруйду, суусуз чегет да къуруйду. Чегет – халкъды, суу а – Ана тил. Ма алагъа сагъыш этеме мен. Чегетнича, алгъын халкъымы кесиб кюрешгендиле, тюбелек къурутур ючюн, джуртундан-топрагъындан айырыб, тамыры бла къобарыб, элтиб къум тюзлеге атхандыла. Фыргъауун ёлюб, кърал тамада ауушуннганында, 14-джыллыкъ сюргюнден халкъ Джуртуна къайыталгъанды. Алай а, аны алгъынча таулагъа джерлешдирмей, нарат чегет болургъа къоймай, талла бла, бусакъла бла, къайын терекле бла, айтыргъа, джюз тюрлю къауум бла къатышдырыб, Нарат-Тал халкъ этиб, Бёрю-Ит аты бла бир джыйымдыкъ джумхуриет къурагъандыла. Энди бёрю улугъан, ит чабхан къулакъланы сасытады. «Оноуу тоноу болгъан» Орман Аю аланы бир-бирине юсдюреди, бир-бирине кесдиреди, орчалыкъ, тёрелик кибик да этеди, алай джашайды Бёрю-Ит джумхуриетде Нарат-Тал халкъ. Алай а, бёрю улугъан, ит чабхан Аюню тынчлыгъын бузады, къулагъына джарашмайды, ол кеси ангыламагъан тиллени къурутуб, бары да аюча мурулдарларын излейди. Аю энди башха тилле бла къазауат этеди.\n- Бёрю улугъан, ит чабхан къуджур тилледиле. Бир-биригизни да ангыламайсыз. Аны себебли барыгъыз да бир тилге – аю мурулдаугъа кёчерге керексиз.\nЭнди халкъланы алгъынча къырыб, не да сюрюб-кёчюрюб дуниягъа эрши кёрюннгенден эсе, аланы тиллерин-эслерин-тарихлерин алыб, думп этген таб тюлмюдю? Бёрю джокъ, ит джокъ – бары да манкъуртла. Нарат терек джокъ, тал терек джокъ – бары да бир джыйымдыкъ чегет – орман. Орманны иеси уа – Аю. Орман къралда-джуртда къул-манкъурт халкъы бла Аю Бий джашайды.\nОрман Аюню тарих да бир джукъгъа тюшюндюрмегени, юретмегени сейир тюлмюдю? Халкълагъа аллай зорлукъ, терслик этиую келтирмегенми эди Россияны 1917-чи джыл большевик Революциягъа? Ол революцияны хазырлагъан, анга башчылыкъ этген да чууутлула эдиле. Алай а, энди аланы энчи къраллары барды, Россияда да алагъа энди революция керек тюлдю – байлыкъ аланы къолларына кёчгенди. Къыйынлыла – Къарачайча, энчи къраллары болмагъан, тиллерине, джуртларына – халкълыкъларына къоркъуу тюшген аз санлы халкъладыла. Алай болса да, джашаргъа, сакъланыргъа башхаладан да юренирге керек болур.\nДжуртларындан къысталыб, къралларын-къраллыкъларын да тас этиб, дуниягъа къуш тюгюнлей чачылыб кетген чууут халкъ, эки минг джылны узагъына тюб болуб къалмай, сакъланнган да этиб, Джуртунда къралын къалай къураялды?\nМен ангылагъаннга кёре, чууутну минг-минг джылны сакълаб келген – башха динлеге ушамагъан китабы-дини болгъаныды. Джазма тили болгъаны себебли, ол тарихин, тарих эсин, миллет сезимин, ангысын тас этмегенди. «Чууут динине бек» деб да аны ючюн айтылгъанды. Экинчи джанындан, сатыу-алыу дегенча, дженгил хайыр тюшюрлюк санагъатла бла кюрешгениди. Ючюнчю джанындан, къуру дуния малгъа къызыныб къалмай, мадары болгъан окъуугъа, билимге, илмугъа, санатха мыллык атхандыла. Тёртюнчю джанындан, къайда болсала да, бир-бири бла байламлы болуб, бир-бирине дагъан болуб кюрешгендиле. Бешинчи джанындан, фахмуларын, билимлерин, байлыкъларын да бирлешдириб, джашагъан къралларында оноугъа-къуллукъгъа тюшерге тырмашхандыла. Россияда да 1917-чи джыл большевик революцияны мыйысы чууутлула болгъандыла. Къайсы къралда джашасала да чууутлула, бир-бирине дагъан бола, окъуулары, билимлери, байлыкълары бла къалгъанладан баш болуб къаладыла. Аладан кёб затха юренирге боллукъду. Къыйынлыкъ бютеу дуниягъа чачхан халкъ, эки минг джылдан Джуртунда къралын къураялгъаны, ёлген тилин тирилтгени – адам сейир этерчады. Энди кесибизни халкъыбызны къадарына да бир къарайыкъ.\nКъарачайны Алан къралы 14-чю ёмюрню аягъында (1396-1397 джылла) тюб болгъанды. Аны къурутхан, Баязитни да къаушатхан, Асхакъ Темирди. Андан бери кёб заман кетмегенди – 600 джыл.\n1428-чи джыллада Тимурну сюргюнюнден Къарчаны башчылыгъы бла ызына къайыталгъан аланла, таулада сау къалгъан бурху къауумгъа къошулуб, Къарча кърал – Къарачай кърал къуралады.\n1828-чи джыл ноябрны экисинде Орус патчах къазауат бла 400 джылны узагъына энчи кърал болуб тургъан Къарачайны кесине къошады. Алан къралыбызны къурутхан Тимур эсе, Къарачай къралыбызны къурутхан Орус патчахды.\n1943-чю джыл ноябрны экисинде Орус коммунист совет империяны патчахы Сталин Къарачай халкъны тутмакъ-джесир этиб сюрюб, 558 кесек этиб, Орта Азияны «барса-келмез» тюзлерине чачады. Темирни сюргюнюнден Къарча ызына къайытханча, Сталинни (Къурчну) сюргюнюнден да Къарачай халкъны сау къалгъан джарымы 1957-чи джыл ызына къайытады. Алай а, Сталин-Берия-Суслов къурутхан къраллыгъын-автономиясын ызына къайтарталмай къыйналады бюгюн да. Энчи кърал болалмагъандан ары, бир да къуруса да, халкъны джуртунда энчи юйю-автономиясы болмаса, халкъгъа джуртун, тилин, адетин-тёресин сакълагъан бек къыйынды. Энчи юйю-автономиясы болмаса, ол тин хазнасына, табигъат байлыгъына да ие болалмайды. Аты тюрленнгенликге, импер къылыгъы, хауасы тюрленмеген Орус кърал, аны ючюн кюрешеди бюгюн да халкъланы миллет автономияларын къурутуб, миллет хакъларын сыйырыб, миллет эслерин-ангыларын тунчукъдуруб, динлерине, тиллерине, джуртларына да эркин этмей... Быллай зорлукъда-зулмуда халкъыбызгъа кесин сакъларгъа мадар бармыды? Халкълыгъын тас этмей, орусну ичинде эриб, джутулуб къалмай, сакълаяллыкъмыды кесин къарачай халкъыбыз?\nБу соруулагъа бир джууаб барды: ёлюрге излеген ёледи, джашаргъа излеген джашайды.\nХалкъыбыз бюгюн тутмакъда, джесирде тюлдю. Джуртундады, башына бошду. Ач-джаланнгач болуб, къырыла турмайды. Джан къайгъылыкъ тюлдю. Орус-черкес-абаза-ногъай бла бирге болгъан, «Къарачай-Черкес» аты бла бир республика кибиги да барды. Республиканы президенти, парламентини да кёбюсю къарачайлыладыла. Къарачай-Черкес джумхуриетде адам саны бла Къарачай эм уллу халкъды. Алай эсе, халкъ халкълыгъын тас этед деген къоркъуу къайдан чыгъады? Нек барды аллай къоркъуу?\nКъоркъуу салгъан – къралды. Къралгъа бизни эрши кёргюзтюб кюрешгенле – къабарты-черкес-абаза хоншуладыла. Алай а, ала джукъ да эталлыкъ тюл эдиле, кесибизни ичибизден сатлыкъла чыкъмасала. Къралны кёзюне илинир ючюн, кърал къуллукъгъа тюшер ючюн, кърал къуллукъда турур ючюн, халкъларын аманлаб, алай бла орунлу болургъа кюрешген амантишле табылыб къаладыла. Агъачны кесинден чюй ишлеб джаргъанлары, бурундан да белгилиди. Халкъ амантишлерин къурутмаса, амантишле халкъны къурутадыла. Хоншу душманла да, кърал да кеслерини къара, кир ишлерин амантишлени къоллары бла бардырадыла. Уллу кърал къуллукълада ишлеген къарачайлыла бардыла деб къууанырдан алгъа, ала кимге къуллукъ этедиле деб къараргъа керекди, алагъа багъа халкъларына джарагъанларына кёре берирге керекди.\nХалкъ деген сагъатда – къралы, къраллыгъы, дини, тили, джурту, тарихи, адети-тёреси-джоругъу, не ишле бла джашау этгени, таб, миллет тебсиси – ашарыгъы-ханты сорулады. Халкъ ХАЛКЪ эсе, миллет байрагъы, миллет тамгъасы, миллет орайдасы да болмай мадары джокъду.\nКъралы, къраллыгъы. 1828-чи джылдан бери, Къарачай къралны къазауат бла Орус кесине къошхандан бери, Къарачай, сюйюб-сюймей, къууаныб-къууанмай джашай эсе да, Орус къралда джашайды. Бюгюн Къарачайны къралы – Россия Федерация деб айтылгъан Орус къралды. Орус къралны ичинде да энчи автономиясы джокъду – орус, къазакъ, черкес, абаза, ногъай бла бирге бир къатышхан, джыйымдыкъ «Къарачай-Черкес» атлы республикада джашайды. 1943-чю джыл Сталин къурутхан Къарачай автоном област бюгюн да ызына сюелмегенлей турады.\nДини. Эм алгъа, бютеу тюрк халкълача, Къарачай Тейриге табына келгенди. Алан кърал болгъан кёзюуюнде христиан диннге кёчгенди, алай а, тейричилик тёрелерин да унутмагъанды. Бюгюнлюкде тутхан дини ислам динди. Алай а, керти ислам динни джорукълары бла джашагъан бек аз адам болур, гяуур къралда алай джашагъан тынч тюлдю. Динде эм уллу харам – адамны саулугъуна къатылгъан, мыйысын къатышдыргъан затладыла. Аланы бири – аракъыды. Ислам динибиз аны харам этгенликге, кърал аны халал этиб турады. Къарачайны ичинде аракъы заводланы салыб, халкъны ичкичи этиб кюрешген иш адамла да бек гюнахлы, осал иш этедиле. Алай а, кърал аланы джанында болгъаны себебли, ички заводланы къурутдурургъа мадар джокъду. Киши ичкини сатыб алмай, ичмей тохтаса эди, ол заводла кеслери аллына джабылыр эдиле. Алай а, халкъны хазна къалмай барысы аракъыдан джийиргенмейди. Ичкисиз къууанч болмайды. Аллах харам этген ичкини ёрге тутуб, Аллахны аты бла алгъыш этиу – халкъда адет болуб бошагъанды. Не этгенлерин, не айтханларын билмейле – Аллаху Тагъала кеси тюзетсин.


Социал тёлеулени ёлчемлери кёбейтилгенди | Электронная газета "Заман"\nСоциал тёлеулени ёлчемлери кёбейтилгенди\n2 апреля, 2021 - 16:59\nБыйыл февральда Пенсия фонддан берилген социал тёлеуле, 2020 жылда инфляцияны ёлчемине кёре, 4,9 процентге кёбейтилгендиле. Ол санда ай сайын берилген тёлеу да (ЕДВ), аны республикада федерал льготалагъа тийишли 75 786 адам аладыла, ол санда саулукъларына радиацияны хатасы жетгенле, сакъатла, ветеранла, Совет Союзну эм Россейни Жигитлери, Социализм Урунууну Жигитлери эм башхала.\nСоциал жумушланы къауумуну (НСУ) багъасы да ёсгенди. Законнга тийишлиликде ол ЕДВ-ны алгъанланы барысына да бериледи, инсан ахчаны неда НСУ-ну кесин сайларгъа эркинди. Ахча бла тергегенде, ол бусагъатда бир айгъа 1 211,66 сомду. НСУ-гъа дарманла эм сакъат сабийни багъыу аш-азыкъ бла жалчытыу (933,25 сом), санатор-курорт багъыугъа путёвка (144,37 сом), бакъгъан жерге темир жол неда шахарла аралы транспорт барып келиу (134,04 сом) киредиле. Андан тышында, ёлген пенсиячыны асыраугъа берилген ахча да кёбейтилгенди, энди ол 6 424,98 сомду. Бу тёлеу ауушхан бир жерде ишлемеген эсе алынады.\nБу ишлеге бюджетден 435 миллиард сом бёлюннгенди, деп билдиредиле Пенсия фондну регионда бёлюмюню пресс-службасындан.\nБилдириуле дайым этилликдиле\nБыйылдан башлап, Россейни Пенсия (ПФ) фонду 45 жылдан абадан адамлагъа пенсия счётларыны, стажларыны эм боллукъ страховой пенсияларыны ёлчемини юсюнден юч жылгъа бир кере билдире турлукъду. Аны юсюнден информация фондну сайтында гражданинни энчи кабинетине неда къырал жумушланы порталында кабинетине ийиликди.\nБу жангычылыкъ абаданлагъа пенсия эркинликлерин билирге, тёлеулерини ёлчемин кёбейтирча мадарла этерге (пенсия балларына къошаргъа) онг берликди. Хар инсанны да фондда энчи счёту барды, анда аны урунуу жыллары, иш хакъы, аны ючюн этилген страховой тёлеуле, пенсия коэффициентлери жазыладыла. Андан выписканы талай амал бла алыргъа боллукъду: къырал жумушланы порталы неда энчи кабинетни, мобил приложенияны болушлугъу бла, сора кёп функцияла аралагъа бла фондну клиент службаларына барып.\nАдам къагъытлада халат эслесе, фондха аланы тюзетиуню юсюнден заявленияны жазаргъа, шагъатлыкъгъа документлени да берирге керекди. ПФ, иш бла жалчытхан организациялагъа, архивлеге, башха тийишли органлагъа запросла ийип, аланы тюзлюклерин сюзерикди. Тинтиулени эсеплерине кёре, лицевой счётха тюрлениуле кийирликди.\nУрунуу китапла - электрон халда\n2020 жылны ичинде адамлагъа урунуу жылларыны юсюнден кёрюмдюлени жазыуну тёрели къагъыт документде неда электрон халда бардырыргъа сайларгъа онг берилгенди. Ишге 2021 жылдан башлап киргенлени урунуу жыллары жангызда элеткрон халда белгиленирикдиле.\nБылтыр 31 декабрьге дери сайларгъа онглары болмагъанла (болжаллы халда урумнмагъанла, декретде неда башха отпускда тургъанла) ишлеген жерлеринде къайсы амалны жаратханларыны юсюнден заявление жазаргъа боллукъдула.\nАлгъадан къагъыт урунуу китапны сайлап, артда оюмларын тюрлендиргенле да аны юсюнден билдирирге эркиндиле. Быллай кезиуледе иш бла жалчытхан организация эсеплени электрон амал бла бардырып тебирейди, адамгъа уа книжкасын тутдары (аны тас этмей, сакъларгъа керекди).\nЭлектрон урунуу китапха Пенсия фондну сайтында, смартфонлада приложенияланы салып неда къырал жумушланы порталында къараргъа боллукъду, андагъы кёрюмдюле керек болсала, аланы иш бла жалчытхан организацияда, фондда эм кёп жумушланы тамамлагъан аралада къагъытха тюшюртюрге жарарыкъды. Бу жангычылыкъны ахшы жанларындан бири узакъдан ишге кирирге, пенсияны тохташдырыргъа онг бергениди. Сора алада халатла аз жиберилгени, кёрюмдюле аманлыкъчыладан иги сакъланнганары да ахшы шартладыла.