НОРВЕГИЯДА БИРИНЧИ ТАУЛУ ТИШИРЫУ - Хапарла - Къарачай-Малкъар тилде - Статьи - Карачаевцы и балкарцы\nЭли джокъну кёлю джокъ.\nНОРВЕГИЯДА БИРИНЧИ ТАУЛУ ТИШИРЫУ\nЛондонда ингилиз тилде чыкъгъан журналда («Журнал Института проблем мусульманских меньшинств», 1991) Со-ветле къарачайлылагъа – Шимал Кавказ-ны бир тюрк-муслиман халкъына – къа-лай сюргюн этгенлерини юсюнден уллу статья-макале басмаланнганды. Аны джазгъан норвежли доктор, профессор Альф Граннес эди. Ол макелени, орус тил-ге кёчюртюб, 1992 джыл «Юйге Игилик» (№ 8) газетде берген эдик.\nОлсагъатда мени сейирсиндирген – бизге джан аурутуб алай джазаргъа бу Альф Граннесни эсине къалай келген бо-лур экен? Энди ангылайма: анга ол иннет-ни сингдирген Зоя болгъанын – Граннес-ни юй бийчеси. Заманында профессорну кесине тюбеялмагъаныма джарсыйма: ол 2000 джыл ауушханды. Зоя бла уа олтуруб ушакъ этебиз.\nЗояны атасы Боташланы Аслан-Мырзаны джашы Тинибекди, Къарт-Джуртчу. Ол 1880 джыллада туугъанды. Окъуугъа-билимге уллу магъана берген юйюрде ёсген Тинибек окъууун Санкт-Петербургда тамамлагъанды. Терен били-ми болгъан, орус, француз тилледе эркин сёлешген таулугъа иш къайда да табыл-лыкъ эди. Алай а, халкъы бла болургъа излеб, джуртуна къайытыб, джер-джерде устаз болуб ишлегенди. 1917 джыл боль-шевикле хорлагъанларында, Тинибекни да къыйнар керекли къоймагъандыла. Ёзге ол – акъыллы, билимли адам – не да этиб, халкъын джакъларгъа, билим джаяргъа кюрешгенди. Бютеу ёмюрюн устазлыкъ ишге бергенди: «Бизге неден да алгъа къара таныргъа керекди. Бизни сакъла-рыкъ, джакъларыкъ да окъуу-билимди. Тамблагъа эшик-терезе да – Китабды».\nЗояны анасы Кърымшамхалланы Хаджи-Мырзаны къызы Фатимады. Хар неге класс кёзден къарагъан заманлада, къыйнар ючюн, тукъуму огъуна озуб джетгенди. Алай болса да, эки онглу тукъумну балалары Тинибек бла Фатима, «сабыр тюбю сары алтын» дей, джашай барлыкъ да болур эдиле, къазауат баш-ланмаса.\nФашистле Къарачайгъа кирген кёзюу-леде да, Тинибек «халкъ джангылмасын» деб, кёб къыйын салгъанды. «Колхоз малланы сакълагъыз. Совет аскер ызына къайытса, колхозланы ызына къураргъа тюшер». Къайсы эсе да тил этиб, немчала Тинибекни тутадыла. Аны къутхаргъан Халилланы Саидни къатыны Намыслы болгъанды. Ол айтханды: «Бу тюзлюгюнг къоймайды сени, Тинибек. Совет власт да аны ючюн къыйнай эди сени, немчала да аны ючюн. Ёзге мен сени ийдирейим» деб, къычырыб башлагъанды: «Мен, Ком-мунист, коммунизмни душманы Боташ улу бла бир тюрмеде турургъа излемей-ме! Не аны, не мени къоратыгъыз былай-дан!..». «Алай бла, ол джигит тиширыуну кючю бла, башыма бош болгъан эдим», – деб хапар айтыучан эди артда атам, деб эсгереди Зоя.\nНемчала ызларына айланнганларын-да, минг-минг орус, украин, къазакъ, ши-мал кавказлы халкъладан да бармакъ бла санарча бир кесеги ала бла кетелле. Ол зауаллыланы ичинде – Тинибек, Фатима, Зоя да анасыны къойнунда. Алай башла-нады къачхынчыланы къыйынлыкъдан, джарсыудан толу джоллары. Совет кърал оюлгъандан сора, ол кёзюуге да башха кёзден къараргъа онг барды. Кимин бай-лыгъы ючюн, кимин окъууу ючюн, кимин тукъуму ючюн къурутуб баргъан комму-нист джорукъдан баш алыргъа мадар та-быб, тышына кетгенлеге тёре болургъа эркинлигибиз бармыды? Хар кимге да, хар неге да керти, тюз багъа берилмей, Тюзлюк къалай хорлар?\nЗоя хапарын бардырады: «Аманны кеминде Италиягъа джыйылдыкъ. Алай-да джыл чакълы тургъан заманыбызда италиян тилде да сёлешиб тебредим. Атама «Дженерале» дей эдиле, меннге да Дзулиа. Бир кишиге хыянатыбыз бол-магъаны ючюн бизни бек сюе эдиле. Биз джашагъан юйню ханымы Пальмира: «Былайда тохтагъыз да къалыгъыз, кетме-гиз!» – деб кюрешген эди. Къалмадыкъ. Кетдик. Анам хаман: «Джангылгъанбыз, ызыбызгъа къайытайыкъ!» – деб къоймай эди. Австрияда ингилиз аскерлеге кесибиз бардыкъ. Ала уа, къолларына тюшгенлени барын, тюйюб-уруб, грузовиклеге быр-гъаб, советлеге бериб бара эдиле...\nБизни бизничалагъа къошуб, чекде тинтиб, суу джуугъанча этиб, сора мал вагонлагъа уруб, Сибирге ашырдыла. Кемеровская областны Осинники элин-де эркишилени башха лагерлеге, тиши-рыула бла сабийлени да башха лагерлеге урдула. Ой, анда бир кёб сабий къырыл-гъан эди!.. Ауругъан сабийлени барына да укол эте эдиле, ол уколладан сора ала кёб бармай ёлюб къала эдиле. Мени ау-ругъанымы анам джашырыб, джанымы алай сау къалдыргъан эди. Анамы, бирге-сине айландырыб тургъан бир къарачай кюйюзчюгю бар эди, амалсыздан аны да элчи тиширыулагъа сют бла ётмекге ау-ушдуруб къойгъан эди. Алай эте, 1946 джылны джазына джаныбыз сау чыкъды. Зонадан да башыбызгъа бош болдукъ. Ол бетон къабыргъаладан сора, кырдыкны джашиллиги бюгюн да эсимдеди. Джю-рюялмай эдим – алай къарыусуз болгъан эдим. Атама да эркинлик берилиб, элде бир фатар тутуб, бирге джашай тебре-дик. Кёб турмай, атам школда ишге джа-рашды – кочегар болуб. Устаз болургъа эркинлик бермей эдиле. Школну дирек-тору атамы билимине сейирсине эди… Сибирден 1962 джыл къайытхан эдик Къарачайгъа...»\nЗоя Томск университетни биология фа-культетин («адамны эмда джаныуарланы физиологиялары» бёлюмюн) бошагъанды. Андан сора Ленинградда (къачан эсе да атасы окъугъан шахарда) аспирантурагъа киреди. Ол кёзюуде анда Норвегиядан да талай джаш окъуй эди. Аланы бирлери Альф Граннес эди – Парижде Сорбонн университетни таууусуб, Ленинградха стажировкагъа келиб тургъан алим. Зоя бла Альф танышалла, бир-бирин джара-талла, юйленелле. Алай а коммунист джо-рукъ тыйгъычла салыб, Зоя Норвегиягъа кетерге эркинлик джангыз сегиз айдан алалады. Олсагъатда чекле бусагъатдача ачыкъ тюл эдиле.\n1966 джыл Осло шахарда Зоя кесини усталыгъы бла институтда ишлеб баш-лайды. Норвеж тилге дженгил тюзеледи, ингилиз тилни билгени да болушхан бо-лур. 1970 джыл Берген шахаргъа кёче-диле. Альф мында университетде ишлеб башлайды. Зоя да – кесини усталыгъы бла. Зоя университетни психология факультетинде 6 джылны окъуб, джангы усталыкъ да алады. Аны бла тохтамай, дагъыда юч джыл окъуб невропсихолог болады. Арт кёзюуге дери Берген универ-ситетни клиникасында ишлеб тургъанды. Кёб адамгъа болушханды. Иги усталагъа тюшер ючюн, кёб заман сакъларгъа ке-рекди. Зояны сёзю бла, болджал салмай, экинчи кюн огъуна, мени джюрегими да бек иги немча кардиолог тинтген эди…\nЗоя Орта Азиядан къачып келген къа-рачайлылагъа тюбегенин да айтады. Алай а аланы мында къалдырыр онг джокъду – къарачайлы болгъаны ючюн азаб чек-гени дуниягъа белгили тюл эсе, кеслери ёлюмден къачханбыз дегенликге, мында киши ийнанмайды – ызларына къайта-рыб баралла. «Орта Азияда таулулагъа мени айтырым, – дейди Зоя, – анда джа-шаялмай эселе, Къарачайгъа къайытыргъа кюрешсинле: эски джуртларында къал-гъанлача болурла. Къачхынчы болуб, тыш къыраллагъа ётюб, башларын джарлы этмесинле».\n«Рахатлыкъ эмда Эркинлик ючюн» атлы Халкъла арасы тиширыу Лига бар-ды. Аны Гъарб Норвегияда бёлюмюню башчысы Зояды…\nБюгюн Къарачайда бола тургъан иш-леге бек къыйналады.\n«Мен эшитген хапарла керти эселе, школлада окъуу китабла джетишмеген-ден, сабийле къарачай тилден, литерату-радан билим алалмайла. Бир къауум ата-ана уа сабийлери къарачайча окъурларын излемейди. Ана тилин, культурасын бил-мей ёсген сабий ол къарачайлы болаллыкъ тюлдю. Ол къыйын заманлада атам-анам Сибирде огъуна манга къарачай тилни сингдириб кюреше эдиле. Ана тилим манга къаллай бир джарагъанды. Аны кю-чюнден тюрк тилли халкъланы адамлары бла къыйналмай сёлешеме. Альф Граннес ондан аслам тилни биле эди. Тюрк тилни билгени себебли, ол къарачайча да ангы-лай эди. Адамны АДАМ болууу, халкъ-ны да ХАЛКЪ болууу эм алгъа тилинден, культурасындан башланады. Сабий гитче-ликден къайсы халкъны культурасы бла, тили бла ёссе – ол халкъны адамы болуб къалады. Артда аны тюрлендирген бек къыйынды. Ол себебден сабийлерин ана тилсиз къояргъа излеген уллула ангылар-гъа керекдиле: халкъны джокъ болууу тилини джокъ болууундан башланады. Мен къарачай тилни билмеген болсам, кесиме къарачайлыма деяллыкъ тюл эдим. Халкъны къырыб, кёчюрюб думп этерге да боллукъду. Зорлукъ этмегенлей, тилин-ден, культурасындан сууутуб, Джуртунда къурутургъа да боллукъду халкъны. Ёзге тарих эси, миллет сезими, ангысы бол-гъан халкъ кесин хорлатмаз, кесин сакъ-лай билир. Кёб къыйынлыкъ кёрген, алай а тас болуб къалмай бюгюнлеге джетген халкъыбыз аллай сабыр, басымлы, оюмлу халкъладан болур деб умут этеме».\nЭки джыйырма джылгъа джууукъ-лашады Зоя Норвегияда джашагъанлы. Аллай бир заманны ичинде ол ана тилин-де сёлеширге мында адам табмагъанды, къарачай тилин унутмай тургъаны да сей-ирди. Унутхан къой, джазгъанымда талай халат табыб, мени хайран этгенди. Орус, ингилиз, норвей, болгар, поляк, тюрк тилледе къыйналмай сёлешеди. Алай а туугъан халкъын, Минги Таулу джуртун эсден кетермейди. Бола тургъан ишледен хапарлыды.\n«Совет къралны чачылгъаны уллу халкъланы огъуна абзыратханды. Аз санлы къарачай халкъ сагъайыб, кесин эскериб, бирикмесе – ачыргъа боллукъ-ду. Мен кёб къралны, кёб халкъны кёр-генме, къууаныб, ёхтемлениб айтыргъа боллукъма: къарачай адебге, намысха джетген джокъду. Алай а, Къарачайны адети, адеби, намысы да тили бла бирге седирей баргъанына къыйналама…\nДагъыда барды сагъыш этер затла. Тау этеклери бизни джуртубуз болгъан бла бирге, байлыгъыбыздыла. Алайларын башха миллетли адамлагъа сатмазгъа ке-рекди. Бюгюн ачхагъа къызыб, Доммай-ны, Архызны, Тебердини башхалагъа кючлетсек, артда алайларын кюсербиз, ызына уа алалмазбыз. «Край наш поруган, и горы отняли, и мёртвым покоя в земле не дают» деб, тегейли Коста Хетагуров айтханча болуб къалмасын. Малкъар-Къарачай халкъны джурту – туризмни Меккясы боллукъ бир джерди. Бюгюн ол джерни башхалагъа сатхан – ол билиб, билмей эте эсе да – джуртун, халкъын сата турады.\nКъайсы халкъны да Халкъ этген тёрт тутуругъу барды: дини, тили, тарихи, джурту. Аладан бирин тас этгенлей, халкъ тас болуб башлайды. Джангыз миллет ангы, тарих эс, Китаб сакълайла аны. Минг-минг джылланы келген халкъ джолу бюгюнледе юзюлмесин. Тилибизге да, джерибизге да, бир-бирибизге да сакъ болайыкъ...»\nНорвегияны Берген шахарында джа-шайды ма быллай огъурлу, билимли, хал-къын сюйген, керти къарачай джюреги болгъан Зоя Граннес. Кёб джашасын ба-рыбызгъа да къууанчха.\nКатегория: Хапарла | Добавил: moonbloke (31.05.2015) | Автор: Лайпанланы Билал | Источник: http://as-alan.com/1162.pdf\nПросмотров: 365 | Теги: норвегия, карачаевцы


Орусланы Рамазанны джашы Илияс\nИлияс 1919-чу джыл алтотур (март) айны 2-де Огъары Тебердиде туугъанды. Ол 1939-чу джыл рабфакны бошагъандан сора, устаз болуб, ишлеб башлагъанды. Ол джыл огъуна Къызыл Аскерге къуллукъ этерге чакъырылгъанды. Аскерден юйюне къайтыргъа Ата джурт къазауат башланнганды. Къазауатны биринчи кюнюнден огъуна, ол къуллукъ этген танка полк душман бла урушха киргенди. Аланы дивизиялары къазауатны биринчи кюнлеринде джауну чекден джибермей, ызына ыхтырыб Кюнчыгъыш Пруссиягъа 60 километрге дери киргенди. Алайда алагъа ызларына, кесибизни чекге, чыгъаргъа буйрукъ болгъанды. Алай бла Илияс къуллукъ этген дивизия Германияны алда келген аскерин ууадых этиб, кеслери тургъан джерге къайтханды.\nАлайдан сора Илиясны танка бёлеги Калинин шахар ючюн сермешиулеге киргенди. 1941-чи джыл аууз-герги (октябрь) айда шахардан узакъ бармай орналгъан элеватор ючюн сермешиуге джау кёб аскерин джибергенди. Ол сермешиуню къызыуунда, окъ-тоб тийиб, Илиясны танкасы джаныб, экипажы кючден-бутдан сау къалгъанды. Илияс, алайда ауур джаралы болуб, госпиталгъа тюшгенди.\n1942-чи джыл алтотур (март) айгъа дери Новосибирскеде саулугъун бакъдыргъанды. Госпиталдан чыкъгъанындан сора, аны Шимал-Къыбыла фронтну 53-чю Аскеринде 132-чи энчи зенит-тоб батареягъа джибергендиле. Аны тоб бёлеги Остров шахарны къатында къазауат этгенди. Алайда Къызыл Аскер джауну дивизиясын талай айны къуршоугъа алыб тургъанды. Гитлерчиле дивизияларын къутхарыр ючюн, таймаздан самолётларын джибериб, кеслериникине хауа бла сауут-саба, ашарыкъ башха керекли затларын атыб, болушлукъ этгендиле. Совет аскерчилени башларындан да окъну-тобну къуйгъанлай тургъандыла. Илиясны расчёту былайда фашист самолётланы экисин агъызгъанында, биринчи кере «Ётгюрлюгю ючюн» медаль бла саугъаланнганды.\nЭкинчи саугъасын а, «Урушда махтаулары ючюн» медалны, эшелонларына тобла атхан самолётну атыб кюйдюргенинде бергендиле.\nАндан сора Илияс къуллукъ этген полк Киевни къатында урушлагъа да къошулгъанды. Къызыл Аскерни тизиминде джаудан къралыбызны джерин толу тазалаб, Варшава шахар ючюн урушлада да болгъанды. Висла сууну джагъасында къаты бегиген гитлерчи аскерлени къаушатхандыла. Джауну самолётлары аскерлерибизни Висла сууну ётерге къоймагъан кёзюуде, зенит тобчула фашист самолётланы агъызыр джанындан болгъандыла. Бу урушлада Илияс этген джигитлиги ючюн Польшаны бир ордени бла, «Варшаваны азатлагъаны ючюн» медаль бла да саугъаланнганды.\nАта джурт къазауатда кёргюзген джигитлиги ючюн Орусланы Илияс 13 кърал саугъа бла Баш командованиени да ондан артыкъ Бюсюреу къагъытына тыйыншлы болгъанды.\nИлияс къазауатны хорлам кюнюне дери къолунда cayyтy бла уруш этиб, Берлиннге дери джетгенди.\nКъазауат бошалгъандан сора джигит тобчу къайтыб, сюйген ишинде, школда устаз болуб, ишлегенди. Къарачайгъа къайтхандан сора, районода инспектор болуб да уруннганды, джамагъат ишлеге да тири къошулгъанды. Школлада сохтала бла, мюлкледе джаш тёлю бла тюбешиб, къазауатны кёзюуюнде аскерчилени этген джигитликлеринден хапар айтыб, патриот иннетге юретгенлей тургъанды.\nИлияс 1984-чю джыл байрым (февраль) айны 13-де ауушханды.


Газгъа уллу кёллюлюк хата келтирмей къоймаз | Электронная газета "Заман"\nАлай озгъан жылыу бла жалчытыу кезиуню эсеплери уа бир да къууандырмайдыла. Сууну исси этиучю жети приборну кеси аллына орнатханланы хатасындан газ быргъылагъа суу кетип, къышда бир ненча кёп фатарлы юй талай заманны кёк отлукъсуз тургъандыла. Тунчукъдургъан (угар) газдан да 45 адам ууланнганды, аладан, жарсыугъа, онючюсю ауушханды.\nБу шартланы тинтиу, быргъыла неда приборла газны жибергенлерини эмда адамла андан ууланнганыны сылтауу - оборудованияны техника жаны бла жумушларына къаралмагъанында болгъанын кёргюзтгенди. РФ-ни Правительствосуну 2008 жылда 21-чи июльдан 549 номерли бегимине тийишлиликде уа абонент ол ишни тамамлауну юсю бла келишимге къол салыргъа керекди. Ол болмаса, «Газпром газораспределение Нальчик» компания аны юйюне баргъан газны тыяргъа эркинди. Аны юсюне дагъыда келишимге къол салдырырча абонентни сюдге да берирге.\nСёз ючюн, былтыр Нальчикни шахар сюдю ол борчдан кёп заманны албугъартып тургъан биреуленни жууапха тартханды. Ол адам кесини, юйдегилерини, къоншуларыны да жашауларына къоркъуу салып тургъанды.\nАлгъаракълада Атажукино эмда Быллым элледе газ атылгъаны уа быллай оборудование уллу кёллюлюкге арталлыда тёзюмсюз болгъанын шарт кёргюзтеди. Биринчисинде навес тюбюнде орналгъан плитагъа къошулгъан резин шланг жиберген газ атылгъанды. Юй, зат оюлмагъанды анда, алай эки абадан адам а больницагъа тюшгендиле. Быллымда уа, ал тергеулеге кёре, ётмек бишириучю мекямда газ баллон атылып ол объектни толусунлай ойгъанды.\nЖууапсызлыкъ, уллу кёллюлюк, къоркъуусузлукъну жорукъларын сансыз этиу уллу хатагъа келтирирге боллукъду дейдиле «Газпром газораспределение Нальчик» компанияны специалистлери. Аны себепли газ оборудованиягъа службаны адамлары кезиу-кезиу къарап турургъа керекдиле. Ол алай болур ючюн а аланы ишлерине чырмаулукъ этмезге, сагъынылгъан келишимге да къол салыргъа тийишлиди.


«Сабыр акъыллы, жууукъ-тенг жюрюте билген жаш эди бизни Хасан» | Электронная газета "Заман"\n«Сабыр акъыллы, жууукъ-тенг жюрюте билген жаш эди бизни Хасан»\n6 ноября, 2018 - 08:00\nАдам кеси сайлайды кесине шуёхну. Аны уа заман къояды анга. Жашау жолунгу саркъыуунда керти тенгинг, таймай, аман-иги кюнюнгде да жанынгда табылыр. Жалгъанла уа – ауаналача, кезиуден-кезиуге бугъа турурла.\nХасанны таныгъан а, аны бла шуёхлукъ жюрютген а кесин керти насыплыгъа санагъанды. Мен, къашхатаучу жаш, алгъаракълада дуниясын алышхан Улбашланы Хусейни жашы Хасанны юсюнден айтама. Ол 1953 жылда Къыргъызстанны Ош областыны Ивановка элинде туугъанды. Орта школну 1971 жылда Къашхатауда бошагъанды. Ол жыл окъуна Къабарты-Малкъар къырал университетни эл мюлк факультетини «Зоотехния» бёлюмюне окъургъа киреди. Беш жылдан, аны айырмалы бошап, Огъары Жемталада «Сукан Суу» колхозда зоотехник болуп ишге тохтайды.\nАнда уруннганы къадар тау жайлыкълада, ара мюлкню ёзенледе къошларында болгъанды, малланы санауун бардыргъанды, кёп тау жолну жаяу къыдыргъанды. Къойчула, тууарчыла бла къошда да къалыргъа тюшгенди. Ишини бютюн къыстау заманы уа кюзде малланы элге жыйгъан кезиу эди. Аланы санап, ырахынларын тохташдырып, багъыу амалланы буюргъанды.\nОгъары Жемталаны ара мюлкюнде юч жыл ишлегенден сора Хасанны Къашхатаугъа кёчюредиле, Совет районну зоотехник-инспектору этип. Энди жаш специалист битеу районну ууакъ аякълы маллары ючюн жууаплыды.\nМында да Улбаш улу кесин иги жаны бла кёргюзтеди. Оноучула анга эс бурмай къоймайдыла. Районнга эл мюлк продукция хазырлау жаны бла тынгылы инспектор керек болгъанда, иш кёллю, ангылаулу адам изленнгенде, Хасанда тохтайдыла эм аны ары кёчюредиле.\nКъашхатау - район арады, эм уллу элледен да бириди. Анда ара мюлк да уллуладан бирине саналады. Ары тынгылы оноучу керек болады. Биягъы район таматала, оноулашадыла да, ол ишни Улбаш улугъа буюрадыла. Энди Хасан «Къызыл Малкъар» колхозну председателиди. Ол заманда анга жаланда отуз жыл толгъанды. Жаш, хар замандача, ишни къолгъа къаты алады. Колхозну Прохладна, Терк районлада жерлери бар эдиле да, алада будай, нартюх, башха мирзеу ёсдюредиле. Дагъыда ол жанында кёп мал аш да хазырлагъандыла. Хасаннга ары да терк-терк барыргъа, кечелерин да анда кёп кере ётдюрюрге тюшгенди.\nКолхозда ол заманда сауулгъан, къысыр малла тургъан юч ферма бар эди. Дагъыда къойла, атла да болгъандыла. Алагъа кёп мал аш керек эди. Аны хазырлау баш борчладан бири эди. Нартюхню силосха оруу, бичен хазырлау башланса, колхозну председателине кече окъуна тынчлыкъ болмагъанды. Жыйындан-жыйыннга ётюп: «Ы, маржа, бу ариу кюнлени хайырланайыкъ. Биченнге жауун жетдирмей жыяйыкъ. Мал ашыбыз жетмесе къыйналырбыз. Колхоз барыбызны да мюлкюбюздю»,-деп, ангылатыу ишни бардыргъанды.\nКъара ишден да артха турмагъанды. Биченчи жыйыннга барса, дырын да жыяр эди, чалгъычыланы ызларындан туруп, чалып тебирер эди. Бир жол, тау жайлыкъладан келе, эл башында абадан киши чала тургъанын кёреди. Анга къайтып, къапталын тешип, эки сагъат чакълы анга болушуп кетгенди.\nКъолунда ишлегенлеге, тилей аллына келген кимге да болушмай къоймагъанды. Хасан дуниядан кетгенде, узакъ эллерибизден дууасына бир тиширыу келип, кёп жилягъан да этип: «Баш ием ауушуп, юч сабий бла къалгъанымда, ол манга сауулгъан ийнек берген эди. Къаллай бир болушлукъ эди бизге. Аллах аргъы дуниясын жаннет этсин»,- деп, кёп ариу сёз айтып кетгенди.\nУлбаш улу ара мюлкге ючюнчю жыл оноу этгенде, ол ахшы кёрюмдюлери бла районда колхозланы араларында биринчи жерге чыгъады. Ол заманнга мюлкде 1500 тууар, 400 сауулгъан ийнек, 2000 къой, 150 ат, дагъыда юч жюзден артыкъ тана, анга кёре бузоула да бар эдиле. Колхозчула жерчилик бла да кюрешгендиле. Башында сагъыннганыбызча, нартюх, будай, арпа, тахта кёгетле ёсдюргендиле.\nФевраль айдан башлап Хасан колхозну жерлеринде къаллай бири сюрюллюгюн, анга не салынырыгъын, не техника керек болгъанын, къаллай бир отлукъ къоратыллыгъын санап, хазыр этип болгъанды. Анга кёре уа малны, мал ашны къайгъысы этилгенди. Бу ишде уа анга баш агроном Хоханаланы Валерий, зоотехник Улбашланы Юсюп, баш инженер Геуукланы Юра, завфермала Чеченланы Тахир, Айшаланы Самат, Батчаланы Магомет, Чеченланы Алий, механизаторла Керменланы Абдул-Керим, Мокъаланы Хусей, Батчаланы Мухаммат-Алий, Османланы Солтан, Гажонланы Къанамат билеклик этгендиле. Аладан сора да ийнек сауучула Атабийланы Керимни, Зоя Бурниеваны, Къайгъырмазланы Халиматны, Черкесланы Хасанны, Жантууланы Халимни, водительле Анахаланы Сарбийни, Чеченланы Мухадинни, Керменланы Сагитни, Уяналаны Ахматны эм кёп башхаланы къыйынлары айтып айтмазча уллуду.\nАла эдиле Хасанны оноуу бла хар эрттен сайын фермалагъа барып, ийнек саууп, сютню къыралгъа ётдюргенле. Танг аласы бла тенг туруп, кече къарангысына дери жер сюрюп, мирзеу ёсдюргенле, мал аш хазырлагъанла. Мюлк тамата хар заманда алагъа таяннганды.\nМа аланы жигерликлерини, председательни да тюз оноу этгенини хайырындан «Къызыл Малкъар» колхозгъа обкомну кёчюрюлюучю Къызыл Байрагъы берилгенди. Ол а республиканы оноучуларыны жанындан уллу сый эди. Хасанны намысы таматаланы, жамауатны арасында да уллу жюрюгенди. Аны кёп кере район Советге депутатха айыргъандыла. 2005 жылда уа КъМР-ни Парламентини депутатына да сайланнганды. Анга «КъМР-ни эл мюлкюню сыйлы къуллукъчусу» деген ат аталгъанды, ол «Урунууну ветераны» майдалгъа эмда кёп башха саугъалагъа тийишли болгъанды.\nКолхозну председатели, ары дери уа Эл мюлк министерствону инструктору, Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары, районну эл мюлк управлениясыны таматасы болгъан заманлада Хасанны ишни къурау жаны бла хунери бютюнда бек ачыкъланнганды. Биргесине ишлегенле, нёгерлери аны ол шартын хар заманда чертедиле.\nШуёхлары да кёп эдиле аны. Керти шуёхлары. Ала дуниядан кетген тенглерин дайым эсгергенлей турадыла. «Бир классда окъугъанбыз. Ол айырмалыладан бири эди. Спорт бла кюрешгенди, школ жашаугъа тири къатышханы ючюн комсомолну комитетине да айырылгъанды. Ол заманда окъуна аны къураучу хунери бар эди. Сабыр акъыллы, жууукъ, тенг жюрюте билген, миллетин сюйген жаш эди бизни Хасан»,-дейди Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары Къазийланы Анатолий.\nЧерек районда ветеран организацияны таматасы Чеченланы Георгий а былай къошду: «Хар заманда эсибизде турлукъду. Тынгылы тенг. Мен андан иги да тамата эдим. Болсада уллу къарындашымача хурмет этгенме. Аны дуниядан кетгенине шёндю да ийнаналмай турама. Эшикни ачып, хар замандача, къалайса Жора, деп кирип келлик сунама. Къонакъбайгъа уа аныча халал адамны излеп турсанг да, тапмазса. Сунмай тургъанлай дуниясын алышып, ахлусун, тенгин да жарсытхан эди».\nЗаман, къырал да тюрленнгендиле. Ара мюлкле да чачылдыла,тарыхда къалдыла. Алай ол халкъыбызны жашаууну бир кезиую эди, аны себепли ол жылланы Улбашланы Хасанча ахшылары эсде къалырла.


Эльбрусоид :: Форум :: КЪAРAЧAЙ-МAЛКЪAР МИЛЛЕТ БAЙРAКЪ\n[b:a1eae60ff1]КЪAРAЧAЙ-МAЛКЪAР МИЛЛЕТ БAЙРAКЪ[/b:a1eae60ff1] [img:a1eae60ff1]http://i50.tinypic.com/2edw554.jpg[/img:a1eae60ff1] Къaрaчaй-Мaлкъaр Миллет Бaйрaкъдaгъы тaмгъaны тaмыры, Кaфкaздa Къaрaчaйны эм эски эллеринден бири Къaрт-Джурт элде тaбылгaн, юсюнде джaзыулa эмдa тaмгъaлa болгъaн, xиджри 1107, милaди 1695 джылны кёргюзген, эртде зaмaндaн къaлгaн бир эсгертме тaшдaн келеди. Тaшны юсюнде Aрaп тилде емдa Aрaп xaрифле блa джaзылгъaн Къaрaчaй-Мaлкъaр тилде джaзыулa бaрдылa. Тaшны бетинде, ёрге джaнындa Aрaп тилде; ?Aллax, Муxxaмaд, дaгыдa тёрт уллу xaлифни aтлaры: Aбубекир, Умaр, Осмaн, Aлий? деб джaзылгaнды. Тaшны энишге джaнындa Aрaп xaрифле блa Къaрaчaй-Мaлкъaр тилде ?Бюгюн Мaнгa, Тaмблa Сaнгa? деб джaзылгaнды. Бу эки джaзыуну ортaсындa уa бир тaмгъa бaрды. Бу тaмгъa, бaйрaкъдaгъы тaмгaны тaмырыды. Къaрaчaй-Мaлкъaрлы илму aдaмлaны aйтxaнлaрынa кёре; тaмгъaны эм тышындaгъы тёгерек недa къуршоу aлaмны, козмосну кёргюзеди. Тёгерек белгини ичинде xaр бир къыйыры къынгыр сызылгaн тёртгюл; суу, от, топурaк эмдa xaуaны, aлaй демеклик дунияны кёргюзеди; тёртгюлню xaр бир мюйюшю дa дунияны тёрт джaнын белгилейди. Тaмгъaны ортaсындaгъы къуршоу блa aны ичиндеки Минги Тaу белги уa aтa джуртубуз Кaфкaз блa Къaрaчaй-Мaлкъaр xaлкъыбызны кёргюзеди. Эм axыры, бaйрaкъны бетиндеги джaшил бояу; тaбигъaтны, джaшaуну, тынчлыкъны, мaмырлыкъны, берекетни, aшxы иннетни, aдеб-нaмысны; дaгъыдa сыйлы Ислaм динибизни белгилейди. [img:a1eae60ff1]http://www.kamatur.org/images/stories/esgertme_tas_01.jpg[/img:a1eae60ff1] [img:a1eae60ff1]http://www.kamatur.org/images/stories/esgertme_tas_02.jpg[/img:a1eae60ff1] http://vimeo.com/user2753144\n[b:9e8bf192c5]БАЙРАКЪ НЕГЕ КЕРЕКДИ? Билaл Лaйпaн[/b:9e8bf192c5] ?Байракъсыз Эл ? бёрксюз эркиши, джаулукъсуз тиширыу? дегендиле бизни ата-бабаларыбыз. Бизни халкъ ёмюрде да байракъсыз болмагъанды. Уллу халкълада джюрюген миллет белгиле ? Флаг, Герб, Гимн ? бизни тилде кеслерини атлары бла джюрюйдюле: Байракъ, Тамгъа, Орайда. Кертиди, Байракъ бир алыннганы бла тюрленмей къалмагъанды. Халкъ ислам диннге кёчгенден сора, меджисуу заманлада джюрютген Байрагъын ?харам? этгенди. Ай бла джулдуз неда джашил бояу Байракъда болмай къалмайды энди. Аны кибик, тюрк къауумланы тотем белгилерин ? бёрю, барс дегенча джаныуар суратланы ? байракъда кёрюнюулерин ислам дин огъурамайды. Алай болса да, миллет белгилеринде аланы сакълагъан тюрк халкъла бардыла алкъын. Байракъны къабыл этген сагъатда талай затха къарайды Халкъ. Амалсыз кёрюнюрге керекли шартла: халкъны дини, джурту, тарихи. Алай бла, Байракъ мийикде чайкъала, хар ёсюб келген тёлюге эсгертгенлей турады: ?Бил, Сакъла, Къору Дининги, Джуртунгу, Тарихинги!?. Байракъ миллет ангыбызны, тарих эсибизни къозгъагъанлай турады. Мен тюрк халкъланы къурултайларында, Европа халкъланы конгресслеринде бола тургъанма. Хар бир халкъны келечиси миллет байрагъы бла болгъан сагъатда, энгишге къараб, байракъсыз олтургъанла Къарачай-Мaлкъaрлыла эдиле джангыз. Байракъсыз туруугъа тамада тёлю юреннген да болур ? къыйын заманлада кърал аланы ?миллетчи?, ?умметчи? атла атаб, азаб чекдире тургъанды. Джетиб келген джаш тёлюню уа кёлюн аман этмезге керекди. ?Бизни байрагъыбыз джокъмуду, биз халкъ тюлбюзмю?? деб сорсала джаш-къушла, алагъа джууаб бармыды? Огъесе, кърал байракъны ёрге тутуб, буду бизни байрагъыбыз дебми турайыкъ? Арабдагъы араб байракъны, Тюркдеги тюрк байракъны, Америкадагъы американ байракъны, Орусдагъы орус байракъны ёрге тутубму айланайыкъ? Бизни, бютеу дунияда къарачайлыланы, бирикдирген белгибиз-байрагъыбыз болмаса, сора къаллай халкъбыз биз? Джер джюзюнде джашагъан черкеслиле, къайда да бир байракъны ёрге тутадыла. Бизде уа ? бир терсакъыл чыгъыб, ?бизге байракъ неге керекди? Джашагъан къралыбызны байрагъыды бизни байрагъыбыз? деб тохтар. Ол кесин бир уллу политикге-сиясетчиге санайды. Аллай насыбсызланы, ?акъыл токъмакъланы? Тюркде да, Орусда да, Америкада да, Шамда да кёре келгенме. Ала сабийлерин да юретмейдиле къарачай тилге. ?Кърал тилни билселе болду ? джашауларына ол керекди?. Бу къауум адам байракъ къайгъылы, джурт-тил къайгъылы тюлдю. Быланы тарих эслери, миллет ангылары къарыусузду. Сёлеше башласала уа, къалгъанланы ?джукъбилмезле? этиб, кеслерин халкъны ёкюллерича кёргюзтюрле. Байракъ ? ол халкъны белгиси, бети болгъаны бла къалмай, халкъны сакъланырына, джашарына себеб болады. Джаш тёлюню миллет ангысын, тарих эсин къозгъагъанлай турады. Аны ючюндю дунияда байракъсыз халкъ болмагъаны. Чечен, юнгюш (ингуш), адыг (черкес), ногъай, кърым татар...тизиб барыргъа боллукъду. Джангыз Къарачай-Мaлкъaр халкъды байракъсыз тургъан. ?Байракъ неге керекди??, ?Ана тил неге керекди?? деучюлени заранларынданды бизни бедишлик болуб тургъаныбыз. Къарачай-Мaлкъaрлыла, биз Халкъ эсек, дунияны тёрт джанында джашасакъ да, къайсы къралда турсакъ да, бир Байракъны, Къарачай-Мaлкъaр Байракъны ёрге тутаргъа керекбиз. Байракъ ? ол бир бош къумач джурун тюлдю, ол бизни бирикдирген Кючдю. Бу иннетге хайыр болмагъан да, заран болмазгъа керекди. Байракъ а, эртде-кеч болса да, ёрге тутуллукъду, барыбызны да бирикдире чайкъаллыкъды.


Баш сурам - салыннган борчланы белгиленнген болжаллада эмда качестволу тамамлау. | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nКъМР-ни Башчысыны къуллугъун болжаллы халда толтургъан Казбек Коков «Контроль сагъатны» чеклеринде КъМР-ни Правительствосуну башчылары эмда район администрацияланы оноучулары бла кенгеш бардыргъанды. Анда сёз республиканы жолларыны юсюнден баргъанды. Ол санда регион эмда муниципал ызланы къурулушлары, алагъа ремонт этиу къалай баргъанына, «Къоркъуусуз эмда тынгылы автомобиль жолла» миллет проектде белгиленнген ишле къалай толтурулгъанларына къаралгъанды.\nКъабарты-Малкъарны жоллары 9 минг километрден асламдыла. Кенгешде билдирилгенича, аланы айнытыугъа эмда тапландырыугъа быйыл республикалы жол фонддан 3 миллион сом чакълы къоратыргъа белгиленеди. Муниципал жол фондланы къураргъа уа жер-жерли самоуправление органлагъа субсидия халда 758 миллион сом биринчи кере берилгенди.\nБюгюнлюкде келишимлеге тийишлиликде Прохладный бла Майский шахарлада орамла жангыртылып бошалгъандыла. Нальчик, Бахсан шахарлада, Бахсан,Урван, Элбрус, Черек эмда Терк районлада жолланы бир-бир жерлеринде асфальт алышындырылгъанды.\nКенгешде дагъыда «Шёндюгю шахар болумну къурау» федерал программа жашауда къалай бардырылгъанына къаралгъанды. Бюгюнлюкде республиканы бир жолгъа 32 муниципал къуралыуунда 28 майдан, 145 арбаз тапландырыла турадыла. Ол санда Нальчикде «Александровка» тийреледе терек бахчаны, Къырал концерт залны аллында майданны, Бахсанда солуу паркны, республиканы башха эллеринде бла шахарларында талай объектни айбатландырыу жаны бла ишле бардырыладыла.\nАхырында 2019 жылгъа белгиленнген жумушланы заманында тамамланырларын жалчытыргъа, аланы качестволарына контрольну кючлендирирге деп аллай борч салыннганды.


Картридж 13 мм для HIFU-A, ARVOKA 18 000 руб. Картридж 1,5 мм для HIFU-A, ARVOKA 18 000 руб. Картридж 4,5 мм для HIFU-A, ARVOKA 18 000 руб. Картридж 3 мм для HIFU-A, ARVOKA 18 000 руб. Картридж 8 мм для HIFU-A, ARVOKA 18 000 руб.


Жашау журтла эм башха объектле жылыусуз къалмазларына къайгъыра | Электронная газета "Заман"\nЖашау журтла эм башха объектле жылыусуз къалмазларына къайгъыра\n29 июля, 2020 - 08:27\nКёп болмай КъМР-ни Къурулуш эм жашау журт-коммунал мюлк министерствосунда кенгеш бардырылгъанды. Анда сёз жылыу бла жалчытхан организацияланы 2020-2021 жыллада кюз - къыш кезиуге хазырлауну юсюнден баргъанды.\nВедомствону таматасы Алим Бербеков, тюбешиуню ача, бу жаны бла соруулагъа тынгылы къарарча республикалы комиссия къуралгъанын да билдиргенди.\n-Быйыл объектле къыш сууукълагъа хазыр болурча 634 миллиондан аслам сом бёлюннгенди. Аны бла бирге шахар округла бла муниципал районланы администрациялары 128 миллион 420 минг сом багъасына эсепде болгъан объектлеге тынгылы ремонт бардырлыкъдыла. Ол санда жашау журт-коммунал предприятияла бла организацияла да кеслеринден 267 450 минг сом къошумчулукъ этерикдиле, дегенди Алим Бербеков.\nБюгюнлюкде тийишли ишлени бардырыргъа жер-жерли бюджетледен ахчаны 63 проценти берилгенди. Предприятияла бла организацияла да 60 процент чакълы къоратхандыла.\nМинистр сууукъла келгинчи кёп фатарлы юйле сылтаусуз болургъа кереклерин, бюгюнлюкде аланы жалан 70 процентлери хазыр болгъанларын да айтханды. Дагъыда жарсытхан сорууладан бири - тынгылы ремонтха жыйылгъан ахчаны ёлчеми 49,6 процентге жетгени, ол а саулай къыралда орта эсепден да аз болгъаны болгъанды.\n- Къыш кезиуге 389 котельнядан жалан 279-су неда 71,7 проценти хазырды. Жылыу баргъан 476 километр сетьледен да 312 километри сылтаусузду дерчады. Саулай алып айтханда, бюгюнлюкде комплексде инженер инфраструктура 60 процентге тозурапды. Анга да къарамай, бёлюмде къармашханла, борчларын тамамларгъа итине, графикден кеч къалыргъа тюшселе да, кемчиликлени кетерирча участкалада къыстау ремонт бардырадыла, деп къошханды министр.\nКенгешни ахырында специалистле сюзюлген соруула бла байламлы оюмларын билдиргендиле эм эсгертиуле да этгендиле.


Патрик Мелроуз 1-10, 14 сезон 1, 2, 3, 4, 5 серия на русском смотреть русский сериал онлайн\nВсе сериалы » 2019 » Январь » 10 » Смотреть Патрик Мелроуз 1-10, 14 сезон 1, 2, 3, 4, 5 серия на русском русский сериал онлайн\nТелевизионный зарубежный сериал Патрик Мелроуз 1, 2, 3, 4 сезон 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24 серия на русском языке представляет:\nТакими выдадутся 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 серия сериала Патрик Мелроуз 5, 6, 7, 8 сезон на русском. Телефильм был выпущен в 2019 году и ниже вы сможете просмотреть все серии.\nСериал Патрик Мелроуз смотреть онлайн в русской озвучке:\nРусский сериал Патрик Мелроуз 1 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 2 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 3 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 4 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 5 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 6 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 7 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 8 серия смотреть в русском переводе онлайн.\nРусский сериал Патрик Мелроуз 9 серия смотреть в русском переводе онлайн.


Башхаланы жарсыуларына уллу кёллю болмау | Электронная газета "Заман"\nЖарыкъ ингирни "Феникс декор" агентство эмда жаш адамланы къаууму КъМР-ни Граждан обществону институтлары бла байламлыкъла жюрютюу эмда миллетлени ишлери жаны бла министерствосуну себеплиги бла саусуз къызчыкълагъа бла жашчыкълагъа къолларындан келген болушлукъну этер муратда къурагъандыла. Аны ючюн алгъаракъладан окъуна социал сетьледе жандауурлукъ акция бардырлыкъларыны юсюнден билдиргендиле. Билетле къурап да сатхандыла.\n-Бизни акциябызгъа къатышыргъа сюйгенлени саны ал эки-юч кюнде окъуна иги кесек болгъанды. Къысха заманны ичинде иги кесек билет сатылгъанды. Бюгюн а аланы алгъанлагъа эмда башха болушлукъ этгенлеге ыразылыгъыбызны билдирир ючюн чакъыргъанбыз бери. Бизни этгенибиз эслеринде къалыр ючюн хар бирине саугъачыкъ да хазырлагъанбыз,- дегенди министерствону жаш тёлю бла ишлеу жаны бла арасыны директору Марина Кушхова.\nОл республикада жан аурута билгенле кёп болгъанларын уллу ыразылыкъ бла айтады. «Билетлени сатып бошагъаныбыздан сора да, танышларыбыз, шуёхларыбыз, аны къой - бизни ёмюрлеринде кёрмегенле, бютюн да бег а жаш адамла, келип, акциягъа бизни да кошугъуз деп тилегендиле. Бирлери ахча, башхалары суусап суула, ючюнчюлери кеслери хазырлагъан татлы ашарыкъла келтиргендиле»,-дейди Марина.\nЮридический илмуланы кандидаты Асият Тлупова саусуз сабийлеге болушлукъ этерге керекди деп эшитгенлей, олсагъат акциягъа къошулгъанды. «Кесимде да гитче жашчыкъ ёсюп келеди. Жашауда аз тюрлю болмайды. Аны себепли бюгюн эртте къобуп, бу сиз кёрген пироженоелени, печеньяланы да кесим биширгенме. Билетледен жыйылгъан ахчагъа уа интернатха, сабий садха да спорт керекле аллыкъбыз»,- дегенди ол.\n"Ностальжиге" келгенлени алларында республикада атлары кенг белгили артистле жырлагъандыла, ярмарка ишлегенди, жаш дизайнерлени, сурат алыучуланы, художниклени ишлери да сатылгъандыла. Аладан тюшген ахча да сабийлеге къоратыллыкъды.


Шкок от (порох) этиу - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКъарачайда отну (порох) бек эртде заманлада огъуна эте билгендиле. От этиулери башха джерледе тюбемеген энчи лагъым бла болгъанды. Къурамы юч затды: залыкъылды, къая от, тал терекни кёмюрю. От этиуге залыкъылдыны къуру чирчиги джарайды. Чирчикни чагъарыны аллы бла, бассанг джау чыкъгъан, бишген заманын мараб алай джыйгъандыла. Башха чирчиги, не чапырагъы, не тамыры джарамайды. Экинчи къурам юлюшю – къая от. Къая от тытыргъа ушаш болады. Ол мумий эмда джууа къаяда ёсгенча, тешикледе, таш джарылгъанлада да битеди. Къаялада догъурача болуб, гырт-гырт чыгъады, бир-эки джумдурукъ тенгли болуб ёседи.\nКъая отну букъусу да болады. Алай а къая отну кристалл джылтырауукъ къатычыгъын джыйгъандыла. Ол Хурзук тёгерекде къая тюбледе, дорбунлада, къая тешикледе артыкъ кёб тюбегенди. (Бу хапарны айтхан Ислам, «сера/sera» магъадан бла «къая отну» бир-биринден башхалатады. Къая отну илму-химия атын табалмагъанма). Залыкъылдыны чирчиги бла къая отну бир-бирине къошуб, чоюннга салыб, къатышдырыб, булгъанма этиб къайнатхандыла. Залыкъылды чирчик бла къая отну юлюшлерин тенг этгендиле неда чирчик бираз артыкъ болгъанды. Булгъанма бирча сары болуб, кёмюк чыкъгъынчы къайнаб, какча болгъанды. Сора какга (булгъанмагъа) тал терекни кёмюрюн къошхандыла. Къошулгъан кёмюр какны ёлчеминден тёртден бирге джууукъ юлюш болгъанды. Талны кюлюн тюл, кёмюрюн къошхандыла. Талланы да бу ишге джараулусу чегет тал (осина) бла суу тал (верба) болгъанды. Агъач кёмюр булгъанмада эриб, булгъанма джармача болады. Сора аны бла от этиу бошалады, от хайырланыргъа хазыр болады.\nШкок окъгъа къоргъашын керекди. Къоргъашын Уллу Къарачайда керек болгъаныча бир табылгъанды. Тынч эм джууукъ алыннган джери Худес суугъа джетмей, Къарт-Джуртдан эки-юч къычырым тёбен болгъанды. Алайда, 1891-чи джыл, магъадан къазгъан Эльбрусский элчик къуралыб, къазмадан къоргъашын чыгъарыб тургъандыла. 1975-чи джыл къоргъашын бошалгъанды. Бурун къарачайлыла Ысхауат сууну эмда анга къошулгъан Мушт сууну къулакъларында къоргъашын табхандыла.


Илмуну жолунда биринчи атламла | Электронная газета "Заман"\nИлмуну жолунда биринчи атламла\n«Сириус» битеуроссей сабий арада «Уллу чакъырыула» деген ючюнчю билим бериу программа бошалгъанды. Анда «МИСиС» миллет излем технологиялы университети къурагъан «Жангы материалла» деген проектге саулай Россейден отуз школчу къатышхандыла. Ала сагъынылгъан вузну алимлерини бла преподавательлерини болушлукълары бла «Материаловедениядан» алты проект хазырлагъандыла.\nАладан бири - «Электрохимия конденсаторну мурдорунда электрокючню жыйыу». Аны ишчи къауумуна Терек шахардан жерлешибиз, онунчу классда окъугъан Алина Куашева, Москвадан Максим Дюжиков бла Никита Иванов, Нижегородск эм Новосибирск областьладан Виктор Семериков эм Дмитрий Меняйлов киргендиле. Бир айны ичинде жаш алимле тюрлю-тюрлю материалланы къурамларын, къалай ишлегенлерин эм неден жарашдырылгъанларын да тинтгендиле.\nБелгилисича, жангы материала бюгюнлюкде технологияланы айнытыуда баш магъананы тутадыла. Мындан арысында да школчула «Уллу чакъырыула» деген проектде хазырлагъан ишлерин «МИСиС» лабораториясында бардырыргъа онг табарыкъдыла. Андан сора да, жаш адамланы 2020 жылда жаз башында НИТУ-де «75-е Дни науки» илму-излем конференциягъа къатышыргъа чакъыргъандыла. Алагъа вузну илму жыйымдыгъында ишлерин басмаларгъа да онг берилликди.\n21.08.2019 - 08:22 → Уллайгъанлагъа – шёндюгю компьютер технологияланы\n17.07.2019 - 09:48 → Сабий садланы къурулушларыны болуму бла шагъырейленнгендиле


Хайырланыучулагъа - налогланы юсюнден толу хапар | Электронная газета "Заман"\nХайырланыучула мюлк, тюшюрюлген файда ючюн эм башха налогланы къалай тёлерге боллугъун, аны тындырыу болжалын, ол неда бу муниципалитетде болгъан льготаланы, ставкаланы, къагъытланы да къалай жарашдырыргъа кереклисин билликдиле. Специалистле алагъа ведомствону бёлюмлеринде гражданланы жумушларына къалай къаралгъанына багъа бериу системаны юсюнден айтырыкъдыла, оюмларын да сурарыкъдыла. Дагъыда талай темаланы юсюнден семинарла бардырлыкъдыла.\nАкциягъа къатышыргъа сюйгенле ФНС-ни интернет-сайтында «Энчи кабинетге» кирип регистрацияны ётерге керекдиле. Ары келгенде уа къолларында шагъатлыкъ этген документлеринден бири болургъа керекди.


Алийланы Солтан - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nАлийланы Чорнаны джашы Солтан «Къарачайны джангыргъан кюню» деб, орузламагъа джазылыб, республиканы кърал байрамыча белгиленнген кюн туугъанды. Сагъыш этсенг, Солтан ол къууанчны келтирирге уллу юлюш къошарыкъ къауумну бири болур ючюн джаратылгъанды, дерчады. Алай эсе уа аны аты тарихде, къадамача, ишленнген эсгертмеден да кёб джашарыгъына ишек джокъду.\nСолтан 1940-чы джыл Элкъушда школну махтау грамота бла бошаб, Микоян-Шахарда педрабфакга окъургъа киреди. Къазауат башланырны аллы бла Гитче Къарачай районнга къайтады. Колхозда учётчик, налог агент, связны бёлюмюню тамадасы, Элкъуш эл Советни секретары къуллукълада ишлейди. Андан сора аны Советге председателге сайлайдыла. Кесине да 17 джыл болгъан эди. Саулай Къарачайда аллай джууаблы къуллукъгъа тюшген эм джаш адам болады. 1943-чю джылны ал айларында «Колхозник Карачая» деб, авиаэскадрилья къурарча бир ачха джыйыуну хакъындан башламны да биринчи ол баямлайды. Партияны райкому аны къабыл этиб, февралны 5-де бегим алады. Солтан кеси 200 минг сомну джыйыб береди.\nРайонда джашагъанланы ол ашхы ишлерини уллу магъанасын билдире, 1943-чю джыл майны 15-де И. Сталинден Бюсюреу телеграмма келеди. Гитче Къарачайны тамадалары Алий улуну къурау ишледе болумун ангылаб, политика-джамагъат къуллукъгъа кёчюредиле. Ол джылны июнь айындан башлаб, халкъыбызны джуртундан кёчюргюнчю комсомолну райкомуну секретары болуб турады. Къазахстанда да ангылайдыла аны ишге башчылыкъ этерча асыулу шартларын. «Пахта-Арал» деген мамукъ ёсдюрген уллу колхозда кадрла джаны бла тамадагъа саладыла. Сталин ёлгенден сора, билимин, фахмусун, къарыуун аямай, миллетибизни комендантланы зорлукъларындан къутхарыр ючюн кюрешеди. 1956-чы джыл, Къазахстанны Ильич районунда джашагъан къарачайлыла, Кавказгъа къайтыу бла автономиябызны джангыдан къурауну юсюнден иш башланнган сагъатда, ол затлагъа оноу этерге КПСС-ни Ара комитетинден келген Ивлевге тюберге делегация къурайдыла. Оноучугъа тюберге баргъан келечилени тамадалары да Солтан болады.\nЧыгъармачылыкъ ишге школда окъугъан заманында огъуна тырмашыб башлайды. Орджоникидзе (эндиги Ставрополь) крайда «Сталинских ребят» деген газетни юнкору болуб турады. Депортацияны джылларында да публицистикагъа магъана бергенин къурутмайды. Къазахстанда чыкъгъан «Хлопкороб» деген район газетни, «Южно-Казахстанская правда» деген область газетни, «Правда Казахстана» деген республикан газетни, «Советское хлопководство» деген бютеусоюз газетни штатдан тышында корреспондентлери болады.\n1957-чи джыл, джуртубузгъа къайтхандан сора, журналистиканы кесине баш иш этеди. «Къызыл Къарачай» газетде ишлейди, область радиону диктору болуб да турады. Быланы тышында да, Къарачай-Черкесияда литература бирлешликде творчество джаны бла джумушлагъа тири къошулады. Саулугъу къыяулу болуб пенсиягъа чыкъгъанлай, миллетни фольклорун сакълауну кесине джашау нюзюр этеди. Тюзю, 1943-чю джыл башлагъан эди аууз творчествобуз бла байламлы материалланы джыйыб. Джыйырма джылдан къарачай нарт сёзлени китабын биринчи кере чыгъарады. 1984-чю джыл эл берген джомакъладан къуралгъан биринчи китабны да Алий улу басмалайды.\nСолтанны илму-излем, миллетни тил, тин байлыгъын сакълау бла байламлы ишлери быладан сора да бардыла. Айтыргъа, ол сабий фольклорну, фразеология эмда синонимлени сёзлюклерин, акъылман сёзлени китабла этиб чыгъарырча къол джазмаланы хазырлагъанды. Алагъа дери да, 1970-чи - 1980-чы джыллада, къарачай-малкъар-орус лексика сёзлюкню джарашдырыугъа уллу юлюш къошады. Ол 1989-чу джыл Москвада китаб болуб чыгъады. Алий улу тындыргъан быллай уллу ишлени тергеб къарасанг, бюгюннгю илму учреждениеледе бир бёлюм, бир сектор этелмезликни баджаргъанды, дерге боллукъду.\nАны джашау джолу, творчество ишлери Нарсана бла къысха байламлыдыла. Солтан 1920-чы джыл дуниягъа белгили Нарсана шахарда туугъанды. Къарачай округну аралыгъы Нарсанада болгъанды, ызы бла Гитче Къарачай районну администрация учреждениелери алайда тамал саладыла. Миллетибизни джангы тарих джолу анда башланнганы ючюн Солтан бу шахарны артыкъ да бек сюе эди, кесин нарсаначыгъа санай эди. Артда, кёб джылла озгъандан сора да, ары къайтады.\nАнда джашагъан заманында, джамагъат ишлеге башчылыкъ этиуде джетишимлери бла, къуру ахлуларына болуб къалмай, курорт шахарланы барында да атын махтау бла айтдырады, къайда да аны сёзюне, оюмуна магъана бере эдиле. Кесини бу огъурлу ишин 35 джылны мындан алгъа башлагъан эди да, керти дуниягъа кетгинчи ол дараджасы сакълана эди. Эм аллында, 1970-чи джыл, Алий улуну башламчылыгъы бла, къарачай сабийледен 5 спорт команда къуралады. Ала Нарсанада спартакиадагъа къошулуб, биринчи орунлагъа тыйыншлы боладыла, кубок аладыла. Ол кёзюуледе шахарда тарих бла культураны эсгертмелерини Джамагъат советине эмда шахар администрацияда «Почётный гражданин Кисловодска» деген сыйлы атны атагъан Халкъланы шохлугъу институтну попечитель советине членнге аладыла. «Родное Ставрополье» деген халкъ къозгъалыуну къурауну хакъындан конференциягъа делегат этиб иедиле. Ол «Мир и стабильность на Северном Кавказе» деген ат бла бардырылгъан Бютеуроссия илму конференцияны ишине да къошулады.\nКъарачайны «Алан» джамагъат организациясыны Нарсанада бёлюмюн къурагъанын ол баджаргъан быллай джумушлада эм уллугъа санаргъа боллукъду. 1990-чы джыл декабрны 15-де къарачай халкъны реабилитациясына аталгъан митингде ол ишни юсюнден бегим алыннган эди. Эбзеланы Шахарбий атлы сабий ансамблни къуралгъанында да Солтанны къыйыны уллуду.\nАлий улу миллетибизни биринчи организациясын - «Джамагъатны» -къурагъанланы бириди. Кесини заманында ол саулай Къарачай-Черкесияда магъанасы болгъан джамагъат структура эди. Демократиягъа ал атламланы кёзюуюнде, Шимал Кавказда биринчи болуб, он мингле бла адамланы джыйыб митинг этгени да анга шагъатды. Солтанны сёлеше билген фахмусу къалгъанладан онглу эди, билмеген заты да джокъду, дерча адам эди. Ол себебден джыйылыуланы къайсы биринде да анга сёз бермей къоймай эдиле. Айтханын ким да ангыларча, ойлашырча алай айта эди.\nКъарачай халкъны тин байлыгъын, культурасын сакълаугъа, джайыугъа, экономика джаны бла ёсюм болурча этиуге, миллетни реабилитациясы бла байламлы кърал органла алгъан бегимлени джашауда бардырыргъа кюрешгенди кёб джылланы узагъына. Ол айтхан затлагъа миллет къозгъалыуланы тамадаларындан сора да, уллу оноучула да къулакъ ие эдиле. Алий улу тындыргъан уллу ишле джамагъат организацияла, кърал дараджада да белгиленнгендиле. «За трудовую доблесть», «За доблестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина», «50 лет Победе в Великой Отечественной войне» деген медалла, тюрлю-тюрлю грамотала, знакла бу айтханыбызны тюзлюгюн кёргюзедиле. Бизни институтну илму советини бегими бла «Къарачай илму-излем институтну сыйлы доктору» деген ат да берилген эди.\nАлийланы Солтан 2016-чы джыл сентябрны 17-де ауушханды. Республиканы узакъ, джууукъ джерлеринден, курорт шахарладан да бек кёб адам джыйылыб, Нарсананы къатында джамагъат къабырлада асыралгъанды. Джатхан джери джумушакъ болсун.\nКъарачай илму-излем институтну директору,\nтарих илмуланы кандидаты


Университетни диплому суралмагъан, алай танг хакъ берген усталыкъла | Печатная версия газеты "Заман" на портале СМИ КБР\nУниверситетни диплому суралмагъан, алай танг хакъ берген усталыкъла\n11 февраля, 2019 - 18:36\nАлгъын заманлада бийик билим – ол бийик даражады деген оюм жюрюгенди. Окъуучуланы бюгюнлюкде да ЕГЭ-ни тап бермесенг, вузгъа кирлик тюйюлсе деп къоркъутургъа кюрешиучюдюле. Ол а, кертиси бла да, алай магъаналымыды?\nHead Hunter компанияны службасы онеки минг ишчини арасында тинтиуле бардырып, кёп затланы туура этгенди. Соруулагъа къатышханланы 60 проценти, вузда окъуу, бек биринчиден, аланы акъыллыракъ этгенди, дегендиле. Энчи орта билим алгъанла уа – ол неда бу усталыкъ къоллу болгъанларын белгилегендиле.\nКомпанияны аналитиклери айтханнга кёре, жууукъ кезиуледе билим бериу система айный эмда къыйыныракъ бола барлыкъды. Тёрели кезиуле бла даражала уа кючлерин тас этерикдиле. Иш табаргъа болушхан Карьерист.ru портал бийик билим хазна изленмеген, алай айлыкъ хакълары уа иги да уллу болгъан талай усталыкъланы тизмесин жарашдыргъанды.\nБыланы иш хакълары 25 минг сомдан башланады. Иги сынамы болгъан специалист а 40-50 минг сом окъуна сураргъа боллукъду. Вахта амал бла уруннганла эмда шеф-поварла бир айгъа 70 минг сомдан артыкъ алыргъа боладыла. Сёз багъалы ресторанны юсюнден баргъанда, андан да уллу айлыкъны юсюнден айтыргъа тийишлиди. Алай асламысында аш этиучюлени бийик билимлери жокъду, кёбюсюнде ала кулинар училище неда тийишли курсла бла чекленип къаладыла.\nШёндюледе ИТ-сферада усталыкълагъа бек уллу сурам барды, аланы айлыкъ хакълары да анга кёреди. Хау, алагъа политехника вузлада боллукъду окъургъа, алай ансыз да барды амал – энчи курсланы тауусуп. Россейде программистни оклады 90-100 минг сомдан башланады.\nСлесарь, чач къыркъыучу,\nПорталны билдириуюне кёре, бийик билимлери болмагъанлыкъгъа, автослесарьла (хунерли механикле станция ачадыла), чач къыркъыучула (кеслерине ишлегенле айгъа 100 минг сом окъуна этедиле), жазыучула (реклама материалла жазыудан, блог жарашдырыудан башларгъа боллукъду), суратчыла (усталыкъ сынам бла келеди эмда жетишимли коллегаланы семинарларына къатышыудан) бек иги ахча этерге боллукъдула.\nКесини ауур жюкле ташыучу машинасы болгъан адамны да иги хакъ тюшюрюрге къолундан келликди. Андан дипломну бир адам да сорлукъ тюйюлдю. Битеу кереклиси – тийишли категориялары болгъан водитель удостоверение, бир-бирде уа – саулугъуну юсюнден справка. Дагъыда машинасы болгъан - сатыу-алыу келечи, таксист, энчи водитель болуп да ишлеяллыкъды. Неда автобусда, пассажирлени ташыу ишни энчи къураргъа боллукъду.\n«Мел» онлайн-журнал уллу хакъны жаланда колледжни неда училищени тауусуп алыргъа боллукъ усталыкъланы тизмесин басмалагъанды.\nСёз ючюн, интернет-сайтны ишин тийишдире билген адамны бир жаны бла тёрели дизайнерча хунерлиги (сурат ишлей билирге, художестволу композицияны жорукъларын ангыларгъа), башха жаны бла уа энчи билими (HTML эмда CCSтиллени, графика редакторланы да билирге) болургъа керекди. Head Hunter компанияны тинтиулеринде айтылгъаныча, буруннгу жыл быллай дизайнерлени орта айлыкъ хакълары 101 минг сомдан артыкъ бола эди.\nБу специалистле тюрлю-тюрлю радиоэлектрон техниканы ишлеу бла кюрешедиле: телефонланы, радиоприёмниклени, спутниклени, дронланы. Илму институтлада, телевиденияда, кемеле ишлеуде, авиацияда, башха жерледе да алагъа сурам уллуду. Колледжни тауусхан адам бир жыл ишлегенинден сора 50 минг сом алып башларгъа боллукъду, сынамлы специалист а – 100 минг сомдан артыкъ.\nКъара эмда тюрсюнлю металлургияда уруннган специалистлеге тийишли билимни политехника неда металлургия колледжледе да бередиле. Анга да къарамай, стажлары юч жылдан артыкъ болгъандан сора, айлыкълары 90 минг сомгъа жетерге боллукъду. Алай сынамлары болмагъанланы да апчытмайдыла, аланы айлыкълары 50 минг сомдан башланады.\nМария ВОЛУЙСКАЯ. «Аргументы и Факты» газет.\n15.05.2018 - 10:10 Бюджет къалай толтурулгъанын сюзерикдиле\n09.04.2018 - 15:48 Тюзлюк бла бардырылгъан конкуренция - экономикабызны айнытыуну ахшы себеби\n09.04.2018 - 15:47 Быйыл да тириликни тюшюрмезге умутлудула


Адамла электрон больничныйлени сайлайдыла | Электронная газета "Заман"\nАдамла электрон больничныйлени сайлайдыла\n23 сентября, 2020 - 16:16\n2020 жылны башындан бери Къабарты-Малкъарда 42 минг электрон больничный лист берилгенди. Республикада жашагъанланы 73 проценти къагъыт больничныйден эсе электронныйни жаратадыла. Былтырны бу кезиую бла тенглешдиргенде, аланы 51 процент сайлагъанды.\nЭсигизге салайыкъ, 2017 жылны 1 июлюндан башлап, больничный листле къагъытда, электрон амал бла да бериледиле, анга жаланда адамны кеси ыразылыгъы изленеди.\nЭлектрон больничный листни тас этер, осал халгъа келтирир амал жокъду, аны жаланда иш бериучюге номерин билдирирге тийишлиди. Ишчи больничныйни номерин унутуп къойду эсе да, аны женгил тохташдырыргъа боллукъду. Аны ючюн не поликлиникагъа неда больницагъа барып айланыр кереклиси жокъду. Информацияны "Личный кабинетге" кирип билирге болады,деп билдиргендиле бизге РФ-ни Социал страхование фондуну КъМР-де бёлюмюню пресс-службасы.


Какие преимущества у Chrome OS перед Android? Какие преимущества у Chrome OS перед Android?\nAndroid против Chrome OS: в чем самые большие различия?\nChrome OS основана на облаке: вся пользовательская информация, настройки и данные приложений хранятся в облаке и доступны с любого устройства Chrome OS.\n2. Стабильность и обновления\nChrome OS менее фрагментирована, чем Android, и каждая новая версия Chrome OS будет хорошо работать на любом устройстве Chromebook.\nУстройства Chromebook спроектированы так, чтобы быть чуть более обычными ноутбуками, которые обращаются к веб-страницам с помощью Google Chrome — они не запускают собственные приложения так же, как Windows, Mac или Linux. Это означает, что большинство вирусов и вредоносных программ не являются угрозой для Chromebook. Chromebook более безопасен, чем другие ноутбуки, поскольку в них меньше ошибок, которые могут быть использованы, и существуют строгие ограничения на то, что на них можно установить.\n4. Сопряжение с другими устройствами\nChrome OS оптимизирована для клавиатуры и мыши, что выгодно для многих типов программного обеспечения. Решения для преобразования текста в текст далеко не идеальны, и, как писатель, я могу сказать вам, что ничто не беспокоит меня больше, чем необходимость набирать текст в течение нескольких часов, просто используя сенсорную клавиатуру моего планшета.\nВы можете узнать больше о сравнении между Android и Chrome и о том, что это будет означать для разработчиков и рынка приложений, когда приложения Android будут доступны на Chromebook, здесь:\nhttps: //yalantis.com/blog/chrome …\nЯ занимаюсь разработкой GPS-приложения для Android. Как я могу получить информацию о курсах и продолжительности?


Келечилени къурамы белгиленди - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nКелечилени къурамы белгиленди\nКъарачай-Черкес Республикада «Бирикген Эресей» партияны регионал бёлюмюню ХХV-чи конференциясыны ючюнчю кёзюую ётдю. Анда партияны Москва шахарда бардырыллыкъ XIX-чу съездине делегатланы сайладыла.\nКонференцияны ишине партияны КъЧР-ни районлары бла шахарларында 12 джергили бёлюмюнден келечиле, регионал эмда джергили советлерини членлери, депутатла, министерствола бла тюрлю-тюрлю ведомстволаны келечилери да къошулгъан эдиле.\nКъарачай шахар округну мэри, «Бирикген Эресей» партияны КъЧР-де бёлюмюню секретарыны биринчи орунбасары Диналаны Алик озгъан джылгъа регионал бёлюмню ишини юсюнден хапар айтды.\n- Сайлауланы аллы бла кёб магъаналы иш бардырылгъан эди. Къарачай-Черкес Республиканы Башчысы, «Бирикген Эресей» партияны Баш советини члени Темрезланы Рашид элледе, районлада, шахарлада да миллет бла тюбешиуле бардырыб, аланы джарсыуларына, оюмларына тынгылагъан эди. Аны тышында да партияны атындан баргъан кандидатла бары да 300-ден аслам тюбешиу бардырыб, сайлаучуланы излемлери бла шагъырей болгъан эдиле. Тюбешиулени кёзюуюнде айтылгъан оюмла, тилекле бары да эсге алыннгандыла. Бюгюнлюкде аланы толтурур джанындан ишлейбиз.\nДина улу чертгенден, «Бирикген Эресей» партия проектлени толтуруугъа уллу эс бёледи. Аны себебли, джамагъат бла энчи тюбешиуле миллетни излемлерин, аланы джарсыуларын толу ачыкълайдыла.\n- Джамагъат бла тюбешиулеге, аны излемлерине партия артыкъ уллу эс бёледи. Аны себебли партияны ал башланнган бёлюмлерин айнытыу баш борчларыбызны бириди. Аланы болушлукълары бла джамагъатны оюмун эшитирге, аны джарсыуларына кёз-къулакъ болургъа, излемлерин билирге бизге тынч болады, - деди Диналаны Алик кесини сёзюнде.\nКъарачай-Черкес Республикада партияны эмда миллет проектлени къалай толтурулгъанларыны юсюнден КъЧР-ни Халкъ Джыйылыууну (Парламентини) илму, билим бериу, адабият, спорт эмда джаш тёлю бла туризмни хакъындан комитетини председатели, партияны Черкесскеде джергили бёлюмюню секретары Алексей Ганшин хапар айтды. Халкъ Джыйылыуну (Парламентни) депутатларыны атындан Игорь Гонов сёлешди. Ол «Бирикген Эресей» партияны регионал бёлюмюне сайлауланы кёзюуюнде бардыргъан ишлери ючюн джюрек разылыгъын билдирди, республиканы депутатлары алагъа салыннган борчну толтура, мындан ары да миллетни джашауун игилендирир джанындан ишлерикдиле, деди.\n- Бюгюн биз, «Бирикген Эресей» партияны Къарачай-Черкесияда бёлюмюню XXV-чи конференциясыны ючюнчю кёзюуюнде, сайлаула бардырыб, КъЧР-ден партияны съездине къошуллукъланы кандидатларын белгиледик. Аны тышында да озгъан джылгъа этилген ишлени эсеблерине къарадыкъ. Партия уллу, магъаналы иш бардыргъанды, аны «Бирикген Эресейни» председатели Дмитрий Медведев да чертген эди. Мындан ары да кёргюзюмлени не къадар мийик дараджагъа чыгъарыр джанындан кюреширикбиз. Бизни нюзюрюбюз республикада джашау дараджаны не къадар игилендириудю», - деди кесини сёзюнде партияны регионал бёлюмюню толтуруучу комитетини башчысы Джамбаланы Руслан.\nКонференцияны кёзюуюнде ачыкъ сайлаула бардырыб, делегацияны къурамын бегитдиле. Анга Татьяна Черняева, София Лагучева эмда Фатима Карданова киргендиле.\nБелгилисича, «Бирикген Эресей» партияны XIX-чу съезди абыстол (ноябрь) айны 23-де Москва шахарда бардырыллыкъды.


Эльбрусоид :: Форум :: Къарачай-Малкъар байракъ\nМен гитчеликден къарачай-малкъар литература бла искусствону айнытыб кюрешген адамланы кёре, айтхан сёзлерин эшите ёсгеним амалтын, кесими насыблыгъа санайма. Кесими фахмум болуб хазна джукъ эталмасам да, онглу адамланы айтхан акъыл сёзлерин, назмуларын, джырларын магнитофоннга джаздырыб алыучанма. Джай каникуллада Къарачайгъа баргъанымда, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ поэти, республикабызны гимини сёзлерини автору Созарукъланы Юсуфну айтхан сёзлерин да джаздырыб алгъан эдим. Ол, къарачай-малкъар поэзияны классиги Байрамукъланы Дебону джашы Кючюкню 1828-чи джыл джазылгъан ?Таулу байракъ? деген назмусун: ?Аппам былай айтыучан эди...?- деб, окъуй эди.\nБусурман дин киргенинде,\nКёк къумачдан эки башлы\nМинги Тау къарайды энди.\nБашында уа, джарты ай бла\nДжетимюйюш джулдуз барды,\nАны тутуб алда баргъан ?\nХей, Махаргъа джукъ болмасын,\nАнга, джашла, джакъ болугъуз!\nТаулу байракъ тебленмесин,\nАнга бютюн сакъ болугъуз!\nДебо улу Кючюкню бу назмусун эсими бек джибериб окъусам, кёзюме кёргюзтсем, 1760-чы джылдан сора ( халкъыбыз миджисуулукъдан Ислам диннге къайтхандан сора, Къарачай-Маркъар(Алан) миллетибизни байрагъы былай болгъанды деб кёлюме келеди.\nhttp://narod.yandex.ru/templ/s howpage.xhtml?page_id=385853&e rror_upload=\nМени кёлюме келгеннге кёре, кёк къумач тюрк халкъ болгъаныбызны кёргюзеди, ай бла джулдуз ? муслиманлыгъыбызны белгисиди, Минги Тау ? джерибизни, Къарачай-Малкъар халкъыбызны бирлигини шагъатыды.\nМен уста сурат сала билмегеним амалтын, байракъны суратын къолайсыз салгъан болурма. Алай болса да, назмуда джазылгъаннга кёре, бир затла этерге кюрешгенме. Мени терсирек этген джерлерими тюзетген къарнашларыма, эгечлериме джюрек разылыгъымы билдирликме.\nСалам бла ?\nкъарачай-малкъар тилибизде сёлеше билген инсанланы бек сюйген\nя так понимаю это не окончательный вариант!\nАлай болсада... сен бу назмуда айтылганны толусу бла кергестгенсе!\nбайракчыла, бу темачыкъъада бир къарагъыз


Кирли къазауат — Википедия\nАргентинада «Кирли къазауат» (исп. Guerra Sucia en la Argentina) — Аргентинада ахыр хунтаны 1976—1983 джыллада кърал терроризм политиканы ичинде болуулагъа (адам урлаула, азаб чекдириу, сюдсюз ёлтюрюуле) айтылады. Ала барысы да «Кондор» операцияны кесеги болгъандыла.\n1976 джылны 24-чю мартында Хорхе Виделаны башчылыгъы бла аскерчиле кърал переворот этиб, президент Исабель Перонну орнундан къоратадыла. Аскерчилени болушлугъу бла Видела къралда оноуну къолгъа джыйгъанды. Аргентинада адам хакъла бузулгъандыла, кёб санда адам тутулгъанды, тутулгъанланы термилтгендиле, кёб адамны сюдсюз ёлтюргендиле. Ахыр диктатураны заманында 10 минг адам ёлгенди, дагъыда 30 минг адам хапарсыз тас болгъанды. Аланы юсюне 60 минг адам политика чурумла бла узун заманнга тутулгъандыла. «Кирли къазуатны» къурманларыны асламысы солчула, профсоюзланы активистлери, студентле, журналистле, марксистле эмда перонистле болгъандыла.\nХунта 1983 джыл, Фолкленд къазауатда хорланнгандан сора талай айдан тюшгенди.\nПравительство ауушуннгандан сора президент Рауль Альфонсинни буйругъу бла бу аманлыкъланы тинтерге Миллет Комиссия къуралады, аннга башчыгъа белгили джазыучу Эрнесто Сабато салынады. 1983—1984 джыллада бардырылгъан тинтиулеге кёре «Мындан сора ёмюрде болмасын» атлы доклад басмаланады.\nМай майданны аналары\n↑ Умер известный аргентинский писатель и правозащитник Эрнесто Сабато\nВикигёзенде (Wikimedia Commons'да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: Кирли къазауат.\nЧыкъгъаны — «https://krc.wikipedia.org/w/index.php?title=Кирли_къазауат&oldid=100751»\nБу бетни ахыр тюрленнгени: 18:45, 24 март 2015.


ШАХАРЫБЫЗНЫ БИРИНЧИ АРХИТЕКТОРУ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nШАХАРЫБЫЗНЫ БИРИНЧИ АРХИТЕКТОРУ\nКелген джолун унутхан халкъ келир заманда не этерин, къалай атларын, кимге сый беририн, кимден юлгю алырын, неден кесин сакъларгъа кереклисин да ангылаяллыкъ тюлдю.\nАрт джыллада бизни халкъ кесини тарихге кирген белгили адамларын миллетге билдирир эмда аланы атларын ёлюмсюз этер джанындан кёб иш тындыргъанды. 2000-чи джыл ноябрны 11-де Ташкёпюр элде уллу джыйылыуда, Ташкёпюрден чыкъгъан, Къарачай шахарны тамалын салгъан миллетибизни онглу джашлары Гюрджюланы Алийни джашы Къурман бла Гюрюкланы Топараны джашы Алий-Солтаннга эсгертмеле салыуну юсюнден сёз баргъан эди. Энди, Аллах айтса, Гюрджю улугъа эсгертме салынды, ызы бла Гюрюк улугъа да салыныр, деген ышанмакълыкъ барды. Биз бюгюн аны юсюнден газет окъуучулагъа бёлек сёз айтыргъа тыйыншлыгъа санайбыз.\nЛайпанланы Сегидул (джандетли болсун) 1968-чи джыл “Карачаевск” деб китаб чыгъаргъан эди. Ол китабны 15-чи бетинде Къарачай шахарны къурулушуна башчылыкъ эгерге Къарачай область исполкомну члени, техник Гюрюкланы Алий-Солтан теджелгенди, деб джазылады.\nАнга салыннган борчну Гюрюк улу сый бла толтургъанына заман кеси шагъатлыкъ этгенди.\nГюрюкланы Алий-Солтан 1892-чи джыл Ташкёпюрде туугъанды. Ол уллу, кеси къыйыны бла джашагъан юйдегиде ёсгенди. Он сабийни эм уллулары болгъанды Алий-Солтан, ол себебден ишден къоркъмагъанды, не уллу, ауур ишни да тындырыргъа болуму, хыйсабы да джетгенди. Тири, билимге эс бёлген Алий-Солтан, Майкопда чегетчилик техникумгъа киреди да, аны бошаб, туугъан джуртуна къайтады.\nБизни миллет 1920-чы джыл ноябрны 19-да биринчи кере кесини энчи автономиясын алгъанды. Ол кёзюуде ара шахарыбыз Нарсана болгъанды. Къарачай автоном округга башчыгъа Алийланы Джашыуну джашы Умар салыннганды. 1921-чи джыл май айны 3-де Къарачай округну биринчи буйругъу чыкъгъанды. Анда округну исполкомуну членлери бегитилгендиле. Ала да была болгъандыла: Алийланы Умар, Гюрджюланы Къурман, Халилланы Саид, Хубийланы Иммолат, Орусланы Мудалиф, Гюрюкланы Алий-Солтан, Батчаланы Магомет. Гюрюк улу халкъ мюлк бёлюмге башчылыкъ этгенди.\nВКП(б)-ны 1920-чы джылдан члени Гюрюкланы Алий-Солтан кесин ишде чыныкъгъан адам болгъанын танытханы себебли, анга уллу борч салыннганды - джангы ишленник шахарны архитектура ишлерине башчылыкъ этиу. Къобан бла Теберди сууланы ортасында тёгерегин таула бла чегетле къуршалагъан ариу, джалан тюзде шахар ишлеу, бир да ишексиз, бек уллу эмда магъаналы иш болгъанды. Аллай джумушну тындыргъан тынч болмагъанын арадан иги кесек заман ётгенден сора да ангылайбыз, ол кёзюуледе уа бу зат керти да ауур иш болгъанына сёз да болмагъанды.\nШимал Кавказда партияны крайкомуну биринчи секретары Анастас Иванович Микояннга барыб, Гюрджю улу шахарны ишлерге эркинлик табады. Уллу Октябрь революцияны 10-джыллыгъына шахарны ишлеб бошаргъа умут этиб, ишни къолгъа аладыла. Бери ол заманлада къурулуш ишден хапарлы кёб адам келеди - Ростовдан оруслу Иван Курочкин, Сталинграддан татарлы Ханапи Ахмедов, Еревандан эрменли Атаянц Егор, Владикавказдан тегейли Каргинов Исса дагъыда башхала. Барысын да бир мурат бирикдиргенди - эки къобан бир-бирине къошулгъан джерде тау шахарны ишлеу.\nГюрюк улу кече-кюн да тынгы табмай кюрешгенди. Архитекторну иши юйлени къурулушларына къарауду, аланы къаллайла болургъа кереклилерин белгилеудю, кёргюзюудю. Алий-Солтан къолундан келгенни барын да этгенди: ишчиле излегенди, къурулуш материалла джыйгъанды, башха къурау ишлеге къайгъыргъанды. Шахар ишлене тургъан заманда Ростовдан А. И. Микоян кёб кере келгенди - шахарны къызыу ишлеб баргъанларын джаратханын ол джашырмагъанды, Гюрюк улуну ишине да уллу сый бергенди.\nИйнанмакълыкъ джашаса, бирикмеклик хорласа, иннет кирсиз болса, адам муратына джетмей къалмайды. Шахар, Микоян-Шахар аты бла, излегенлерича, ноябрны 7-де, Октябрь революцияны 10-джыллыгъына аталгъан уллу байрам этиб, официал халда ачылады. Ол кюн алайда Гюрджю улу бла Гюрюк улуну бу шахарны дуниягъа туугъанында уллу къыйынлары болгъанын чертгендиле.\n1931-чи джыл октябрь-ноябрь айлада Алий-Солтанны “Революция и горец” деген ай сайын чыгъыучу политика-экономика журналда «Микоян- Шахар и перспективы его развития» деген статьясы басмаланады.\nСтатья талай бёлюмден къуралгъанды. Аны биринчи бёлюмю шахарны къурулушундан хапар айтады.\n«Алгъаракълада адам джашамагъан, кийик-тау джерде 1926-чы джылдан башлаб, Къарачайны аралыгъы ишлениб башланнганды, - деб джазылады анда. - Бу шахар адам эс бёлюрча болуб барады. Микоян-Шахарны ишлерге 1926-чы джылны ал сюреминде оноу этилгенди. Ол кёзюуге 1922-чи джыл къуралгъан Къарачай-Черкес автоном область талайгъа бёлюннгенди: Къарачай, Черкес эмда Баталпашинск районлагъа. Ол джыл огъуна ВЦИК-ни декретине кёре Къарачай энчи автоном область болгъанды...»\nСтатьяда революциягъа дери Къарачайда джашау къалай саркъгъаны, ненча мал, гектар джер, сюрюлген сабанла, къышлыкъла болгъанлары джазыладыла. Аны бла бирге ол Совет заман болгъанын эсге алсанг, Алий-Солтанны байлагъа къаршчы сёзюн да ангыларгъа боллукъду. Экинчи бёлюмюнде ол шахарда къурулушну болумундан хапар береди. «1931-чи джыл декабрны 1-не Микоян-Шахарда бир этажлы 37 таш юй ишленнгенди, ташдан ишленнген эки этажлы юйлени саны 17, юч этажлы юй да бир», - деб айтылады статьяда. Ол кёзюуде Микоян-Шахарда 3.000 адам джашагъанды. Андан сора автор 1.500.000 сом багъасы къурулуш ишле тындырылыргъа кереклисин да чертеди 1932-чи джылны аягъына. Бу бёлюмде дагъыда кёб сейир затны окъургъа боллукъду окъуучу.\nМикоян-Шахарны ёсюм джюрюшюне аталгъан бёлюмде Алий-Солтан шахар онджыллыкъны аягъына, алай дегени, 1941-чи джылны аягъына ёсюм джолда таукел баргъан шахар боллугъуна ажымсыз ийнаннганын да айтады.\nТранспорт бла джол къурулуш деген бёлюмде автор Къарачайны неден да артха къалгъаны джолларыны къарыусузлугъу бла байламлы болгъанын чертеди. «Къарачайны территориясы бирча тюлдю: ары бла бери бёлюннген джерни теренинден башланнган ууакъ таула, аланы да орталарын ёмюрлюк чыранла бла ашыгъыш келген тау суула джырадыла».\nБизни миллет джашагъан джерде бурундан бери да эл мюлк иги айныгъанын да айтады кесини статьясында Алий-Солтан. «Къарачайда энтда кёб заманны бир бёлек объективли сылтаула бла экономикада баш орун эл мюлкге берилгенлей турлукъду», - деб джазады ол.\nКъарачай (Микоян-Шахар) юч суу бир-бирине къошулгъан джерде орналгъанын чертеди Алий-Солтан - Къобан, Теберди эмда Мара суула. Ол суула чыкъгъан ёзенледе багъалы, хайырлы терекле ёсгенлерин да биледи таулу киши. Уллу къыйын да салмагъанлай, ол чегет байлыкъ бла хайырланыргъа, аны кибик шахарда мычхы эмда чегет-химия завод ишлерге боллугъун да айтады ол.\nТау промышленностну юсюнден айтыргъа да унутмайды Гюрюк улу. Микоян-Шахардан узакъ болмай Шупшурук ёзенде асыулу алебастр бла тытырны кёб болгъанын эмда асбест былайлада эркин табылгъанын да чертеди ол. Къурулушда хайырландырыргъа боллукъ кёб тюрлю ташны-къумну да келтиреди автор кесини статьясында. Тебердиде, Дууутда, Архызда, Бийчесында джер тюбюнден кёб тюрлю байлыкъны чыгъарыргъа боллугъун да билликди окъуучу бу статья бла шагъырей болса. Алайды да, тау промышленность ёсерге кереклисин эмда ол затха мадар болгъанын кёргюзеди автор.\nБюгюнлюкде биз, бизни курорт джерлерибиз, бютюн да Доммай, кесин не джаны бла да Швейцариягъа хорлатырыкъ тюлдю, деб ёхтемсиниб сёлешебиз. Бизни джердешибиз 85 джылны мындан алгъа ол затны ангылаб, аны юсю бла былайда кёб хайыр тюшюрюрге боллугъун чертгенди. Къарачайны джашау дараджасын кёлтюрюуде курорт туризмни орну белгиленирге кереклисин тюз эмда тикирал чертгенди.\nАндан ары автор кесини статьясында джамагъатны культура эмда турмуш хыйсабын игилендириу заманны излеми болгъанына сагъайтады. Миллетни саулугъуна къайгъырыуда да джетишимле аман болмагъанларын чертеди ол. Кооператив къурулушну хакъындан да кёлюне келген талай магъаналы оюмну айтады. Ол айтхан, эс бёлген затла бюгюнлюкде да магъаналарын тас этмегенлерин, ол заманда да бизни халкъыбызны бирчаракъ джарсыулары болгъанларын ангылагъан къыйын тюлдю.\nАлий-Солтан, алайды да, шахарны ишлетген адам болгъан бла бирге аны къалай, къайры ёсерин да кёре билген, анга джан аурутхан адам болгъанды. Ол тутхан ишине тамам кёлю-джюреги бла берилген адам болгъанына тарих документле шагъатлыкъ этедиле. Айтыргъа, 1922-чи джыл ноябрны 27-де ётген Къарачай-Черкес автоном областны Советини Къурау съездини протоколунда (анда председателлик Гюрджю улу этгенди) бу тукъум зат джазылады. “Область джер управлениени тамадасы Гюрюк улугъа къыйын болумлада Къарачай-Черкес областда, джер вопросну тюз баджаргъаны эмда тыйыншлы политика джол табыб бек ауур ишни бет джарыкълы бардыргъаны ючюн бюсюреу этерге”, - деб айтылады. Быллай юлгюлени энтда келтирирге боллукъду.\nАлий-Солтан кёб джашамагъанды - аны джашауу 1934-чю джыл юзюлгенди, Нарсанада ауушханды, ол заманда кеси да анда джашагъанды. Юй бийчеси Володина Нюра бла бир джашны ёсдюргенди. Ай медет, джашы Борис 1943-чю джыл урушда ёлгенди, кеси да лейтенант болгъанды.\nБюгюнлюкде аны атын ёсюб келген тёлюле билирча, сыйларча этерге керекди, нек десенг, ол затха кесини джашауу, иши бла тыйыншлы болгъанды таулу улан.\nЗаман дженгил саркъады. Биз бюгюн этер ишибизни этерге керекбиз, ол а кёбдю: тин-иннет байлыгъыбызны ёсдюрюу, джамагъатыбызгъа къайгъырыу, ашхы адетлени кенг джайыу, ёсюб келген тёлюлени аламат юлгюлени тамалында юретиу.\n- Гюрджю улу бла Гюрюкланы Алий-Солтан сабийликден бирге бир элде ёсгендиле, татлы тенгле болгъандыла, дейди Къарачай-Черкес Республиканы Сайлау комиссиясыны алгъыннгы председатели Гюрюкланы Зулкъарнайны джашы Сафар. - Бир джолда, къартла айтханнга кёре, Анастас Микоян Къарачайгъа келгенди. Гюрджю улу бла, Гюрюк улу бла да ушакъ этиб, экисинден бирин ары башына уллу къуллукъгъа алыргъа излегенин айтханды. «Бизни бир-бирибизден айырыргъа боллукъ тюлдю. Мени тирилигим, Гюрюк улуну да фахмусу бир болуб, ишибизни алай алгъа элтебиз», - деб джууаб бергенди экиси ючюн да Къурман. Ол затны айтханым, бу эки адамны, кертиси бла да, Къарачай шахарыбызны ишлеуде, миллетибизни джашауунда да онглу юлюшлери барды. Быллай адамла, бюгюн аладан джаш тёлю юлгю алыр ючюн, эсде сакъланыргъа да керекдиле. «Бу адамлагъа эсгертмеле нек сюеледиле?» - деб сагъыш этерге боллукъдула. Сора, кеслерин да анга кёре джюрютюрге юренникдиле. Мен излеген онглу, ашхы адамларыбызны джашау юлгюлери бюгюнлюкде джетиб келгенлеге мисал болсунла, игиликге, ашхылыкъгъа тырмашдырсынла.\nГюрджю улугъа салыннган эсгертме халкъыбызны тарихинден хапар айтады. Гюрюк улугъа да аллай эсгертме салыныр, Къарачай шахарны тамалын салгъанланы бири кесини тыйыншлы орнун алыр, деген ышанмакълыкъ барды.


Ийманыбызны кючлерге, бизни Жаратханнга къуллукъ этерге, ариу, жандауурлукъ ишле толтурургъа борчлубуз | Электронная газета "Заман"\n5 июня, 2019 - 08:10\nБюгюн - 4 июньда - муслийманла исламда эки уллу байрамладан бирин Оразаны белгилейдиле. Рамазан айда сау кюнню кеслерин ашдан, суудан, аман ишледен, къылыкъладан тыйып, Аллахха табынып, тилекле этип, дууала тутуп, жандауурлукъ ишле толтуруп тургъанла къаллай саугъагъа тийишлидиле. Аны юсюнден биз «Мамырлыкъ» фондну башчысы Ахматланы Назир хажи бла ушакъ этгенбиз.\n- Назир хажи, сыйлы Рамазан ай бошалды. Бу кезиуде ораза тутуп, Аллахны ыразылыгъын табаргъа итиннгенни къаллай саугъа сакълайды?\n- Мухаммад файгъамбар (Аллахны саламы анга болсун) ораза тутханны эки къууанчы болур, дегенди. Бири – бу дунияда, экинчиси уа Аллахха ахыратда тюбеген заманында. Аны къалай ангыларгъа боллукъду. Ингирде аууз ачханда оразабызны туталып, ашхамгъа сау-саламат жеталгъаныбызгъа ыразыбыз. Экинчиден а, муслийман бу дунияда салгъан къыйынлары ючюн Аллахутала тапдыргъан хакъларын кёргенде къууаннган этерикди.\nАдам хар ишни да, сёз ючюн, намазны, садакъаны, кеси ючюн этеди. Оразаны уа Аллах ючюн тутады да, аны саугъаларын, ёлчемин да ол кеси этерикди, аланы къаллайла болгъанларын адам улу биллик да тюйюлдю, деп айтылады Къуранда. Бу айны сууаплылыгъыны юсюнден кёп айтыргъа боллукъду, алай бир затны сагъынып къояйым. Жаннетге кирген заманда, ораза тутханланы кеслерини энчи эшиклери боллукъду. Аллахутала барыбызгъа да аладан кирирге, Жаннет бла саугъаланыргъа насып этсин.\n- Бу кезиуде тюрлю-тюрлю сылтаула бла бир ненча кюнню ораза туталмай къалгъанла аланы къалай тёлерге керекдиле, аны энчи жорукълары бармыдыла?\n- Бирде орамда тютюн тарта тургъан къарындашыбызны кёрюрге тюшеди. Ол а аурукъсунуп къалгъанма деп, башын жулургъа сылтаула табып къояды. Алай тютюн ичгенни ауругъаннга санаргъа боллукъмуду?\nБу затланы айтханым, кесин муслийманнга санап, ораза анга борч болгъанын билип, саулугъу да жетип тургъан адам аны тутмаса, файгъамбарыбыз айтханыча, ол артда сау жашауунда да оразасын къоймаса да, Рамазан айны борчун къайтаралмаз.\nАллах кечмезлик жокъду, ширкден башханы (Аллахдан башха затха табыныу). Алимлени айтханларына кёре, адам терс болгъанын ангылап, тобагъа къайтып, бу сыйлы айда тутмай къойгъан кюнлерин тёлерге десе, кяфарасын (фидия) чыгъарады. Аны ёлчемин республиканы Муслийманларыны дин управлениясы тохташдыргъанды (хар кюн ючюн - 60 сом). Андан сора уа оразаны кюню-кюню бла тутуп тёлерге тийишлиди. Къайтарып айтайым, сёз саулугъу болуп, алай аны билип тутмай къойгъан адамны юсюнден барады былайда.\nКъуранда Аллахутала оразадан эркин этилген эки къауумну сагъынады: ауругъанла (хронический болмагъан) бла жолоучула. Ненча кюнлерин къойгъан эселе, аланы тёлейдиле, алай кяфара чыгъарылмайды. Юслеринден ауруулары кетмеген, хронический болгъанла эмда къартла къарыусузла Рамазан айны хар кюню ючюн да ДУМ белгилеген ёлчемде ахча тёлерге, аны жарлылагъа юлеширге керекдиле.\n- Мухаммад (Аллахны саламы анга болсун) сууап ораза тутханды. Ол къайсы кюнлеге тюшгенин да ангылатсагъыз эди.\n- Файгъамбарны быллай сёзю барды: бир кюн сууап ораза тутханны Уллу Аллах жаханимни отундан кери этеди: кёк бла жерни арасында узакълыкъгъа тенгли бир. Файгъамбарыбыз Рамазанны ызындан келген Шаууаль айда 6 кюнню ораза тутханды. Къуранны аятларында былай айтылады: бир иги, тийишли иш этгенни сууаплыгъы ондан жети жюзге дери жетер, андан да уллу болур. Бек гитче ёлчемни – онну алып, Рамазанны хар кюнюне керелесек, ол он айгъа жетеди. Шаууаль айда да оразабызны алты кюнюн алай тергесек, ол да эки ай болуп кетеди. Алай бла аны сууаплылыгъы оразаны сау жыл тутханнга жетип къалады. Аны юсюнден хадиследе айтылады.\nАллахны келечиси дагъыда ыйыкъны баш эм орта кюнлерин сыйлап болгъанды. Ол Аллахутала адамланы ишлерин бу кюнледе сюзеди, дегенди. Аны ючюн ораза тутуп, Аллахны аллында къуллукъ этип табыныргъа сюйгенди файгъамбар. Дагъыда ай толгъан кечеледе - 13-15-чи кюнлеринде – оразаны сууплылыгъы барды, дегенди.\nБылайда энтта бир хадисни айтыргъа сюеме. Бир адам файгъамбарны ораза бошалгъаны бла къолун тутханды. Экинчи жыл да ол биягъы аны алгъышларгъа келгенди. Алай Мухаммад аны танымагъанды. Ол кесин билдиргенде, файгъамбар былай нек тозурагъанса, саулугъунг кетгеннге ушайса, дегенди. Ол сау жылны ораза тутуп чыкъдым, деп жууаплагъанды. Да сен Аллах берген санлагъа азап жетдиргенсе, аны ючюн жууаплы боллукъса, дегенди файгъамбар. Сора бу биз башында сагъыннган оразаланы юйретгенди. Алай ол киши ала манга аздыла, дегенди. Анга уа Даут файгъамбарны оразасын тут, деп юйретгенди Мухаммад (Аллахны саламы анга болсун) – бир кюн къалып, бир кюн.\nДагъыда ашура кюн да да тутулады ораза. Дагъыда Зульхиджа айны биринчи тогъуз кюнюн да белгилегенди Мухаммад. Артыкъда тогъузунчу кюнюне – Арафаны артыкъ сууаплылыгъын белгилеп, анга энчи магъана бергенди.\nШагъабан айны ал 15 кюнюнде да тутханды файгъамбарыбыз оразаны. Экинчи жартысында уа санларын солутуп, Рамазаннга хазырланнганды. Мухаммадха ушап, аны халинде жюрютсек кесибизни, Аллах айтса, жангылмазбыз.\n- Рамазан айда муслийман кесини аман къылыкъларындан къутулургъа, низамлы болургъа кюрешеди. Алай ол бошалды деп нафсынга эркинлик берип къояргъа жарай болмаз…\n- Сабийлени школгъа, университетге окъургъа нек беребиз? Ол анда юйренир, билим алыр, сынау жыяр деп. Окъууну бошагъанны хали ахырда башхады, ол жууаплылыкъны сезеди.\nБизни университетибиз а - Рамазан айды. Алай, жарсыугъа, жаланда ораза айда муслийман болургъа кюрешгенле аз тюйюлдюле. Ол къуру бизде угъай, арап къыраллада да барды. Къуранда уа Аллах эм сюйген адамы Мухаммадха былай айтады: сен манга табын, ахыр тылпыуунг келгинчи. Аны себепден, ийманыбызны унутургъа жарамайды, бизни Жаратханнга къуллукъ этиуню саулай жашауубузну ичинде толтурургъа борчлубуз.\nБылайда энтта бир хадисни сагъыныргъа сюеме. Мухаммад минбаргъа (ауаз этилген жер) мине, хар тапкагъа аягъын салгъанлай, амин дегенди. Асхабла аны кёрюп, сейир этгендиле. Намаздан сора уа аны ангылатырын тилегендиле. Ол а анга Жибрил мёлек келип, бу юч къауум адам Аллахны ырахматлыгъындан, кечиуюнден кери болуп, сыйсызлыкъ, учузлукъ табарыкъдыла, аланы хар бирине да амин де, деп буюргъанды. Биринчилери ораза айгъа жетип, алай Аллахны кечиуюн тапмагъанла, аны аллында борчларын толтурмагъанла, бу айгъа сый бермегенледиле.\nЭкинчи къауум а атасыны, анасыны ыразылыгъына тийишли болмагъанладыла. Ючюнчюлери - Мухаммадны атын сагъынып неда аны айтханны къатында болуп, анга Аллахны саламын бермегенледиле. Мёлеклени арасында бек сыйлы Жибрил эмда Аллах бек сюйген адам – Мухаммад амин деп тилек этген затла къабыл болмай къаллыкъ тюйюлдюле, дейдиле алимле. Аны ючюн а сакъ болугъуз, бу къауум адамланы арасына тюшгенден.\n- Ораза бла Къурман исламда бек уллу байрамладыла. Аны къалай ётдюрюрге тийишлиди?\n- Аллахутала Ораза байрамны кечесинде кёп къулларын кечерикди. Асхабла Мухаммадан бу айны сууаплыгъы недеди, ол Къадар кечедемиди, деп соргъандыла. Ол а адам иши ючюн хакъ излегенича, Аллахны аллында къуллукъ этгени, анга табыннганы ючюн саугъаларын, хакъларын табадыла, дегенди.\nЭрттенликде уа мёлекле жолланы башларында олтуруп, муслийманлагъа, келигиз, Аллахны ыразы болгъан къуллары, саугъаларыгъызны алыргъа, деп чакъырадыла байрам намаз этиллик жерге. Аны къылып, хутбагъа тынгылап, юйлерине жайылып башласала уа, мёлекле, уллу саугъалагъа ие болгъансыз, кечилгенсиз, деп ашырадыла. Аллах барыбызны да бу къауумдан этсин.\nГъайыт кюнню уа энтта бир аты барды – саугъала юлешиннген кюн. Къуранда былай айтылады: сизге берилген болжалны (бир айны) ораза тутугъуз, ызы бла уа Аллахны сыйлагъыз, аны уллулагъыз, махтау салыгъыз. Башхача айтханда, такбир этиледи - кечеден башлап, намазгъа жыйылгъан жерледе, хар къайда да.\nБайрам кюн а юйден чыгъарны аллында уузланыргъа тийишлиди. Мухаммад файгъамбар финик къабыучу эди (экике кереленмеген ёлчемде). Ол адам ораза тутмагъаныны белгисиди. Намаздан сора уа бир бирибизни алгъышлап, къол тутуп, ыразылыкъ алыргъа тийишлиди. Мухаммад файгъамбар муслийман адам башханы бетине ышарып къараса, ол да садакъады, дегенди.\nБу къууанчха адам эм ариу кийимлерин кийип хазырланады. Биз ол кюн Аллахны аллына барабыз да, таза, сюйдюмлю болургъа борчлубуз. Амал бар эсе, юсюбюзге ариу дюх салыргъа да боллукъду. Къызгъанчлыкъ жарамайды бу кюнледе, садакъа бергенни сууаплылыгъы уллуду.\nКъонакъбайлыкъны эм иги тёрелерин толтуруп, чомартлыкъны кёргюзтюп, Аллахны байрам кюнюне энчи эс буруп, келген къонакъгъа да ачыкъ болуп, хант столла къурап, бу кюнлени алай ётдюрсек, ала да бизни Жаратханны ыразылыгъына элтген жолладыла.\nОраза киргинчи окъуна да кёлкъалдылары болгъанла бир бирлерине ыразылыкъ берирге, кечерге борчлудула. Аллах хар баш эм орта кюн ишлерибизге багъа береди дегенбиз, алай бир бирлерине даулары болгъанланы ишлерин ол артхаракъ салады, ала сууап ишлерине ие болалмайдыла. Оразаны сыйлы кюнюнде, Аллахдан саугъа алыргъа жетген заманда муслийман къарындашынг, эгечинг бла жарашмагъанынг ючюн ишинг бир жанына салынып къалгъандан сакъланайыкъ.


Промышленный комплексни былтыргъы ишлерини эсеплерине эм эндиги кезиуге планларына къаралгъанды | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\nПромышленный комплексни былтыргъы ишлерини эсеплерине эм эндиги кезиуге планларына къаралгъанды\n28 февраля, 2021 - 06:14\nКазбек Коков КъМР-ни промышленность, энергетика эм сатыу-алыу министри Шамиль Ахубеков бла республиканы промышленный комплексини 2020 жылда ишлерини эсеплери эм келлик кезиуге планлары бла байламлы ишчи тюбешиу къурагъанды.\nМинистр билдиргенича, промышленный производствону индекси (ИПП) 2020 жылда январь-декабрьде 111 процентге жетгенди, алгъадан этилген санауладан эсе бир процентге кёбюрек болуп, ахыр жылла бла тенглешдиргенде, эм бийик кёрюмдюге жетгенди. ИПП-ны эм уллу кёрюмдюсю жарашдырыучу производстводады – 122,6 процент. Мында чыгъарылып жиберилген товарланы, бу жаны бла тапдырылгъан ишлени бла жумушланы ёлчемлери январь-декабрьде 15,6 миллиард сомду, ол 2019 жылдан эсе 1,5 кереге асламды.\nЭсепде Къабарты-Малкъар, Росстатны шартларына кёре, промышленный производстволары 10 процентден кёп болгъан Россейни эм иги жети регионуну тизмесине киргенди. Саулай да къыралда уа промпроизводствону индекси 2,9 процентге тюшгенди.\nМинистр билдиргеннге кёре, Къабарты-Малкъарда производствону ёсюую терк толтурулгъан кризисге къажау амалланы хайырындан болгъанды, ол санда стратегиялы тизмеге эм уллу промышленный объектлени къошулгъанлары; финанс-экономика болумну тохтаусуз мониторинг этилгенлей тургъаны, чеклениуле ючюн логистикада чурумла чыкъгъанларында хазыр продукцияны жиберилиуюню соруулары тийишлисича тамамланнганлары; предприятияланы тохтатыргъа боллукъ производстволу ишчи къауумлада коронавирус жукъгъан аурууну болдурмазча амалланы толтурулгъанлары, бир ненча женгил промышленность предприятияны энчи къорууланыу затланы чыгъарыугъа бурулгъанлары (ол а бу бёлюмде производствону терклигин юч кереге кёбейтирге онг бергенди) ючюндю.\n«2020 жылны апрелинде суткагъа 3-5 минг маска чыгъарыла эсе, май-июньда аланы производствосу 50 мингнге дери жетгенди, чыгъарыу кючле уа суткагъа 100 минг маска хазырларча эдиле», - деп ангылатханды министр.\nПроизводствону ёсюуюне къошакъ амал а РФ-ни промышленностьну айнытыу фондуну «Эпидемиялы ауруулагъа къажаулукъ»программасына къошулуу да болгъанды. Ол программагъа кёре «Севкаврентген-Д» ООО оборот ырысхысын толтурурча эки жылгъа бир процент тёлеую бла 150 миллион сом заём алгъанды.\nЧеклениулени кезиуюнде эм биринчи изленнген товарла, энчи къорууланыу затла чыгъаргъан предприятияла ишлегенлей тургъандыла, технологический процесс ючюн ишлерин тохтатыргъа амал болмагъанла да ол санда. Министерство гитче эм орта промышленный предприятиялагъа билеклик этгенди, РФ-ни Промышленностьну айнытыу фонду бла байламлыкъла бютюн тиргизилгендиле.\nКъМР-ни Башчысыны буйругъу бла 2020 жылда декабрьде Правительство жангы норматив документлени жарашдырып, къабыл кёргенди, ала промышленный предприятияланы айнытыу амалланы кючлерге бурулгъанладыла. Алып айтханда, промышленностьну бла сатыу-алыуну айнытыу къырал регион программасыны промышленность бёлюмюне инфраструктура болушлукъ жумушла деген кесек да къошулгъанды, промышленностьну айнытыу регион фондну эркинликлери Къабарты-Малкъар Республиканы Гарантиялы фондуна берилгендиле эм промышленный предприятиялагъа къырал болушлукъ бериуню низамы тохташдырылгъанды.\nАндан сора да, КъМР-ни Минторгу промышленностьну айнытыу регион программаланы бардыргъанда чыкъгъан Россей Федерацияны субъектлерини къоранчларын софинансирование этерча бюджетле аралы трансфертле алыу жаны бла конкурсха 52 регионну арасында къатышханды. Бу кюнледе 25 регионну заявкалары къабыл кёрюлгендиле, ол санда Къабарты-Малкъарныкъы да. Аны хайырындан бирлешип, проектлени финансла бла жалчытыргъа онг боллукъду.\nАллай излемлеге кёре, 2021-2023 жыллада инвестицияланы битеулю ёлчеми 884 миллион сом болгъан проектлени бардырыргъа хазыр тёрт предприятие белгиленнгенди. Инвестиция проектлени башламчылары Урванда темир-бетон затла чыгъаргъан заводду, «Кавказкабель-ТМ» кабель заводду, «Севкаврентген-Д» медицина оборудование чыгъаргъан заводду эм «Садсервис» производство предприятияды.\nПромышленный комплексни бирси ызларыны юсюнден айта, министр республиканы женгил промышленность бёлюмю магъаналыладан бири болгъанын белгилегенди. Кесибизде чыгъарылып жиберилген товарланы, «кийим производство», «согъулгъан къумачдан затла чыгъарыу», «тери эм териден затла чыгъарыу» иш жаны бла толтурулгъан ишлени эм жумушланы ёлчеми 2020 жылда январь-декабрьде миллиард сом чакълы бир болгъанды.\nОзгъан жылны онеки айына, 2019 жылны ол кезиую бла тенглешдиргенде, ИПП-ны ёсюую 100 процентден аслам болурча этилгенди. Битеу да бирге женгил промышленностьну предприятиялары продукцияны 30 чакълы бир тюрлюсюн чыгъарадыла. Эм уллу предприятиялагъа «Комплект» аякъ кийим фабрика» ООО, «Глория Джинс» корпорацияны энчи бёлюмю, «Силуэт» ООО, «Дарий» ООО, «ВоенТекстильПром» ООО, «БТК» ООО саналадыла. Бусагъатда промышленный производствода 6,5 мингден аслам адам урунадыла, аладан ючден бири – женгил промышленностьда.\nПромышленный производствону планларын сюзюуню эсеплерине кёре, республиканы Башчысы КъМР-ни Минпромторгуна тырныаууз вольфрам-молибденни чыгъарыуну жангыртыу эм аны жарашдырыу проект жаны бла ишни тиргизирге буюргъанды. «Регионубузда промышленностьха инвестицияла келирча ахшы онгла къурар ючюн Россейни Промышленность айнытыу фонду бла къысха байламлыкъланы айнытыргъа тийишлиди», - дегенди Казбек Коков ишчи тюбешиуню ахырында.


Жашау нёгерин хурметлеген хата кёрмез | Электронная газета "Заман"\nЭр кишини башында бийик мухар бёркю барды. Юсю-башы да тазады, тизгинлиди. Чачын кюмюш бет алгъан къатын да аны жанында тауушсуз олтурду. Аз-аздан автобусну ичи адамдан толду. Ол тебирегенлей, эки къолунда да жюклери бла орта жыл санлы тиширыу чабып минди.\nСолуу алып бошагъандан сора жангыз олтуруп тургъан биреуленни эслейди да, аны къатына чёгюп, бираз бетине къарап: «Аллах, Аллах, Фаризат, сенмисе? Таныялмай окъуна къалдым да. Нек былай аман болгъанса, ауругъанынг ишми барды? Жанкъоз гюлге ушаш, бизни тёлюде сенден ариу къыз жокъ эди. Энди уа къарт къатыннга ушап къалгъанса да. Юйде уа тынчмысыз, уллугъуз, гитчегиз, биз сорлукъла барыгъыз да? Баш иенг Ахмат а не ишлейди? Аллах анга ыразы боллукъ. Дунияда болмаз андан огъурлу адам», - деп, тюз да автоматдан атдыргъанлай, жангыз олтургъан тиширыугъа такъыйкъаны ичинде кёп соруу берди.\nФаризатны уа аны бла сёлеширге артыкъ ыразы болмагъаны кёрюнюп тура эди. Алай соруула берген, бегеуюл кибик, аны бетине къарап тохтады.\nТиширыу а бираз тынгылауну да басып турду. Алай ол адам андан жууап алгъынчы айырылмазлыгъын ангылагъандан сора кесини хапарын башлады.\n- Да, тапбыз, игибиз. Сабийлени да хаталары жокъду. Аллахха шукур, сау-саламатдыла. Таматаны быйыл школгъа берликме. Гитчени уа анам къоймай биргесине алып кетгенди. Жарым жылдан бери да ол аны блады. Кесим а алыкъа иш мажаралмагъанма. Жюн затчыкъла эшип, базаргъа чыгъа турама. Бусагъатда аны бла кечинебиз.\n- Ахмат а, Ахмат, ол а не ишлейди, къалайды? Файгъамбар кибик, огъурлу адам. Аллах сюерик жанын. Ма, бизни аман жашны кёрсе, ол анга кёп насийхат сёз айтады. Анга тюбеген кюн жаш асыры къууаннгандан, кёлю кётюрюлюп келир. Аллах ыразы боллукъ жанына, - деп биягъы тиширыу, башын да артхаракъ этип, Фаризатны бетине къарап тохтады.\nОл а, бираз шош турду да, сюймеген жол нёгери таба бурулуп, тюз да элия атылгъанча:\n- Анса сен эшитмегенсе мени хапарымы. Ол сен махтагъан Ахмат бизге этип кетгенин. Жаханим андан толлукъну.\n- Тоба, тоба, нек айтаса алай? Эшитмегенме. Бизге кирген жокъ. Жаш окъууда. Мен да орамгъа айдан-жылдан бир чыгъама. Къайдан, не зат эшитирикме, харип. Сора сен да «эркинликге» чыкъгъанса. Аллах бирди, Ахматны уа бек иги кишиге санап тургъанма. Аны уа терс иши болмазгъа керекди. Не болуп къалды сизге. Биреу аман кёзденми къарады?\nХапарын айтмай, андан къутулмазлыгъын ангылагъандан сора Фаризат сёзюн жангыдан башлады:\n- Ахмат бла бирге жашагъанлы он жылгъа жууукъ болгъан эди. Бир бирни ангылап, жашаргъа кюрешип тургъанбыз. Гюняхы керекмейди – ичги бла къыйнамагъанды. Алай, ол къырал ишге жюрюгенден сора, бир тюрлю мадары жокъ эди. Башха кишилени уа, кёремисе, юйюрлерине хайыр этебиз деп, кечеле бла жер тюбю бла жюрюгенлерин. Узакъгъа барып, хапчук - харакет келтирип, мында багъа сатып, ахча этгенлерин. Ол а: «Мен устазма, манга аллай хыйла ишле керекмейдиле», - деп къойгъанды. Юйде бир жумуш чыкъса, къоншуну-тийрени чакъырыр да, алагъа этдирир. Аланы да ишлегенлеринден эсе ашагъанлары кёп.\nМени уа бютюнда не зат бек къозутады десенг, кеси тамата болуп тургъанлай, гитче къарындашын чакъырыр да, аны бла оноулашыр. Ол айтханлай этер. Ол къурулушчу болуп таш, кирпич къалай билгенликге, арбазымда не зат къалайда салынырыгъын кесим иги билеме. Андан сора да, не иши барды аны мени арбазымда оноу этерге. Мени да бардыла къарындашларым. Керек болса, алагъа оноу этдирирме.\nАлгъаракъда машина алгъан эдик. Анга гараж сюерге керек болады. Биягъы къайыным келеди. Мен айтхан жерни унамай, юйге, хунагъа, къабакъ эшикге да тап келиширча былайда ишлерге керекди деп, башха жерни къазып тебирейди. Ол а манга алай ачыу тийгенди. Эки къарындашха да: «Ай атагъызгъа налат», - дегенме.\nАллах бирди, андан сора бир сёз да айтмагъанма. Къайыным а, кёзюме къарап: «Келин, харип, не ачы ауузунг барды. Ёлген атабызны жеринде къойсанг а», - деп кетип къалады. Бираздан а ол сен махтагъан Ахмат, документлерин да жыйып, къапталын да аркъасына къаплап, къарындашыны ызындан кетеди. Ол кюнден бери аны аягъы биз болгъан жерге басмагъанды.\nБюгюнлюкде уа, къарындашына къошулуп, къурулушда ишлеген хапарын эшитгенме. Мен аны сорушдуруп айланмагъанма. Алгъаракъда Хамитни къызыны тоюнда тиширыуладан эшитгенме. Мени аллай бир сёзчюгюмю кётюралмагъан эсе, турсун алай. Ол болмагъанлыкъгъа, апчымайма. Эгечлерим, къарындашларым, атам-анам да терк-терк жокълай турадыла, кишиге да жалындырмайдыла. Ахчаны уа узакъ базаргъа бир барып келсем, ол сен махтагъан киши бир жылгъа алгъанны келтиреме.\nАндан сора да, кёп хапар айтды Фаризат кесини жашаууну юсюнден, алай Ахмат жанлы аны ауузундан бир сёз да чыкъмады.\nАвтобус а, тюзледен ётюп, тау ауушха кирди. Аны эки жанындагъы бийик тауланы, къалын агъачланы ариулукъларына да эс бурмай, ол эки тиширыу хапарларын къыздырадан-къыздыра барадыла. «Бегеуюл» да баш иесин эсгерди. Ала да алгъадан окъуна айырылып тура кёре эдим. Ол да баш иесин терследи. Аланы хапарлары тохтагъандан сора автобусну шошлукъ алды.\n- Акъылсызла, - деген таууш бузду шошлукъну, - хау экигиз да акъылсызласыз.\nОл сёзлени аллымда олтуруп келген тиширыу айтды. Сора ол, къатыннга къарап:\n- Жанымдагъы мени баш иемди. Биз бирге жашагъанлы элли жылдан атлагъанды. Къууаннган, къыйналгъан кюнюмде да таймай къатымда тургъан буду. Эгечлерим, къарындашларым, сабийлерибиз да бардыла. Ала да бирер жерде юйюр болуп жашайдыла. Онгларына кёре бизни да жокълай турадыла. Сау болсунла. Алай ала да, сен сюйгенча, санга келип туралмайдыла, кеслерини къайгъылары, жумушлары, ишлери. Бу сиз кёрген эр киши уа дайым къатымдады.\nЭртте, жаш келин заманымда, мени кёре анам, тамата эгечим, аны жашчыгъы да келедиле. Кече да къалып кетген эдиле. Бу адам ингир ала ишинден жыйышхандан сора ала бла олтуруп кёп хапар да айтады. Менден а ичерге суусап тилейди. Чёмюч бла айран келтиреме. Жашчыкъ да суусап болур дейме да, бек алгъа анга узатама. Ол алай къалады.\nБир къауум замандан манга да юйге барыргъа тюшеди. Анам ол кюнню эсиме салып, манга айтмагъаны къалмайды. «Баш иенги намыслай билмеген, сен къаллай юй бийче боллукъса? Мындан ары аллай ишинги кёрмейим. Сени баш борчунг, бек алгъа анга къарагъан, аны саулугъун, ырахатлыгъын сакълагъан. Мындан арысында, атанг аллынга барса да, бек алгъа эринге къара, аны жумушун тындыр, анга сакъ бол. Ол айып тюйюлдю. Сен аны къаллай бир багъалай билсенг, аллай бир сыйынг да жюрюр, жашауунг да тынчлыкълы болур, анга кёре сабийлеге да багъа бичилир».\nАндан бери жарым ёмюр озду. Анамы ол сёзлерин бюгюн да эсимде тутама. Ким биледи, ол сюйгенча кёлюне жеталгъан да болмам, алай бюгюнлюкде да анга таплыкъны, тынчлыкъны излейме. Аны ючюн бир заманда да сокъуранмагъанма.\nАкъыл сёзюм а сизге бу болсун. Не иги, ахшы сабий да атасына, анасына къалауур болуп турлукъ тюйюлдю. Хар кимни кеси жашауу барды. Къартны нёгери уа – къартды. Ол кюнюгюзню сагъышын этигиз. Жангызлыкъдан Аллах сакъласын. Баш урургъа тюшсе да, нёгерлеригизни къайтарыгъыз. Сёзюгюзге кёре, ала сиз къачар адамла тюйюлдюле. Акъылыгъызны башыгъызгъа жыйыгъыз. Юйюрюгюзню сакълагъыз.\nАвтобусда олтургъанла, чалбаш тиширыугъа бетлерин бурмагъан эселе да, аны хапарына тынгылап келгенлери кёрюне эди. Ким биледи, ол а хапарына дагъыдамы къошарыкъ эди. Алай къатындагъы мухар бёрклю эр киши, аны билегине аз-маз къолун жетдирди да, тиширыу хапарын тыйды. Сора, ашыкъмай, башын сол жанына буруп, баш иесине къарады. Мен аны кёзлерин кёрдюм. Аны къарамында эрине аллай бир хурмет, аны ючюн аллай бир ёхтемлик бар эди, сёз уста айтып-айталмазча.\nАндан сора автобус элге жетгинчи бир адамны ауузундан сёз чыкъмады. Битеу барысы да терен сагъышлы эдиле. Автобус тохтагъандан сора тюшдюле, бирер жанына кетдиле. Мен а эки къартны ызларындан бираз къарап турдум: эр киши аз алгъаракъда, тиширыу эки-юч атлам аны ызындан, аякъларын бирча алып бара эдиле.\nКюнню таякълары жерге бирча жетгенликге, мен а, нек эсе да, ол эки адам баргъан жолда жылыу кёп сундум.


Таркъаймазлыкъ байлыкъ | Электронная газета "Заман"\nЫйых кюнню ингирлиги. Стол юсюнде тургъан чыракъны жарыгъы уллу отоуну мутхуз жарытады. Юйде шошлукъну жаланда сагъатны тохтаусуз баргъан тауушу бузады. Тиширыу, стол артында олтуруп, китап окъуй турады. Китапны тыш кёрюмдюсюне эс бура:\n-Тамбла Къулийланы Къайсынны чыгъармачылыгъындан дерсигизми барды?- деп сорама анга.\n-Угъай. Аны назмуларын мен бек сюеме. Бош заманымда уа бир-бир тизгинлерин къайтарып-къайтарып, окъуп туруучума,-дейди ол.\nБёзюланы Нюся китапны бир жанына салды. Ол Къабарты-Малкъар къырал университетде окъугъан жылларында Къашхатауну орта школунда элли жылны малкъар тилден бла литературадан дерсле берип тургъан кезиуюнде да, дуниягъа аты айтылгъан Къайсынны угъай да, республиканы башха поэтлерини чыгъармаларын да уста билгенди. Не заманда да мектепде ишлей, окъуучуланы малкъар сёзню усталары бла шагъырей этгенден эрикмегенди. Ишлеп башлагъан биринчи кюнлериндеча, устаз не заманда да сабийлеге ана тиллерини жылыуун сездиргенлей тургъанды.\nНюся Цикиловна не заманда да жаланда билим алыргъа итиннгенледен болгъанды. Окъуучуларындан, кеси сабийлеринден да аны излегенди. Билимди таркъаймазлыкъ байлыкъ, дей эди устаз хар заманда да.\nБилим алыргъа сюйген окъуучуланы ол хар заманда да багъалагъанды. Аладан кёпле окъуугъа артыкъ уллу эс бурмагъанларына устаз бек жарсыгъанды.\n-Заман бла бирге, адамланы излемлери, ала кеслери да тюрленнгендиле, болсада иги сабийле бла насыбым тутханлай келеме,- дейди ол, ушагъыбызны андан ары бардыра. -Сабийле иги окъугъандан сора да, бир бирлери бла жарашыулу болгъандыла, шуёхлукъ жюрютгендиле. Аланы араларында бир заманда да дауур болмагъанды. Мени бютюнда бек ыразы этген а устазлагъа уллу намыс бергенлери эди.\nУстаз къолуна альбомну алады. Сагъыннган окъуучуларыны суратларына къарай, къууанчын жашырмай, аланы жетишимлерини юслеринден уллу жюрек ыразылыкъ бла айтады. Аны окъуучуларындан кёпле, халкъ аллында ишлей, атларын махтау бла айтдыргъанлары ючюн а бегирек да ёхтемленеди.\nТюз ниетли адамла болуп, кеси сабийлери да къууандырадыла Нюся Цикиловнаны. Ол баш иеси Владимир бла юч жаш бла бир къыз ёсдюргенди. Тамата жашлары Юрий РФ-ни ФСБ-сыны КъМР-де Управленияниясында ишлейди. Экинчилери Игорьну бир ненча бийик билими барды. Ол РФ-ни МВД-сыны Юг федеральный округда терроризмге къажау кюрешиу жаны бла арасында къуллукъ этеди, полицияны подполковнигиди. Мурат Къабарты-Малкъар эл мюлк академияны бошагъанды. Къызлары Радима уа Черек районну поликлиникасында медсестрады.\nНюся Цикиловна устаз болуп ишлегенли 2014 жылны кюз артында элли жыл болгъаныны къууанчын этген эди. Ма ол заманда аны окъуучулары, устазларыны къолундан билим алып кетгенле, кеси сабийлери да уста педагогну, огъурлу ананы къызыу алгъышлагъандыла. Ол а анга неден да багъалы эди.\nНюся солуугъа чыкъгъанлы сегиз жыл болады. Анга да къарамай, ол туудукъларын ана тилни, адабиятны сюерге, билирге юйретип тургъанды.\n15.05.2022 - 20:45 → «Сабийлерибизге къойгъан дуния кёбюсюнде аланы кеслерине кёре боллукъду»\n14.05.2022 - 12:20 → Жарыкъландырыуну айрыкамы\n08.05.2022 - 09:00 → Совет халкъны жигитлигине аталып\n06.05.2022 - 08:00 → Сабийликге къуллукъ эте\n05.05.2022 - 12:52 → Сабийлени эслерин бийлерча, мадарла этеди


ДЖАМАГЪАТНЫ КЪОРКЪУУСУЗЛУГЪУ ТОЛУ САКЪЛАННГАНДЫ - Государственное учреждение "Редакция газеты "КАРАЧАЙ"\nДЖАМАГЪАТНЫ КЪОРКЪУУСУЗЛУГЪУ ТОЛУ САКЪЛАННГАНДЫ\nМындан алда Къарачай-Черкес Республиканы Ич ишлерини министерствосуну коллегиясыны залында брифинг болду.\nДжангы джыл байрамланы кёзюуюнде джамагъатны арасында къоркъуусузлукъну сакълай закон, джорукъ къалай сакъланнганыны юсюнден Къарачай-Черкесияны Ич ишлерини министерствосуну полициясыны тамадасыны орунбасары, полицияны полковниги Шаев Ануар Рамазанович сёлешди.\n«Республиканы джеринде джангы джылгъы байрам къууанчла, 2018-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 21-ден башланыб, болгъан шахарлада, элледе бардырылгъандыла. Бютеулей да 650 къууанч болгъанды. Алагъа 100 минг адам къошулгъанды. Байрам кюнлени заманында джамагъатны къоркъуусузлугъун ич ишлени органларыны 2000 къуллукъчусу сакълагъанды. Къалгъанла да, кече-кюн демей, тири кюрешгендиле.\nДжангы джылны аллы бла бардырылгъан къууанчланы 550-си школлада, сабий садлада болгъандыла. Алагъа 67 минг адам къошулгъанды. 2019-чу джылны башил (январь) айыны 6-сы бла 7-де да талай иш бардырылгъанды. Алагъа 5 мингнге джууукъ адам къошулгъанды. Ол заманда да полицияны 200 къуллукъчусу хар затны кёз туурада тутханды.\nБашында айтылгъан ишлени башларны аллы бла, полицияны къуллукъчулары адамла кёб болуучу джерлени къоркъуусузлукъларын техника мадарла бла, итле бла тинтиб чыгъыб, сакъларгъа алай алгъандыла. Андан сора да ич ишлени органларында тергеуде тургъан адамла тинтилгендиле. Аланы бир къауумун полицияны къуллукъчулары кеслерини контролларында тутхандыла.\nДжангы джыл бла Рождество байрамлада республикагъа туристлени кёб келиучюлерин да эсге алыргъа керек болгъанды. Быйыл ол кюнледе бизге 160 минг адам келиб кетгенди.\nАлай болса да, полицияны мадарлары бла кючюн кёб этиб, Архыз эмда Доммай курортлада, джоллада къоркъуусузлукъну да сакълаб, джамагъатны тынчлыгъы бузулмагъанды.\nПолицияны, толтуруучу властланы органларыны, кеси оноулу джергили органланы биригиб кюрешгенлерини кючюнден, закон, джорукъ тутулуб, джамагъатны къоркъуусузлугъу сакъланыб, республиканы джеринде къоркъуулу болум болмагъанды», - деди Шаев Ануар.\n2019-чу джыл башланнганлы бери республикада орун алгъан оператив болумну юсюнден Къарачай-Черкес Республиканы Ич ишлерини министерствосуну полициясыны тамадасыны орунбасары, полицияны подполковниги Эбзеланы Юрийни джашы Рустам хапар айтды.\n«КъЧР-ни Ич ишлерини министерствосуну къуллукъчулары 2018-чи джылны эндреуюк (декабрь) айындан 2019-чу джылны башил (январь) айына дери башсыз тас болгъан 11 адамны къалайлада болгъанларын табхандыла. Аланы 4-сю джыллары джетмегенледиле, 3-сю нервалары ауруб, психикалары бузулгъанла болгъандыла. Федерал тинтиуде болгъан 6 аманлыкъчы, табылыб, тутулгъанды.\nАны тышында, башында айтылгъан заманны ичинде, наркотик бла байламлы мадарланы буруб кюрешген 12 аманлыкъ, эртдеден этилиб тургъан аманлыкъла да къошулуб, 39 кере хапчюк урланнган, 4 тоналгъан, 11 алдауукъчу, ёлтюрюрге излеген бир, законну бузуб, сауут-саба бла кюрешген эки аманлыкъ иш ачыкъланнганды.\nАндан сора да полицияны къуллукъчулары, адамланы къыйнагъан, арт кёзюуде этилген бир къауум аманлыкъ ишни ачыкълаб, джамагъатны разы этгендиле.\nБусагъатда республикада оператив болумну законну, джорукъну сакълагъан органланы къуллукъчулары контролда тутадыла. Этилген аманлыкъ ишлени тинтиу къалай баргъанын республиканы Ич ишлерини министерствосуну пресс-къуллугъу кесини сайтында баямлагъанлай турады. Алай бла КъЧР-ни Ич ишлерини министерствосу кесини баджаргъан ишин, джумушун халкъгъа ачыкъ этгенлей турады», - деди Эбзеланы Рустам.